KOMUNIKAZZJONI TAL-KUMMISSJONI LILL-PARLAMENT EWROPEW U LILL-KUNSILL Strateġija tat-Tkabbir u Sfidi Ewlenin 2013-2014 /* COM/2013/0700 final */





Kopenħagen Għoxrin Sena Wara L-Affarijiet Fundamentali l-Ewwel - L-Istat tad-Dritt, id-Demokrazija u l-Ekonomija I. L-aġenda tat-tkabbir Għoxrin sena ilu, il-Balkani tal-Punent kienu għaddejjin minn kunflitti kiefra. Fl-istess żmien, l-Unjoni Ewropea qablet dwar il-kundizzjonijiet, magħrufa bħala l-kriterji ta' Kopenħagen, għad-dħul ta' Stati Membri futuri fl-UE. Il-kriterji ta' Kopenħagen jirriflettu l-valuri li fuqhom hija mwaqqfa l-UE: id-demokrazija, l-istat tad-dritt, ir-rispett tad-drittijiet fundamentali, u wkoll l-importanza ta' ekonomija tas-suq li tiffunzjona. Dan witta t-triq għat-trasformazzjoni storika u l-adeżjoni tal-pajjiżi tal-Ewropa Ċentrali u tal-Lvant. Għaxar snin wara, fis-Samit ta' Salonika fl-2003, l-UE tat lill-pajjiżi kollha tal-Balkani tal-Punent perspettiva ċara ta' sħubija fl-UE, fuq il-kundizzjoni tat-twettiq tal-kundizzjonijiet neċessarji, b'mod partikolari l-kriterji ta' Kopenħagen u l-kundizzjonijiet tal-Proċess ta' Stabbilizzazzjoni u Assoċjazzjoni (SAP). Il-Kroazja ssodisfat dawn il-kundizzjonijiet. Wara r-ratifika tat-Trattat tal-Adeżjoni mill-Istati Membri kollha, l-Unjoni Ewropea laqgħet lill-Kroazja bħala t-28 Stat Membru fl-1 ta' Lulju 2013. Il-Kroazja hija l-ewwel pajjiż li temm il-Proċess ta' Stabbilizzazzjoni u Assoċjazzjoni. L-adeżjoni tal-Kroazja hija eżempju tal-poter trasformattiv u l-effett stabbilizzanti tal-proċess tat-tkabbir u tal-poter tal-persważjoni tal-UE. Il-ftehim storiku li ntlaħaq mis-Serbja u l-Kosovo* f'April huwa prova ulterjuri tas-saħħa tal-perspettiva tal-UE u r-rwol tagħha biex tfejjaq il-feriti profondi tal-istorja. Kruċjalment, huwa jirrifletti wkoll il-kuraġġ tat-tmexxija politika fiż-żewġ pajjiżi. F'Ġunju, il-Kunsill Ewropew iddeċieda li jiftaħ in-negozjati tal-adeżjoni mas-Serbja, u l-Kunsill awtorizza l-ftuħ tan-negozjati għal Ftehim ta' Stabbilizzazzjoni u Assoċjazzjoni bejn l-UE u l-Kosovo. Din kienet sena sinifikanti għall-pajjiżi l-oħra tat-tkabbir: F'Ġunju 2013, il-Montenegro adotta pjanijiet ta' azzjoni komprensivi għall-kapitoli dwar il-ġudikatura u d-drittijiet fundamentali u dwar il-ġustizzja, il-libertà u s-sigurtà, f'konformità mal-approċċ il-ġdid li dawn il-kapitoli jiġu indirizzati kmieni fil-proċess tal-adeżjoni. Fl-Albanija, l-appoġġ multipartitiku għar-riformi ewlenin, it-twettiq bl-ordni tal-elezzjonijiet parlamentari u l-passi ulterjuri fil-ġlieda kontra l-korruzzjoni u l-kriminalità organizzata jfissru li l-istatus ta' kandidat issa mhuwiex 'il bogħod. Dik li kienet ir-Repubblika Jugoslava tal-Maċedonja ħarġet mill-kriżi politika tagħha aktar kmieni matul is-sena, iżda għad hemm tħassib, b'mod partikolari fir-rigward tal-libertà tal-espressjoni u l-midja. Ittieħdu passi biex jitjiebu r-relazzjonijiet tajba bejn il-ġirien. B'mod aktar ġenerali, issa huwa essenzjali li tinstab soluzzjoni fit-taħdidiet iffaċilitati min-NU dwar l-isem. Fil-Bosnja-Ħerzegovina, nuqqas ta' rieda politika sabiex jiġu implimentati r-riformi u nuqqas li tiġi implimentata s-sentenza Sejdic-Finci qiegħed ifixkel il-progress tal-pajjiż lejn l-UE u l-prospetti ekonomiċi tiegħu. Fit-Turkija, kien hemm progress fir-riformi ġudizzjarji u oħrajn u l-pakkett ta' demokratizzazzjoni tant mistenni ġie ppreżentat f'Settembru. It-taħdidiet ta' paċi mal-PKK tkomplew bil-għan li jintemmu t-terroriżmu u l-vjolenza fix-xlokk tal-pajjiż, sabiex titħejja t-triq għal soluzzjoni tal-kwistjoni tal-Kurdi. Madankollu, il-mod kif ġew trattati d-dimostrazzjonijiet f'rispons għall-iżvilupp propost tal-Park Gezi f'Istanbul qajjem tħassib serju u enfasizza l-ħtieġa għall-UE li tibqa' l-ankra għar-riforma. Fir-rigward tal-Islanda, il-gvern il-ġdid iffriża n-negozjati tal-adeżjoni mal-UE u ddikjara li n-negozjati mhumiex se jitkomplew mingħajr referendum. Il-proċess tal-adeżjoni llum huwa aktar rigoruż u komprensiv milli kien fil-passat. Dan jirrifletti l-evoluzzjoni tal-politiki tal-UE, kif ukoll il-lezzjonijiet li ttieħdu mit-tkabbir preċedenti. Il-proċess huwa mibni fuq kundizzjonalità stretta imma ġusta bil-progress lejn is-sħubija jkun dipendenti fuq il-passi meħuda minn kull pajjiż sabiex jissodisfa l-kriterji stabbiliti. Lezzjoni ewlenija mill-passat kienet l-importanza li jiġu indirizzati l-kwistjonijiet fundamentali l-ewwel. L-istat tad-dritt issa huwa fil-qalba tal-proċess tat-tkabbir. L-approċċ il-ġdid, approvat mill-Kunsill f'Diċembru 2011, ifisser li l-pajjiżi jridu jindirizzaw kwistjonijiet bħar-riforma ġudizzjarja u l-ġlieda kontra l-kriminalità organizzata u l-korruzzjoni kmieni fin-negozjati tal-adeżjoni. Dan jimmassimizza ż-żmien li l-pajjiżi jkollhom biex jistabbilixxu rekord solidu ta' implimentazzjoni tar-riformi, u b'hekk jiżgura li r-riformi jkollhom għeruq sodi u jkunu irreversibbli. Dan l-approċċ il-ġdid huwa element ewlieni fil-qafas ta' negozjar għall-Montenegro u se jkun il-bażi tal-ħidma tal-Kummissjoni mal-pajjiżi l-oħra tat-tkabbir. Il-kriżi ekonomika globali tal-aħħar ħames snin tefgħet l-attenzjoni fuq il-ħtieġa, għall-pajjiżi kollha, sabiex jagħmlu rieżami u tisħiħ fundamentali tal-governanza ekonomika tagħhom. Dan japplika b'mod partikolari għall-pajjiżi tal-Balkani tal-Punent, li l-ebda wieħed minnhom ma huwa ekonomija tas-suq li tiffunzjona. Kollha huma milquta minn qgħad għoli, b'mod partikolari fost iż-żgħażagħ. Huwa essenzjali li dawn il-pajjiżi jintensifikaw ir-riformi sabiex jirritornaw lejn it-tkabbir sostenibbli u jindirizzaw l-isfidi neċessarji sabiex jissodisfaw il-kriterji ekonomiċi u jtejbu l-kompetittività. Din il-Komunikazzjoni tippreżenta proposti sabiex jiġi appoġġat dan l-għan, inkluża l-introduzzjoni ta' strateġiji nazzjonali tar-riforma ekonomika u ta' pjanijiet ta' azzjoni għall-ġestjoni finanzjarja pubblika. L-iżviluppi f'numru ta' pajjiżi tal-adeżjoni tefgħu l-attenzjoni fuq l-importanza tat-tisħiħ tal-istituzzjonijiet demokratiċi u l-iżgurar ta' proċessi demokratiċi inklużivi li jappoġġaw dawn l-istituzzjonijiet u jirrinfurzaw il-prinċipji demokratiċi ta' bażi u l-valuri komuni tal-UE. Rwol aktar b'saħħtu għas-soċjetà ċivili huwa kruċjali, kif inhuma wkoll pjattaformi multipartitiċi għall-integrazzjoni mal-UE u progress ulterjuri bir-riformi elettorali, parlamentari u tal-amministrazzjoni pubblika. L-Unjoni Ewropea twaqqfet fuq valuri u prinċipji komuni, inkluż ir-rispett tad-drittijiet fundamentali. Il-pajjiżi kollha tal-Balkani tal-Punent u t-Turkija jeħtieġu li jwettqu aktar riformi sabiex jiżguraw li l-prinċipji tal-libertà tal-espressjoni u l-protezzjoni tad-drittijiet ta' persuni li jiffurmaw parti minn minoranzi, inklużi r-Roma, jiġu rrispettati fil-prattika u mhux biss jiġu mnaqqxa fil-liġi. Miżuri aktar robusti huma meħtieġa sabiex jipproteġu gruppi vulnerabbli oħra mid-diskriminazzjoni, b'mod partikolari għal raġunijiet ta' orjentazzjoni sesswali. Ir-relazzjonijiet ta' ġirien tajba u l-kooperazzjoni reġjonali huma elementi essenzjali tal-proċess ta' Stabbilizzazzjoni u Assoċjazzjoni. L-iżviluppi fis-Serbja u l-Kosovo b'mod partikolari wrew li l-pajjiżi jistgħu jagħmlu progress lejn li jissuperaw l-istorja riċenti ta' kunflitt, skont il-prinċipju nnifsu li fuqu twaqqfet l-Unjoni Ewropea. Il-kooperazzjoni reġjonali jeħtieġ li tissaħħaħ aktar, sabiex tkun inklużiva u jkun hemm sjieda reġjonali akbar. Il-Kummissjoni tappoġġa b'mod sħiħ il-ħidma tal-Proċess ta' Kooperazzjoni tal-Ewropa tax-Xlokk (SEECP) u l-Kunsill tal-Kooperazzjoni Reġjonali, inkluża l-istrateġija Reġjonali 2020. Jeħtieġ li jkun hemm sforz imġedded sabiex jingħeleb it-tilwim bilaterali bejn il-pajjiżi tat-tkabbir u mal-Istati Membri. Il-kwistjonijiet bilaterali jridu jiġu indirizzati mill-partijiet ikkonċernati kmieni kemm jista' jkun u ma għandhomx idewmu l-proċess tal-adeżjoni. Fl-2014 se jitnieda t-tieni Strument għall-Għajuna ta' Qabel l-Adeżjoni. Permezz tal-IPA II, l-UE se tkompli tipprovdi appoġġ sostanzjali għall-pajjiżi tat-tkabbir fil-preparazzjoni tagħhom għall-adeżjoni, b'livell komparabbli ta' fondi għall-perjodu 2014-2020 (EUR 11,7 biljun fi prezzijiet kurrenti) bħal fil-qafas