Rapport Speċjali Assistenza tal-UE 
għat-tisħiħ 
tal-amministrazzjoni 
pubblika fil-MoldovaMT 2016  Nru  13
IL/uniF6BAQORTI
EWROPEA 
TAL/uniF6BAAWDITUR I
IL-QORTI EWROPEA TAL-AWDITURI  
12, rue Alcide De Gasperi  
1615 Luxembourg  
LUXEMBOURG
Tel. +352 4398-1
Mistoqsijiet:  eca.europa.eu/mt/Pages/ContactForm.aspx
Sit web:  eca.europa.eu
Twitter: @EUAuditorsECA
Ħafna informazzjoni addizzjonali dwar l -Unjoni Ewropea hija disponibbli fuq l -Internet.  
Jista’ jsir aċċess għaliha permezz tas -server Europa ( http://europa.eu ).
Il-Lussemburgu: L -Uffiċċju tal -Pubblikazzjonijiet tal -Unjoni Ewropea, 2016
Print ISBN 978-92-872-4940-1 ISSN 1831-0907 doi:10.2865/40875 QJ-AB-16-013-MT-C
PDF ISBN 978-92-872-5007-0 ISSN 1977-5741 doi:10.2865/53218 QJ-AB-16-013-MT-N
EPUB ISBN 978-92-872-4990-6 ISSN 1977-5741 doi:10.2865/628872 QJ-AB-16-013-MT-E
© L-Unjoni Ewropea, 2016
Ir-riproduzzjoni hija awtorizzata kemm -il darba jissemma s -sors oriġinali.
Assistenza tal-UE 
għat-tisħiħ  
tal-amministrazzjoni 
pubblika fil-Moldova
(skont l-Artikolu 287(4), it-tieni subparagrafu, TFUE)Rapport SpeċjaliMT 2016  Nru 13
02
 Tim tal-awditjar
Ir-rapporti speċjali tal-QEA jagħtu r-riżultati tal-awditi tal-prestazzjoni u tal-konformità tagħha li jikkonċernaw oqsma 
baġitarji jew suġġetti ta’ ġestjoni speċifiċi. Il-QEA tagħżel u tfassal dawn il-kompiti tal-awditjar biex ikollhom impatt 
massimu billi tqis ir-riskji għall-prestazzjoni jew għall-konformità, il-livell ta’ introjtu jew ta’ nfiq involut, l-iżviluppi li jkunu 
għad iridu jseħħu u l-interess politiku u pubbliku.
Dan l-awditu tal-prestazzjoni ġie prodott mill-Awla III tal-Awditjar — immexxija minn Karel Pinxten, Membru tal-QEA — 
li tispeċjalizza fl-oqsma ta’ nfiq ta’ azzjonijiet esterni. L-awditu tmexxa mill-Membru tal-QEA Hans Gustaf Wessberg, 
b’appoġġ mill-Kap tal-kabinett tiegħu, Peter Eklund u Emmanuel-Douglas Hellinakis, Attaché; Sabine Hiernaux-Fritsch, 
Maniġer Prinċipali; Laura Gores, Kap tal-Kompitu; Erika Soveges u Alexandre Tan, awdituri.
Mix-xellug għal-lemin:  E.-D. Hellinakis, S. Hiernaux-Fritsch, H. G. Wessberg, L. Gores, 
A. Tan, E. Soveges, P . Eklund.

03
 Werrej
Paragrafu
 Akronimi
I - VII Sommarju eżekuttiv
1 - 8 Introduzzjoni
9 - 11 Ambitu u approċċ tal-awditjar
12 - 67 Osservazzjonijiet
12 - 47 L-appoġġ baġitarju kellu effett limitat fuq it-tisħiħ tal-amministrazzjoni pubblika fis-setturi li 
lejhom kien immirat
13 - 28 Il-Kummissjoni setgħet irreaġiet aktar fil-pront għar-riskji, u l-programmi ma kinux allinjati biżżejjed mal-
istrateġiji nazzjonali
29 - 34 Il-kundizzjonalità ma kinitx sfruttata biżżejjed
35 - 37 Fondi addizzjonali bbażati fuq inċentivi ma kinux iġġustifikati tajjeb
38 - 47 Kien hemm biss evidenza limitata tal-progress fis-setturi li lejhom l-ABS kien immirat
48 - 67 Il-proġetti kkontribwew parzjalment għat-tisħiħ tal-amministrazzjoni pubblika
49 - 51 Il-proġetti kienu rilevanti, iżda l-analiżijiet tal-ħtiġijiet kienu mfixkla minn dgħufijiet
52 - 63 Il-proġetti ma kinux dejjem ikkoordinati tajjeb mal-programmi ta' ABS
64 - 67 Ir-riżultati ma kinux dejjem sostenibbli minħabba f'nuqqas ta' rieda politika u fatturi esterni oħra
68 - 77 Konklużjonijiet u Rakkomandazzjonijiet
 Anness I — Lista ta' kuntratti awditjati
 Anness II —  Klassifikazzjonijiet fil-qosor tal-kuntratti ta' appoġġ baġitarju settorjali 
fil-kampjun tal-awditjar
 Anness III  — Klassifikazzjonijiet fil-qosor tal-kuntratti ta' proġetti fil-kampjun tal-awditjar
 Risposti tal-Kummissjoni u tas-SEAE
04
 Akronimi
ABS : Appoġġ Baġitarju Settorjali
ENI : Strument Ewropew ta’ Viċinat
ENPI : Strument Ewropew ta' Viċinat u Sħubija
EUHLPAM : Missjoni tal-Unjoni Ewropea ta' Konsulenza Politika ta' Livell Għoli lir-Repubblika tal-Moldova
JSRS : Strateġija ta' Riforma tas-Settur tal-Ġustizzja
PEV : Politika Ewropea tal-Viċinat
PFPRs : Riformi fil-Politika tal-Finanzi Pubbliċi
05
 Sommarju eżekuttiv
I
Ir-Repubblika tal-Moldova hija l-aktar pajjiż fqir fl-Ewropa. Mill-2007 ‘l hawn, hija ġiet allokata għajnuna li tammonta 
għal EUR 782 miljun permezz tal-istrumenti Ewropej ta’ viċinat. Dan jirrappreżenta kważi EUR 37 għal kull abit -
ant kull sena — l-ogħla ammont fost il-ġirien tal-Lvant kollha tal-UE. Fl-2014, il-Moldova u l-UE ffirmaw ftehim ta’ 
assoċjazzjoni, li kien jinkludi dispożizzjoni għal żona, profonda u komprensiva, ta’ kummerċ ħieles.
II
Il-problemi prinċipali tal-Moldova jinkludu korruzzjoni mifruxa u d-dgħufija tal-istituzzjonijiet pubbliċi tagħha, li 
ilhom element importanti tal-assistenza tal-UE mill-2007 ‘l hawn. Sehem sinifikanti tal-għajnuna jasal fil-forma ta’ 
appoġġ baġitarju. Dan jinvolvi t-trasferiment ta’ fondi mit-teżor nazzjonali tal-pajjiż sieħeb bil-kundizzjoni li ċerti 
rekwiżiti jiġu ssodisfati. L-għajnuna li jifdal titwassal permezz ta’ proġetti.
III
Aħna eżaminajna jekk l-assistenza tal-UE kinitx ikkontribwiet b’mod effettiv għat-tisħiħ tal-amministrazzjoni pubb -
lika. Il-kampjun tagħna kopra erba’ programmi ta’ appoġġ baġitarju fis-setturi tal-ġustizzja, tal-finanzi pubbliċi, 
tas-saħħa pubblika u tal-ilma. Huwa kien jinkludi wkoll 20 proġett f’diversi awtoritajiet pubbliċi.
IV
Aħna kkonkludejna li l-assistenza tal-UE kkontribwiet parzjalment biss għat-tisħiħ tal-amministrazzjoni pubblika. 
Uħud min-nuqqasijiet osservati kienu kkawżati minn fatturi esterni. Oħrajn setgħu jiġu attribwiti għal dgħufijiet fit-
tfassil u fl-implimentazzjoni tal-programmi u l-proġetti awditjati.
V
Billi ftit li xejn kien sar progress fis-setturi li lejhom kien immirat, aħna kkonkludejna li l-appoġġ baġitarju kellu effett 
limitat fuq it-tisħiħ tal-amministrazzjoni pubblika. Il-Kummissjoni setgħet irreaġiet aktar fil-pront meta mmaterjaliz -
zaw riskji assoċjati mal-appoġġ. Il-programmi ma kinux allinjati biżżejjed mal-istrateġiji tal-Moldova. Il-benefiċċju 
potenzjali tal-programmi naqas minħabba l-fatt li l-Kummissjoni ma għamlitx użu sħiħ mill-abbiltà tagħha li tistab -
bilixxi prekundizzjonijiet għall-iżburżar. Xi kundizzjonijiet speċifiċi jew ġew issodisfati fiż-żmien bejn in-negozjar 
tal-programmi u l-bidu tal-appoġġ baġitarju settorjali jew ma setgħux jitkejlu direttament. Il-Kummissjoni setgħet 
kienet aktar stretta meta vvalutat jekk dawn kinux ġew issodisfati. Barra minn hekk, l-għoti ta’ fondi addizzjonali 
bbażati fuq inċentivi ma kienx iġġustifikat għalkollox.
06 Sommarju eżekuttiv 
VI
B’mod ġenerali, it-tfassil tal-proġetti tqies li kien rilevanti. L-assistenza tal-UE, li 
twasslet permezz ta’ proġetti, kienet parzjalment effettiva fit-tisħiħ tal- amminis -
trazzjoni pubblika. F’din il-konnessjoni, l-ambitu u t-twaqqit tal-proġetti ma kinux 
dejjem ikkoordinati tajjeb mal-programmi ta’ appoġġ baġitarju. L-assistenza 
teknika għall-iżvilupp tal-kapaċità amministrattiva, li kienet speċifika u relatata 
mal-appoġġ baġitarju, bdiet biss xhur wara l-programm prinċipali ta’ appoġġ 
baġitarju. Assistenza teknika oħra u proġetti ta’ ġemellaġġ mhux dejjem intużaw 
għat-tħejjija jew l-appoġġ ta’ programmi ta’ appoġġ baġitarju. B’mod ġenerali, 
il-proġetti wasslu l-outputs mistennija. Madankollu, ir-riżultati mhux dejjem 
kienu sostenibbli minħabba f’nuqqas ta’ rieda politika u fatturi esterni oħra.
VII
Aħna nagħmlu għadd ta’ rakkomandazzjonijiet biex il-Kummissjoni ttejjeb 
l-effettività tal-assistenza tal-UE lill-Moldova.
07
 Introduzzjoni
01 
Il-Moldova tinsab fix-Xlokk tal-Ewropa, bejn ir-Rumanija u l-Ukrajna, u għandha 
popolazzjoni ta’ 3.6 miljun. Hija saret repubblika indipendenti fl-1991, wara x-
xoljiment tal-Unjoni Sovjetika, għalkemm ir-reġjun ta’ Trasnistrija kien iddikjara 
l-indipendenza unilateralment u għadu ggvernat separatament.
02 
Wara perjodu twil ta’ tnaqqis fir-ritmu ekonomiku, l-ekonomija tal-Moldova 
reġgħet bdiet tikber fl-1998. Madankollu, b’PDG per capita  ta’ EUR 1 687, u b’rata 
ta’ faqar ta’ 12.7 %, hija għadha l-aktar pajjiż fqir fl-Ewropa1. Il-popolazzjoni tal-
Moldova naqset mill-indipendenza tagħha ‘l hawn, primarjament minħabba rati 
baxxi tat-twelid u migrazzjoni għolja tal-ħaddiema, u r-rimessi sar għandhom 
rwol importanti fil-ħajja soċjali u ekonomika tagħha.
03 
Il-Moldova u l-UE stabbilew relazzjonijiet kuntrattwali għall-ewwel darba fl-
1994, permezz ta’ ftehim ta’ sħubija u kooperazzjoni. F’Ġunju 2014, huma ffir -
maw ftehim ta’ assoċjazzjoni, li kien jinkludi żona, profonda u komprensiva, ta’ 
kummerċ ħieles. Dan il-ftehim għandu l-għan li jtejjeb ir-relazzjonijiet politiċi 
u ekonomiċi u li gradwalment jintegra lill-Moldova fis-suq intern tal-UE. Iż-żona 
ta’ kummerċ ħieles tipprevedi t-tneħħija ta’ tariffi u kwoti doganali, u l-armoniz -
zazzjoni ta’ liġijiet u ta’ regolamenti ma’ dawk fl-UE f’diversi setturi tal-kummerċ. 
Skont il-Parlament Ewropew, il-Moldova “għandha perspettiva Ewropea u tista’ 
tapplika sabiex issir membru tal-Unjoni Ewropea dment li taderixxi mal-prinċipji 
tad-demokrazija, tirrispetta l-libertajiet fundamentali u d-drittijiet tal-minoranzi, 
u tiżgura l-istat tad-dritt”2.
04 
L-UE tikkoopera mal-Moldova taħt il-politika Ewropea tal-viċinat (PEV) u, b’mod 
aktar speċifiku, taħt id-dimensjoni reġjonali tagħha għal-Lvant, is-sħubija tal-
Lvant. L-istrument Ewropew ta’ viċinat (ENI) huwa strument finanzjarju tal-UE 
ddedikat għall-viċinat għall-perjodu 2014-2020. Huwa ssostitwixxa l-istru -
ment Ewropew ta’ viċinat u sħubija (ENPI) tal-2007-2013. Taħt dawn l-iskemi, 
EUR 782 miljun f’għajnuna bilaterali ġew allokati lill-Moldova mill-2007 sal-20153. 
Fl-2014, l-għajnuna ammontat għal kważi EUR 37 għal kull abitant — l-ogħla am -
mont fost il-ġirien tal-Lvant kollha tal-UE4.1 PDG per capita  fl-2014 
mill-Eurostat ( www.ec.europa.
eu/eurostat/statistics-
explained/index.php/
European_Neighbourhood_
Policy_-_East_-_economic_
statistics ); Rata ta’ faqar fl-2013, 
skont l-aħħar Indikaturi 
tal-Iżvilupp fid-Dinja, maħruġa 
mill-Bank Dinji, li huma 
disponibbli (http:// data.
worldbank.org ).
2 Il-Parlament Ewropew, 
il-Kumitat għall-Affarijiet 
Barranin, Rapport li fih 
mozzjoni għal riżoluzzjoni 
mhux leġiżlattiva dwar l-abbozz 
ta’ deċiżjoni tal-Kunsill dwar 
il-konklużjoni, f’isem l-Unjoni 
Ewropea, tal-Ftehim ta’ 
Assoċjazzjoni bejn l-Unjoni 
Ewropea u l-Komunità Ewropea 
tal-Enerġija Atomika u l-Istati 
Membri tagħhom, minn naħa 
waħda, u r-Repubblika 
tal-Moldova min-naħa 
l-oħra , A8-0022/2014, 
21.10.2014.
3 Matul l-istess perjodu, 
l-għajnuna kkuntrattata 
ammontat għal 
EUR 547 miljun u l-għajnuna 
mħallsa għal EUR 363 miljun. 
Il-Moldova rċeviet għajnuna 
wkoll permezz ta’ proġetti 
reġjonali taħt kooperazzjoni 
transkonfinali tal-ENPI, 
assistenza makrofinanzjarja, 
il-Faċilità ta’ Investiment 
tal-Viċinat, l-Istrument 
tal-Kooperazzjoni għall-
Iżvilupp, l-Istrument Ewropew 
għad-Demokrazija u għad-
Drittijiet tal-Bniedem 
u l-Istrument għall-Istabbiltà.
4 Il-pajjiżi tal-Lvant fil-PEV huma 
l-Armenja, l-Ażerbajġan, 
il-Belarussja, il-Georgia, 
il-Moldova u l-Ukrajna.
08 Introduzzjoni 
05 
Waħda mill-problemi prinċipali li jaffettwaw lill-Moldova hija d-dgħufija tal-
amministrazzjoni pubblika tagħha. Istituzzjonijiet pubbliċi jbatu minn burokrazija 
eċċessiva, nuqqas ta’ fokus fuq funzjonijiet ewlenin, dawran għoli tal-persunal, 
u konsegwentement effiċjenza baxxa. Il-korruzzjoni wkoll tibqa’ problema, bil-
Moldova kklassifikata fil-103 pożizzjoni minn 168 fl-indiċi dwar il-perċezzjoni tal-
korruzzjoni, ta’ Transparency International. F’din il-konnessjoni, l-appoġġ għall-
amministrazzjoni pubblika fil-Moldova ilu element importanti ta’ kooperazzjoni 
fis-setturi kollha mill-2007 ‘l hawn. Madankollu, huwa rċieva attenzjoni akbar taħt 
l-ENI, billi r-”riforma tal-amministrazzjoni pubblika” hija waħda mit-tliet oqsma 
ta’ prijorità għall-kooperazzjoni għas-snin 2014-2017, flimkien mal-”agrikoltura 
u l-iżvilupp rurali” u r-”riforma tal-pulizija u l-ġestjoni tal-fruntieri”.
06 
Il-metodu prinċipali ta’ twassil tal-għajnuna li jintuża fil-Moldova huwa 
l-appoġġ baġitarju settorjali (ABS5). Kemm il-fondi ta’ appoġġ baġitarju kif ukoll 
l-appoġġ addizzjonali li ngħataw permezz tal-istess ftehimiet ta’ finanzjament 
irrappreżentaw 74 % tal-għajnuna bilaterali mħallsa fl-2007-2015 (ara wkoll 
il-Graff 1 ). L-appoġġ baġitarju jinvolvi t-trasferiment ta’ fondi lill-pajjiż sieħeb 
kemm-il darba dan jikkonforma mal-kundizzjonijiet maqbula għall-pagament. 
Il-konformità ma’ dawn il-kundizzjonijiet hija rekwiżit essenzjali għall-appoġġ 
baġitarju (prinċipju magħruf bħala “kundizzjonalità”). Segmenti fissi jiġu żborżati 
jekk il-kriterji ta’ eliġibbiltà jiġu ssodisfati6. Minbarra dan, segmenti varjabbli 
huma marbuta ma’ progress relatat ma’ kundizzjonijiet speċifiċi.5 L-appoġġ baġitarju jista’ jiġi 
pprovdut jew bħala appoġġ 
baġitarju settorjali (ABS) jew 
bħala appoġġ baġitarju 
ġenerali (ABĠ). Filwaqt li l-ABĠ 
jikkontribwixxi għal strateġija 
ta’ żvilupp nazzjonali, l-ABS 
jappoġġa politika settorjali. 
Mill-2013 ‘l hawn, l-UE tagħti 
ABS permezz ta’ Kuntratti ta’ 
Riforma tas-Settur , li qabel 
kienu jissejħu Programmi ta’ 
Appoġġ għall-Politika Settorjali . 
Għall-konsistenza, dan 
ir-rapport juża t-terminu ABS 
għall-kuntratti kollha ta’ 
appoġġ baġitarju awditjati.
6 L-appoġġ baġitarju tal-UE 
huwa suġġett għal erba’ 
kriterji ta’ eliġibbiltà: qafas 
makroekonomiku stabbli, 
ġestjoni finanzjarja pubblika 
tajba, trasparenza 
u sorveljanza tal-baġit 
u politiki u riformi nazzjonali/
settorjali li jkunu rilevanti 
u kredibbli.Graff 1Appoġġ baġitarju mogħti lill-Moldova fl-2007-2015 (f’miljun EUR)
NB: Il-fondi huma ppreżentati skont is-sena baġitarja tad-deċiżjoni ta’ bażi tal-Kummissjoni.
Sors:  Is-Sistema Komuni ta’ Informazzjoni Relex (CRIS).Fondi ta ’ appoġġ baġitarjuAppoġġ kumplementari (assistenza teknika, 
evalwazzjonijiet, eċċ.)
2015 2014 2013 2012 2011 2010 2009 2008 2007140
120
100
80
60
40
20
0
09 Introduzzjoni 
07 
Fil-Moldova, il-ftehimiet ta’ finanzjament tal-Kummissjoni jipprevedu wkoll li 
appoġġ addizzjonali jakkumpanja l-operazzjoni prinċipali ta’ ABS, b’mod par -
tikolari proġetti dwar l-assistenza teknika għall-iżvilupp tal-kapaċitajiet f’korpi 
pubbliċi (“assistenza teknika ABS”).
08 
F’diversi dominji, il-Moldova rċeviet ukoll għajnuna permezz ta’ proġetti. Il-
proġetti fil-kampjun tal-awditjar tagħna ħadu l-forma ta’ ġemellaġġ u assistenza 
teknika. Il-ġemellaġġ jinvolvi l-kooperazzjoni ma’ awtoritajiet pubbliċi fi Stat 
Membru tal-UE, filwaqt li l-assistenza teknika tipikament tiġi pprovduta minn 
esperti esterni mis-settur privat.
10
 Ambitu u approċċ 
tal-awditjar
09 
L-awditu eżamina jekk l-għajnuna tal-UE lill-Moldova kkontribwietx b’mod ef -
fettiv għat-tisħiħ tal-amministrazzjoni pubblika f’termini tal-kapaċità tagħha li 
twettaq, b’mod effettiv u effiċjenti, id-diversi funzjonijiet ta’ governanza, inkluż 
it-twassil ta’ servizzi pubbliċi. Aħna ħarisna lejn iż-żewġ metodi prinċipali ta’ 
twassil tal-għajnuna, billi ffukajna fuq iż-żewġ mistoqsijiet li ġejjin:
(a) Il-programmi ta’ ABS ikkontribwew b’mod effettiv għat-tisħiħ tal-amminis -
trazzjoni pubblika?
(b) Il-proġetti kkontribwew b’mod effettiv għat-tisħiħ tal-amministrazzjoni 
pubblika?
10 
L-awditu ffoka fuq l-assistenza taħt l-ENPI u taħt l-ENI mill-2007 sal-2014. Il-kamp -
jun tal-awditjar kien jinkludi:
(a) erba’ programmi ta’ ABS għall-promozzjoni ta’ riforma tas-settur, inklużi tnejn 
f’oqsma ewlenin tal-amministrazzjoni pubblika, jiġifieri l-ġustizzja u l-politika 
tal-finanzi pubbliċi, u tnejn immirati lejn it-titjib tat-twassil tas-servizzi tas-
saħħa pubblika u tal-ilma,
(b) 20 proġett għat-tisħiħ tal-awtoritajiet ċentrali, notevolment 7 proġetti fis-
settur tal-ġustizzja, 3 proġetti konsekuttivi għall-provvediment ta’ konsulen -
za politika ta’ livell għoli lill-Ministeri tal-Moldova (magħrufin bħala l-proġetti 
EUHLPAM, mill-Missjoni tal-Unjoni Ewropea ta’ Konsulenza Politika ta’ Livell 
Għoli lir-Repubblika tal-Moldova) u proġett għall-appoġġ tal-Kanċellerija 
tal-Istat, li hija l-awtorità ċentrali inkarigata bil-koordinazzjoni tal-fondi tal-UE 
fil-Moldova.
