[pic] | KUMMISSJONI TAL-KOMUNITAJIET EWROPEJ | Brussel 16.5.2006 SEG(2006) 596 DOKUMENT TA’ ĦIDMA TA’ L-ISTAFF TAL-KUMMISSJONI IR-RUMANIJA Rapport ta’ Monitoraġġ Mejju 2006 {KUMM(2006) 214 finalI} DOKUMENT TA’ ĦIDMA TA’ L-ISTAFF TAL-KUMMISSJONI IR-RUMANIJA Rapport ta’ Monitoraġġ Mejju 2006 WERREJ 1. INTRODUZZJONI 4 2. KRITERJI POLITIĊI 5 2.1. Valutazzjoni ġenerali 12 3. KRITERJI EKONOMIĊI 13 3.1. Valutazzjoni ġenerali 17 4. IMPENJI U REKWIŻITI LI JOĦORĠU MIN-NEGOZJATI DWAR L-ADEŻJONI 18 4.1. Kapitoli ta’ l- acquis 18 4.1.1. Kapitolu 1: Il-Moviment liberu tal-merkanzija 18 4.1.2. Kapitolu 2: Il-Moviment liberu tal-persuni 19 4.1.3. Kapitolu 3: Il-libertà ta' provvediment ta' servizzi 20 4.1.4. Kapitolu 4: Il-Moviment liberu tal-kapital 21 4.1.5. Kapitolu 5: Liġi tal-Kumpaniji 22 4.1.6. Kapitolu 6: Politika dwar il-kompetizzjoni 22 4.1.7. Kapitolu 7: Agrikoltura 23 4.1.8. Kapitolu 8: Sajd 27 4.1.9. Kapitolu 10: Tassazzjoni 28 4.1.10. Kapitolu 13: Il-politika soċjali u l-impjieg 29 4.1.11. Kapitolu 15: Politika industrijali 31 4.1.12. Kapitolu 18: Edukazzjoni u taħriġ 32 4.1.13. Kapitolu 20: Il-Kultura u l-politika awdjoviżiva 32 4.1.14. Kapitolu 21: Politika reġjonali u koordinazzjoni ta’ l-istrumenti strutturali 32 4.1.15. Kapitolu 22: L-Ambjent 34 4.1.16. Kapitolu 24: Kooperazzjoni fil-qasam tal-ġustizzja u fl-affarijiet ta’ l-intern 35 4.1.17. Kapitolu 25: L-Unjoni Doganali 39 4.1.18. Kapitolu 28: Kontroll finanzjarju 40 4.2. It-traduzzjoni ta’ l- acquis fir-Rumen 41 4.3. Valutazzjoni ġenerali 41 1. INTRODUZZJONI In-negozjati ta’ adeżjoni mar-Rumanija kienu konklużi b’suċċess f’Diċembru 2004. It-Trattat ta’ Adeżjoni kien iffirmat f’April 2005. Ir-Rumanija u 14-il Stat Membru ieħor diġà rratifikawh. It-Trattat qed jippjana l-adeżjoni għall-1 ta’ Jannar 2007 sakemm il-Kunsill, fuq rakkomandazzjoni tal-Kummissjoni, ma jiddeċidix li jipposponiha għall-1 ta’ Jannar 2008. Wara l-konklużjoni tan-negozjati, l-Unjoni Ewropea ddeċidiet li se tkompli timmonitorja mill-qrib it-tħejjijiet u l-kisbiet tar-Rumanija u li, għal dan il-għan, il-Kummissjoni se tkompli tippreżenta rapporti annwali dwar il-progress tar-Rumanija għall-adeżjoni, flimkien mar-rakkomandazzjonijiet, jekk ikun xieraq. Il-Kummissjoni ppreżentat l-ewwel rapport tagħha f’Ottubru 2005. Ir-rapport wera li l-Rumanija diġà kinet avvanzat sew fit-tħejjija tagħha għall-adeżjoni. Identifika wkoll numru ta’ oqsma fejn hemm bżonn ta’ iktar sforzi biex jitlestew il-preparamenti. Il-Kummissjoni ddeċidiet li żżid l-attivitajiet ta' monitoraġġ tagħha u li se tagħmel rapport ieħor fir-Rebbiegħa 2006. Dan ir-rapport jeżamina l-preparamenti tar-Rumanija għas-sħubija, u jikkonċentra fuq l-oqsma li jeħtiġilhom iktar titjib fid-dawl tat-tliet kriterji ta’ adeżjoni ta’ Copenhagen. Għalhekk, ir-rapport huwa maqsum fi tliet partijiet: - L- ewwel parti tevalwa l-aspetti politiċi li kienu meqjusin li għandhom bżonn iktar titjib. - It- tieni parti tevalwa l-aspetti ekonomiċi li kienu meqjusin li għandhom bżonn iktar titjib. - It- tielet parti tevalwa l-istat ta’ progress tar-Rumanija fl-implimentazzjoni ta’ l-impenji u r-rekwiżiti li joħorġu min-negozjati dwar l-adeżjoni. Ir-rapport jidentifika l-progress li sar minn Ottubru 2005 kif ukoll in-nuqqasijiet li jridu jiġu indirizzati fl-oqsma tal-politika, fil-leġiżlazzjoni u fl-implimentazzjoni. Fuq din il-bażi, il-Kummissjoni teżamina, f’Komunikazzjoni separata ppreżentata flimkien ma’ dan ir-rapport, jekk għandhiex bżonn tirrakomanda li tipposponi d-data ta’ adeżjoni. Dan ir-rapport juri s-sitwazzjoni fit-tmiem ta’ April 2006. Huwa bbażat fuq firxa wiesgħa ta’ sorsi. Ir-Rumanija kienet mistiedna li tforni informazzjoni dwar l-istat ta’ tħejjija tagħha. Ir-rapport jibbaża wkoll fuq l-informazzjoni pprovduta fi ħdan il-qafas tal-Ftehim ta’ Assoċjazzjoni u fuq reviżjonijiet inter pares [1] li saru għall-valutazzjoni tal-kapaċità amministrattiva tar-Rumanija f’oqsma speċifiċi. Id-deliberazzjonijiet tal-Kunsill u r-rapporti[2] u r-reżoluzzjonijiet tal-Parlament Ewropew ittieħdu f’kunsiderazzjoni. Fejn rilevanti, il-Kummissjoni bbażat ukoll fuq valutazzjonijiet li saru minn diversi organizzazzjonijiet internazzjonali, awtoritajiet finanzjarji internazzjonali u organizzazzjoni mhux governattivi. 2. KRITERJI POLITIĊI Introduzzjoni Il-Kummissjoni tqis li r-Rumanija tissodisfa l-kriterji politiċi għas-sħubija ma’ l-UE u għamlet dan kontinwament sa mill-1997. L-għan ta’ dan ir-rapport huwa li jipprovdi valutazzjoni ta' ċerti oqsma li kienu meqjusin li għandhom bżonn iktar titjib fir-rapport ta’ monitoraġġ ta’ Ottubru. Disa’ oqsma kienu identifikati. Dawn jikkonċernaw ir-riforma fl-amministrazzjoni pubblika, l-implimentazzjoni effettiva tar-riforma fil-ġustizzja, il-ġlieda kontra l-korruzzjoni, il-ġlieda kontra t-traffikar tal-bnedmin, it-trattament ħażin fil-kundizzjonijiet ta’ kustodja u ta’ ħabs, il-protezzjoni tat-tfal, l-għajnuna lill-persuni b’diżabilità u s-sistema tas-saħħa mentali, ir-restituzzjoni effettiva tal-proprjetà, u l-protezzjoni u l-integrazzjoni tal-minoritajiet. Din it-taqsima tivvaluta, għal kull qasam partikolari, l-iżviluppi li seħħew mir-rapport ta’ Ottubru 2005 u t-tħejjija tar-Rumanija għas-sħubija. L-amministrazzjoni pubblika Mir-rapport ta’ Ottubru 2005, kien hemm progress f’dawn l-oqsma li ġejjin. Il-gvern kompla jadotta miżuri biex itejjeb it-tfassil u l-koordinazzjoni tal-politika. Kienet ippubblikata gwida għat-tħejjija tal-Proposti tal-Politika Pubblika, li tistabbilixxi proċeduri għall-analiżi ta’ l-impatt. Ittieħdu miżuri biex itejbu l-koordinazzjoni bejn id-dipartimenti tal-gvern. Il-proċess ta’ deċentralizzazzjoni ssokkta: żewġ liġijiet kienu adottati mill-Parlament f’Mejju 2006, li jippromwovu d-deċentralizzazzjoni ta’ ċerti setgħat, ir-riżorsi tal-baġit u l-infiq. Fit-tmiem l-2005 il-gvern adotta, permezz ta’ Ordinanza ta’ Emerġenza, riforma ta’ l-istituzzjoni tal-prefett. Il-pożizzjoni ta’ prefett issa hija rriżervata għal impjegati għolja taċ-ċivil minflok għall-persuni maħturin fuq livell politiku. Dawn mhumiex awtorizzati li jkollhom karriera parallela fi ħdan il-partiti politiċi. Il-liġi dwar l-Istatut ta' l-Impjegati taċ-Ċivil kellha tkun adottata mill-Parlament f’Mejju. Din tiċċara l-istatut, id-drittijiet u l-obbligi ta’ l-impjegati taċ-ċivil u tiddeċentralizza l-proċeduri ta’ reklutaġġ lill-awtoritajiet lokali u lill-ministeri individwali. Din tikkontribwixxi wkoll biex twarrab l-influwenza politika mis-servizz ċivili billi tagħti r-responsabilità tal-ħatra ta’ impjegati ċivili għolja lil kumitat. Ġiet stabbilita unità speċjalizzata fil-Ministeru tal-Finanzi Pubbliċi biex tiżgura koordinazzjoni aħjar ta’ l-attivitajiet ta’ taħriġ għall-ġestjoni tal-fondi strutturali ta’ l-UE. Madankollu, ċerti kwistjonijiet partikolari għad iridu jkunu indirizzati. Rigward it-tfassil tal-politika, il-leġiżlazzjoni għadha tintbagħat lill-Parlament mingħajr valutazzjoni ta’ l-implikazzjonijiet kollha jew tal-kapaċità amministrattiva meħtieġa biex din tkun infurzata. Rigward il-proċess leġiżlattiv, il-gvern kompla jirrikorri għall-“ordinanzi ta’ emerġenza” biex jippromulga l-liġi. Disgħin test bħal dawn kienu adottati matul il-perjodu bejn it-30 ta’ Settembru u l-15 ta’ Marzu. Dan isaħħaħ is-setgħa tal-gvern għad-detriment tal-Parlament u jnaqqas it-trasparenza tal-proċess tat-tfassil tal-liġijiet. Din ir-reviżjoni ta’ l-iskali tas-salarji u ta’ l-istrutturi tal-karrieri fis-settur pubbliku hija kwistjoni ta’ importanza partikolari għall-etika professjonali. Il-koordinazzjoni tat-taħriġ ġenerali hija dgħajfa. B’mod ġenerali, sar ċertu progress fil-qasam tar-riforma ta’ l-amministrazzjoni pubblika u dan għandu jkompli jżid fir-ritmu tiegħu. Is-sistema ġudizzjarja Mir-rapport ta’ Ottubru 2005, sar progress f’dawn l-oqsma li ġejjin. L-implimentazzjoni ta’ l-istrateġija u l-pjan ta’ azzjoni dwar ir-riforma fil-ġustizzja ssokktaw. F’Ottubru 2005, kienu adottati dispożizzjonijiet ġodda dwar l-organizzazzjoni u t-tħaddim ta' sezzjonijiet u kumitati speċjalizzati tal-qorti. F’Diċembru 2005, kienet adottata leġiżlazzjoni biex tagħmilha iktar faċli għal dawk b’pagi baxxi biex jirrikorru għal marixxalli biex japplikaw id-deċiżjonijiet tal-qorti. Għaddejja riforma sostanzjali tas-sistema ta’ l-għajnuna ġudizzjarja. In-numru ta’ każijiet pendenti quddiem is-sezzjoni ċivili tal-Qorti Superjuri niżel minn 8,569 f’Settembru 2005 għal 6,126 fl-aħħar ta’ Frar 2006. L-allokazzjoni każwali tal-każijiet lill-imħallfin komplit tiffunzjona madwar il-pajjiż. Din ikkontribwiet biex tiġġieled kontra l-korruzzjoni u ttejjeb l-imparzjalità ta’ l-imħallfin u d-deċiżjonijiet tagħhom. Sabiex jiżguraw interpretazzjoni iktar uniformi tal-liġi u ċ-ċertezza legali, il-qrati ta' l-appell issa jistgħu jirreferu l-appelli ċivili lill-Qorti Superjuri. Il-qrati ta’ l-appell kollha, it-tribunali u l-uffiċċji tal-prosekuturi kif ukoll kważi l-qrati kollha ta’ l-Ewwel Istanza issa għandhom aċċess elettroniku għal-leġiżlazzjoni. Minn Marzu 2006, il-biċċa l-kbira tal-qrati għandhom aċċess għall-verżjoni elettronika tal-Ġurnal Uffiċjali. F’Jannar 2006, id-Direttorat Ġenerali għall-Protezzjoni u l-Ġlieda kontra l-Korruzzjoni, li huwa servizz ta’ sigurtà parzjalment militarizzat tal-Ministeru tal-Ġustizzja, tneħħa. Il-Kunsill Superjuri tal-Maġistratura (CSM) huwa inkarigat li jiżgura t-tħaddim indipendenti u effettiv tal-qrati. Issa għandu total ta’ 234 post, li minnhom 183 bħalissa huma mimlijin u l-baġit operattiv għall-2006 żdied iktar mid-doppju għal EUR 7.9 miljun. Mill-ħatra tal-President u l-Viċi President il-ġodda tiegħu f’Jannar 2006, il-kooperazzjoni bejn il-ġudikatura u l-Ministeru tal-Ġustizzja tjiebet. Id-dipartiment ta’ Spezzjoni tal-CSM issa fih 50 pożizzjoni, 18 minnhom imtlew u ġew miftiehma kriterji dwar ir-reklutaġġ ta' spetturi. Il-CSM ħoloq sistema li tassenja numru ta’ reġistrazzjoni uniku għal kull każ biex jippermetti l-ġbir ta’ statistiċi preċiżi u l-allokazzjoni effettiva tar-riżorsi. Din is-sistema topera fuq bażi pilota f'xi qrati f'Bukarest u hija ppjanata li tkun qed titħaddem għal kollox madwar il-pajjiż sa' l-aħħar ta' l-2006. Kompliet iż-żieda fil-baġit tal-ġustizzja. F’Novembru 2005, il-baġit inizjali għal dik is-sena żdied bi 18% għal EUR 362 miljun. Il-baġit ta’ l-2006 żdied iktar għal EUR 403 miljun. L-arretrati fuq is-salarji ta’ l-imħallfin, il-prosekuturi u l-iskrivina tħallsu totalment f’Novembru 2005. Rigward it-taħriġ, il-baġits ta’ l-2006 għall-Istitut Nazzjonali tal-Maġistratura (INM) u l-Iskola Nazzjonali ta' l-Iskrivana t-tnejn li huma żdiedu b'madwar 35%. Ġew organizzati kompetizzjonijiet għall-applikanti b’esperjenza legali sinifikanti u l-programm ta’ sentejn ta’ l-INM huwa ppjanat li jibqa’ l-portal prinċipali għal karriera ta’ imħallef jew ta’ prosekutur.Dan jevita ħatriet partiġġjani. Sar iktar progress biex imtlew il-postijiet vakanti fis-sistema tal-qorti u issa hemm madwar 380 postijiet għall-imħallfin meta mqabbla ma' l-439 f’Ottubru 2005 u madwar 220 għall-iskrivana meta mqabbla mat-326. F’Jannar 2006, il-gvern approva fondi għal 200 impjegat amministrattiv iktar fil-qrati u 500 impjegat iktar fl-uffiċċji tal-prosekuturi. Il-postijiet kollha għal maniġer ta’ l-ekonomija fil-qrati ta’ l-appell issa mtlew. Il-kundizzjonijiet ġenerali tax-xogħol fil-qrati tjiebu. Ġie implimentat programm nazzjonali biex jimmodernizza disa’ qrati, u f’Jannar 2006 ġie ffirmat kuntratt biex jimmodernizza 25 qrati oħra sa l-2010. F’Jannar 2006 kien iffirmat kuntratt biex jipprovdi l-fuq minn 15,000 workstations tal-kompjuter u tagħmir relatat mat-teknoloġija ta’ l-informatika mas-sistema tal-ġustizzja, li kważi lkoll kemm huma kienu installati f’Marzu 2006 u biħsiebhom ikunu konnessi permezz ta’ netwerk protett sa Lulju 2006. Madankollu, ċerti kwistjonijiet partikolari għad iridu jkunu indirizzati. Mill-14-il membru eletti tal-CSM, tmienja minnha qed ikomplu jaħdmu biss fuq bażi part-time minkejja r-responsabilità tagħhom li jirrappreżentaw l-imħallfin u l-prosekuturi tar-Rumanija kollha. Sitta minnhom jistgħu jsibu ruħhom quddiem kunflitti ta’ interess fi kwistjonijiet dixxiplinarji, minħabba li għandhom pożizzjonijiet fil-qrati jew fl-uffiċċji ta’ prosekuzzjoni. Ir-rwol tal-CSM fil-modernizzazzjoni tat-tmexxija fil-qrati u fl-uffiċċji tal-prosekutur, fl-applikazzjoniji tal-proċeduri dixxiplinarji, fil-verifika tal-kwalità tad-deċiżjonijiet tal-qorti, u fil-kontroll tal-ħarsien sħiħ tal-kriterji oġġettivi għar-reklutaġġ ta’ l-imħallfin u l-impjegati tal-CSM għandu bżonn jissaħħaħ iktar. Għandha titwettaq ir-riforma tas-sistema ta’ l-għajnuna ġudizzjarja. Il-kodiċi ta’ proċedura għandhom bżonn ikun iktar razzjonalizzati. L-użu ta’ mekkaniżmi alternattivi għas-soluzzjoni tat-tilwim hemm bżonn li jinfirex iktar. Il-ġestjoni tar-riżorsi umani u finanzjarji fil-qrati u fl-uffiċċji tal-prosekuturi għandja titjieb iktar. Għad baqa’ madwar 600 post vakanti għall-prosekuturi mqabbla ma’ 588 post vakanti f’Ottubru 2005. Il-bżonn għat-taħriġ għadu kbir partikolarment għall-imħallfin, il-prosekuturi u l-iskrivani diġà impjegati. Interpretazzjoni konsistenti tal-liġi fil-livelli kollha tal-qrati għadha mhux żgurata għal kollox madwar il-pajjiż. B’mod ġenerali, sar ċertu progress fir-riforma tas-sistema ġudizzjarja, speċjalment fit-tisħiħ tal-kapaċità amministrattiva tagħha. Ir-Rumanija għandha bżonn iżżomm ir-ritmu kurrenti ta’ l-implimentazzjoni tar-riformi ġudizzjarji biex tiżgura iktar riżultati tanġibbli (Ara wkoll il-Kapitolu 24 – Ġustizzja u Affarijiet ta’ l-Intern) . Miżuri kontra l-korruzzjoni Mir-rapport ta’ Ottubru 2005, kien hemm progress f’dawn l-oqsma li ġejjin. L-immunnità kriminali għall-marixxalli tneħħiet f’Diċembru 2005. Fl-istess xahar, ġiet adottata l-liġi ta’ l-għoti ta’ finanzjament mhux rimbursabbli mill-fondi pubbliċi fil-qasam tal-kuntratti. Ġew ippreżentati emendi fil-Kodiċi Kriminali mill-Gvern li jinkludu dispożizzjonijiet dwar ir-responsabilità kriminali tal-persuni legali. F’Marzu 2006, il-Parlament approva l-liġi li tittrasforma l-aġenzija prinċipali tal-ġlieda kontra l-korruzzjoni, l-Uffiċċju tal-Prosekutur Nazzjonali Kontra l-Korruzzjoni (PNA), fid-Direttorat Nazzjonali Kontra l-Korruzzjoni (DNA), u li jippermettilu li jinvestiga l-każijiet kollha ta' korruzzjoni ta' livell għoli inklużi allegazzjonijiet li jinvolvu l-Membri tal-Parlament. F’April 2006 il-Gvern ippropona Liġi biex temenda r-regoli kurrenti dwar il-finanzjament tal-partiti politiċi u tobbliga li s-sorsi kollha ta’ finanzjament ikunu ppubblikati fil-Ġurnal Uffiċjali. Minn Ottubru 2005, id-DNA waqqaf il-ħidma tiegħu fuq kwistjonijiet zgħar u ffoka fuq korruzzjoni ta’ livell medju jew għoli. Minn meta ħa l-kariga, il-Kap il-ġdid tad-DNA ivvaluta r-rendiment tal-prosekuturi tad-DNA u ta’ l-uffiċjali tal-pulizija ġudizzjarji u sussegwentement 30 persuna telqu mill-istituzzjoni. minflokhom, 15-il prosekutur kienu impjegati u bħalissa hemm 32 post vakanti minn 345 postijiet allokati. Il-baġit tad-DNA għall-2006 żdied b’14%. Il-kwantità u l-kwalità ta’ investigazzjonijiet mhux partiġġjani f’allegazzjonijiet ta’ korruzzjoni ta’ livell għoli żdiedu sostanzjalment meta mqabbla mal-perjodu preċedenti. Minn Ottubru 2005, id-DNA investiga erbatax-il figura politika ta' livell għoli mill-oppożizzjoni u mill-partiti tal-koalizzjoni fil-gvern li jokkupaw jew kienu jokkupaw pożizzjoni ta' livell ministerjali jew li huma membri tal-Parlament. Dawn l-investigazzjonijiet s’issa wasslu għal erba’ akkużi kriminali. Xi wħud minn dawn l-investigazzjonijiet bdew fuq il-bażi ta’ dikjarazzjonijiet tal-patrimonju li madwar 100,000 uffiċjal pubbliku għandhom jippreżentaw kull sena u li huma aċċessibbli għall-pubbliku. Minn Ottubru 2005, id-DNA investiga 89 individwi oħra, li jinkludu mħallfin, avukati, uffiċjali tal-pulizija, numru ta' uffiċjali pubbliċi f’pożizzjonijijiet eżekuttivi fl-amministazzjonijiet nazzjonali u reġjonali kif ukoll diretturi f’intrapriżi privati. Matul dan il-perjodu, il-qrati taw kundanni inizjali kontra 77 individwu bbażati fuq investigazzjonijiet preċedenti tal-PNA u ħabbret 102 kundanni finali oħra. Kien hemm ukoll titjib kwalitattiv ċar fl-investigazzjoni tad-DNA, notevolment billi reġa’ fetaħ investigazzjonijiet magħluqin taħt it-tim ta’ tmexxija preċedenti minħabba raġunijiet mhux ċari. Id-DNA għandu l-istaff, ir-riżorsi finanzjarji u t-taħriġ biex imexxi investigazzjonijiet effettivi dwar kwistjonijiet ta’ korruzzjoni ta’ livell għoli. Ikkonkluda wkoll protokolli ta’ kooperazzjoni ma’ numru ta’ aġenziji li għandhom rwol li jiġġieldu kontra l-korruzzjoni. F’Ottubru 2005, id-Direttorat Ġenerali Kontra l-Korruzzjoni (DGA) fil-Ministeru ta’ l-Amministrazzjoni u l-Intern sar operattiv u issa għanu kompetenza esklussiva biex jippjana u jmexxi testijiet ta’ integrità fuq l-istaff tal-Ministeru. Minn dak in-nhar, id-DGA mexxa 754 investigazzjoni fuq 1859 persuna u 74 persuna fl-istaff tal-Ministeru kienu trasferiti fid-DNA biex ikunu investigati, żieda ta’ 185% fuq is-sena li għaddiet. Qed ikunu stabbiliti uffiċċji reġjonali tad-DGA u fejn ikun hemm bżonn, dawn jaħdmu fil-qrib ma' l-uffiċċji reġjonali tad-DNA. Madankollu, ċerti kwistjonijiet partikolari għad iridu jkunu indirizzati. Min-naħa leġiżlattiva, kien hemm dewmien fl-implimentazzjoni ta’ 3 minn 47 azzjoni previsti fl-istrateġija kurrenti u fil-pjan ta’ azzjoni, fl-istennija ta’ l-adozzjoni mill-Parlament ta’ ċerti liġijiet importanti. Leġiżlazzjoni li tistabbilixxi aġenzija indipendenti biex tivverifika d-dikjarazzjonijiet tal-patrimonju għadha ma ġietx adottata. L-emendi fil-Kodiċi Kriminali ta’ Proċedura li jintroduċu responsabilità kriminali għall-persuni legali għadhom pendenti fil-Parlament. Il-Parlament irrifjuta talba mid-DNA biex tfittex il-proprjetà ta’ Membru tal-Parlament. Fi Frar 2006, is-Senat ipprova jwaqqaf lid-DNA milli jinvestiga l-Membri tal-Parlament. Kien hemm attentati fis-Senat biex jinbidlu l-proċeduri tan-nomina u r-revoka għall-prosekuturi ta’ livell għoli. Dan seta’ jxekkel ir-responsabilità tas-sistema u jnaqqas il-kapaċità operattiva tad-DNA. Għad irid ikun żgurat li l-imħallfin kollha jkollhom għarfien espert suffiċjenti biex jisimgħu u jaqtgħu każijiet ekonomiċi u finanzjarji kumplessi bbażati fuq investigazzjonijiet riċenti tad-DNA rigward frodi fil-privatizzazzjoni u x-xiri pubbliku. Għad hemm bżonn ta’ iktar akkużi, prosekuzzjonijiet, provi, kundanni u sentenzi dissważivi. Inċidenti ta’ korruzzjoni fi skala żgħira għadhom joħolqu tħassib f’setturi bħas-saħħa u l-edukazzjoni (Ara wkoll il-Kapitolu 24 – Ġustizzja u Affarijiet ta’ l-Intern) . B’mod ġenerali, sar progress fil-ġlieda kontra l-korruzzjoni. Ir-riformi mmexxija mill-Ministeru tal-Ġustizzja u mid-DNA, issa jeħtieġu li jkunu segwiti minn sforzi sostnuti min-naħa ta’ l-aġenziji eżekuttivi l-oħra, mil-fergħa leġiżlattiva, u mis-sistema ġudizzjarja kollha kemm hi sabiex il-progress li sar isir irrivesibbli. Ir-Rumanija għandha tkompli bl-isforzi tagħha bil-għan li tikkonsolida u tibni fuq il-progress miksub fil-ġlieda kontra l-korruzzjoni. It-Traffikar tal-persuni Mir-rapport ta’ Ottubru 2005, kien hemm progress f’dawn l-oqsma li ġejjin. Minn Ottubru 2005, 10 netwerks ġew żarmati u ġew irreġistrati 567 infrazzjonijiet. Dan wasssal għal 94 arrest. Ġie identifikat total ta’ 310 vittma ta’ traffikar. F’Jannar 2006, l-“Aġenzija Nazzjonali għall-Prevenzjoni tat-Traffikar tal-Bnedmin u għall-Monitoraġġ ta’ l-Għajnuna offruta lill-Vittmi” kienet stabbilita biex tikkoordina u tivvaluta attivitajiet preventivi u biex timmonitorja l-għajnuna offruta lill-vittmi. L-Aġenzija tieħu post dak li kien l-Uffiċċju Nazzjonali. Ġew approvati strateġija nazzjonali u pjan ta’ azzjoni biex jiġġieldu u jipprevjenu t-traffikar. Madankollu, ċerti kwistjonijiet partikolari għad iridu jkunu indirizzati. Għat-traffikar tal-bnedmin, ir-Rumanija għadha pajjiż ta’ tranżitu u sa ċertu punt pajjiż ta’ oriġini u ta’ destinazzjoni. L-Aġenzija Nazzjonali teħtieġ tisħiħ sostanzjali fir-riżorsi umani u finanzjarji u teħtieġ sistema ta’ l-IT biex tirreġistra l-vittmi li jerġgħu lura r-Rumanija sabiex ikunu jistgħu jirċievu l-għajnuna mill-ewwel. Il-koordinazzjoni bejn l-aġenziji għad għandha dgħjufijiet. Statistiċi nazzjonali iktar affidabbli u koerenti għandhom itejbu l-ippjanar strateġiku ta’ l-aġenziji li jinfurzaw il-liġi fil-ġlieda kontra t-traffikar tal-bnedmin. Jeħtieġ li jkun hemm il-ġlieda kontra l-kummerċ ta’ l-ovuli umani biex ikun garantit ir-rispett tal-prinċipju tad-donazzjonijiet volontarji u mhux imħallsin tat-tessuti u ċ-ċelloli umani. L-investigazzjonijiet dwar il-każ tal-kummerċ ta’ l-ovuli umani għad trid titlesta. B’mod ġenerali, sar ċertu progress fil-ġlieda kontra t-traffikar tal-bnedmin. Il-kapaċitajiet amministrattivi u operattivi għadhom dgħajfin. It-trattamanet fil-kustodja u l-kundizzjonijiet tal-priġunerija Mir-rapport ta’ Ottubru 2005, kien hemm progress f’dawn l-oqsma li ġejjin. Matul il-perjodu ta’ rappurtar, ingħalqu sitt postijiet mhux xierqa ta’ arrest u ttieħdu miżuri biex il-persuni f'kustodja preventiva jkunu separati mill-priġuniri kkundannati. F’Jannar 2006, il-Ministeru ta’ l-Amministrazzjoni u l-Intern iddeċieda li l-persuni miżmumin f’kustodja preventiva għandhom ikunu trasferiti mill-kmamar taħt il-livell ta’ l-art ta’ l-għases tal-pulizija għal postijiet iktar xierqa. Qed jittieħdu miżuri biex jimminimizzaw ir-riskji li jiffaċċjaw il-priġunieri minħabba mard li jittieħed u biex jimpjegaw iktar staff kwalifikat. Madankollu, ċerti kwistjonijiet partikolari għad iridu jkunu indirizzati. Id-dewmien kontinwu fl-adozzjoni tal-Kodiċi Kriminali l-ġdid u l-Kodiċi ta’ Proċedura Kriminali mhux qed iħallu li ssir l-implimentazzjoni tar-riformi ppjanati fis-sistema tal-ħabs. Għad hemm każijiet ta’ trattament ħażin tal-persuni miżmuma mill-istaff ta’ l-infurzar tal-liġi, partikolarment permezz ta’ l-użu eċċessiv tal-forza. Ir-reviżjoni ġudizzjarja ta’ dawn l-ilmenti hija rari u ftit proċeduri jwasslu għal kwalunkwe forma ta’ sanzjonijiet. L-istruttura tas-sistema tal-ħabs għandha l-istess. Xi ħabsijiet għadhom milqutin minn iffullar serju kif ukoll minn kundizzjonijiet ta’ għixien u ta’ iġjene foqra. In-netwerk taċ-ċentri ta’ probation li jissorvelja r-ri-integrazzjoni soċjali tal-priġunieri għad m’għandux biżżejjed riżorsi għal din il-missjoni. B’mod ġenerali ġie rrappurtat progress fil-qasam tat-trattament ħażin fil-kustodja u fil-kundizzjonijiet tal-priġunerija Il-Protezzjoni tat-tfal Mir-rapport ta’ Ottubru 2005, kien hemm progress f’dawn l-oqsma li ġejjin. Pjan ta’ azzjoni għall-introduzzjoni ta’ leġiżlazzjoni ġdida huwa implimentat u t-taħriġ meħtieġ qed ikun provdut. L-implimentazzjoni tal-pakkett leġiżlattiv dwar il-protezzjoni tat-tfal issokkta mingħajr problemi. In-numru ta’ tfal fl-istituzzjonijiet qed ikompli jonqos b’mod regolari. It-talbiet għall-adozzjoni nazzjonali issa hija ogħla min-numru ta’ tfal li jistgħu jkunu addottati. Il-‘każijiet pendenti’ għall-adozzjonijiet internazzjonali ffajljati qabel id-dħul fis-seħħ tal-liġi l-ġdida kienu eżaminati minn grupp ta’ esperti fil-qasam tal-protezzjoni tat-tfal. Dan il-grupp iffinalizza l-ħidmiet tiegħu sat-tmiem ta’ Marzu 2006. Dan seħħ fuq il-bażi tal-leġiżlazzjoni l-ġdida, li hija konformi mal-prassi ta’ l-UE. It-talbiet approvati b’digriet tal-Gvern qabel Frar 2004 kienu trażmessi lill-qrati li approvaw 1,003 adozzjoni internazzjonali implimentati qabel Jannar 2005. 1,399 każ ieħor mhux approvati b’digriet mill-Gvern qabel Frar 2004 kienu eżaminati wkoll fuq bażi ta’ każ b’każ u kienu ddikjarati bħala mhux eliġibbli minħabba raġunijiet spjegati fir-rapport. Fiż-żewġ każijiet, id-deċiżjoni meħuda kienet notifikata individwalment lil kull min għamel it-talba. In-numru ta’ tfal f’istituzzjonijiet ta’ kura residenzjali naqas[3] u sadattant kien hemm żieda importanti ta’ tfal protetti għand familji li jilqgħu[4] jew familji adottivi[5] jew għand assisteni tat-trobbija[6]. Madankollu, kwistjoniji partikolari għad iridu jkunu indirizzata. Għad m’hemmx biżżejjed għajnuna soċjali għad-dispożizzjoni ta’ l-ommijiet f’diffikultà matul it-tqala u m’għandhomx l-aċċess xieraq għall-isptarijiet tal-maternità. B’mod ġenerali, sar progress sinifikanti fil-qasam tal-protezzjoni tat-tfal. Is-sitwazzjoni ġenerali tjiebet b’mod sostanzjali. Is-sistema tal-kura mentali u r-responsabilità tal-persuni b’diżabilità Mir-rapport ta’ Ottubru 2005, kien hemm progress f’dawn l-oqsma li ġejjin. L-Istrateġija Nazzjonali dwar il-protezzjoni soċjali, l-integrazzjoni u l-inklużjoni tal-persuni b’diżabilità għall-perjodu bejn 2006-2013 kienet adottata mill-Gvern f’Ottubru 2005. Ġie mfassal pjan ta’ azzjoni dwar l-implimentazzjoni ta’ l-istrateġija tar-riforma tas-saħħa mentali. Ir-regolamenti għall-implimentazzjoni tal-liġi dwar is-saħħa mentali kienu adottati f’April 2006. Ġie stabbilit Ċentru Nazzjonali għas-saħħa mentali bħala unità strateġika speċjalizzata tal-Ministeru tas-Saħħa. Kumitat Inter-Settorjali għall-Koordinazzjoni fis-saħħa mentali, li jgħaqqad flimkien l-awtoritajiet nazzjonali u r-rappreżentanti tas-soċjetà ċivili, kien stabbilit f’Jannar 2006. Seħħew spezzjonijiet bejn Settembru 2005 u Frar 2006 f'35 istituzzjoni għall-protezzjoni ta’ persuni b’diżabilità. Dan irriżulta fi proposti biex jitneħħew maniġers ta’ diversi istituzzjonijiet jew biex itejjbu l-effettività tagħhom. 