finanzjarju kurrenti. L-IPA II se jappoġġa wkoll il-kooperazzjoni reġjonali u transfruntiera. L-IPA II se jiffoka fuq oqsma ta' interess komuni, b'mod partikolari biex jiġu appoġġati r-riformi u l-implimentazzjoni sostnuta tagħhom fil-qasam tal-istat tad-dritt, biex jissaħħu l-istituzzjonijiet demokratiċi u l-governanza tajba kif ukoll l-iżvilupp soċjoekonomiku. It-tnedija tal-IPA II hija wkoll opportunità biex tiġi żgurata rabta saħansitra aktar mill-qrib bejn l-istrateġija tat-tkabbir u l-prijoritajiet għall-assistenza. L-IPA II jintroduċi xi innovazzjonijiet importanti, b'mod partikolari l-enfasi fuq li jiġu definiti politiki u strateġiji fit-tul f'numru limitat ta' setturi ta' prijorità, li se jiġu allinjati mal-ħtiġijiet u l-kapaċitajiet ta' kull pajjiż. Se jiġu stabbiliti miri ċari u indikaturi realistiċi, u dawn se jiġu marbuta mal-assistenza pluriennali tas-setturi. Jekk il-pajjiżi jissodisfaw l-istandards neċessarji tal-ġestjoni finanzjarja pubblika, se jkunu jistgħu jibbenefikaw mill-appoġġ tal-baġit - inċentiva oħra għar-riforma. Se jkunu disponibbli inċentivi għall-pajjiżi li jimxu 'l quddiem fit-triq tar-riforma tagħhom. F'każ ta' prestazzjoni anqas tajba milli mistenni, il-fondi se jiġu riallokati. Il-ġestjoni tal-programmi tal-IPA se tkompli tiġi ssimplifikata, l-aktar permezz ta' anqas proġetti u proġetti akbar. Il-pajjiżi kollha tat-tkabbir għandhom perspettiva Ewropea ċara. Il-progress lejn is-sħubija jiddependi fuq il-passi meħuda minn kull pajjiż sabiex jissodisfa l-kriterji stabbiliti, abbażi tal-prinċipju tal-merti proprji. Dan huwa kruċjali għall-kredibilità tal-politika tat-tkabbir u sabiex jiġu pprovduti inċentivi għall-pajjiżi sabiex iwettqu riformi estensivi. Fl-istess ħin, huwa essenzjali għall-Istati Membri, flimkien mal-istituzzjonijiet tal-UE, li jkollhom dibattitu infurmat dwar l-impatt politiku, ekonomiku u soċjali tal-politika tat-tkabbir. Huma għandhom rwol ewlieni sabiex jipprovdu liċ-ċittadini bil-fatti dwar il-politika tat-tkabbir u, huma u jagħmlu dan, jinfurmawhom dwar il-benefiċċji, inklużi l-kontribuzzjoni importanti tagħha għall-paċi, is-sigurtà u l-prosperità, u jindirizzaw it-tħassib li jista' jkollhom. II. Sfidi Ewlenin F'din il-Komunikazzjoni, il-Kummissjoni tenfasizza numru ta' sfidi ewlenin li qed jaffaċċaw il-Balkani tal-Punent u t-Turkija: il-governanza ekonomika u l-kompetittività; l-istat tad-dritt; il-funzjonament tal-istituzzjonijiet li jiggarantixxu d-demokrazija; id-drittijiet fundamentali; u, fil-każ tal-Balkani tal-Punent, li jħallu warajhom il-passat. Dawn l-isfidi huma ċentrali għall-kriterji ta' Kopenħagen u għall-kundizzjonalitajiet tal-proċess ta' Stabbilizzazzjoni u Assoċjazzjoni. Il-miżuri biex jindirizzaw dawn l-isfidi jirrinfurzaw lil xulxin. Pereżempju, il-promozzjoni tal-istat tad-dritt u li jiġu ggarantiti d-drittijiet fundamentali jżidu ċ-ċertezza legali u flimkien ma' integrazzjoni reġjonali aktar mill-qrib, jikkontribwixxu b'mod sinifikanti sabiex jiġu appoġġati l-iżvilupp ekonomiku u l-kompetittività. a) Il-governanza ekonomika u l-kompetittività F'dawn l-aħħar tliet snin, l-UE saħħet il-governanza ekonomika tagħha b'mod sinifikanti. Fis-semestru Ewropew, l-Istati Membri jikkoordinaw il-politiki fiskali u strutturali qabel ma l-parlamenti rispettivi tagħhom jadottaw il-baġits nazzjonali. L-għodod tad-djalogu ekonomiku mal-pajjiżi tat-tkabbir qegħdin jiġu adattati gradwalment għall-isfidi l-ġodda u għall-mekkaniżmi ta' koordinazzjoni tal-UE. Il-pajjiżi diġà ntalbu biex ipoġġu aktar enfasi fuq is-sostenibbiltà tal-pożizzjoni esterna tagħhom u l-ostakli strutturali ewlenin għat-tkabbir. Huwa importanti li issa nirriflettu b'mod aktar sħiħ l-istrumenti ewlenin tal-UE fid-djalogu ekonomiku meta wieħed iqis kemm huma integrati ekonomikament u finanzjarjament mal-UE l-pajjiżi tat-tkabbir. L-UE hija d-destinazzjoni għal madwar 60 % tal-esportazzjonijiet mill-Balkani tal-Punent. L-UE hija wkoll l-akbar fornitur tal-investiment dirett barrani (FDI). Bl-eċċezzjoni tat-Turkija, banek tal-UE jiddominaw is-settur finanzjarju. L-aċċess għas-suq uniku tal-UE għall-oġġetti u s-servizzi jipprovdi mezz importanti għat-tkabbir ekonomiku. L-irkupru fl-UE se jkollu wkoll impatt pożittiv fuq il-Balkani tal-Punent b'mod partikolari. It-tbassir l-aktar riċenti tal-Kummissjoni huwa li l-Balkani tal-Punent għandhom jikbru bi 2 % fl-2013. Il-previżjoni għat-Turkija hija ta' 3,2 %, li jindika ritorn għar-rati għoljin ta' tkabbir wara tnaqqis relattiv fit-tkabbir fl-2012. Irkupru modest fil-Balkani tal-Punent mhuwiex garanzija għat-tkabbir sostenibbli u l-konverġenza. Għad hemm sfidi sinifikanti fil-pajjiżi kollha tat-tkabbir f'termini ta' riforma ekonomika, kompetittività u ħolqien tal-impjiegi: · Filwaqt li t-Turkija hija ekonomija tas-suq li tiffunzjona, l-ebda pajjiż tat-tkabbir mill-Balkani tal-Punent ma għandu dan l-istatus. · Is-sistemi tal-ġestjoni finanzjarja pubblika jeħtieġ li jiġu msaħħa b'mod sinifikanti sabiex jonqos ir-riskju tal-frodi u l-korruzzjoni. · L-istat tad-dritt jeħtieġ li jiġi mtejjeb b'mod sinifikanti sabiex jipprovdi ċertezza legali akbar għall-operaturi ekonomiċi u jżid il-fiduċja tal-investituri. · Ir-riformi strutturali jeħtieġ li jiġu prijoritizzati u l-kompetittività jeħtieġ li tissaħħaħ sabiex tiġi appoġġata l-konsolidazzjoni fiskali, jiġu indirizzati l-iżbilanċi esterni kbar u l-qgħad fil-pajjiżi kollha, li huwa f'medja ta' 20 % fil-Balkani tal-Punent. Hemm differenzi reġjonali konsiderevoli fil-pajjiżi, b'livelli ogħla ta' faqar fiż-żoni rurali. Approċċ ġdid huwa propost sabiex il-pajjiżi tat-tkabbir jiġu megħjuna sabiex l-ewwel jindirizzaw l-elementi fundamentali tal-ekonomija u jissodisfaw il-kriterji ekonomiċi. Il-pajjiżi se jiġu mistiedna jsaħħu l-politika ekonomika u l-governanza tagħha permezz ta' tħejjija kkoordinata ta' strateġija nazzjonali tar-riforma ekonomika li tikkonsisti f'żewġ elementi - programm makroekonomiku u fiskali u programm ta' riformi strutturali u kompetittività. Dawn se jiġu trattati t-tnejn li huma fid-djalogu bilaterali u multilaterali mal-pajjiżi: · Il-programm makroekonomiku u fiskali se jkompli jiġi indirizzat permezz tal-istrumenti eżistenti, jiġifieri l-Programmi Ekonomiċi ta' Qabel l-Adeżjoni għall-pajjiżi kandidati u l-Programmi Ekonomiċi u Fiskali għall-kandidati potenzjali. Sabiex isaħħaħ is-sorveljanza, il-Kunsill konġunt tal-ECOFIN mal-pajjiżi kandidati se jiġi mistieden jipprovdi gwida ta' politika aktar immirata permezz ta' rakkomandazzjonijiet speċifiċi għall-pajjiżi u jwettaq kull sena eżami tal-implimentazzjoni tal-politika, u ħarsa lura lejn xi jkun sar. · Bħala element ġdid, il-pajjiżi se jintalbu jiżviluppaw programmi ta' riforma strutturali u tal-kompetittività. Dawn il-programmi se jitħejjew b'mod parallel mal-programmi fiskali, iżda mbagħad se jiġu eżaminati fil-kuntest tal-korpi rilevanti tal-Ftehim ta' Stabbilizzazzjoni u Assoċjazzjoni, b'mod partikolari fl-oqsma tal-industrija, il-kompetizzjoni, is-suq intern, ir-riċerka, l-edukazzjoni, it-trasport, l-enerġija u l-ambjent. Minbarra dan, il-Kummissjoni se tuża r-rapporti tal-progress tal-ħarifa sabiex tagħti gwida ċara dwar ir-riformi meħtieġa sabiex jinkiseb aktar progress fit-twettiq tal-kriterji ekonomiċi. Il-Kummisjsoni se twettaq ukoll djalogu dwar il-ġestjoni finanzjarja pubblika mal-pajjiżi tat-tkabbir li, fost l-oħrajn se jappoġġa l-progress lejn it-twettiq tal-kriterji ekonomiċi. Il-pajjiżi se jkunu meħtieġa jħejju pjanijiet ta' azzjoni f'dan il-qasam li se jiġu mmonitorjati mill-Kummissjoni. Il-pogress lejn ġestjoni finanzjarja pubblika effettiva se jiftaħ ukoll il-possibilità ta' appoġġ baġitarju settorjali, kif stipulat fl-IPA II. Il-Kummissjoni se tkompli tavvanza b'dan l-approċċ f'kooperazzjoni mill-qrib mal-istituzzjonijiet finanzjarji internazzjonali rilevanti u se tipprovdi assistenza teknika reġjonali komprensiva għal dan il-għan. Ir-rakkomandazzjonijiet tal-Kummissjoni dwar il-kriterji ekonomiċi se joffru gwida dwar id-dimensjoni ta' din l-għajnuna teknika. Miżuri oħra li jsaħħu l-kompetittività, l-investimenti, it-tkabbir u l-impjiegi L-appoġġ tal-Kummissjoni għall-iżvilupp ekonomiku sostenibbli fil-Balkani