3.2 Evalwazzjonijiet ex post

3 Niżguraw li l-fondi tal-AMF jintużaw b’mod xieraq: valutazzjonijiet operazzjonali, evalwazzjonijiet ex post u awditi

-AMF II għall-Ġordan: Fl-14 ta’ Diċembru 2016, il-koleġiżlaturi adottaw deċiżjoni() biex jipprovdu AMF addizzjonali lill-Ġordan (AMF-II) sa massimu ta’ EUR 200 miljun, magħmula kollha minn self, bħala segwitu tal-programm ta’ EUR 180 miljun li tlesta fl-2015. Il-MtQ bejn l-UE u l-Ġordan ġie ffirmat fid-19 ta’ Settembru 2017. L-ewwel pagament ta’ EUR 100 miljun ġie żborżat fis-17 ta’ Ottubru 2017, filwaqt li t-tieni u l-aħħar żborż sar fit-3 ta’ Lulju 2019.

-AMF II għat-Tuneżija: Fis-6 ta’ Lulju 2016, l-UE approvat aktar assistenza makrofinanzjarja għat-Tuneżija (AMF-II) sa EUR 500 miljun fil-forma ta’ self() li kellu jiġi żborżat fi tliet pagamenti. Il-memorandum ta’ qbil (MtQ) u l-ftehim dwar faċilità ta’ self daħlu fis-seħħ f’Awwissu 2017. L-ewwel pagament ta’ EUR 200 miljun tal-programm AMF-II ġie żborżat fil-25 ta’ Ottubru 2017. It-tieni pagament parzjali ta’ EUR 150 miljun ġie ppubblikat fl-24 ta’ Ġunju 2019 u t-tielet u l-aħħar pagament parzjali ta’ EUR 150 miljun fit-30 ta’ Ottubru 2019.

L-AMF tiġi rilaxxata fi ħlasijiet parzjali u biss jekk jiġu ssodisfati kriterji speċifiċi ta’ riforma strutturali. Dan jirfed l-implimentazzjoni ta’ miżuri ta’ aġġustament u ta’ riforma b’saħħithom immirati biex l-ekonomija tal-pajjiż benefiċjarju tiġi restawrata għal sostenibbiltà fit-tul. Issir ukoll bil-kundizzjoni li jkun hemm rispett għad-drittijiet tal-bniedem, l-istat tad-dritt u mekkaniżmi demokratiċi effettivi fil-pajjiż benefiċjarju. B’dan il-mod, l-AMF tikkomplementa l-assistenza ta’ kooperazzjoni regolari tal-UE, u tikkontribwixxi lejn l-għan usa’ tal-preservazzjoni tal-istabbiltà u t-tkattir tal-prosperità lil hinn mill-UE. F’kuntest ta’ instabbiltà makroekonomika u politika persistenti fil-viċinat tal-UE, l-AMF kienet rikonoxxuta b’mod mifrux bħala strument effettiv ta’ reazzjoni għall-kriżijiet, li jippermetti li l-UE tintervjeni b’mod viżibbli u flessibbli u b’influwenza politika konsiderevoli(). Dan huwa appoġġat mis-sejbiet ta’ diversi evalwazzjonijiet ex post indipendenti ta’ programmi ta’ AMF kompletati().

L-AMF tieħu l-forma jew ta’ self, li għalih il-Kummissjoni tissellef il-fondi meħtieġa mis-swieq tal-kapital u mbagħad issellifhom lill-pajjiż benefiċjarju, jew, f’ċerti ċirkostanzi, ta’ għotjiet iffinanzjati mill-baġit tal-UE, jew taħlita ta’ self u ta’ għotjiet.

