[pic] | KUMMISSJONI TAL-KOMUNITAJIET EWROPEJ | Brussel 8.7.2009 KUMM(2009) 286 finali RAPPORT MILL-KUMMISSJONI LILL-PARLAMENT EWROPEW U LILL-KUNSILL It-Tielet Rapport Annwali tal-2008 dwar l-implimentazzjoni ta' għajnuna Komunitarja taħt ir-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 389/2006 tas-27 ta' Frar 2006 li jistabbilixxi strument ta’ sostenn finanzjarju għall-inkoraġġiment tal-iżvilupp ekonomiku tal-komunità Turko-Ċiprijotta Introduzzjoni Ir-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 389/2006 li jistabbilixxi strument ta’ sostenn finanzjarju għall-inkoraġġiment tal-iżvilupp ekonomiku tal-komunità Turko-Ċiprijotta[1] (minn hawn ’il quddiem ir-"Regolament dwar l-Għajnuna") ġie adottat fis-27 ta' Frar 2006. Fuq il-bażi ta’ dan ir-Regolament, ġew allokati EUR 259 miljun mill-baġit Komunitarju tal-2006. Dan it-tielet rapport ikopri l-perjodu ta’ bejn l-1 ta’ Jannar sal-31 ta’ Diċembru 2008. Fl-2008 inbdew taħdidiet, li kienu ffaċilitati min-NU, dwar soluzzjoni komprensiva bejn żewġ mexxejja tal-komunitajiet Ċiprijotti. Sal-aħħar tas-sena kienu saru 13-il sessjoni ta’ negozjati. Ipprogrammar tal-għajnuna L-ebda riżorsi addizjonali, li jirrikjedu pprogrammar, ma kienu disponibbli taħt il-baġit tal-2008. Mekkaniżmi ta' implimentazzjoni Il-Kummissjoni Ewropea hi responsabbli għall-aministrazzjoni tal-għajnuna. Il-mekkaniżmi ta’ implimentazzjoni kienu ddettati min-natura ad hoc ta’ dan il-programm ta’ għajnuna u tal-benefiċjarji tiegħu. Il-programm hu implimentat fi Stat Membru tal-UE iżda f’żona li mhix taħt il-kontroll effettiv tal-Gvern ta’ dak l-Istat Membru u fejn l-applikazzjoni tal- acquis tal-UE hi sospiża. Fl-2006 ġie stabbilit Tim tal-Programm magħmul minn uffiċjali tal-Kummissjoni u aġenti kuntrattwali bħala parti mit-Task Force tal-komunità Turko-Ciprijotta fid-DĠ Tkabbir biex jimplimenta l-programm. Matul il-perjodu tar-rappurtaġġ, it-Tim tal-Programm kien imsaħħaħ aktar. Sa Diċembru 2008 kien magħmul minn 38 membru tal-persunal inklużi tliet uffiċjali tal-Kummissjoni, 23 aġent kuntrattwali u 12-il membru tal-persunal lokali pprovduti minn kuntattur privat (Deutsche Gesellschaft fur Technische Zusammenarbeit - GTZ) għal sostenn amministattiv u loġistiku. It-Tim tal-Programm, li kien qed jaħdem f’Ċipru fuq bażi ta’ missjoni għal tul ta’ żmien, baqa’ juża l-Uffiċju ta’ Sostenn għall-Programm, stabbilit f'Settembru 2006, li jinsab fin-naħa ta’ fuq ta’ Nikosija. L-Uffiċċju ta' Sostenn għall-Programm jipprovdi post għal-laqgħat u seminarji mal-partijiet konċernati Turko-Ċiprijoti. Jippermetti wkoll superviżjoni diretta tal-kuntratturi. Minħabba n-numru li qed dejjem jikber ta’ persunal, f’Ġunju 2008 l-uffiċċju ġie rilokat f’bini akbar. Il-loġistiċi tal-uffiċju għadhom jiġu provduti minn kuntrattur privat (GTZ) taħt kuntratt validu sa Ġunju 2012. Ir-Rappreżentanza tal-Kummissjoni f’Ċipru tipprovdi wkoll post għal-laqgħat u għas-seminarji. L-2008 kienet l-ewwel sena meta nħass l-impatt tar-regola ta’ massimu ta’ tliet snin għall-aġenti kuntrattwali fit-Tim tal-Programm meta tliet membri tal-persunal kellhom jitilqu t-tim u jiġu sostitwiti. L-implimentazzjoni matul il-perjodu ta’ rappurtaġġ Ħarsa ġenerali Il-Kummissjoni qed timplimenta dan il-programm f’kuntest uniku politiku, legali u diplomatiku. Huma meħtieġa arranġamenti ad hoc biex il-Kummissjoni tingħata l-permess biex timplimenta l-programm filwaqt li jiġu rispettati l-prinċipji ta’ tmexxija finanzjarja soda. Ġeneralment fi programmi ta’ għajnuna ffinanzjati mill-KE, Ftehim ta’ Finanzjament mal-Gvern tal-pajjiż benefiċjarju jistabbilixi l-qafas legali li taħtu tiġi implimentata l-għajnuna, jirregola kwistjonijiet bħal tassazzjoni u permessi tax-xogħol tar-residenza. Ma jeżisti l-ebda ftehim bħal dan għal dan il-programm. Għaldaqstant, il-Kummissjoni għandha toqgħod fuq dak li taħseb li għandhom ikunu r-regoli u l-kundizzjonijiet li huma applikabli attwalment lokalment. Dawn mhumiex infurzabbli legalment u jistgħu jinbidlu matul iż-żmien ta’ kuntratt. In-nuqqas ta’ Ftehim Finanzjarju jfisser li l-Kummissjoni, meta tidħol fl-arranġament kuntrattwali mal-kuntratturi tagħha, tassumi responsabbiltajiet potenzjali li normalment ma tiltaqax magħhom. Il-kuntratturi jistgħu joffru s-servizzi tagħhom bi prezz ogħla biex jipproteġu lilhom infushom minn dawn l-inċertezzi. Minħabba l-kuntest politiku, l-infurzar tal-ordnijiet ta’ rkupru għal ammonti li għandhom jiġu rkuprati mill-entitajiet Turko-Ċiprijotti (fil-każ ta’ nuqqas ta’ konformità mat-termini tal-kuntratt) jista’ jkun diffiċli. Il-Kummissjoni adottat miżuri biex jittaffa dan ir-riskju (eż. monitoraġġ u sostenn intensiv, kondizzjonijiet ta’ ħlas riveduti). Il-Kummissjoni tiddependi fuq is-sostenn tal-komunità Turko-Ċiprijotta biex dan il-programm ikollu suċċess sostenibbli. L-esperti Turko-Ċiprijotti huma involuti fit-tfassil ta’ speċifikazzjonijiet tekniċi u t-Termini ta’ Referenza. L-esperti Turko-Ċiprijotti huma inklużi fil-bordijiet tal-evalwazzjoni tal-offerti. Wara li jingħataw il-kuntratti, il-benefiċjarji Turko-Ċiprijotti għandhom parti ewlenija fil-Kumitati ta’ Tmexxija. Iridu jsiru aktar affarijiet biex tiġi żgurata s-sostenibbiltà fit-tul taż-żmien. Għal kull proġett qed jiġu identifikati l-kontropartijiet Turko-Ċiprijotti. It-Turko-Ċiprijotti qed isiru familjari mal-proċeduri tal-KE, b’mod partikolari l-proċeduri kompetittivi għal offerti u għal selezzjonijiet. Rigward l-iskemi tal-għotja, il-kapaċità ta’ assorbiment żdiedet matul l-2008. Matul il-perjodu tar-rappurtaġġ ġew affaċjati wħud mir-riskji indikati fit-Tieni Rapport Annwali tal-2007, b’mod partikolari x’impatti globali kien ser ikollu l-kuntest politiku fuq l-implimentazzjoni tal-għajnuna. Matul Frar u Marzu 2008 il-Gvern tar-Repubblika ta' Ċipru ressaq tmien kawżi kontra l-Kummissjoni quddiem il-Qorti tal-Prim’Istanza kif ukoll tmien talbiet għal miżuri temporanji, bl-argument li t-test tal-avviżi ta’ offerti użat fl-implimentazzjoni tal-programm jista’ jimplika r-rikonoxximent ta’ awtorità pubblika barra dik tal-Gvern tar-Repubblika ta’ Ċipru , u talab l-annullament tal-proċeduri kollha li huma bbażati fuq dawn t-testi. Il-President tal-Qorti tal-Prim’Istanza ċaħdet it-talbiet għal miżuri temporanji, permezz tad-Digrieti maħruġa fit-8 u fil-11 ta’ April 2008. Il-Kummissjoni ddeċidiet li timmodifika t-test standard tal-avvizi ta’ offerti biex tevita li jkun hemm aktar kontestazzjoni. F’Mejju 2008 il-Gvern tar-Repubblika ta’ Ċipru rtira r-rikorsi għall-kawżi prinċipali. Kien hemm dewmien ta’ bejn xahrejn u tliet xhur biex bdew jitħaddmu t-tmien proġetti minħabba dawn il-kawżi tal-qorti. Kien hemm aktar dewmien fit-tlestija tal-proċeduri interni u tan-negozjati neċessarji għall-iffirmar ta’ ftehim ta’ EUR 9 miljuni mal-KfW biex jiġi provdut finanzjament lill-SMEs permezz ta’ amministrazzjoni ċentralizzata indiretta. Rigward il-proprjetà, il-Kummissjoni