Barra minn hekk, kull tliet (3) snin tiġi ppubblikata, She Figures, il-pubblikazzjoni ewlenija tal-Kummissjoni dwar xejriet ewlenin fil-qasam tal-ugwaljanza bejn il-ġeneri fix-xjenza u r-riċerka. L-edizzjoni tal-2018, li ħarġet fit-8 ta’ Marzu 2019, tinkludi data komprensiva dwar id-differenza bejn il-pagi tal-irġiel u n-nisa fis-settur tar-riċerka xjentifika u l-iżvilupp. Id-differenza bejn il-pagi tal-irġiel u n-nisa fir-riċerka u l-innovazzjoni għadha kemxejn ogħla milli fl-ekonomija totali fl-UE (17 fil-mija meta mqabbla ma’ 16.6 % skont id-data tal-2014). She Figures tintuża mill-Istati Membri bħala għodda biex jiġu stabbiliti parametri referenzjarji għat-tfassil tal-politika nazzjonali, peress li d-data tgħin biex jiġi pprovdut għarfien dwar l-inugwaljanzi prevalenti bejn il-ġeneri fl-Istati Membri individwali.

L-għodda dwar l-ugwaljanza bejn is-sessi fid-dinja akkademika u fir-riċerka (gender equality in academia and research, GEAR) tipprovdi lill-universitajiet u lill-organizzazzjonijiet ta’ riċerka eżempji tal-aħjar prattiki u pariri dwar l-istabbiliment ta’ pjanijiet ta’ ugwaljanza bejn is-sessi u l-evalwazzjoni tal-impatti tagħhom.

Settur ieħor fejn sar provvediment dwar miżuri speċifiċi fil-pjan ta’ azzjoni kien ir-riċerka u l-innovazzjoni (punt ta’ azzjoni 8). Bejn l-2017 u l-2019, il-Kummissjoni iffinanzjat azzjonijiet għall-promozzjoni tal-ugwaljanza bejn il-ġeneri fis-settur tar-riċerka u l-innovazzjoni skont il-programm ta’ ħidma “Ix-xjenza mas-soċjetà u għaliha (Science-with-and-for-Society)” tal-programm qafas Orizzont 2020. Ġie allokat ukoll sostenn finanzjarju għal għaxar (10) proġetti kollaborattivi li jinvolvi qrib is-60 organizzazzjoni ta’ riċerka fl-implimentazzjoni tal-pjani ta’ ugwaljanza bejn il-ġeneri. Barra minn dan, ġew stabbiliti seba’ (7) komunitajiet ta’ prassi tematiċi u ġeografiċi biex tiġi mgħejjuna l-kondiviżjoni tal-għarfien dwar il-pjani dwar l-ugwaljanza bejn il-ġeneri. Biex dan l-approċċ komprensiv jiġi kkumplimentat, il-ħolqien ta’ akkademja ta’ taħriġ fl-ugwaljanza bejn il-ġeneri ġie sostnut permezz ta’ proġett apposta, b’riżorsi disponibbli pubblikament. Ir-riżultati u l-aħjar prattiki li nkisbu mill-proġetti huma inklużi wkoll fl-għodda l-Ugwaljanza bejn is-Sessi fid-dinja Akkademika u fir-riċerka (Gender Equality in Academia and Research, GEAR), ospitata mill-Istitut Ewropew għall-Ugwaljanza bejn is-Sessi.

Sabiex jiżdiedu n-nisa impjegati fis-settur tat-trasport, il-Kummissjoni żviluppat għadd ta’ għodod orjentati lejn l-azzjoni, imfassla apposta għall-ħtiġijiet tas-settur. Il-pjattaforma “Women in Transport - EU Platform for Change” (In-Nisa fit-Trasport - Pjattaforma tal-UE għall-Bidla) tnediet fl-27 ta’ Novembru 2017. Partijiet interessati, bħal ma huma l-organizzazzjonijiet tat-trasport tal-Istati Membri tal-UE, kif ukoll l-aġenziji u l-korpi tal-UE, jistgħu jingħaqdu mal-pjattaforma u jimpenjaw ruħhom li jżidu n-nisa impjegati u jiġġieldu s-segregazzjoni okkupazzjonali permezz ta’ azzjonijiet iddedikati. Huma jistgħu jiffirmaw dikjarazzjoni dwar opportunitajiet indaqs għan-nisa u l-irġiel fis-settur tat-trasport, u b’hekk jimpenjaw ruħhom li jippromwovu paga ugwali bħala parti minn kultura organizzattiva pożittiva.

