MT Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea C 175/57

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar l-“Iżviluppi fl-industrija tal-bejgħ bl-imnut u l-impatt fuq il-fornituri u l-konsumaturi”

(2009/C 175/10)

Nhar is-27 ta’ Settembru 2007, il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew iddeċieda, b’konformità mal-Artikolu 29(2) tar-Regoli ta’ Proċedura tiegħu, li jħejji opinjoni fuq inizjattiva proprja dwar

l-Iżvilupp fl-industrija tal-bejgħ bl-imnut u l-impatt fuq il-fornituri u l-konsumaturi

Il-Kummissjoni Konsultattiva dwar il-Bidliet Industrijali, li hija inkarigata sabiex tipprepara l-ħidma tal-Kumitat dwar is-suġġett, adottat l-opinjoni tagħha nhar it-18 ta’ Novembru 2008. Ir-rapporteur kienet is-Sinjura SHARMA.

Matul l-449 sessjoni plenarja tiegħu li nżammet nhar it-3 u l-4 ta’ Diċembru 2008 (seduta tat-3 ta’ Diċembru), il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew adotta din l-opinjoni b’136 vot favur, 21 vot kontra u 20 astensjoni.

1. Konklużjonijiet, rakkomandazzjonijiet u proposti

1.1 Il-bejgħ bl-Imnut f’Ammonti Kbar (High Volume Retail — HVR) fl-Ewropa jaqdi rwol importanti bil-kontribut finanzjarju li jagħti lill-ekonomija, il-ħolqien tal-impjiegi u l-offerta varjata lill-konsumatur. Riċentement, ħarġu xi fatti u allegazzjonijiet dwar l-impatt ta’ dan it-tkabbir. Fil-kuntest tal-istrateġija ta’ Liżbona, li tirrifletti l-kompetittività, it-tkabbir u iktar impjiegi ta’ kwalità ogħla; din l-opinjoni identifikat oqsma speċifiċi fejn għandu jkun hemm iktar trasparenza u d-diliġenza xierqa, fl-industrija kif ukoll bħala ħarsien tal-bejjiegħa bl-imnut, il-fornituri, l-impjegati u l-konsumaturi.

1.2 Il-Kummissjoni tal-UE: id-DĠ tas-Suq Intern u d-DĠ Intrapriża bħalissa kollha qed iwettqu studji ta’ riċerka dwar l-iżviluppi fil-qasam tal-HVR, speċjalment fl-oqsma tal-marġini, it-tul u l-partijiet interessati fil-katina tal-provvista u l-industrija tal-bejgħ bl-imnut kollha kemm hi. Id-DĠ Impjiegi ser jistudja l-ħtiġijiet ta’ kapaċità tal-ħiliet fil-qasam tal-bejgħ bl-imnut sal-2020. Il-Kumitat joffri l-appoġġ tiegħu biex jgħin lill-Kummissjoni kull fejn ikun possibbli.

1.3 Il-Kumitat qed jagħmel ir-rakkomandazzjonijiet li ġejjin, fejn jipproponi miżuri li jżommu stabbli l-livell ta’ tkabbir u jiżguraw kompetizzjoni f’saħħitha għall-bejjiegħa bl-imnut u l-fornituri, il-ħarsien tal-impjegati kif ukoll il-possibbiltà li l-konsumaturi jirċievu benefiċċju fit-tul, filwaqt li tinżamm is-sostenibilità.

1.4 Il-KESE ser ikompli jsegwi żviluppi fl-HVR, b’mod partikulari billi janalizza żviluppi fost bejjieħa bl-imnut kbar f’pajjiżi Ewropej iżgħar u b’rabta ma’ setturi li mhumiex koperti mill-istudju attwali, bħas-settur tal-prodotti elettriċi domestiċi.

1.5 Skont ir-riċerka kkummissjonata mill-KESE (1), jidher ċar li fl-Ewropa tal-Punent hemm konċentrazzjoni għolja ta’ HVR, kemm fl-oqsma tal-ikel u tal-ħwejjeġ, kif ukoll f’oqsma oħra bħad-DIY, l-isport, ir-rekreazzjoni u l-kultura. Iżda, ġeneralment dan mhuwiex riżultat ta’ inkorporazzjonijiet, akwiżizzjonijiet jew akkwisti fis-settur. Għalkemm fi snin riċenti ħarġu bejjiegħa bl-imnut internazzjonali ta’ daqs kbira, il-bejgħ bl-imnut jibqa’ settur iffokat l-iktar fil-livell nazzjonali.

1.6 It-tkabbir u s-suċċess tal-bejgħ bl-imnut huwa suċċess f’ ekonomija Ewropea. Ħafna bejjiegħa bl-imnut, li darba kienu SMEs, saru iktar effiċjenti, kompetittivi, produttivi u iktar sensittivi għall-ħtiġijiet tal-konsumaturi sabiex jirnexxu. Mudelli privati kif ukoll kooperattivi u mudelli tal-ekonomija soċjali għaddew minn tkabbir. Ħafna negozji Ewropew issa huma kumpaniji globali ta’ suċċess, b’operazzjonijiet ġodda qed jitwaqqfu fiċ-Ċina, l-Istati Uniti, il-Lvant Imbiegħed u r-Russja. Is-saħħa domestika ppermettiet il-kumpaniji bl-ikbar suċċess jesportaw il-mudelli tan-negozju tagħhom lejn uħud mis-swieq tal-bejgħ bl-imnut li joffru l-ikbar sfidi fid-dinja. Dan ġab benefiċċji kbar għall-impjegati, l-azzjonisti kif ukoll il-konsumaturi fl-Ewropa li gawdew minn għażla aktar wiesgħa ta’ prodotti u prezzijiet kompetittivi.