11 
Il-kampjun tagħna kopra 40 % tal-għajnuna bilaterali taħt l-ENPI / l-ENI li ġiet ik -
kuntrattata mill-2007 ‘l hawn (ara l- Anness I ). Ix-xogħol tal-awditjar twettaq bejn 
Marzu u Settembru 2015. Aħna eżaminajna evidenza dokumentata, bħal doku -
menti ta’ programmazzjoni u rapporti ta’ progress, ta’ monitoraġġ u ta’ evalwazz -
joni. L-awditu kien jinkludi analiżi fl-uffiċċju u żjara fuq il-post fil-Moldova. Aħna 
intervistajna persunal mill-awtoritajiet tal-Moldova, mid-delegazzjoni tal-UE 
f’Chisinau, mis-Servizz Ewropew għall-Azzjoni Esterna, mid-Direttorat Ġenerali 
tal-Kummissjoni għall-viċinat u n-negozjati għat-tkabbir, minn organizzazzjonijiet 
internazzjonali, minn donaturi oħra, minn ditti ta’ konsulenza u minn NGOs.
11
 Osservazzjonijiet
L-appoġġ baġitarju kellu effett limitat fuq it-tisħiħ 
tal-amministrazzjoni pubblika fis-setturi li lejhom kien 
immirat
12 
F’dan il-kapitolu, aħna neżaminaw il-kontribut tal-programmi ta’ ABS għat-titjib 
tal-amministrazzjoni pubblika fil-Moldova. Aħna nivvalutaw it-tfassil tal-prog -
rammi, l-applikazzjoni tal-kundizzjonalità, il-bażi għall-għoti ta’ fondi addizz -
jonali u l-kontribut tal-ABS għall-iżvilupp tal-erba’ setturi awditjati: il-ġustizzja, 
il-finanzi pubbliċi, is-saħħa u l-ilma (ara l- Anness II ).
Il-Kummissjoni setgħet irreaġiet aktar fil-pront għar-riskji, 
u l-programmi ma kinux allinjati biżżejjed mal-istrateġiji 
nazzjonali
13 
Sabiex nivvalutaw it-tfassil tal-programmi ta’ ABS, aħna ħarisna lejn jekk il-Kum -
missjoni kinitx ħadet biżżejjed passi biex tanalizza u timmitiga r-riskji assoċjati 
mal-ABS. Aħna eżaminajna wkoll jekk l-erba’ programmi awditjati rriflettewx 
biżżejjed l-istrateġiji ta’ riforma nazzjonali.
Il-Kummissjoni setgħet irreaġiet aktar fil-pront meta 
mmaterjalizzaw riskji assoċjati mal-ABS
14 
Filwaqt li għandu vantaġġi bħal sjieda akbar mill-pajjiż, tnaqqis fl-ispejjeż ta’ 
tranżazzjonijiet u koordinazzjoni aħjar mad-donaturi, l-appoġġ baġitarju huwa 
kkaratterizzat ukoll minn għadd ta’ riskji li huma inerenti għan-natura tiegħu 
(ara r-Rapport Speċjali Nru 11/2010 tal-Qorti tal-Awdituri)7. Il-profil tar-riskju 
speċifiku għall-appoġġ baġitarju huwa relatat mal-fatt li dan juża s-sistemi tal-
pajjiż, billi jinvolvi t-trasferiment ta’ riżorsi finanzjarji għat-teżor nazzjonali tal-
pajjiż riċevitur8. Billi l-fondi ta’ appoġġ baġitarju jingħaqdu mar-riżorsi baġitarji 
tal-pajjiż riċevitur, huma wkoll jiġu affettwati ħażin minn kwalunkwe dgħufija 
fil-ġestjoni finanzjarja tal-pajjiż9. Aħna eżaminajna jekk il-Kummissjoni Ewropea 
analizzatx u mmitigatx dawn ir-riskji b’mod korrett.7 Ir-Rapport Speċjali Nru 11/2010 
“Il-ġestjoni mill-Kummissjoni 
tas-sostenn baġitarju ġenerali  
fil-pajjiżi AKP , tal-Amerika 
Latina u tal-Asja”. ( http://eca.
europa.eu )
8 Il-Kummissjoni Ewropea, 
id-Direttorat Ġenerali 
għall-Iżvilupp 
u l-Kooperazzjoni – 
EuropeAid, Budget Support 
Guidelines. Programming, 
Design and Management - 
A modern approach to Budget 
Support  (Linji Gwida 
għall-Appoġġ Baġitarju. 
Programmazzjoni, Tfassil 
u Ġestjoni - Approċċ modern 
għall-Appoġġ Baġitarju), 
Settembru 2012, p. 126.
9 Ir-Rapport Annwali għas-sena 
finanzjarja 2014, il-paragrafi 
8.6 sa 8.8 (ĠU C 373, 
10.11. 2015).
12 Osservazzjonijiet 
15 
Fl-2012, il-Kummissjoni introduċiet analiżi aktar sistematika tar-riskji, kumitati ta’ 
tmexxija ta’ livell għoli għal operazzjonijiet ta’ appoġġ baġitarju u sistema ta’ 
twissija bikrija10 għal meta jimmaterjalizzaw ir-riskji. Dan kien titjib notevoli fuq 
l-approċċ preċedenti.
16 
Kemm il-ġestjoni deċentralizzata11 kif ukoll l-appoġġ baġitarju jserrħu ħafna fuq 
is-sistemi tal-pajjiż. Is-sistemi tal-pajjiż fir-rigward tal-kontroll tal-finanzi pubbliċi 
mhumiex iċċertifikati mis-servizzi tal-UE. Il-modalità ta’ ġestjoni deċentralizzata 
għall-assistenza tal-UE għall-proġetti mhijiex stabbilita. Fl-istess ħin, l-appoġġ 
baġitarju kien il-metodu prinċipali ta’ għajnuna li ntuża, u jirrappreżenta kważi 
tliet kwarti mit-total ta’ assistenza tal-UE li tħallset lill-Moldova fl-2007-2015.
17 
Ir-riskji ta’ korruzzjoni fil-Moldova huma għoljin. L-indiċi dwar il-perċezzjoni tal-
korruzzjoni, ta’ Transparency International, jindika li s-sitwazzjoni marret għall-
agħar mill-2012 ‘l hawn (ara l- Kaxxa 5 ).
18 
F’Novembru 2014, immaterjalizzaw riskji makroekonomiċi fil-Moldova meta sar 
magħruf li USD 1 biljun ta’ fondi ta’ depożitanti kienu ntilfu fi skandlu ta’ korru -
zzjoni li kien jinvolvi tliet banek Moldovani (ara l- Kaxxa 1 ). Il-kumitat ta’ tmexxija 
ta’ livell għoli, fil-laqgħa ta’ Diċembru 2014, iddeċieda li fl-2015 jagħti attenzjoni 
mill-qrib għall-każ tal-Moldova fil-kuntest tal-allokazzjoni ta’ appoġġ baġitarju, 
billi l-livell ta’ riskju kien se jiżdied. Wara analiżi interna ta’ miżuri potenzjali għall-
mitigazzjoni tar-riskju, f’Lulju 2015, il-Kummissjoni Ewropea rreaġiet billi ħabbret 
pubblikament li, sakemm jiġi konkluż ftehim bejn il-Fond Monetarju Internazz -
jonali (FMI) u l-Moldova, il-pagamenti ta’ appoġġ baġitarju kienu sospiżi12. Hija 
naqqset sinifikattivament ukoll is-sehem ta’ appoġġ baġitarju pprogrammat 
fl-2015, meta mqabbel mas-snin preċedenti (ara l- Graff 1 ). Is-sitwazzjoni fis-settur 
bankarju qajmet dubji serji dwar l-integrità tal-finanzjament mill-UE li tħallas 
fil-baġit tal-Istat tal-Moldova. Madankollu, mhuwiex possibbli li jiġi ppruvat li 
l-fondi tal-UE kienu kkonċernati speċifikament, billi dawn ingħaqdu mal-baġit 
kumplessiv tal-Istat.10 Is-sistema ta’ twissija bikrija 
tiġi attivata f’każijiet fejn ikun 
hemm deterjorazzjoni 
immedjata u severa 
tas-sitwazzjoni jew fejn iseħħ 
avveniment,identifikat bħala 
riskju, li jkollu impatt kbir fuq 
l-objettivi tal-programm. 
F’dawn il-każijiet, ikun jeħtieġ 
li l-UE tirreaġixxi 
immedjatament sabiex tevita 
li jsir dannu serju għad-dehra 
u għar-reputazzjoni tal-UE. 
Dan jista’ jkun, pereżempju, 
riżultat ta’ każ maġġur ta’ 
korruzzjoni jew ta’ frodi, jew 
ksur tal-valuri fundamentali. 
Id-Delegazzjonijiet tal-UE 
għandhom jirrappurtaw 
immedjatament dwar dawn 
il-każijiet lill-Kwartieri Ġenerali. 
Ara l- Linji Gwida għall-Appoġġ 
Baġitarju , p. 132.
11 Għall-amministrazzjoni 
deċentralizzata, il-
Kummissjoni tista’ tiddeċiedi li 
tapplika l-proċeduri ta’ akkwist 
jew ta’ (għot ta’) fondi 
tal-pajjiż benefiċjarju. Ara 
l-Artikolu 18(4) tar-
Regolament (KE) 
Nru 1638/2006 tal-Parlament 
Ewropew u tal-Kunsill 
tal-24 ta’ Ottubru 2006 li 
jistabbilixxi dispożizzjonijiet 
ġenerali għat-twaqqif ta’ 
Strument Ewropew ta’ Viċinat 
u Sħubija.
12 Id-Delegazzjoni tal-UE 
fil-Moldova, EU Budget Support 
for the Republic of Moldova – 
pending the fulfilment of several 
conditions  (Appoġġ Baġitarju 
tal-UE lir-Repubblika 
tal-Moldova – stennija 
tal-issodisfar ta’ bosta 
kundizzjonijiet), Chisinau, 
it-8 ta’ Lulju 2015.
13 Osservazzjonijiet 
19 
L-aħħar programm tal-FMI tal-Moldova skada fl-2013. L-analiżi tal-aħħar prog -
ramm ma kinitx ġiet ikkompletata minħabba f’nuqqas ta’ qbil dwar il-politiki tas-
settur fiskali u dak finanzjarju. Il-Bank Dinji ssospenda l-appoġġ baġitarju tiegħu 
ta’ USD 45 miljun f’April 2014 minħabba li qies li r-riskji għall-fondi pubbliċi li 
jirriżultaw mis-settur bankarju kienu sostanzjali wisq biex isiru trasferimenti 
għall-baġit tal-Istat tal-Moldova.
20 
Filwaqt li l-Kummissjoni Ewropea identifikat b’mod korrett ir-riskji ta’ kor -
ruzzjoni u ta’ instabbiltà makroekonomika fil-Moldova, hija setgħet irreaġiet 
aktar fil-pront meta mmaterjalizzaw ir-riskji. Fil-kuntest tal-iffirmar tal-ftehim 
ta’ assoċjazzjoni/żona, profonda u komprensiva, ta’ kummerċ ħieles fl-2014, 
il-Kummissjoni kkonkludiet żewġ ftehimiet ta’ finanzjament, wieħed għall-
operazzjonijiet ta’ ABS dwar riformi fil-politika tal-finanzi pubbliċi (PFPRs) 
u wieħed dwar l-implimentazzjoni taż-żona ta’ kummerċ ħieles f’Ottubru 
u f’Novembru 2014. F’din il-konnessjoni, hija żborżat EUR 16-il miljun 
f’Diċembru 2014. Ir-riskji relatati mas-settur bankarju kienu ilhom jissemmew 
kemm mill-FMI kif ukoll mill-Kummissjoni mill-201213.13 Il-Fond Monetarju 
Internazzjonali, IMF Country 
Report No 12/288, Republic of 
Moldova, Staff report for the 
2012 Article IV consultation, fifth 
reviews under the extended 
arrangement and under the 
three-year arrangement under 
the extended credit facility, and 
requests for waivers for 
non-observance and 
modification of performance 
criteria , (Ir-Rapport tal-FMI 
Nru 12/288 dwar il-Pajjiż, 
ir-Repubblika tal-Moldova, 
Rapport tal-persunal 
għall-konsultazzjoni, fl-2012, 
tal-Artikolu IV, il-ħames 
analiżijiet taħt l-arranġament 
estiż u taħt l-arranġament ta’ 
tliet snin taħt il-faċilità ta’ 
kreditu estiża, u talbiet għal 
rinunzji għan-nuqqas ta’ 
osservanza u l-modifikazzjoni 
tal-kriterji ta’ prestazzjoni), 
Settembru 2012; IMF Country 
Report No 14/190, Staff report 
for the 2014 Article IV 
consultation and first 
post-program monitoring 
discussions , (Ir-Rapport tal-FMI 
Nru 14/190 dwar il-Pajjiż, 
Rapport tal-persunal 
għall-konsultazzjoni, fl-2014, 
tal-Artikolu IV u l-ewwel 
diskussjonijiet ta’ monitoraġġ 
ta’ wara l-programm), 
Ġunju 2014.Informazzjoni ta’ sfond għall-kriżi bankarja fil-Moldova
F’Novembru 2014, tliet banek Moldovani tqiegħdu taħt amministrazzjoni speċjali mill-Bank Nazzjonali, wara li 
kienu ħarġu selfiet b’valur ta’ USD 1 biljun. Dawn it-tranżazzjonijiet ma kellhomx raġunament ekonomiku sod, 
u rriżultaw f’deterjorazzjoni tant sinifikanti fil-karti tal-bilanċ tal-banek li dawn ma baqgħux vijabbli bħala ne -
gozju avvjat. B’rżultat ta’ dan l-inċident kien hemm dovuti obbligazzjonijiet pubbliċi massivi u l-ispiża stmata 
biex il-banek jiġu salvati tammonta għal mill-inqas 13 % tal-PDG tal-Moldova.
Fiż-żmien tal-awditu, investigazzjonijiet kriminali dwar il-frodi bankarja ftit li xejn kienu għamlu progress, u ma 
kienet tħejjiet ebda strateġija ta’ rkupru. Din is-sitwazzjoni kkawżat protesti min-naħa tal-pubbliku u kkontrib -
wiet għal perjodu twil ta’ instabbiltà politika. Tliet gvernijiet irriżenjaw bejn Novembru 2014 u Diċembru 2015.Kaxxa 1
14 Osservazzjonijiet 
Il-programmi ta’ ABS ma kinux allinjati biżżejjed mal-istrateġiji 
nazzjonali u ma kienx evdenti kif il-baġits għall-ABS kienu ġew 
iddeterminati
21 
Aħna vvalutajna jekk il-programmi ta’ ABS kinux jappoġġaw strateġiji nazzjonali 
li kienu rilevanti, ifformulati b’mod ċar u b’appartenenza sħiħa. Il-kundizzjonijiet 
għall-iżburżar ta’ fondi ta’ appoġġ baġitarju għandhom jidderivaw minn u jkunu 
allinjati mal-istrateġija nazzjonali14.
22 
Żewġ programmi ta’ ABS mill-erbgħa fil-kampjun tal-awditjar ma jaqblux kom -
pletament mal-istrateġiji nazzjonali. L-ABS fis-settur tal-finanzi pubbliċi jappoġġa 
strateġija nazzjonali mingħajr objettivi relatati mas-settur (ara l- Kaxxa 2 ), 
filwaqt li l-ABS fis-settur tal-ġustizzja ma jikkontribwixxix direttament għall-
implimentazzjoni tal-istrateġija ta’ riforma nazzjonali.14 Għal aktar dettalji, ara l- Linji 
Gwida għall-Appoġġ Baġitarju,  
l-Anness 3: Valutazzjoni 
tal-Eliġibbiltà tal-Politika 
Pubblika.
Kundizzjonijiet speċifiċi ma kinux allinjati biżżejjed ma’ strateġija nazzjonali: l-ABS 
għar-riformi fil-politika tal-finanzi pubbliċi
L-ABS għar-riformi fil-politika tal-finanzi pubbliċi huwa bbażat fuq l-istrateġija ta’ żvilupp nazzjonali tal-Mol -
dova għall-2020, li tkopri seba’ setturi inklużi l-infrastruttura, l-iskemi tal-pensjoni u l-edukazzjoni. Madankol -
lu, huwa ma jistipula ebda objettiv rigward il-finanzi pubbliċi. Il-Moldova għandha strateġija nazzjonali għall-
ġestjoni tal-finanzi pubbliċi għall-2013-2020, li tikkonsisti fi strateġija kumplessiva, pjanijiet ta’ azzjoni annwali 
u qafas ta’ monitoraġġ.
Il-ftehim ta’ finanzjament għall-ABS jistipula 12-il kundizzjoni speċifika, li jridu jiġu ssodisfati biex it-tliet seg -
ment varjabbli tiegħu jiġu żburżati. Dawn il-kundizzjonijiet mhumiex previsti fl-istrateġija ta’ żvilupp nazzjo -
nali u lanqas ma jirriflettu direttament il-prijoritajiet stipulati fl-istrateġija tal-ġestjoni tal-finanzi pubbliċi.
Pereżempju, waħda mill-kundizzjonijiet tikkonċerna l-ħolqien ta’ Kunsill Fiskali, mhuwiex espliċitament previst 
f’ebda wieħed mid-dokumenti strateġiċi li ġew konklużi bejn il-Moldova u l-UE. L-istess jgħodd għal żewġ 
kundizzjonijiet li jipprevedu l-pubblikazzjoni ta’ “baġit għaċ-ċittadini”15 u rapporti ta’ nofs is-sena dwar l-impli -
mentazzjoni tal-baġit. L-aċċess pubbliku għal informazzjoni fiskali ewlenija rċieva grad ta’ A fil-valutazzjoni 
tal-2011 tal-infiq pubbliku u r-responsabbiltà finanzjarja16.
15 Baġit għaċ-ċittadini huwa preżentazzjoni mhux teknika tal-baġit tal-Istat li hija maħsuba biex tilħaq u tkun tinftiehem minn segment kbir kemm 
jista’ jkun tal-popolazzjoni.
16 Il-programm ta’ Nfiq Pubbliku u Responsabbiltà Finanzjarja (PEFA) huwa sħubija multidonatur biex tiġi vvalutata l-kundizzjoni tas-sistemi ta’ nfiq 
pubbliku, akkwist u responsabbiltà finanzjarja. Il-valutazzjonijiet tal-PEFA janalizzaw il-prestazzjoni tas-sistema ta’ ġestjoni tal-finanzi pubbliċi ta’ 
pajjiż, permezz ta’ sett ta’ 31 indikatur, li jiġu kklassifikati b’punteġġ li jvarja minn A sa D ( www.pefa.org ).Kaxxa 2
15 Osservazzjonijiet 
23 
Filwaqt li l-ABS fis-settur tal-ġustizzja jiddikjara li l-objettiv tiegħu huwa li 
jappoġġa l-istrateġija ta’ riforma tas-settur tal-ġustizzja (JSRS), il-kundizzjonijiet 
speċifiċi tiegħu marbuta mal-ġudikatura mhumiex espressi fl-istess termini. Xi 
kundizzjonijiet tal-ABS jikkonċernaw kwistjonijiet ta’ finanzi pubbliċi u ma jissem -
mewx fl-istrateġija ta’ riforma. Għalhekk, ma hemm ebda korrelazzjoni stretta 
bejn l-azzjoni meħuda taħt il-JSRS u l-ABS. Barra minn hekk, dan jirrikjedi li jiġu 
stabbiliti rekwiżiti addizzjonali ta’ monitoraġġ u rappurtar għall-ABS.
24 
Il-programmi ta’ ABS għat-titjib tat-twassil ta’ servizzi tas-saħħa pubblika u tal-il -
ma ma kinux ibbażati fuq strateġiji ta’ riforma, ifformulati b’mod ċar, tal-Moldova. 
Il-linji gwida jappellaw biex l-istrateġiji settorjali jiġu bbaġitjati b’mod xieraq, 
sabiex ikunu eliġibbli għall-ABS17. Madankollu, għall-ABS fis-settur tas-saħħa, 
l-istrateġija ma kinitx allinjata kompletament mal-politika tas-saħħa nazzjonali 
ġenerali u ma kinitx riflessa għalkollox fil-projezzjonijiet baġitarji. L-ABS fis-settur 
tal-ilma kien maħsub biex jappoġġa l-istrateġija nazzjonali tal-2007 għall-ilma. 
Madankollu, irriżulta li din tal-aħħar kienet ambizzjuża wisq, billi mmirat li tikseb 
għadd kbir ta’ objettivi mingħajr ma pprovdiet pjan ta’ azzjoni marbuta biż-żmien 
jew struttura istituzzjonali ċara għall-implimentazzjoni.
25 
Aħna eżaminajna wkoll il-bażi għall-istabbiliment ta’ baġits għall-programmi 
ta’ ABS. Skont il-linji gwida għall-appoġġ baġitarju ppubblikati fl-2012, dawn 
iridu jkunu bbażati fuq għadd ta’ kriterji, bħall-ħtiġjiet ta’ finanzjament tal-pajjiż 
sieħeb u l-impenn tiegħu li jalloka r-riżorsi baġitarji f’konformità mal-istrateġija 
nazzjonali tiegħu. Kriterji oħra kienu jinkludu l-effettività, il-valur għall-flus 
u l-impatt tal-appoġġ baġitarju fl-ilħuq tal-objettivi, ir-riżultati rreġistrati 
u l-kapaċità ta’ assorbiment ta’ żborżamenti li saru fil-passat, kemm l-objettivi 
maqbula nkisbu b’mod effettiv bl-appoġġ baġitarju, u l-orjentazzjoni tal-
istrateġija ta’ żvilupp lejn ir-riżultati.
26 
Mill-analiżi tagħna tal-programmi magħżula, ma kienx ċar biżżejjed kif il-baġits 
kienu ġew iddeterminati. L-ABS għar-riformi fil-politika tal-finanzi pubbliċi kien 
l-ewwel programm fil-kampjun tal-awditjar li ġie stabbilit skont il-metodoloġija 
l-ġdida. Madankollu, ma kienet twettqet ebda valutazzjoni komprensiva tal-kri -
terji elenkati fil-paragrafu 25.17 Għal aktar dettalji, ara l- Linji 
Gwida għall-Appoġġ Baġitarju,  
l-Anness 3: Valutazzjoni 
tal-Eliġibbiltà tal-Politika 
Pubblika, 3.2. Finanzjament 
tal-Politika.
