VERSLAG VAN DE COMMISSIE - Tussentijdse evaluatie van het programma "Jeugd" 2000-2006 (over de periode 2000-2003) Inhoud 1. Inleiding 1.1. Verantwoording van de evaluatie 1.2 Doel van het verslag 1.3. Methodologie 1.3.1 Informatiebronnen 1.3.2 Hoofdpunten van de evaluatie 2. Kader en algemene context van het programma 2.1. Voorgeschiedenis 2.2. Doelstellingen 2.3. Ontwikkelingen op jongerengebied sinds 2000 3. Uitvoering van het programma "Jeugd" 3.1. Algemene opmerkingen vooraf over het programma "Jeugd" 3.1.1. Algemene en specifieke doelstellingen 3.1.2. Operationele doelstellingen 3.2 Samenhang van de programmering met de algemene context 3.2.1. Relevantie van de doelstellingen ten opzichte van de problematiek 3.2.2. Conclusies 3.3. Operationele aspecten van het programma "Jeugd" 3.3.1. Bronmateriaal 3.3.2. Overzicht van goede ervaringen en problemen 3.3.3. Beoordeling van de operationele aspecten 3.3.4. Conclusies 3.4. Actie 1: Jeugd voor Europa 3.4.1. Actiekader 3.4.2. Uitvoering van de actie 3.4.3. Analyse van de effectiviteit en de efficiëntie van de actie 3.4.4. Conclusies betreffende actie 1 3.5. Actie 2: Europees vrijwilligerswerk 3.5.1. Actiekader 3.5.2. Uitvoering van de actie 3.5.3. Analyse van de effectiviteit en de efficiëntie van de actie 3.5.4. Conclusies betreffende actie 2 3.6. Actie 3: Jongereninitiatieven 3.6.1. Actiekader 3.6.2. Uitvoering van de actie 3.6.3. Analyse van de effectiviteit en de efficiëntie van de actie 3.6.4. Conclusies betreffende actie 3 3.7. Actie 4: Gezamenlijke acties 3.7.1. Actiekader 3.7.2. Uitvoering van de actie 3.7.3. Analyse van de effectiviteit en de efficiëntie van de actie 3.7.4. Conclusies betreffende actie 4 - Begeleidende maatregelen 3.8. Actie 5 3.8.1. Actiekader 3.8.2. Uitvoering van de actie 3.8.3. Analyse van de effectiviteit en de efficiëntie van de actie 3.8.4. Conclusies betreffende actie 5 3.9. Acties met derde landen 3.9.1. Kader van de acties 3.9.2. Uitvoering van de acties 3.9.3. Analyse van de effectiviteit en de efficiëntie van de acties 3.9.4. Conclusies betreffende de acties met derde landen 4. Algemene beoordeling van het programma 5. Aanbevelingen 5.1. Aanbevelingen per actie 5.1.1 Algemene aanbevelingen die voor alle acties gelden 5.1.2 Aanbevelingen met betrekking tot actie 1 5.1.3 Aanbevelingen met betrekking tot actie 2 5.1.4 Aanbevelingen met betrekking tot actie 3 5.1.5 Aanbevelingen met betrekking tot actie 4 5.1.6 Aanbevelingen met betrekking tot actie 5 5.1.7 Aanbevelingen betreffende het partnerschap tussen de Raad van Europa en de Commissie inzake de Europese opleiding van jongerenwerkers 5.1.8 Aanbevelingen betreffende acties met derde landen 5.2. Overzicht van de aanbevelingen 6. Conclusie Bijlage 1 Bijlage 2 Bijlage 3 1. Inleiding 1.1. Verantwoording van de evaluatie Het onderhavige verslag vloeit voort uit de voor het programma "Jeugd" geldende toezichts- en evaluatieverplichting uit hoofde van artikel 13 van Besluit nr. 1031/2000/EG [1]. In overleg met de lidstaten vindt deze evaluatie een jaar eerder plaats, zodat de conclusies en aanbevelingen van het verslag meegenomen kunnen worden door de Commissie bij de voorbereiding van de presentatie van een voorstel voor een rechtsgrondslag voor de toekomstige generatie programma's op het gebied van jeugd. [1] PB L 117 van 18.5.2000, blz. 1 Om de evaluatie zo volledig mogelijk te maken worden in dit verslag de effectstudies die door de lidstaten en programmalanden zijn ingediend, en de externe evaluaties samengevat, en daarnaast worden ook de resultaten van de door de Commissie georganiseerde seminars en thematische werkgroepen meegenomen, om een zo breed mogelijke tussenbalans van het programma te presenteren. 1.2. Doel van het verslag De resultaten van dit verslag kunnen de basis vormen voor een eventuele bijstelling van het huidige programma "Jeugd" en als referentie dienen in het kader van de voorbereiding van het toekomstige programma ten behoeve van de jeugd. 1.3. Methodologie 1.3.1. Informatiebronnen Het onderhavige verslag is gebaseerd op verschillende informatiebronnen, die hier bijeen zijn gebracht. Voor de diensten van de Commissie vormden de verschillende bijdragen die in de afgelopen tien maanden zijn geleverd hierbij het uitgangspunt. Het verslag is opgesteld volgens de principes van een META-evaluatie. Bij de effectstudies (zie bijlage 1) die door de lidstaten en programmalanden zijn ingediend, zijn de door de Commissie voorgestelde methodologische richtsnoeren gevolgd (zie bijlage 2). Deze studies zijn onder de verantwoordelijkheid van de nationale autoriteiten verricht door externe deskundigen met steun van de nationale agentschappen. De effectstudies zijn aangevuld door een reeks specifieke activiteiten, waardoor een zo volledig mogelijke balans van het programma kon worden opgemaakt en praktijkaanbevelingen kunnen worden gedaan. De informatiebronnen zijn: - In de eerste plaats, de door de lidstaten en programmalanden opgestelde verslagen over het effect van de acties 1, 2, 3 en 5 van het programma "Jeugd" - De evaluatie van de regelingen voor de nationale agentschappen in 2002 Analyse van de uitvoering van de bepalingen betreffende de verantwoordelijkheden van de lidstaten en de Commissie inzake de nationale agentschappen voor de programma's Socrates, Leonardo en Jeugd. - Seminar over de "evaluatie van de procedures" van het programma "Jeugd" van maart 2003 Aan het seminar werd deelgenomen door vertegenwoordigers van een breed scala van begunstigde organisaties (46, uit 21 programmalanden) en externe deskundigen, die hebben gesproken over de huidige procedures en de instrumenten van het programma, en die procedures en instrumenten hebben geëvalueerd. - Vergadering van deskundigen over actie 3 in februari 2003 Aan deze vergadering werd deelgenomen door nationale deskundigen en nationale agentschappen; ze had tot doel de effectiviteit van - de nieuwe - actie 3 van het programma (Jongereninitiatieven) te evalueren. - Werkgroep van comités die betrokken zijn bij actie 4, juli 2003 Deze groep heeft een balans opgemaakt van de evaluatie van deze actie, op basis waarvan gezamenlijke acties mogelijk zijn met de programma's Socrates en Leonardo. - Werkgroep inzake actie 5 van mei 2003 Actie 5, die betrekking heeft op begeleidende maatregelen, verdiende bijzondere aandacht gezien het feit dat zij een breed terrein bestrijkt. Aan de evaluatiebijeenkomst voor actie 5 werd deelgenomen door twintig externe deskundigen (waaronder jongerenwerkers, vertegenwoordigers van NGO's en begunstigden van grootschalige projecten), die samen met vertegenwoordigers van de Commissie, de nationale agentschappen, SALTO en het Bureau voor technische bijstand de huidige actie 5 hebben geëvalueerd en daarnaast voorstellen hebben uitgewerkt voor de ontwikkeling van actie 5 op de korte en middellange termijn en de rol die deze actie kan spelen in het toekomstige programma "Jeugd". - Evaluatie derde landen Tussen juni en september 2001 is een externe evaluatie verricht van het Euro-mediterrane programma "Jeugd". De samenwerking met derde landen (andere landen dan de landen die partij zijn bij Euromed) is extern geëvalueerd tussen maart en september 2003; in februari 2003 vond een evaluatiebijeenkomst plaats met de begunstigden en de nationale agentschappen. - Externe evaluatie van het partnerschap tussen de Raad van Europa en de Commissie over de Europese opleiding van jongerenwerkers. 1.3.2. Hoofdpunten van de evaluatie De programma-evaluatie had voornamelijk betrekking op: - De in- en externe relevantie van het programma - Het effect van het programma op de direct begunstigden - Het effect op systemen (nationale overheidsinstanties, wetgeving en beleid) - De operationele mechanismen - De resultaten per actie 2. Kader en algemene context van het programma 2.1. Voorgeschiedenis Het communautaire actieprogramma "Jeugd" is vastgesteld bij Besluit nr. 1031/2000/EG van het Europees Parlement en de Raad van 13 april 2000. Dit programma bouwt voort op de activiteiten die sinds 1988 zijn ontwikkeld in het kader van de drie generaties van het programma "Jeugd voor Europa" en het programma "Europese vrijwilligersdienst voor jongeren", dat sinds 1998 loopt. Tegen het eind van de jaren tachtig richt de ontwikkeling op communautair niveau van de eerste activiteiten ten behoeve van de jeugd zich op de "uitwisseling van jongeren", die ten doel heeft jongeren via informeel leren bewust te maken van de Europese realiteiten. Onderdelen die de meerwaarde van het programma "Jeugd voor Europa" vormen bij de start van het programma in 1988, zijn met name de bijdrage aan de verwezenlijking van het beleid dat belemmeringen voor het vrije verkeer van personen beoogt weg te nemen, en aan de bevordering van het Europa van de burgers. Deze initiatieven vallen samen met de nieuwe bloei die de Europese integratie doormaakt dankzij de goedkeuring van de Europese Akte, de totstandkoming van de interne markt en de wens een werkelijk Europees bewustzijn te creëren. In het midden van de jaren negentig wordt het programma kwalitatief gewijzigd met de introductie van de vrijwilligersdienststage, die in 1998 de Europese vrijwilligersdienst wordt. Door deze nieuwe component kunnen jongeren in Europees verband vaardigheden verwerven in een informele omgeving en een rechtstreekse bijdrage leveren aan de samenleving. De introductie van de Europese vrijwilligersdienst heeft ook een direct effect op de systemen ter ondersteuning van de activiteiten ten behoeve van de jeugd: aan de ene kant ontstaan er op Europees niveau netwerken van NGO's die plaats bieden aan de jonge vrijwilligers, aan de andere kant spelen de lidstaten in op de invoering van deze nieuwe actie. Dit nieuwe initiatief doet zijn intrede op het moment dat Europa ter bestrijding van de werkloosheid zijn werkgelegenheidsstrategie lanceert, waarin onderwijs en levenslang leren een fundamentele rol spelen. Dat is tevens het moment waarop men in veel lidstaten over vrijwilligerswerk gaat nadenken, terwijl de militaire dienstplicht geleidelijk plaats maakt voor het beroepsleger. Een andere belangrijke verandering doet zich voor in de jaren negentig met de geleidelijke openstelling van het programma voor landen buiten de EU, met name de kandidaat-lidstaten en de EVA-landen, maar ook de Middellandse-Zeelanden. Ook in dit geval ontwikkelt het programma zich in samenhang met de belangrijke ontwikkelingen in de internationale politiek. De samenwerking met derde landen op jeugdgebied in het kader van de programma's "Jeugd" en Euromed Jeugd bouwt voort op de voorgaande, sinds 1992 bestaande communautaire acties/programma's. Deze samenwerking, die aanvankelijk beperkt was tot de landen van Midden- en Oost-Europa, het GOS, de Maghreb-landen en Latijns-Amerika, werd in 1995 bij wijze van proef uitgebreid tot twaalf partnerlanden in het zuidelijke Middellandse-Zeegebied, een aantal landen in Zuidoost-Europa en tot Afrika. In 1999 werd het startsein gegeven voor een programma dat specifiek op de mediterrane partnerlanden is gericht en voor een aanzienlijk deel wordt betaald uit de Meda-begrotingslijn. De communautaire initiatieven op jeugdgebied sluiten sinds 1988 dus aan bij de ontwikkeling van de Europese integratie. 