IL-KUMMISSJONI EWROPEA Brussell, 8.7.2021 COM(2021) 389 final KOMUNIKAZZJONI TAL-KUMMISSJONI LILL-PARLAMENT EWROPEW, LILL-KUNSILL, LILL-BANK ĊENTRALI EWROPEW, LILL-KUMITAT EKONOMIKU U SOĊJALI EWROPEW U LILL-KUMITAT TAR-REĠJUNI It-Tabella ta’ Valutazzjoni tal-Ġustizzja tal-UE tal-2021







1. Introduzzjoni Sistemi tal-ġustizzja effettivi huma essenzjali sabiex jiġi implimentat id-dritt tal-UE u sabiex jiġu protetti l-istat tad-dritt u l-valuri li fuqhom hija msejsa l-UE. Il-qrati nazzjonali jaġixxu bħala qrati tal-UE meta japplikaw id-dritt tal-Unjoni. Huma l-qrati nazzjonali li l-ewwel jiżguraw li d-drittijiet u l-obbligi previsti skont id-dritt tal-Unjoni jiġu infurzati b’mod effettiv (l-Artikolu 19 tat-Trattat dwar l-Unjoni Ewropea (TUE)). Sistemi tal-ġustizzja effettivi huma essenzjali wkoll għall-fiduċja reċiproka, għall-klima tal-investiment u għas-sostenibbiltà tat-tkabbir fit-tul. Għal din ir-raġuni, it-titjib tal-effiċjenza, tal-kwalità u tal-indipendenza tas-sistemi tal-ġustizzja nazzjonali għadu meqjus bħala waħda mill-prijoritajiet tas-Semestru Ewropew – iċ-ċiklu annwali ta’ koordinazzjoni tal-politika ekonomika tal-UE. L-istrateġija annwali tal-2021 għat-tkabbir sostenibbli (), li tistabbilixxi l-prijoritajiet tal-politika ekonomika u tal-impjiegi, ittenni r-rabta bejn sistemi tal-ġustizzja effettivi u l-ambjent tan-negozju fl-Istati Membri. Sistemi tal-ġustizzja li jaħdmu kif suppost u li jkunu kompletament indipendenti jista’ jkollhom impatt pożittiv fuq l-investiment u, għalhekk, jikkontribwixxu għall-produttività u għall-kompetittività. Huma wkoll importanti sabiex jiżguraw l-infurzar transfruntier effettiv tal-kuntratti u tad-deċiżjonijiet amministrattivi u tas-soluzzjoni għat-tilwim, li huma essenzjali għall-funzjonament tas-suq uniku ( ). F’dan l-isfond, it-Tabella ta’ Valutazzjoni tal-Ġustizzja tal-UE tippreżenta ħarsa ġenerali annwali tal-indikaturi li jiffukaw fuq il-parametri essenzjali tas-sistemi tal-ġustizzja effettivi: ·l-effiċjenza; ·il-kwalità; u ·l-indipendenza. L-edizzjoni tal-2021 (it-Tabella ta’ Valutazzjoni) tkompli tiżviluppa l-indikaturi dwar it-tliet elementi kollha, inkluż dwar id-diġitalizzazzjoni tal-ġustizzja, li kienet ta’ importanza partikolari biex il-qrati jibqgħu jiffunzjonaw matul il-pandemija tal-COVID-19 kif ukoll b’mod aktar ġenerali biex jiġu promossi sistemi tal-ġustizzja effiċjenti u aċċessibbli ( ).  Mekkaniżmu Ewropew tal-Istat tad-Dritt – Kif imħabbar fil-linji gwida politiċi tal-President von der Leyen, il-Kummissjoni stabbiliet Mekkaniżmu Ewropew tal-Istat tad-Dritt komprensiv sabiex tapprofondixxi l-monitoraġġ tagħha tas-sitwazzjoni fl-Istati Membri. Il-Mekkaniżmu tal-Istat tad-Dritt jaġixxi bħala għodda preventiva, li tapprofondixxi d-djalogu u s-sensibilizzazzjoni konġunta dwar kwistjonijiet relatati mal-istat tad-dritt. Ir-Rapport annwali dwar l-Istat tad-Dritt jinsab fiċ-ċentru tal-Mekkaniżmu l-ġdid, u jipprovdi sinteżi ta’ żviluppi sinifikanti – kemm pożittivi kif ukoll negattivi – fl-Istati Membri kollha u fl-Unjoni kollha kemm hi. Ir-Rapport dwar l-Istat tad-Dritt tal-2020 ġie ppubblikat fit-30 ta’ Settembru 2020 u kien ibbażat fuq varjetà ta’ sorsi, inkluża t-Tabella ta’ Valutazzjoni tal-Ġustizzja tal-UE (). It-Tabella ta’ Valutazzjoni tal-Ġustizzja tal-UE tal-2021 ġiet żviluppata aktar ukoll biex tirrifletti l-ħtiġijiet għal informazzjoni komparattiva addizzjonali kif osservat matul it-tħejjija tar-Rapport dwar l-Istat tad-Dritt tal-2020 u bil-għan li tappoġġa aktar ir-rapport annwali dwar l-Istat tad-Dritt.



X’inhi t-Tabella ta’ Valutazzjoni tal-Ġustizzja tal-UE? It-Tabella ta’ Valutazzjoni tal-Ġustizzja tal-UE hija għodda ta’ informazzjoni komparattiva annwali. L-iskop tagħha huwa li tassisti lill-UE u lill-Istati Membri sabiex itejbu l-effettività tas-sistemi tal-ġustizzja nazzjonali tagħhom billi tipprovdi data oġġettiva, affidabbli u komparabbli dwar għadd ta’ indikaturi rilevanti għall-valutazzjoni ta’ (i) l-effiċjenza, (ii) il-kwalità u (iii) l-indipendenza tas-sistemi tal-ġustizzja fl-Istati Membri kollha. Ma tippreżentax klassifikazzjoni unika globali, iżda tagħti ħarsa ġenerali lejn il-funzjonament tas-sistemi tal-ġustizzja kollha, fuq il-bażi ta’ indikaturi li huma ta’ interess komuni u rilevanza għall-Istati Membri kollha. It-Tabella ta’ Valutazzjoni ma tippromwovi l-ebda tip partikolari ta’ sistema tal-ġustizzja u tittratta lill-Istati Membri kollha b’mod ugwali. L-effiċjenza, il-kwalità u l-indipendenza huma parametri essenzjali ta’ sistema tal-ġustizzja effettiva, ikun xi jkun il-mudell tas-sistema tal-ġustizzja nazzjonali jew it-tradizzjoni legali li fiha tkun ankrata. Jenħtieġ li l-illustrazzjonijiet dwar dawn it-tliet parametri jinqraw flimkien, għaliex it-tliet elementi spiss ikunu marbutin flimkien (inizjattivi li għandhom l-għan li jtejbu wieħed jistgħu jkollhom influwenza fuq ieħor). It-Tabella ta’ Valutazzjoni tippreżenta primarjament indikaturi li jikkonċernaw kawżi ċivili, kummerċjali u amministrattivi, kif ukoll ċerti kawżi kriminali, sabiex tgħin lill-Istati Membri fl-isforzi tagħhom biex joħolqu ambjent li jiffavorixxi aktar l-investiment effiċjenti, in-negozju u liċ-ċittadini. It-Tabella ta’ Valutazzjoni hija għodda komparattiva li tevolvi fi djalogu mal-Istati Membri u mal-Parlament Ewropew ( ). L-objettiv tagħha huwa li tidentifika l-parametri essenzjali ta’ sistema tal-ġustizzja effettiva u li tipprovdi data annwali rilevanti. X’inhi l-metodoloġija tat-Tabella ta’ Valutazzjoni tal-Ġustizzja tal-UE?

It-Tabella ta’ Valutazzjoni tuża firxa ta’ sorsi ta’ informazzjoni. Il-Kummissjoni Ewropea għall-Effikaċja tal-Ġustizzja (CEPEJ) tal-Kunsill Ewropew, li magħha l-Kummissjoni kkonkludiet kuntratt sabiex twettaq studju annwali speċifiku, tipprovdi l-biċċa l-kbira tad-data kwantitattiva. Din id-data tkopri l-2012 sal-2019, u ġiet ipprovduta mill-Istati Membri skont il-metodoloġija tas-CEPEJ. L-istudju jipprovdi wkoll kummenti dettaljati u skedi informattivi speċifiċi għall-pajjiż li jagħtu aktar kuntest. Jenħtieġ li dawn jinqraw flimkien mal-illustrazzjonijiet ( ). Id-data dwar it-tul tal-proċedimenti miġbura mis-CEPEJ turi “ż-żmien għat-tlestija” li huwa t-tul ikkalkulat tal-proċedimenti tal-qorti (ibbażat fuq proporzjon bejn il-kawżi pendenti u dawk magħluqa). Id-data dwar l-effiċjenza tal-qrati fl-applikazzjoni tad-dritt tal-Unjoni f’oqsma speċifiċi turi li t-tul medju tal-proċedimenti ġej mit-tul attwali tal-kawżi tal-qorti. Ta’ min jinnota li t-tul tal-proċedimenti tal-qorti jista’ jvarja sostanzjalment bejn iż-żoni fi Stat Membru, b’mod partikolari f’ċentri urbani fejn l-attivitajiet kummerċjali jistgħu jwasslu għal ammont akbar ta’ kawżi. Sorsi oħra ta’ data, li jkopru l-perjodu mill-2012 sal-2020, huma: il-grupp ta’ persuni ta’ kuntatt dwar is-sistemi tal-ġustizzja nazzjonali ( ), in-Network Ewropew tal-Kunsilli għall-Ġudikatura (ENCJ) ( ), in-Network tal-Presidenti tal-Qrati Ġudizzjarji Supremi tal-UE (NPSJC) ( ), l-Assoċjazzjoni tal-Kunsilli tal-Istat u tal-Ġuriżdizzjonijiet Amministrattivi Supremi tal-UE (ACA-Europe) ( ), in-Network Ewropew għall-Kompetizzjoni (NEK) ( ), il-Kumitat tal-Komunikazzjoni (COCOM) ( ), l-Osservatorju Ewropew tal-ksur tad-drittijiet tal-proprjetà intellettwali ( ), in-Network ta’ Kooperazzjoni għall-Protezzjoni tal-Konsumatur (CPC) ( ), il-Grupp ta’ Esperti dwar il-Ħasil tal-Flus u l-Finanzjament tat-Terroriżmu (EGMLTF) ( ), il-Eurostat ( ), u n-Network Ewropew tat-Taħriġ Ġudizzjarju (EJTN). Tul is-snin, il-metodoloġija għat-Tabella ta’ Valutazzjoni kompliet tiġi żviluppata u rfinata aktar f’kooperazzjoni mill-qrib mal-grupp ta’ persuni ta’ kuntatt dwar is-sistemi tal-ġustizzja nazzjonali, b’mod partikolari permezz ta’ kwestjonarju (aġġornat ta’ kull sena) u l-ġbir ta’ data dwar ċerti aspetti tal-funzjonament tas-sistemi tal-ġustizzja. Id-disponibbiltà tad-data, b’mod partikolari għall-indikaturi dwar l-effiċjenza tas-sistemi tal-ġustizzja, tkompli tittejjeb hekk kif diversi Stati Membri investew fil-kapaċità tagħhom sabiex jipproduċu statistika ġudizzjarja mtejba. Fejn għad fadal diffikultajiet fil-ġbir jew fil-provvista tad-data, dan huwa dovut jew għal kapaċità statistika insuffiċjenti jew inkella għall-fatt li l-kategoriji nazzjonali li għalihom tinġabar id-data ma jikkorrispondux eżattament għal dawk użati għat-Tabella ta’ Valutazzjoni. Fi ftit każijiet biss hemm diskrepanza fid-data minħabba nuqqas ta’ kontribuzzjoni mill-awtoritajiet nazzjonali. Il-Kummissjoni se tkompli tħeġġeġ lill-Istati Membri sabiex ikomplu jnaqqsu din id-diskrepanza fid-data. It-Tabella ta’ Valutazzjoni tal-Ġustizzja tal-UE kif tikkontribwixxi għas-Semestru Ewropew u kif hija relatata mal-Faċilità għall-Irkupru u r-Reżiljenza? It-Tabella ta’ Valutazzjoni tipprovdi elementi għall-valutazzjoni tal-effiċjenza, tal-kwalità u tal-indipendenza tas-sistemi tal-ġustizzja nazzjonali u b’hekk timmira li tgħin lill-Istati Membri jtejbu l-effettività tas-sistemi tal-ġustizzja nazzjonali tagħhom. Billi tqabbel l-informazzjoni dwar is-sistemi tal-ġustizzja, it-Tabella ta’ Valutazzjoni tagħmilha aktar faċli sabiex jiġu identifikati l-aħjar prattiki u n-nuqqasijiet u sabiex jinżamm rendikont tal-isfidi u tal-progress li jkun sar. Fil-kuntest tas-Semestru Ewropew, il-valutazzjonijiet speċifiċi għall-pajjiż isiru permezz ta’ djalogu bilaterali mal-awtoritajiet nazzjonali u l-partijiet ikkonċernati. Fejn in-nuqqasijiet identifikati jkollhom sinifikat makroekonomiku, l-analiżi tas-Semestru Ewropew tista’ twassal sabiex il-Kummissjoni tipproponi lill-Kunsill l-adozzjoni ta’ rakkomandazzjonijiet speċifiċi għall-pajjiżi għat-titjib tas-sistemi tal-ġustizzja nazzjonali fl-Istati Membri individwali ( ). Il-Faċilità għall-Irkupru u r-Reżiljenza (RRF) se tagħmel disponibbli aktar minn EUR 670 biljun f’self u f’għotjiet, li minnhom kull Stat Membru jkollu jalloka minimu ta’ 20 % għat-tranżizzjoni diġitali. Il-Faċilità għall-Irkupru u r-Reżiljenza toffri opportunità biex jiġu indirizzati rakkomandazzjonijiet speċifiċi għall-pajjiż relatati mas-sistemi nazzjonali tal-ġustizzja u biex jiġu aċċellerati l-isforzi nazzjonali biex titlesta t-trasformazzjoni diġitali tas-sistemi tal-ġustizzja. F’dan il-kuntest, il-Kummissjoni għandha tivvaluta jekk il-pjanijiet għall-irkupru u r-reżiljenza tal-Istati Membri humiex mistennija jikkontribwixxu biex jindirizzaw b’mod effettiv l-isfidi kollha jew subsett sinifikanti tagħhom identifikati fir-rakkomandazzjonijiet speċifiċi għall-pajjiż rilevanti jew l-isfidi identifikati f’dokumenti rilevanti oħra tal-Kummissjoni adottati fil-kuntest tas-Semestru Ewropew (). Għaliex sistemi tal-ġustizzja effettivi huma importanti għal ambjent tan-negozju li jippromwovi l-investiment? Sistemi tal-ġustizzja effettivi li jipproteġu l-istat tad-dritt għandhom impatt ekonomiku pożittiv. Fejn is-sistemi ġudizzjarji jiggarantixxu l-infurzar tad-drittijiet, ikun aktar probabbli li l-kredituri jsellfu l-flus, li n-negozji jżommu lura minn imġiba opportunistika, li jonqsu l-ispejjeż tat-tranżazzjonijiet u jkun ukoll aktar probabbli li n-negozji innovattivi jinvestu. L-impatt benefiċjarju fuq l-ekonomija ta’ sistemi tal-ġustizzja nazzjonali li jaħdmu kif suppost huwa enfasizzat f’firxa wiesgħa ta’ studji u ta’ letteratura akkademika, inkluż mill-Fond Monetarju Internazzjonali ( ), mill-Bank Ċentrali Ewropew ( ), mill-OECD ( ), mill-Forum Ekonomiku Dinji ( ), u mill-Bank Dinji ( ). Studju sab li t-tnaqqis tat-tul tal-proċedimenti tal-qorti b’1 % (imkejla fi żmien għat-tlestija ( )) jista’ jżid ir-rata ta’ tkabbir tal-għadd ta’ ditti ( ) u li perċentwal ogħla b’1 % ta’ kumpaniji li jipperċepixxu s-sistema tal-ġustizzja bħala indipendenti għandu tendenza li jkun assoċjat ma’ fatturat u ma’ tkabbir fil-produttività ogħla tad-ditti ( ). Studju ieħor indika korrelazzjoni pożittiva bejn l-indipendenza ġudizzjarja perċepita u l-flussi ta’ investiment dirett barrani ( ). Barra minn hekk, bosta stħarriġiet enfasizzaw l-importanza tal-effettività tas-sistemi tal-ġustizzja nazzjonali għall-kumpaniji. Pereżempju, fi stħarriġ minnhom, 93 % tal-kumpaniji l-kbar wieġbu li huma jirrieżaminaw b’mod sistematiku l-kundizzjonijiet tal-istat tad-dritt (inkluża l-indipendenza tal-qrati) fuq bażi kontinwa fil-pajjiżi li jinvestu fihom ( ). Fi stħarriġ ieħor, aktar minn nofs l-intrapriżi żgħar u ta’ daqs medju (SMEs) wieġbu li l-kost u t-tul eċċessiv tal-proċedimenti ġudizzjarji, rispettivament, kienu r-raġunijiet ewlenin għalfejn ma fetħux proċedimenti fil-qorti dwar ksur tad-drittijiet ta’ proprjetà intellettwali (DPI) ( ). Il-Komunikazzjonijiet tal-Kummissjoni dwar “l-identifikazzjoni u l-indirizzar tal-ostakoli għas-Suq Uniku” ( ) u l-Pjan ta’ Azzjoni għall-Infurzar tas-Suq Uniku ( ) ukoll jipprovdu għarfien dwar l-importanza ta’ sistemi tal-ġustizzja effettivi għall-funzjonament tas-suq uniku, b’mod partikolari għan-negozji. Il-Kummissjoni kif tappoġġa l-implimentazzjoni ta’ riformi tal-ġustizzja tajba permezz ta’ appoġġ tekniku? L-Istati Membri jistgħu jibbażaw fuq l-appoġġ tekniku tal-Kummissjoni li huwa disponibbli permezz tad-Direttorat Ġenerali għall-Appoġġ għar-Riformi Strutturali (DĠ REFORM) skont l-Istrument ta’ Appoġġ Tekniku (Technical Support Instrument, TSI) ( ) li għandu baġit totali ta’ EUR 864,4 miljun għall-2021 sal-2027. Mill-2017 sal-2020, il-programm ta’ Riforma Strutturali u ta’ Appoġġ kellu baġit ta’ EUR 222,8 miljun u appoġġa aktar minn 1 000 proġett ta’ riforma f’27 Stat Membru f’ħafna oqsma. Fil-qasam tal-ġustizzja, dan kien jinkludi, pereżempju, appoġġ tekniku għat-titjib tal-effiċjenza tas-sistema tal-qrati, għar-riforma tal-mappa ġudizzjarja, dwar l-organizzazzjoni tal-qrati, dwar it-tfassil u l-implimentazzjoni tal-programmi tal-ġustizzja elettronika u l-ġustizzja ċibernetika, dwar is-sistemi ta’ ġestjoni tal-kawżi, dwar il-proċess tal-għażla u tal-promozzjoni għall-imħallfin, għat-taħriġ tal-imħallfin, it-titjib tal-oqfsa ta’ insolvenza u għas-soluzzjoni barra mill-qorti għat-tilwim tal-konsumaturi. Barra minn hekk, it-TSI jikkomplementa wkoll il-miżuri tal-Kummissjoni biex tindirizza l-konsegwenzi ekonomiċi tal-pandemija tal-COVID-19, jiġifieri l-Faċilità għall-Irkupru u r-Reżiljenza, peress li t-TSI jista’ jappoġġa lill-Istati Membri fit-tħejjija u fl-implimentazzjoni tal-pjanijiet tagħhom għall-Irkupru u r-Reżiljenza. Għaliex il-Kummissjoni timmonitorja d-diġitalizzazzjoni tas-sistemi tal-ġustizzja nazzjonali? Id-diġitalizzazzjoni tal-ġustizzja hija kruċjali biex tiżdied l-effettività tas-sistemi tal-ġustizzja u hija għodda ovvja għat-titjib u għall-iffaċilitar tal-aċċess għall-ġustizzja. Il-pandemija tal-COVID-19 poġġiet fuq quddiem nett il-ħtieġa li l-Istati Membri jaċċelleraw ir-riformi ta’ modernizzazzjoni f’dan il-qasam. Mill-2013, it-Tabella ta’ Valutazzjoni tal-Ġustizzja tal-UE inkludiet ċerta informazzjoni komparattiva fir-rigward tad-diġitalizzazzjoni tal-ġustizzja fl-Istati Membri, pereżempju għall-aċċess online għal sentenzi jew il-preżentazzjoni tat-talbiet online u s-segwitu tagħhom. Il-Komunikazzjoni tal-Kummissjoni dwar id-diġitalizzazzjoni tal-ġustizzja fl-Unjoni Ewropea – Strumentarju ta’ opportunitajiet (), adottata f’Diċembru 2020, tirrappreżenta strateġija li għandha l-għan li ttejjeb l-aċċess għall-ġustizzja u l-effettività tas-sistemi tal-ġustizzja permezz tat-teknoloġija. Kif deskritt fil-Komunikazzjoni, mill-2021 se jiġu inklużi għadd ta’ indikaturi addizzjonali fit-Tabella ta’ Valutazzjoni tal-Ġustizzja tal-UE. L-għan huwa li jiġi żgurat monitoraġġ komprensiv u f’waqtu tal-oqsma ta’ progress u tal-isfidi li jiltaqgħu magħhom l-Istati Membri fl-isforzi tagħhom lejn id-diġitalizzazzjoni tas-sistemi tal-ġustizzja tagħhom.