1.7 Il-bejgħ bl-imnut huwa settur dinamiku, innovattiv u kompetittiv li wera b’mod konsistenti, fl-investigazzjonijiet tal-awtoritajiet nazzjonali tal-kompetizzjoni, li huwa vibranti u kompetittiv (2). Huwa ta’ importanza kbira li s-suċċess kummerċjali ma jiġix penalizzat, barra minn każijiet fejn ikunu involuti prattiki li mhumiex kompatibbli mal-kompletar tas-suq intern, b’mod partikulari meta jkun hemm provi ċari ta’ abbuż tal-poter tas-suq jew ħsara lill-konsumaturi bi ksur tal-Artikolu 81 tat-Trattat tal-UE. Suq kompetittiv huwa mod effettiv kif jitħares il-konsumatur u jekk dan jitħaddem b’mod effiċjenti jista’ jġid miegħu iktar benefiċċji. F’suq ħieles u ġust, il-bejjiegħa bl-imnut jikkompetu fuq il-bażi tas-servizz li joffru, il-kwalità tal-prodotti, u l-valur meta mqabbel mal-prezz.

1.8 Anke jekk hemm differenzi u distinzjonijiet li wieħed jifhimhom fi ħdan għaqda ekonomika ta’ 27 Stat, il-Kumitat jara l-ħtieġa li jkun hemm kollaborazzjoni, jew aħjar koordinament Ewropew li jippermetti lill-kummerċ li jieħu r-rwol tiegħu ta’ servizz universali. Dan il-pass jista’ jwassal għall-ħolqien ta’ sistema Ewropea aktar armonizzata għall-kejl u t-traċċar tal-attività kummerċjali biex l-iżvilupp tagħha jkun megħjun aħjar.

1.9 Sabiex jiġu riflessi proċeduri ta’ tħaddim trasparenti bejn il-fornituri u l-HVR, il-KESE jirrakkomanda li jitkompla d-dibattitu dwar il-valur miżjud u l-legalità taħt il-Liġi tal-Kompetizzjoni tal-UE ta’ Kodiċi ta’ Prattika volontarja li tiggwida r-relazzjonijiet bejn il-bejjiegħ bl-imnut u l-fornituri fil-livell tal-Istati Membru kif ukoll bħala analiżi ċara u trasparenti tal-katina tal-provvista li għandha ammont kbir ta’ partijiet interessati barra mill-fornitur ewlieni u l-HVR.

1.10 Il-ħolqien ta’ Kodiċi ta’ Prattika Volontarja awtoregolatorja, appoġġjata min kuntratti bil-miktub bejn il-bejjiegħ bl-imnut u l-fornitur, li tkopri transazzjonijiet li jsiru tul il-katina tal-provvista, “mill-farm sal-platt”, tista’ tiġi introdotta fil-livell nazzjonali.

1.11 Din il-kodiċi għandha tippermetti wkoll li jkun hemm numru akbar ta’ intrapriżi medji, żgħar u artiġjanali fil-produzzjoni jew fis-servizzi li jkollhom aċċess għall-bejgħ bl-imnut f’volumi kbar b’minimu ta’ garanziji.

1.12 Il-Kodiċi tkun tippermetti li tinżamm il-flessibilità attwali fil-kummerċ u n-negozjati, biex b’hekk ikun hemm lok għal bidliet għal arrieda fil-kundizzjonijiet (pereżempju l-inflazzjoni jew tibdil fil-prezz taż-żejt), u dan jibbenefika kemm il-fornitur kif ukoll il-bejjiegħ bl-imnut, iżda ma jħallix li l-HVR u/jew il-fornituri l-kbar jeżerċitaw pressjoni jew ikunu abbużivi.

1.13 Kodiċi bħal din tista’ tinkludi:

— Il-Kundizzjonijiet Standard ta’ Tħaddim tal-Kummerċ bejn il-Bejjiegħ bl-Imnut u l-Fornitur, b’perijodu ta’ żmien stipulat meta jista’ jiġi avżat li ser isiru xi bidliet, u meta l-kundizzjonijiet jidħlu fis-seħħ, inkluża t-terminazzjoni tal-kuntratti.

— L-ebda tnaqqis retrospettiv fil-prezzijiet miftiehma minħabba pressjoni.

— L-ebda obbligu minħabba pressjoni biex wieħed jikkontribwixxi lejn l-ispejjeż tal-kummerċjalizzazzjoni jew tal-bejgħ bl-imnut iktar mill-ammont li ġie miftiehem fil-kuntratt oriġinali.

— L-ebda pagamenti ta’ kumpens minn fornituri biex jagħmlu tajjeb għat-tnaqqis fil-profitti tal-bejjiegħa bl-imnut, sakemm dan ma jkunx definit u miftiehem minn qabel, jew fejn il-fornitur ma pprovdiex l-ammonti mitluba.

— Prodotti li ma jinbiegħux ma jingħatawx lura, sakemm ma jkunx hemm raġunijiet speċifiċi, li jiġu miftiehma fit-termini tal-kuntratt.

— L-ebda pagamenti għal ħala, negliġenza jew nuqqas ta’ twassil tas-servizz barra minn dawk stipulati fil-kuntratt oriġinali, fejn id-dettalji jridu jkunu ċari u mhux ambigwi.