-AMF-IV għall-Ukrajna: Fid-9 ta’ Marzu 2018, il-Kummissjoni ressqet proposta biex tipprovdi EUR 1 biljun addizzjonali f’AMF lill-Ukrajna fil-forma ta’ self li għandu jiġi żborżat f’żewġ pagamenti bejn l-2018 u l-2019. Il-koleġiżlaturi adottaw id-deċiżjoni fl-4 ta’ Lulju 2018, u l-AMF daħal fis-seħħ wara li l-parlament Ukren irratifika l-MtQ u l-ftehim dwar Faċilità ta’ Self f’Novembru 2018. L-ewwel pagament parzjali ta’ EUR 500 miljun tħallas f’Diċembru 2018, filwaqt li t-tieni u l-aħħar pagament parzjali ta’ EUR 500 miljun tħallas f’Mejju 2020.

-AMF għall-Moldova: Fit-13 ta’ Settembru 2017, il-koleġiżlaturi adottaw deċiżjoni biex jipprovdu AMF lill-Moldova sa EUR 100 miljun, li minnhom sa EUR 40 miljun jingħataw f’forma ta’ għotjiet u sa EUR 60 miljun f’self. Il-MtQ, il-ftehim dwar Faċilità ta’ Self u l-Ftehim ta’ Għotja bejn l-UE u l-Moldova daħlu fis-seħħ f’Jannar 2018. Il-programm tal-AMF kien, madankollu, imwaqqaf b’mod temporanju minn Ġunju 2018 sa Ġunju 2019 minħabba li l-prerekwiżiti politiċi ma kinux qed jiġu ssodisfati. Sussegwentement, wara l-bidla fil-gvern f’Ġunju 2019 l-isforzi mġedda għal riforma, l-UE żborżat l-ewwel pagament parzjali ta’ EUR 30 miljun (EUR 20 miljun f’self u EUR 10 miljun f’għotjiet) f’Ottubru 2019. It-tieni pagament parzjali jista’ possibbilment isegwi fl-2020, jekk jiġu ssodisfati l-kundizzjonijiet kollha. Il-programm jiskadi f’Lulju 2020.

3Niżguraw li l-fondi tal-AMF jintużaw b’mod xieraq: valutazzjonijiet operazzjonali, evalwazzjonijiet ex post u awditi

L-UE żborżat total ta’ EUR 3,3 biljun lill-Ukrajna fl-2014-2018 fil-forma ta’ self b’imgħax baxx taħt erba’ programmi konsekuttivi ta’ AMF. Il-programm attwali tal-AMF ta’ EUR 1 biljun f’self ġie approvat f’Lulju 2018. Il-kundizzjonalità tal-politika tal-programm tiffoka primarjament fuq it-titjib tal-ġestjoni tal-finanzi pubbliċi, il-ġlieda kontra l-korruzzjoni, u fuq ir-riformi fl-intrapriżi tal-istat u l-politiki soċjali. L-ewwel ħlas parzjali ta’ EUR 500 miljun ġie żborżat f’Novembru 2018. It-tieni u l-aħħar pagament ta’ EUR 500 miljun ġie żborżat f’Mejju 2020, u b’hekk il-programm tlesta b’suċċess.

L-evalwazzjoni ex post wara l-programm AMF-II għall-Georgia (implimentat fl-2015-2017) ikkonkludiet li l-AMF tal-UE kienet rilevanti, koerenti, effettiva u implimentata b’mod effiċjenti.

F’termini assoluti, fiż-żmien tal-adozzjoni tiegħu, il-programm tal-AMF għat-Tuneżija kien it-tielet l-akbar programm ta’ AMF mill-2000, li jikkorrispondi għal madwar 0,5% u 0,3% tal-PDG fl-2015 u fl-2017 rispettivament. Kien hemm kunsens fost il-partijiet interessati ewlenin ikkonsultati li ż-żieda tal-AMF mill-EUR 250 miljun inizjalment proposta għal EUR 300 miljun kienet deċiżjoni xierqa. L-AMF ingħatat fil-forma ta’ self ta’ EUR 300 miljun fuq termini konċessjonali ħafna li ma setgħux jinkisbu fis-suq. Filwaqt li l-implimentazzjoni tal-AMF kellha dewmien, dan ma dgħajjifx ir-rilevanza tagħha minħabba l-kundizzjonijiet makroekonomiċi prevalenti u ż-żieda fil-ħtiġijiet baġitarji tal-istat Tuneżin wara l-attakki terroristiċi tal-2015 u l-obbligi tagħha ta’ servizzjar tad-dejn.