tilqa’ l-pass aktar mgħaġġel li permezz tiegħu il-Gvern tar-Repubblika ta’ Ċipru forna l-informazzjoni matul it-tieni parti tal-2008 Progress permezz ta’ għan L-għan globali tal-Programm ta’ Għajnuna hu li tiġi faċilitata r-riunifikazzjoni ta’ Ċipru billi jiġi mħeġġeġ l-iżvilupp ekonomiku tal-komunità Turko-Ċiprijotta b’enfażi partikolari fuq l-integrazzjoni ekonomika tal-gżira, t-titjib tal-kuntatti bejn iż-żewġ komunitajiet u l-UE, u fuq it-tħejjija għall- acquis communautaire . L-għajnuna finanzjarja taħt il-Programm tiffoka fuq ħames għanijiet prijoritarji. Mill-allokazzjoni globali ta’ EUR 259 miljun, EUR 240.15 miljun ġew allokati għall-parti operattiva tal-programm. L-attivitajiet u l-kwistjonijiet prinċipali matul il-perjodu tar-rappurtaġġ kienu kif ġej: Għan 1: L-iżvilupp u r-ristrutturar tal-infrastruttura Matul il-perjodu tar-rappurtaġġ, l-attivitajiet iffukaw fuq it-tħejjija tad-diżinn kunċettwali u d-dokumenti għall-offerti għax-xogħlijiet kbar u l-komponenti ta’ forniment li jridu jiġu ffinanzjati taħt din il-prijorità. Fil-każ tas-settur tal-ilma/tad-drenaġġ , il-konsulent tad-disinn ma kisibx ir-riżultati mistennija Kienu meħtieġa sforzi konsiderevoli mit-Tim tal-Programm biex jerġa’ jġib fuq saqajha l-implimentazzjoni tal-kuntratt. Fil-qasam tal-ilma/tad-drenaġġ, sa Diċembru 2008 tnedew tliet offerti għal xogħlijiet (inkluża t-tnedija mill-ġdid tal-offerta għat-tibdil tal-pajpijiet tal-asbestos fin-naħa ta’ fuq ta’ Nikosija[2]). Wara l-fażi ta’ ddisinjar, il-baġit stmat għat-twettiq tal-proġetti għall-ilma/għad-drenaġġ żdied b’aktar minn EUR 20 miljun, primarjament minħabba l-approċċ mibdul għall-impjant ta’ desalinizzazzjoni f’Kümkoy/Sirianokhori. Fil-bidu kien maħsub li jiġi estratt u ddesalinat l-ilma salmastru mill-akwifer ta’ Morphou. L-approċċ inbidel għad-desalinizzazzjoni tal-ilma baħar biex tiġi prevenuta aktar deterjorazzjoni tal-akwifer. Il-bidla timplika żieda konsiderevoli fl-ispejjeż, li jista’ jkollha impatt fuq l-iffinanzjar għal proġetti ppjanifikati oħra. Dwar il- ħarsien tan-natura , ġie żviluppat abbozz ta’ programm għall-istrateġija tat-taħriġ u għall-qawmien ta’ kuxjenza kif ukoll proposti inizjali għall-amministrazzjoni tas-sitt żoni potenzjali tan-Natura 2000. Saru żewġ laqgħat pubbliċi dwar il-qawmien ta‘ kuxjenza – waħda għall-pubbliku ġenerali u l-oħra f’waħda mis-sitt[3] żoni potenzjali tan-Natura 2000. It-Turko-Ċiprijotti ħadu aktar miżuri għall-ħarsien ta' dawn iż-żoni, biex b'hekk iż-żoni koperti mill-miżuri ta' ħarsien speċjali saru erbgħa. Tkompliet it-tħejjija tal-istudji u tad-disinni konċettwali għar-rijabilitazzjoni tas-siti li kienu jintużaw għat - tħaffir u għall-ipproċessar tal-minerali fir-reġjun ta’ Lefke/Lefka. L-attivitajiet huma mmirati biex jiġu identifikati soluzzjonijiet ta’ rimedji għaż-żoni li kienu jintużaw għat-tħaffir, b’hekk jiġi mminimizzat l-impatt fuq l-ambjent u fuq is-saħħa tal-bniedem. Fl-2008 saru investigazzjonijiet estensivi tas-sit. Fis-settur tal- iskart solidu, il-Kummissjoni ffirmat kuntratt biex tħejji perizji, disinni dettaljati u dokumenti ta’ offerti għall-bini u għar-rijabilizzazzjoni ta’ bosta faċilitajiet għall-ġestjoni tal-iskart ibbażati fuq il-pjan approvat għall-ġestjoni tal-iskart solidu. Ix-xogħlijiet prinċipali kienu ffukati fuq investigazzjonijiet dettaljati u l-identifikazzjoni ta’ lokalitajiet u selezzjoni ta’ teknoloġiji għall-faċilitajiet maħsuba. Fis-settur tal-iskart solidu