Avviż tal-Kummissjoni dwar trasport lokali tal-passiġġieri fuq talba li jiffunzjona tajjeb u li huwa sostenibbli (taxis u PHV)

(2022/C 62/01)

I. INTRODUZZJONI

It-trasport tal-passiġġieri fuq talba, jiġifieri servizzi tat-trasport b’karozza u b’sewwieq, li jseħħu fuq talba tal-passiġġier, huwa u kien parti importanti mill-offerta ta’ mobilità disponibbli għaċ-ċittadini. Dawn is-servizzi normalment jitwettqu minn taxis u/jew minn Vetturi Privati għall-Kiri b’sewwieq (PHV).

F’dawn l-aħħar snin, is-swieq tat-trasport tal-passiġġieri fuq talba għaddew minn bidliet sostanzjali, b’mod partikolari minħabba l-iżviluppi teknoloġiċi u l-ħolqien tar-ride-hailing. Ir-ride-hailing jirreferi għal meta tordna vjaġġ personalizzat online, normalment permezz ta’ applikazzjoni fuq l-ismartphone, normalment għal servizz li jingħata immedjatament (1). Il-kumpaniji ta’ ride-hailing, permezz ta’ siti web u ta’ apps mobbli, iqabblu l-passiġġieri mas-sewwieqa (2).

L-Istati Membri ġew iffaċċjati bl-isfida li jiżviluppaw politiki li jqisu modi ġodda ta’ operat, mudelli ġodda ta’ negozju u atturi ġodda fis-suq fis-settur tat-trasport tal-passiġġieri fuq talba. Dawn ġew ukoll iffaċċjati b’mistoqsijiet relatati mal-istatus fl-impjieg u d-drittijiet soċjali tas-sewwieqa li feġġew bil-wasla ta’ kumpaniji ta’ ride-hailing. Fl-istess ħin, is-settur tat-trasport kollu kemm hu qiegħed jagħmel ħiltu sabiex inaqqas l-emissjonijiet tiegħu u jsir aktar sostenibbli.

Fl-Istrateġija tagħha għal Mobilità Sostenibbli u Intelliġenti (3), il-Kummissjoni għalhekk ħabbret li se teżamina modi kif tiżgura li t-trasport tal-passiġġieri fuq talba (it-taxis u l-vetturi privati għall-kiri b’sewwieq (PHV)) jista’ jsir aktar sostenibbli u jipprovdi servizzi effiċjenti liċ-ċittadini filwaqt li jinżamm suq uniku li jiffunzjona mingħajr xkiel u jiġi indirizzat it-tħassib soċjali u dwar is-sikurezza.

Sabiex tifhem aħjar is-sitwazzjoni fil-prattika fi Stati Membri, reġjuni u bliet differenti, il-kwistjonijiet eżistenti, l-interessi tal-atturi tas-suq kif ukoll il-fehmiet u l-approċċi tal-Istati Membri għall-isfidi, il-Kummissjoni organizzat tliet sessjonijiet ta’ ħidma. Kellha wkoll diversi skambji mal-partijiet ikkonċernati ewlenin. Is-sessjonijiet ta’ ħidma kellhom l-għan li jlaqqgħu lill-partijiet ikkonċernati rilevanti sabiex jaqsmu l-esperjenzi u l-aħjar prattiki. L-ewwel sessjoni ta’ ħidma saret fl-2019 u laqqgħet flimkien atturi differenti tas-suq tas-settur, b’mod partikolari l-kumpaniji ta’ ride-hailing, l-assoċjazzjonijiet tal-PHV u tat-taxis. Fl-2020, il-Kummissjoni organizzat it-tieni sessjoni ta’ ħidma għal skambju mal-Istati Membri dwar l-isfidi fis-settur kif ukoll sabiex tħeġġeġ lill-Istati Membri jaħdmu flimkien u jitgħallmu dwar l-approċċi regolatorji ta’ Stati Membri oħrajn. Fl-2021, il-Kummissjoni stiednet lill-partijiet ikkonċernati privati u pubbliċi sabiex jiddiskutu l-kwistjonijiet u l-isfidi relatati mat-trasport tal-passiġġieri fuq talba. Dan id-dokument iqis l-informazzjoni miġbura permezz tas-sessjonijiet ta’ ħidma, fid-diskussjonijiet mal-partijiet ikkonċernati u lil hinn.

F’dan l-Avviż, il-Kummissjoni tipprovdi rakkomandazzjonijiet rigward ir-regolamentazzjoni tat-taxis u l-PHV, bil-għan li tiġi żgurata mobilità lokali adegwata u sikura għaċ-ċittadini, u li tittejjeb is-sostenibbiltà tas-settur u li jissoktaw ulterjorment l-objettivi tal-Patt Ekoloġiku Ewropew u tal-Istrateġija għal Mobbiltà Sostenibbli u Intelliġenti. Dan l-Avviż jiċċara li l-miżuri stabbiliti mill-Istati Membri (inkluż mill-gvernijiet u mil-leġiżlaturi nazzjonali kif ukoll mill-awtoritajiet reġjonali u lokali) meta jirregolaw it-taxis u l-PHV iridu jkunu konformi mal-libertajiet fundamentali li fuqhom huwa msejjes is-suq uniku. Ir-regoli jridu jkunu proporzjonali mal-objettiv li għandhom. Il-Kummissjoni tenfasizza li fl-istess ħin huwa ta’ importanza kbira li l-Istati Membri jiżguraw li kull min huwa attiv fis-settur tat-trasport tal-passiġġieri fuq talba jgawdi minn livell adegwat ta’ drittijiet soċjali u ċertezza legali fir-rigward tal-istatus fl-impjieg tiegħu.

A. Ħarsa ħafifa lejn l-istorja u l-bidliet riċenti

Maż-żmien, it-trasport tal-passiġġieri fuq talba evolva b’mod sinifikanti, b’mod partikolari fil-mod kif il-vettura tiġi msejħa, mibgħuta u użata. Matul is-seklu għoxrin, qabel ma ġiet żviluppata l-komunikazzjoni mobbli, it-trasport tal-passiġġieri fuq talba kien jitwettaq minn taxis strettament regolati (4) f’ħafna Stati Membri. B’mod parallel, ħafna Stati Membri ppermettew li jingħataw servizzi tat-trasport tal-passiġġieri fuq talba bil-karozza, li ma kinux soġġetti għar-regoli tat-taxis, iżda li kellhom jiġu pprenotati minn qabel u għalhekk kienu limitati għas-suq tal-prenotazzjoni minn qabel. Fil-passat, dan normalment kien isir bit-telefown, bil-fax jew personalment. B’mod ġenerali, għalhekk, is-servizzi ta’ PHV kienu jkunu skedati minn qabel sew, spiss għal distanzi itwal milli bit-taxis jew għal okkażjonijiet speċjali.

L-Istati Membri ġeneralment jattribwixxu importanza kbira għal suq tat-trasport tal-passiġġieri fuq talba li jiffunzjona tajjeb u aċċessibbli. It-taxis spiss tqiesu bħala parti mis-sistema tat-trasport pubbliku u/jew ġew attribwiti funzjoni ta’ servizz pubbliku. Spiss jitressaq l-argument li l-eżistenza ta’ suq tat-taxi li jiffunzjona tajjeb hija ta’ interess ġenerali. Ġeneralment, it-taxis huma regolati ħafna aktar strettament mill-PHV u spiss huma soġġetti għal regoli dwar ir-rikonoxxibbiltà viżiva (5) kif ukoll għal regoli dwar prezzijiet fissi, tassimetri (6), u l-obbligu tal-kuntratt (7). It-taxis ilhom iservu s-suq tat-triq u tar-rank-hailing (8) kif ukoll joperaw fis-suq tal-prenotazzjonijiet minn qabel filwaqt li l-PHV, kif imsemmi, kienu limitati għas-suq tal-prenotazzjonijiet minn qabel biss (9).

Madankollu, il-kumpaniji ta’ ride-hailing biddlu din is-sitwazzjoni b’mod radikali, u dan wassal sabiex żdiedet il-kompetizzjoni bejn it-taxis u l-PHV. Minħabba l-iżviluppi tekniċi, b’mod partikolari l-ismartphones, il-possibbiltajiet ta’ ġeolokalizzazzjoni u l-faċilità tal-aċċess pubbliku għall-internet, il-prenotazzjoni minn qabel bażikament saret “prenotazzjoni minn qabel istantanja”, u b’hekk id-differenzi bejn it-taxis u l-PHV m’għadhomx ċari (10). Barra minn hekk, tradizzjonalment, in-nollijiet tat-taxi kienu jiġu stabbiliti mill-awtoritajiet u l-prezzijiet tal-PHV kienu negozjabbli bejn il-fornituri tas-servizzi u l-klijenti. Illum, meta wieħed jipprenota PHV fuq app online, ġeneralment tkun il-kumpanija ta’ ride-hailing li tistabbilixxi l-prezz għas-servizz offrut, normalment permezz ta’ algoritmu (11).