L-inizjattiva dwar il-bilanċ bejn ix-xogħol u l-ħajja privata kienet tinkludi wkoll ġabra ta’ miżuri mhux leġiżlattivi. Biex dawn jiġu implimentati, il-Kummissjoni, flimkien man-Netwerk Ewropew għall-Korpi tal-Ugwaljanza (European Network of Equality Bodies, EQUINET) organizzat seminar dwar il-bini tal-kapaċità fejn jidħol il-bilanċ bejn ix-xogħol u l-ħajja privata għall-korpi tal-ugwaljanza u l-ispettorati tax-xogħol. Il-programm Drititjiet, Ugwaljanza u Ċittadinanza (Rights, Equality, Citizenship, REC) iffinanzja wkoll proġetti dwar kif għandhom jiġu ffaċċjati l-isterjotipi tal-ġeneru biex jiġi inkoraġġit użu aktar ibbilanċjat bejn is-sessi ta’ liv marbut mal-ħtiġijiet tal-familja kif ukoll arranġamenti ta’ xogħol flessibbli. Il-Programm tal-UE għall-Impjieg u l-Innovazzjoni Soċjali (Employment and Social Innovation, EaSI) iffinanzja proġetti għall-promozzjoni ta’ strateġiji innovattivi biex jintlaħaq bilanċ bejn ix-xogħol u l-ħajja privata biex tiġi ffaċilitata r-rikonċiljazzjoni tar-responsabbiltajiet professjonali u dawk tal-indukrar. Barra minn dan, in-netwerk Ewropew tal-esperti legali fl-ugwaljanza bejn is-sessi u n-nondiskriminazzjoni wettqu studju dwar it-titjib tal-protezzjoni kontra d-diskriminazzjoni u t-tkeċċija ta’ ħaddiema tqal u ħaddiema li jieħdu liv tal-familja, u l-Kummissjoni adottat rapport dwar is-sitwazzjoni preżenti fejn jidħlu l-objettivi ta’ Barċellona dwar il-parteċipazzjoni ta’ tfal f’faċilitajiet għal tfal li jkunu għadhom ma għalqux l-età li jmorru l-iskola.

L-evalwazzjoni eżaminat kif id-dispożizzjonijiet legali eżistenti dwar paga ugwali ħadmu fil-prattika, l-approċċi adottati mill-Istati Membri għall-implimentazzjoni ta’ dawn id-dispożizzjonijiet, il-punt sa fejn intlaħqu l-għanijiet inizjali tagħhom, kemm ġew infurzati b’mod effettiv, u l-impatt ġenerali li dawn id-dispożizzjonijiet kellhom fuq it-tnaqqis tad-differenza bejn il-pagi tal-irġiel u n-nisa. B’mod aktar speċifiku, l-evalwazzjoni ffokat fuq l-applikazzjoni u l-infurzar tat-tfassil mill-ġdid tad-Direttiva dwar l-Ugwaljanza bejn il-Ġeneri wara l-adozzjoni tar-Rakkomandazzjoni dwar it-Trasparenza tal-Pagi fl-2014.

L-evalwazzjoni tikkonferma li l-qafas legali eżistenti wassal għal bidla sinifikanti fil-livell nazzjonali madwar l-Unjoni. L-Istati Membri madankollu għad għandhom quddiemhom sfidi fl-implimentazzjoni effettiva tal-prinċipju tal-paga ugwali peress li, pereżempju, jista’ jkun hemm differenzi bejniethom dwar kif jiddefinixxu kunċetti legali kruċjali bħal ma huma “paga” u “xogħol ugwali għal valur ugwali” fil-leġiżlazzjoni nazzjonali tagħhom; id-differenzi fid-diskriminazzjoni fil-pagi ħafna drabi jibqgħu mistura minħabba nuqqas ta’ trasparenza fejn jidħlu l-livelli tal-pagi; u għad hemm sfidi biex jiġi stabbilit, bl-appoġġ tal-fatti, li tkun seħħet diskriminazzjoni. Il-kostatazzjonijiet jindikaw ukoll id-diffikultajiet li jgħaddu minnhom ċerti vittmi individwali ta’ diskriminazzjoni fil-pagi li jagħmlu pretensjonijiet mingħajr rappreżentanza jew appoġġ legali. Il-livelli ta’ multi u ta’ kumpens ġeneralment ma jkunux dissważivi biżżejjed.