36 istituzzjoni residenzjali għall-persuni b’diżabilità qed ikunu ristrutturati biex jitwaqqfu 84 ċentru tal-komunità alternattivi. Qed ikun hemm enfasi kbir fuq il-ħolqien ta’ servizzi tas-saħħa mentali bbażati fuq il-komunità. Ir-riżorsi finanzjarji għall-persuni b'diżabilità u s-saħħa mentali żdiedu. Żdiedu l-allokazzjonijiet ta’ l-ikel, u s-sistemi tat-tisħin ġew ristrutturati u msewwija f’diversi istituzzjonijiet psikjatriċi. Ġie implimentat programm ġdid ta’ taħriġ għall-psikjatri u n-numru ta’ speċjalisti żdied. Madankollu, ċerti kwistjonijiet partikolari għad iridu jkunu indirizzati. F’xi istituzzjonijiet psikjatriċi, il-kundizzjonijiet ta’ l-għixien għadhom lura ħafna; ir-residenti jaqsmu s-sodod, it-trattament u l-attivitajiet huma foqra u l-faċilitajiet sanitarji huma minimi. Hemm ftit rekwiżiti formali relatati mal-fajls tal-pazjenti, it-trattament u d-dijanjosi, l-ammissjonijiet jew il-liċenzjar. Il-vjolenza jew it-trattament ħażin ma jonqsux. Is-servizzi disponibbli għall-persuni b’diżabilità għadhom mhux suffiċjenti u l-kwalità ta’ l-istituzzjonijiet residenzjali għandhom fejn jitjiebu. Għad m’hemmx biżżejjed riżorsi finanzjarji u umani biex jiżguraw l-implimentazzjoni tajba ta’ l-istrateġija nazzjonali l-ġdida favur il-persuni b’diżabilità. Huwa meħtieġ it-taħriġ lill-professjonisti biex jibdew tassew programm ta’ rkupru u ta’ riabilitazzjoni għall-persuni b’diżabilità f’kull istituzzjoni/servizz. Rigward il-kura psikjatrika, il-kunċetti ta’ riabilitazzjoni, il-psikoterapija jew it-terapija okkupazzjonali ħafna drabi ftit li xejn huma mifhuma. B’mod ġenerali, sar ċertu progress fil-qasam tal-persuni b’diżabilità u r-riforma f’dan il-qasam hija għaddejja. Rigward is-saħħa mentali, il-passi meħuda għar-riforma għandhom jaċċelleraw u għandu jkun hemm iktar enfasi fuq l-implimentazzjoni tad-deċiżjonijiet meħuda. Huma meħtieġa miżuri immedjati biex jitjiebu l-faċilitajiet sanitarji, biex titnaqqas l-istituzzjonalizzazzjoni, biex tkun stabbilita l-kura fil-komunità u biex jitjieb l-aċċess għall-farmaċewtiċi. Fuq perjodu qasir, il-kundizzjonijiet ta’ l-għixien u tal-kura fl-istituzzjonijiet kurrenti għandhom jilħqu l-istandards aċċettabbli. B’mod partikolari, l-iffullar għandu jtemm. Ir-restituzzjoni tal-proprjetà Mir-rapport ta’ Ottubru 2005, kien hemm progress f’dawn l-oqsma li ġejjin. L-iskadenza għall-preżentazzjoni ta’ l-applikazzjonijiet għar-restituzzjoni in natura jew f’kumpens tiskadi f’Jannar 2006. Kienu ppreżentati 600,000 applikazzjoni u fosthom 3,000 biss kienu għal talbiet ta’ kumpens finanzjarju. 300,000 kienu rrifjutati minħabba li ma kienux ibbażati u 60,000 talba kienu pproċessati. Il-Kummissjoni ċentrali għall-istabbiliment ta’ kumpens issa hija operattiva. Madankollu, kwistjoni partikolari għad trid tkun indirizzata. Il-kriterji li jiddefinixxu meta l-każijiet ta’ restituzzjoni in natura tkun impossibbli u li jiddefinixxu f’liema każijiet jista’ jingħata biss kumpens għadhom mhux ċari. Barra minn hekk, il-Fond tal-Proprjetà għadu ma jistax jitratta t-talbiet għall-kumpens finanzjarju fi żmien raġonevoli. B’mod ġenerali, sar progress fit-tisħiħ tal-kapaċità amministrattiva u fl-istabbiliment tal-qafas leġiżlattiv tar-restituzzjoni tal-proprjetà iżda r-ritmu ta’ l-ipproċessar tat-talbiet għadu għaddej bil-mod wisq. Il-Protezzjoni u l-integrazzjoni tal-minoritajiet Mir-rapport ta’ Ottubru 2005, kien hemm progress f’dawn l-oqsma li ġejjin. Fil-qafas ta’ l-inizjattiva “Deċennju għall-Inklużjoni tar-Roma”, tnieda Fond ta’ Fiduċja. Ir-relazzjonijiet bejn l-Aġenzija Nazzjonali għar-Roma u l-NGOs tar-Roma tjiebu. Id-diskriminazzjoni istituzzjonali u l-vjolenza konta r-Roma qed jonqsu. Madankollu, ċerti kwistjonijiet partikolari għad iridu jkunu indirizzati. Il-qafas amministrattiv huwa fis-seħħ iżda ftit għadu sar progress fuq il-post. Il-kapaċità ta’ koordinazzjoni ta’ l-Aġenzija Nazzjonali għar-Roma għadha dgħajfa. L-isforzi biex jiżguraw l-implimentazzjoni effettiva ta’ l-istrateġija għat-titjib tal-kundizzjonijiet tar-Roma mhumiex biżżejjed. Għad hemm ilmenti dwar rejds tal-pulizija kontra r-Roma. F’xi każijiet, ir-Roma kienu mkeċċija u djarhom twaqqgħu mingħajr ma ngħataw akkomodazzjoni alternattiva. L-applikazzjoni tal-leġiżlazzjoni bl-għan li tiġġieled dawn il-fenomeni mhix żgurata. L-aċċess tar-Roma għad-dokumenti ta’ l-identità, il-kura tas-saħħa, l-edukazzjoni, is-suq tax-xogħol u l-kwalifiki vokazzjonali għadha kwistjoni ta’ tħassib. Għandu jkun hemm kampanji sabiex iżidu l-perċentwal tar-Roma li għandhom id-dokumenti ta’ l-identità. L-abbozz tal-liġi dwar il-minoritajiet qed ikun diskuss fil-Parlament. Dan għandu jkun segwit mill-qrib. B’mod ġenerali sar progress limitat ġdid rigward il-protezzjoni u l-integrazzjoni tal-minoritajiet Roma. Hu meħtieġ iktar titjib fil-kapaċitajiet ta’ koordinazzjoni u amministrattivi ta’ l-istituzzjonijiet tar-Roma, u fil-kundizzjonijiet ta’ l-għixien fuq il-post. Hemm bżonn ta’ iktar sforzi biex ikunu miġġielda r-razziżmu, id-diskriminazzjoni kontra l-minoritajiet, il-ksenofobija u forom oħra ta’ intolleranza. 2.1. Valutazzjoni ġenerali Ir-Rumanija tissodisfa l-kriterji politiċi għas-sħubija ma’ l-UE. Mir-rapport ta’ Ottubru 2005, kien hemm progress f’numru ta’ oqsma. Saru passi sinifikanti fir-riforma ġudizjarja. Ġew adottati miżuri ta’ implimentazzjoni rigward is-sezzjonijiet u l-kumitati speċjalizzati tal-qorti, wara r-riforma tal-ġudikatura fl-2005. Il-proċess ta’ l-allokazzjoni każwali tal-każijiet lill-imħallfin għadu jaħdem madwar il-pajjiż. Għamlet is-sistema ġudizzjarja iktar imparzjali. Id-Direttorat Ġenerali għall-Protezzjoni u l-Ġlieda kontra l-Korruzzjoni, servizz ta’ sigurtà parzjalment militarizzat tal-Ministeru tal-Ġustizzja, tneħħa. Ir-riżorsi tas-sistema ġudizzjarja żdiedu, inklużi dawk tal-Kunsill Superjuri tal-Maġistratura. Il-kundizzjonijiet tax-xogħol fil-qrati tjiebu. Ir-Rumanija għamlet progress fil-ġlieda kontra l-korruzzjoni, billi waqqfet strutturi b’saħħithom u billi nediet investigazzjonijiet f’numru konsiderevoli ta’ każijiet ta’ korruzzjoni ta’ livell għoli. Wara dawn l-investigazzjonijiet, erba’ figuri f'karigi għoljin ġew akkużati. Rigward ir-riforma fl-amministrazzjoni pubblika, l-istatut tas-servizz ċivili ġie rivedut u ġiet adottata leġiżlazzjoni ta’ deċentralizzazzjoni. Seħħ ċertu progress fil-ġlieda kontra t-traffikar tal-bnedmin, kif ukoll fir-riforma tas-sistemi tal-kura tal-persuni b’diżabilità u bi problemi ta’ saħħa mentali. Ir-Rumanija għamlet progress sinifikanti fil-qasam tal-protezzjoni tat-tfal, fejn is-sitwazzjoni ġenerali tjiebet b’mod sostanzjali. Sar progress fir-restituzzjoni tal-proprjetà. Madankollu, ċerti kwistjonijiet partikolari għad iridu jkunu indirizzati. Rigward is-sistema ġudizzjarja, il-kodiċi ta’ proċedura għandhom bżonn ikunu iktar razzjonalizzati. Il-Kunsill Superjuri tal-maġistratura għandu jżid l-attivitajiet biex jippromwovi l-interpretazzjoni uniformi tal-liġi u jivverifika l-kwalità tas-sentenzi. Il-qrati u l-prosekuturi għandhom jagħmlu użu aħjar mir-riżorsi disponibbli. Fil-ġlieda kontra l-korruzzjoni f’livelli għolja, ir-Rumanija għandha tkompli bl-isforzi tagħha bil-għan li tikkonsolida u tibni fuq il-progress milħuq fil-ġlieda kontra l-korruzzjoni. Ir-riformi mmexxija mill-Ministeru tal-Ġustizzja u mid-Direttorat Nazzjonali Kontra l-Korruzzjoni (DNA), issa jeħtieġu li jkunu segwiti minn sforzi sostnuti min-naħa ta’ l-istituzzjonijiet ta’ l-Istat sabiex il-progress li sar isir irriversibbli. Fil-qasam ta’ l-amministrazzjoni pubblika, il-gvern kompla jirrikorri b’mod estensiv għall-“ordinanzi ta’ emerġenza”, li huma ta’ detriment għall-parlament. Ir-reviżjoni ta’ l-iskali tas-salarji fis-settur pubbliku għadha kwistjoni ta’ importanza partikolari għall-etika professjonali fis-servizz ċivili. Ir-Rumanija għadha pajjiż ta’ tranżitu u sa ċertu punt pajjiż ta’ oriġini u ta’ destinazzjoni għat-traffikar tal-bnedmin. Is-segwitu ta’ każijiet ta’ trattament ħażin fil-kustodja għadhom rarità u xi ħabsijiet huma affettwati minn iffullar u minn kundizzjonijiet ta’ għixien u ta’ iġjene foqra. Fl-istituzzjonijiet prikjatriċi, il-kundizzjonijiet ta’ l-għixien għandhom bżonn jitjiebu. L-istrateġija nazzjonali għall-persuni b’diżabilità u inizjattivi oħra ta’ politika għandhom bżonn ikunu implimentati. L-inklużjoni soċjali tal-minorità tar-Roma għadha teħtieġ sforzi sostanzjali. Hemm bżonn ta’ iktar sforzi biex ikunu miġġielda r-razziżmu, id-diskriminazzjoni, il-ksenofobija u forom oħra ta’ intolleranza. 3. KRITERJI EKONOMIĊI Introduzzjoni Fir-Rapport 2005 tagħha, il-Kummissjoni kkonkludiet li r-Rumanija qed tkompli tikkonforma mal-kriterju li għandha tkun ekonomija tas-suq vijabbli u l-implimentazzjoni rigoruża tal-programm tagħha tar-riforma strutturali għandha tippermetti lir-Rumanija biex tkampa mal-pressjoni kompetittiva u l-forzi tas-suq fi ħdan l-Unjoni. Ir-Rumanija, b’mod ġenerali, żammet l-istabilità makro-ekonomika, anke jekk it-taħlita ta’ politiki kienet inqas prudenti u qajmet tħassib dwar is-sostenibilità tal-kisbiet ta’ stabilizzazzjoni riċenti. Ir-Rumanija kompliet timplimenta l-programm tagħha tar-riforma strutturali, għalkemm mhux b’mod rigoruż fl-oqsma kollha. Fl-2005, il-PGD reali kiber b’4.1% meta mqabbel mat-8.4% fl-2004. Dan it-tnaqqis fit-tkattir ekonomiku kien ikkawżat minn tnaqqis ta’ kważi 14% tal-produzzjoni agrikola minħabba għargħar u nuqqas fit-tkattir tal-produzzjoni industrijali minħabba telf tal-kompetittività. Id-domanda domestika baqgħet b’saħħitha u żbilanċ estern sostanzjali ppersista hekk kif l-esportazzjonijiet netti taw kontribuzzjoni negattiva ta’ 5% lit-tkabbir tal-PGD. Fit-tieni nofs ta’ l-2005 reġa’ kien hemm tkattir fl-esportazzjonijiet u l-investimenti. Id-defiċit kummerċjali u tal-kontijiet kurrenti twessa’ iktar biex leħaq rispettivament 9.9% u 8.7% tal-PGD fl-2005. Id-dħul nett ta’ l-investiment dirett barrani baqa’ 6.6% tal-PGD. Is-swieq tax-xogħol urew ftit li xejn titjib u l-qgħad taż-żgħażagħ u l-qgħad fuq perjodu ta’ żmien twil żdied. Din it-taqsima tivvaluta, għal kull qasam partikolari, l-iżviluppi li seħħew mir-rapport ta’ Ottubru 2005 u t-tħejjija tar-Rumanija għas-sħubija. L-istabilità makroekonomika u t-taħlita tal-politiki Ir-Rapport 2005 ikkonkluda li għandha tingħata prijorità biex terġa’ tkun stabbilita politika fiskali prudenti u politika prudenti tas-salarji fis-settur pubbliku. Mir-rapport ta’ Ottubru 2005, kien hemm progress f’dawn l-oqsma li ġejjin. Il-proċess ta’ diżinflazzjoni reġa’ qabad ritmu iktar mgħaġġel fl-2006. Il-bank ċentrali intensifika l-attivitajiet ta’ sterilizzazzjoni fl-2006 u għolla l-politika monetarja b’rata ta’ 1%, li kkontribwiet biex issikkat il-kundizzjonijiet monetarji u wriet il-prijorità mogħtija għad-diżinflazzjoni. Id-defiċit ġenerali tal-gvern waqa’ għal 0.8% tal-PGD fl-2005 minħabba tnaqqis fil-ħlasijiet ta' l-interessi, żieda fid-dħul mit-taxxi indiretti u infiq limitat tal-kapital. Ir-Rumanija rnexxielha tiffaċċja xogħlijiet ta’ tiswija konsiderevoli li rriżultaw minn għargħar mingħajr ma kienet ikkawżata żieda fid-defiċit. Minħabba li pposponiet proġetti ta’ investiment pubbliku, il-politika fiskali kollha kemm hi ma kinitx pro-ċiklika fl-2005. Il-baġit ta’ l-2006 jenfasizza fuq politika fiskali iktar prudenti u politika iktar restrittiva tas-salarji fis-settur pubbliku. Iż-żieda fis-salarju minimu legali kienet immoderata għal 6.5%. Madankollu, ċerti kwistjonijiet partikolari għad iridu jkunu indirizzati. Wara l-laxkar tal-politika monetarja fl-aħħar tas-sena 2005, il-mira rigward l-inflazzjoni għall-aħħar tas-sena inqabżet kemm kemm u stabbiliet ruħha għal 8.6%. Il-bank ċentrali qed jistenna li ma jilħaqx il-mira tiegħu għall-2006 rigward l-inflazzjoni minħabba żidiet fil-prezzijiet amministrati, l-impatt ta’ l-għargħar fuq il-prezzijiet ta’ l-ikel u d-domanda domestika qawwija. Ir-rekwiżiti iktar stretti fil-qasam tar-riżervi obbligatorji kif ukoll il-miżuri prudenzjali u amministrattivi ma waqqfux aċċellerazzjoni ġdida fiż-żieda tal-kreditu milli sseħħ. Ir-rati ta’ interessi reali fis-suq monetarju baqgħu negattivi hekk kif ir-riskju ta’ influssi ogħla tal-kapital wasslu biex il-bank ċentrali joqgħod lura milli juża għal kollox