2.2. Doelstellingen Het programma "Jeugd", dat wordt uitgevoerd in het kader van Besluit nr. 1031/2000/EG, borduurt voort op de doelstellingen van beide voorgaande programma's, "Jeugd voor Europa" en "Europese vrijwilligersdienst" en zorgt hiermee voor continuïteit. Het omvat vier algemene doelstellingen ter ondersteuning van informele onderwijsactiviteiten. Om deze doelstellingen te realiseren is aan het programma een bedrag van 520 miljoen euro toegewezen voor de periode 2000-2006. Het programma staat open voor de kandidaat-landen en de EVA-landen die deelnemen aan de EER. 2.3. Ontwikkelingen op jongerengebied sinds 2000 De samenwerking in jeugdzaken is pas echt goed op gang gekomen na de goedkeuring door de Commissie van het Witboek "Een nieuw elan voor Europa's jeugd" in 2001. Dit witboek is het resultaat van een zeer brede raadpleging op Europees en nationaal niveau van regeringen, overheidsinstanties, onderzoekers, actoren van het jongerenwerk en jongeren zelf. Via deze raadpleging kon er structuur worden aangebracht in de samenwerking op het gebied van de jeugd. Dit proces heeft ertoe geleid dat de Raad in mei 2002 het kader voor de Europese samenwerking in jeugdzaken heeft goedgekeurd, waarin onder meer de specifieke prioriteiten zijn vastgelegd (participatie, informatie, vrijwilligerswerk, betere kennis bij de jeugd) waarvoor de lidstaten hebben besloten een open coördinatiemethode te ontwikkelen. De resultaten van de werkzaamheden ten behoeve van de Europese samenwerking in jeugdzaken geven structuur aan dit werkterrein en hebben daardoor een steeds directer invloed op het financiële instrument. De toepassing van de open coördinatiemethode heeft in november 2003 geleid tot de goedkeuring door de Raad [2] van gemeenschappelijke doelstellingen inzake participatie en informatie, die het volgende behelzen: [2] PB C 295 van 5.12.2003, blz. 6 Gemeenschappelijke doelstellingen inzake participatie - De participatie van jongeren verhogen binnen de gemeenschap waarin zij leven - De participatie van jongeren in het stelsel van de representatieve democratie verhogen - De verschillende manieren om te leren participeren meer ondersteunen Gemeenschappelijke doelstellingen inzake informatie - De toegang van jongeren tot informatiediensten verbeteren - De verstrekking van hoogwaardige informatie verbeteren - De participatie van jongeren bij de informatieverstrekking aan jongeren versterken, bijvoorbeeld bij de formulering en de verspreiding van informatie 3. Uitvoering van het programma "Jeugd" 3.1. Algemene opmerkingen vooraf over het programma "Jeugd" 3.1.1. Algemene en specifieke doelstellingen De algemene doelstellingen van het programma vloeien voort uit de rechtsgrondslag waarop het programma steunt, namelijk artikel 149 van het Verdrag, inzake onderwijs, beroepsopleiding en jeugd, en meer in het bijzonder lid 2 daarvan, waarin onder meer is bepaald dat het optreden van de Gemeenschap erop is gericht "de ontwikkeling van uitwisselingsprogramma's voor jongeren en jongerenwerkers te bevorderen". De vier specifieke doelstellingen van het programma worden beschreven in Besluit nr. 1031/2000/EG: a) het bevorderen van de actieve bijdrage van jongeren tot de Europese integratie via hun deelneming aan transnationale uitwisselingen binnen de Gemeenschap of met derde landen, voor een beter begrip van de culturele diversiteit van Europa en van haar fundamentele gemeenschappelijke waarden, hetgeen zal bijdragen tot de eerbiediging van mensenrechten en tot de bestrijding van racisme, antisemitisme en vreemdelingenhaat; b) het versterken van de zin voor solidariteit bij de jeugd, door jongeren meer te betrekken bij transnationale activiteiten ten dienste van de samenleving in de Gemeenschap of met derde landen, met name die landen waarmee de Gemeenschap samenwerkingsovereenkomsten heeft gesloten; c) het stimuleren van initiatief, ondernemingsgeest en creativiteit bij jongeren, zodat zij in de samenleving een actieve rol kunnen spelen, en tevens begrip wekken voor de waarde van een in Europees verband opgedane informele onderwijservaring; d) het verbeteren van de samenwerking op het gebied van jeugdzaken, via een intensievere uitwisseling van goede praktijken, opleiding van jeugdwerkers/-leiders en ontwikkeling van innoverende acties op communautair niveau. 3.1.2. Operationele doelstellingen Ter verwezenlijking van de specifieke doelstellingen is het programma onderverdeeld in vijf verschillende acties: - Actie 1 - Jeugd voor Europa - 1.1 - intracommunautaire uitwisselingen van jongeren - 1.2 - uitwisselingen van jongeren met derde landen - Actie 2 - Europees vrijwilligerswerk - 2.1 - intracommunautair Europees vrijwilligerswerk - 2.2 - Europees vrijwilligerswerk met derde landen - Actie 3 - Jongereninitiatieven - Actie 4 - Gezamenlijke acties - Actie 5 - Begeleidende maatregelen - 5.1 - opleiding van en samenwerking met de actoren van het jeugdbeleid - 5.2 - voorlichting van jongeren en studies betreffende jongeren - 5.3 - informatie en zichtbaarheid van de acties - 5.4 - ondersteunende maatregelen In het kader van het programma worden de operationele doelstellingen verder uitgewerkt door de beschrijving van maatregelen ter verwezenlijking van de specifieke doelstellingen, welke maatregelen zijn vermeld in Besluit nr. 1031/2000/EG: - steun voor de transnationale mobiliteit van jongeren; - steun voor het gebruik van informatie- en communicatietechnologie (ICT) in jeugdzaken; - steun voor het opzetten van samenwerkingsnetwerken op Europees niveau die een wederzijdse uitwisseling van ervaringen en goede praktijken mogelijk maken; - steun voor transnationale projecten die tot doel hebben het burgerschap van de Unie en de betrokkenheid van jongeren bij de ontwikkeling van de Unie te bevorderen; - bevordering van taalvaardigheden en kennis van verschillende culturen; - steun voor proefprojecten in het kader van transnationale partnerschappen ten behoeve van innovatie en kwaliteit in jeugdzaken; - ontwikkeling op Europees niveau van methodes voor de analyse en de follow-up op het gebied van het jeugdbeleid alsmede de evolutie daarvan (zoals gegevensbestanden, belangrijke cijfers, wederzijdse kennis van "systemen") en de verspreiding van goede praktijken. 3.2. Samenhang van de programmering met de algemene context 3.2.1. Relevantie van de doelstellingen ten opzichte van de problematiek Wat de interne samenhang van het programma betreft kan worden opgemerkt dat de algemene, specifieke en operationele doelstellingen op harmonieuze wijze samengaan, met uitzondering van twee van de operationele doelstellingen, te weten de "steun voor het gebruik van informatie- en communicatietechnologie (ICT) in jeugdzaken" en de "bevordering van taalvaardigheden en kennis van verschillende culturen", die meer beschouwd moeten worden als specifieke dan als operationele doelstellingen. Wat betreft de samenhang van het programma met de algemene context kan worden gesteld dat het programma deels aansluit bij de huidige realiteit, met name sinds de instelling van het kader voor de Europese samenwerking in jeugdzaken. Sinds de eerste generatie van het programma "Jeugd" heeft dit zich immers geleidelijk ontwikkeld om gelijke tred te houden met specifieke behoeften die op een bepaald moment ontstonden. De invoering van het kader voor de Europese samenwerking in jeugdzaken geeft structuur aan de jongerendimensie en geeft die een zelfstandige plek. De algemene doelstellingen van dit nieuwe kader zouden dan ook opgenomen moeten worden in het programma, en naast nieuwe prioriteiten als participatie, informatie en betere kennis bij de jeugd ook alle nieuwe ontwikkelingen op het gebied van vrijwilligerswerk moeten omvatten die zich sinds de goedkeuring van het ontwerp van het constitutioneel verdrag hebben voorgedaan. De interne samenhang van het programma is over het geheel genomen goed. Qua samenhang met de algemene context sluit het programma echter niet meer volledig aan bij de realiteit. Dit betekent niet dat het helemaal geen samenhang met die context vertoont, maar de nieuwe elementen die door de samenwerking op jongerengebied zijn geïntroduceerd, worden niet of onvoldoende in aanmerking genomen. 3.2.2. Conclusies De programmadoelstellingen zijn door de wetgever in het besluit vastgelegd; de ruimte om met het programma in te spelen op de veranderende context moet dan ook gezocht worden in bovengenoemd kader. In het toekomstige programma zal gemakkelijker rekening gehouden kunnen worden met dat kader voor samenwerking in jeugdzaken. Deze nieuwe rechtsgrondslag zou bovendien flexibel genoeg moeten zijn om geleidelijke aanpassingen aan toekomstige ontwikkelingen op het gebied van de samenwerking in jeugdzaken mogelijk te maken. 3.3. Operationele aspecten van het programma "Jeugd" 3.3.1. Bronmateriaal Bij het beheer van het programma "Jeugd", dat grotendeels in handen is van de nationale agentschappen, worden in principe door al die agentschappen, van alle programmalanden, dezelfde administratieve standaardprocedures gevolgd. In het kader van de tussentijdse evaluatie van het programma is via de nationale agentschappen (NA) een vragenlijst toegezonden aan alle begunstigde organisaties, met als doel via hen een beeld te krijgen van de doorzichtigheid van de procedures en instrumenten die momenteel bij het algemene beheer van het programma worden toegepast, en om in kaart te brengen hoe effectief die procedures en instrumenten zijn als het gaat om het verbeteren van de toegankelijkheid van het programma. De vragen hadden voornamelijk betrekking op de toegankelijkheid van het programma, de procedures rond aanvragen, besluitvorming en indiening van verslagen en op de subsidieregelingen. 3.3.2. Overzicht van goede ervaringen en problemen Uit het raadplegingsproces is het volgende naar voren gekomen: Bekendheid van het programma (voorlichting en pr): de kwaliteit van de voorlichting over het programma "Jeugd" is duidelijk verbeterd dankzij schriftelijk voorlichtingsmateriaal, nationale en regionale voorlichtingsbijeenkomsten en internet. De voorlichting is de laatste jaren beter toegesneden op jongeren. De Handleiding is echter onduidelijk en zou qua stijl en vorm veel aantrekkelijker moeten worden, waarvoor een complete omwerking nodig is in plaats van de thans toegepaste jaarlijkse bijwerking. Op politiek niveau is de zichtbaarheid van het programma echter mager. Toegang tot het programma: voor de meeste organisaties is het nationaal agentschap gemakkelijk toegankelijk. Kleine, lokale organisaties, met name in afgelegen landelijke en stedelijke gebieden, hebben echter minder gemakkelijk toegang tot het programma, omdat de nationale agentschappen zich in de regel op tamelijk grote afstand van die gebieden bevinden. Nationale agentschappen met een netwerk van lokale en/of regionale informatiepunten zijn daarentegen weer wél toegankelijker voor die organisaties en bieden hun dus betere ondersteuning. Samenhang in de uitvoering van het programma: de nationale agentschappen behandelen de aanvragen eerlijk en werken naar tevredenheid qua percentage goedgekeurde projecten. De door de nationale agentschappen genomen besluiten lopen echter nogal uiteen, en dat is een onmiskenbare bron van problemen voor partnerorganisaties die een aanvraag hebben ingediend. Dit probleem speelt vooral bij projecten die uit meerdere bronnen worden gefinancierd en waarvan de verschillende componenten worden beoordeeld door verschillende nationale agentschappen zonder voorafgaand overleg tussen de betrokken agentschappen. Selectie en besluitvorming moeten dan ook doorzichtiger, coherenter en eenvormiger worden in alle programmalanden. Aanvragen: het huidige tijdpad, met een vijfstappenprocedure (drie stappen voor samenwerkingsprojecten met derde landen), sluit aan bij de wensen van het merendeel van de begunstigden. De aanvraagformulieren zijn afgestemd op ervaren jongerenwerkers en zijn niet voor alle categorieën jongeren geschikt. Sommige vragen voeren te ver voor projecten die zich nog in het voorbereidende stadium bevinden. In dit verband is er gesproken over de aanvraagprocedures die gelden voor microprojecten (bilaterale/trilaterale projecten = financiering uit meerdere bronnen) en macroprojecten (multilaterale projecten waar ten minste vier partnerorganisaties bij betrokken zijn = in de regel één aanvraag bij het NA van het gastland). Beide procedures hadden hun voorstanders: de kleine organisaties gaven de voorkeur aan microprojecten, de grote aan macroprojecten. NGO's die op Europese schaal binnen de sector werkzaam zijn, hebben eveneens verzocht om een vereenvoudiging van de aanvraagprocedure, die zou moeten uitmonden in een systeem waarbij één aanvraag voor meerdere projecten wordt ingediend in een multi-action-kader, in plaats van een systeem waarbij aanvragen worden ingediend voor afzonderlijke, kortlopende projecten. De redenen waarom een aanvraag voor een project wordt afgewezen, zouden uitvoerig moeten worden toegelicht om een nieuwe aanvraag te vereenvoudigen en stimuleren. Financiële regelingen: het systeem van forfaitaire tarieven en vaste bedragen is rechtvaardig en gebruiksvriendelijker dan het vorige, dat was gebaseerd op percentages. Het is echter niet flexibel, hetgeen in het nadeel is van groepen in een ernstige achterstandspositie, zoals gemarginaliseerde jongeren, aangezien het voor hen moeilijk is medefinanciering te vinden. Uitbetaling van subsidies: de bekendmaking van de geselecteerde projecten en het vooraf uitbetalen van subsidies (75%) aan de begunstigden dienen in principe ten minste een maand vóór aanvang van het project plaats te vinden. Sommige programmalanden kregen pas laat te horen welke projecten geselecteerd waren, en de Commissie was traag met het uitbetalen van subsidies voor projecten die op centraal niveau waren geëvalueerd en geselecteerd. In sommige gevallen heeft deze vertraging geleid tot het schrappen of uitstellen van de desbetreffende projecten of tot een wijziging van partners en deelnemers, hetgeen de organisatoren en hun partners voor ernstige problemen heeft gesteld. Evaluatieprocedure: de begunstigden worden geacht hun eindverslag binnen twee maanden na de afsluiting van het project in te dienen. De nationale agentschappen en de Commissie (in geval van gecentraliseerde projecten) beoordelen de inhoud en de verrichtingen, en bestuderen de financiële overzichten voordat wordt overgegaan tot de uitbetaling van het restant van de subsidie. In de regel krijgen de begunstigden hier echter geen enkele feedback over. De organisatie van follow-upbijeenkomsten, de evaluatie en de verspreiding van goede praktijken zijn van essentieel belang voor de ontwikkeling van het werken met jongeren en de uitwerking van structuren voor jongeren. Regelingen voor de nationale agentschappen: uit de analyse van de uitvoering van de regelingen voor de NA, die plaatsvond in 2002 en waarvan de resultaten zijn goedgekeurd door het programmacomité, blijkt dat de bij die regelingen vastgestelde operationele mechanismen en verantwoordelijkheden naar volle tevredenheid hebben gefunctioneerd. In een overigens zeer beperkt aantal gevallen verliep de uitvoering in de praktijk wat moeilijker, maar uit de overige ervaringen komt zonder meer naar voren dat de balans van de uitvoering van deze regelingen over het geheel genomen als positief mag worden beschouwd. Daarom blijft de huidige versie van de tekst van kracht gedurende de volledige geldigheidsperiode van de rechtsgrondslag van het programma. 