/* KUMM/2011/0140 finali */ KOMUNIKAZZJONI MILL-KUMMISSJONI LILL-PARLAMENT EWROPEW, LILL-KUNSILL, LILL-BANK ĊENTRALI EWROPEW, LILL-KUMITAT SOĊJALI U EKONOMIKU EWROPEW U LILL-KUMITAT TAR-REĠJUNI L-introduzzjoni tal-euro fl-Estonja





[pic] | IL-KUMMISSJONI EWROPEA | Brussel 22.3.2011 KUMM(2011) 140 finali KOMUNIKAZZJONI MILL-KUMMISSJONI LILL-PARLAMENT EWROPEW, LILL-KUNSILL, LILL-BANK ĊENTRALI EWROPEW, LILL-KUMITAT SOĊJALI U EKONOMIKU EWROPEW U LILL-KUMITAT TAR-REĠJUNI L-introduzzjoni tal-euro fl-Estonja KOMUNIKAZZJONI MILL-KUMMISSJONI LILL-PARLAMENT EWROPEW, LILL-KUNSILL, LILL-BANK ĊENTRALI EWROPEW, LILL-KUMITAT SOĊJALI U EKONOMIKU EWROPEW U LILL-KUMITAT TAR-REĠJUNI L-introduzzjoni tal-euro fl-Estonja INTRODUZZJONI Fit-13 ta' Lulju 2010 l-Kunsill iddeċieda li l-Estonja ssodisfat il-kundizzjonijiet neċessarji biex tadotta l-euro[1] u li d-deroga tagħha milli tipparteċipa fil-munita unika kellha tiġi abrogata b'effett mill-1 ta' Jannar 2011. Bħall-Istati Membri kollha li adottaw l-euro wara l-ewwel bidla ta' bejn l-1999 u l-2002, l-Estonja introduċiet l-euro permezz ta' approċċ hekk imsejjaħ big-bang, fejn l-adozzjoni tal-euro u l-bidla tal-flus kontanti jseħħu fl-istess ħin. Perjodu ta' ġimgħatejn fejn kien hemm ċirkolazzjoni doppja, jiġifieri li fih il-valuta legali kienet kemm il-flus kontanti tal-euro kif ukoll il-flus kontanti tal-kroon, ippermetta t-tneħħija gradwali tal-karti u l-muniti tal-flus kontanti nazzjonali preċedenti. Il-bidla b'suċċess għal darb'oħra kkonfermat li perjodu qasir ta' ċirkolazzjoni doppja huwa suffiċjenti jekk il-bidla tkun ippreparata sew[2]. Il-maġġoranza l-kbira tal-Estonjani (87 %) raw it-tranżizzjoni bħala waħda mingħajr intoppi u effiċjenti[3]. Din il-Komunikazzjoni tkopri l-iżjed aspetti importanti tal-proċess tal-bidla, b'mod partikolari l-preparazzjonijiet għall-bidla tal-flus kontanti, il-perjodu taċ-ċirkolazzjoni doppja, il-miżuri meħuda biex jiġu evitati l-prattiki abbużivi tal-prezzijiet u l-perċezzjonijiet żbaljati tal-prezzijiet, ix-xejriet tal-prezzijiet u l-perċezzjonijiet tal-prezzijiet u l-komunikazzjoni dwar l-euro. Fejn rilevanti, qegħdin jinġabru konklużjonijiet li jistgħu jkunu ta’ valur għal bidliet futuri. IL-BIDLA Tħejjijiet għall-bidla tal-flus kontanti Il-bidla tal-flus kontanti aktarx tikkostitwixxi l-aktar element viżibbli tal-bidla tal-munita minħabba li tinvolvi prattikament l-istituzzjonijiet finanzjarji, in-negozji u ċ-ċittadini kollha. Il-ġestjoni effiċjenti ta’ din l-operazzjoni tiddependi fuq provvista adattata ta’ euro fi flus kontanti lill-partijiet kollha involuti u fuq li l-banek u n-negozji jkunu mħejjija sew għal ammont kbir ta’ xogħol żejjed. Il-Bank Ċentrali Estonjan (Eesti Pank), biex ikun jista' jibdel il-flus kontanti tal-kroon Estonjan fiċ-ċirkolazzjoni u jipprovdi għall-istokkijiet tal-loġistika neċessarji, issellef madwar 45 miljun karta tal-euro mill-Eurosistema u ordna madwar 194 miljun munita (bil-wiċċ nazzjonali Estonjan) miz-Zekka tal-Finlandja, wara sejħa għall-offerti. Eesti Pank beda l- prialimentazzjoni (jiġifieri l-forniment bil-quddiem ta' flus kontanti tal-euro lill-istituzzjonijiet tal-kreditu qabel il-bidla) tal-muniti tal-euro f'nofs Settembru u tal-karti tal-euro f'nofs Novembru. It-trasportazzjonijiet kollha tal-prialimentazzjoni, inkluż it-trasportazzjonijiet tal-muniti u l-forniment tal-ATMs (magni tal-kaxxier awtomatiku), kienu eskortati mill-pulizija, u b’hekk kien żgurat livell għoli ta' sigurtà. 