KOMUNIKAZZJONI TAL-KUMMISSJONI LILL-PARLAMENT EWROPEW U LILL-KUNSILL L-Istrateġija tat-Tkabbir u l-Isfidi Ewlenin 2012-2013 /* COM/2012/0600 finali */





KOMUNIKAZZJONI TAL-KUMMISSJONI LILL-PARLAMENT EWROPEW U LILL-KUNSILL L-Istrateġija tat-Tkabbir u l-Isfidi Ewlenin 2012-2013 1. Daħla Il-politika tat-tkabbir tal-UE ilha tiġi segwita għal iktar minn 40 sena. Adeżjoni wara l-oħra rat l-għadd ta’ membri jiżdied gradwalment mis-sitta oriġinali għal 27. Il-Kroazja għandha ssir it-28 membru fl-1 ta’ Lulju 2013. Sa mill-bidu tagħha, l-UE, permezz tal-politika tat-tkabbir, wieġbet għall-aspirazzjoni leġittima tal-popli tal-kontinent tagħna biex ikunu magħquda fi sforz Ewropew komuni. Dan qarreb in-nazzjonijiet u l-kulturi lejn xulxin, biex b’hekk l-UE stagħniet b’infużjoni ta’ diversità u dinamiżmu. Iktar minn tliet kwarti tal-Istati Membri tal-UE kienu pajjiżi tat-“tkabbir”. Fi żmien meta l-UE qed tiffaċċja sfidi kbar u inċertezza globali sinifikanti u qed tikseb momentum ġdid għal integrazzjoni ekonomika, finanzjarja u politika, il-politika tat-tkabbir qed tkompli tagħti kontribut għall-paċi, is-sigurtà u l-prosperità lill-kontinent tagħna. Fil-qafas ta’ kundizzjonalità stretta iżda ġusta, il-prospett ta’ adeżjoni qed isuq riformi politiċi u ekonomiċi, biex b’hekk jittrasforma s-soċjetajiet u joħloq opportunitajiet ġodda għaċ-ċittadini u għall-impriżi. Fl-istess waqt, it-tkabbir jirrinforza l-qawwa politika u ekonomika tal-Unjoni. Billi assumiet rwol ta’ tmexxija permezz tal-politika tagħha ta’ tkabbir, l-UE tista’ taħsad il-benefiċċji ta’ kontinent iktar b’saħħtu u iktar magħqud, biex b'hekk turi l-kapaċità kontinwata tagħha bħala attur globali. L-aktar tkabbir reċenti biex jiġu inklużi l-pajjiżi tal-Ewropea Ċentrali u tal-Lvant mhux biss għaqqad il-Lvant u l-Punent wara deċennji ta’ separazzjoni artifiċjali. Huwa pprovda benefiċċji reċiproċi ta’ integrazzjoni kummerċjali iktar fil-fond, suq intern ikbar, ekonomiji ta’ skala u kabbar l-investiment u l-opportunitajiet għax-xogħol. Mill-bidu tan-negozjati sal-adeżjoni nfisha, l-esportazzjonijiet mill-UE lejn il-pajjiżi tal-adeżjoni kibru b’iktar minn tliet darbiet. Huwa stmat li terz tat-tkabbir tal-pajjiżi aderenti li kien diġà għoli fl-istess perjodu kien effett tat-tkabbir. Ċentrali għall-proċess tat-tkabbir hemm it-tisħiħ tal-istat tad-dritt u l-governanza demokratika. It-tagħlimiet mit-tkabbir preċedenti jenfasizzaw l-importanza ta’ iżjed attenzjoni fuq dawn l-oqsma u ta’ titjib ulterjuri fil-kwalità tal-proċess. Dan jirfed u jkompli jippromwovi l-istabbiltà f’reġjun li reċentement kien sfreġjat bil-kunflitt u jsostni l-ħolqien ta' ambjent fix-Xlokk tal-Ewropa li jwassal għal tkabbir u l-attrazzjoni tal-investiment, żieda fil-koperazzjoni reġjonali u l-indirizzar ta’ sfidi komuni bħall-ġlieda kontra l-kriminalità organizzata u l-korruzzjoni. Il-proċess jindirizza wkoll kwistjonijiet ta’ tħassib dirett għaċ-ċittdini, bħall-ġustizzja, is-sigurtà u d-drittijiet fundamentali, kemm fl-UE kif ukoll fil-pajjiżi tat-tkabbir. Permezz tal-approvazzjoni tal-Kunsill f’Ġunju għal approċċ ġdid propost mill-Kummissjoni lejn il-ġudikatura u d-drittijiet fundamentali u l-ġustizzja, il-libertà u s-sigurtà bħala parti mill-qafas għan-negozjati mal-Montenegro, l-istat tad-dritt ġie ankrat b’mod sod fil-qalba tal-proċess ta’ adeżjoni, u b’hekk stabbilixxa l-pedament għal negozjati futuri. Id-diffikultajiet attwali fiż-Żona Euro ddominaw l-agenda politika tal-UE matul l-aħħar sena. Flimkien mal-kriżi globali reċenti dan xeħet dawl fuq l-interdipendenza tal-ekonomiji nazzjonali kemm fl-UE kif ukoll lil hinn minnha. L-isfidi li qed tiffaċċja ż-Żona tal-Euro jenfasizzaw l-importanza li nkomplu nsaħħu l-istabbiltà ekonomika u finanzjarja u ninkoraġġixxu r-riformi u t-tkabbir, anki fil-pajjiżi tat-tkabbir. L-integrazzjoni ekonomika, finanzjarja u politika msaħħa li tirriżulta minn dan fl-UE se jkollha tiġi kkunsidrata wkoll fil-proċess ta’ tkabbir. It-tisħiħ tar-reżiljenza tal-pajjiżi tat-tkabbir għall-kriżi hija kwistjoni ta’ interess komuni. Il-proċess tat-tkabbir huwa għodda b’saħħitha lejn dan il-għan. UE iktar b’saħħitha u akbar se tkun f’qagħda aħjar biex tindirizza dawn l-isfidi. Id-dinamiżmu tal-ekonomija Torka pereżempju, ir-rwol ġeopolitiku tat-Turkija, il-kontribut tagħha għas-sigurtà fl-enerġija u l-popolazzjoni żagħżugħa li għandha jirrappreżentaw opportunità kemm għat-Turkija kif ukoll għall-UE f’kuntest ta’ perspettiva ta’ adeżjoni. Huwa ċar li għandna interess komuni li nindirizzaw ir-riskji ta’ instabbilità fil-Balkani tal-Punent, meta wieħed jikkunsidra x’wiret dan ir-reġjun mill-gwerra u l-firda li fnietu. Il-proċess tat-tkabbir isostni lil dawk li jappoġġaw r-riforma fir-reġjun, u b’hekk qed ikompli jsejjes it-transizzjoni demokratika tiegħu ta’ wara l-gwerra. Huwa jgħin biex jiġu evitati prezzijiet potenzjalment ħafna ogħla fl-indirizzar tal-konsegwenzi tal-instabbiltà. It-tisħiħ tal-istabbiltà u d-demokrazija fix-Xlokk tal-Ewropa huwa wkoll investiment f’demokrazija profonda u sostenibbli fil-viċinat usa’ tal-UE. It-tiġdid tal-kunsens dwar it-tkabbir, miftiehem mill-Kunsill Ewropew, għadu l-bażi għall-politika tat-tkabbir tal-UE. Din il-politika hija bbażata fuq il-prinċipji ta' konsolidazzjoni tal-impenji, kundizzjonalità ġusta u rigoruża u komunikazzjoni tajba mal-pubbliku, flimkien mal-kapaċità tal-UE li tintegra membri ġodda. L-aġenda attwali tat-tkabbir tkopri l-Balkani tal-Punent, it-Turkija u l-Islanda. L-UE konsistentement ipproklamat l-inklussività tal-politika tagħha lejn il-Balkani tal-Punent, b’Kunsill Ewropew wara l-ieħor jikkonferma li l-futur tar-reġjun kollu jinsab fl-UE. Il-proċess ta’ Stabbilizzazzjoni u Assoċjazzjoni għadu l-qafas komuni għat-tħejjijiet neċessarji. Iż-żamma tal-kredibbiltà tal-proċess tat-tkabbir hija kruċjali għas-suċċess tagħha. Dan ifisser li jkun żgurat li l-pajjiżi tat-tkabbir iwettqu riformi wiesa’ sabiex jissodisfaw il-kriterji stabbiliti, b’mod partikolari l-kriterji ta’ Kopenħagen. Dan japplika wkoll f'li jiġi żgurat l-appoġġ tal-Istati Membri u taċ-ċittadini tagħhom. Huwa importanti li jiġi nkoraġġit l-għarfien u d-dibattitu informat dwar l-impatt tal-politika tat-tkabbir, l-aktar fi żmien meta l-UE qed tiffaċċja sfidi kbar. F’dan il-kuntest il-prinċipju ta’ mertu proprju huwa kruċjali. Il-pass li bih pajjiż javvanza lejn is-sħubija jiddependi mill-prestazzjoni tiegħu biex jissodisfa l-kundizzjonijiet meħtieġa. It-tkabbir huwa għalhekk min-natura tiegħu proċess gradwali, ibbażat fuq l-implimentazzjoni solida u sostenibbli ta’ riformi mill-pajjiżi kkonċernati. L-approċċ il-ġdid għan-negozjati fil-qasam tal-istat tad-dritt jintroduċi l-ħtieġa li jiġu żviluppati rekords tajbin ta’ implimentazzjoni matul il-proċess kollu tan-negozjati. Ir-riformi jeħtieġ li jkunu msejsa sew, bil-għan li jkunu irriversibbli. L-adeżjoni imminenti tal-Kroazja, il-bidu tan-negozjati tal-adeżjoni mal-Montenegro f’Ġunju u l-istatus ta’ pajjiż kandidat għas-Serbja f’Marzu juru li l-UE tagħti riżultati fuq l-impenji tagħha ladarba l-kundizzjonijiet jintlaħqu. Dawn l-iżviluppi pożittivi jibagħtu wkoll messaġġ qawwi tas-saħħa trasformatttiva tat-tkabbir u dak li hu possibbli f’żona fejn sa nofs ġenerazzjoni ilu kienet mifruda bil-gwerra. Huma jservu ta’ inċentiv u inkoraġġiment għall-pajjiżi kollha fir-reġjun biex jintensifikaw it-tħejjijiet tagħhom għal sħubija eventwali mal-UE. Kien hemm għadd ta’ żviluppi pożittivi fil-pajjiżi tat-tkabbir matul din l-aħħar sena. Minbarra dawk li jirrigwardaw il-Kroazja, il-Montenegro u s-Serbja, f’dik lil kienet ir-Repubblika Jugoslava tal-Maċedonja, inkisbu riżultati pożittivi fejn id-Djalogu ta’ Livell Għoli dwar l-Adeżjoni wassal biex l-awtoritajiet jiffukaw iktar fuq ir-riformi. Id-djalogu bejn il-gvern u l-oppożizzjoni fl-Albanija ppermetta li l-impass politiku ġeneralment jintgħeleb bl-adozzjoni ta’ riformi elettorali u parlamentari. In-negozjati ta’ adeżjoni mal-Islanda qed jagħmlu progress tajjeb. It-Turkija wriet appoġġ attiv għall-aġenda pożittiva l-ġdida mħabbra s-sena l-oħra u mnedija mill-Kummissjoni f’Mejju 2012. Fl-istess waqt, fil-parti l-kbira tal-pajjiżi għad hemm riformi pendent. Id-drittijiet tal-bniedem, il-governanza tajba, l-istat tad-dritt, inkluża l-ġlieda kontra l-korruzzjoni u l-kriminalità organizzata, il-kapaċità amministrattiva, il-qgħad, ir-riforma ekonomika u l-inklużjoni soċjali għadhom sfidi ewlenin. Spiss ikun hemm ħtieġa li tittieħed iktar responsabbiltà għar-riformi u li wieħed isib ir-rieda politika meħtieġa biex jimxi ’l quddiem. It-tisħiħ tal-libertà tal-espressjoni u l-indipendenza tal-midja għadhom sfida importanti. Xi drabi kwistjonijiet bilaterali għadu qed ikollhom impatt negattiv fuq il-proċess ta’ adeżjoni. Il-proċess ta’ tkabbir huwa min-natura tiegħu inklużiv u jeħtieġ parteċipazzjoni wiesgħa mill-partijiet interessati. Fil-pajjiżi ta’ tkabbir, kunsens politiku wiesa’ u appoġġ mill-popolazzjoni għar-riformi jagħtu kontribut sinifikanti għat-trasformazzjoni meħtieġa għall-progress fil-perkors lejn l-UE. Din il-Komunikazzjoni tevalwa l-istat attwali tal-aġenda tat-tkabbir tal-Unjoni Ewropea. Abbażi tal-analiżi dettaljata tal-pajjiż li takkumpanja[1], il-Komunikazzjoni teżamina x'kisbu dawn il-pajjiżi fit-tħejjija għas-sħubija, fejn jinsabu llum, tevalwa l-prospetti tagħhom għas-snin li ġejjin u f'dan ir-rigward tagħmel għadd ta' rakkomandazzjonijiet. Bħal fis-snin ta’ qabel, attenzjoni partikolari tingħata lil għadd ta’ sfidi ewlenin, bħall-appoġġ li tpprovdi l-UE lill-pajjiżi tat-tkabbir, inkluż permwezz tal-Istrument għall-Assistenza ta’ Qabel l-Adeżjoni. 2. Sfidi Ewlenin 2.1. Inpoġġu l-istat tad-dritt fil-qalba tal-politika tat-tkabbir L-esperjenza tat-tkabbir reċenti u l-isfidi li ffaċċjaw il-pajjiżi tat-tkabbir jenfasizzaw l-importanza li l-istat tad-dritt jitqiegħed iktar fil-qalba tal-politika tat-tkabbir. Fid-dokument ta’ strateġija tas-sena l-oħra kien propost approċċ ġdid għan-negozjati fil-qasam tal-ġudikatura u d-drittijiet fundamentali u dwar il-ġustizzja, il-libertà u s-sigurtà u dan ġie approvat mill-Kunsill. Dan l-approċċ issa ġie rifless f'qafas ta’ negozjar adottat f’Ġunju 2012 għan-negozjati mal-Montenegro, li ankra b’mod sod l-istat tad-dritt fil-qalba tal-proċess ta’ adeżjoni, u b’hekk stabbilixxa l-pedament għal negozjati futuri Fl-istadji kollha tal-proċess ta’ adeżjoni, il-pajjiżi li jaspiraw li jingħaqdu mal-Unjoni jridu juru l-kapaċità tagħhom li jsaħħu t-twettiq fil-prattika tal-valuri li hija bbażata fuqhom l-Unjoni. Huma jridu jistabbilixxu u jippromwovu minn stadju bikri t-tħaddin kif suppost tal-istituzzjonijiet ewlenin għall-governanza demokratika u l-istat tad-dritt, mill-Parlament nazzjonali sal-Gvern u s-sistema ġudizzjarja, inklużi l-qrati u l-prosekutur pubbiku, u l-aġenziji tal-infurzar tal-liġi. Hemm għadd ta’ sfidi importanti li l-maġġoranza tal-pajjiżi tat-tkabbir qed jiffaċċaw f’dawn l-oqsma: Rigward is-sistema ġudizzjarja, il-pajjiżi jeħtieġ jiżguraw li din tkun indipendenti, imparzjali u responsabbli u kapaċi tiżgura proċessi ġusti. Il-pajjiżi jridu jiżguraw ukoll li s-sistemi ġudizzjarji tagħhom jiffunzjonaw b’mod effiċjenti, mingħajr dewmien eċċessiv tal-proċedimenti. F’dan ir-rigward, l-istrateġiji tar-riforma ġudizzjarja issa jinsabu fis-seħħ fil-parti l-kbira tal-pajjiżi. Sar progress rigward it-tisħiħ tal-indipendenza tal-Kunsilli Ġudizzjarji tal-Istat u f’ċerti każi fil-proċeduri ġodda tal-ħatriet ġudizzjarji. Madankollu, għad baqa’ diversi sfidi, b’mod partikolari biex jiġu żgurati proċeduri iktar b’saħħithom għall-ħatra tal-imħallfin u l-prosekuturi, biex jinstab il-bilanċ ġust bejn l-indipendenza u r-responsabbiltà ġudizzjarja, inkluż li tiġi indirizzata l-kwistjoni tal-immunità ġudizzjarja, u t-tnaqqis f’ħafna każi ta' numru eċċessiv ta’ kawżi pendenti. L-infurzar ta’ sentenzi tal-qorti għadu joffri sfida. Barra mir-riformi leġiżlattivi u amministrattivi, f'ħafna każi hemm bżonn ta' bidla fil-kultura ġudizzjarja favur iktar attenzjoni lejn it-twassil ta' servizz liċ-ċittadini. Il-korruzzjoni għadha prevalenti fil-maġġoranza tal-pajjiżi tat-tkabbir. Il-korruzzjoni ddgħajjef l-istat tad-dritt, għandha impatt negattiv fuq l-ambjent tan-negozju u fuq il-baġits nazzjonali kif ukoll taffettwa l-ħajja ta’ kuljum taċ-ċittadini f’oqsma bħas-servizzi tas-saħħa u l-edukazzjoni. It-tixrid tal-korruzzjoni jippermetti l-infiltrazzjoni tal-gruppi kriminali organizzati fis-settur pubbliku u privat. Il-pajjiżi għandhom bżonn jiżguraw qafas b’saħħtu għall-prevenzjoni tal-korruzzjoni, b’mod