— L-ebda pagamenti f’daqqa għal ordnijiet jew pożizzjonijiet. Fir-rigward l-offerti promozzjonali, il-pagamenti kollha jridu jkunu ċari u trasparenti.

— L-offerti promozzjonali kollha jridu jiġu miftiehma miż-żewġ partijiet minn qabel u b’perijodu ta’ żmien stipulat b’mod ċar bejn l-avviż u l-offerta, u l-kundizzjonijiet tal-promozzjoni jridu jkunu trasparenti bil-miktub.

— Żbalji fit-tbassir mill-bejjiegħ bl-imnut m’għandhomx jiġu trasferiti lura lill-fornitur, anke waqt perijodi ta’ promozzjoni. Meta t-tbassir isir flimkien mal-fornitur, il-kundizzjonijiet iridu jkunu dokumentati.

— Il-karatteristiċi u l-kundizzjonijiet ta’ produzzjoni tal-prodotti mibjugħin — b’mod partikulari dawk importati — għandhom jingħataw mill-produtturi u d-distributuri bħala risposta għall-istennijiet tal-konsumaturi.

— Għandha tinħareġ proċedura għall-ilmenti tal-klijenti li tkun bil-miktub li tingħata lill-fornitur bħala parti mill-kundizzjonijiet tal-kuntratt.

1.14 Din il-Kodiċi trid tiġi komunikata lill-persunal kollu tax-xiri u tat-taqsima ġestjonali tal-bejjiegħ bl-imnut. Barra minn hekk, il-bejjiegħa bl-imnut huma mistennija jħatru uffiċjal li jieħu ħsieb il-konformità mal-kodiċi bħala parti mill-persunal tagħhom, u jżommu kopja tal-kuntratti mal-fornituri u notifiki awtomatiċi lill-fornituri dwar bidliet fit-termini kuntrattwali.

1.15 Barra minn hekk, il-KESE jixtieq jirrakomanda l-ħatra ta’ medjatur fil-livell nazzjonali li jarbitra fil-każ ta’ tilwim, jevalwa u jimmonitorja l-implimentazzjoni tal-Kodiċi, u li jkollu s-setgħa li jiġbor informazzjoni mill-partijiet interessati kollha u jinvestiga b’mod proattiv każijiet ta’ ksur tal-Kodiċi. Din il-proposta tkun konformi mar-rakkomandazzjoni mill-KESE fir-rigward l-Att dwar in-Negozji Żgħar.

1.16 Il-leġiżlazzjoni Ewropea trid tkun implimentata b’mod effettiv fir-rigward tal-kummerċ. Madankollu, b’mod partikulari d-definizzjoni tal-kundizzjonijiet ta’ pagament trid tinbidel biex tkopri perijodu massimu għal pagamenti. Għalkemm il-leġiżlazzjoni attwali teżisti, ġiet trasposta fil-livell nazzjonali b’armonizzazzjoni minima jew bi klawżoli ta’ eżenzjoni (opt out clauses).

1.17 B’referenza għall-applikazzjonijiet ta’ ppjanar għad-dipartimenti tal-gvern rilevanti għall-HVR għandhom iħejju “eżami ta’ kompetizzjoni”, bħall-eżami tal-“bżonnijiet” (needs test) jew politika dwar “iċ-ċentru tal-belt l-ewwel” bil-għan li l-awtoritajiet lokali jkunu jistgħu jevalwaw il-kompetizzjoni bejn il-mezzi varji ta’ distribuzzjoni lokali, ftehimiet attwali dwar l-art, l-infrastruttura u l-benefiċċju lill-komunità. L-għan hawnhekk huwa li jiġi żgurat li kull tħassib jiġi indirizzat fir-rigward tad-diversità attwali u fil-ġejjieni tal-provvisti kummerċjali, il-koabitazzjoni essenzjali bejn in-negozjanti lokali, l-HVR u l-kumplessi kummerċjali (shopping malls) fiċ-ċentri popolati.

1.18 Il-bejgħ bl-imnut jeżisti l-iktar fil-livell nazzjonali u għalhekk sabiex tkun żgurata l-implimentazzjoni effettiva tal-Kodiċi, l-awtorità pubblika (l-awtoritajiet tal-kompetizzjoni nazzjonali) għandha tirrivedi f’perijodi regolari r-rapporti kollha mill-ombudsman dwar prattiki problematiċi, u b’hekk tkun tista’ titolb tagħrif dirett mill-bejjiegħa bl-imnut jew mill-fornituri bil-għan li ssir analiżi tal-bażi u jinżamm rendikont tal-progress fl-industrija. Meta jsiru allegazzjonijiet ripetuti ta’ każijiet ta’ ksur, għandha tiġi żviluppata leġiżlazzjoni bil-għan li l-problema tiġi indirizzata. Din l-awtorità pubblika għandha tiġi mħeġġa wkoll biex tirreklama l-użu u l-benefiċċju ta’ dat-tip ta’ kodiċi ta’ prattika mal-partijiet interessati kollha fil-katina u li jiġi infurzat.

1.19 Bħala punt ta’ konklużjoni, l-Istati Membri għandhom jiżguraw li l-ambjent joffri opportunitajiet għal livelli għoljin ta’ kompetizzjoni bejn il-bejjiegħa bl-imnut, mingħajr preġudizzju għall-ħtieġa li jiġi żgurat bilanċ bejn is-setturi differenti u tiġi ssalvagwardjata l-ordni urbana, u b’hekk jinħolqu benefiċċji għall-konsumatur permezz ta’ tnaqqis fil-prezzijiet u għażla iktar varjata.