B’dawn l-iżviluppi u s-suċċess tal-kumpaniji ta’ ride-hailing, it-trasport lokali tal-passiġġieri fuq talba li kien jintbagħat b’mod predominanti fil-livell lokali, issa beda jirċievi t-talbiet tal-klijenti għas-servizzi tat-trasport anke minn kumpaniji pan-Ewropej jew globali li jużaw teknoloġiji u algoritmi sofistikati. Minn dak iż-żmien ’l hawn, is-servizzi tat-taxi kkupjaw dan il-mod ta’ prenotazzjoni tas-servizzi tagħhom u qegħdin joperaw ukoll b’apps ta’ hailing, li jiffunzjonaw b’mod simili sakemm il-leġiżlazzjoni tippermetti dan. Madankollu, għad hemm differenzi viżibbli għall-klijent, b’mod partikolari fir-rigward tal-ipprezzar minħabba tariffi fissi (12).

Apps ta’ hailing ibbażati fuq l-ismartphone ġeneralment żiedu l-kwalità u l-effiċjenza tal-modi li bihom jiġu pprovduti s-servizzi tat-taxis u tal-PHV. L-utenti laqgħu il-prezzijiet aktar baxxi kif ukoll il-possibbiltà li l-PHV u t-taxis jiġu ordnati online, bis-saħħa ta’ apps li jużaw servizzi ta’ ġeolokalizzazzjoni, u dan ta bidu għal żieda fid-domanda. Skont l-Ewrobarometru riċenti (13), l-utenti jipperċepixxu s-servizzi tradizzjonali tat-taxi u l-vetturi privati tal-kiri bħala tipi simili ta’ servizz, filwaqt li japprezzaw id-disponibbiltà u l-faċilità tal-prenotazzjoni bħala aspetti pożittivi tat-tnejn.

B. L-isfidi attwali

L-iżviluppi fis-settur tat-trasport tal-passiġġieri fuq talba u l-fatt li tfaċċaw atturi tas-suq u mudelli kummerċjali ġodda wasslu wkoll għal tensjonijiet u għal reazzjonijiet leġiżlattivi differenti fost l-Istati Membri. Ma hemm l-ebda liġi speċifika tal-UE dwar il-kwistjoni. Filwaqt li l-klijenti ġeneralment laqgħu s-servizzi l-ġodda, is-sewwieqa tat-taxi u l-operaturi (14) batew minn kompetizzjoni akbar. Il-kumpaniji tat-taxis iħossuhom żvantaġġati fid-dawl tal-vantaġġi kompetittivi li jgawdu l-PHV li joperaw fuq apps ta’ ride-hailing, peress li dawn ma għandhomx għalfejn jikkonformaw mal-istess regoli stretti bħat-taxis. Il-PHV min-naħa tagħhom iħossuhom żvantaġġati minn regoli li huma jqisu bħala obsoleti u jarawhom sempliċiment bħala ostakli għal operazzjonijiet effiċjenti u sostenibbli.

Fl-istess ħin, ta’ spiss jitqajjem tħassib dwar il-kundizzjonijiet tax-xogħol tas-sewwieqa u l-istatus fl-impjieg ta’ persuni li jaħdmu permezz ta’ pjattaformi, speċjalment sewwieqa tal-PHV li jaħdmu fuq apps ta’ ride-hailing. Il-kundizzjonijiet tax-xogħol, id-drittijiet soċjali u l-kwistjonijiet dwar l-istatus fl-impjieg huma ta’ rilevanza kbira u, fl-istess ħin, jikkonċernaw ħafna tipi ta’ servizzi differenti pprovduti permezz ta’ pjattaformi, li jvarjaw minn, pereżempju, it-twassil tal-ikel, is-servizzi tal-IT għal servizzi ta’ traduzzjoni, u x-xogħol fuq il-pjattaformi, għalhekk, jeħtieġ inizjattiva speċifika. Għalhekk, il-Kummissjoni se timmira li ttejjeb il-kundizzjonijiet tax-xogħol tan-nies li jaħdmu permezz ta’ pjattaformi permezz ta’ inizjattiva oħra tal-UE.

Din l-inizjattiva tal-Kummissjoni tistinka sabiex tikseb kundizzjonijiet tax-xogħol aħjar għal Ewropa soċjali aktar b’saħħitha billi tisfrutta l-benefiċċji sħaħ tad-diġitalizzazzjoni fix-xogħol fuq il-pjattaformi. Dan jinkludi proposta għal Direttiva, li tressaq miżuri sabiex jittejbu l-kundizzjonijiet tax-xogħol tan-nies li jaħdmu permezz tal-pjattaformi. Il-proposta tinkludi miżuri sabiex jiġi żgurat li n-nies li jaħdmu permezz tal-pjattaformi jkollhom – jew ikunu jistgħu jiksbu – l-istatus ta’ impjieg korrett fid-dawl tar-relazzjoni reali tagħhom mal-pjattaforma u jiksbu aċċess għad-drittijiet applikabbli tax-xogħol u tal-protezzjoni soċjali, miżuri sabiex tiġi żgurata l-ġustizzja, it-trasparenza u r-responsabbiltà fil-ġestjoni algoritmika (15) fil-kuntest ta’ xogħol fuq il-pjattaformi, kif ukoll miżuri sabiex jittejbu t-trasparenza, it-traċċabbiltà u s-sensibilizzazzjoni tal-iżviluppi fix-xogħol fuq il-pjattaformi u sabiex jittejjeb l-infurzar tar-regoli applikabbli għall-persuni kollha li jaħdmu permezz ta’ pjattaformi, inklużi dawk li joperaw bejn il-fruntieri. Iċ-ċertezza legali dwar l-istatus fl-impjiegi kif ukoll iċ-ċarezza dwar il-ġestjoni algoritmika huma verament essenzjali sabiex il-partijiet ikkonċernati kollha fis-settur jirnexxu.

Minbarra l-kwistjoni tal-istatus fl-impjieg, is-sewwieq tal-PHV, l-operaturi u l-kumpaniji ta’ ride-hailing spiss jaffaċċjaw inċertezza legali ulterjuri, hekk kif l-Istati Membri qegħdin jitħabtu sabiex isibu l-approċċ politiku u legali xieraq għal dawn l-atturi l-ġodda u modi ġodda ta’ kif joperaw. Dan in-nuqqas ta’ ċarezza legali u ta’ prevedibbiltà jiskoraġġixxi n-negozju u l-investiment u jfixkel liċ-ċittadini.

Minbarra l-ilmenti u t-tħassib espressi mill-atturi tas-suq, dawn is-servizzi l-ġodda jqajmu wkoll numru ta’ kwistjonijiet oħra rigward tal-użu tal-ispazju pubbliku, is-sikurezza fit-toroq, ir-responsabbiltà, l-assigurazzjoni, is-sigurtà tal-passiġġieri u tas-sewwieqa, kif ukoll l-integrazzjoni ġenerali ta’ servizzi ta’ mobilità differenti f’offerta ta’ mobilità urbana koerenti. F’dawn l-aħħar snin, numru ta’ studji u rapporti xeħtu dawl fuq l-iżviluppi fis-settur li rriżultaw mis-suċċess tal-kumpaniji ta’ ride-hailing, l-isfidi tiegħu kif ukoll l-implikazzjonijiet soċjali, ekonomiċi, urbani u ambjentali tiegħu, u ssuġġerew approċċi ta’ politika (16). Dawn l-istudji u r-rapporti eżaminaw ukoll b’mod partikolari l-impatt tal-ħolqien ta’ kumpaniji ta’ ride-hailing fuq il-volum tat-traffiku (17) u l-impatti ambjentali (18).

C. L-angolu Ewropew tat-trasport tal-passiġġieri fuq talba

Filwaqt li t-trasport tal-passiġġieri fuq talba tradizzjonalment kien kwistjoni lokali, l-aspetti internazzjonali u tal-UE tat-trasport tal-passiġġieri fuq talba qegħdin jiżdiedu. Il-kumpaniji internazzjonali u Ewropej ta’ ride-hailing espandew l-attivitajiet tagħhom fi Stati Membri differenti. Il-partijiet ikkonċernati jargumentaw li l-panoplija ta’ regoli differenti kif ukoll is-sustanza ta’ xi wħud mir-regoli jagħmluha diffiċli ħafna għall-atturi tas-suq sabiex jistabbilixxu negozju fi Stat Membru ieħor.