tal-Punent imur lil hinn mill-istabbilizzazzjoni makroekonomika u l-kisba tal-istatus ta' ekonomija tas-suq li tiffunzjona. Sa mill-bidu tal-kriżi, il-Kummissjoni insistiet li jrid isir aktar sabiex tiġi indirizzata s-sitwazzjoni soċjoekonomika diffiċli, b'mod partikolari l-qgħad għoli. Il-Kummissjoni enfasizzat ukoll il-ħtieġa li jiġi appoġġat l-investiment fl-infrastruttura fil-Balkani tal-Punent. In-netwerks transfruntieri tat-trasport, l-enerġija u l-komunikazzjonijiet huma sottożviluppati. Fid-dawl tad-daqs tal-ekonomiji tal-Balkani tal-Punent, l-integrazzjoni aktar mill-qrib hija ta' importanza ewlenija. Il-kooperazzjoni ekonomika reġjonali ġiet rikonoxxuta bħala opportunità għat-tkabbir u bażi għall-kooperazzjoni politika u r-relazzjonijiet tajbin bejn il-ġirien. Il-liberalizzazzjoni ppjanata tas-servizzi fiż-Żona tal-Kummerċ Ħieles tal-Ewropa Ċentrali (CEFTA) tkompli tappoġġa dan l-għan. L-iżvilupp tal-kapital uman u fiżiku fiż-żoni rurali u l-adozzjoni ulterjuri ta' standards tal-UE fis-settur agroalimentari se jikkontribwixxu għall-kompetittività tas-settur agrikolu reġjonali. Il-Kummissjoni diġà bdiet djalogu ġdid dwar il-programmi tal-impjiegi u r-riforma soċjali mat-Turkija u s-Serbja. Se jsegwu djalogi ma' dik li kienet ir-Repubblika Jugoslava tal-Maċedonja u mal-Montenegro. Is-sitwazzjoni soċjoekonomika fil-kandidati potenzjali hija aktar diffiċli milli fil-pajjiżi kandidati u se jkun meħtieġ appoġġ addizzjonali sabiex timbena l-kapaċità amministrattiva u tiġi ffaċilitata l-parteċipazzjoni fil-proċess il-ġdid. Il-kandidati potenzjali se jiġu gradwalment mistiedna għad-djalogu l-ġdid. Se tiġi pprogrammata assistenza teknika komprensiva fl-2014, b'enfasi fuq il-kandidati potenzjali. Bil-għan li jitnaqqas id-distakk fil-ħiliet u li jittejbu s-sistemi edukattivi, il-Kummissjoni se tkompli tiżviluppa l-pjattaforma tal-Balkani tal-Punent dwar l-edukazzjoni u t-taħriġ. Taħt il-patroċinju tal-Kunsill tal-Kooperazzjoni Reġjonali (RCC), il-gruppi reġjonali stabbiliti taħt l-aġenda ta' Salonika bdew jindirizzaw il-prijoritajiet tal-Ewropa 2020. Qiegħda tissawwar strateġija Reġjonali 2020. Irid isir aktar sabiex jiżdiedu l-kuxjenza u l-kapaċità tal-gruppi reġjonali li bħalissa huma mxerrda sabiex ikunu jistgħu jwettqu evalwazzjonijiet regolari tal-pari u joħorġu rakkomandazzjonijiet. L-RCC se jkun jenħtieġlu jiżviluppa mekkaniżmu ta' monitoraġġ pubbliku. Ir-riżultati mill-gruppi u l-mekkaniżmu ta' monitoraġġ se jiġu segwiti mill-Kummissjoni fid-djalogu ekonomiku tagħha u fil-proċess tal-ipprogrammar tal-IPA. Riformi li jwasslu għat-twettiq tal-kriterji ekonomiċi wkoll se jkunu appoġġati mill-Qafas tal-Investiment tal-Balkani tal-Punent (WBIF). Il-WBIF għandu rwol dejjem aktar importanti li jgħin fit-tħejjija u l-appoġġ ta' dawk l-investimenti li huma l-aktar meħtieġa biex jissaħħu t-tkabbir u l-impjiegi. Bil-WBIF, il-Kummissjoni, donaturi bilaterali u istituzzjonijiet finanzjarji internazzjonali qed jappoġġaw EUR 4 biljun f'investimenti kull sena fit-trasport, l-enerġija, l-ambjent, it-tibdil fil-klima, is-settur soċjali u s-settur privat / l-iżvilupp tal-SMEs, fejn il-Kummissjoni qiegħda tikkofinanzja pjattaforma tal-SMEs tal-Balkani tal-Punent immirata sabiex jittejjeb l-aċċess għall-finanzi għall-SMEs permezz ta' garanziji u kapital tar-riskju. It-titjib tal-interkonnessjoni tat-trasport u l-enerġija bejn l-UE u l-pajjiżi tat-tkabbir se jkun prijorità ewlenija għall-promozzjoni tat-tkabbir ekonomiku sostenibbli, l-impjiegi, il-kummerċ u l-iskambji kulturali. Il-Kummissjoni tenfasizza l-importanza ta' żvilupp ulterjuri tal-infrastuttura Trans-Ewropea tal-enerġija u kooperazzjoni mal-Komunità tal-Enerġija. It-Trattat dwar il-Komunità tat-Trasport li se jsir dalwaqt se jippromwovi l-integrazzjoni tas-swieq u l-infrastruttura tat-trasport bl-art filwaqt li jgħin lill-pajjiżi tal-Balkani tal-Punent jimplimentaw l-istandards tat-trasport bl-art tal-UE. Il-Kummissjoni rrieżaminat in-Netwerks Trans-Ewropej tal-UE fil-qasam tat-trasport (TEN-T) u l-enerġija (TEN-E) bil-għan li ttejjeb il-konnessjonijiet mal-pajjiżi koperti mill-politiki tat-tkabbir u l-viċinat. F'dan is-sens, il-Kummissjoni adottat lista ta' Proġetti ta' Interess Komuni (PCIs) għall-iżvilupp ta' infrastruttura tal-enerġija trans-Ewropea. Lista ta' Proġetti ta' interess tal-Komunità tal-Enerġija (PECIs) għandha tiġi adottata mill-Kunsill Ministerjali li jmiss tal-Komunità tal-Enerġija. Il-kooperazzjoni mat-Turkija se tissaħħaħ, mhux l-anqas fid-dawl tal-pożizzjoni strateġika tagħha u l-potenzjal bħala ċentru tal-enerġija. Fl-2013, it-Turkija rratifikat il-Ftehim tal-Pajplajn Trans-Anatoljan li għandu l-għan li jingħaqad mal-Pajplajn Trans-Adrijatiku, u jwassal il-gass naturali lill-UE mill-Kaspju permezz tat-Turkija. F'dan il-kuntest, it-tisħiħ tal-kooperazzjoni tal-enerġija UE-Turkija, kif ukoll il-progress rilevanti fin-negozjati tal-adeżjoni jkomplu jiffaċilitaw aktar progress lejn l-interkonnessjoni u l-integrazzjoni tas-swieq tal-enerġija tal-UE u t-Turkija. Il-Kummissjoni qiegħda tistenna b'interess evalwazzjoni tal-Bank Dinji li teżamina l-Unjoni Doganali UE-Turkija. Din l-evalwazzjoni, ikkuntrattata mill-Kummissjoni Ewropea, se tagħmel rakkomandazzjonijiet dwar it-titjib tal-funzjonalità tagħha u t-twessigħ possibbli tal-ambitu tagħha. Sabiex tappoġġa x-xogħol dwar l-isfidi msemmija hawn fuq, il-Kummissjoni sejra: - Tistieden lill-pajjiżi tat-tkabbir sabiex iħejju strateġija nazzjonali ta' riforma ekonomika li tikkonsisti f'żewġ elementi - il-programm makroekonomiku u fiskali eżistenti u programm ġdid ta' riformi strutturali u kompetittività. Il-proċess se jirriżulta f'rakkomandazzjonijiet speċifiċi għall-pajjiżi u gwida ċara dwar l-azzjonijiet meħtieġa sabiex jiksbu aktar progress lejn li jsiru ekonomija tas-suq li tiffunzjona sabiex itejbu l-kompetittività. - Tniedi djalogu mal-pajjiżi dwar ir-rekwiżiti neċessarji sabiex jiġu ssodisfati l-istandards tal-ġestjoni finanzjarja pubblika, fejn titħejja t-triq għal appoġġ possibbli mill-baġit tal-IPA. - Tipprovdi assistenza teknika komprensiva f'kooperazzjoni mill-qrib ma' organizzazzjonijiet internazzjonali oħra. Matul il-perjodu 2007-2013, sa EUR 190 miljun f'għajnuna ta' qabel l-adeżjoni ġew ipprovduti sabiex jissaħħu l-kapaċitajiet istituzzjonali tal-gvernijiet f'oqsma bħall-ġestjoni tal-fondi pubbliċi, il-politika ekonomika u fiskali u l-istatistika, flimkien mal-kapaċitajiet istituzzjonali tal-banek nazzjonali. Permezz tal-IPA II, il-Kummissjoni se tkompli tappoġġa r-riformi li jwasslu għat-twettiq tal-kriterji ekonomiċi u l-iżvilupp soċjoekonomiku, inkluż permezz tal-Qafas ta' Investiment tal-Balkani tal-Punent (WBIF), fejn se tipprijoritizza t-titjib fl-interkonnessjoni tat-trasport u l-enerġija bejn l-UE u l-pajjiżi tat-tkabbir, u tipprovdi assistenza teknika sabiex tappoġġa l-governanza ekonomika, id-djalogu dwar l-impjiegi u l-kwistjonijiet soċjali, l-objettivi tal-RCC dwar strateġija reġjonali tal-2020, u l-agrikoltura u l-iżvilupp rurali. b) L-istat tad-dritt L-istat tad-dritt huwa valur fundamentali li fuqu twaqqfet l-UE. Il-ħarsien tal-valuri, bħall-istat tad-dritt, huwa dak li l-Unjoni Ewropea ssawret biex tagħmel, mit-twelid tagħha sal-aħħar kapitoli fit-tkabbir. L-istat tad-dritt jibqa' prijorità għall-UE u huwa fil-qalba tal-proċess tal-adeżjoni, pilastru ewlieni tal-kriterji politiċi ta' Kopenħagen. Pajjiżi li jkunu jaspiraw li jidħlu fl-Unjoni jenħtiġilhom jistabbilixxu u jippromwovu minn stadju bikri l-funzjonament tajjeb tal-istituzzjonijiet ta' bażi neċessarji biex jiġi assigurat l-istat tad-dritt. L-istat tad-dritt jappoġġa l-ambjent tan-negozju, jipprovdi ċertezza legali għall-operaturi ekonomiċi u jistimula l-investiment, it-tkabbir u l-impjiegi. Il-ġlieda kontra l-kriminalità organizzata u l-korruzzjoni hija fundamentali sabiex tiġi miġġielda l-infiltrazzjoni tas-sistemi politiċi, legali u ekonomiċi. Fil-biċċa l-kbira tal-pajjiżi tat-tkabbir, hemm ħtieġa għal riformi ġudizzjarji inklużivi, trasparenti u ambizzjużi bil-għan li jiġu żgurati sistemi ġudizzjarji indipendenti, imparzjali, effiċjenti u responsabbli. Attenzjoni partikolari hija meħtieġa għall-ħatra u