2. Raġunijiet

2.1 Is-CCMI tippromovi l-koordinazzjoni u l-koerenza tal-azzjoni Komunitarja b’rabta mal-bidliet industrijali ewlenin fil-kuntest ta’ Ewropa mkabbra u tiżgura l-bilanċ bejn il-ħtieġa għal bidla li hija aċċettata soċjalment u ż-żamma tal-vantaġġ kompetittiv għall-industrija tal-UE.

2.2 Iktar riċentement qed toħroġ evidenza dwar it-tkabbir fis-settur tal-HVR u l-impatt u l-influwenza tiegħu fuq is-soċjetà. Fil-kuntest tal-istrateġija ta’ Liżbona, li tirrifletti l-kompetittività, it-tkabbir u iktar impjiegi ta’ kwalità ogħla; din l-opinjoni ser tidentifika oqsma speċifiċi tul il-katina ta’ valur kollha kemm hi, sal-konsumaturi stess, li jafu jesiġu interventi u mekkaniżmi min-naħa tal-UE.

2.3 Għall-finijiet ta’ din l-opinjoni, il-KESE kkummissjona studju li kellu l-għan li jippreżenta definizzjoni tal-HVR (Ara l-Anness 1 London Economic Study). Madankollu, kif ġie rrimarkat fl-istudju, il-parametri stipulati f’kull definizzjoni li saru l-provi fuqha pproduċew riżultati differenti minn xulxin. Minħabba l-ammont ta’ bejjiegħa bl-imnut li jmorru lil hinn mid-definizzjoni ta’ SME u n-nuqqas ta’ statistika, partikularment fl-Istati Membri l-ġodda, għal din l-opinjoni ġew użati d-definizzjonijiet kumulattivi. Bejjiegħa bl-Imnut ta’ Ammonti Kbar (High Volume Retailers — HVR) huma kumpaniji li jkollhom iktar minn 5 % tas-sehem fis-suq jew dħul ogħla minn EUR 200 milljun, u li jimpjegaw 250 persuna jew iktar. Barra minn hekk, ikun tajjeb li nanalizzaw l-ewwel ħames kumpaniji fuq kull suq, kif ukoll in-natura privata jew soċjali tal-mudell tan-negozju.

2.4 Barra minn hekk, l-istudju ffoka fuq tmien pajjiżi madwar l-Ewropa: Ir-Renju Unit, Franza, il-Ġermanja, Spanja, l-Italja, ir-Rumanija, il-Polonja u r-Repubblika Ċeka, kemm fis-settur tal-ikel kif ukoll tal-ħwejjeġ. Hemm prova ċara ta’ konċentrazzjoni f’setturi oħrajn inklużi tad-DIY, l-elettriku, r-rekreazzjoni u l-kultura iżda din mhijiex trattata f’dan ir-rapport. L-analiżi li ssir f’din l-opinjoni hija bbażata fuq evidenza statistika (3). Ħafna studji oħra saru minn setturi differenti tul il-katina tal-provvista, inklużi l-impjegati u l-konsumaturi, hemm referenza għalihom sabiex jiġi enfassizat kemm hu kumpless il-proċess tal-ġbir ta’ evidenza fattwali u l-ammont ta’ riċerka li sar sal-lum (4).

2.5 Bejjiegħa bl-imnut kbar madwar l-UE qed jiġbdu iktar konsumaturi minħabba fis-saħħa tal-offerta tagħhom. Ċifri għall-2005 juru li Carrefour (Franza), Metro Group (il-Ġermanja), Tesco (Renju Unit) u Rewe (il-Ġermanja) għandhom l-ikbar sehem fis-suq fl-Ewropa tal-Punent, Ċentrali u tal-Lvant. Fl-2005 l-Ġermanja, Franza, l-Irlanda u l-Iżvezja l-ikbar ħames bejjiegħa bl-imnut kellhom iktar minn 70 % tas-sehem tas-suq tal-merċa.

2.6 Ħafna HVR, inklużi l-kooperattivi u l-mudelli tal-ekonomija soċjali tal-bejgħ bl-imnut, bdew bħala SMEs u hemm ħafna x’titgħallem mit-tkabbir spettakolari tagħhom. Kollha għamlu kontribut sinifikanti lill-aġenda ta’ Liżbona f’termini ta’ kompetittività, impjiegi u tkabbir. L-HVR huma appoġġjati minn settur b’saħħtu u ta’ sikwit ikkonċentrat tal-bejgħ bl-ingrossa u tal-manifattura. Il-pressjoni mill-fornituri l-kbar li jiddominaw is-settur tħalli impatti fuq il-marġini tal-bejjiegħa bl-imnut u l-kompetittività tal-fornituri li huma SMEs. Huwa ttamat li ir-riżultati tal-istudji tal-Kummissjoni Ewropea dwar is-suq tal-bejgħ bl-imnut li għandhom isiru fis-snin li ġejjin: DĠ Suq Intern u DĠ Intrapriża ser jiffokaw fuq it-tul tal-katina tal-provvista u n-numru ta’ partijiet interessati li hemm fiha, kif ukoll id-distribuzzjoni fl-industrija tal-bejgħ bl-imnut kollha kemm hi.