16 Osservazzjonijiet 
27 
Minkejja li l-linji gwida ma kinux japplikaw għall-programmi ta’ ABS li tfasslu qa -
bel l-2012, kienet twettqet valutazzjoni minn qabel tal-ħtiġijiet ta’ finanzjament 
għall-istrateġija ta’ riforma tas-settur tal-ġustizzja. Madankollu, din il-valutazzjoni 
ma pprovdietx informazzjoni affidabbli, billi l-istima tal-bidu ta’ EUR 124 miljun 
tnaqqset bin-nofs wara sentejn ta’ implimentazzjoni18. Fl-2015, inbdiet valutazzjo -
ni mill-ġdid tal-ħtiġijiet ta’ finanzjament bl-appoġġ ta’ proġett dwar l-assistenza 
teknika ffinanzjat mill-UE (ara l-paragrafu 61). Għat-tliet programmi l-oħra ta’ ABS, 
ma kien hemm ebda evidenza li saret valutazzjoni tal-ħtiġijiet ta’ finanzjament.
28 
Barra minn hekk, rigward il-proċedura tal-istabbiliment tal-baġit, aħna rajna li 
l-baġit ippjanat kien ivarja fil-fażi ta’ tħejjija, mingħajr ma ngħatat ġustifikazzjoni 
ċara. Għall-ABS fis-settur tal-ġustizzja, li kellu baġit ta’ EUR 58.2 miljun, valu -
tazzjoni esterna li twettqet qabel ma tfassal il-programm kienet issuġġeriet 
EUR 40 miljun. Matul l-implimentazzjoni tiegħu, ingħatat żieda ad hoc  ta’ 
EUR 5 miljun lill-ABS fis-settur tal-ilma, ibbażat fuq kunsiderazzjonijiet politiċi.
Il-kundizzjonalità ma kinitx sfruttata biżżejjed
29 
Is-sistema ta’ monitoraġġ tal-prestazzjoni u l-kriterji għall-iżburżar jinsabu 
fil-qalba tal-appoġġ baġitarju, u jipprovdu l-qafas għall-kundizzjonalità. Seg -
menti varjabbli huma marbuta mal-progress relatat ma’ kundizzjonijiet speċifiċi: 
huma joħolqu inċentivi għal prestazzjoni aħjar minħabba li prestazzjoni parzjali 
tirriżulta f’pagament parzjali. Aħna vvalutajna jekk il-kundizzjonijiet għall-
iżburżar ta’ segmenti pprovdewx inċentivi sinifikattivi għar-riforma. Aħna 
eżaminajna wkoll jekk l-iżborżamenti kinux ibbażati b’mod konsistenti fuq l-
issodisfar ta’ dawn il-kundizzjonijiet.
Xi kundizzjonijiet speċifiċi għal segmenti jew ġew issodisfati fiż-
żmien bejn in-negozjar tal-programmi u l-bidu tal-ABS jew ma 
setgħux jitkejlu direttament
30 
Il-kuntratti fil-kampjun tal-awditjar jew kienu jinkludu kundizzjonijiet speċifiċi 
li ħtieġu azzjoni limitata mill-awtoritajiet tal-Moldova jew ġew issodisfati fiż-
żmien bejn in-negozjar tal-programmi u l-bidu tal-ABS (ara l- Kaxxa 3 ). Miri li ma 
jkunux impenjattivi biżżejjed inaqqsu l-effett ta’ inċentiv. Hemm riskju marbut 
mal-inklużjoni ta’ miżuri li ġew issodisfati qabel il-bidu tal-programm, billi huwa 
possibbli li dawn kienu xorta waħda jitwettqu, kompletament jew parzjalment, 
mingħajr l-għajnuna.18 Il-pjan ta’ azzjoni (id-Deċiżjoni 
tal-Parlament Nru 6, 
is-16 ta’ Frar 2012, p. 168) 
tipprevedi MDL 1 989 miljun 
(EUR 124 miljun, 2012) 
għall-implimentazzjoni 
tal-JSRS. Ir-Rapport Annwali 
2014 jistma MDL 1 034 miljun 
(EUR 50 miljun, 2014).
17 Osservazzjonijiet 
31 
L-erba’ kuntratti kien fihom kundizzjonijiet speċifiċi li ma setgħux jitkejlu 
mingħajr ambigwità. Pereżempju, kien jeħtieġ li l-kundizzjonijiet speċifiċi għall-
ABS fis-settur tal-ġustizzja jiġu spjegati aktar wara l-iżburżar tal-ewwel segment 
varjabbli, minħabba f’diffikultajiet fi qbil dwar x’kienu jfissru19. Barra minn hekk, 
l-ABS għall-PFPRs għandu kundizzjonijiet speċifiċi, iżda ma għandux indikaturi 
separati u mhux il-kundizzjonijiet speċifiċi kollha jistgħu jitkejlu direttament. 
Għall-ABS fis-settur tas-saħħa, madwar nofs l-indikaturi kienu vagi wisq20. L-ABS 
fis-settur tal-ilma kien jinkludi wkoll indikaturi li ma setgħux jiġu vverifikati, li 
kienu aggregati jew li ma kinux ċari.
Il-kundizzjonijiet mhux dejjem ġew applikati b’mod konsistenti 
biex titħeġġeġ ir-riforma
32 
Il-linji gwida tal-Kummissjoni għall-appoġġ baġitarju jiddikjaraw li segmenti 
għandhom jiġu żborzati biss meta l-kundizzjonijiet speċifiċi rilevanti u l-indi -
katuri tal-prestazzjoni jkunu ġew issodisfati. Aħna rajna eżempji ta’ użu inkon -
sistenti tal-kundizzjonalità għal tlieta mill-erba’ programmi awditjati21. Kif jidher 
fil-Kaxxa 4 , għall-ABS fis-settur tas-saħħa, il-fondi xorta waħda ġew żborżati anke 
meta l-kundizzjonijiet ma kinux ġew issodisfati. Barra minn hekk, għat-tliet prog -
rammi ta’ ABS dwar is-saħħa, il-ġustizzja u l-ilma, il-valutazzjoni tal-konformità 
mal-kundizzjonijiet setgħet kienet aktar stretta għal uħud mill-kundizzjonijiet.19 Kellhom jitħejjew tabelli ta’ 
spjegazzjoni, bl-appoġġ ta’ 
proġett dwar l-assistenza 
teknika ffinanzjat mill-UE (ara 
l-paragrafu 61), li ġew diskussi 
fil-grupp ta’ ħidma li 
jimmonitorja l-ABS.
20 Xi eżempji huma indikaturi 
bħal “Ottimizzazzjoni 
tal-istruttura tal-kura tas-saħħa 
primarja” , “Analiżi tal-
possibbiltajiet biex jitħeġġeġ 
l-investiment privat fis-settur 
tal-kura tas-saħħa”  jew 
“Kontinwazzjoni tat-titjib 
tal-ippjanar strateġiku fis-settur 
tal-kura tas-saħħa bbażat fuq 
l-MTEF” .
21 Fiż-żmien tal-awditu, 
il-konformità mal-
kundizzjonijiet speċifiċi kienet 
għadha ma ġietx ivvalutata 
għall-programm ta’ appoġġ 
baġitarju dwar ir-riformi 
fil-politika tal-finanzi pubbliċi, 
li kienu għadu kemm inbeda fi 
tmiem l-2014.Eżempji ta’ kundizzjonijiet speċifiċi
Eżempju 1  — Xi kundizzjonijiet speċifiċi kienu jirrikjedu azzjoni limitata mill-awtoritajiet tal-Moldova
Waħda mill-kundizzjonijiet tal-ABS għall-PFPRs, u li beda fl-2014, tipprevedi l-pubblikazzjoni ta’ rapporti ta’ 
nofs is-sena dwar l-implimentazzjoni tal-baġit. Il-Moldova diġà kienet ilha, għal bosta snin, tippubblika rap -
porti ta’ kull xahar dwar l-implimentazzjoni tal-baġit tagħha.
Eżempju 2 — Xi kundizzjonijiet speċifiċi kienu diġà ġew issodisfati fiż-żmien bejn in-negozjar tal-
prog  rammi u l-bidu tal-ABS
Il-ftehim ta’ finanzjament għall-ABS fis-settur tas-saħħa ġie ffirmat fl-2009. L-ewwel segment varjabbli ta’ 
EUR 13.4 miljun ġie żborżat wara li saret valutazzjoni ta’ 53 indikatur, li 22 minnhom kienu jikkonċernaw miżuri 
li ttieħdu fl-2008, wara li kien sar in-negozjar tal-programmi.
L-ABS fis-settur tal-ġustizzja beda f’Ġunju 2013. Tliet kundizzjonijiet għall-iżburżar — dwar il-modernizzazzjo -
ni tas-sistema ta’ appell, l-emenda għall-proċedura kriminali u t-tnaqqis tal-immunitajiet tal-imħallfin — ġew 
issodisfati kompletament jew parzjalment permezz ta’ liġijiet li ġew adottati bejn April u Lulju 2012, wara li 
kien sar in-negozjar tal-programmi.Kaxxa 3
18 Osservazzjonijiet 
33 
Skont il-linji gwida tal-Kummissjoni għall-appoġġ baġitarju, ir-riprogrammar ta’ 
fondi żborzati fis-segmenti ta’ wara ġġib ir-riskju li l-effett inizjali ta’ inċentiv li 
jkollhom il-kundizzjonijiet, jonqos. Madankollu, l-ABS fis-settur tas-saħħa kien 
jinkludi segment aħħari biex jiġbor flimkien mill-ġdid il-bilanċ ta’ fondi mhux 
żborżati li kien għad fadal minn segmenti preċedenti.
34 
Fil-bidu tal-programm fl-2009, l-ABS fis-settur tal-ilma ma pprevediex segment 
aħħari għall-fondi li kien għad fadal. Madankollu, aktar tard, fit-tħejjija għall-
iffirmar tal-ftehim ta’ assoċjazzjoni/żona ta’ kummerċ ħieles fl-2014, inħoloq 
segment addizzjonali ta’ EUR 6.1 miljun. Ġew identifikati kundizzjonijiet ġodda, 
f’konformità mal-objettivi kumplessivi tal-ABS fis-settur tal-ilma, li ppermettew 
li jsir żborżament ta’ EUR 4.9 miljun mill-fondi li kien għad fadal, minħabba 
f’nuqqas ta’ konformità mal-kundizzjonijiet marbuta ma’ segmenti preċedenti.Il-fondi ġew żborżati anke meta l-kundizzjonijiet speċifiċi u l-indikaturi tal-
prestazzjoni ma kinux issodisfati
Eżempju 1 — Ġew żborżati aktar fondi milli kien irrakkomandat fir-rapport ta’ evalwazzjoni estern
Id-deċiżjonijiet ta’ żburżar għall-fondi taħt l-ABS kienu bbażati fuq rapport ta’ evalwazzjoni estern, li 
eżamina l-issodisfar tal-kundizzjonijiet speċifiċi marbuta mal-iżburżar. Żborżamenti taħt l-ABS fis-settur 
tas-saħħa ddevjaw mir-rakkomandazzjonijiet li saru mir-rapport ta’ evalwazzjoni estern għal żewġ seg -
menti varjabbli minn tlieta. Fl-2011, it-tieni segment varjabbli ammonta għal total ta’ EUR 13.6 miljun, 9 % 
ogħla mill-EUR 12.5 miljun irrakkomandati, ibbażat fuq il-valutazzjoni ta’ 28 kundizzjoni. It-tielet segment 
(EUR 4.1 miljun), fl-2012, kien 11 % ogħla (disa’ kundizzjonijiet ivvalutati). Il-biċċa l-kbira mid-differenza 
rriżultat mill-iżburżar ta’ fondi riallokati minn assistenza teknika ABS għal appoġġ baġitarju, li ma kien assoċjat 
ma ebda attività jew kundizzjoni ġdida.
Eżempju 2 — Saru żborżamenti wara li twettqet valutazzjoni tal-konformità mal-kundizzjonijiet li ma 
kinitx stretta biżżejjed
Waħda mill-kundizzjonijiet tal-ABS fis-settur tal-ilma kienet tirrikjedi li mill-inqas MDL 600 miljun jiġu al -
lokati fil-baġit nazzjonali għas-setturi tal-ilma u tal-ilma mormi. Fl-2012, l-allokazzjonijiet ammontaw għal 
MDL 252 miljun (42 % ta’ MDL 600 miljun), li kienu sinifikattivament inqas mis-soll minimu. Madankollu, il-
kundizzjoni tqieset li ġiet issodisfata parzjalment u ġew żborżati 42 % tal-fondi marbuta magħha.
Kundizzjoni oħra tal-ABS fis-settur tas-saħħa kienet tirrikjedi li l-infiq pubbliku għas-settur tal-kura tas-saħħa, 
aġġustat għall-inflazzjoni, ma għandux jonqos. Fl-2010, il-baġit tal-Moldova għas-saħħa żdied b’5 % meta 
mqabbel mal-2009, f’termini nominali. Madankollu, meta jitqies il-livell ta’ inflazzjoni ta’ 9 % għall-2010, l-infiq 
aġġustat għas-settur tas-saħħa fil-fatt naqas meta mqabbel mas-sena preċedenti. Minkejja dan, il-kundizzjoni 
tqieset bħala li ġiet issodisfata.Kaxxa 4
19 Osservazzjonijiet 
Fondi addizzjonali bbażati fuq inċentivi ma kinux 
iġġustifikati tajjeb
35 
Fl-2012, il-Kummissjoni introduċiet il-prinċipju ta’ “aktar għal aktar”, li jipprevedi li 
jingħataw fondi addizzjonali bbażati fuq inċentivi biex jippremjaw il-progress tal-
pajjiżi sħab lejn id-demokrazija. Taħt din l-iskema, l-allokazzjonijiet addizzjonali 
għall-pajjiż huma intenzjonati li jkunu jiddependu fuq il-progress li jsir fil-proċess 
ta’ riforma, kif ivvalutat fir-rapport ta’ progress tal-PEV, u skont standards u punti 
ta’ riferiment li huma rikonoxxuti b’mod internazzjonali22.
36 
B’kollox, il-Moldova rċeviet EUR 93 miljun b’dan il-mod għas-snin 2012 sal-2014, 
inklużi EUR 28 miljun u EUR 35 miljun permezz tal-programm ta’ integrazzjoni 
u kooperazzjoni tas-sħubija tal-Lvant, fl-2012 u fl-2013 rispettivament, kif ukoll 
EUR 30 miljun taħt il-programm umbrella tal-ENI fl-201423. Dawn il-fondi ġew 
allokati prinċipalment għal programmi ta’ ABS ġodda jew li kienu għadhom 
għaddejjin.
37 
Abbażi tal-analiżi dokumentarja tagħna, ir-raġunament għall-għoti ta’ fondi ad -
dizzjonali lill-Moldova ma kienx ċar. Għal tliet snin, analiżi limitata tal-progress 
serviet ta’ bażi għall-allokazzjonijiet. Ir-rapporti ta’ progress tal-PEV ma jiddi -
mostrawx li l-Moldova għamlet progress lejn id-demokrazija. Skont ir-rapport 
tal-2013, fl-ewwel nofs tas-sena, il-Moldova għaddiet mill-aktar kriżi politika 
profonda f’ħafna snin24, li ġiet deskritta bħala “kollass istituzzjonali”25 u li għamlet 
ħsara dejjiema għall-kredibbiltà tal-istituzzjonijiet demokratiċi tal-Moldova26.
Kien hemm biss evidenza limitata ta’ progress fis-setturi li 
lejhom l-ABS kien immirat
38 
Fejn kien possibbli, aħna vvalutajna jekk il-programmi ta’ ABS kinux ikkon -
tribwew lejn progress fl-erba’ setturi awditjati, il-ġustizzja, il-finanzi pubbliċi, is-
saħħa u l-ilma, abbażi ta’ indikaturi u rapporti disponibbli. Fl-evalwazzjoni tagħha 
tal-appoġġ baġitarju, l-OECD tissuġġerixxi approċċ fi tliet stadji, fejn: (i) l-Ewwel 
Stadju jinkludi l-valutazzjoni tal-inputs, tal-outputs diretti u tal-outputs indotti 
tal-appoġġ baġitarju; (ii) it-Tieni Stadju jinkludi l-valutazzjoni tal-eżiti u tal-impatt 
tal-politiki, l-istrateġiji u l-azzjonijiet ta’ nfiq tal-Gvern; u (iii) it-Tielet Stadju jin -
volvi l-esplorazzjoni tal-kontribut tal-appoġġ baġitarju għall-politiki, l-istrateġiji 
u l-azzjonijiet ta’ nfiq tal-Gvern, li jkunu pproduċew l-eżiti u l-impatt identifikati 
fit-Tieni Stadju, li titwettaq permezz tal-kombinament u t-tqabbil tar-riżultati tal-
Ewwel Stadju u tat-Tieni Stadju27.22 Il-kriterji prinċipali għall-
valutazzjoni tal-progress 
huma elezzjonijiet 
demokratiċi u kredibbli, 
il-libertà ta’ assoċjazzjoni, ta’ 
espressjoni u ta’ għaqda, 
il-libertà tal-istampa 
u tal-midja, l-istat tad-dritt li 
jkun amministrat minn 
ġudikatura indipendenti 
u d-dritt għal proċess ġust, 
il-ġlieda kontra l-korruzzjoni, 
ir-riforma tas-sigurtà 
u tal-infurzar tal-liġi, kontroll 
demokratiku fuq il-forzi armati 
u rispett għal drittijiet oħra 
tal-bniedem. (L-Anness 
għad-Deċiżjoni ta’ 
Implimentazzjoni tal-
Kummissjoni C(2012)4170 
tas-26.6.2012).
23 10 % tal-baġit tal-ENI huwa 
riżervat għall-approċċ ibbażat 
fuq inċentivi: programmi 
umbrella għal diversi pajjiżi 
jippremjaw il-progress lejn 
demokrazija profonda 
u sostenibbli 
u l-implimentazzjoni ta’ 
objettivi ta’ riforma maqbula 
(ir-Regolament (UE) 
Nru 232/2014 tal-Parlament 
Ewropew u tal-Kunsill 
tal-11 ta’ Marzu 2014 li 
jistabbilixxi Strument 
Ewropew tal-Viċinat (ĠU L 77, 
15.3.2014, p. 27), l-Artikolu 7(6), 
il-premessa 4; id-Deċiżjoni ta’ 
Implimentazzjoni tal-
Kummissjoni C(2014)2988 
tat-2.5. 2014). Il-programm ta’ 
integrazzjoni u kooperazzjoni 
tas-sħubija tal-Lvant ta fondi 
addizzjonali lil dawk is-sħab li 
wasslu riżultati fir-riformi għal 
demokrazija profonda 
u rispett għad-drittijiet 
tal-bniedem. (Id-Deċiżjonijiet 
ta’ Implimentazzjoni 
tal-Kummissjoni 
C(2012)4170 tas-26.6.2012 
u C(2013)8140 tas-27.11. 2013).
24 Il-Kummissjoni Ewropea, 
ir-Rappreżentant Għoli tal-UE 
għall-Affarijiet Barranin 
u l-Politika ta’ Sigurtà, Joint 
Staff Working Document. 
Implementation of the 
European Neighbourhood 
Policy in the Republic of 
Moldova. Progress in 2013 and 
recommendations for action 
accompanying the document 
Joint Communication to the 
European Parliament, the 
Council, the European Economic 
and Social Committee and the 
Committee of the Regions. 
Neighbourhood at the 
Crossroads: Implementation of 
the European Neighbourhood 
Policy in 2013  (Dokument ta’ 
Ħidma Konġunt tal-Persunal. 
20 Osservazzjonijiet 
39 
Madankollu, anke fejn jista’ jiġi stabbilit li hemm rabta loġika u ċara bejn l-azzjoni 
u r-riżultati28, jista’ jkun diffiċli – jekk mhux impossibbli – li jiġi vvalutat liema 
parti tar-riżultati hija attribwibbli għal intervent tal-UE u liema hija dovuta għal 
fatturi oħra29. Tabilħaqq, huwa l-baġit tal-pajjiż sieħeb li jappoġġa l-istrateġija 
tiegħu ta’ żvilupp, b’hekk l-outputs tal-appoġġ baġitarju tal-UE huma relatati ma’ 
bidliet li mhumiex biss il-konsegwenza tal-programm ta’ appoġġ baġitarju, iżda 
wkoll ta’ diversi azzjonijiet oħra tal-Gvern, ta’ programmi ta’ assistenza u ta’ fat -
turi esterni30. Minkejja dawn il-limitazzjonijiet, l-evidenza turi li, fil-Moldova, l-ABS 
kiseb riżultati limitati, billi l-indikaturi u r-rapporti ma jiddimostrawx li sar wisq 
progress fi tlieta mis-setturi li lejhom l-ABS kien immirat (il-ġustizzja, is-saħħa u s-
servizzi tal-ilma). Fiż-żmien tal-awditu, kien għadu kmieni wisq biex jiġu vvalutati 
l-effetti potenzjali tal-programm ta’ ABS fuq il-finanzi pubbliċi.
40 
Sa issa, taħt l-ABS fis-settur tal-ġustizzja, ġew żborżati EUR 28.2 miljun minn 
EUR 30 miljun f’żewġ segmenti. Is-somma tnaqqset, billi 88 % biss tal-kundizz -
jonijiet ġew issodisfati. Xi outputs, bħal emendi għal-liġijiet, ma nkisbux fl-oqsma 
tal-proċess ta’ investigazzjoni preġudizzjarja, tal-ġustizzja għall-minorenni u tal-
intolleranza għall-korruzzjoni.
41 
Filwaqt li r-rapport ta’ progress tal-PEV, ta’ Marzu 2015, qies li l-Moldova kienet 
għamlet xi progress fl-implimentazzjoni tal-istrateġija ta’ riforma tas-settur tal-
ġustizzja, indikaturi internazzjonali xeħtu dubji fuq jekk fil-fatt kienx sar progress 
(ara l- Kaxxa 5 ).Implimentazzjoni tal-Politika 
Ewropea tal-Viċinat fir-
Repubblika tal-Moldova. 
Progress fl-2013 
u rakkomandazzjonijiet għal 
azzjoni li jakkumpanjaw 
id-dokument Komunikazzjoni 
Konġunta lill-Parlament 
Ewropew, lill-Kunsill, 
lill-Kumitat Ekonomiku 
u Soċjali Ewropew u lill-
Kumitat tar-Reġjuni. Viċinat 
f’Salib it-Toroq: 
L-Implimentazzjoni tal-Politika 
Ewropea tal-Viċinat fl-2013), 
p. 5.
