MEMORANDUM TA’ SPJEGAZZJONI

1.KUNTEST TAL-PROPOSTA

•Raġunijiet u objettivi tal-proposta

Il-promozzjoni tad-djalogu soċjali hija objettiv komuni tal-UE u tal-Istati Membri tagħha. Id-djalogu soċjali huwa fattur ewlieni għar-reżiljenza ekonomika u soċjali, għall-kompetittività, għall-ġustizzja u għat-tkabbir sostenibbli. Huwa kruċjali li jinstabu soluzzjonijiet bilanċjati b’rispons għal ħtiġijiet ġodda, għal bidliet fid-dinja tax-xogħol kif ukoll għal kriżijiet mhux mistennija, billi jkun jista’ jsir aġġustament tal-kundizzjonijiet tax-xogħol u tal-organizzazzjoni tax-xogħol. Id-djalogu soċjali jista’ jikkontribwixxi wkoll għal protezzjoni tax-xogħol ġdida jew eżistenti, bħad-dritt għall-iskonnessjoni mix-xogħol jew il-protezzjoni mill-vjolenza u mill-fastidju fuq ix-xogħol. Il-kriżi finanzjarja u l-pandemija wrew li l-pajjiżi b’oqfsa robusti għad-djalogu soċjali u b’kopertura għolja ta’ negozjar kollettiv għandhom it-tendenza li jkollhom ekonomiji aktar kompetittivi u reżiljenti.

It-Trattati jirrikonoxxu r-rwol uniku tas-sħab soċjali, issottolinjat ukoll mill-Prinċipju 8 tal-Pilastru Ewropew tad-Drittijiet Soċjali. Il-Pjan ta’ Azzjoni tal-Pilastru Ewropew tad-Drittijiet Soċjali li tnieda f’Marzu 2021 issottolinja l-ħtieġa li jissaħħaħ id-djalogu soċjali fil-livell nazzjonali u tal-UE u appella għal sforzi msaħħa biex tiġi appoġġata l-kopertura tan-negozjar kollettiv u jiġi pprevenut it-tnaqqis tas-sħubija u tad-densità organizzazzjonali tas-sħab soċjali. L- Impenn Soċjali ta’ Porto stieden ukoll lill-atturi rilevanti kollha biex jippromwovu d-djalogu soċjali awtonomu bħala komponent ta’ struttura tal-Mudell Soċjali Ewropew u jsaħħuh fil-livelli Ewropej, nazzjonali, reġjonali, settorjali u tal-kumpaniji, b’enfasi partikolari fuq l-iżgurar ta’ qafas ta’ abilitazzjoni għan-negozjar kollettiv anki fl-istess mudelli diversi li jeżistu fl-Istati Membri. Il-Konferenza dwar il-Futur tal-Ewropa, fir-rapport finali tagħha, tissottolinja li “Jeħtiġilna nippromwovu d-djalogu soċjali u n-negozjar kollettiv” (Proposta 13 dwar Swieq tax-xogħol inklużivi).

L-arranġamenti u l-proċessi tad-djalogu soċjali jvarjaw fost l-Istati Membri, u jirriflettu l-istejjer u s-sitwazzjonijiet ekonomiċi u politiċi diversi tal-pajjiżi. Hemm diversità kbira fir-relazzjonijiet industrijali kollettivi, f’termini ta’ kapaċità u sħubija tal-organizzazzjonijiet, ir-rwol tan-negozjar kollettiv fl-istabbiliment tal-kundizzjonijiet tax-xogħol, kif ukoll l-istrutturi formali għall-involviment tas-sħab soċjali fit-tfassil tal-politika, u l-influwenza tagħhom.

Għalkemm hemm varjazzjonijiet kbar fost l-Istati Membri, is-sehem tal-ħaddiema koperti minn ftehimiet kollettivi naqas b’mod sinifikanti matul l-aħħar 30 sena. Dan naqas minn medja stmata tal-UE ta’ madwar 66 % fis-sena 2000 għal madwar 56 % fl-2018, bi tnaqqis kbir partikolari fl-Ewropa Ċentrali u tal-Lvant. Filwaqt li d-densità tal-impjegaturi baqgħet relattivament stabbli, id-densità tat-trade unions naqset (bħala medja) fl-Istati Membri kollha tal-UE.