partikolari f’dik li hija trasparenza akbar fil-korpi pubbliċi u fl-użu tal-fondi pubbliċi. Il-korpi tal-infurzar tal-liġi jeħtieġ ikunu proattivi, kordinati tajjeb u effettivi sabiex jiżguraw li każi ta’ korruzzjoni, inklużi dawk f’livell għoli, jiġu investigati, imħarrka u penalizzati. Fħafna pajjiżi tat-tkabbir jeħtieġ isiru aktar sforzi rigward il-finanzjament tal-partiti politiċi u tal-kampanji elettorali, il-ġestjoni tal-kunflitti ta’ interess, it-trasparenza fl-appalt pubbliku, l-aċċess għall-informazzjoni u s-sekwestru u l-konfiska tal-assi. F’ċerti każi twaqqfu servizzi speċjalizzati tal-prosekuzzjoni, u qed jiffunzjonaw tajjeb. Għad baqa’ ħafna xogħol xi jsir biex jinbnew ir-rekords tajba meħtieġ. Hemm bżonn li tinbena statistika affidabbli biex tgħin il-monitoraġġ tas-suċċess tal-politiki ta’ kontra l-korruzzjoni. Il-ġlieda kontra l-kriminalità organizzata għadha prijorità ewlenija u tirrappreżenta problema importanti fil-parti l-kbira tal-pajjiżi tat-tkabbir. In-natura transkonfinali ta’ ħafna attivitajiet kriminali teħtieġ koperazzjoni b’saħħitha bejn il-korpi tal-infurzar tal-liġi u dawk ġudizzjarji fir-reġjun, mal-Istati Membri tal-UE u internazzjonaliment. Il-korpi tal-infurzar tal-liġi jrid ikollhom għad-dispożizzjoni tagħhom għodda legali u investigattivi effettivi biex jiġġieldu u jippenalizzaw kif xieraq il-kriminalità organizzata. B’mod partikolari, trid titjieb il-kapaċità tagħhom li jmexxu investigazzjonijiet finanzjarji. Qed isir progress, iżda fil-parti l-kbira tal-pajjiżi għad irid isir ħafna iktar biex jiġu żgurati investigazzjonijiet proattivi, segwitu ġudizzjarju effettiv u koperazzjoni nazzjonali u internazzjonali msaħħa. Il-Kummissjoni qed tkompli tappoġġa n-netwerk reġjonali tal-prosekuturi li se jkunu assistiti minn esperti ssekondati mill-Istati Membri. Hemm bżonn ta' iktar koperazzjoni operattiva mal-aġenziji Ewropej relevanti, b’mod partikolari l-Europol. Ir-riforma fl-amministrazzjoni pubblika qed tkompli tkun prijorità ewlenija fil-kriterji politiċi fil-maġġoranza tal-pajjiżi tat-tkabbir. Bħala parti essenzjali mill-governanza demokratika u l-istat tad-dritt, hija għandha l-għan li ssaħħaħ it-trasparenza, ir-responsabbiltà u l-effettività u tkabbar l-attenzjoni fuq il-ħtiġijiet taċ-ċittdini u tal-impriżi. Ta’ importanza fundamentali għall-funzjonament tal-Istat u għall-implimentazzjoni tar-riformi meħtieġa għall-integrazzjoni fl-UE huwa li jkun hemm proċeduri amministrattivi adegwati, inklużi r-riżorsi umani u l-ġestjoni tal-finanzi pubbliċi inkluż il-ġbir tat-taxxi u sistemi affidabbli u indipendenti rigward l-istatistika. Il-pajjiżi jeħtieġ li jżidu l-isforzi tagħhom biex itejjbu l-amministrazzjonijiet pubbliċi tagħhom f’kull livell abbażi tal-istrateġiji globali nazzjonali. Billi tgħaraf l-isfidi li qed jiffaċċjaw il-pajjiżi tat-tkabbir, il-Kummissjoni se ssaħħaħ il-kapaċità tagħha ta’ evalwazzjoni u monitoraġġ, tidentifika diskrepanzi importanti u tipprovdi għajnuna fl-ippjanar, fl-iffissar tal-prijoritajiet u fl-implimentazzjoni tar-riformi. Id-drittijiet ċivili, politiċi u ekonomiċi, kif ukoll id-drittijiet ta’ persuni li jappartjenu għall-minoranzi huma kwistjonijiet prinċipali fil-maġġoranza tal-pajjiżi tat-tkabbir. Dawn id-drittijiet fundamentali huma ġeneralment iggarantiti mil-liġi iżda kwistjonijiet li jikkonċernaw l-implimentazzjoni tagħhom għadhom jippersistu f'ħafna każi. F’xi każi għad baqa diskrepanzi legaliżlattivi, pereżempju rigward il-kamp ta’ applikazzjoni tal-leġiżlazzjoni kontra d-diskriminazzjoni. L-istituzzjonijiet nazzjonali għad-drittijiet tal-bniedem bħall-Ombudspersons ħafna drabi jeħtieġu tisħiħ sinifikanti, hekk kif ukoll jeħtieġu l-korpi tal-infurzar tal-liġi li jittrattaw kwistjonijiet bħad-delitti ta’ mibegħda u l-vjolenza sessista. Attitudnijiet ġenerali tas-soċjetà lejn gruppi vulnerabbli bħall-minoranzi etniċi u persuni b’diżabbiltajiet u persuni leżbjani, gay, bisesswali u transġeneri għadhom problema komuni. Il-pajjiżi tat-tkabbir huma kkaratterizzati kollox ma’ kollox minn ambjent medjatiku pluralistiku. F’xi pajjiżi sar progress lejn id-dekriminalizzazzjoni tal-libell. Madankollu, f’għadd ta’ pajjiżi, il-libertà tal-espressjoni għadha ta’ tħassib serju, u tinkludi ndħil politiku, pressjoni ekonomika, awtoċensura u mhux biżżejjed protezzjoni għall-ġurnalisti kontra l-intimidazzjoni u saħansitra attakki vjolenti. Fit-Turkija b’mod partikolari, il-qafas legali għadu ma jissalvagwardjax biżżejjed il-libertà tal-espressjoni, filwaqt li l-għadd għoli ta’ kawżi legali kontra u investigazzjonijiet kontra l-ġurnalisti u pressjoni eċċessiva fuq il-midja jqajjmu tħassib serju. Fid-dawl tal-isfidi lil jippersistu f’dan il-qasam, il-Kummissjoni tippjana li fl-ewwel nofs tal-2013 tagħmel segwitu għall-konferenza “Speak Up!” (Tkellem) ta’ Mejju 2011. Dan l-avveniment għandu jġib flimkien lil persuni interessati mill-midja u mis-soċjetà ċivili mill-Balkani tal-Punent u t-Turkija sabiex jiddiskutu safejn il-gvernijiet qed jindirizzaw prijoritajiet ewlenin biex jilħqu standards Ewropej fil-libertà tal-espressjoni. Il-Kummissjoni se tkompli taħdem mill-qrib mal-Parlament Ewropew f’dan il-qasam. Dawn il-kwistjonijiet se jkomplu jingaħtaw prominenza fil-proċess ta’ adeżjoni. Minħabba l-isfidi li qed jiġu ffaċċjati u n-natura fit-tul tar-riformi, il-kapitoli dwar il-ġudikatura u d-drittijiet fundamentali u l-ġustizzja, il-libertà u s-sigurtà se jiġu indirizzati kmieni fin-negozjati sabiex jippermettu ż-żmien massimu biex tiġi stabbilita l-leġiżlazzjoni, l-istituzzjonijiet, u rekords tajbin ta’ implimentazzjoni neċessarji qabel ma jingħalqu n-negozjati. Huma se jinfetħu fuq il-bażi ta’ pjani ta’ azzjoni li jridu jiġu adottati mill-awtoritajiet nazzjonali. Il-Kummissjoni se tipprovdi gwida sostanzjali fir-rapporti tal-eżami analitiku tagħha biex tappoġġa l-iżvilupp ta’ dawn il-pjani ta’ azzjoni mill-pajjiż kandidat. Innovazzjoni hija l-introduzzjoni ta’ parametri referenzjarji interim li se jiġi stabbiliti ladarba jinfetħu n-negozjati. Huwa biss meta dawn jiġu ssodisfati li l-Kunsill se jistabbilixxi l-parametri referenzjarji tal-għeluq. B’hekk, in-negozjati se jitmexxew f’qafas strutturat li jikkunsidra ż-żmien meħtieġ biex ir-riformi jiġu implimentati kif suppost u biex jiġu żviluppati rekords solidi. Il-proċess se jkun akkumpanjat minn salvagwardji u miżuri korrettivi, sabiex jippermettu pereżempju l-aġġornar tal-parametri referenzjali u sabiex ikun żgurat bilanċ ġenerali fil-progress tan-negozjati tul il-kapitoli. L-approċċ il-ġdid jipprevedi wkoll iktar trasparenza u inklussività fin-negozjati u fil-proċess ta’ riforma, billi l-kandidati qed jiġu inkuraġġiti jiżviluppaw il-prijoritajiet tagħhom permezz ta’ proċess ta’ konsultazzjoni mal-partijiet interessati relevanti biex jiżguraw l-aktar appoġġ possibbli għall-implimentazzjoni taghħom. Il-Kummissjoni se tiffoka aktar il-monitoraġġ tagħha fuq il-progress milħuq f’dawn l-oqsma. Il-fondi tal-IPA se jkomplu jkunu l-mira fis-sostenn tal-implimentazzjoni tar-riformi. It-tisħiħ tal-istat tad-dritt u tal-amministrazzjoni pubblika, huwa essenzjali biex il-pajjiżi tat-tkabbir joqorbu lejn l-UE u eventwalment jassumu bis-sħiħ l-obbligi tas-sħubija. Sa minn qabel jibdew in-negozjati tal-adeżjoni, qed tintefa’ attenzjoni akbar fuq l-istat tad-dritt fl-ispirtu tal-approċċ il-ġdid. L-eżami analitiku tal-kapitoli ewlenin dwar l-istat tad-dritt ingħata bidu saħansitra qabel bdew in-negozjati ġenerali mal-Montenegro. Il-pajjiżi kandidati l-oħra, dik li kienet ir-Repubblika Jugoslava tal-Maċedonja u s-Serbja, ġew mistiedna għas-sessjonijiet ta’ eżami analitiku ta’ spjegazzjoni. Il-prijoritajiet ewlenin stabbiliti bħala kundizzjonijiet biex jinfetħu n-negozjati tal-adeżjoni mal-Albanija huma ffukati ħafna fuq l-istat tad-dritt. Il-kwistjonijiet dwar l-istat tad-dritt huma ċentrali għal diversi inizjattivi speċifiċi għall-pajjiżi varati mill-Kummissjoni f’din l-aħħar sena lil huma stipulati fit-Taqsima 3 ta’ din il-Komunikazzjoni. 2.2. Il-koperazzjoni reġjonali u r-rikonċiljazzjoni fil-Balkani tal-Punent. Il-koperazzjoni reġjonali u r-relazzjonijiet ta’ viċinat tajba huma elementi essenzjali għall-proċess ta’ Stabbilizzazzjoni u Assoċjazzjoni u, bħala tali, huma ssorveljati tajjeb mill-Kummissjoni f’kull stadju tal-proċess tal-adeżjoni. F’din l-aħħar sena nkiseb iktar progress f’dan ir-rispett. Kuntatti bilaterali u multilaterali bejn il-mexxejja u l-politiċi tar-reġjun komplew, anki f’oqsma sensittivi bħad-delitti tal-gwerra, il-fruntieri, ir-ritorn tar-rifuġjati, il-kriminalità organizzata u l-koperazzjoni tal-pulizija, u f’fora reġjonali bħall-Komunità tal-Enerġija, l-Ispazju Komuni Ewropew għall-Avjazzjoni, iż-Żona ta' Kummerċ Ħieles tal-Ewropa Ċentrali (CEFTA) u l-Iskola Reġjonali tal-Amministrazzjoni Pubblika. Inħatar Segretarju Ġenerali ġdid għall-Kunsill għall-Koperazzjoni Reġjonali (KKR). Il-Kummissjoni tistenna bil-ħerqa li l-KKR ikompli jiżviluppa r-rwol tiegħu fil-koperazzjoni reġjonali bħala pjattaforma għall-promozzjoni ta’ kwistjonijiet ta’ importanza għar-reġjun kollu kif ukoll il-perspettiva tiegħu tal-UE biex b’hekk il-koperazzjoni reġjonali tieħu post aktar ċentrali fl-aġenda politika tal-pajjiżi. Il-koperazzjoni reġjonali trid issir tar-reġjuni kif ukoll misjuqa minnhom. Tilwim relatat ma’ kwistjonijiet interetniċi jew dwar status, l-aktar fil-Bosnja-Ħerzegovina u fil-Kosovo[2], għadhom qed ixekklu l-funzjonament tal-istituzzjonijiet, u jfixklu l-proċess ta’ riforma, xi drabi b’implikazzjonijiet reġjonali usa’. L-aħjar mod biex dawn il-pajjiżi jindirizzaw dawn il-problemi huwa billi jsegwu l-perkors tagħhom lejn l-UE. Kwistjonijiet diffiċli relatati mal-etniċità jirnexxielhom jiġu indirizzati permezz ta’ djalogu u kompromess, kif tixhed l-implimentazzjoni li tinsab għaddejja tal-Ftehim Qafas ta’ Ohrid f’dik li kienet ir-Repubblika Jugoslava tal-Maċedonja. Id-differenzi rigward l-istatus tal-Kosovo komplew ixekklu l-iżvilupp ta’ relazzjonijiet aktar fil-fond mal-UE. Il-kwistjoni tal-Kosovo ta’ Fuq għadha sfida importanti. Il-progress f’dawn il-kwistjonijiet se jeħtieġ li l-atturi kollha involuti jaħdmu flimkien fi spirtu kostruttiv. Inkisbu riżultati ġodda fid-djalogu Belgrad-Pristina bi ftehimiet fl-oqsma ta’ koperazzjoni u rappreżentazzjoni reġjonali u ġestjoni integrata tal-fruntiera/konfini. Il-ftehim tal-aħħar għad irid jiġi implimentat. L-interpretazzjoni tas-Serbja tal-ftehim dwar il-koperazzjoni reġjonali u r-rappreżentazzjoni tal-Kosovo eventwalment ġiet iċċarata u, abbażi tal-implimentazzjoni inizjali, issa ma għandhiex ixxekkel iktar l-inklussività tal-koperazzjoni reġjonali. L-implimentazzjoni ta’ ftehimiet oħra fl-oqsma tal-libertà ta’ moviment, il-katasti, ir-reġistri ċivili, it-timbri doganali u r-rikonoxximent reċiproku tad-diplomi ma kinitx regolari u sa issa l-impatt fil-prattika kien limitat. Hemm bżonn jinkiseb iktar progress f’dan il-proċess b’mod urġenti. Vuċijiet li jsejħu għar-rikonċiljazzjoni qed jirreżonaw iktar fil-fond fost il-popolazzjoni in ġenerali, u b’hekk jistabbilixxu pedamenti iktar b’saħħithom biex jiġu trattati kwistjonijiet ta’ x’intwiret mill-gwerra bħal delitti tal-gwerra, rifuġjati u tensjonijiet interetniċi. L-inizjattivi tal-NGOs u tas-soċjetà ċivili bħall-Inizjattiva taż-Żgħażagħ għad-Drittijiet tal-Bniedem, il-Kummissjoni għall-Verità u r-Rikonċiljazzjoni (RECOM), u l-Inizjattiva Igman għandhom rwol importanti fit-tisħiħ tar-rikonċiljazzjoni fost iċ-ċittadini tar-reġjun u għandhom jingħataw appoġġ. Madankollu, xorta waħda jkun hemm ħtieġa għall-viġilanza fis-snin li ġejjin biex wieħed iħares kontra reazzjonijiet nazzjonalistiċi. Il-gvernijiet u l-mexxejja politiċi b’mod partikolari jridu jagħmlu iktar biex ikattru ambjent lil jwassal biex jiġi indirizzat il-passat. Dawk il-kwistjonijiet li nibtu mill-kunflitti tal-passat, flimkien ma’ kwistjonijiet oħra bilaterali għandhom sfidi importanti għall-istabbiltà fil-Balkani tal-Punent u jeħtieġ li jiġu indirizzati b’mod urġenti. Is-soluzzjoni ta’ dawn il-kwistjonijiet se tneħħi impediment kbir għall-perkors tal-Balkani tal-Punent lejn l-UE. Għal dawk li huma delitti tal-gwerra t-tlestija tal-proċess li jagħti l-ġustizzja għal reati li twettqu matul il-gwerer f’dik li kienet il-Jugoslavja hija essenzjali għal rikonċiljazzjoni dejjiema. Kompliet il-koperazzjoni mat-Tribunal Kriminali Internazzjonali għal dik li kienet il-Jugoslavja (ICTY). Dan jiġi wara l-passi deċiżivi li ttieħdu qabel mill-pajjiżi tar-reġjun li jipprovdu bażi tajba għall-ICTY biex ikompli ħidmietu, anki