l-istrument tar-rati ta’ l-interessi. Għalhekk, il-politika monetarja għandha tibqa’ impenjata sew li tilħaq il-miri ta’ l-inflazzjoni mħabbra. Ir-riforma tat-taxxa għall-2005 kellha impatt pro-ċikliku qawwi fuq l-ekonomija u kkawżat telf fid-dħul tat-taxxa diretta ta’ 1% tal-PGD. In-nuqqas fis-salarji tas-settur pubbliku, is-sussidji u t-trasferimenti kellhom impatt baġitarju negattiv ta’ kważi 1% tal-PGD fl-2005. Iż-żieda fis-salarji reali netti fis-settur pubbliku kienet ta’ 20% fl-2005 u iktar żiediet ma kienux imdaħħla totalment fil-baġit għall-2006. L-infiq ta’ madwar 1.9% tal-PGD f’Diċembru 2005 dgħajjef il-konsolidazzjoni fiskali. Ir-riskji fiskali għadhom importanti minħabba li qed jiżdied l-infiq fl-edukazzjoni, l-investiment fl-infrastrutturau u huma ppjanati iktar tiswijiet għall-għargħar. Għalhekk, għandha tkun implimentata l-politika baġitarja u dik tas-salarji fis-settur pubbliku b’konformità mal-miri tad-defiċit u għandha tingħata prijorità biex id-dħul jissaħħaħ b’mod permanenti. Minkejja li naqas it-tkabbir fil-produttività u minkejja li kien hemm xi telf fil-kompetizzjoni fl-2005, il-ftehim kollettiv nazzjonali ddeċieda fuq żieda ta’ 12.1% tas-salarju minimu fis-settur privat fl-2006, li saħħaħ il-bżonn ta’ kunsens fi tliet partijiet dwar il-politika tas-salarji. B’mod ġenerali, wara l-laxkar fl-aħħar parti ta’ l-2005, it-taħlita tal-politiki saret iktar stretta fl-2006 u l-awtoritajiet urew iktar sensibilizzazzjoni tal-bżonn għall-prudenza sabiex jindirizzaw l-iżbilanċi makro-ekonomiċi. Riformi fl-infiq u rispett ta’ l-obbligi fiskali Ir-Rapport 2005 ikkonkluda li għandha tingħata prijorità lill-implimentazzjoni ta’ strateġija ċara ta’ l-ispejjeż fuq perjodu ta’ żmien medju biex issaħħaħ it-tkattir potenzjali u biex tħejji l-adeżjoni ma’ l-UE. Mir-rapporti ta’ Ottubru 2005, kien hemm progress f’dawn l-oqsma li ġejjin. Il-baġit għall-2006 jenfasizza b’mod ċar fuq iż-żamma reali tal-konverġenza ekonomika u fuq it-titjib tal-kapaċità li jkunu assorbiti l-fondi ta’ l-UE, billi l-infiq ikun ristrutturat. Komplew it-tħejjijiet għar-riforma fis-sistema tal-pensjonijiet. Sar progress fir-riforma tas-sistema tas-saħħa. Id-dħul mit-taxxa kien konformi mal-pjanijiet tal-baġit fl-2005. L-ammont tal-VAT, id-dazji doganali u l-kontribuzzjonijiet tas-sigurtà soċjali miġburin ibbenefikaw minn tkattir qawwi fil-konsum, l-importazzjonijiet u s-salarji. Obbligi mhux imħallsa lill-gvern baqgħu jonqsu fl-2005 u ġew irreġistrati inqas arretrati ġodda tat-taxxa fit-tieni nofs ta’ l-2005. Is-simplifikazzjoni ta’ proċeduri għall-eżekuzzjoni furzata, it-trattament ċentralizzat ta’ kontributuri kbar tat-taxxa u t-tneħħija, fil-prinċipju, ta’ l-iskedar mill-ġdid tad-djun taw il-frott tagħhom. Madankollu, ċerti kwistjonijiet partikolari għad iridu jkunu indirizzati. Il-kwalità tal-finanzi pubbliċi kienu milquta minħabba li l-infiq fl-investiment pubbliku, fl-2005, kien inqas minn 1.7% tal-PGD fil-pjanijiet tal-baġit, biex jagħmel tajjeb, parzjalment għaż-żidiet fis-salarji tas-settur pubbliku. Ir-Rumanija għadha ma stabbilitx qafas ċar ta’ l-infiq fuq perjodu ta’ żmien medju biex tappoġġja r-riallokazzjoni ta’ l-infiq pubbliku favur il-kapital uman, l-infrastruttura u l-kapaċità amministrattiva. Dan il-qafas huwa meħtieġ biex ikun hemm spazju fiskali għall-infiq marbut ma’ l-adeżjoni. It-total ta’ l-arretrati tat-taxxa għadu mdaqqas u jilħaq madwar 8% tal-PGD, u huwa meħtieġ iktar titjib f’dak li għandu x’jaqsam mal-ġbir tat-taxxa u l-konformità biex tkun żgurata s-sostenibilità fiskali. Ir-riforma fil-pensjonijiet għad trid tiġi adottata kompletament mill-Parlament. B’mod ġenerali, ma sar l-ebda progress partikolari fir-riforma ta’ l-infiq. Madankollu, il-gvern biħsiebu jirristruttura l-infiq sabiex jissaħħaħ il-potenzjal tat-tkattir ekonomiku. Sar iktar progress fil-promozzjoni tar-rispett ta’ l-obbligi fiskali. Il-privatizzazzjoni u r-ristrutturar industrijali Ir-Rapport 2005 ikkonkluda li t-tkomplija tal-programm ta’ privatizzazzjoni u ż-żarmar attiv ta’ intrapriżi mhux sostenibbli huma meħtieġa. Mir-rapporti ta’ Ottubru 2005, kien hemm progress f’dawn l-oqsma li ġejjin. Sar pass importanti l-quddiem permezz ta’ l-iffirmar tal-kuntratt ta’ privatizzazzjoni għall-ikbar bank kummerċjali (BCR) wara proċess ekwu u trasparenti. Il-privatizzazzjoni fis-settur ta’ l-enerġija mexa bil-mod. Żewġ distributuri ta’ l-elettriku kienu privatizzati. Minn Ottubru 2005, 18-il intrapriża, li fil-biċċa l-kbira tagħhom kienu proprjetà ta’ l-Istat fil-portafoll ta’ AVAS, kienu privatizzati jew ikunu qegħdin fi stralċ. Il-miri ffissati rigward it-tnaqqis ta’ l-imjiegi f’intrapriżi ta’ l-Istat, u l-bejgħ ta’ ċertu numru ta’ intrapriżi zgħar intlaħqu. L-awtoritajiet tat-taxxa komplew jimmonitorjaw u jinfurzaw il-ħlas tat-taxxa ta’ l-intrapriżi u kien evitat l-iskedar mill-ġdid tad-djun. Fis-settur ta’ l-enerġija, l-aġġustament il-fuq tal-prezzijiet kompla b’mod ġenerali. Il-kompetizzjoni fis-suq ta’ l-enerġija bdiet tagħti l-frott tagħha u t-trasparenza tat-tranżazzjonijiet ta’ l-enerġija żdiedet iktar bl-istabbiliment ta’ suq bl-ingrossa ta’ l-elettriku. Komplew l-isforzi biex jitjieb il-ġbir tal-kontijiet ta’ l-elettriku. Fis-settur tal-minjieri, l-aġġustament ta’ l-impjiegi kompla u ngħalqu iktar minjieri. Fit-trasport bil-ferrovija, ir-ristrutturar u ż-żieda kkontrollata fis-salarji wasslu għal titjib fir-riżultati finanzjarji tal-kumpanija tat-trasport tal-merkanzija u ta’ l-infrastruttura. Ir-ristrutturar tal-linja ta’ l-ajru nazzjanali ta profitti netti fl-2005. Madankollu, ċerti kwistjonijiet partikolari għad iridu jkunu indirizzati. Il-privatizzazzjoni ta’ l-aħħar bank kbir ta’ l-Istat sa l-aħħar ta’ l-2005 għadha ma seħħitx. Il-miri tal-privatizzazzjoni stabbiliti mir-Rumanija għad-distribuzzjoni ta’ l-elettriku, il-ġenerazzjoni ta’ l-enerġija u l-estrazzjoni tal-gass għadhom ma ntlaħqux. Ftit li xejn sar progress fil-privatizzazzjoni tal-kumpaniji fis-settur tad-difiża. In-numru totali tal-kumpaniji li l-Istat għandu sehem minnhom żdied minn 1,180 fin-nofs ta’ l-2005 għal 1,233 fil-bidu ta’ l-2006. Dan il-qlib fit-tendenza kien ikkawżat mir-ritorn kostanti tal-kumpaniji fi ħdan il-proprjetà ta’ l-Istat minħabba tilwim fuq kuntratti ta’ privatizzazzjoni. L-għan li jitneħħew ħames kumpaniji kbar mill-protezzjoni ta’ l-Istat qabel it-tmiem ta’ Marzu 2006 ma ntlaħaqx. In-numru ta’ ishma minoritarji miżmuma mill-AVAS ftit li xejn naqas. Iktar minn nofs tal-bqija tal-kumpaniji fil-portafoll tal-AVAS mhumiex meqjusin li jistgħu jkunu privatizzati. F’dan il-kuntest, il-proċeduri ta’ likwidazzjoni u falliment jibqgħu bħala l-aħħar alternattiva għall-AVAS. Ir-Rumanija ddeċidiet li ċċaqlaq id-data maħsuba għat-twettiq tal-proċess ta’ privatizzazzjoni mit-tmiem ta’ l-2006 għat-tmiem ta’ l-2007. L-attivitajiet ta’ privatizzazzjoni u likwidazzjoni jeħtieġ li jkunu aċċelerati sabiex l-iskadenza l-ġdida tkun rispettata. Sabiex tissaħħaħ il-kompetizzjoni fi ħdan is-suq intern, id-distakk bejn il-prezzijiet tal-produtturi tal-gass internazzjonali u domestiċi għandu jonqos. Ir-ristrutturar tas-settur ta’ l-enerġija termali mexa bil-mod u s-settur għadu jsofri minn spejjeż għoljin tal-faċilitajiet tal-produzzjoni, minn nuqqasijiet fis-sistema ta’ distribuzzjoni u minn nuqqas ta’ ħlasijiet endemiċi. Sabiex jintlaħaq l-impenn li l-prezzijiet ikunu allineati kompletament mal-konsum u l-produzzjoni tat-tisħin fl-2007, ir-ristrutturar tas-settur għandu jaċċelera. Fis-settur tal-minjieri, l-aġġustamenti strutturali għandhom jindirizzaw il-problema tan-nuqqas ta’ rendiment u l-akkumulazzjoni ta’ l-arretrati. Fit-trasport bil-ferrovija, huma meħtieġa iktar passi biex jittejjeb l-istat finanzjarju prekarju tal-kumpanija tat-trasport tal-passiġġieri. Fis-settur tal-minjieri u tal-ferroviji, jeħtieġ li tkun abbandunata l-prattika tal-kanċellazzjoni kontinwa tad-djun fir-rigward tal-baġit ta’ l-Istat. B’mod ġenerali, il-proċess ta’ privatizzazzjoni kompla b’pass kajman u r-riżultati ma kienux jirriflettu l-miri tal-gvern. Sar xi progress fir-ristrutturar tas-setturi ta’ l-enerġija, tal-minjieri u tat-trasport. Huwa meħtieġ iktar progress biex jintemm it-telf kostanti u d-dipendenza fuq sussidji diretti u indiretti minn partijiet kbar tas-setturi. L-ambjent ta’ l-intrapriżi Ir-Rapport 2005 ikkonkluda li t-tisħiħ fid-dixxipplina finanzjarja u l-progress sostenibbli fit-tħaddima tal-ġudikatura huma meħtieġa. Mir-rapporti ta’ Ottubru 2005, kien hemm progress f’dawn l-oqsma li ġejjin. L-isforzi biex ikunu limitati l-arretrati l-ġodda tax-taxxa u tas-sigurtà soċjali komplew u d-dixxiplina finanzjarja ssaħħet permezz ta’ l-għażla ta’ politika li b’mod ġenerali toqgħod lura mill-iskedar mill-ġdid tad-djun u l-kanċellazzjoni. Dan jikkontribwixxi għall-ħolqien ta’ kundizzjonijiet ta’ kompetizzjoni ekwa għall-kumpaniji. Sar progress sostanzjali fit-tħaddim tal-ġudikatura ( are wkoll Kapitolu 24 – ġustizzja u affarijiet ta’ l-intern ). Sar progress notevoli permezz tar-rikors għall-proċeduri ta' falliment u likwidazzjoni biex jiffavorixxu l-ħruġ mis-suq. Fl-2005, il-perċentwal tal-każijiet ta’ falliment solvuti bil-likwidazzjoni żdiedu iktar. Il-perċentwal globali ta’ każijiet riżolti żdied b’mod moderat. In-numru ta’ likwidazzjonijiet finalizzati żdied b’mod sinifikanti u r-rata tal-każijiet solvuti bejn sitt xhur u sentejn mill-bidu tagħhom żdiedet bi ftit. F’April 2006, il-kodiċi tal-falliment kien emendat bl-għanijiet li l-proċeduri jkunu simplifikati u biex tittejjeb il-protezzjoni tal-kreditur. Madankollu, ċerti kwistjonijiet partikolari għad iridu jkunu indirizzati. Id-dixxiplina finanzjarja għandha tissaħħaħ iktar. Il-grupp ta’ l-intrapriżi pubbliċi l-kbar li kienu mmonitorjati għadhom qed jakkumulaw arretrati ġodda. Għad hemm nuqqasijiet fil-qafas tal-falliment u l-protezzjoni tal-kreditur għadha dgħajfa, minħabba, partikolarment, iż-żmien relattivament twil u l-perċentwal baxx ta’ rkupru ta’ każijiet ta’ falliment. Dan jenfasizza l-importanza ta’ l-implimentazzjoni effikaċi ta’ l-emenda reċenti li saret fil-qafas tal-falliment. B’mod ġenerali, ġie rreġistrat progress ġdid fit-titjib tad-dixxiplina finanzjarja u ġie osservat progress notevoli fil-proċedimenti ta’ falliment, anke jekk l-akkumulazzjoni ta’ arretrati ġodda kompliet u n-nuqqasijiet fil-qafas tal-falliment għadhom jippersistu. Is-swieq tax-xogħol urew ftit li xejn titjib b’rata tal-qgħad stabbli (7.7 % fl-2005) iżda kemm il-qgħad taż-żgħażagħ (23.8% fl-2005) kif ukoll il-qgħad fuq perjodu ta’ żmien twil (4.4% fl-2005) għadu hemm u qed jogħla. 3.1. Valutazzjoni ġenerali Ir-Rumanija hija ekonomija tas-suq li tiffunzjona. L-implimentazzjoni vigoruża tal-programm ta’ riforma strutturali tagħha għandha tippermettilha li tilħaq il-kriterji ekonomiċi kompletament fil-futur qrib. B’mod ġenerali, ir-Rumanija żammet l-istabbilità makro-ekonomika u tejbet ir-riformi strutturali. Kompla l-progress mir-rapport ta’ Ottubru 2005. Ġiet adottata politika fiskali, monetarja u tas-salarji iktar xierqa. Tjiebet il-konformità fiskali, id-dixxiplina finanzjarja tal-kumpaniji ġiet infurzata aħjar u l-qafas tal-falliment tjieb. Kompla ir-ristrutturar tas-setturi ta’ l-enerġija, tal-minjieri u tat-trasport. Madankollu, ir-riforma fin-nefqa pubblika għandha titjieb u d-dħul mit-taxxi għandu jissaħħaħ. Ir-riformi strutturali aktar fil-fond jirrikjedu b’mod speċjali r-ristrutturar kontinwu tas-setturi ta’ l-enerġija, il-minjieri u t-trasport u progress fl-implimentazzjoni tal-programm ta’ privatizzazzjoni. Għadhom qegħdin jakkumulaw arretrati ġodda u l-qafas tal-falliment għad għandu xi nuqqasijiet. 4. IMPENJI U REKWIŻITI LI JOĦORĠU MIN-NEGOZJATI DWAR L-ADEŻJONI Introduzzjoni Ir-rapporti tal-Kummissjoni ta’ Ottubru 2005 kkonkludew li r-Rumanija laħqet livell konsiderevoli ta’ konformità ma’ l- acquis. Fil-biċċa l-kbira tal-kapitoli ta’ l- acquis ir-Rumanija kienet lesta għall-adeżjoni jew kienu qed isiru preparamenti biex ikunu riżolti l-aħħar kwistjonijiet prinċipali. Fil-każ tal-kapitoli dwar it-trasport, l-enerġija, l-istatistika, l-unjoni ekonomika u monetarja, l-intrapriżi żgħar u ta’ daqs medju, ix-xjenza u r-riċerka, l-edukazzjoni u t-taħriġ, it-telekomunikazzjonijiet, il-protezzjoni tal-konsumatur, ir-relazzjonijiet barranin, il-politika barranija u ta’ sigurtà komuni u d-dispożizzjonijiet baġitarji ta’ l-UE, il-pajjiż kien diġà qed jilħaq, b’mod ġenerali, ma’ l-impenji. Għal dawn il-kapitoli kollha, ir-Rumanija kienet meqjusa li hi preparata biżżejjed għal integrazzjoni fl-UE mingħajr xkiel. Il-konklużjoni baqgħet valida. Barra minn dan, kompla l-progress, per eżempju, fir-relazzjonijiet barranin u l-iżvilupp. Għalhekk, dawn il-kapitoli mhumiex eżaminati hawn isfel, bl-eċċezzjoni tal-kapitoli dwar l-edukazzjoni u t-taħriġ fejn jeħtieġ li jkunu intensifikati t-tħejjijiet. Il-bqija tal-kapitoli kien fihom xi kwistjonijiet li jeħtieġu iktar sforzi mir-Rumanija, u f’numru limitat ta’ każijiet, kienet meħtieġa azzjoni immedjata u deċiżiva sabiex tkun preparata għall-adeżjoni. Dawn il-kwistjonijiet huwa rieżaminati fil-kapitoli rilevanti hawn isfel. Din it-taqsima tagħti għalhekk ħarsa ġenerali lejn il-bqija tal-kwistjonijiet kollha li r-Rumanija jeħtieġ li tindirizza sabiex tkun preparata għall-implimentazzjoni ta’ l- acquis sa l-adeżjoni. 