wkoll, l-istimi tal-ispejjeż tal-2006 rriżultaw li kienu baxxi. Mhux ser ikun possibbli biex ikun hemm rijabilitazzjoni tas-siti għar-rimi eżistenti kollha permezz ta’ dan il-programm. Fis-settur tal- enerġija , ingħataw tliet attivitajiet b’offerta pubblika: għall-arloġġi tal-elettriku, l-ikkalibrar tal-arloġġi tal-elettriku u għas-sistema ta’ testjar, u l-programm għall-kejl tal-enerġija reattiva. L-offerta inizjali ma rnexxietx. Meta saret it-tieni offerta dan wassal għal riżultat pożittiv fl-aħħar tas-sena. L-iffrankar li nħoloq mill-proċess kompetittiv se jippermetti l-akkwist ta' arloġġi tal-elettriku addizzjonali fl-2009. Ingħata kuntratt lil tim ta' għajnuna teknika biex jassisti lill-Kummissjoni fil-monitoraġġ tal-implimentazzjoni tal-proġett, biex jipprovdi sostenn lill-kumpanija tas-servizz pubbliku tal-elettriku Turko-Ċiprijotta biex tamministra s-settur, u biex jiġu introdotti sistemi ta’ tariffi multipli. Tħejjiet offerta biex tiġi akkwistata sistema SCADA li tippermetti monitoraġġ u kontroll fil-ħin reali tan-netwerk tal-elettriku, bi speċifikazzjonijiet li jiżguraw kompatibbiltà mas-sistema SCADA li attwalment tinsab fiż-żoni li huma kontrollati mill-Gvern. Fil-qasam tal-enerġija li tiġġedded, tħejjiet offerta għal impjant ta’ enerġija solari pilota biex jipprovdi 1 MW ta’ kapaċità ta’ produzzjoni ta’ elettriku. Sal-aħħar tal-perjodu ta’ reviżjoni kienet għadha għaddejja l-offerta għall-proġett tat- telekomunikazzjonijiet prinċipali jitjieb u jitbiddel in-netwerk attwali b'infrastruttura li sservi ta’ bażi, li hi moderna u bbażata fuq l-internet. Ingħata kruntatt għall-għajnuna teknika biex il-benefiċjarju Turko-Ċiprijott jiġi megħjun biex jamministra s-settur skont l-istandards tal-UE u l-aħjar prattiċi internazzjonali u biex isir programm ta’ taħriġ komprensiv minħabba t-titjib tas-sistema. F’Lulju 2008 ġiet iffinalizzata l-Verifika Organizzattiva tal-Kumitat għas- Sikurezza fit-Toroq. Ir-riżultat prinċipali kien il-produzzjoni ta’ sett ta’ għażliet għar-ristrutturar tal-Kumitat bl-għan ta’ żieda fil-kapaċità biex jiġu affaċċjati l-isfidi ta’ approssimazzjoni mal-istandards tal-UE fil-qasam tas-Sikurezza fit-Toroq. Ġew imnedija bosta offerti ta’ akkwist għat-titjib tas-Sistema ta’ Informazzjoni dwar l-Inċidenti, għat-titjib tal-ispezzjoni tal-vettura u għall-eżamijiet għal-liċenzja tas-sewqan u għat-titjib tal-amministrazzjoni operattiva tat-traffiku u tan-netwerk prinċipali tat-toroq. Għan 2: Il-promozzjoni tal-ekonomija u l-iżvilupp soċjali F’Ġunju 2006 ġie stabbilit Tim ta’ Sostenn għall-Iżvilupp Rurali (TSIR) wara dewmien ta’ erba’ xhur minħabba azzjoni legali kontra l-Kummissjoni minn kuntrattur li ma ntgħażlitx l-offerta tiegħu. Ix-xogħol prinċipali tat-TSIR kien li jgħin biex jitħejja pjan għall-iżvilupp rurali biex jiġu stabbiliti prijoritajiet għal skema ta’ għotja ta’ EUR 5 miljun għat-titjib tal-produzzjoni agrikola. Ġew iffirmati 26 kuntratt ta’ għotja pilota għal aktar minn EUR 0.5 miljun għat-titjib tal-iġene fl-irziezet tan-nagħaġ u tal-mogħoż. Barra minn hekk, tnediet skema ta’ għotja ta’ EUR 5 miljuni mmirata għat-titjib tal-kondizzjonijiet tal-ħajja fl-irħula rurali. It-TSIR ipprovdiet għajnuna estensiva lill-applikanti għal għotja potenzjali. Unità għall-Amministrazzjoni tal-Programmi dedikata ġiet stabbilita biex tassisti lill-Kummissjoni fl-evalwazzjoni tal-applikazzjonijiet għall-iskema ta‘ għotja, kif ukoll biex tassisti l-benefiċjarji