IL-KUMMISSJONI EWROPEA Brussell, 22.11.2017 COM(2017) 674 final ABBOZZ TAR-RAPPORT KONĠUNT DWAR L-IMPJIEGI

MILL-KUMMISSJONI U MILL-KUNSILL

li jakkumpanja l-Komunikazzjoni tal-Kummissjoni dwar l-Istħarriġ Annwali dwar it-Tkabbir 2018



WERREJ DAĦLA MESSAĠĠI EWLENIN 1. ĦARSA ĠENERALI LEJN IX-XEJRIET U L-ISFIDI SOĊJALI U TAS-SUQ TAX-XOGĦOL FL-UNJONI EWROPEA 1.1 Xejriet tas-suq tax-xogħol 1.2 Xejriet soċjali 2. SNAPSHOTS MIT-TABELLA TA’ VALUTAZZJONI SOĊJALI 2.1 It-tabella ta’ valutazzjoni spjegata 2.2 Evidenza mit-tabella ta’ valutazzjoni soċjali 3. L-IMPJIEGI U R-RIFORMI SOĊJALI – IL-PRESTAZZJONI U L-AZZJONI TAL-ISTATI MEMBRI 3.1 Linja gwida 5: Nagħtu spinta lid-domanda għall-ħaddiema 3.1.1 Indikaturi ewlenin 3.1.2 Rispons tal-politika 3.2 Linja gwida 6: It-tisħiħ tal-provvista, tal-ħiliet u tal-kompetenzi ta’ ħaddiema 3.2.1 Indikaturi ewlenin 3.2.2 Rispons tal-politika 3.3 Linja gwida 7: Tisħiħ tal-funzjonament tas-swieq tax-xogħol 3.3.1 Indikaturi ewlenin

3.3.2 Rispons tal-politika 3.4 Inrawmu l-inklużjoni soċjali, niġġieldu l-faqar u nippromwovu l-opportunitajiet indaqs 3.4.1 Indikaturi ewlenin 3.4.2 Rispons tal-politika ANNESSI

DAĦLA Ir-Rapport Konġunt dwar l-Impjiegi (JER) hu mandat mill-Artikolu 148 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea (TFUE). Hu parti mill-Pakkett tal-ħarifa, li jinkludi l-Istħarriġ Annwali dwar it-Tkabbir li jniedi ċ-ċiklu tas-Semestru Ewropew. Ir-Rapport Konġunt dwar l-Impjiegi jipprovdi ħarsa ġenerali annwali lejn l-iżviluppi ewlenin fl-impjiegi u soċjali fl-Ewropa kif ukoll lejn l-azzjonijiet ta’ riforma tal-Istati Membri, f’konformità mal-Linji Gwida għal-Linji Politiċi dwar l-Impjiegi tal-Istati Membri . Ir-rapportar dwar dawn ir-riformi jsegwi l-istruttura tal-Linji Gwida: għoti ta’ spinta lid-domanda għall-ħaddiema (Linja Gwida 5), tisħiħ tal-provvista ta’ ħaddiema, tal-ħiliet u tal-kompetenzi (Linja Gwida 6), tisħiħ tal-funzjonament tas-swieq tax-xogħol (Linja Gwida 7), u trawwim tal-inklużjoni soċjali, ġlieda kontra l-faqar u promozzjoni tal-opportunitajiet indaqs (Linja Gwida 8). Barra minn hekk, ir-Rapport Konġunt tal-2018 dwar l-Impjiegi jissorvelja l-prestazzjoni tal-Istati Membri b’rabta mal-Pilastru Ewropew tad-Drittijiet Soċjali. Il-Pilastru, iffirmat bħala Proklamazzjoni interistituzzjonali mill-Parlament Ewropew, mill-Kunsill u mill-Kummissjoni fis-17 ta’ Novembru 2017, jidentifika l-prinċipji u d-drittijiet fi tliet oqsma: i) l-opportunitajiet indaqs u l-aċċess għas-suq tax-xogħol, ii) il-kundizzjonijiet ġusti tax-xogħol, u iii) il-protezzjoni soċjali u l-inklużjoni. Il-monitoraġġ tal-progress f’dawn l-oqsma hu sostnut, b’mod partikolari, minn analiżi dettaljata tat-Tabella ta’ Valutazzjoni Soċjali li takkumpanja l-Pilastru. Ir-Rapport Konġunt dwar l-Impjiegi hu mqassam kif ġej: il-kapitolu introduttorju (Kapitolu 1) jirrapporta dwar is-suq tax-xogħol u x-xejriet soċjali ewlenin fl-Unjoni Ewropea biex jispjega l-kuntest. Il-Kapitolu 2 jippreżenta r-riżultati ewlenin mill-analiżi tat-tabella ta’ valutazzjoni soċjali assoċjata mal-Pilastru Ewropew tad-Drittijiet Soċjali. Il-Kapitolu 3 jipprovdi deskrizzjoni dettaljata fost il-pajjiżi tal-indikaturi ewlenin (inkluż mit-tabella ta’ valutazzjoni soċjali) u tal-politiki implimentati mill-Istati Membri biex jindirizzaw il-Linji Gwida għal-Linji Politiċi dwar l-Impjiegi.



MESSAĠĠI EWLENIN Mill-analiżi fir-Rapport joħorġu l-messaġġi ewlenin li ġejjin: L-espansjoni ekonomika, li issa laħqet lill-Istati Membri kollha, hi akkumpanjata b’titjib kostanti fis-suq tax-xogħol u fis-sitwazzjoni soċjali. Bħala medja għall-UE, 11 minn kull 14-il indikatur tat-tabella ta’ valutazzjoni soċjali, li jissorveljaw il-progress fil-Pilastru Ewropew tad-Drittijiet Soċjali, irreġistraw titjib mis-sena l-oħra. Mit-tlieta li jifdal, tnejn huma fil-parti l-kbira l-istess u wieħed biss (l-impatt tat-trasferimenti soċjali fuq it-tnaqqis tal-faqar) mar ftit lura, għad li b’xejriet ferm differenzjati fil-livell tal-pajjiżi. B’mod ġenerali, din l-evidenza tindika progress kurrenti fir-rigward tat-tliet kapitoli tal-Pilastru, sostnut mill-irkupru b’saħħtu u minn sforzi riċenti ta’ riforma. Xorta waħda ġew identifikati sfidi fi prinċipji speċifiċi tal-Pilastru għall-maġġoranza tal-Istati Membri, kif enfasizzat fit-test ewlieni tar-rapport. Dawn se jkunu wkoll is-suġġett ta’ analiżi fil-fond fir-Rapporti tal-Pajjiżi tas-Semestru Ewropew. Il-ħolqien tax-xogħol irpilja u l-impjiegi għadhom qed jespandu b’pass kostanti. Fit-tieni kwart tal-2017 kien hemm madwar 235,4 miljun ruħ b’impjieg fl-UE (156 miljun fiż-żona tal-euro), l-ogħla livell li qatt ġie rreġistrat. L-impjiegi qabżu l-quċċata li kienu laħqu qabel il-kriżi fl-2008 b’1,7 %. Meta mqabbla mal-livell inferjuri f’nofs l-2013, 11-il miljun ruħ oħra issa għandhom impjieg fl-UE. Bil-pass attwali, u b’rata ta’ impjieg ta’ 72,2 % fit-tieni kwart tal-2017, il-mira tal-Ewropa2020 ta’ 75 % għar-rata ta’ impjieg tista’ tkun fil-viċin. L-indikaturi ewlenin tas-suq tax-xogħol raw tisħiħ ġenerali. Ir-rata tal-qgħad kompliet bit-tnaqqis osservat minn nofs l-2013. F’Awwissu 2017, din naqset għal 7,6 % fl-UE (u 9,1 % fiż-żona tal-euro), l-inqas livell fl-UE sa minn Diċembru 2008 (Frar 2009 fiż-żona tal-euro), u riesqa lejn l-inqas livell ta’ 6,8 % irreġistrat f’Marzu 2008. Il-qgħad fost iż-żgħażagħ u l-qgħad fit-tul komplew jonqsu b’pass kostanti wkoll. Ir-rati ta’ attività, li qatt ma niżlu matul il-kriżi, għadhom qed jiżdiedu kważi fl-Istati Membri kollha. Filwaqt li l-Istati Membri kollha wrew titjib, jistgħu jiġu osservati differenzi tassew sostanzjali. Ir-rata tal-qgħad tvarja minn 3,1 % fir-Repubblika Ċeka u 3,8 % fil-Ġermanja sa 17, 3 % fi Spanja u 21,6 % fil-Greċja (it-tieni kwart tal-2017). Ir-rata ta’ impjieg tvarja minn 57,7 % fil-Greċja u 62,1 % fl-Italja sa 79,3 % fil-Ġermanja u 82 % fl-Iżvezja (it-tieni kwart tal-2017). F’ħafna Stati Membri, ir-rati ta’ impjieg għad għandhom triq twila sakemm jirkupraw mill-kriżi u biex b’mod partikolari jilħqu l-miri nazzjonali tal-Ewropa 2020. L-użu subottimali tal-forza tax-xogħol qed jonqos iżda għadu sostanzjali anki f’pajjiżi fejn il-qgħad hu baxx. Matul l-irkupru, in-numru totali ta’ sigħat maħduma żdied b’rata ferm iktar bil-mod mil-livelli ta’ impjieg. Ta’ min jgħid li s-sigħat maħduma għal kull persuna impjegata qed jibqgħu stabbli għal madwar 3 % inqas mil-livell ta’ qabel il-kriżi. Barra minn hekk, ir-rata tax-xogħol part-time (forzat) għadha għolja, għad li l-impjiegi full-time żdiedu fl-2016. Filwaqt li l-irkurpu qed jagħti spinta lill-ħolqien ta’ impjiegi permanenti kif ukoll temporanji, is-sehem ta’ impjegati b’terminu fiss għadu stabbli (għal madwar 14 %) fl-UE. It-taħlita ta’ ishma għolja ta’ kuntratti b’terminu fiss u ta’ rati baxxi ta’ tranżizzjoni lejn impjiegi permanenti tindika segmentazzjoni tas-suq tax-xogħol f’numru ta’ Stati Membri. L-impjiegi indipendenti żdiedu b’mod marġinali biss (b’0,3 %) fl-2016, b’żieda ikbar fost il-ħaddiema għal rashom mingħajr impjegati. Minkejja t-titjib fis-suq tax-xogħol, it-tkabbir fil-pagi għadu baxx f’ħafna mill-pajjiżi. Id-dinamika ġenerali modesta tal-pagi tista’ tiġi spjegata min-nuqqasijiet li jifdal fis-suq tax-xogħol, minn tkabbir batut fil-produttività u minn aspettattivi dwar l-inflazzjoni baxxa. Barra minn hekk, fil-perjodu bejn l-2014 u l-2016, it-tkabbir reali fil-pagi ma laħħaqx mat-tkabbir fil-produttività. Din hi xejra li ilha għaddejja żmien twil: fl-UE mill-2000 sal-2016, il-produttività reali għal kull persuna impjegata żdiedet b’14,3 %, filwaqt li l-kumpens reali għal kull impjegat żdied b’10,2 %. Divesi Stati Membri ħadu passi biex isaħħu l-prevedibbiltà tas-sistema ta’ ffissar tal-pagi, bl-involviment tas-sħab soċjali. Dawn għamlu tibdiliet biex itejbu r-risponsività tas-sistema ta’ ffissar tal-pagi għall-kundizzjonijiet ekonomiċi. Anki l-proċessi li jirregolaw l-iżviluppi tal-paga minima kienu parti minn dan l-iżvilupp. Hu importanti li l-pagi jiġu stabbiliti b’mod prevedibbli b’tali mod li jipprovdu standard tal-għajxien deċenti, b’rispett tal-awtonomija tas-sħab soċjali. B’mod partikolari jenħtieġ li l-pagi minimi jiġu aġġustati permezz ta’ sistema trasparenti, bl-għan doppju li jiġi evitat il-faqar fost dawk li jaħdmu filwaqt li jiġu ssalvagwardati l-aċċess għall-impjiegi u l-inċentivi biex jitfittex ix-xogħol. Ir-risponsività fit-terminu medju għall-iżviluppi fil-produttività hi importanti f’dan il-kuntest.