jekk xi ġurijiet jistgħu jkomplu lil hinn mid-data ta’ tlestija preċedentement indikata ta’ Diċembru 2014. Bix-xogħol tal-ICTY jitlesta, il-gvernijiet konċernati għadhom qed jiffaċċjaw sfidi importanti biex jindirizzaw l-impunità għad-delitti tal-gwerra fil-ġurisdizzjonijiet tagħhom B’rieda politika, konċentrazzjoni aħjar tar-riorsi, iktar koperazzjoni reġjonali, u r-riżoluzzjoni ta’ problemi bl-estradizzjoni ta’ ċittadini proprji, il-pajjiżi tar-reġjun jistgħu jiżguraw li ssir ġustizzja għall-eluf ta’ vittmi tal-gwerer. Il-kwistjoni ta’ persuni nieqsa għad trid tiġi indirizzata b’mod sħiħ. Il-Kummissjoni tappoġġa bis-sħiħ l-investigazzjoni taħt l-awspiċju tal-EULEX li tinsab għaddejja rigward delitti allegati, inkluż il-ħsad ta’ organi umani, imwettqa fil-perjodu matul u wara l-kunflitt fil-Kosovo indirizzati fir-rapport Marty u kkonfermati mill-Assemblea Parlamentari tal-Kunsill tal-Ewropa. Rigward ir-refuġjati, f’Novembru 2011 ġiet iffirmata dikjarazzjoni ministerjali mis-Serbja, il-Kroazja, il-Bosnja-Ħerzegovina u l-Montenegro f’Belgrad li ġġedded l-impenn politiku biex jitlesta l-proċess ta’ Sarajevo. Sar qbil dwar Programm Reġjonali tad-Djar u ġie ppreżentat f’April 2012 fil-Konferenza internazzjonali tad-Donaturi fejn l-UE u l-komunità internazzjonali wiegħdu iktar sostenn finanzjarju sostanzjali. L-awtoritajiet nazzjonali jeħtieġ jiżguraw l-implimentazzjoni ta’ dan il-programm, li għandu l-għan li jiffaċilita r-ritorn sostenibbli dawk ir-rifuġjati l-aktar vulnerabbli fil-postijiet tal-oriġini tagħhom jew jiġu integrati fil-post tar-rifuġju. Dan għandu jippermetti l-għeluq taċ-ċentri ta’ akkoljenza finali li jakkomodaw lir-refuġjati u lil persuni spostati internament (IDPs) u titlesta d-dereġistrazzjoni formali tal-74 000 rifuġjat li għad baqa’. Il-Kummissjoni tilqa’ dawn l-iżviluppi u ssejjaħ lill-pajjiżi biex jaħdmu b’ħerqa biex jirriżolvu l-kwistjonijiet li għad baqa’ rigward ir-rifuġjati u l-IDPs. Kwistjonijiet relatati mal-minoranzi huma sfida ewlenija fil-Balkani tal-punent. Kollox ma’ kollox, hemm fis-seħħ oqfsa legali sodi u elaborati biex jipprevedu għall-protezzjoni tal-minoranzi. Fl-istess waqt, l-implimentazzjoni fil-prattika hija ħafna drabi kkumplikata, b’mod partikolari fejn jeżistu rabtiet ma’ kunflitti reċenti. Hemm bżonn li tiġi inkoraġġita kultura ġenerali ta’ aċċettazzjoni tal-minoranzi, permezz tal-edukazzjoni, l-attivazzjoni ta’ dibattiti pubbliċi wiesgħa u s-sensibilizzazzjoni. Hemm bżonn li każi ta’ reati ta’ mibegħda u diskriminazzjoni jiġu indirizzati b’mod proattiv. Ir-Rom għadhom partikolarment żvantaġġati matul ir-reġjun. Il-Kummissjoni se tkompli ssostni l-miżuri f’dan ir-rigward, inkluż fid-Deċennju tal-Inklużjoni tar-Rom. Il-pajjiżi għandhom jimplimentaw il-konklużjonijiet operattivi li qablu magħhom fis-seminars dwar ir-Rom li organizzat il-Kummissjoni fl-2011. Fi spirtu ta’ relazzjonijiet tajbin ta’ viċinanza kwistjonijiet bilaterali miftuħa jeħtieġ li jiġu indirizzati mill-partijiet ikkonċernati kmieni kemm jista’ jkun matul il-proċess tat-tkabbir, b’determinazzjoni, filwaqt li jikkunsidraw l-interessi ġenerali tal-UE. Dwar dawn il-kwistjonijiet ftit sar progress matul l-aħħar sena. Il-Kummissjoni tħeġġeġ lill-partijiet biex jagħmlu kull sforz biex isolvu t-tilwimiet pendenti skont prinċipji u mezzi stabbiliti, inkluż billi jirreferu kwistjonijiet kif xieraq lill-Qorti Internazzjonali tal-Ġustizzja jew lil korpi oħra eżistenti jew ad hoc għas-soluzzjoni ta’ tilwim. Kwistjonijiet bilaterali ma għandhomx jostakolaw il-proċess ta' adeżjoni. Il-Kummissjoni tinsab lesta biex tiffaċilita l-ħolqien tal-impetu politiku meħtieġ biex jinstabu soluzzjonijiet u f’appoġġ għal inizjattivi relatati. Ftehim ta' Arbitraġġ dwar il-Fruntieri bejn is-Slovenja u l-Kroazja, li t-tħaddim tiegħu beda matul l-2012, iwitti t-triq għas-soluzzjoni ta’ din il-kwistjoni bilaterali u huwa eżempju tajjeb tal-perkors ’il quddiem. Il-Kummissjoni tenfasizza l-importanza tad-dikjarazzjoni tal-Kroazja dwar il-promozzjoni tal-valuri Ewropej fix-Xlokk tal-Ewropa u b'mod partikolari l-impenn tal-Kroazja li kwistjonijiet bilaterali ma għandhomx jostakolaw il-proċess ta’ adeżjoni tal-pajjiżi kandidati. Rigward dik li kienet ir-Repubblika Jugoslava tal-Maċedonja, il-Kummissjoni tenfasizza li soluzzjoni negozjata u aċċettabbli għaż-żewġ naħat, taħt l-awspiċju tan-NU, għat-tilwima dwar l-isem tal-pajjiż għadha essenzjali. Teħtieġ tinstab soluzzjoni mingħajr aktar dewmien. 2.3. Sfidi ekonomiċi u soċjali It-tisħiħ tal-irkupru ekonomiku fil-pajjiżi tat-tkabbir Fil-pajjiżi tat-tkabbir inkwantu l-iżviluppi soċjo-ekonomiċi l-istampa hija mħallta. Kollox ma’ kollox il-pajjiżi tat-tkabbir kollha żammew stabbiltà makro-ekonomika ġenerali iżda r-riskji fiskali żdiedu b’mod sinifikanti f’għadd minnhom. L-impatt tal-kriżi ekonomika qed tinħass madwar ir-reġjun kollu, bil-Balkani tal-Punent jaqgħu lura f’riċessjoni f’kundizzjonijiet ta’ livelli baxxi ta’ kompetittività, dħul u investiment u ta’ qgħad għoli li dejjem qed jiżdied. Il-prestazzjoni tat-tkabbir tal-ekonomija Turka tista’ tiġi attribwita fil-parti l-kbira għal politiki makro-ekonomniċi prudenti u għal riformi li ngħataw bidu ħafna qabel il-kriżi globali. Madankollu, għad irid isir ħafna biex jinżamm it-tkabbir u tkompli tissaħħaħ l-ekonomija. Il-momentum pożittiv tal-ekonomija Torka jipprovdi opportunità biex din tidħol għal aktar riformi strutturali, l-aktar fl-oqsma tal-edukazzjoni, l-infrastruttura, u l-politika tas-suq tax-xogħol. Wara l-kollass tas-sistema bankarja, l-ekonomija tal-Islanda ċkienet b’kollox bi 12 %. L-irkupru, ibbażat kemm fuq l-esportazzjonijiet kif ukoll fuq domanda domestika qawwija, beda fl-2011 u kompla sa din is-sena. L-istabbilizzazzjoni tal-ekonomija nkisbet permezz ta’ ristrutturar deċiżiv u t-tisħiħ tas-settur bankarju, il-konsolidazzjoni tal-finanzi pubbliċi u taħlita politika prudenti, minkejja għall-kenn tal-kontrolli tal-kapital li t-tneħħija tiegħu għadu ta’ sfida. Wara ftit irkupru fl-2010 u l-2011, il-maġġoranza tal-ekonomiji fil-Balkani tal-Punent reġgħu ċkienu fl-2012, wara li kien hemm żviluppi negattivi fl-Unjoni Ewropea. Il-Kroazja, il-Bosnja-Ħerzegovina u s-Serbja jinsabu lura f’riċessjoni. L-Albanija, il-Kosovo u dik li kienet ir-Repubblika Jugoslava tal-Maċedonja qed jikkumbattu aħjar ma’ kundizzjonijiet xejn favorevoli. Huma komplew jikbru minħabba li kienu kapaċi jlaħħqu mad-domanda domestika u t-tnaqqis fil-kummerċ għandu inqas impatt fuqhom. Is-settur finanzjarju baqa’ stabbli fil-pajjiżi kollha, minkejja li l-kwalità tal-portafoll tas-self baqa’ jiddeterjora. Id-depressjoni fit-tul viżibbilment aggravat kundizzjonijiet soċjali li kienu diġà diffiċli. Il-qgħad kompla jiżdied u issa l-medja fil-Balkani tal-Punent hija ta’ 21 %, iżda huwa ħafna ogħla fil-Bosnja-Ħerzegovina, is-Serbja, dik li kienet ir-Repubblika Jugoslava tal-Maċedonja u l-Kosovo. Iż-żgħażagħ huma partikolarment affettwati. Saħansitra iktar ta’ tħassib, ir-riżultati favorevoli fit-tnaqqis tal-faqar mill-perjodu ta’ qabel il-kriżi qed jinqalbu. Il-klassi medja emerġenti partikolarment saret iktar vulnerabbli, bl-ilqugħ finanzjarju domestiku u t-tfaddil ikkunsmat. Diversi eżerċizzji ta’ stħarriġ pubbliku jissuġġerixxu li n-nuqqas ta’ sodisfazzjon tal-poplu bil-qagħda ekonomika u soċjali qed jikber minħabba li ħafna ma jaffordjawx iktar il-prodotti u s-servizzi bażiċi. Dawn ix-xejriet, flimkien ma’ tkabbir dgħajjef matul din is-sena u anki reċessjoni ġdida, jissuġġerixxu li hemm ħtieġa ta’ rispons ta’ politika ħafna iktar proattiv sabiex jittaffew il-kundizzjonijiet soċjali li qed jiddeterjoraw inkluż il-qgħad u l-faqar pereżempju billi jiġi inkoraġġit l-investiment, biex b’hekk ikun sostnut il-ħolqien tal-impjiegi u billi l-investimenti jiġu mmirati aħjar lejn is-settur soċjali. Hemm sensibilizzazzjoni dwar il-ħtieġa ta’ riformi u miżuri prijoritarji għat-tkabbir u l-impjiegi. Madankollu, l-impenn politiku biex jiġu implimentati dawn ir-riformi huwa ħafna drabi dgħajjef. Matul is-snin ma kienx hemm titjib fil-ġbir tad-dħul, l-ippjanar tal-baġit u t-twettiq tal-baġit. It-trasferiment tal-baġit għadhom mhux immirati tajjeb u ma jagħtux kontribut għat-titjib tal-qagħda soċjali. Ġeneralment għadha ma saritx riforma fis-swieq tax-xogħol u s-sistemi tal-edukazzjoni vokazzjonali ma jagħtux kontribut biex jonqos in-nuqqas ta' tlaqqigħ tal-ħiliet Bħala riżultat, il-ħaddiema ħafna drabi jfittxu xogħol barra mill-pajjiż, li fit-terminu qasir jagħti benefiċċju lill-ekonomiji minħabba r-rimessi u minħabba li jittaffa l-qgħad; madankollu, fit-terminu twil dan jillimita l-potenzjal għat-tkabbir minħabba forza tax-xogħol iżgħar u eżodu tal-imħuħ. Fuq il-livell mikroekonomiku, ħafna pajjiżi implimentaw riformi biex jiffaċilitaw il-ħolqien ta’ kumpaniji jew żviluppaw skemi biex jiġbdu investituri barranin, iżda l-ambjent tan-negozju għadu mxekkel minn stat tad-dritt dgħajjef u settur informali kbir. L-UE għandha l-impenn li tkompli tassisti lill-pajjiżi permezz ta’ pariri dwar il-politiki u permezz ta’ assistenza finanzjarja u qed taħdem mill-qrib mal-IFI biex tikkanala self favorevoli lejn oqsma prijoritarji. Il-Kummissjoni se tkompli tassoċja l-pajjiżi tat-tkabbir mal-istrateġija Ewropa 2020. Hija se teżamina l-possibbiltà tagħmel użu iktar immirat tal-laqgħat tal-FSA sabiex tindirizza kwistjonijiet ta’ kompetittività u impjiegi. Għal dak il-għan, u skont l-approċċ Ewropa 2020, il-pajjiżi tat-tkabbir huma mħeġġa jikkunsidraw miri nazzjonali fl-oqsma tal-impjiegi, l-innovazzjoni, it-tibdil fil-klima, l-enerġija, l-edukazzjoni, it-tnaqqis tal-faqar u l-inklużjoni soċjali. Barra minn hekk, mill-2013 'il quddiem, il-Kummissjoni gradwalment se tibda djalogu mal-pajjiżi tat-tkabbir dwar l-impjiegi u programmi ta’ riforma soċjali, billi ssegwi approċċ komprensiv għall-politika dwar l-impjiegi u dik soċjali. Il-Kummissjoni se tippromwovi wkoll parteċipazzjoni aħjar fil-programmi tal-UE, sabiex il-pajjiżi tat-tkabbir ikunu jistgħu jaħdmu mal-Istati Membri fl-oqsma ta’ inizjattivi ewlenin tal-Ewropa 2020. Gruppi reġjonali tal-politika u l-KKR għamlu progress tajjeb fl-adattament tal-proċess Ewropa 2020 għall-ħtiġijiet u u r-realtajiet reġjonali. Din is-sena, il-ministri responsabbli għall-kummerċ u l-investiment ħadu l-impenn li regolarment jagħlu punti ta’ riferiment għall-politiki fl-oqsma tal-kummerċ reġjonali, ir-riċerka privata, l-intraprenditorija u l-ħolqien tal-impjiegi. Il-Kummissjoni se tappoġġa lil dawn l-isforzi konġunti ta’ riform u lill-approċċ ta’ monitoraġġ reġjonali, inklużi l-fondi tal-IPA. Koperazzjoni ekonomika reġjonali msaħħa tista’ tagħti kontribut biex timmodera l-effetti tal-kriżi. Il-kummerċ reġjonali jirrappreżenta medja ta’ madwar 17 % tal-kummerċ kollu fir-reġjun. Il-kriżi kellha inqas impatt fuq il-flussi fost il-pajjiżi tas-CEFTA u dan l-aħħar dawn kienu qed jirkupraw b’pass iktar mgħaġġel mill-kummerċ mal-UE. Madankollu, il-kummerċ huwa ddominat mill-ikel u komoditajiet, filwqat li l-oġġetti b’valur miżjud ogħla jiffurmaw biss sehem żgħir mill-flussi kummerċjali. Il-pajjiżi tas-CEFTA daħlu fi proċess ta’ liberalizzazzjoni ta’ ċerti servizzi, li jista’ jipprovdi benefiċċji importanti lill-partijiet kollha. L-integrazzjoni tas-swieq tal-enerġija u t-trasport qed tagħmel lir-reġjun iktar kompetittiv u qed toħloq il-kundizzjonijiet biex jiġu attirati investituri lejn dawn l-oqsma. Il-Qafas ta’ Investiment tal-Balkani tal-Punent (QIBP) inħoloq biex iġib flimkien donaturi nazzjonali u l-IFI biex jiżviluppaw sensiela ta’ proġetti fil-pajjiżi. Skont il-QIBP, il-Kummissjoni, donaturi builaterali u l-IFI qed jagħtu sostenn ta’ EUR 8 biljun f’investimenti fit-trasport, l-enerġija, l-ambjent, it-tibdil fil-klima, is-settur soċjali u l-iżvilupp fis-settur privat/l-SMEs. Il-QIBP se jkollu rwol dejjem iktar importanti biex jgħin jitħejjew u jingħata appoġġ lil dawk l-investimenti l-aktar meħtieġa biex jingħataw spinta t-tkabbir u l-impjiegi. Il-governanza ekonomika tal-UE u pajjiżi tat-tkabbir. Fid-dawl tat-tibdil wiesa’ li jinsab għaddej fil-governanza ekonomika tal-UE, huwa importanti li l-pajjiżi tat-tkabbir ikompli jiġu infurmati u assoċjati ma’ dan il-proċess, anki b’kunsiderazzjoni għal-livell għoli attwali ta’ integrazzjoni ekonomika li għandhom mal-UE. Il-Kummissjoni Ewropea għandha għadd ta’ strumenti biex iżżomm il-pajjiżi tat-tkabbir infirmati dwar l-iżviluppi fil-politiki ekonomiċi tal-UE. Dawn jinkludu d-djalogu politiku u ekonomiku bilaterali regolari kif ukoll id-djalogu ekonomiku multilaterali bejn il-Kummissjoni, l-Istati Membri tal-UE u l-Pajjiżi Kandidati fil-kuntest ta’ sorveljanza fiskali tal-qabel l-adeżjoni. Il-Kummissjoni gradwalment se tadatta s-sorveljanza ekonomika tal-pajjiżi tat-tkabbir għall-governanza ekonomika msaħħa fl-UE. Għal dan il-għan, il-pajjiżi se jintalbu jsaħħu l-programmi tagħhom fit-terminu medju, billi jpoġġu iktar enfasi fuq is-sostenibbiltà tal-qagħda esterna tagħhom u fuq l-ostakoli strutturali ewlenin għat-tkabbir, skont l-istrateġija Ewropa 2020. Se jingħata iktar enfasi wkoll lil tisħiħ ulterjuri tal-oqfsa fiskali nazzjonali, li jridu jkunu konformi mal-istandards ta’ kwalità. Il-pajjiżi kandidati se jintalbu jieħdu impenji politiċi qawwija b’segwitu għar-rakkomandazzjonijiet miftehma fil-laqgħa konġunta annwali tal-ECOFIN. Il-laqgħa konġunta tal-ECOFIN u t-tħejjijiet li se jwasslu għal din il-laqgħa kif ukoll għall-fora tal-FSA, apparti l-konċentrazzjoni fuq is-sorveljanza ekonomika u fiskali, fejn xieraq se jintużaw biex jinfurmaw lill-pajjiżi kandidati dwar żviluppi oħra li qed jagħtu forma lill-governanza ekonomika tal-UE. Laqgħat futuri ta’ spjegazzjoni dwar l-eżami analitiku se jintużaw ukoll biex jiffamiljarizzaw lill-pajjiżi mat-tibdiliet fl-obbligi skont il-leġiżlazzjoni ekonomika u monetarja tal-unjoni, kif ukoll mal-arkitettura ġdida finanzjarja ta' superviżjoni. Il-Kummissjoni se teżamina l-possibbiltà li tistieden għal dawn il-laqgħat pajjiżi kandidati li magħhom in-negozjati għadhom ma bdewx. Il-Kummissjoni tista’ torganizza wkoll laqgħat addizzjonali dwar l-eżami analitiku fil-perkors tan-negozjati tal-adeżjoni fejn ġie adottat acquis ġdid sinifikanti. 