Barra minn dan, il-pjan ta’ azzjoni stieden lill-Kummissjoni biex tqajjem aktar għarfien dwar il-prinċipju tal-paga ugwali, u biex jingħataw linji-gwida dwarha (punti ta’ azzjoni 20 u 21). Għal dan il-għan, in-netwerk Ewropew tal-esperti legali fl-ugwaljanza bejn is-sessi u n-nondiskriminazzjoni ppubblika studju dwar “Każijiet nazzjonali u prattiki tajba dwar pagi ugwali” f’Novembru 2019. L-istudju jinkludi kompilazzjoni ta’ ġurisprudenza dwar il-paga ugwali minn 28 Stat Membru tal-UE u tliet pajjiżi taż-Żona Ekonomika Ewropea, u jippreżenta prattiki tajba kif ukoll analiżi tas-soluzzjonijiet adottati fil-livell nazzjonali. Barra minn hekk, f’Novembru 2019, il-Kummissjoni ppubblikat sommarju aġġornat tal-ġurisprudenza dwar il-pagi ugwali tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea f’Novembru 2019.

4Sensibilizzazzjoni u kooperazzjoni

4.1 L-indirizzar tad-differenza bejn il-pagi tal-irġiel u n-nisa flimkien mal-Istati Membri

Il-pjan ta’ azzjoni ħeġġeġ lill-Kummissjoni biex tfittex sinerġiji bejn il-miżuri meħuda mill-partijiet interessati ewlenin fil-livell Ewropew, nazzjonali u f’dak tal-korporazzjonijiet sabiex tiġi garantita l-implimentazzjoni effettiva tiegħu. Il-Kummissjoni għalhekk involviet firxa wiesgħa ta’ partijiet interessati fil-miżuri li ħadet biex timplimenta l-impenji stabbiliti fil-pjan ta’ azzjoni.

Permezz tal-Grupp ta’ Livell Għoli dwar l-integrazzjoni ta’ kwistjonijiet ta’ ugwaljanza bejn is-sessi, li jlaqqa’ rappreżentanti għolja inkarigati mill-integrazzjoni tal-perspettiva tal-ġeneri fl-Istati Membri, il-Kummissjoni ippreżentat informazzjoni dwar il-pjan ta’ azzjoni lill-Istati Membri (punt ta’ azzjoni 3). Fl-2018, il-Grupp ta’ Livell Għoli ddiskuta l-pjan taħt il-Presidenza Bulgara tal-Kunsill u pprovda eżempji ta’ miżuri meħuda fl-Istati Membri biex titnaqqas id-differenza bejn il-pagi tal-irġiel u n-nisa. Il-parteċipazzjoni tas-soċjetà ċivili u l-parteċipazzjoni attiva tal-imsieħba soċjali, kif ukoll il-miżuri ta’ sensibilizzazzjoni u t-trasparenza fil-pagi, tqiesu bħala elementi importanti biex titnaqqas id-differenza fil-pagi. Il-Presidenza Bulgara tellgħet ukoll dibattitu ministerjali dwar “L-eliminazzjoni tad-differenza bejn il-pagi tal-irġiel u n-nisa” fil-Kunsill EPSCO f’Marzu 2018.