L-evalwazzjoni ex post tal-programm AMF-I għat-Tuneżija (implimentat fl-2014-2017) ikkonkludiet li l-AMF tal-UE kienet rilevanti, koerenti, effettiva u implimentata b’mod effiċjenti.

Fl-aħħar nett, fl-2019 il-Kummissjoni bdiet l-evalwazzjonijiet ex post għat-tielet programm tal-AMF fl-Ukrajna. Ir-rapporti tal-kuntratturi esterni dwar dawn l-evalwazzjonijiet ex post u d-Dokumenti ta’ Ħidma tal-Persunal tal-Kummissjoni li jakkumpanjawhom huma mistennija li jiġu ffinalizzati u ppubblikati matul l-2020.

Fl-2019, id-dokumenti ta’ ħidma tal-persunal fuq l-evalwazzjonijiet ex post tal-programm AMF-II għall-Georgia u l-programm tal-AMF għar-Repubblika Kirgiża tlestew u ġew ippubblikati f’Diċembru ta’ dik is-sena. Sommarju tar-riżultati ewlenin ta’ dawn l-evalwazzjonijiet ġie ppreżentat ukoll fir-Rapport Annwali tal-AMF tal-2018. Matul l-2019, il-Kummissjoni rċeviet ukoll ir-rapport tal-kuntratturi esterni dwar l-evalwazzjoni ex post għall-programm AMF-I għat-Tuneżija. Id-dokument ta’ ħidma tal-persunal li jakkumpanjah prodott mid-Direttorat Ġenerali għall-Affarijiet Ekonomiċi u Finanzjarji se jitlesta u jiġi ppubblikat fl-ewwel nofs tal-2020.

F’konformità mar-Regolament Finanzjarju tal-UE u d-deċiżjonijiet korrispondenti ta’ AMF, il-Kummissjoni twettaq evalwazzjonijiet ex post wara t-tlestija tal-programmi tal-AMF sabiex tivvaluta l-impatt tagħhom. L-għanijiet ewlenin ta’ dawn l-evalwazzjonijiet huma:

3.2Evalwazzjonijiet ex post

F’konformità mal-prinċipju 6(a) tal-istess Dikjarazzjoni Konġunta, “il-konċessjoni tal-assistenza makrofinanzjarja għandha tkun subordinata għar-rispett min-naħa tal-pajjiż jew tat-territorju eliġibbli ta’ mekkaniżmi demokratiċi effikaċi, inklużi sistema parlamentari multipartitika u l-istat tad-dritt, kif ukoll għall-garanziji tar-rispett għad-drittijiet tal-bniedem”. Matul iċ-ċiklu tal-ħajja tal-programm tal-AMF, il-Kummissjoni, flimkien mas-Servizz Ewropew għall-Azzjoni Esterna, jimmonitorjaw it-twettiq ta’ dawn il-prekundizzjonijiet politiċi, u kull żborż jiddependi mill-issodisfar tagħhom.