l-evalwazzjoni tal-imħallfin u l-proċeduri dixxiplinari tagħhom. Hemm ukoll ħtieġa li jiġu stabbiliti oqfsa aktar b'saħħithom biex jiġu miġġielda l-korruzzjoni u l-kriminalità organizzata, li għadhom kwistjoni ta' tħassib serju f'bosta pajjiżi tat-tkabbir. Huma meħtieġa sforzi sabiex jiġi żgurat rekord sostnut ta' riżultati sostanzjali f'dan il-qasam fuq il-bażi ta' investigazzjoni, prosekuzzjoni u sentenzi tal-qorti effiċjenti, effettivi u imparzjali fil-każijiet fil-livelli kollha, inkluża l-korruzzjoni f'livelli għolja. Il-proċess tal-liberalizzazzjoni tal-viżi inċentiva lill-pajjiżi tal-Balkani tal-Punent biex jieħdu passi sostanzjali sabiex jirriformaw dawk l-aspetti relatati l-aktar mill-qrib mal-proċess tal-liberalizzazzjoni tal-viżi. Dawk ir-riformi saħħu l-governanza interna. Il-pajjiżi jenħtiġilhom li jżidu l-isforzi tagħhom sabiex jikkonsolidaw dawk ir-riformi u jimplimentaw miżuri sabiex jimpedixxu l-abbuż tas-sistema liberalizzata tal-viżi kif indikat u rrakkomandat mill-Kummissjoni fir-rapporti tal-monitoraġġ ta wara l-liberalizzazzjoni tal-viżi. Il-Kummissjoni se tippreżenta r-raba' rapport ta' dan it-tip sa tmiem l-2013. Il-kwistjonijiet tal-migrazzjoni u l-ġestjoni tal-fruntieri se jkomplu jiġu indirizzati f'fora xierqa, bħall-qafas tal-SAA, u inkluż fil-Kapitolu 24 dwar il-ġustizzja, il-libertà u s-sigurtà. Qed jiġi implimentat approċċ ġdid għan-negozjati tal-adeżjoni dwar il-ġudikatura u d-drittijiet fundamentali u l-ġustizzja, il-libertà u s-sigurtà. Fuq il-bażi tal-lezzjonijiet li ttieħdu, l-approċċ il-ġdid jintroduċi l-ħtieġa li jiġu żviluppati rekords ta' implimentazzjoni tar-riformi matul il-proċess. L-indirizzar ta' dawn il-kwistjonijiet kmieni fin-negozjati jagħti żmien massimu lill-pajjiżi tat-tkabbir sabiex jiżguraw li r-riformi jkollhom għeruq fondi u jkunu irreversibbli. L-approċċ il-ġdid qed jiġi applikat fin-negozjati mal-Montenegro, li pprepara pjanijiet ta' azzjoni komprensivi bħala bażi tan-negozjati tal-ftuħ dwar dawn il-kapitoli. Wara l-istedina tal-Kunsill Ewropew f'Ġunju 2013, l-approċċ il-ġdid qed jiġi integrat b'mod sħiħ fil-qafas ta' negozjar għas-Serbja u l-eżami analitiku tal-Kapitoli 23 u 24 jinsab għaddej. L-istat tad-dritt huwa wkoll tema ewlenija fir-relazzjonijiet tal-UE mal-pajjiżi l-oħra tat-tkabbir. Id-Djalogu ta' Livell Għoli dwar l-Adeżjoni tal-Kummissjoni ma' dik li kienet ir-Repubblika Jugoslava tal-Maċedonja qed ikompli jindirizza kwistjonijiet tal-istat tad-dritt. Numru ta' prijoritajiet ewlenin tal-Opinjoni tal-Kummissjoni tal-2010 li tistabbilixxi l-kundizzjonijiet għall-ftuħ tan-negozjati tal-adeżjoni mal-Albanija jirrigwardaw l-istat tad-dritt. Il-Kummissjoni tappoġġa r-riforma ġudizzjarja permezz tad-Djalogu Strutturat dwar il-Ġustizzja tagħha mal-Bosnja-Ħerżegovina u wkoll qiegħda twettaq Djalogu Strutturat dwar l-Istat tad-Dritt mal-Kosovo, b'enfasi fuq il-ġlieda kontra l-kriminalità organizzata u l-korruzzjoni u riforma tal-ġudikatura. L-istat tad-dritt huwa wkoll prijorità fl-aġenda pożittiva mat-Turkija. Sabiex tappoġġa x-xogħol dwar l-isfidi msemmija hawn fuq, il-Kummissjoni sejra: - Timplimenta approċċ ġdid għall-kapitoli dwar il-ġudikatura u d-drittijiet fundamentali u dwar il-ġustizzja, il-libertà u s-sigurtà mal-Montenegro u s-Serbja u tkompli tipprijoritizza l-istat tad-dritt permezz ta' djalogi mmirati mal-pajjiżi l-oħra tat-tkabbir. - Tiżgura l-koordinazzjoni mal-aġenziji Ewropej rilevanti (b'mod partikolari l-Europol, il-Eurojust u l-Frontex) u tinkoraġġixxi l-kooperazzjoni msaħħa bejn dawn l-aġenziji u l-pajjiżi tat-tkabbir, inkluża l-konklużjoni ta' ftehimiet operattivi mal-Europol. - Issaħħaħ l-appoġġ għal riformi relatati mal-istat tad-dritt permezz tal-IPA II fuq il-livell kemm nazzjonali kif ukoll reġjonali, sabiex jiġu integrati r-riformi f'dawn l-oqsma ewlenin u sabiex jiġi żgurat skambju effettiv tal-aħjar prattika fit-twaqqif ta' rekords fil-ġlieda kontra l-kriminalità organizzata u l-korruzzjoni. Fil-perjodu 2007-2013, aktar minn EUR 800 miljun f'għajnuna ta' qabel l-adeżjoni ġiet ipprovduta sabiex jittejbu s-settur tal-ġustizzja, l-indipendenza tal-ġudikatura, il-ġlieda kontra l-korruzzjoni u l-kriminalità organizzata, kif ukoll il-ġestjoni u s-sigurtà tal-fruntieri. Permezz tal-IPA II, se jiġu żviluppati strateġiji tas-setturi b'enfasi partikolari fuq l-iżvilupp ta' ġudikaturi indipendenti, effiċjenti u professjonali u l-appoġġ għall-iżvilupp ta' qafas b'saħħtu fil-livell nazzjonali u reġjonali u rekord ta' implimentazzjoni fil-ġlieda kontra l-kriminalità organizzata u l-korruzzjoni. Dan jinkludi miżuri ta' prevenzjoni u l-għoti lill-korpi tal-infurzar tal-liġi ta' għodod legali u investigattivi effettivi, b'mod partikolari l-kapaċità li jwettqu investigazzjonijiet finanzjarji. c) Il-funzjonament tal-istituzzjonijiet li jiggarantixxu d-demokrazija Il-kriterji politiċi ta' Kopenħagen jirrikjedu li l-pajjiżi kandidati jiksbu l-istabbiltà tal-istituzzjonijiet li jiggarantixxu d-demokrazija. Il-funzjonament tajjeb tal-istituzzjonijiet ta' bażi huwa vitali, kemm il-parlament nazzjonali, kif ukoll il-gvern jew l-amministrazzjoni pubblika. It-trasparenza, ir-responsabbiltà u l-effikaċja tal-istituzzjonijiet u l-amministrazzjonijiet pubbliċi, inkluża enfasi akbar fuq il-ħtiġijiet taċ-ċittadini u l-impriżi, jeħtieġ li jiġu prijoritizzati fil-biċċa l-kbira tal-pajjiżi tat-tkabbir. Jeħtieġ li jsir aktar sabiex tissaħħaħ id-demokrazija parteċipatorja u jiġu stabbiliti pjattaformi nazzjonali għal riformi relatati mal-UE li jibnu kunsens fost il-partijiet differenti u s-soċjetà aktar wiesgħa sabiex jappoġġaw ir-riformi l-kbar meħtieġa. Il-pajjiżi jenħtiġilhom ukoll li jsibu bilanċ xieraq bejn il-gvern ċentrali, reġjonali u lokali li jappoġġa bl-aħjar mod l-implimentazzjoni tar-riformi u l-forniment tas-servizzi liċ-ċittadini. Ir-rwol tal-awtoritajiet reġjonali u lokali fil-proċess tal-allinjament tal-UE u l-applikazzjoni eventwali tar-regoli tal-UE huwa wkoll ta' importanza ewlenija. L-istituzzjonijiet demokratiċi għadhom fraġli f'numru ta' pajjiżi tat-tkabbir. Il-kultura ta' bini ta' kunsens hija nieqsa, u r-rwol tal-parlamenti nazzjonali għadu mhux żviluppat biżżejjed. Id-demokrazija titlob aktar milli biss li jsiru elezzjonijiet liberi u ġusti. Hija tfisser istituzzjonijiet b'saħħithom u responsabbli u proċessi parteċipatorji, mibnija madwar parlamenti nazzjonali. L-iskrutinju parlamentari huwa sikwit imnawwar mill-użu żejjed ta' proċeduri ta' urġenza għal-leġiżlazzjoni, sistemi u proċeduri dgħajfa ta' kumitati parlamentari u konsultazzjoni insuffiċjenti mal-partijiet ikkonċernati, b'input minimu mill-esperti. L-elezzjonijiet bosta drabi huma perċepiti bħala opportunità biex jinkiseb kontroll politiku tal-istituzzjonijiet tal-istat li jmur ħafna aktar 'il bogħod mit-trasferiment normali leġittimu tal-poter politiku assoċjat ma' bidla fl-amministrazzjoni. F'bosta każijiet, saħansitra pożizzjonijiet li jinsabu relattivament fil-baxx fil-ġerarkija tal-amministrazzjoni pubblika jiġu ppolitiċizzati. Dan jimmina l-kapaċità u wkoll ir-responsabbiltà tal-amministrazzjonijiet. Ir-riforma tal-amministrazzjoni pubblika hija vitali, inkluża l-professjonalizzazzjoni u d-depolitiċizzazzjoni tas-servizz ċivili. Li jiġu integrati sew il-prinċipji meritokratiċi, li tiġi indirizzata l-korruzzjoni u jiġu żgurati proċeduri amministrattivi adegwati, flimkien mar-rispett għar-riżorsi umani, huwa ta' importanza fundamentali. Is-soċjetà ċivili u ċ-ċittadini u b'mod partikolari ż-żgħażagħ huma ta' sikwit marġinalizzati mill-politikà ta' kuljum. Id-djalogu bejn dawk li jieħdu d-deċiżjonijiet u l-partijiet ikkonċernati jeħtieġ li jiġi żviluppat aktar. L-għoti tas-setgħa lis-soċjetà ċivili huwa komponent kruċjali f'kull sistema demokratika. Dan isaħħaħ ir-responsabbiltà politika u l-koeżjoni soċjali, japprofondixxi l-fehim u l-inkussività tar-riformi relatati mal-adeżjoni, u jappoġġa r-rikonċiljazzjoni f'soċjetajiet maqsuma mill-kunflitti. F'xi każijiet, jeħtieġ li jiġi żviluppat ambjent li joffri aktar appoġġ u possibiltajiet, li jtejjeb il-kundizzjonijiet għad-djalogu dwar il-politiki u l-kontribut mhux partiġġan fil-proċess tat-teħid tad-deċiżjonijiet, appoġġat