Billi d-dinja tax-xogħol qed tinbidel, u l-għajxien u x-xogħol saru aktar individwalizzati, u minħabba l-ħolqien ta’ forom ġodda ta’ impjieg, huwa diffiċli għat-trade unions li jirreklutaw membri ġodda. Il-biċċa l-kbira tal-forom ta’ impjieg l-aktar ġodda, u l-għadd dejjem jikber ta’ persuni li jaħdmu għal rashom waħedhom, ibatu minn nuqqas ta’ rappreżentanza. L-istess japplika għall-ħaddiema b’kuntratti għal terminu fiss, li hemm inqas probabbiltà li jingħaqdu f’union. Minħabba l-flessibbiltà f’termini ta’ ħin u post tax-xogħol huwa diffiċli għar-rappreżentanti tal-ħaddiema jorganizzaw din il-forza tax-xogħol pjuttost frammentata. F’dawn l-aħħar snin, l-organizzazzjonijiet tas-sħab soċjali ħadu inizjattivi biex jattiraw membri ġodda jew biex isaħħu l-vuċi ta’ ċerti gruppi sottorappreżentati (b’mod partikolari ż-żgħażagħ u l-ħaddiema tal-pjattaformi) permezz ta’ strateġiji u ta’ sforzi mmirati ta’ reklutaġġ u permezz tal-ħolqien ta’ strutturi speċifiċi fi ħdan l-organizzazzjonijiet. Madankollu, għad fadal l-isfidi u hemm aktar xi jsir, anki sabiex jiġu sfruttati l-opportunitajiet li jirriżultaw mid-diġitalizzazzjoni.

Il-ħtieġa li jiġu involuti s-sħab soċjali fit-tfassil u fl-implimentazzjoni tal-politiki u tar-riformi u l-benefiċċji tagħha hija rikonoxxuta u kompliet tiġi żviluppata aktar fil-Linji Gwida dwar l-Impjiegi.

Skont ir-Rapport Konġunt dwar l-Impjiegi tal-2022, li janalizza kif is-sħab soċjali ġew involuti fit-tfassil tal-Pjanijiet nazzjonali għall-Irkupru u r-Reżiljenza, u ta’ miżuri oħrajn f’każ ta’ kriżi, aktar minn nofs il-miżuri kollha fl-oqsma tal-politiki attivi tas-suq tax-xogħol u tal-protezzjoni tal-introjtu ppromulgati minn mindu faqqgħet il-pandemija ġew miftiehma jew innegozjati mas-sħab soċjali.

Jeżistu varjazzjonijiet importanti minn Stat Membru għal ieħor fir-rigward tal-qafas, tal-istrutturi, tal-proċessi u tal-kwalità tad-djalogu soċjali, inkluż in-negozjar kollettiv. Ir-regolamenti statutorji għadhom importanti bħala kundizzjoni biex jiġu introdotti suġġetti ġodda fil-ftehimiet kollettivi, speċjalment f’dawk il-pajjiżi li għandhom regolamentazzjoni b’saħħitha tar-relazzjonijiet tal-impjieg. Il-maġġoranza tal-Istati Membri għandhom stabbilita istituzzjoni nazzjonali formali ta’ djalogu soċjali li permezz tagħha r-rappreżentanti tal-impjegaturi, tat-trade unions u tal-gvern jistgħu jiddiskutu kwistjonijiet ekonomiċi u soċjali ġenerali. Ir-rwol u s-setgħat ta’ dawn il-korpi jvarjaw ħafna, iżda normalment ikollhom rwol konsultattiv fl-abbozzar tal-leġiżlazzjoni u tal-politiki, speċjalment f’oqsma relatati mal-impjiegi, u jistgħu jipprovdu forum għan-negozjar ta’ ftehimiet. Barra minn hekk, ħafna pajjiżi għandhom ukoll korpi tripartitiċi li jittrattaw kwistjonijiet speċifiċi, bħas-sigurtà soċjali, l-impjiegi, it-taħriġ, u s-saħħa u s-sikurezza.