3.3.3. Beoordeling van de operationele aspecten Het resultaat van het seminar over de procedures laat zich als volgt samenvatten: Bekendheid van het programma: de doelstellingen van het programma "Jeugd", de criteria om voor het programma in aanmerking te komen en de procedure voor het indienen van aanvragen worden in grote lijnen beschreven in de Handleiding, in de belangrijkste talen van de deelnemende landen. De meeste nationale agentschappen brengen kleurrijke en gebruiksvriendelijke documenten uit (doorgaans één brochure per actie), die bedoeld zijn voor een jong publiek en de desbetreffende informatie dus op een eenvoudige en begrijpelijke manier aanbieden. Sommige internetsites zijn tevens interactief en afgestemd op een jong publiek. Alle NA moeten worden gestimuleerd brochures samen te stellen en elektronische tools te ontwikkelen die de aandacht trekken en de belangstelling en motivatie van jongeren opwekken. De doelstellingen van het programma zijn echter niet altijd bekend bij de relevante overheidsinstanties, met name op regionaal en lokaal niveau. Deze lacune maakt de toegang tot medefinanciering en ondersteuning vanuit lokale overheden moeilijk en in veel gevallen zelfs onmogelijk. De nationale autoriteiten, de nationale agentschappen en de Commissie spelen een belangrijke rol bij de verbetering van de bekendheid van het programma op politiek niveau. Deze taak zou verlicht kunnen worden door de vorming van partnerschappen binnen en tussen lokale autoriteiten. Ook evenementen als de "Europese weken voor de jeugd" vervullen een belangrijke rol bij de bewustmaking van het publiek op nationaal en lokaal niveau. Toegang tot het programma: de toegankelijkheid van het programma en de geografische nabijheid van de begunstigden op nationaal, regionaal en lokaal niveau zijn belangrijke aspecten van het programma. Sommige landen zouden het voorbeeld kunnen volgen van landen die voor bepaalde begunstigden definitieve en voor andere experimentele regelingen op regionaal niveau hebben getroffen, die het programma toegankelijker kunnen maken voor jongeren. Samenhang in de uitvoering van het programma: hoewel de procedures gestandaardiseerd zijn, moeten sommige nationale agentschappen ze afstemmen op hun nationale behoeften en/of beschikbare middelen. Met name bij de besluitvorming inzake subsidieverlening is er sprake van een zeker gebrek aan doorzichtigheid, daar waar de Europese prioriteiten worden aangevuld of zelfs vervangen door nationale prioriteiten. Om een zekere flexibiliteit te bewaren is het daarom van belang dat de nationale agentschappen zorgen voor een samenhangend evenwicht tussen de Europese en de nationale prioriteiten, en voortdurend overleg voeren met andere nationale agentschappen. Sommige NA zijn voorstander van de instandhouding van financiering uit meerdere bronnen, omdat zij zo een betere inschatting kunnen maken van de omvang van de activiteiten op basis van de binnengekomen aanvragen; bij multilaterale projecten zijn zij niet altijd op de hoogte van het aantal partnerorganisaties dat betrokken is bij projecten in andere landen. In ieder geval zou overleg tussen de agentschappen verplicht moeten worden voor projecten die uit meerdere bronnen worden gefinancierd. Financiering van projecten: de aanvragen voor langlopende, multi-action-projecten zouden verbeterd kunnen worden door een vereenvoudiging van de aanvraagprocedure, waardoor betalingsachterstanden teruggedrongen zouden kunnen worden. Met een dergelijk systeem zouden jongerenorganisaties een aanvraag voor een reeks acties kunnen indienen in plaats van steeds een nieuwe aanvraag per afzonderlijk project. Projecten met een langere looptijd zouden het programma niet alleen beter onder de aandacht van de publieke opinie kunnen brengen, maar ook een stimulans kunnen vormen voor de motivatie op lokaal niveau en dus voor extra financiering. Er moet echter rekening worden gehouden met de beperkingen van kleine organisaties en achterstandsgroepen, waarvoor microprojecten een fundamentele rol vervullen. Evaluatieprocedure: het is essentieel voor begunstigden dat hun project zowel op het moment van de aanvraag als na afloop wordt geëvalueerd. Het delen van ervaringen en goede praktijken zou moeten worden vergemakkelijkt door de nationale agentschappen en de Commissie. Het resultaat van projecten moet van invloed zijn op het programma en effect hebben op structuren en beleid voor jongeren. Er moeten middelen beschikbaar worden gesteld om de organisatie van evaluatieseminars op nationaal en Europees niveau te bevorderen. 3.3.4. Conclusies Hieronder zijn de aanbevelingen samengevat die voortvloeien uit de evaluatie van de huidige procedures van het programma: - de zichtbaarheid van het programma op politiek niveau verbeteren; - regionale en lokale informatie- of contactpunten opzetten om de geografische afstand tot de begunstigden te verkleinen. Een aanpak hanteren die ondersteuning biedt tijdens de verschillende programmafasen (promotie, aanvragen, evaluatie), in het bijzonder aan gemarginaliseerde jongeren; - de administratieve verplichtingen bij de aanvragen vereenvoudigen en verlichten. Multi-action-projecten stimuleren en ondersteunen, waarbij kleinschalige projecten echter mogelijk moeten blijven; - het besluitvormingsproces en de selectiecriteria doorzichtiger maken, en de nationale en Europese prioriteiten beter op elkaar afstemmen in alle programmalanden; - de toegang tot het programma voor achterstandsgroepen en jongeren in derde landen vergemakkelijken door de invoering van een flexibeler subsidieregeling; - jaarlijkse evaluatiebijeenkomsten organiseren voor nationale en Europese begunstigden en groepen landen. 3.4. Actie 1: Jeugd voor Europa 3.4.1. Actiekader De specifieke doelstellingen van actie 1 zijn als volgt beschreven in de bijlage bij Besluit nr. 1031/2000/EG tot vaststelling van het communautaire actieprogramma "Jeugd": "De Gemeenschap ondersteunt activiteiten ten behoeve van de mobiliteit van jongeren met een minimale duur van één week, die worden uitgevoerd op basis van gezamenlijke projecten in de Gemeenschap (wat de intracommunautaire uitwisselingen betreft) en waarbij groepen legaal in een lidstaat of in een derde land verblijvende jongeren betrokken zijn van in principe 15 tot 25 jaar (wat de uitwisselingen met derde landen betreft zijn ten minste twee lidstaten bij deze mobiliteitsactiviteiten betrokken)." Deze activiteiten verlopen in het kader van transnationale partnerschappen tussen groepen jongeren, die daar een actieve rol in spelen; de activiteiten moeten hun de gelegenheid bieden uiteenlopende sociale en culturele realiteiten te ontdekken en zich van deze realiteiten bewust te worden, en hen ertoe aanzetten deel te nemen aan, of het initiatief te nemen tot, andere activiteiten op Europees niveau. Bijzondere aandacht gaat daarbij uit naar de deelneming van jongeren voor wie dit de eerste Europese activiteit is, kansarme jongeren alsmede kleine en lokale groepen die geen ervaring op Europees niveau hebben. Aan bilaterale groepsmobiliteit zal financiële steun worden verleend als de doelgroepen of een specifieke pedagogische benadering dat rechtvaardigen, doch uitsluitend in geval van uitwisselingen tussen programmalanden. Er kan financiële steun worden verleend aan activiteiten ter versterking van de actieve deelneming van jongeren aan de projecten voor groepsmobiliteit, waarbij het met name gaat om activiteiten met het oog op de taalkundige en interculturele voorbereiding van de jongeren vóór hun vertrek. 3.4.2. Uitvoering van de actie a) Algemene opmerkingen over de actie Actie 1 draagt bij tot de opvoeding van jongeren, doordat via uitwisselingen wordt getracht hen bewuster te maken van de culturele diversiteit, het principe van gelijke kansen en de bestrijding van uitsluiting, racisme en vreemdelingenhaat. Actie 1 stimuleert het opzetten van sterkere partnerschappen op alle niveaus: tussen de Commissie en de lidstaten, tussen de nationale agentschappen die met de uitvoering van het programma belast zijn, en tussen de groepen jongeren die de projecten moeten voorbereiden en helpen uitvoeren. Actie 1 draagt bij tot het proces van "informeel" leren onder jongeren, dat erop gericht is hen ervan bewust te maken dat zij zelf actief kunnen deelnemen in de Europese integratie. De actie leidt bij hen tot een beter begrip van de Europese verscheidenheid. b) Operationele mechanismen Bilaterale uitwisselingen zijn een geschikt instrument voor een eerste Europese ervaring van een jongerenorganisatie of voor groepen kansarme jongeren. Die laatste categorie zou ermee gebaat zijn als de projecten wat bescheidener zouden worden qua duur en inhoud, zodat ze beter aansluiten bij hun behoeften. Multilaterale uitwisselingen zorgen voor een echte interculturele Europese dimensie. Het zoeken van partners blijft echter een moeilijk punt. Hoewel het partnerschap op zich van groot belang is, is de rol van de verschillende partners niet altijd even helder, wat vooral geldt voor de verdeling van de financiële en organisatorische verantwoordelijkheden. Een efficiënte begeleiding van de jongeren is belangrijk, evenals hun daadwerkelijke deelname gedurende het gehele project. In dit verband noemen de lidstaten de mogelijkheid, mits het programma zulks toelaat, om de deelnameleeftijd te verlagen tot dertien of zelfs twaalf jaar, zodat jongeren die daar rijp genoeg voor zijn, mee kunnen doen aan deze actie. In het algemeen vormt deelname aan een uitwisselingsactie voor jongeren ook een stimulans voor deelname aan andere acties in het kader van dit programma of van andere Europese programma's als Socrates en Leonardo da Vinci. Verbindingen tussen de programma's zijn welkom. Uit de effectstudie blijkt dat er behoefte bestaat aan erkenning van de waarde van de actie en dat de deelnemers een certificaat zouden moeten kunnen krijgen waaruit blijkt dat ze hebben deelgenomen aan een uitwisseling van jongeren. Ten aanzien van de uitvoering van de uitwisselingsprojecten melden de lidstaten dat het relevant is bij de duur van de projecten ook de tijd mee te tellen die wordt besteed aan de voorbereiding en het evalueren van de uitvoering ervan. 