F’konformità mar-rilanċ tas-suq tax-xogħol hemm titjib ġenerali fis-sitwazzjoni finanzjarja tal-unitajiet domestiċi. L-introjtu disponibbli tal-unitajiet domestiċi baqa’ jiżdied b’pass kostanti. Issa laħaq il-quċċata tal-2009 għall-UE. Il-ħolqien tax-xogħol b’rata iktar mgħaġġla u ż-żidiet li dan ġab miegħu fl-introjti mix-xogħol kienu l-kontributuri ewlenin għaż-żieda osservata. Jista’ jidher titjib kważi fl-Istati Membri kollha. Madankollu, f’numru ta’ Stati Membri, l-introjtu disponibbli tal-unitajiet domestiċi għadu ma laħaqx il-livelli ta’ qabel il-kriżi. It-tkabbir fil-parteċipazzjoni fis-suq tax-xogħol, fir-rati ta’ impjieg u fil-produttività hu fundamentali fid-dawl tat-tibdil demografiku. It-tixjiħ kurrenti tas-soċjetajiet tagħna jimplika iktar pressjoni fuq il-ġenerazzjonijiet iżgħar – dawk l-istess ġenerazzjonijiet li qed jesperjenzaw aċċess iktar diffiċli għal impjiegi stabbli u ta’ kwalità – biex jiġi ggarantit dħul suffiċjenti għas-sistemi tal-pensjonijiet u tiġi żgurata s-sostenibbiltà tagħhom. Fl-istess ħin, minħabba f’hekk il-ħajjiet tax-xogħol itwal saru neċessità u nxteħtet pressjoni fuq il-benefiċċji tal-pensjoni fil-ġejjieni. F’termini iktar ġenerali, dan jirriskja li jaffettwa l-“kuntratt soċjali” bejn il-ġenerazzjonijiet, u potenzjalment joħloq qasma ġenerazzjonali u jixħet f’dubju l-ġustizzja interġenerazzjonali. Għaldaqstant, fis-sitwazzjoni attwali, hi vitali ż-żieda tar-rati ta’ impjieg, tal-parteċipazzjoni u tal-produttività biex jiġu kontenuti dawn l-impatti. Il-gwadanji riċenti fl-impjiegi ma kinux distribwiti b’mod ugwali bejn il-gruppi differenti tal-popolazzjoni. Id-disparità fir-rati ta’ impjieg bejn il-ħaddiema b’livell baxx ta’ ħiliet u b’livell għoli ta’ ħiliet hi kbira (31 pps), u din tixħet dawl fuq il-ħtieġa li jsir investiment fil-ħiliet biex jitjieb ir-rispons għat-tibdil fil-ħtiġijiet tas-swieq tax-xogħol. Għad hemm differenzi sinifikanti fir-ritorni lejn l-edukazzjoni u t-taħriġ fost l-Istati Membri, u dawn juru l-benefiċċji potenzjali ta’ riformi ulterjuri. Ir-rata ta’ impjieg taż-żgħażagħ, għad li qed tirkupra, hi kważi 4 punti perċentwali inqas mil-livell ta’ qabel il-kriżi. B’mod simili, ir-rata ta’ impjieg tal-migranti (mhux imwielda fl-UE) qed tirkupra b’rata iktar bil-mod meta mqabbla ma’ ta’ gruppi oħra, u għadha ma reġgħetx lura għal-livell ta’ qabel il-kriżi. Barra minn hekk, il-persuni b’diżabilità għandhom inqas probabilità li jsibu xogħol minn dawk mingħajr diżabilità, għad li s-sitwazzjoni tagħhom tjiebet. Mil-lat pożittiv, ir-rati ta’ impjieg tan-nisa u tal-ħaddiema kbar fl-età għadhom qed jiżdiedu, iżda għad hemm sfidi sinifikanti għaż-żewġ gruppi. Filwaqt li r-rata ta’ impjieg tan-nisa laħqet rekord għoli ġdid, dawn għadhom sottorappreżentati fis-suq tax-xogħol u jaffaċċjaw differenzjali sinifikanti tal-pagi. In-nisa għandhom tendenza li jmorru aħjar mill-irġiel f’termini ta’ kisbiet edukattivi, iżda r-rata ta’ impjieg tagħhom hi 11-il pps inqas minn dik tal-irġiel, anki jekk din żdiedet b’mod konsistenti. Mill-ġdid, din tvarja b’mod konsiderevoli madwar l-UE. Id-dispairtà bejn l-impjiegi hi partikolarment għolja għall-ommijiet u għan-nisa b’responsabbiltajiet ta’ indukrar. Din tkompli taggrava minħabba d-diżinċentivi finanzjarji li jaffaċċjaw in-nisa meta jidħlu fis-suq tax-xogħol jew meta jkunu jixtiequ jaħdmu iktar. Disparità bejn is-sessi b’saħħitha, għad li qed tonqos, għadha persistenti fl-UE, bil-qligħ gross medju fis-siegħa tal-impjegati rġiel li kien madwar 16 % ogħla minn dak tal-impjegati nisa fl-2015. Din id-disparità hi dovuta l-iktar għas-sottorappreżentazzjoni tan-nisa f’setturi u f’okkupazzjonijiet b’pagi għoljin, inklużi karigi maniġerjali u superviżorji, sitwazzjoni li tirrifletti sa ċertu punt id-diskriminazzjoni fis-suq tax-xogħol. Fl-istess ħin, in-nisa għandhom probabilità ikbar li jieħdu ħin liberu mix-xogħol biex jieħdu ħsieb membri tal-familja jew qraba dipendenti. Barra minn hekk, iktar xogħol part-time flimkien ma’ karrieri iqsar u iktar diskontinwi spiss isarrfu f’pensjonijiet iktar baxxi għan-nisa. Dan jindika li hemm bżonn ta’ integrazzjoni komprensiva tal-kunsiderazzjonijiet relatati mal-bilanċ bejn ix-xogħol u l-ħajja privata fil-politika. Xi Stati Membri qed jieħdu azzjoni ulterjuri biex jiżguraw l-aċċess għal indukrar affordabbli u ta’ kwalità tat-tfal u għal servizzi oħra ta’ indukrar, għal arranġamenti tal-liv u ta’ ħinijiet flessibbli tax-xogħol, u jnaqqsu d-diżinċentivi eżistenti biex jaħdmu f’sistemi tat-taxxa u ta’ benefiċċji (b’mod partikolari għal dawk li huma t-tieni sors ta’ dħul). Dawn l-azzjonijiet, flimkien mal-implimentazzjoni ta’ prattiki kontra d-diskriminazzjoni, jaqdu rwol importanti favur it-trattament indaqs tan-nisa. Min-naħa tagħhom, dawn isostnu l-mobbiltà soċjali għall-aħjar, irawmu opportunitajiet indaqs u jnaqqsu l-inugwaljanza u l-faqar, bil-benefiċċji li jestendu bejn ġenerazzjonijiet differenti, f’konformità mal-objettivi tal-Pilastru Soċjali. Ħaddiema kbar fl-età qed jibqgħu dejjem iktar fis-suq tax-xogħol. Ir-rata ta’ impjieg tagħhom żdiedet wara l-kriżi għall-gruppi ta’ età kollha ta’ 55+ (iżda b’varjazzjonijiet kbar bejn l-Istati Membri), u għadha qed tiżdied. L-aħħar mewġa ta’ riformi tal-pensjonijiet, li żiedet l-età tal-irtirar f’ħafna mill-Istati Membri, u d-disponibbiltà ta’ iktar arranġamenti tax-xogħol flessibbli, huma wħud mill-fatturi ewlenin li wasslu għal din ix-xejra. Madankollu, huwa kruċjali li dan il-proċess ikun akkumpanjat mid-disponibbiltà ta’ politiki xierqa dwar il-bilanċ bejn ix-xogħol u l-ħajja privata u l-appoġġ għall-ġestjoni tal-età, inkluża l-modernizzazzjoni tal-ambjenti tax-xogħol. F’dan ir-rigward, uħud mill-pajjiżi qed jippromwovu ħajjiet tax-xogħol itwal billi jippermettu tranżizzjonijiet iktar flessibbli lejn l-irtirar u jgħaqqdu l-pensjoni mal-introjtu mix-xogħol. L-indirizzar tal-qgħad fost iż-żgħażagħ u fit-tul jibqa’ prijorità. Filwaqt li qed tonqos b’mod kostanti, ir-rata tal-qgħad fost iż-żgħażagħ għadha ta’ 17 % (it-tieni kwart tal-2017) u hi sfida kbira f’numru ta’ pajjiżi. Dan hu minnu wkoll għas-sehem ta’ dawk li huma barra mill-edukazzjoni, impjieg jew taħriġ (NEET - not in employment, education or training). Il-qgħad fit-tul għadu għoli ħafna f’ċerti Stati Membri u jirrappreżenta kważi 50 % tal-qgħad totali. Id-durata twila tal-qgħad timplika d-deprezzament tal-ħiliet, involviment batut fis-suq tax-xogħol u finalment riskju għoli ta’ faqar u ta’ esklużjoni soċjali. Barra minn hekk, din tirriskja li tbiddel il-qgħad ċikliku fi strutturali, b’konsegwenzi negattivi fuq it-tkabbir potenzjali. L-azzjonijiet meħuda mill-Istati Membri f’konformità mar-Rakkomandazzjoni tal-Kunsill ta’ Frar 2016 dwar l-integrazzjoni tal-qgħad fit-tul u mal-Garanzija għaż-Żgħażagħ jistgħu jkunu fatturi ewlenin għat-titjib. Il-garanzija tal-aċċess għal edukazzjoni ta’ kwalità u inklużiva u t-titjib tal-investiment fis-sistemi nazzjonali tal-edukazzjoni u fil-ħiliet huma importanti biex in-nies ikunu jistgħu jsiru ċittadini involuti u attivi, u biex jiġu ffaċilitati t-tranżizzjonijiet lejn is-suq tax-xogħol u fi ħdanu. Jekk il-progress ikompli bil-pass attwali, l-Ewropa tinsab fi triqitha li tilħaq il-miri tal-2020 kemm fir-rigward tat-tluq bikri mill-iskola kif ukoll tal-kisba tal-edukazzjoni terzjarja. L-Istati Membri qed jieħdu azzjoni biex jimmodernizzaw is-sistemi edukattivi tagħhom, b’mod partikolari bl-għan li jipprevjenu t-tluq bikri mill-iskola u jindirizzaw il-profiċjenza batuta fil-ħiliet bażiċi, speċjalment billi jneħħu d-disparità fl-edukazzjoni ta’ studenti żvantaġġati. Qed jiġu introdotti miżuri speċifiċi, f’ċerti każijiet, biex titħeġġeġ l-integrazzjoni tal-migranti fl-edukazzjoni. It-titjib tar-rilevanza tas-suq tax-xogħol għall-edukazzjoni għolja hu punt importanti wkoll fl-aġendi. F’konformità mal-Aġenda Ġdida għall-Ħiliet għall-Ewropa, tnedew il-Koalizzjonijiet Nazzjonali għall-Ħiliet u għall-Impjiegi Diġitali f’diversi Stati Membri biex jitrawwem l-investiment fil-ħiliet diġitali. Bl-appoġġ frekwenti tas-sħab soċjali u ta’ partijiet ikkonċernati oħra, l-Istati Membri qed itejbu l-kwalità tal-edukazzjoni u tat-taħriġ vokazzjonali, tal-apprendistati u tal-mekkaniżmi għall-validazzjoni tal-ħiliet miksuba barra mis-sistema formali. Il-funzjonament tajjeb tas-suq tax-xogħol, il-ħolqien ta’ impjiegi ta’ kwalità, il-promozzjoni tal-intraprenditorija u l-parteċipazzjoni ogħla fis-suq tax-xogħol jistgħu jiġu sostnuti bit-tgħaqqid xieraq tal-flessibilità u tas-sigurtà, fl-impjiegi u matul it-tranżizzjonijiet. Il-promozzjoni tal-ħolqien tax-xogħol b’kuntratti permanenti, l-iżgurar li l-kuntratti temporanji jirrappreżentaw punti ta’ tranżizzjoni u mhux punti ta’ wasla, l-iffaċilitar tat-tranżizzjonijiet bejn l-impjiegi u l-għoti tal-possibbiltà ta’ espansjoni lill-intraprendituri huma miri importanti. L-Istati Membri qed jieħdu passi biex jiksbu rispons ibbilanċjat għall-politika f’dan id-dominju, b’mod partikolari billi jagħmlu l-qafas leġiżlattiv għall-għoti tas-sensji iktar ċar u iktar prevedibbli, u billi jagħrfu l-ħtieġa għal sistemi effettivi ta’ ħarsien soċjali adattati għal ħtiġijiet u għal ċirkustanzi iktar varjati, speċjalment bħala tweġiba għal forom ġodda ta’ xogħol. Xorta waħda, il-grad ta’ kopertura u ta’ adegwatezza tal-benefiċċji tal-qgħad u ta’ benefiċċji u ta’ servizzi oħrajn ivarja bejn l-Istati Membri. F’dan il-kuntest, politiki attivi u effettivi tas-suq tax-xogħol li jippermettu tranżizzjonijiet mingħajr intoppi bejn l-impjiegi jidher li huma ferm importanti għall-indirizzar tal-isfidi imposti mill-globalizzazzjoni u mit-tibdil diġitali. Flimkien mal-irkupru ekonomiku u tas-suq tax-xogħol, is-sehem ta’ nies f’riskju ta’ faqar jew ta’ esklużjoni soċjali kompla jonqos fl-2016 u laħaq il-livell li kellu fl-2008. It-tnaqqis hu dovut l-iktar għal tnaqqis fis-sehem ta’ unitajiet domestiċi b’intensità baxxa tax-xogħol u f’rati inqas ta’ privazzjoni materjali, filwaqt li r-rata ta’ riskju ta’ faqar (monetarju) stabbilizzat. Filwaqt li naqas, in-numru totali ta’ nies f’riskju ta’ faqar jew ta’ esklużjoni soċjali għadu f’livell għoli ħafna – 118-il miljun ruħ jew 23,5 % mill-popolazzjoni totali fl-2016, li hu ferm ’il bogħod mill-ilħuq tal-mira tal-Ewropa 2020 rigward il-faqar u l-esklużjoni soċjali. L-inugwaljanza fl-introjtu naqset bi ftit fl-UE, wara li żdiedet fil-perjodu ta’ wara l-kriżi. L-iktar 20 % sinjuri tal-popolazzjoni kellhom introjtu disponibbli li kien madwar ħames darbiet ogħla minn dak tal-ifqar 20 % fl-2016, b’disparitajiet kbar bejn il-pajjiżi (u żieda fl-inugwaljanza fi wħud). Il-persistenza tal-inugwaljanzi relattivament kbar fl-introjtu, spiss marbuta ma’ opportunitajiet mhux indaqs fl-aċċess għall-edukazzjoni, għat-taħriġ u għall-protezzjoni soċjali, u li jirriflettu eżiti ħżiena tas-suq tax-xogħol, tqajjem tħassib f’termini tal-ġustizzja, tal-inklużjoni soċjali u tat-tkabbir sostenibbli. L-Istati Membri għadhom qed jimmodernizzaw is-sistemi ta’ ħarsien soċjali, billi jtejbu l-kopertura u l-adegwatezza tal-benefiċċji u tas-servizzi, b’mod partikolari għal ħaddiema mhux standard, u jħeġġu b’mod attiv il-parteċipazzjoni fis-suq tax-xogħol. F’konformità mal-prinċipji tal-Pilastru Ewropew tad-Drittijiet Soċjali, uħud mill-Istati Membri estendew l-eliġibbiltà għas-sistemi tas-sigurtà soċjali (inklużi l-liv tal-ġenituri, il-benefiċċji tal-qgħad u tal-mard) għall-ħaddiema li jaħdmu għal rashom u għall-ħaddiema indipendenti, li qabel ma kinux koperti. Għall-ewwel darba ġew introdotti miżuri ta’ sostenn għall-introjtu minimu madwar il-pajjiż kollu f’żewġ pajjiżi, il-Greċja u l-Italja. Qed jittieħdu wkoll azzjonijiet biex tissaħħaħ l-attivazzjoni tal-benefiċjarji tal-benefiċċji, pereżempju billi ssir obbligatorja l-parteċipazzjoni fil-politiki attivi tas-suq tax-xogħol u/jew billi jitjiebu s-servizzi individwalizzati. F’dan ir-rigward, importanti li jiġi żgurat l-aċċess effettiv tal-ħaddiema kollha inklużi l-ħaddiema li jaħdmu għal rashom għas-sistemi tal-protezzjoni soċjali, u li titjieb il-koordinazzjoni bejn is-servizzi għall-impjiegi u dawk soċjali, inkluż permezz tal-ħolqien ta’ punti uniċi ta’ kuntatt, biex jintlaħqu aħjar dawk fil-bżonn u tiġi sostnuta, permezz ta’ servizzi tal-kwalità, l-integrazzjoni (mill-ġdid) tagħhom fis-suq tax-xogħol. Is-sistemi tat-taxxa u tal-benefiċċji jaqdu rwol importanti fit-tnaqqis tal-impatt fuq il-faqar u l-inugwaljanza, iżda l-impatt imkejjel tat-trasferimenti soċjali (esklużi l-pensjonijiet) fuq ir-riskji tal-faqar kien għadu qed jonqos bi ftit fl-2016. Dan l-iżvilupp, li għadu ma jiħux f’kunsiderazzjoni l-aħħar riformi għat-tisħiħ tas-sikurezza soċjali, jaħbi żviluppi differenti fil-livell tal-pajjiżi. B’mod partikolari, dan jista’ jirrifletti tibdiliet fl-adegwatezza u fil-kopertura tal-benefiċċji, nuqqas ta’ indiċjar (f’kuntest ta’ introjti li ġeneralment kienu qed jiżdiedu), kif ukoll tibdiliet fil-kompożizzjoni tal-unitajiet domestiċi (u l-karatteristiċi relatati ta’ dawk f’riskju ta’ faqar). Biex jindirizzaw l-inugwaljanzi u jnaqqsu l-faqar, inkluż billi jikssru t-trażmissjoni tagħhom minn ġenerazzjoni għall-oħra, l-Istati Membri jistgħu jieħdu azzjoni ulterjuri f’oqsma differenti, inkluż billi jtejbu d-disinn tas-sistemi ta’ taxxa u benefiċċji, irawmu opportunitajiet indaqs fl-edukazzjoni u fit-taħriġ, jiżguraw l-aċċess għal kura tas-saħħa ta’ kwalità, u jippromwovu l-ugwaljanza bejn is-sessi, fost l-oħrajn. Is-salvagwardja tal-adegwatezza tal-pensjonijiet, filwaqt li tiġi żgurata s-sostenibbiltà tas-sistemi tas-sigurtà soċjali, għadha prijorità. L-iktar riformi riċenti spiss fihom miżuri li jtejbu l-adegwatezza, speċjalment tal-pensjonijiet baxxi. B’mod partikolari, numru ta’ pajjiżi ħadu miżuri biex iżidu l-pensjonijiet minimi jew inaqqsu l-piż tat-taxxa fuq l-introjtu mill-pensjonijiet baxxi. Anki t-tisħiħ tal-pensjonijiet supplimentari u forom oħra ta’ tfaddil għall-irtirar jista’ jaqdi rwol pożittiv fit-titjib tal-adegwatezza f’ċerti Stati Membri. Fil-kuntest ta’ tibdil demografiku, jenħtieġ li jiġu evitati riformi tal-pensjonijiet li jistgħu jwasslu għal ħruġ iktar bikri mis-suq tax-xogħol, u li b’hekk jipperikolaw is-sostenibbiltà u l-adegwatezza tal-pensjonijiet. F’dan ir-rigward, u fid-dawl tad-distakk persistenti fil-pensjonijiet bejn l-irġiel u n-nisa u r-riskju ikbar ta’ faqar fost l-anzjani nisa, miżuri biex jiġi żgurat l-allinjament tal-età tal-irtirar għaż-żewġ sessi huma essenzjali f’ċerti Stati Membri. L-aċċess indaqs u puntwali għal kura tas-saħħa u kura fit-tul ta’ kwalità, kif ukoll il-promozzjoni tas-saħħa u l-prevenzjoni tal-mard b’mod effettiv, huma importanti biex titrawwem popolazzjoni f’saħħitha u attiva u tinkiseb il-prosperità ekonomika. F’numru ta’ Stati Membri ġew implimentati riformi fil-kura tas-saħħa biex iħeġġu l-provvista ta’ servizzi effettivi tal-kura tas-saħħa primarja u l-aċċess għalihom; biex inaqqxu l-promozzjoni tas-saħħa tajba u l-prevenzjoni tal-mard fil-kura primarja; biex jissimplifikaw u jżidu s-sostenibbiltà tal-kura speċjalizzata u tal-isptar, u biex itejbu l-aċċess għal mediċini affordabbli użati b’mod kosteffikaċi, f’konformità mal-kompetenza tal-Istati Membri. Ċerti Stati Membri qed jieħdu wkoll passi biex itejbu l-effiċjenza u l-kwalità tas-servizzi tal-kura fit-tul. Jenħtieġ li dan it-titjib jippromwovi l-inklużjoni soċjali u jnaqqas l-ostakli għall-parteċipazzjoni fis-suq tax-xogħol għall-persuni li jindukraw il-familja, speċjalment in-nisa. Djalogu soċjali li jaħdem kif suppost hu fundamentali għall-kisba tal-ġustizzja soċjali filwaqt li tiġi żgurata l-prestazzjoni ekonomika. Id-djalogu soċjali għandu rwol importanti fit-tisħiħ tad-drittijiet soċjali u fit-titjib tat-tkabbir sostenibbli u inklussiv. Il-grad u l-impatt tal-involviment tas-sħab soċjali fit-tfassil u fl-implimentazzjoni tar-riformi rilevanti jvarjaw b’mod konsiderevoli bejn il-pajjiżi tal-UE. Dan hu dovut primarjament għal diversità fil-prattiki u fil-kuntesti istituzzjonali fl-Istati Membri differenti, u għal kapaċitajiet u għal kontribuzzjonijiet li jvarjaw bejn is-sħab soċjali. Filwaqt li ma hemmx mudell wieħed li jservi bħala referenza, importanti li s-sħab soċjali jkunu involuti b’mod attiv fl-istadji kollha tat-tfassil tal-politika u fl-implimentazzjoni, f’konformità mal-Pilastru Ewropew tad-Drittijiet Soċjali.

1. ĦARSA ĠENERALI LEJN IX-XEJRIET U L-ISFIDI SOĊJALI U TAS-SUQ TAX-XOGĦOL FL-UNJONI EWROPEA Din it-taqsima tippreżenta ħarsa ġenerali lejn is-suq tax-xogħol u x-xejriet soċjali u l-isfidi fl-Unjoni Ewropea, billi tagħti rendikont analitiku dettaljat tal-oqsma ta’ politika tal-impjiegi u soċjali ewlenin.