2. Kuntest: Żviluppi fir-riformi tal-ġustizzja fl-2020

Fl-2020, għadd kbir ta’ Stati Membri ssoktaw bl-isforzi tagħhom sabiex itejbu l-effettività tas-sistemi tal-ġustizzja tagħhom. L-Illustrazzjoni 1 tippreżenta ħarsa ġenerali aġġornata lejn il-miżuri adottati u ppjanati f’diversi oqsma differenti tas-sistemi tal-ġustizzja fl-Istati Membri involuti fl-attivitajiet ta’ riforma. Illustrazzjoni 1: Attività leġiżlattiva u regolatorja li tikkonċerna s-sistemi tal-ġustizzja fl-2020 (miżuri/inizjattivi adottati li qed jiġu nnegozjati għal kull Stat Membru) (sors: il-Kummissjoni Ewropea ( )) Fl-2020, il-leġiżlazzjoni proċedurali kompliet tkun qasam ta’ prijorità partikolari f’għadd kbir ta’ Stati Membri b’ammont sinifikanti ta’ attività leġiżlattiva kurrenti jew ippjanata. Ir-riformi dwar l-istatus tal-imħallfin u r-regoli għall-professjonisti legali raw ukoll attività akbar. Għadd ta’ Stati Membri kienu fil-proċess li jintroduċu leġiżlazzjoni għall-użu ta’ teknoloġiji tal-informazzjoni u tal-komunikazzjoni (ICT) fis-sistemi tal-ġustizzja tagħhom. Il-momentum mis-snin preċedenti għal miżuri li jikkonċernaw l-amministrazzjoni tal-qrati kompla fl-2020. L-attività f’oqsma oħra, bħall-metodi għas-soluzzjoni alternattiva għat-tilwim (ADR), ir-regoli dwar il-prosekuturi jew it-tariffi tal-qorti naqset. Xi Stati Membri diġà qegħdin jużaw b’mod attiv l-intelliġenza artifiċjali jew qed jippjanaw li jagħmlu użu minnha fis-sistemi tal-ġustizzja tagħhom. Il-ħarsa ġenerali tikkonferma l-osservazzjoni li r-riformi tal-ġustizzja jieħdu ż-żmien − xi drabi bosta snin – mit-tħabbira tagħhom sal-adozzjoni tal-miżuri leġiżlattivi u regolatorji u l-implimentazzjoni proprja tagħhom fil-prattika. Il-pandemija tal-COVID-19 ħolqot ukoll sfidi ġodda li enfasizzaw l-importanza li jiġu aċċellerati r-riformi biex tiġi diġitalizzata s-sistema tal-ġustizzja. F’dan il-kuntest, diversi Stati Membri adottaw miżuri ġodda biex jiżguraw il-funzjonament regolari tal-qrati, filwaqt li jiggarantixxu l-aċċess kontinwu u faċli għall-ġustizzja għal kulħadd, b’mod partikolari permezz tal-adattament tar-regoli proċedurali. L-Assoċjazzjoni tal-Kunsilli tal-Istat u tal-Ġuriżdizzjonijiet Amministrattivi Supremi tal-UE (ACA-Europe) żviluppat kwestjonarju li jeżamina l-impatt tal-pandemija tal-COVID-19 fuq l-attività professjonali tal-qrati supremi. Ir-rispondenti kienu jinkludu l-Qrati Amministrattivi Supremi, u l-Qrati Supremi (membri tan-Network tal-Presidenti tal-Qrati Ġudizzjarji Supremi tal-UE (NPSJC)). Mingħajr ma teżamina l-miżuri sostantivi meħuda biex tiġi indirizzata l-pandemija tal-COVID-19, l-Illustrazzjoni 2 tippreżenta l-bidliet fil-liġi proċedurali adottati mill-Istati Membri biex jiġu ffaċilitati l-funzjonijiet ġudizzjarji tal-qrati permezz ta’ leġiżlazzjoni ġdida, deċiżjonijiet tal-Qorti Suprema, regolamenti jew prattiki tal-qorti. Illustrazzjoni 2: Bidliet fir-regoli proċedurali fil-Qrati Supremi minħabba l-pandemija tal-COVID-19 (sors: ACA-Europe u NPSJC ( )) (*) Għal kull Stat Membru, il-kolonna tax-xellug tippreżenta l-prattiki fil-Qrati Supremi u l-kolonna tal-lemin tippreżenta l-prattiki fil-Qrati Amministrattivi Supremi (il-kolonna mmarkata bl-ittra “A”). L-Istati Membri jidhru fl-ordni alfabetika tal-ismijiet ġeografiċi tagħhom fil-lingwa oriġinali. BE: Conseil d’Etat (il-Kunsill tal-Istat) u Cour de Cassation (il-Qorti tal-Kassazzjoni). BG: Върховен административен съд (il-Qorti Amministrattiva Suprema). CZ: Nejvyšší správní soud (il-Qorti Amministrattiva Suprema) u Nejvyšší soud (il-Qorti Suprema). DE: Bundesverwaltungsgericht (il-Qorti Amministrattiva Federali). EE: Riikohus (il-Qorti Suprema). IE: Chúirt Uachtarach (il-Qorti Suprema). EL: Συμβούλιο της Επικρατείας (il-Kunsill tal-Istat). ES: Tribunal Supremo (il-Qorti Suprema). FR: Conseil d’Etat (il-Kunsill tal-Istat) u Cour de Cassation (il-Qorti tal-Kassazzjoni). HR: Visoki upravni (il-Qorti Amministrattiva Suprema). IT: Consiglio de Stato (il-Kunsill tal-Istat). CY: il-Qorti Suprema. LV: Augstākā tiesa (il-Qorti Suprema). LT: Vyriausiasis Administracinis Teismas (il-Qorti Amministrattiva Suprema). LU: Cour administrative (il-Qorti Amministrattiva) Cour de Cassation (il-Qorti Suprema). HU: Kúria (il-Qorti Suprema). MT: il-Qorti tal-Appell. NL: Hoge Raad (il-Qorti Suprema), Centrale Raad van Beroep (l-ogħla qorti amministrattiva f’kawżi soċjali), Raad van State (il-Kunsill tal-Istat). AT: Verwaltungsgerichtshof (il-Qorti Amministrattiva Suprema), Personalsenat (il-bord speċjali ta’ evalwazzjoni) tal-qorti superjuri, Oberster Gerichtshof (il-Qorti Suprema). PL: Naczelny Sąd Administracyjny (il-Qorti Amministrattiva Suprema). PT: Supremo Tribunal Administrativo (il-Qorti Amministrattiva Suprema). RO: Înalta Curte de Casație și Justiție (il-Qorti Suprema). SI: Vrhovno sodišče (il-Qorti Suprema). SK: Nejvyšší soud (il-Qorti Suprema). FI: Korkein hallinto-oikeus (il-Qorti Amministrattiva Suprema). SE: Högsta förvaltningsdomstolen (il-Qorti Amministrattiva Suprema). L-ebda data minn: BG: Върховен касационен съд (il-Qorti Suprema); HR: Vrhovni sud (il-Qorti Suprema); IT: Corte Suprema di Cassazione (il-Qorti Suprema); SE: Högsta domstolen (il-Qorti Suprema). 3. Sejbiet ewlenin tat-Tabella ta’ Valutazzjoni tal-Ġustizzja tal-UE tal-2021 L-effiċjenza, il-kwalità u l-indipendenza huma l-parametri ewlenin ta’ sistema ġudizzjarja effettiva, u t-Tabella ta’ Valutazzjoni tippreżenta indikaturi dwar it-tlieta li huma. 3.1. Effiċjenza tas-sistemi tal-ġustizzja It-Tabella ta’ Valutazzjoni tippreżenta indikaturi għall-effiċjenza tal-proċedimenti fl-oqsma wiesgħa tal-kawżi ċivili, kummerċjali u amministrattivi u f’oqsma speċifiċi fejn l-awtoritajiet amministrattivi u l-qrati japplikaw id-dritt tal-UE( ). 3.1.1. Żviluppi fl-ammonti ta’ kawżi L-ammont ta’ kawżi tas-sistemi tal-ġustizzja nazzjonali żdied f’diversi Stati Membri, meta mqabbel mas-sena preċedenti, filwaqt li naqas jew baqa’ stabbli f’oħrajn. B’mod ġenerali, dan għadu jvarja b’mod konsiderevoli bejn l-Istati Membri (Illustrazzjoni 3). Dan juri l-importanza tal-attenzjoni kontinwa għall-iżviluppi fl-ammonti ta’ kawżi sabiex tiġi żgurata l-effettività tas-sistemi tal-ġustizzja. Illustrazzjoni 3: Għadd ta’ kawżi ċivili, kummerċjali, amministrattivi u oħrajn li deħlin fl-2012, fl-2017 sal-2019 (*) (il-prim’istanza/għal kull 100 abitant) (sors: studju tas-CEPEJ ( )) (*) Skont il-metodoloġija tas-CEPEJ, din il-kategorija tinkludi l-kawżi ċivili u kummerċjali kontenzjużi u mhux kontenzjużi kollha, il-kawżi tar-reġistru tal-artijiet u tan-negozju mhux kontenzjużi, kawżi tar-reġistru oħrajn, kawżi mhux kontenzjużi oħrajn, il-kawżi tad-dritt amministrattiv u kawżi oħrajn mhux ta’ natura kriminali. Bidliet fil-metodoloġija fil-LV (applikati b’mod retroattiv għall-2017), fis-SK u fl-SE (data għall-2017 ġiet adattata sabiex kawżi dwar il-liġi tal-migrazzjoni jiġu inklużi bħala kawżi amministrattivi, f’konformità mal-metodoloġija tas-CEPEJ).

Illustrazzjoni 4: Għadd ta’ kawżi ċivili u kummerċjali kontenzjużi li deħlin fl-2012, fl-2017 sal-2019 (*) (il-prim’istanza/għal kull 100 abitant) (sors: studju tas-CEPEJ) (*) Skont il-metodoloġija tas-CEPEJ, il-kawżi ċivili/kummerċjali kontenzjużi jikkonċernaw tilwim bejn il-partijiet, eż. tilwim dwar kuntratti. Il-kawżi ċivili/kummerċjali mhux kontenzjużi jikkonċernaw proċedimenti mhux ikkontestati, eż. ordnijiet ta’ ħlas mhux ikkontestati. Bidliet fil-metodoloġija fil-EL u fis-SK. Id-data għan-NL tinkludi l-kawżi mhux kontenzjużi. Illustrazzjoni 5: Għadd ta’ kawżi amministrattivi li deħlin fl-2012, fl-2017 sal-2019 (*) (il-prim’istanza/għal kull 100 abitant) (sors: studju tas-CEPEJ) (*) Skont il-metodoloġija tas-CEPEJ, il-kawżi tad-dritt amministrattiv jikkonċernaw tilwim bejn l-individwi u l-awtoritajiet lokali, reġjonali jew nazzjonali. DK u IE ma jirreġistrawx il-kawżi amministrattivi separatament. Fl-2018, fir-RO, ġew deġudikalizzati ċerti proċeduri amministrattivi. Bidliet fil-metodoloġija fil-EL, fis-SK u fl-SE. Fl-SE, il-kawżi dwar il-migrazzjoni ġew inklużi mal-kawżi amministrattivi (applikati b’mod retroattiv għall-2017). 3.1.2. Data ġenerali dwar l-effiċjenza L-indikaturi dwar l-effiċjenza tal-proċedimenti fl-oqsma wesgħin tal-kawżi ċivili, kummerċjali u amministrattivi huma: (i) it-tul stmat tal-proċedimenti (iż-żmien għat-tlestija), (ii) ir-rata tal-għeluq tal-kawżi, u (iii) l-għadd ta’ kawżi pendenti.  Tul stmat tal-proċedimenti – It-tul tal-proċedimenti jindika ż-żmien stmat (f’jiem) meħtieġ sabiex tiġi riżolta kawża l-qorti, jiġifieri ż-żmien meħud mill-qorti sabiex tasal għal deċiżjoni fil-prim’istanza. L-indikatur taż-“żmien għat-tlestija” huwa l-għadd ta’ kawżi mhux riżolti diviż bl-għadd ta’ kawżi riżolti sa tmiem is-sena multiplikat bi 365 (jum) ( ). Hija kwantità kkalkulata li tindika ż-żmien minimu stmat li qorti tkun teħtieġ sabiex issolvi kawża filwaqt li żżomm il-kundizzjonijiet tax-xogħol attwali. Aktar ma jkun għoli l-valur, aktar ikun hemm probabbiltà li l-qorti tieħu aktar żmien sabiex tasal għal deċiżjoni. L-illustrazzjonijiet jikkonċernaw l-aktar il-proċedimenti fil-qrati tal-prim’istanza u jqabblu, fejn disponibbli, id-data għall-2012, l-2017, l-2018 u l-2019 ( ). L-Illustrazzjonijiet 8 u 10 juru ż-żmien għat-tlestija fl-2019 f’kawżi ċivili u kummerċjali kontenzjużi, u f’kawżi amministrattivi fl-istanzi kollha tal-qorti, u l-Illustrazzjoni 22 turi t-tul medju tal-proċedimenti fil-kawżi relatati mal-ħasil tal-flus fil-qrati tal-prim’istanza. Illustrazzjoni 6: Żmien meħtieġ stmat sabiex jiġu solvuti kawżi ċivili, kummerċjali, amministrattivi u oħrajn fl-2012, fl-2017 sal-2019 (*) (prim’istanza/f’jiem) (sors: studju tas-CEPEJ) (*) Skont il-metodoloġija tas-CEPEJ, din il-kategorija tinkludi l-kawżi ċivili u kummerċjali kontenzjużi u mhux kontenzjużi kollha, il-kawżi tar-reġistru tal-artijiet u tan-negozju mhux kontenzjużi, kawżi tar-reġistru oħrajn, kawżi mhux kontenzjużi oħrajn, il-kawżi tad-dritt amministrattiv u kawżi oħrajn mhux ta’ natura kriminali. Bidliet fil-metodoloġija fis-SK. Il-kawżi pendenti jinkludu l-istanzi kollha fir-CZ u, sal-2016, fis-SK. LV: it-tnaqqis f’salt huwa dovut għar-riforma tas-sistema tal-qorti, u għall-verifiki tal-iżbalji u għat-tindif tad-data fis-sistema ta’ informazzjoni tal-Qrati. Illustrazzjoni 7: Żmien meħtieġ stmat sabiex jiġu solvuti kawżi ċivili u kummerċjali kontenzjużi fil-prim’istanza fl-2012, fl-2017 sal-2019 (*) (prim’istanza/f’jiem) (sors: studju tas-CEPEJ) (*) Skont il-metodoloġija tas-CEPEJ, il-kawżi ċivili/kummerċjali kontenzjużi jikkonċernaw tilwim bejn il-partijiet, eż. tilwim dwar kuntratti. Il-kawżi ċivili/kummerċjali mhux kontenzjużi jikkonċernaw proċedimenti mhux ikkontestati, eż. ordnijiet ta’ ħlas mhux ikkontestati. Bidliet fil-metodoloġija fil-EL u fis-SK. Il-kawżi pendenti jinkludu l-istanzi kollha fir-CZ u, sal-2016, fis-SK. Id-data għan-NL tinkludi l-kawżi mhux kontenzjużi. Illustrazzjoni 8: Żmien meħtieġ sabiex jiġu solvuti kawżi ċivili u kummerċjali kontenzjużi fl-istanzi kollha tal-qorti fl-2019 (*) (il-prim’istanza, it-tieni u t-tielet istanzi/f’jiem) (sors: studju tas-CEPEJ)