4.1. Kapitoli ta’ l- acquis 4.1.1. Kapitolu 1: Il-Moviment liberu tal-merkanzija Rigward il- miżuri ta’ proċedura u orizzontali , il-korp Rumen għall-istandardizzazzjoni (ASRO) sar membru sħiħ kemm tal-korp Ewropew għall-istandardizzazzjoni CEN kif ukoll tal-Kumitat Ewropew għall-Istandardizzazzjoni Elettroteknika CENELEC. F’Ottubru 2005 il-korp Rumen ta’ akkreditazzjoni (RENAR) reġa’ kiseb l-istatus tiegħu bħala firmatarju tal-Ftehim Multilaterali dwar il-Kooperazzjoni Ewropea għall-Akkreditazzjoni fil-qasam tal-laboratorji ta’ l-ittestjar. RENAR għadu ma reġax kiseb l-istatus tiegħu għas-sistemi ta’ ġestjoni ta’ kwalità u l-entitajiet ta’ ċertifikazzjoni tal-prodotti. Il-kapaċità amministrattiva tal-RENAR għad għandha bżonn titjieb b’mod sinifikanti sabiex tkun żgurata l-akkreditazzjoni ta’ l-istandards ta’ l-UE. It-tħejjijiet f’dan il-qasam għandhom ikunu aċċelerati. Rigward il-leġiżlazzjoni tal- metodu l-qadim, l-implimentazzjoni ta’ l- acquis dwar il-prattika tajba tal-laboratorju mxiet il-quddiem. Għaddejjin tħejjijiet rigward ir-reviżjoni ta’ l-awtorizzazzjonijiet tal-farmaċewtiċi għall-użu uman qabel it-tmiem ta’ l-2006. Għad hemm tħassib dwar il-leġiżlazzjoni tas-sigurtà fl-ikel u l-koltivazzjoni ta’ organiżmi modifikati ġenetikament (OMĠ). Il-leġiżlazzjoni dwar l-oġġetti ta’ l-ikel għadha mhix allineata għall-kollox ma’ l- acquis f’numru importanti ta’ oqsma bħall-adittivi, it-taħwir, il-materjali f’kuntatt ma’ l-ikel, supplimenti ta’ l-ikel għal użu partikolari nutrittiv, il-kontrolli uffiċjali, ir-radjazzjoni li tijonizza, l-ilma minerali u l-OMĠ. Ma hemmx biżżejjed kontrolli uffiċjali fuq OMĠ fejn jidħlu prodotti ta’ l-ikel ġejjin minn uċuh tar-raba ikkultivati fir-Rumanija stess, jew importati. Ir-rekwiżiti ta’ tikkettar u traċċabilità għandhom jintlaħqu totalment, il-proċeduri ta’ kampjunar u l-metodi ta’ analiżi għandhom jitjiebu u l-laboratorji għandhom ikunu akkreditati. Fil-qasam tal-prattika tajba tal-laboratorji, għad trid tkun magħżula awtorità ta’ monitoraġġ. L-allinejament totali fl-oqsma tal-kożmetika u l-fertilizzanti għad irid jintlaħaq. L-adozzjoni u l-implimentazzjoni ta’ pjan ta’ azzjoni b’miżuri speċifiċi huma meħtieġa biex ikun żgurat li l-bdiewa ma jibqgħux jużaw żrieragħ ġenetikament modifikati mhux awtorizzati wara l-adeżjoni. It-tħejjijiet għandhom ikunu aċċelerati b’mod sinifikanti biex ikun żgurat li prodotti ta’ l-ikel ipproċessati li jkun fihom OMĠ ikunu totalment traċċabbli, ittikkettjati u kkontrollati minn meta ssir l-adeżjoni. Fil-kuntest tar-riforma ġenerali tas-sistema ta’ l- akkwist pubbliku , Att dwar l-Akkwist Pubbliku uniku ċar u komprensiv kien adottat f’April 2006 skond ir-regoli ta’ l-UE, u se jidħol fis-seħħ f’Ġunju 2006. Qed tkun preparata l-leġiżlazzjoni sekondarja. Saru żviluppi pożittivi fil-qasam ta’ l-akkwist pubbliku elettroniku. L-Awtorità Nazzjonali ta’ l-Akkwist Pubbliku l-ġdida qed taħdem sew u għandha staff imħarreġ sew. Is-sistema ta’ rimedji tjiebet iżda wieħed għad irid jara kif se jiffunzjona fil-prattika l-Kunsill ta’ Reviżjoni. Il-leġiżlazzjoni sekondarja għad trid tkun implimentata. Hemm bżonn ta’ iktar sforzi biex titqajjem il-kuxjenza dwar il-qafas legali ġdid. S’issa m’hemmx reġistrazzjoni tas-sistema ta’ kontroll ex-ante ta’ l-akkwist pubbliku. B’mod ġenerali, it-tħejjijiet f’dan il-qasam mexjin il-quddiem. Konklużjoni Sar progress sinifikanti fil-qasam ta’ l- akkwist pubbliku u issa r-Rumanija, b’mod ġenerali, laħqet l-impenji u r-rekwiżiti li joħorġu min-negozjati dwar l-adeżjoni f’dan il-qasam. It-tħejjijiet għadhom għaddejjin u l-bqija tal-kwistjonijiet għandhom ikunu riżolti sa l-adeżjoni jekk jinżamm dan ir-ritmu fit-tħejjijiet. Sar progress fil- miżuri ta’ proċedura u orizzontali u fil-leġiżlazzjoni tal- metodu l-qadim . Madankollu, issa huma meħtieġa iktar sforzi u azzjonijiet rapidi f’dawn l-oqsma sabiex ikunu solvuti nuqqasijiet persistenti sa l-adeżjoni. B’mod partikolari, il-kapaċità amministrattiva għandha bżonn titjiet b’mod sinifikanti, speċjalment fil-qasam ta’ l-akkreditazzjoni. Hija meħtieġa azzjoni urġenti biex titlesta t-traspożizzjoni tal-leġiżlazzjoni dwar l-oġġetti ta’ l-ikel u taġġorna l-kapaċità amministrattiva għall-kontroll tal-kultivazzjoni, il-produzzjoni u l-kummerċjalizzazzjoni ta’ l-OMĠ li jqajmu tħassib. B’mod partikolari, l-implimentazzjoni ta’ pjan ta’ azzjoni b’miżuri korrettivi speċifiċi issa hija meħtieġa sabiex tiżgura li r-Rumanija tkun lesta f’dan il-qasam saż-żmien ta’ l-adeżjoni. 4.1.2. Kapitolu 2: Il-Moviment liberu tal-persuni Ma ġew irrapportati l-ebda żviluppi partikolari fil-qasam tad- drittijiet taċ-ċittadini . It-traspożizzjoni ta’ l- acquis il-ġdid dwar id-dritt taċ-ċittadini ta’ l-Unjoni u l-membri tal-familji tagħhom li jmorru lejn, u jgħixu b'mod liberu fi ħdan it-territorju ta' l-Istati Membri għad trid titlesta. Rigward id-drittijiet elettorali, l- acquis għad irid ikun traspost. Il-leġiżlazzjoni għadha ma ġietx emendata sabiex tiżgura li ċ-ċittadini ta’ l-UE li mhux Rumeni jirċievu l-istess trattament bħaċ-ċittadini Rumeni rigward l-aċċess għall-edukazzjoni u l-miżati għall-edukazzjoni. It-tħejjijiet f’dan il-qasam għandhom jitjiebu. Konklużjoni Huma meħtieġa iktar sforzi u azzjoni rapida fil-qasam tad- drittijiet taċ-ċittadini biex jintemm l-allinejament mal-leġiżlazzjoni dwar id-drittijiet elettorali u l-aċċess għall-edukazzjoni. 4.1.3. Kapitolu 3: Il-libertà ta' provvediment ta' servizzi Diversi liġijiet u deċiżjonijiet fuq livell nazzjonali u lokali ġew emendati biex jeliminaw ir-restrizzjonijiet għall- istabbiliment u l-libertà ta’ provvediment ta’ servizzi . Qed jitneħħew restrizzjonijiet legali u amministrattivi. Iktar aġġustamenti huma mistennija għall-proċeduri ta’ liċenzjament u awtorizzazzjoni applikabbli għall-persuni naturali u legali kollha involuti fin-negozju temporanju, ikun xi jkun is-settur. Għandhom ikunu evitati liġijiet u proċeduri amministrattivi b’restrizzjonijiet mhux ġustifikati, per eżempju dwar l-istabbiliment ta’ spiżeriji. It-tħejjijiet f’dan il-qasam għandhom jitjiebu. Fis- settur bankarju , is-sitwazzjoni saret sors ta’ tħassib, minħabba li għad trid tkun żgurata t-traspożizzjoni tad-direttiva l-ġdida iktar rigoruża dwar l-obbligi tal-kapital. Għandu jingħata perjodu biżżejjed ta’ żmien qabel l-implimentazzjoni sabiex il-banek u l-kumpaniji ta’ investiment ikunu jistgħu jipproċedu bl-adattamenti meħtieġa. Għandha tkun żgurata l-konsistenza bejn il-ħidma tat-traspożizzjoni mill-Bank Nazzjonali u l-Kummissjoni tal-Garanziji Nazzjonali rispettivament sabiex ikun hemm superviżjoni koerenti tal-banek u l-kumpaniji ta’ investiment. It-tħejjijiet issa għandhom ikunu aċċelerati. Rigward is- settur ta’ l-assigurazzjoni , ġew approvati numru ta’ atti legali mill-Kummissjoni Superviżorja għall-Assigurazzjoni (ISC) bl-għan ta’ infurzar aħjar u superviżjoni mtejba ta’ l-assiguraturi. Ġie adottat pjan ta’ azzjoni ġdid b’miżuri speċifiċi biex jiġġieldu s-sewqan mhux assigurat. Iċ-Ċentru ta’ Informazzjoni ġie mgħammar b’tagħmit ta’ l-IT effiċjenti. Id- databases issa huma aġġornati b’mod kostanti u rettifikati sabiex il-problema tas-sewqan mhux assigurat tkun taħt kontroll. Tnedew kampanji ta’ sensibilizzazzjoni pubblika u twettqu numru ikbar ta’ spezzjonijiet tal-pulizija. Madankollu, dan il-pjan ta’ azzjoni dwar l-assigurazzjoni tal-vetturi għad irid ikun implimentat. Ħafna mill-istituzzjonijiet meħtieġa għadhom mhux operattivi. L-Entità ta’ Kumpens għadha ma ġietx provduta b’bini jew b’riżorsi finanzjarji. Iċ-Ċentru ta’ Informazzjoni m’għandux biżżejjed staff biex jitratta l-mistoqsijiet. Il-kapaċità finanzjarja tal-Fond ta’ Garanzija għandha bżonn tissaħħaħ. L-indipendenza finanzjarja ta’ l-Uffiċċju Nazzjonali ta’ l-Assigurazzjoni tal-Vetturi jeħtieġ li tkun żgurata. L-infurzar tar-regoli dwar l-assigurazzjoni tal-vetturi bil-mutur huwa baxx. Hemm riskju li r-Rumanija ma tkunx tista’ tiffirma l-ftehim multilaterali fiż-żmien biex tippermetti lill-Kummissjoni tieħu d-deċiżjoni tagħha dwar it-tneħħija tal-kontrolli mal-fruntieri għaċ-ċertifikati ta’ assigurazzjoni sa Diċembru 2006. L-istrutturi amministrattivi għadhom mhumiex għal kollox operattivi u għandhom bżonn jissaħħu. It-tħejjijiet għandhom jitjiebu b’mod konsiderevoli fil-qasam ta’ l-assigurazzjoni. L-infurzar tar-regoli dwar il- protezzjoni tad- data personali tjieb u l-istrutturi amministrattivi issaħħu konsideravolment (Ara l-Kapitolu 24 – Ġustizzja u Affarijiet ta’ l-Intern). Konklu żjoni Sar progress importanti fil-qasam tal- protezzjoni tad- data personali . Ir-Rumanija issa qed tilħaq, b’mod ġenerali, ma’ l-impenji u r-rekwiżiti li joħorġu min-negozjati dwar l-adeżjoni f’dan il-qasam. Fis- settur bankarju , is-sitwazzjoni saret sors ta’ tħassib, minħabba li hemm bżonn ta’ sforzi ikbar biex ikunu trasposti l-obbligi tal-kapital il-ġodda u tkun żgurata l-applikazzjoni uniformi ta’ dawn ir-rekwiżiti u s-superviżjoni koerenti għall-banek u l-kumpaniji ta’ investiment. Sar progress dwar id- dritt ta’ stabbiliment u l-libertà tal-provvediment ta’ servizzi mhux finanzjarji u s- settur ta’ l-assigurazzjoni . Madankollu, issa huma meħtieġa iktar sforzi u azzjonijiet rapidi f’dawn l-oqsma sabiex ikunu solvuti n-nuqqasijiet fiż-żmien, qabel l-adeżjoni. B’mod partikolari, l-isforzi biex ikunu eliminati r-restrizzjonijiet għall-istabbiliment u l-libertà tal-provvediment tas-servizzi għandhom jitjiebu. L-infurzar tar-regoli dwar l-assigurazzjoni tal-vetturi bil-mutur għadu jeħtieġ iktar sforzi. Sabiex jitlestew it-tħejjijiet għas-sħubija, għandhom ikunu stabbiliti l-istituzzjonijiet neċessarji jew isiru operattivi urġentament. 4.1.4. Kapitolu 4: Il-Moviment liberu tal-kapital Rigward il-ġlieda kontra l- ħasil tal-flus , l-entitajiet saru iktar konxji mill-obbligu ta’ notifika u sar xi progress fir-rapportar ta' tanżazzjonijiet suspettużi. Sistema ta’ kontroll iktar attiva qed tkun applikata fl-entitajiet li għandhom obbligu ta’ notifika, bħall-kasinos u l-uffiċċji tat-tisrif tal-flus. Il-leġiżlazzjoni li timplimenta l-liġi emendata dwar il-ħasil tal-flus għad trid tiġi adottata f’xi każijiet, bħall-entitajiet ta’ notifika mingħajr korp regolatorju. Ir-rakkomandazzjonijiet riveduti tat- Task Force ta' Azzjoni Finanzjarja (FATF) dwar il-ħasil tal-flus u l-finanzjament tat-terroriżmu għadhom ma ġewx allinejati. Ir-rapportar mill-entitajiet privati għadu insuffiċjenti, speċjalment f’setturi barra dawk tal-banek u tal-garanziji, bħall-beni immobbli u l-kasinos, li huma partikolarment vulnerabbli għall-ħasil tal-flus. Għad baqa’ nuqqas ta’ ftehim bażiku fost xi wħud mill-entitajiet ta’ notifika bħan-nutara. Is-superviżjoni ta’ entitajiet ta’ notifika mill-Unità ta’ Intelliġenza Finanzjarja (FIU) kienet limitata għal ftit setturi biss. Barra minn dan, l-FIU kienet qed tiffaċċja problemi ta’ ġestjoni u ta’ amministrazzjoni li affettwaw it-tħaddim tagħha. Iktar riżorsi u għarfien espert, speċjalment analisti finanzjarji huma meħtieġa fl-FIU. Għad trid tissaħħaħ il-kooperazzjoni effettiva bejn l-elementi fl-entitajiet u ma’ pajjiżi terzi. L-effettività tal-miżuri kontra l-ħasil tal-flus hija mfixkla minn problemi ta’ l-infurzar tal-liġi (Ara l-Kapitolu 24 – Ġustizzja u Affarijiet ta’ l-Intern). Konklużjoni Sar xi progress fil-qasam tal- ħasil tal-flus . Madankollu, ir-riżultati għadhom limitati f’termini ta’ implimentazzjoni effettiva u ta’ infurzar, partikolarment fl-oqsma tas-sensibilizzazzjoni, in-notifika ta’ tranżazzjonijiet suspettużi u l-attivitajiet ta’ superviżjoni. Issa huma meħtieġa iktar sforzi u azzjoni rapida f’dan il-qasam sabiex ikunu megħluba n-nuqqasijiet fiż-żmien, qabel l-adeżjoni. 