1.1 Xejriet tas-suq tax-xogħol Il-kundizzjonijiet tas-suq tax-xogħol fl-Unjoni Ewropea tjiebu b’mod sinifikanti fl-2016 u fl-ewwel nofs tal-2017, bi progress sostanzjali lejn il-mira tar-rata ta’ impjieg tal-istrateġija Ewropa 2020. Ir-rata ta’ impjieg (20-64) irreġistrat l-ikbar żieda wara l-kriżi, b’punt perċentwali 1 għal 71,1 % fl-2016. Din kompliet tiżdied fl-ewwel nofs tal-2017, għal 72,2 % fil-Q2-2017, l-ogħla livell li qatt intlaħaq fl-UE. Fl-istess ħin, in-numru ta’ persuni fl-impjieg ammonta għal 235,4 miljun fil-Q2-2017, 3,5 miljun impjieg iktar minn sena qabel. Jekk ir-rata ta’ impjieg tibqa’ tiżdied bil-pass attwali, il-mira tal-istrateġija Ewropa 2020 li r-rata ta’ impjieg tilħaq il-75 % tkun tista’ tinkiseb mingħajr wisq intoppi. Is-sitwazzjoni tjiebet b’mod sostanzjali fiż-żona tal-euro wkoll, fejn ir-rata ta’ impjieg laħqet l-ogħla livell tagħha ta’ 70,9 % fil-Q2-2017. L-irkupru tal-impjiegi hu sostnut minn żieda kostanti fil-parteċipazzjoni fis-suq tax-xogħol, bir-rata ta’ attività (15-64) li laħqet livell rekord ta’ 73,4 % fil-Q2-2017 (73 % fiż-żona tal-euro). Iż-żieda kontinwa fl-impjiegi sarrfet fi tnaqqis kontinwu fir-rata tal-qgħad (15-74), li laħqet is-7,7 % fil-Q2-2017 (9,2 % fiż-żona tal-euro), biex b’hekk kompliet toqrob bil-mod lejn il-livell ta’ qabel il-kriżi. Din hi sitwazzjoni tassew pożittiva meta jitqies li iktar nies li qabel kienu inattivi ssieħbu fis-suq tax-xogħol u kabbru d-daqs tal-forza tax-xogħol (inklużi iktar persuni jfittxu impjieg). Il-qgħad fost iż-żgħażagħ u fit-tul qabad jonqos b’rata mgħaġġla. Filwaqt li għadha għolja (speċjalment f’ċerti Stati Membri), ir-rata tal-qgħad fost iż-żgħażagħ naqset bi kważi 2 pps sena wara sena, għal 17 % fil-Q2-2017 (19,1 % fiż-żona tal-euro). Issa hi madwar 7 pps inqas mill-quċċata ta’ 23,9 % li laħqet fil-Q1-2013. Ir-rata tal-qgħad fit-tul (jiġifieri l-persuni qiegħda għal iktar minn 12-il xahar bħala sehem mill-popolazzjoni attiva) segwiet xejra simili, u naqset b’0,6 pps sena wara sena għal 3,4 % fil-Q2-2017 (4,7 % fiż-żona tal-euro). Is-sehem ta’ qgħad fit-tul mill-qgħad totali qed jonqos ukoll iżda għadu għoli għal 45,6 % (49,7 % fiż-żona tal-euro) u jaqbeż il-50 % f’ċerti Stati Membri. Barra minn hekk, ir-rata tal-qgħad fit-tul ħafna (jiġifieri jekk jiġu kkunsidrati dawk li ilhom qiegħda għal iktar minn 24 xahar) qed tonqos b’rata baxxa biss, u din is-sitwazzjoni żżid ir-riskju li din tippersisti. Sors: Eurostat, LFS. L-irkupru fl-impjiegi u t-tnaqqis fil-qgħad kienu soprendentement b’saħħithom fid-dawl tat-tkabbir kostanti iżda moderat fil-PDG. Din ix-xejra dehret l-iktar biċ-ċar matul l-aħħar sentejn, kemm fl-UE kif ukoll fiż-żona tal-euro. Madankollu, it-tkabbir batut fis-sigħat maħduma għal kull persuna impjegata jindika li għad hemm xi nuqqasijiet fis-suq tax-xogħol, peress li dawn għadhom 3 % inqas mil-livell ta’ qabel il-kriżi fl-UE (Figura 2) u madwar 4 % fiż-żona tal-euro. Iż-żidiet fix-xogħol part-time u, sa ċertu punt, it-tnaqqisiet fis-sigħat tal-ħaddiema full-time kkontribwew għal dan l-iżvilupp. Minkejja dan, tul l-2016 l-impjiegi full-time żdiedu b’rata iktar mgħaġġla mill-part-time (kif muri iktar tard f’din it-taqsima). Sors: Eurostat, Kontijiet nazzjonali (kalkoli tad-DĠ EMPL). It-tkabbir fl-impjiegi kien iktar b’saħħtu fost il-ħaddiema kbar fl-età. Kif muri fil-Figura 3, l-ikbar żieda fiċ-ċifri tal-impjiegi fl-UE, b’4,6 % fl-2016, ġiet irreġistrata mill-ħaddiema kbar fl-età (età ta’ 55-64). Din tabbina wkoll ma’ rata ta’ impjieg li kontinwament baqgħet tiżdied għal dan il-grupp fil-perjodu ta’ wara l-kriżi, minn 45,5 % fl-2008 għal 55,3 % fl-2016, u żieda korrispondenti fir-rata ta’ attività (għal 59,1 % fl-2016). Din ix-xejra tirrifletti r-riformi kurrenti tas-sistemi nazzjonali tal-pensjonijiet, bl-għan li titjieb is-sostenibbiltà tagħhom u tiżdied il-provvista ta’ ħaddiema f’kuntest ta’ tibdil demografiku (inkluża stennija tal-għomor li qed tiżdied). Bħal fl-2015, meta mqabbel, it-tkabbir fl-impjiegi kien iktar baxx fost il-ħaddiema żgħażagħ (15-24) u fl-età primarja (25-54), għad li kien iktar mgħaġġel għall-grupp imsemmi l-ewwel (1,3 % vs 0,8 %). Fid-dawl ta’ rata stabbli ta’ attività (ta’ 41,5 % kemm fl-2015 kif ukoll fl-2016), il-ħolqien kostanti tax-xogħol fost iż-żgħażagħ ikkontribwixxa għat-tnaqqis fil-qgħad fost iż-żgħażagħ. It-tkabbir fl-impjiegi kien komparabbli bejn is-sessi, kif diġà deher fl-2015. Kemm l-impjiegi tal-irġiel kif ukoll dawk tan-nisa żdiedu b’1,4 % mill-2016. Dan ifisser li filwaqt li r-rati ta’ impjieg żdiedu għaż-żewġ gruppi (b’1 pp għal 76,9 % u 65,3 % rispettivament), id-diskrepanza bejn is-sessi fl-impjiegi baqgħet mhux affettwata. Filwaqt li żdiedu fost il-livelli edukattivi kollha, l-impjiegi żdiedu l-iktar fost il-ħaddiema b’edukazzjoni ogħla. Tabilħaqq, in-numru ta’ nies b’edukazzjoni għolja fl-impjiegi żdied bi 3,1 % fl-2016 (grupp ta’ età ta’ 25-64). Ħaddiema b’livell medju ta’ ħiliet (jiġifieri b’edukazzjoni sekondarja għolja) u b’livell baxx ta’ ħiliet (b’livell baxx ta’ edukazzjoni sekondarja jew inqas) irreġistraw żieda komparabbli inqas ta’ 0,4 % u ta’ 0,9 % rispettivament. Ix-xejriet dettaljati mill-Istati Membri huma pprovduti fit-taqsimiet li ġejjin tar-rapport.

Sors: Eurostat, LFS. L-irkupru qed jagħti spinta kemm lill-impjiegi permanenti kif ukoll dawk temporanji, bi skedi tax-xogħol dejjem iktar full-time. F’termini assoluti, iż-żieda fin-numru ta’ impjegati b’kuntratti permanenti fl-2016 qabżet dik tal-impjegati b’kuntratti temporanji (2,7 miljun vs. 0,6 miljun), għad li f’termini perċentwali ż-żieda kienet ikbar għal dawn tal-aħħar. Is-sehem ta’ impjegati temporanji mill-impjegati totali baqa’ stabbli b’14,2 % (iktar dettalji fit-Taqsima 3.3.1). L-impjiegi indipendenti żdiedu b’mod marġinali biss (b’0,3 %) fl-2016, b’żieda ikbar fost il-ħaddiema li jaħdmu għal rashom mingħajr impjegati (iktar dettalji fit-Taqsima 3.1.1). Kif intqal iktar ’il fuq fil-kapitolu, mindu faqqgħet il-kriżi, in-numru ta’ ħaddiema part-time żdied b’mod sostanzjali (b’madwar 11 % meta mqabbel mal-2008), filwaqt li l-impjiegi full-time naqsu (bi 2 %). Minkejja dan, jista’ jkun li din ix-xejra waslet f’punt li ddawwar il-paġna, peress li fl-2016 inħolqu proporzjonalment iktar impjiegi full-time milli part-time (l-istess kien seħħ darba biss mill-2008, fl-2014). Barra minn hekk, is-sehem ta’ xogħol part-time forzat naqas fl-2016, minn 29,1 % għal 27,7 %. F’konformità max-xejra tas-snin riċenti, l-ikbar ammont ta’ xogħol inħoloq fis-servizzi (+1,7 %). L-industrija u l-kostruzzjoni wrew tkabbir tajjeb ukoll (it-tnejn +1 %). Fil-kostruzzjoni, it-tkabbir fl-impjiegi wera sinjal pożittiv għall-ewwel sena mill-2008 ’l hawn – għad li mqabbel mas-sena l-oħra, xorta waħda hemm 18 % inqas ta’ persuni impjegati fis-settur. L-impjiegi fl-agrikoltura komplew jonqsu b’4 % fl-2016, billi segwew xejra li ilha għaddejja. 1.2 Xejriet soċjali Kundizzjonijiet imtejba tas-suq tax-xogħol ġabu magħhom titjib ġenerali fis-sitwazzjoni finanzjarja tal-unitajiet domestiċi. L-Introjtu Disponibbli Gross tal-Unitajiet Domestiċi (GDHI - Gross Disposable Household Income), li jkejjel l-introjtu fis-suq tal-unitajiet domestiċi aġġustat għat-taxxi u għat-trasferimenti soċjali, żdied għat-tielet sena konsekuttiva fl-2016 u laħaq il-quċċata preċedenti tal-2009. Id-data trimestrali tindika żieda stabbli ta’ madwar 2 % fuq bażi annwali fl-2016. It-tkabbir kompla fl-ewwel trimestru tal-2017, għad li b’pass iktar bil-mod. It-tkabbir riċenti hu xprunat minn introjti ogħla mix-xogħol, b’kumpens tal-ħaddiema li jaħdmu għal rashom u speċjalment tal-impjegati li qed jiżdiedu b’pass tajjeb. Dan jirrifletti primarjament rati ogħla ta’ impjieg, u sa ċertu punt inqas żidiet fil-pagi. Iż-żidiet fil-benefiċċji soċjali saħħew ukoll l-introjtu disponibbli tal-unitajiet domestiċi, iżda l-kontribuzzjoni tagħhom għat-tkabbir kumplessiv tal-GDHI naqset fit-tieni nofs tal-2016. L-introjtu mill-proprjetà u kontribuzzjonijiet oħrajn għall-introjtu baqgħu stabbli fl-aħħar snin, filwaqt li l-kontribuzzjonijiet soċjali u t-taxxi ogħla kellhom kontribuzzjoni negattiva fuq it-tkabbir tal-GDHI. Is-sitwazzjoni mtejba tal-introjtu tal-unitajiet domestiċi naqqset in-numru ta’ nies f’riskju ta’ faqar jew ta’ esklużjoni soċjali (AROPE - at risk of poverty or social exclusion). Dan l-indikatur kompla jitjieb għar-raba’ sena konsekuttiva fl-2016, u naqas għal 23,5 % (minn 23,8 % sena qabel), u issa riesaq lejn l-inqas livell tiegħu ta’ 23,3 % fl-2009. Xorta waħda, il-progress li sar lejn il-kisba tal-mira ewlenija tal-istrateġija Ewropa 2020 – ta’ ħruġ ta’ mill-inqas 20 miljun ruħ mill-faqar meta mqabbla mal-2008 – għadu lura. Madwar 118-il miljun ruħ kienu f’riskju ta’ faqar jew ta’ esklużjoni soċjali fl-2016, jiġifieri madwar 700,000 iktar mill-2008. Ir-riskju kien iktar prevalenti fost ċerti gruppi: it-tfal (0-17-il sena, 26,4 %), iż-żgħażagħ (18-24 sena, 30,5 %) kif ukoll in-nies bl-inqas livell ta’ edukazzjoni sekondarja (34,9 %) u n-nies b’diżabilitajiet (16-il sena u iktar, 29,9 %). Żewġ terzi tal-persuni qiegħda kienu f’riskju ta’ faqar jew ta’ esklużjoni soċjali fl-2016 ukoll. Nies mhux imwielda fl-UE għandhom tendenza li jaffaċċjaw riskji ikbar ta’ faqar jew ta’ esklużjoni soċjali (39,1 % fl-2015). Għall-kuntrarju, l-anzjani (65+ sena) għadhom protetti relattivament aħjar (b’deterjorament ħafif, minn 17,4 % fl-2016 għal 18,3 % fl-2016). Sors: Eurostat, SILC. Nota: F’din il-graff, l-UE27 hi l-UE mingħajr il-Kroazja (disponibbli biss mill-2010) F’ħarsa lejn is-subkomponenti tal-AROPE, il-faqar monetarju għadu l-iktar sfida rilevanti. In-numru ta’ nies f’riskju ta’ faqar (AROP) żdied għal diversi snin wara l-kriżi, xprunat mis-sitwazzjoni dgħajfa tal-ekonomija u tas-suq tax-xogħol sa nofs l-2014, sakemm laħaq l-ogħla livell ta’ 87 miljun fl-2016. Madankollu, bħala sehem mill-popolazzjoni, in-numru ta’ nies f’riskju ta’ faqar stabbilizza fl-2015 u fl-2016 (17,3 % f’dawn is-sentejn), bis-saħħa tal-irkupru u tat-titjib fil-kundizzjonijiet tas-suq tax-xogħol. Xorta waħda għadu ogħla mil-livell ta’ qabel il-kriżi ta’ 16,4 % fl-2009. L-istimi rapidi għas-sena tal-introjtu 2016 jissuġġerixxu li l-faqar monetarju kompla jistabbilizza f’ħafna mill-Istati Membri. In-numru ta’ nies li jbatu minn privazzjoni materjali estrema (SMD - Severe Material Deprivation ) ilu jonqos mill-2013, u fl-2016 laħaq l-inqas livell li qatt ġie rreġistrat (37,8 miljun). Din iċ-ċifra tammonta għal 7,5 % tal-popolazzjoni tal-UE (minn 8,1 % fl-2015). It-tnaqqis tiegħu, li jirrifletti tnaqqis fil-faqar assolut, hu l-fattur ewlieni wara n-numru mnaqqas ta’ nies f’riskju ta’ faqar jew ta’ esklużjoni soċjali. Is-sitwazzjoni mtejba tas-suq tax-xogħol wasslet għal tnaqqis fis-sehem ta’ nies li jgħixu f’familji (kważi) mingħajr impjieg. Dan is-sehem ammonta għal 10,4 % (jew 38,8 miljun) fl-2016, hekk kif naqas mill-quċċata tal-2014 ta’ 11,2%. Madankollu, tul perjodu ta’ żmien itwal, dan għadu għoli meta mqabbel mal-2008 (9,2%). Ir-riskju ta’ faqar fost dawk li jaħdmu baqa’ bit-tendenza li jiżdied (li bdiet mal-kriżi), u affettwa lil 9,6 % tal-popolazzjoni fl-età tax-xogħol fl-2016. Dan il-valur għadu ogħla mill-inqas livell ta’ 8,3 % tal-2010, u jikkorrispondi għal iktar minn 32 miljun ħaddiem f’riskju ta’ faqar. Għad li hu kruċjali li jitnaqqas ir-riskju tal-faqar, ix-xogħol waħdu mhuwiex dejjem biżżejjed biex joħroġ lin-nies mill-faqar. Iż-żidiet f’forom mhux standard ta’ impjieg u l-polarizzazzjoni tal-impjiegi jistgħu jħallu impatt fuq ir-riżultati futuri għal dan l-indikatur. L-inugwaljanza fl-introjtu bdiet tonqos bil-mod fl-2016, wara li żdiedet fil-perjodu ta’ wara l-kriżi. Il-proporzjon tad-distribuzzjoni kwintili tal-introjtu (jiġifieri l-proporzjon tal-introjtu totali riċevut mill-20 % tal-popolazzjoni bl-ogħla introjtu għal dak riċevut mill-20 % tal-popolazzjoni bl-inqas introjtu) naqas bi ftit minn 5,2 fl-2015 għal 5,1 fl-2016, wara li żdied minn 4,9 fl-2009. Dan l-iżvilupp modest jirrifletti l-kundizzjonijiet imtejba tal-ekonomija u tas-suq tax-xogħol. Minkejja dan, l-indikatur medju tal-UE dwar l-inugwaljanza fl-introjtu jaħbi varjazzjoni konsiderevoli bejn il-pajjiżi (ara t-Taqsima 3.4).