(*) L-ordni huwa ddeterminat skont l-istanza tal-qorti bl-itwal proċedimenti f’kull Stat Membru. Ma hemm l-ebda data disponibbli għall-qrati tal-prim’istanza u tat-tieni istanza fil-BE, fil-BG u fl-IE, għall-qrati tat-tieni istanza fin-NL, għall-qrati tat-tieni u tat-tielet istanza fl-AT jew għall-qrati tat-tielet istanza fil-DE u fil-HR. Ma hemm ebda qorti tat-tielet istanza f’MT. L-aċċess għal qorti tat-tielet istanza jista’ jkun limitat f’xi Stati Membri. Illustrazzjoni 9: Żmien meħtieġ stmat sabiex jiġu solvuti kawżi amministrattivi fl-2012, fl-2017 sal-2019 (*) (prim’istanza/f’jiem) (sors: studju tas-CEPEJ) (*) Il-kawżi tad-dritt amministrattiv jikkonċernaw tilwim bejn l-individwi u l-awtoritajiet lokali, reġjonali jew nazzjonali skont il-metodoloġija tas-CEPEJ. Bidliet fil-metodoloġija fil-EL u fis-SK. Il-kawżi pendenti jinkludu l-istanzi kollha tal-qorti fir-CZ u, sal-2016, fis-SK. DK u IE ma jirreġistrawx il-kawżi amministrattivi separatament. CY: fl-2018, l-għadd ta’ kawżi solvuti żdied bħala konsegwenza ta’ kawżi li ġew ipproċessati flimkien, l-irtirar ta’ 2 724 kawża kkonsolidata u l-ħolqien ta’ Qorti Amministrattiva fl-2015. Illustrazzjoni 10: Żmien meħtieġ sabiex jiġu solvuti kawżi amministrattivi fl-istanzi kollha tal-qorti fl-2019 (*) (il-prim’istanza, u, fejn applikabbli, it-tieni u t-tielet istanza/f’jiem) (sors: studju tas-CEPEJ) (*) L-ordni huwa ddeterminat skont l-istanza tal-qorti bl-itwal proċedimenti f’kull Stat Membru. Ma hemm l-ebda data disponibbli: għall-qorti tal-prim’istanza fil-LU, u għall-qrati tat-tieni istanza f’MT u fir-RO u għall-qorti tat-tielet istanza fil-PL. Il-qorti suprema jew l-ogħla qorti oħra hija l-unika istanza ta’ appell fir-CZ, fl-IT, f’CY, fl-AT, fis-SI u fil-FI. Ma hemm l-ebda qorti tat-tielet istanza għal dawn it-tipi ta’ kawżi fil-HR, fil-LT, fil-LU u f’MT. L-ogħla Qorti Amministrattiva hija l-ewwel u l-unika istanza għal ċerti kawżi fil-BE. L-aċċess għall-qorti tat-tielet istanza jista’ jkun limitat f’xi Stati Membri. DK u IE ma jirreġistrawx il-kawżi amministrattivi separatament.



 Rata tal-għeluq tal-kawżi – Ir-rata tal-għeluq tal-kawżi hija l-proporzjon tal-għadd ta’ kawżi solvuti mal-għadd ta’ kawżi li deħlin. Din tkejjel jekk qorti tkunx qed tlaħħaq mal-ammont ta’ kawżi li jkunu deħlin. Fejn ir-rata tal-għeluq tal-kawżi hija ta’ 100 % jew aktar, dan ifisser li s-sistema ġudizzjarja hija kapaċi ssolvi tal-anqas il-kawżi kollha li jidħlu. Meta r-rata tal-għeluq tal-kawżi tkun ta’ anqas minn 100 %, din tfisser li l-qrati qegħdin isolvu anqas kawżi mill-għadd ta’ kawżi li jidħlu. Illustrazzjoni 11: Rata ta’ soluzzjoni ta’ kawżi ċivili, kummerċjali, amministrattivi u oħrajn fl-2012, fl-2017 sal-2019 (*) (il-prim’istanza/f’% — valuri ogħla minn 100 % jindikaw li jiġu solvuti aktar kawżi milli jidħlu, filwaqt li valuri anqas minn 100 % jindikaw li jiġu solvuti anqas kawżi milli jidħlu) (sors: studju tas-CEPEJ) (*) Skont il-metodoloġija tas-CEPEJ, din il-kategorija tinkludi l-kawżi ċivili u kummerċjali kontenzjużi u mhux kontenzjużi kollha, il-kawżi tar-reġistru tal-artijiet u tan-negozju mhux kontenzjużi, kawżi tar-reġistru oħrajn, kawżi mhux kontenzjużi oħrajn, il-kawżi tad-dritt amministrattiv u kawżi oħrajn mhux ta' natura kriminali. Bidliet fil-metodoloġija fis-SK. IE: minħabba l-metodoloġija, huwa mistenni li jkun irrapportat għadd anqas mill-għadd reali ta’ kawżi solvuti. IT: klassifikazzjoni differenti tal-kawżi ċivili introdotta fl-2013. Illustrazzjoni 12: Rata ta’ soluzzjoni tal-kawżi ċivil u kummerċjali kontenzjużi fl-2012, fl-2017 sal-2019 (*) (il-prim’istanza/f’%) (sors: studju tas-CEPEJ) (*) Bidliet fil-metodoloġija fil-EL u fis-SK.IE: minħabba l-metodoloġija, huwa mistenni li jkun irrapportat għadd anqas mill-għadd reali ta’ kawżi solvuti. IT: klassifikazzjoni differenti tal-kawżi ċivili introdotta fl-2013. Id-data għan-NL tinkludi kawżi mhux kontenzjużi. Illustrazzjoni 13: Rata ta’ soluzzjoni tal-kawżi amministrattivi fl-2012, fl-2017 sal-2019 (*) (il-prim’istanza/f’%) (sors: studju tas-CEPEJ)

(*) Il-valuri tal-passat għal xi Stati Membri tnaqqsu għall-finijiet tal-preżentazzjoni (CY fl-2018 = 219 %; l-IT fl-2012=279,8 %); Bidliet fil-metodoloġija fil-EL u fis-SK. DK u IE ma jirreġistrawx il-kawżi amministrattivi separatament. CY, l-għadd ta’ kawżi solvuti żdied bħala konsegwenza ta’ kawżi li ġew ipproċessati flimkien, tal-irtirar ta’ 2 724 kawża kkonsolidata u tal-ħolqien ta’ Qorti Amministrattiva fl-2015.  Kawżi pendenti – L-għadd ta’ kawżi pendenti jindika l-għadd ta’ kawżi li għadhom ma ġewx deċiżi sal-aħħar tas-sena kkonċernata. Dan jinfluwenza wkoll iż-żmien għat-tlestija. Illustrazzjoni 14: Għadd ta’ kawżi ċivili, kummerċjali u amministrattivi u kawżi oħrajn fl-2012, fl-2017 sal-2019 (*) (il-prim’istanza/għal kull 100 abitant) (sors: studju tas-CEPEJ) (*) Skont il-metodoloġija tas-CEPEJ, din il-kategorija tinkludi l-kawżi ċivili u kummerċjali kontenzjużi u mhux kontenzjużi kollha, il-kawżi tar-reġistru tal-artijiet u tan-negozju mhux kontenzjużi, kawżi tar-reġistru oħrajn, kawżi mhux kontenzjużi oħrajn, il-kawżi tad-dritt amministrattiv u kawżi oħrajn mhux ta' natura kriminali. Bidliet fil-metodoloġija fis-SK. Il-kawżi pendenti jinkludu l-istanzi kollha fir-CZ u, sal-2016, fis-SK. IT: klassifikazzjoni differenti tal-kawżi ċivili introdotta fl-2013. Illustrazzjoni 15: Għadd ta’ kawżi ċivili u kummerċjali kontenzjużi pendenti fl-2012, fl-2017 sal-2019 (*) (il-prim’istanza/ għal kull 100 abitant) (sors: studju tas-CEPEJ) (*) Bidliet fil-metodoloġija fil-EL u fis-SK. Il-kawżi pendenti jinkludu l-istanzi kollha fir-CZ u, sal-2016, fis-SK. IT: klassifikazzjoni differenti tal-kawżi ċivili introdotta fl-2013. Id-data għan-NL tinkludi kawżi mhux kontenzjużi. Illustrazzjoni 16: Għadd ta’ kawżi amministrattivi pendenti fl-2012, fl-2017 sal-2019 (*) (il-prim’istanza/għal kull 100 abitant) (sors: studju tas-CEPEJ) (*) Il-valuri tal-passat għal xi Stati Membri tnaqqsu għall-finijiet tal-preżentazzjoni (EL fl-2012=3,5). Bidliet fil-metodoloġija fil-EL u fis-SK. Il-kawżi pendenti jinkludu l-istanzi kollha fir-CZ u, sal-2016, fis-SK. DK u IE ma jirreġistrawx il-kawżi amministrattivi separatament.



3.1.3. L-effiċjenza f’oqsma speċifiċi tad-dritt tal-UE Din it-taqsima tikkomplementa d-data ġenerali dwar l-effiċjenza tas-sistemi tal-ġustizzja u tippreżenta t-tul medju tal-proċedimenti ( ) f’oqsma speċifiċi meta jkun involut id-dritt tal-Unjoni. It-Tabella ta’ Valutazzjoni tal-2021 tibni fuq id-data preċedenti dwar il-kompetizzjoni, il-komunikazzjoni elettronika, it-trademark tal-UE, il-liġi tal-konsumatur u l-ġlieda kontra l-ħasil tal-flus. L-oqsma jintgħażlu minħabba r-rilevanza tagħhom għas-suq uniku u għall-ambjent tan-negozju. B’mod ġenerali, id-dewmien twil fil-proċedimenti ġudizzjarji jista’ jkollu konsegwenzi negattivi fuq id-drittijiet li jirriżultaw mid-dritt tal-Unjoni, pereżempju, meta rimedji adegwati ma jibqgħux disponibbli jew meta danni finanzjarji serji jsiru irrekuperabbli. – Kompetizzjoni – L-infurzar effettiv tad-dritt tal-kompetizzjoni jiżgura kundizzjonijiet ekwi għan-negozji u, għalhekk, huwa essenzjali għal ambjent tan-negozju attraenti. L-Illustrazzjoni 17 tippreżenta t-tul medju tal-kawżi kontra deċiżjonijiet tal-awtoritajiet nazzjonali tal-kompetizzjoni li japplikaw l-Artikoli 101 u 102 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea (TFUE) ( ). Illustrazzjoni 17: Kompetizzjoni: it-tul medju ta’ stħarriġ ġudizzjarju fl-2013, fl-2017 sal-2019 (*) (il-prim’istanza/f’jiem) (sors: il-Kummissjoni Ewropea man-Network Ewropew għall-Kompetizzjoni)

(*) IE u AT: ix-xenarju ma huwiex applikabbli minħabba li l-awtoritajiet ma għandhomx setgħat sabiex jieħdu d-deċiżjonijiet rispettivi. AT: id-data tinkludi kawżi deċiżi mill-Qorti Cartel li jinvolvu l-ksur tal-Artikoli 101 u 102 tat-TFUE, iżda li ma humiex ibbażati fuq appelli kontra l-awtorità nazzjonali tal-kompetizzjoni. Fl-IT intużat stima tat-tul. Kolonna vojta tindika li l-Istat Membru ma rrappurtax kawżi għal dik is-sena. L-għadd ta’ kawżi huwa baxx (anqas minn ħamsa fis-sena) għall-biċċa l-kbira tal-Istati Membri, li jfisser li d-data annwali tiddependi fuq kawża waħda eċċezzjonalment twila jew qasira. – Komunikazzjonijiet elettroniċi – L-objettiv tal-leġiżlazzjoni tal-UE dwar il-komunikazzjonijiet elettroniċi huwa li żżid il-kompetizzjoni, tikkontribwixxi għall-iżvilupp tas-suq uniku u tiġġenera l-investiment, l-innovazzjoni u t-tkabbir. L-effetti pożittivi għall-konsumaturi jistgħu jinkisbu permezz ta’ infurzar effettiv ta’ din il-leġiżlazzjoni li tista’ twassal għal prezzijiet tal-utent finali aktar baxxi u servizzi ta’ kwalità aħjar. L-Illustrazzjoni 18 tippreżenta t-tul medju tal-kawżi ta’ stħarriġ ġudizzjarju kontra d-deċiżjonijiet tal-awtoritajiet regolatorji nazzjonali li japplikaw id-dritt tal-UE dwar il-komunikazzjonijiet elettroniċi ( ). Hija tkopri firxa wiesgħa ta’ kawżi, li jvarjaw mill-istħarriġiet aktar kumplessi ta’ “analiżi tas-suq” għal kwistjonijiet iffukati fuq il-konsumatur. Illustrazzjoni 18: Komunikazzjonijiet elettroniċi: it-tul medju ta’ stħarriġ ġudizzjarju fl-2013, fl-2017 sal-2019 (*) (il-prim’istanza/f’jiem) (sors: il-Kummissjoni Ewropea mal-Kumitat tal-Komunikazzjonijiet) (*) L-għadd ta’ kawżi jvarja skont l-Istat Membru. Kolonna vojta tindika li l-Istat Membru ma rrapportax kawżi għal dik is-sena (ħlief għall-PT għall-2017 sal-2019, u għar-RO għall-2018: l-ebda data). F’ċerti każijiet, l-għadd limitat ta’ kawżi rilevanti (CY, MT, SK, FI, SE) jista’ jfisser li d-data annwali tiddependi fuq kawża waħda twila jew qasira ħafna u jirriżulta f’varjazzjonijiet kbar minn sena għal oħra. DK: korp kważi ġudizzjarju responsabbli mill-appelli fil-prim’istanza. EE: It-tul medju tal-kawżi ta’ stħarriġ ġudizzjarju fl-2013 kien ta’ 18-il jum. ES, AT, u PL: qrati differenti responsabbli skont is-suġġett. – Trademark tal-UE– L-infurzar effettiv tad-drittijiet ta’ proprjetà intellettwali huwa essenzjali sabiex jiġi stimulat l-investiment fl-innovazzjoni. Il-leġiżlazzjoni tal-UE dwar it-trademarks tal-UE ( ) tagħti rwol sinifikanti lill-qrati nazzjonali, li jaġixxu bħala qrati tal-UE u jieħdu deċiżjonijiet li jaffettwaw lis-suq uniku. L-Illustrazzjoni 19 turi t-tul medju tal-kawżi ta’ ksur tat-trademark tal-UE f’tilwim fost il-partijiet privati. Illustrazzjoni 19: Trademark tal-UE: it-tul medju tal-kawżi ta’ ksur tat-trademark tal-UE fl-2013, fl-2017 sal-2019 (*) (il-prim’istanza/f’jiem) (sors: Il-Kummissjoni Ewropea mal-Osservatorju Ewropew dwar il-ksur tad-drittijiet tal-proprjetà intellettwali) (*) FR,IT,LT, LU: kampjun ta’ kawżi użat għal data għal ċerti snin. DK: data mill-kawżi kollha dwar it-trademarks (mhux biss tal-UE) fil-Qrati Superjuri Kummerċjali u Marittimi; l-ebda data dwar it-tul medju għall-2018 u l-2019 minħabba bidliet fis-sistema tal-ġbir tad-data. EL: data bbażata fuq it-tul medju ponderat minn żewġ qrati. ES: il-kawżi li jikkonċernaw titoli oħrajn tal-PI tal-UE huma inklużi fil-kalkolu tat-tul medju. – Protezzjoni tal-konsumatur – L-infurzar effettiv tal-liġi tal-konsumatur jiżgura li l-konsumaturi jibbenifikaw mid-drittijiet tagħhom u li l-kumpaniji li jiksru l-liġijiet tal-konsumatur ma jiksbu ebda vantaġġ inġust. L-awtoritajiet għall-protezzjoni tal-konsumatur u l-qrati għandhom rwol ewlieni fl-infurzar tad-dritt tal-UE dwar il-konsumatur ( ) f’diversi sistemi tal-infurzar nazzjonali. L-Illustrazzjoni 20 turi t-tul medju tal-kawżi ta’ stħarriġ ġudizzjarju kontra deċiżjonijiet tal-awtoritajiet għall-protezzjoni tal-konsumatur li japplikaw id-dritt tal-UE. Għall-konsumaturi jew għall-kumpaniji, l-infurzar effettiv jista’ jinvolvi katina ta’ atturi, mhux biss il-qrati iżda anki l-awtoritajiet amministrattivi. Sabiex din il-katina ta’ infurzar tkompli tiġi eżaminata, qed jiġi ppreżentat it-tul tal-proċedimenti mill-awtoritajiet tal-konsumaturi. L-Illustrazzjoni 21 turi t-tul medju tad-deċiżjonijiet amministrattivi meħuda mill-awtoritajiet nazzjonali għall-protezzjoni tal-konsumatur fl-2014, fl-2016, fl-2018 sal-2019 mill-mument li tinfetaħ kawża. Id-deċiżjonijiet rilevanti jinkludu d-dikjarazzjoni ta’ ksur tar-regoli sostantivi, il-miżuri interim, l-ordnijiet ta’ waqfien u ta’ ebda tkomplija, il-bidu ta’ proċedimenti fil-qorti jew l-għeluq tal-kawżi. Illustrazzjoni 20: Protezzjoni tal-konsumatur: it-tul medju tal-istħarriġ ġudizzjarju fl-2013, fl-2016, fl-2018 sal-2019 (*) (il-prim’istanza/f’jiem) (sors: il-Kummissjoni Ewropea man-Network ta’ Kooperazzjoni għall-Protezzjoni tal-Konsumatur) (*) DE, LU, AT: ix-xenarju ma huwiex applikabbli minħabba li l-awtoritajiet tal-konsumatur ma għandhomx is-setgħa li jiddeċiedu fuq il-ksur tar-regoli rilevanti tal-konsumatur. L-għadd ta’ kawżi rilevanti għall-2019 huwa baxx (anqas minn ħamsa) fl-EE, f’CY, fin-NL, fis-SI u fil-FI. Ġiet ipprovduta stima tat-tul medju mill-EL u mir-RO għal ċerti snin.