4.1.5. Kapitolu 5: Liġi tal-Kumpaniji L-istrateġija nazzjonali dwar il- protezzjoni tad-drittijiet tal-proprejtà intelletwali u industrijali (IPR) u l-pjan ta’ azzjoni relatat magħha adottat f’Settembru 2005, li għandu l-għan li jtejjeb l-istrutturi amministrattivi u l-infurzar, qed jiġu implimentati. Il-leġiżlazzjoni l-ġdida tippermetti l-investigazzjonijiet ex-officio u l-prosekuzzjoni ta’ reati relatati mal-IPR permezz ta’ dipartiment speċjali fl-Uffiċċju tal-Prosekutur Ġenerali. Ir-rwol ta’ l-Uffiċċju tal-Prokuratur Ġenerali bħala entità ċentrali ta’ koordinazzjoni ssaħħaħ. L-iskambju ta’ l-informazzjoni, il-koordinazzjoni u l-kooperazzjoni bejn l-istituzzjonijiet kollha u l-awtoritajiet ta’ l-infurzar tal-liġi ssaħħu. Ittieħdu miżuri xierqa għas-sensibilizzazzjoni fost il-pubbliku u kien hemm taħriġ kontinwu għall-istaff. Saru sforzi b’saħħithom għat-titjib tal-komunikazzjoni bejn l-istituzzjonijiet. Madankollu, għad irid jintemm l-allinejament fil-qasam tal-privattivi tal-bioteknoloġija. Barra minn dan, iridu jsiru tħejjijiet xierqa għall-ipproċessar ta’ applikazzjonijiet għal Ċertifikati Supplimentari ta’ Protezzjoni sa mid-data ta’ l-adeżjoni. Il-miżuri ta’ sensibilizzazzjoni jeħtieġ li jixterdu iktar. Għandhom jinżammu l-isforzi għall-komunikazzjoni. Il-komunikazzjoni bejn l-istituzzjonijiet u l-organizzazzjonijiet tad-detenturi tad-drittijiet jeħtieġ li tiżviluppa iktar. Reati relatati mal-IPR għadhom ta’ theddida u sfida reali. M’hemmx reġistrazzjoni ta’ riżultati konkreti u tanġibbli. Hija meħtieġa iktar kjarifikazzjoni rigward is-soċjetajiet ta’ amministrazzjoni kollettiva. B’mod ġenerali, it-tħejjijiet fil-qasam tal-protezzjoni tad-drittijiet tal-proprjetà intelletwali u industrijali, inkluż l-infurzar, jeħtieġ li jkunu aċċelerati. Konklużjoni Sar progress sinifikanti fil-qasam tal- protezzjoni tad-drittijiet tal-proprjetà intellettwali u industrijali . Madankollu, iktar sforzi u azzjoni rapida issa huma meħtieġa f’dan il-qasam sabiex in-nuqqasijiet ikunu riżolti fil-ħin, qabel l-adeżjoni. 4.1.6. Kapitolu 6: Politika dwar il-kompetizzjoni Rigward l- għajnuna mill-Istat , il-kwalità tal-valutazzjoni u l-analiżi tal-Kunsill għall-Kompetizzjoni dwar miżuri ta’ għajnuna tjiebu notevolment. Sar progress sinifikanti kemm f’termini ta’ moderazzjoni min-naħa ta’ l-entitajiet li jagħtu l-għajnuna mill-Istat kif ukoll f’termini ta’ kontroll min-naħa tal-Kunsill tal-Kompetizzjoni, li fetaħ investigazzjoni ex-officio u kompla bl-isforzi tiegħu biex jiżgura konformità ikbar ma' l-obbligu ta' notifika ex-ante . Dan kien jikkonċerna diversi każijiet ta’ għajnuna ta’ salvataġġ u ta’ ristrutturar u miżuri ta’ għajnuna marbuta mal-privatizzazzjoniji ta’ intrapriżi b’mod partikolari. Il-mekkaniżmu ta’ konsultazzjoni minn qabel (li permezz tiegħu l-Kummissjoni toffri parir tekniku mhux formali dwar abbozz ta’ deċiżjonijiet qabel ma jkunu adottati) ta riżultati tajbin. Grupp ta’ ħidma inter-ministerjali dwar kwistjonijiet ta’ għajnuna mill-Istat u task-force inter-ministerjali ta’ livell għoli jappoġġjaw il-ħidma tal-Kunsill għall-Kompetizzjoni billi jiżguraw li l-pjanijiet kollha ta’ l-għajnuna mill-Istat tal-Ministeri kollha jkunu notifikati. Il-Kunsill għall-Kompetizzjoni beda jimplimenta wkoll id-deċiżjonijiet tiegħu biex jirkupra l-għajnuna illegali. Rigward l-għajnuna mill-istat għall-industrija ta’ l-azzar, l-awtoritajiet Rumeni qed ikomplu jikkooperaw mill-qrib mal-Kummissjoni dwar l-implimentazzjoni tal-Programm Nazzjonali għar-Ristrutturar ta' l-Azzar. Minn Ottubru 2005 l-awtorità tal-kompetizzjoni Rumena ma awtorizzat l-ebda għajnuna favur l-impjanti ta’ l-azzar inkluża fil-Programm Nazzjonali għar-Ristrutturar. Għaldaqstant, l-implimentazzjoni tal-kundizzjonijiet u l-obbligi ta’ ristrutturar jeħtieġ li jitjiebu, kif ukoll l-irkupru ta’ għajnuna mhux kumpatibbli mogħtija lill-kumpaniji ta’ l-azzar li ma jaqgħux taħt il-Programm ta’ Ristrutturar (Ara l-Kapitolu 15 – Politika industrijali). In-notifika ex-ante tal-miżuri l-ġodda kollha ta’ għajnuna b’rabta mal-każijiet ta’ ristrutturar, mar-rapporti ta’ ħlas jew mal-privatizzazzjoni għadha mhix implimentata skond l-istandards meħtieġa. Jeħtieġ li jittieħdu miżuri addizjonali biex ikun hemm iktar dixxiplina fi ħdan l-entitajiet li jagħtu l-għajnuna mill-Istat u biex titjieb il-kooperazzjoni bejn dawn l-entitajiet, bħall-Ministeru tal-finanzi pubbliċi u l-awtorità ta’ privatizzazzjoni AVAS, u l-Kunsill għall-Kompetizzjoni. Barra minn hekk, f’diversi każijiet iffurmaw problemi gravi, li jagħmluha impossibbli għall-kumpaniji biex iżommu l-kapaċità ta' produzzjoni u tal-ħaddiema mingħajr għotjiet ġodda ta' għajnuna. Konklużjoni Sar progress tajjeb fl-infurzar ta’ l- għajnuna mill-Istat . Madankollu, iktar sforzi u azzjoni rapida issa huma meħtieġa f’dan il-qasam sabiex in-nuqqasijiet ikunu riżolti fil-ħin, qabel l-adeżjoni. B’mod partikolari, għandhom ikomplu l-isforzi biex tkun konkluża l-valutazzjoni tal-miżuri ta’ għajnuna prinċipali eżistenti fil-ħin. Il-garanti li jagħtu l-għajnuna mill-Istat għandhom jiżguraw kontroll ex ante ta’ l-iskemi ta’ l-għajnuna mill-Istat mill-Kunsill għall-Kompetizzjoni. Il-“mekkaniżmu interim” għall-għajnuna mill-Istat jipprevedi li l-miżuri ta’ għajnuna mogħtija f’pajjiż li jkun se jissieħeb, li għandhom ikomplu japplikaw wara l-adeżjoni, għandhom jitqiesu bħala għajnuna eżistenti fi ħdan l-ambitu ta’ l-Artikolu 88(1). Rigward dan il-mekkaniżmu, l-Anness V ta’ l-Att ta’ Adeżjoni jiddikjara li “fir-rigward tar-Rumanija, paragrafu 1(c) għandu japplika biss għal miżuri ta’ għajnuna vvalutati mill-awtorità Rumena ta’ l-Għajnuna mill-Istat wara tali data, deċiża mill-Kummissjoni fuq il-bażi ta’ monitoraġġ kontinwu ta’ l-impenji meħuda mir-Rumanija fil-kuntest tan-negozjati dwar l-adeżjoni, li r-reġistru ta’ infurzar ta’ l-għajnuna mill-Istat tar-Rumanija jkun leħaq livell sodisfaċenti fil-perjodu ta’ qabel l-adeżjoni.” Il-monitoraġġ tal-Kummissjoni u l-isforzi meħuda mill-awtoritajiet Rumeni juru li dan il-livell issa ntlaħaq u għalhekk il-Kummissjoni se tapplika l-paragrafu 1(c) ta’ l-Anness ta’ l-Att ta’ Adeżjoni minn Mejju 2006. 4.1.7. Kapitolu 7: Agrikoltura Kwistjonijiet orizzontali Il-qafas wiesa’ amministrattiv għaż-żewġ aġenziji ta’ ħlas issa huwa fis-seħħ u l-kapaċità amministrattiva ġenerali ssaħħet: ġew impjegati 3,600 persuna fl-aħħar ta’ Marzu, qed jitħallsu pagi iktar għoljin lill-istaff li jieħu ħsieb il-ġestjoni tal-fondi għall-iżvilupp rurali ta’ l-UE u ġew akkwistati uffiċċji li bħalissa qed ikunu mgħammra b’tagħmir ta’ l-IT. Ir-rwol u l-mandat ta’ l-aġenziji ġew definiti b’mod wiesa’. Għadhom jeżistu nuqqasijiet importanti: hemm nuqqas ta’ bini xieraq għall-uffiċċji, tagħmir, proċeduri u sistemi ta’ l-IT. Barra minn hekk, ir-Rumanija biħsieba timpjega 1,400 persuna. L-istaff jeħtieġ li jkun imħarreġ kif xieraq qabel l-adeżjoni sabiex ikun jista’ jwettaq il-missjonijiet tiegħu sew. Il-kapaċità amministrattiva ġenerali u l-infrastruttura ta’ l-aġenziji li jħallsu għadhom sorsi ta’ tħassib serju u għandhom jissaħħu b’mod urġenti. Il-pjan prinċipali oriġinali għat-twaqqif ta’ Amministrazzjoni Integrata u Sistema ta’ Kontroll (IACS) kienet aġġornata biex turi d-dewmien fl-implimentazzjoni tagħha. Il-baġit kien allokat u r-reklutaġġ ta’ l-istaff miexi. L-elaborazzjoni ta’ reġistru ta’ l-irziezet u d- database rilevanti tiegħu hija għaddejja u d-dettalji ta’ madwar 75% tal-bdiewa reġistrati kollha kienu mdaħħla fid- database . Is-Sistema ta’ Identifikazzjoni tal-Pakketti ta’ l-Art (LPIS) għadha mhix lesta. Għalkemm ir-ritratti meħudin mill-ajru huma disponibbli, għad jonqos ritratti ta’ l-art li jistgħu jintużaw ta’ 36% tal-pajjiż u d-diġitizzazzjoni tal-blokki saret għal 40% biss tar-ritratti ta’ l-art. Għadu kif beda x-xogħol biex titwaqqaf rabta bejn il-bdiewa u l-blokki tal-LPIS. Din hija meħtieġa biex tforni lill-bdiewa b’materjal grafiku li jindika l-fruntieri tal-pakketti ta’ referenza, in-numru ta’ identifikazzjoni uniku u ż-żona tagħhom. Dan jikkonsisti f’ammont ta’ xogħol konsiderevoli, speċjalment meta jitqies in-numru ta’ benefiċjarji mistennija. Ħafna proċeduri u gwidi għadhom qed ikunu elaborati li jinkludu l-implimentazzjoni tal-kundizzjonijiet tajbin għall-agrikoltura u l-ambjent u d-definizzjoni ta’ żoni inqas favorevoli. L-akkwist tal- hardware u l-iżvilupp tas-softwer tal-IACS għandhom jitjiebu urġentament. Ir-ritmu kurrenti tal-progress ma jippermettix lis-sistema tal-IACS/LPIS biex tkun operattiva sa l-adeżjoni. Il-leġiżlazzjoni dwar il- mekkaniżmi kummerċjali kienet allinejata iktar. Verżjoni simplifikata ta’ ċertifikati ta’ esportazzjoni u importazzjoni u s-sistema ta’ garanziji għall-importaturi u l-esportaturi ta’ ċerti prodotti agrikola ġiet inrodotta. Ġiet imwaqqfa entità u r-reklutaġġ ta’ l-istaff miexi. F’Marzu 2006, l-aġenzija ta’ ħlas ħadet ir-responsabilità li tippubblika liċenzji ta’ importazzjoni u esportazzjoni. Protokoll ta’ kooperazzjoni kien iffirmat ma’ l-Awtorità Nazzjonali responsabbli għal kwistjonijiet Sanitarji u Veterinarja u tas-Sigurtà ta’ l-Ikel. Madankollu, il-kooperazzjoni bejn il-parteċipanti prinċipali fil-mekkaniżmi kummerċjali għadha dgħajfa. Dan japplika għall-entitajiet responsabbli mil-liċenzji ta' esportazzjoni u importazzjoni kif ukoll mill-ħlas lura ta' fondi, mis-servizzi doganali, l-entità responsabbli mill-kontrolli amministrattivi ex-post u l-Awtorità Nazzjonali responsabbli għal kwistjonijiet Sanitarja u Veterinarja u tas-Sigurtà ta' l-Ikel. L-Aġenzija ta’ Ħlas għadha ma ħaditx ir-responsabilità għall-mekkaniżmi kummerċjali. It-tħejjijiet f’dan il-qasam tal-mekkaniżmi kummerċjali għandhom ikunu aċċelerati. Ma jista’ jkun rapportat l-ebda żvilupp sinifikanti rigward il- politika dwar il-kwalità . It-tħejjijiet f’dan il-qasam għandhom jitjiebu. Organizzazzjonijiet tas-suq komuni (CMOs) Rigward l-CMOs, sar xi progress fil-biċċa l-kbira tas-setturi għalkemm għad trid tkun stabbilita l-istruttura effettiva u amministrattiva għall-infurzar ta’ dawn l-organizzazzjonijiet tas-suq. Barra minn hekk, iktar reklutaġġ ta’ l-istaff kif ukoll taħriġ xieraq u definizzjoni ċara tal-proċeduri għall-istituzzjonijiet differenti li għandhom x’jaqsmu mas-seturi tas-suq huma meħtieġa. Ġie stabbilit dipartiment għall-intervent tas-suq ta’ l- uċuħ kultivabbli fi ħdan l-aġenzija ta’ ħlas iżda huwa nieqes mill-istaff. Ġiet iddisinnjata sistema ta’ rappurtar tal-prezzijiet u issa qed tiġi indrodotta. L-ebda żvilupp partikolari ma ġie rrappurtat fil-qasam taz- zokkor . L-istaff li jieħu ħsieb dan il-qasam fl-aġenzija ta’ ħlas għadu mhux biżżejjed. Fil-qasam tal- frott u l-ħaxix , sar progress fl-implimentazzjoni tal-kontroll tal-kwalità tal-prodotti friski u l-istandards tal-kummerċjalizzazzjoni. Sar ukoll progress fir-rigward ta’ l-istruttura amministrattiva għall-għarfien tal-produtturi. Ir-reġistrazzjoni tal-kummerċjanti tjiebet; id- database rispettiva hija aġġornata kull xahar u bdew jinġabru l-prezzijiet li jkunu attwalment japplikaw. L-awtorità ta’ superviżjoni għadha nieqsa mill-istaff, it-tagħmir ta’ spezzjoni jeħtieġ li jitjieb u l-analiżi tar-riskji għas-sistemi ta’ spezzjoni tinsab fi stadju bikri. Ġiet adottata leġiżlazzjoni ġdida biex tintroduċi mekkaniżmi ta’ intervent kummerċjali għall- inbid u prodotti sekondarji relatati ma’ l-inbid. Ir-reġistru ta’ l-għelieqi tad-dwieli għad għandu jsir kumpatibbli mal-IACS. Il-qafas leġiżlattiv għas-settur tal- ħalib kien adottat b’mod ġenerali u l-istruttura istituzzjonali biex tmexxi s-sistema tal-kwota kienet stabbilita bil-ħolqien tad-dipartiment tal-kwota tal-ħalib u b’seba’ uffiċċji reġjonali u l-Kunsill Nazzjonali għall-Ħalib bħala korp konsultattiv. Madankollu, dawn l-istrutturi għall-ħalib għadhom mhumiex operattivi. Huma meħtieġa iktar sforzi f’termini ta’ staff, tagħmir u distribuzzjoni ċara tal-missjonijiet bejn dawn l-entitajiet u l-aġenzija ta’ ħlas biex kun żgurat li s-sistema tkun operattiva sa meta sseħħ l-adeżjoni. L-approvazzjoni tal-manifattura tal-ħalib (ix-xerrejja tal-ħalib) u ċ-ċentri ta’ ġbir għadhom iridu jitqiegħdu fil-prattika. Ma ġie rrappurtat l-ebda progress rigward ir-regoli għall-allokazzjoni individwali tal-kwoti tal-ħalib, partikolarment il-kwoti tal-bejgħ dirett kif ukoll rigward l-istabbiliment ta’ pjan għal laboratorju nazzjonali ta’ referenza. Rigward is-setturi l- laħam taċ-ċanga, tan-nagħaġ u tal-majjal , il-leġiżlazzjoni kienet allinejata iktar ma’ l- acquis . Il-kapaċità amministrattiva għall-introduzzjoni tal-klassifikazzjoni tal-karkassi u s-sistemi tar-rappurtar tal-prezzijiet kienu żviluppati iżda għadhom mhux operattivi. L-ispetturi u