minn statistika ta' kwalità tajba pprovduta minn korpi nazzjonali indipendenti tal-istatistika. L-indipendenza u l-effikaċja tal-korpi ewlenin bħall-ombudsman u l-istituzzjonijiet tal-awditjar tal-istat jeħtieġ li jiġu żgurati u r-rakkomandazzjonijiet tagħhom jeħtieġ li jiġu segwiti b'mod xieraq. Sabiex tappoġġa x-xogħol dwar l-isfidi msemmija hawn fuq, il-Kummissjoni sejra: - Taħdem b'mod aktar intensiv ma' organizzazzjonijiet internazzjonali bħall-Kunsill tal-Ewropa, l-OSCE/ODIHR u l-OECD (SIGMA) sabiex tappoġġa r-riforma elettorali u parlamentari; tkompli tippromwovi l-kooperazzjoni interparlamentari bejn il-parlamenti nazzjonali tar-reġjun u dawk tal-Istati Membri tal-UE u l-Parlament Ewropew. - Iżżid il-prijorità li tagħti lir-riforma tal-amministrazzjoni pubblika fil-proċess tal-adeżjoni, b'enfasi partikolari fuq it-trasparenza, id-depolitiċizzazzjoni u l-proċessi ta' reklutaġġ meritokratiċi. - Iżżid l-enfasi fuq is-soċjetà ċivili, inkluż il-bini tal-kapaċitajiet u tinkoraġġixxi l-ħolqien ta' ambjent favorevoli għall-iżvilupp tiegħu u involviment akbar tal-partijiet interessati fir-riformi, inkluż permezz ta' trasparenza akbar tal-azzjoni u l-infiq tal-gvern; - Tippromwovi parteċipazzjoni wiesgħa fil-proċess tal-adeżjoni, fejn tibni fuq l-eżempju pożittiv tal-Montenegro, u tinkoraġġixxi trasparenza massima fl-ittrattar ta' dokumenti rilevanti. Fil-perjodu 2007-2013, aktar minn EUR 30 miljun f'għajnuna ta' qabel l-adeżjoni ġew ipprovduti sabiex tissaħħaħ, fost affarijiet oħra, il-kapaċità tal-assemblej parlamentari nazzjonali, l-ombudsmen u l-istituzzjonijiet nazzjonali tal-awditjar. Fl-istess perjodu, l-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili ġew appoġġati bi kważi EUR 190 miljun mill-IPA, u wkoll b'aktar minn EUR 35 miljun mill-Istrument Ewropew għad-Demokrazija u d-Drittijiet tal-Bniedem (EIDHR). Permezz tal-IPA II, il-Kummissjoni se tappoġġa t-tisħiħ tal-istituzzjonijiet demokratiċi, il-governanza tajba, inklużi l-ombudsmen, u r-riforma tal-amministrazzjoni pubblika, inklużi proġetti ta' ġemellaġġ fl-oqsma msemmija hawn fuq. Il-Kummissjoni se tesplora wkoll għażliet sabiex tagħti s-setgħa u tkompli tappoġġa l-ġenerazzjoni li jmiss ta' dawk li jsawru l-politika, uffiċjali pubbliċi u mexxejja, inkluż permezz ta' programmi ta' żjajjar aktar immirati u skema possibbli ta' boroż ta' studju tal-UE. Il-Kummissjoni se tkompli wkoll tappoġġa l-bini tal-kapaċità tas-soċjetà ċivili, inkluż permezz tal-Faċilità tas-Soċjetà Ċivili, u tipprovdi rwol imsaħħaħ għas-soċjetà ċivili fl-ipprogrammar strateġiku tal-IPA II. d) Drittijiet fundamentali Id-drittijiet ċivili, politiċi, soċjali u ekonomiċi, kif ukoll id-drittijiet ta' persuni li jiffurmaw parti minn minoranzi huma kwistjonijiet sinifikanti fil-biċċa l-kbira tal-pajjiżi tat-tkabbir. Id-drittijiet fundamentali huma b'mod ġenerali garantiti bil-liġi fil-pajjiżi tat-tkabbir iżda f'bosta każijiet mhumiex implimentati fil-prattika. Jeħtieġ li jsir aktar biex tittejjeb il-pożizzjoni tan-nisa u biex tiġi żgurata l-ugwaljanza bejn is-sessi, biex jiġu implimentati d-drittijiet tat-tfal u appoġġati n-nies b'diżabilità. F'numru ta' pajjiżi tat-tkabbir, il-libertà tal-espressjoni għadha kwistjoni ta' tħassib serju. Il-minoranzi etniċi, b'mod partikolari r-Roma, jaffaċċaw ħafna diffikultajiet, minkejja l-eżistenza ta' oqfsa legali li jappoġġaw id-drittijiet tagħhom. Huwa importanti li jiġi kkonsolidat qafas koerenti dwar il-ġlieda kontra ċerti forom u espressjonijiet ta' razziżmu u ksenofobija f'oqsma bħall-midja awdjoviżiva, l-isport, il-politika, l-edukazzjoni u l-internet. Id-diskriminazzjoni abbażi tal-orjentazzjoni sesswali hija wkoll imxerrda. Dawn il-gruppi vulnerabbli jaffaċċaw ukoll ostilità mis-soċjetà li tista' tieħu l-forma ta' diskors ta' mibegħda, vjolenza u intimidazzjoni. Fil-Komunikazzjoni ta' din is-sena, il-Kummissjoni qed tqiegħed enfasi partikolari fuq il-libertà tal-espressjoni, is-sitwazzjoni tar-Roma, u l-pożizzjoni tal-persuni LGBTI. Il-Kummissjoni qiegħda taħdem mill-qrib dwar dawn il-kwistjonijiet tad-drittijiet fundamentali mal-organizzazzjonijiet internazzjonali u reġjonali rilevanti, b'mod partikolari l-Kunsill tal-Ewropa u l-OSCE. Il-Kummissjoni tipproponi li l-pajjiżi kandidati jipparteċipaw bħala osservaturi fl-Aġenzija tad-Drittijiet Fundamentali tal-UE, biex jiġu appoġġati l-isforzi tagħhom sabiex jiġi żgurat rispett sħiħ tad-drittijiet fundamentali. - Libertà tal-espressjoni Il-Kummissjoni qiegħda tipprijoritizza l-libertà tal-espressjoni u l-midja fil-proċess tal-adeżjoni mal-UE u fl-appoġġ finanzjarju u tekniku tagħna. F'Ġunju 2013, il-Kummissjoni flimkien mal-Parlament Ewropew organizzat konferenza Speak-Up!2 li ġabet flimkien mijiet ta' partijiet interessati ewlenin mill-midja, is-soċjetà ċivili u l-awtoritajiet nazzjonali. Il-pajjiżi tat-tkabbir huma kkaratterizzati fil-biċċa l-kbira tal-każijiet minn xenarji tal-midja li huma pluralistiċi. Madankollu, il-konferenza Speak-Up!2 kkonfermat li numru ta' sfidi importanti jeħtieġu li jiġu indirizzati b'mod urġenti. Każijiet ta' vjolenza u intimidazzjoni kontra l-ġurnalisti huma problema li għadha għaddejja, u dan iwassal għal awtoċensura. Jeħtieġ li l-awtoritajiet iżidu l-isforzi tagħhom fl-investigazzjoni ta' każijiet ġodda u tal-passat u jaraw li jiġu imposti sanzjonijiet dissważivi kontra min wettaqhom. Permezz tad-dekriminalizzazzjoni tad-defamazzjoni, ittieħed pass importanti lejn il-protezzjoni tal-ġurnaliżmu liberu u kritiku fix-xlokk tal-Ewropa. Madankollu, il-prosekuzzjonijiet tal-ġurnalisti għadhom għaddejjin. Hemm il-ħtieġa li l-ġudikatura tiġi żviluppata u mħarrġa sabiex jiġi evitat l-abbuż tal-poter tal-istat. L-interferenza politika mal-libertà tal-midja għadha kwistjoni ta' tħassib serju. Huma meħtieġa aktar sforzi biex tiġi żgurata l-indipendenza politika u finanzjarja tax-xandara tas-servizz pubbliku fil-Balkani tal-Punent. L-aħjar mod biex dan ikun assigurat huwa li jkun hemm finanzjament sostenibbli u regoli trasparenti għall-appuntar ta' membri tal-bordijiet u impenn nazzjonali b'saħħtu għar-riformi meħtieġa. Fil-biċċa l-kbira tal-pajjiżi tat-tkabbir, l-aġenziji regolatorji mhumiex qed jiffunzjonaw b'mod sodisfaċenti. Minbarra dan, ma hemmx awtoregolamentazzjoni tal-midja funzjonali u l-fornituri tal-midja jeħtieġu li jagħmlu sforz akbar sabiex itejbu l-governanza interna tagħhom. Hemm ukoll il-ħtieġa li tiġi indirizzata l-pressjoni ekonomika informali fuq il-midja, inkluż permezz tat-trasparenza tas-sjieda tal-midja, fejn tiġi evitata l-konċentrazzjoni żejda tagħha u regoli trasparenti dwar l-akkwist tar-riklamar tal-gvern. Il-liġijiet tax-xogħol għandhom ukoll jiġu implimentati kif suppost fil-fornituri tal-midja. Sabiex tappoġġa l-ħidma dwar dawn l-isfidi, il-Kummissjoni se tagħmel dan li ġej: - Tippromwovi l-libertà tal-espressjoni u l-midja u tenfasizza l-importanza tagħha għas-sħubija fl-UE permezz tad-djalogi politiċi regolari tagħna mal-pajjiżi tat-tkabbir. - Tiżgura li l-libertà tal-espressjoni u l-midja huma konsistentement indirizzati bħala prijorità permezz tal-Kapitolu 23 ġudikatura u drittijiet fundamentali u l-Kapitolu 10 dwar is-soċjetà tal-informazzjoni u l-midja. - Tagħti premju għall-eċċellenza fil-ġurnaliżmu investigattiv sa mill-2014. Fil-perjodu 2007-2013, aktar minn EUR 27 miljun f'għajnuna ta' qabel l-adeżjoni ġew ipprovduti sabiex jgħinu lill-pajjiżi jindirizzaw l-isfidi relatati mal-libertà tal-espressjoni. Permezz tal-IPA II, il-Kummissjoni se tiżviluppa viżjoni fit-tul tal-assistenza finanzjarja tal-UE dwar il-libertà tal-espressjoni, u wkoll taħdem flimkien mal-imsieħba ewlenin (pereżempju, il-Kunsill tal-Ewropa, l-OSCE, l-OECD). - Roma Hemm madwar 10 sa 12-il miljun Roma fl-Ewropa, li madwar erba' miljuni minnhom jinsabu fit-Turkija, u miljun minnhom jinsabu fil-Balkani tal-Punent. Madwar l-Ewropa, is-sitwazzjoni tal-biċċa l-kbira tal-komunitajiet Roma hija kwistjoni ta' tħassib serju. Ir-Roma huma sikwit vittmi ta' razziżmu, diskriminazzjoni u esklużjoni soċjali u jgħixu f'faqar kbir, u huma nieqsa minn aċċess suffiċjenti għall-kura tas-saħħa, l-edukazzjoni u t-taħriġ, l-akkomodazzjoni u l-impjiegi. Fid-dawl