Illustrazzjoni 21: Protezzjoni tal-konsumatur: it-tul medju ta’ deċiżjonijiet amministrattivi mill-awtoritajiet għall-protezzjoni tal-konsumatur fl-2014, fl-2016, fl-2018 sal-2019 (*) (il-prim’istanza/f’jiem) (sors: il-Kummissjoni Ewropea man-Network ta’ Kooperazzjoni għall-Protezzjoni tal-Konsumatur) (*) DE, LU, AT: ix-xenarju ma huwiex applikabbli minħabba li l-awtoritajiet tal-konsumatur ma għandhomx is-setgħa li jiddeċiedu fuq il-ksur tar-regoli rilevanti tal-konsumatur. L-għadd ta’ kawżi rilevanti għall-2019 huwa baxx (anqas minn ħamsa) f’CY. Stima tat-tul ta’ żmien medju ngħatat mid-DK, mill-EL, minn FR, mir-RO u mill-FI għal ċerti snin. – Ħasil tal-flus – Minbarra li tikkontribwixxi għall-ġlieda kontra l-kriminalità, ġlieda effettiva kontra l-ħasil tal-flus hija kruċjali għas-solidità, l-integrità u l-istabbiltà tas-settur finanzjarju, il-kunfidenza fis-sistema finanzjarja u l-kompetizzjoni ġusta fis-suq uniku ( ). Il-ħasil tal-flus jista’ jiskoraġġixxi l-investiment barrani, ifixkel il-flussi tal-kapital internazzjonali u jkollu konsegwenzi negattivi fuq il-prestazzjoni makroekonomika ta’ pajjiż, li jirriżultaw fi tnaqqis tal-benesseri u jieħdu r-riżorsi minn attivitajiet ekonomiċi aktar produttivi ( ). Id-Direttiva dwar il-ġlieda kontra l-ħasil tal-flus titlob li l-Istati Membri jżommu statistika dwar l-effettività tas-sistemi tagħhom sabiex jiġġieldu kontra l-ħasil tal-flus jew il-finanzjament tat-terroriżmu ( ). F’kooperazzjoni mal-Istati Membri, intuża kwestjonarju aġġornat sabiex tinġabar data dwar il-fażijiet ġudizzjarji tas-sistemi nazzjonali kontra l-ħasil tal-flus. L-Illustrazzjoni 22 turi t-tul medju tal-kawżi tal-qorti tal-prim’istanza li jittrattaw reati ta’ ħasil tal-flus. Illustrazzjoni 22: Ħasil tal-flus: it-tul medju tal-kawżi l-qorti fl-2014, fl-2017 sal-2019 (*) (il-prim’istanza/f’jiem) (sors: Il-Kummissjoni Ewropea flimkien mal-Grupp ta’ Esperti dwar il-Ħasil tal-Flus u l-Finanzjament tat-Terroriżmu) (*) L-ebda data għall-2019: BE, DE, IE, EL, FR, HR, CY u PL. BG: It-tul ta’ żmien medju tal-kawżi jiġi kkalkulat mill-jum tal-ftuħ tal-kawża tal-qorti sal-jum tad-deċiżjoni tal-qorti f’xhur. LU: Medjan- fl-201: 36 jum, fl-2018: 49 jum; Tul medju fl-2018: 57 jum (7 kawżi). ES, NL: stima tat-tul. CZ: Tul f’xhur. HU: L-għadd medju ta’ jiem ġie kkalkulat abbażi biss tal-għadd ta’ kawżi solvuti b’kundanna. PT: l-għadd medju ta’ jiem ġie kkalkulat abbażi ta’ kampjun. IT: id-data tirreferi għall-qrati rispondenti, li jkopru madwar 99 % fl-2017; id-data tirreferi kemm għas-seduti tal-proċess kif ukoll għas-seduti preliminari tal-qorti. CY: Kawżi serji, quddiem il-Assize Court, bħala medja jinstemgħu fi żmien sena. Reat anqas serji, quddiem il-Qrati Distrettwali, jieħdu aktar żmien biex jinstemgħu. SK*: id-data tikkorrispondi għat-tul medju tal-proċedimenti kollha, inkluż fil-qorti tal-appell. 3.1.4. Sommarju dwar l-effiċjenza tas-sistemi tal-ġustizzja Sistema tal-ġustizzja effiċjenti timmaniġġja l-ammont tal-kawżi u l-kawżi pendenti tagħha u tieħu deċiżjonijiet mingħajr dewmien żejjed. L-indikaturi ewlenin użati mit-Tabella ta’ Valutazzjoni tal-UE għall-monitoraġġ tal-effiċjenza tas-sistemi tal-ġustizzja huma t-tul tal-proċedimenti (iż-żmien stmat jew medju f’jiem meħtieġ sabiex tiġi riżolta kawża), ir-rata tal-għeluq tal-kawżi (il-proporzjon tal-għadd ta’ kawżi solvuti mal-għadd ta’ kawżi li jidħlu) u l-għadd ta’ kawżi pendenti (li għadhom iridu jiġu indirizzati fi tmiem is-sena). Data ġenerali dwar l-effiċjenza It-Tabella ta’ Valutazzjoni tal-Ġustizzja tal-UE tal-2021 tinkludi data dwar l-effiċjenza li tkopri tmien snin (2012–2019). Dan iż-żmien jippermetti li jiġu identifikati ċerti xejriet u li jiġi kkunsidrat il-fatt li r-riformi tal-ġustizzja ħafna drabi jieħdu ż-żmien sabiex juru l-impatt tagħhom. Jekk wieħed iħares lejn id-data disponibbli mill-2012 fil-kawżi ċivili, kummerċjali u amministrattivi, l-effiċjenza tjiebet jew baqgħet stabbli f’10 Stati Membri, filwaqt li naqset f’disa’ Stati Membri, għalkemm ħafna drabi b’mod marġinali biss. Jistgħu jiġu osservati żviluppi pożittivi fi wħud mill-Istati Membri li fil-kuntest tas-Semestru Ewropew ġew identifikati bħala li qed jiffaċċjaw sfidi speċifiċi ( ): ·Mill-2012, u abbażi tad-data eżistenti għal dawn l-Istati Membri, fil-parti l-kbira tagħhom, it-tul tal-proċedimenti tal-qorti tal-prim’istanza fil-kategorija wiesgħa “kawżi kollha” (Illustrazzjoni 6) u l-kawżi ċivili u kummerċjali kontenzjużi (Illustrazzjoni 7) naqas jew baqa’ stabbli. Fil-kawżi amministrattivi (Illustrazzjoni 9), it-tul tal-proċedimenti sa mill-2012 naqas jew baqa’ stabbli fi kważi dawn l-Istati Membri kollha. B’mod ġenerali, nofs l-Istati Membri raw żieda fit-tul tal-proċedimenti fl-2019. ·It-Tabella ta’ Valutazzjoni tippreżenta data dwar it-tul tal-proċedimenti fl-istanzi kollha tal-qorti għall-kawżi ċivili u kummerċjali kontenzjużi (Illustrazzjoni 8) u għall-kawżi amministrattivi (Illustrazzjoni 10). Id-data turi li f’għadd ta’ Stati Membri identifikati bħala li jiffaċċjaw sfidi fit-tul tal-proċedimenti fil-qrati tal-prim’ istanza, il-qrati ta’ istanzi ogħla għandhom prestazzjoni aktar effiċjenti. Madankollu, għal uħud mill-Istati Membri l-oħra li qed jiffaċċjaw sfidi, it-tul medju tal-proċedimenti fil-qrati ta’ istanzi ogħla huwa saħansitra itwal milli fil-qrati tal-prim’istanza. ·Fil-kategorija wiesgħa “kawżi kollha”, u fil-kategorija tal-kawżi ċivili u kummerċjali kontenzjużi (Illustrazzjonijiet 11 u 12), l-għadd globali tal-Istati Membri fejn ir-rata ta’ għeluq tal-kawżi hija aktar minn 100 % żdied mill-2012. Fl-2019, il-maġġoranza tal-Istati Membri kollha, inklużi l-biċċa l-kbira ta’ dawk li qegħdin jiffaċċjaw sfidi, irrapportaw rata għolja ta’ għeluq tal-kawżi (aktar minn 97 %), li jfisser li b’mod ġenerali l-qrati huma kapaċi jittrattaw il-kawżi li jidħlu f’dawn il-kategoriji. Fil-kawżi amministrattivi (Illustrazzjoni 13), tista’ tiġi osservata varjazzjoni akbar tar-rata ta’ għeluq tal-kawżi minn sena għall-oħra u filwaqt li b’mod ġenerali din għadha aktar baxxa milli f’kategoriji oħrajn ta’ kawżi, ċerti Stati Membri għadhom qed jagħmlu progress tajjeb. B’mod partikolari, aktar minn nofs l-Istati Membri li qed jiffaċċjaw sfidi jirrapportaw żieda fir-rata ta’ għeluq tal-kawżi amministrattivi mill-2012. ·Mill-2012, il-progress qed ikompli kważi fl-Istati Membri kollha li jiffaċċjaw l-aktar sfidi sostanzjali bil-volum ta’ kawżi b’lura tagħhom, irrispettivament mill-kategorija tal-kawżi. Ħafna drabi sar progress sostanzjali fit-tnaqqis tal-kawżi pendenti kemm għall-kawżi ċivili u kummerċjali kontenzjużi (Illustrazzjoni 15) kif ukoll għall-kawżi amministrattivi (Illustrazzjoni 16). Minkejja dan it-titjib, għadd hemm differenzi sinifikanti bejn l-Istati Membri bi ftit kawżi pendenti u dawk b’għadd kbir ta’ kawżi pendenti. Effiċjenza f’oqsma speċifiċi tad-dritt tal-UE Id-data dwar it-tul medju tal-proċedimenti f’oqsma speċifiċi tad-dritt tal-Unjoni (Illustrazzjonijiet 17–22) tipprovdi għarfien dwar il-funzjonament tas-sistemi tal-ġustizzja f’dawn it-tipi ta’ tilwim relatat man-negozju. Id-data dwar l-effiċjenza f’oqsma speċifiċi tad-dritt tinġabar abbażi ta’ xenarji ddefiniti b’mod ristrett u l-għadd ta’ kawżi rilevanti jista’ jidher baxx. Madankollu, meta mqabbla mat-tul ikkalkulat tal-proċedimenti ppreżentat fid-data ġenerali dwar l-effiċjenza, dawn l-illustrazzjonijiet jipprevedu tul medju reali tal-kawżi kollha rilevanti f’oqsma speċifiċi f’sena. Għalhekk, ta’ min jinnota li diversi Stati Membri li ma jidhrux li qegħdin jiffaċċjaw sfidi abbażi tad-data ġenerali dwar l-effiċjenza jirrapportaw tul medju ta’ kawżi ferm itwal f’oqsma speċifiċi tad-dritt tal-UE. Fl-istess ħin, it-tul tal-proċedimenti f’oqsma speċifiċi differenti jista’ wkoll ivarja b’mod konsiderevoli fl-istess Stat Membru. L-illustrazzjonijiet għal oqsma speċifiċi tad-dritt tal-Unjoni juru x-xejriet li ġejjin: ·Għal kawżi dwar il-kompetizzjoni (Illustrazzjoni 17), peress li l-ammont kumplessiv tal-kawżi ffaċċjat mill-qrati madwar l-Istati Membri naqas xi ftit, it-tul tal-istħarriġ ġudizzjarju naqas jew baqa’ stabbli f’seba’ Stati Membri, filwaqt li żdied f’disa’ Stati Membri oħra. Bħal fl-2018, żewġ Stati Membri biss irrapportaw tul medju ta’ aktar minn 1 000 jum fl-2019, u dan kompla x-xejriet pożittivi f’dan ir-rigward. ·Għal komunikazzjonijiet elettroniċi (Illustrazzjoni 18), l-ammont tal-kawżi li ffaċċjaw il-qrati naqas meta mqabbel mas-snin preċedenti, u dan reġġa’ lura x-xejra negattiva rigward iż-żieda fit-tul tal-proċedimenti osservata fl-2018. Fl-2019, il-biċċa l-kbira tal-Istati Membri rreġistraw tnaqqis fit-tul medju tal-proċedimenti jew iċ-ċifri baqgħu stabbli, meta mqabbla mal-2018, bi ftit biss juru żieda. ·Għal kawżi ta’ ksur tat-trademark tal-UE (Illustrazzjoni 19), fl-2019 ix-xejriet kienu stabbli meta mqabbla mas-snin preċedenti. Il-biċċa l-kbira tal-Istati Membri rnexxielhom ilaħħqu aħjar mal-ammont tal-kawżi tagħhom, billi rreġistraw tul iqsar jew stabbli tal-proċedimenti, filwaqt li ftit oħrajn raw żieda ċara fit-tul medju tal-kawżi. ·L-effett possibbli kkombinat tal-katina ta’ infurzar li jikkonsisti kemm fi proċedimenti ta’ rieżami amministrattiv kif ukoll f’dawk ta’ stħarriġ ġudizzjarju huwa ppreżentat fil-qasam tal-liġi tal-konsumatur tal-UE (Illustrazzjonijiet 20 u 21). Fl-2019, sitt Stati Membri rrapportaw li l-awtoritajiet għall-protezzjoni tal-konsumatur tagħhom bħala medja ħadu anqas minn tliet xhur biex joħorġu deċiżjoni f’kawża koperta mil-liġi tal-konsumatur tal-UE, filwaqt li f’sitt Stati Membri oħra ħadu aktar minn sitt xhur. Fejn id-deċiżjonijiet tal-awtoritajiet għall-protezzjoni tal-konsumatur ġew kkontestati fil-qrati, fl-2019 ix-xejriet rigward it-tul tal-istħarriġ ġudizzjarju ta’ deċiżjoni amministrattiva varjaw, b’żidiet f’sitt Stati Membri u tnaqqis f’sitta oħra meta mqabbla mal-2018. F’żewġ Stati Membri, it-tul medju tal-istħarriġ ġudizzjarju għadu ta’ aktar minn 1 000 jum. ·Il-ġlieda effettiva kontra l-ħasil tal-flus hija kruċjali fil-protezzjoni tas-sistema finanzjarja, il-kompetizzjoni ġusta u tipprevjeni l-konsegwenzi ekonomiċi negattivi. L-isfidi fit-tul tal-proċedimenti tal-qorti meta jiġu ttrattati reati ta’ ħasil tal-flus, jistgħu jinfluwenzaw il-ġlieda effettiva kontra l-ħasil tal-flus. L-Illustrazzjoni 22 tippreżenta data aġġornata dwar it-tul tal-proċedimenti ġudizzjarji li jittrattaw reati ta’ ħasil tal-flus. Dan juri li filwaqt li f’aktar minn nofs l-Istati Membri l-proċedimenti tal-qorti tal-prim’istanza jieħdu sa sena bħala medja, dawn il-proċedimenti jieħdu medja ta’ madwar sentejn f’diversi Stati Membri ( ). 3.2. Kwalità tas-sistemi tal-ġustizzja Ma hemmx mod wieħed ta’ kif titkejjel il-kwalità tas-sistemi tal-ġustizzja. It-Tabella ta’ Valutazzjoni tal-Ġustizzja tal-UE tal-2021 tkompli teżamina fatturi li ġeneralment huma aċċettati bħala rilevanti sabiex titjieb il-kwalità tal-ġustizzja. Dawn huma miġbura f’erba’ kategoriji: 1) l-aċċessibbiltà tal-ġustizzja għaċ-ċittadini u għan-negozji; 2) ir-riżorsi finanzjarji u umani adegwati; 3) l-implimentazzjoni ta’ għodod għall-valutazzjoni; u 4) id-diġitalizzazzjoni. 3.2.1. Aċċessibbiltà