3. Jinżamm il-momentum tat-tkabbir u r-riforma Il-pajjiżi tat-tkabbir qed jiffaċċaw diversi sfidi speċjalment f’oqsma bħalma huma l-istat tad-dritt, il-korruzzjoni, il-kriminalità organizzata, l-ekonomija u l-koeżjoni soċjali. Barra minn hekk, f’kuntest ta’ staġnar ekonomiku, hemm ir-riskju ta’ qabża f’daqqa lejn il-populiżmu u reżistenza għal riformi essenzjali. Fil-Balkani tal-Punent b’mod partikolari huwa kruċjali li l-pajjiżi jibqgħu sodi fit-triq lejn ir-riforma, iħallu warajhom dak li wirtu mill-passat u jinvestu fil-futur Ewropew tagħhom. L-UE tikkondividi interess fl-implimentazzjoni b’suċċess tar-riformi It-tkabbir huwa sforz konġunt. Iż-żamma tal-momentum għat-tkabbir kif ukoll għar-riformi huma żewġt uċuħ tal-istess munita. Il-Kummissjoni qegħda dejjem aktar tfittex approċċi innovattivi biex tindirizza l-isfidi li jinħolqu fil-pajjiżi tat-tkabbir u fil-proċess tal-adeżjoni. Il-kriterji u l-kundizzjonijiet għas-sħubija għadhom l-istess. Madankollu, f’ħafna oqsma li huma speċifiċi għall-pajjiż, huma meħtieġa approċċi li huma mfassla apposta biex jindirizzaw sitwazzjonijiet diffiċli, inklużi ostakoli fil-proċess ta’ adeżjoni. Dan japplika mhux biss għall-isfidi ta’ riforma rigward l-istat tad-dritt u l-amministrazzjoni pubblika, iżda anki rigward it-tisħiħ tad-demokrazija, il-governanza tajba kif ukoll kwistjonijiet ekonomiċi u soċjali. Tali inizjattivi qed jinjettaw momentum fir-riformi. Huma ma jissostitwixxux in-negozjati tal-adeżjoni iżda jiffurmaw pont magħhom. F’Mejju 2012 tnediet aġenda pożittiva għar-relazzjonijiet UE-Turkija li tibni fuq id-dokument ta’ Strateġija għat-Tkabbir tal-2011 u fuq il-konklużjonijiet tal-Kunsill ta’ Diċembru 2011, bil-għan li tappoġġa l-proċess ta’ negozjati dwar l-adeżjoni, skont il-Qafas tan-Negozjati u l-konklużjonijiet relevanti tal-Kunsill. L-aġenda tkopri firxa wiesgħa ta’ oqsma ta’ interess komuni inklużi r-riformi politiċi, id-djalogu dwar il-politika barranija, l-allinjament mal-acquis tal-UE, il-viżi, il-mobbiltà u l-migrazzjoni, il-kummerċ, l-enerġija, il-ġlieda kontra t-terroriżmu u l-parteċipazzjoni tat-Turkija fil-programmi tal-UE. Ma’ dik li kienet ir-Repubblika Jugoslava tal-Maċedonja, f’Marzu 2012 tnieda Djalogu ta’ Livell Għoli dwar l-Adeżjoni (High Level Accession Dialogue – HLAD) fi Skopje. L-HLAD poġġa l-integrazzjoni mal-UE fuq quddiem nett tal-aġenda domestika, u taha spinta ġdida billi assigura diskussjoni strutturata u ta’ livell għoli dwar l-isfidi u opportunitajiet ta’ riforma ewlenin. Il-kwistjonijiet ewlenin jinkludu l-libertà tal-espressjoni, l-istat tad-dritt u r-relazzjonijiet etniċi, l-isfidi għar-riforma elettorali, ir-riforma fl-amministrazzjoni pubblika u t-tisħiħ tal-ekonomija tas-suq u relazzjonijiet tajbin tal-viċinat. Il-Gvern qed jagħmel progress billi jindirizza l-miri ambizzjużi ta’ riforma li jinkludu l-pjan ta’ direzzjoni tiegħu li jiddefinixxi l-miżuri speċifiċi u l-iskadenza għat-twettiq tagħhom. Fl-Albanija, il-Kummissjoni ħadmet mill-qrib mal-gvern u l-oppożizzjoni biex tgħin lil dan il-pajjiż jegħleb l-ostakoli politiċi u jkompli bir-riformi elettorali u parlamentari u biex joħloq ambjent li jwassal għal iktar progress, b’mod partikolari f’appoġġ tal-aġenda tal-UE. Dan ippermetta għal reviżjoni tal-pjan ta’ azzjoni li jindirizza l-prijoritajiet ewlenin tal-Opinjoni tal-Kummissjoni fi proċess trasparenti u parteċipattiv. Bl-aġenda tal-UE fuq quddiem nett tal-attività tal-Gvern, qed jinkisbu riżutati konkreti bir-riżultati tanġibbli stipulati fil-pjan, inkluż fil-qasam tar-riforma parlamentari u elettorali, l-istat tad-dritt u d-drittijiet tal-bniedem. Mal-Bosnja-Ħerzegovina, f’Ġunju 2012 ġie varat Djalogu ta’ Livell Għoli dwar il-Proċess ta’ Adeżjoni (HLDAP) fi Brussell. Din l-inizjattiva għandha l-għan li tgħin lill-pajjiż jimxi ’l quddiem fil-proċess ta’ adeżjoni mal-UE billi tispjega r-rekwiżiti u l-metodoloġija tan-negozjati tal-adeżjoni u, konkretament, dak li hu mistenni minn pajjiż li jkun fil-proċess ta’ adeżjoni mal-UE. Id-Djalogu għandu l-għan li jżomm għoli l-momentum politiku fuq l-aġenda tal-UE minkejja li tinsab għaddejja l-kriżi politika. Mil-laqgħa ta’ Ġunju rriżultaw konklużjonijiet konġunti u Pjan ta’ Direzzjoni għall-integrazzjoni mal-UE immirat biex jissodisfa l-kundizzjonijiet għad-dħul fis-seħħ tal-Ftehim ta’ Stabbilizzazzjoni u Assoċjazzjoni (FSA) u għal applikazzjoni kredibbli għas-sħubija fl-UE. Dan kien jitlob għal mekkaniżmu ta’ kordinazzjoni bejn il-livelli kompetenti kollha ta’ awtorità rigward kwistjonijiet tal-UE, sabiex f’dan ir-rigward il-pajjiż ikun jista’ jitkellem b’vuċi waħda. Il-Kummissjoni jiddispjaċiha li r-riżultati sa issa għadhom ’il bogħod mill-aspettattivi. Id-Djalogu Strutturat fl-2011 mal-Bosnja-Ħerzegovina dwar il-Ġustizzja kellu impatt pożittiv fuq l-implimentazzjoni tal-Istrateġija għar-Riforma fis-Settur tal-Ġustizzja 2009-2013. F’Mejju 2012 il-Kummissjoni Ewropea u l-Kosovo varaw Djalogu Strutturat dwar l-Istat tad-Dritt. Dan id-Djalogu huwa mfassal biex jgħin lill-Kosovo tindirizza l-isfidi fil-qasam tal-istat tad-dritt, li huwa tħassib ewlieni għall-Balkani tal-Punent in ġenerali. F’dan l-istadju, il-Kummissjoni se tiffoka fuq il-ġudikatura, il-ġlieda kontra l-kriminalità organizzata u l-korruzzjoni. Il-Kummissjoni se tkompli ssegwi dawn l-inizjattivi u oħrajn bil-għan li żomm il-momentum u l-qawwa trasformattiva tal-proċess ta’ adeżjoni, u tiżgura r-reazzjoni pożittiva tal-politika ta’ tkabbir. 4. Progress fil-pajjiżi tat-tkabbir u l-perkors ’il quddiem 2012-2013 4.1. Il-Balkani tal-Punent Il-Kroazja F’parallel ma’ din il-Komunikazzjoni, il-Kummissjoni adottat Komunikazzjoni dwar il-konklużjonijiet prinċipali tar-rapport komprensiv ta’ monitoraġġ dwar l-istat ta’ tħejjija tal-Kroazja għas-sħubija mal-UE. Il-Kummissjoni se tkompli tissorvelja l-impenji li saru matul in-negozjati tal-adeżjoni mill-Kroazja sad-data tal-adeżjoni, b’Komunikazzjoni dwar rapport finali ta’ monitoraġġ previst għar-rebbiegħa tal-2013. Il-Montenegro Fid-29 ta’ Settembru 2012, il-Kunsill Ewropew approva d-deċiżjoni tal-Kunsill, ibbażata fuq rapport tal-Kummissjoni, biex jinbdew negozjati ta’ adeżjoni mal-Montenegro. In-negozjati nfetħu fl-istess jum tal-ewwel Konferenza Inter-Governattiva. In-negozjati tal-adeżjoni se jitmexxew skont il-qafas tan-negozjati adottat mill-Kunsill li jintegra l-approċċ il-ġdid għall-kapitoli dwar il-ġudikatura u d-drittijiet fundamentali u l-ġustizzja, il-libertà u s-sigurtà, biex b’hekk tissaħħaħ l-attenzjoni fuq l-istat tad-dritt fil-perkors tan-negozjati. Il-ftuħ tan-negozjati tal-adeżjoni rrifletta l-progress kontinwat tal-Montenegro f’riformi kruċjali. Il-Montenegro jissodisfa b’mod suffiċjenti l-kriterji politiċi. Il-qafas leġiżlattiv u istituzzjonali u l-politiki ttejbu bil-għan li jissaħħaħ il-funzjonament tal-parlament, il-ġudikatura, il-politika kontra l-korruzzjoni, id-drittijiet tal-bniedem u l-protezzjoni tal-minoranzi. Ir-riformi kostituzzjonali u fl-amministrazzjoni pubblika li għaddejjin komplew jagħmlu progress. Il-Montenegro kompla jimplimenta mingħajr intoppi l-obbligi tiegħu skont il-Ftehim ta’ Stabbilizzazzjoni u Assoċjazzjoni (FSA). Huwa kompla jaqdi rwol kostruttiv fir-reġjun u jirrispetta l-impenji internazzjonali tiegħu. Il-Montenegro jeħtieġ jinvesti iktar sforzi biex jiżviluppa aktar rekord tajjeb fil-qasam tal-istat tad-dritt bil-għan ta’ implimentazzjoni irriversibbli tar-riformi, b’mod partikolari rigward il-kriminalità organizzata u każi ta’ korruzzjoni, inkluż f’livell għoli. Il-Montenegro jeħtieġ iwettaq jiffinalizza l-proċess ta’ tibdil kostituzzjonali sabiex tkun salvagwardata l-indipendenza tal-ġudikatura. Ir-responsabbiltà tal-ġudikatura għadha kwistjoni ta’ tħassib. Minħabba d-daqs ċkejken tal-amministrazzjoni tal-Montenegro, it-twaqqif tal-kapaċità amministrattiva neċessarja għall-implimentazzjoni tal-acquis se jkun ukoll sfida trażversali. B’konformità mal-approċċ il-ġdid u wara l-invit tal-Kunsill Ewropew tal-Diċembru 2011, fir-rebbiegħa tal-2012 il-Kummissjoni diġà bdiet l-eżami analitiku tal-kapitoli dwar il-ġudikatura u d-drittijiet funadamentali u dwar il-ġustizzja, il-libertà u s-sigurtà. L-eżami analitiku tal-kapitoli l-oħra beda f’Settembru 2012 u huwa mistenni jiġi finalizzat fis-sajf tal-2013. Il-Kummissjoni se tkompli tappoġġa lill-Montenegro fl-implimentazzjoni tar-riformi relatati mal-UE. Dik li kienet ir-Repubblika Jugoslava tal-Maċedonja Dik li kienet ir-Repubblika Jugoslava tal-Maċedonja ngħatat status ta’ pajjiż kandidat fl-2005. Fl-2009, il-Kummissjoni kkunsidrat li l-pajjiż kien jissodisfa biżżejjed il-kriterji politiċi u rrakkomandat li jinfetħu n-negozjati. Din ir-rakkomandazzjoni ġiet imtennija mill-Kummissjoni fl-2010 u fl-2011 u issa fl-2012. Il-Kummissjoni temmen bil-qawwa li t-tmexxija tal-proċess tal-adeżjoni ta’ dan il-pajjiż għall-istadju li jmiss huwa meħtieġ biex jiġu kkonsolidati l-pass u s-sostenibbiltà tar-riformi, b’mod partikolari rigward l-istat tad-dritt, kif ukoll biex jissaħħu r-relazzjonijiet interetniċi. Ir-reġjun kollu kemm hu għandu jibbenefika. Il-pajjiż qed ikompli jwettaq l-impenji tiegħu skont il-Ftehim ta’ Stabbilizzazzjoni u Assoċjazzjoni (FSA). Il-Kummissjoni ssostni li l-proposta tagħha timxi għat-tieni stadju tal-assoċjazzjoni u tinkoraġġixxi lill-Kunsill biex jaġixxi fuq dan mingħajr dewmien, b’konformità mad-dispożizzjoni relevanti tal-FSA. Il-pajjiż qed ikompli jissodisfa b’mod suffiċjenti l-kriterji politiċi. Il-Gvern poġġa l-aġenda tal-UE fil-qalba tal-attività tiegħu. Id-Djalogu ta’ Livell Għoli għall-Adeżjoni (HLAD) mal-Kummissjoni serva ta’ katalist biex jitħaffu r-riformi u ta kontribut biex isir progress sostanzjali f’għadd ta’ oqsma ta’ politika ewlenin. Il-Gvern ippreżenta proposti lill-Parlament għal titjib fil-qafas leġiżlattiv għall-elezzjonijiet, u fil-qasam tal-libertà tal-espressjoni, għad-dekriminalizzazzjoni tad-defamazzjoni. L-ewwel analiżi li għamel il-Gvern tal-implimentazzjoni tal-Ftehim Qafas ta’ Ohrid tipprovdi għodda utli għat-tisħiħ tad-djalogu inter-komunitarju. Il-momentum tar-riforma jeħtieġ jinżamm fl-oqsma kollha tal-kriterji politiċi b’mod partikolari biex tkun żgurata l-implimentazzjoni. B’mod partikolari, l-istat tad-dritt, inkluż rigward il-libertà tal-espressjoni, jeħtieġ jissaħħaħ. Il-proċess ta’ djalogu madwar il-mejda bejn il-Gvern u l-Assoċjazzjoni tal-Ġurnalisti għandu jkompli biex ikun forum utli biex jiġu indirizzati l-isfidi kruċjali relatati mal-midja. It-tensjoni bejn il-komunitajiet wara l-inċidenti vjolenti tal-ewwel nofs tal-2012 ħolqot tħassib. Il-Gvern wieġeb b’maturità għal din l-isfida u jeħtieġ jibni fuq dan biex isaħħaħ ir-relazzonijiet interetniċi u r-rikonċiljazzjoni, anki fid-dawl tad-dibattitu rigward l-istatus tal-vittmi tal-kunflitt tal-2001. Hekk kif qed noqorbu lejn l-20 anniversarju tad-dħul ta’ dik li kienet ir-Repubblika Jugoslava tal-Maċedonja fin-Nazzjonijiet