2.7 It-tkabbir u żviluppi ġodda fl-industrija tal-bejgħ bl-imnut, fosthom il-wasla tal-ħwienet speċjalizzati fil-qasam tal-ħwejjeġ, qed ikollhom konsegwenzi importanti fuq il-, inklużi l-SMEs u dawk indipendenti, l-impjegati, il-fornituri u l-konsumaturi. Ir-rapport fuq inizjattiva proprja tas-CCMI janalizza data oġġettiva dwar l-iżvilupp tas-settur tal-bejgħ bl-imnut fuq skala kbira matul dawn l-aħħar ħames snin, billi jikkonċentra fuq HVR Ewropej, partikularment fis-suq tal-merċa (ikel) u tal-ħwejjeġ.

2.8 Ħarsa ġenerali tas-sitwazzjoni attwali fis-swieq tal-merċa u tal-ħwejjeġ:

— Il-bejgħ bl-imnut tal-ikel laħaq l-ammont ta’ EUR 754 biljun fl-2006 (5), ċifra li tirrappreżenta żieda ta’ 3.4 % f’termini reali mill-2003. Franza, ir-Renju Unit u l-Ġermanja jirrappreżentaw iktar minn 65 % tal-bejgħ totali, waqt li l-Italja, Spanja u l-Polonja jirrappreżentaw 30 %. Ir-Rumanija, l-Ungerija u r-Repubblika Ċeka flimkien jirrappreżentaw inqas minn 5 % tan-nefqa totali.

— Data dwar il-bejgħ bl-imnut tal-ħwejjeġ hija iktar diffiċli biex tinkiseb. Il-bejgħ bl-imnut ammonta għal EUR 120 biljun fl-2006, b’żieda ta’ 2.5 % f’termini reali mill-2003. Kważi l-bejgħ bl-imnut kollu sar fir-Renju Unit, il-Ġermanja, Franza u l-Italja, għalkemm dan il-fatt jista’ jirrifletti d-disponibilità limitata ta’ data mill-Istati Membri l-ġodda.

— Il-bejjiegħa bl-imnut bl-ikbar dħul fil-livell nazzjonali joperaw fis-settur tal-ikel. L-ikbar operatur, Tesco, huwa fuq quddiem b’mod sinifikanti meta mqabbel mar-rivali tiegħu, bil-bejgħ fl-2006 jasal sa EUR 10 biljun iktar mill-Carrefour li jinsab fit-tieni post.

— Meta nqabblu l-bejjiegħa bl-imnut tal-ikel u tal-ħwejjeġ, l-ikbar kumpanija li tbiegħ il-ħwejjeġ (Marks and Spencer) tinsab biss fil-25 post.

— Ħafna HVR li huma kklassifikati bħala bejjiegħa tal-merċa jbiegħu wkoll il-ħwejjeġ, it-tessuti u l-prodotti elettriċi u wieħed ma jistax jassumi li d-dħul tagħhom jiġi mill-ikel biss.

— Kien hemm żieda ta’ iktar minn 25 % mill-2003 fil-bejgħ tal-HVR fis-settur tal-ikel, kemm fl-Italja kif ukoll Spanja. HVR fir-Repubblika Ċeka u r-Rumanija ukoll għaddew minn tkabbir sinifikanti (anke jekk ir-Rumanija bdiet minn livell baxx ħafna).

— Fis-settur tal-ħwejjeġ HVR huma preżenti biss fi tlieta mid-disa’ swieq imsemmija fl-istudju. HVR kemm fil-Ġermanja kif ukoll fir-Renju Unit esperjenzaw tkabbir sod fil-bejgħ (5 % u 3 % rispettivament). L-uniku grupp HVR fl-Italja madankollu (Il-Grupp Benetton) esperjenza tnaqqis fil-bejgħ f’termini reali bejn l-2003 u l-2006 (6).

2.9 Globalment, is-settur tal-ikel u x-xorb (merċa) bħalissa qed jesperjenza l-iktar żieda magħġla fil-prezz ta’ bażi (materja prima) għal ħafna ġenerazzjonijiet. L-iktar il-prezzijiet taċ-ċereali, jaffettwaw id-dieta bażika ta’ ħafna nies u l-għalf tal-annimali minħabba żieda globali fl-affluwenza, ħsad skars u miri stabbiliti mill-gvern għall-bijokarburanti li jaffettwaw il-provvista — ser jgħollu l-prezzijiet f’ livelli ogħla minn qatt qabel, u b’effett fuq il-konsumatur.

2.10 Illum il-ġurnata basket rappreżentattiv ta’ prodotti huwa sew iktar għali, milli kien fi snin preċedenti u l-prezz ivarja ħafna skont l-Istat Membru. Żidiet riċenti fil-materja prima jistgħu jnaqqsu ħafna kwalunkwe profitt għall-fornituri. Għall-bejjiegħa bl-imnut li joperaw b’marġini ta’ profitti iżgħar, żidiet fil-prezzijiet tal-bejgħ iħallu impatt fuq iċ-ċifri uffiċjali tal-inflazzjoni, li mbagħad jaffettwaw f’qasir żmien in-negozjati dwar il-paga mal-ħaddiema. L-inflazzjoni tal-prezz tal-prodotti fuq l-ixkaffa, flimkien maż-żidiet attwali fil-prezz taż-żejt jaffettwaw il-katina tal-provvista kollha kif ukoll lill-konsumaturi. Bħalissa dan huwa xenarju ta’ tħassib kbir.