L-aċċessibbiltà hija meħtieġa matul il-katina kollha tal-ġustizzja sabiex tippermetti lin-nies jiksbu informazzjoni rilevanti — dwar is-sistema tal-ġustizzja, kif jippreżentaw talba u l-aspetti finanzjarji relatati, is-sitwazzjoni attwali tal-proċedimenti sat-tmiem tagħhom — u sabiex is-sentenza tiġi aċċessata online. — Għajnuna legali, tariffi tal-qorti u tariffi legali — L-ispiża tal-litigazzjoni hija fattur ewlieni għall-aċċess għall-ġustizzja. L-ispejjeż għoljin ta’ litigazzjoni, inklużi t-tariffi tal-qorti ( ) u t-tariffi legali ( ), jistgħu jfixklu l-aċċess għall-ġustizzja. L-ispejjeż tal-litigazzjoni f’materji ċivili u kummerċjali ma humiex armonizzati fil-livell tal-UE. Dawn huma rregolati mil-leġiżlazzjoni nazzjonali u, għalhekk, ivarjaw minn Stat Membru għal ieħor. L-aċċess għall-għajnuna legali huwa dritt fundamentali minqux fil-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-UE ( ). Dan jippermetti aċċess għall-ġustizzja għal dawk li ma jkunux jistgħu jġarrbu jew iħallsu bil-quddiem l-ispejjeż ta’ litigazzjoni. Il-maġġoranza tal-Istati Membri jagħtu l-għajnuna legali abbażi tal-introjtu tal-applikant ( ). L-Illustrazzjoni 23 turi d-disponibbiltà ta’ għajnuna legali sħiħa jew parzjali f’kawża speċifika ta’ konsumatur li tinvolvi talba ta’ EUR 6 000. Din tqabbel il-limiti ta’ introjtu għall-għoti ta’ għajnuna legali, espressi bħala perċentwal tas-soll tal-faqar tal-Eurostat f’kull Stat Membru ( ). Pereżempju, jekk il-limitu għall-għajnuna legali jidher li huwa ta’ 20 %, dan ifisser li applikant b’introjtu ta’ 20 % aktar mis-soll tal-faqar tal-Eurostat fl-Istat Membru tiegħu xorta jista’ jkun eliġibbli għall-għajnuna legali. Madankollu, jekk il-limitu għall-għajnuna legali jidher li huwa taħt iż-0, dan ifisser li persuna b’introjtu taħt is-soll tal-faqar tista’ ma tkunx eliġibbli għall-għajnuna legali. Xi Stati Membri jħaddmu sistema ta’ għajnuna legali li tipprevedi kopertura ta’ 100 % tal-ispejjeż marbuta mal-litigazzjoni (għajnuna legali sħiħa), ikkomplementata minn sistema li tkopri spejjeż parzjali (għajnuna legali parzjali), b’din tal-aħħar tapplika kriterji ta’ eliġibbiltà differenti minn dik ta’ qabel. Stati Membri oħrajn iħaddmu biss sistema ta’ għajnuna legali sħiħa jew parzjali. Illustrazzjoni 23: Limitu tal-introjtu għall-għajnuna legali f’kawża speċifika ta’ konsumatur, 2020(*) (id-differenzi f’% mis-soll tal-faqar tal-Eurostat) (sors: il-Kummissjoni Ewropea mas-CCBE( )) (*) EE: id-deċiżjoni li tingħata għajnuna legali ma hijiex ibbażata fuq il-livell ta’ riżorsi finanzjarji tal-applikant. IE: l-għajnuna legali parzjali trid tikkunsidra wkoll l-assi disponibbli tal-applikant. LV: il-limiti jvarjaw skont il-muniċipalità, il-limitu massimu huwa rrappreżentat fiċ-ċart. PT: l-għajnuna legali hija deċiżjoni meħuda mill-Amministrazzjoni Pubblika, bil-Ministeru għas-Sigurtà Soċjali jivvaluta l-kundizzjonijiet finanzjarji tal-applikant skont il-liġi. Ħafna mill-Istati Membri jitolbu lill-partijiet iħallsu tariffa tal-qorti meta jibdew proċedimenti ġudizzjarji. Il-benefiċjarji tal-għajnuna legali spiss ikunu eżentati milli jħallsu t-tariffi tal-qrati. Huwa biss fil-Bulgarija, fl-Estonja, fl-Irlanda, fin-Netherlands, fil-Polonja u fis-Slovenja li l-benefiċjarji tal-għajnuna legali ma humiex awtomatikament eżenti milli jħallsu t-tariffi tal-qorti. Fir-Repubblika Ċeka, il-qorti tiddeċiedi fuq bażi ta’ każ b’każ jekk teżentax lil benefiċjarju tal-għajnuna legali milli jħallas it-tariffi tal-qrati. Fil-Lussemburgu, il-partijiet fil-kawża li jibbenefikaw minn għajnuna legali ma għandhomx għalfejn iħallsu t-tariffi tal-uffiċjal ġudizzjarju. L-Illustrazzjoni 24 tqabbel, f’żewġ xenarji, il-livell tat-tariffa tal-qorti ppreżentat bħala sehem tal-valur tat-talba. Jekk, pereżempju, fl-Illustrazzjoni ta’ hawn taħt, it-tariffa tal-qorti tidher bħala 10 % ta’ talba ta’ EUR 6 000, il-konsumatur ikollu jħallas tariffa tal-qorti ta’ EUR 600 biex jibda l-proċedimenti ġudizzjarji. It-talba b’valur baxx hija bbażata fuq il-limitu tar-Riskju ta’ Faqar tal-Eurostat għal kull Stat Membru. Illustrazzjoni 24: Tariffa tal-qorti sabiex jinbdew proċedimenti ġudizzjarji f’kawża speċifika ta’ konsumatur, 2020(*) (il-livell ta’ tariffa tal-qorti bħala sehem mill-valur tat-talba) (sors: il-Kummissjoni Ewropea mas-CCBE( )) EBDA DATA (*)“Talba ta’ valur baxx” hija talba li tikkorrispondi għas-soll tal-faqar tal-Eurostat għal persuna waħedha f’kull Stat Membru, ikkonvertit f’introjtu fix-xahar (pereżempju fl-2019, dan il-valur kien ivarja bejn EUR 193 fir-RO u EUR 1 824 fil-LU). ES, PT: ma ġiet ipprovduta l-ebda data. BG, RO: ma ġiet ipprovduta l-ebda informazzjoni dwar it-tariffi tal-qorti għal talba ta’ valur baxx. LU: Il-partijiet fil-kawża jridu jħallsu t-tariffi tal-uffiċjal ġudizzjarju sabiex jibdew proċedimenti bħala rikorrenti sakemm ma jibbenefikawx minn għajnuna legali. NL: Tariffi tal-qorti għal introjtu ta’ < EUR 2 325 kull xahar. FI: L-ammont massimu tat-tariffa tal-qorti jiddependi mill-istanza tal-qorti. SE: It-tariffi tal-qorti jvarjaw f’materji ċivili skont it-tip ta’ kawża. Għal tilwim fejn il-valur tat-talba huwa ta’ < EUR 2 253, it-tariffa tal-qorti hija ta’ EUR 86. F’kawżi fejn il-valur tat-talba huwa ta’ > EUR 2 253, it-tariffa tal-qorti hija ta’ EUR 267. Għal tipi oħra ta’ talbiet hemm tariffi oħra tal-qorti. L-eżekuzzjoni effiċjenti tal-kuntratti hija essenzjali għall-ekonomija. Il-probabbiltà li jiġu rkuprati l-ispejjeż reali tal-litigazzjoni ssaħħaħ il-pożizzjoni tal-kreditur li jfittex li jeżegwixxi kuntratt. Tipikament, il-kreditur, bħala rikorrent, ikun meħtieġ iħallas tariffa tal-qorti għall-preżentata ta’ kawża l-qorti. Il-qrati ġeneralment jordnaw lill-konvenut li jitlef jirrimborża bis-sħiħ it-tariffi tal-qorti mħallsa mir-rikorrent li jkun rebaħ. L-Illustrazzjoni 25 turi l-livell tat-tariffa tal-qorti meħtieġ biex jinbdew proċedimenti ġudizzjarji f’kawża kummerċjali speċifika li tikkonċerna tilwima bejn żewġ kumpaniji f’litigazzjoni kummerċjali transfruntiera dwar l-eżekuzzjoni ta’ kuntratt, b’valur tat-talba ta’ EUR 20 000. Illustrazzjoni 25: Tariffa tal-qorti sabiex jinfetħu l-proċedimenti ġudizzjarji f’kawża kummerċjali speċifika, 2020 (*) (f’EUR) (sors: il-Kummissjoni Ewropea mas-CCBE( )) (*) L-irkupru tat-tariffi tal-qorti jiġi deċiż fuq bażi ta’ każ b’każ fi ES u fil-EL. Ma hemm l-ebda rkupru sħiħ tat-tariffi tal-qorti mill-parti rebbieħa fl-HU. Huwa komuni li l-kreditur iħallas minn qabel it-tariffi tal-avukat tiegħu stess mhux biss għall-fażi kontenzjuża iżda wkoll matul il-fażi prekontenzjuża. Fir-rigward tar-rimborż, il-biċċa l-kbira tal-Istati Membri japplikaw ir-regola li permezz tagħha li parti telliefa hija mistennija ġġarrab mhux biss l-ispejjeż legali tagħha stess, iżda anki dawk tal-parti rebbieħa. Tali regola ta’ trasferiment tat-tariffi tiskoraġġixxi l-preżentazzjoni ta’ kawżi bi probabbiltà baxxa ta’ rebħ, filwaqt li tħeġġeġ il-preżentazzjoni ta’ kawżi bi probabbiltà għolja ta’ rebħ. L-Illustrazzjoni 26 turi l-ammont li l-qorti tagħti lir-rikorrent li jirbaħ f’xenarju ta’ kawża kummerċjali speċifika (ara n-nota 58 f’qiegħ il-paġna).

Wieħed jista’ jiddistingwi bejn tliet sistemi ta’ tariffi ewlenin: (1) fl-Istati Membri b’sistema ta’ tariffi statutorji, ir-rimborż tat-tariffi legali jiddependi mil-livell tat-tariffi statutorji previsti għax-xogħol imwettaq mill-avukat, li jvarjaw b’mod sinifikanti bejn l-Istati Membri; (2) fl-Istati Membri mingħajr sistema ta’ tariffi statutorji, ikun hemm rimborż sħiħ (l-Ungerija, il-Portugall, il-Finlandja) jew parzjali (il-Polonja, il-Latvja, il-Lussemburgu) tat-tariffi legali; u (3) f’għadd ta’ Stati Membri r-rimborż jiġi deċiż mill-qorti fuq bażi ta’ każ b’każ. Illustrazzjoni 26: Potenzjal ta’ rkupru tat-tariffi legali fi proċess kummerċjali, 2020 (*) (f’EUR) (sors: il-Kummissjoni Ewropea mas-CCBE( )) (*) Għal din l-illustrazzjoni, it-tariffi legali ma jinkludux l-ispejjeż klerikali u l-VAT, jekk ikunu pagabbli. It-tariffi legali ipotetiċi għall-fażi kontenzjuża previsti fix-xenarju huma ta’ EUR 1 650. L-irkupru sħiħ f’sistemi mingħajr tariffi statutorji jfisser li dan l-ammont (EUR 1 650) jista’ jiġi rkuprat. L-Istati Membri bi rkupru parzjali (PL, LV, LU) huma mqassma skont l-ordni tat-tariffi legali rekuperabbli (mill-ogħla sal-anqas, bl-ammonti jvarjaw minn EUR 1 275 – EUR 500). L-Illustrazzjoni ma tinkludix informazzjoni dwar il-potenzjal ta’ rkupru ta’ tariffi legali għall-fażi prekontenzjuża, li ma hijiex prevista fl-Istati Membri kollha. FI: ix-xenarju ma japplikax għalkollox għas-sistema ta’ rimborż tal-AT. MT: ma hemm l-ebda kunċett ta’ tariffi legali fis-siegħa f’MT, ir-rimborż jiġi ddeterminat abbażi tal-valur tat-talba. IT: hemm tariffa statutorja fl-IT (EUR 3 235 fix-xenarju), iżda l-qorti tista’ tiddeċiedi dwar ir-rimborż f’medda stabbilita. LT: il-qorti tiddeċiedi filwaqt li tqis il-gwida tal-Ministeru għall-Ġustizzja, l-ammont massimu fix-xenarju jkun ta’ EUR 3 350.



– Aċċess għal metodi ta’ soluzzjoni alternattiva għat-tilwim – L-Illustrazzjoni 27 turi l-isforzi tal-Istati Membri fil-promozzjoni tal-użu volontarju ta’ metodi ta’ soluzzjoni alternattiva għat-tilwim permezz ta’ inċentivi speċifiċi, li jistgħu jvarjaw skont il-qasam tad-dritt ( ). Illustrazzjoni 27: Promozzjoni ta’ metodi ta’ ADR u inċentivi għall-użu tagħhom, 2020 (*) (sors: il-Kummissjoni Ewropea ( )) (*) Il-massimu possibbli: 68 punt. Indikaturi aggregati abbażi tal-indikaturi li ġejjin: 1) Sit web li jipprovdi informazzjoni dwar l-ADR, 2) Kampanji pubbliċitarji fil-midja, 3) Fuljetti għall-pubbliku ġenerali, 4) Qorti tipprovdi sessjonijiet ta’ informazzjoni speċifika dwar l-ADR fuq talba, 5) Koordinatur tal-ADR/medjazzjoni fil-qrati, 6) Pubblikazzjoni tal-evalwazzjonijiet dwar l-użu tal-ADR, 7) Pubblikazzjoni tal-istatistika dwar l-użu tal-ADR, 8) L-għajnuna legali tkopri l-ispejjeż (parzjali jew sħaħ) imġarrba għall-ADR, 9) Rifużjoni sħiħa jew parzjali tat-tariffi tal-qorti, inklużi t-taxxi tal-boll, jekk l-ADR tirnexxi, 10) Ma huwa meħtieġ l-ebda avukat għall-proċedura tal-ADR, 11) Imħallef jista’ jaġixxi bħala medjatur, 12) Il-ftehim milħuq mill-partijiet ikun jista’ jiġi eżegwit mill-qorti, 13) Il-possibbiltà li jinbdew proċedimenti/titressaq talba u tippreżenta evidenza ta’ dokumenti online, 14) Il-partijiet jistgħu jiġu informati dwar il-bidu u l-passi differenti tal-proċedura b’mod elettroniku, 15) Il-possibbiltà tal-ħlas online tat-tariffi applikabbli, 16) L-użu ta’ teknoloġiji (applikazzjonijiet tal-intelliġenza artifiċjali, chatbots) biex jiġu ffaċilitati l-preżentazzjoni u s-soluzzjoni tat-tilwim u 17) Mezzi oħrajn. Għal kull wieħed minn dawn is-17-il indikatur, ingħata punt wieħed għal kull qasam tad-dritt. IE: il-kawżi amministrattivi huma inklużi fil-kategorija tal-kawżi ċivili u kummerċjali. EL: l-ADR teżisti fil-qasam tal-proċedura tal-akkwist pubbliku quddiem il-Qrati Amministrattivi tal-Appell. ES: l-ADR hija obbligatorja fil-kawżi dwar il-liġi tax-xogħol. PT: għat-tilwim ċivili/kummerċjali, it-tariffi tal-qorti jiġu rimborżati biss fil-każ tal-Kummissarji tal-Ġustizzja. SK: l-ordni ġuridiku Slovakk ma jappoġġax l-użu tal-ADR għall-finijiet amministrattivi. FI: it-tilwim dwar il-konsumaturi u x-xogħol jitqies ukoll bħala kawżi ċivili. SE: l-imħallfin għandhom diskrezzjoni proċedurali dwar l-ADR. It-tfittxija ta’ ftehim bonarju dwar it-tilwima hija kompitu obbligatorju għall-imħallef sakemm din ma tkunx xierqa minħabba n-natura tal-kawża.