Fl-2018, bħala parti mill-proċess leġiżlattiv għall-proposti l-ġodda għall-Georgia AMF-III u l-Ukrajna AMF-IV, il-Kumitat għall-Affarijiet Barranin (AFET) tal-Parlament Ewropew ippropona għadd ta’ emendi relatati mal-prekundizzjonijiet politiċi għall-proposta tal-Kummissjoni, li segwew il-mudell maqbul tad-Dikjarazzjoni Konġunta tal-2013. Ir-rapport speċjali mill-Qorti Ewropea tal-Awdituri (QEA) dwar l-għajnuna tal-UE lit-Tuneżija fl-2016 iddikjara li proċess ta’ teħid ta’ deċiżjonijiet fit-tul jista’ jipperikola l-objettiv ewlieni tal-AMF, li huwa li tipprovdi appoġġ malajr f’sitwazzjoni ta’ kriżi tal-bilanċ tal-pagamenti.

Fl-2019 u kmieni fl-2020, bħala parti mill-proċess leġiżlattiv għall-proposta l-ġdida għall-Ġordan AMF-III, il-Parlament Ewropew u l-Kunsill aċċettaw il-proposta tal-Kummissjoni (ippubblikata fis-6 ta’ Settembru 2019), li kienet mibnija fuq il-mudell maqbul tad-Dikjarazzjoni Konġunta tal-2013. Il-proċess leġiżlattiv kien effiċjenti u ppermetta lill-Kummissjoni biex tibda negozjati dwar il-MtQ mal-awtoritajiet Ġordaniżi diġà f’Jannar 2020.

Il-Kummissjoni tqis li huwa importanti li l-istrument tal-AMF jibqa’ bbażat fuq prinċipji stabbiliti sew u komuni u proċessi ta’ teħid ta’ deċiżjonijiet li l-istituzzjonijiet kollha jaderixxu ma’, u jħossuhom marbutin, fin-nuqqas ta’ bażi legali formali għall-istrument fil-programmi kollha.

Barra minn hekk, l-iżviluppi ġeopolitiċi, ekonomiċi u ta’ sigurtà lil hinn mill-fruntieri tal-UE jenfasizzaw il-ħtieġa għal Ewropa multilaterali aktar b’saħħitha. Bi tweġiba għal dawn l-isfidi, waħda mis-sitt ambizzjonijiet ewlenin tal-Kummissjoni l-ġdida hija li jissaħħaħ ir-rwol tal-Ewropa fid-dinja. Il-kapaċità tal-UE li tirreaġixxi malajr u b’mod effiċjenti, inkluż permezz tal-istrument tal-AMF, se tkun ta’ importanza kbira biex jintlaħaq dan l-għan.

Huwa f’dan il-kuntest u b’ħarsa ‘l quddiem, li fl-2020 il-Kummissjoni se twettaq meta-evalwazzjoni tal-programmi tal-AMF implimentati fl-2010-2020. L-evalwazzjoni se tivvaluta l-prinċipji u l-karatteristiċi li jirregolaw l-istrument tal-AMF, u timmira li tipprovdi input dwar kif ittejjeb ir-rilevanza, l-effettività, l-effiċjenza, il-valur miżjud tagħha u l-kapaċità tagħha li tirrispondi għall-prijoritajiet tal-azzjoni esterna tal-UE kif ukoll il-ġestjoni ta’ kuljum tal-interventi tal-AMF. Il-Kummissjoni se tniedi wkoll diskussjoni dwar l-ambitu tal-istrument tal-AMF, inkluża l-kopertura ġeografika tiegħu, u kif jinteraġixxi ma’ politiki esterni oħra tal-UE.

4.2Żviluppi futuri: L-AMF fil-qafas finanzjarju pluriennali li jmiss

Hekk kif il-viċinat tal-UE qed ikompli jesperjenza instabbiltà ġeopolitika u ekonomika, aktar imsaħħa mill-konsegwenzi umanitarji u ekonomiċi minn firxa dejjem akbar tal-coronavivirus fl-2020, il-ħtieġa li l-UE tipprovdi AMF x’aktarx li tibqa’ għolja u saħansitra teskala fis-snin li ġejjin. Bħala parti mir-rieżami ta’ nofs it-terminu tal-qafas finanzjarju pluriennali (QFP) 2014-2020, il-Kummissjoni pproponiet li l-AMF jissaħħaħ bħala strument ta’ appoġġ makrofinanzjarju u li għalhekk tiżdied il-kapaċità ta’ self annwali tal-AMF minn EUR 500 miljun għal EUR 2 000 miljun. Dan kien approvat mill-Parlament Ewropew u mill-Kunsill.