B’kumpaniji internazzjonali u Ewropej ta’ ride-hailing attivi fi Stati Membri differenti tal-UE, b’ċittadini Ewropej mobbli li jistennew servizzi tat-trasport affidabbli, sikuri u ta’ kwalità tajba madwar l-ibliet differenti fl-UE, u b’sensibilizzazzjoni dejjem akbar dwar il-kontribut tas-settur tat-trasport għat-tibdil fil-klima, is-settur tat-trasport tal-passiġġieri fuq talba żviluppa minn kwistjoni lokali għal kwistjoni li għandha wkoll dimensjoni tal-UE.

Dan l-angolu dejjem aktar Ewropew huwa rifless f’numru ta’ kawżi mressqa quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea. F’dawn il-kawżi, il-Qorti tal-Ġustizzja indirizzat mistoqsijiet dwar l-applikabbiltà ta’ ċerta leġiżlazzjoni tal-UE għal kumpaniji ta’ ride-hailing u, għalhekk, kellha bżonn tivvaluta jekk dawn il-kumpaniji speċifiċi kkwalifikawx bħala servizz fil-qasam tat-trasport jew tas-servizzi tas-soċjetà tal-informazzjoni (19). Madankollu, il-Qorti ma vvalutatx ir-regoli li jirregolaw l-attività tat-trasport sottostanti, jiġifieri r-regoli li jikkonċernaw direttament it-taxis u l-PHV (20).

Ir-regoli li jirregolaw l-aċċess għall-professjoni ta’ fornituri ta’ servizzi tat-taxi u tal-PHV ivarjaw bejn l-Istati Membri, bejn ir-reġjuni u anke bejn l-ibliet. L-istess jgħodd għar-regoli li jirregolaw l-eżerċizzju tal-professjoni. Eżempji ta’ regoli dwar l-aċċess għall-professjoni huma kwoti fuq il-liċenzji tal-vetturi, il-kwalifiki meħtieġa sabiex wieħed isir sewwieq u l-kundizzjonijiet li għandhom jiġu ssodisfati sabiex wieħed ikun jista’ jistabbilixxi ruħu bħala operatur. Ir-regoli dwar l-eżerċizzju tal-professjoni jinkludu, pereżempju, “regola ta’ ritorn fil-garaxx” u ħinijiet ta’ stennija obbligatorji. Għalkemm huma ta’ piż fuq atturi li jixtiequ joperaw fi swieq differenti u taħt oqfsa legali differenti, ir-regoli jistgħu ovvjament ikunu differenti u jirriflettu għażliet ta’ politika differenti, filwaqt li jitqiesu t-tradizzjonijiet u ċ-ċirkostanzi lokali.

Minn dan isegwi li, kif inhi l-liġi tal-UE, huma l-Istati Membri li jirregolaw il-kundizzjonijiet li taħthom għandhom jiġu pprovduti s-servizzi, f’konformità mar-regoli ġenerali tat-Trattati (21). Anke fin-nuqqas ta’ leġiżlazzjoni speċifika tal-UE dwar is-settur, l-Istati Membri jridu josservaw it-Trattati u l-libertajiet fundamentali mogħtija mit-Trattati.

L-Artikolu 56 tat-TFUE dwar il-libertà li jiġu pprovduti servizzi ma huwiex applikabbli għas-servizzi tat-trasport, peress li l-Artikolu 58(1) tat-TFUE jipprevedi li “l-moviment liberu tas-servizzi fil-qasam tat-trasport għandu jiġi regolat mid-dispożizzjonijiet tal-intestatura dwar it-trasport” (22). Madankollu, s’issa ma hemm l-ebda miżura speċifika tal-UE fil-qasam tat-trasport tal-passiġġieri fuq talba li ġiet adottata abbażi tad-dispożizzjonijiet tat-Trattat relatati mat-trasport.

Madankollu, is-servizzi tat-trasport huma koperti mill-kamp ta’ applikazzjoni tal-libertà ta’ stabbiliment stabbilita fl-Artikolu 49 tat-TFUE. L-Artikolu 49 tat-TFUE jipprekludi kwalunkwe miżura nazzjonali li, anke jekk applikabbli mingħajr diskriminazzjoni abbażi tan-nazzjonalità, tista’ tfixkel jew tagħmel anqas attraenti l-eżerċizzju miċ-ċittadini tal-UE tal-libertà ta’ stabbiliment (23). Dan ifisser li xi regoli adottati mill-Istati Membri u applikabbli għas-sewwieqa tat-taxi u tal-PHV kif ukoll għall-operaturi tat-taxi u tal-PHV jistgħu jikkostitwixxu restrizzjonijiet fuq il-libertà tal-istabbiliment. Madankollu, l-Istati Membri jistgħu jiġġustifikaw restrizzjonijiet tal-libertà ta’ stabbiliment fid-dawl ta’ objettivi leġittimi (raġunijiet prevalenti relatati mal-interess ġenerali), dment li r-restrizzjonijiet ma jkunux diskriminatorji, xierqa sabiex jintlaħaq l-objettiv segwit u ma jmorrux lil hinn minn dak li huwa meħtieġ sabiex jintlaħaq dak l-objettiv (24).

D. Il-ħtieġa għal regolamentazzjoni tas-suq

L-oqfsa regolatorji tal-Istati Membri jenħtieġ li jipprovdu opportunitajiet ġusti għall-atturi kollha eżistenti u ġodda fis-suq kif ukoll għall-kompetizzjoni ġusta bejn l-atturi tas-suq. Illum, il-PHV u r-ride-hailing jikkompetu kontra t-taxis, iżda aktar milli l-atturi tas-suq infushom, hija s-“sistema ta’ PHV” li tikkompeti mas-“sistema tat-taxis”. Kif imsemmi hawn fuq, l-utenti jaraw li s-servizzi tradizzjonali tat-taxi u l-PHV huma tip pjuttost simili ta’ servizz. L-enfasi tagħhom hija fuq id-disponibbiltà u fuq il-prezz meta jkollhom imorru minn A sa B. Kif imsemmi qabel, it-taxis ġeneralment ikunu ħafna aktar regolati b’mod strett mill-PHV u spiss ikunu soġġetti għal regoli dwar ir-rikonoxxibbiltà viżiva kif ukoll għal regoli dwar prezzijiet fissi, tassimetri, u l-obbligu ta’ kuntratt. Il-PHV min-naħa l-oħra ma humiex marbuta mal-prezzijiet stabbiliti mill-awtoritajiet, jistgħu, skont ir-regoli fl-Istati Membri, jagħżlu u jirrifjutaw lill-klijenti (25); madankollu, f’xi Stati Membri, huma obbligati jirritornaw għall-garaxx wara li jkunu pprovdew servizz ta’ trasport jew iridu jistennew ċertu ħin bejn il-prenotazzjoni u l-bidu tas-servizz.

L-oqfsa regolatorji jenħtieġ li jippermettu l-isfruttar sħiħ tal-benefiċċji tad-diġitalizzazzjoni u ta’ teknoloġiji innovattivi oħrajn, li se jwasslu għal titjib fl-effiċjenza, bħal użu aħjar tal-vettura, ħinijiet iqsar ta’ stennija u tnaqqis tal-kilometri vvjaġġati mingħajr ma jġorru passiġġier. Numru ta’ Stati Membri diġà rrevedew is-sistemi tagħhom u jista’ jinkiseb għarfien kbir mill-esperjenzi tagħhom. L-Istati Membri jenħtieġ li jirrieżaminaw, anke bl-involviment tar-rappreżentanti tas-settur u tas-sħab soċjali, ir-regoli eżistenti tagħhom dwar it-trasport tal-passiġġieri fuq talba, sabiex jiżguraw li l-passiġġieri jkollhom aċċess għal servizzi ta’ mobilità sostenibbli, intelliġenti u reżiljenti, li jkunu disponibbli, affordabbli, aċċessibbli, affidabbli, ta’ kwalità tajba, sikuri u siguri, u li r-regoli tagħhom ikunu konformi mad-dritt tal-UE.

Fl-aħħar nett, il-potenzjal tas-settur tat-trasport tal-passiġġieri fuq talba sabiex jikkontribwixxi għall-objettiv tad-dekarbonizzazzjoni tat-trasport u jrawwem il-mobilità jeħtieġ li jiġi sfruttat bis-sħiħ. It-tnaqqis tal-emissjonijiet tal-karbonju u l-impatt ambjentali tat-trasport huma ta’ importanza essenzjali. Is-settur tat-trasport tal-passiġġieri fuq talba se jkollu jaqdi r-rwol tiegħu. Fil-qosor, hemm bżonn ta’ settur “ekoloġiku” tat-trasport tal-passiġġieri fuq talba, li huwa integrat mat-trasport pubbliku.