– Ġustizzja adattata għat-tfal – L-Illustrazzjoni 28 turi d-diversi arranġamenti fl-Istati Membri li jagħmlu s-sistema tal-ġustizzja aktar aċċessibbli għat-tfal u adattata għall-ħtiġijiet tagħhom, pereżempju billi tingħata informazzjoni adattata għat-tfal dwar il-proċedimenti jew jittieħdu miżuri sabiex jiġi evitat li t-tfal ikollhom jattendu diversi seduti. Illustrazzjoni 28: Ġustizzja adattata għat-tfal, 2020 (*) (sors: il-Kummissjoni Ewropea ( )) 3.2.2. Riżorsi Ir-riżorsi suffiċjenti, li jinkludu l-investimenti neċessarji fl-infrastruttura fiżika u teknika, u persunal tal-kategoriji kollha li huwa kwalifikat sew, imħarreġ u mħallas b’mod adegwat, huma neċessarji għal funzjonament tajjeb tas-sistema tal-ġustizzja. Mingħajr għadd suffiċjenti ta’ faċilitajiet, ta’ għodod jew ta’ persunal bil-kwalifiki u bil-ħiliet meħtieġa u b’aċċess għal taħriġ kontinwu, il-kwalità tal-proċedimenti u tad-deċiżjonijiet ikunu f’riskju.

–Riżorsi finanzjarji – L-illustrazzjonijiet ta’ hawn taħt juru n-nefqa reali tal-gvern fuq it-tħaddim tas-sistema tal-ġustizzja (ħlief għall-ħabsijiet), kemm għal kull abitant (Illustrazzjoni 29) kif ukoll bħala sehem mill-prodott domestiku gross (PDG) (Illustrazzjoni 30), u, fl-aħħar nett, il-kategoriji ewlenin tan-nefqa fuq il-qrati (Illustrazzjoni 31) ( ). Illustrazzjoni 29: Nefqa totali tal-gvern estiż fuq il-qrati f’EUR għal kull abitant fl-2012, fl-2017 sal-2019 (*) (sors: il-Eurostat) (*) L-Istati Membri huma f’ordni skont in-nefqa tagħhom fl-2019 (mill-ogħla sal-anqas). Id-data li ġejja hija provviżorja: ES (2019), FR (2018, 2019), PT (2019) u SK (is-snin kollha). Data miġbura fit-8 ta’ April 2021. Illustrazzjoni 30: Nefqa totali tal-gvern estiż fuq il-qrati bħala perċentwal tal-PDG fl-2012, fl-2017 sal-2019 (*) (sors: il-Eurostat) (*) L-Istati Membri huma f’ordni skont in-nefqa tagħhom fl-2019 (mill-ogħla sal-anqas). Id-data li ġejja hija provviżorja: ES (2019), FR (2018, 2019), PT (2019) u SK (is-snin kollha). Data miġbura fit-8 ta’ April 2021.



L-Illustrazzjoni 31 turi l-kategoriji ekonomiċi ewlenin li jifformaw in-nefqa tal-gvern fuq il-qrati: 1) il-pagi u s-salarji tal-imħallfin u tal-persunal tal-qorti, inklużi l-kontribuzzjonijiet soċjali (“kumpens lill-impjegati” ( )); 2) l-ispejjeż operattivi għall-oġġetti u s-servizzi li l-qrati jikkunsmaw bħal kirjiet tal-bini, oġġetti konsumabbli tal-uffiċċju, enerġija u għajnuna legali (“konsum intermedju” ( )); 3) l-investiment f’assi fissi, bħall-bini tal-qorti u s-softwer (“formazzjoni grossa tal-kapital fiss” ( )); u 4) nefqa oħra. Illustrazzjoni 31: Nefqa totali tal-gvern estiż fuq il-qrati skont il-kategorija (*) (fl-2019, bħala perċentwal tan-nefqa totali) (sors: il-Eurostat) (*) Id-data li ġejja hija provviżorja: ES (2019), FR (2018, 2019), PT (2019) u SK (is-snin kollha). Data miġbura fit-8 ta’ April 2021.



– Riżorsi umani – Riżorsi umani adegwati huma essenzjali għall-kwalità ta’ sistema ġudizzjarja. Id-diversità fost l-imħallfin, inkluż il-bilanċ bejn il-ġeneri, iżżid l-għarfien, il-ħiliet u l-esperjenza kumplimentari u tirrifletti r-realtà tas-soċjetà.

Illustrazzjoni 32: Għadd ta’ mħallfin, 2012–2019 (*) (għal kull 100 000 abitant) (sors: studju tas-CEPEJ) (*) Din il-kategorija tikkonsisti minn imħallfin li jaħdmu fuq bażi full-time, skont il-metodoloġija tas-CEPEJ. Dan ma jinkludix ir-Rechtspfleger/l-iskrivani tal-qorti li hemm f’ċerti Stati Membri. AT: Id-data dwar il-ġustizzja amministrattiva ġiet introdotta fid-data mill-2016. EL: Mill-2016, id-data fuq l-għadd ta’ mħallfin professjonali tinkludi l-gradi kollha għall-ġustizzja kriminali u politika kif ukoll l-imħallfin amministrattivi. IT: Il-kummissjonijiet tal-awditjar reġjonali, il-kummissjonijiet tat-taxxa lokali, u l-qrati militari ma humiex ikkunsidrati. Il-ġustizzja amministrattiva ilha titqies mill-2018. Illustrazzjoni 33: Proporzjon ta’ mħallfin professjonali nisa fil-Qrati Supremi fl-2018–2020 (*) (sors: il-Kummissjoni Ewropea ( )) (*) Id-data hija mqassma skont il-valuri tal-2020, mill-ogħla sal-anqas.



Illustrazzjoni 34: Għadd ta’ avukati, 2012–2019 (*) (għal kull 100 000 abitant) (sors: studju tas-CEPEJ) (*) Skont il-metodoloġija tas-CEPEJ, avukat huwa persuna kwalifikata u awtorizzata skont id-dritt nazzjonali sabiex tinvoka u taġixxi f’isem il-klijenti tagħha, sabiex tinvolvi ruħha fil-prattika tal-liġi, sabiex tidher quddiem il-qrati jew tagħti pariri u tirrappreżenta lill-klijenti tagħha fi kwistjonijiet legali (Rakkomandazzjoni Rec (2000)21 tal-Kumitat tal-Ministri tal-Kunsill tal-Ewropa dwar il-libertà tal-eżerċitar tal-professjoni ta’ avukat). DE: ma ssir l-ebda distinzjoni bejn gruppi differenti ta’ avukati fil-Ġermanja, bħal bejn solicitors u barristers. FI: mill-2015, l-għadd ta’ avukati pprovduti jinkludi kemm l-għadd ta’ avukati li jaħdmu fis-settur privat kif ukoll l-għadd ta’ avukati li jaħdmu fis-settur pubbliku. – Taħriġ – It-taħriġ ġudizzjarju huwa importanti sabiex jikkontribwixxi għall-kwalità tad-deċiżjonijiet ġudizzjarji u għas-servizz tal-ġustizzja li jitwassal liċ-ċittadini. Id-data stabbilita hawn taħt tkopri t-taħriġ ġudizzjarju f’firxa wiesgħa ta’ oqsma, inkluż dwar il-komunikazzjoni mal-partijiet u mal-istampa u l-ħiliet ġudizzjarji. Illustrazzjoni 35: Sehem ta’ taħriġ kontinwu tal-imħallfin f’diversi tipi ta’ ħiliet, 2019 (*) (bħala perċentwal tal-għadd totali ta’ mħallfin li jingħataw dawn it-tipi ta’ taħriġ) (sors: il-Kummissjoni Ewropea ( )) (*) L-Illustrazzjoni 35 turi d-distribuzzjoni tal-imħallfin li jieħdu sehem f’attivitajiet ta’ taħriġ kontinwu (jiġifieri dawk li jseħħu wara l-perjodu ta’ taħriġ inizjali sabiex wieħed isir imħallef) f’kull wieħed mill-erba’ oqsma identiċi bħala perċentwal tal-għadd totali ta’ mħallfin imħarrġa f’dawn it-tipi ta’ taħriġ. L-attivitajiet ta’ taħriġ legali ma jiġux ikkunsidrati. L-awtoritajiet tat-taħriġ ġudizzjarju fil-EL, f’MT u fil-PT ma pprovdewx attivitajiet ta’ taħriġ speċifiku fil-ħiliet magħżula. DK: inkluż il-persunal tal-qorti. AT: inklużi l-prosekuturi. Illustrazzjoni 36: Disponibbiltà ta’ taħriġ fil-komunikazzjoni għall-imħallfin, 2020 (*) (sors: il-Kummissjoni Ewropea ( )) (*) Il-massimu possibbli: 14-il punt. L-Istati Membri ngħataw punt wieħed jekk kellhom taħriġ inizjali u punt wieħed jekk kellhom taħriġ kontinwu (massimu ta’ 2 punti għal kull tip ta’ taħriġ). Is-sors tad-data nbidel meta mqabbel ma’ edizzjonijiet preċedenti tat-Tabella ta’ Valutazzjoni tal-Ġustizzja, u dan jaffettwa l-komparabbiltà tad-data. DK: Il-pandemija tal-COVID-19 kellha effett negattiv kbir fuq l-offerta ta’ korsijiet u seminars kontinwi fl-2020. HU: Xi korsijiet ta’ taħriġ kellhom jiġu kkanċellati minħabba l-pandemija tal-COVID-19.

3.2.3. Għodod ta’ valutazzjoni Evalwazzjoni regolari tista’ ttejjeb ir-rispons tas-sistema tal-ġustizzja għall-isfidi attwali u futuri u għalhekk tgħin lis-sistema tal-ġustizzja żżid il-kwalità tagħha. L-istħarriġiet (Illustrazzjoni 37) huma essenzjali sabiex jiġi vvalutat kif is-sistemi tal-ġustizzja joperaw mill-perspettiva tal-professjonisti legali u tal-utenti tal-qrati. Segwitu adegwat għas-sejbiet tal-istħarriġiet (Illustrazzjoni 38) huwa importanti sabiex tittejjeb il-kwalità tas-sistemi tal-ġustizzja. Illustrazzjoni 37: Suġġetti tal-istħarriġiet imwettqa fost l-utenti tal-qrati jew il-professjonisti legali, 2019 (*) (sors: il-Kummissjoni Ewropea ( )) (*) L-Istati Membri ngħataw punt wieħed għal kull suġġett tal-istħarriġ indikat irrispettivament minn jekk l-istħarriġ twettaqx fil-livell nazzjonali, reġjonali jew tal-qrati. “Suġġetti oħrajn” jinkludu: stħarriġ fost l-avukati dwar il-funzjonament ta’ ċerti qrati (ES); stħarriġ fost il-partijiet fil-kawżi dwar il-funzjonament ta’ ċerti qrati (LV); stħarriġ fost il-ġudikatura u l-assistenti ġudizzjarji dwar firxa ta’ suġġetti, inklużi l-aċċessibbiltà fiżika u l-faċilitajiet offruti lit-tfal, it-trattament b’rispett tal-partijiet u l-ħtieġa ta’ politika dwar l-għoti tas-sentenzi (MT). Fil-DE sar stħarriġ varjat fil-livell tal-istati federali. Illustrazzjoni 38: Segwitu tal-istħarriġiet imwettqa fost l-utenti tal-qrati jew il-professjonisti legali, 2019 (*) (sors: il-Kummissjoni Ewropea ( )) (*) L-Istati Membri ngħataw punt wieħed għal kull tip ta’ segwitu.



3.2.4. Diġitalizzazzjoni L-użu tat-teknoloġiji tal-informazzjoni u tal-komunikazzjoni (ICT) jista’ jsaħħaħ is-sistemi tal-ġustizzja tal-Istati Membri u jagħmilhom aktar aċċessibbli, effiċjenti, reżiljenti u lesti li jiffaċċjaw sfidi attwali u futuri. Il-pandemija tal-COVID-19 kellha wkoll impatt negattiv fuq is-sistemi tal-ġustizzja nazzjonali u enfasizzat għadd ta’ sfidi li jaffettwaw il-funzjonament tal-ġudikatura. L-edizzjonijiet preċedenti tat-Tabella ta’ Valutazzjoni tal-Ġustizzja tal-UE pprovdew data komparattiva dwar ċerti aspetti tal-ICT fis-sistemi tal-ġustizzja. Kif imħabbar fil-Komunikazzjoni tal-Kummissjoni tat-2 ta’ Diċembru 2020 dwar id-diġitalizzazzjoni tal-ġustizzja fl-UE (), it-Tabella ta’ Valutazzjoni ġiet sostanzjalment miżjuda b’aktar data dwar id-diġitalizzazzjoni fl-Istati Membri. Jenħtieġ li dan jippermetti monitoraġġ aktar fil-fond tal‑oqsma ta’ progress u l-isfidi pendenti. Ġustizzja li tiffavorixxi liċ-ċittadini tirrikjedi li l-informazzjoni dwar is-sistemi ġudizzjarji nazzjonali ma tkunx biss faċilment aċċessibbli iżda tkun imfassla wkoll għal gruppi speċifiċi tas-soċjetà li kieku kienu jsibu diffikultajiet sabiex jaċċessaw l-informazzjoni. L-Illustrazzjoni 39 turi d-disponibbiltà ta’ informazzjoni online dwar aspetti speċifiċi tas-sistemi ġudizzjarji nazzjonali u għal gruppi speċifiċi tas-soċjetà. Illustrazzjoni 39: Disponibbiltà ta’ informazzjoni online dwar is-sistema ġudizzjarja għall-pubbliku ġenerali, 2020(*) (sors: il-Kummissjoni Ewropea ( )) (*) DE: Kull stat federali kif ukoll il-livell federali jiddeċiedu individwalment liema informazzjoni jipprovdu online.



– Regoli dwar il-potenzjal diġitali –

L-użu ta’ soluzzjonijiet diġitali f’kawżi ċivili/kummerċjali, amministrattivi u kriminali spiss jirrikjedi regolamentazzjoni xierqa fir-regoli proċedurali nazzjonali. L-Illustrazzjoni 40 turi l-possibbiltà li diversi atturi jipparteċipaw permezz tat-teknoloġija tal-komunikazzjoni mill-bogħod (bħall-vidjokonferenzi), u tirrifletti s-sitwazzjoni attwali fir-rigward tal-ammissibbiltà tal-evidenza diġitali. Illustrazzjoni 40: Regoli proċedurali li jippermettu t-teknoloġija diġitali fil-qrati f’kawżi ċivili/kummerċjali, amministrattivi u kriminali (*) (*) Għal kull Stat Membru, l-ewwel kolonna tippreżenta regoli proċedurali għal kawżi ċivili/kummerċjali, it-tieni kolonna għal kawżi amministrattivi u t-tielet kolonna għal kawżi kriminali. Il-massimu possibbli: 12-il punt. Għal kull kriterju, ingħataw żewġ punti jekk il-possibbiltà teżisti fil-kawżi ċivili/kummerċjali, amministrattivi u kriminali kollha, rispettivament (f’kawżi kriminali, il-possibbiltà li jinstemgħu l-partijiet kienet maqsuma biex tkopri kemm lill-akkużati kif ukoll lill-vittmi). Il-punti huma diviżi bi tnejn meta l-possibbiltà ma tkunx teżisti fil-kawżi kollha. Għal dawk l-Istati Membri li ma jagħmlu ebda distinzjoni bejn il-kawżi ċivili/kummerċjali u dawk amministrattivi, ingħata l-istess għadd ta’ punti għaż-żewġ oqsma. LU, CY u HR: xejn għal kawżi amministrattivi.



– Użu ta’ għodod diġitali – Lil hinn mir-regoli proċedurali dwar il-potenzjal diġitali, il-qrati u s-servizzi ta’ prosekuzzjoni jeħtieġ li jkollhom stabbiliti l-għodod u l-infrastruttura xierqa li jippermettu komunikazzjoni mill-bogħod u aċċess mill-bogħod sigur għall-post tax-xogħol (Illustrazzjoni 41). Infrastruttura u tagħmir adegwati huma meħtieġa wkoll għall-komunikazzjoni elettronika sigura bejn il-qrati/is-servizzi ta’ prosekuzzjoni u l-professjonisti u l-istituzzjonijiet legali (Illustrazzjonijiet 42 u 43). L-ICT, inkluża t-teknoloġija innovattiva, għandhom rwol importanti fl-appoġġ tal-ħidma tal-awtoritajiet ġudizzjarji, u b’hekk jikkontribwixxu b’mod sinifikanti għall-kwalità tas-sistemi tal-ġustizzja. Id-disponibbiltà ta’ diversi għodod diġitali għad-dispożizzjoni tal-imħallfin, tal-prosekuturi u tal-persunal ġudizzjarju tista’ tissimplifika l-proċessi tax-xogħol, tiżgura allokazzjoni ġusta tal-ammont ta’ xogħol u twassal għal tnaqqis sinifikanti fil-ħin. Illustrazzjoni 41: Użu tat-teknoloġija diġitali mill-qrati u mis-servizzi ta’ prosekuzzjoni (*) (*) Il-massimu possibbli: 7 punti. Għal kull kriterju, ingħata punt wieħed jekk il-qrati u s-servizzi ta’ prosekuzzjoni, rispettivament, jużaw teknoloġija partikolari u ngħataw 0,5 punti meta mhux dejjem jużaw it-teknoloġija.