3.4.3. Analyse van de effectiviteit en de efficiëntie van de actie In het kader van de begrotingslijn "Jeugd" is in de periode 2000-2002 een bedrag van 79,1 miljoen euro toegewezen aan actie 1 voor uitwisselingen van jongeren. Zo konden 167.298 jongeren deelnemen aan een van de 8467 door de Commissie gefinancierde projecten. Het aandeel van de multilaterale projecten is van 30% in 2000 gestegen tot 40% eind 2002, waarmee de doelstelling van de Commissie is gerealiseerd. Effect op jongeren Uit de effectstudie blijkt dat actie l jongeren in de kandidaat-landen een mogelijkheid biedt tot transnationale mobiliteit naar Europese landen waar ze nog niet eerder zijn geweest. Er wordt in de effectstudie op gewezen dat bilaterale uitwisselingen bijzonder nuttig zijn voor kansarme jongeren, zoals jongeren uit Roma-minderheden of afgelegen regio's, en voor jongerenorganisaties waarvoor het de eerste ervaring met Europa is. Wat de andere jongeren betreft richt het programma zich op multilaterale groepsuitwisselingen. Een internationale ervaring opdoen is goed voor de persoonlijke ontwikkeling, maar vereist wel een degelijke begeleiding. Verder zijn jongerenuitwisselingen goed voor het omgaan met andere talen en het opdoen van interculturele vaardigheden. Ten slotte dragen ze bij tot de ontwikkeling van tolerantie en wederzijds respect, een open geest en dialoog. Bovendien zijn de jongeren zich dankzij de mobiliteit bewuster geworden van hun rol als Europees burger. Deze grotere gerichtheid op Europa levert een meerwaarde op waar de jongeren hun voordeel mee kunnen doen op de arbeidsmarkt. Hier moet echter bij worden aangetekend dat deze vorm van informeel leren misschien geen problemen oplevert voor jongeren uit sociale milieus waar hoger beroepsonderwijs en/of universitair onderwijs normaal zijn, maar wel een degelijke voorbereiding van de uitwisseling vergt voor jongeren in een achterstandspositie. Wat het verwerven van multiculturele vaardigheden en de persoonlijke ontwikkeling betreft krijgen de ervaringen van jongeren die aan een uitwisselingsproject hebben meegedaan vaak in die zin een vervolg dat ze enthousiast raken om op hun beurt een dergelijk project te organiseren, of zich in een volgende fase vanuit een creatieve instelling te richten op meer individuele projecten. Bovendien tonen de meesten van hen een grotere betrokkenheid bij activiteiten van de plaatselijke gemeenschap. Tot slot pakt de toegankelijkheid van het programma voor jongeren uit achterstandsgroepen zeer positief uit, omdat de bilaterale uitwisselingen een eerste Europese ervaring opleveren. Ook het mogelijk positieve effect van het programma, en meer in het bijzonder van de uitwisselingsacties, op geestelijk en/of lichamelijk gehandicapte jongeren verdient hier vermelding. Effect op jongerenwerkers, organisaties en lokale gemeenschappen Ten aanzien van het effect van actie 1 op maatschappelijk werkers zijn de volgende zaken duidelijk naar voren gekomen bij deze actie: het belang van de kwaliteit van het werk van deze beroepscategorie, de noodzaak van specifieke opleiding op het gebied van internationale interculturele uitwisselingen, het nut van het opzetten van netwerken van jongerenorganisaties en van de uitwisseling van goede praktijken, en het belang van taalkundige vaardigheden. De jongerenorganisaties blijken in de regel de prioriteiten te volgen die jaarlijks worden vastgesteld door de Commissie en de nationale agentschappen, maar zij hebben tevens een bijzondere inspanning geleverd ten aanzien van de projectkwaliteit en specifieke regionale behoeften. Het leerproces dat jongerenwerkers die betrokken zijn bij multilaterale uitwisselingen doorlopen door het opdoen van ervaring, heeft geleid tot de behoefte aan verspreiding van goede praktijken, die geïntensiveerd zou moeten worden. De jongerenorganisaties moeten meer doen dan ze aankunnen en kampen vooral met een concentratie van activiteiten tijdens de schoolvakanties. In sommige lidstaten zoeken gemeenten voor de uitwisselingen vooral contact met hun zustersteden. Het systematisch zoeken naar partners, het opzetten van netwerken van jongerenorganisaties en de decentralisatie van structuren die jongeren de gelegenheid bieden uitwisselingsprojecten te ontwikkelen, tillen deze actie naar een hoger plan. In het kader van actie 1 (Jeugd voor Europa) van het programma wordt organisaties met internationale ervaring aanbevolen voorrang te geven aan multilaterale projecten (projecten waarbij ten minste vier landen betrokken zijn). Bilaterale uitwisselingsprojecten blijven aldus beperkt tot nieuwe en minder ervaren jongerengroepen of groepen van achterstandsjongeren, en dat werkt demotiverend voor lokale jongerengroepen en -organisaties, aangezien hun "ledenbestand" voortdurend wijzigt. De ervaring mag overigens dan niet nieuw zijn voor de organisatie, zij is dat wel voor de deelnemers. Voor kleine organisaties die met achterstandsgroepen werken zijn de administratieve rompslomp, de organisatie en het beheer van projecten waarbij meerdere partners betrokken zijn, vaak te zwaar. Het multiplicatoreffect van de uitwisselingsprojecten heeft vooral een belangrijke rol gespeeld op het niveau van de lokale en regionale gemeenschappen, waar de belangstelling voor Europa is gegroeid en nieuwe jongerenorganisaties de kans hebben gekregen zich te ontwikkelen. Effect op beleid, wetgeving en instellingen Het programma "Jeugd" is een bron van inspiratie voor de lidstaten, die vaak identieke projecten steunen die niet onder dit programma vallen. Bovendien heeft de decentralisatie van het programma, dat in toenemende mate door de nationale agentschappen onder hun hoede wordt genomen, een multiplicatoreffect en maakt zij het programma toegankelijker voor alle jongeren, zonder onderscheid. In de kandidaat-landen is de ervaring met uitwisselingen van jongeren relatief nieuw, aangezien zij nog niet echt de gelegenheid hebben gehad deel te nemen aan internationale uitwisselingen. De jaarlijkse prioriteiten van de Commissie worden nageleefd en komen vaak overeen met de nationale prioriteiten. Het zou overigens goed zijn het aantal prioriteiten niet al te zeer op te voeren, en er mogen geen nationale prioriteiten worden vastgesteld die onverenigbaar zijn met elkaar of met de Europese prioriteiten. 3.4.4. Conclusies betreffende actie 1 Jongerenuitwisselingen bieden jongeren van verschillende nationaliteiten een gemakkelijke gelegenheid om elkaar te ontmoeten in een omgeving waarin zij op gemeenschappelijke thema's kunnen ingaan en andere culturen kunnen ontdekken. De decentralisatie van deze actie, die vrijwel geheel door de agentschappen wordt beheerd, heeft ertoe bijgedragen dat het programma toegankelijker en duidelijker is geworden voor de jongeren die er gebruik van maken. De kwaliteit van de projecten verbetert voortdurend omdat de betrokken organisaties en andere partners, die de projecten promoten, diepgaander met deze materie bezig zijn. De agentschappen verzorgen in dit verband de voorlichting aan en scholing van projectpromotors in de vorm van voorlichtings- en trainingsseminars. Desalniettemin behoeft de actie verbetering op de volgende punten: - Het opzetten van kwalitatief goede partnerschappen moet worden versterkt, met name bij de multilaterale projecten. De nationale agentschappen zouden een belangrijkere rol moeten spelen in dit verband; - De nationale agentschappen moeten nauwer samenwerken om de service aan de partners te verbeteren, hetgeen nóg belangrijker is bij bilaterale projecten die door meerdere nationale agentschappen worden gefinancierd; - De lengte van projecten voor groepen jongeren met minder mogelijkheden zou teruggebracht moeten kunnen worden; - De minimumleeftijd voor deelname aan een uitwisseling zou in bepaalde gevallen verlaagd moeten kunnen worden tot twaalf of dertien jaar; - Jongeren die hebben meegedaan aan een uitwisselingsproject, zouden een certificaat moeten kunnen krijgen waaruit blijkt dat ze hebben deelgenomen aan een Europese actie; - Een uitwisselingsproject moet een actie voor jongeren zijn met een langere looptijd, die naast de eigenlijke projectfase ook de voorbereiding van het project en de inventarisatie van de resultaten ervan voor de jongeren na afloop van het project omvat; - Het creëren van links tussen de acties via "estafette"-projecten met een langere looptijd zou mogelijk moeten zijn. 3.5. Actie 2: Europees vrijwilligerswerk 3.5.1. Actiekader In de bijlage bij Besluit nr. 1031/2000/EG tot vaststelling van het communautaire actieprogramma "Jeugd" worden de specifieke doelstellingen van het Europees vrijwilligerswerk beschreven; meer in het bijzonder wordt onder "jonge vrijwilliger" verstaan een persoon van in beginsel 18 tot 25 jaar. De jonge vrijwilliger verbindt zich ertoe een activiteit te verrichten waardoor solidariteit concrete vorm krijgt, met de bedoeling sociale en persoonlijke bekwaamheden en vaardigheden te verwerven waardoor tevens wordt bijgedragen tot het welzijn van de samenleving. Daartoe neemt de jonge vrijwilliger in een andere lidstaat dan die waarin hij/zij verblijft, dan wel in een derde land, deel aan een niet-winstgevende en onbezoldigde activiteit die voor de gemeenschap van belang is en qua tijdsduur beperkt is (ten hoogste twaalf maanden). Het Europees vrijwilligerswerk berust op partnerschap en gedeelde verantwoordelijkheid van de jonge vrijwilliger, de uitzendende organisatie en de ontvangende organisatie. De Commissie reikt een document uit ten bewijze van de deelneming van de jonge vrijwilligers aan het Europees vrijwilligerswerk. Met betrekking tot actie 2.1 (Intracommunautair Europees vrijwilligerswerk) bepaalt dezelfde bijlage: "De Gemeenschap verleent steun aan transnationale projecten (met een duur die in principe beperkt is van drie weken tot één jaar) waarbij jongeren actief en persoonlijk deelnemen aan activiteiten waarmee tegemoet wordt gekomen aan de behoeften van de samenleving op velerlei gebied, en die tevens een informele onderwijservaring opleveren voor het verwerven van sociale en culturele vaardigheden. Deze projecten zijn ervoor bedoeld om jongeren in aanraking te brengen met andere culturen en talen en ze te confronteren met nieuwe ideeën en projecten in een multiculturele civiele samenleving." Er zijn diverse prioriteiten vastgesteld: ontwikkeling van de component met kortlopende projecten om de toegang van jonge kansarme vrijwilligers te vergemakkelijken en hun persoonlijke ondersteuning te garanderen; introductie van vrijwilligersactiviteiten als nieuw element in bestaande partnerschappen en/of nieuwe partnerschappen; betrokkenheid van organisaties die nog niet eerder aan het Europees vrijwilligerswerk hebben deelgenomen; introductie van nieuwe activiteitengebieden en innovatieve elementen; en ondersteuning van de lokale ontwikkeling. 3.5.2. Uitvoering van de actie a) Algemene opmerkingen over de actie Het Europees vrijwilligerswerk (EVW) startte in 1996 als proefactie. De actie maakt op dit moment deel uit van het programma "Jeugd" (2000-2006) en ontvangt een bijdrage van circa 25 miljoen euro per jaar. Daarmee is het een van de belangrijkste acties van het programma "Jeugd". Dankzij deze actie kunnen jaarlijks ongeveer 3500 jongeren uit de deelnemende landen zes tot twaalf maanden in het buitenland verblijven. Voor kansarme jongeren is een speciale component met kortlopende projecten opgezet. Het EVW financiert echter ook grotere projecten, waaraan soms wel zestig vrijwilligers deelnemen, die op verschillende plaatsen verblijven. In 2002 werd een concept van gezamenlijk vrijwilligerswerk ontwikkeld om nog meer vrijwilligers te kunnen inzetten bij speciale evenementen, bijvoorbeeld op sportgebied. b) Operationele mechanismen Het overgrote deel van de EVW-projecten wordt beheerd door de nationale agentschappen. De hoofdmoot wordt gevormd door individuele, langlopende EVW-projecten (bilaterale projecten waarbij een beroep wordt gedaan op één vrijwilliger), maar het kan ook gaan om individuele of groepsprojecten van korte duur (van drie weken tot zes maanden), die openstaan voor jonge kansarme vrijwilligers. Op centraal niveau worden twee soorten projecten onderscheiden: enerzijds de projecten op Europese schaal, waaraan wordt deelgenomen door tal van partnerorganisaties en een groot aantal vrijwilligers, die naar meerdere plaatsen worden uitgezonden, en anderzijds de individuele plaatsing bij secretariaten van Europese niet-gouvernementele organisaties op jongerengebied. Er is een procedure opgesteld voor de erkenning van ontvangende organisaties voor EVW-projecten in de programmalanden, die verloopt via de indiening van blijken van belangstelling voor het ontvangen van vrijwilligers. Deze erkenning is een absolute voorwaarde voor het indienen van een subsidieaanvraag en moet de doorzichtigheid en kwaliteit van de gastprojecten waarborgen. Het Bureau voor technische bijstand verleent ondersteuning aan belanghebbenden, vrijwilligers, organisaties en nationale agentschappen en is tevens actief op communicatie- en adviesgebied. 