MEMORANDUM TA’ SPJEGAZZJONI

1.KUNTEST TAL-PROPOSTA

•Ir-raġunijiet għall-proposta u l-objettivi tagħha

Mill-bidu tal-2011, l-ekonomija tal-Ġordan kienet affettwata b’mod sinifikanti mill-inkwiet reġjonali li ma jaqtax, b’mod partikolari fil-pajjiżi ġirien tal-Iraq u s-Sirja. Flimkien ma’ ambjent globali aktar dgħajjef, dan l-inkwiet reġjonali laqat b’mod ħażin id-dħul estern u dgħajjef tal-finanzi pubbliċi. Turiżmu aktar baxx u influss tal-flus tal-IBD, rotot tal-kummerċ imblukkati u t-tfixkil ripetut fil-fluss tal-gass naturali mill-Eġittu, li wassal biex il-Ġordan jissostitwixxi l-importazzjonijiet tal-gass mill-Eġittu għal fjuwils aktar għaljin għall-ġenerazzjoni tal-elettriku, poġġew piż fuq it-tkabbir u kienu ta’ piż fuq il-pożizzjoni esterna u fiskali tal-Ġordan. Il-kunflitt Sirjan affettwa l-Ġordan mhux biss bit-tfixkil tal-kummerċ mas-Sirja u minnha, iżda wkoll billi joħloq fluss ta’ dħul ta’ madwar 1,3 miljun rifuġjat Sirjani fil-Ġordan li żied il-pressjoni fuq il-pożizzjoni fiskali tal-Ġordan, fis-servizzi pubbliċi u fl-infrastruttura.

Fl-2012, il-Ġordan u l-FMI qablu dwar l-ewwel programm ta’ aġġustament, li kien appoġġat minn Arranġament ta' Riżerva (Stand-By Arrangement - SBA) fl-ammont ta’ USD 2 biljuni. Dan il-programm tlesta b’suċċess f’Awwissu 2015. Il-programm tal-FMI ġie ikkomplementat bl-ewwel Assistenza Makrofinanzjarja mill-Unjoni Ewropea (l-UE) fl-ammont ta’ EUR 180 miljun (AMF-I), li ġiet adottata mill-Parlament Ewropew u l-Kunsill f’Diċembru 2013 u tħallset f’żewġ porzjonijiet ta’ EUR 100 miljun u EUR 80 miljun, rispettivament fi Frar 2015 u f’Ottubru 2015.

Filwaqt li l-pajjiż għamel progress bl-istabbilizzazzjoni makroekonomika u r-riforma skont l-ewwel programm appoġġat mill-FMI, l-UE u donaturi oħrajn, il-persistenza tal-kunflitti fil-viċinat tas-Sirja u l-Iraq komplew ifixklu l-kummerċ barrani tal-Ġordan u jimminaw il-fiduċja tal-investituri u t-turisti bis-sitwazzjoni ekonomika tiddeterjora mill-ġdid fl-2015. F’dan il-kuntest, il-Gvern tal-Ġordan talab għal aktar appoġġ mill-komunità internazzjonali biex tindirizza l-konsegwenzi ekonomiċi tal-kriżi Sirjana, u b’mod partikolari l-preżenza ta’ għadd kbir ta’ refuġjati Sirjani fil-Ġordan. Waqt il-konferenza “Appoġġ lis-Sirja u r-Reġjun” ('Supporting Syria and the Region'), li saret f’Londra fl-4 ta’ Frar 2016, il-komunità internazzjonali wegħdet madwar USD 10 biljuni biex tgħin lill-pajjiżi l-aktar affettwati mill-kriżi tar-refuġjati Sirjani. Minn dan l-ammont, l-UE wegħdet EUR 2,39 biljuni għall-pajjiżi affettwati mill-kriżi tar-rifuġjati Sirjani inkluż self ta’ EUR 200 miljun għall-finijiet ta’ operazzjoni ta’ Assistenza Makrofinanzjarja għall-Ġordan (AMF-II). Fit-3 ta’ Marzu 2016, permezz ta’ ittra mingħand il-Ministeru għall-Ippjanar u l-Kooperazzjoni Internazzjonali lill-Kummissarju għall-Affarijiet Ekonomiċi u Finanzjarji, it-Tassazzjoni u d-Dwana, l-awtoritajiet tal-Ġordan ifformalizzaw it-talba tagħhom għal sistema ġdida ta’ AMF mill-UE. L-operazzjoni ġdida tal-AMF proposta se tkun parti mill-hekk imsejjaħ Patt UE-Ġordan (mehmuż mal-prijoritajiet tas-sħubija UE-Ġordan), dokument li l-UE u l-Ġordan qed jiddiskutu u li jkun fih impenji preċiżi fuq iż-żewġ naħat (inkluża assistenza finanzjarja mill-UE) bl-għan li jindirizza għadd ta’ prijoritajiet ta’ politika.