II. IL-VALUTAZZJONI MILL-ĠDID U L-AĠĠORNAMENT TAR-REGOLI GĦAL OQFSA REGOLATORJI AĦJAR

Fid-dawl ta’ dan ta’ hawn fuq, huwa importanti li l-Istati Membri jivvalutaw mill-ġdid ir-regoli eżistenti tagħhom għas-swieq lokali tat-trasport tal-passiġġieri fuq talba sabiex jiżguraw servizzi tat-trasport disponibbli, affordabbli, affidabbli, ta’ kwalità tajba, sikuri u siguri għaċ-ċittadini. L-oqfsa regolatorji tagħhom jenħtieġ li jippermettu wkoll swieq li jiffunzjonaw tajjeb li huma miftuħa għal mudelli ta’ negozju innovattivi ġodda u li jipprovdu opportunitajiet ta’ impjieg ukoll, inkluż għal dawk li jistgħu jibbenefikaw minn skemi ta’ xogħol flessibbli. Minħabba l-importanza imperattiva tal-miri klimatiċi, huwa ta’ importanza kbira li t-trasport tal-passiġġieri fuq talba jikkontribwixxi għall-mitigazzjoni tal-impatti ambjentali tat-trasport, billi jimxi lejn vetturi b’emissjonijiet żero u jiffaċilita l-użu tat-trasport pubbliku kif ukoll il-mobilità attiva. L-oqfsa regolatorji jenħtieġ li jiffaċilitaw li s-servizzi tat-trasport tal-passiġġieri fuq talba jkunu disponibbli mingħajr diskriminazzjoni. It-trasport tal-passiġġieri fuq talba jenħtieġ li jkun aċċessibbli għal kulħadd, inkluż għal persuni mingħajr smartphones, pereżempju l-anzjani, l-illitterati, persuni mingħajr karta ta’ kreditu, kif ukoll persuni b’diżabilità jew b’mobilità mnaqqsa. Huwa importanti wkoll li t-trasport ikun jista’ jiġi prenotat minn qabel sa minn kmieni, sabiex in-nies ikunu jistgħu jagħmlu arranġamenti minn qabel għal trasport differenti jekk ma jkun hemm l-ebda trasport tal-passiġġieri fuq talba disponibbli meta jkun meħtieġ (eż. vjaġġ skedat lejn l-ajruport, lejn l-isptar eċċ.). Barra minn hekk, l-oqfsa regolatorji u l-kooperazzjoni bejn l-Istati Membri ġirien jenħtieġ li jiffaċilitaw it-trasport lokali tal-passiġġieri fuq talba transfruntier bejn l-Istati Membri ġirien.

Jenħtieġ li ma ninsewx li s-sewwieqa tat-taxis u tal-PHV – lil hinn minn jekk jaħdmux b’applikazzjoni ta’ hailing jew le – jeħtieġu ċertezza legali fir-rigward tad-drittijiet u l-obbligi tagħhom. F’dan ir-rigward, huwa importanti wkoll li r-regoli u l-algoritmi, inklużi dawk relatati mal-iffissar tan-nollijiet, ikunu trasparenti u jinftiehmu u jintużaw b’mod ġust u responsabbli.

Fis-snin li ġejjin, is-settur se jkompli jiżviluppa. Għalhekk, is-sistemi regolatorji jeħtieġ li jkunu flessibbli u kapaċi jakkomodaw żviluppi ġodda; jeħtieġ li jibqgħu miftuħin għal aktar invenzjonijiet u mudelli ta’ negozju innovattivi, filwaqt li fl-istess ħin jipprovdu ċertezza legali għall-fornituri tat-trasport, għas-sewwieqa u għall-utenti kif ukoll għall-kumpaniji ta’ ride-hailing.

Ir-regoli tal-Istati Membri dwar it-taxis u l-PHV, kemm jekk fuq livell nazzjonali, reġjonali jew lokali, jistgħu jammontaw għal restrizzjonijiet tal-libertà ta’ stabbiliment kif stabbilit fl-Artikolu 49 tat-TFUE (26). Ir-restrizzjonijiet fuq il-libertà ta’ stabbiliment iridu jkunu applikabbli mingħajr diskriminazzjoni fuq il-bażi tan-nazzjonalità u jridu jkunu ġġustifikati minn raġunijiet prevalenti relatati mal-interess ġenerali. Barra minn hekk, dawn iridu jkunu xierqa sabiex jiżguraw l-ilħuq tal-objettiv segwit u ma jmorrux lil hinn minn dak li huwa meħtieġ sabiex jintlaħaq dak l-objettiv (27).

Fid-dawl tal-objettivi ewlenin tas-salvagwardja tat-trasport sostenibbli u intelliġenti għaċ-ċittadini Ewropej, tal-mitigazzjoni tal-impatt ambjentali tat-trasport, u tal-iżgurar tal-libertà tal-istabbiliment f’dan is-settur, ir-rakkomandazzjonijiet li ġejjin jiddeskrivu elementi ewlenin tar-regolament dwar it-trasport tal-passiġġieri fuq talba.

A. Rakkomandazzjonijiet dwar l-aċċess għall-professjoni

Ir-regoli tal-Istati Membri dwar l-aċċess għall-professjoni tas-sewwieqa tat-taxi/PHV kif ukoll l-operaturi tat-taxi/PHV, kemm jekk fil-livell nazzjonali, reġjonali jew lokali, bħall-ħtieġa ta’ liċenzja u kundizzjonijiet sabiex tinkiseb il-liċenzja meħtieġa, jistgħu jikkostitwixxu ostaklu għad-dħul fis-suq u restrizzjoni fuq il-libertà tal-istabbiliment; għalhekk, dawn ir-regoli jeħtieġ li jissodisfaw il-kriterji għall-ġustifikazzjoni (28).

1. Għas-sewwieqa

— Ir-rekwiżiti dwar kif wieħed isir sewwieq ta’ servizzi tat-trasport tal-passiġġieri fuq talba jenħtieġ li jkunu sempliċi u ma jmorrux lil hinn minn dak li huwa meħtieġ

Ir-rekwiżiti tal-Istati Membri għas-sewwieqa spiss ikunu relatati mal-pussess ta’ liċenzja tas-sewqan u ma’ ċerta esperjenza fis-sewqan, ma’ kontroll tal-fedina penali u kontroll tar-rekords tas-sikurezza fit-toroq, kif ukoll mal-għarfien taż-żona, ta’ sistemi ta’ pożizzjonament elettroniku, tal-ewwel għajnuna u l-kapaċità li jiġu pprovduti servizzi għal persuni b’diżabilità jew b’mobilità mnaqqsa.

Dawn ir-rekwiżiti fil-livell nazzjonali, reġjonali u/jew lokali, kemm għas-sewwieqa tat-taxi kif ukoll għas-sewwieqa tal-PHV, jenħtieġ li ma jmorrux lil hinn minn dak li huwa meħtieġ issa, u jenħtieġ li ma jenfasizzawx għarfien li kien meħtieġ fil-passat, mingħajr ma jivvalutaw il-ħtieġa tagħhom illum il-ġurnata fejn jeżistu prenotazzjonijiet u navigazzjoni appoġġati minn apps, bħal għarfien ġeografiku dettaljat estensiv. Minflok, jenħtieġ li jiġu adattati għal dak li huwa meħtieġ illum, bħall-ġestjoni tal-apps tar-rotot. Tali rekwiżiti jenħtieġ li ma jmorrux lil hinn minn dak li huwa meħtieġ sabiex jiġu pprovduti servizzi sikuri u siguri tat-trasport tal-passiġġieri ta’ kwalità tajba u jenħtieġ li ma jintużawx sabiex jiġi limitat in-numru ta’ sewwieqa kkwalifikati disponibbli.

2. Għall-operaturi

— Ir-rekwiżiti dwar kif wieħed isir operatur ta’ servizzi tat-trasport tal-passiġġieri fuq talba jenħtieġ li jkunu sempliċi u ma jmorrux lil hinn minn dak li huwa meħtieġ

Ir-rekwiżiti tal-Istati Membri, kemm jekk fil-livell nazzjonali, reġjonali jew lokali, sabiex wieħed isir operatur, jistgħu jammontaw għal restrizzjoni tal-libertà ta’ stabbiliment. Ir-rekwiżiti sabiex operatur jikkwalifika jistgħu, pereżempju, ikunu relatati mal-pożizzjoni finanzjarja, mal-kondotta tajba, u mal-konformità fiskali, sakemm dawn ikunu mfassla sabiex jiksbu objettiv leġittimu u ma jmorrux lil hinn minn dak li huwa meħtieġ f’dak ir-rigward.