3.5.3. Analyse van de effectiviteit en de efficiëntie van de actie Tussen 2000 en 2002 beliep het aan EVW toegewezen bedrag in totaal 66,5 miljoen euro (2000: 20,7 miljoen euro; 2001: 23,9 miljoen euro; 2002: 21,9 miljoen euro). Sinds 2000 is het aantal ingediende projecten niet alleen sterk, maar ook progressief gestegen (toename van 15% tussen 2000 en 2001 en van 21% tussen 2001 en 2002). Er werden 17.703 gast- en uitzendingsprojecten gefinancierd (2000: 5423; 2001: 5754; 2002: 6526). Het totale aantal EVW-vrijwilligers kwam dicht in de buurt van de 10.000 na deze eerste periode van drie jaar (2000: 2798; 2001: 3430; 2002: 3432), waarbij de stijging van 23% tussen 2000 en 2001 opmerkelijk is. Op dit moment lijkt het aantal zich te stabiliseren rond 3500 vrijwilligers per jaar. Verder zij opgemerkt dat ongeveer 6000 bilaterale gastprojecten die nog niet zijn gerealiseerd, opgenomen zijn in de on line EVW-databank. Effect op jongeren Het Europees vrijwilligerswerk is een beslissende stap in het leven van jonge vrijwilligers: het gaat immers om de actieve betrokkenheid bij een project en het besluit om maximaal twaalf maanden in een vreemd land te leven, leren en werken. Gezien het sterk individuele karakter en de duur geeft het EVW in de meeste gevallen een krachtige impuls aan de persoonlijke ontwikkeling en het zelfvertrouwen. Heel vaak constateert men bij de vrijwilligers ook een verschuiving in de educatieve en beroepsmatige doelstellingen. Eenmaal terug zijn de ex-vrijwilligers van het EVW opener, toleranter en dienstbaarder in hun denken en doen. Een ander belangrijk multiplicatoreffect is dat ex-vrijwilligers sneller deelnemen aan informele onderwijsactiviteiten en anderen in dezelfde situatie en levensfase sneller aansporen hetzelfde te doen. Het EVW stelt jongeren onmiskenbaar in staat nieuwe persoonlijke, sociale, interculturele en technische vaardigheden te verwerven, hetgeen hun employability kan vergroten. Het goed functionerende certificeringssysteem wordt in dit opzicht zeer belangrijk geacht. In de regel zijn de vrijwilligers uitzonderlijk tevreden over het EVW. Effect op jongerenwerkers, organisaties en lokale gemeenschappen Er zijn stelselmatig nieuwe en onervaren organisaties bij deze actie betrokken, die zo nieuwe transnationale en lokale partnerschappen konden opzetten. De meeste van hun gebruikelijke activiteiten met vrijwilligers of jongeren zijn er zeer op vooruitgegaan als het gaat om kwaliteit, innovatie en internationalisering. Tal van organisaties hebben bevestigd dat zij hun jongerenwerk op internationaal niveau hebben kunnen handhaven dankzij het programma "Jeugd". Gezien het feit dat lokale autoriteiten in principe worden beschouwd als uitzendende of ontvangende organisaties die voor het programma in aanmerking komen, fungeert het programma "Jeugd" vaak als hefboom voor het uitvoeren van internationale activiteiten die door gemeenten worden geïnitieerd, of voor het aanvullen van bestaande activiteiten via een transnationaal vrijwilligersproject. In sommige programmalanden spelen solide en ervaren coördinatienetwerken en -organisaties een opmerkelijke rol. Aan de ene kant kunnen deze netwerken en organisaties de andere partners laten meeprofiteren van hun ruime ervaring en kennis. Aan de andere kant kan het gebeuren dat er zo minder prikkels zijn om álle partners actief te laten bijdragen, en zijn de meerwaarde en het profiel van het EVW soms moeilijk herkenbaar. Sommige organisaties merkten op dat de hoogte van het voor EVW-vrijwilligers gereserveerde bedrag een behoorlijke belasting voor hen was en dat hun normale vrijwilligersprogramma's deze concurrentie nauwelijks aankonden. De bij het beheer van EVW-projecten betrokken jongerenwerkers verwierven nieuwe bekwaamheden en vaardigheden. Zaken die in dit verband met name werden genoemd, zijn organisatorische vaardigheden, solidariteitszin, creativiteit, een groter verantwoordelijkheidsgevoel, een gedegener internationale ervaring, interculturele vaardigheden, betere vaardigheden op het gebied van fondsenwerving en ondernemingsgeest. Met betrekking tot de lokale multiplicatoreffecten is er in het Verenigd Koninkrijk een interessante simulatie uitgevoerd: de uitzendende en ontvangende EVW-organisaties stellen dat het effect van elke vrijwilliger uitstraalt naar gemiddeld 600 personen, wat betekent dat het EVW alleen al in het Verenigd Koninkrijk, waar het bij dit uitzenden en ontvangen gaat om 700 vrijwilligers, nuttig is voor 420.000 personen. Andere landen verwijzen naar sectorale multiplicatoreffecten; ze vermelden bijvoorbeeld dat wanneer sommige weeshuizen besluiten onderdak te bieden aan vrijwilligers, andere instellingen dat voorbeeld blijken na te volgen. Effect op beleid, wetgeving en instellingen Het effect van het EVW op beleid, wetgeving en instellingen is moeilijk vast te stellen, omdat moeilijk te bepalen is wat oorzaak is en wat gevolg. Het is onmogelijk om nauwkeurig vast te stellen of het inderdaad het programma "Jeugd" is dat aan de basis ligt van de veranderingen in beleid, wetgeving en nationale instellingen. Wat echter wel met zekerheid kan worden gezegd, is dat de nationale ontwikkelingen enerzijds en de dynamiek die door het programma "Jeugd" en het witboek wordt teweeggebracht anderzijds elkaar wederzijds beïnvloeden. In landen zonder eigen jeugdbeleid of traditie in vrijwilligerswerk is de invloed van het programma "Jeugd" in die richting bijzonder sterk. Sommige landen hebben melding gemaakt van recente wijzigingen in hun systemen (toegenomen bewustzijn bij nationale overheden ten aanzien van het EVW, aanpassingen in de wetgeving om het nationale vrijwilligerswerk beter aan te laten sluiten bij de internationale/Europese dimensie). In de landen die hebben gekozen voor een regionaal administratief beheer van het programma "Jeugd" of voor het opzetten van regionale netwerken gericht op advies of op het genereren van multiplicatoreffecten, is een sterk institutioneel effect merkbaar: er zijn regionale autoriteiten en organen opgericht om ondersteuning te bieden bij de follow-up, informatieverspreiding, advisering en deelname aan selectieprocedures. Het staat niettemin nog te bezien in hoeverre de effectiviteit van de programma-uitvoering en de gemeenschappelijke criteria in deze gevallen gewaarborgd zijn. Ofschoon de rechtsgrondslag van het programma "Jeugd" de lidstaten aanmoedigt de belemmeringen voor mobiliteit weg te nemen, is er nog steeds sprake van een groot aantal problemen op het vlak van de juridische, fiscale en sociale bescherming van vrijwilligers, het verstrekken van visa, de erkenning van informeel leren, enz. Slechts enkele landen hebben de positie van vrijwilligers wettelijk geregeld. De erkenning van informele onderwijservaringen die in het kader van het EVW zijn opgedaan, in de vorm van een door de verantwoordelijke commissaris ondertekend certificaat, wordt als positief beschouwd, evenals de recente versoepeling van de procedure voor de toekenning van het certificaat. Het EVW is de enige actie van het programma "Jeugd" die een dergelijke officiële goedkeuring kent. Toch heeft de invoering van dit getuigschrift er nog niet toe geleid dat erkenning van de desbetreffende bekwaamheden en vaardigheden overal ingang heeft gevonden. Het Europees vrijwilligerswerk heeft er tevens toe bijgedragen dat de nationale staten zich bewust worden van de situatie in hun buurlanden en op Europees niveau. Bij de eerste Europese conferentie over burgerdiensten en jongeren, die op 28 en 29 november 2003 te Rome werd gehouden, konden voor het eerst informatie en goede praktijken worden uitgewisseld tussen nationale burgerdiensten en de departementen die op Europees niveau zijn belast met het jeugdbeleid. Het is de bedoeling om hier in 2004 mee door te gaan. Tot slot wijzen sommige landen op de discrepantie tussen de relatief hoge kosten van het EVW en het relatief lage aantal vrijwilligers per jaar. Bovendien beperkt het sterk individuele karakter van het EVW het effect en de zichtbaarheid ervan. 3.5.4. Conclusies betreffende actie 2 Het lijdt geen enkele twijfel dat het Europees vrijwilligerswerk moet blijven bestaan als uiterst belangrijke en herkenbare actie van het toekomstige programma. Wel verdient het aanbeveling stelselmatig te blijven werken aan de verbetering van de toegankelijkheid, gebruiksvriendelijkheid, impact, zichtbaarheid, effectiviteit en efficiëntie van het EVW. - Aanbevolen wordt langere en intensievere voorbereidende maatregelen te treffen (voorbereidingsbezoeken, opleidingen, taalcursussen); - Er moet meer nadruk worden gelegd op de soliditeit van het partnerschap, onder meer vanuit het gezichtspunt van de betrokkenheid van de vrijwilliger. Extra steun of systematische betrokkenheid van andere partners, bijvoorbeeld mentoren of verenigingen van ex-vrijwilligers, zou nuttig kunnen zijn met het oog op een betere kwaliteit en grotere duurzaamheid. Een gebruiksvriendelijker EVW - instrumenten, procedures, formats - De formele voorwaarden en de procedures van het EVW moeten worden versoepeld; - Er moet minder tijd verstrijken tussen het ontwerp en de uitvoering van het project; - Een intensievere follow-up en/of evaluatie zou(den) deel kunnen uitmaken van EVW-projecten en eventueel ook de huidige component Future Capital kunnen omvatten; - Het verdient aanbeveling de procedure voor het "indienen van blijken van belangstelling voor de ontvangst van vrijwilligers" te decentraliseren en een algemene, snellere en minder bureaucratische erkennings- en aanvraagprocedure in te voeren; - Invoering van minimumkwaliteitsnormen voor gastprojecten los van de communautaire financiering zou van doorslaggevende betekenis kunnen zijn bij het promoten van het EVW als kwaliteitslabel en uniek model voor transnationaal vrijwilligerswerk; - Hoewel het EVW zelf een gedecentraliseerde actie zou moeten blijven, verdient het aanbeveling het beheer van bepaalde typen aanvullende projecten op centraal niveau te houden om vernieuwende, multilaterale, gezamenlijke, interactieve of meerjarenactiviteiten de ruimte te geven. Toegankelijkheid - De toegankelijkheid van het EVW moet worden verbeterd; - Onderzocht moet worden of het EVW het streefcijfer van 10.000 Europese jongeren per jaar kan halen, en zo ja, op welke termijn en op welke manier; - Kansarme jongeren zouden de voornaamste doelgroep moeten blijven, en het EVW zou zodanig ontwikkeld moeten worden dat het aansluit bij hun behoeften; - Er gaan stemmen op om de maximumleeftijd voor deze actie te verhogen van 18 naar 30 jaar, waarbij in bijzondere gevallen uitzonderingen mogelijk blijven, hoewel er op dit punt geen consensus bestaat; - Tevens wordt aanbevolen het EVW toegankelijk te houden voor kleine organisaties, lokale organisaties en organisaties zonder ervaring op dit terrein, die ook behoefte zouden kunnen hebben aan bijzondere steun. Financiering De onderlinge financiële afhankelijkheid, die het gevolg is van het systeem van financiering uit meerdere bronnen, begint het functioneren van het EVW nadelig te beïnvloeden. - Elk alternatief voor deze vorm van financiering moet worden onderzocht, waarmee overigens niet wordt bedoeld dat de projectpartners en nationale agentschappen hiervoor geen gezamenlijke verantwoordelijkheid meer zouden hoeven te dragen; - Andere suggesties zijn sponsoring van EVW-projecten, stopzetten van subsidies, invoering van een kwaliteitskeurmerk zonder communautaire financiering, verkorting van de looptijd van projecten en verlaging van de financieringsplafonds per deelnemer; - Sommige NGO's hebben voorgesteld om te onderzoeken of er wellicht een forfaitaire mobiliteitscoupon kan worden ingevoerd voor vrijwilligers, studenten en opleidingen; - Activiteiten inzake voorbereiding, evaluatie en follow-up moeten meer worden ondersteund; - Het principe van forfaitaire subsidies, vaste bedragen en medefinanciering wordt als positief beschouwd en zou behouden moeten blijven. Erkenning - Het verdient aanbeveling een EVW-goedkeuring gepaard te laten gaan met een betere erkenning, op alle niveaus, van informele onderwijservaringen die in het kader van het EVW zijn opgedaan; daarbij kan gedacht worden aan erkenning in wetgeving of vrijwilligersovereenkomsten, het versterken van de banden met Europass of het invoeren van een bonussysteem waarmee gemakkelijker toegang kan worden verkregen tot formeel onderwijs en werk. Rechtskader Er wordt veel verwacht van de open coördinatiemethode die is ingevoerd op het gebied van vrijwilligersactiviteiten bij jongeren. De verwachting is dat een aantal doelstellingen van het prioritaire actiegebied "vrijwilligerswerk door jongeren", die in het Witboek Jeugd worden genoemd, dankzij het EVW zal kunnen worden gerealiseerd. - Er moet dan wel bijzondere aandacht worden geschonken aan het wegnemen van belemmeringen voor de mobiliteit in de lidstaten; - De meeste Europese landen kennen geen wetgeving, wettelijke status of specifiek beleid op het gebied van vrijwilligerswerk. Deze lacune wordt doorgaans gezien als een belangrijke hinderpaal voor de mobiliteit, omdat vrijwilligers hierdoor gelijk worden gesteld met betaalde werknemers, studenten of stagiairs en dus belasting moeten betalen, hun uitkering verliezen of tegen problemen aanlopen wanneer ze een verblijfsvergunning aanvragen. 