2.11 Hekk kif il-konsumaturi jgawdu mil-libertà li jbiddlu mingħand min jixtru minħabba fil-kompetizzjoni kbira, il-bejjiegħa bl-imnut jagħmlu kull ma hu possibbli biex iżidu l-effiċjenza u l-ekonomiji ta’ skala. Ħafna fornituri kibru fid-daqs flimkien mal-iżvilupp tal-bejjiegħ bl-imnut u hemm x’titgħallem mill-istrateġiji tagħhom.

Il-katina tal-provvista fiha nnifisha tista’ tkun twila ħafna biż-żjieda ta’ marġini tul il-katina minn partijiet interessati bħal distributuri, min jippakkja, produtturi sekondarji, dawk li jipproċessaw u aġenti kemm tal-ikel kif ukoll tal-ħwejjeġ.

2.12 Is-settur tal-ħwejjeġ madwar l-Ewropa juri stabilità relattiva fil-prezzijiet, partikularment b’riżultat tat-tkabbir bil-mod tal-ekonomija tal-UE minħabba xejriet ta’ konsum li qed jinbiddlu, il-liberalizzazzjoni tal-kummerċ internazzjonali, il-konsolidazzjoni taċ-Ċina bħala produttur ewlieni tal-ħwejjeġ, flimkien mal-valur li qed jiżdied tal-muniti Ewropej. Barra minn hekk, id-dinamika tas-suq qed tinbidel hekk kif supermarkets tradizzjonali tal-merċa jespandu l-offerta ta’ prodotti mhux tal-ikel tagħhom, partikularment ħwejjeġ u ħwienet speċjalizzati u indipendenti li huma iżgħar jitilfu posthom minħabba f’katini bħal Zara u H&M (7).

2.13 L-evoluzzjoni tad-differenza bejn prezzijiet fl-indiċi mhux bilfors tirrifletti l-evoluzzjoni tad-differenzi f’termini ta’ livell fil-prezzijiet (price spreads) (8). Madankollu, wieħed għandu jibqa’ kawt dwar it-tip ta’ konklużjonijiet li joħroġu minn din l-analiżi. Id-differenzi fl-evoluzzjoni tal-prezzijiet mhux bil-fors jirriflettu bidliet fil-marġini tal-profitt għall-produtturi u l-bejjiegħa bl-imnut. Dan għaliex il-prezzijiet huma affettwati minn ħafna elementi varjabbli oħra, pereżempju bidliet fil-VAT (9), pagi, prezzijiet tal-importazzjoni jew titjib tekniku jistgħu jispjegaw tnaqqis, jew żieda, fil-prezzijiet tal-konsumatur li jafu ma jkunux relatati mal-prezzijiet li jirċievu l-produtturi.

2.14 Il-bejjiegħa bl-imnut Ewropej jaqblu li l-assigurar ta’konsum u produzzjoni sostenibbli huwa sfida ewlenija għall-ġejjieni. Il-bejjiegħa bl-imnut jaraw bgħajnejhom, ta’ kuljum, id-domanda dejjem tinbidel tal-klijenti tagħhom, il-ħtiġijiet li jevolvu b’mod kostanti għal informazzjoni xierqa u preċiża, l-introduzzjoni mgħaġġla ta’ prodotti ekoloġiċi ġodda, u għal proċessi fil-katina tal-provvista li dejjem qed isiru iktar “ħodor”. F’dan il-kuntest, il-bejjiegħa bl-imnut Ewropej qed jipproponu volontarjament Programm ta’ Azzjoni għall-Konsum Sostenibbli, u Programm ta’ Azzjoni Ambjentali għall-Bejjiegħa bl-Imnut (REAP) waqt li jaħdmu mill-qrib mal-Kummissjoni Ewropea fis-sostenn tal-objettivi tal-UE għall-2020 rigward il-bidla fil-klima.

3. Oqsma għal Monitoraġġ:

3.1 Sabiex jitnaqqas it-tħassib li jissemma’ hawn isfel li tqajjem mis-soċjetà ċivili, kull dibattitu futur dwar il-mekkaniżmi possibbli li jistgħu jiġu segwiti ser ikollu jistrieħ fuq proċeduri ċari u transparenti ta’ rapporti dwar prattika ħażina, u fil-każijiet kollha trid tiġi ppreżentata evidenza li ssostni l-ilmenti. Dan japplika għall-partijiet interessati kollha.

3.2 L-Istati Membri jridu jiggarantixxu livelli ta’ kompetizzjoni li jiżguraw żvilupp xieraq tal-għamliet kollha ta’ kummerċ, sabiex joħolqu benefiċċji għall-konsumatur f’termini ta’ prezzijiet imnaqqsa u għażla varjata.

3.3 Regolamenti li jippromovu prattiki ta’ kummerċ ġust, applikati fil-livelli nazzjonali, jistgħu jqisu preferenzi soċjali lokali, bħall-ħinijiet ta’ ftuħ jew kwistjonijiet marbutin max-xogħol, u għalhekk ir-rakkomandazzjoni tal-KESE dwar kodiċi ta’ prattika volontarji trid titfassal u tiġi applikata fil-livell tal-Istat Membri, speċjalment għaliex il-bejgħ bl-imnut huwa fin-natura tiegħu suq lokali.