2. SNAPSHOTS MIT-TABELLA TA’ VALUTAZZJONI SOĊJALI Il-Pilastru Ewropew tad-Drittijiet Soċjali, iffirmat bħala Proklamazzjoni interistituzzjonali mill-Parlament Ewropew, mill-Kunsill u mill-Kummissjoni f’Novembru 2017, jistabbilixxi numru ta’ prinċipji u ta’ drittijiet ewlenin biex jiġu sostnuti swieq tax-xogħol u sistemi ta’ protezzjoni soċjali ġusti u li jaħdmu tajjeb. Dan hu mfassal bħala kumpass għal proċess imġedded ta’ konverġenza fost l-Istati Membri lejn kundizzjonijiet tax-xogħol u tal-ħajja aħjar. Il-Pilastru Ewropew tad-Drittijiet Soċjali hu akkumpanjat minn tabella ġdida ta’ valutazzjoni soċjali għall-monitoraġġ tal-prestazzjonijiet u għall-intraċċar tax-xejriet bejn l-Istati Membri. Din l-edizzjoni tar-Rapport Konġunt dwar l-Impjiegi tippreżenta r-riżultati mit-tabella ta’ valutazzjoni soċjali, li tieħu post it-tabella ta’ valutazzjoni tal-indikaturi tal-impjiegi u soċjali ewlenin miftiehma fl-2013. It-tabella ta’ valutazzjoni l-ġdida tipprovdi numru ta’ Indikaturi Primarji biex tanalizza l-impjiegi u l-prestazzjoni soċjali tal-Istati Membri flimkien ma’ tliet dimensjonijiet ġenerali identifikati fil-kuntest tal-Pilastru: (i) opportunitajiet indaqs u aċċess għas-suq tax-xogħol, (ii) swieq tax-xogħol dinamiċi u kundizzjonijiet tax-xogħol ġusti, u (iii) appoġġ pubbliku / protezzjoni u inklużjoni soċjali. Din l-analiżi hi mqiegħda fil-kuntest tar-riforma usa’ ppreżentat fil-Kapitolu 3. 2.1 It-tabella ta’ valutazzjoni spjegata It-tabella ta’ valutazzjoni soċjali se tkun għodda ċentrali għall-monitoraġġ tal-konverġenzi lejn kundizzjonijiet tax-xogħol u tal-ħajja aħjar. B’mod partikolari din tikkonsisti fl-14-il indikatur primarju li ġejjin li jivvalutaw l-impjiegi u x-xejriet soċjali inġenerali: -Opportunitajiet u aċċess indaqs għas-suq tax-xogħol 1.Sehem tat-tluq bikri mill-edukazzjoni u mit-taħriġ, 18-24 sena 2.Disparità bejn is-sessi fir-rata ta’ impjieg, 20-64 sena 3.Inugwaljanza fl-introjtu mkejla bħala proporzjon tad-distribuzzjoni kwintili - S80/S20 4.Rata ta’ dawk f’riskju ta’ faqar jew ta’ esklużjoni soċjali (AROPE) 5.Żgħażagħ barra mill-edukazzjoni, impjieg jew taħriġ (rata ta’ NEET), 15-24 sena -Swieq dinamiċi tax-xogħol u kundizzjonijiet ġusti tax-xogħol: 6.Rata ta’ impjieg, 20-64 sena 7.Rata tal-qgħad, 15-74 sena 8.Il-parteċipanti f’politiki attivi tas-suq tax-xogħol għal kull 100 ruħ li jridu jaħdmu 9.Introjtu disponibbli gross tal-unitajiet domestiċi f’termini reali, per capita 10.Il-kumpens lill-impjegati għal kull siegħa maħduma, f’euro -Appoġġ pubbliku / Protezzjoni u inklużjoni soċjali:

11.L-impatt tat-trasferimenti soċjali (minbarra l-pensjonijiet) fuq it-tnaqqis tal-faqar 12.Tfal ta’ inqas minn 3 snin f’indukrar formali tat-tfal 13.Ħtieġa awtodikjarata mhux issodisfata għal kura medika 14.Sehem tal-popolazzjoni b’ħiliet diġitali ġenerali bażiċi jew aħjar. Il-metodoloġija komuni użata għall-analiżi tat-Tabella ta’ Valutazzjoni ġiet miftiehma mill-Kumitat tal-Impjiegi u mill-Kumitat tal-Protezzjoni Soċjali (għad-dettalji ara l-Anness 3). Din tevalwa s-sitwazzjoni u l-iżviluppi fl-Istati Membri billi tħares lejn il-livelli u t-tibdiliet annwali ta’ kull wieħed mill-indikaturi primarji inklużi fit-tabella ta’ valutazzjoni soċjali. Il-livelli u t-tibdiliet huma kklassifikati skont id-distanza tagħhom mill-medji tal-UE (mhux ponderati) rispettivi. Imbagħad il-prestazzjonijiet tal-Istati Membri fil-livelli u fit-tibdiliet jiġu kkombinati (bl-użu ta’ matriċi predefinit) biex kull Stat Membru jiġi assenjat għal waħda mis-seba’ kategoriji (“bl-aqwa prestazzjoni”, “aħjar mill-medja”, “sitwazzjoni tajba iżda teħtieġ monitoraġġ”, “medja/newtrali”, “sitwazzjoni batuta iżda qed titjieb”, “sitwazzjoni għandha tiġi ssorveljata” u “sitwazzjonijiet kritiċi”). Fuq din il-bażi, it-Tabella 1 tipprovdi sommarju tal-qari tat-tabella ta’ valutazzjoni skont l-aħħar ċifri disponibbli għal kull indikatur. Jenħtieġ li jsir qari bir-reqqa u mhux mekkaniku tat-tabella. Għal dan l-għan, analiżi dettaljata tal-erbatax-il indikatur, inklużi x-xejriet fit-tul u l-indikaturi addizzjonali, meta rilevanti, hi ppreżentata fil-Kapitolu 3. Barra minn hekk, ir-rapporti tal-pajjiżi pendenti se jipprovdu analiżi fil-fond tas-“sitwazzjonijiet kritiċi” kollha u sfond soċjoekonomiku addizzjonali biex jikkwalifikaw aħjar l-isfidi speċifiċi għall-pajjiżi fil-kuntest tas-Semestru Ewropew. Dawn se jipprovdu bażi analitika għall-proposti sussegwenti tal-Kummissjoni għal Rakkomandazzjonijiet Speċifiċi għall-Pajjiżi, fejn xieraq. 2.2 Evidenza mit-tabella ta’ valutazzjoni soċjali Jenħtieġ li tittieħed azzjoni biex tinkiseb il-konverġenza fi “progress soċjetali” tul id-dimensjonijiet identifikati mill-Pilastru Soċjali. L-analiżi tal-indikaturi primarji turi li għal 17-il Stat Membru hemm mill-inqas “sitwazzjoni kritika” waħda. Fost l-14-il dominju vvalutati, ġew identifikati 50 “sitwazzjoni kritika”, li jikkorrispondu għal kważi 13 % min-numru totali tal-valutazzjonijiet. Bl-għadd tat-tliet klassifikazzjonijiet iktar problematiċi, “sitwazzjoni kritika”, “sitwazzjoni għandha tiġi ssorveljata” u “sitwazzjoni batuta iżda qed titjieb” l-għadd totali jammonta għal 129, jiġifieri madwar terz mill-valutazzjonijiet kollha. B’ħarsa lejn it-tliet dimensjonijiet ġenerali koperti mit-tabella ta’ valutazzjoni, il-marki problematiċi jidhru bi frekwenza ikbar fil-qasam tal-“appoġġ pubbliku/protezzjoni soċjali u inklużjoni”, b’medja ta’ 11,8-il każ (li 4,5 minnhom huma “sitwazzjonijiet kritiċi”) għal kull indikatur. L-impatt tat-trasferimenti soċjali fit-tnaqqis tal-faqar jidher li hu l-iktar indikatur diffiċli, bl-indikaturi mmarkati għal 13-il Stat Membru (li 5 minnhom jinsabu fil-kategorija tal-qiegħ). Wara jmiss id-dimensjonijiet tal-“Opportunitajiet indaqs u aċċess għas-suq tax-xogħol” u tas-“swieq dinamiċi tax-xogħol u kundizzjonijiet tax-xogħol ġusti”, b’medja għat-tnejn li huma ta’ madwar 9 u 8,8 każijiet immarkati għal kull indikatur (4 u 3 “sitwazzjonijiet kritiċi” kull waħda rispettivament). Fl-ewwel dominju, l-iktar indikatur immarkat hu d-diskrepanza bejn is-sessi fl-impjiegi (10 darbiet). F’dan tal-aħħar, il-kumpens lill-impjegati għal kull siegħa xogħol jidher bħala l-indikatur bl-iktar sfidi numerużi (13-il marka). It-Tabella ta’ Valutazzjoni turi sitwazzjoni tas-suq tax-xogħol u soċjali li qed titjieb għall-UE kollha. Bħala medja għall-UE, 11 mill-14-il indikatur primarju rreġistraw titjib tul l-aħħar sena disponibbli (jiġifieri l-2016 jew l-2015 skont id-disponibilità tad-data), biex b’hekk jikkonfermaw it-titjib kostanti fis-sitwazzjoni tas-swieq tax-xogħol u soċjali li akkumpanja l-irkupru ekonomiku. B’mod partikolari, dwar ir-rata tal-qgħad, 11-il Stat Membru issa jistgħu jiġu kkategorizzati bħala bl-aqwa prestazzjoni jew aħjar mill-medja, u pajjiż wieħed biss jinsab f’sitwazzjoni kritika. Tnax-il Stat Membru huma mmarkati wkoll bħala bl-aqwa prestazzjoni jew aħjar mill-medja f’termini tar-rata ta’ impjieg u 12-il Stat Membru meta jiġi kkunsidrat is-sehem ta’ nies f’riskju ta’ faqar jew ta’ esklużjoni soċjali. Minkejja dan, żewġ indikaturi (id-diskrepanza bejn is-sessi fl-impjiegi u l-kumpens lill-impjegati għal kull siegħa xogħol) baqgħu fil-parti l-kbira l-istess u wieħed minnhom (l-impatt tat-trasferimenti soċjali fuq it-tnaqqis tal-faqar) iddeterjora bi ftit. Is-sitwazzjoni tal-Istati Membri għadha varjata u s-serjetà tal-isfidi tvarja ħafna bejn l-Istati Membri. Ħafna mill-Istati Membri huma mmarkati mill-inqas darba bi sfida dwar l-indikaturi primarji, ħlief għad-Danimarka, għall-Ġermanja, għal Franza, għan-Netherlands, għall-Iżvezja u għar-Renju Unit. Il-Greċja, ir-Rumanija, l-Italja u l-Bulgarija jirrapportaw sitwazzjoni “kritika”, “sitwazzjoni li għandha tiġi ssorveljata” , jew “sitwazzjoni batuta iżda qed titijieb” f’għaxar indikaturi jew iktar. F’dak il-grupp, il-Greċja u r-Rumanija jippreżentaw bil-bosta l-ikbar numru ta’ “sitwazzjonijiet kritiċi” (jiġifieri indikaturi li huma ferm agħar mill-medja, u jew mhumiex qed jitjiebu malajr biżżejjed jew inkella sejrin iktar lura). Fil-każ tal-Greċja, is-sitwazzjonijiet kritiċi huma mifruxa fuq it-tliet oqsma kollha kemm huma (iżda hi rreġistrata prestazzjoni tajba fit-tluq bikri mill-iskola). Għar-Rumanija, dawn huma kkonċentrati l-iktar fl-oqsma tal-“opportunitajiet indaqs u l-aċċess għas-suq tax-xogħol” u tal-“appoġġ pubbliku / protezzjoni soċjali u esklużjoni”. F’termini ta’ għadd ġenerali jsegwu Ċipru (9 sfidi), Spanja u l-Kroazja (8 sfidi kull wieħed), il-Latvja, il-Litwanja u l-Portugall (7 sfidi kull pajjiż). Għall-kuntrarju, id-Danimarka għandha l-aqwa prestazzjoni jew hi aħjar mill-medja f’kull wieħed mill-14-il indikatur primarju, segwita mill-Iżvezja (12-il indikatur), mill-Awstrija (10 indikaturi) u min-Netherlands (9 indikaturi). Meta wieħed iħares lejn l-opportunitajiet indaqs u l-aċċess għas-suq tax-xogħol, is-sitwazzjoni tjiebet tul l-aħħar sena f’termini tal-persuni li jitilqu kmieni mill-edukazzjoni u mit-taħriġ, tar-riskju ta’ faqar u ta’ esklużjoni soċjali u tan-NEETs fl-UE. Madankollu, din għadha pjuttost stabbli f’termini tad-diskrepanza bejn is-sessi fl-impjiegi u tal-inugwaljanza fl-introjtu (kif imkejla mill-proporzjon tad-distribuzzjoni kwintili tal-introjtu). Meta wieħed iħares skont l-indikaturi: ·Spanja, Malta, il-Portugall u r-Rumanija jaffaċċjaw sitwazzjoni kritika f’dak li għandu x’jaqsam mal-persuni li jitilqu kmieni mill-edukazzjoni u mit-taħriġ meta mqabbla mal-Kroazja, mal-Litwanja u mas-Slovenja li għandhom l-aħjar prestazzjoni; ·Il-Greċja, l-Italja, Malta u r-Rumanija jġibu punteġġ kritiku fid-diskrepanza bejn is-sessi fl-impjiegi, meta mqabbla mal-Latvja, mal-Litwanja u mal-Iżvezja bħala l-Istati Membri bl-aqwa prestazzjoni; ·Il-Bulgarija, il-Greċja, Spanja u l-Litwanja jaffaċċjaw sitwazzjoni kritika f’termini tal-inugwaljanza fl-introjtu meta mqabbla mal-prestazzjoni tajba tar-Repubblika Ċeka, tas-Slovenja, tas-Slovakkja u tal-Finlandja; ·Is-sitwazzjoni f’dak li għandu x’jaqsam mar-riskju ta’ faqar jew ta’ esklużjoni soċjali hi kritika fil-Bulgarija, fil-Greċja u fir-Rumanija, meta mqabbla mar-Repubblika Ċeka, mad-Danimarka, man-Netherlands u mal-Finlandja bħala l-Istati Membri bl-aqwa prestazzjoni; ·Il-Bulgarija, il-Greċja, il-Kroazja, Ċipru u r-Rumanija jaffaċċjaw sitwazzjoni kritika meta wieħed iħares lejn in-NEETs, filwaqt li d-Danimarka, il-Lussemburgu, in-Netherlands u l-Iżvezja għandhom l-aqwa prestazzjoni. Fir-rigward tas-swieq dinamiċi tax-xogħol u tal-kundizzjonijiet tax-xogħol ġusti fl-UE, is-sitwazzjoni tjiebet tul l-aħħar sena f’termini tar-rati ta’ impjieg u tal-qgħad, tal-parteċipazzjoni f’politiki attivi tas-suq tax-xogħol (ALMPs) u tat-tkabbir tal-introjtu disponibbli gross tal-unitajiet domestiċi (GDHI) per capita, filwaqt li baqgħet pjuttost stabbli f’termini tal-kumpens għal kull impjegat. Meta wieħed iħares skont l-indikaturi: ·Il-Greċja, il-Kroazja u l-Italja għadhom qed jaffaċċjaw sitwazzjoni kritika f’dak li għandu x’jaqsam mar-rata ta’ impjieg tagħhom, meta mqabbla mad-Danimarka, mal-Ġermanja, man-Netherlands, mal-Iżvezja u mar-Renju Unit bħala l-Istati Membri bl-aqwa prestazzjoni;

·Il-Greċja ġġib punteġġ kritiku fir-rata tal-qgħad, meta mqabbla mar-Repubblika Ċeka u mal-Ġermanja bħala l-Istati Membri bl-aqwa prestazzjoni; ·Il-Bulgarija, l-Estonja, il-Kroazja, ir-Rumanija u s-Slovenja jaffaċċjaw sitwazzjoni kritika f’termini tal-parteċipazzjoni fl-ALMPs, meta mqabbla mal-prestazzjoni tal-Belġju, tad-Danimarka, ta’ Franza, tal-Ungerija u tal-Iżvezja; ·It-tkabbir tagħhom fil-GDHI per capita hu meqjus bħala sitwazzjoni kritika fil-Greċja u f’Ċipru, meta mqabbla mal-Polonja u mar-Rumanija bħala l-Istati Membri bl-aqwa prestazzjoni; ·Il-Bulgarija, l-Ungerija u l-Polonja jaffaċċjaw sitwazzjoni kritika meta wieħed iħares lejn il-kumpens għal kull impjegat, filwaqt li l-Belġju, id-Danimarka, Franza, il-Lussemburgu u n-Netherlands għandhom l-aqwa prestazzjoni. Fir-rigward tal-appoġġ pubbliku u tal-protezzjoni u tal-inklużjoni soċjali, is-sitwazzjoni tjiebet tul l-aħħar sena f’termini tad-disponibbiltà tal-indukrar tat-tfal, tal-ħtieġa awtodikjarata mhux issodisfata għall-kura medika u tal-ħiliet diġitali iżda marret għall-agħar f’termini tal-impatt tat-trasferimenti soċjali fuq it-tnaqqis tal-faqar. Meta wieħed iħares skont l-indikaturi: ·Il-Bulgarija, il-Greċja, l-Italja, il-Litwanja u r-Rumanija għadhom qed jaffaċċjaw sitwazzjoni kritika f’dak li għandu x’jaqsam mal-ħila tat-trasferimenti soċjali tagħhom biex inaqqsu l-faqar. Din titqabbel mad-Danimarka, mal-Awstrija, mal-Finlandja u mal-Iżvezja li għandhom l-aqwa prestazzjoni; ·Ir-Repubblika Ċeka, il-Polonja u s-Slovakkja jġibu punteġġ kritiku fid-disponibbiltà ta’ indukrar formali tat-tfal, meta mqabbla mal-Belġju, mad-Danimarka, mal-Lussemburgu, mal-Portugall u mal-Iżvezja li għandhom l-aqwa prestazzjoni; ·L-Estonja, il-Greċja, l-Italja, il-Polonja u r-Rumanija jaffaċċjaw sitwazzjoni simili f’termini tal-ħtieġa awtodikjarata mhux issodisfata għall-kura medika (ma ġie identifikat ebda Stat Membru “bl-aqwa prestazzjoni” permezz tal-metodoloġija); ·Il-Bulgarija u r-Rumanija jaffaċċjaw sitwazzjoni kritika meta wieħed iħares lejn il-livelli ta’ ħiliet diġitali, filwaqt li d-Danimarka, il-Lussemburgu, in-Netherlands u l-Finlandja għandhom l-aqwa prestazzjoni. Tabella 1. Sommarju tal-indikaturi primarji fit-tabella ta’ valutazzjoni soċjali Nota: Fil-31 ta’ Ottubru 2017, il-parteċipazzjoni fl-ALMPs ma kinitx disponibbli għall-EL, IT, MT, UK (LU mhux irrapportata għal kwistjoni relatata mal-verifika tad-data); it-tkabbir fil-GDHI per capita ma kienx disponibbli għall-HR, LU u MT; il-proporzjon tad-distribuzzjoni kwintili tal-introjtu, ir-rata ta’ riskju ta’ faqar jew ta’ esklużjoni soċjali, u l-impatt tat-trasferimenti soċjali fuq it-tnaqqis tal-faqar ma kinux disponibbli għall-IE.