Rekwiżiti relatati pereżempju mad-daqs tal-flotta (numru minimu/massimu ta’ vetturi), in-numru ta’ impjegati, in-numru minimu/massimu ta’ liċenzji li jista’ jkollu operatur, mal-ispazji tal-uffiċċju, jew id-dispożizzjoni li persuni fiżiċi (mhux legali) biss jistgħu jżommu liċenzji tat-taxi/PHV tista’ tkun aktar diffiċli sabiex tiġi ġġustifikata f’dan il-kuntest fir-rigward tar-rekwiżit li jintlaħaq objettiv leġittimu u li jikkonformaw mal-prinċipji tan-neċessità u tal-proporzjonalità.

3. Rekwiżiti għall-vetturi

— Il-flotot tal-vetturi għat-trasport tal-passiġġieri fuq talba jenħtieġ li jsiru aktar sostenibbli

It-taxis u l-PHV normalment jinstaqu aktar kilometri mill-karozzi privati. Għalhekk huwa importanti li l-flotot tal-vetturi għat-trasport lokali tal-passiġġieri fuq talba jsiru aktar sostenibbli u jimxu lejn vetturi b’emissjonijiet żero (ZEV). Dan jista’ jsir pereżempju billi l-liċenzji ġodda jew imġedda tat-taxi u tal-PHV jintrabtu mar-rekwiżiti tal-emissjonijiet rigward il-vettura, billi jsiru liċenzji addizzjonali disponibbli għaż-ZEV jew billi jingħata appoġġ finanzjarju lil tali vetturi u lill-infrastruttura tal-iċċarġjar jew tar-riforniment tagħhom.

Ir-rekwiżiti relatati mad-daqs tal-vetturi użati fit-trasport tal-passiġġieri fuq talba jenħtieġ li jirrikjedu biss dak li jeħtieġu l-klijenti, pereżempju l-ispazju għall-bagalji jew għas-sits tat-tfal. Bħalissa, ir-regoli f’xi Stati Membri jeżiġu li l-PHV ikunu karozzi ta’ lussu, u b’hekk ikunu akbar, usa’ u itqal minn karozza medja. Speċjalment fid-dawl tal-Patt Ekoloġiku Ewropew u l-objettiv li jitnaqqsu drastikament il-fatalitajiet fit-toroq u l-korrimenti serji, huwa importanti li jiġu vvalutati mill-ġdid il-kriterji tal-vetturi bħal valur minimu tax-xiri tal-vettura użata għall-kiri privat filwaqt li jitqiesu l-vantaġġi ta’ vetturi iżgħar u eħfef fir-rigward tal-konġestjoni, il-konsum tal-enerġija, l-impatti ambjentali u fuq is-sikurezza fit-toroq.

L-adattament tal-kriterji tal-vetturi għall-għanijiet tal-mitigazzjoni tal-emissjonijiet u tal-konġestjoni ċertament jenħtieġ li ma jdgħajjifx l-ilħuq ta’ objettivi importanti oħrajn bħas-sikurezza tal-passiġġieri u l-aċċessibbiltà tal-passiġġieri b’diżabilità jew b’mobilità mnaqqsa għat-trasport tal-passiġġieri fuq talba (29).

B. Rakkomandazzjonijiet dwar l-eżerċitar tal-professjoni

Minbarra r-regoli dwar l-aċċess għall-professjoni, ir-regoli dwar l-eżerċitar tal-professjoni tas-sewwieqa tat-taxi/PHV kif ukoll l-operaturi tat-taxi/PHV jenħtieġ li jiġu rieżaminati u, fejn xieraq, jenħtieġ li jiġu ssimplifikati. Ir-regoli li jridu jiġu osservati meta jitwettaq servizz lokali tat-trasport tal-passiġġieri fuq talba jistgħu jikkostitwixxu restrizzjoni fuq il-libertà tal-istabbiliment u għalhekk jeħtieġ li jiġu ġġustifikati kif xieraq sabiex ikunu kompatibbli mal-liġi tal-UE (30).

1. Lejn l-abolizzjoni tar-“regola tar-ritorn fil-garaxx” stretta

— Ir-regoli dwar l-eżerċitar tal-professjoni jenħtieġ li ma jinkludux regola ta’ ritorn fil-garaxx

F’ħafna Stati Membri, la t-taxis u lanqas il-PHV ma jitħallew iduru fit-toroq sabiex ifittxu passiġġieri potenzjali. It-taxis jistgħu jistennew fir-ranks tat-taxis, filwaqt li l-PHV spiss ikunu obbligati jmorru lura fil-bini tagħhom bejn il-vjaġġi. Il-PHV ġeneralment lanqas ma jistgħu jipparkjaw f’postijiet fejn id-domanda hija potenzjalment għolja sabiex jattiraw il-passiġġieri. F’xi Stati Membri, il-PHV ma jistgħux jikkompetu fit-toroq pubbliċi. Qabel l-iżvilupp tat-teknoloġija tal-komunikazzjoni mobbli, is-sewwieqa tal-PHV kellhom jirritornaw lejn il-bini tagħhom sabiex jiġu informati dwar l-ordni li jmiss tagħhom. Madankollu, illum il-ġurnata, il-lokalizzazzjoni ġeografika u l-ismartphones jippermettu konnessjoni istantanja ta’ klijenti potenzjali u ta’ sewwieqa tal-PHV (31).

Il-vjaġġi vojta huma inerenti għas-servizzi tat-trasport tal-passiġġieri fuq talba, peress li l-vjaġġi ta’ avviċinament sabiex jinġabar il-passiġġier huma inevitabbli. F’każ li l-ordni l-ġdida tkun għadha trid tidħol, il-vjaġġ lejn il-post fejn il-vettura tista’ tistenna l-ordni li jmiss, huwa inevitabbli wkoll. Madankollu, l-obbligu li wieħed jivvjaġġa lura mingħajr passiġġier lejn bini mbiegħed u lura sabiex jerġa’ jiġbor il-passiġġier li jmiss iżid mal-vjaġġi vojta (“deadheading”). Fi żminijiet ta’ bliet b’konġestjoni, tniġġis u tibdil fil-klima, il-ħtieġa li jittaffa l-impatt ambjentali u fid-dawl tal-eżistenza ta’ komunikazzjoni mobbli u ġeolokalizzazzjoni, jista’ jkun xieraq li din ir-regola tiġi kkunsidrata mill-ġdid.

Is-sewwieqa jenħtieġ li ma jinżammux milli jwettqu l-attivitajiet tagħhom minħabba fl-obbligu li jirritornaw fil-bini tagħhom bejn il-klijenti dment li jkunu okkupati. Għall-ħin ta’ stennija bejn l-ordnijiet, l-ibliet jistgħu pereżempju jiddeżinjaw aktar spazji ċentrali fejn is-sewwieqa jistgħu jistennew, bil-għan li jnaqqsu, kemm jista’ jkun, vjaġġi vojta, li huma użu ineffiċjenti tal-vettura u tal-ħin tax-xogħol tas-sewwieq, u huma ta’ detriment għall-ambjent, u jżidu mal-konġestjoni u l-emissjonijiet.

2. Il-permess li l-passiġġieri jittieħdu fuq vjaġġi ta’ ritorn minn barra ż-żoni liċenzjati

— Ir-regoli dwar l-eżerċitar tal-professjoni jenħtieġ li jqisu l-ħtieġa li jitnaqqsu l-vjaġġi vojta

Il-liċenzji għat-taxis u għall-PHV jinħarġu għal żona amministrattiva speċifika. Għalhekk, is-sewwieqa jistgħu jġorru passiġġieri lejn destinazzjonijiet barra miż-żona tal-liċenzja tagħhom, iżda f’ħafna Stati Membri ma jistgħux jieħdu passiġġieri oħrajn lura minn barra ż-żona tagħhom. L-aktar eżempju prominenti huma l-vjaġġi lejn u mill-ajruporti, li spiss ikunu jinsabu barra miż-żoni metropolitani kbar. Dan iwassal għal vjaġġi vojta, li jirriflettu fuq il-prezzijiet u jwasslu għal emissjonijiet ogħla għal kull passiġġier. Il-permess li l-passiġġieri jiġu ttrasportati fuq vjaġġi ta’ ritorn lura lejn iż-żona tal-liċenzja tagħhom jgħin sabiex jitnaqqsu l-kilometri misjuqa mingħajr passiġġieri.