magħżula fl-implimentazzjoni tal-proġett. Ingħata kuntratt lil timijiet ta’ Għajnuna Tekninka fis-setturi tal-produzzjoni tal-uċuħ tar-raba’ u tal-annimali biex jiżviluppaw servizzi ta’ estensjoni għall-irziezet u biex itejbu l-kapaċità tas-servizzi veterinarji. Fl-2008 tnedew żewġ sejħiet għal proposti għal skejjel . Lil 13-il skola ngħatatilhom għajnuna taħt l-ewwel sejħa. F’Diċembru 2008 il-Kummissarju Figel żar waħda minn dawn l-iskejjel. Bħala parti mill-proġett tagħhom, tliet skejjel żaru l-kontropartijiet tagħhom fl-Ungerija, il-Finlandja u l-Ġermanja. Ġiet provduta għajnuna teknika għar-riforma li hemm għaddejja bħalissa tas-settur tal-edukazzjoni primarja u sekondarja. Il-kooperazzjoni mal-Fondazzjoni Ewropea għat-Taħriġ kompliet u f’Settembru 2008 rriżultat fit-tnedija ta’ Pjattaforma għall-Iżvilupp tal-Edukazzjoni. Tnedew żewġ sejħiet għal proposti biex jiġu sostnuti miżuri għal tagħlim matul il-ħajja, għall-inklużjoni soċjali u għal suq attiv tax-xogħol , fejn ingħataw 11-il għotja. Qed isir titjib fl-infrastruttura urbana u lokali b’ġestjoni konġunta mal-UNDP. Tkomplew ix-xogħlijiet fuq ir-restawr tal-bini tal- Bedestan fil-belt fortifikata ta’ Nikosija. Il-proġetti biex titlesta l-infrastruttura lokali tlestew fl-irħula ta’ Kalevaç/Kalyvakia u Hisarköy/Kampyli. Sar progress tajjeb fit-tħejjija għax-xogħlijiet ta’ rijabilitazzjoni għaż-żona ta’ Desdemona fil-belt fortifikata ta’ Famagusta. Wara verifika pożittiva tal-kapaċità tal-bank biex jimplimenta l-attivitajiet taħt proċedura ta’ amministrazzjoni ċentralizzata indiretta, l-attivitajiet fil-“ programm ta’ self lill-impriżi mikro u żgħar ” kienu ffukati fuq in-negozjati ta’ ftehim ta’ EUR 9 miljuni mal-Kreditanstalt für Wiederaufbau ( KfW). L-Attivitajiet ta’ żvilupp ekonomiku sostenibbli ffukaw fuq it-tħejjija, it-tnedija u l-evalwazzjoni ta’ skema ta’ għotja ta’ EUR 800,000 lill-SMEs Turko-Ċiprijotti biex itejbu l-kompetittivita tagħhom. Il-prijoritajiet tal-iskema kienu dwar l-għotja ta’ għajnuna lill-SMEs, biex iħejju għall-implimentazzjoni tal- acquis fil-każ ta’ riunifikazzjoni. Il-proġett Appoġġ għall- Iżvilupp tas-Settur Privat hu implimentat f’amministrazzjoni konġunta mal-UNDP. Tnediet skema ta’ għotja ta’ madwar EUR 600,000 biex il-kumpaniji żgħir Turko-Ċiprijotti jingħataw għajnuna biex jiżviluppaw pjattaformi tal-e-kummerċ u ntgħażlu 29 kumpanija biex jibbenefikaw minn din l-għajnuna. Għan 3: L-inkoraġġiment tar-rikonċiljazzjoni, ta’ miżuri biex tinbena l-fiduċja u tas-sostenn għas-soċjetà ċivili 1. Ir-rikonċiljazzjoni, il-miżuri biex tinbena l-fiduċja u s-sostenn għas-soċjetà ċivili : iffukaw primarjament fuq it-tisħiħ ta' organizzazzjonijiet ta' soċjetà ċivili. Ġiet evalwata l-ewwel skema ta’ għotjiet, “Soċjetà Ċivili Ċiprijotta fl-Azzjoni I”, b’baġit ta’ EUR 2 miljun u ntgħażlu 15-il proġett. Tnediet skema ta’ għotjiet oħra, “Soċjetà Ċivili Ċiprijotta fl-Azzjoni II”, li għandha baġit ta’ EUR 2.5 miljuni, fejn il-proposti li ġew ireċevuti għaliha kienu għadhom qed jiġu evalwati sa Diċembru 2008. It-Tim ta’ Appoġġ tas-Soċjetà Ċivili (tim għall-għajnuna teknika) pprovda gwida u appoġġ lill-applikanti. Implimenta kampanja biex jinħoloq għarfien dwar ir-rwol tas-soċjetà ċivili u l-importanza ta’ ċittadinanza attiva. Il-kampanja tnediet fil-preżenza tal-Kummissarju Spidla. Taħt dan il-proġett, l-UE provdiet EUR 1.5 miljun lill-Kumitat tal-Persuni Neqsin. 