Uniti, it-tilwima mal-Greċja rigward isimha għadha mhix solvuta. Djalogu taħt l-awspiċju tan-NU ilu għaddej mis-snin 90 u sa mill-2009 huwa kkumplimentat mill-kuntratti bilaterali, inkluż fil-livell tal-Prim Ministri. Madankollu, dawn il-proċessi sa issa għadhom ma tawx riżultati. F’Diċembru, il-Qorti Internazzjonali tal-Ġustizzja sabet lill-Greċja ħatja tal-ksur tal-Ftehim Interim meta waqt is-Samit ta’ Bukarest fl-2008 oġġezzjonat għad-dħul ta’ dan il-pajjiż fin-NATO. Iż-żamma ta’ relazzjonijiet tajbin mal-viċinat, inkluża soluzzjoni negozjata u aċċettabbli għaż-żewġ naħat għall-kwistjoni tal-isem, taħt l-awspiċju tan-NU, għadha essenzjali. Teħtieġ tinstab soluzzjoni mingħajr aktar dewmien. Azzjonijiet u dikjarazzjonijiet li jista’ jkollhom impatt negattiv fuq ir-relazzjonijiet tajbin tal-viċinat għandhom jiġu evitati. Is-Serbja Il-Kunsill Ewropew ta’ Marzu 2012 ikkonferixxa lis-Serbja l-istatus ta’ pajjiż kandidat. L-istabbiltà u l-funzjonament tal-istituzzjonijiet kienu żgurati fil-perjodu li wassal għall-elezzjonijiet fil-livell presidenzjali, parlamentari u lokali u f’Vojvodina, kif ukoll wara. Minkejja li l-attività leġiżlattiva fil-kuntest elettorali naqset, ġie nnutat xi progress fl-implimentazzjoni tar-riformi fil-maġġoranza tal-oqsma. Is-Serbja żammet koperazzjoni sħiħa mat-Tribunal Kriminali Internazzjonali għal dik li kienet il-Jugoslavja (ICTY). Is-Serbja qed timplimenta mingħajr intoppi l-obbligi tagħha skont il-Ftehim Interim/Ftehim ta’ Stabbilizzazzjoni u Assoċjazzjoni. Inkisbu riżultati fid-djalogu ma’ Pristina, iżda l-implimentazzjoni tal-ftehimiet li ntlaħqu kienet irregolari. Żewġ żviluppi reċenti f’dan ir-rigward huma l-iffirmar tas-Serbja tal-protokoll tekniku tal-IBM u l-kjarifika tal-interpretazzjoni tas-Serbja tal-ftehim dwar il-koperazzjoni u rappreżentazzjoni reġjonali tal-Kosovo li, abbażi tal-implimentazzjoni inizjali, ma għadux ixekkel l-inklussività tal-koperazzjoni reġjonali. It-tmexxija l-ġdida tas-Serbja enfasizzat l-impenn tagħha li timplimenta l-ftehimiet kollha li ntlaħqu diġà fid-djalogu ma’ Pristina kif ukoll li tibda tindirizza l-kwistjonijiet politiċi usa’. It-twettiq ta’ dan l-impenn huwa essenzjali biex isir progress għall-fażi li jmiss għall-integrazzjoni tas-Serbja fl-UE. Is-Serbja tinsab fi triqitha biex tissodisfa biżżejjed il-kriterji politiċi u l-kundizzjonijiet tal-proċess ta’ Stabbilizzazzjoni u Assoċjazzjoni. Is-Serbja madankollu teħtieġ tagħti attenzjoni partikolari lill-istat tad-dritt, l-aktar il-ġudikatura fejn intoppi reċenti jenfasizzaw il-ħtieġa għal impenn imġedded biex jiġu segwiti r-riformi, u tiġi żgurata l-indipendenza, l-imparzjalità u l-effiċjenza tagħha, u tieħu wkoll kont tad-deċiżjonijiet reċenti tal-Qorti Kostituzzjonali u tal-ħtieġa li tiġi restawrata l-fiduċja taċ-ċittadini wara n-nuqqasijiet fil-proċess ġudizzjarju ta’ ħatriet mill-ġdid. Fid-dawl ukoll ta’ ġrajjiet reċenti, hemm bżonn ukoll li tingħata attenzjoni speċjali lid-drittijiet ta’ gruppi vulnerabbli u lill-awtonomija ta’ istituzzjonijiet ewlenin bħall-Bank Ċentrali.. Is-Serbja għandha tkompli wkoll billi tinvolvi ruħha b'mod kostruttiv fil-koperazzjoni reġjonali u ssaħħaħ ir-relazzjonijiet mal-pajjiżi ġirien. Il-momentum tar-riformi jeħtieġ li jingħata spinta u jsir iżjed progress lejn titjib viżibbli u sostenibbli fir-relazzjonijiet mal-Kosovo. Bil-għan li tirrakkomanda li n-negozjati għall-adeżjoni mal-Unjoni Ewropea għandhom jinfetħu mas-Serbja, u b’konformità mal-Konklużjonijiet tal-Kunsill tal-5 ta’ Diċembru 2011, il-Kummissjoni se tippreżenta rapport hekk kif tkun evalwat li s-Serbja tkun kisbet il-livell meħtieġ ta’ osservanza tal-kriterji u l-kundizzjonijiet tal-proċess ta’ Stabbilizzazzjoni u Assoċjazzjoni, u b’mod partikolari l-prijorità ewlenija relatata mal-Kosovo, kif stipulata fil-konklużjonijiet tal-Kunsill. Titjib viżibbli u sostenibbli fir-relazzjonijiet bejn is-Serbja u l-Kosovo huwa meħtieġ sabiex it-tnejn li huma jkunu jistgħu jkomplu fil-perkors lejn l-UE, filwaqt li jevitaw li kull wieħed minnhom jista’ jimblokka lill-ieħor f’dawn l-isforzi. L-Albanija Il-ftehim politiku ta’ Novembru 2011 bejn il-maġġoranza fil-Gvern u l-Oppożizzjoni mmarkat it-tmiem ta’ perjodu twil ta’ staġnar politiku li kien rriżulta mill-elezzjonijiet parlamentari tal-2009. Dan il-ftehim fittex li jindirizza r-riforma elettorali u parlamentari u li joħloq il-klima politika għal sfozi konġunti ta’ riforma fl-oqsma l-oħrajn. Bħala riżultat, id-djalogu politiku u l-koperazzjoni tjiebu mhux ħażin biex b’hekk fetħu t-triq għal progress f’oqsma ċentrali ta’ riforma. L-elezzjonijiet Presidenzjali tmexxew skont il-Kostituzzjoni, iżda l-proċess politiku madwar l-elezzjonijiet was kienx inklussiv daqs kemm mistenni. Minkejja li sussegwentement il-pass tar-riformi naqas, il-ftehim politiku qed jiġi mwettaq. L-Albanija għamlet progress tajjeb fit-twettiq tal-kriterji politiċi għas-sħubija mal-UE, billi wettqet għadd ta’ riformi fil-konfront tat-tnax-il prijorità ewlenija fl-opinjoni tal-2010 tal-Kummissjoni. Kollox ma’ kollox, l-Albanija kompliet timplimenta l-Ftehim ta’ Stabbilizzazzjoni u Assoċjazzjoni mingħajr intoppi u kompliet bir-rwol kostruttiv tagħha fir-reġjun. L-Albanija wettqet erba’ prijoritajiet ewlenin, jiġifieri dawk li jirrigwardaw il-funzjonament tal-parlament, l-adozzjoni ta’ liġijiet pendenti li jeħtieġu maġġoranza rinfurzata, il-ħatra tal-Ombudsman u l-proċessi ta’ smigħ u ta’ votazzjoni għall-istituzzjonijiet ewlenin u l-modifika tal-qafas leġiżlattiv għall-elezzjonijiet. L-Albanija tinsab sew fi triqitha biex tissodisfa ż-żewġ prijoritajiet ewlenin rigward ir-riforma fl-amministrazzjoni pubblika u t-titjib tat-trattament tad-detenuti. Kordinazzjoni tajba mill-Gvern tal-proċess ta’ integrazzjoni mal-UE u koperazzjoni effettiva mill-oppożizzjoni ppermettew li jsir progress moderat fil-prijoritajiet ewlenin li jkopru r-riforma ġustizzjarja u l-ġlieda kontra l-korruzzjoni, billi pereżempju ġiet riformata s-sistema tal-immunità tal-uffiċjali pubbliċi u tal-imħallfin u billi ġiet adottata l-liġi dwar il-qrati amministrattivi. Sar progress ukoll fil-prijoritajiet l-oħrajn rigward il-ġlieda kontra l-kriminalità organizzata, ir-riforma tal-proprjetà, kif ukoll fil-politiki kontra d-diskriminazzjoni, l-aktar id-drittijiet tan-nisa, inklużi xi passi sinifikanti, l-aktar fiż-żieda ta’ sekwestri ta’ assi kriminali, l-adozzjoni ta’ strateġija komprensiva rigward ir-riforma tal-proprjetà, u emendi għall-kodiċi kriminali li jsaħħu l-pieni għall-vjolenza domestika. L-Albanija teħtieġ tibni fuq il-progress miksub u tieħu passi konkreti biex tħaffef il-pass fil-ġlieda kontra l-korruzzjoni u tar-riforma tal-ġudikatura sabiex tiżgura l-indipendenza, l-effiċjenza u r-responsabbilizzazzjoni tagħha. Ir-riformi fl-amministrazzjoni pubblika u fil-ġudikatura jeħtieġ jitlestew u r-regoli parlamentari tal-proċedura jiġu riveduti. Hemm bżonn ta’ iktar attenzjoni għall-implimentazzjoni tal-impenji fil-qasam tad-drittijiet tal-bniedem inklużi l-kundizzjonijiet tal-għajxien tal-komunità Rom. Għad hemm il-ħtieġa li titkompla r-riforma tad-djalogu politiku fid-dawl li jiġi żgurat it-tħaddim tajjeb u t-tisħiħ ulterjuri tal-istituzzjonijiet demokratiċi tal-pajjiż. L-elezzjonijiet parlamentari fis-sajf tal-2013 se jkunu test importanti għal-liġi elettorali l-ġdida u għall-impenn kontinwat mill-partiti kollha għar-riforma. Iż-żamma tal-momentum ta’ riforma, b’attenzjoni partikolari fuq l-implimentazzjoni tal-leġiżlazzjoni u l-politiki fil-qasam tal-istat tad-dritt, se tkun essenzjali. Il-Bosnja-Ħerzegovina It-twaqqif tal-awtoritajiet eżekuttivi u leġiżlattivi tlesta bil-ftehim dwar Gvern fil-livell ta’ Stat wara sittax-il xahar ta’ staġnar politiku kien hemm wara l-elezzjonijiet ġenerali ta’ Ottubru 2010. It-tiswir tal-Kunsill tal-Ministri l-ġdid u l-adozzjoni ta’ żewġ liġijiet relatati mal-UE għall-ewwel dawwru l-attenzjoni lejn l-integrazzjoni mal-UE. Madankollu, dan il-momentum ma nżammx. Il-kunsens politiku li kien nibet intilef u l-progress fl-aġenda tal-UE waqaf. Ingħata bidu għal bdil ta’ karigi fl-awtoritajiet tal-Istat, tal-Federazzjoni u tal-Cantons iżda baqa’ mblukkat mit-tilwimiet politiċi u l-kontestazzjonijiet legali. Il-Bosnja-Ħerzegovina għamlet progress limitat lejn it-twettiq tal-kriterji politiċi. Sar ftit progress fil-ksib ta’ strutturi istituzzjonali iktar funzjonali, ikkordinati u sostenibbli. Hemm bżonn ta’ sforzi sostanzjali biex jissaħħaħ is-settur tal-ġustizzja, b’konformità mal-prijoritajiet identifikati fil-kuntest tad-djalogu strutturat bejn l-UE u l-Bosnja-Ħerzegovina dwar il-ġustizzja. Hemm bżonn li jiġu intensifikati l-isforzi fil-ġlieda kontra l-korruzzjoni u l-kriminalità organizzata u fil-perkors lejn ir-riforma tal-amministrazzjoni pubblika. Għad ma hemmx viżjoni komuni bejn ir-rappreżentanti politiċi dwar id-direzzjoni ġenerali u futura tal-pajjiż u l-istruttura istituzzjonali għal pass kwalitattiv ’il quddiem fit-triq tal-pajjiż lejn l-UE. Il-ħtieġa għal mekkaniżmu ta’ kordinazzjoni effettiv bejn il-livelli differenti tal-gvern għat-traspożizzjoni, l-implimentzzjoni u l-infurzar tal-liġijiet tal-UE għad trid tiġi indirizzata bħala kwistjoni ta’ prijorità sabiex dwar kwistjonijiet tal-UE l-pajjiż ikun jista’ jitkellem b’vuċi waħda u jagħmel użu effettiv mill-assistenza ta’ qabel l-adeżjoni tal-UE. Għal dan il-għan, fis-27 ta’ Ġunju ġie varat Djalogu ta’ Livell Għoli dwar il-Proċess ta’ Adeżjoni (HLDAP) fi Brussell. Sar qbil dwar pjan ta’ direzzjoni intern rigward l-integrazzjoni mal-UE immirat li jiġu ssodisfati l-kundizzjonijiet għad-dħul fis-seħħ tal-Ftehim ta’ Stabbilizzazzjoni u Assoċjazzjoni (FSA) u għal applikazzjoni kredibbli għas-sħubija, kif definit fil-Konklużjonijiet tal-Kunsill rilevanti, iżda l-iskeda ta’ żmien għal ftehim politiku biex tiġi emendata l-Kostituzzjoni sabiex tkun konformi mad-deċiżjoni tal-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem (QEDB) dwar diskriminazzjoni etnika rigward rappreżentazzjoni fl-istituzzjonijiet tal-pajjiż (kawża Sejdic-Finci) sal-31 ta’ Awwissu ma twettqitx. F’Awwissu, tliet partiti politiċi ppreżentaw proposti separati iżda mhux ikkordinati lill-Assemblea Parlamentari għal emendi fil-Kostituzzjoni. Id-dewmien persistenti biex il-Kostituzzjoni tiġi armonizzata mad-deċiżjoni tal-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem (QEDB) fid-deċiżjoni Sejdic-Finci għadu kwistjoni ta’ tħassib serju. Sabiex jitwettqu l-obbligi tal-pajjiż skont il-FI/FSA, hemm bżonn jidħol fis-seħħ proċess kredibbli biex jindirizza d-deċiżjoni tal-QEDB kif ukoll l-implimentazzjoni tal-obbligi tal-pajjiż rigward l-Għajnuna mill-Istat. Il-governanza tal-Bosnja-Ħerzegovina qed tkompli tinvolvi preżenza internazzjonali b’mandat eżekuttiv. F’Mejju, il-Bord ta' Tmexxija tal-Kunsill għall-Implimentazzjoni tal-Paċi approva d-deċiżjoni tal-Uffiċċju tar-Rappreżentanta Għolja biex fil-31 ta’ Awwissu jissospendi s-superviżjoni u jagħlaq l-uffiċċju f’Brcko wara li nkiseb progress sostanzjali fl-implimentazzjoni tad-Deċiżjoni Finali ta' Brcko. Sussegwentement l-uffiċċju ta’ Brcko ngħalaq fil-31 ta’ Awwissu. L-UE fetħet uffiċċji f’Brcko, Mostar u saħħet l-uffiċċju attwali f’Banja Luka. Wara d-diżassoċjazzjoni tal-mandat tar-Rappreżentant Speċjali tal-Unjoni Ewropea (RSUE) mill-Uffiċċju tar-Rappreżentant Għoli, l-UE permezz tal-preżenza msaħħa tagħha, ħadet it-tmexxija f’għadd ta’ oqsma biex tassisti lill-awtoritajiet biex jimplimentaw l-għanijiet tal-aġenda tal-UE. F’dan ir-rigward, l-UE se tkompli ssaħħaħ l-appoġġ tagħha lill-istituzzjonijiet tal-pajjiz. Jeħtieġ isiru iktar sforzi sinifikanti biex jiġu ssodisfati r-rekwiżi li għad fadal, biex tiġi ffaċilitata t-tranżizzjoni minn pajjiż b’sistema internazzjonali ta’ governanza u sigurtà lejn pajjiż b’istituzzjonijiet domestiċi li għandhom sjieda sħiħa tal-proċess politiku u leġiżlattiv tiegħu skont ir-rekwiżiti ta’ pajjiż li qed jaspira li jsir membru tal-UE. Tkopri dawn il-kwistjonijiet kollha hemm il-ħtieġa għal ambjent politiku stabbli bl-aġenda tal-UE fil-qalba tal-proċess politiku. Ir-rieda politika biex jintlaħaq ftehim ibbażat fuq il-kompromess hija kruċjali biex l-aspirazzjonijiet tal-UE għall-pajjiż u ċ-ċittadini tiegħu jsiru realtà. Il-Kosovo F’parallel ma’ din il-Komunikazzjoni, il-Kummissjoni adottat Komunikazzjoni dwar Studju ta’ Fattibbiltà għal Ftehim ta’ Stabbilizzazzjoni u Assoċjazzjoni mal-Kosovo. 