10 banek kummerċjali li kienu ffirmaw kuntratti ta' prialimentazzjoni ma' Eesti Pank, irċevew valur totali ta' EUR 187 miljun f'karti tal-flus (10.5 miljun biċċa) u ta' EUR 28 miljun f'muniti (85 miljun biċċa), li jikkorrispondu għal madwar 23 % tal-volum tal-karti tal-flus mislufa mill-Eurosistema u għal 44 % tal-muniti ordnati. Il-valur totali tal-karti tal-flus tal-euro prialimentati sal-aħħar tas-sena kien jammonta għal 34 % tal-valur totali tal-karti tal-flus tal-kroon fiċ-ċirkolazzjoni sal-aħħar ta' Ottubru 2010, filwaqt li l-valur totali tal-muniti prialimentati kien jammonta għal kważi 3 darbiet il-valur tal-muniti kroon fiċ-ċirkolazzjoni. Is-sehem għoli tal-muniti prialimentati jirrifletti l-bidla fid-diviżjoni bejn il-karta tal-flus/il-munita wara l-introduzzjoni tal-euro (il-muniti kroon ma tantx kienu jintużaw meta mqabbla mal-muniti tal-euro). Is- subprialimentazzjoni (jiġifieri l-forniment ta' flus kontanti tal-euro mill-istituzzjonijiet tal-kreditu lin-negozji u ċ-ċittadini qabel il-bidla) tal-muniti tal-euro bdiet fil-15 ta' Settembru u tal-karti tal-euro beda fl-1 ta' Diċembru. Madwar 5 300 kumpanija ffirmaw kuntratt tas-subprialimentazzjoni ma’ bank u kienu fornuti b’madwar 9 % tal-valur (18 % tal-volum) ta’ karti tal-flus kontanti prialimentati u 52 % tal-valur (51 % tal-volum) ta’ muniti tal-flus kontanti prialimentati. Bħala total, 14,4 % tal-valur tal-flus kontanti prialimentati ġew distribwiti lin-negozji qabel jum l-euro, liema ċifra hija għolja meta mqabbla ma' ħafna mill-bidliet ta' wara l-2002. Fis-Slovenja, is-subprialimentazzjoni irrappreżenta biss 2.4 % tal-valur ta’ flus kontanti prialimentati filwaqt li kemm f’Ċipru kif ukoll f’Malta dan kien biss madwar 1 %. B'kuntrast, fis-Slovakkja, ġew prialimentati total ta' 27.8 % tal-flus kontanti prialimentati. Is-subprialimentazzjoni kienet tinkludi wkoll 86 000 kit tal-bejjiegħa bl-imnut[4] bil-muniti euro li ġew ppreparati mill-kumpanija ewlenija tas-CIT u mqassma lill-klijenti professjonali, direttament jew permezz tal-banek. Meta mqabbla mal-bidliet ta' wara l-2002 dan huwa l-ikbar għadd mibjuħ s'issa f'numri assoluti u t-tieni l-ogħla skont il-popolazzjoni. Il-forniment ta' għadd suffiċjenti ta' kits tal-bejjiegħa bl-imnut huwa importanti sabiex jgħin lill-bejjiegħa bl-imnut jipprovdu l-bqija fl-euro matul il-bidla. Il-livell pjuttost għoli ta' subprialimentazzjoni inkiseb minkejja l-fatt li l-banek Estonjani ma użawx ir-regoli ġodda simplifikati tal-BĊE għas-subprialimentazzjoni, adottati f'Ġunju tal-2008[5]. Skont l-Eesti Pank u l-banek kummerċjali, dan kien minħabba diversi fatturi: a) Għal raġunijiet relatati mal-liġi Estonjana, il-banek ma kkunsidrawx il-flus imblokkati fuq il-kontijiet tal-klijenti bħala kollateral suffiċjentament sikur (fil-każ ta' insolvenza); b) Il-banek ikkunsidraw li huwa iżjed faċli li jużaw l-istess regoli għall-kumpaniji kollha, indipendentement mid-daqs, għaliex kien possibbli li jagħmlu subprialimentazzjoni ukoll lill-kumpaniji żgħar taħt ir-regoli standard u kien ikkunsidrat ukoll iktar flessibbli għaliex il-proċedura simplifikata tista' tintuża biss matul l-aħħar ħamest ijien tal-kalendarju qabel il-bidla; c) Finalment, f'termini ta' informazzjoni u komunikazzjoni, ġie kkunsidrat iżjed faċli li jkun hemm tip ta' ftehim wieħed biss. Barra minn hekk, il-banek kummerċjali ffaċilitaw l-iskambju tal-kroons f'euro għall-individwi privati bir-rata tal-konverżjoni mingħajr ebda tariffa għas-servizz, u mingħajr ebda limitu[6] fuq l-ammont li għandu jissarraf, fil-fergħat kollha li joffru servizzi ta' flus kontanti sa mill-1 ta' Diċembru 2010. Dan is-servizz se jitkompla sal-aħħar ta' Ġunju 2011 u wara