3.6. Actie 3: Jongereninitiatieven 3.6.1. Actiekader De specifieke doelstellingen van actie 3 zijn als volgt beschreven in de bijlage bij Besluit nr. 1031/2000/EG tot vaststelling van het communautaire actieprogramma "Jeugd": "Ter bevordering van de zin voor initiatief en de creativiteit van jongeren ondersteunt de Gemeenschap projecten waarin jongeren actief en rechtstreeks deelnemen aan vernieuwende en creatieve initiatieven en aan acties die gericht zijn op het sociale engagement van jongeren op lokaal, regionaal, nationaal of Europees niveau. Deze projecten bieden jongeren de gelegenheid hun zin voor initiatief te ontwikkelen en concreet vorm te geven aan activiteiten die zij zelf hebben uitgedacht en waarin zij een centrale rol spelen. De Gemeenschap ondersteunt initiatieven die jonge vrijwilligers moeten helpen de tijdens hun vrijwilligerswerk opgedane ervaring optimaal te benutten en die hun actieve integratie in de samenleving moeten bevorderen. Dankzij de initiatieven die jongeren na hun Europese vrijwilligerswerk nemen, zullen zij sociale, culturele, sociaal-culturele en economische activiteiten kunnen opzetten en bevorderen en/of hun persoonlijke ontplooiing in de hand kunnen werken. De initiatieven betreffen in de eerste plaats jongeren die er het meest behoefte aan hebben. De steun is gericht op het bevorderen van de uitbreiding van de projecten tot soortgelijke initiatieven in andere lidstaten, waardoor het grensoverschrijdend karakter daarvan wordt versterkt en de uitwisseling van ervaringen alsmede de samenwerking tussen jongeren sterk worden vergroot. Deze steun kan de organisatie omvatten van bijeenkomsten van jonge promotoren van initiatieven op Europees niveau. Financiële steun kan worden verleend voor het daadwerkelijk opzetten van stabiele en transnationale partnerschappen tussen dergelijke projecten". 3.6.2. Uitvoering van de actie a) Algemene opmerkingen over de actie Actie 3, de meest recente actie van het programma "Jeugd", kende wat aanloopproblemen bij het begin van de uitvoering van het programma. Met haar drie componenten (jongereninitiatieven, netwerkprojecten en Future Capital) bleek de actie voor gebruikers én nationale agentschappen wat moeilijk uitvoerbaar. Ondanks de pogingen tot harmonisatie van de regels via de Handleiding werd de actie daarom tot in 2002 in elk programmaland weer anders uitgelegd en ontwikkeld. Om die reden heeft de Commissie in 2002 en 2003 studie- en evaluatieseminars voor actie 3 georganiseerd. Uit de effectstudies en de twee evaluatieseminars is gebleken dat de groepsinitiatieven zich over het geheel genomen goed hebben ontwikkeld in de meeste programmalanden. De belangrijkste verdienste van die initiatieven was dat het programma opengesteld kon worden voor een breder publiek, dat in veel gevallen een publiek van kansarme jongeren was. Wat echter ook naar voren is gekomen, is dat het concept van netwerkprojecten niet helder genoeg was. In 2003 ging de Commissie over tot verduidelijking van de criteria in de Handleiding en tot verhoging van de forfaitaire bedragen. Bovendien stelde zij de actie, die tot 2002 slechts openstond voor ex-begunstigden van groepsinitiatiefprojecten, open voor alle geïnteresseerde jongeren. Future Capital biedt jongeren die Europees vrijwilligerswerk hebben gedaan de mogelijkheid op persoonlijke titel een project te realiseren dat voortbouwt op hun vrijwilligerswerk. Deze component, die zich onderscheidt van de groepsinitiatieven en netwerkprojecten, lijkt niet goed te passen binnen actie 3. Deze door het programma geboden mogelijkheid wordt tot op heden nog niet echt goed door jongeren benut. b) Operationele mechanismen Uit de effectstudie is gebleken dat het forfaitair systeem zijn waarde heeft bewezen en dus in de toekomst gehandhaafd zou moeten blijven. Teneinde actie 3 voor alle jongeren toegankelijker te maken zouden verschillende landen graag zien dat de subsidieaanvraagformulieren en de bepalingen inzake de verslaglegging verder worden vereenvoudigd. De decentralisatie van het beheer van actie 3 heeft een positieve uitwerking gehad. Naast een grotere flexibiliteit maakte zij ook de begeleiding van nabij mogelijk van jongeren die een project opzetten of uitvoeren. Sommige landen willen nog verder gaan door het beheer van de projecten meer te spreiden en volledig aan lagere niveaus over te laten. Verschillende landen merken op dat de begeleidende maatregelen van actie 5 meer systematisch zouden moeten worden benut ter ondersteuning van actie 3. Ook zouden diverse landen graag zien dat een grotere rol wordt toegekend aan de intermediaire organisaties voor de begeleiding van jongeren die een project van actie 3 voorbereiden. Gebleken is dat de projectkwaliteit toeneemt als de jongeren goed worden aangestuurd en de projecten goed worden begeleid. 3.6.3. Analyse van de effectiviteit en de efficiëntie van de actie In het kader van de begrotingslijn "Jeugd" is in de periode 2000-2002 een bedrag van 19,4 miljoen euro toegewezen aan actie 3 voor jongereninitiatieven en Future Capital. Zo konden 58.954 jongeren deelnemen aan een van de 3314 door de Commissie gefinancierde projecten. Effect op jongeren De effectstudie heeft uitgewezen dat actie 3 bijdraagt tot het bereiken van de algemene en specifieke doelstellingen van het programma "Jeugd". Zij stelt jongeren niet alleen in staat hun eigen project te ontwerpen volgens hun eigen ideeën, overtuiging en doelstellingen, maar ook om het zelf uit te voeren. Op die manier gaan zij de uitdaging aan van een proces van niet-formeel en informeel leren, waarin zij leren beslissingen te nemen, verantwoordelijkheden te dragen, een project te plannen en het tot een goed einde te brengen. Dit leerproces is een gezamenlijk proces bij de componenten groepsinitiatieven en netwerkprojecten en een individueel proces bij de component Future Capital. Vooral in het kader van de groepsinitiatieven en netwerkprojecten ontwikkelen jongeren projecten die bevorderlijk zijn voor hun participatie in en actieve betrokkenheid bij de samenleving. Door actief deel te nemen aan de verwezenlijking van een project worden zij zich bewuster van waarden als democratie, tolerantie, solidariteit, culturele diversiteit en van gevaren als sociale uitsluiting, racisme en vreemdelingenhaat. Op een meer individueel niveau krijgt een jongere door de uitvoering van een project van actie 3 de kans vaardigheden te verwerven die meer op het beroepsmatige vlak liggen, zoals communicatieve, onderhandelings- en argumenteervaardigheden, en bekwaamheden op het gebied van projectbeheer, financieel beheer en ICT- en talenkennis. Tegelijkertijd krijgt de jongere meer zelfvertrouwen en leert hij in teamverband te werken, een project te plannen en problemen op te lossen, waarmee hij dus tevens vaardigheden ontwikkelt die meer op het sociale vlak liggen. Een andere kwestie is die van de aanpassing van de leeftijdsgrens. Een groepsinitiatief of netwerkproject ontwikkelen is een buitengewoon complexe aangelegenheid, die moeilijk te realiseren is voor jongeren tussen 15 en 20 jaar. Doorgaans zijn het dan ook jongeren van rond 25 jaar die een project in het kader van actie 3 indienen. Uit de effectstudie is ook gebleken dat deze informele leerervaring niet wordt erkend en niet nuttig wordt toegepast op nationaal en regionaal niveau, hetgeen het effect van het programma deels tenietdoet. Een sterk punt van actie 3, en met name van de component groepsinitiatieven, is de toegankelijkheid ervan voor jongeren in een probleemsituatie. De actie blijkt een waardevol instrument te zijn in de strategie voor sociale insluiting van het programma, waarmee beoogd wordt de toegankelijkheid ervan voor dit soort jongeren te verbeteren. Met de groepsinitiatieven en netwerkprojecten worden verbindingen gelegd met andere acties van het programma "Jeugd". Het grootste deel van de projecten wordt voorgesteld door nieuwe groepen, die nog niet eerder aan het programma deelnamen. Voor veel jongeren is een lokaal project de opstap naar een wat meer "sophisticated" activiteit, waarbinnen wordt samengewerkt met buitenlandse partners. In die zin is actie 3 een geschikt podium voor het betrekken van nieuwe jongeren bij het programma en het diversifiëren van het publiek. Wat de component Future Capital betreft is echter kenbaar gemaakt dat hier onder de jongeren zeer weinig animo voor bestaat. In veel landen wordt zelfs in het geheel geen beroep gedaan op de hiervoor toegewezen middelen. Bovendien kost Future Capital veel geld per deelnemende jongere, terwijl de resultaten tot dusver allerminst overtuigend zijn. Effect op maatschappelijk werkers en organisaties Wat het effect van actie 3 op maatschappelijk werkers betreft kan gesteld worden dat het programma "Jeugd" in het algemeen en actie 3 in het bijzonder leiden tot een betere kwaliteit van het werk van deze beroepsgroep en een Europese en zelfs internationale dimensie geven aan het jongerenwerk. Om projecten van het programma "Jeugd" te kunnen begeleiden moeten jongerenwerkers en maatschappelijk werkers vaardigheden verwerven op het gebied van internationale samenwerking en partnernetwerken vinden in het buitenland. Desalniettemin is het zo dat het effect van actie 3 op maatschappelijk werkers minder belangrijk is dan dat van de andere acties van het programma, omdat de groepsinitiatieven door de jongerengroepen zelf worden uitgewerkt. Daarbij moet overigens wel worden aangetekend dat de kwaliteit van de projecten toeneemt als de jongeren worden aangestuurd en geadviseerd door jongerenwerkers of maatschappelijk werkers. Helaas is ook het multiplicatoreffect niet altijd optimaal, aangezien niet alle maatschappelijk werkers die aan een project hebben deelgenomen, deze ervaring aanwenden ten gunste van toekomstige projecten. Effect op beleid, wetgeving en overheidsinstellingen Groepsinitiatieven en netwerkprojecten zijn doorgaans projecten met een bepaalde zichtbaarheid, die gemeenten de gelegenheid geven jongeren te ontmoeten en kennis te nemen van hun zorgen en ambities. In die zin dragen ze ertoe bij dat bij de lokale overheden het gevoel ontstaat dat zij een deel van Europa zijn. In algemene zin heeft het programma "Jeugd" ertoe bijgedragen dat beleidsmakers en de publieke opinie zich bewust zijn geworden van thema's op het gebied van het Europees jeugdbeleid, welke bewustwording zowel op nationaal als op regionaal en lokaal niveau speelt. Het Witboek Jeugd heeft in dit verband een belangrijke rol gespeeld, maar ook de projecten van het programma "Jeugd" hebben de zichtbaarheid van het "Europa van de jeugd" helpen vergroten. Dit geldt vooral voor de groepsinitiatieven, die vaak zeer zichtbaar zijn op lokaal niveau. Het belang dat aan deze actie wordt toegekend heeft ertoe geleid dat sommige landen eigen middelen inzetten om een groter aantal projecten te ondersteunen. 