Fl-istess ħin, il-Ġordan u l-FMI kienu qegħdin jinnegozjaw suċċessur għall-arranġament finanzjarju, li huwa mistenni li jiġi stabbilit fit-tieni nofs tal-2016. L-arranġament, li x’aktarx se jieħu l-forma ta’ Faċilità ta’ Fond Estiż (EFF), jappoġġa l-programm ekonomiku ġdid li probabbilment ikopri tliet snin.

F’dan il-kuntest, u b'mod konsistenti mal-wegħda magħmula waqt il-konferenza ta’ Londra, il-Kummissjoni Ewropea qed tressaq lill-Parlament Ewropew u lill-Kunsill proposta għal Deċiżjoni li tipprovdi AMF għall-Ġordan sa ammont ta’ EUR 200 miljun fil-forma ta’ self fuq perjodu medju. L-ammont propost jidher li huwa ġġustifikat abbażi ta’ valutazzjoni aġġornata tal-ħtiġijiet tal-finanzjament estern tal-pajjiż, id-daqs mistenni tal-programm tal-FMI, il-kondiviżjoni tal-piżijiet u l-marġni ta’ manuvra fil-baġit tal-UE.

L-AMF UE proposta tista' tgħin lill-Ġordan ikopri parti mill-ħtiġijiet ta' finanzjament esterni residwali tiegħu għall-perjodu 2016-17, stmat għal madwar USD 3.2 biljuni. Billi huwa maħsub li l-assistenza tkun immirata għall-baġit, l-assistenza l-ġdida (bħal dik preċedenti) tgħin ukoll lill-Ġordan ikopri l-ispejjeż fiskali assoċjati mal-kriżi tar-refuġjati Sirjani.

Kif elaborat ulterjorment fid-Dokument ta’ Ħidma tal-Persunal tal-Kummissjoni li jakkumpanja din il-proposta, il-Kummissjoni tqis, fuq il-bażi wkoll tal-valutazzjoni tal-qagħda politika magħmula mis-Servizz Ewropew għall-Azzjoni Esterna, li l-prerekwiżiti politiċi u ekonomiċi għal operazzjoni tal-AMF bl-ammont propost u ta’ din in-natura huma ssodisfati.

•Kuntest Ġenerali

Wara perjodu ta’ tkabbir qawwi b’medja ta’ 6,5 % matul l-2000-2009, it-tkabbir tal-PDG tal-Ġordan iddeċellera għal medja ta’ 2¾% fl-2014-2011. Filwaqt li t-tkabbir irkupra għal 3,1 % fl-2014, l-intensifikazzjoni tal-kriżi Sirjana fl-2015, permezz tal-effetti tagħha fuq il-kummerċ, it-turiżmu u l-fiduċja tal-investituri, kif ukoll it-tnaqqis fl-ekonomiji tal-Kunsill ta’ Kooperazzjoni tal-Golf (GCC), li huma sħab kummerċjali kbar għall-Ġordan u wkoll sors importanti ta’ turiżmu, rimessi u influssi finanzjarji, ikkontribwew għal deċellerazzjoni fir-ritmu tat-tkabbir lura għal 2,4 % fl-2015.

Id-deċellerazzjoni fir-rata tal-ekonomija wassal għal żieda sostanzjali fil-qgħad. Wara li naqset minn 12,6 % fl-2013 għal 11,9 % fl-2014, ir-rata tal-qgħad żdiedet għal darb’oħra għal 14,6 % fl-ewwel kwart tal-2016. Il-qgħad għadu għoli b’mod partikolari fost iż-żgħażagħ u n-nisa (33 % u 23,7 %, rispettivament, fl-ewwel kwart tal-2016).

Bis-saħħa ta’ tnaqqis qawwi fil-prezzijiet tal-ikel u dawk marbutin mal-fjuwil, il-prezzijiet għall-konsumatur naqsu b’0,9 % fl-2015 (bl-inflazzjoni ewlenija tkun fil-livell ta’ madwar 2 %, madankollu, dan parzjalment jirrifletti d-domanda mir-refuġjati Sirjani). L-inflazzjoni fil-prezzijiet għall-konsumatur hija mistennija li tirkupra din is-sena hekk kif il-prezzijiet tal-fjuwil jibqgħu stabbli jew jiżdiedu kemxejn, iżda huwa mistenni li jibqgħu baxxi (1 %-1,5 %). B’riflessjoni tax-xejriet ta' din l-inflazzjoni mrażżna u d-dgħufija tat-tkabbir, il-Bank Ċentrali tal-Ġordan naqqas ir-rata ta' riskontar minn 4,25 % kmieni fl-2015 għal 3,75 % f’Lulju 2015.

Il-Ġordan għamel progress sostanzjali bil-konsolidazzjoni fiskali peress li qabeż id-defiċit fiskali tiegħu fl-2013-2012, li b’mod ġenerali jirrifletti l-miżuri ta’ aġġustament meħuda fil-kuntest tal-programm tal-FMI (inkluża l-introduzzjoni ta’ sistema ġdida ta’ liġi tat-taxxa fuq id-dħul fl-2015) u t-tnaqqis fil-prezzijiet taż-żejt, li ppermetta li jitnaqqas b’mod sinifikanti t-telf tal-operat ta’ NEPCO (il-kumpanija tal-elettriku nazzjonali) u t-trasferimenti tal-istat lil din il-kumpanija. Għalhekk, il-bilanċ fiskali ġenerali, li jinkludi trasferimenti lejn NEPCO u WAJ (l-Awtorità tal-Ilma tal-Ġordan) kif ukoll l-għotjiet, niżel minn quċċata ta’ madwar 11 % tal-PDG fl-2013 għal 3,5 % tal-PDG fl-2015.