Kaxxa 1. Valutazzjoni komparattiva - is-sitwazzjoni attwali Il-Komunikazzjoni tas-26 ta’ April 2017 li tistabbilixxi Pilastru Ewropew tad-Drittijiet Soċjali tinnota li “[l-valutazzjoni] komparattiva u l-iskambjar tal-aqwa prattiki se jitwettqu għal għadd ta’ oqsma, bħal-leġiżlazzjoni dwar il-protezzjoni tal-impjiegi, il-benefiċċji tal-qgħad, il-pagi minimi, id-dħul minimu u l-ħiliet”. Fl-2015, wara r-Rapport tal-Ħames Presidenti u f’kooperazzjoni mal-Istati Membri, il-Kummissjoni bdiet eżerċizzji ta’ valutazzjoni komparattiva fi wħud mill-oqsma msemmija fil-Komunikazzjoni dwar il-Pilastru Soċjali. L-iskop tal-valutazzjoni komparattiva hu li ssostni r-riformi strutturali u l-konverġenza ’l fuq lejn l-Istati Membri bl-aqwa prestazzjoni. Meta mqabbla ma’ eżerċizzji oħra ta’ eżaminazzjoni kroċjata, fejn l-enfasi tinxteħet primarjament fuq it-tqabbil tal-eżiti ġenerali, dawn l-eżerċizzji ta’ valutazzjoni komparattiva jiffokaw l-iktar fuq il-lievi tal-politika (jiġifieri fuq parametri speċifiċi tal-politika li jistgħu jwasslu għal eżiti aħjar). Il-Kumitat tal-Impjiegi (EMCO) u l-Kumitat tal-Protezzjoni Soċjali (SPC) qablu fuq approċċ komuni li hu bbażat fuq approċċ imqassam fuq tliet stadji: (1) l-identifikazzjoni tal-isfidi ewlenin u sett ta’ indikaturi tal-eżiti ta’ livell għoli rilevanti għall-qasam ta’ politika taħt kunsiderazzjoni, (2) indikaturi tal-prestazzjoni li jippermettu li ssir valutazzjoni komparattiva tal-prestazzjoni; (3) l-identifikazzjoni tal-lievi tal-politika, li huma akkumpanjati minn prinċipji ġenerali għall-gwida dwar il-politika u, meta disponibbli, minn indikaturi speċifiċi. F’dan l-istadju, l-għan hu li jitħallew isiru paraguni tal-Istati Membri għal kull lieva tal-politika, minflok ma jiġu stabbiliti valuri referenzjarji. Id-diskussjonijiet fil-Kumitat tal-Impjiegi dwar pilota dwar il-Benefiċċji tal-Qgħad u l-Politiki Attivi tas-Suq tax-Xogħol bdew fl-2016 u ntlaħaq ftehim fl-2017. Dan jikkonċerna b’mod partikolari tliet indikaturi tal-eżitu (ir-rata tal-qgħad, il-qgħad fit-tul u r-rata ta’ riskju ta’ faqar tal-persuni qiegħda), żewġ indikaturi tal-prestazzjoni (is-sehem ta’ nies li jridu jaħdmu u li jipparteċipaw f’miżuri regolari ta’ attivazzjoni u l-kopertura tal-persuni qiegħda b’durata tal-qgħad iqsar minn 12-il xahar mill-benefiċċji tal-qgħad); u tliet indikaturi tal-lieva tal-politika, b’mod partikolari fid-dominju tal-benefiċċji tal-qgħad (ir-rata ta’ sostituzzjoni, il-kundizzjonijiet ta’ eliġibbiltà u d-durata tal-benefiċċji). L-analiżi tal-benefiċċji tal-qgħad ippreżentata fil-Kapitolu 3.3 hi bbażata fuq ir-riżultati tal-eżerċizzju tal-valutazzjoni komparattiva. Għadha għaddejja l-ħidma fir-rigward tal-lievi tal-politika dwar il-politiki ta’ attivazzjoni. Eżerċizzju tal-valutazzjoni komparattiva għall-iskemi tal-introjtu minimu qed jiġi żviluppat ukoll b’mod konġunt mal-Istati Membri fil-Kumitat tal-Protezzjoni Soċjali. Is-sitwazzjoni attwali ta’ dan l-eżerċizzju hi ppreżentata fil-Kapitolu 3.4. Miexi wkoll il-progress fil-ħiliet tal-valutazzjoni komparattiva, b’enfasi f’dak li għandu x’jaqsam mal-lievi tal-politika dwar it-tagħlim għall-adulti. Fi ħdan il-kuntest tal-Pilastru Ewropew tad-Drittijiet Soċjali, il-Kummissjoni biħsiebha tagħmel riflessjoni ulterjuri dwar il-valutazzjoni komparattiva flimkien mal-Istati Membri. Din għandha l-għan li tidentifika l-prinċipji tal-Pilastru li għalihom il-valutazzjoni komparattiva tista’ tipprovdi kontribuzzjoni pożittiva favur it-tagħlim reċiproku u l-konverġenza ’l fuq. 3. L-IMPJIEGI U R-RIFORMI SOĊJALI – IL-PRESTAZZJONI U L-AZZJONI TAL-ISTATI MEMBRI Din it-taqsima tippreżenta ħarsa ġenerali lejn l-indikaturi tal-impjiegi u soċjali ewlenin u lejn il-miżuri meħuda mill-Istati Membri fl-oqsma ta’ prijorità identifkati mil-linji gwida tal-UE dwar l-impjiegi, kif adottati mill-Kunsill fl-2015. Għal kull linja gwida huma ppreżentati l-iżviluppi riċenti dwar firxa ta’ indikaturi ewlenin, kif ukoll il-miżuri politiċi meħuda mill-Istati Membri. Rigward dawn tal-aħħar, it-taqsima hi bbażata fuq il-Programmi Nazzjonali ta’ Riforma 2017 tal-Istati Membri u fuq sorsi tal-Kummissjoni Ewropea. Jekk ma jkunx speċifikat mod ieħor, il-miżuri politiċi implimentati wara Ġunju 2016 biss huma ppreżentati fir-rapport. Analiżi profonda tal-iżviluppi riċenti fis-suq tax-xogħol tinsab fir-rapport Labour Market and Wage Developments 2017 u fl-Employment and Social Developments in Europe Review 2017.

3.1 Linja gwida 5: Nagħtu spinta lid-domanda għall-ħaddiema Din it-taqsima tħares lejn l-implimentazzjoni tal-linja gwida nru 5 dwar l-impjiegi, li tirrakkomanda lill-Istati Membri li joħolqu kundizzjonijiet li jippromwovu d-domanda għall-ħaddiema u l-ħolqien tax-xogħol. L-ewwel, din tippreżenta ħarsa ġenerali lejn ir-rati tal-qgħad u ta’ impjieg skont l-Istati Membri, filwaqt li tikkumplimenta l-analiżi fil-livell tal-UE li saret fil-Kapitolu 1, biex tixħet dawl fuq ir-rilevanza tal-isfida tal-ħolqien tax-xogħol fost il-pajjiżi. Imbagħad tħares lejn id-dinamika tal-impjieg indipendenti, bħala indikatur għall-intraprenditorija u bħala sors ta’ tkabbir tal-impjiegi minnu nnifsu. Finalment din tinvestiga determinanti makroekonomiċi ewlenin tad-deċiżjonijiet għat-tfittix tal-ħaddiema, jiġifieri l-iżviluppi fil-pagi u fil-porzjon ta‘ taxxa. It-Taqsima 3.1.2 tirrapporta dwar il-miżuri politiċi implimentati mill-Istati Membri f’dawn l-oqsma għall-promozzjoni tad-domanda għall-ħaddiema, inklużi s-sussidji għar-reklutaġġ. 3.1.1 Indikaturi ewlenin Fi kważi nofs l-Istati Membri, ir-rata tal-qgħad naqset biċ-ċar fl-2016, b’iktar minn punt perċentwali. Kien hemm tnaqqis iktar mgħaġġel mill-medja b’mod partikolari f’ċerti Stati Membri li jbatu minn rati tal-qgħad għoljin ħafna – speċjalment fi Spanja, fil-Kroazja u f’Ċipru (b’2pps jew iktar) iżda anki fil-Greċja u fil-Portugall – sitwazzjoni li tindika konverġenza lejn livelli inferjuri tal-qgħad. Madankollu, id-differenzi għadhom kbar. Kif inhu evidenti mill-Figura 5 (li tħares b’mod konġunt lejn il-livelli u l-isfidi skont il-metodoloġija maqbula għall-valutazzjoni tal-indikaturi primarji tat-tabella ta’ valutazzjoni soċjali), id-dispersjoni tar-rati tal-qgħad baqgħet imdaqqsa fl-2016, bil-valuri li varjaw minn madwar 4 % fir-Repubblika Ċeka u fil-Ġermanja (“bl-aqwa prestazzjoni”) sa 23,6 % fil-Greċja (“sitwazzjoni kritika”). Għad li r-rata tal-qgħad naqset minn 1,3 pps fil-Greċja, il-livell kumplessiv għadu għoli ħafna. Barra minn hekk, ir-rati tal-qgħad għadhom għoljin fl-Italja wkoll, b’ebda titjib sinifikanti fl-2016 (tnaqqis b’0,2 pps biss). Fost l-Istati Membri b’rati tal-qgħad inqas mill-medja, l-Estonja u l-Awstrija rreġistraw żieda ħafifa fl-2016. Minkejja t-tnaqqis kostanti mill-2013 ’l hawn, f’ħafna mill-Istati Membri r-rata tal-qgħad kienet għadha ogħla fl-2016 milli fl-2008 (Figura 6). L-uniċi eċċezzjonijiet huma l-Ġermanja, l-Ungerija, Malta, il-Polonja, ir-Renju Unit u r-Repubblika Ċeka. Sors: Eurostat, LFS (kalkoli tad-DĠ EMPL). Perjodu: Livelli tal-2016 u tibdiliet annwali fir-rigward tal-2015. Nota: L-assi huma ċċentrati fuq il-medja mhux ponderata tal-UE. Id-didaskalija hi ppreżentata fl-Anness. Sors: Eurostat, LFS. Ir-rata ta’ impjieg żdiedet f’27 mit-28 Stat Membru, għad li għad hemm disparitajiet sinifikanti. Il-Lussemburgu biss irreġistra tnaqqis ħafif mis-sena l-oħra. Kif muri fil-Figura 7, ir-rati ta’ impjieg huma konverġenti parzjalment biss. Dan hu rifless fil-pendil moderatament negattiv tal-linja ta’ rigressjoni li torbot it-tibdiliet mal-livelli fir-rati ta’ impjieg. Dan jissuġġerixxi li l-Istati Membri kkaratterizzati minn rati iżgħar ta’ impjieg qed jikbru b’rata kemxejn iktar mgħaġġla mill-medja, u viċi versa – iżda s-sitwazzjoni għadha varjata. Ir-rati ta’ impjieg (grupp ta’ età 20-64 sena) għandhom diverġenza kbira, u jvarjaw minn 56,2 % fil-Greċja sa 81,2 % fl-Iżvezja. Lejn in-naħa ta’ isfel, ir-rata ta’ impjieg għadha ferm inqas mill-medja tal-UE (inqas minn 65 %), fil-Greċja, fil-Kroazja, fl-Italja (immarkati bħala “sitwazzjonijiet kritiċi”), u fi Spanja (immarkata bħala “dgħajfa iżda li qed titjieb” fid-dawl ta’ titjib sinifikanti). Hi marġinalment ogħla fir-Rumanija, fil-Belġju u fil-Bulgarija, għad li qed tiżdied b’rata iktar bil-mod mill-medja. Għall-kuntrarju, in-Netherlands, id-Danimarka, ir-Renju Unit, il-Ġermanja u l-Iżvezja huma mmarkati bħala dawk “bl-aqwa prestazzjoni” b’rati ta’ impjieg ta’ 77 % jew iktar. Skont it-tbassir ekonomiku ħarifa 2017 tal-Kummissjoni Ewropea hi mistennija espansjoni fl-impjiegi tul l-2017 u l-2018 kważi fl-Istati Membri kollha. Sors: Eurostat, LFS (kalkoli tad-DĠ EMPL). Perjodu: Livelli tal-2016 u tibdiliet annwali fir-rigward tal-2015. Nota: L-assi huma ċċentrati fuq il-medja mhux ponderata tal-UE. Id-didaskalija hi ppreżentata fl-Anness.

Ir-rati medji ta’ impjieg fl-UE ilhom jiżdiedu b’mod kostanti mill-2013 u issa jinsabu f’livelli ogħla minn dawk ta’ qabel il-kriżi, iżda d-disparitajiet għadhom għoljin. Fl-2016, iktar minn nofs l-Istati Membri, 17-il pajjiż, għadhom taħt il-livelli tal-2008 (Figura 8). Dan hu partikolarment evidenti f’dawk il-pajjiżi li l-iktar intlaqtu mill-kriżi – b’mod partikolari l-Greċja (-10,1 pps), Ċipru (-7,7 pps), Spanja (-4,6 pps) u l-Kroazja (-3,5 pps). Hu ta’ serħan il-moħħ li l-irkupru kkontribwixxa għat-tkabbir fl-impjiegi kważi fl-Istati Membri kollha meta mqabbla mal-2013. L-ikbar żidiet fir-rati ta’ impjieg mill-2008 ’l hawn seħħew fl-Ungerija (+8,5 pps) u fil-Litwanja (+5,3 pps). Sors: Eurostat, LFS. F’kuntest ta’ tkabbir sostnut fl-impjiegi, ix-xejriet fl-impjiegi indipendenti għandhom tendenza li jkunu iktar stabbli. Ir-rata medja ta’ impjiegi indipendenti naqset fl-2016 għal 14,0 %, l-inqas rata mill-2008 ’l hawn, hekk kif l-impjiegi totali żdiedu b’rata iktar mgħaġġla (+1,5%) mill-impjiegi indipendenti (+0,3 %). Madankollu, jekk jiġi eskluż is-settur primarju (agrikoltura, forestrija u sajd), li hu affettwat minn tnaqqis strutturali, in-numru ta’ ħaddiema li jaħdmu għal rashom kiber b’rata kważi daqs tal-impjiegi totali (b’1,3 %). L-impjieg indipendenti minn nies bi sfond ta’ migrazzjoni kompla biż-żieda kostanti tiegħu: ir-rata għal nies b’ċittadinanza mhux tal-UE telgħet għal 12,2 % fl-2016, minn 11,9 % fl-2015 (kienet 10,0 % biss fl-2010). Barra minn hekk, l-iżviluppi demografiċi wasslu għal żieda qawwija fin-numru ta’ ħaddiema għal rashom ta’ 65 sena u ikbar. Fl-2016, in-numru tagħhom ammonta għal 8 % min-numru totali ta’ ħaddiema għal rashom (6 % fl-2006). F’termini assoluti, l-impjiegi indipendenti żdiedu fl-2016 fil-maġġoranza tal-Istati Membri. L-iżviluppi settorjali qdew rwol, bi tnaqqisiet primarjament ikkonċentrati fi Stati Membri b’sehem ikbar mill-medja ta’ ħaddiema li jaħdmu għal rashom fis-settur primarju (il-Kroazja, ir-Rumanija, is-Slovenja, il-Bulgarija, il-Portugall, il-Finlandja u l-Portugall). Ġew irreġistrati wkoll tnaqqisiet f’Ċipru, fil-Ġermanja, fil-Belġju, fl-Iżvezja u fl-Italja, filwaqt li l-impjiegi indipendenti żdiedu fl-Istati Membri l-oħrajn kollha (b’5 % jew iktar fil-Lussemburgu, fis-Slovakkja u fir-Renju Unit). Ir-rata ta’ impjieg indipendenti fost l-irġiel kompliet bit-tnaqqis kostanti tagħha (għal 17,5 % fl-2016; kienet iktar minn 18 % sal-2014), filwaqt li r-rata ta’ impjieg indipendenti fost in-nisa baqgħet kostanti għal madwar 9,9 % mill-2012 ’l hawn. L-impjieg indipendenti mingħajr impjegati (l-hekk imsejħa impjegati awtonomi) baqa’ mifrux. Fl-2016, in-numru ta’ impjegati awtonomi barra mis-settur primarju żdied b’1,8 % (u kien 9 % ogħla mill-2008), filwaqt li n-numru ta’ impjegati (ħaddiema għal rashom b’impjegati) barra mis-settur primarju żdied b’0,3 % biss (u kien 10 % inqas mill-2008). L-impjieg indipendenti mingħajr impjegati jista’ jaħbi sitwazzjonijiet ta’ impjieg indipendenti “fittizju” f’xi ċirkustanzi; din il-kwistjoni se tiġi diskussa iktar fit-Taqsima 3.3 flimkien mas-segmentazzjoni tas-suq tax-xogħol. It-tkabbir fil-pagi għadu batut fl-UE, minkejja t-titjib issoktat fis-suq tax-xogħol. Il-pagi reali aġġustati għat-tibdil fil-prezzijiet tal-konsumatur żdiedu kważi fl-Istati Membri kollha u kibru b’mod ġenerali b’1,3 % fl-UE. It-tkabbir kien inferjuri fiż-żona tal-euro, fejn, fl-ambjent ta’ inflazzjoni baxxa tal-2015 u tal-2016, il-pagi reali kibru bi ftit inqas minn 1 % f’dawn is-sentejn. It-tkabbir modest fil-pagi, flimkien ma’ tnaqqis ħafif fir-rata ta’ tkabbir fil-produttività, sarraf fi rpiljar moderat fid-dinamika tal-kost ta’ unità lavorattiva. Il-kumpens lill-impjegati jvarja ħafna madwar l-Ewropa, minn EUR 4,6 għal kull siegħa xogħol fil-Bulgarija sa EUR 43,3 fil-Lussemburgu. Barra minn hekk, il-Figura 9 turi li l-Ewropa hi maqsuma f’żewġ gruppi ta’ pajjiżi b’pagi baxxi u b’pagi għoljin, b’Ċipru, is-Slovenja, l-Italja u Spanja biss li huma qrib il-medja tal-UE. Lejn in-naħa t’isfel, b’mod partikolari l-Bulgarija, il-Polonja u l-Ungerija jispikkaw, kif ukoll ir-Rumanija li rreġistrat żieda kbira fl-aħħar sena. Jistgħu jiġu identifikati xi sinjali ta’ konverġenza, anki jekk il-korrelazzjoni bejn il-livell assolut ta’ pagi u t-tibdil fil-kumpensi ma tidhirx b’saħħitha. Sors: Eurostat, Kontijiet nazzjonali. Perjodu: Livelli tal-2016 u tibdiliet annwali fir-rigward tal-2015. Nota: L-assi huma ċċentrati fuq il-medja mhux ponderata tal-UE. Id-didaskalija hi ppreżentata fl-Anness. Fil-perjodu bejn l-2011 u l-2016, it-tkabbir reali fil-pagi baqa’ lura meta mqabbel mat-tkabbir medju fil-produttività fil-maġġoranza tal-Istati Membri (18 minn 28). F’sitt pajjiżi (il-Belġju, Ċipru, il-Finlandja, il-Kroazja, il-Greċja, il-Portugall), it-tkabbir reali fil-pagi kien negattiv tul il-perjodu 2014-2016. Lanqas fuq it-terminu iktar fit-tul, bħala medja, l-iżviluppi fil-paga reali ma żammewx il-pass tal-produttività (ara l-Figura 10). Sors: Eurostat, Kontijiet Nazzjonali (kalkoli tad-DĠ EMPL).