3.6.4. Conclusies betreffende actie 3 Concluderend kan worden gesteld dat de doelstellingen van actie 3 vooral worden gerealiseerd dankzij de groepsinitiatieven. Het effect van de groepsinitiatieven is evident ten aanzien van de persoonlijke ontwikkeling van jongeren, hun identiteitsvorming (zelfvertrouwen, aanpassingsvermogen, autonomie, nemen van initiatief en dragen van verantwoordelijkheden) en hun politieke bewustzijn (concrete benadering van de Europese werkelijkheid, het gevoel deel uit te maken van één Europees geheel). Deze actiecomponent zou behouden moeten blijven in het toekomstige programma. De netwerkprojecten verlenen de groepsinitiatiefprojecten een Europese en interculturele dimensie. In die zin kunnen ze beschouwd worden als nog ambitieuzer dan die groepsinitiatiefprojecten. Na een moeilijke beginperiode zijn de netwerkprojecten er in 2003 zowel kwantitatief als kwalitatief sterk op vooruitgegaan, dankzij de steunmaatregelen voor deze actie van de kant van de Commissie en de nationale agentschappen. Deze twee typen acties moeten een plaats hebben en houden in het programma: de groepsinitiatieven omdat ze de maatschappelijke integratie op grotere schaal ondersteunen en de netwerkprojecten omdat ze de Europese dimensie van actie 3 versterken. De groepsinitiatieven en netwerkprojecten kunnen een daadwerkelijke bijdrage leveren aan de versterking van de dimensie van niet-formeel en informeel leren van het programma "Jeugd". Ze kunnen een interessant actie-instrument vormen om de voornaamste prioriteiten van het Witboek Jeugd in praktijk te brengen: actieve burgerparticipatie van jongeren, autonomie van jongeren, informatie voor jongeren, hun maatschappelijke integratie en tot slot hun employability. De resultaten van Future Capital zijn minder overtuigend. Het geringe aantal tot dusver gerealiseerde projecten heeft onvoldoende effect gehad om de voortzetting van deze component van actie 3 te rechtvaardigen. Wat de toekomstige ontwikkeling van de actie betreft geven de nationale autoriteiten het volgende in overweging: - De actie zou zich moeten ontwikkelen langs de lijnen van de actieve participatie van jongeren, niet-formeel en informeel leren en maatschappelijke integratie; - De actie zou zich vóór alles moeten richten op kansarme jongeren; - Er zouden verbindingen tot stand gebracht moeten worden tussen alle acties om beter te kunnen inspelen op de behoeften van jongeren; - Er moeten links tot stand worden gebracht tussen niet-formeel en informeel onderwijs; - Het programma "Jeugd" moet complementair zijn met de programma's Socrates en Leonardo da Vinci, alsmede met andere beleidsterreinen, zoals cultuur, sport en werkgelegenheid; - De ervaringen die zijn opgedaan in het kader van niet-formeel en informeel leren moeten worden erkend. Aan het eind van een project moet er een soort vaardighedenrapport worden opgesteld naar het voorbeeld van Europass (programma Leonardo da Vinci) of het door het Britse nationaal agentschap geteste "Personal Record of achievement"; - De leeftijdsgrens voor actie 3 zou tot dertig jaar opgerekt moeten kunnen worden; - De begeleiding in het kader van actie 3.1 (groepsinitiatieven en netwerkprojecten) zou met name via actie 5 versterkt moeten worden, vooral door het organiseren van contactbijeenkomsten ter voorbereiding van netwerkprojecten. 3.7. Actie 4: Gezamenlijke acties 3.7.1. Actiekader De specifieke doelstellingen van actie 4 worden in de bijlage van Besluit nr. 1031/2000/EG tot vaststelling van het actieprogramma "Jeugd" als volgt gedefinieerd: "Aangezien een soepele en creatieve aanpak een eerste vereiste is voor de samenwerking tussen de sectoren, kan (...) communautaire steun worden verleend voor activiteiten die samen met andere communautaire projecten met betrekking tot het Europa van de kennis worden uitgevoerd, in het bijzonder communautaire programma's op het gebied van onderwijs en beroepsopleiding. (...) Deze projecten zullen bestaan uit een hele reeks acties in verschillende sectoren, waaronder het jeugdbeleid. Zij kunnen door verschillende communautaire programma's aanvullend worden gefinancierd en kunnen worden uitgevoerd via oproepen tot het indienen van voorstellen. Er kunnen passende maatregelen worden genomen om op regionaal en lokaal niveau contacten en interactie te bevorderen tussen degenen die zowel aan dit programma als aan programma's op het gebied van beroepsopleiding en onderwijs deelnemen. In dit verband kunnen bewustmakingsactiviteiten worden gesteund met betrekking tot de kansen die de Gemeenschap aan jongeren biedt." Gezien de vrij algemene en abstracte aard van deze rechtsgrondslag heeft de Commissie er tot op heden voor gekozen de gezamenlijke acties uit te voeren via oproepen tot het indienen van voorstellen. 3.7.2. Uitvoering van de actie a) Algemene opmerkingen over de actie De tenuitvoerlegging van de gezamenlijke acties verloopt voornamelijk via oproepen tot het indienen van voorstellen in het kader van de drie programma's Socrates, Leonardo en "Jeugd". De eerste oproep tot het indienen van voorstellen is uitgebracht in 2001. Dit verklaart waarom de Commissie momenteel slechts over een klein aantal projecten beschikt die kunnen worden geëvalueerd. Zes projecten zijn in 2001 geselecteerd, en in maart 2002 zijn de desbetreffende contracten ondertekend. Drie van deze projecten betreffen het thema "Bruggen bouwen tussen verschillende kwalificaties: een systeem van overdracht van studiepunten voor levenslang leren", twee projecten gaan over "Diensten voor begeleiding en advies" en een project is gericht op "Polyvalente centra en e-learning". In 2002 zijn vijftien projecten aangenomen; voor veertien daarvan zijn in maart 2003 de contracten gesloten en kredieten uitgekeerd. Drie van deze projecten beogen de lokale dimensie van begeleiding en advies te versterken (thema: "Lokale begeleidingsnetwerken"), zes projecten betreffen het thema "Sociale integratie van de doelgroepen" en vijf projecten richten zich op het "Actief burgerschap van jongeren". In juli 2003 zijn zestien projecten geselecteerd; de contracten daarvoor zullen voor het eind van het jaar ondertekend worden. Deze projecten zullen het thema "Actief burgerschap van jongeren" verder ontwikkelen en van start gaan met de thema's "Integratie van personen met een handicap" en "Valorisatie van niet-formeel en informeel onderwijs". Aangezien de projecten van 2002 nog maar net van start zijn gegaan, kunnen momenteel slechts zes projecten grondig en correct worden geëvalueerd. De kritieke massa van projecten is dus nog niet bereikt. Het is daarom nog te vroeg om uitspraken te doen over de resultaten van deze projecten. Het is echter al wel mogelijk om vanuit organisatorisch oogpunt de ervaringen met "gezamenlijke acties" te inventariseren. Hoewel de beginfase wat moeizaam verliep, is de kracht van deze nieuwe actie dat ze ertoe dwingt de programma's meer voor elkaar open te stellen, ervoor te zorgen dat ze bijdragen aan een denkproces over gemeenschappelijke thema's en te komen tot samenwerking en coördinatie. Ondanks moeizame harmonisatie zijn op administratief en financieel gebied voorschriften, gemeenschappelijke procedures en modellen voor standaardcontracten ontwikkeld. Tot slot hebben de gezamenlijke acties de Commissie in staat gesteld een nieuw systeem voor de monitoring van de projecten te testen. Weliswaar worden de projecten per thema beheerd door de desbetreffende "hoofd"-directoraten, maar voor het eerst zijn er ook medewerkers van andere directoraten bij de thematische monitoring van de projecten betrokken. Deze nieuwe benadering heeft zeker bijgedragen tot een zekere mate van openheid en innovatie van de projecten evenals tot de oprichting van nieuwe netwerken onder de initiatiefnemers. b) Operationele mechanismen Na de eerste drie jaar van tenuitvoerlegging van de gezamenlijke acties blijkt dat de gebruikte administratieve en financiële procedures omslachtig en ingewikkeld zijn. Dit is vooral een probleem wat de besluitvormingsprocedure betreft. Er is voor de gezamenlijke acties een comitéoverschrijdende groep gecreëerd, die bestaat uit achttien vertegenwoordigers van de drie programma's en die geen beslissingsbevoegdheid heeft. Deze groep komt een- of tweemaal per jaar bijeen, maar stelt enkel richtsnoeren op. Om tot een besluit te komen over actie 4 moet de kwestie per schriftelijke of mondelinge procedure aan de programmacomités ("Jeugd", Leonardo en Socrates) worden voorgelegd en het Europees Parlement moet zijn controlerecht uitoefenen. 3.7.3. Analyse van de effectiviteit en de efficiëntie van de actie De comitéoverschrijdende groep voor de gezamenlijke acties is van mening dat de huidige doelstellingen van de gezamenlijke acties relevant zijn en in een reële behoefte voorzien. Dankzij de grote proefprojecten, de "laboratoriumprojecten", kunnen deze ambitieuze doelstellingen worden bereikt. Het is echter de vraag of deze grote projecten volstaan en of het niet nuttiger zou zijn financiering van kleinere projecten in het kader van de gezamenlijke acties mogelijk te maken, met name met het oog op participatie van de jeugdsector. Dit zou ook leiden tot een hoger totaal aantal medegefinancierde projecten. Momenteel lijkt de opzet van de gezamenlijke acties wat al te strikt. De selectiecriteria zijn behoorlijk streng en bieden slechts een kleine marge voor projecten van zeer goede kwaliteit, waarvan de enige tekortkoming soms is dat zij niet volledig voldoen aan het criterium van de transsectoriële samenwerking tussen de sectoren onderwijs, beroepsopleiding en jeugd. De ervaring leert echter dat de aanvragers van projecten voor gezamenlijke acties vaak op een ietwat kunstmatige manier proberen aan te tonen dat er sprake is van samenwerking tussen de drie sectoren. Het is daarom wellicht beter om de samenwerkingseis te beperken tot partnerschappen tussen twee sectoren en veeleisender te zijn ten aanzien van de criteria voor innovatie, methodologie en effect. Een andere mogelijkheid die wordt voorgesteld zou zijn de initiatiefnemers meer vrijheid te beiden in de keuze van het projectthema binnen de "gezamenlijke acties". Verschillende leden van de comitéoverschrijdende groep verzoeken om opneming van een volledig open thema om de initiatiefnemers in staat te stellen hun ideeën uit te voeren op voorwaarde dat zij hiermee een bijdrage leveren aam het bereiken van de doelstellingen. Er zullen meer inspanningen moeten worden geleverd om de gezamenlijke acties optimaal te benutten en om ze een duidelijke plaats te geven naast de grote programma's. Tot slot moeten we ons de vraag stellen of de oproep tot het indienen van voorstellen wel het meest geschikte instrument is om de gezamenlijke acties uit te voeren. Het is in deze fase nog te vroeg om hierop een definitief antwoord te geven. Het lijkt echter nuttig om de benadering van het oproepen tot het indienen van voorstellen aan te vullen met andersoortige activiteiten zoals studies, partnerschappen op verschillende niveaus en activiteiten inzake verspreiding van goede praktijken of bewustmaking en communicatie. 3.7.4. Conclusies betreffende actie 4 - Begeleidende maatregelen De uitvoerring van actie 4 verliep aanvankelijk wat moeizaam. De belangrijkste aanbevelingen die momenteel kunnen worden gedaan luiden als volgt: - De voor de gezamenlijke acties toegepaste procedures zouden moeten worden vereenvoudigd; - De comitéoverschrijdende groep voor de gezamenlijke acties zou een specifieker mandaat en beslissingsbevoegdheden moeten krijgen; - De selectiecriteria voor de gezamenlijke acties zouden moeten worden versoepeld zodat er een flexibel instrument ontstaat waarmee elke activiteit die wordt geacht een bijdrage te leveren aan het bereiken van de doelstellingen van de gezamenlijke acties kan worden gefinancierd; - Er zou een strategie moeten worden uitgewerkt voor communicatie, informatie en nuttige toepassing van de resultaten om de gezamenlijke acties een duidelijk gezicht te geven; - De bestaande website en het compendium van de gefinancierde projecten zouden kunnen worden verbeterd. 