2. It-tneħħija tal-mini : B’kollox, 20 mis-26 żoni bil-mini miftehma, kienu mistennija li jitnaddfu mill-mini taħt kuntratt ta’ EUR 4 miljun. Hemm bżonn EUR 5 miljun oħra biex sal-aħħar tal-2010 iż-żona ta' lqugħ tidnaddaf kompletament mill-mini. 3. Il-proġett tat-tagħlim tal-istorja: Minħabba tħassib espress mill-awtoritajiet tar-Repubblika ta’ Ċipru, il-Kunsill tal-Ewropa dewwem il-kontrofirma ta’ kuntratt ta’ EUR 1 miljun dwar it-tagħlim tal-istorja . Sussegwentament il-proġett tħassar għax ma għadux jgħodd minħabba l-iżviluppi fis-settur. 4. L-Akkademja għall-Istudji Politiċi : il-proġett, li hu implimentat mill-Kunsill tal-Ewropa, iffoka fuq l-iżvilupp ta’ fehim komuni fost il-mexxejja Ċiprijotti żgħażagħ dwar kwistjonijiet ewlenin għall-ġejjieni tal-gżira f’Ewropa integrata. Il-grupp magħżul ta’ mexxejja żgħażagħ miż-żewġ naħat tal-gżira pparteċipa f’żewġ seminarji. Għan 4: It-tqarrib tal-Komunità Turko-Ċiprijotta mal-Unjoni Ewropea Il-Programm ta' Boroż ta' Studju kompla għas-sena akkademika 2008-2009. In-numru ta’ boroż ta’ studju li ngħataw tela’ għal 122, mit-30 tas-sena ta’ qabel. L-istudenti Turko-Ċiprijotti qed jistudjaw fir-Renju Unit, l-Olanda, Franza, il-Finlandja, il-Belġju, il-Ġermanja, l-Italja, Spanja, l-Estonja u l-Ungerija. It-tielet sejħa tnediet ukoll f’Settembru għas-sena akkademika 2009-2010 u l-ewwel sessjonijiet ta’ informazzjoni, organizzati fil-ħarifa, xehdu żieda ta’ interess mill-istudenti Turko-Ċiprijotti. L-ewwel sejħa għall-proposti, taħt l-iskema ta’ għotjiet “ L-Inkoraġġament ta' Skambji ta' ¯għażagħ u Kuntatti oħra Bejn in-Nies ”, tnediet b’baġit ta’ EUR 1.5 miljun. L-għan hu li tingħata għajnuna lit-Turko-Ċiprijotti ħalli jtejbu l-fehim tagħhom tal-valuri, l-esperjenzi u t-tradizzjonijiet multikulturali Ewropej. Intagħżlu biss seba’ proposti għal proġett. Ir-rata għolja ta’ rifjut ta’ proposti għal proġetti turi d-diffikultà għall-individwi biex ifasslu proġetti li jidħlu fl-għanijiet globali ta' din l-azzjoni. L-akkwist ta’ kuntrattur biex imexxi l-Punt ta’ Informazzjoni futur fin-naħa ta’ fuq ta’ Nikosija ddewwem minħabba d-diffikultà biex jinstabu esperti adatti għal dan il-proġett. Għan 5: It-tħejjija tal-Komunità Turko-Ċiprijotta għall-introduzzjoni u l-implimentazzjoni tal- acquis communautaire Dan l-għan hu implimentat prinċipalment permezz tal-istrument għall-Għajnuna Teknika tal-Kummissjoni għall-Iskambju tal-Informazzjoni (TAIEX). Fl-2008, it-TAIEX organizza 220 attività bħal workshops jew seminarji ma’ 466 espert mill-Istati Membri tal-UE. L-għajnuna kkonċentrat primarjament fuq it-tħejjija tal-Programm għall-Applikazzjoni Futura tal- Acquis (PFAA). L-għan prinċipali tal-PFAA hu li jipprovdi qafas għall-identifikazzjoni u għall-prijoritizzazzjoni ta’ oqsma speċifiċi tal- acquis communautaire fejn se tingħata għajnuna bi tħejjija għar-riunifikazzjoni. Il-PFAA kienet tirrigwarda 12-il settur tal- acquis communautaire . B’konnessjoni mat-tħassib tat-Task Force ta' Azzjoni Finanzjarja (FATF), li hi bbażata fl-OECD, dwar il-vulnerabbiltà għall- ħasil tal-flus u l-iffinanzjar tat-terroriżmu tan-naħa ta’ fuq ta’ Ċipru, it-TAIEX ipprovda għajnuna dwar standards internazzjonali u l-applikazzjoni tagħhom. Dan wassal biex f’Ottubru 2008 l-FATF ħareġ dikjarazzjoni pubblika li tiddikjara li l-livell ta’ vulnerabbiltà għall-ħasil tal-flus tnaqqas b’mod sinifikanti. Il-Kummissjoni qablet li tkompli taġixxi f’isem l-FATF u li tissorvelja żviluppi addizzjonali. Fis-settur tal- ambjent , l-għajnuna