Fit-2 ta’ Mejju 2018, il-Kummissjoni adottat Komunikazzjoni dwar il-QFP 2020-2027. Għall-azzjoni esterna tal-UE, il-Kummissjoni pproponiet li jiġu ssimplifikati l-istrumenti eżistenti sabiex jiġi kkomunikat aħjar dak li tagħmel l-UE, jiġi evitat it-trikkib, il-proċessi isiru anqas ikkumplikati, jiżdiedu l-effiċjenza u l-komplementarjetà u jintwera aħjar il-valur miżjud tal-UE. Qed jiġi propost li diversi strumenti taħt il-QFP 2014-2020 jiġu integrati fl-Istrument ta’ Viċinat, ta’ Kooperazzjoni għall-Iżvilupp u ta’ Kooperazzjoni Internazzjonali (NDICI). Madankollu, il-programmi speċifiċi tal-AMF se jibqgħu jiġu attivati abbażi ta’ deċiżjonijiet separati ad hoc kif meħtieġ, peress li huwa rikonoxxut li l-proċess tat-teħid tad-deċiżjonijiet tal-programmi tal-AMF għandu jibqa’ distint. L-AMF għalhekk se tibqa’ regolata bil-proċedura leġiżlattiva ordinarja, li teħtieġ l-approvazzjoni tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill għal kull programm speċifiku.

Is-self tal-AMF se jiġi garantit mill-Garanzija għall-Azzjoni Esterna (EAG) li għandha tinħoloq mill-NDICI. L-EAG se jkopri garanziji fis-settur privat, dak sovran u subsovran (“EFSD +”), is-self tal-AMF-kif ukoll self estern tal-Euratom. Il-GEA se jkun sostnut mill-Fond ta’ Proviżjonament Komuni l-ġdid, li se jinkorpora l-Fond ta’ Garanzija eżistenti għal azzjonijiet esterni kif ukoll il-Fondi l-oħra ta’ Garanzija fid-dominju estern tal-UE kif ukoll dak intern tal-UE. Il-Kummissjoni pproponiet li l-volum totali tal-operazzjonijiet taħt il-Garanzija għall-Azzjoni Esterna għandu jammonta għal massimu ta’ EUR 60 biljun, li minnhom EUR 14-il biljun huma allokati għal self tal-AMF li għandhom jiġu provduti bir-rata ta’ 9%, kif inhu l-każ bħalissa. Dan huwa konsistenti mal-volum ta’ self annwali ta’ EUR 2 biljun għal AMF miftiehm fir-rieżami ta’ nofs it-terminu tal-QFP 2014–2020, li jikkonferma l-valur miżjud qawwi Ewropew u l-ingranaġġ għoli tal-istrument. Barra minn hekk, l-għotjiet tal-AMF se jkomplu jingħataw lil pajjiżi eliġibbli b’vulnerabbiltajiet eċċezzjonalment għoljin.

Fis-27 ta’ Mejju 2020, il-Kummissjoni ppreżentat proposta riveduta għall-QFP 2021-2027 kif ukoll Strument ta’ Emerġenza Ewropew ta’ Emerġenza (“Next Generation EU”) b’reazzjoni għall-konsegwenzi tal-pandemija COVID-19, li tammonta għal EUR 750 biljun (fi prezzijiet tal-2018). Fil-qasam estern, dan ikun ifisser EUR 16,9 biljun addizzjonali (fi prezzijiet attwali), li minnhom EUR 11,4 biljun għall-EAG u EUR 5,5 biljun għall-Għajnuna Umanitarja. It-tisħiħ propost se jgħolli l-limitu tal-EAG minn EUR 60 biljun għal EUR 130 biljun preċedentement propost għal EUR biljun, aktar mid-doppju tal-kapaċità potenzjali għal garanziji EFSD + u self AMF.