Dawn l-isforzi tkomplew taħt il-Presidenza Rumena fl-2019, meta l-Grupp ta’ Livell Għoli ddiskuta l-interkonnessjonijiet bejn id-differenza bejn il-pagi tal-irġiel u n-nisa u l-bilanċ bejn ix-xogħol u l-ħajja privata abbażi ta’ nota ta’ riċerka mill-Istitut Ewropew għall-Ugwaljanza bejn is-Sessi. In-nota serviet ukoll bħala bażi għall-Konklużjonijiet tal-Kunsill dwar “Innaqqsu d-differenza bejn il-pagi tal-irġiel u n-nisa: Politiki u Miżuri Ewlenin”, adottati f’Ġunju 2019. Il-Konklużjonijiet jappellaw lill-Istati Membri biex itejbu l-miżuri eżistenti, jew jintroduċu oħrajn ġodda, għall-implimentazzjoni effettiva tal-prinċipju ta’ paga ugwali. Abbażi tar-Rakkomandazzjoni dwar it-Trasparenza fil-Pagi tal-2014, dawn il-miżuri jistgħu jkunu jinkludu miżuri biex titjieb it-trasparenza fil-pagi. Fil-Konklużjonijiet tal-Kunsill dwar “L-Ekonomija tal-Benesseri”, adottati fl-24 ta’ Ottubru 2019, taħt il-Presidenza Finlandiża, il-Kunsill barra minn dan stieden lill-Istati Membri u lill-Kummissjoni Ewropea biex “jimplimentaw miżuri konkreti u effettivi biex jeliminaw id-disparitajiet bejn is-sessi fl-impjiegi u l-pagi lil hinn mill-Pjan ta' Azzjoni attwali tal-UE dwar l-Indirizzar tad-Differenza bejn il-Pagi tal-Irġiel u n-Nisa u jindirizzaw l-impatt tagħhom fuq id-disparità bejn is-sessi fil-pensjonijiet.

Il-Kummissjoni kompliet ukoll tappoġġa l-isforzi tal-Istati Membri fl-indirizzar tad-differenza bejn il-pagi tal-irġiel u n-nisa permezz tal-proċess tas-Semestru Ewropew (punt ta’ azzjoni 24). B’mod aktar speċifiku, is-Semestru Ewropew ippermetta lill-Kummissjoni biex tenfasizza l-kawżi fl-għeruq tad-differenza bejn il-pagi tal-irġiel u n-nisa fl-Istati Membri, bħal xogħol part-time li jsir b’mod sproporzjonat min-nisa minħabba nuqqas ta’ investiment f’indukrar adegwat tat-tfal jew minħabba diżinċentivi fiskali li ma jħallux lil dawk li huma t-tieni sors ta’ dħul f’unitajiet domestiċi milli jaħdmu jew li jaħdmu aktar. Fl-2018, id-differenza bejn il-pagi tal-irġiel u n-nisa kienet indirizzata fir-rapporti tal-pajjiżi ta’ tmien (8) Stati Membri u nħarġet rakkomandazzjoni speċifika għall-pajjiż dwar id-differenza bejn il-pagi tal-irġiel u n-nisa lil Stat Membru wieħed (1). Fl-2019, id-differenza bejn il-pagi ġiet indirizzata fir-rapporti tal-pajjiż ta’ 11-il Stat Membru u nħarġet mill-ġdid rakkomandazzjoni speċifika għall-pajjiż dwar id-differenza bejn il-pagi tal-irġiel u n-nisa lil Stat Membru wieħed (1). Il-Kummissjoni kompliet bl-involviment tagħha mal-Istati Membri wkoll permezz tal-Grupp ta’ Livell Għoli billi żammitu infurmat bil-kostatazzjonijiet għar-rigward tad-differenza fil-pagi bejn l-irġiel u n-nisa li nkisbu mill-proċess tas-Semestru Ewropew.

Fl-aħħar nett, f’Mejju 2019 ġie organizzat seminar ta’ tagħlim reċiproku għar-rappreżentanti mill-Istati Membri fl-Iżlanda dwar l-indirizzar tad-distakki fil-pagi minħabba l-ġeneru, il-kawżi fl-għeruq tagħhom u dwar l-aħjar prattiki ta’ kif jistgħu jiġu indirizzati (punt ta’ azzjoni 22).

4.2 Impenn qawwi mill-Parlament Ewropew u minn partijiet interessati oħra

Minħabba l-kawżi multipli fl-għeruq, u l-firxa transsettorjali wiesgħa tad-differenza fil-pagi fejn l-irġiel u n-nisa, huwa ta’ importanza liema bħalha li jkun hemm impenn mill-partijiet interessati biex din tiġi ffaċċjata. Għal din ir-raġuni, il-Kummissjoni rat kif tinvolvi lill-partijiet interessati b’mod attiv u li tibni sinerġiji waqt li timplimenta l-pjan ta’ azzjoni.