ġiet provduta biex jitħejja xogħol ta’ kartografija u n-nomina ta’ sitt żoni ambjentalment sensittivi li huma mħarsa b’mod speċjali; l-elaborazzjoni ta’ strateġija għall-ilma il-ħolqien ta’ inventarju għall-bjar u għall- boreholes tal-ilma kollha. Dwar il- politika agrikola , sar xogħol kontinwu fuq dokument dwar l-istrateġia għar-riforma b’analiżi ekonomika profonda tas-settur agrikolu li tiffoka fuq setturi ewlenin (ħalib, ċereali, patata u ċitru) kif ukoll bħala proposti konkreti għal bidla fil-politika. Taħt il-proġett għall-bini ta’ kapaċità fis-settur tal- ambjent , l-attivitajiet prinċipali ffukaw fuq l-iżvilupp ta’ sistemi għall-monitoraġġ tal-kwalità tal-arja u għall-sistemi li jiżguraw il-kwalità. It-tagħmir neċessarju ġie identifikat, speċifikazzjonijiet tekniċi tħejjew u il-proċedura tal-offerta tnediet. Il-bżonn għal informazzjoni statistika mtejba kien ukoll fattur prinċipali ta’ attenzjoni tas-sostenn. Ġew reklutati esperti fitosanitarji biex iwettqu superviżjoni tal-kummerċ tal-patata minn naħa għall-oħra tal-Linja l-Ħadra li ttripplika fl-2008, meta mqabbel mal-2007, biex b’hekk laħaq valur ta’ aktar minn EUR 2 miljun. L-esperti għenu wkoll fil-bidu tal-kummerċ tal-ħut u tal-frott taċ-ċitru. Faċilità mhux allokata għal Għajnuna Teknika u ta’ Riżerva għall-Programmi Ma sar ebda użu minn din il-faċilità matul il-perjodu ta‘ rappurtaġġ. Għajnuna finanzjarja biex tkopri nefqa amministrattiva skont l-Artikolu 4(3) tar-regolament dwar l-għajuna Total ta’ EUR 18.85 miljun (jiġifieri 7.2% tal-għotja finanzjarja globali) ġie identifikat biex jgħin lill-Kummissjoni timplimenta l-programm ta' għajnuna. Dan ikopri l-ispejjeż tal-persunal involut fl-implimentazzjoni u l-ispejjeż marbuta mal-Uffiċju ta' Sostenn għall-Programm. L-eżekuzzjoni finanzjarja (kuntratti u pagamenti) L-għotja ta' kuntratti Matul il-perjodu ta' rappurtaġġ ingħataw b’kuntratt total ta' EUR 37 miljun. Minn dan l-ammont, madwar EUR 31 miljun kienu għal kuntratti taħt il-parti operattiva tal-programm u madwar EUR 5 miljuni kienu għal attivitajiet ta' sostenn skont l-Artikolu 4(3) tar-Regolament dwar l-Għajnuna. Sa tmiem l-2008, ingħataw b’kuntratt total ta’ kważi EUR 70 miljun (27%). Minn dan l-ammont, madwar EUR 63 miljun kienu għal kuntratti taħt il-parti operattiva Pagamenti Matul il-perjodu ta’ rappurtaġġ, il-Kummissjoni ħallset somma ta’ madwar EUR 13 miljun. Sa tmiem l-2008, il-Kummissjoni ħallset, mill-programm, somma totali ta’ madwar EUR 26 miljun (10%). Monitoraġġ Matul il-perjodu ta’ rappurtaġġ saru tliet laqgħat tal-Mekkaniżmu ta’ Reviżjoni Interim (MRI). L-MRI jintuża bħala forum biex tiġi diskussa l-implimentazzjoni tal-programm fid-dettall mal-benefiċjarji. Verifika u kontrolli L-Unità dwar il-Kapaċita għall-Verifika Interna tad-DĠ Tkabbir għamlet verifika interna fl-2008. Ir-rakkomandazzjonijiet prinċipali kienu jiffukaw fuq kif għandha tiġi żgurata ġestjoni finanzjarja tajba fiċ-ċirkustanzi legali speċifiċi li jeżistu fin-naħa ta’ fuq ta’ Ċipru. Informazzjoni, Pubbliċità u Viżibbiltà Matul il-perjodu ta’ rappurtaġġ ġew ippubblikati 33 stqarrija għall-istampa dwar kwistjonijiet relatati mal-programm. Ġew organizzati total ta’ 23 avveniment pubbliku. It-Tim tal-Programm u r-Rappreżentanza tal-KE użaw ħafna opportunitajiet biex iżidu l-viżibbiltà tal-programm, inkluża ż-żjara ta’ Kummissarji Ewropej fin-naħa ta’ fuq ta’ Ċipru. Il-kampanji ta’ informazzjoni saru billi ntużat il-midja