Komunikazzjoni elettronika sigura tista’ tikkontribwixxi għat-titjib tal-kwalità tas-sistemi tal-ġustizzja. Il-possibbiltà li l-qrati jikkomunikaw b’mod elettroniku bejniethom, kif ukoll ma’ professjonisti legali u istituzzjonijiet oħra, tista’ tissimplifika l-proċessi u tnaqqas il-ħtieġa għal komunikazzjoni bbażata fuq il-karta u l-preżenza fiżika, u dan iwassal għal tnaqqis fit-tul tal-attivitajiet ta’ qabel il-proċess u tal-proċedimenti tal-qorti. Illustrazzjoni 42: Qrati: għodod ta’ komunikazzjoni elettronika (*) (*) Il-massimu possibbli: 5 punti. Għal kull kriterju, ingħata punt wieħed jekk tkun disponibbli komunikazzjoni elettronika sigura għall-qrati. 0,5 ingħataw meta l-possibbiltà ma teżistix fil-kawżi kollha. Is-servizzi ta’ prosekuzzjoni huma essenzjali għall-funzjonament tas-sistema tal-ġustizzja kriminali. Jistgħu jibbenefikaw ukoll minn aċċess għal mezz elettroniku sigur ta’ komunikazzjoni, li jista’ jiffaċilita x-xogħol tagħhom u jwassal għal kwalità mtejba tal-proċedimenti tal-qorti. Il-possibbiltà ta’ komunikazzjoni elettronika sigura bejn is-servizzi ta’ prosekuzzjoni u l-awtoritajiet investigattivi, l-avukati tad-difiża u l-qrati tappoġġa t-tħejjija aktar rapida u effiċjenti tal-proċedimenti quddiem il-qorti. Illustrazzjoni 43: Servizz tal-prosekuzzjoni: għodod ta’ komunikazzjoni elettronika (*) (*) Il-massimu possibbli: 5 punti. Għal kull kriterju, ingħata punt wieħed jekk tkun disponibbli komunikazzjoni elettronika sigura għas-servizzi tal-prosekuzzjoni. 0,5 ingħataw meta l-possibbiltà ma teżistix fil-kawżi kollha. Id-disponibbiltà ta’ għodod ta’ komunikazzjoni elettronika fis-servizz ta’ prosekuzzjoni tinkludi komunikazzjoni mal-avukati impjegati mis-servizz ta’ prosekuzzjoni.





– Aċċess online għall-qrati – Il-kapaċità li jiġu kompluti passi speċifiċi fi proċedura ġudizzjarja b’mezzi elettroniċi hija parti importanti mill-kwalità tas-sistemi tal-ġustizzja. Il-preżentazzjoni elettronika tat-talbiet, il-possibbiltà li proċediment jiġi mmonitorjat u mmexxi online, jew li dokument jiġi nnotifikat b’mod elettroniku jistgħu jiffaċilitaw b’mod tanġibbli l-aċċess għall-ġustizzja għaċ-ċittadini u għan-negozji (jew għar-rappreżentanti legali tagħhom) u jnaqqsu d-dewmien u l-ispejjeż. Id-disponibbiltà ta’ tali servizzi pubbliċi diġitali tgħin biex il-qrati jieħdu pass eqreb lejn iċ-ċittadini u n-negozji, u b’estensjoni twassal għal fiduċja akbar fis-sistema tal-ġustizzja. Illustrazzjoni 44: Soluzzjonijiet diġitali biex jinbdew u jiġu segwiti proċedimenti f’kawżi ċivili/kummerċjali u amministrattivi (*) (*) Il-massimu possibbli: 9 punti. Għal kull kriterju, ingħata punt wieħed jekk il-possibbiltà teżisti fil-kawżi ċivili/kummerċjali u amministrattivi kollha, rispettivament. 0,5 punti ngħataw meta l-possibbiltà ma teżistix fil-kawżi kollha. Għal dawk l-Istati Membri li ma jagħmlu ebda distinzjoni bejn il-kawżi ċivili/kummerċjali u dawk amministrattivi, ingħata l-istess għadd ta’ punti għaż-żewġ oqsma. HR: xejn għal kawżi amministrattivi.



L-użu ta’ għodod diġitali għat-twettiq u s-segwitu ta’ proċedimenti tal-qorti f’kawżi kriminali, jista’ jgħin ukoll biex jiġu ggarantiti d-drittijiet tal-vittmi u tal-akkużati. Pereżempju, is-soluzzjonijiet diġitali jistgħu jipprevedu komunikazzjoni mill-bogħod kunfidenzjali bejn l-akkużati u l-avukati tagħhom, jippermettu lill-akkużati f’detenzjoni jħejju għas-seduta tagħhom, jew jgħinu lill-vittmi tal-kriminalità biex jevitaw vittimizzazzjoni sekondarja. Illustrazzjoni 45: Soluzzjonijiet diġitali għat-twettiq u s-segwitu ta’ proċedimenti tal-qorti f’kawżi kriminali (*) (*) Il-massimu possibbli: 6 punti. Għal kull kriterju, ingħata punt wieħed jekk il-possibbiltà teżisti fil-kawżi kriminali kollha. 0,5 punti ngħataw meta l-possibbiltà ma teżistix fil-kawżi kollha. – Aċċess għas-sentenzi – L-iżgurar tal-aċċess għas-sentenzi online jżid it-trasparenza tas-sistemi tal-ġustizzja, jgħin liċ-ċittadini u n-negozji jifhmu drittijiethom, u jista’ jikkontribwixxi għall-konsistenza fil-ġurisprudenza. L-arranġamenti għall-pubblikazzjoni online tad-deċiżjonijiet ġudizzjarji huma essenzjali sabiex jinħolqu faċilitajiet ta’ tiftix faċli għall-utent ( ), li jagħmlu l-ġurisprudenza aktar aċċessibbli għall-professjonisti legali u għall-pubbliku ġenerali. L-aċċess bla xkiel għall-ġurisprudenza u l-użu mill-ġdid faċli tagħha jippermettu applikazzjonijiet innovattivi ta’ “teknoloġija legali” li jappoġġaw lill-prattikanti. Il-pubblikazzjoni online tad-deċiżjonijiet tal-qrati tirrikjedi li jiġu bbilanċjati diversi interessi, fil-limiti stabbiliti mill-oqfsa legali u ta’ politika. Ir-Regolament Ġenerali dwar il-Protezzjoni tad-Data () japplika bis-sħiħ għall-ipproċessar ta’ data personali mill-qrati. Għandu jinstab bilanċ ġust bejn id-dritt għall-protezzjoni tad-data u d-dritt għall-pubblikazzjoni tad-deċiżjonijiet tal-qrati u għat-trasparenza tas-sistema tal-ġustizzja meta jiġi vvalutat liema data għandha ssir pubblika. Dan huwa partikolarment il-każ fejn ikun hemm interess pubbliku prevalenti li jiġġustifika l-iżvelar ta’ dik id-data. F’ħafna pajjiżi, il-liġi jew il-prattika teħtieġ l-anonimizzazzjoni jew il-psewdonimizzazzjoni ( ) ta’ deċiżjonijiet ġudizzjarji qabel il-pubblikazzjoni, jew b’mod sistematiku jew fuq talba. Id-data prodotta mill-ġudikatura hija rregolata wkoll mil-leġiżlazzjoni tal-UE dwar id-data miftuħa u l-użu mill-ġdid tal-informazzjoni tas-settur pubbliku ( ). Id-disponibbiltà ta’ deċiżjonijiet ġudizzjarji f’format li jinqara mill-magni ( ) tiffaċilita sistema tal-ġustizzja favorevoli għall-użu tal-algoritmi ( ). Illustrazzjoni 46: Aċċess online mill-pubbliku ġenerali għas-sentenzi ppubblikati, 2020 (*) (kawżi ċivili/kummerċjali, amministrattivi u kriminali, l-istanzi kollha) (sors: il-Kummissjoni Ewropea ( )) (*) Il-massimu possibbli: 9 punti. Għal kull istanza tal-qorti, ingħata punt wieħed jekk ikunu disponibbli s-sentenzi kollha għall-kawżi ċivili/kummerċjali u amministrattivi u kriminali, rispettivament, u 0,5 punti meta jkunu disponibbli wħud mis-sentenzi. Għall-Istati Membri li għandhom żewġ istanzi biss tal-qorti, ingħataw punti għat-tliet istanzi billi ġiet riflessa l-ogħla istanza rispettiva tal-istanza li ma teżistix. Għal dawk l-Istati Membri li ma jagħmlu ebda distinzjoni bejn iż-żewġ oqsma tad-dritt (ċivili/kummerċjali u amministrattiva), ingħata l-istess għadd ta’ punti għaż-żewġ oqsma. BE: għall-kawżi ċivili u kriminali, kull qorti hija inkarigata li tiddeċiedi dwar il-pubblikazzjoni tas-sentenzi tagħha. DE: kull stat federali jiddeċiedi dwar id-disponibbiltà online tas-sentenzi tal-prim’istanza. IE: għal kawżi kriminali, il-kawżi sommarji ġeneralment ma humiex soġġetti għal sentenza bil-miktub. AT: għall-prim’istanza u għat-tieni istanza, l-imħallfin jiddeċiedu liema sentenzi jiġu ppubblikati. Id-deċiżjonijiet tal-Qorti Suprema, li jiċħdu appell mingħajr raġunament sostanzjali ma jiġux ippubblikati. NL: il-qrati jiddeċiedu dwar il-pubblikazzjoni skont kriterji pubblikati. PT: għal kawżi ċivili u kriminali, kummissjoni fil-qorti tiddeċiedi dwar il-pubblikazzjoni. SK: għall-kawżi ċivili u kriminali, id-deċiżjonijiet mogħtija fi proċedimenti li fihom il-pubbliku huwa eskluż mill-proċess u l-ordnijiet ta’ ħlas ma jiġux ippubblikati. FI: il-qrati jiddeċiedu liema sentenzi jiġu ppubblikati. Illustrazzjoni 47: Arranġamenti għall-produzzjoni ta’ deċiżjonijiet ġudizzjarji li jinqraw mill-magni, 2020 (*) (kawżi ċivili/kummerċjali, amministrattivi u kriminali, l-istanzi kollha) (sors: il-Kummissjoni Ewropea ( ))

(*) Il-massimu possibbli: 24 punt għal kull tip ta’ kawżi. Għal kull waħda mit-tliet istanzi (il-prim’istanza, it-tieni istanza, l-aħħar istanza) jista’ jingħata punt wieħed jekk ikunu koperti d-deċiżjonijiet ġudizzjarji kollha. Jekk jiġu koperti biss xi deċiżjonijiet ġudizzjarji f’istanza partikolari, jingħata nofs punt biss. Meta Stat Membru jkollu żewġ istanzi biss, ingħataw punti għal tliet istanzi billi ġiet riflessa l-ogħla istanza rispettiva bħala l-istanza li ma teżistix. Għal dawk l-Istati Membri li ma jagħmlux distinzjoni bejn kawżi amministrattivi u ċivili/kummerċjali, ġew allokati l-istess punti għaż-żewġ oqsma tad-dritt. ES: L-użu tal-bażi ta’ data tal-Kunsill Ġenerali għall-Ġudikatura (CGPJ) għal finijiet kummerċjali, jew it-tniżżil massiv ta’ informazzjoni mhuwiex permess. L-użu mill-ġdid ta’ din l-informazzjoni għall-elaborazzjoni ta’ bażijiet ta’ data jew għal finijiet kummerċjali jrid isegwi l-proċedura u l-kundizzjonijiet stabbiliti mis-CGPJ permezz taċ-Ċentru ta’ Dokumentazzjoni Ġudizzjarja tiegħu. IE: L-anonimizzazzjoni tas-sentenzi ssir fi proċedimenti kriminali (jiġifieri fejn l-istatut ikun jirrikjedi, jew imħallef ikun ordna, f’konformità mal-prinċipji stabbiliti fil-ġurisprudenza, li l-identitajiet tal-partijiet jew tal-persuni ma jiġux żvelati), u l-imħallef inkwistjoni jkun meħtieġ jindika l-editjar li jkun irid isir ta’ kwalunkwe kontenut li jista’ jwassal għall-identifikazzjoni ta’ persuna li l-identità tagħha jenħtieġ li tiġi protetta.