tal-kundizzjonijiet diffiċli li jaffaċċaw, numri sinifikanti minnhom iħallu r-reġjun u jfittxu asil f'numru ta' pajjiżi tal-UE. Il-biċċa l-kbira ta' dawn il-pretensjonijiet fl-aħħar mill-aħħar ma jirnexxux. Is-sitwazzjoni mhix sostenibbli. Sa mill-2011, ġie stabbilit fil-livell tal-UE qafas għall-Istrateġiji Nazzjonali tal-Integrazzjoni tar-Roma. B'enfasi fuq it-tnaqqis tal-faqar, l-esklużjoni soċjali u d-diskriminazzjoni kontra r-Roma, l-għanijiet u l-prinċipji ta' dan il-qafas huma daqstant ieħor rilevanti għall-pajjiżi tat-tkabbir, fejn ħafna aktar jeħtieġ li jsir sabiex tiġi ffaċilitata l-inklużjoni soċjali u ekonomika tar-Roma u biex jiġu żviluppati u żgurati implimentazzjoni, segwitu u monitoraġġ adegwati tal-istrateġiji nazzjonali tar-Roma. L-inklużjoni tar-Roma jeħtieġ li ssir prijorità nazzjonali, mhux biss fid-dokumenti ta' strateġija iżda fl-impenn fid-dinja reali, b'miżuri sabiex jiżdied l-aċċess għall-edukazzjoni, jiġi xprunat l-impjieg u jiżdiedu l-kundizzjonijiet tas-saħħa u tal-akkomodazzjoni, b'mod partikolari sabiex jġi żgurat aċċess għall-utilitajiet pubbliċi bħall-ilma u l-elettriku. Il-kwistjoni tad-dokumentazzjoni ċivili u r-reġistrazzjoni tar-Roma jeħtieġ li tiġi indirizzata. L-inklużjoni tar-Roma tibqa' objettiv ewlieni u se tkun sfida politika dejjem akbar jekk ma titteħidx azzjoni aktar b'saħħitha. Huwa meħtieġ appoġġ ikkoordinat ibbażat fuq rieda politika qawwija fil-livelli kollha, b'mod partikolari minn awtoritajiet muniċipali u gvernijiet nazzjonali fil-pajjiżi kkonċernati, kif ukoll bidla fil-mod ta' ħsieb fost il-popolazzjonijiet maġġoritarji. Il-mexxejja tar-Roma wkoll jeħtieġ li jagħmlu l-parti tagħhom, billi jippromwovu rata ogħla ta' reġistrazzjoni ċivili, billi jaraw li jkun hemm parteċipazzjoni fl-edukazzjoni obbligatorja u billi jillimitaw il-fluss ta' dawk li jfittxu l-ażil. L-awtoritajiet lokali jeħtieġ li jkunu lesti li jinfurzaw l-attendenza u jindirizzaw ir-reżistenza mill-popolazzjonijiet maġġoritarji għall-edukazzjoni konġunta, inkluż billi jorbtu l-ħlasijiet tal-assistenza soċjali mal-attendenza fl-iskejjel. Il-Kummissjoni qiegħda taħdem mill-qrib ma' kull wieħed mill-pajjiżi tat-tkabbir sabiex teżamina l-progress fl-implimentazzjoni ta' impenji ta' importanza ewlenija meħuda sabiex tiġi promossa l-inklużjoni ulterjuri tal-komunità tar-Roma. Il-koerenza tal-appoġġ għar-Roma fil-pajjiżi tat-tkabbir max-xogħol li qed isir fil-livell tal-UE jeħtieġ li tiġi msaħħa. Sabiex tappoġġa x-xogħol dwar l-isfidi msemmija hawn fuq, il-Kummissjoni sejra: - Tappoġġa u tinkoraġġixxi l-laqgħat nazzjonali ta' segwitu għas-seminars tal-2011; b'monitoraġġ rigoruż tal-implimentazzjoni tal-konklużjonijiet operattivi permezz ta' kumitati tal-monitoraġġ tal-pajjiżi. - Iżżid u timmira aħjar il-finanzjament tal-IPA permezz ta' "faċilità" tar-Roma sabiex jiġu ffinanzjati miżuri miftehma fis-seminars nazzjonali, b'kooperazzjoni mtejba ma' organizzazzjonijiet internazzjonali oħra. - Torganizza konferenza dwar ir-Roma fi Brussell fl-2014 dwar id-direzzjoni futura, li tinkludi l-għoti ta' premjijiet lil NGOs għal proġetti innovattivi u ta' suċċess għall-inklużjoni tar-Roma. Fil-perjodu 2007-2013, aktar minn EUR 100 miljun f'għajnuna ta' qabel l-adeżjoni ġew ipprovduti sabiex jappoġġaw l-inklużjoni soċjali u l-integrazzoni tar-Roma fil-pajjiżi tat-tkabbir, inkluża l-akkomodazzjoni. Permezz tal-IPA II, il-Kummissjoni se timmira aħjar il-fondi u ssaħħaħ il-kooperazzjoni strateġika mal-partijiet interessati esterni, filwaqt li tidentifika l-aħjar prattiki u tibni fuqhom. Il-proġetti li jkollhom impatt dirett fuq il-ħajjiet tal-persuni Roma individwali se jiġu prijoritizzati, b'enfasi partikolari fuq l-edukazzjoni u l-inklużjoni soċjali. - Persuni leżbjani, omosesswali, bisesswali, transġeneru u intersesswali (LGBTI) L-omofobija, id-diskriminazzjoni u r-reati tal-mibegħda abbażi tal-orjentazzjoni sesswali u l-identità tal-ġeneru għadhom fenomeni mifruxa ħafna fil-Balkani tal-Punent u fit-Turkija. Dan huwa parzjalment minħabba oqfsa leġiżlattivi mhux kompluti, iżda wkoll minħabba l-implimentazzjoni inkonsistenti tad-dispożizzjonijiet legali eżistenti. Il-ksur tad-drittijiet jinkludi diskriminazzjoni f'oqsma bħall-impjiegi u l-edukazzjoni, in-nuqqas ta' ċerti awtoritajiet li jinfurzaw il-libertà tal-kelma u tal-għaqda, id-diskors tal-mibegħda, l-intimidazzjoni u l-vjolenza fiżika, u saħansitra l-qtil. F'Ġunju 2013, l-UE adottat linji gwida għall-promozzjoni u l-protezzjoni tat-tgawdija tad-drittijiet tal-bniedem kollha mill-persuni LGBTI sabiex tipprovdi gwida għall-azzjonijiet esterni tal-UE f'dan il-qasam. Strateġija ta' suċċess f'dan il-qasam fil-pajjiżi tat-tkabbir titlob impenn politiku qawwi mill-gvernijiet, l-awtoritajiet lokali u l-korpi tal-infurzar tal-liġi kkonċernati, kif ukoll mill-UE. L-awtoritajiet fil-pajjiż tat-tkabbir jista' jkollhom rwol kruċjali sabiex joħolqu bidla fil-mod ta' ħsieb fis-soċjetà kollha fir-rigward ta' persuni LGBTI, li ħafna drabi hija ambivalenti jew saħansitra ostili. Hemm ħtieġa urġenti li l-leġiżlazzjoni ta' kontra d-diskriminazzjoni tiġi estiża sabiex tinkludi l-orjentazzjoni sesswali u l-identità tal-ġeneru fil-kamp ta' applikazzjoni tagħha fit-Turkija u dik li kienet ir-Repubblika Jugoslava tal-Maċedonja. Il-leġiżlazzjoni kontra r-reati tal-mibegħda għadha trid tiddaħħal fil-biċċa l-kbira tal-pajjiżi. It-taħriġ ta' dawk li jinfurzaw il-liġi, l-istituzzjonijiet tal-ombudsman, l-imħallfin u l-professjonisti tal-midja huwa meħtieġ sabiex tiżdied il-kuxjenza dwar leġiżlazzjoni ġdida, sabiex tiġi żgurata implimentazzjoni kif suppost u sabiex ikun hemm kontribut għal fehim aħjar. Il-pajjiżi għandhom isegwu approċċ ta' tolleranza żero fir-rigward tad-diskors tal-mibegħda, il-vjolenza u l-intimidazzjoni u jieħdu passi bħala kwistjoni ta' prijorità sabiex jindirizzaw każijiet mill-passat u jkunu lesti li jirreaġixxu b'mod robust għal każijiet ġodda fil-futur. Jeħtieġ li l-pajjiżi jieħdu miżuri sabiex jiġġieldu kontra l-isterjotipi u l-miżinformazzjoni, inkluż fis-sistema edukattiva. Il-valuri reliġjużi jew kulturali ma jistgħux jiġu invokati biex tiġi ġġustifikata xi forma ta' diskriminazzjoni. Il-libertà tal-għaqda u tal-espressjoni għandha tkun protetta, inkluż permezz ta' mmaniġġar tajjeb ta' pride parades, inkluż fis-Serbja, fejn sfortunatament il-parata ta' din is-sena ġiet projbita għat-tielet sena konsekuttiva għal raġunijiet ta' sigurtà. Sabiex tappoġġa x-xogħol dwar l-isfidi msemmija hawn fuq, il-Kummissjoni sejra: - Iżżid l-appoġġ politiku u l-viżibilità billi, fost l-oħrajn, tara li dawn il-kwistjonijiet ikunu indirizzati sistematikament fil-fora xierqa mal-pajjiżi tat-tkabbir kif ukoll fin-negozjati tal-adeżjoni, filwaqt li tistabbilixxi prijoritajiet ċari tal-politika u ttejjeb il-monitoraġġ u s-segwitu. - Torganizza konferenza ta' livell għoli tal-LGBTI fl-2014 bil-għan li tanalizza l-qagħda preżenti u l-progress miksub, tikkondividi l-aħjar prattika u tadotta konklużjonijiet operattivi. - Ittejjeb il-kooperazzjoni strateġika mal-partijiet interessati esterni (organizzazzjonijiet internazzjonali u s-soċjetà ċivili). Fil-perjodu 2007-2013, aktar minn EUR 2,5 miljun ġew ipprovduti f'appoġġ speċifiku għal kwistjonijiet tal-LGBTI, kemm permezz tal-IPA kif ukoll permezz tal-EIDHR. Permezz tal-IPA II, il-Kummissjoni se timmira aħjar il-finanzjament inkluż taħriġ tal-impjegati ta' istituzzjonijiet pubbliċi rilevanti, inklużi mħallfin u pulizija, u kampanji mmirati u inizjattivi oħra (workshops, avvenimenti) sabiex tqajjem kuxjenza u żżid it-tolleranza. Il-Kummissjoni se tikkoordina l-assistenza tagħha dwar dawn il-kwistjonijiet, b'mod partikolari mal-Kunsill tal-Ewropa u l-OSCE. e) Immaniġġar ta' kwistjonijiet bilaterali u ħruġ mid-dell tal-passat Il-ftehim storiku f'April bejn Belgrad u Pristina joħloq il-kundizzjonijiet għall-bini ta' futur komuni Ewropew għaż-żewġ naħat. Huwa jqiegħed lit-tilwimiet bilaterali l-oħra f'dawl ġdid, u juri x'jista' jinkiseb permezz ta' rieda politika, kuraġġ u appoġġ mill-UE. Wara bosta laqgħat ta' livell għoli ffaċilitati mill-UE, is-Serbja u l-Kosovo qablu fid-19 ta' April dwar "L-ewwel ftehim dwar prinċipji li jirregolaw