4.2. It-Turkija It-Turkija hija pajjiż ewlieni għall-UE, meta wieħed iqis l-ekonomija dinamika tiegħu, il-pożizzjoni strateġika u r-rwol reġjonali importanti li għandu li jagħtu kontribut għall-politika barranija tal-UE kif ukoll għas-sigurtà tal-enerġija. It-Turkija diġà ġiet integrata fil-parti l-kbira fl-UE permezz tal-Unjoni Doganali u saret komponent siewi għall-kompetittività tal-Ewropa. Min-naħa l-oħra, l-UE għadha l-ankra ewlenija għall-modernizzazzjoni ekonomika u politika tat-Turkija. Żvilupp ulterjuri ta’ dawn ir-rabtiet għandu jkun ta’ benefiċċju għaż-żewġ naħat. Il-potenzjal tar-relazzjoni UE-Turkija jista’ jkun sfruttat għal kollox biss fil-qafas ta’ proċess ta’ adeżjoni attiv u kredibbli. Il-proċess ta’ adeżjoni għadu l-iktar qafas adatt għall-promozzjoni tar-riformi relatati mal-UE, l-iżvilupp ta’ djalogu dwar kwistjonijiet ta’ affarijiet barranin u ta’ politika dwar is-sigurtà, it-tisħiħ tal-kompetittività ekonomika u żieda fil-koperazzjoni fl-oqsma tal-enerġija, il-ġustizzja u l-affarijiet interni. Dan il-proċess irid jirrispetta l-impenji u l-kundizzjonalità stabbilità tal-UE, F’dan il-kuntest, aġenda pożittiva fir-relazzjonijiet mat-Turkija ġiet varata mill-Kummissjoni f’Mejju 2012 biex terġa’ tagħti l-ħajja lill-proċess ta’ adeżjoni wara perjodu ta’ staġnar u biex tagħti dinamiżmu ġdid lir-relazzjonijiet UE-Turkija. L-aġenda pożittiva mhix alternattiva għan-negozjati tal-adeżjoni iżda pjuttost mezz ta’ appoġġ għalihom. Hija tiffoka l-isforzi fuq oqsma ta’ interess komuni bħall-allinjament leġiżlattiv, koperazzjoni msaħħa fl-enerġija, il-viża, il-mobbiltà u l-migrazzjoni, l-Unjoni Doganali, il-politika barranija, ir-riforma politika, il-ġlieda kontra t-terroriżmu u iktar parteċipazzjoni fil-programmi interpersonali. Sitta mit-tmien gruppi ta’ ħidma, li ġew stabbiliti fl-aġenda pożittiva biex jappoġġaw l-alinjament mal-acquis, ġew flimkien għall-ewwel laqgħa tagħhom. L-appoġġ attiv tat-Turkija għall-aġenda pożittiva u l-perspettiva Ewropea tagħha għadhom essenzjali. Huwa fl-interess kemm tal-UE kif ukoll tat-Turkija li n-negozjati tal-adeżjoni jerġgħu jakkwistaw momentum, mhux l-inqas biex ikun żgurat li l-UE tibqa’ l-punt referenzjali għar-riformi fit-Turkija. Barra minn hekk, il-Kunsill stieden lill-Kummissjoni biex tistabbilixxi djalogu u qafas ta’ koperazzjoni usa’ bejn l-UE u t-Turkija biex tindirizza l-firxa kollha fl-oqsma tal-politika lil jirrigwardaw il-Ġustizzja u l-Affarijiet Interni. Il-Kunsill stieden ukoll lill-Kummissjoni biex tieħu passi lejn il-liberalizzazzjoni tal-viża bħala perspettiva gradwali u fit-terminu twil, b’mod parallel mal-iffirmar tal-ftehim ta’ riammissjoni bejn it-Turkija u l-UE. Wara li ġie inizjalat f’Ġunju, issa huwa kruċjali li t-Turkija tiffirma l-ftehim ta’ riammissjoni biex tippermetti li tinbeda l-implimentazzjoni tal-pjan ta’ direzzjoni għal-liberalizzazzjoni tal-viża. Minħabba l-iżvilupp ulterjuri tat-Turkija bħala fulkru potenzjali għall-enerġija u l-isfidi komuni li taqsam mal-UE, il-Kummissjoni u t-Turkija ddeċidew ukoll li jsaħħu l-koperazzjoni f’għadd ta’ kwistjonijiet importanti dwar l-enerġija. Id-djalogu politiku mal-UE dwar il-politika barranija u ta’ sigurtà intensifika ħafna. L-iżviluppi fil-viċinat konġunt tat-Turkija u tal-UE kkonfermaw ir-rwol importanti u l-kontribut siewi tat-Turkija għall-politika barranija u s-sigurtà tal-enerġija tal-UE. It-Turkija kompliet tiżvolġi rwol pożittiv bl-appoġġ tagħha għall-movimenti ta’ riforma fil-pajjiżi tal-Afrika ta’ Fuq u tal-Lvant Nofsani. Il-koperazzjoni rigward is-Sirja hija intensiva. Laqgħat ta’ djalogu politiku, inkluż fil-livell Ministerjali, indirizzaw kwistjonijiet ta’ politika barranija ta’ interess komuni għall-UE u għat-Turkija, bħall-Afrika ta’ Fuq, il-Lvant Nofsani, il-Balkani tal-Punent, l-Afganistan/il-Pakistan u l-Kawkażu tan-Nofsinhar. L-ekonomija Torka qed tkompli tikbar b’pass sod iżda żbilanċi esterni mdaqqsa u pressjonijiet sinifikanti ta’ inflazzjoni għadhom l-ikbar theddida għall-istabbiltà makroekonomika. L-inċidenza għolja ta’ impjiegi informali, swieq tax-xogħol segmentati u l-finalizzazzjoni tar-riforma rigward il-leġiżlazzjoni tat-trejdjunjins għadhom ta’ sfida. Il-Kummissjoni qed teżamina toroq biex tindirizza t-tħassib tat-Turkija skont l-Unjoni Doganali, inklużi l-Ftehimiet dwar il-Kummerċ Ħieles konklużi mill-UE ma’ pajjiżi terzi. Fl-istess waqt dan jenfasizza d-disponibbiltà biex timmodernizza l-Unjoni Doganali u l-ħtieġa li tegħleb il-problemi li qed jostakolaw il-kummerċ bejn it-Turkija u l-UE. Il-Kummissjoni talbet lill-Bank Dinji biex iwettaq evalwazzjoni tal-funzjonament tal-Unjoni Doganali – bil-għan aħħari li tiġi modernizzata. Il-Kummissjoni se tkompli taħdem biex timplimenta l-aġenda pożittiva biex tagħti dinamiżmu ġdid lill-proċess ta’ adeżjoni u tippermetti għal relazzjoni iktar kostruttiva. It-tħassib rigward in-nuqqas tat-Turkija li tagħmel progress sostanzjali biex tissodisfa għal kollox il-kriterji politiċi qed jikber. Is-sitwazzjoni rigward ir-rispett għad-drittijiet fundamentali fil-prattika qed tkompli tkun għajn ta’ preokkupazzjoni serja – minkejja t-titjib reċenti għal diversi dispożizzjonijiet legali f’dan il-qasam. Hemm ksur ripetittiv tad-dritt tal-libertà u s-sigurtà u għal smigħ ġust, kif ukoll għad-dritt tal-espressjoni, tal-għaqda u l-assoċjazzjoni, permezz tal-applikazzjoni sproporzjonata tal-leġiżlazzjoni dwar it-terroriżmu u l-kriminalità organizzata. Huwa importanti li t-Turkija tindirizza l-kwistjonijiet kollha rigward l-indipendenza, l-imparzjalità u l-effiċjenza tal-ġudikatura. Restrizzjoni ulterjuri tal-libertà tal-midja fil-prattika u l-għadd dejjem jiżdied ta’ kawżi fil-qorti konti l-kittieba u l-ġurnalisti għadhom kwistjonijiet serji. B’riżultat ta’ dan, l-awtoċensura qegħda dejjem tinfirex. Il-Kummissjoni tilqa’ l-impenn tal-Gvern Tork biex malajr jippreżenta r-raba’ pakkett ta’ riforma ġudizzjarja u tappella biex jindirizza l-kwistjonijiet ewlenin kollha li bħalissa qed ikollhom impatt fuq it-tħaddim fil-prattika tal-libertà tal-espressjoni. Barra minn hekk, il-kwistjoni dwar il-Kurdi għadha sfida ewlenija għad-demokrazija tat-Turkija u jeħtieġ li b’mod urġenti tinstab soluzzjoni politika. B’mod ġenerali t-Turkija għad trid tiddedika ħafna iktar sforzi biex tilħaq l-ogħla standards ta’ demokrazija u drittijiet tal-bniedem. Il-ħidma li tinsab għaddejja fuq Kostituzzjoni ġdida tipprovdi opportunità importanti f’dan ir-rigward. Attakki terroristiċi mwettqa mill-PKK, li huwa fuq il-lista tal-UE ta’ organizazzjonijiet terroristiċi, intensifikaw ħafna, l-aktar matul dawn l-aħħar ftit xhur. L-attakki terroristiċi kienu kkundannati bil-qawwa u kemm-il darba mill-UE. L-UE u t-Turkija għandhom għaddej djalogu attiv kontra t-terroriżmu, u l-ġlieda kontra t-terroriżmu hija aspett importanti tal-aġenda pożittiva għal-Turkija. Matul it-tieni nofs tal-2012 it-Turkija ffriżat ir-relazzjonijiet tagħha mal-Presidenza tal-Kunsill tal-UE fuq bażi ta’ rotazzjoni billi rrifjutat li tattendi kwalunkwe laqgħa mmexxija mill-Presidenza Ċiprijotta. Il-Kummissjoni ttenni t-tħassib serju tagħha rigward id-dikjarazzjonijiet u t-theddid tat-Turkija u tappella għal rispett sħiħ għar-rwol tal-Presidenza tal-Kunsill, li hija karatteristika istituzzjonali fundamentali tal-UE prevista fit-Trattat. It-taħdidiet taħt l-awspiċju tas-Segretarju Ġenerali tan-NU biex tinstab soluzzjoni komprensiva għall-kwistjoni ta’ Ċipru waslu f’imblokk fir-rebbiegħa tal-2012. Soluzzjoni komprensiva hija fl-interess tan-naħat kollha minħabba li din issaħħaħ l-istabbiltà fix-Xlokk tal-Mediterran, toffri opportunitajiet ekonomiċi ġodda lill-Istati Membri u lit-Turkija u tagħti spinta qawwija lin-negozjati ta’ adeżjoni tat-Turkija mal-UE. It-Turkija għalhekk qed tissejjaħ biex tidħol f’relazzjoni pożittiva mal-partijiet kollha sabiex il-proċess ikun jista’ jintemm b’suċċess. L-UE għamlet enfasi wkoll fuq id-drittijiet kollha ta’ sovranità tal-Istati Membri tal-UE li jinkludu d-dritt li jidħlu fi ftehimiet bilaterali, u jesploraw u jisfruttaw ir-riżorsi naturali tagħhom, f’osservanza tal-acquis u tal-liġi internazzjonali, inkluża l-Konvenzjoni tal-UN dwar il-Liġi tal-Baħar. B’konformità mal-pożizzjonijiet ripetuti tal-Kunsill u tal-Kummissjoni mis-snin ta’ qabel, il-Kummissjoni ttenni li hija kwistjoni ta’ urġenza li t-Turkija twettaq l-obbligu tagħha li timplimenta l-Protokoll Addizzjonali u li tagħmel progress lejn in-normalizzazzjoni tar-relazzjonijiet bilaterali mar-Repubblika ta’ Ċipru. Hija tħeġġeġ ukoll li jiġu evitati kull forma ta’ theddid, sors ta’ kunflitt jew azzjoni li jistgħu jagħmlu ħsara lir-relazzjonijiet tajba ta’ viċinat u s-soluzzjoni paċifika tat-tilwim. L-UE se tkompli ssegwi u analizza l-progress li jkun sar rigward dawn il-kwistjonijiet b’konformità mad-deċiżjonijiet relevanti tal-Kunsill. It-Turkija teħtieġ tintensifika l-isforzi tagħha biex issolvi l-kwistjonijiet bilaterali, inklużi t-tilwimiet fuq il-fruntiera, mal-ġirien tagħha. Sar għadd sostanzjali ta’ lmenti formali mill-Greċja u minn Ċipru rigward vjolazzjonijiet mit-Turkija tal-ibħra territorjali u l-ispazju tal-ajru. 4.3. L-Islanda L-adeżjoni tal-Islanda għadha materja ta’ benefiċċju reċiproku. L-interessi komuni tal-UE u tal-Islanda qed jikbru, inklużi l-oqsma tal-enerġija rinnovabbli u t-tibdil fil-klima, kif ukoll fid-dawl tal-importanza strateġika tal-politika tal-UE dwar Artiku. L-UE se tistagħna bil-kredenzjali demokratiċi b’saħħithom tal-Islanda. In-negozjati tal-adeżjoni mal-Islanda mexjin sew, b'livell ġenerali tajjeb ta' allinjament mal-acquis tal-UE, bħala riżultat tas-sħubija fiż-Żona Ekonomika Ewropea (ŻEE) u l-parteċipazzjoni sħiħa f’Schengen mill-2001. Iktar minn nofs il-kapitoli tan-negozjati issa nfetħu li minnhom 10 ngħalqu provviżorjament. Fl-Islanda l-adeżjoni mal-UE għadha kwistjoni ta’ dibattitu pubbliku ħaj. Il-Kummissjoni se tkompli tipprovdi appoġġ għal attivitajiet ta’ komunikazzjoni f’dan ir-rigward u fil-kuntatti interpersonali. Il-Kummissjoni hija fidużjuża li l-UE se tkun kapaċi tippreżenta pakkett għan-negozjati li jikkunsidra l-ispeċifiċitajiet u l-aspettattivi tal-Islanda, fil-qafas miftiehem għan-negozjati dwar l-adeżjoni, filwaqt li tissalvagwardja l-prinċipji u l-acquis tal-Unjoni. Dan se jippermetti, aktar ’il quddiem, għal deċiżjoni tal-poplu tal-Islanda li tkun għal kollox infurmata. L-Islanda qed tkompli tissodisfa l-kriterji politiċi. Hija demokrazija li tiffunzjona tajjeb b’istituzzjonijiet b’saħħithom u tradizzjonijiet b’għeruq fondi ta’ demokrazija rappreżentattiva. Is-sistema ġudizzjarja tal-pajjiż hija ta’ standard għoli, u l-Islanda tiżgura t-tisħiħ kontinwu tal-livell diġà għoli tagħha ta’ protezzjoni tad-drittijiet fundamentali. Wara riċessjoni profonda u twila, l-irkupru ekonomiku qabad sew bi tkabbir tajjeb fl-2011-12 u titjib fil-kundizzjonijiet makroekonomiċi. Kollox ma’ kollox, ir-rekord tal-Islanda fl-implimentazzjoni tal-obbligi taż-ŻEE għadu ġeneralment sodisfaċenti. Wieħed jinnota xi nuqqasijiet f’oqsma bħas-servizzi finanzjarji, is-sikurezza tal-ikel u l-moviment liberu tal-kapital. Restrizzjonijiet temporanji tal-moviment liberu tal-kapital adottati wara l-kriżi finanzjarja tal-2008 għadhom fis-seħħ. L-Awtorità ta’ Sorveljanza tal-EFTA (ASE) bdiet proċedimenti kontra l-Islanda fil-Qorti tal-EFTA f’kawża li tikkonċerna lil Icesave. 