f'netwerk ta' fergħat aktar limitat sal-aħħar ta' Diċembru 2011. L-awtoritajiet Estonjani inizjalment ordnaw 600 000 mini-kit bil-muniti euro (42 munita b'valur nominali ta' EUR 12,79) [7], jiġifieri bejn wieħed u ieħor waħda għal kull dar, li kienu għall-bejgħ fil-banek u fl-uffiċċji tal-posta sa mill-1 ta' Diċembru. Il-mini-kits huma importanti għal diversi raġunijiet: a) Jgħinu liċ-ċittadini jsiru familjari mal-munita l-ġdida tagħhom; b) huma għodda ta' komunikazzjoni importanti, u: c) inaqqsu l-bżonn li l-bejjiegħa bl-imnut jagħtu l-bqija fl-ewwel jiem wara l-bidla. Il-mini-kits taw prova ta' suċċess kbir u 247 000 kit inbiegħu fl-ewwel tliet ijiem biss. Sussegwentement ġew ordnati 100 000 kit oħra, imma llum jidher li dan mhux bilfors kien bżonnjuż għaliex sal-31 ta' Diċembru kienu nbiegħu 510 000 kit, jiġifieri inqas mill-għadd oriġinali ordnat. Dan jikkonferma r-rakkomandazzjoni standard, li ġeneralment, għandhom jiġu ordnati bejn wieħed u ieħor kit waħda għal kull dar biex tiġi sodisfatta t-talba. Skont stħarriġ tal-Kummissjoni li sar jumejn qabel il-bidla[8], proporzjon kbir taċ-ċittadini Estonjani diġà kellhom xi flus kontanti tal-euro qabel il-bidla: 50 % kellhom il-karti tal-flus kontanti tal-euro (62 % minn vjaġġ barra mill-pajjiż, 35 % minn skambju f'bank fl-Estonja) u 62 % kellhom il-muniti tal-flus kontanti tal-euro (63 % minn vjaġġ barra mill-pajjiż u 38 % minn mini-kit). Il-prialimentazzjoni tal-banek u s-subprialimentazzjoni tan-negozji u ċ-ċittadini fl-Estonja kien ippreparat u organizzat b’mod tajjeb. Il-bejjiegħa bl-imnut fl-Estonja kienu fornuti sew bil-flus kontanti tal-euro qabel il-jum tal-bidla. Dan kien jinkludi t-twassil ta' għadd kbir ta' kits tal-bejjiegħa bl-imnut bil-muniti euro lill-klijenti professjonali, prattika tajba sabiex tgħin lill-bejjiegħa bl-imnut jipprovdu l-bqija fl-euro biss matul il-bidla tal-flus kontanti. Iċ-ċittadini wkoll kienu fornuti sew bil-flus kontanti tal-euro qabel il-bidla. L-iskambju mingħajr ħlas fil-banek kummerċjali qabel il-bidla kien inizjattiva importanti u prattika tajba f'dan ir-rigward. Għadd sostanzjali ta' mini-kits tal-muniti euro ġew ukoll prodotti u mqassma mill-banek u l-uffiċċji tal-posta, azzjoni importanti sabiex iċ-ċittadini jidraw il-munita l-ġdida tagħhom qabel il-bidla, u li serviet ta’ għodda ta' komunikazzjoni dwar il-bidla u biex tnaqqas il-bżonn għall-bejjiegħa bl-imnut li jagħtu l-bqija fl-ewwel jiem wara l-bidla. | Il-perjodu taċ-ċirkolazzjoni doppja L-Estonja għażlet li jkollha perjodu ta' ċirkolazzjoni doppja ta' ġimgħatejn (1-14 ta' Jannar). Il-konverżjoni ta' 867 ATMs fil-pajjiż imxiet mingħajr intoppi u prattikament kollha kemm huma kienu qed iqassmu l-karti tal-flus tal-euro sa mill-ewwel siegħa tal-1 ta' Jannar. Dawn qassmu prinċipalment denominazzjonijiet aktar baxxi tal-karti tal-flus (karti tal-EUR 5, EUR 10 u EUR 20), apparti mill-ATMs li fil-passat intużaw ħafna għall-ħruġ tal-karti tal-EUR 50. L-użu ġeneralizzat ta' karti tal-flus ta' denominazzjoni aktar baxxa fl-ATMs kien importanti sabiex tiġi evitata l-eventwalità li l-bejjiegħa bl-imnut jispiċċaw mingħajr bqija. It-terminals tal-POS (apparat tal-pagament) għall-pagamenti bil-kards ġew ikkonvertiti għall-euro b'suċċess fil-ħin għall-ftuħ tal-ħwienet fl-1 ta' Jannar u l-istess ġara għas-sistemi tal-IT inġenerali. Il-pagamenti interbankarji fl-euro imxew mingħajr intoppi sa mill-ewwel jum bankarju tas-sena. Ħafna mill-fergħat tal-banek kienu miftuħa għas-servizzi tal-flus kontanti s-Sibt l-1 ta' Jannar u l-Ħadd it-2 ta' Jannar u l-uffiċċji tal-posta