tal-massa, l-aktar għal skemi ta’ għotja bħall-Programm tal-Boroż tal-Istudju. Il-kooperazzjoni mar-Rappreżentanza tal-KE f’Ċipru għat-tixrid tal-istqarrijiet tal-istampa, intervisti fil-midja u azzjonijiet oħra kkontribwixxew ukoll biex tiżdied il-viżibbiltà. L-għarfien dwar il-Programm fost il-komunità Turko-Ċiprijotta żdied b’mod sinifikanti matul il-perjodu ta’ rappurtaġġ. Konsultazzjonijiet mal-Gvern tar-Repubblika ta' Ċipru Saru laqgħat mar-rappreżentanti tal-Gvern tar-Repubblika ta’ Ċipru, b’mod partikolari meta uffiċjali għolja tal-Kummissjoni żaru l-gżira. Matul il-perjodu ta’ rappurtaġġ kien hemm tmienja minn dawn iż-żjarat. Saru wkoll laqgħat fuq livell ta’ ħidma mar-rappreżentanti tal-ministeri involuti, b’mod partikolari fl-oqsma tal-ambjent, l-enerġija u t-telekomunikazzjonijiet bil-ħsieb li jiġu kkunsidrati l-aspetti tal-ippjanar għall-gżira kollha, fejn hu xieraq, skont il-Premessa 8 tar-Regolament dwar l-Għajnuna. Dwar id-drittijiet tal-proprjetà, kien hemm żieda sinifikanti fit-tħejjija tal-proġett fl-2008, li ħtieġet il-verifika tas-sjieda tal-proprjetà. Għal dan il-għan, il-Kummissjoni talbet is-sostenn tal-Gvern tar-Repubblika ta’ Ċipru biex tikkonferma l-ismijiet tas-sidien privati. Il-kisba tal-ismijiet tas-sidien privati hi biss l-ewwel pass. Il-Kummissjoni għandha mbagħad titlob u tirċievi l-kunsens tagħhom qabel ma tiffirma l-kuntratti tax-xogħol. Konklużjonijiet Matul il-perjodu ta’ rappurtaġġ, l-attivitajiet iffukaw fuq: 5. Implimentazzjoni: it-tħejjija u r-reviżjoni tal-fajls tal-offerta, is-sejħiet għal proposti għal skemi ta’ għotja, il-kuntratti u l-offerti għal xogħlijiet u servizzi, kif ukoll is-superviżjoni tal-eżekuzzjoni tal-kuntratti ffirmati. 6. Tisħiħ addizzjonali tat-Tim tal-Programm : persunall addizzjonali ta’ għaxar persuni ġew impjegati biex tiġi ffaċilitat l-implimentazzjoni tal-programm u tal-għotja ta’ kuntratti. Baqa' xi sfidi li kienu msemmija f'rapporti preċedenti. Fil-perjodu ta’ rappurtaġġ kwistjonijiet li jaffetwaw l-implimentazzjoni tal-Programm ta’ Għajnuna inkludew: 7. Il-kooperazzjoni bejn il-komunitajiet Turko-Ċiprijotti u Greko-Ċiprijotti hija l-aktar ħaġa importanti għas-suċċess tal-programm. Il-kooperazzjoni mtejba fl-2008 ffaċilitat l-implimentazzjoni tal-programm. 8. Kapaċità ta' assorbiment baxxa tal-komunità benefiċjarja : il-komunità Turko-Ċiprijotta hija żgħira u mhix mgħammra tajjeb f'dak li jirrigwarda l-istrutturi biex tirċievi ammont daqstant kbir ta' riżorsi f'perjodu ta' żmien daqstant qasir. Matul l-2008 ġie nnutat titjib konsiderevoli 9. Kawżi tal-Qorti li ġew rtirati : ikkawżaw minn xahrejn sa tliet xhur dewmien fl-implimentazzjoni ta’ ċerti proġetti. 10. Dewmien li jirrigwarda l-proprjetà : Il-perjodu meħtieġ biex jiġu identifikati l-ismijiet tas-sidien u l-bżonn biex jinkiseb il-kunsens tagħhom għandu jidħol fl-iskeda ristretta ta’ implimentazzjoni. Din il-kwistjoni issir aktar importanti hekk kif id-data ta’ skadenza għall-kuntratti tal-2009 tersaq dejjem aktar viċin. 11. Nuqqas ta’ fondi : wara t-tħejjija tad-dokumentazzjoni teknika u l-aġġustament tal-proġetti hemm nuqqas sinifikanti ta' fond u jista’ ma jkunx possibbli li jiġu ffinanzjati wieħed jew aktar minn wieħed mill-proġetti pjanifikati taħt il-finanzi li huma disponibbli attwalment. [1] ĠU L65, 7.3.2006, p.5. [2] L-ewwel kuntratt ta’ xogħlijiet ġie ffirmat fi Frar 2009 [3] Fl-ewwel semestru tal-2009 saru laqgħat addizzjonali għall-ħames żoni l-oħra.