Matul l-implimentazzjoni tal-pjan ta’ azzjoni, anki l-Parlament Ewropew f’ħafna okkażjonijiet enfasizza l-persistenza u l-kawżi fl-għeruq tad-differenza bejn il-pagi tal-irġiel u n-nisa. Permezz tar-riżoluzzjonijiet tiegħu, il-Parlament Ewropew talab b’mod konsistenti lill-partijiet interessati biex jiġġieldu d-differenza bejn il-pagi tal-irġiel u n-nisa u wkoll biex jipprevjenu d-differenza fil-pensjonijiet. B’referenza għall-pjan ta’ azzjoni, huwa talab lill-Kummissjoni biex tipproponi direttiva dwar it-trasparenza fil-pagi biex tgħin biex titnaqqas id-differenza bejn il-pagi tal-irġiel u n-nisa. Barra minn hekk, id-differenza fil-pagi bejn l-irġiel u n-nisa ġiet diskussa mill-kumitati parlamentari relevanti. Il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew ukoll ħareġ opinjoni dwar il-pjan ta’ azzjoni f’April 2018.

Sabiex tilħaq lill-partijiet interessati fil-livell nazzjonali, il-Kummissjoni appoġġat proġetti transnazzjonali dwar l-indirizzar tal-isterjotipi u s-segregazzjoni permezz ta’ tmien għotjiet mogħtija għal proġetti mill-2017 sal-2019 (punt ta’ azzjoni 4). B’mod partikolari, dawn il-proġetti jippromwovu prattiki tajba dwar kif jingħelbu r-rwoli kontroproduttivi tal-ġeneri u l-isterjotipi tas-sessi fl-edukazzjoni, fit-taħriġ u fix-xogħol. Barra minn hekk, il-Kummissjoni ħeġġet il-parteċipazzjoni ta’ bosta partijiet interessati fl-implimentazzjoni tal-proġetti, filwaqt li fittxet li tinvolvi s-sħab soċjali, il-fornituri ta’ servizzi pubbliċi, is-servizzi ta’ gwida dwar il-karrieri, l-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili, l-iskejjel u l-universitajiet, kif ukoll il-partijiet interessati lokali jew reġjonali jew is-settur privat fejn possibbli. Barra minn hekk, tħeġġet l-evalwazzjoni tal-impatt fuq l-imġiba tal-proġetti biex tiġġenera evidenza dwar fatturi li joħolqu bidliet konkreti fl-attitudnijiet tan-nies lejn ir-rwoli tas-sessi u l-isterjotipi. Il-Kummissjoni ffaċilitat il-kondiviżjoni tal-aħjar prassi u tal-lezzjonijiet meħuda lis-sħab soċjali, u b’hekk tat il-kontribut tagħha għall-isforzi ta’ appoġġ lill-attivitajiet nazzjonali fil-ġlieda kontra l-isterjotipi li jwasslu għal trattament differenti tan-nisa u l-irġiel f’diversi setturi professjonali (punt ta’ azzjoni 5).

Permezz tad-djalogu soċjali settorjali Ewropew fl-edukazzjoni, il-Kummissjoni iffinanzjat ukoll proġett dwar l-ugwaljanza bejn is-sessi mmexxi minn ETUCE. Intitolat “Social dialogue and gender equality: (Id-djalogu soċjali u l-ugwaljanza bejn is-sessi: Empowering education trade unions to address gender equality in the teaching profession through social dialogue” (L-għoti tas-setgħa lit-trade unions fl-edukazzjoni biex jindirizzaw l-ugwaljanza bejn il-ġeneri fil-professjoni tal-għalliema permezz tad-djalogu soċjali), il-proġett sar bejn l-2017 u l-2019 u kien immirat lejn it-tisħiħ tal-istatus professjonali tal-għalliema, ta’ dawk li jħarrġu u tal-mexxejja tal-iskejjel u biex il-professjoni tat-tagħlim issir aktar attraenti kemm għall-irġiel kif ukoll għan-nisa (il-punt ta’ azzjoni 10). Barra minn dan, jinsabu għaddejjin proġetti REC għat-titjib tal-bilanċ bejn is-sessi f’pożizzjonijiet ekonomiċi, iffinanzjati mill-Kummissjoni fl-2019. Dawn il-proġetti jolqtu lil nisa involuti fit-teħid tad-deċiżjonijiet, il-bilanċ bejn ix-xogħol u l-ħajja privata u l-promozzjoni tal-bilanċ bejn is-sessi fil-maniġment tal-impriżi u fil-politika.