It-titjib fil-pożizzjoni fiskali sottostanti hu, madankollu, sostanzjalment inqas meta wieħed iħares lejn id-defiċit primarju tal-gvern ċentrali, ħlief għal għotjiet u trasferimenti lil NEPCO u WAJ. Din il-miżura iddeterjorat fl-2015 (b'żieda għal 5,2 % tal-PDG) u tibqa’ aktar minn tliet punti perċentwali tal-PDG 'il fuq milli kien ipprogrammat mill-FMI. Id-defiċit akkumulat tal-gvern ċentrali u NEPCO (li jżid l-iżbilanċ primarju tal-miżura msemmija hawn fuq ta’ telf operattiv NEPCO) jibqa’ 'l fuq minn 6 % tal-PDG u huwa wkoll ferm akbar minn dak li kien fil-mira taħt il-programm tal-SBA tal-FMI (3,5 % tal-PDG).

Il-fraġilità persistenti tal-pożizzjoni fiskali tal-Ġordan tkun enfasizzata aktar mill-fatt li l-pajjiż għadu dipendenti ħafna fuq għotjiet barranin (li huma mistennija li jibqgħu aktar baxxi fis-snin li ġejjin, li jirrifletti l-impatt ta’ prezzijiet taż-żejt irħas fuq il-finanzi mad-donaturi GCC) u bir-riskju li l-prezzijiet taż-żejt se jirkupraw aktar bil-qawwi milli wieħed qed jistenna bħalissa. Barra minn hekk, il-Ġordan għandu jkompli jakkomoda l-ispiża fiskali sinifikanti relatata mar-refuġjati Sirjani, li jirrefletti l-iktar nefqa ogħla fis-sussidji, is-saħħa, l-edukazzjoni u l-infrastruttura. Skont l-awtoritajiet tal-Ġordan, il-kost tal-ispejjeż diretti u l-ispejjeż indiretti marbuta mal-ospitar tar-refuġjati Sirjani ammonta għal madwar USD 6,6 biljun sa mill-bidu tal-kunflitt fis-Sirja.

B'riflessjoni tas-self sostanzjali minn donaturi barranin, kif ukoll il-ħruġ ta’ bonds internazzjonali, id-dejn pubbliku gross tal-Ġordan żdied ulterjorment għal 93,4 % tal-PDG sal-aħħar tas-sena 2015, b’mod li kompliet b'xejra 'l fuq osservata sa mill-2008 meta l-proporzjon kien ta’ 60.2 % tal-PDG. Id-dinamiki tad-dejn pubbliku, madankollu, huma meqjusa mill-FMI bħala sostenibbli dment li l-pajjiż ikompli jwassal aktar aġġustament fiskali ta’ terminu medju u jkompli jirċievi sussidji sostanzjali mill-komunità internazzjonali.

Filwaqt li l-Ġordan għamel korrezzjoni sostanzjali tad-defiċit tal-kontijiet attwali tiegħu mill-2013 (li jirrifletti l-konsolidazzjoni fiskali, tnaqqis fil-prezzijiet taż-żejt u bidla lejn tipi orħos ta’ fjuwil), id-defiċit jibqa’ kbir ħafna, u jammonta għal 11,7 % tal-PDG fl-2015. L-eskalar tal-kunflitti fis-Sirja u fl-Iraq fl-2015 kien ta’ piż fuq l-esportazzjonijiet, it-turiżmu u l-fiduċja tal-investituri. L-esportazzjonijiet naqsu b’6,6 % bħala riżultat ta’ tfixkil tar-rotot tal-kummerċ waqt li d-dħul mit-turiżmu naqas b’7,1 %, li jirrifletti tnaqqis sostanzjali f’wasliet ta’ turisti minn 4,1 miljun fl-2014 għal 3,7 miljun fl-2015. Dan jikkumpensa parzjalment għat-tnaqqis fl-importazzjonijiet f’kuntest ta’ tkabbir aktar dgħajjef u l-prezzijiet baxxi taż-żejt. Il-pressjonijiet esterni komplew fl-ewwel kwart tal-2016, biex wasslu għal twessigħ sinifikanti tal-iżbilanċ fil-kummerċ (bi 13 % minn sena għal sena), li jirrifletti tnaqqis fl-esportazzjonijiet ġodda u fid-dħul mit-turiżmu. L-iżbilanċ tal-kont kurrenti, esklużi l-għotjiet, huwa mistenni li jibqa’ qrib l-10 % tal-PDG fl-2017-2016 (jew madwar 6 % tal-PDG inklużi għotjiet barranin).