25 Ibid., p. 2.
26 Ibid., p. 5.
27 Ara l-OECD-DAC, Evaluating 
Budget Support, 
Methodological Approach  
(Evalwazzjoni tal-Appoġġ 
Baġitarju, Approċċ 
Metodoloġiku), p. 3.
28 Ir-riżultati normalment ikopru 
tliet kategoriji: outputs, eżiti 
u impatt. Għal definizzjonijiet 
preċiżi, ara r-Rapport 
Speċjali Nru 21/2015 “Analiżi 
tar-riskji relatati ma’ approċċ 
orjentat lejn ir-riżultati, għal 
azzjoni tal-UE fl-iżvilupp 
u l-kooperazzjoni”, p. 7. ( http://
eca.europa.eu )
29 Ir-Rapport Speċjali Nru 21/2015 
“Analiżi tar-riskji relatati ma’ 
approċċ orjentat lejn 
ir-riżultati, għal azzjoni tal-UE 
fl-iżvilupp u l-kooperazzjoni” 
(http://eca.europa.eu ).
30 Ir-Rapport Speċjali 
Nru 21/2015, p. 23.
21 Osservazzjonijiet 
Indikaturi internazzjonali juru li l-Moldova ftit li xejn kienet għamlet progress fir-
riformi tas-settur tal-ġustizzja u fil-ġlieda kontra l-korruzzjoni
Bosta gruppi ta’ riflessjoni u NGOs jippubblikaw indikaturi dwar il-ġustizzja u l-korruzzjoni madwar id-dinja. 
Dawn jagħtu stampa mħallta tal-progress fil-Moldova.
Freedom House niżżel il-grad tagħha (fuq skala ta’ 1 – 7) minn 4.5 fl-2012 għal 4.75 fl-2015 għall-qafas 
ġudizzjarju u l-indipendenza ġudizzjarja tagħha; il-klassifikazzjoni tagħha għall-korruzzjoni tjiebet kemmxejn 
minn 6 għal 5.7531.
Ir-Rapport tal-2014-2015 dwar il-Kompetittività Globali kklassifika l-indipendenza ġudizzjarja tagħha fil-141 
pożizzjoni minn 144 pajjiż32.
L-indikatur, tal-Bank Dinji, dwar l-istat tad-dritt iddeterjora mill-perċentil ta’ 45 fl-2012 għal 42.7 fl-2013, iżda 
tjieb għal 46.6 fl-201433.
Skont l-Istitut għall-Ordni Pubbliku, il-fiduċja li ċ-ċittadini għandhom fil-ġustizzja naqset f’dan l-aħħar 
deċennju minn 41 % għal 23 % fi tmiem l-201434.
Il-Moldova waqgħet lura fil-pożizzjoni tagħha fuq l-indiċi dwar il-perċezzjoni tal-korruzzjoni, ta’ Transparency 
International: hija kienet ikklassifikata fl-94 pożizzjoni mnn 176 pajjiż fl-2012, u fil-103 pożizzjoni minn 168 
pajjiż fl-2015. Il-Moldovani pperċepew is-settur tal-ġustizzja bħala t-tieni l-aktar korrott wara dak tal-pulizija35.
31 https://freedomhouse.org
32 http://www3.weforum.org/docs/WEF_GlobalCompetitivenessReport_2014-15.pdf
33 http://info.worldbank.org/governance/wgi/index.aspx#countryReports
34 L-Istitut għall-Ordni Pubbliku tal-Moldova, il-Barometru tal-Opinjoni Pubblika ta’ Novembru 2014 ( http://www.ipp.md )
35 http://www.transparency.org/country#MDA .Kaxxa 5
22 Osservazzjonijiet 
42 
Taħt l-ABS fis-settur tas-saħħa, ġew żborżati EUR 43.5 miljun, li ammontaw għal 
99.2 % tal-baġit. Din ir-rata nkisbet minħabba li l-aħħar segment ippermetta 
l-iżburżar ta’ fondi li kien għad fadal minħabba f’nuqqas ta’ konformità mal-
kundizzjonijiet marbuta ma’ żborżamenti preċedenti (ara l-paragrafu 33). Qabel 
dan, ir-rata ta’ żburżar kienet ta’ 89.7 %.
43 
Valutazzjoni li saret mill-Organizzazzjoni Dinjija tas-Saħħa fl-2012 tagħti stampa 
mħallta tal-eżiti fis-settur tas-saħħa tal-Moldova. Il-progress għadu ma laħaqx 
l-aspettattivi fir-rigward ta’ protezzjoni finanzjarja (jiġifieri l-punt sa fejn in-nies 
huma protetti mill-konsegwenzi finanzjarji ta’ nuqqas ta’ saħħa), u ekwità fl-
iffinanzjar tas-sistema tas-saħħa. L-aċċess inugwali għas-servizzi tas-saħħa kienet 
għadha problema. Filwaqt li huwa diffiċli li tiġi vvalutata l-kwalità kumplessiva 
fit-twassil ta’ servizzi tas-saħħa, l-istudju jqis li kien sar xi progress, b’mod notevo -
li fil-kura tas-saħħa preventiva36. B’mod ġenerali, huwa diffiċli li jiġi vvalutat kif il-
programm ta’ ABS ikkontribwixxa għat-titjib tas-sistemi tas-saħħa u għaldaqstant 
għas-saħħa tal-popolazzjoni fil-Moldova. Fatturi oħra kellhom ukoll rwol f’dan, 
bħat-titjib fl-istatus soċjoekonomiku37, u d- data  rilevanti ma nġabritx sistematika -
ment u ma kinitx disponibbli38. Dan huwa spjegat wkoll mill-fatt li ma twettqitx 
valutazzjoni ta’ segwitu fuq l-impatt tal-ABS fis-settur tas-saħħa wara tmiem 
il-programm fl-2013.
44 
L-ABS fis-settur tal-ilma naqas milli jilħaq l-aspettattivi f’termini tal-outputs 
stipulati fil-ftehim ta’ finanzjament. Fatturi esterni, bħall-kriżi ekonomika li laqtet 
lill-Moldova fl-2009 u l-instabbiltà politika fil-pajjiż, flimkien mal-istituzzjonijiet 
dgħajfa fis-settur tal-ilma u n-nuqqas ta’ assistenza teknika, fissru li l-kundizzjoni -
jiet kienu ġew issodisfati parzjalment biss għas-segmenti varjabbli kollha. Għal 
din ir-raġuni, il-Kummissjoni żborżat biss 68 % tal-fondi tat-tielet segment.36 L-Osservatorju Ewropew 
tas-Sistemi u l-Politiki 
tas-Saħħa, sħubija ospitata 
mid-WHO, “Ir-Repubblika 
tal-Moldova, Analiżi 
tas-sistema tas-saħħa”, Health 
Systems in Transition , Vol. 14 
Nru 7, 2012, p. 131-139.
37 “Huwa dejjem diffiċli li 
l-kontribut li l-kura tas-saħħa 
tagħmel għat-titjib tas-saħħa 
jiġi sseparat minn titjib 
kumplessiv fl-istatus 
soċjoekonomiku. Dan huwa 
l-każ, b’mod partikolari, 
għar-Repubblika tal-Moldova, 
li għandha popolazzjoni 
relattivament zgħira 
u għalhekk xi xejriet li jseħħu 
matul iż-żmien iridu jiġu 
ttrattati b’kawtela”., Ibid., 
p. 135.
38 Huwa diffiċli li tiġi vvalutata 
l-kwalità kumplessiva 
fit-twassil ta’ servizzi tas-saħħa 
minħabba li d- data  meħtieġa 
għal indikaturi bħal dawn ma 
tinġabarx b’mod regolari u ma 
ssirx disponibbli. Pereżempju, 
il-kejl tal-eżiti rrappurtat 
mill-pazjenti ma jintużax 
regolarment, u r-rati ta’ 
mortalità fl-isptarijiet għal 
ammissjonijiet akuti ma 
jinġabrux. Lanqas ma tinġabar 
u ma tiġi analizzata 
regolarment id- data  dwar 
is-sikurezza tal-pazjenti. 
Pereżempju, għalkemm 
inġenerali tinġabar data  dwar 
kumplikazzjonijiet ta’ wara 
l-operazzjonijiet, din ma tiġix 
ripartita skont il-kawżi jew 
skont il-fatturi kontributorji 
u b’hekk ma tistax tintuża 
bħala indikatur tas-sikurezza 
tal-pazjenti.”, Ibid., p. 136.
23 Osservazzjonijiet 
39 Ara d-WHO / UNICEF, Joint 
Monitoring Project for Water 
Supply and Sanitation  (Proġett 
Konġunt ta’ Monitoraġġ 
għall-Provvista tal-Ilma 
u s-Sanità), Ġunju 2015 
(wssinfo.org).
40 L-infiq tal-Gvern fuq is-saħħa 
f’termini reali naqas fl-2010 
u fl-2011, skont il-biċċa l-kbira 
mis-sorsi (id-WHO, A review of 
health financing reforms in the 
Republic of Moldova  (Analiżi 
tar-riformi fl-iffinanzjar 
tas-saħħa fir-Repubblika 
tal-Moldova), 2012, p. 4; kalkoli 
bid- data  dwar l-inflazzjoni 
(l-Indiċi tal-Prezzijiet 
għall-Konsumatur, id-deflatur 
tal-PDG) mill-Bank Dinji 
(http://data.worldbank.org/
country/moldova ) u l-Indiċi 
tal-Prezzijiet għall-
Konsumatur mill-Uffiċċju 
Nazzjonali għall-Istatistika 
tal-Moldova ( http://www.
statistica.md )). L-infiq reali 
żdied kemmxejn fl-2011 meta 
ntuża d-deflatur tal-PDG 
mill-Uffiċċju Nazzjonali.
41 L-Osservatorju Ewropew dwar 
is-Sistemi u l-Politiki tas-Saħħa, 
sħubija ospitata mid-WHO, 
“Ir-Repubblika tal-Moldova, 
Analiżi tas-sistema tas-saħħa”, 
Health Systems in Transition , 
Vol. 14 Nru 7, 2012, p. 43., ara 
wkoll id-WHO, A review of 
health financing reforms in the 
Republic of Moldova  (Analiżi 
tar-riformi fil-finanzjament 
tas-saħħa fir-Repubblika 
tal-Moldova), 2012, p. 3: 
“is-sehem tal-baġit tal-gvern 
allokat għas-saħħa jintuża 
b’mod wiesa’ bħala 
indikazzjoni tal-prijorità li 
tingħata mill-gvern għas-
saħħa, meta mqabbla ma’ 
setturi oħra tal-ekonomija. (…) 
huwa ċar li l-importanza 
tal-messaġġ qiegħda dejjem 
tonqos”.45 
Is-servizzi pubbliċi tal-ilma fil-Moldova għadhom affettwati minn dgħufijiet. 
Madwar 50 % biss tal-popolazzjoni għandha aċċess għal ilma tax-xorb nadif, 
is-settur għadu konsiderevolment sottożviluppat, il-kapaċità istituzzjonali hija 
dgħajfa u l-kapaċità ta’ implimentazzjoni tal-muniċipalitajiet biex jimmaniġġjaw 
is-sistemi tal-ilma u d-domanda għalih hija limitata. F’rapport tal-2012 dwar il-
prestazzjoni tas-settur tal-ilma, il-Qorti tal-Awdituri tal-Moldova kkonkludiet li 
s-sitwazzjoni fir-rigward tal-forniment tal-ilma u ta’ miżuri sanitarji fil-lokalitajiet 
tar-Repubblika tal-Moldova hija diffiċli u tinsab staġnata. Rapport ieħor tal-2012 
mill-Qorti ddikjara li sabiex jinkisbu l-benefiċċji mistennija fil-qasam tar-riabili -
tazzjoni u tal-kostruzzjoni ta’ sistemi ta’ ilma tax-xorb u sistemi sanitarji, jeħtieġ 
li jsir titjib fl-amministrazzjoni tal-mezzi pubbliċi mmirati lejn il-ksib ta’ dawn 
il-benefiċċji, u fis-sistema ta’ ġestjoni tal-awtoritajiet pubbliċi inkarigati mill-
implimentazzjoni tal-proġetti fuq il-post. Madankollu, studju reċenti mid-WHO 
u mill-UNICEF juri li l-użu li sar mir-riżorsi tal-ilma u mill-faċilitajiet sanitarji tjieb 
mill-1995 sal-201539.
46 
Il-fondi taħt l-ABS jistgħu jipprovdu ftit li xejn valur miżjud għall-baġits nazzjonali 
settorjali. Aħna osservajna li dan kien il-każ għall-ABS fis-settur tas-saħħa, billi 
l-baġits nazzjonali għas-saħħa, aġġustati għall-inflazzjoni, naqsu matul l-impli -
mentazzjoni tal-programmi, fl-2010 u fl-201140 (ara l- Kaxxa 4 , l-eżempju 2). Dan 
tqies bħala sinjal li kienet qed tingħata biss prijorità limitata lis-settur, u qajjem 
dubji dwar il-kapaċità tal-Ministeru tas-Saħħa biex jimplimenta l-politika naz -
zjonali tas-saħħa. Studju ppubblikat mid-WHO fl-2012 indika li l-infiq totali fuq 
is-saħħa kien għadu baxx ħafna meta mqabbel ma’ pajjiżi Ewropej oħra, u dan 
illimita b’mod sinifikanti l-volum u l-kwalità tal-pakkett ta’ servizzi pprovduti41.
47 
B’mod simili, għall-ABS fis-settur tal-ilma, ftit li xejn kien sar progress minħabba 
fil-perjodu elettorali, f’baġits ta’ investiment settorjali vojta u fi problemi ta’ 
ġestjoni fil-Ministeru tal-Ambjent (ara wkoll il- Kaxxa 4 , l-eżempju 2). Din is-
sitwazzjoni turi kemm huwa importanti li l-impenji li jittieħdu fil-kuntest ta’ 
operazzjonijiet ta’ appoġġ baġitarju tal-UE jiġu riflessi fil-baġits tal-Istat, billi jiġu 
pprovduti l-fondi meħtieġa biex il-ministeri kompetenti rilevanti jissodisfaw il-
kundizzjonijiet għall-iżburżar.
24 Osservazzjonijiet 
Il-proġetti kkontribwew parzjalment għat-tisħiħ tal-
amministrazzjoni pubblika
48 
F’din it-taqsima, aħna neżaminaw il-kontribut tal-proġetti għat-tisħiħ tal-am -
ministrazzjoni pubblika fil-Moldova. Aħna nħarsu lejn it-tfassil tal-proġetti, 
l-appoġġ ipprovdut mill-proġetti għall-programmi ta’ ABS, u s-sostenibbiltà tar-
riżultati (ara l- Anness III ).
Il-proġetti kienu rilevanti, iżda l-analiżijiet tal-ħtiġijiet kienu 
kompromessi minn dgħufijiet
49 
L-UE pprovdiet appoġġ sinifikanti għat-titjib tal-kapaċità tal-awtoritajiet pubbliċi 
ċentrali tal-Moldova biex jimmaniġġjaw u jikkoordinaw l-għajnuna tal-UE. 
B’mod partikolari, dan l-appoġġ mar għand il-Kanċellerija tal-Istat, li aġixxiet 
bħala l-unità nazzjonali ta’ koordinazzjoni42 għall-fondi tal-UE. Dan it-tip ta’ 
għajnuna huwa rilevanti, minħabba fil-limitazzjonijiet li l-awtoritajiet tal-Moldova 
għandhom biex jimmaniġġjaw il-fondi, kif jidher, pereżempju, mill-problemi 
tagħhom biex jistabbilixxu proġetti ta’ ġemellaġġ (ara l- Graff 2 ).42 L-unità nazzjonali ta’ 
koordinazzjoni għandha 
s-setgħa li tikkoordina, fil-livell 
nazzjonali, l-assistenza 
barranija pprovduta 
mid-donaturi.Graff 2Ġemellaġġ: proġetti ppjanati mqabbla ma’ proġetti li fil-fatt twettqu fl-2007-2010 
(f’miljun EUR)
Proġetti ppjanati
Ammont użat
2010 2009 2008 20078
7
6
5
4
3
2
1
0
Sors:  Is-Sistema Komuni ta’ Informazzjoni Relex (CRIS).
25 Osservazzjonijiet 
43 Fit-termini ta’ referenza inizjali, 
kien hemm elenkati 12-il 
attività li ma tqisux rilevanti 
aktar minħabba f’domanda 
aktar baxxa mill-benefiċjarju.50 
Kif jidher fl- Anness III  (il-mistoqsija 1.1), aħna sibna li, b’mod kumplessiv, 
l-analiżijiet tal-ħtiġijiet imwettqa għall-proġetti kienu sodisfaċenti: żewġ proġetti 
biss fil-kampjun tal-awditjar kienu bbażati fuq analiżi insuffiċjenti. Madankollu, 
għal disa’ proġetti, l-analiżi kienet kompromessa minn dgħufijiet parzjali, li 
rriżultat fi tfassil ta’ proġetti li ma kienx jikkonforma kompletament mal-ħtiġijiet 
jew mal-objettivi tal-amministrazzjoni tal-Moldova.
51 
F’xi każijiet, dawn in-nuqqasijiet setgħu jiġu indirizzati matul l-implimentazzjoni 
tal-proġett jew fi stadji sussegwenti. Għall-Proġett Nru 13 dwar l-assistenza tekni -
ka (ara l- Anness III ), il-konsulent għamel sforzi biex jadatta t-termini ta’ referenza 
inizjali bosta xhur wara li nbeda l-proġett, wara konsultazzjonijiet mal-Qorti 
Suprema tal-Ġustizzja, mal-Kunsill Superjuri tal-Maġistratura, mal-qrati reġjonali 
u ma’ donaturi oħra43. Għall-proġett EUHLPAM, fil-fażijiet I u II, id-delegazzjoni 
tal-UE ma wettqitx analiżi tal-ħtiġijiet strutturata biex tikkonferma l-ħtiġijiet 
reali u l-problemi li l-amministrazzjoni tal-Moldova ffaċċjat sabiex tipprijoritiz -
zahom b’mod effettiv u tiffoka fuqhom b’mod aktar speċifiku. Dan il-kompitu 
tħalla f’idejn il-konsulenti individwali. Billi ma kien hemm ebda proċedura ta’ 
handover, kull konsulent ġdid kellu jwettaq analiżi tal-ħtiġijiet mill-ġdid huwa 
nnifsu. Madankollu, ingħatat aktar attenzjoni għal analiżijiet bħal dawn fil-fażi III 
tal-proġett.
Il-proġetti ma kinux dejjem ikkoordinati tajjeb mal-
programmi ta’ ABS
52 
Iż-żewġ subtaqsimiet li ġejjin iħarsu lejn il-koordinazzjoni bejn l-ABS u l-proġetti 
għal żewġ tipi differenti ta’ proġett. L-ewwel waħda teżamina l-assistenza teknika 
ABS li hija prevista fi ftehimiet ta’ finanzjament għall-ABS (ara l-paragrafu 7 
u l- Graff 1 ) u t-tieni waħda tħares lejn assistenza teknika u proġetti ta’ ġemellaġġ 
oħra (ara l-paragrafu 8).
26 Osservazzjonijiet 
L-assistenza teknika ABS speċifika għall-iżvilupp tal-kapaċità 
amministrattiva waslet tard minħabba fi proċeduri ta’ kkuntrattar
53 
Il-Kummissjoni pprovdiet assistenza teknika speċifika biex tgħin lill-amministrazz -
joni tal-Moldova fl-implimentazzjoni tal-ABS fl-erba’ ftehimiet ta’ finanzjament 
awditjati. Dan huwa minħabba li l-gvernijiet ta’ pajjiżi sħab spiss ikunu kkaratter -
izzati minn limitazzjonijiet fil-kapaċità istituzzjonali, li jistgħu ixekklu l-implimen -
tazzjoni tal-istrateġija appoġġata bl-ABS.
54 
Madankollu, din l-assistenza teknika mhijiex sinkronizzata mal-programm 
prinċipali ta’ appoġġ baġitarju. Hija tista’ titnieda biss ladarba l-ftehim ta’ fi -
nanzjament għall-programm ta’ ABS ikun ġie ffirmat, u minħabba fid-dewmien 
meħtieġ għall-proċeduri tal-offerti u ta’ kkuntrattar, tibda biss bosta xhur wara 
l-programm prinċipali (ara t- Tabella ).TabellaDewmien bejn l-appoġġ baġitarju u l-assistenza teknika ABS speċifika għall-
kuntratti awditjati1
Programm ta' 
ABSAssistenza teknika prevista 
fil-ftehim ta' finanzjament għall-
ABS (miljun  EUR)Bidu tal-programm 
ta' ABS (iffirmar tal-ftehim 
ta' finanzjament)Bidu tal-operazzjonijiet 
ta' assistenza teknika 
(iffirmar tal-kuntratt)Dewmien
Saħħa 3.15 Frar  2009 Ġunju  2010 16-il xahar
Ġustizzja 1.82Ġunju  2013 ebda —
PFPRs 4 Ottubru  2014 Ottubru  2015 12-il xahar
Ilma 3 Awwissu 2009 Settembru  2011 25 xahar
1  Assistenza teknika li saret disponibbli speċifikament permezz tal-għoti ta’ ABS biss. Proġetti oħra fl-istess settur jeżistu, pereżempju, fis-settur 
tal-ġustizzja.
2 Dan l-ammont jintuża għall-iffinanzjar tal-missjonijiet ta’ evalwazzjoni qabel ma jitħallsu s-segmenti.
Sors:  Is-Sistema Komuni ta’ Informazzjoni Relex (CRIS).
27 Osservazzjonijiet 
55 
Dan id-dewmien kellu impatt negattiv fuq l-implimentazzjoni tal-ABS fis-setturi 
tas-saħħa u tal-ilma, billi l-kapaċità amministrattiva nazzjonali ma kinitx biżżejjed 
għall-immaniġġjar tal-programmi. Għall-ABS fis-settur tas-saħħa, bosta kundizz -
jonijiet speċifiċi ma ġewx issodisfati minħabba fid-dewmien biex tinbeda l-
assistenza teknika. Għall-ABS fis-settur tal-ilma, ir-rapport ta’ monitoraġġ tal-2012 
jiddikjara li sinkronizzazzjoni aħjar taż-żmien bejn l-appoġġ ta’ assistenza teknika 
ppjanat u l-ABS tkun aktar ta’ benefiċċju u tiżgura li l-implimentazzjoni tirnexxi. 
Fir-rapport finali tiegħu, il-kuntrattur irrakkomanda li l-appoġġ baġitarju għandu 
jkun preċedut mill-assistenza teknika u mhux li din tingħata warajh, kif kien il-każ.