L-iżviluppi fil-kompetittività fil-kostijiet sostnew ir-riekwilibriju fiż-żona tal-euro, iżda l-progress ikkalma. Fiż-żona tal-euro, wara trażżin fiskali u tas-salarji prolungat, sal-2015 ħafna mill-Istati Membri daru għal pożizzjoni ta’ eċċess fil-kont kurrenti. Fil-kuntest tat-tkabbir batut fil-pagi fiż-żona tal-euro, il-kostijiet nominali ta’ unità lavorattiva kibru b’mod ftit iktar veloċi f’pajjiżi kkaratterizzati minn eċċessi kbar u persistenti fil-kont kurrenti milli f’pajjiżi debituri netti. Madankollu, id-differenza tnaqqset kemxejn fl-2016, u taffiet ir-riekwilibriju. F’ħafna mill-Istati Membri, it-tkabbir reali fl-2016 seħħ iktar bil-mod jew bl-istess rata prevista mir-relazzjoni storika mal-qgħad, b’mod partikolari bil-pagi li ma żammewx il-pass tat-tnaqqis fil-qgħad. Il-pajjiżi fejn it-tkabbir fil-pagi baqa’ l-iktar inqas mir-relazzjoni storika jinkludu l-Belġju, il-Bulgarija, il-Finlandja, is-Slovakkja u l-Iżvezja. Il-kurva ta’ Phillips – ir-relazzjoni (normalment negattiva) bejn it-tkabbir fil-pagi u l-qgħad – tikkonferma li l-pagi rreaġew bil-mod għall-irkupru, speċjalment fiż-żona tal-euro. Il-Figura 11 tqabbel it-tibdil annwali fil-kumpens nominali għal kull impjegat mal-hekk imsejħa disparità tal-qgħad, jiġifieri d-differenza bejn ir-rata attwali tal-qgħad u x-xejra tagħha. Sa mill-bidu tal-kriżi, il-kurva kienet iktar ċatta minn qabel, li timplika reazzjoni iktar dgħajfa tal-pagi għat-tnaqqisiet tal-qgħad. Barra minn hekk, ir-rata ta’ tkabbir tal-kumpensi baqgħet tul l-aħħar tliet snin f’livell inqas mix-xejra mistennija fid-dawl tat-titjib fis-suq tax-xogħol. Id-dinamika modesta tal-pagi tista’ tiġi spjegata mill-iżviluppi batuti fil-produttività, mill-aspettattivi dwar l-inflazzjoni baxxa, mill-effett ta’ wħud mir-riformi tas-suq tax-xogħol u min-nuqqasijiet li jifdal fis-suq tax-xogħol. B’mod partikolari, ir-rata tal-qgħad attwali jaf ma tkoprix b’mod adegwat l-istat effettiv tal-użu tar-riżorsi fis-suq tax-xogħol. Minbarra dawk li effettivament qed ifittxu impjieg (jiġifieri l-persuni qiegħda), impjegati potenzjali skuraġġuti u ħaddiema part-time li xogħolhom ma jisfruttax il-kapaċitajiet tagħhom jistgħu jeżerċitaw pressjonijiet ’l isfel addizzjonali fuq il-pagi. It-tnaqqis fl-aspettattivi dwar l-inflazzjoni u t-tnaqqis fir-ritmu tal-produttività jistgħu jaffettwaw in-negozjati tal-pagi wkoll, filwaqt li joħonqu t-tkabbir fil-pagi, u b’hekk ixekklu s-sostenibbiltà tal-irkupru. Il-pagi nnegozjati jagħtu wkoll stampa ċara ta’ kif il-pressjonijiet fuq il-pagi ma mmaterjalizzawx, speċjalment fiż-żona tal-euro: it-tibdil perċentwali annwali fl-ewwel trimestru tal-2017 kien ta’ 1,5 %, madwar 0,5 pps inqas mir-rata tiegħu fl-istadju bikri tal-irkupru. Sors: Database AMECO tad-DĠ ECFIN u Eurostat, LFS Il-piż tat-taxxa fuq ix-xogħol hu ġeneralment stabbli fl-Ewropa, iżda b’differenzi sinifikanti fost l-Istati Membri. Fl-2016, it-tnaqqisiet fil-porzjon ta’ taxxa għal ħaddiema waħedhom li jaqilgħu l-paga medja kienu l-iktar sinifikanti fl-Awstrija (-2,4 pps), fil-Belġju (-1,4 pps) u fl-Italja (-1,2 pps), filwaqt li dan żdied bis-saħħa fin-Netherlands (1,3 pps), fil-Greċja (1,0 pp) u fil-Polonja (0,9 pps). Kif inhu evidenti mill-Figura 12, il-porzjon ta’ taxxa jvarja minn inqas minn 30 % fl-Irlanda u f’Malta sa madwar 50 % fil-Belġju, fil-Ġermanja, fl-Ungerija, fl-Italja, fi Franza u fl-Awstrija. Varjazzjoni simili tista’ tiġi osservata għal ħaddiema bi dħul iktar baxx (iddefiniti bħala dawk li jaqilgħu 67 % tal-paga medja), minkejja li joħorġu mudelli differenti għall-pajjiżi f’dak li jikkonċerna l-progressività tar-rati tat-taxxa. Bejn l-2013 u l-2016, il-porzjon ta’ taxxa medju mhux ponderat naqas b’0,5 pps (u b’0,8 pps għall-ħaddiema b’introjtu baxx), bi tnaqqisiet kbar fi wħud mill-pajjiżi li esperjenzaw l-ogħla rati (il-Belġju, l-Awstrija, kif ukoll l-Italja u Franza, iżda limitati għal ħaddiema b’introjtu baxx), u anki fir-Rumanija u fid-Danimarka. Għall-kuntrarju, kien hemm żidiet sinifikanti fil-Lussemburgu u, limitati għall-pagi baxxi, fil-Portugall. Sors: Bażi ta’ data dwar it-taxxi u l-benefiċċji, il-Kummissjoni Ewropea/OECD. Nota: id-data hi għal unitajiet domestiċi b’paga waħda (mingħajr tfal). Ma hemm ebda data riċenti disponibbli għal Ċipru. 3.1.2 Rispons tal-politika L-Istati Membri komplew jirrikorru għal sussidji għall-impjiegi biex isostnu d-domanda għall-ħaddiema u l-ħolqien tax-xogħol. Ħafna mill-miżuri f’dan il-qasam huma mmirati lejn gruppi speċifiċi li jaffaċċjaw problemi ta’ integrazzjoni tas-suq tax-xogħol (eż. żgħażagħ, nies kbar fl-età, persuni qiegħda fit-tul, rifuġjati, eċċ.) u jikkonsistu f’inċentivi finanzjarji (jew ribassi tat-taxxa jew tal-kontribuzzjoni tas-sigurtà soċjali) għall-impjegaturi talli jaħtru ħaddiema partikolari. Tul il-perjodu referenzjarju (mit-tieni nofs tal-2016 ’il quddiem), diversi Stati Membri introduċew sussudji mmirati għar-reklutaġġ (iktar dettalji jistgħu jinstabu fit-taqsima 3.2). Ftit pajjiżi introduċew ukoll (jew qed jippjanaw li jintroduċu) sussidji għar-reklutaġġ għal pubbliku usa’, jiġifieri mingħajr kundizzjonijiet tal-eliġibbiltà speċifiċi jew b’kundizzjonijiet aktar laxki, normalment bl-għan li jippromwovu l-impjieg indefinit. L-Italja introduċiet, b’limitazzjoni għar-reġjuni fin-Nofsinhar, tnaqqis fil-kontribuzzjonijiet tas-sigurtà soċjali għall-impjegaturi li jaħtru fuq bażi permanenti (jew permezz ta’ apprendistat professjonali) nies li għandhom inqas minn 25 sena jew li ilhom qiegħda mill-inqas sitt xhur. Franza estendiet b’sitt xhur (sal-ewwel simestru tal-2017, issa qiegħda fil-fażi tal-eliminazzjoni gradwali) il-primjum ta’ EUR 4 000 mogħti għar-reklutaġġ minn intrapriża żgħra jew medja ta’ impjegat imħallas sa 1,3 darbiet il-paga minima; kważi 1,6 miljun ħaddiem ibbenefikaw mill-primjum. Fl-Awstrija, bħalissa qed tiġi studjata l-introduzzjoni ta’ bonus għall-impjieg immirata għall-ħolqien ta’ impjiegi ġodda billi jitnaqqsu l-kostijiet tal-pagi għall-impjegaturi li jiftħu karigi addizzjonali. F’każijiet oħra, sussidji għar-reklutaġġ huma mmirati lejn diversi gruppi żvantaġġati. Pereżempju, il-Portugall stabbilixxa inċentivi finanzjarji għar-reklutaġġ permanenti, fil-forma ta’ eżenzjonijiet parzjali mill-kontribuzzjonijiet tas-sigurtà soċjali għal ċerti gruppi vulnerabbli (żgħażagħ, persuni qiegħda fit-tul, nies kbar fl-età). Barra minn hekk, miżura ta’ sostenn għar-reklutaġġ, immirata lejn l-istess gruppi, tipprovdi inċentivi għall-konverżjoni ta’ kuntratti b’terminu fiss f’kuntratti permanenti. Il-Fond Soċjali Ewropew (FSE) jikkontribwixxi għal din il-miżura, kif ukoll għal inizjattiva riċenti mmirata lejn il-promozzjoni tat-tranżizzjoni minn traineeships f’kuntratti permanenti. Ċipru introduċa sussidji għall-impjiegi għar-reklutaġġ ta’ nies li jappartjenu għal gruppi vulnerabbli, inklużi benefiċjarji tal-GMI u persuni b’diżabilitajiet. Fl-Ungerija, l-FSE jikkontribwixxi għat-tisħiħ tal-potenzjal tal-impjieg tal-intrapriżi soċjali permezz ta’ inċentivi u ta’ sussidji għall-ħolqien tax-xogħol. Ċerti Stati Membri qed jieħdu azzjoni biex jippromwovu l-intraprenditorija u n-negozji ġodda. Pereżempju, l-Ungerija qed tappoġġa liż-żgħażagħ taħt it-30 sena u lil persuni reġistrati li jfittxu impjieg ta’ iktar minn 30 sena biex isiru intraprendituri fil-qafas tal-Iskema ta’ Garanzija għaż-Żgħażagħ. Fir-Rumanija, l-iskema nazzjonali ta’ Negozji Ġodda, appoġġata mill-FSE, għandha l-għan li tippromwovi l-iżvilupp ta’ SMEs ġodda. Fil-Finlandja, mill-2018 se jkun possibbli li wieħed jirċievi l-benefiċċju tal-qgħad bħala għotjiet biex jibda negozju u filwaqt li jkun qed jaħdem bħala intraprenditur part-time. Barra minn hekk, għaddejjin diskussjonijiet dwar kif tista’ ssir iktar faċli biex il-persuni qiegħda jiftħu kumpaniji. Ittieħdu wkoll passi f’ħafna Stati Membri biex jiġi żgurat li l-ħaddiema li jaħdmu għal rashom igawdu minn drittijiet soċjali adegwati (ara t-taqsima 3.3 dwar is-segmentazzjoni tas-suq tax-xogħol). Diversi Stati Membri naqqsu l-kostijiet lavorattivi billi baxxew il-porzjon ta’ taxxa, spiss għal dawk b’introjti baxxi. Fl-aħħar xhur, il-porzjon ta’ taxxa ġie indirizzat f’ħafna pajjiżi, speċjalment għal dawk b’introjtu baxx, permezz ta’ riformi ffokati fuq it-tassazzjoni tal-introjtu personali, spiss billi żdiedu t-tnaqqisiet tat-taxxa (jiġifieri l-ammont ta’ introjtu ħieles mit-taxxa). Pereżempju, fil-Ġermanja l-Gvern Federali aġġorna r-rata tat-taxxa fuq l-introjtu biex inaqqas il-pressjoni fiskali u jżid it-Tnaqqis fit-Taxxa Bażika, il-Kreditu ta’ Taxxa għat-Tfal, il-Benefiċċju għat-Tfal u s-Suppliment għat-Tfal. Fl-Estonja, il-Parlament adotta l-pjan il-ġdid ta’ riforma tat-taxxa li daħal fis-seħħ fl-2018, li jinkludi żieda fit-tnaqqis bażiku tat-taxxa fuq l-introjtu fix-xahar għal EUR 500 fix-xahar (żieda minn EUR 180 fl-2017). Il-Litwanja emendat il-Liġi dwar it-Taxxa fuq l-Introjtu Personali, billi żiedet l-ammont ta’ introjtu bażiku u addizzjonali eżentat mit-taxxa. L-Ungerija żiedet it-tnaqqisiet tat-taxxa għall-familja għal dawk li jaħdmu b’żewġt itfal. Ir-Renju Unit żied it-tnaqqis tat-taxxa għal £11,500 (madwar EUR 13,100)fis-sena u l-livell limitu għall-ogħla rata minn £43,000 għal £45,000 (EUR 51,400). Franza kompliet tnaqqas it-taxxa fuq l-introjtu għall-introjti baxxi u medji. Fil-Belġju, it-tieni fażi tar-riforma tat-taxxa ta’ Brussell, bi tnaqqisiet addizzjonali fit-taxxa fuq l-introjtu personali u ċ-ċaqliq minn tassazzjoni fuq ix-xogħol għall-proprjetà immobbli, daħlet fis-seħħ fl-1 ta’ Jannar 2017. Fil-Latvja, riforma qawwija tat-taxxa tinkludi s-sostituzzjoni ta’ rata fissa tat-taxxa fuq l-introjtu personali ta’ 23 % b’sistema progressiva. Ċipru neħħa l-“kontribuzzjoni speċjali” – taxxa progressiva fuq l-emolumenti mill-introjti fix-xahar gross tal-impjegati, tal-ħaddiema li jaħdmu għal rashom u tal-pensjonanti kollha. Is-Slovenja emendat l-Att dwar it-Taxxa fuq l-Introjtu Personali biex tnaqqas il-piż tat-taxxa fuq l-introjtu personali. Ħafna Stati Membri għamlu wkoll interventi fuq il-porzjon ta’ taxxa permezz ta’ tnaqqisiet fil-kontribuzzjonijiet tas-sigurtà soċjali. Fi Franza, tnaqqsu l-kontribuzzjonijiet mill-impjegaturi, filwaqt li ġew kontrobilanċjati parzjalment minn żidiet mil-lat tal-impjegati. F’pajjiżi oħra, tnaqqisiet fil-kontribuzzjonijiet tas-sigurtà soċjali kienu mmirati iktar lejn l-għoti ta’ appoġġ lill-impjieg ta’ gruppi speċifiċi fil-mira, bħal ħaddiema żgħażagħ u kbar fl-età (il-Belġju u l-Italja), il-persuni b’diżabilità (Malta), ir-reklutaġġi ġodda b’kuntratti permanenti (l-Italja) jew ir-reklutaġġi ġodda mill-ħaddiema li jaħdmu għal rashom (l-Iżvezja). L-Ungerija naqqset it-taxxa tal-kontribuzzjonijiet soċjali, b’impatt fuq il-porzjon ta‘ taxxa għall-ħaddiema b’paga baxxa. Fl-istess ħin, diversi pajjiżi (il-Greċja, il-Litwanja, il-Latvja, il-Kroazja) introduċew jew żiedu l-kontribuzzjonijiet tas-sigurtà soċjali għall-ħaddiema li jaħdmu għal rashom jew għal dawk impjegati b’arranġamenti tax-xogħol atipiku. Finalment, mill-2018 il-Latvja se iżżid b’mod ġenerali l-kontribuzzjonijiet soċjali kemm għall-impjegaturi kif ukoll għall-impjegati biex tiffinanzja l-kura tas-saħħa. Filwaqt li jibnu fuq riformi kbar tul l-aħħar snin, ċerti Stati Membri qed jintroduċu tibdiliet ulterjuri fis-sistemi tagħhom ta’ ffissar tal-pagi. Il-Belġju, wara konsultazzjoni mas-sħab soċjali, lesta r-reviżjoni tal-Liġi tal-1996 dwar l-iffissar tal-pagi, filwaqt li stabbilixxa mekkaniżmu awtomatiku ta’ korrezzjoni, introduċa marġni ta’ sikurezza u saħħaħ il-bażi ġuridika tan-norma tal-pagi, biex jiġi evitat telf tal-kompetittività fil-kostijiet. F’Lulju 2017 il-gvern federali ħabbar ukoll l-intenzjoni tiegħu li jissimplifika u jippromwovi l-parteċipazzjoni tal-impjegati fil-benefiċċji tal-intrapriżi tagħhom. Il-Kroazja żiedet l-effettività tal-proċess ta’ negozjar kollettiv dwar il-konklużjoni ta’ ftehimiet kollettivi vinkolanti għall-gvern, filwaqt li jiġi żgurat aċċess ugwali għall-kumitati li jinnegozjaw, tissaħħaħ il-ġestjoni finanzjarja ta’ fondi mill-baġit tal-istat u tiġi żgurata s-sostenibbiltà tas-sistema tar-remunerazzjoni. Il-Portugall issospenda b’mod temporanju l-iskadenza awtomatika tal-ftehimiet kollettivi, għal perjodu ta’ 18-il xahar sa Lulju 2018, minħabba n-numru baxx ta’ ftehimiet kollettivi ffirmati ġodda. Barra minn hekk, wara l-pubblikazzjoni tal-green paper dwar ir-relazzjonijiet industrijali, u bħala parti mill-ftehim tripartitiku mas-sħab soċjali, il-gvern qed jippjana miżuri għat-trawwim tan-negozjar kollettiv. Fis-Slovenja, it-trade unions tas-settur pubbliku u l-gvern komplew bin-negozjati dwar kif jistgħu jittaffew diversi miżuri ta’ awsterità temporanji implimentati mill-Att dwar il-Bilanċ Fiskali tal-2012, dwar kwistjonijiet bħar-remunerazzjoni għall-prestazzjoni tax-xogħol marbuta maż-żieda fil-volum ta’ xogħol, iż-żieda fil-pagi għall-promozzjoni, ir-rimborż għal-liv annwali u t-terminazzjoni tal-kuntratt ta’ impjieg ta’ persuni li jissodisfaw kundizzjonijiet pensjonabbli. Fi Franza, riforma ġdida tal-Liġi tax-Xogħol ġiet adottata wara konsultazzjoni mas-sħab soċjali, u din espandiet ulterjorment il-perimetru fejn jipprevalu l-ftehimiet fil-livell tal-kumpaniji, filwaqt li tiddefinixxi fejn jenħtieġ li l-ftehimiet fil-livell tal-fergħat jibqgħu deċiżivi.