kienu miftuħa sebat ijiem fil-ġimgħa matul il-perjodu taċ-ċirkolazzjoni doppja. Il-possibbiltà li jsir skambju tal-flus kontanti kroon għal euro mingħajr ħlas f'aktar minn 180 uffiċċju tal-posta madwar il-pajjiż bejn l-1 u l-15 ta' Jannar kienet miżura importanti li ffaċilitat l-aċċess għall-iskambju tal-flus kontanti għall-popolazzjoni, b'mod partikolari fiż-żoni remoti u rurali. It-trasportazzjonijiet tal-flus kontanti mxew skont il-pjan b'kooperazzjoni mill-qrib mal-pulizija, li żguraw sigurtà għolja. L-għadd ta' klijenti li marru fil-banek kien moderat matul tmiem il-ġimgħa tal-1 u t-2 ta' Jannar, iżda mit-Tnejn, it-3 ta' Jannar u matul il-perjodu taċ-ċirkolazzjoni doppja l-għadd ta' tranżazzjonijiet bankarji kien bejn 3-5 darbiet ogħla minn normal bl-ogħla ċifri rreġistrati fl-ewwel jumejn ta' ħidma tas-Sena l-Ġdida. L-għadd ta' tranżazzjonijiet mhux irregolati fl-uffiċċji tal-posta l-istess ogħla l-aktar fl-ewwel jumejn ta' ħidma fit-3 u l-4 ta' Jannar. Minħabba l-preparazzjonijiet bir-reqqa, il-banek u l-uffiċċji tal-posta rnexxielhom ilaħħqu max-xogħol żejjed li kellhom matul il-perjodu taċ-ċirkolazzjoni doppja, għalkemm xi kjus ma setgħux jiġu evitati matul l-ewwel jiem ta' ħidma tas-Sena l-Ġdida. Skont stħarriġ tal-Kummissjoni li sar bejn is-16 u l-20 ta' Jannar[9], 95 % ta' dawk li pparteċipaw ma esperjenzawx problemi mal-banek fl-ewwel ġimgħa ta' Jannar meta skambjaw il-flus kontanti kroon jew ġibdu l-flus kontanti euro. Dan huwa riżultat tajjeb ħafna u jikkumpara b'mod favorevoli ma' ħafna mill-bidliet riċenti għall-euro.[10]. Grafika 1 hawn taħt turi l-evoluzzjoni tal-pagamenti ta' flus kontanti esklussivament fl-euro matul il-perjodu taċ-ċirkolazzjoni doppja fl-Estonja meta mqabbla mas-Slovakkja u s-Slovenja. [pic] Sehem pjuttost kbir tal-pubbliku (20 %) li ħallsu bi flus kontanti[11], ħallsu bi flus kontanti tal-euro diġà fl-1 ta' Jannar (meta l-fergħat tal-ħwienet tal-merċa l-kbar kienu miftuħin). Fil-5 ta' Jannar, il-maġġoranza (54%) ħallsu bi flus kontanti tal-euro biss u l-parti tal-pagamenti tal-flus kontanti tal-euro biss minn dak il-punt progressivament kompliet sal-aħħar tal-perjodu taċ-ċirkolazzjoni doppja. Apparti minn bidu aktar malajr, l-evoluzzjoni tal-pagamenti bi flus kontanti tal-euro imxiet bejn wieħed u ieħor mal-istess xejra bħal fil-bidla preċedenti fis-Slovakkja, imma kienet aktar bil-mod milli fis-Slovenja (kif ukoll f'Malta u Ċipru minkejja li kellhom xahar sħiħ ta' perjodu taċ-ċirkolazzjoni doppja). Is-settur tal-bejgħ bl-imnut ukoll laħħaq tajjeb mal-isfidi tal-proċess tal-bidla u l-amministrazzjoni ta' żewġ muniti fl-istess ħin. Il-bejjiegħa bl-imnut kellhom provvista tajba ta' flus kontanti tal-euro u ma kinux irrapportati problemi kbar ta' kjus. Kif jidher fil-Grafika 2 hawn taħt, diġà fl-1 ta' Jannar, f'75 % tat-tranżazzjonijiet kollha tal-flus kontanti, il-bejjiegħa bl-imnut taw il-bqija fl-euro biss. Din iċ-ċifra malajr żdiedet għal 92 % il-Ħadd 2 ta' Jannar (meta kienu miftuħin ħafna ħwienet kbar). It-Tnejn 3 ta' Jannar dan is-sehem naqas għal madwar 88 %, iżda malajr reġa' żdied l-għada. Ir-raġuni għal dan it-tnaqqis temporanju mhix magħrufa, iżda jista' jkun minħabba l-bejjiegħa bl-imnut żgħar u/jew remoti li fetħu wara tmiem il-ġimgħa u li kellhom provvista inqas ta' flus kontanti tal-euro. [pic] L-istħarriġ tal-Kummissjoni li sar eżatt wara tmiem il-perjodu taċ-ċirkolazzjoni doppja juri li maġġoranza kbira ħafna tal-Estonjani (87 %) raw il-bidla bħala waħda mingħajr ebda xkiel u effiċjenti. Irtirar tal-munita storika Qabel il-bidla ġie rkuprat