Assistenza teknika u proġetti ta’ ġemellaġġ oħra mhux dejjem 
intużaw għat-tħejjija jew l-appoġġ tal-programmi ta’ ABS
56 
Id-delegazzjoni tal-UE tat attenzjoni għall-ħolqien ta’ sinerġiji bejn l-ABS 
u l-proġetti li huma mmirati fuq l-istess settur. B’mod ġenerali, il-ġemellaġġ 
u l-assistenza teknika ntużaw biex jakkumpanjaw il-programmi ta’ ABS. Dan kien 
il-każ, pereżempju, għal programm dwar żoni rurali (minkejja li dan il-programm 
ma ġiex inkluż fl-awditu). Barra minn hekk, il-proġetti wittew it-triq għall-ABS, 
pereżempju għal programm dwar iż-żona ta’ kummerċ ħieles. Fl-aħħar nett, erba’ 
proġetti dwar l-assistenza teknika fis-settur tal-ġustizzja koprew ħtiġijiet li kienu 
relatati ma’ dawk indirizzati mill-appoġġ baġitarju (ara l- Anness III , il-Proġetti 
Nru 12 - 14).
57 
Minkejja dawn l-isforzi, fil-każijiet awditjati, il-proġetti mhux dejjew għat-tħejjija 
jew l-appoġġ tal-programmi ta’ ABS (ara l-paragrafi 58 sa 63 u l- Kaxxa 6 ). Il-
metodi prinċipali ta’ twassil tal-għajnuna li kienu ppreferuti mill-Kummissjoni 
kienu l-appoġġ baġitarju u l-ġemellaġġ, minkejja li kien hemm il-ħtieġa għal as -
sistenza teknika u domanda għolja mill-Gvern għaliha, speċjalment fl-oqsma fejn 
l-appoġġ baġitarju kien ippjanat għal wara, biex il-qasam jitħejja għal riżultati 
aħjar.
28 Osservazzjonijiet 
58 
Fl-2011, il-Kummissjoni ffinanzjat valutazzjoni ex ante  tas-settur tal-ġustizzja. Din 
il-valutazzjoni rrakkomandat li jkun hemm fokus fuq l-assistenza teknika bħala 
l-metodu prinċipali ta’ twassil tal-għajnuna qabel ma ssir il-programmazzjoni ta’ 
ABS. Huwa meħtieġ li l-assistenza teknika titwassal minn qabel billi ma jkunx pos -
sibbli li l-Gvern jiżviluppa strateġija ta’ riforma fil-qasam tal-ġustizzja mingħajr 
ma jkun hemm koordinazzjoni mal-fergħa ġudizzjarja, li hija kostituzzjonalment 
separata mill-eżekuttiv. Fl-2011, meta kienet qed titħejja l-istrateġija ta’ riforma 
tas-settur tal-ġustizzja, nuqqasijiet fl-isforzi ta’ koordinazzjoni domestika tal-
eżekuttiv qajmu dubji dwar il-kapaċità tiegħu li jistabbilixxi strateġija koerenti ta’ 
riforma li tiġi approvata bis-sħiħ mill-ġudikatura.
59 
F’konformità ma’ din il-valutazzjoni, kien ġie ppjanat li jsiru erba’ proġetti dwar 
l-assistenza teknika fis-settur tal-ġustizzja mill-2011 ‘l hawn, iżda dawn iddewmu 
ma saru minħabba f’restrizzjonijiet tal-persunal fid-delegazzjoni tal-UE. Wieħed 
mill-proġetti beda xahrejn qabel ġie ffirmat il-ftehim ta’ finanzjament għall-
ABS, f’April 2013, u t-tlieta l-oħra bdew 18-il xahar aktar tard (ara l- Anness III , 
il-proġetti Nri 12 - 14).It-taħriġ għall-uffiċjali Moldovani dwar l-appoġġ baġitarju ngħata tard
Sessjoni kompleta ta’ taħriġ dwar l-appoġġ baġitarju għall-uffiċjali tal-Moldova ġiet organizzata għall-
ewwel darba permezz ta’ proġett dwar l-assistenza teknika f’Marzu 2014 li ammonta għal EUR 40 000 (ara 
l-Anness III , il-Proġett Nru 9). F’dak iż-żmien, l-appoġġ baġitarju kien ilu jintuża għal aktar minn seba’ snin 
fil-Moldova.
It-taħriġ, li seħħ matul 6 ijiem u bbenefika 24 uffiċjal, żvela li huma kellhom biss fehim limitat ta’ dan il-me -
todu ta’ twassil tal-għajnuna. Il-parteċipanti ma pprogressawx b’mod sinifikanti, billi l-punteġġi fit-testijiet 
inizjali u f’dawk finali tjiebu biss minn 3.2 għal 3.9 minn 10. Xi punteġġi saħansitra marru għall-agħar f’4 mill-10 
oqsma eżaminati.
Ir-riżultat limitat ma ġiex indirizzat u ma ngħatax segwitu komprensiv, billi minn dak iż-żmien ‘il hawn ma sar 
ebda taħriġ komplet ieħor dwar l-appoġġ baġitarju. Madankollu, il-Kummissjoni organizzat bosta diskussjoni -
jiet madwar mejda u preżentazzjonijiet ta’ nofstanhar fil-Moldova.Kaxxa 6
29 Osservazzjonijiet 
44 SIGMA (Appoġġ għal Titjib 
fil-Governanza u l-Ġestjoni) 
hija inizjattiva konġunta tal-UE 
u tal-OECD. Esperti f’SIGMA 
jipprovdu assistenza f’sitt 
oqsma ewlenin ta’ 
amministrazzjoni pubblika. 
(http://www.sigmaweb.org ))60 
L-istrateġija ta’ riforma tas-settur tal-ġustizzja tal-Moldova ġiet adottata fl-
2011 bil-għan li tinkiseb l-eliġibbiltà għall-ABS. L-implimentazzjoni tagħha hija 
mxekk  la minn progress inadegwat fir-riforma tal-prosekuzzjoni u minn appoġġ 
insuffiċjenti mill-ġudikatura. Inizjattiva ġdida ta’ riforma, żviluppata mill-Kunsill 
Superjuri tal-Maġistratura u mill-Qorti Suprema tal-Ġustizzja, ġiet ippreżentata 
pubblikament f’Mejju 2015, bl-appoġġ loġistiku tal-Proġett Nru 13 dwar l-as -
sistenza teknika.
61 
Il-Proġett Nru 12 dwar l-assistenza teknika attwalment jassisti lil gruppi ta’ ħidma 
fir-reviżjoni tal-istimi baġitarji għall-JSRS u fl-ispjegazzjoni tal-kundizzjonijiet 
speċifiċi għall-ABS (ara l-paragrafi 27 u 31). Dan il-proġett dwar l-assistenza 
teknika huwa eżempju ta’ aġġustament flessibbli għall-ħtiġijiet addizzjonali li 
jirriżultaw fl-implimentazzjoni ta’ programm ta’ ABS, anke fejn appoġġ bħal dan 
ma kienx espliċitament previst fil-kuntratt inizjali tal-proġett.
62 
Is-settur tal-ġestjoni tal-finanzi pubbliċi jipprovdi eżempji għall-użu ta’ diversi 
tipi ta’ appoġġ, bħal SIGMA44, assistenza teknika, ġemellaġġ u ABS. Proġetti ta’ 
ġemellaġġ dwar l-akkwist pubbliku u l-kontroll finanzjarju intern intemmu fl-2012 
u fl-2013, bir-rapporti jenfasizzaw il-ħtieġa għall-konsolidazzjoni tar-riżultati 
(ara l- Anness III , il-Proġett Nru 2 u l-Proġett Nru 4). L-isforzi f’dawn l-oqsma 
jkomplu, permezz ta’ SIGMA u ta’ djalogu politiku. Madankollu, il-kundizzjonijiet 
speċifiċi tal-ABS għar-riformi fil-politika tal-finanzi pubbliċi ma jindirizzawx 
dawn id-dgħufijiet. Konsulenti ffinanzjati mill-UE (taħt il-proġett EUHLPAM) ġew 
ittrasferiti għal istituzzjonijiet li huma rilevanti għall-ġestjoni tal-finanzi pubbliċi, 
bħall-ispettorat nazzjonali tat-taxxa, iżda ebda wieħed minnhom ma ħa l-kariga 
f’waħda mit-tliet istituzzjonijiet li qed jimplimentaw il-programm ta’ ABS (il-Qorti 
tal-Awdituri, il-Ministeru tal-Finanzi, jew il-Parlament).
63 
Madankollu, mill-2014 ‘l hawn, il-Kummissjoni tat aktar attenzjoni għall-ħolqien 
ta’ sinerġiji bejn l-ABS u l-proġetti, kif inhu evidenti minn proġett ta’ ġemellaġġ 
fil-Qorti tal-Awdituri tal-Moldova (ara l- Anness III , il-Proġett Nru 5) u mit-trasferi -
ment ippjanat ta’ konsulent tal-EUHLPAM fil-Parlament fl-2016.
30 Osservazzjonijiet 
Ir-riżultati ma kinux dejjem sostenibbli minħabba f’nuqqas 
ta’ rieda politika u fatturi esterni oħra
64 
B’mod ġenerali, il-proġetti wasslu l-outputs mistennija. Eżempji ta’ kisbiet 
konkreti bħal dawn jinkludu pjattaforma online għal attivitajiet ta’ monitoraġġ 
imwettqa minn organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili fil-Moldova, il-forniment ta’ 
konsulenza strateġika lil diversi Ministeri, abbozz ta’ liġi dwar l-għajnuna mill-
Istat jew manwal ta’ proċeduri għall-ġestjoni tal-għajnuna tal-UE.
65 
Hemm tħassib dwar is-sostenibbiltà tar-riżultati miksuba bil-proġetti, spiss 
minħabba li l-awtoritajiet nazzjonali ma għandhomx rieda politika suffiċjenti biex 
jindirizzaw uħud mill-ostakli għat-tisħiħ tal-awtoritajiet pubbliċi (ara l- Kaxxa 7 ). 
Kif jidher fl- Anness III  (il-mistoqsija 1.3), kien hemm tħassib parzjali għal nofs l-
14-il proġett li ġew evalwati, u tħassib sostanzjali għall-bqija tal-proġetti.
66 
Il-Kummissjoni pprovdiet assistenza teknika għall-appoġġ tal-Kanċellerija tal-Istat 
tal-Moldova fil-kuntest tal-proġett TTSIB (ara l- Kaxxa 7 ), mill-2011 sal-2013. Fil -
waqt li l-iskop ta’ dan il-proġett kien li tinbena l-kapaċità tal-Kanċellerija tal-Istat 
għal tmexxija teknika għall-identifikazzjoni, it-tħejjija u l-implimentazzjoni ta’ 
attivitajiet iffinanzjati minn assistenza esterna, il-konsulenti tat-TTSIB pprovdew 
ukoll servizzi li ssostitwew, parzjalment, il-kompiti operazzjonali tal-persunal 
tal-Kanċellerija tal-Istat. Ir-rapporti tal-proġett TTSIB qiesu li, filwaqt li kienu 
nkisbu ħafna mir-riżultati mistennija, il-Kanċellerija tal-Istat ma kellhiex biżżejjed 
kapaċità biex twettaq il-kompiti, tassorbi t-taħriġ u tapplika l-ħiliet miksuba.
67 
Bħala prattika tajba, fid-dawl tan-nuqqas ta’ elementi ta’ sostenibbiltà fi proġetti 
preċedenti, id-delegazzjoni tal-UE ħeġġet l-iżvilupp ta’ strateġiji ta’ ħruġ kemm 
għall-proġett TTSIB kif ukoll għall-proġett EUHLPAM fil-fażi III. Dan kien biex jiġi 
żgurat li l-problemi ta’ sostenibbiltà jiġu indirizzati minn kull konsulent qabel 
ma jitlaq. Madankollu, fil-każ tat-TTSIB, l-istrateġija ma ġietx implimentata, billi 
l-awtoritajiet tal-Moldova dehrilhom li din kienet teħtieġ wisq riżorsi.
31 Osservazzjonijiet 
Problemi ta’ sostenibbiltà fi proġett: assistenza teknika għall-appoġġ tal-Moldova 
fil-bini ta’ kapaċità għall-applikazzjoni ta’ skemi ta’ għajnuna (EUR 1.9 miljun)
Proġett dwar l-assistenza teknika appoġġa l-Kanċellerija tal-Istat tal-Moldova fil-koordinazzjoni ġenerali tal-
għajnuna tal-UE, u b’mod aktar speċifiku, fil-bini tal-kapaċità għall-applikazzjoni tal-istrumenti ta’ ġemellaġġ, 
TAIEX45 u SIGMA, u fit-tħejjija u l-implimentazzjoni tal-programm għar-rinfurzar komprensiv tal-istituzzjonijiet 
(il-proġett TTSIB, ara l- Anness III , il-proġett Nru 6).
Fi tmiem il-proġett fl-2013, parti mill-funzjoni ta’ koordinazzjoni tal-għajnuna tal-UE ġiet trasferita mill-
Kanċellerija tal-Istat għall-Ministeru għall-Affarijiet Barranin. L-awtoritajiet tal-Moldova ma żgurawx li 
l-għarfien li nkiseb matul is-snin mill-Kanċellerija tal-Istat jiġi ppreżervat, la bit-trasferiment ta’ persunal 
imħarreġ u lanqas bit-tħarriġ ta’ persunal fil-Ministeru. Id-delegazzjoni tal-UE pprogrammat proġett dwar 
l-assistenza teknika għall-Ministeru, għalkemm dan kellu ambitu aktar limitat mit-TTSIB. Bħalissa għaddejjin 
pjanijiet biex il-funzjoni ta’ koordinazzjoni tiġi ttrasferita lura għall-Kanċellerija tal-Istat, iżda parti sostanzjali 
mill-persunal tagħha laħaq telaq mill-2013 ‘il hawn.
45 TAIEX huwa l-Istrument ta’ Assistenza Teknika u Skambju ta’ Informazzjoni tal-Kummissjoni Ewropea. TAIEX jappoġġa l-amministrazzjonijiet 
pubbliċi fir-rigward tal-approssimazzjoni, l-applikazzjoni u l-infurzar tal-leġiżlazzjoni tal-UE, kif ukoll jiffaċilita l-kondiviżjoni tal-aħjar prattiki tal-UE. Kaxxa 7
32
 Konklużjonijiet 
u Rakkomandazzjonijiet
68 
L-UE tiffaċċja sfidi sinifikanti fir-rigward tal-implimentazzjoni tal-assistenza 
fil-Moldova. L-instabbiltà politika u makroekonomika, il-governanza fqira u l-
amministrazzjoni pubblika dgħajfa jnaqqsu sinifikattivament l-ingranaġġ li 
l-Kummissjoni għandha biex tħeġġeġ ir-riforma.
69 
Aħna eżaminajna jekk l-assistenza tal-UE pprovduta lill-Moldova kinitx ikkon -
tribwiet b’mod effettiv għat-tisħiħ tal-amministrazzjoni pubblika. Għal dan 
il-għan, aħna vvalutajna kemm il-Kummissjoni kienet fasslet u implimentat tajjeb 
l-appoġġ finanzjarju li ġie pprovdut, minn naħa waħda permezz ta’ programmi 
ta’ ABS, u min-naħa l-oħra permezz ta’ proġetti tradizzjonali. L-awditu ħares lejn 
proġetti u ABS fis-setturi li jirċievu l-biċċa l-kbira mill-appoġġ tal-UE: il-ġustizzja, 
il-finanzi pubbliċi, is-saħħa u l-ilma.
70 
Abbażi tax-xogħol tal-awditjar tagħna, aħna kkonkludejna li l-assistenza tal-UE 
kkontribwiet parzjalment biss għat-tisħiħ tal-amministrazzjoni pubblika. Uħud 
min-nuqqasijiet osservati kienu kkawżati minn fatturi esterni. Oħrajn setgħu 
jiġu attribwiti għal dgħufijiet fit-tfassil u fl-implimentazzjoni tal-programmi 
u l-proġetti awditjati.
71 
Billi ftit li xejn kien sar progress fis-setturi li lejhom kien immirat, aħna kkonklu -
dejna li l-appoġġ baġitarju kellu effett limitat fuq it-tisħiħ tal-amministrazzjoni 
pubblika b’mod effettiv (ara l-paragrafi 38 sa 47).
72 
Aħna sibna wkoll li l-Kummissjoni setgħet irreaġiet aktar fil-pront meta mmater -
jalizzaw riskji assoċjati mal-appoġġ. Il-programmi ma kinux allinjati biżżejjed mal-
istrateġiji tal-Moldova (ara l-paragrafi 13 sa 28).
73 
Il-benefiċċju potenzjali tal-programmi naqas minħabba li l-kundizzjonalità ma 
ġietx sfruttata biżżejjed: xi kundizzjonijiet speċifiċi jew ġew issodisfati fiż-żmien 
bejn in-negozjar tal-programmi u l-bidu tal-ABS jew ma setgħux jitkejlu diret -
tament. Il-Kummissjoni setgħet kienet aktar stretta meta vvalutat il-konformità 
mal-kundizzjonijiet għall-iżburżar (ara l-paragrafi 29 sa 34). Barra minn hekk, 
l-għoti ta’ fondi addizzjonali bbażati fuq inċentivi ma kienx iġġustifikat għalkollox 
(ara l-paragrafi 35 sa 37).
33 Konklużjonijiet u Rakkomandazzjonijiet 
74 
B’mod ġenerali, it-tfassil tal-proġetti tqies li kien rilevanti. L-assistenza tal-UE li 
twasslet permezz ta’ proġetti kienet parzjalment effettiva fit-tisħiħ tal-amminis -
trazzjoni pubblika.
75 
L-ambitu u t-twaqqit tal-proġetti ma kinux dejjem ikkoordinati tajjeb mal-
programmi ta’ ABS (ara l-paragrafi 52 sa 63). L-assistenza teknika għall-iżvilupp 
tal-kapacità amministrattiva, li kienet speċifika u relatata mal-appoġġ baġitarju, 
bdiet biss xhur wara l-programm prinċipali ta’ appoġġ baġitarju. Assistenza tekni -
ka oħra u proġetti ta’ ġemellaġġ mhux dejjem intużaw għat-tħejjija u l-appoġġ 
ta’ programmi ta’ appoġġ baġitarju.
76 
B’mod ġenerali, il-proġetti wasslu l-outputs mistennija. Madankollu, ir-riżultati 
mhux dejjem kienu sostenibbli minħabba f’nuqqas ta’ rieda politika u fatturi 
esterni oħra (ara l-paragrafi 64 sa 67).
77 
Abbażi tal-konklużjonijiet ta’ hawn fuq, aħna nifformulaw ir-rakkomandazzjoni -
jiet li ġejjin.
Rakkomandazzjoni 1  
Jiġu mmitigati r-riskji marbuta mal-operazzjonijiet ta’ 
appoġġ baġitarju
Il-Kummissjoni għandha tapplika l-miżuri eżistenti fil-kuntest tas-sistema ta’ 
twissija bikrija b’mod aktar rigoruż, biex tipprevieni jew timmitiga r-riskji u biex 
tistabbilixxi b’mod aktar ċar x’azzjoni għandha tittieħed fejn ir-riskji jsiru realtà. 
Azzjoni bħal din għandha tittieħed f’waqtha.
Rakkomandazzjoni 2  
Il-programmi ta’ ABS jiġu allinjati ma’ strateġija ta’ riforma 
nazzjonali definita tajjeb
Il-Kummissjoni għandha torbot aħjar il-programmi ta’ appoġġ baġitarju ma’ 
strateġiji nazzjonali. Hija għandha tqiegħed l-għajnuna f’sekwenza, filwaqt li 
tiżgura li jkun hemm aġenda ta’ riforma nazzjonali li tkun definita tajjeb. Hija 
għandha tivvaluta speċifikament ir-rilevanza u l-kredibbiltà tal-istrateġija tal-
pajjiż b’relazzjoni mar-riżorsi istituzzjonali u finanzjarji disponibbli.
34 Konklużjonijiet u Rakkomandazzjonijiet 
Rakkomandazzjoni 3  
Jissaħħaħ l-użu ta’ kundizzjonijiet u ta’ indikaturi 
tal-prestazzjoni
Il-Kummissjoni għandha ssaħħaħ l-użu li tagħmel mill-kundizzjonalità. Dan 
għandu jinvolvi (i) l-istabbiliment ta’ kundizzjonijiet u indikaturi tal-prestazzjoni li 
jkunu ċari u rilevanti biex ir-riżultati jiġu vvalutati u ddimostrati aħjar, (ii) reazz -
joni soda, proporzjonali u fil-pront fejn il-Gvern tal-Moldova ma jurix biżżejjed 
impenn biex jikkonforma ma dak li ġie maqbul.
Rakkomandazzjoni 4  
Il-fondi addizzjonali bbażati fuq inċentivi jintrabtu b’mod 
aktar ċar ma’ progress li jista’ jiġi ddimostrat
Il-fondi bbażati fuq inċentivi għandhom jiġu allokati il-metodoloġija eżistenti tiġi 
applikata b’mod aktar strett.
Rakkomandazzjoni 5  
Il-proġetti jkunu kkoordinati mal-programmi ta’ ABS
Il-Kummissjoni għandha tuża l-proġetti b’mod aktar sistematiku biex tħejji jew 
tappoġġa l-programmi ta’ ABS. L-assistenza teknika ABS għandha tingħata aktar 
f’waqtha biex tipprovdi appoġġ għall-programmi ta’ ABS mill-bidu.
Rakkomandazzjoni 6  
Tiġi żgurata s-sostenibbiltà tal-proġetti
Il-Kummissjoni għandha tiżgura li l-aspetti ta’ sostenibbiltà jiġu integrati fl-
ippjanar tal-proġetti kollha, billi tivvaluta u b’mod aktar sistematiku l-kapaċità 
u l-impenn politiku tal-awtoritajiet pubbliċi biex isostnu l-eżiti.
Dan ir-Rapport Speċjali ġie adottat mill-Awla III, immexxija mis-
Sur Karel PINXTEN, Membru tal-Qorti tal-Awdituri, fil-Lussemburgu fil-laqgħa 
tagħha tad-19 ta’ April 2016.