Ċerti Stati Membri aġġustaw il-pagi minimi tagħhom jew ħadu passi biex jagħmlu l-oqfsa ta’ ffissar tal-pagi minimi iktar prevedibbli, bl-involviment tas-sħab soċjali. Fil-Bulgarija, il-gvern ippropona abbozz ta’ mekkaniżmu għall-iffissar tal-pagi minimi bi tliet xenarji u b’komponent ta’ stima tal-impatt, li għad irid jiġi miftiehem mas-sħab soċjali. Il-gvern għandu l-pjan li jżid b’mod inkrimentali l-paga minima mil-livell attwali tagħha ta’ EUR 230 fix-xahar għal EUR 305 fl-2020. Ir-Rumanija ffissat il-livell ta’ pagi minimi sal-2020 fil-programm tal-gvern tagħha. Il-paga minima żdiedet b’iktar mid-doppju mill-2010 ’l hawn u se tiżdied minn EUR 315 fix-xahar għal EUR 380 fl-2020. Fl-Irlanda, il-paga minima żdiedet minn EUR 9,15 fis-siegħa fl-2016 għal EUR 9,25 fl-2017 fuq il-bażi tar-rakkomandazzjonijiet mill-Kummissjoni dwar il-Pagi Minimi, li tivvaluta wkoll l-impatt soċjali tal-aġġustamenti tal-paga minima. Dan l-aħħar il-Gvern Irlandiż ħabbar żieda ulterjuri tal-paga minima għal EUR 9,55 fis-siegħa minn Jannar 2018. Il-Latvja stabbiliet żieda fil-paga minima għal EUR 430 fix-xahar, minn EUR 380, mill-1 ta’ Jannar 2018. Il-Polonja żiedet il-paga minima fix-xahar għal PLN 2000 u introduċiet remunerazzjoni minima fis-siegħa għal dawk li jaħdmu fuq il-kuntratt tal-liġi ċivili (PLN 13 fis-siegħa, jiġifieri madwar EUR 3). Fil-Portugall, wara ftehim tripartitiku mas-sħab soċjali, il-Gvern żied il-paga minima statutorja fl-1 ta’ Jannar 2017 minn EUR 530 għal EUR 557 fix-xahar. Iż-żieda kienet akkumpanjata minn tnaqqis temporanju fil-kontribuzzjoni tas-sigurtà soċjali tal-impjegatur għal ħaddiema li jirċievu l-paga minima. Il-gvern tar-Renju Unit għandu l-għan li jżid il-paga minima nazzjonali għal dawk li għandhom iktar minn 25 sena sa 60 % tal-qligħ medjan sal-2020 (madwar £9 fis-siegħa, madwar EUR 10,3). Iż-żieda annwali f’April 2017 tellgħet il-paga nazzjonali li tiggarantixxi l-għajxien għal £7,50 fis-siegħa (EUR 8,6) u l-paga minima nazzjonali se tiżdied għaż-żgħażagħ u għall-apprendisti wkoll. Fil-Ġermanja, il-Gvern Ġenerali segwa r-rakkomandazzjoni tal-Kummissjoni permanenti dwar il-Paga Minima tas-sħab soċjali, billi żied il-paga minima ġenerali minn EUR 8,50 għal 8,84 fis-siegħa mill-1 ta’ Jannar 2017.



3.2 Linja gwida 6: It-tisħiħ tal-provvista, tal-ħiliet u tal-kompetenzi ta’ ħaddiema Din it-taqsima tħares lejn l-implimentazzjoni tal-linja gwida nru 6 dwar l-impjiegi li tirrakkomanda lill-Istati Membri li joħolqu kundizzjonijiet li jippromwovu l-provvista ta’ ħaddiema, il-ħiliet u l-kompetenzi. Hi tippreżenta l-indikaturi dwar l-impatt tas-sistema edukattiva u tat-taħriġ fuq l-impjegabbiltà tal-forza tax-xogħol (il-profiċjenza fil-ħiliet bażiċi, il-parteċipazzjoni fit-tagħlim tul il-ħajja, u t-tranżizzjonijiet mill-iskola għax-xogħol għal tipi differenti ta’ kurrikuli) qabel tanalizza r-riżultati tas-suq tax-xogħol għal diversi gruppi sottorappreżentati fis-suq tax-xogħol (eż. żgħażagħ, ħaddiema kbar fl-età, persuni li ġejjin minn familji migranti u nisa). It-Taqsima 3.2.2 tirrapporta dwar il-miżuri politiċi tal-Istati Membri f’dawn l-oqsma u l-miżuri mmirati lejn dawk il-gruppi żvantaġġati. 3.2.1 Indikaturi ewlenin Fl-2016, ir-rata ta’ tluq bikri mill-iskola (ESL - early school leaving) kompliet tonqos fl-UE. Kienet ta’ 10,7 %, jiġifieri naqset b’0,3 pps mill-2015. 17-il Stat Membru rreġistraw rati inqas mill-valur fil-mira tal-UE ta’ 10 %. Fl-istess ħin, ir-rata kienet kważi 20 % f’Malta, fi Spanja u fir-Rumanija (li flimkien mal-Portugall huma mmarkati bħala “sitwazzjonijiet kritiċi”), filwaqt li kienet inqas minn 5 % fil-Kroazja, fil-Litwanja u fis-Slovenja (“bl-aqwa prestazzjoni”). Fl-aħħar sena, ir-rata tal-ESL baqgħet stabbli fil-maġġoranza assoluta tal-Istati Membri (kif muri fil-Figura 13), naqset l-iktar fil-Lussemburgu (bi 3,5 pps) u fil-Greċja (1,4 pps), iżda wriet żieda sostanzjali f’Ċipru (bi 2,8 pps, għad li għal-livell għadu taħt il-medja tal-UE). Ma hemm ebda evidenza ta’ konverġenza bejn l-Istati Membri fl-2016, kif muri mil-linja ta’ rigressjoni kważi orizzontali li hi relatata mat-tibdiliet annwali fil-livelli fir-rata tal-ESL. Madankollu, meta mqabbla mal-2008 (Figura 14), ir-rata tal-ESL naqset kważi fl-Istati Membri kollha, b’medja ta’ 4 pps; naqset l-iktar fil-Portugall, fi Spanja, fil-Greċja u fil-Lussemburgu, filwaqt li żdiedet fl-Ungerija, fir-Repubblika Ċeka, fis-Slovakkja u fir-Rumanija. Id-differenza fir-rata ta’ tluq bikri mill-iskola bejn l-irġiel u n-nisa fl-2016 ċkienet għal 3 pps minn 3,9 pps fl-2008, bin-nisa li għandhom probabbiltà inqas li jitilqu kmieni mill-iskola mill-irġiel. Sors: Eurostat. Perjodu: Livelli tal-2016 u tibdiliet annwali fir-rigward tal-2015. Nota: L-assi huma ċċentrati fuq il-medja mhux ponderata tal-UE. Id-didaskalija hi ppreżentata fl-Anness. Sors: Eurostat (LFS). Kodiċi tad-data online: edat_lfse_14. It-tnaqqis fit-tul tar-rata ta’ tluq bikri mill-iskola fl-Ewropa hu xejra pożittiva li fil-parti l-kbira tirriżulta mir-riformi strutturali fis-sistemi tal-edukazzjoni u tat-taħriġ u mill-miżuri politiċi mmirati. Minkejja dan, fil-perjodu ta’ wara l-kriżi, jista’ jkun relatat f’parti minnu mal-aċċess persistentement diffiċli għas-suq tax-xogħol ta’ pajjiżi b’livelli għoljin ta’ qgħad fost iż-żgħażagħ, fejn iż-żgħażagħ ikunu ddeċidew li jibqgħu iktar fis-sistema edukattiva. Barra minn hekk, it-tluq bikri mill-iskola hu ferm marbut mal-iżvantaġġ soċjali u mal-isfondi ta’ edukazzjoni baxxa tal-ġenituri. Studenti li ġejjin minn familji ta’ migranti, b’mod partikolari studenti mwielda barra l-pajjiż, għandhom rati ogħla tal-abbandun bikri mill-iskola. Studenti b’diżabilitajiet huma żvantaġġati iktar ukoll b’distakk ta’ 10,3 pps meta mqabbla ma’ studenti mingħajr diżabilitajiet fl-2015. Indikatur importanti tal-kwalità tas-sistemi tal-edukazzjoni u tat-taħriġ inizjali hu l-profiċjenza tal-istudenti f’kompetenzi bażiċi bħall-qari, il-matematika u x-xjenza. L-istħarriġ tal-2015 tal-OECD tal-Programm għall-Valutazzjoni Internazzjonali tal-Istudenti (PISA - Programme for International Student Assessment) dwar il-kompetenzi bażiċi miksuba fl-edukazzjoni primarja u fl-edukazzjoni sekondarja tal-ewwel livell juri li 19,7 % tal-istudenti Ewropej, meta jagħlqu l-15-il sena, kienu batuti fil-qari, 22,2 % fil-matematika u 20,6 % fix-xjenza. Meta mqabbla mal-istħarriġ preċedenti tal-2012, il-prestazzjoni ddeterjorat fid-dominji kollha bħala medja madwar l-UE u f’ħafna mill-pajjiżi tal-UE, għad li għadha tippersisti varjazzjoni kbira fost l-Istati Membri fil-kisba tal-ħiliet bażiċi. Dan ifisser li l-pajjiżi tal-UE jinsabu iktar ’il bogħod mill-għan li jnaqqsu l-livell batut ta’ kisbiet fil-qari, fil-matematika u fix-xjenza għal inqas minn 15 % sal-2020. Sfond soċjoekonomiku żvantaġġat hu l-iktar fattur sinifikanti assoċjat ma’ kisbiet edukattivi baxxi. Hemm ukoll trikkib bejn studenti b’kisbiet baxxi u studenti bi bżonnijiet speċjali tal-edukazzjoni u/jew li ġejjin minn familji ta’ migranti. Il-proporzjon medju tal-UE ta’ studenti batuti fix-xjenza fi ħdan il-kwartil soċjoekonomiku tal-qiegħ tal-popolazzjoni tal-istudenti ta’ PISA tal-2015 hu ta’ madwar 34 %, 26 pps iktar mill-ogħla kwartil soċjoekonomiku (Figura 15). L-Istati Membri b’ishma sostanzjali ta’ studenti li ġejjin minn familji ta’ migranti ġeneralment ikollhom ishma ogħla mill-medja ta’ studenti b’livell baxx ta’ kisbiet fil-ħiliet bażiċi, u l-prestazzjoni tal-istudenti normalment ikollha korrelazzjoni b’saħħitha mal-istatus soċjoekonomiku tagħhom. Barra minn hekk, kif ġie diskuss preċedentement fir-Rapport Konġunt dwar l-Impjiegi tal-2017, iż-żieda riċenti fil-migrazzjoni lejn l-UE xeħtet dawl fuq ir-rwol tas-sistemi ta’ edukazzjoni u ta’ taħriġ fl-għoti ta’ għajnuna lil eluf kbar ta’ żgħażagħ li waslu biex jiżviluppaw il-potenzjal sħiħ tagħhom u jrawmu l-integrazzjoni tagħhom fis-soċjetajiet Ewropej.