5. Appoġġ u assistenza lill-pajjiżi tat-tkabbir 5.1. Assistenza Finanzjarja Il-Kummissjoni tappoġġa lill-pajjiżi tat-tkabbir fit-tħejjija tagħhom għall-adeżjoni billi tipprovdilhom sostenn finanzjarju u tekniku permezz ta’ strument finanzjarju ddedikat, l-Istrument għall-Assistenza ta’ Qabel l-Adeżjoni (IPA). Għall-perjodu 2007-2013, il-fondi tal-IPA kienu jammontaw għal EUR 11,6 biljun. Ir-riżultati ewlenin kienu jinkludu żieda fil-kapaċità u fir-riformi fil-pajjiżi benefiċjarji fl-oqsma tal-istat tad-dritt, il-ġustizzja u l-affarijiet interni, ir-riforma tal-amministrazzjoni pubblika, id-drittijiet fundamentali u l-iżvilupp u d-djalogu fis-soċjetà ċivili. Dawn taw kontribut inter alia biex in-negozjati tal-adeżjoni tal-Kroazja mal-Unjoni Ewropea jintemmu b’suċċess u biex jingħata bidu għan-negozjati tal-adeżjoni mal-Montenegro f’Ġunju 2012. Qed jingħata sostenn lill-investimenti fl-iżvilupp ekonomiku, soċjali u rurali, jif ukoll il-koperazzjoni rurali fil-Balkani tal-Punent. Eżempji ta’ appoġġ speċifiku għall-proġetti jinkudu taħriġ għall-pulizija fil-Montenegro fil-qasam tal-kriminalità orgnizzata u l-korruzzjoni, il-ġestjoni ta’ skema ta’ għotjiet li tappoġġa l-impjieg tan-nisa fit-Turkija u l-finanzjament tar-riabilitazzjoni ta’ ferroviji fil-Kuritur Ewropew X fil-Kroazja, li tipprovdi interfaċċja mal-ferrovija Serbjana. Għall-qafas finanzjarju pluriennali li jmiss 2014-2020, il-Kummissjoni pproponiet allokazzjoni finanzjarja ta’ EUR 14,1 biljun taħt l-istrument ġdid IPA II, li hu livell simili ta’ finanzjament fi prezzijiet kostanti meta mqabbel mal-qafas finanzjarju attwali. Il-Kummissjoni għamlet il-proposta tagħha għar-regolament ġdid IPA II f’Diċembru 2011 bħala parti mill-pakkett ta’ strumenti għall-Qafas Finanzjarju Pluriennali li jmiss. Titjib fil-fokus strateġiku tal-assistenza finanzjarja ta’ qabel l-adeżjoni billi jiġu stabbiliti rabtiet iktar b’saħħithom mal-prijoritajiet identifikati fl-istrateġija ta’ tkabbir kif ukoll fl-ippjanar pluriennali huma fost l-innovazzjonijiet tal-IPA. L-ippjanar strateġiku mtejjeb tal-assistenza tal-IPA se jkun rifless fil-Qafas Strateġiku Komuni u f’dokumenti ta' strateġija għall-pajjiż (jew pajjiżi flimkien) li jestendu fuq il-perjodu sħiħ tal-qafas finanzjarju li jmiss u li jkopru b’mod iktar koerenti għadd limitat ta’ oqsma ta’ politika li se jissostitwixxu l-“komponenti” tal-lum. Għal dan il-għan, element ta’ prestazzjoni se jiġi introdott u fid-dokumenti ta’ strateġija tal-pajjiż jew pajjiżi flimkien se jiġu stabbiliti miri ċari relatati mal-assistenza b’indikaturi realistiċi. L-element ta’ prestazzjoni se jagħmilha possibbli li pajjiżi li jkollhom prestazzjoni tajba jiġu ppremjati u se jippermetti iktar flessibbiltà fir-riallokazzjoni tal-fondi f’każ ta’ prestazzjoni inadegwata. Barra minn hekk, skont l-IPA II, kemm il-pajjiżi kandidati kif ukoll dawk kandidati potenzjali se jkollhom aċċess għall-istess tip ta’ appoġġ, li se jkun determinat l-ewwel nett mill-ħtiġijiet u l-kapaċitajiet tagħhom kif ukoll mir-rekord ta’ riżultati fl-użu tal-assistenza ta’ qabel l-adeżjoni. Fil-livell ta’ programmi operattivi u l-istess bħal għal strumenti esterni oħra tal-UE, il-kofinanzjament tal-istrateġiji settorjali miftehma mal-pajjiżi benefiċjarji se jiġu msaħħa, b’kuntrarju għall-finanzjament tal-proġetti individwali, biex b’hekk jiżdied is-sehem tal-assistenza li hija ffinanzjata permezz ta’ sostenn fil-livell settorjali (inkluż l-appoġġ baġitarju settorjali għal uħud mill-oqsma ta’ politika). Il-programmar multi-annwali li huwa iktar sistematiku se japplika wkoll għall-assistenza għat-tranżizzjoni u l-bini tal-istituzzjonijiet (pereżempju r-riforma tal-amministrazzjoni pubblika; ir-riforma tas-sistemi ġudizzjarji, eċċ.), biex b’hekk jagħti appoġġ lill-implimentazzjoni effettiva tal-istrateġiji settorjali relatati. L-għan huwa li l-fondi tal-UE jintużaw biex jingħata sostenn lil riformi fuq skala kbira b’mod li jwasslu għal valur aħjar għall-flus fit-tħejjija tal-pajjiżi għas-sħubija milli kien jista’ jintlaħaq permezz ta’ proġetti iżolati, individwali. Iż-żewġ għanijiet ewlenin tal-IPA huma li jagħtu appoġġ lill-proċess ta’ adeżjoni u l-iżvilupp soċjo-ekonomiku tal-benefiċjarji. It-tisħiħ tal-istituzzjonijiet demokratiċi u l-istat tad-dritt, ir-riforma tal-amministrazzjoni pubblika u l-governanza tajba se jibqgħu l-enfasi ewlenija tal-assistenza ta’ qabel l-adezjoni futura fil-pajjiżi benefiċjarji kollha, kif ukoll il-ġlieda kontra l-korruzzjoni u l-kriminalità organizzata, l-iżvilupp tas-soċjetà ċivili u l-promozzjoni u l-protezzjoni tad-drittijiet tal-bniedem u l-libertajiet fundamentali. Bħala korollarju tal-“approċċ il-ġdid” għall-kapitoli 23 u 24 u minħabba n-natura iktar fit-tul tar-riformi segwiti f’dawn l-oqsma u l-ħtieġa li jinbnew rekords tajba ta’ implimentazzjoni qabel l-adeżjoni, l-assistenza IPA II se tindirizza l-ħtiġijiet tal-pajjiżi benefiċjarji f’dawn l-oqsma minn stadju bikri. L-assistenza se tkun provduta wkoll biex tagħti sostenn lill-iżvilupp ekonomiku u soċjali, il-koperazzjoni reġjonali u l-koperazzjoni territorjali (azzjonijiet ta’ koperazzjoni transkonfinali, transnazzjonali u interreġjonali). Is-sostenn għall-iżvilupp ekonomiku u soċjali se jindirizza kwistjonijiet bħall-iżvilupp tal-kapital fiżiku; it-titjib tal-konnessjonijiet mal-EU u n-netwerks reġjonali; il-promozzjoni tal-impjiegi u l-iżvilupp tal-kapital uman; l-inklużjoni soċjali u ekonomika. Is-sostenn finanzjarju se jeħtieġ li l-pajjiżi tat-tkabbir jadottaw politiki u strateġiji komprensivi u sostenibbli f’setturi prijoritarji bħall-ġustizzja ul-affarijiet interni, l-amministrazzjoni pubblika, l-iżvilupp tas-settur privat, it-trasport, l-enerġija, l-ambjent u t-tibdil-fil-klima, l-iżvilupp soċjali, l-agrikoltura u l-iżvilupp rurali. Riżultat mistenni minn dan il-proċess huwa li jkunu assigurati r-responsabbilizzazzjoni lokali u kunsens wiesa’ ta’ dawn l-istrateġiji, titjib fil-kapaċità tal-pajjiżi benefiċjarji tal-IPA li jippjanaw, jimplimentaw u jissorveljaw l-implimentazzjoni tagħhom u li jintegraw dan fit-tħejjijiet usa’ tagħhom għas-sħubija fl-UE. 5.2. Il-benefiċċji ta’ integrazzjoni iktar mill-qrib qabel l-adeżjoni Ammont konsiderevoli ta' benefiċċji huma disponibbli llum għaċ-ċittadini tal-pajjiżi tat-tkabbir, anki qabel l-adeżjoni nfisha. Permezz tal-parteċipazzjoni fil-programmi tal-UE, is-soċjetà ċivili u inizjattivi oħra, ivvjaġġar mingħajr il-viża, u kummerċ permezz tal-Ftehimiet ta’ Stabbilizzazzjoni u Assoċjazzjoni, iċ-ċittadini qed jinġiebu eqreb lejn l-UE. Il-parteċipazzjoni fil-programmi tal-UE hija disponibbli għall-maġġoranza tal-pajjiżi kandidati u kandidati potenzjali, bi proposta li saret mill-Kummissjoni matul l-2012 li din il-possibbiltà tiġi estiża wkoll għall-Kosovo. Tali parteċipazzjoni tiffamiljarizza lil dawn il-pajjiżi mal-politiki u mal-metodi ta’ ħidma tal-UE u tippermetti għal integrazzjoni progressiva fin-netwerks tal-UE. Pereżempju, għadd dejjem jiżdied ta’ studenti qed jieħu l-opportunità biex jipparteċipa fil-programmi Erasmus jew l-Erasmus Mundi u x-xjenzjati u riċerkaturi mir-reġjun qed jaħdmu flimkien mal-korrispondenti tagħhom fl-UE permezz tas-Seba’ Qafas ta’ Riċerka. L-ivvjaġġar mingħajr il-ħtieġa tal-viża lejn l-UE huwa wieħed mill-benefiċċji l-aktar viżibbli ta’ integrazzjoni aktar mill-qrib mal-UE għaċ-ċittadini tal-pajjiżi tat-tkabbir. L-Islanda diġà tifforma parti miż-żona Schengen Fil-Balkani tal-Punent, iċ-ċittadini Kroati issa ilhom għal xi żmien igawdu minn ivvjaġġar mingħajr il-viża għall-UE kollha. Iċ-ċittadini ta’ dik li kienet ir-Repubblika Jugoslava tal-Maċedonja, tal-Montenegro u tas-Serbja ngħataw l-ivvjaġġar ħieles mill-viża għaż-Żona Schengen f’Diċembru 2009 u l-istess status ingħata sena wara liċ-ċittadini tal-Albanija u tal-Bosnja-Ħerzegovina. Dawn id-deċiżjonijiet reċenti kienu bbażati fuq il-kundizzjoni li dawn il-pajjiżi jissodisfaw għadd ta’ rekwiżiti stipulati fil-kuntest tad-djalogi dwar il-liberalizzazzjoni tal-viża mmexxija mill-Kummissjoni. Id-djalogi servew ta’ inċentiv qawwi għar-riformi biex jintlaħqu l-istandards tal-UE fil-qasam tal-ġustizzja u l-affarijiet interni, u f’dak li hu t-tisħiħ tal-istat tad-dritt u l-ġlieda transnazzjonali kontra l-kriminalità organizzata, il-korruzzjoni u l-migrazzjoni illegali. Fid-dawl ta’ żviluppi sussegwenti li jindikaw abbuż tar-reġim ħieles mill-viża u tas-sistema tal-asil, f’Jannar 2011 il-Kummissjoni waqqfet mekkaniżmu ta’ monitoraġġ ta’ wara l-liberalizzazzjoni tal-viża, li wassal għal kontrolli iktar b’saħħithom fuq il-post. L-għadd ta’ applikazzjonijiet għall-asil mingħajr bażi għadu għoli f’ċerti Stati Membri tal-UE, u dan se jeħtieġ miżuri kontinwati u mmirati minn kull pajjiż fir-reġjun. Fuq livell iktar ġenerali, ġew adottati proposti ġodda biex jippermettu għas-sospensjoni temporanja ta’ reġimi ħielsa mill-viża ma’ pajjiż terz f’każ li jkun hemm influss ta’ persuni ħesrem. F’Jannar 2012 il-Kummissjoni varat djalogu ta’ liberalizzazzjoni tal-viża mal-Kosovo. L-UE u t-Turkija intensifikaw il-koperazzjoni ta’ bejniethom rigward kwistjonijiet ta’ viża. Ġie inizjalat Ftehim ta’ Riammissjoni UE-Turkija L-iffirmar fi żmien qasir u l-implimentazzjoni effettiva tiegħu huma ta’ importanza kruċjali, anki fid-dawl ta’ passi ulterjuri lejn il-liberalizzazzjoni tal-viża bħala perspettiva gradwali u fit-terminu twil. L-UE tkompli tipprovdi tagħti appoġġ estensiv lill-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili (OSĊ) fil-pajjiżi tat-tkabbir l-aktar permezz tal-Faċilità tas-Soċjetà Ċivili (FSĊ). Din tgħin lill-OSĊ biex isaħħu l-kapaċitajiet u l-professjonaliżmu tagħhom, tinkoraġġixxi n-netwerking fil-livelli kollha – UE, nazzjonali, reġjonali – u tippermettilhom jidħlu fi djalogu effettiv mal-atturi pubbliċi u privati u jagħmlu monitoraġġ tal-iżviluppi f’oqsma bħall-istat tad-dritt u r-rspett għad-drittijiet fundamentali. L-attivitajiet tas-soċjetà ċivili huma essenzjali għal demokrazija matura, għar-rispett tad-drittijiet tal-bniedem u l-istat tad-dritt. Soċjetà dinamika tikkontribwixxi biex issaħħaħ ir-responsabbiltà politika, tapprofondixxi l-għarfien u l-inklussività ta’ riformi relatati mal-adeżjoni u l-appoġġ għalihom u tappoġġa r-rikonċiljazzjoni f’soċjetajiet mifrudin bil-kunflitt. Il-Montenegro ħa passi biex jassoċja lill-OSĊ bi tħejjija għan-negozjati tal-adeżjoni. Fil-maġġoranza tal-pajjiżi tat-tkabbir, is-soċjetà ċivili kompliet tiżviluppa. F’ċerti każi, għad trid titrawwem aħjar il-kultura ta’ aċċettazzjoni tal-OSĊ, u jinħoloq ambjent li jwassal iktar għat-twettiq u l-kundizzjonijiet għal djalogu msaħħaħ dwar il-politika. Għad baqa’ kwistjonijiet rigward il-finanzjament, inkluż f’termini ta’ appoġġ u sostenibbiltà mill-Gvern. Filwaqt li l-appoġġ tal-IPA qed jindirizza dawn il-kwistjonijiet skont il-FSĊ, it-tibdiliet previsti mir-Regolament Finanzjarju se jippermettu biex il-Kummissjoni tikkopera ma’ OSĊ ikbar fir-reġjun biex isiru għotjiet iżgħar lill-organizzazzjonijiet lokali l-aktar bażiċi, biex b’hekk jippermettu kontroll demokratiku aħjar u biex ikunu jistgħu jiġu indirizzati kwistjonijiet li l-aktar jolqtu b’mod dirett liċ-ċittadini. 5.3. Informazzjoni u komunikazzjoni Il-politika tat-tkabbir u b’mod partikolari l-adeżjoni ta’ Stati Membri ġodda teħtieġ li tinftiehem mill-pubbliku u jkollha l-appoġġ tiegħu sabiex tirnexxi u tkun sostenibbli. Din hija sfida f’ambjent fejn, l-aktar fil-kuntest tal-kriżi finanzjarja u ta’ dejn pubbliku li tinsab għaddejja, ir-rwol tal-korpi pubbliċi, inkluża l-Unjoni Ewropea, qiegħed dejjem iżjed jiġi ddubutat. Il-Kummissjoni temmen li biex iwieġeb għal dawn l-isfidi l-proċess ta' tkabbir jeħtieġ ikun iktar trasparenti, koerenti u kredibbli għaċ-ċittadini u għall-partijiet interessati ewlenin kemm fl-Istati Membri kif ukoll fil-pajjiżi tat-tkabbir. Bħal f’oqsma oħra ta’ politika, il-pubbliku jistenna li jara evidenza tanġibbli tal-effettività tat-tkabbir tal-UE u l-qawwa trasformattiva tiegħu għal dawk il-pajjiżi kkonċernati kif ukoll il-valur miżjud għall-UE kollha kemm hi. Iktar minn qatt qabel, l-istituzzjonijiet kollha tal-UE se jkollhom jipprovdu informazzjoni dwar il-proċess ta’ tkabbir, il-pajjiżi involuti u l-implikazzjonijiet tiegħu għall-UE, billi jagħtu kontribut għal dibattitu pubbliku fuq it-tkabbir. Ħrejjef jew biżgħat mingħajr bażi dwar il-proċess ta’ tkabbir hemm bżonn li jixxejnu, filwaqt li tħassib leġittimu taċ-ċittadini se jkollu jitwieġeb. L-Istati Membri u l-pajjiżi tat-tkabbir għandhom ir-rwol ewlieni fl-isforzi ta’ informazzjoni u komunikazzjoni lejn iċ-ċittadini, bil-ħtieġa li l-messaġġi mill-gvernijiet għad-dibattiti nazzjonali tagħhom ikunu jikkomplimentaw il-komunikazzjoni mill-istituzzjonijiet tal-UE. L-Istati Membri jeħtieġ li jinfurmaw u jispjegaw lill-udjenzi nazzjonali tagħhom dwar id-deċiżjonijiet li huma kollettivament jieħdu fil-korpi tal-UE dwar kwistjonijiet ta’ tkabbir. Il-mexxejja politiċi fil-pajjiżi tat-tkabbir jeħtieġ li jispjegaw kif id-deċiżjonijiet li jieħdu rigward ir-riformi huma relatati mhux biss mal-proċess tal-adeżjoni iżda huma ta’ valur intrinsiku għall-funzjonament aħjar tal-Istat. Dan jista’ jgħin biex jintrebaħ lura l-appoġġ fil-pajjiżi fejn id-distakk bejn il-politika tal-gvern u l-opinjonijiet taċ-ċittadini dwar it-tkabbir kiber. Dan jista’ wkoll jibni appoġġ pubbliku wiesa’ għar-riformi li huwa meħtieġ biex il-pajjiżi tat-tkabbir ikunu jistgħu jissodisfaw il-kundizzjonijiet stretti iżda ġusti għas-sħubija fl-UE. 6. Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet Abbażi tal-analiżi ta’ hawn fuq, il-Kummissjoni tippreżenta l-konklużjonijiet u r-rakkomandazzjonijiet li ġejjin: I 1. Sa mill-bidu tagħha, l-UE, permezz tal-politika tat-tkabbir, wieġbet għall-aspirazzjoni leġittima tal-popli tal-kontinent tagħna biex ikunu magħquda fi sforz Ewropew komuni. Minn sitt membri oriġinali, l-UE waslet biex tilqa’ lill-Kroazja bħala t-28 membru tagħha fl-1 ta’ Lulju 2013. 