 Għall-Qorti tal-Awdituri
 Vítor Manuel da SILVA CALDEIRA
 President
35
 Annessi Anness ILista ta’ kuntratti awditjati
Proġetti
Sena 
tal-kuntrattStatus Titolu tal-kuntrattAmmont 
ippjanat 
(EUR)Imħallas 
(EUR)
Riforma tal-ġustizzja 
2009 Magħluq Appoġġ għall-Moldova fit-titjib tas-Sistema tal-Ħabs u fir-Riforma Penali 850 500 850 500
2010 MagħluqValutazzjoni tal-Istat tad-Dritt u  l-Amministrazzjoni tal-Ġustizzja għal programmazzjoni 
fis-settur kollu198 193 198 193
2011 MagħluqAppoġġ għall-formulazzjoni tal-Appoġġ Baġitarju Settorjali u tħejjija ta' offerti fis-settur 
tal-ġustizzja139 304 139 304
2012 Għadu għaddejMonitoraġġ tar-riforma tas-settur tal-ġustizzja għal obbligu ta' rendikont ikbar 
tal-Gvern274 105 246 695
2013 Għadu għaddej Appoġġ għall-koordinazzjoni tar-riforma tas-Settur tal-Ġustizzja fil-Moldova 2 231 800 1 476 324
2014 Għadu għaddej Effiċjenza, Obbligu ta' Rendikont u Trasparenza Akbar tal-Qrati fil-Moldova 2 078  700 709 357
2014 Għadu għaddejAppoġġ għall-Investigazzjoni ta' Qabel il-Proċess, għall-Prosekuzzjoni u għall-Istruttura 
tad-Difiża fil-Moldova2 007 500 872 085
7 780 102 4 492 458
Amministrazzjoni Pubblika Ċentrali Oħra
2009 Magħluq Appoġġ għar-riformi tal-ĠFP fil-Moldova 114 474 114 474
2010 Magħluq Missjoni tal-UE ta' Konsulenza Politika ta' Livell Għoli (EUHLPAM) 3 152 441 3 152 441
2010 Magħluq Appoġġ għas-Sistema ta' Akkwist Pubbliku fir-Repubblika tal-Moldova 914 008 914 008
2011 MagħluqAppoġġ għall-Implimentazzjoni u l-Infurzar tal-Politika tal-Kompetizzjoni u l-Għajnuna 
mill-Istat926 244 926 244
2011 MagħluqAppoġġ għall-implimentazzjoni tal-Programm għar-Rinfurzar Komprensiv tal-Istituzz -
jonijiet għar-Repubblika tal-Moldova111 370 111 370
2011 Għadu għaddejAppoġġ għall-Gvern tal-Moldova fil-qasam ta' kontra l-korruzzjoni, ir-riforma tal-
Ministeru tal-Affarijiet Interni, inklużi l-pulizija u l-protezzjoni ta' data personali2 853 790 2 832 718
2011 MagħluqAssistenza teknika għall-appoġġ tal-Gvern tar-Repubblika tal-Moldova fil-bini ta' 
kapaċità għall-applikazzjoni ta' strumenti ta' Ġemellaġġ, TAIEX u SIGMA, u għall-
forniment ta' appoġġ għat-tħejjija u l-implimentazzjoni tal-Programm CIB1 900 859 1 900 859
2011 Magħluq Tisħiħ tal-Ġestjoni tal-Finanzi Pubbliċi fir-Repubblika tal-Moldova 1 369 926 1 369 926
2012 Magħluq Missjoni tal-UE ta' Konsulenza Politika ta' Livell Għoli II (EUHLPAM II) 2 864 015 2 864 015
2013 Għadu għaddej Missjoni tal-UE ta' Konsulenza Politika ta' Livell Għoli III (EUHLPAM III) 2 977 291 2 840 539
2013 Għadu għaddej Taħriġ dwar l-Appoġġ Baġitarju tal-UE għall-Gvern tal-Moldova 39 148 37 533
2014 Għadu għaddej Bini ta' kapaċità għall-ġestjoni tal-programmi tal-UE għar-rinfurzar tal-istituzzjonijiet 225 018 211 448
2014 Għadu għaddej Konsolidazzjoni u Tisħiħ tal-Awditu Pubbliku Estern fir-Repubblika tal-Moldova 1 598 069 779 546
19 046 653 18 055 121
Total 26 826  755 22 547 579
36 Annessi 
Proġetti
Sena 
tal-kuntrattStatus Titolu tal-kuntrattAmmont 
ippjanat 
(EUR)Imħallas 
(EUR)
Amministrazzjoni pubblika - Funzjonijiet Trażversali
2013 Għadu għaddej Appoġġ għas-Settur tal-Ġustizzja 58 200 000 28 200  000
2014 Għadu għaddej Appoġġ għar-Riformi fil-Politika tal-Finanzi Pubbliċi fil-Moldova (PFPR) 33 000  000 8 000  000
91 200  000 36 200  000
Amministrazzjoni pubblika - Twassil ta' Servizzi Pubbliċi
2009 Magħluq Programm ta' Appoġġ għall-Politika Settorjali tas-Saħħa 43 114 336 43 114 336
2009 Magħluq Programm ta' Appoġġ għall-Politika Settorjali fis-settur tal-ilma ENPI AAP 2009 35 777 200 35 777 200
2010 Magħluq Assistenza Teknika Relatata mal-Appoġġ Baġitarju Settorjali għas-Saħħa 2 992 753 2 992 753
2010 Għadu għaddejRiabilitazzjoni tas-sistema ta' forniment tal-ilma fil-Muniċipalità ta' Nisporeni, ir-
Repubblika tal-Moldova5 000  000 4 500  000
2011 Għadu għaddejAT għall-implimentazzjoni tal-Programm ta' Appoġġ għall-Politika Settorjali fis-Settur 
tal-Ilma2 771 010 1 611 437
2012 MagħluqSPSP fis-settur tal-ilma ENPI AAP 2009 - Addendum 01 għal FA 2009/020-520 
(EUR 5 miljun addizzjonali għall-komponent ta' appoġġ baġitarju)5 000  000 5 000  000
2013 MagħluqEaPIC - il-Moldova - estensjoni tal-Programm ta' Appoġġ għall-Politika Settorjali 
tas-Saħħa (2008/19655)6 000  000 6 000  000
100 655 299 98 995 726
Total 191 855 299 135 195 726
Total Kumplessiv 218 682 054 157 743 305Anness I
37 Annessi Anness IIKlassifikazzjonijiet fil-qosor tal-kuntratti ta’ appoġġ baġitarju settorjali fil-kampjun 
tal-awditjar
TitoluAppoġġ għar-Riformi 
fil-Politika tal-Finanzi 
Pubbliċi fil-Moldova 
(PFPR)Appoġġ għar-
Riformi tas-Settur 
tal-ĠustizzjaProgramm ta' 
Appoġġ għall-
Politika Set -
torjali fis-Settur 
tal-IlmaIl-programm ta' 
ABS "Programm 
ta' Appoġġ għall-
Politika Settorjali 
tas-Saħħa"
Durata tal-kuntratt, xhur 60 72 108 60
Sena tal-kuntratt 2014 2013 2009 2009AQ2: Il-programmi ta' ABS ikkontribwew b'mod effettiv għat-tisħiħ tal-amministrazzjoni pubblika?
2.1 Il-programmi ta' ABS kienu mfasslin 
tajjeb?Il-programm ikkontribwixxa għal strateġija kumplessiva ċara
Kien hemm prijoritajiet nazzjonali fformulati b'mod ċar, li l-ABS kien ibbażat 
fuqhom
L-objettivi tal-programm jaqblu mal-prijoritajiet nazzjonali
Ir-riskji politiċi u ekonomiċi ġew evalwati bħala limitati qabel ma ngħata 
l-ABS
Ir-riskju fiduċjaru kien immitigat permezz ta' valutazzjoni ex ante  tal-ispiża 
tar-riforma
Kien hemm raġunijiet dokumentati, ċari, oġġettivi u  rilevanti għall-użu tal-
ABS bħala modalità ta' għajnuna
Ittieħdu inkunsiderazzjoni evalwazzjonijiet li saru fil-passat / tagħlimiet 
meħuda2.2 Il-programmi ta' ABS ġew implimentati tajjeb?L-amministrazzjoni tal-Moldova implimentat il-programm kompletament 
u fil-ħinil-programm għadu 
għaddejil-programm għadu 
għaddej
L-assistenza teknika kienet immirata, f'waqtha u  ħolqot kapaċità sostenibbli M/A
Is-segmenti ġew żborżati biss meta l-kundizzjonijiet ġew issodisfatima ġie żborżat ebda seg -
ment varjabbli
L-objettivi setgħu jitkejlu direttament
Żidiet supplimentari fil-baġits kienu ġġustifikati M/A
Il-qafas ta' monitoraġġ jinkludi objettivi SMART u indikaturi li jistgħu jitkejlu
Kien hemm disponibbli informazzjoni biex jiġu stabbiliti linji bażi u  biex 
il-progress jiġi mmonitorjat / evalwat
Il-monitoraġġ u  l-evalwazzjoni kienu kontinwi
Ittieħdu azzjonijiet korrettivi meta l-programm ma kienx miexi kif suppostil-programm għadu 
għaddejil-programm għadu 
għaddej2.3 Il-programmi ta' ABS ipproduċew 
riżultati tanġibbli u  sostenibbli?Inkisbu l-outputs / ir-riżultati mistennijail-programm għadu 
għaddejil-programm għadu 
għaddej
Il-kundizzjonijiet stimulaw riformi b'mod effettivma ġie żborżat ebda seg -
ment varjabbliil-programm għadu 
għaddej
Il-programm kellu impatt pożittiv fuq il-kapaċità amministrattivail-programm għadu 
għaddejil-programm għadu 
għaddej
L-ABS pprovda appoġġ rilevanti u  ħoloq kapaċità sostenibbli fl-amministrazz -
joni tal-Moldovail-programm għadu 
għaddejil-programm għadu 
għaddej
Huwa ċar li l-azzjonijiet iffinanzjati huma addizzjonali meta mqabbel ma' dak 
li l-Moldova kienet qed twettaq qabel ma ngħatat l-għajnuna
L-effetti tal-ABS kienu kif kien intenzjonatil-programm għadu 
għaddejil-programm għadu 
għaddej
Didaskalija — Ġew stabbiliti l-klassifikazzjonijiet li ġejjin:
kriterju ssodisfat kriterju ssodisfat parzjalment kriterju mhux issodisfat
38 Annessi Anness IIIKlassifikazzjonijiet fil-qosor tal-kuntratti ta’ proġetti fil-kampjun tal-awditjar
Numru 
tal-
ProġettSENA TAL-
KUNTRATTDurata 
tal-
kuntratt, 
xhurTitoluAQ1: Il-proġetti kkontribwew b'mod effettiv għat-tisħiħ tal-amministrazzjoni pubblika?
1.1 Il-proġetti kienu 
mfasslin tajjeb?1.2: Were projects well-implemented?1.3: Il-proġetti pproduċew riżultati tanġibbli 
u sostenibbli?Il-proġett kien ibbażat 
fuq analiżi tal-ħtiġijiet
Ittieħdu 
inkunsiderazzjoni 
evalwazzjonijiet li saru 
fil-passat / tagħlimiet 
meħuda
L-amministrazzjoni tal-
Moldova implimentat il-
proġett kompletament 
u fil-ħin
Hemm sinerġiji jew 
koordinazzjoni mal-
programmi ta' ABS li 
għadhom għaddejjin 
Il-qafas ta' monitoraġġ 
jinkludi objettivi SMART 
u indikaturi li jistgħu 
jitkejlu
Hemm disponibbli 
informazzjoni biex 
jiġu stabbiliti linji bażi 
u biex il-progress jiġi 
mmonitorjat/ evalwat
Il-monitoraġġ 
u l-evalwazzjoni kienu 
kontinwi
Ittieħdu azzjonijiet 
korrettivi meta 
l-proġett ma kienx 
miexi kif suppost
Inkisbu l-outputs / ir-
riżultati mistennija
Tista' tiġi stabbilita rabta 
bejn iżviluppi kumples -
sivi fil-kapaċità amminis -
trattiva u  l-proġett
Il-proġett ipprovda 
appoġġ rilevanti u ħoloq 
kapaċità sostenibbli 
fl-amministrazzjoni 
tal-Moldova
L-azzjonijiet iffinanz -
jati huma addizzjonali 
meta mqabbel ma' dak 
li l-Moldova kienet 
qed twettaq qabel ma 
ngħatat l-għajnuna
1 2009 2 AT - Appoġġ għar-Riformi tal-ĠFP M/A M/A M/A M/A M/A M/A M/A
2 2010 24 Ġemellaġġ - Appoġġ għas-Sistema ta' Akkwist Pubbliku 
3 2011 30 AT - Appoġġ għall-Gvern tal-Moldova fil-qasam ta' kontra l-korruzzjoni, ir-riforma tal-Ministeru tal-Affarijiet Interni (il-komponent III)
4 2011 24 Ġemellaġġ - Tisħiħ tal-Ġestjoni tal-Finanzi Pubbliċi 
5 2014 24 Ġemellaġġ - Konsolidazzjoni u Tisħiħ tal-Awditu Pubbliku Estern il-proġett  
għadu għaddejil-proġett 
għadu għaddejil-proġett 
għadu ħaddejil-proġett 
għadu għaddejil-proġett  
għadu għaddej
6 2011 38 AT - Appoġġ għall-Gvern tal-Moldova fil-bini ta' kapaċità għall-applikazzjoni ta' Ġemellaġġ, TAIEX u SIGMA, u l-Programm CIB (TTSIB)
7 2011 21 Ġemellaġġ - Appoġġ għall-Implimentazzjoni u  l-Infurzar tal-Politika tal-Kompetizzjoni u  l-Għajnuna mill-Istat M/A
8 2011 5 Studju - Appoġġ għall-implimentazzjoni tal-Programm CIB M/A M/A
9 2014 3 AT - Taħriġ dwar l-Appoġġ Baġitarju tal-UE għall-Gvern tal-Moldova
10 2014 12 AT - Bini ta' kapaċità għall-ġestjoni tal-programmi tal-UE għar-rinfurzar tal-istituzzjonijiet
11 2012 24 Monitoraġġ tar-Riforma tas-Settur tal-Ġustizzja għal Obbligu ta' Rendikont Ikbar tal-Gvern (PROMOLEX) M/A M/A M/A
12 2013 36 AT - Appoġġ għall-Koordinazzjoni tar-Riforma tas-Settur tal-Ġustizzja fil-Moldovail-proġett  
għadu għaddejil-proġett 
għadu ħaddejil-proġett 
għadu ħaddejil-proġett  
għadu għaddej
13 2014 36 AT - Effiċjenza, Obbligu ta' Rendikont u Trasparenza Akbar tal-Qrati fil-Moldova (ATRECO)il-proġett
għadu għaddejil-proġett 
għadu ħaddejil-proġett 
għadu ħaddejil-proġett  
għadu għaddej
14 2014 36 AT - Appoġġ għall-Investigazzjoni ta' Qabel il-Proċess, għall-Prosekuzzjoni u għall-Istruttura tad-Difiżail-proġett  
għadu għaddejil-proġett 
għadu għaddejil-proġett 
għadu ħaddejil-proġett 
għadu ħaddejil-proġett  
għadu għaddej
15 2009 24 Ġemellaġġ - Titjib tas-sistema tal-Ħabs M/A
16 2010 26.5 Missjoni tal-UE ta' Konsulenza Politika ta' Livell Għoli EUHLPAM I
17 2012 20 Missjoni tal-UE ta' Konsulenza Politika ta' Livell Għoli EUHLPAM II
18 2013 18 Missjoni tal-UE ta' Konsulenza Politika ta' Livell Għoli EUHLPAM III
19 2010 18 Valutazzjoni tal-Istat tad-Dritt (attività ta' konsulenza) M/A M/A M/A M/A M/A M/A M/A M/A M/A M/A M/A M/A
20 2011 17 Appoġġ għat-tħejjija tal-ABS (attività ta' konsulenza) M/A M/A M/A M/A M/A M/A M/A M/A M/A M/A M/A M/A
39 Annessi
Klassifikazzjonijiet fil-qosor tal-kuntratti ta’ proġetti fil-kampjun tal-awditjar
Numru 
tal-
ProġettSENA TAL-
KUNTRATTDurata 
tal-
kuntratt, 
xhurTitoluAQ1: Il-proġetti kkontribwew b'mod effettiv għat-tisħiħ tal-amministrazzjoni pubblika?
1.1 Il-proġetti kienu 
mfasslin tajjeb?1.2: Were projects well-implemented?1.3: Il-proġetti pproduċew riżultati tanġibbli 
u sostenibbli?Il-proġett kien ibbażat 
fuq analiżi tal-ħtiġijiet
Ittieħdu 
inkunsiderazzjoni 
evalwazzjonijiet li saru 
fil-passat / tagħlimiet 
meħuda
L-amministrazzjoni tal-
Moldova implimentat il-
proġett kompletament 
u fil-ħin
Hemm sinerġiji jew 
koordinazzjoni mal-
programmi ta' ABS li 
għadhom għaddejjin 
Il-qafas ta' monitoraġġ 
jinkludi objettivi SMART 
u indikaturi li jistgħu 
jitkejlu
Hemm disponibbli 
informazzjoni biex 
jiġu stabbiliti linji bażi 
u biex il-progress jiġi 
mmonitorjat/ evalwat
Il-monitoraġġ 
u l-evalwazzjoni kienu 
kontinwi
Ittieħdu azzjonijiet 
korrettivi meta 
l-proġett ma kienx 
miexi kif suppost
Inkisbu l-outputs / ir-
riżultati mistennija
Tista' tiġi stabbilita rabta 
bejn iżviluppi kumples -
sivi fil-kapaċità amminis -
trattiva u  l-proġett
Il-proġett ipprovda 
appoġġ rilevanti u ħoloq 
kapaċità sostenibbli 
fl-amministrazzjoni 
tal-Moldova
L-azzjonijiet iffinanz -
jati huma addizzjonali 
meta mqabbel ma' dak 
li l-Moldova kienet 
qed twettaq qabel ma 
ngħatat l-għajnuna
1 2009 2 AT - Appoġġ għar-Riformi tal-ĠFP M/A M/A M/A M/A M/A M/A M/A
2 2010 24 Ġemellaġġ - Appoġġ għas-Sistema ta' Akkwist Pubbliku 
3 2011 30 AT - Appoġġ għall-Gvern tal-Moldova fil-qasam ta' kontra l-korruzzjoni, ir-riforma tal-Ministeru tal-Affarijiet Interni (il-komponent III)
4 2011 24 Ġemellaġġ - Tisħiħ tal-Ġestjoni tal-Finanzi Pubbliċi 
5 2014 24 Ġemellaġġ - Konsolidazzjoni u Tisħiħ tal-Awditu Pubbliku Estern il-proġett  
għadu għaddejil-proġett 
għadu għaddejil-proġett 
għadu ħaddejil-proġett 
għadu għaddejil-proġett  
għadu għaddej
6 2011 38 AT - Appoġġ għall-Gvern tal-Moldova fil-bini ta' kapaċità għall-applikazzjoni ta' Ġemellaġġ, TAIEX u SIGMA, u l-Programm CIB (TTSIB)
7 2011 21 Ġemellaġġ - Appoġġ għall-Implimentazzjoni u  l-Infurzar tal-Politika tal-Kompetizzjoni u  l-Għajnuna mill-Istat M/A
8 2011 5 Studju - Appoġġ għall-implimentazzjoni tal-Programm CIB M/A M/A
9 2014 3 AT - Taħriġ dwar l-Appoġġ Baġitarju tal-UE għall-Gvern tal-Moldova
10 2014 12 AT - Bini ta' kapaċità għall-ġestjoni tal-programmi tal-UE għar-rinfurzar tal-istituzzjonijiet
11 2012 24 Monitoraġġ tar-Riforma tas-Settur tal-Ġustizzja għal Obbligu ta' Rendikont Ikbar tal-Gvern (PROMOLEX) M/A M/A M/A
12 2013 36 AT - Appoġġ għall-Koordinazzjoni tar-Riforma tas-Settur tal-Ġustizzja fil-Moldovail-proġett  
għadu għaddejil-proġett 
għadu ħaddejil-proġett 
għadu ħaddejil-proġett  
għadu għaddej
13 2014 36 AT - Effiċjenza, Obbligu ta' Rendikont u Trasparenza Akbar tal-Qrati fil-Moldova (ATRECO)il-proġett
għadu għaddejil-proġett 
għadu ħaddejil-proġett 
għadu ħaddejil-proġett  
għadu għaddej
14 2014 36 AT - Appoġġ għall-Investigazzjoni ta' Qabel il-Proċess, għall-Prosekuzzjoni u għall-Istruttura tad-Difiżail-proġett  
għadu għaddejil-proġett 
għadu għaddejil-proġett 
għadu ħaddejil-proġett 
għadu ħaddejil-proġett  
għadu għaddej
15 2009 24 Ġemellaġġ - Titjib tas-sistema tal-Ħabs M/A
16 2010 26.5 Missjoni tal-UE ta' Konsulenza Politika ta' Livell Għoli EUHLPAM I
17 2012 20 Missjoni tal-UE ta' Konsulenza Politika ta' Livell Għoli EUHLPAM II
18 2013 18 Missjoni tal-UE ta' Konsulenza Politika ta' Livell Għoli EUHLPAM III
19 2010 18 Valutazzjoni tal-Istat tad-Dritt (attività ta' konsulenza) M/A M/A M/A M/A M/A M/A M/A M/A M/A M/A M/A M/A
20 2011 17 Appoġġ għat-tħejjija tal-ABS (attività ta' konsulenza) M/A M/A M/A M/A M/A M/A M/A M/A M/A M/A M/A M/A
Didaskalija — Ġew stabbiliti l-klassifikazzjonijiet li ġejjin:
kriterju ssodisfat kriterju ssodisfat parzjalment kriterju mhux issodisfat
40 Risposti tal-Kummissjoni 
u tas-SEAE
Sommarju
V
Il-Kummissjoni tindika li sar progress, anki jekk parzjali, fi tnejn minn erba’ setturi awditjati tal-Appoġġ għall-Baġit 
(l-ilma u s-saħħa) filwaqt li ż-żewġ programmi l-oħra (ir-riforma tal-ġustizzja u tal-politika tal-finanzi pubbliċi), aktar 
reċenti għadhom għaddejjin u għaldaqstant ir-riżultati finali tagħhom għadhom ma jistgħux jiġu stabbiliti.
Ir-rispons tal-Kummissjoni għar-riskju fil-fatt kien li b’ħeffa jitqies l-iżvolġiment effettiv tal-avvenimenti u tad-
deċiżjonijiet interni kif indikat fit-tweġibiet għall-paragrafi minn 13 sa 28.
Is-sitwazzjoni attwali fir-rigward tal-pagamenti ta’ appoġġ għall-baġit fil-Moldova hija li l-iżborżi kollha jinsabu 
wieqfa, sakemm jiġu ssodisfati l-kundizzjonijiet ġenerali kollha, inklużi l-istabbiltà makroekonomika u t-trasparenza 
tal-baġit. Ftehim tal-FMI huwa essenzjali f’dan ir-rigward.