Sors: Il-Kummissjoni Ewropea (2016), PISA 2015: EU performance and initial conclusions regarding education policies in Europe. Ir-rata tal-UE ta’ kisba ta’ edukazzjoni terzjarja fost dawk ta’ 30-34 sena ilha tiżdied b’mod kostanti u viżibbli għal iktar minn deċennju. Bħalissa r-rata hi ta’ 39,1 %, jiġifieri żdiedet b’0,4 pps fl-aħħar sena biss. Tmintax-il Stat Membru għandhom rati ta’ kisba ogħla mill-mira ewlenija ta’ 40 % tal-Ewropa 2020. Mill-2008 ’l hawn, ir-rata medja tal-UE ta’ kisba ta’ edukazzjoni terzjarja żdiedet bi 8 pps (Figura 16). Minkejja l-progress sinifikanti li sar tul l-aħħar snin, l-Istati Membri li għadhom lura xorta waħda għandhom nofs ir-rata ta’ kisba tal-pajjiżi fil-quċċata. Għadhom jippersistu d-differenzi konsiderevoli fil-kisba ta’ edukazzjoni terzjarja bejn is-sessi, bin-nisa li qed imorru aħjar mill-irġiel fl-Istati Membri kollha ħlief fil-Ġermanja, u b’differenza fil-medja tal-UE fil-kisba ta’ edukazzjoni terzjarja bejn l-irġiel u n-nisa hi ta’ kważi 10 pps. L-isfond tal-ġenituri għadu jinfluwenza l-kisba ta’ edukazzjoni terzjarja b’kisba medja ta’ madwar 5 pps inqas għal nies imwielda barra l-pajjiż, għad li hu osservat l-oppost fid-Danimarka, fl-Irlanda, fil-Lussemburgu, fil-Latvja u fir-Renju Unit. Barra minn hekk, iż-żgħażagħ li mmigraw fin-nofs jew fi tmiem l-età tal-iskola obbligatorja tagħhom jaffaċċjaw diffikultajiet ikbar minn dawk li mmigraw f’età żgħira, u dawn jeħtieġu mogħdijiet mhux tradizzjonali biex jaċċessaw l-edukazzjoni għolja li jirrikonoxxu l-ħiliet li setgħu kisbu barra mill-edukazzjoni sekondarja għolja tradizzjonali. In-nies b’diżabilitajiet ukoll kellhom kisba ta’ edukazzjoni terzjarja konsistentement inferjuri, b’disparità ta’ 13,6 pps fl-2015. Sors: Eurostat (LFS). Kodiċi tad-data online edat_lfse_03. Ir-rilevanza tal-edukazzjoni għas-suq tax-xogħol hi determinant kruċjali biex trawwem il-kapaċità tan-nies li jsibu xogħol u jikkontribwixxu b’mod effettiv għat-tkabbir ekonomiku. Bħala medja, ir-rata ta’ impjieg tal-gradwati riċenti mill-edukazzjoni għolja (20-34 sena) hi ta’ 82,8 % fl-UE filwaqt li għal dawk b’edukazzjoni sekondarja għolja r-rata ta’ impjieg hi ta’ 72,6 % (u tilħaq il-75 % għal dawk b’perkors vokazzjonali). Id-disparità hi ikbar fl-Istati Membri b’rati ta’ impjieg globali iktar baxxi fost iż-żgħażagħ. Id-disparità fir-rati ta’ impjieg u/jew tal-qgħad fost il-livelli ta’ ħiliet sa ċertu punt tipprovdi indikazzjoni ta’ nuqqas ta’ tlaqqigħ tal-ħiliet, peress li tlaqqigħ ekwivalenti tal-provvista ta’ ħaddiema u tad-domanda għall-ħaddiema skont il-livell ta’ edukazzjoni jkun jimplika rati ta’ impjieg identiċi bejn il-gruppi ta’ ħiliet. Fl-2016, l-ikbar dispersjoni tar-rati ta’ impjieg skont il-livelli ta’ edukazzjoni (inqas minn edukazzjoni sekondarja għolja, sekondarja għolja u postsekondarja, u terzjarja) ġiet osservata fil-Bulgarija, fir-Repubblika Ċeka, fil-Kroazja, fil-Litwanja, fil-Polonja, fis-Slovenja u fis-Slovakkja. Minkejja eżiti tas-suq tax-xogħol relattivament tajbin tal-Edukazzjoni u Taħriġ Vokazzjonali (ETV), in-numru ta’ studenti li jirreġistraw f’ETV inizjali fl-UE ilu mill-2013 jonqos b’mod kostanti f’ħafna mill-pajjiżi. In-numru kumplessiv ta’ studenti tal-ETV inizjali fil-livell sekondarju għoli fl-UE mill-2013 naqas b’madwar 500 000 (4,7 %), għal 10,3 miljuni fl-2015. Ir-Renju Unit irreġistra l-iktar tnaqqis notevoli f’numri assoluti fil-popolazzjoni tal-istudenti tal-ETV inizjali – bi kważi 200 000. Fl-istess ħin, ir-reġistrazzjoni fl-edukazzjoni ġenerali baqgħet fl-istess livell. Għaldaqstant, is-sehem ta’ studenti tal-ETV mill-popolazzjoni totali tal-istudenti rreġistrati fil-livell sekondarju għoli naqas minn 48,9 % fl-2013 għal 47,3 % fl-2015. Studenti tal-ETV li jidħlu fis-suq tax-xogħol direttament wara li jiksbu l-kwalifika fil-livell sekondarju għoli tagħhom igawdu f’ħafna mill-pajjiżi rati ta’ impjieg relattivament għoljin. Dan hu evidenti f’pajjiżi b’sistemi tal-ETV li jaħdmu kif suppost, inklużi sistemi b’saħħithom ta’ permeabilità u ta’ tranżizzjoni mill-iskola għax-xogħol, bħal Malta, ir-Renju Unit, il-Ġermanja, in-Netherlands, l-Iżvezja, l-Awstrija u d-Danimarka (ħlief għall-gradwati tal-ETV fis-saħħa u fil-benesseri). Madankollu, f’pajjiżi oħra, il-gradwati tal-ETV minn uħud mill-oqsma jidhru li għandhom prestazzjoni subottimali (b’mod partikolari fil-qasam tan-negozju, tal-amministrazzjoni u tal-liġi) bħal, pereżempju, fl-Ungerija, fil-Litwanja, fis-Slovenja, fil-Polonja, fi Franza, fil-Bulgarija u fir-Rumanija. Fl-Italja u fil-Greċja, fi ħdan is-suq tax-xogħol li b’mod ġenerali mhux sejjer tajjeb wisq, hemm differenzi partikolarment kbar fir-rati ta’ impjieg skont il-qasam ta’ studju. Minbarra l-impjegabbiltà, il-pagi mistennija huma fattur importanti ieħor li jindika l-attraenza ta’ perkorsi edukattivi differenti. Il-primjum tal-paga għal dawk bi kwalifika professjonali ta’ livell medju meta mqabbla ma’ dawk bi kwalifika ġenerali ta’ livell medju jvarja minn 60 % fil-Ġermanja għal penali fil-paga ta’ madwar -25 % fir-Repubblika Ċeka (għad li dan hu każ speċjali peress li l-maġġoranza tal-gradwati fil-ETV ikomplu bl-edukazzjoni għolja). B’mod ġenerali fl-UE, iż-żgħażagħ bi kwalifika professjonali jaqilgħu madwar 25 % iktar minn dawk b’livell baxx biss ta’ edukazzjoni (ISCED 0-2), 17 % iktar minn dawk bi kwalifika ta’ livell medju b’orjentazzjoni ġenerali, u 40 % inqas meta mqabbla ma’ dawk b’livell għoli ta’ edukazzjoni. Waħda mill-karatteristiċi ewlenin tas-sistemi tal-ETV li jiffaċilitaw tranżizzjoni mingħajr intoppi lejn is-suq tax-xogħol u s-suċċess fih hi l-integrazzjoni tat-tagħlim imsejjes fuq ix-xogħol fil-programmi tal-ETV. Skont il-Monitoraġġ tal-Edukazzjoni u t-Taħriġ 2016, fl-2015, fl-UE kien hemm madwar 2,8 miljun student irreġistrati fi programmi kombinati msejsa fuq ix-xogħol u fuq l-iskola (li jqattgħu mill-inqas 25 % tad-durata tal-programm b’tagħlim f’ambjent tax-xogħol reali f’kumpanija). Madankollu, id-disponibbiltà tal-programmi b’element sostanzjali ta’ tagħlim imsejjes fuq ix-xogħol għadha limitata f’ħafna mill-pajjiżi tal-UE u s-sitwazzjoni mhix qed titjieb. Bejn l-2013 u l-2015, ftit li xejn kien hemm tibdil fil-prevalenza tal-programmi kombinati msejsa fuq ix-xogħol u fuq l-iskola fl-UE. F’numru ta’ pajjiżi, is-sehem ta’ studenti li jattendu għat-tali programmi naqas – pereżempju fir-Renju Unit, fl-Awstrija, fi Franza, fil-Lussemburgu u fil-Finlandja. Ġiet osservata żieda notevoli biss fis-Slovakkja u fl-Ungerija, f’dan l-aħħar każ potenzjalment minħabba tibdiliet fil-klassifikazzjoni ta’ ċerti programmi bħala programmi li jinkludu ammont kbir biżżejjed ta’ tagħlim imsejjes fuq ix-xogħol. Ir-rata ġenerali ta’ parteċipazzjoni ta adulti fit-tagħlim fl-UE ftit li xejn inbidlet mill-2013 (Figura 17). Fil-pajjiżi kollha, il-maġġoranza tat-tagħlim għall-adulti ssir f’forma mhux formali, normalment relatata max-xogħol u pprovduta kif ukoll iffinanzjata mill-impjegaturi jew mill-individwi nfushom. It-tali tagħlim spiss ikun immirat lejn dawk l-impjegati li diġà jkollhom l-ogħla livelli ta’ ħiliet u jkunu qed iwettqu l-iktar impjiegi kumplessi, filwaqt li għall-bqija tal-impjegati spiss l-opportunitajiet ta’ aċċess għat-taħriġ ikunu ferm iktar limitati. Il-fatt li ħafna mit-tagħlim hu ta’ xorta mhux formali jimplika wkoll li spiss dan ikollu durata qasira biss u jkollu l-għan li jiżviluppa ħiliet speċifiċi għall-kumpaniji. Dan jirriżulta f’sitwazzjoni li fiha ħafna mit-tagħlim għall-adulti ma jkunx jista’ jgħin lill-adulti jiżviluppaw ħiliet li huma iktar trasferibbli bejn kumpaniji inklużi l-ħiliet bażiċi – litteriżmu, numeriżmu jew ICT.

Sors: Eurostat (EU-LFS, estrazzjoni speċjali, 2016). Nota: l-indikatur jiġbor ir-rata ta’ parteċipazzjoni fl-edukazzjoni u fit-taħriġ formali u mhux formali (l-aħħar erba’ ġimgħat) ta’ persuni fl-età ta’ bejn 25 u 64 sena. Il-kategorija tad-data “It-tnejn” tindika s-sehem ta’ persuni li ħadu sehem matul il-perjodu referenzjarju ta’ 4 ġimgħat kemm f’attivitajiet ta’ tagħlim formali kif ukoll mhux formali. Id-data fl-HR, HU u LV għal dawk li ħadu sehem fiż-żewġ forom (“It-tnejn”) ta’ tagħlim hi inaffidabbli u f’CY, LT, SK, BG u RO hi indisponibbli. Il-livell ta’ ħiliet diġitali qed jiżdied, għad li bil-mod ħafna, u dan qed iwassal biex partijiet mill-popolazzjoni ma jkunux jistgħu jibbenefikaw mit-trasformazzjoni diġitali. Dan kellu impatt fuq l-innovazzjoni, il-produttività u, eventwalment, it-tkabbir. Fl-2016, 44 % tal-popolazzjoni tal-UE ta’ bejn is-16 u l-74 sena ma kellhomx ħiliet diġitali bażiċi biex jissodisfaw il-ħtiġijiet attwali, filwaqt 19 % ma kellhom xejn affattu (fl-2015, iċ-ċifri kienu ta’ 45 % u 21 % rispettivament). Il-varjazzjoni bejn l-Istati Membri hi sostanzjali, b’għaxar Stati Membri (il-Portugall, il-Polonja, is-Slovenja, il-Kroazja, il-Litwanja, l-Italja, il-Greċja, Ċipru, il-Bulgarija u r-Rumanija) fejn mill-inqas kwart mill-popolazzjoni ma kellux ħiliet diġitali fl-2016. Il-livell hu partikolarment baxx fil-Bulgarija u fir-Rumanija (“sitwazzjonijiet kritiċi”), filwaqt li fil-Finlandja, fin-Netherlands, fid-Danimarka u fil-Lussemburgu (“bl-aqwa prestazzjoni”), dan hu ferm ogħla mill-medja. Hemm evidenza ta’ diverġenza f’dan l-indikatur madwar l-UE – peress li, bħala medja, il-livell ta’ ħiliet diġitali qed jitjieb b’mod iktar veloċi fil-pajjiżi bl-aħjar prestazzjoni meta mqabbla ma’ dawk bi prestazzjoni inferjuri. Sors: Eurostat. Perjodu: Livelli tal-2016 u tibdiliet annwali fir-rigward tal-2015. Nota: L-assi huma ċċentrati fuq il-medja mhux ponderata tal-UE. Id-didaskalija hi ppreżentata fl-Anness. Is-sitwazzjoni fis-suq tax-xogħol taż-żgħażagħ għadha qed titjieb, f’konformità mat-tisħiħ tal-ekonomija. Fl-UE, ir-rata tal-qgħad fost iż-żgħażagħ naqset b’5 pps minn quċċata ta’ 23,7 % fl-2013 għal 18,7 % fl-2016, u niżlet għal 17 % fit-tieni kwart tal-2017. Madankollu, din għadha 1,4 pps ogħla mil-livell osservat fit-tieni kwart tal-2008. Id-dispersjoni tal-qgħad fost iż-żgħażagħ hi għolja, b’ċerti Stati Membri li rreġistraw livelli qrib jew ogħla mill-40% (l-Italja, Spanja, il-Greċja), iżda qed tonqos maż-żmien (ara l-Figura 19). Iż-żgħażagħ nisa jesperjenzaw rati tal-qgħad inqas minn tal-irġiel (17,9 % kontra 19,4 % fl-2016). Dan jista’ jkun relatat ma’ kisbiet edukattivi aħjar, iżda anki mar-rati inferjuri ta’ attività. Minkejja t-titjib fil-prospetti tas-suq tax-xogħol, iż-żgħażagħ huma impjegati iktar spiss f’forom mhux standard u atipiċi ta’ impjieg, inklużi xogħlijiet temporanji, xogħol part-time forzat u impjiegi b’paga baxxa (fl-2016, 43,8 % tal-ħaddiema żgħażagħ – u iktar minn 70 % fis-Slovenja, fi Spanja u fil-Polonja – jaħdmu b’kuntratt temporanju, meta mqabbla ma’ 13,1 % tal-ħaddiema ta’ 25-49 sena); kif muri fit-taqsima 3.4, dawn il-kuntratti mhux dejjem jevolvu lejn xejriet iktar stabbli. Sors: Eurostat, LFS. Minbarra dawk li jaħdmu jew li qed ifittxu impjieg, parti konsiderevoli miż-żgħażagħ ta’ 15-24 sena fl-UE hi ekonomikament inattiva. Bħala total fl-UE, fl-2016 iktar minn 6 miljun persuna fl-età ta‘ bejn 15-24 kienu barra mill-edukazzjoni, impjieg jew taħriġ (NEET - neither in employment, education or training). Dan jammonta għal 11,5 % tal-popolazzjoni f’dik il-klassi ta’ etajiet, tnaqqis mill-ogħla livell ta’ 13,2 % fl-2012 iżda xorta waħda ogħla mil-livell tal-2008 (10,9 %). Dan it-tnaqqis kien primarjament dovut għal NEETs qiegħda li bdew jaħdmu. Kif muri fil-Figura 20, f’diversi pajjiżi għadhom jiġu rreġistrati rati ta’ NEETs ogħla minn 15 % (il-Bulgarija, ir-Rumanija, il-Kroazja, Ċipru u l-Greċja, ilkoll immarkati bħala “sitwazzjonijiet kritiċi”) u l-Italja, fejn il-livell naqas b’1,5 pps fl-2016 (“dgħajfa iżda qed titjieb”). Għall-kuntrarju, in-Netherlands, il-Lussemburgu, id-Danimarka u l-Iżvezja huma dawk “bl-aqwa prestazzjoni”. In-numru ta’ NEETs qed jiżdied fil-Ġermanja, fl-Awstrija, fil-Litwanja, fil-Latvja u, iktar inkwetanti minn dawn, f’Ċipru (li beda minn rata diġà għolja). Tnaqqisiet veloċi jistgħu jiġu osservati fil-Belġju, f’Malta, fl-Estonja u fis-Slovenja. Il-pendil negattiv tal-linja ta‘ rigressjoni relatata mat-tibdiliet annwali fil-livelli jissuġġerixxi konverġenza kurrenti bejn l-Istati Membri. Fl-UE, in-NEETs huma diviżi b’mod indaqs bejn il-qiegħda u l-inattivi, iżda b’differenzi sostanzjali fost l-Istati Membri (bl-ogħla sehem ta’ inattivi fil-Bulgarija u fir-Rumanija u bl-ogħla sehem ta’ qiegħda fil-Kroazja u fi Spanja). Il-kisba ta’ edukazzjoni ta’ livell baxx biss hu l-fattur ta’ riskju ewlieni biex wieħed isir NEET. Fost in-NEETs nisa, l-inattività hi iktar frekwenti mill-qgħad, filwaqt li jiġri l-oppost fost l-irġiel. Sors: Eurostat. Perjodu: Livelli tal-2016 u tibdiliet annwali fir-rigward tal-2015. Nota: L-assi huma ċċentrati fuq il-medja mhux ponderata tal-UE. Id-didaskalija hi ppreżentata fl-Anness.

Ir-rata ta’ impjieg tal-ħaddiema kbar fl-età żdiedet b’mod sostanzjali tul l-aħħar deċennju. Ħaddiema kbar fl-età kampaw fil-kriżi relattivament aħjar minn gruppi ta’ età oħra. Fil-fatt, kif diġà ntwera fil-Kapitolu 1, il-grupp ta‘ età ta’ 55-64 hu l-fattur ewlieni taż-żieda ġenerali fir-rata ta’ impjieg tul l-aħħar għaxar snin. Fl-2016, ir-rata ta’ impjieg ta’ nies ta’ 55-64 sena kienet ta’ 55,3 %, 2 pps ogħla mis-sena ta’ qabel, u ż-żieda kostanti hi projettata li se tkompli fl-isfond tat-tibdil demografiku. Ir-rati ta’ impjieg tal-ħaddiema kbar fl-età jvarjaw ħafna bejn l-Istati Membri, minn 75,5 % fl-Iżvezja sa 36,3 % fil-Greċja. Ir-rata ta’ impjieg tan-nisa ta’ 55-64 sena qed tirpilja wkoll, u kienet ta’ 48,9 % fl-2016. Id-disparità bejn is-sessi fid-durata tal-ħajjiet tax-xogħol qed tonqos iżda għadha sinifikanti, bin-nisa li jieħdu sehem fis-suq tax-xogħol medja ta’ 4,9 snin inqas mill-irġiel (33,1 vs 38,0 sena fl-2016). Din il-medja hi r-riżultat ta’ varjazzjonijiet kbar bejn l-Istati Membri u hi xprunata minn diversi fatturi, bħal aċċess insuffiċjenti għas-servizzi ta’ indukrar kif ukoll għal etajiet tal-irtirar iżgħar għan-nisa f’ċerti Stati Membri, li jsarrfu f’durata iqsar tal-ħajja tax-xogħol (ara l-Figura 21). Finalment, il-ħaddiema kbar fl-età għandhom probabbiltà ikbar li jkollhom kuntratti part-time mill-ħaddiema fl-età primarj