Barra minn hekk, f’għadd ta’ Stati Membri, is-sħab soċjali ma għandhomx kapaċità organizzazzjonali. Dan ifixkel l-involviment tagħhom f’riformi u fit-tfassil tal-politika rilevanti u jfixkel il-kapaċità tagħhom li jikkonkludu ftehimiet kollettivi. Min-naħa tiegħu, dan jaffettwa l-ibbilanċjar tal-interessi taż-żewġ naħat tal-industrija u jaffettwa l-isforzi tagħhom biex isibu soluzzjonijiet aġġustati sew u biex jinnegozjaw il-pagi.

Il-kundizzjonijiet għal djalogu soċjali li jiffunzjona tajjeb jinkludu l-eżistenza ta’ organizzazzjonijiet tal-ħaddiema u tal-impjegaturi b’saħħithom u indipendenti, bil-kapaċità teknika u bl-aċċess għall-informazzjoni rilevanti biex jipparteċipaw fid-djalogu soċjali; ir-rieda politika u l-impenn mill-awtoritajiet li jinvestu fi tripartiżmu u li jappoġġaw id-djalogu soċjali; ir-rispett għad-drittijiet fundamentali tal-libertà ta’ assoċjazzjoni u n-negozjar kollettiv u l-appoġġ istituzzjonali xieraq.

Il-kumpaniji u l-ħaddiema tal-Ewropa bħalissa qegħdin jiffaċċjaw sfidi kbar li ġejjin mill-impatt tal-pandemija, it-tranżizzjonijiet lejn ekonomija diġitali u newtrali għall-klima, u anki mill-aggressjoni Russa kontra l-Ukrajna.

Din il-proposta għal Rakkomandazzjoni tal-Kunsill għandha l-għan li tappoġġa lill-Istati Membri fil-promozzjoni tad-djalogu soċjali u tan-negozjar kollettiv fil-livell nazzjonali, billi tindirizza tliet elementi ewlenin: konsultazzjoni mas-sħab soċjali dwar it-tfassil u l-implimentazzjoni tal-politiki ekonomiċi, tal-impjiegi u soċjali; l-inkoraġġiment tas-sħab soċjali biex jinnegozjaw u jikkonkludu ftehimiet kollettivi, filwaqt li jirrispettaw l-awtonomija tagħhom u d-dritt għal azzjoni kollettiva; u t-trawwim ta’ appoġġ għal kapaċità akbar tas-sħab soċjali.

Ir-Rakkomandazzjoni tkompli tibni fuq elementi essenzjali ta’ djalogu soċjali li jiffunzjona tajjeb fl-Unjoni Ewropea: il-libertà u l-awtonomija kuntrattwali tas-sħab soċjali, ir-rispett għat-tradizzjonijiet, ir-regoli u l-prattiki nazzjonali, kif ukoll l-awtonomija tas-sħab soċjali. L-inizjattiva se tikkomplementa d-Direttiva dwar pagi minimi adegwati fl-UE.

• Konsistenza mad-dispożizzjonijiet eżistenti fil-qasam ta’ politika

Il-proposta tal-Kummissjoni għal Rakkomandazzjoni tal-Kunsill hija parti mill-inizjattiva ta’ Djalogu Soċjali tal-2023 u għalhekk għandha rabta diretta mal-Komunikazzjoni tal-2023 tal-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew, lill-Kunsill, lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew u lill-Kumitat tar-Reġjuni bit-titolu “Strengthening social dialogue in the European Union: harnessing its full potential for managing fair transitions”.

Ir-Rakkomandazzjoni se tikkomplementa u tkun mingħajr preġudizzju għal strumenti diġà eżistenti fil-livell tal-UE. Din se tappoġġa l-implimentazzjoni tal-Prinċipju 8 tal-Pilastru Ewropew tad-Drittijiet Soċjali kif spjegat fil-Pjan ta’ Azzjoni tagħha.