3. It-tisħiħ tal-użu tal-kapaċità tal-vetturi

— Huwa mħeġġeġ li jitħalla jsir “ġbir flimkien” tal-passiġġieri sabiex jitnaqqas in-numru ta’ vjaġġi

Il-“ġbir flimkien tal-passiġġieri” tirreferi għal passiġġieri li ma jkunux jafu lil xulxin u li jkollhom oriġini u destinazzjonijiet simili, li jikkondividu taxi jew PHV li jkun ġie ordnat. Madankollu, għalkemm il-vjaġġi b’passiġġieri “miġbura flimkien” normalment ikunu orħos, skont min ikun il-fornitur tas-servizz, il-passiġġieri jridu jew jimxu saż-żona fejn tiġborhom il-vettura, jew jaċċettaw li l-vjaġġ idum aktar peress li jsiru devjazzjonijiet sabiex jinġabru u jitwasslu passiġġieri oħrajn. Bħalissa, ħafna Stati Membri (fil-livell nazzjonali, reġjonali u/jew lokali) jippermettu biss li tinkera l-vettura kollha u mhux sit individwali.

It-tisħiħ tal-użu tal-kapaċità (jiġifieri ż-żieda fin-numru ta’ passiġġieri ttrasportati għal kull kilometru ta’ vjaġġar tal-vettura) jista’ jwassal għal anqas kilometri vvjaġġati mit-taxi/PHV (32): pereżempju, żewġ persuni li jaqsmu vettura waħda jirriżultaw f’anqas kilometri misjuqa (u inqas emissjonijiet u traffiku relatati) minn żewġ persuni li jieħdu karozzi separati.

Il-“ġbir flimkien” tal-passiġġieri fejn it-taxis u l-PHV jistgħu jiġbru l-passiġġieri fit-triq lejn destinazzjonijiet simili jista’ jgħin sabiex jitnaqqsu l-kilometri misjuqa għal kull persuna. Fl-istess ħin, is-sikurezza u s-sigurtà tas-sewwieqa u tal-passiġġieri jenħtieġ li jkunu garantiti l-ħin kollu.

4. Kundizzjonijiet operattivi ulterjuri għas-sewwieqa

— Il-kundizzjonijiet operattivi għas-sewwieqa dejjem iridu jkunu xierqa u proporzjonali għall-objettivi segwiti

a) Sewwieqa tat-taxi

F’numru ta’ Stati Membri kien hemm tnaqqis fis-sewwieqa tat-taxi, filwaqt li tista’ tiġi osservata żieda fil-PHV (33). L-Istati Membri jenħtieġ li jivvalutaw mill-ġdid ir-regoli tagħhom għas-sewwieqa fid-dawl tal-objettivi tagħhom speċjalment meta jqisu s-servizzi tat-taxi separatament mis-servizzi tal-PHV, u konsegwenzi possibbli. Eżempju ta’ regoli relatati mas-sewwieqa huwa l-obbligu li jaħdmu biss full-time bħala sewwieqa. Tali regoli, li jistgħu jammontaw għal restrizzjonijiet tal-libertà ta’ stabbiliment, jeħtieġ li jkunu konformi mal-kriterji stabbiliti fil-ġurisprudenza msemmija hawn fuq. Mudelli tax-xogħol flessibbli, bħat-tneħħija u/jew l-illaxkar ta’ xifts twal obbligatorji, xifts ta’ billejl u fi tmiem il-ġimgħa, li jiġi permess li jsir xogħol part-time eċċ., jistgħu jagħmlu l-professjoni tas-sewwieqa tat-taxi aktar attraenti, inkluż għal persuni li jeħtieġu rikonċiljazzjoni tal-familja u tax-xogħol, jekk ikunu kkombinati ma’ livell xieraq ta’ sigurtà u prevedibbiltà tax-xogħol.

b) Sewwieqa tal-PHV

Is-sewwieqa tal-PHV jiffaċċjaw piżijiet differenti. Eżempji huma l-projbizzjoni fuq l-użu tal-ismartphones sabiex jirċievu t-talbiet tal-klijenti, li tagħmilha impossibbli li l-PHV jiġi pprenotat fuq pjattaforma ta’ ride-hailing, u l-istabbiliment ta’ ħin ta’ stennija obbligatorju bejn il-prenotazzjoni ta’ PHV u l-bidu tas-servizz tiegħu. Iż-żewġ regoli jipprevjenu li s-servizz jibda minnufih wara l-prenotazzjoni u jsarrfu fi żvantaġġ komparattiv għall-PHV. Dawn iwasslu għal użu ineffiċjenti tal-ħin tax-xogħol tas-sewwieqa tal-PHV. Kwalunkwe regola bħal din jeħtieġ li tkun konformi mal-kriterji stabbiliti fil-ġurisprudenza msemmija hawn fuq.

5. Kundizzjonijiet operattivi ulterjuri għall-operaturi

— Il-kundizzjonijiet operattivi għall-operaturi dejjem iridu jkunu xierqa u proporzjonali għall-objettivi segwiti

Ladarba jkunu stabbiliti, l-operaturi tat-taxis u tal-PHV huma soġġetti għal varjetà ta’ regoli li jikkonċernaw l-organizzazzjoni tal-attivitajiet tagħhom, li l-għan tagħhom spiss ma jkunx ovvju. Xi eżempji huma: ir-rekwiżit ta’ numru minimu jew massimu ta’ impjegati, l-obbligu li l-operatur irid jaħdem bħala sewwieq tat-taxi huwa nnifsu, l-operatur jista’ jimpjega biss impjegati full-time, l-istabbiliment ta’ numru minimu/massimu ta’ sewwieqa għal kull vettura liċenzjata, l-istabbiliment ta’ perjodu minimu ta’ kiri b’rata minima jew il-provvediment li r-remunerazzjoni tat-trasport hija permessa biss wara li klijent ikun irċieva fattura fl-indirizz tar-residenza tiegħu/tagħha. Il-kundizzjonijiet operattivi għall-operaturi tal-PHV/taxis għandhom ikunu konformi mad-dritt tal-UE u b’mod partikolari l-libertà tal-istabbiliment.

C. Rakkomandazzjonijiet dwar l-integrazzjoni mat-trasport pubbliku u l-mobilità attiva

— It-trasport tal-passiġġieri fuq talba jenħtieġ li jiġi integrat sew mat-trasport pubbliku u mal-mobilità attiva

Huwa ta’ importanza kbira li t-trasport tal-passiġġieri fuq talba, kemm jekk taxis kif ukoll PHV, jikkomplementa t-trasport pubbliku (bħal subways, karozzi tal-linja, trams) kif ukoll forom attivi ta’ mobilità (bħall-mixi u l-użu tar-rota) u ma jsirx sempliċiment sostitut għal dawn. Għal integrazzjoni ottimali, dan jenħtieġ li jkun parti mill-pjan lokali ta’ mobilità urbana sostenibbli (SUMP) żviluppat f’konformità mal-linji gwida Ewropej (34). It-trasport tal-passiġġieri fuq talba jenħtieġ li jiffaċilita u jżid l-użu tat-trasport pubbliku billi l-passiġġieri jittieħdu l-ewwel mil jew l-aħħar mil mill-istazzjonijiet tat-trasport pubbliku, u b’hekk it-trasport pubbliku jsir għażla attraenti u komda u titnaqqas il-ħtieġa għall-użu privat tal-karozzi. Dan huwa partikolarment importanti f’żoni fejn in-network tat-trasport pubbliku huwa anqas dens, bħal fil-periferija tal-ibliet jew f’żoni suburbani. Dan jista’ jikkontribwixxi sabiex l-użu tat-trasport pubbliku jsir aktar attraenti u l-vjaġġ lejn l-istazzjon isir aktar rapidu jew aktar sikur. L-adozzjoni ta’ miżuri sabiex tittejjeb l-integrazzjoni mat-trasport pubbliku tista’ tkun soluzzjoni għall-futur, pereżempju billi jiġu appoġġati soluzzjonijiet ta’ “Mobilità bħala Servizz” (“MaaS”) (35), billi jiġu inċentivati l-passiġġieri, u billi jiġu esplorati possibbiltajiet ta’ kooperazzjoni ma’ kumpaniji ta’ ride-hailing. Il-fornituri tas-servizzi jistgħu jintalbu jinformaw ukoll lill-klijenti dwar għażliet alternattivi ta’ mobilità attiva disponibbli permezz ta’ mezzi xierqa.