proporzjon sinifikanti ta’ flus kontanti tal-kroon Estonjan miċ-ċirkolazzjoni. Sal-aħħar ta' Diċembru 2010 l-valur tal-kroons fiċ-ċirkolazzjoni kien naqas għal madwar 40 % meta mqabbel ma' Diċembru tal-2009 (minn EEK 9.7 biljuni għal EEK 5.8 biljuni). EEK 4.1 biljun oħra ġew irtirati f'Jannar tal-2011, u ġabu l-valur tal-munita storika għal EEK 1.7 biljun (madwar 340 miljun biċċa f'muniti ta' flus kontanti u 35 miljun biċċa f'karti ta' flus kontanti) jew 18 % tal-valur fiċ-ċirkolazzjoni f'Diċembru tal-2009. Il-karti tal-flus kontanti tal-munita storika jitqattgħu (biċċiet żgħar ħafna) u l-muniti jiġu demonetizzati u mibjugħa bħala metall għall-iskrepp. Il-bidla fl-Estonja kienet waħda mħejjija sew u implimentata mingħajr ebda xkiel. L-ATMs u t-terminals tal-POS ġew konvertiti fil-ħin u l-banek u l-uffiċċji tal-posta rnexxielhom jaħdmu sew bix-xogħol żejjed matul il-perjodu taċ-ċirkolazzjoni doppja. Il-bejjiegħa bl-imnut wkoll rnexxielhom ilaħħqu tajjeb mal-isfidi tal-proċess tal-bidla u l-amministrazzjoni ta' żewġ muniti simultanjament. Kienu fornuti sew bil-flus kontanti tal-euro u l-maġġoranza kbira tagħhom taw il-bqija f'euro biss diġà mill-ewwel jum tal-bidla. L-importanza li l-bejjiegħa bl-imnut jagħtu l-bqija biss f'euro sabiex il-munita storika toħroġ miċ-ċirkolazzjoni kemm jista' jkun malajr għandha tiġi mfakkra għall-bidliet għall-euro fil-futur. Il-bidla Estonjana tikkonferma l-esperjenza mill-bidliet preċedenti ta' wara l-2002 li ċirkolazzjoni doppja ta' ġimgħatejn hija suffiċjenti, jekk tkun ippreparata sew. | PREVENZJONI TA' PRATTIKI ABBUżIVI FIL-PREZZIJIET U PERċEZZJONIJIET żBALJATI TAL-PREZZIJIET Il-Bord Estonjan tal-Protezzjoni tal-Konsumatur (CPB) għamel monitoraġġ tal-applikazzjoni korretta tal-wiri taż-żewġ prezzijiet, ir-regoli dwar is-somom tal-konverżjoni u l-Ftehim tal-Ipprezzar Ġust. Il- wiri obbligatorju taż-żewġ prezzijiet fil-kroons Estonjani u fl-euro beda fl-1 ta’ Lulju 2010 u għandu jkompli sat-30 ta’ Ġunju 2011. Matul is-sitt xhur tal-2010, il-25 spettur tas-CPB wettqu l-kontrolli f'madwar 4 250 negozju u imponew ammenda f'288 każ (ta' valur totali ta' kważi EUR 12 000). In-nuqqas l-iżjed frekwenti li nstab kien żball matematiku meta n-negozjanti ħadmu l-konverżjonijiet tagħhom, għalkemm spiss dan l-iżball kien ta' ċenteżmu tal-euro wieħed biss. It-tieni nuqqas l-iżjed frekwenti kien l-assenza parzjali ta' prezz f’euro, u warajh l-użu ta' rata tal-kambju ħażina u prezz fil-kroon biss mingħajr fl-euro. Ir-riżultati tal-kontrolli tjiebu progressivament minn perċentwal ta' 47 % tal-intrapriżi kontrollati li wrew xi nuqqasijiet f'Lulju għal 11 % f'Diċembru. Barra minn hekk is-CPB kkonkluda kuntratti mal-Organizzazzjonijiet mhux Governattivi (NGOs) (speċjalment tal-pensjonanti) u mal-amministrazzjoni lokali f'Tallinn biex jagħmlu monitoraġġ tal-implimentazzjoni tal-wiri taż-żewġ prezzijiet. L-NGOs ikkontrollaw b'kollox 980 negozju u identifikaw 283 każ ta' nuqqasijiet f'Settembru u f’Diċembru tal-2010. L-ismijiet tal-intrapriżi li ma jimplimentawx il-wiri taż-żewġ prezzijiet b'mod korrett jiġu ppubblikati kull ġimgħa fuq is-sit tal-internet tas-CPB. L-Estonjani ġeneralment ikkunsidraw il-wiri taż-żewġ prezzijiet bħala għodda utli li tiffaċilita t-tqabbil tal-prezzijiet u biex jidraw jaħsbu bil-munita l-ġdida tagħhom. Skont stħarriġ tal-Kummissjoni li sar f'Jannar[12] kważi 9 minn kull 10 (88 %) ikkunsidraw il-wiri taż-żewġ prezzijiet bħala utli ħafna jew pjuttost utli. Barra minn hekk, aktar minn 80 % ikkunsidraw li dawn kienu dejjem (34 %) jew kważi dejjem (49 %) implimentati