l-klassifikaturi jeħtieġ li jkunu mħarrġa u mogħtija liċenzja. It-tħejjijiet f’dan il-qasam għandhom jitjiebu. Il-fondi kienu allokati biex jiddisinnjaw sistema ta’ rappurtaar tas-suq. L-istandards tal-kummerċjalizzazzjoni marbuta mal-klassifikazzjoni skond il-piż u l-ittikkettar tal- bajd u t-tjur huma fis-seħħ u qed ikunu infurzati. Il-kapaċità amministrattiva tad-dipartiment rilevanti ta’ l-aġenzija ta’ ħlas hija dgħajfa. B’mod ġenerali, it-tħejjijiet fil-qasam ta’ l-organizzazzjonijiet tas-suq komuni jeħtieġ li jkunu aċċelerati konsiderevolment, partikolarment riward il-kapaċità amministrattiva. Kwistjonijiet veterinarji Rigward l- enċifalopatija sponġiformi trasmittibli (TSE) u l-prodotti sekondarji ta’ l-annimali , ġew irrappurtati biss żviluppi limitati. L-infurzar tal-projbizzjoni ta’ l-għalf f’kumpaniji bil-faċilitajiet ta’ proċessar tagħhom mhuwiex garantit (stokkijiet ta’ għalf mitħun mil-laħam u l-għadam għadhom ma nqerdux). Il-faċilitajiet ta’ l-ipproċessar, il-ġbir u t-trattament xieraq ta’ materjal ta’ riskju għoli għadhom mhux fis-seħħ. Skond l-istrateġija ta’ l-2005 għar-ristrutturar u l-iżvilupp ta’ sistema nazzjonali ta’ l-annimali u l-prodotti sekondarji tagħhom, kienu mnedija tmien sejħiet għall-offerti biex ikopru t-territorju tar-Rumanija. Il-kumpaniji magħżula se jkollhom liċenzja u l-obbligu li jistabbilixxu sistema għall-ġbir ta’ materjali ta’ riskju għoli kif ukoll li jibnu u jgħammru stabbilimenti ta’ proċessar bl-għan li jsiru operattivi sa l-aħħar ta’ l-2006. L-abilità operattiva tagħhom għadha sors ta’ tħassib serju. Stokkijiet ta’ għalf mitħun mil-laħam u l-għadam għad iridu jinqerdu u jinħarqu. Rigward l-istabbiliment ta’ sistema ta’ kontroll veterinarju fis-suq intern , l-identifikazzjoni u r-reġistrazzjoni ta’ l-annimali u ċ-ċaqliq tagħhom mexa iktar il-quddiem u d- database qed titlesta. Rigward l-iċċekkjar veterinarju dwar l-importazzjonijiet minn pajjiżi terzi u r-regoli dwar l-importazzjonijiet, ġew konklużi b’suċċess l-offerti tat-tmien postijiet ta’ spezzjoni tal-fruntieri (BIPs) u beda x-xogħol ta’ kostruzzjoni. Ir-relazzjonijiet bejn l-operatur u l-Awtorità Nazzjonali responsabbli minn kwistjonijiet Sanitarji u Veterinarji u tas-Sigurtà ta’ l-Ikel (NSVFSA) mhumiex issimplifikati biżżejjed biex jiggarantixxu li l-NSVFSA, bħala l-awtorità kompetenti, tista’ tiżgura l-ġestjoni effettiva tas-sistema. Il-kapaċità amministrattiva tad-dipartiment ta’ l-identifikazzjoni ta’ l-annimali għalhekk għandha tissaħħaħ b’mod konsiderevoli peress li post wieħed biss minn sebgħa huwa mimli bħalissa. Il-faċilitajiet tal-BIPs għad iridu jitlestew ftit żmien qabel l-adeżjoni sabiex l-istaff ikun jista’ jsegwi t-taħriġ u jiffamiljarizza ruħu ma’ l-użu tal-faċilitajiet u l-proċeduri. It-tħejjijiet f’dan il-qasam għandhom jitjiebu. Rigward il- kontroll tal-mard ta’ l-annimali , l- acquis ġie traspost u implimentat. Strateġija nazzjonali għall-qerda tad-deni klassiku tal-ħnieżer li tipprojbixxi tilqim preventiv minn Jannar 2006 ġiet adottata u qed tkun riveduta. Ġie adottat pjan nazzjonali għall-kontroll tal-marda. Il-fondi kienu allokati biex jikkumpensaw il-bdiewa. Il-pjan għandu jkun estiż biex ikopri t-tilqim tal-ħnieżer selvaġġi, tilqim urġenti ta’ ċerti ħnieżer domestiċi mlaqqma u jinkludi pjanijiet ta’ kontinġenza u ta’ sorveljanza. Kontrolli stretti tal-prevenzjoni tat-tilqim għandhom ma twettqux. It-tħejjijiet f’dan il-qasam għandhom ikunu aċċelerati. Numru ta’ kontrolli fuq l-esportazzjonijiet ta’ ekwini twettqu fil- kummerċ ta’ annimali ħajjin u prodotti ta’ l-annimali . Madankollu, it-tħejjijiet f’dan il-qasam għandhom jitjiebu. Rigward is- saħħa pubblika , bħalissa għaddejja l-implimentazzjoni tal-programm ta’ modernizzazzjoni ta’ l-istabbilimenti ta’ l-ikel agrikolu. In-numru ta’ “stabbilimenti mhux konformi mingħajr pjan ta’ modernizzar” tnaqqas konsiderevolment. Dan huwa sinjal ta’ progress tajjeb u r-ritmu kurrenti fl-immodernizzar għandu jinżamm. It-tħejjijiet għandhom jitħaffu biex titjieb il-ġestjoni tal-ġbir u t-trattament ta’ ħalib mhux ipproċessat li mhux konformi. Il-leġiżlazzjoni dwar il-bejgħ dirett għad trid titlesta. L-NSVFSA ħadet passi tajbin biex tintroduċi l-elementi varji meħtieġa għal sistema ta’ kontroll għall- kura ta’ l-annimali . L-infurzar ta’ l- acquis huwa għaddej. Il-kapaċità amministrattiva ta’ l-Aġenzija Nazzjonali għat-Titjib u r-Riproduzzjoni fiż- żootekniki tjiebet. It-tħejjijiet f’dan is-settur għandu jkun aċċelerat. Is-sistema ta’ kontroll għall- għalf ta’ l-annimali teħtieġ iktar titjib sabiex tilħaq ir-rekwiżiti tas-sigurtà ta’ l-ikel u l-għalf. It-tħejjijiet f’dan il-qasam għandhom ikunu aċċelerati. Konklużjoni Sar progress fl-oqsma tal- kura ta’ l-annimali . Ir-Rumanija issa qed tilħaq, b’mod ġenerali , ma’ l-impenji u r-rekwiżiti li joħorġu min-negozjati dwar l-adeżjoni f’dan il-qasam. Sar progress fl-oqsma tal- mekkaniżmi kummerċjali u l- organizzazzjonijiet tas-suq komuni u fil- kummerċ ta’ l-annimali u l-prodotti ta’ l-annimali , iż- żootekniki u l- għalf ta’ l-annimali . Sar progress tajjeb rigward l-identifikazzjoni u r-reġistrazzjoni ta’ l-annimali u ċ-ċaqliq tagħhom fil-qasam tas- sistema ta’ kontroll veterinarja fis-suq intern , il- kontroll tal-mard ta’ l-annimali u s- saħħa pubblika bl-immodernizzar ta’ l-istabbilimenti. L-ebda żvilupp partikolari ma jista’ jkun rapportat rigward il- politika dwar il-kwalità . Issa huma meħtieġa iktar sforzi u azzjoni rapida f’dan il-qasam sabiex ikunu riżolti n-nuqqasijiet fiż-żmien, qabel l-adeżjoni. Sar progress f’dawn l-aħħar xhur fl-oqsma ta’ l- aġenziji ta’ ħlas u fis- Sistema ta’ Amministrazzjoni Integrata u ta’ Kontroll (IACS), iżda għad hemm tħassib serju dwar jekk l-Aġenziji ta’ Ħlas u l-IACS/LPIS humiex se jkunu operattivi sad-data ta’ l-adeżjoni. Il-progress kien limitat rigward l- enċifalopatija sponġiformi trasmittibli (TSE) u l-prodotti sekondarji ta’ l-annimali , li huwa wkoll qasam ta’ tħassib serju. Ir-Rumanija għandha tieħu azzjoni immedjata u deċiżiva sabiex tkun lesta sad-data ta’ l-adeżjoni. 4.1.8. Kapitolu 8: Sajd Rigward il- ġestjoni tar-riżorsi u l-flotta u l- ispezzjoni u l-kontroll , il-kapaċità amministrattiva ta’ l-Aġenzija Nazzjonali dwar is-Sajd u l-Akwakultura (NAFA) issaħħet. Is-Sistema ta’ Monitoraġġ tal-Bastimenti tas-Sajd ilha operattiv minn Frar 2006 u t-tagħmir neċessarju ta’ monitoraġġ kien installat. Ir-Rumanija stabbiliet ir-Reġistru tal-Flotta tas-Sajd li jinkludi l-bastimenti tas-sajd kollha, u d- database rilevanti hiija operattiva. Id- data tat-test kienet trażmessa lir-Reġistru tal-Flotta tas-Sajd tal-Komunità iżda mhux fil-format xieraq. Dan japplika wkoll għas-sistema ta’ reġistrazzjoni tal-qbid, fejn id- data mil-logbook, id-dikjarazzjonijiet tal-ħatt u l-informazzjoni dwar in-noti tal-bejgħ bħalissa mhumiex imdaħħlin fil-kompjuter f’format li jinqara u b’konsegwenza ta’ dan, il-kontro-verifiki mhumiex possibbli. B’mod ġenerali, it-tħejjijiet huma avvanzati rigward ir-riżors u t-tmexxija tal-flotta u l-ispezzjoni u l-kontroll. Il-kapaċità operattiva u amministrattiva għall-ġestjoni ta’ l- azzjoni strutturali fi ħdna in-NAFA issaħħet. Diversi responsabilitajiet għat-tmexxija tal-fondi strutturali għad iridu jkunu kjarifikati, notevolment sabiex jeskludu l-Kumpanija Nazzjonali għall-Ġestjoni tar-Riżorsi tas-Sajd minn kwalunkwe rwol fil-ġestjoni tal-fondi tal-Komunità bħala entità intermedjarja. It-tħejjijiet f’dan il-qasam għandhom jitjiebu. Rigward il- politika tas-suq , s’issa n-NAFA awtorizzat 44 organizzazzjoni tal-produtturi. Il-punti tal-ħatt u ċ-ċentri ta’ l-ewwel bejgħ kienu stabbiliti kemm għas-sajd intern kif ukoll għas-sajd fil-baħar. It-tħejjijiet għandhom ikomplu, partikolarment rigward it-trażmissjoni u l-kompjuterizzazzjoni tad- data . Konklużjoni Sar progress sinifikanti fl-oqsma tal- ġestjoni tar-riżorsi u l-flotta u l- ispezzjoni u l-kontroll u fil- politika tas-suq . B’mod ġenerali, ir-Rumanija issa qed tilħaq ma’ l-impenji u r-rekwiżiti li joħorġu min-negozjati dwar l-adeżjoni. It-tħejjijiet għadhom għaddejjin u l-bqija tal-kwistjonijiet, bħas-sistemi tar-reġistrazzjoni tal-qbid għandhom ikunu riżolti sa l-adeżjoni jekk jinżamm dan ir-ritmu. Sar progress fil-qasam ta’ l- azzjoni strutturali . Madankollu, iktar sforzi u azzjoni rapida issa huma meħtieġa biex jeskludu l-Kumpanija Nazzjonali għall-Ġestjoni tar-Riżorsi tas-Sajd mill-ġestjoni tal-fondi strutturali tal-Komunità. 4.1.9. Kapitolu 10: Tassazzjoni Fl-oqsma tal- VAT u t- tassazzjoni diretta , il-leġiżlazzjoni għad tird tkun adottata fil-qasam tat-taxxa ażjendali u tad-dħul kif ukoll tal-VAT. It-tħejjijiet issa jeħtieġ li jitjiebu. Fil-qasam tal- kooperazzjoni amministrattiva u l-għajnuna reċiproka , il-kapaċità amministrattiva b’mod ġenerali tjiebet kemm kemm, speċjalment fil-qasam tal-VAT. Ittieħdu miżuri biex itejbu r-rata tal-ġbir, li qed togħla, għalkemm bil-mod. Il-livell tal-ġbir tat-taxxa fir-Rumanija b’mod ġenerali huwa eċċessivament baxx u huwa meħtieġa titjib urġenti f’dan ir-rigward. Il-kapaċità ta’ kontroll ta’ l-amministrazzjoni għadha dgħajfa, partikolarment fir-rigward tat-taxxi tas-sisa fuq prodotti alkoliċi. Ir-Rumanija jeħtieġ li twettaq riforma ġenerali fl-amministrazzjoni u l-ġbir tat-taxxa bl-għan li tiżgura l-integrità, tipprevjeni l-kunflitti ta’ interess u tindirizza n-nuqqas tar-riżorsi. Titjib urġenti huwa meħtieġ biex tkun żgurata l-konformità ta’ min iħallas it-taxxa u l-ġbir tat-taxxa. Ġie rrappurtat biss progress limitat dwar it-tħejjijiet tar-Rumanija biex tkun tista’ tagħmel skambju ta’ l-informazzjoni effettiv ma’ l-Istati Membri ta’ l-UE mid-data ta' l-adeżjoni. Rigward it-tħejjija ta’ Sistema ta’ Skambju ta’ Informazzjoni dwar il-VAT, il-VAT fuq servizzi elettroniċi u s-Sistema għall-Iskambju tad- Data dwar is-Sisa (SEED), kien hemm dewmien addizjonali sinifikanti fl-istabbiliment ta’ dawn is-sistemi, partikolarment minħabba nuqqas ta’ tħejjijiet min-naħa ta’ l-Amministrazzjoni tat-Taxxa. Waqt li x-xogħol beda bla heda biss fil-bidu ta’ Marzu 2006, jekk ma jkunx hemm azzjoni rapida biex jingħeleb dan id-dewmien, ftit li xejn huwa probabbli li dawn is-sistemi jsiru operattivi b’mod effettiv sa l-adeżjoni. Konklużjoni Fl-oqsma tal- VAT u t- tassazzjoni diretta , issa huma meħtieġa iktar sforzi rigward il-leġiżlazzjoni u l-ġbir. Ftit sar progress fil- kooperazzjoni amministrattiva u l-għajnuna reċiproka , qasam li għalih diġà kienet mitluba azzjoni urġenti f’Ottubru 2005, speċjalment biex tindirizza r-ritmu kajman ta’ l-implimentazzjoni tas-sistemi interoperattivi ta’ l-IT għall-ġbir tat-taxxa, partikolarment tal-VAT u t-taxxi fuq is-sisa. Dan għadu qasam ta’ tħassib serju, meta jitqies iż-żmien addizzjonali li għadda qabel ma beda kwalunkwe progress. Ir-Rumanija għandha tieħu azzjoni immedjata u tiżgura impenn b’saħħtu u kontinwu biex tkun lesta tad-data ta’ l-adeżjoni. Ir-Rumanija għandha tkompli żżid ukoll l-isforzi tagħha biex issaħħaħ il-kapaċità tal-ġbir u tal-kontroll ta’ l-Amministrazzjoni tat-Taxxa, b’kunsiderazzjoni speċjali għat-taxxi fuq is-sisa u t-tassazzjoni diretta. 