F’Ottubru 2018 fi Praga sar forum annwali tal-Karti tad-Diversità tal-UE (punt ta’ azzjoni 6). Dan ġabar flimkien esperti tad-diversità kif ukoll rappreżentanti tan-negozji u tas-settur pubbliku li skambjaw l-aħjar prattiki dwar in-nondiskriminazzjoni u l-inklużjoni fis-settur privat. Il-forum enfasizza l-argument kummerċjali għad-diversità tal-ġeneri f’pożizzjonijiet korporattivi għolja, kif ukoll il-ħtieġa li tingħata attenzjoni lill-ingaġġ, iż-żamma u l-progressjoni tan-nisa fil-kumpaniji u biex jingħelbu l-preġudizzji relatati mal-ġeneru.

Il-Kummissjoni kienet involuta wkoll fi djalogu mas-sħab soċjali Ewropej biex tippromwovi u tadotta miżuri rilevanti li jikkontribwixxu biex tiġi indirizzata d-differenza bejn il-pagi tal-irġiel u n-nisa (punt ta’ azzjoni 13). F’Ġunju 2018 sar seminar mas-sħab soċjali dwar il-ġlieda kontra d-differenza fil-paga bejn l-irġiel u n-nisa u l-promozzjoni tal-kura tat-tfal” kif ukoll seminar tematiku fil-forma ta’ djalogu bejn il-Kummissjoni u s-sħab soċjali fis-7 ta’ Mejju 2019 biex jiġu diskussi r-rwol, il-kosti u l-benefiċċji tat-trasparenza fil-pagi:

Għar-rigward tal-ħtieġa li tittejjeb ir-rappreżentanza tan-nisa fit-teħid ta’ deċiżjonijiet politiċi, din it-tema ġiet diskussa fil-Kollokju dwar id-Drittijiet Fundamentali tal-2017 dwar “Id-Drittijiet tan-Nisa fi Żminijiet Imqallba”, li kien jinkludi sessjoni plenarja dwar ‘Il-parteċipazzjoni ugwali fuq ix-xogħol u fil-politika: prerekwiżit għad-drittijiet fundamentali”. Fl-2018, il-Kollokju inkluda sessjoni dwar l-appoġġ għal parteċipazzjoni wiesgħa f’soċjetajiet demokratiċi. Barra minn hekk, f’Ġunju 2018, il-Jiem Ewropej tal-Iżvilupp involvew panel ta’ livell għoli bit-tema “Ngħollu l-parteċipazzjoni tan-nisa fit-teħid tad-deċiżjonijiet: l-involviment tal-irġiel bħala aġenti tal-bidla”. Dawn l-avvenimenti ppermettew lil dawk li jfasslu l-politika internazzjonali, nazzjonali u Ewropeja f’livell għoli, lid-dinja tan-negozju u l-edukazzjoni, lill-professjonisti legali, u liż-żgħażagħ biex jikkondividu l-ideat u l-esperjenzi tagħhom biex itejbu r-rappreżentanza tan-nisa fit-teħid ta’ deċiżjonijiet politiċi (punt ta’ azzjoni 13). Huma kkontribwew ukoll fl-appoġġ ta’ prattiki bil-għan li jitjieb il-bilanċ bejn il-ġeneri fil-proċessi u l-pożizzjonijiet tat-teħid tad-deċiżjonijiet madwar id-diversi setturi u biex tingħata għajnuna fil-ġlieda kontra s-segregazzjoni vertikali.

5 L-isfidi u t-triq ’il quddiem

5.1 Il-pjan ta’ azzjoni witta t-triq għal aktar impenji