3.2.5. Sommarju dwar il-kwalità tas-sistemi tal-ġustizzja Aċċess faċli, riżorsi adegwati, għodod ta’ valutazzjoni effettivi u diġitalizzazzjoni huma fatturi ewlenin li jikkontribwixxu għal kwalità għolja tas-sistemi tal-ġustizzja. Iċ-ċittadini u n-negozji jistennew deċiżjonijiet ta’ kwalità għolja minn sistema tal-ġustizzja effettiva. It-Tabella ta’ Valutazzjoni tal-Ġustizzja tal-UE tal-2021 tiżviluppa l-analiżi komparattiva tagħha ta’ dawn il-fatturi. Aċċessibbiltà Din l-edizzjoni tħares mill-ġdid lejn għadd ta’ elementi li jikkontribwixxu għal sistema tal-ġustizzja li tiffavorixxi liċ-ċittadini: ·Id-disponibbiltà tal-għajnuna legali u l-livell ta’ tariffi tal-qorti għandhom impatt kbir fuq l-aċċess għall-ġustizzja, b’mod partikolari għall-persuni li jgħixu fil-faqar. L-Illustrazzjoni 23 turi li, f’xi Stati Membri, il-konsumaturi li l-introjtu tagħhom huwa anqas mis-soll tal-faqar tal-Eurostat ma jirċievu ebda għajnuna legali. Meta mqabbla mal-2019, l-aċċessibbiltà tal-għajnuna legali saret aktar limitata f’madwar terz tal-Istati Membri u twessgħet f’ħames Stati Membri, speċjalment fir-rigward tal-għajnuna legali parzjali. Dan l-iżvilupp huwa konformi max-xejra fit-tul, fejn l-għajnuna legali saret anqas aċċessibbli f’xi Stati Membri. Il-livell tat-tariffi tal-qorti (Illustrazzjoni 24) baqa’ fil-biċċa l-kbira stabbli mill-2016, għalkemm diversi Stati Membri għollew il-livell tat-tariffi tal-qorti għal talbiet ta’ valur baxx. Il-piż tat-tariffi tal-qorti għadu proporzjonalment ogħla għal talbiet ta’ valur baxx. Id-diffikultà sabiex wieħed jibbenefika minn għajnuna legali flimkien ma’ livelli għoljin tat-tariffi tal-qorti f’xi Stati Membri jista’ jkollhom effett dissważiv fuq persuni li jgħixu fil-faqar sabiex jaċċessaw il-ġustizzja. ·Il-livell tat-tariffi tal-qorti għal litigazzjoni kummerċjali (Illustrazzjoni 25) ivarja ħafna fost l-Istati Membri (minn 0,1 % sa 6 % tal-valur tat-talba), u żewġ Stati Membri biss ma għandhom l-ebda tariffa tal-qorti. L-Illustrazzjoni 26 turi sa liema punt l-ispejjeż legali jistgħu jiġu rkuprati mill-parti rebbieħa f’kawża kummerċjali. Differenzi kbar fir-rigward tal-potenzjal ta’ rkupru tat-tariffi legali għall-fażi kontenzjuża jidhru kemm bejn l-Istati Membri b’sistema ta’ tariffi statutorji u dawk mingħajr, kif ukoll fi ħdan dawn il-gruppi (b’mod partikolari bejn sistemi ta’ tariffi statutorji xi ftit jew wisq ġenerużi). Barra minn hekk, f’ħafna Stati Membri, il-potenzjal ta’ rkupru tal-ispejjeż legali jiddependi fuq id-diskrezzjoni tal-qrati. Il-livell ta’ ġenerożità tas-sistema għall-irkupru tat-tariffi legali jista’ jkollu effett ta’ inċentiv jew ta’ deterrent fuq il-probabbiltà li tiġi ppreżentata kawża, u għalhekk fuq l-aċċess ġenerali għall-ġustizzja. ·It-Tabella ta’ Valutazzjoni tal-Ġustizzja tal-UE tal-2021 testendi l-analiżi tal-modi li bihom l-Istati Membri jippromwovu l-użu volontarju ta’ metodi ta’ soluzzjoni alternattiva għat-tilwim (ADR) (Illustrazzjoni 27) għal tilwim privat, b’mod partikolari l-possibbiltà li jintużaw teknoloġiji diġitali. 17-il Stat Membru jipprevedu l-possibbiltà li jinbdew proċedimenti jew li titressaq talba u tiġi ppreżentata evidenza dokumentata online f’mill-anqas ċerti tipi ta’ tilwim. F’19-il Stat Membru, il-partijiet jistgħu jiġu informati b’mod elettroniku dwar il-bidu u l-passi differenti tal-proċedura u fi 12-il Stat Membru, jistgħu jħallsu t-tariffi applikabbli online. Fi tmien Stati Membri, jistgħu jintużaw teknoloġiji bħal applikazzjonijiet ta’ intelliġenza artifiċjali jew chatbots biex tiġi ffaċilitata l-preżentata u s-soluzzjoni tat-tilwim. ·Għat-tieni darba, it-Tabella ta’ Valutazzjoni tal-Ġustizzja tal-UE tal-2021 tippreżenta ħarsa ġenerali konsolidata tal-miżuri meħuda mill-Istati Membri għal sistema tal-ġustizzja adattata għat-tfal (Illustrazzjoni 28). Kważi l-Istati Membri kollha jagħmlu tal-anqas xi akkomodazzjoni, l-aktar permezz ta’ miżuri għal seduti adattati għat-tfal (inkluż l-ambjent) u miżuri sabiex jiġu evitati diversi seduti għat-tfal. Kważi l-Istati Membri kollha jipprevedu wkoll korsijiet ta’ taħriġ għall-imħallfin dwar ġustizzja adattata għat-tfal. Riżorsi Sistemi tal-ġustizzja ta’ kwalità għolja fl-Istati Membri jirrikjedu livelli suffiċjenti ta’ riżorsi finanzjarji u umani, inklużi l-investimenti neċessarji fl-infrastruttura fiżika u teknika, taħriġ inizjali u kontinwu xieraq, kif ukoll diversità fost l-imħallfin, inkluż bilanċ bejn il-ġeneri. It-Tabella ta’ Valutazzjoni tal-Ġustizzja tal-UE tal-2021: ·F’termini ta’ riżorsi finanzjarji, id-data turi li, b’mod ġenerali, fl-2019, in-nefqa totali tal-gvern estiż fuq il-qrati għadha fil-parti l-kbira stabbli fl-Istati Membri, b’differenzi sinifikanti fl-ammonti attwali, kemm f’EUR għal kull abitant kif ukoll bħala perċentwal tal-PDG bejn l-Istati Membri, li baqgħu jippersistu (Illustrazzjonijiet 29 u 30). Kważi l-Istati Membri kollha żiedu n-nefqa tagħhom per capita fl-2019 (żieda meta mqabbla mal-2018) u l-maġġoranza żiedu wkoll in-nefqa tagħhom bħala perċentwal tal-PDG. ·Bħal fl-2020, it-Tabella ta’ Valutazzjoni tal-Ġustizzja tal-UE tal-2021 turi wkoll it-tqassim tan-nefqa totali f’kategoriji differenti abbażi tad-data miġbura mill-Eurostat. L-Illustrazzjoni 31 turi differenzi kbar fix-xejriet tal-infiq fost l-Istati Membri. Minn naħa waħda, filwaqt li l-pagi u s-salarji tal-imħallfin u l-persunal tal-qorti (inklużi l-kontribuzzjonijiet soċjali) jirrappreżentaw l-akbar sehem fil-maġġoranza tal-Istati Membri, l-investiment f’assi fissi bħall-bini tal-qrati u softwer jippreżenta sehem aktar baxx. Min-naħa l-oħra, in-nefqa fuq l-ispejjeż operattivi (eż. kirjiet tal-bini, għajnuna legali u oġġetti konsumabbli oħra) hija ferm ogħla f’ċerti Stati Membri milli f’ħafna mill-oħrajn. Dan it-tqassim baqa’ relattivament stabbli minn sena għall-oħra. ·In-nisa għadhom jirrappreżentaw anqas minn 50 fil-mija tal-imħallfin fil-livell tal-Qrati Supremi fil-biċċa l-kbira tal-Istati Membri (Illustrazzjoni 33). L-evoluzzjoni matul il-perjodu ta’ tliet snin mill-2018 sal-2020 turi li x-xejriet ivarjaw bejn l-Istati Membri, iżda s-sehem ta’ mħallfin nisa fil-Qrati Supremi żdied mill-2010 f’ħafna mill-Istati Membri. ·Rigward it-taħriġ tal-imħallfin, filwaqt li kważi l-Istati Membri kollha jipprovdu tal-anqas xi taħriġ kontinwu dwar is-sengħa tal-imħallef, anqas fosthom joffru taħriġ dwar il-ħiliet fl-IT, il-ġestjoni tal-qorti u l-etika ġudizzjarja. Meta mqabbel mas-sena preċedenti, is-sehem tal-imħallfin li jipparteċipaw fit-taħriġ dwar il-ħiliet tal-IT żdied bi ftit (Illustrazzjoni 35). Rigward it-taħriġ għall-komunikazzjoni ma’ gruppi vulnerabbli ta’ partijiet (Illustrazzjoni 36), il-biċċa l-kbira tal-Istati Membri jipprovdu taħriġ dwar il-vittmi ta’ vjolenza bbażata fuq il-ġeneru u aktar minn nofs l-Istati Membri jipprovdu taħriġ dwar prattiki sensittivi għall-ġeneru, dwar dawk li jfittxu l-ażil jew persuni bi sfond kulturali, reliġjuż, etniku jew lingwistiku differenti. It-taħriġ dwar il-komunikazzjoni ma’ persuni neqsin mid-dawl jew mis-smigħ huwa disponibbli f’madwar nofs l-Istati Membri. It-taħriġ dwar is-sensibilizzazzjoni u l-indirizzar tad-diżinformazzjoni huwa disponibbli biss fi ftit aktar minn nofs l-Istati Membri. Għodod ta’ valutazzjoni ·L-użu tal-istħarriġiet fost l-utenti tal-qrati u l-professjonisti legali (Illustrazzjoni 37) kien kemxejn ogħla fl-2019 milli fis-snin preċedenti, b’għadd stabbli ta’ Stati Membri li qed jagħżlu li ma jwettqu l-ebda stħarriġ. Madankollu, jidher li hemm xi differenzi fir-rigward ta’ liema Stati Membri ma wettqux stħarriġiet, li jindika li kultant l-istħarriġiet isiru biss kull sentejn jew kull ftit snin. L-aċċessibbiltà, is-servizz għall-klijenti, is-seduti tal-qorti u s-sentenzi, kif ukoll il-fiduċja ġenerali fis-sistema tal-ġustizzja, għadhom suġġetti rikorrenti tal-istħarriġiet, iżda huma biss ftit l-Istati Membri li staqsew dwar is-sodisfazzjon tal-gruppi bi bżonnijiet speċjali jew dwar l-għarfien tal-individwi dwar id-drittijiet tagħhom. L-Istati Membri kollha li użaw l-istħarriġiet żguraw ukoll segwitu (Illustrazzjoni 38), għalkemm il-firxa ta’ dan is-segwitu kompliet tvarja bil-bosta. Ir-riżultati ġeneralment ikkontribwew għal rapporti annwali jew speċifiċi u f’ħafna Stati Membri kkontribwew għal evalwazzjoni jew intużaw sabiex tiġi identifikata l-ħtieġa li tiġi emendata l-leġiżlazzjoni. Diġitalizzazzjoni ·Mill-edizzjoni tagħha tal-2021, it-Tabella ta’ Valutazzjoni tal-Ġustizzja tal-UE tinkludi komponent estiż li jeżamina fid-dettall aspetti relatati mad-diġitalizzazzjoni tal-ġustizzja. Għalkemm il-biċċa l-kbira tal-Istati Membri diġà jużaw soluzzjonijiet diġitali f’kuntesti differenti u sa ċertu punt, hemm lok sinifikanti għal titjib. ·Kważi l-Istati Membri kollha jipprovdu aċċess għal xi informazzjoni online dwar is-sistema ġudizzjarja tagħhom, inkluż portal elettroniku ċentralizzat b’formoli online u edukazzjoni interattiva dwar id-drittijiet legali (Illustrazzjoni 39). Jidhru differenzi fil-kontenut tal-informazzjoni u f’kemm dan huwa adegwat sabiex jissodisfa l-ħtiġijiet tal-persuni. Pereżempju, għadd limitat biss ta’ Stati Membri (12) jippermettu lin-nies jiskopru jekk humiex eliġibbli għall-għajnuna legali permezz ta’ simulazzjoni interattiva online. Madankollu, sit web b’formoli online għall-pubbliku u għall-kumpaniji jew informazzjoni għal dawk li ma jitkellmux il-lingwa nazzjonali hija disponibbli fil-maġġoranza tal-Istati Membri. ·Anqas minn nofs l-Istati Membri għandhom regoli proċedurali b’potenzjal diġitali, li jippermettu l-użu ta’ komunikazzjoni mill-bogħod u l-ammissibbiltà tal-evidenza f’format diġitali biss. Fil-bqija tal-Istati Membri dan huwa possibbli biss f’sitwazzjonijiet limitati. ·Rigward l-użu tat-teknoloġija diġitali mill-qrati u mis-servizzi ta’ prosekuzzjoni, il-maġġoranza tal-Istati Membri diġà għandhom għodod diġitali differenti għad-dispożizzjoni tal-qrati, tal-prosekuturi u tal-membri tal-persunal. Filwaqt li l-biċċa l-kbira tal-Istati Membri għandhom fis-seħħ sistemi ta’ ġestjoni tal-kawżi, sistemi ta’ vidjokonferenzi u l-possibbiltà għat-telexogħol, għad hemm bżonn ta’ aktar progress bil-għan li s-sistemi ta’ allokazzjoni awtomatika tal-kawżi, l-intelliġenza artifiċjali u l-għodod ibbażati fuq il-blockchain isiru aktar disponibbli. ·Fil-biċċa l-kbira tal-Istati Membri, il-qrati għandhom għad-dispożizzjoni tagħhom għodod elettroniċi siguri għall-komunikazzjoni. Madankollu, f’għadd ta’ Stati Membri, il-qrati jistgħu jikkomunikaw permezz ta’ soluzzjonijiet elettroniċi siguri biss ma’ ċerti professjonisti legali u/jew awtoritajiet nazzjonali. Fil-każ tas-servizzi ta’ prosekuzzjoni, anqas minn terz tal-Istati Membri jipprevedu b’mod komprensiv komunikazzjoni elettronika sigura ma’ professjonisti legali u istituzzjonijiet nazzjonali. ·F’kawżi ċivili/kummerċjali u amministrattivi, il-biċċa l-kbira tal-Istati Membri jipprovdu liċ-ċittadini u lin-negozji (jew lir-rappreżentanti legali tagħhom) aċċess online għall-kawżi pendenti jew magħluqa tagħhom, għalkemm f’diversi gradi. Madankollu, f’kawżi kriminali fil-maġġoranza tal-Istati Membri, l-akkużati u l-vittmi għandhom possibbiltajiet limitati ħafna biex isegwu jew iwettqu parti mill-kawża tagħhom bl-użu ta’ soluzzjonijiet diġitali, filwaqt li f’xi Stati Membri din il-possibbiltà ma teżistix. ·Meta mqabbel mas-snin preċedenti, ma kienx hemm progress fl-aċċess online għas-sentenzi tal-qorti (Illustrazzjoni 46), b’mod partikolari għall-pubblikazzjoni tas-sentenzi fl-ogħla istanza: 17-il Stat Membru jippubblikaw is-sentenzi ċivili/kummerċjali u amministrattivi kollha u 15-il Stat Membru jippubblikaw ukoll is-sentenzi kriminali fl-ogħla istanza. Dawn in-numri jistiednu lill-Istati Membri kollha sabiex ikomplu jagħmlu progress billi d-deċiżjonijiet tal-ogħla istanza għandhom rwol importanti għall-konsistenza tal-ġurisprudenza. Lanqas ma sar progress fil-pubblikazzjoni tas-sentenzi fil-qrati tat-tieni istanza. Fl-2020, disa’ Stati Membri biss ippubblikaw is-sentenzi ċivili/kummerċjali u amministrattivi kollha tal-qrati tat-tieni istanza online u sitt Stati Membri għamlu dan għas-sentenzi kriminali tat-tieni istanza, li huwa anqas milli kien fl-2019. ·It-Tabella ta’ Valutazzjoni tal-Ġustizzja tal-UE tal-2021 tkompli tanalizza l-arranġamenti fis-seħħ fl-Istati Membri li jistgħu jgħinu biex jiġu prodotti deċiżjonijiet ġudizzjarji li jinqraw minn magna (Illustrazzjoni 47). L-Istati Membri kollha għandhom tal-anqas xi arranġamenti fis-seħħ għal kawżi ċivili/kummerċjali, amministrattivi u kriminali fejn tista’ tiġi osservata differenza konsiderevoli fost l-Istati Membri. Jidher li l-qrati amministrattivi huma relattivament aktar avvanzati fil-ħolqien ta’ fatturi li jippermettu sistema ta’ ġustizzja li tiffavorixxi l-algoritmi. B’mod ġenerali, tista’ tiġi osservata tendenza lejn l-introduzzjoni ta’ aktar arranġamenti, b’mod partikolari għad-disponibbiltà ta’ metadata f’sentenzi dwar kliem ewlieni, id-data tad-deċiżjonijiet u r-regolamentazzjoni tad-data personali fis-sentenzi ppubblikati. Meta mqabbla mal-2019, il-biċċa l-kbira tal-Istati Membri rrapportaw titjib fl-2020. Is-sistemi tal-ġustizzja fejn ġew implimentati arranġamenti għall-immudellar tas-sentenzi skont standards li jippermettu li jinqraw minn magni jidher li għandhom il-potenzjal li jiksbu riżultati aħjar fil-futur.



3.3. Indipendenza L-indipendenza ġudizzjarja, li hija integrali għall-kompitu tat-teħid ta’ deċiżjonijiet ġudizzjarji, hija rekwiżit li joħroġ mill-prinċipju ta’ protezzjoni ġudizzjarja effettiva msemmi fl-Artikolu 19 tat-TUE, u mid-dritt għal rimedju effettiv quddiem qorti jew tribunal imnaqqax fl-Artikolu 47 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-UE ( ). Dak ir-rekwiżit jippreżumi: (a) indipendenza esterna, meta l-korp ikkonċernat jeżerċita l-funzjonijiet tiegħu b'mod awtonomu, mingħajr ma jkun suġġett għal ebda restrizzjoni ġerarkika jew ta’ subordinazzjoni fil-konfront ta’ korp ieħor u mingħajr ma jirċievi ordnijiet jew istruzzjonijiet minn kwalunkwe sors, ikun xi jkun, sabiex b’hekk ikun protett kontra l-interventi jew il-pressjonijiet esterni li jistgħu jippreġudikaw l-indipendenza tal-ġudizzju tal-membri tiegħu u li jistgħu jinfluwenzaw id-deċiżjonijiet tagħhom; u (b) indipendenza u imparzjalità interni, meta tinżamm distanza ugwali fil-konfront tal-partijiet fil-proċedimenti u tal-interessi rispettivi tagħhom fir-rigward tas-suġġett ta’ dawn il-proċedimenti. ( ). L-indipendenza ġudizzjarja tiggarantixxi li jkunu protetti d-drittijiet kollha li l-individwi jiksbu mid-dritt tal-UE u li jkunu ssalvagwardjati l-valuri komuni għall-Istati Membri stabbiliti fl-Artikolu 2 tat-TUE, b’mod partikolari l-valur tal-istat tad-dritt ( ). Il-preservazzjoni tal-ordinament ġuridiku tal-UE hija fundamentali għaċ-ċittadini u għan-negozji kollha li d-drittijiet u l-libertajiet tagħhom huma protetti mid-dritt tal-UE. Il-perċezzjoni tal-indipendenza tal-ġudikatura hija fattur li jsaħħaħ it-tkabbir, hekk kif il-perċezzjoni ta’ nuqqas ta’ indipendenza tista’ tiskoraġġixxi l-investimenti ( ). Minbarra indikaturi dwar l-indipendenza ġudizzjarja perċepita minn diversi sorsi, it-Tabella ta’ Valutazzjoni tippreżenta għadd ta’ indikaturi dwar kif is-sistemi tal-ġustizzja huma organizzati sabiex jipproteġu l-indipendenza ġudizzjarja f’ċerti tipi ta’ sitwazzjonijiet fejn l-indipendenza tagħhom tista’ tkun f’riskju. Billi tirrifletti l-input min-Network Ewropew tal-Kunsilli għall-Ġudikatura (ENCJ), in-Network tal-Presidenti tal-Qrati Ġudizzjarji Supremi tal-UE (NPSJC), u mill-Grupp ta’ Esperti dwar il-Ħasil tal-Flus u l-Finanzjament tat-Terroriżmu, it-Tabella ta’ Valutazzjoni turi indikaturi dwar l-awtoritajiet involuti u l-istatus tal-kandidati għall-ħatra tal-imħallfin tal-Qorti Suprema, ħarsa ġenerali lejn is-setgħat ġerarkiċi fis-servizzi tal-prosekuzzjoni, kif ukoll il-possibbiltà li jkun hemm rieżami ta’ deċiżjoni ta’ prosekutur li ma jiħux azzjoni kriminali.

3.3.1. Perċezzjoni tal-indipendenza ġudizzjarja Illustrazzjoni 48: Perċezzjoni tal-indipendenza tal-qrati u tal-imħallfin fost il-pubbliku ġenerali (*) (sors: Ewrobarometru ( ) — kuluri ċari: 2016, 2019 u 2020, kuluri skuri: 2021) (*) L-Istati Membri huma mqassmin l-ewwel skont il-perċentwal ta’ rispondenti li ddikjaraw li l-indipendenza tal-qrati u tal-imħallfin hija tajba ħafna jew pjuttost tajba (total tajba); jekk xi Stati Membri għandhom l-istess perċentwal ta’ total