Rigward l-allinjament mal-istrateġiji nazzjonali, il-kunċett ta’ strateġija tal-Kummissjoni mhuwiex statiku u formali. 
Il-Kummissjoni żammet għajnejha fuq l-elementi essenzjali u sostanzjali ta’ x’għandu jikkostitwixxi strateġija filwaqt 
li aġġustat kontinwament għall-ħtiġijiet urġenti ddettati minn aġenda ambizzjuża ta’ assoċjazzjoni u ambjent 
ġeopolitiku mwiegħer. Il-fatt li l-Kummissjoni ma ħasbithiex darbtejn biex tmur lil hinn mill-kamp ta’ applikazzjoni xi 
mdaqqiet ristrett ta’ ċerti strateġiji nazzjonali fil-fatt jixhed li l-Kummissjoni veru żgurat li l-kundizzjonijiet kienu se 
jwasslu għall-akbar influwenza ta’ riforma possibbli.
Il-Kummissjoni tenfasizza li l-Appoġġ għall-Baġit bħala modalità ta’ għajnuna huwa pakkett komprensiv ta’ miżuri 
inklużi l-finanzjament, il-bini ta’ kapaċità, id-djalogu politiku u l-indikaturi tal-prestazzjoni. Id-djalogu politiku, anki 
fil-fażi tat-tiswir tal-programm, jista’ jirriżulta f’miżuri li jittieħdu mill-Gvern qabel ma jkun trasferit kwalunkwe fond 
li hija xi ħaġa tassew pożittiva.
Il-Kummissjoni tisħaq ukoll li l-issodisfar parzjali tal-kriterji ta’ prestazzjoni jkun raġuni biex jingħata żborż parzjali. 
Il-Kummissjoni tagħraf li f’każ wieħed, b’mod partikolari, il-valutazzjoni setgħet kienet aktar stretta iżda dan mhu -
wiex sistematiku.
Il-Kummissjoni tindika li ngħata finanzjament “aktar għal aktar” wara rieżamijiet interni. Dawn id-deċiżjonijiet 
ittieħdu mill-Kummissjoni fl-ambitu tal-mandat ta’ implimentazzjoni tagħha tal-assistenza esterna, bi gwida politika 
mis-SEAE, u ġew approvati mill-Istati Membri, f’rispett sħiħ tal-komitoloġija.
VI
Il-Qorti korrettament tindika l-kwalità tat-tfassil tal-proġetti, l-effettività tagħhom u l-eżiti tagħhom.
Il-Kummissjoni taqbel dwar il-ħtieġa li l-assistenza teknika, il-proġetti ta’ ġemellaġġ u l-Appoġġ għall-Baġit 
jitqiegħdu f’sekwenza. Madankollu, fil-kuntest tar-regoli finanzjarji attwali, dejjem se jgħaddi xi żmien bejn 
l-assistenza teknika jew il-ġemellaġġ u l-operazzjonijiet ta’ appoġġ għall-baġit.
Risposti tal-Kummissjoni u tas-SEAE 41
Introduzzjoni
05
Id-dgħufijiet fl-amministrazzjoni pubblika, b’mod partikolari fis-sistemi tal-finanzi pubbliċi jew f’rabta mal-korruzz -
joni, jostakolaw l-iżvilupp b’mod ġenerali u l-effettività tal-għajnuna. L-impatt potenzjali tagħhom mhuwiex ikkon -
finat għall-appoġġ għall-baġit. Dak li jidher biċ-ċar huwa li t-titjib fil-qasam tal-kontroll finanzjarju u tal-akkwisti 
pubbliċi li sar fil-kuntest tal-appoġġ għall-baġit effettivament inaqqas l-ambitu għall-korruzzjoni.
07
Il-Kummissjoni tisħaq li apparti l-assistenza kumplimentarja fil-qafas tal-istess programm, hemm ħafna każijiet 
importanti ta’ assistenza bbażata fuq il-proġetti li ntużat upstream, qabel l-operazzjonijiet ta’ Appoġġ għall-Baġit.
Rigward il-programm awditjati, dan japplika b’mod partikolari għall-oqsma tal-Ġustizzja filwaqt li japplika wkoll 
f’setturi oħra bħat-Taħriġ u l-Edukazzjoni Vokazzjonali u l-Programm tal-Viċinat Ewropew għall-Agrikoltura 
u l-Iżvilupp Rurali.
Osservazzjonijiet
14
Il-Kummissjoni tenfasizza li billi jaħdem permezz tas-sistemi nazzjonali, l-appoġġ għall-baġit isaħħaħ is-sjieda 
u jnaqqas il-kostijiet tat-tranżazzjonijiet għall-pajjiż benefiċjarju.
L-Appoġġ Settorjali għall-Baġit apparti l-Appoġġ immirat għall-Baġit huwa mfassal biex jippremja r-riżultati minflok 
biex jiffinanzja l-attivitajiet. Għaldaqstant jidher biċ-ċar li l-kontrolli u l-awditi b’mod ġenerali ma jistgħux imorru lil 
hinn mill-istadju li fih il-fondi jiġu trasferiti b’segwitu għall-kisba tal-kundizzjonijiet miftehma.
L-appoġġ għall-baġit jopera f’kuntest ta’ żvilupp li fih is-sistemi ewlenin tal-gvern bħall-ġestjoni finanzjarja pubb -
lika jista’ jkollhom dgħufijiet kbar. Madankollu, l-osservazzjoni ma tenfasizzax li l-Appoġġ Settorjali għall-Baġit 
isaħħaħ is-sistemi tal-pajjiżi għall-iżvilupp sostenibbli, jappoġġa r-rwol tal-istituzzjonijiet nazzjonali, jiffavorixxi 
t-trasparenza u jkattar r-responsabbiltà demokratika u jsaħħaħ id-djalogu politiku.
Il-kundizzjonijiet tal-eliġibbiltà huma rigorużi. Pajjiż sieħeb huwa eliġibbli għall-appoġġ għall-baġit biss meta 
l-gvern ikollu fis-seħħ strateġija rilevanti u kredibbli biex dawn id-dgħufijiet ikunu indirizzati. Il-Kummissjoni tista’ 
wkoll tirrikjedi miżuri speċifiċi fuq terminu qasir biex jitnaqqsu r-riskji. Linji gwida ġodda rigward l-appoġġ għall-
baġit (li kienu riveduti fl-2012 wara l-proposti tal-Kummissjoni u l-Konklużjonijiet tal-Kunsill tal-14 ta’ Mejju 2012 
għal approċċ ġdid għall-Appoġġ għall-Baġit) issa jinkludu għadd ta’ dispożizzjonijiet ġodda sabiex ir-regoli jiġu 
ċċarati aktar. Dan jinkludi regoli ta’ eliġibbiltà ġodda dwar it-trasparenza u s-superviżjoni, proċess formali ta’ val -
utazzjoni tar-riskju u qafas ta’ governanza għad-diriġenza għolja.
Il-kriterji tal-Ġestjoni tal-Finanzi Pubbliċi (ĠFP) huma tabilħaqq kriterji ta’ kundizzjonijiet ġenerali inkorporati fil-
programmi l-ġodda kollha ta’ Appoġġ Settorjali għall-Baġit (ASB) u jiġu riveduti ma’ kull deċiżjoni dwar pagament. 
Filwaqt li l-Qorti tirreferi għall-użu tas-sistemi ta’ ĠFP tal-pajjiżi bħala riskju, tonqos milli ssemmi li għall-governanza 
ekonomika u żvilupp sostenibbli tajbin, huma meħtieġa sistema ta’ ĠFP li taħdem sew u bażi fis-sod ta’ dħul 
domestiku.
Dan il-mekkaniżmu għall-għoti tal-għajnuna jirrappreżenta wieħed mill-modi li bihom il-Kummissjoni wieġbet għal 
sejħiet mill-komunità internazzjonali għall-iżvilupp u mill-partijiet ikkonċernati fl-UE għal interventi aktar effettivi 
li jikkonċentraw fuq ir-riżultati u s-sjieda u li huma anqas kumplessi f’termini amministrattivi, biex b’hekk jitnaqqsu 
l-kostijiet tat-tranżazzjonijiet għall-pajjiżi sħab. Hija tweġiba għal-limitazzjonijiet li ffaċċjat il-modalità tradizzjonali 
tal-proġetti fl-appoġġjar tar-riformi ewlenin.
Risposti tal-Kummissjoni u tas-SEAE 42
16
Il-Kummissjoni tindika li l-appoġġ għall-baġit u l-maniġment deċentralizzat huma żewġ modalitajiet differenti tal-
implimentazzjoni tal-għajnuna li ma għandhomx l-istess dipendenza fuq is-sistemi tal-pajjiżi.
Kif spjegat aktar ’il fuq, l-appoġġ għall-baġit jopera f’kuntest ta’ żvilupp li fih is-sistemi ewlenin tal-gvern bħall-
ġestjoni finanzjarja pubblika jista’ jkollhom dgħufijiet kbar; madankollu, il-kundizzjonijiet tal-eliġibbiltà huma 
rigorużi. Pajjiż sieħeb huwa eliġibbli għall-appoġġ għall-baġit biss meta l-gvern ikollu fis-seħħ strateġija rilevanti 
u kredibbli biex dawn id-dgħufijiet ikunu indirizzati. Il-Kummissjoni tista’ wkoll tirrikjedi miżuri speċifiċi fuq terminu 
qasir biex jitnaqqsu r-riskji. Linji gwida ġodda rigward l-appoġġ għall-baġit (li kienu riveduti fl-2012 wara l-proposti 
tal-Kummissjoni u l-Konklużjonijiet tal-Kunsill tal-14  ta’ Mejju  2012 għal approċċ ġdid għall-Appoġġ għall-Baġit) issa 
jinkludu għadd ta’ dispożizzjonijiet ġodda sabiex ir-regoli jiġu ċċarati aktar. Dan jinkludi regoli ta’ eliġibbiltà ġodda 
dwar it-trasparenza u s-superviżjoni, proċess formali ta’ valutazzjoni tar-riskju u qafas ta’ governanza għad-diriġenza 
għolja.
It-tielet nett, il-Kummissjoni tindika li l-proporzjon ta’ għajnuna mogħtija permezz tal-Appoġġ għall-Baġit li tressaq 
mill-Qorti jinkludi fil-verità l-appoġġ addizzjonali kollu bħall-assistenza ta’ Ġemellaġġ jew Teknika, li tingħata per -
mezz tal-istess ftehimiet ta’ finanzjament u titħallas direttament lill-fornituri tal-għajnuna, u tiġix trasferita lit-teżor 
tal-pajjiż.
17
Il-Kummissjoni tindika li l-korruzzjoni tostakola l-effettività tal-għajnuna b’mod ġenerali u l-impatt tagħha mhuwiex 
ristrett għall-programmi ġenerali ta’ appoġġ għall-baġit. Dak li jidher biċ-ċar huwa li t-titjib fil-qasam tal-kontroll 
finanzjarju u tal-akkwisti pubbliċi fil-kuntest tal-programmi ta’ appoġġ għall-baġit jista’ effettivament inaqqas 
l-ambitu għall-korruzzjoni.
18
Il-Kummissjoni tenfasizza d-deskrizzjoni tal-iżvolġiment effettiv tal-avvenimenti u tad-deċiżjonijiet interni ta’ hawn 
taħt.
Tabilħaqq, hekk kif feġġ l-iskandlu tal-banek f’Novembru 2014, il-Kumitat ta’ Direzzjoni għall-Appoġġ tal-Baġit 
iddeċieda f’Diċembru 2014 li jwettaq rieżami tal-modalitajiet ta’ għajnuna fil-kuntest tal-ipprogrammar għall-2015 
u li jdaħħal mitigazzjoni ulterjuri tar-riskju. Dan kien jinkludi: li sistematikament il-kwistjoni tmexxiet f’livelli għolja 
mal-awtoritajiet tal-Moldova; deċiżjoni fil-Kumitat ta’ Tmexxija dwar l-Assistenza Finanzjarja ta’ Frar biex il-klassifi -
kazzjoni tar-riskju tal-Moldova tiżdied bir-riżultat ta’ skrutinju mtejjeb fuq kull tranżazzjoni ta’ Appoġġ għall-Baġit; 
struzzjonijiet lid-Delegazzjoni tal-UE biex ittejjeb il-monitoraġġ tar-riskji. Barra minn hekk, dan wassal għal kwota 
mnaqqsa b’mod sinifikanti ta’ appoġġ għall-baġit ipprogrammat fl-2015, meta mqabbel mas-snin preċedenti.
Minn Ġunju 2015 wara li tliet banek ewlenin tpoġġew taħt amministrazzjoni kkontrollata mill-istat, ma ġie osservat 
l-ebda progress kbir fl-investigazzjonijiet kriminali fil-frodi bankarji, l-ebda strateġija ta’ rkupru ma ġiet imħejjija, 
u missjoni tal-FMI ppjanata għal nofs Ġunju kellha tiġi kkanċellata minħabba r-riżenja tal-Prim Ministru. Dan skatta 
r-rispons tal-Kummissjoni li issa huwa pubbliku ta’ Lulju 2015 li saħaq li l-iżborż tal-Appoġġ għall-Baġit kien wieqaf 
sakemm isir ftehim bejn il-Fond Monetarju Internazzjonali (FMI) u l-Moldova.
Barra minn hekk, għandu jkun evidenti li l-USD 1,0 biljun li ntilfu fit-tliet banek tal-Moldova jikkonsistu minn flus 
tad-depożitanti – l-aktar mill-Moldova – u mhux, sa fejn taf il-Kummissjoni, minn flus il-kontribwenti tal-UE.
Risposti tal-Kummissjoni u tas-SEAE 43
Kaxxa 1 – Informazzjoni ta’ sfond għall-kriżi bankarja fil-Moldova
Il-Kummissjoni ħeġġet lill-awtoritajiet tal-Moldova f’kull okkażjoni li kellha u f’kull ambitu istituzzjonali rilevanti biex 
jinvestigaw il-fondi mitlufa u jieħdu l-passi meħtieġa għall-irkupru.
Il-pożizzjoni tal-UE ġiet ikkonfermata fil-Konklużjonijiet tal-Kunsill ta’ Frar 2016, jiġifieri li l-isforzi għandhom ikom -
plu għaddejjin biex jirkupraw il-fondi li għaldaqstant ma jistgħux jitqiesu bħala definittivament mitlufa.
Dak iż-żmien li sar l-awditu – u bl-appoġġ tas-sħab internazzjonali – il-Gvern tal-Moldova qiegħed jimplimenta 
mekkaniżmu ta’ rkupru biex jieħu lura l-valur massimu tal-assi kollha użati ħażin.
20
Il-Kummissjoni tindika li għamlet żborżi f’Diċembru 2014 wara diskussjonijiet f’laqgħa tal-Kumitat tagħha ta’ Direzz -
joni għall-Appoġġ tal-Baġit li ddiskuta r-riskji politiċi u makroekonomiċi inerenti għas-sitwazzjoni tal-pajjiż; dwar 
il-bilanċ, il-konklużjoni kumplessiva tagħha kienet li tapprova l-iżborżi pendenti, bil-konsapevolezza li jsir rieżami 
tal-modalitajiet ta’ għajnuna u jittieħdu miżuri ta’ mitigazzjoni tar-riskju, li tabilħaqq saru fil-ġimgħat u x-xhur seg -
wenti kif deskritt hawn fuq.
22
Il-Kummissjoni tenfasizza li kemm l-appoġġ għall-Ġustizzja kif ukoll għall-finanzi pubbliċi kienu t-tnejn li huma parti 
integrali mill-istrateġiji nazzjonali filwaqt li tmur lil hinn minn dawn f’każijiet definiti b’mod ċar spjegati hawn taħt.
Dan l-approċċ ambizzjuż huwa wkoll koerenti mal-istennija tal-Kummissjoni li kemm jista’ jkun influwenza tinkiseb 
permezz tal-kundizzjonalità għar-riformi avvanzati (ara t-tweġibiet tal-Kummissjoni għall-paragrafi minn 29 sa 34).
Kaxxa 2 – Il-kundizzjonijiet speċifiċi ma kinux allinjati biżżejjed ma’ strateġija 
nazzjonali: l-ASB għar-riformi tal-politika tal-finanzi pubbliċi
Il-Kummissjoni tenfasizza li l-ASB dwar il-finanzi pubbliċi jmur lil hinn mill-istrateġija tal-ĠFP aktar ristretta 
u tappoġġa l-istrateġija nazzjonali għall-iżvilupp Moldova 2020 u anki l-objettivi tar-riforma tal-ġestjoni tal-
finanzi pubbliċi. LASB għar-riformi tal-politika tal-finanzi pubbliċi jiddependi mhux biss fuq l-istrateġija nazzjonali 
għall-aspetti ta’ Ġestjoni tal-Finanzi Pubbliċi, iżda f’termini aktar strateġiċi fuq l-iżvilupp ta’ politiki responsabbli 
tal-finanzi pubbliċi mmirati lejn implimentazzjoni trasparenti u affidabbli tal-istrateġija nazzjonali għall-iżvilupp tal-
Moldova. Dan ġie ddokumentat matul il-proċess ta’ rieżami tal-kwalità fit-triq lejn l-adozzjoni finali tal-programm 
A B  R PFP.
Kif spjegat hawn fuq l-ABS huwa parti integrali minn dokument strateġiku usa’ u f’każijiet definiti b’mod ċar spjegati 
hawn taħt jintużaw għanijiet strateġiċi ulterjuri stipulati band’oħra.
L-istennija tal-Kummissjoni hija li tara li tinkiseb kemm jista’ jkun influwenza permezz tal-kundizzjonalità għar-
riformi avvanzati (ara t-tweġibiet tal-Kummissjoni għall-paragrafi minn 29 sa 34).
Il-ħolqien ta’ Kunsill Fiskali huwa bbażat fuq l-Artikolu 47 tal-Ftehim ta’ Assoċjazzjoni bejn l-UE u l-Moldova u fuq 
il-prattika komuni f’bosta Stati Membri tal-UE, kif ukoll fuq il-Qafas ta’ Appoġġ Uniku. Barra minn hekk, l-istenni -
jiet imsemmija hawnhekk jixhdu prattika internazzjonali tajba fil-ġestjoni finanzjarja pubblika. Il-Moldova, meta 
jitqies il-livell ta’ żvilupp tagħha, trid tavvanza f’termini ta’ dixxiplina fiskali, ibbaġitjar fuq terminu medju u aktar 
trasparenza.
Risposti tal-Kummissjoni u tas-SEAE 44
23
Il-Kummissjoni tikkunsidra li, lil hinn mill-korrispondenza formali, fis-sustanza l-Bażi Politika tal-ABS għall-Ġustizzja 
hija allinjata mal-Istrateġija tar-Riforma Settorjali tal-Ġustizzja 2011-2016 tal-pajjiż. Eċċezzjoni sinifikanti hija kundizz -
joni waħda konsiderevoli rigward l-abbozzar, is-sottomissjoni u l-adozzjoni tal-liġi dwar ir-ratifika tal-Protokoll 12 
għall-Konvenzjoni Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem. Dan sabiex ikun indirizzat tħassib importanti u sabiex isir 
allinjament mal-Linji Gwida l-ġodda rigward l-Appoġġ għall-Baġit. L-istennija tal-Kummissjoni hija li tara li tinkiseb 
kemm jista’ jkun influwenza permezz tal-kundizzjonalità għar-riformi avvanzati (ara t-tweġibiet tal-Kummissjoni 
għall-paragrafi minn 29 sa 34).
24
Il-Kummissjoni tinnota li l-istrateġiji settorjali għall-ikkostjar b’xorti ħażina għalissa mhumiex daqshekk komuni. 
Dan mhuwiex rekwiżit għall-eliġibbiltà minnu nnifsu. Fl-anness imsemmi, il-linji l-gwida l-ġodda rigward l-Appoġġ 
għall-Baġit li daħlu fis-seħħ f’Jannar 2013 (f’kull każ wara t-twaqqif tal-ABS għas-Saħħa) stabbilew qafas għall-analiżi, 
iżda d-deċiżjoni dwar l-eliġibbiltà hija bbażata fuq il-preżenza ta’ strateġija settorjali kredibbli u rilevanti. Din hija 
vvalutata bl-użu ta’ ħafna kriterji u tinvolvi ġudizzju.
F’dan il-każ, il-programm għall-ABS biex jittejjeb it-twassil tas-saħħa pubblika kien ibbażat fuq l-Istrateġija 
għall-Iżvilupp tas-Sistema tal-Kura tas-Saħħa li hija strateġija speċifika għas-settur li tindirizza kwistjonijiet bħall-
finanzjament tas-settur tas-saħħa jew it-twassil tas-servizzi tas-saħħa. Il-programm għall-ABS biex jittejjeb it-twassil 
tas-servizzi tal-ilma madankollu ma kienx ibbażat fuq strateġija ta’ riforma tal-Moldova msawra b’mod ċar. L-ABS 
għall-ilma tfassal biex jappoġġa l-istrateġija nazzjonali għall-ilma tal-2007. Madankollu, matul l-implimentazzjoni 
tal-programm irriżulta li din tal-aħħar kienet ambizzjuża żżejjed, billi kellha fil-mira għadd kbir ta’ objettivi mingħajr 
ma forniet pjan ta’ azzjoni marbut biż-żmien jew struttura istituzzjonali ċara għall-implimentazzjoni. Ittieħdu miżuri 
ta’ mitigazzjoni bħal AT biex tindirizza l-kwistjonijiet istituzzjonali.”
26
Il-Kummissjoni tindika li d-dokument ta’ azzjoni fih ir-raġunament għall-iddeterminar tal-ammont ta’ appoġġ kif 
ġej:
- Dwar il-kriterju “Ħtiġijiet ta’ finanzjament tal-pajjiż sieħeb”, saret Valutazzjoni tal-Ħtiġijiet fl-istadju tat-tiswir 
tal-programm RPFP , li vvalutat ir-riżorsi tekniċi u finanzjarji meħtieġa biex tkun implimentata l-Istrateġija ta’ 
Riforma tal-ĠFP għall-2013-2020. Il-konklużjonijiet prinċipali huma miġbura fil-qosor fid-Dokument ta’ azzjoni fi -
nali. Dan id-Dokument ta’ azzjoni għal RPFP jipprovdi wkoll analiżi fil-qosor tal-kriterju dwar “l-impenn tal-pajjiż 
sieħeb li jalloka riżorsi tal-baġit nazzjonali f’konformità mal-istrateġija u l-objettivi għall-iżvilupp”.