(1) Ir-“ride-hailing” xi drabi jissejjaħ ukoll “ride-sourcing”. B’kuntrast għal dan, it-terminu “ride-sharing” ma huwiex se jintuża f’dan it-test sabiex ma jkunx hemm konfużjoni mal-attività ta’ sewwieq li jieħu n-nies lejn id-destinazzjoni li jkun iddeċieda s-sewwieq (użu kondiviż ta’ karozzi minn persuni b’destinazzjonijiet tal-ivvjaġġar simili); dan jissejjaħ ukoll “car-pooling”. “Car-sharing” tirreferi għall-kiri ta’ karozzi għal żmien qasir. Dan l-Avviż ma huwiex se jindirizza r-regoli li jirregolaw il-kumpaniji ta’ ride-hailing bħala tali u lanqas il-car-sharing, iżda se jiffoka fuq ir-regoli dwar it-taxis u l-PHV.

(2) Il-“kumpaniji ta’ ride-hailing” xi drabi jissejħu wkoll “pjattaformi ta’ ride-hailing” jew “TNC” (kumpaniji tan-network tat-trasport).

(3) COM/2020/789 final; Nru 38.

(4) It-terminu “taxi” xi drabi jintuża bħala terminu ġenerali li jfisser “vettura għall-kiri b’sewwieq”, li jinkludi l-PHV. Matul dan it-test, sakemm ma jkunx indikat mod ieħor, it-terminu “taxi” madankollu jintuża fis-sens ristrett tiegħu, b’referenza biss għal vetturi għall-kiri b’sewwieq li jissodisfaw ir-rekwiżiti stabbiliti fil-leġiżlazzjoni, li spiss jinvolvi numru ta’ drittijiet u obbligi (rikonoxxibbiltà, tassimetri, nollijiet regolati eċċ.). Naturalment, id-dettalji jvarjaw bejn il-leġiżlazzjonijiet.

(5) Bħas-sinjali tas-saqaf tat-taxis.

(6) Il-prezzijiet fissi u t-tassimetri għandhom l-għan li jipproteġu lill-passiġġier kontra prezzijiet arbitrarji.

(7) Li jfisser li t-taxis jistgħu jirrifjutaw lill-klijenti taħt kundizzjonijiet stretti biss.

(8) Rank tat-taxi huwa post fejn it-taxis jistgħu jistennew lill-klijenti.

(9) Peress li kienu limitati għas-suq tal-prenotazzjoni minn qabel, ma kienx hemm bżonn ta’ tassimetru u prezzijiet fissi fil-PHV anke qabel ma ġew żviluppati metodi elettroniċi ta’ ride-hailing, peress li l-passiġġier potenzjali u s-sewwieq/l-operatur jaqblu dwar in-noll qabel ma tiġi pprenotata l-karozza.

(10) Ir-rapport tal-2020 “Assessing the Environmental Performance of New Mobility” tal-Forum Internazzjonali tat-Trasport (ITF) sab li r-ride-hailing bil-PHV intuża prinċipalment bħala sostitut għas-servizzi tradizzjonali tat-taxis u wkoll għat-trasport pubbliku; b’mod aktar limitat, huwa ħa post l-ivvjaġġar bil-karozza privata u ġġenera vjaġġi ġodda.

(11) Dawn l-algoritmi jqisu, fost fatturi oħrajn, l-offerta u d-domanda, u normalment jitqiesu bħala sigrieti kummerċjali. Barra minn hekk, filwaqt li s-sewwieq tal-PHV jista’ lanqas biss jiġi informat dwar il-prezz qabel ma jaċċetta li jieħu l-passiġġier, il-klijent potenzjali jista’ biss, fil-biċċa l-kbira tal-apps attwali, jirrifjuta jew jaċċetta l-offerta murija fuq l-app. Bħala konklużjoni, dwar l-apps attwali ta’ ride-hailing, il-prezz ma huwiex negozjabbli bejn il-klijenti u l-fornituri tas-servizzi tat-trasport. L-inizjattiva tal-Kummissjoni dwar ix-xogħol fuq il-pjattaformi (ara l-punt I. B ta’ din in-nota) tipproponi miżuri sabiex jiġu żgurati l-ġustizzja, it-trasparenza u r-responsabbiltà fil-ġestjoni algoritmika (ara l-ispjegazzjoni fin-nota 15 f’qiegħ il-paġna).

(12) Pereżempju, f’ħafna Stati Membri, in-nollijiet tat-taxis jiġu kkalkolati mit-tassimetru matul il-vjaġġ u għalhekk ma jistgħux jiġu stabbiliti qabel il-vjaġġ.

(13) Ewrobarometru Speċjali 495 (https://ec.europa.eu/commfrontoffice/publicopinion/index.cfm/survey/getsurveydetail/instruments/special/surveyky/2226).

(14) “Operatur” jirreferi għall-intraprenditur li jmexxi n-negozju tat-taxis jew tal-PHV, li jista’ jkun persuna fiżika jew ġuridika. Is-sewwieq ta’ taxis jew ta’ PHV jista’ jkun l-operatur fl-istess ħin (fil-każ ta’ impriża ta’ persuna waħda) jew persuna li taħdem għal operatur.

(15) “Ġestjoni algoritmika” tintuża sabiex tiddeskrivi l-pjattaformi tax-xogħol diġitali li jużaw sistemi awtomatizzati sabiex jassenjaw kompiti għall-monitoraġġ, l-evalwazzjoni u t-tislit ta’ konsegwenzi għan-nies li jaħdmu permezz tagħhom.

(16) Is-sommarju tar-roundtable tal-OECD tal-2018 dwar l-isfidi tal-kompetizzjoni relatati mat-taxis u mar-ride-sourcing huwa ffokat fuq aspetti tal-kompetizzjoni u jista’ jiġi aċċessat hawnhekk: https://www.oecd.org/daf/competition/taxis-and-ride-sharing-services.htm. Ara wkoll ir-rapporti msemmija fin-noti 15 u 16 f’qiegħ il-paġna.

(17) Ir-Rapport taċ-Ċentru Konġunt tar-Riċerka (2019): The future of road transport – implications of automated, connected, low-carbon and shared mobility (https://publications.jrc.ec.europa.eu/repository/handle/JRC116644).

(18) ITF-OECD, 2020, Good to Go? Assessing the Environmental Performance of New Mobility.

(19) Is-Sentenza tal-Qorti tal-20 ta’ Diċembru 2017, Asociación Profesional Elessite vs Uber Systems Spanja, SL, il-Kawża C-434/15, EU:C:2017:981; Is-Sentenza tal-Qorti tal-10 ta’ April 2018, Proċeduri kriminali kontra Uber France, il-Kawża C-320/16, EU:C:2018:221; Is-Sentenza tal-Qorti tat-3 ta’ Diċembru 2020, Star Taxi App SRL vs Unitatea Administrativ Teritorială Muniċipali Bucureşti prin Primar General u Consiliul General al Municiului Bucureşti, il-Kawża C-62/19, EU:C:2020:980.

Fiż-żewġ Kawżi li jikkonċernaw lil Uber (Asociación Profesional Elite Taxi vs Uber Systems Spanja, SL, u Proċeduri kriminali kontra Uber France), il-Qorti ddeċidiet li s-servizzi ta’ Uber iridu jiġu kklassifikati bħala “servizz fil-qasam tat-trasport” skont it-tifsira tal-Artikolu 58(1) tat-TFUE (ara l-punt 50 tal-UE:C:2017:981: “...li servizz ta’ intermedjazzjoni, bħal dak fil-kawża prinċipali, li għandu bħala għan, permezz ta’ applikazzjoni għal smartphones, it-tqegħid f’kuntatt, bi ħlas, ta’ xufiera mhux professjonisti li jużaw il-vettura tagħhom stess ma’ persuni li jixtiequ jwettqu vjaġġ urban, għandu jitqies li huwa marbut b’mod indissoċjabbli ma’ servizz ta’ trasport u li jaqa’, għalhekk, taħt il-klassifikazzjoni ta’ ‘servizz fil-qasam tat-trasport’, fis-sens tal-Artikolu 58(1) tat-TFUE. Tali servizz għandu, għaldaqstant, jiġi eskluż mill-kamp ta’ applikazzjoni tal-Artikolu 56 tat-TFUE, tad-Direttiva 2006/123 u tad-Direttiva 2000/31.”

B’kuntrast għal dan, fil-Kawża Star Taxi App, il-Qorti ddeċidiet li s-servizz tal-intermedjazzjoni online pprovdut minn Star Taxi App jikkonsisti f’“suppliment” għal servizz diġà eżistenti, li ma huwiex essenzjali għall-forniment tas-servizz sottostanti (tat-trasport bit-taxi) u ma jistax jitqies bħala parti integrali mis-servizz tat-trasport sottostanti (bit-taxi): f’dak il-każ, il-konnessjoni ta’ sewwieqa professjonali tat-taxi mal-klijenti tagħhom kienet servizz tas-soċjetà tal-informazzjoni.