3.8. Actie 5 3.8.1. Actiekader De doelstellingen van de actie worden in de bijlage van Besluit nr. 1031/2000/EG van het programma "Jeugd" gedefinieerd. De actie is voornamelijk gericht op: - opleiding en samenwerking van de actoren in het jeugdbeleid - voorlichting van jongeren en jeugdstudies - voorlichting en zichtbaarheid van de maatregelen 3.8.2. Uitvoering van de actie a) Algemene opmerkingen over de actie Actie 5 biedt de begunstigden en de nationale agentschappen een hele reeks opleidings- en samenwerkingsactiviteiten, die tot doel hebben een bijdrage te leveren aan de ontwikkeling van de andere acties van het programma "Jeugd" en het Europees jeugdbeleid te versterken. De beoordelaars die in 2003 samen met de jongerenwerkers hebben deelgenomen aan de effectstudie en aan het evaluatieseminar van actie 5 zijn van mening dat de actie de andere acties toegankelijker maakt voor jongeren, vooral via de ontwikkeling van de vaardigheden van jongerenwerkers, de oprichting en ondersteuning van partnerschappen en netwerken en de versterking van het zelfvertrouwen en de motivatie van de deelnemers. Deze actie wordt beschouwd als een zeer waardevol instrument voor jongeren, omdat zij hierdoor beter op de hoogte worden gebracht van de prioriteiten van het programma "Jeugd". In veel landen is actie 5 een fundamenteel onderdeel van de ontwikkeling van het internationale aspect van het nationale jeugdbeleid en heeft ze een directe invloed op de kwaliteit van de nationale werkzaamheden op dit terrein. Actie 5 fungeert als schakel tussen het lokale/regionale niveau en het Europese niveau en brengt zo vernieuwende elementen aan in het jeugdwerk, met een aanzienlijk potentieel voor multiplicatoreffecten. Hoewel iedereen het erover eens is dat deze actie de ontwikkeling van verdraagzaamheid en culturele diversiteit in belangrijke mate bevordert, wordt het effect op de integratie als reëel, maar nog onvoldoende beschouwd. Er moet meer worden gedaan, met name voor zeer kansarme jongeren en jongeren op het platteland en in afgelegen gebieden. Zoals aangegeven in de Handleiding wordt er als aanvulling op de mogelijkheden van actie 5 jaarlijks een oproep uitgebracht tot het indienen van grootschalige projecten in het kader van deze actie. Doel is de begunstigden in staat te stellen te werken aan de hoofdprioriteiten van het programma "Jeugd", zoals integratie en racismebestrijding, in het kader van langetermijnprojecten voor opleiding, samenwerking en voorlichting. De resultaten van deze grootschalige projecten lokken positieve reacties uit. Voor deze projecten en voor de actie in haar geheel geldt dat vooral de zichtbaarheid en de verspreiding van goede praktijken moeten worden versterkt. b) Operationele mechanismen De beoordelaars verklaren dat, gelet op de doelstellingen, actie 5 een doeltreffend instrument is, met name voor opleiding, het opzetten van netwerken, motivering en het versterken van de inspraak en participatie van jongeren. Actie 5 bevat drie verschillende onderdelen: samenwerking met de deelnemende landen, samenwerking met derde landen en het samenwerkings- en opleidingsplan binnen het nationale agentschap. Voorts zijn er negen typen activiteiten en ondersteunende maatregelen. Dit maakt actie 5 tot een van de meest complexe acties van het programma "Jeugd". Die complexiteit wordt als productief en stimulerend voor de projecten beschouwd, maar ook als een factor voor starheid, omdat hierdoor de bewegingsvrijheid bij de tenuitvoerlegging wordt beperkt. Hoewel de begunstigden van mening zijn dat het makkelijker is de kortetermijnactiviteiten van actie 5 (van enkele dagen tot enkele weken) te beheren, benadrukken zij het belang van activiteiten van langere duur, tot een jaar, om opleidingsprojecten en -netwerken te kunnen opzetten en ondersteunen. De beoordelaars geven aan dat actie 5, die vooral bedoeld is ter ondersteuning van acties 1 en 2, ook zou moeten worden gebruikt voor actie 3. Zij merken op dat er meer aandacht moet komen voor de kwantitatieve evaluatie van de follow-upprojecten van actie 5. De deelnemende landen zijn over het algemeen tevreden over de maatregelen die zijn genomen om de actie op nationaal niveau te decentraliseren. Verschillende landen benadrukken dat de decentralisatie tot meer doorzichtigheid en een directer contact leidt. Voor kansarme jongeren, vooral in afgelegen plattelandsgebieden, is de beschikbaarheid van contactpersonen in hun regio namelijk erg belangrijk. De invoering van het forfaitaire systeem voor de meeste activiteiten van actie 5 wordt door alle begunstigden toegejuicht. Hiermee wordt het voor hen makkelijker de kosten van hun projecten te ramen en te budgetteren. Dankzij dit nieuwe systeem kunnen de begunstigden zich meer op de inhoud concentreren. Een aantal begunstigden heeft echter om volledige vergoeding van de verplaatsingskosten gevraagd, vooral wanneer er derde landen bij de projecten waren betrokken en een groot deel van de deelnemers afkomstig was uit de kandidaat-lidstaten. 3.8.3. Analyse van de effectiviteit en de efficiëntie van de actie Tussen 2000 en 2002 is 32,3 miljoen euro vrijgemaakt voor de financiering van de projecten van actie 5.1. Bij de 4031 gefinancierde projecten waren in totaal 91.610 personen betrokken: jongerenwerkers, jongeren en vertegenwoordigers van NGO's. Van de 174 aanvragen die zijn ingediend in reactie op de eerste drie oproepen tot het indienen van grootschalige projecten op het gebied van samenwerking, opleiding en voorlichting, zijn er 34 geselecteerd en uitgevoerd. Opleiding, kwaliteit, netwerkvorming, innovatie, toegankelijkheid Toegankelijkheid, opleiding, kwaliteit, netwerkvorming en innovatie worden beschreven als elementen die nauw met elkaar zijn vervlochten. Met het onderdeel "Opleiding" van actie 5 kunnen de deelnemers aan een persoonlijk kwalitatief ontwikkelingsproces beginnen. Zij kunnen internationaal erkende vaardigheden verwerven in de sector van het jongerenwerk, vooral op het vlak van verdraagzaamheid, insluiting en participatie. In verschillende landen is de opleiding in het kader van "Jeugd" een van de weinige opleidingsmogelijkheden voor jongerenwerkers. Betrokkenheid van groepsgenoten (peers) wordt beschouwd als een essentieel onderdeel van deze opleiding. Aan het einde van hun opleiding zijn de jongerenwerkers in staat om netwerken op te zetten en hiertoe hun eigen bijdrage en steun te leveren. Deze netwerken brengen op hun beurt een voortdurende uitwisseling van ervaringen op gang en leiden tot innovatie en nieuwe projecten. Een doeltreffende netwerkvorming wordt noodzakelijk geacht om innovatie toepasbaar te maken. Een breder en doeltreffender gebruik van IT, publicatie van de projecten met de beste praktijken en het opzetten van websites worden beschouwd als mogelijkheden om de communicatieproblemen op het gebied van innovatie te verminderen. De rol van actie 5 wordt zeer gewaardeerd: de actie biedt toegang tot het programma "Jeugd" en staat open voor alle jongeren. Het grote scala van mogelijkheden wordt gezien als een goed concept. Hiermee wordt het mogelijk projecten voor te bereiden in het kader van de acties 1, 2 en 3 en de kwaliteit ervan te verbeteren. Ex-deelnemers van projecten van deze acties komen vaak terug naar actie 5 en doen zodoende meer ervaring op. Terwijl de bijdrage van de opleidingsmaatregelen van actie 5 aan de andere acties bijna unaniem wordt erkend, wordt het in bepaalde verslagen betreurd dat er nauwelijks kwantitatieve evaluaties bestaan van de follow-upprojecten van actie 5 in de vorm van uitwisselingen van jongeren of EVW-projecten. Effect op jongeren Het effect van actie 5 op de persoonlijke ontwikkeling van jongeren wordt veel besproken en beoordeeld. De actie helpt de jongeren hun creativiteit en hun zin voor initiatief te ontwikkelen, evenals de vaardigheden en het vertrouwen waarmee zij projecten kunnen opzetten en hiervoor ook de financiële verantwoordelijkheid kunnen dragen. Van actie 5 wordt gezegd dat het een bron van motivatie is die de taalkundige en communicatieve vaardigheden verbetert, de mogelijkheid biedt vaardigheden aan te leren op het gebied van groepsdynamiek en conflictbeheersing en bijdraagt aan de ontwikkeling van het Europese bewustzijn. De betrokkenheid van jongeren bij de planning, de voorbereiding en de tenuitvoerlegging van het project is belangrijk, want hierdoor krijgen jongeren het gevoel dat het hun eigen project is. Opleiding en het peers-concept worden daarom van essentieel belang geacht. Effect op jongerenwerkers, organisaties en lokale gemeenschappen De actie heeft een aanzienlijk effect op jongerenwerkers als het gaat om het kwaliteitsbewustzijn en de knowhow zoals gedefinieerd in de prioriteiten van het programma "Jeugd". Kwalificatiemaatregelen leiden tot meer professionaliteit. Aangezien het jongerenwerk sterk verschilt per land, wordt het invoeren van internationale normen als een belangrijk element beschouwd in de verdere kwaliteitsverbetering. Behalve voor capaciteitsontwikkeling in verband met de horizontale prioriteiten van het programma "Jeugd" is actie 5 vooral ook doeltreffend voor de verbetering van de praktische capaciteiten van de jongerenwerker (werken in teamverband, kennismaking met verschillende pedagogische benaderingen, werkmethoden en presentatietechnieken). Te oordelen naar het commentaar motiveert actie 5 de jongerenwerkers en helpt ze hen het belang van hun werk in te zien. Op internationaal niveau zien we dat actie 5 voor gezonde concurrentie tussen de peers zorgt. Wat de organisaties betreft, kunnen we benadrukken dat actie 5 een belangrijke rol speelt in de oprichting van nieuwe partnerschappen en de uitbreiding van bestaande partnerschappen. De bilaterale relaties worden tri- en multilateraal, de partnerschappen worden evenwichtiger en minder gedomineerd door één enkele organisatie en vaak worden ze buiten het programma "Jeugd" voortgezet. Voor veel organisaties betekent actie 5 een eerste kennismaking met het begrip "netwerkdenken" in het jongerenwerk. Voor de kleine organisaties is het van belang hun contactbasis uit te breiden. Actie 5 draagt bij tot de professionalisering van jeugdorganisaties en bevordert de vergelijking tussen organisaties, niet alleen op basis van nationaliteit of cultuur, maar ook wat hun status en werkmethode betreft. Het programma "Jeugd" en actie 5 zorgen voor continuïteit, betrouwbaarheid en structuur in de transnationale samenwerking en scheppen daarin mogelijkheden voor buurtwerk. Het effect van actie 5 op de lokale gemeenschappen is waarneembaar op verschillende niveaus: - jeugdorganisaties - gemeente: het aangaan van nauwere banden met het gemeentepersoneel zou de ontwikkeling van clubs en organisaties kunnen bevorderen en een grote uitwerking kunnen hebben op het beleid en de economie. De deelnemende groepen en organisaties versterken vaak hun samenwerking met de lokale autoriteiten, stabiliseren hun relaties met de gemeentelijke jeugddienst en concentreren zich meer op internationale activiteiten; - De deelnemende organisaties kunnen de jeugdorganisaties die deel uitmaken van dezelfde gemeenschap motiveren om zelf actief te worden op internationaal vlak. Effect op beleid, wetgeving en instellingen Het effect van actie 5 op nationaal, regionaal en lokaal beleid wordt in algemene termen beschreven; voorbeelden van concrete effecten zijn zeldzaam. Iedereen is het er echter over eens dat deze beleidsvormen en het Europese beleid elkaar moeten aanvullen. In bepaalde gevallen lijkt het Europese beleid voor jeugd en jongerenwerk het nationale, regionale of lokale beleid te vervangen. De gemeenten hebben de sterkste invloed ondervonden (zie hierboven). De betrokkenheid van gemeenten en lokale politici is zeer succesvol gebleken en draagt bij tot een grotere openheid tegenover internationale activiteiten. Zo kunnen vooroordelen en racisme op lokaal niveau worden overwonnen. 3.8.4. Conclusies betreffende actie 5 Wat de toekomstige ontwikkeling van de actie betreft, benadrukken de beoordelaars dat het Europese beleid voor jeugd en jongerenwerk in overeenstemming met de doelstellingen van het witboek verder ontwikkeld moet blijven worden en dat er op Europees, nationaal, regionaal en lokaal niveau samenwerkingsnetwerken moeten worden opgericht, of dat deze vooral op lokaal niveau moeten worden versterkt, teneinde kansarme jongeren makkelijker te bereiken. Jeugdbeleid - jongerenwerk - prioriteiten - In bepaalde gevallen lijkt het Europese beleid voor jeugd en jongerenwerk het nationale, regionale of lokale beleid te vervangen. Iedereen is het erover eens dat de verschillende benaderingen elkaar moeten aanvullen; - De invoering van internationale normen zou kunnen bijdragen tot een voortdurende verbetering van de kwaliteit van het jongerenwerk; - Het programma zou de mogelijkheid moeten bieden om onderzoeksprojecten die verband houden met jeugdbeleid te financieren, niet alleen in het kader van het programma "Jeugd", maar ook daarbuiten; - Het effect van de actie op de insluiting van kansarme jongeren moet worden verduurzaamd en versterkt. Huidige structuur van de actie - De complexiteit van de actie wordt als productief beschouwd, maar ook als een factor voor starheid, omdat hierdoor de bewegingsvrijheid bij de tenuitvoerlegging wordt beperkt; - Bepaalde activiteiten van actie 5 zouden niet alleen een rol moeten spelen bij de voorbereiding van de acties 1 en 2, maar ook bij die van actie 3. Selectieproces, besluitvorming, reacties en follow-up - De jongerenwerkers zouden nauwer betrokken willen zijn bij het selectieproces en beter willen worden ingeli