- Rigward il-Kriterju dwar “ Orjentazzjoni lejn ir-riżultati fl-istrateġija għall-iżvilupp tal-pajjiż sieħeb inkluża sistema ta’ 
monitoraġġ ” dokumenti supplimentari għad-Dokument ta’ Azzjoni dwar il-politika pubblika jevalwa s-sistema 
ta’ monitoraġġ għall-implimentazzjoni tal-istrateġija għall-Iżvilupp Nazzjonali implimentata mill-Kanċellerija 
tal-Istat.
- Rigward il-kriterju dwar “ Żamma ta’ rekords u l-kapaċità ta’ assorbiment ta’ żborżi imgħoddija u kemm inkisbu 
b’mod effettiv l-objettivi maqbula permezz tal-operazzjonijiet ta’ appoġġ għall-baġit ”, informazzjoni speċifika hija 
rrapportata b’mod kostanti fil-fajl ta’ żborż għal kull programm ta’ appoġġ għall-baġit (pereż. AB għall-ESRA 
u għall-enerġija).
Risposti tal-Kummissjoni u tas-SEAE 45
28
Il-Kummissjoni tfakkar li fil-każ tal-ABS għall-ġustizzja, il-varjazzjoni tal-baġit irriżultat, fost raġunijiet oħra, mid-
deċiżjoni li jkun miżjud komponent għall-protezzjoni tad-Drittijiet tal-Bniedem.
30
Il-Kummissjoni tenfasizza li l-Appoġġ għall-Baġit bħala modalità ta’ għajnuna huwa pakkett komprensiv ta’ miżuri 
inklużi l-finanzjament, il-bini ta’ kapaċità, id-djalogu politiku u l-indikaturi tal-prestazzjoni. Minħabba l-għamla 
tiegħu, l-Appoġġ għall-Baġit jikseb influwenza ta’ riforma billi jippremja l-progress proprju mill-gvern minflok jagħti 
inputs. Id-djalogu politiku, anki fil-fażi tat-tiswir tal-programm, jista’ jirriżulta f’miżuri li jittieħdu mill-Gvern qabel 
ma jkun trasferit kwalunkwe fond li hija xi ħaġa tassew pożittiva.
Barra minn hekk, iċ-ċikli twal tal-programmi li jirriżultaw mir-regolament finanzjarju u mir-regolamenti dwar l-istru -
menti jfissru li l-gvernijiet ikunu konxji mill-kundizzjonijiet ferm qabel ma jiffirmaw il-ftehim proprju ta’ finanzja -
ment. Fil-każijiet awditjati, il-miżuri ttieħdu wara l-fażi ta’ identifikazzjoni tal-programm.
Kaxxa 3 – Eżempji ta’ kundizzjonijiet speċifiċi
Eżempju 1 – Xi kundizzjonijiet speċifiċi kienu jirrikjedu azzjoni limitata mill-awtoritajiet tal-Moldova
Il-Kummissjoni mhijiex tal-fehma li kien partikolarment faċli li din il-kundizzjoni tal-ABS għar-Riformi tal-PFP tiġi 
ssodisfata. Il-Ministeru tal-Finanzi ma ppubblikax rapporti ta’ nofs is-sena bid-dejta aggregata neċessarja. PEFA 2011 
u 2015 jirreferu biss għar-rapporti ta’ kull xahar. F’termini ta’ trasparenza tal-baġit u kwalità tar-rapporti tal-impli -
mentazzjoni tal-baġit, il-Kummissjoni korrettament ikkunsidrat li titjib bħal dan kien importanti u neċessarju.
Eżempju 2 – Xi kundizzjonijiet speċifiċi diġà kienu ġew issodisfati bejn l-innegozjar tal-programm u l-bidu 
tal-ABS
Il-Kummissjoni tikkonferma li, wara li kienet saret l-identifikazzjoni tal-proġett u t-tiswir tal-proġett kien beda 
ġmielu, il-benefiċjarji tal-ABS għas-Saħħa ħadu wħud mill-miżuri rikjesti mill-indikaturi.
Il-Kummissjoni tenfasizza li fil-każ tal-ABS għall-Ġustizzja, il-missjoni ta’ identifikazzjoni għall-ABS għall-ġustizzja 
bdiet f’Lulju 2010 li wasslet għal abbozz li ġie prodott f’April 2011, u Rieżami ta’ kwalità tal-programm seħħ 
fil-5 ta’ Marzu 2012 jiġifieri, qabel l-adozzjoni tal-liġijiet. Minħabba proċeduri interni tal-Moldova, il-ftehim 
ta’ finanzjament li skatta t-tnedija formali tal-komponent tal-Appoġġ għall-Baġit ġie eventwalment irratifikat 
fil-25 ta’ Settembru 2013.
31
Rigward sa liema punt il-kundizzjonijiet għall-ABS setgħu jitkejlu, il-Kummissjoni tenfasizza l-ħtieġa li jiġu indirizzati 
kostantement kemm iċ-ċirkostanzi li jkunu qegħdin jevolvu kif ukoll iċ-ċikli twal tal-programmi li jirriżultaw mir-
regolament finanzjarju u mir-regolamenti dwar l-istrumenti.
Għall-ABS għall-Ġustizzja, it-tabella ta’ spjegazzjoni ġiet ippreparata sabiex ikun hemm aktar ċarezza bejn iż-żewġ 
partijiet, id-delegazzjoni tal-UE u l-Ministeru tal-Ġustizzja, ladarba huwa mifhum li l-evalwazzjoni għall-iżborż ta’ 
kull parti tal-pagament hija misluta wkoll minn missjoni ta’ evalwazzjoni esterna.
Risposti tal-Kummissjoni u tas-SEAE 46
32
Il-Kummissjoni tindika li l-fondi ġew parzjalment żborżjati meta ġie nnutat issodisfar parzjali tal-kriterji rilevanti. 
L-evalwazzjoni proprja tal-Kummissjoni tar-rikjesti għal żborż jaf twassalha biex taġġorna l-evalwazzjoni tal-issodis -
far tal-kundizzjonijiet u tiżborżja anqas, jew aktar fondi, milli rakkomandat fir-rapport ta’ evalwazzjoni esterna.
Kaxxa 4 – Sar żborż tal-fondi, anki meta l-kundizzjonijiet speċifiċi u l-indikaturi tal-
prestazzjoni ma kinux issodisfati
Eżempju 1 – Sar żborż ta’ aktar fondi milli rakkomandat fir-rapport ta’ evalwazzjoni esterna
Il-Kummissjoni tindika li għandha r-responsabbiltà li twettaq rieżami tar-rakkomandazzjonijiet tar-rieżaminaturi 
esterni u, abbażi tal-valutazzjoni u tas-sorsi proprji ta’ informazzjoni tagħha, tiżborżja anqas jew aktar f’konformità 
mat-termini tal-kuntratt.
Fil-każ tal-ABS għas-Saħħa, iż-żmien li jgħaddi bejn l-analiżi tal-espert u r-rieżami tad-Delegazzjoni tal-UE jispjega 
d-differenza bejn ir-rakkomandazzjonijiet tal-espert u l-iżborż tal-Kummissjoni tat-tieni parti tal-pagament, li segwa 
d-dossier ta’ pagament imħejji mid-Delegazzjoni f’Mejju 2012. Tabilħaqq ġew irreġistrati xi żviluppi pożittivi bejn 
Diċembru 2011 (l-iffinalizzar tar-rapport tal-espert) u Mejju 2012.
Eżempju 2 – Saru żborżi wara valutazzjoni mhux biżżejjed stretta tal-konformità mal-kundizzjonijiet
Il-Kummissjoni tisħaq li l-fondi ġew parzjalment żborżjati meta ġie nnutat issodisfar parzjali tal-kriterji rilevanti. Fil-
każ tal-ABS għall-Ilma, il-gvern seta’ jippreżenta evidenza ta’ ssodisfar parzjali tal-kundizzjoni relatata mal-allokazz -
joni nazzjonali ta’ baġit għas-setturi tal-ilma u tal-ilma mormi.
Il-Kummissjoni tagħraf li f’dan il-każ, b’mod partikolari, setgħet kienet aktar stretta fl-applikazzjoni tal-kundizzjoni -
jiet iżda dan mhuwiex sistematiku.
Barra minn hekk, huwa importanti li ma jintesiex li l-Moldova għandha l-akbar sehem ta’ nfiq tal-Gvernijiet fuq 
is-saħħa bħala perċentwal tal-infiq totali tal-Gvern fost il-pajjiżi kollha tad-WHO tar-reġjun Ewropew. Għaldaqstant 
iċ-ċaqliq ċkejken f’dak l-indikatur frott l-ispazju fiskali ma għandux jiġi interpretat bħala li ngħatat prijorità baxxa 
mill-Gvern lis-settur tas-saħħa. Mhux talli l-baġit għall-kura tas-saħħa żdied f’termini reali kif iddokumentat fid-
dokumenti ta’ rieżami, talli żdied ukoll f’termini relattivi għall-infiq kumplessiv tal-gvern. F’termini prattiċi filwaqt 
li kkonfermat ulterjorment l-impenn tal-gvern lejn il-kura tas-saħħa, din in-nefqa akbar ippermettiet ukoll iż-żieda 
fil-pakkett ta’ benefiċċji għall-popolazzjoni (inklużi kull min mhuwiex assigurat) mill-2009, l-introduzzjoni tal-aċċess 
bla ħlas għall-kura tas-saħħa pubblika (KSP) u kura ta’ emerġenza għall-popolazzjoni kollha, l-espansjoni ulterjuri 
tal-aċċess għas-servizzi dijanjostiċi u ta’ trattament tal-pazjenti fl-isptar bla ħlas.
34
Il-Kummissjoni tirrikonoxxi l-isforzi ġenwini li diġà saru sabiex issir influwenza ulterjuri għal progress tar-riformi 
minn riżorsi disponibbli, permezz ta’ kundizzjonijiet ġodda.
Risposti tal-Kummissjoni u tas-SEAE 47
37
Il-Kummissjoni u s-SEAE li f’kull waħda minn dawn is-snin saru rieżamijiet interni. Barra minn hekk, din id-deċiżjoni 
meħuda mill-Kummissjoni fl-ambitu tal-mandat ta’ implimentazzjoni tagħha tal-assistenza esterna, bi gwida politika 
mis-SEAE, ġiet approvata mill-Istati Membri, f’rispett sħiħ tal-komitoloġija.
Ir-rapporti ta’ progress tal-PEV għall-2011, 2012 u 2013 isemmu kemm l-elementi sinifikanti ta’ avvanz kif ukoll il-
punti ta’ tħassib. Skont ir-Rapport ta’ Progress għall-2013, fl-ewwel nofs tas-sena, “il-Moldova għaddiet mill-aktar 
kriżi politika profonda tagħha f’dawn l-aħħar snin, deskritta bħala ‘kollass istituzzjonali’” li kkawża “dannu dejjiemi 
għall-kredibbiltà tal-istituzzjonijiet demokratiċi tal-Moldova”. Madankollu, din is-sentenza jeħtieġ li titqies fil-
kuntest sħiħ tagħha, b’mod partikolari l-konklużjoni kumplessiva fis-sentenza preċedenti li “.. minkejja l-passi lura 
fl-ewwel nofs tal-2013, il-Moldova rnexxielha tagħmel progress f’setturi sinifikanti u sensittivi tal-Pjan ta’ Azzjoni 
tal-PEV, identifikati bħala prijoritajiet fir-rapport ta’ progress preċedenti tal-PEV”. Għadd ta’ passi konkreti ta’ 
riforma inklużi reviżjoni tal-liġijiet u implimentazzjoni ta’ pjanijiet ta’ azzjoni, kienu s-sies tad-deċiżjoni relatata mal-
progress dwar id-demokrazija profonda u sostenibbli fl-2013, f’konformità mal-valutazzjoni li saret fir-Rapport ta’ 
Progress tal-PEV ta’ dik is-sena għall-Moldova.
Il-Kummissjoni u s-SEAE jisħqu li fin-nuqqas ta’ standards speċifiċi tal-acquis tal-Unjoni jew standards espliċiti jew 
saħansitra ta’ prattiki identiċi tal-Istati Membri fil-qasam tad-demokrazija profonda u sostenibbli, kull valutazzjoni 
tal-valur tar-riformi speċifiċi li ssir se jkun fiha elementi residwali ta’ soġġettività.
54
Il-Kummissjoni tindika li l-assistenza teknika mhux dejjem tkun sinkronizzata mal-programm ewlieni ta’ appoġġ 
għall-baġit. Tista’ titnieda biss ladarba l-ftehim ta’ finanzjament għall-programm għall-ABS ikun ġie ffirmat, 
u minħabba l-perjodi regolatorji għall-proċeduri tal-offerti u tal-għoti ta’ kuntratti, tibda diversi xhur wara l-prog -
ramm prinċipali.
57
Il-Kummissjoni tenfasizza li l-erba’ proġetti ta’ Assistenza Teknika dwar il-Ġustizzja tfasslu biex jappoġġjaw l-impli -
mentazzjoni tal-Istrateġija ta’ riforma tas-settur tal-Ġustizzja (2011-2016). L-ABS għall-Ġustizzja huwa bbażat fuq 
l-Istrateġija ta’ Riforma tal-pajjiż għas-settur tal-Ġustizzja.
59
Il-Kummissjoni tindika li l-proġett ta’ Assistenza Teknika li jakkumpanja l-ABS u li jappoġġja l-koordinazzjoni tar-
riforma tas-Settur tal-Ġustizzja beda fis-9 ta’ April 2013, u għalhekk nofs sena qabel ir-ratifika tal-ftehim ta’ finanzja -
ment li wassal biex il-bidu uffiċjali tal-Programm għall-ABS dwar il-Ġustizzja jkun il-25 ta’ Settembru 2013.
61
Dan huwa eżempju ta’ aġġustament flessibbli għall-ħtiġijiet addizzjonali li jinqalgħu fl-implimentazzjoni ta’ prog -
ramm ta’ ABS, anki fejn tali appoġġ ma kienx espliċitament previst fil-kuntratt inizjali tal-proġett.
Risposti tal-Kummissjoni u tas-SEAE 48
Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet
70
Il-Kummissjoni tindika li sar progress, anki jekk parzjali, fi tnejn (l-ilma u s-saħħa) minn erba’ setturi awditjati tal-
Appoġġ għall-Baġit filwaqt li ż-żewġ programmi l-oħra (il-Ġustizzja u r-RPFP), aktar reċenti għadhom għaddejjin 
u għaldaqstant ir-riżultati finali tagħhom għadhom ma jistgħux jiġu stabbiliti. Il-Qorti ġustament tindika l-eżiti tajba 
tal-proġetti. Kuntrarjament għall-Appoġġ għall-Baġit, il-proġetti ta’ għajnuna tradizzjonali minħabba l-għamla 
tagħhom ibatu minn sjieda mnaqqsa li tista’ b’hekk taffettwa s-sostenibbiltà. Madankollu, il-konklużjonijiet dettal -
jati mill-kampjun tal-Qorti jindikaw minflok il-kisba parzjali tas-sostenibbiltà.
71
Il-Kummissjoni tindika li sar progress, anki jekk parzjali, fi tnejn (l-ilma u s-saħħa) minn erba’ setturi awditjati tal-
Appoġġ għall-Baġit filwaqt li ż-żewġ programmi l-oħra (il-Ġustizzja u r-RPFP), aktar reċenti għadhom għaddejjin 
u għaldaqstant ir-riżultati finali tagħhom għadhom ma jistgħux jiġu stabbiliti.
72
Il-Kummissjoni taqbel li r-rispons seta’ kien aktar rapidu. Ir-rispons tal-Kummissjoni għar-riskju fil-fatt kien li b’ħeffa 
jitqies l-iżvolġiment effettiv tal-avvenimenti u tad-deċiżjonijiet interni kif indikat fit-tweġibiet tal-Kummissjoni 
għall-paragrafi minn 13 sa 28.
Is-sitwazzjoni attwali fir-rigward tal-pagamenti ta’ appoġġ għall-baġit fil-Moldova hija li l-iżborżi kollha jinsabu 
wieqfa, sakemm jiġu ssodisfati l-kundizzjonijiet ġenerali kollha, inklużi l-istabbiltà makroekonomika u t-trasparenza 
tal-baġit. Ftehim tal-FMI huwa essenzjali f’dan ir-rigward.
Rigward l-allinjament mal-istrateġiji nazzjonali, il-kunċett ta’ strateġija tal-Kummissjoni mhuwiex statiku u formali. 
Il-Kummissjoni żammet għajnejha fuq l-elementi essenzjali u sostanzjali ta’ x’għandu jikkostitwixxi strateġija filwaqt 
li aġġustat kontinwament għall-ħtiġijiet urġenti ddettati minn aġenda ambizzjuża ta’ assoċjazzjoni u ambjent 
ġeopolitiku mwiegħer.
Il-fatt li l-Kummissjoni ma ħasbithiex darbtejn biex tmur lil hinn mill-kamp ta’ applikazzjoni xi mdaqqiet ristrett ta’ 
ċerti strateġiji nazzjonali fil-fatt jixhed li l-Kummissjoni veru żgurat li l-kundizzjonijiet kienu se jwasslu għall-akbar 
influwenza ta’ riforma possibbli.
73
Il-Kummissjoni tenfasizza li l-Appoġġ għall-Baġit bħala modalità ta’ għajnuna huwa pakkett komprensiv ta’ miżuri 
inklużi l-finanzjament, il-bini ta’ kapaċità, id-djalogu politiku u l-indikaturi tal-prestazzjoni. Id-djalogu politiku, anki 
fil-fażi tat-tiswir tal-programm, jista’ jirriżulta f’miżuri li jittieħdu mill-Gvern qabel ma jkun trasferit kwalunkwe fond 
li hija xi ħaġa tassew pożittiva.
Il-Kummissjoni tisħaq ukoll li l-issodisfar parzjali tal-kriterji ta’ prestazzjoni jkun raġuni biex jingħata żborż parzjali. 
Il-Kummissjoni tagħraf li f’każ wieħed, b’mod partikolari, il-valutazzjoni setgħet kienet aktar stretta iżda dan mhu -
wiex sistematiku.
Il-Kummissjoni tindika li ngħata finanzjament “aktar għal aktar” wara rieżamijiet interni. Dawk id-deċiżjonijiet 
ittieħdu mill-Kummissjoni fl-ambitu tal-mandat ta’ implimentazzjoni tagħha tal-assistenza esterna, bi gwida politika 
mis-SEAE, u ġew approvati mill-Istati Membri, f’rispett sħiħ tal-komitoloġija.
Risposti tal-Kummissjoni u tas-SEAE 49
74
Il-Kummissjoni tenfasizza l-kwalità tat-tfassil tal-proġetti, l-effettività tagħhom u l-eżiti tagħhom.
75
Il-Kummissjoni taqbel dwar is-sekwenzjalità bejn l-assistenza teknika, il-proġetti ta’ ġemellaġġ u l-Appoġġ għall-
Baġit. Madankollu, fil-kuntest tar-regoli finanzjarji attwali, dejjem se jgħaddi xi żmien bejn l-Assistenza teknika / 
il-ġemellaġġ u l-operazzjonijiet ta’ appoġġ għall-baġit.
Rakkomandazzjoni 1
Il-Kummissjoni taċċetta r-rakkomandazzjoni.
Rakkomandazzjoni 2
Il-Kummissjoni taċċetta r-rakkomandazzjoni.
Rakkomandazzjoni 3
Il-Kummissjoni taċċetta r-rakkomandazzjoni.
Rakkomandazzjoni 4
Il-Kummissjoni taċċetta r-rakkomandazzjoni.
Rakkomandazzjoni 5
Il-Kummissjoni taċċetta r-rakkomandazzjoni.
Rakkomandazzjoni 6
Il-Kummissjoni taċċetta r-rakkomandazzjoni.

Avveniment Data
Adozzjoni tal-APM / Bidu tal-awditu 24.3.2015
L-abbozz tar-rapport jintbagħat uffiċjalment lill-Kummissjoni (jew lil parti awditjata 
oħra)15.2.2016
Adozzjoni tar-rapport finali wara l-proċedura kontradittorja 19.4.2016
Ir-risposti uffiċjali tal-Kummissjoni (jew ta’ parti awditjata oħra) riċevuti bil-lingwi 
kollha25.5.2016
  Pubblikazzjonijiet bla ħlas:
  kopja waħda:  
permezz tal-EU Bookshop (http://bookshop.europa.eu);
  iżjed minn kopja waħda jew posters/mapep:  
mir-rappreżentanzi tal-Unjoni Ewropea (http://ec.europa.eu/represent_mt.htm),  
mid-delegazzjonijiet f'pajjiżi li mhumiex /f_l-UE (http://eeas.europa.eu/delegations/index_mt.htm),  
billi tikkuntatja s-servizz Europe Direct (http://europa.eu/europedirect/index_mt.htm)  
jew ċempel 00 800 6 7 8 9 10 11 (numru tat-telefown bla ħlas minn kullimkien /f_l-UE) (*).
(*)  L-informazzjoni mogħtija hija b’xejn, kif ukoll it-telefonati ġeneralment huma b’xejn (għalkemm xi operaturi, kabini  
tat-telefown jew lukandi jistgħu jitolbu ħlas). 
Pubblikazzjonijiet bi ħlas: permezz tal-EU Bookshop (http://bookshop.europa.eu).KIF GĦANDEK TAGĦMEL BIEX TIKSEB
IL-PUBBLIKAZZJONIJIET TAL-UE
Il-Moldova tirċievi l-ogħla ammont ta’ għajnuna mill-UE 
għal kull abitant minn fost il-ġirien kollha tal-Lvant tal-UE. 
Aħna eżaminajna jekk l-għajnuna mill-UE kinitx 
ikkontribwiet b’mod effettiv għat-titjib tal-
amministrazzjoni pubblika tal-pajjiż.
Aħna kkonkludejna li l-appoġġ baġitarju kellu effett 
limitat. Il-Kummissjoni setgħet irreaġiet aktar fil-pront 
meta mmaterjalizzaw ir-riskji, u l-programmi ma kinux 
allinjati biżżejjed mal-istrateġiji tal-Moldova. 
Il-Kummissjoni ma għamlitx użu sħiħ mill-abbiltà tagħha li 
tistabbilixxi kundizzjonijiet għall-iżburżar, u fondi 
addizzjonali bbażati fuq inċentivi ma kinux iġġustifikati 
għalkollox.
Il-proġetti li eżaminajna kienu rilevanti, u kienu wasslu 
l-outputs mistennija. Madankollu, mhux dejjem kienu 
kkoordinati tajjeb mal-programmi ta’ appoġġ baġitarju, 
u r-riżultati mhux dejjem kienu sostenibbli.
IL/uniF6BAQORTI
EWROPEA 
TAL/uniF6BAAWDITUR I