3.4 Fl-interessi ta’ “Regolamentazzjoni Aħjar” (10) saru xi riformi favur il-kompetizzjoni fil-livell tal-UE bil-għan li titneħħa l-leġiżlazzjoni restrittiva u b’hekk qed issir ir-rakkomandazzjoni tal-KESE għal awtoregolamentazzjoni mill-industrija. It-twaqqif ta’ Kodiċi mfassla mill-bejjiegħa bl-imnut fil-livell nazzjonali jista’ jiġi interpretat li qed jgħin kollużjoni bejn il-bejjiegħa bl-imnut, li hija azzjoni antikompetittiva. Madankollu, il-politika pubblika għandha timmira li tirrivedi dawn il-kodiċi peress li fuq medda twila ta’ żmien iktar trasparenza u kawtela xierqa għall-bejjiegħ bl-imnut u l-fornituri jibbenefikaw lill-konsumatur.

3.5 Il-prattiki fil-bejgħ bl-imnut u fil-katina tal-provvista huma suġġetti għal ħafna allegazzjonijiet, u għalhekk saret ir-rakkomandazzjoni tal-KESE dwar il-ħtieġa ta’ kuntratti u ta’ Kodiċi ta’Prattika fil-livell tal-Istat Membru (ara r-rakkomandazzjonijiet u l-konklużjonijiet) sabiex jiġu indirizzati dawn l-allegazzjonijiet billi l-proċess isir iktar trasparenti, u jħares kemm il-bejjiegħ bl-imnut kif ukoll il-fornitur, waqt li l-medjatur ikollu aċċess biex jintervjeni jekk jitlob il-każ.

3.6 Il-politika tal-kompetizzjoni u politiki regolatorji oħrajn li jaffettwaw is-settur tal-bejgħ bl-imnut huma kumplimentari mal-politika tal-kummerċ. Jidher li l-isfida ewlenija tal-politika hija li jinsab bilanċ fejn il-bejjiegħa bl-imnut ikunu jistgħu jisfruttaw l-ekonomiji ta’ skala fit-tiftix ta’ sorsi u operazzjonijiet, iżda li ma jisfruttawx il-poter tas-suq.

3.7 L-importazzjoni huwa qasam ieħor għall-monitoraġġ fejn il-Kodiċi ta’ Prattika tista’ tiġi applikata. Illum il-ġurnata l-importazzjoni ta’ l-ikel u l-ħwejjeġ taqdi rwol ewlieni fil-forzi tas-suq. Il-proporzjon ta’ ikel importat ġeneralment huwa ogħli fil-pajjiżi tal-Punent, waqt li fil-Lvant tal-Ewropa il-proporzjon ta’ ikel importat bħala sehem mill-ikel ikkonsmat qed jiżdied malajr.

3.8 Il-pajjiżi tal-Punent jesperjenzaw penetrazzjoni għolja ħafna ta’ prodotti importati fis-settur tal-ħwejjeġ (11). F’ħafna każi l-persentaġġ huwa ogħla minn 100 %. Dan għaliex il-valur totali tal-esportazzjoni huwa ikbar mill-valur totali tal-produzzjoni, li jfisser li xi prodotti jiġu importati u wara esportati lejn swieq oħrajn.

4. L-impjegati fis-settur tal-bejgħ bl-imnut:

4.1 Is-settur tal-bejgħ bl-imnut huwa ta’ importanza vitali għall-istrateġija ta’ Liżbona minħabba l-ammont ta’ nies impjegati fis-settur. DĠ Impjiegi bħalissa qed iwettaq studju ta’ riċerka biex jidentifika l-kompetenzi emerġenti u l-evoluzzjoni sal-2020 tal-ħiliet, il-ħtiġijiet u l-impjiegi futuri fis-settur tal-bejgħ bl-imnut u tal-kummerċ. Studju simili qed jitħejja dwar is-settur tal-prodotti tat-tessuti, tal-ħwejjeġ u tal-ġilda. Dawn iż-żewġ studji huma parti minn proġett li jkopri 16-il settur ekonomiku li kollha qed japplikaw metodoloġija ta’ previżjoni komuni sabiex jidentifikaw il-ħiliet futuri u l-evoluzzjoni tal-impjiegi fuq il-bażi ta’ analiżi tax-xenarju.

4.2 Skont l-istudju li sar mil-London Economics, madwar 1.2 miljun ruħ huma impjegati fl-HVR fis-settur tal-ikel fir-Renju Unit. Il-bqija tal-pajjiżi jimpjegaw ħafna inqas, iżda generalment l-HVR fil-pajjiżi tal-Ewropa tal-Punent jimpjegaw numru ogħla ta’ ħaddiema milli fil-pajjiżi tal-Lvant tal-Ewropa. In-numru ta’ impjegati mill-2003 żdied f’kull pajjiż barra fi Franza u r-Repubblika Ċeka fejn baqa’ l-istess.

4.3 Is-sehem tal-impjiegi fl-HVR huwa differenti ħafna madwar l-Ewropa. Fir-Renju Unit u l-Ġermanja, l-HVR jimpjegaw iktar minn 75 % u 60 % rispettivament tal-ħaddiema fil-ħwienet tal-ikel u d-department stores, waqt li fil-Polonja jimpjegaw madwar 20 % u fir-Rumanija inqas minn 5 %.

4.4 Ġeneralment, il-parteċipazzjoni tan-nisa fis-setturi tal-bejgħ bl-ingrossa u tal-bejgħ bl-imnut hija ogħla minn dik fil-forza tax-xogħol kollha madwar l-Ewropa iżda d-differenza hija ferm ogħla fl-10 Stati Membri ġodda mill fl-UE15. L-unika eċċezzjoni hija Franza li għandha sehem inqas ta’ nisa fis-settur tal-bejgħ bl-ingrossa u tal-bejgħ bl-imnut meta mqabbla mal-ekonomija kollha kemm hi.