b’mod tajjeb, liema riżultat huwa konformi mar-riżultati mill-bidliet għall-euro riċenti. Meta ġew mistoqsija dwar il-konverżjonijiet fil-prezz, 59 % tal-Estonjani kellhom l-impressjoni li l-konverżjoni tal-prezz għall-euro ma kinitx ġusta kultant (38 %), spiss (13 %) jew spiss ħafna (8 %). Dan ir-riżultat jidħol x'imkien bejn ir-riżultati tal-bidliet preċedenti, fejn is-Sloveni u ċ-Ċiprijotti kienu iżjed kritiċi u l-Maltin inqas kritiċi (filwaqt li s-Slovakki kellhom tendenza jkunu iktar maqsumim bejniethom mill-Estonjani – jew iktar kritiċi jew iktar pożittivi). Is-CPB jagħmel monitoraġġ ukoll tal-implimentazzjoni tal- Ftehim tal-Ipprezzar Ġust li ġie mniedi fit-28 ta' Awissu u huwa mmexxi mill-Kamra tal-Kummerċ u l-Industrija Estonjana. Jimxi bl-istess mod tal-inizjattivi volontarji li ntużaw b'suċċess fil-bidliet preċedenti. Dawk li ngħaqdu mal-Ftehim (pereżempju l-bejjiegħa bl-imnut, l-istituzzjonijiet finanzjarji, il-gvernijiet lokali, il-ħwienet tal-internet, eċċ.) jimpenjaw irwieħhom li jastjenu milli jżidu l-prezzijiet tagħhom mingħajr ġustifikazzjoni matul il-bidla għall-euro u li jirrispettaw ir-regoli tal-bidla. Dawk li ngħaqdu mal-Ftehim għandhom id-dritt li jużaw stiker b'logo ddedikat. Sal-aħħar ta' Diċembru, 526 entità inkluż 16-il amministrazzjoni lokali kienu ngħaqdu mal-kuntratt u l-logo intuża f'iktar minn 2 800 okkażjoni ta' bejgħ jew punti ta' attività ta' dawk li ngħaqdu kif ukoll fir-riklamar tagħhom. Skont il-Kamra tal-Kummerċ Estonjana dan huwa l-akbar ftehim volontarju fl-Estonja s'issa f'termini tal-entitajiet legali li ngħaqdu miegħu. Il-Ftehim tal-Ipprezzar Ġust huwa inizjattiva importanti ħafna sabiex ikun hemm prevenzjoni tal-abbużi potenzjali fil-prezzijiet u jwaqqfu l-perċezzjonijiet żbaljati tal-prezzijiet. Meta mqabbla mal-għadd ta' punti tal-bejgħ irreġistrati fl-Estonja (madwar 28 000) u mal-esperjenza tal-bidliet riċenti jidher li madankollu kien hemm ambitu biex tkompli tinfirex il-kopertura tal-iskema[13]. Sal-aħħar ta' Jannar, is-CPB kien irċieva madwar 10 ilment dwar il-possibbiltà ta' ksur minn kumpaniji li attwalment kienu ngħaqdu mal-Ftehim. F'4 każijiet ma nstab l-ebda ksur, filwaqt li 6 każijiet għadhom għaddejjin bħalissa. L-Estonja implimentat il-wiri taż-żewġ prezzijiet u l-Ftehim tal-Ipprezzar Ġust f'konformità mar-rakkomandazzjonijiet tal-Kummissjoni[14]. L-awtorijtajiet għandhom ikomplu jiżguraw li l-ilmenti kollha miċ-ċittadini jiġu inveżtigati kif suppost u jkomplu jagħmlu monitoraġġ tal-implimentazzjoni korretta tal-Ftehim tal-Ipprezzar Ġust sakemm jibqa fis-seħħ. XEJRIET U PERċEZZJONIJIET TAL-PREZZIJIET Xejriet tal-prezzijiet Fl-Estonja, il-bidla għall-euro kienet preċeduta minn perjodu ta' inflazzjoni li kienet qed tiżdied. Speċjalment, il-prezzijiet tal-enerġija u tal-ikel żdiedu b'saħħithom fl-2010 u d-differenzi mill-pajjiżi ġirien jew miż-żona aggregata tal-euro jistgħu jiġu spjegati biss parzjalment bil-bidliet fit-taxxa u l-irkupru ekonomiku b'saħħtu. Meta wieħed iħares lejn l-iżviluppi fil-prezzijiet wara l-bidla għall-euro, l-indikazzjonijiet preliminari jissuġġerixxu li f'Jannar il-bidla kellha impatt pjuttost moderat fuq il-prezzijiet tal-konsumaturi. Skont l-Uffiċċju tal-Istatistika Estonjan, l-indiċi tal-prezz domestiku tal-konsumatur baqa l-istess f'Jannar minn Diċembru 2010. Il-prezzijiet tal-elettriku, l-enerġija għas-sħana, il-fjuwils u l-ħwejjeġ u ż-żraben kellhom l-ikbar effett ta' moderazzjoni importanti, parzjalment minħabba l-fatturi staġjonali. Madankollu, skont il-Bank tal-Estonja, il-prezz tal-attivitajiet ta' pjaċir u