5Talbiet ġodda għall-assistenza u proposti futuri tal-Kummissjoni — is-sitwazzjoni baġitarja

L-2019 se tkun ikkaratterizzata mill-implimentazzjoni tal-programmi ta’ AMF li għaddejjin, kif inhu deskritt aktar ’il fuq. Dawn jinkludu l-iżborż tal-aħħar pagament parzjali finali għall-Georgia AMF-III, kif ukoll il-bqija tal-iżborżi tal-programm tal-Moldova, dment li jiġu ssodisfati l-kundizzjonijiet meħtieġa. Barra minn hekk, skont kemm jimxu ‘l quddiem malajr in-negozjati dwar il-progress fil-MtQ, l-ewwel żewġ pagamenti parzjali għall-Ġordan AMF-III jistgħu jiġu żborżati wkoll matul l-2020.

5.1L-użu tal-AMF għal pajjiżi sħab tat-tkabbir u tal-viċinat fil-kuntest tal-kriżi ta’ COVID-19

It-tifqigħa tal-coronavirus evolviet f’pandemija globali, li teħtieġ rispons globali veloċi u kkoordinat għall-protezzjoni tan-nies, li jiġu salvati l-ħajjiet u li jiġu indirizzati l-konsegwenzi ekonomiċi.

F’dan l-isfond, fit-22 ta’ April 2020 il-Kummissjoni adottat proposta għal pakkett ta’ AMF ta’ EUR 3 biljun lil għaxar pajjiżi sħab tat-tkabbir u tal-viċinat biex tgħinhom jillimitaw il-konsegwenzi ekonomiċi tal-pandemija tal-coronavirus. Il-proposta ġiet fuq nett tal-pakkett “Team Europe”, l-istrateġija robusta u mmirata tal-UE biex tappoġġa l-isforzi tal-pajjiżi sħab biex jindirizzaw il-pandemija tal-coronavirus. Id-deċiżjoni ġiet adottata mill-Parlament Ewropew u mill-Kunsill fil-25 ta’ Mejju 2020.

Bħala parti minn dan il-pakkett, l-UE qablet dwar is-self tal-AMF li għandu jitqassam kif ġej: ir-Repubblika tal-Albanija (EUR 180 miljun), il-Bożnija-Ħerzegovina (EUR 250 miljun), il-Georgia (EUR 150 miljun), ir-Renju Ħaxemita tal-Ġordan (EUR 200 miljun), il-Kosovo (EUR 100 miljun), ir-Repubblika tal-Moldova (EUR 100 miljun), il-Montenegro (EUR 60 miljun), ir-Repubblika tal-Maċedonja ta’ Fuq (EUR 160 miljun), ir-Repubblika tat-Tuneżija (EUR 600 miljun) u l-Ukrajna (EUR 1,2 biljun).

Dan il-pakkett ta’ AMF, u l-adozzjoni malajr tiegħu mill-Parlament Ewropew u mill-Kunsill, huwa dimostrazzjoni importanti tas-solidarjetà tal-UE mal-pajjiżi sħab fi żmien ta’ kriżi bla preċedent.

It-tabella 2 tagħti ħarsa ġenerali lejn l-impenji u l-pagamenti tal-għotjiet tal-AMF għall-2018, l-2019 u, (b’mod proviżorju), l-2020. L-iżborżi totali ta’ self tal-AMF huma mistennija jammontaw għal EUR 860 miljun fl-2020 (jew għal EUR 3 860 miljun jekk id-Deċiżjoni tal-AMF COVID-19 tal-25 ta’ Mejju 2020 tiġi żborżata kompletament fl-2020).