4.5 Hemm xi differenzi interessanti fid-distribuzzjoni tal-età bejn l-Istati Membri. Pereżempju, fir-Renju Unit hemm proporzjon ħafna ikbar ta’ ħaddiema żgħażagħ (inqas minn 25 sena) milli f’kull post ieħor, iżda wkoll proporzjon ogħla ta’ ħaddiema li għandhom iktar minn 65 sena (għalkemm xorta ammont żgħir ħafna). L-Italja, ir-Repubblika Ċeka u l-Ungerija għandhom numru inqas ta’ ħaddiema żgħażagħ iżda għandhom proporzjon ikbar ta’ ħaddiema li għandhom bejn 25-49 sena.

4.6 Jeżisti iktar xogħol part time fis-setturi tal-bejgħ bl-ingrossa u tal-bejgħ bl-imnut milli fl-ekonomija Ewropea kollha, għalkemm hemm xi differenzi importanti minn pajjiż għal ieħor, kif ukoll bejn l-UE15 u l-10 Stati Membri ġodda.

Brussell, it-3 ta’ Diċembru 2008. Il-President tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew Mario SEPI Is-Segretarju Ġenerali tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew Martin WESTLAKE

(1) L-evoluzzjoni tas-settur tal-HVR fl-Ewropa f’dawn l-aħħar 5 snin, KESE, CCMI, preparata minn London Economics http://www.eesc.europa.eu/sections/ccmi/externalstudies/documents/HVR_Final_Report_revised_with_annex.doc

(2) Investigazzjoni tal-Kummissjoni tal-Kompetizzjoni tar-Renju Unit dwar is-suq tal-merċa:

http://www.competition-commission.org.uk/inquiries/ref2006/grocery/index.htm. Huwa mistenni li l-verżjoni finali tiġi ppubblikata fit-tieni nofs tal-2008.

[2] Inkjesta tal-Awtorità Federali Awstrijakka tal-Kompetizzjoni dwar il-Poter tax-Xiri tas-Supermarkets: http://www.bwb.gv.at/BWB/English/groceries_sector_inquiry.htm

(3) As 1.

(4) I) Impact of Textiles and Clothing Sectors Liberalisation on Prices, (L-Impatt tal-Liberalizzazzjoni tal-Prezzijiet fis-Setturi tat-Tessuti u tal-Ħwejjeġ) The Kiel Institute For The World Economy, Kiel, Il-Ġermanja. Rapport finali tal-Kummerċ tal-Kummissjoni tal-UE, (Trade. Final Report) 2007-4-18, http://trade.ec.europa.eu/doclib/docs/2007/june/tradoc_134778.pdf

II) Business relations in the EU Clothing Chain: from industry to retail and distribution. (Rabtiet ta' negozju fil-katina tal-ħwejjeġ tal-UE: mill-industrija għall-bejgħ bl-imnut u d-distribuzzjoni) Università ta' Bocconi, ESSEC Business School, Rapport finali Baker McKenzie., Ottubru 2007 (mhux disponibbli bil-Malti) http://ec.europa.eu/enterprise/textile/documents/clothing_study_oct_2007.pdf

(5) Bejgħ fuq l-Internet għall-bejjiegħa bl-imnut huwa inkluż fiċ-ċifri totali ta’ bejgħ u ma ġewx indirizzati separatament f’dan id-dokument billi l-evidenza turina li għalkemm il-bejgħ qed jikber, għadu jikkostitwixxi biss bejn 1-2 % tal-bejgħ tal-merċa fir-Renju Unit.

(6) London Economics Interim Report; The Evolution of the High Volume Retail Sector in Europe over the past 5 years. (Rapport Intermedju tal-London Economics; L-Iżvilupp tas-Settur tal-Bejgħ bl-Imnut f'Volumi Kbar fl-Ewropa dwan l-aħħar 5 sini.) Frar 2008

(7) L-Università ta' Bocconi; Business Relations in the EU clothing Chain; October 2007 Final report, (Rabtiet ta' negozju fil-katina tal-ħwejjeġ tal-UE; Ottubru 2007, Rapport Finali, Ottubru 2007 http://ec.europa.eu/enterprise/textile/documents/clothing_study_oct_2007.pdf

(8) Pereżempju, jekk il-prezz tal-produttur huwa 100 u l-prezz tal-konsumatur huwa 200, żieda ta’ 10 % fiż-żewġ prezzijiet ma jfissirx li l-marġini jibqa’ konstanti. Minħabba l-livelli differenti, il-marġini għandu jiżdied minn 100 (200-100) għal 110 (220-110).

(9) “Il-prezzijiet imkejla huma dawk li l-konsumaturi jiffaċċjaw realment, b’hekk pereżempju jinkludu taxxi fuq il-bejgħ ta’ prodotti, bħall-VAT, kif ukoll il-prezzijiet tal-bejgħ fi tmiem is-staġun,” Indiċi Armonizzati tal-Prezzijiet tal-Konsumatur (HICP) Gwida Qasira għall-Utenti, Eurostat, Marzu 2004 (Mhux disponibbli bil-Malti)

(10) http://ec.europa.eu/governance/better_regulation/index_mt.htm

(11) Is-settur tal-ħwejjeġ huwa definit bħala l-prodotti kollha li jaqgħu taħt “il-manifattura ta’ ilbies, irfinar u kunzatura tal-pil”.