2. Fi żmien meta l-UE qed tiffaċċja sfidi kbar u inċertezza globali sinifikanti u qed tikseb momentum ġdid għal integrazzjoni ekonomika, finanzjarja u politika, il-politika tat-tkabbir qed tkompli tagħti kontribut għall-paċi, is-sigurtà u l-prosperità lill-kontinent tagħna. L-adeżjoni imminenti tal-Kroazja, il-bidu tan-negozjati tal-adeżjoni mal-Montenegro u l-istatus ta’ pajjiż kandidat għas-Serbja bagħtu sinjal qawwi tas-saħħa trasformattiva li għandu t-tkabbir u dak li hu possibbli f’żona li sa nofs ġenerazzjoni ilu kienet mifrud bil-gwerra. It-tkabbir lejn ix-Xlokk tal-Ewropa jgħin biex jiġu evitati prezzijiet potenzjalment ħafna ogħla fl-indirizzar tal-konsegwenzi tal-instabbiltà. Dan huwa investiment f’demokrazija sostenibbli u juri l-kapaċità kontinwata tal-UE bħala attur globali. 3. L-isfidi li qed jiffaċċaw liż-Żona tal-Euro flimkien mal-kriżi globali reċenti dan xeħtu enfasi fuq l-interdipendenza tal-ekonomiji nazzjonali kemm fl-UE kif ukoll lil hinn minnha. Huma jenfasizzaw l-importanza li nkomplu nikkonsolidaw l-istabbiltà ekonomika u finanzjarja u ninkoraġġixxu r-riformi u t-tkabbir, anki fil-pajjiżi tat-tkabbir. Il-proċess ta’ tkabbir huwa għadda qawwija lejn dak il-għan. 4. Fil-qafas ta’ kundizzjonalità stretta iżda ġusta, fejn il-prinċipju ta’ merti proprji huma essenzjali, il-prospett ta’ adeżjoni qed isuq riformi politiċi u ekonomiċi, biex b’hekk jittrasforma s-soċjetajiet billi jikkonsolida l-istat tad-dritt u joħloq opportunitajiet ġodda għaċ-ċittadini u għall-impriżi. fi żmien ta’ staġnar ekonomiku, dan itaffi r-riskju ta’ reżistenza għal riformi essenzjali. 5. Il-kredibbiltà tal-proċess tat-tkabbir hija kruċjali għas-suċċess tagħha. Iż-żamma tal-momentum għat-tkabbir kif ukoll għar-riformi huma żewġt uċuħ tal-istess munita. It-tiġdid tal-kunsens dwar it-tkabbir, miftiehem mill-Kunsill Ewropew, għadu l-bażi għall-politika tat-tkabbir tal-UE. It-tkabbir huwa min-natura tiegħu proċess gradwali, ibbażat fuq l-implimentazzjoni solida u sostenibbli ta’ riformi mill-pajjiżi kkonċernati. Il-politika tat-tkabbir ġiet aġġustata abbażi tat-tagħlimiet meħuda minn adeżjonijiet suċċessivi biex tkun żgurata l-integrazzjoni mingħajr xkiel ta’ Stati Membri ġodda u biex jiġu indirizzati aħjar il-ħtiġijiet ta’ pajjiżi fi trasformazzjoni, l-aktar fil-qasam tal-istat tad-dritt. 6. Ċentrali għall-proċess tat-tkabbir hemm it-tisħiħ tal-istat tad-dritt u l-governanza demokratika. Permezz tal-approvazzjoni tal-Kunsill għal approċċ ġdid propost mill-Kummissjoni għan-negozjati rigward il-ġudikatura u d-drittijiet fundamentali u rigward il-ġustizzja, il-libertà u s-sigurtà, l-istat tad-dritt, inklużi l-isfidi komuni bħall-ġlieda kontra l-kriminalità organizzata u l-korruzzjoni, jinsab ankrat b’mod sod fil-qalba tal-politika tat-tkabbir. In-negozjati dwar l-adeżjoni fuq dawn il-kapitoli kollha se jinfetħu kmieni fil-proċess u jingħalqu fl-aħħar biex b’hekk jippermetti limitu massimu ta’ żmien biex jiġu żviluppati rekords tajbin bil-għan ta’ irriversibbiltà tar-riformi. Il-Kummissjoni se tkompli tagħti prijorità lil kwistjonijiet dwar l-istat tad-dritt anki ħafna qabel jibdew in-negozjati, inkluż permezz ta’ djalogi strutturati u appoġġ settorjali taħt l-IPA II. 7. F’għadd ta’ pajjiżi, il-libertà tal-espressjoni għadha għajn ta’ tħassib. Fid-dawl tal-isfidi li jippersistu f’dan il-qasam, il-Kummissjoni se tkompli tagħti prijorità lil din il-kwistjoni fil-proċess tal-adeżjoni. Il-Kummissjoni tippjana li fl-ewwel nofs tal-2013 tagħmel segwitu għall-konferenza “Speak Up!” (Tkellem) ta’ Mejju 2011. Dan l-avveniment għandu jġib flimkien lill-midja u lill-partijiet interessati tas-soċjetà ċivili mill-Balkani tal-Punent u mit-Turkija. Ir-riżultati u s-segwitu għal din il-konferenza se jiġu kkunsidrati fil-monitoraġġ u r-rappurtar tal-Kummissjoni. Il-Kummissjoni se tkompli taħdem mill-qrib mal-Parlament Ewropew f’dan il-qasam. 8. F’ħafna oqsma huma meħtieġa approċċi li huma speċifiċi għall-pajjiż biex jindirizzaw sitwazzjonijiet diffiċli, inklużi ostakoli fil-proċess ta’ adeżjoni. Il-Kummissjoni nediet inter alia aġenda pożittiva mat-Turkija u għadd ta’ djalogi strutturati f’livell għoli mal-Balkani tal-Punent. Tali inizjattivi diġà qed jinjettaw momentum fir-riformi. Huma ma jissostitwixxux in-negozjati tal-adeżjoni iżda jiffurmaw pont magħhom. Il-Kummissjoni tinsab impenjata favur din il-forma ta’ ingaġġ u se tkompli tiffoka fuq oqsma ewlenin bħall-istat tad-dritt, il-governanza demokratika u r-riformi ekonomiċi. 9. Il-koperazzjoni reġjonali u relazzjonijiet ta’ viċinat tajbin huma elementi essenzjali għall-proċess ta’ Stabbilizzazzjoni u Assoċjazzjoni. Kwistjonijiet li jirriżultaw minn kunflitti tal-passat, inklużi d-delitti tal-gwerra, ir-ritorn tar-refuġjati, it-trattament tal-minoranzi u l-garanzija ta’ drittijiet indaqs għaċ-ċittadini kollha għadhom sfidi ewlenin għall-istabbiltà fil-Balkani tal-Punent u jeħtieġ li jiġu indirizzati b’urġenza. Il-progress fil-fora reġjonali u l-inklussività tal-koperazzjoni reġjonali jridu jissaħħu. It-tilwim relatat ma’ kwistjonijiet interetniċi jew status jista’ jiġi indirizzat b’suċċess permezz ta’ djalogu u kompromess. 10. Fi spirtu ta’ relazzjonijiet tajbin ta’ viċinanza kwistjonijiet bilaterali miftuħa jeħtieġ li jiġu indirizzati mill-partijiet ikkonċernati kmieni kemm jista’ jkun matul il-proċess tat-tkabbir, b’determinazzjoni, filwaqt li jikkunsidraw l-interessi ġenerali tal-UE. Kwistjonijiet bilaterali ma għandhomx jostakolaw il-proċess ta' adeżjoni. Il-Kummissjoni tħeġġeġ lill-partijiet biex jagħmlu kull sforz biex isolvu t-tilwimiet pendenti skont prinċipji u mezzi stabbiliti, inkluż billi jirreferu kwistjonijiet kif xieraq lill-Qorti Internazzjonali tal-Ġustizzja jew lil korpi oħra eżistenti jew ad hoc għas-soluzzjoni ta’ tilwim. Il-kuntest ta’ negozjati dwar l-adeżjoni jista’ jiġġenera stimolu politiku iktar qawwi għar-riżoluzzjoni tat-tilwim. Il-Kummissjoni tinsab lest biex tgħin ħalli jinstabu soluzzjonijiet. 11. It-tisħiħ tal-irkupru ekonomiku fil-pajjiżi tat-tkabbir huwa tal-akbar importanza. Il-qgħad kompla jogħla u l-maġġoranza tal-ekonomiji tal-Balkani tal-Punent qed jerġgħu jiċkienu. L-ekonomija Torka kompliet tikber, għalkemm f’livell iktar baxx minn qabel. L-irkupru fl-Islanda beda fl-2011 u kompla matul din is-sena. L-UE tinsab impenjata li tkompli tassisti lill-pajjiżi b’pariri dwar il-politiki u b’assistenza finanzjarja. Il-Qafas ta’ Investiment tal-Balkani tal-Punent se jintuża biex jgħin fit-tħejjija u l-appoġġ, f’koperazzjoni mill-qrib mal-istituzzjonijiet finanzjarji internazzjonali, lil dawk l-investimenti l-aktar meħtieġa biex jingħataw spinta t-tkabbir u l-impjiegi. Il-Kummissjoni se tkompli wkoll tassoċja l-pajjiżi tat-tkabbir mal-istrateġija Ewropa 2020. 12. Fid-dawl tat-tibdil wiesa’ għall-governanza tal-ekonomija tal-UE li jinsab għaddej, il-Kummissjoni se tkompli tinforma u tassoċja aktar lill-pajjiżi tat-tkabbir ma’ dan il-proċess. Gradwalment hija se tadatta f’dan ir-rigward is-sorveljanza ekonomika attwali tal-pajjiżi tat-tkabbir u teżamina l-possibbiltà ta’ użu iktar immirat tal-laqgħat tal-FSA biex tindirizza kwistjonijiet ta’ kompetittività u impjiegi. 13. Il-Kummissjoni għamlet il-proposta tagħha għar-regolament ġdid IPA II f’Diċembru 2011 għall-perjodu tal-qafas finanzjarju pluriennali 2014-2020 L-IPA II għandu l-għan li jiżgura rabta iktar mill-qrib mal-prijoritajiet tal-istrateġija tat-tkabbir, inkluż it-tisħiħ ta’ istituzzjonijiet demokratiċi u l-istat tad-dritt u iktar attenzjoni fuq l-iżvilupp soċjo-ekonomiku. Huwa se jipprovdi sostenn imsaħħaħ għall-istrateġiji settorjali, b’iktar flessibbiltà u proċeduri ssimplifikati. 14. Illum ħafna benefiċċji huma disponibbli għaċ-ċittadini tal-pajjiżi tat-tkabbir b’kummerċ permezz tal-FSA, ivvjaġġar ħieles mill-viża u parteċipazzjoni fil-programmi Komunitarji. F’Jannar 2012 il-Kummissjoni varat djalogu ta’ liberalizzazzjoni tal-viża mal-Kosovo. Ġie inizjalat Ftehim ta’ Riammissjoni UE-Turkija Issa huwa meħtieġ l-iffirmar fi żmien qasir u l-implimentazzjoni effettiva tiegħu, anki fid-dawl ta’ passi ulterjuri lejn il-liberalizzazzjoni tal-viża. Fl-istess waqt, il-pajjiżi għandhom jirrinfurzaw miżuri biex jindirizzaw l-abbuż mill-ivvjaġġar ħieles mill-viża. 15. Il-politika tat-tkabbir teħtieġ li tinftiehem u jkollha appoġġ mill-pubbliku sabiex tirnexxi u tkun sostenibbli. L-Istati Membri u l-pajjiżi tat-tkabbir għandhom ir-rwol ewlieni fl-isforzi ta’ informazzjoni u komunikazzjoni lejn iċ-ċittadini. Huwa essenzjali li jiġi inkoraġġit l-għarfien u d-dibattitu informat dwar l-impatt tal-politika tat-tkabbir, l-aktar fi żmien meta l-UE qed tiffaċċja sfidi kbar. Il-Kummissjoni mill-parti tagħha se tkompli tipprovdi informazzjoni dwar il-proċess ta’ tkabbir, u tagħti kontribut għal dibattitu pubbliku infurmat dwar it-tkabbir. 16. Il-proċess ta’ tkabbir huwa min-natura tiegħu inklużiv u jeħtieġ parteċipazzjoni wiesgħa mill-partijiet interessati. Fil-pajjiżi ta’ tkabbir, kunsens politiku wiesa’ u appoġġ mill-popolazzjoni għar-riformi jagħtu kontribut sinifikantui għat-trasformazzjoni meħtieġa għall-progress fil-perkors lejn l-UE. Barra minn hekk, il-Kummissjoni se tkompli tipprovdi appoġġ lill-Faċilità ts-Soċjetà Ċivili, b’iktar attenzjoni fuq għotjiet iżgħar lill-organizzazzjonijiet lokali tas-soċjetà ċivili l-aktar bażiċi. II 17. Il-Kroazja: F’parallel ma’ din il-Komunikazzjoni, il-Kummissjoni adottat Komunikazzjoni dwar il-konklużjonijiet prinċipali tar-rapport komprensiv ta’ monitoraġġ dwar l-istat ta’ tħejjija tal-Kroazja għas-sħubija mal-UE. Il-Kummissjoni tikkonkludi li l-Kroazja kompliet tagħmel progress fl-adozzjoni u l-implimentazzjoni tal-leġiżlazzjoni tal-UE u issa qed tiffinalizza l-allinjament mal-acquis. Madankollu, il-Kummissjoni enfasizzat oqsma fejn aktar sforzi għadhom meħtieġa u għadd limitat ta’ kwistjonijiet fejn hemm bżonn ta’ iżjed sforzi fix-xhur li ġħejjin. Dan jikkonċerna b’mod partikolari l-oqsma tal-politika tal-kompetizzjoni, il-ġudikatura u d-drittijiet fundamentali – speċjalment l-effiċjenza tal-ġudikatura – u l-ġustizzja, il-libertà u s-sigurtà. huwa essenzjali li l-Kroazja tkun aktar iffukata biex tiżgura li t-tħejjijiet tagħha jkunu finalizzati fil-ħin u dan ikun jista’ jiġi rifless fil-Komunikazzjoni dwar rapport finali ta’ monitoraġġ dwar it-tħejjijiet ta’ adeżjoni tal-Kroazja li se jiġi ppreżentat mill-Kummissjoni fir-rebbiegħa tal-2013. 18. Il-Montenegro Il-kriterji politiċi qed ikomplu jiġu ssodisfati b’mod suffiċjenti. Il-ftuħ tan-negozjati dwar l-adeżjoni f’Ġunju 2012 jirriflettu l-progress kontinwat tiegħu fuq riformi essenzjali. Il-proċess ta’ skrinjar beda u mistenni jispiċċa fis-sajf tal-2013. In-negozjati tal-adeżjoni jintegraw l-approċċ il-ġdid għall-kapitoli dwar il-ġudikatura u d-drittijiet fundamentali u l-ġustizzja, il-libertà u s-sigurtà, biex b’hekk tissaħħaħ il-konċentrazzjoni fuq l-istat tad-dritt. Matul in-negozjati l-Montenegro se jkun jeħtieġ jiżviluppa aktar rekord tajjeb f’dan il-qasam bil-għan ta’ implimentazzjoni irriversibbli tar-riformi, b’mod partikolari rigward il-ġlieda kontra l-kriminalità organizzata u l-korruzzjoni, inkluż f’livell għoli. 19. Dik li kienet ir-Repubblika Jugoslava tal-Maċedonja Il-kriterji politiċi qed ikomplu jiġu ssodisfati b’mod suffiċjenti. Il-Gvern poġġa l-aġenda tal-UE fil-qalba tal-attività tiegħu. Id-Djalogu ta’ Livell Għoli għall-Adeżjoni mal-Kummissjonbi serva ta’ katalist biex jitħaffu r-riformi u ta kontribut biex isir progress sostanzjali f’għadd ta’ oqsma ta’ politika ewlenin. Il-momentum tar-riforma jeħtieġ jinżamm fl-oqsma kollha b’mod partikolari biex tkun żgurata l-implimentazzjoni. Il-konċentrazzjoni fuq l-istat tad-dritt, inkluż rigward il-libertà tal-espressjoni, u dwar relazzjonijiet interetniċi u r-rikonċiljazzjoni jeħtieġ li tinżamm. Il-Kummissjoni tirrakkomanda għar-raba’ darba li jinfetħu n-negozjati tal-adeżjoni ma’ dik li kienet ir-Repubblika Jugoslava tal-Maċedonja. Il-Kummissjoni temmen li t-tmexxija tal-proċess tal-adeżjoni ta’ dan il-pajjiż għall-istadju li jmiss huwa meħtieġ biex jiġu kkonsolidati l-pass u s-sostenibbiltà tar-riformi, biex b’hekk jittaffa r-riskju li dan il-proċess jinqaleb, kif ukoll biex jissaħħu r-relazzjonijiet interetniċi. Hija se tirfed il-kredibbiltà tal-UE u se tagħti inkoraġġiment lill-isforzi għar-riformi fi bnadi oħra tar-reġjun. Il-Kummissjoni tenfasizza li ż-żamma ta’ relazzjonijiet tajbin mal-viċinat, inkluża soluzzjoni negozjata u aċċettabbli għaż-żewġ naħat għall-kwistjoni