4.1.10. Kapitolu 13: Il-politika soċjali u l-impjieg Rigward il- liġi ta’ l-impjieg , f’Marzu 2006 kienet adottat leġiżlazzjoni bl-għan li tittrasponi l- acquis dwar trasferimenti u impriżi. Iżda, l- acquis riċenti dwar l-istatut tal-Kumpanija Ewropea, is-Soċjetà Kooperattiva Ewropea kif ukoll dwar l-informazzjoni u l-konsultazzjoni għad iridu jkunu trasposti. Diversi nuqqasijiet jeħtieġ li jkunu indirizzati b’kunsiderazzjoni partikolari għat-tkeċċijiet kollettivi, xogħol part time , xogħol ta' terminu fiss u l-Kunsilli Ewropej għall-Impjiegi. It-traspożizzjoni jeħtieġ li titlesta wkoll fl-oqsma li għadhom mhux koperti mill-Kodiċi tax-Xogħol (bħall-insolvenza ta’ min iħaddem, l-għoti ta’ kariga lill-ħaddiema barra l-pajjiż u ħin ta’ xogħol settorjali). It-titjib fil-kapaċità amministrattiva ta’ l-Ispettorat tax-Xogħol għandu jinżamm sabiex jiggarantixxi l-applikazzjoni t-tajba ta’ l- acquis fil-qasam. It-tħejjijiet għandhom jitjiebu biex ikun allinejat u implimentat l- acquis . Rigward it- trattament ugwali bejn l-irġiel u n-nisa , l-allinejament legali għadu lura. L- acquis dwar it-trattament ugwali fl-iskemi tas-sigurtà soċjali okkupazzjonali għad irid ikun traspost. Barra minn hekk, numru ta’ nuqqasijiet għat-traspożizzjoni korretta u sħiħa għandhom ikunu indirizzati, partikolarment rigward direttivi dwar salarji ugwali, trattament ugwali fuq il-post tax-xogħol, il-lif tal-ġenituri u l-protezzjoni tal-maternità. Ir-Rumanija għad trid tivverifika jekk l-età ta’ rtirar ta’ l-impjegati ċivili jeħtieġx issir indaqs skond il-prinċipju ta’ salarju ugwali stipulat mit-Trattat dwar l-UE u l-kriterji stabbiliti mill-Qorti Ewropea tal-Ġustizzja. L-Aġenzija Nazzjonali għall-Opportunitajiet Indaqs għad m’għandhiex biżżejjed riżorsi u mhix operattiva kompletament u l-indipendenza tagħha għad trid tkun garantita. It-tħejjijiet issa għandhom ikunu aċċelerati. Rigward is- saħħa u s-sigurtà fuq il-post tax-xogħol , l-allinejament legali għad irid jitlesta fil-qasam ta' l-industriji ta' estrazzjoni. Ir-riformulazzjoni ta’ l-Istandards Ġenerali dwar il-Protezzjoni tax-Xogħol fil-forma ta’ deċiżjonijiet tal-Gvern għadha mhix milħuqa. Seħħ dewmien konsiderevoli fit-traspożizzjoni ta’ xi partijiet ta’ l- acquis , li għandu jkun rimedjat permezz ta’ l-adozzjoni ta’ Liġi dwar is-Saħħa u s-Sigurtà ġdida mill-Parlament. Il-kapaċità amministrattiva ta’ l-Ispettorat tax-Xogħol għandha titjieb iktar, u s-sensibilizzazzjoni u t-taħriġ dwar ir-rekwiżiti ta’ saħħa u sigurtà fost l-impjegati, speċjalment fl-SMEs, jeħtieġ li jkomplu. Tlestiet it-traspożizzjoni ta’ l-acquis dwar il-vibrazzjoni, l-ażbestos, il-ħoss kif ukoll dwar is-siti temporanji u mobbli ta’ kostruzzjoni. B’mod ġenerali, it-tħejjijiet f’dan il-qasam issa jeħtieġ li jitjiebu. Ġie pprovdut taħriġ intensiv dwar id- djalogu soċjali lill-Ministeru għall-Impjieg, is-Solidarjetà Soċjali u l-Familja, lil organizzazzjonijiet ta’ l-imsieħba soċjali u lill-Kunsill Ekonomiku u Soċjali fil-kuntest tal-promozzjoni tad-djalogu soċjali f’żewġ partijiet. Tlestew in-negozjati dwar il-ftehim nazzjonali kollettiv ta’ l-2006. Madankollu, id-dgħjufijiet tad-djalogu soċjali f’żewġ partijiet, partikolarment fil-livelli tal-fergħat u l-industrija, sostanzjalment għadhom ma nbidlux, kif ukoll il-kapaċità ta’ l-imsieħba soċjali li jikkonkludu u jinnegozjaw ftehim validu. L-organizzazzjonijiet ta’ l-imsieħba soċjali għadhom frammentati u għandhom nuqqas ta’ kapaċità u rappreżentazzjoni. Il-mekkaniżmu ta’ konsultazzjoni mal-Kunsill Ekonomiku u Soċjali ma jiżgurax ir-rwol tal-Kunsill bħala interlokutur tal-Gvern. Il-kapaċità ta’ bini ta’ l-imsieħba soċjali trid tissaħħaħ iktar, u l-parteċipazzjoni tagħhom fil-proċess tad-djalogu soċjali fuq livell Ewropew għandu jissaħħaħ. Trid tiġi adottata leġiżlazzjoni dwar is- saħħa pubblika bil-għan li tittrasponi l- acquis dwar id-demm u l-komponenti tad-demm u t-tessuti u ċ-ċelloli. Fil-qasam tal-mard li jinxtered, sar progress dwar l-HIV/AIDS u fl-użu ta’ profilattiċi fost il-gruppi vulnerabbli. Iktar implimentazzjoni ta’ leġiżlazzjoni dwar id-demm, it-tessuti u ċ-ċelloli għadha meħtieġa. Il-miżuri tal-kwalità tal-ġestjoni għandhom ikunu żgurati fiċ-ċentri kollha tad-demm. L-Aġenzija Nazzjonali għat-Trapjant għandha tissaħħaħ. Il-kumitat ta’ l-etika mhwiex ikkonsultat biżżejjed dwar kwistjonijiet ta’ trapjant. L-investigazzjonijiet dwar il-kummerċ ta’ l-ovuli umani għad iridu jitlestew ( ara wkoll it-taqsima politika ). It-traspożizzjoni ta’ l- acquis fil-qasam tat-tabakk għad trid titlesta. Għadu meħtieġ iktar tisħiħ fl-istrutturi amministrattivi u l-gruppi minoritarji għandhom jibbenefikaw minn miżuri eżawrjenti ta’ sorveljanza u prevenzjoni mill-mard. Għandha tkun garantita partiċipazzjoni usa’ mill-istituzzjonijiet Rumeni fin-netwerks ta’ sorveljanza ta’ l-UE. Iktar sforzi huma neċessarji biex itejbu l-istatus tas-saħħa tal-populazzjoni u l-aċċess għall-kura tas-saħħa, speċjalment fuq il-livell reġjonali u fost gruppi soċjo-ekonomiċi iktar fqar u l-minoritajiet. Liġi dwar ir-riforma tas-settur tas-saħħa adottata f’April 2006 tista’ tikkontribwixxi għal dan. Rigward is-saħħa mentali, għandhom jittieħdu miżuri malajr biex imexxu l-iffullar eċċessiv u biex itejbu l-kundizzjonijiet ġenerali ta’ l-għixien ( ara wkoll it-taqsima politika ). It-tħejjijiet f’dan il-qasam għandhom jitjiebu b’mod konsiderevoli. Rigward il- Fond Soċjali Ewropew (FSE) , il-kapaċità amministrattiva issaħħet, f’termini ta’ reklutaġġ u taħriġ, fil-livelli kollha. Madankollu, l-Aġenzija Nazzjonali għall-Impjieg, entità intermedjarja, għad jistħoqqilha l-attenzjoni. Mekkaniżmi ta’ koordinazzjoni interministerjali u reġjonali huma stabbiliti, iżda għad irid isir progress sabiex ikun garantit tħaddim kontinwu u effettiv. Attivitajiet ta’ identifikazzjoni ta’ proġetti inbdew u l-pjan nazzjonali tat-taħriġ għall-istaff tal-FSE jinkludi wkoll taħriġ għall-benefiċjarji finali. Sforzi sostnuti issa għandhom jiffukaw fuq it-taħriġ u fuq il-ħolqien ta’ qafas ta’ twassil. Sar progress amministrattiv, iżda t-tħejjijiet għall-ġestjoni tal-FSE għandu jkun aċċelerat ( ara wkoll Kapitolu 21 - Politika reġjonali u koordinazzjoni ta' strumenti strutturali ). Fil-qasam ta’ l- inklużjoni soċjali , il-Pjan Nazzjonali ta’ Kontra l-Faqar u tal-Promozzjoni ta’ l-Inklużjoni Soċjali għall-2006-2008 kien approvat f’Diċembru 2005. Kumitat għall-monitoraġġ ta’ l-implimentazzjoni ta’ Memorandum ta’ Inklużjoni Konġunta (JIM) ġie stabbilit f’April 2006. Mekkaniżmu ċar għall-koordinazzjoni fost il-ministeri rilevanti u partijiet interessati oħra għad irid jitwaqqaf. Ħidma analitika u żvilupp ta’ statistiċi nazzjonali fuq il-faqar u l-esklużjoni soċjali għandhom jissokktaw skond l-indikaturi ta’ l-UE dwar l-inklużjoni soċjali. Jeħtieġ li jkomplu l-isforzi biex itejbu s-sitwazzjoni ta’ gruppi vulnerabbli, inklużi r-Roma, u biex jippromwovu l-integrazzjoni sħiħa tagħhom fis-soċjetà. L-aċċess għall-żoni pubbliċi għall-persuni b’diżabilità, il-bini u t-trasport, kif ukoll l-edukazzjoni u s-suq tax-xogħol jeħtieġ li jitjiebu iktar ukoll. Huma meħtieġa iktar sforzi biex jingħalqu jew jiġu ristrutturati istituzzjonijiet residenzjali kbar għall-persuni b’diżabilità billi jkunu żviluppati servizzi alternattivi bbażati fuq il-komunità, appoġġ lill-familji u unitajiet residenzjali iżgħar. Konklużjoni Sar biss progress limitat fil-biċċa l-kbira ta’ l-oqsma tal-politika soċjali u ta’ l-impjieg. Is-sitwazzjoni fil-qasam tat- trattament ugwali bejn l-irġiel u n-nisa ddeterjorat, u nuqqas ta’ progress huwa nnutat fil-qasam tas- saħħa u s-sigurtà fuq il-post tax-xogħol . Issa huma meħtieġa iktar sforzi u azzjoni rapida sabiex ikunu riżolti n-nuqqasijiet fiż-żmien, qabel l-adeżjoni. L-allinejament legali jeħtieġ li jitlesta u jkun infurzat fl-oqsma tal- liġi ta’ l-impjieg , it-trattament ugwali bejn l-irġiel u n-nisa, is-saħħa u s-sigurtà fuq il-post tax-xogħol u s- saħħa pubblika . Id- djalogu soċjali għandu jitjieb. Għandha tingħata attenzjoni biex ikun żgurat aċċess għall-kura tas-saħħa primarja u livell ogħla ta’ protezzjoni tas-saħħa flimkien ma’ iktar servizzi u trasparenza fis-sistema tas-saħħa. Tħejjijiet għall-ġestjoni tal- Fond Soċjali Ewropew u l- inklużjoni soċjali tal-gruppi vulnerabbli kollha fis-soċjetà, inkluża l-minorità tar-Roma, għandhom jitjiebu. B’mod ġenerali, għad hemm bżonn ta’ iktar sforzi biex tissaħħaħ il-kapaċità amministrattiva biex tiżgura l-implimentazzjoni meħtieġa tal-politika soċjali ta’ l- acquis . 4.1.11. Kapitolu 15: Politika industrijali Fil-qasam tal- privatizzazzjoni u r-ristrutturar , sar xi progress. Jeħtieġ li tkun żgurata trasparenza sħiħa fil-proċess ta’ privatizzazzjoni. Ir-ristrutturar komprensiv jew il-likwidazzjoni tal-kumpaniji li mhumiex vijabbli fil-forma attwali tagħhom ma mxewx sostanzjalment ‘l quddiem. Jeħtieġ li jkunu indirizzati minn issa l-problemi relatati ma’ l-obbligi ta’ wara l-privatizzazzjoni inklużi fil-kuntratti ta’ privatizzazzjoni u t-tilwim li jirriżulta minnhom għaliex dawn wasslu notevolment għall-annullazzjoni tal-privatizzazzjonijiet u kkawżaw fluttwazzjonijiet fil-portafolli ta' privatizzazzjonijiet ( ara wkoll it-taqsima ekonomika ). Seħħ dewmien fl-implimentazzjoni tal-programm ta’ ristrutturar ta’ l-azzar. Dan wassal lir-Rumanija biex tipproponi bidliet fil-Programm Nazzjonali ta’ Ristrutturar u fil-pjanijiet ta’ negozju individwali, li għandhom ikunu analizzati, b’mod partikolari mil-lenti tal-kompatibilità mar-regoli ta’ l-għajnuna mill-Istat. Għad irid ikun żgurat ir-ristrutturar effiċjenti u fil-ħin tas-settur ta’ l-azzar u l-implimentazzjoni sħiħa tal-pjanijiet individwali ta’ vijabilità. Għandhom ukoll jittieħdu miżuri biex jiġi żgurat li, skond l-obbligi tar-Rumanija, ma tingħatax għajnuna mill-Istat għas-settur li ma’ tkunx inkluża fid-dispożizzjonijiet tal-Ftehim Ewropew u fit-Trattat ta’ Adeżjoni ( ara wkoll Kapitolu 6 – Politika dwar il-kompetizzjoni ). B’mod ġenerali, il-preparamenti għandhom bżonn jitjiebu, partikolarment fir-rigward ta’ l-industrija ta’ l-azzar. Konklużjoni Sar progress limitat fil- privatizzazzjoni u r-ristrutturar . Issa huma meħtieġa iktar sforzi u azzjoni rapida f’dan il-qasam sabiex ikunu riżolti il-bqija tan-nuqqasijiet fil-ħin qabel l-adeżjoni. B’mod partikolari, it-tkomplija ta’ l-implimentazzjoni ta’ l-istrateġija ta’ privatizzazzjoni, li jiġu riżolti l-problemi marbuta ma’ l-obbligi ta’ wara l-privatizzazzjoni, u l-implimentazzjoni ta’ l-istrateġija ta’ ristrutturar ta’ l-azzar fir-rispett sħiħ ta’ l-impenji fil-qasam ta’ l-għajnuna mill-Istat. 4.1.12. Kapitolu 18: Edukazzjoni u taħriġ Fil-qasam tal- programmi tal-Komunità , ma ġie rrappurtat l-ebda żvilupp partikolari ħlief għall-programm YOUTH fejn kien hemm problemi serji rigward l-użu tal-fondi, il-komptabilità u l-proċeduri fil-ġestjoni tal-programm mill-Aġenzija Nazzjonali Rumena. L-implimentazzjoni ta’ l-attivitajit kollha tal-programm YOUTH immexxi mill-Aġenzija Nazzjonali kienet sussegwentement sospiża. Tfassal pjan ta’ azzjoni sabiex jirrimedja s-sitwazzjoni u bdiet l-implimentazzjoni tiegħu. Il-preparamenti fil-qasam għandhom ikunu aċċelerati waqt li għandha tinħoloq aġenzija ġdida kif ukoll ġestjoni finanzjarja u operattiva tajba u għandhom jitqegħdu fis-seħħ proċeduri ta’ kontroll. Konklużjoni Rigward il- programmi tal-Komunità , is-sitwazzjoni tal-programm YOUTH iddeterjorat. Issa huma meħtieġa iktar sforzi u azzjoni rapida sabiex ikunu riżolti n-nuqqasijiet fil-ħin qabel l-adeżjoni. 4.1.13. Kapitolu 20: Il-Kultura u l-politika awdjoviżiva Il-leġiżlazzjoni fil-qasam tal- politika awdjoviżiva kienet allinejata iktar ma’ l- acquis permezz ta’ l-adozzjoni tal-bqija taż-żewġ emendi fil-Liġi rigward il-ġurisdizzjoni u l-libertà tar-riċezzjoni. Madankollu, il-Liġi taċ-ċinematografija tinkludi obbligu għax-xandara kollha tat-televiżjoni fir-Rumanija biex jirriżervaw għall-inqas 5% tal-ħin tax-xandir għal-films dwar ir-Rumanija, li xorta jibqa’ jmur kontra l-prinċipju ta’ non-diskriminazzjoni fuq il-bażi tan-nazzjonalità. Il-preparamenti f’dan il-qasam għandhom jitjiebu. Konklużjoni Sar progress fil- politika awdjoviżiva . Madankollu, il-prinċipju ta’ non-diskriminazzjoni fis-settur tax-xandir għadu mhux applikat. Issa huma meħtieġa iktar sforzi u azzjoni rapida f’dan il-qasam sabiex ikun żgurat li l-emendi meħtieġa fil-Liġi taċ-Ċinematografija jidħlu fis-seħħ fil-ħin, qabel l-adeżjoni. 4.1.14. Kapitolu 21: Politika reġjonali u koordinazzjoni ta’ l-istrumenti strutturali Rigward il- qafas leġiżlattiv , il-programm baġitarju multiannwali huwa fis-seħħ u l-flessibilità baġitarja ġiet ikkonsakrata fil-Liġi dwar il-Baġit ta’ l-Istat 2006. Kien adottat l-Att dwar l-Akkwist Pubbliku l-ġdid. Kienet adottata l-leġiżlazzjoni li tipprovdi l-qafas għas-sistema ta’ kontroll ex-ante għall-akkwist pubbliku. Il-preparamenti f’dan il-qasam issa huma mexjin sew. Fil-każ ta’ l- istrutturi istituzzjonali , sar progress sinifikanti. L-għażla ta' l-entitajiet għall-ġestjoni ta' l-istrumenti strutturali ġew finalizzati u l-istabbiliment ta' l-istrutturi ta' implimentazzjoni kważi tlesta. Rigward il-kapaċità amministrattiva, pjanijiet komprensivi ta’ reklutaġġ u taħriġ ġew u qed ikunu implimentati. L-istrutturi għall-implimentazzjoni tal-programm ta’ kompetittività ekonomika għadhom ma ġewx finalizzati. Id-delega tal-missjonijiet mill-awtoritajiet ta’ ġestjoni għall-entitiajiet intermedjarji għadha mhix finalizzata. Is-sistema ta’ kontroll ex-ante għall-akkwist pubbliku għad trid issir operattiva. L-entitajiet amministrattivi jinsabu fi stadji differenti ta’ preparazzjoni b’xi wħud li għadhom lura ħafna, bħall-Aġenzija ta’ l-SMEs, l-Aġenzija Nazzjonal għall-impjieg u dawk li ġew magħżula tard. Taħriġ ġenerali lill-istaff eżistenti u dak ġdid huwa disponibbli iżda għad hemm bżonn ta’ iktar taħriġ speċjalizzat. Ġew stabbiliti mekkaniżmi ta’ koordinazzjoni inter-ministerjali iżda għandhom bżonn jiżguraw arranġamenti ta’ arbitraġġ flessibbli u effiċjenti.