dawk sportivi, li wieħed jiekol barra u s-servizzi domestiċi kibru ħafna iżjed fis-snin ta' qabel milli f'Jannar. Aktar analiżi tal-iżviluppi fil-prezzijiet relatati mal-bidla se tkun possibbli wara r-rilaxx tad-dejta HICP fl-ewwel xhur tal-2011. Perċezzjonijiet tal-prezzijiet Skont stħarriġ riċenti tal-Kummissjoni (Jannar 2011)[15], il-maġġoranza tal-Estonjani (55 %) ħasbu li l-euro kienet se żżid l-infazzjoni f'pajjiżhom (mqabbla ma' 66 % taċ-Ċiprijotti, 52 % tas-Sloveni, 37 % tal-Maltin u 19 % tas-Slovakki eżatt wara l-bidliet rispettivi tagħhom) filwaqt li 21 % biss emmnu li billi jingħaqdu maż-żona euro l-Estonja se tiġi mgħejjuna żżomm l-istabbiltà fil-prezzijiet. Il-bidla għall-euro seħħet f'punt meta l-inflazzjoni perċeputa kienet qed tiżdied b'mod stabbli mil-livelli storikament baxxi tagħha tal-2009. Il-perċezzjonijiet tal-inflazzjoni normalment jimxu flimkien mill-qrib mal-inflazzjoni tal-HICP fl-Estonja, iżda l-perċezzjonijiet jidhru li żdiedu iżjed malajr mill-inflazzjoni attwali fit-tieni nofs tal-2010 (ara l-grafika hawn taħt). Id-dejta ta' Jannar mill-Istħarriġ Konġunt tal-Konsumaturi turi li l-inflazzjoni perċeputa baqat b'xejra 'l fuq u f'termini aġġustati skont l-istaġun laħqet 63.6 pp f'Jannar, żieda mill-59.6 pp f'Diċembru (il-miżura li mhix aġġustata skont l-istaġun naqset minn 61.1 għal 59.6). Fil-kuntest tal-inflazzjoni tal-HICP li qed tiżdied, huwa diffiċli li jiġi identifikat l-impatt speċifiku tal-bidla għall-euro fuq il-perċezzjonijiet tal-inflazzjoni. [pic] KOMUNIKAZZJONI DWAR L-EURO Il-verżjoni finali tal-'Istrateġija ta' Komunikazzjoni għall-adozzjoni tal-euro fl-Estonja', approvata mill-Kumitat Nazzjonali tal-Bidla għall-Euro fil-15 ta' Marzu 2010, stipulat il-linji gwida għall-kampanja informattiva dwar l-introduzzjoni tal-euro. B'mod kwantitattiv immirat li tiżgura li 90 % tar-residenti kollha kienu infurmati sew dwar l-aspetti prattiċi kollha tal-bidla għall-ewro u li 65 % appoġġaw l-introduzzjoni tagħha. L-awtoritajiet Estonjani skedaw il-bidu tal-maġġoranza vasta tal-azzjonijiet ta' komunikazzjoni fuq skala kbira wara d-deċiżjoni formali tal-ECOFIN fit-13 ta' Lulju 2010. L-eċċezzjonijiet kienu sit tal-internet dwar l-euro u ċertu għadd ta' preżentazzjonijiet u kuntatti mill-istampa. L-attivitajiet żiedu fil-veloċità wara s-sajf, meta l-awtoritajiet Estonjani implimentaw malajr il-pjanijiet tal-komunikazzjoni, li kienu jinvolvu taħlita bilanċjata tal-kuntatti diretti mar-residenti (pereżempju reklamar dirett bil-posta, seminars, wirjiet) u l-għodod tal-mezzi ta' komunikazzjoni tal-massa (ir-reklami fuq l-istampa, ir-radju u t-televiżjoni) u l-enfasi fuq l-aspetti prattiċi tal-bidla li kienet għaddeja. L-awtoritajiet Estonjani segwew il-parir tal-Kummissjoni li jagħtu aktar attenzjoni lill-gruppi vulnerabbli, il-minoranzi u l-intrapriżi. Il-mira numerika għal-livell tal-informazzjoni relatata mal-bidla ntlaħqet ħafna minn qabel id-data attwali tal-bidla. Il-mira numerika għall-appoġġ tal-bidla għall-euro fl-Estonja ntlaħqet f'Jannar tal-2011. L-awtoritajiet Estonjani kkooperaw mill-qrib mal-istituzzjonijiet tal-UE. L-awtoritajiet Estonjani ffirmaw Ftehim ta' Sħubija mal-Kummissjoni Ewropea fl-2005, sabiex isaħħu u jissimplifikaw il-kooperazzjoni. Dan ġie mġedded diversi drabi u finalment għandu jiskadi fl-aħħar tal-2011. Il-Kummissjoni tat kontribut permezz tal-pariri esperti tagħha fil-qasam sa mill-bidu tal-intenzjonijiet li tiddaħħal l-euro. Permezz ta' ftehim tal-għotja, iffirmat bejn il-Kummissjoni u l-Ministeru tal-Finanzi tal-Estonja fit-13 ta' Lulju 2010, il-Kummissjoni