(20) Fil-Kawża Crono Service scarl et u Anitrav – Associazione Nazionale Imprese Trasporto Viaggiatori vs Roma Capitale u Regione Lazio (is-Sentenza tat-13 ta’ Frar 2014, il-Kawżi Magħquda C-419/12 u C-420/12, EU:C:2014:81), il-Qorti ddeċidiet li ma kellhiex il-ġuriżdizzjoni li twieġeb it-talbiet minn Qorti Taljana għal deċiżjoni preliminari dwar il-kompatibbiltà tar-regoli Taljani dwar il-PHV mal-Artikolu 49 tat-TFUE u, għalhekk, ma ddeċidietx dwar il-mertu tal-kawża.

(21) It-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea (ĠU C 202 7.6.2016, p. 47); It-Trattat dwar l-Unjoni Ewropea (ĠU C 202 7.6.2016, p. 13).

(22) Is-Sentenza tal-Qorti tal-20 ta’ Diċembru 2017, Asociacion Profesional Elite Taxi vs Uber Systems Spanja, SL, C-434/15, il-punti 44 sa 47.

(23) Ara s-Sentenza tal-Qorti tal-21 ta’ Settembru 2006, Kraus vs Land Baden-Württemberg, C-19/92, EU:C:1993:125, il-punt 32, is-Sentenza tal-Qorti tal-1 ta’ Ġunju 2010 fi Blanco Pérez u Chao Gómez, il-Kawżi Magħquda C-570/07 u C-571/07, EU:C:2010:300, (minn hawn ’il quddiem “Blanco Pérez”) il-punt 53. Il-kunċett ta’ restrizzjoni jkopri miżuri meħuda minn Stat Membru li, għalkemm applikabbli mingħajr distinzjoni, jaffettwaw l-aċċess għas-suq għall-impriżi minn Stati Membri oħra u b’hekk ifixklu l-kummerċ fl-UE (ara, għal dak il-għan, is-Sentenza fi Grupo Itvelesa, C-168/14, il-punt 67, is-Sentenza f’ SOA Nazionale Costruttori, C-327/12, EU:C:2013:827, il-punt 45 u l-ġurisprudenza ċċitata).

(24) Ara Blanco Pérez, il-Kawżi Magħquda C-570/07 u C-571/07, il-punt 64.

(25) Il-libertà li jagħżlu u li jirrifjutaw klijenti mogħtija mil-leġiżlazzjoni tal-Istati Membri jeħtieġ li tiġi distinta mill-kwistjoni jekk is-sewwieqa tal-PHV b’xi mod jiġux skoraġġuti minn kumpaniji ta’ ride-hailing li jirrifjutaw klijenti.

(26) Ara Blanco Pérez, il-Kawżi Magħquda C-570/07 u C-571/07, il-punti 53 et seq.:

“53 Skont ġurisprudenza stabbilita, kull miżura nazzjonali li, anki jekk applikabbli mingħajr diskriminazzjoni abbażi tan-nazzjonalità, tista’ tostakola jew tirrendi inqas attraenti l-eżerċizzju, miċ-ċittadini tal-Unjoni, tal-libertà ta’ stabbiliment iggarantita mit-Trattat tikkostitwixxi restrizzjoni fis-sens tal-Artikolu 49 TFUE (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal-14 ta’ Ottubru 2004, Il-Kummissjoni vs Il-Pajjiżi l-Baxxi, C-299/02, Ġabra p. I-9761, punt 15, u tal-21 ta’ April 2005, Il-Kummissjoni vs Il-Greċja, C-140/03, Ġabra p. I-3177, punt 27).

54 Leġiżlazzjoni nazzjonali li tissuġġetta l-istabbiliment ta’ impriża ta’ Stat Membru ieħor għall-għoti ta’ awtorizzazzjoni preliminari, peress li din tista’ tostakola, għal din l-impriża, l-eżerċizzju tal-libertà ta’ stabbiliment billi ċċaħdu milli jeżerċita liberament l-attivitajiet tagħha permezz ta’ stabbiliment stabbli. Fil-fatt, l-imsemmija impriża tirriskja, minn naħa, li tbati spejjeż amministrattivi u finanzjarji addizzjonali li jimplika l-għoti ta’ kull awtorizzazzjoni. Min-naħa l-oħra, is-sistema ta’ awtorizzazzjoni preliminari teskludi mill-eżerċizzju ta’ attività indipendenti l-operaturi ekonomiċi li ma jissodisfawx l-esiġenzi predeterminati li huma meħtieġa sabiex tingħata din l-awtorizzazzjoni (ara, f’dan is-sens, is-sentenza ċċitata iktar ’il fuq, Hartlauer, iċċitata iktar ’il fuq, punti 34 u 35).”

(27) Ara Blanco Pérez, il-Kawżi Magħquda C-570/07 u C-571/07, il-punt 64.

(28) Ara hawn fuq, nota 25 f’ qiegħ il-paġna.

(29) Barra minn hekk, ir-rekwiżiti relatati mar-rikonoxxibbiltà tal-vetturi li jservu s-suq tat-triq u tar-rank-hailing jistgħu possibbilment ikunu ġustifikabbli fid-dawl tas-sikurezza tal-passiġġieri.

(30) Ara Blanco Pérez, il-Kawżi Magħquda C-570/07 u C-571/07, il-punti 53 et seq.

(31) Illum, ir-regola tar-ritorn għall-garaxx għadha teżisti f’xi Stati Membri, għalkemm f’verżjonijiet modifikati. Fir-rapport tiegħu tal-2020, il-Forum Internazzjonali tat-Trasport (ITF) tal-OECD issuġġerixxa li jitnaqqas l-ivvjaġġar vojt tal-vetturi għat-titjib tal-prestazzjoni ambjentali tal-PHV.

(32) Dwar il-ġbir flimkien tal-passiġġieri ara l-OECD-ITF, “ Assessing the Environmental Performance of New Mobility” (https://www.itf-oecd.org/good-to-go-environmental-performance-new-mobility); Transport & Environment (T&E), Europe’s giant “ taxi ” company: is Uber part of the problem or the solution? (https://www.transportenvironment.org/press/uber-adds-pollution-and-traffic-european-cities-too); Shaheen, S., Lazarus, J., Caicedo, J., Bayen, A., To Pool or Not to Pool? Understanding the Time and Price Tradeoffs of OnDemand Ride Users – Opportunities, Challenges, and Social Equity Considerations for Policies to Promote Shared-Ride Services (https://doi.org/10.7922/G2862DRF); Schaller, B., Can sharing a ride make for less traffic? Evidence from Uber and Lyft and implications for cities, in: Transport Policy 102 (2021) 1–10, (https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0967070X20309525?via%3Dihub); Diao, M., Kong, H., Zhao, H., Impacts of transportation network companies on urban mobility, in: nature sustainability (https://doi.org/10.1038/s41893-020-00678-z).

(33) Ara għal Brussell l-istudju ta’ Deloitte (2020) “Sociaal-ekonomische studie van de sector van hen bezoldigde personenvervoer in het Brusselse Hoofdstedelijke Gewest”: https://mobilite-mobiliteit.brussels/sites/default/files/2021-02/Sociaal-economische%20studie%20van%20het%20bezoldigd%20personenvervoer%20in%20Brussel.pdf; ara għal Berlin l-artiklu tal-gazzetta Berliner Morgenpost tat-18 ta’ Frar 2021: https://www.morgenpost.de/berlin/article231594211/Zahl-der-Mietwagen-von-Uber-und-Co-nimmt-stark-zu.html.

(34) https://www.eltis.org/mobility-plans/sump-guidelines.

(35) “Il-Mobilità bħala Servizz” (“MaaS”) hija l-integrazzjoni ta’ diversi forom ta’ servizzi tat-trasport f’servizz ta’ mobilità uniku aċċessibbli fuq talba. Sabiex jissodisfa talba ta’ klijent, operatur ta’ MaaS jiffaċilita menù divers ta’ għażliet ta’ trasport, kemm jekk ikunu trasport pubbliku, ride-, car- jew bike-sharing, kiri/lokazzjoni ta’ taxi jew karozzi, jew taħlita tagħhom. L-integratur MaaS jiġbor u jintegra d-data mill-fornituri tas-servizzi tal-mobilità. Għall-utent, il-MaaS toffri valur miżjud permezz tal-użu ta’ applikazzjoni waħda sabiex tipprovdi aċċess għall-mobilità, b’mezz ta’ pagament wieħed minflok operazzjonijiet ta’ ħruġ ta’ biljetti u ta’ pagament multipli.