Ewropea appoġġat sa 50 % tal-ispejjeż eliġibbli tas-salarji tal-esperti tal-komunikazzjoni, il-kampanji tal-mezzi ta' komunikazzjoni tal-massa, l-istħarriġ nazzjonali dwar l-opinjoni pubblika, is-seminars u t-taħriġ u r-reklamar domestiku permezz tal-posta. Il-Kummissjoni ffinanzjat ukoll wirja mobbli dwar l-euro f'erba' bliet kbar Estonjani (Tallinn, Narva, Tartu u Rakvere). Il-wirja attirat aktar minn 65 000 viżitatur fl-erba' postijiet. Il-Kummissjoni organizzat ukoll seminars għall-ġurnalisti u stampat il-pubblikazzjonijiet. Il-Bank Ċentrali Ewropew appoġġa l-kampanja informattiva nazzjonali billi ta l-pubblikazzjonijiet, organizza l-wirjiet u avvennimenti oħrajn tar-relazzjonijiet pubbliċi u billi pprovda għajnuna sinifikanti għall-kampanja tal-mezzi ta' komunikazzjoni tal-massa. Il-kampanja informattiva fl-Estonja kkontribwixxiet biex tiżgura bidla għall-euro mingħajr ebda xkiel. Minkejja bidu kemmxejn tard, il-kampanja indirizzat l-aspetti prattiċi kbar kollha tal-introduzzjoni tal-euro fil-ħin. Ingħatat attenzjoni speċjali lill-intrapriżi, lill-minoranzi u lill-gruppi vulnerabbli. L-awtoritajiet Estonjani għandhom jikkunsidraw ikomplu jagħmlu monitoraġġ tal-perċezzjonijiet dwar l-aspetti relatati mal-euro u jirreaġixxu permezz ta' attivitajiet informattivi jekk ikun hemm bżonn. [1] Id-Deċiżjoni tal-Kunsill (2010/416/UE) tat-13 ta’ Lulju 2010 f’konformità mal-Artikolu 140(2) tat-Trattat dwar l-adozzjoni tal-euro fl-Estonja fl-1 ta’ Jannar 2011, ĠU L 196, 28.7.2010, p. 24. [2] Is-Slovakkja u s-Slovenja wkoll kellhom perjodu ta' ġimgħatejn ta' ċirkolazzjoni doppja, filwaqt li Malta u Ċipru kellhom xahar. L-Istati Membri li kienu fl-ewwel mewġa taż-żona tal-euro introduċew l-euro skont ix-"Xenarju ta' Madrid”, li kien jinvolvi perjodu ta’ tranżizzjoni ta’ tliet snin (sena għal Ġreċja). [3] Flash Eurobarometer 309, ir-riċerka li saret f'Jannar 2011, disponibbli fuq: http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/flash_arch_en.htm [4] Kien hemm żewġ tipi, waħda b'valur ta' EUR 111 (8 rollijiet ta' muniti) u waħda ta' EUR 198 (15-il roll ta' muniti). [5] Il-Linja Gwida tal-BĊE (BĊE/2008/4) tad-19 ta' Ġunju 2008 li temenda l-Linja Gwida BĊE/2006/9 dwar ċerti preparazzjonijiet għall-bidla tal-flus kontanti tal-euro u dwar il-prialimentazzjoni u s-subprialimentazzjoni ta’ karti tal-flus u muniti euro barra ż-żona tal-euro. [6] Għal raġunijiet prattiċi, huwa possibbli li wieħed ikun meħtieġ javża minn qabel għat-tibdil ta' ammonti kbar ta' flus kontanti. [7] Il-mini-kits ġew mibjugħa b'roħs żgħir: Kroon 200 minflok Kroon 200.12. [8] Flash Eurobarometer 308, 30 ta' Diċembru 2010, disponibbli fuq: http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/flash_arch_en.htm [9] Flash Eurobarometer 309, disponibbli fuq: http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/flash_arch_en.htm [10] Iċ-ċifra korrispondenti ta' 90 % fis-Slovakkja, 88 % f'Ċipru, 85 % f'Malta u 96 % fis-Slovenja. [11] Madwar ¾ tal-klijenti ħallsu bil-flus kontanti u ¼ ħallsu bil-kards skont l-istħarriġ imsemmi hawn fuq. [12] Flash Eurobarometer 309. [13] Xi 7 600 negozju kienu koperti bl-iskema korrispondenti f'Ċipru, xi 7 900 f'Malta u xi 20 000 punt tal-bejgħ kienu koperti fis-Slovakkja. [14] Rakkomandazzjoni tal-Kummissjoni dwar miżuri li jiffaċilitaw il-bidliet għall-ewro fil-ġejjieni, ĠU L 23 tas-26 ta' Jannar 2008, p. 30. Il-wiri mandatorju tal-prezzijiet madankollu għandu jibda biss, mal-iffissar tar-rata ta' konverżjoni irrevokabbli mill-Kunsill u mhux qabel. [15] Stħarriġ tal-Flash Eurobarometer 309.