in-normalizzazzjoni tar-relazzjonijiet", ikkumplimentat f'Mejju minn pjan ta' implimentazzjoni komprensiv b'kalendarju ċar sa tmiem l-2013. Dan witta t-triq għad-deċiżjoni tal-Kunsill Ewropew li jiftaħ in-negozjati tal-adeżjoni mas-Serbja u witta t-triq ukoll għall-Kunsill sabiex japprova direttivi ta' negozjar għal SAA mal-Kosovo. Sar ukoll progress dwar kwistjonijiet bilaterali f'postijiet oħra fir-reġjun, u r-relazzjonijiet tajbin bejn il-ġirien - element essenzjali tal-proċess ta' Stabbilizzazzjoni u Assoċjazzjoni - ġew imsaħħa. Is-Serbja u l-Bosnja-Ħerzegovina intensifikaw il-kuntatti, il-President tas-Serbja esprima apoloġija pubblika għar-reati mwettqa fil-Bosnja-Ħerzegovina, u kien hemm atmosfera ġdida u aktar kostruttiva fir-relazzjonijiet bejn is-Serbja u l-Kroazja. Il-kuntatti bilaterali u multilaterali bejn il-pajjiżi tar-reġjun ukoll komplew f'oqsma senstittivi bħad-delitti tal-gwerra, ir-ritorn tar-refuġjati, il-kriminalità organizzata u l-kooperazzjoni tal-pulizija. Bosta ftehimiet bejn il-prosekuturi tad-delitti tal-gwerra ġew iffirmati, inkluż bejn il-Bosnja-Ħerzegovina u kemm il-Kroazja, kif ukoll is-Serbja. L-ostakli għall-estradizzjoni qed jiġu indirizzati. Ir-rappreżentanti tal-Presidenti tal-Bosnja-Ħerzegovina, il-Kroazja, il-Montenegro, is-Serbja u l-Kosovo ltaqgħu f'Settembru sabiex jiddiskutu l-istatut tal-inizjattiva tal-verità u r-rikonċiljazzjoni RECOM għall-ewwel darba. Huma qablu dwar l-objettivi u r-rwol essenzjali ta' din l-inizjattiva. Il-proġett reġjonali tal-akkomodazzjoni skont il-proċess ta' Sarajevo qed jiġi implimentat mill-Kroazja, is-Serbja, il-Bosnja-Ħerzegovina u l-Montenegro. Il-progress li sar jeħtieġ li jiġi kkonsolidat. Bosta problemi bilaterali għadhom mhux solvuti, inkluż fir-rigward tal-minoranzi u l-kwistjonijiet li rriżultaw mill-isfaxxar ta' dik li kienet il-Jugoslavja, bħad-demarkazzjoni tal-fruntieri. Perspettivi fundamentalment opposti dwar l-istorja riċenti huma ta' piż fuq ir-relazzjonijiet, kif inhija wkoll il-prevalenza ta' problemi interetniċi. Il-mexxejja politiċi u oħrajn jeħtieġ li juru aktar responsabbiltà u jieħdu pożizzjoni aktar soda sabiex jikkundannaw id-diskors tal-mibegħda u manifestazzjonijiet oħra ta' intolleranza meta dawn iseħħu. Hija meħtieġa aktar ħidma sabiex dawk responsabbli jkollhom jerfgħu r-responsabbiltà tar-reati tagħhom, sabiex jiġu indirizzati kwistjonijiet pendenti dwar ir-refuġjati u l-persuni mġiegħla jiċċaqilqu internament u sabiex jiġu normalizzati r-relazzjonijiet dwar is-sitwazzjoni tal-minoranzi. Ma kienx hemm biżżejjed progress dwar il-persuni nieqsa. Tilwim interetniku u dwar l-istatus qed ikompli jfixkel il-funzjonament tal-istituzzjonijiet fl-istati, b'mod partikolari fil-Bosnja-Ħerzegovina, u dan qed ixekkel il-proċess ta' riforma. Kwistjonijiet diffiċli relatati mal-etniċità jistgħu jiġu indirizzati b'suċċess permezz tad-djalogu u l-kompromess, kif muri mill-ftehim tas-Serbja-Kosovo u l-implimentazzjoni li tinsab għaddejja tal-Ftehim ta' Qafas Ohrid f'dik li kienet ir-Repubblika Jugoslava tal-Maċedonja. Kwistjonijiet bilaterali pendenti qed ikomplu jaffettwaw ħażin il-proċess tal-adeżjoni. Fl-ispirtu ta' relazzjonijiet tajbin bejn il-ġirien, kwistjonijiet bilaterali miftuħa jeħtieġ li jiġu indirizzati mill-partijiet ikkonċernati kemm jista' jkun malajr. Jeħtieġ li jsir kull sforz sabiex jiġi evitat li jiddaħħal tilwim bilaterali sinifikanti fl-UE. Il-Kummissjoni qiegħda tħeġġeġ lill-partijiet biex jagħmlu kull sforz biex isolvu t-tilwim pendenti skont il-prinċipji u l-mezzi stabbiliti, inkluż billi jirreferu l-kwistjonijiet kif xieraq lill-Qorti Internazzjonali tal-Ġustizzja jew lil korpi oħra eżistenti jew ad hoc tar-riżoluzzjoni tat-tilwim. Is-Slovenja u l-Kroazja wrew li dan l-approċċ jista' jwassal għal riżultati pożittivi. Il-kwistjonijiet bilaterali ma għandhomx ifixklu l-proċess tal-adeżjoni. L-UE issa tinsab fil-proċess li tintegra r-rekwiżit tan-normalizzazzjoni tar-relazzjonijiet bejn Belgrad u Pristina fil-qafas għan-negozjati tal-adeżjoni mas-Serbja. Fir-rigward ta' dik li kienet ir-Repubblika Jugoslava tal-Maċedonja, iż-żamma ta' relazzjonijiet tajba bejn il-ġirien, inkluża soluzzjoni negozjata u aċċettabbli għaż-żewġ naħat dwar il-kwistjoni tal-isem, taħt il-patroċinju tan-NU, tibqa' essenzjali u jeħtieġ li tinstab mingħajr aktar dewmien. Il-Kummissjoni tinsab lesta li tiffaċilita l-ħolqien tal-impetu politiku neċessarju biex jinstabu soluzzjonijiet u li tappoġġa inizjattivi relatati. Ir-rikonċiljazzjoni hija essenzjali sabiex tiġi promossa l-istabbiltà f'reġjun li biss ftit żmien ilu kien milqut mill-kunflitt. Il-pajjiżi tar-reġjun, l-Istati Membri u l-UE jeħtieġu jagħmlu iżjed biex jappoġġaw il-ħolqien ta' ambjent fl-Ewropa tax-xlokk li jkun jgħin biex jingħeleb id-dell tal-passat, u b'hekk jitnaqqas ir-riskju li kwistjonijiet bilaterali miftuħa jiġu strumentalizzati politikament. Il-Kummissjoni tenfasizza l-importanza tad-dikjarazzjoni tal-Kroazja dwar il-promozzjoni tal-valuri Ewropej fix-Xlokk tal-Ewropa. Ir-rieda tal-Kroazja li tuża l-pożizzjoni unika tagħha bħala l-ewwel Stat Membru tal-UE serjament milqut mill-kunflitti tas-snin disgħin sabiex tipprovdi appoġġ politiku u tekniku lill-ġirien tagħha fit-triq tagħhom lejn l-UE hija ta' min ifaħħarha. Il-Kummissjoni hija lesta li tiffaċilita dan l-appoġġ, b'mod partikolari permezz tal-faċilità Taiex. Il-kooperazzjoni reġjonali kompliet f'fora reġjonali bħall-Komunità tal-Enerġija, iż-Żona Komuni Ewropea tal-Avjazzjoni, iż-Żona tal-Kummerċ Ħieles tal-Ewropa Ċentrali (CEFTA) u l-Iskola Reġjonali tal-Amministrazzjoni Pubblika. Il-Kunsill tal-Kooperazzjoni Reġjonali qiegħed ikompli jiżviluppa r-rwol tiegħu bħala pjattaforma għall-promozzjoni ta' kwistjonijiet ta' importanza għar-reġjun kollu kemm hu u l-perspettiva tal-UE tiegħu, u b'hekk il-kooperazzjoni reġjonali qiegħda tkompli tingħata aktar importanza fl-aġenda politika tal-pajjiżi. Il-proposta tal-Montenegro għall-grupp tas-Sitta tal-Balkani tal-Punent (li jġib flimkien lill-Albanija, il-Bosnja-Ħerzegovina, dik li kienet ir-Repubblika Jugoslava tal-Maċedonja, il-Kosovo, il-Montenegro u s-Serbja) hija inizjattiva kostruttiva, li tibni fuq l-esperjenza pożittiva tal-grupp ta' Erbgħa ta' Visegrad. Huwa importanti li dawn l-inizjattivi jkunu kumplimentari u jżidu l-valur mal-arranġamenti eżistenti u li jkunu tar-reġjun u mmexxija minnu. Il-parteċipazzjoni attiva fl-istrateġiji makroreġjonali tad-Danubju u tal-Adrijatiku-Jonju tista' wkoll tappoġġa l-iżvilupp ekonomiku u soċjali u tippromwovi l-integrazzjoni tal-UE. Sabiex tappoġġa x-xogħol dwar l-isfidi msemmija hawn fuq, il-Kummissjoni sejra: - Tinkoraġġixxi l-iżvilupp ta' netwerk ta' ftehimiet bilaterali bejn il-pajjiżi li huma partijiet għall-Ftehimiet ta' Stabbilizzazzjoni u Assoċjazzjoni sabiex jiġi pprovdut qafas għal djalogu politiku miżjud dwar il-kwistjonijiet ta' importanza ewlenija. - Tkompli toffri appoġġ politiku u faċilitazzjoni għall-pajjiżi kollha kkonċernati sabiex isibu soluzzjonijiet għall-kwistjonijiet bilaterali kemm jista' jkun malajr u tkompli tappoġġa attivament l-isforzi f'fora oħra sabiex jinstabu soluzzjonijiet. Fil-perjodu 2007-2013, il-Kummissjoni pprovdiet finanzjament sinifikanti ta' qabel l-adeżjoni għal proġetti u inizjattivi li jappoġġaw ir-rikonċiljazzjoni, u, b'mod aktar ġenerali, il-kooperazzjoni reġjonali u transfruntiera. Bl-IPA II, ir-rikonċiljazzjoni se tkun tema ta' importanza ewlenija u l-Kummissjoni se tkompli tappoġġa l-inizjattivi mmirati sabiex jiġu indirizzati kwistjonijiet tal-passat relatati mal-gwerra (il-proċess ta' Sarajevo, in-netwerk tal-prosekuturi tad-delitti tal-gwerra, il-proċess tal-verità u r-rikonċiljazzjoni (RECOM)). Se tkun ukoll inkoraġġita u appoġġata l-kooperazzjoni f'oqsma bħall-edukazzjoni, ix-xjenza, il-kultura, il-midja, iż-żgħażagħ u l-isport. Il-Kummissjoni se tkompli tappoġġa inizjattivi reġjonali, bħall-Kunsill ta' Kooperazzjoni Reġjonali u l-Iskola Reġjonali tal-Amministrazzjoni Pubblika. Se jkun importanti li tiġi żgurata l-koerenza mill-qrib u l-allinjament tal-fondi bejn il-pajjiżi u l-programmi reġjonali u l-istrateġiji makroreġjonali rilevanti. *** III. Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet Abbażi tal-analiżi ta' hawn fuq u l-evalwazzjonijiet speċifiċi għall-pajjiżi fil-konklużjonijiet tal-pajjiżi fl-anness, il-Kummissjoni tippreżenta l-konklużjonijiet u r-rakkomandazzjonijiet li ġejjin: I 1. Għoxrin sena ilu, il-Balkani tal-Punent kienu milquta minn kunflitt qawwi. Fl-istess żmien, l-Unjoni Ewropea laħqet ftehim dwar il-kriterji ta' Kopenħagen għad-dħul ta' Stati Membri futuri fl-UE. Għaxar snin wara, fis-Samit ta' Salonika fl-2003, l-Istati Membri tal-UE taw lill-pajjiżi kollha tal-Balkani tal-Punent perspettiva ċara ta' sħubija fl-UE, suġġett għat-twettiq tal-kundizzjonijiet neċessarji, inklużi dawk tal-Proċess ta' Stabbilizzazzjoni u Assoċjazzjoni. Il-Kroazja ssodisfat dawn il-kundizzjonijiet, u f'Lulju 2013, l-UE laqgħet lill-Kroazja bħala t-28 Stat Membru. L-adeżjoni tal-Kroazja hija eżempju tal-qawwa trasformattiva u l-effett ta' stabbilizzazzjoni tal-proċess ta' tkabbir. Il-ftehim storiku milħuq mis-Serbja u l-Kosovo f'April huwa prova ulterjuri tal-qawwa tal-perspettiva tal-UE u r-rwol tagħha sbiex tfejjaq il-feriti profondi tal-istorja. Il-kriterji ta' Kopenħagen għadhom ma tilfu xejn mir-relevanza tagħhom illum, u jirriflettu l-valuri ta' bażi li fuqhom hija mibnija l-UE: id-demokrazija, l-istat tad-dritt, ir-rispett tad-drittijiet fundamentali. L-isfidi ekonomiċi li qed tiffaċċa l-UE jenfasizzaw l-importanza tal-kriterji ekonomiċi u l-ħtieġa li tiġi kkonsolidata aktar l-istabbiltà ekonomika u finanjzarja u li jiġu inkoraġġiti t-tkabbir u l-kompetittività fil-pajjiżi tat-tkabbir. 2. Il-proċess tal-adeżjoni llum huwa ħafna aktar rigoruż u komprensiv milli kien fil-passat, u dan jirrifletti l-evoluzzjoni tal-politiki tal-UE kif ukoll il-lezzjonijiet meħuda mit-tkabbir tal-passat. Il-proċess huwa mibni fuq kundizzjonalità stretta imma ġusta bi progress lejn sħubija dipendenti fuq il-passi meħuda minn kull pajjiż sabiex jissodisfa l-kriterji stabbiliti. Dan huwa kruċjali għall-kredibilità tal-politika tat-tkabbir u sabiex jipprovdi inċentivi għall-pajjiżi tat-tkabbir sabiex iwettqu riformi profondi. Lezzjoni importanti ħafna mill-passat hija l-importanza li jiġu indirizzati l-kwistjonijiet fundamentali l-ewwel. 3. L-istat tad-dritt issa huwa fil-qalba tal-proċess tat-tkabbir. L-approċċ il-ġdid, approvat mill-Kunsill f'Diċembru 2011, ifisser li l-pajjiżi jridu jindirizzaw kwistjonijiet bħar-riforma ġudizzjarja u l-ġlieda kontra l-kriminalità organizzata u l-korruzzjoni kmieni fin-negozjati tal-adeżjoni. Dan jimmassimizza ż-żmien li l-pajjiżi jkollhom biex jistabbilixxu storja solida ta' implimentazzjoni tar-riformi, u b'hekk jiżgura li r-riformi jkollhom għeruq sodi u jkunu irreversibbli. Dan l-approċċ il-ġdid huwa element ta' importanza ewlenija għall-qafas ta' negozjar għall-Montenegro u se jkun il-bażi tal-ħidma tagħna mal-pajjiżi l-oħra tat-tkabbir. Il-liberalizzazzjoni tal-viżi ġabet benefiċċji sinifikanti għaċ-ċittadini tal-Balkani tal-Punent u inċentivizzat lill-pajjiżi sabiex jimplimentaw riformi fil-qasam tal-istat tad-dritt kif ukoll fil-kontroll tal-fruntieri u l-migrazzjoni. Il-pajjiżi jeħtieġu li jżidu l-isforzi tagħhom sabiex jikkonsolidaw ir-riformi u jimplimentaw miżuri sabiex jimpedixxu l-abbuż tas-sistema liberalizzata tal-viżi. 4. Il-kriżi ekonomika globali enfasizzat il-ħtieġa għall-pajjiżi kollha sabiex isaħħu l-governanza ekonomika tagħhom. L-ebda wieħed mill-pajjiżi tal-Balkani tal-Punent ma għadu sar ekonomija tas-suq li tiffunzjona. Kollha huma milquta minn qgħad għoli, b'mod partikolari fost iż-żgħażagħ. Huwa essenzjali li dawn il-pajjiżi jintensifikaw ir-riformi sabiex jiksbu tkabbir sostenibbli u jindirizzaw l-isfidi neċessarji biex jissodisfaw il-kriterji ekonomiċi u jtejbu l-kompetittività. Il-Kummissjoni ppreżentat numru ta' proposti li jappoġġaw dan l-għan, inkluża l-introduzzjoni ta' strateġiji nazzjonali ta' riforma ekonomika u pjanijiet ta' azzjoni għall-ġestjoni finanzjarja pubblika. Il-Kummissjoni se taħdem mal-istituzzjonijiet finanzjarji internazzjonali ewlenin sabiex tappoġġa r-riformi li jwasslu għat-twettiq tal-kriterji ekonomiċi. Il-Qafas ta' Investiment tal-Balkani tal-Punent se jkompli jappoġġa l-investimenti li jsaħħu l-impjiegi u t-tkabbir. Ambjent li jgħin aktar biex jiġi attirat l-investiment dirett barrani huwa kruċjali. 5. L-iżviluppi f'numru ta' pajjiżi tat-tkabbir enfasizzaw l-importanza li jissaħħu l-istituzzjonijiet demokratiċi u li jiġi żgurat li l-proċessi demokratiċi jkunu aktar inklużivi. Il-Kummissjoni tinkoraġġixxi u se tappoġġa permezz tal-assistenza finanzjarja rwol aktar b'saħħtu għas-soċjetà ċivili u pjattaformi multipartitiċi għall-integrazzjoni fl-UE. Il-Kummissjoni se tippromwovi wkoll riformi elettorali, parlamentari u tal-amministrazzjoni pubblika, f'kooperazzjoni mill-qrib ma' organizzazzjonijiet internazzjonali oħra f'dawn l-oqsma. 6. L-Unjoni Ewropea hija mwaqqfa fuq valuri u prinċipji komuni, inkluż ir-rispett tad-drittijiet fundamentali. Il-pajjiżi kollha tal-Balkani tal-Punent u t-Turkija jeħtieġu li jwettqu aktar riformi sabiex jiżguraw li l-prinċipji tal-libertà tal-espressjoni u l-protezzjoni tad-drittijiet tal-persuni li jappartjenu għal minoranzi, inklużi r-Roma, jiġu rispettati fil-prattika. Miżuri aktar robusti huma meħtieġa sabiex jiġu protetti gruppi vulnerabbli oħra mid-diskriminazzjoni, b'mod partikolari għal raġunijiet ta' orjentazzjoni sesswali. Il-Kummissjoni se żżid il-prijorità marbuta ma' dawn il-kwistjonijiet fil-proċess tal-adeżjoni, inkluż finanzjament immirat aħjar tal-IPA u żieda fl-assistenza sabiex tiġi appoġġata l-inklużjoni tar-Roma permezz ta' "faċilità" tar-Roma. 7. Il-kooperazzjoni reġjonali u r-relazzjonijiet tajbin bejn il-ġirien huma elementi essenzjali tal-proċess ta' Stabbilizzazzjoni u Assoċjazzjoni. Kwistjonijiet relatati ma' kunflitti tal-passat, inklużi d-delitti tal-gwerra u r-ritorn tar-refuġjati, kif ukoll it-trattament tal-minoranzi u l-iżgurar tad-drittijiet ugwali għaċ-ċittadini kollha jibqgħu sfidi ta' importanza ewlenija għall-istabbilità fil-Balkani tal-Punent u jeħtieġu li jiġu indirizzati b'mod sħiħ. Għal dan l-għan, il-Kummissjoni se tkompli tappoġġa inizjattivi immirati li jegħlbu d-dell tal-passat. Il-kooperazzjoni reġjonali jeħtieġ li tkompli tiġi msaħħa, sabiex tkun inklużiva u tgawdi sjieda reġjonali. Il-Kummissjoni tappoġġa b'mod sħiħ il-ħidma tal-Proċess ta' Kooperazzjoni tax-Xlokk tal-Ewropa (SEECP) u l-Kunsill tal-Kooperazzjoni Reġjonali, inkluża l-istrateġija Reġjonali 2020. 8. Huwa meħtieġ sforz imġedded biex jingħelbu t-tilwimiet bilaterali fost il-pajjiżi tat-tkabbir u mal-Istati Membri eżistenti. Il-kwistjonijiet bilaterali jridu jiġu indirizzati mill-partijiet kmieni kemm jista' jkun u ma għandhomx idewmu l-proċess tal-adeżjoni. Il-Kummissjoni tħeġġeġ lill-partijiet sabiex jagħmlu kull sforz sabiex isolvu t-tilwimiet pendenti skont il-prinċipji u l-mezzi stabbiliti. Il-kuntest tan-negozjati tal-adeżjoni jista' jiġġenera impetu politiku għar-riżoluzzjoni tat-tilwim. Il-Kummissjoni se tkompli toffri appoġġ politiku u faċilitazzjoni lill-pajjiżi kollha kkonċernati sabiex isibu soluzzjonijiet għall-kwistjonijiet bilaterali malajr kemm jista' jkun u se tkompli tappoġġa attivament l-isforzi f'fora oħra sabiex jinstabu soluzzjonijiet. Il-Kummissjoni se tinkoraġġixxi l-iżvilupp ta' netwerk ta' ftehimiet bilaterali bejn il-pajjiżi li huma partijiet għall-Ftehimiet ta' Stabbilizzazzjoni u Assoċjazzjoni sabiex tipprovdi qafas għal djalogu politiku msaħħaħ dwar il-kwistjonijiet prinċipali. 9. Fl-2014 se jkun hemm it-tnedija tat-Tieni Strument għall-Għajnuna ta' Qabel l-Adeżjoni għall-perjodu sal-2020 Permezz tal-IPA II, l-UE se tkompli tipprovdi appoġġ sostanzjali għall-pajjiżi tat-tkabbir fit-tħejjijiet tagħhom għall-adeżjoni u se tappoġġa wkoll il-kooperazzjoni reġjonali u transfruntiera. L-enfasi se tkun fuq oqsma ta' interess kondiviż b'inqas prijoritajiet u proġetti akbar. L-isfidi ewlenin li jaffaċċjaw il-pajjiżi se jiġu indirizzati b'mod aktar strateġiku u koerenti, b'innovazzjonijiet inkluż appoġġ settorjali, inċentivi għal prestazzjoni aħjar, żieda fl-appoġġ għall-baġit u enfasi akbar fuq il-kisba ta' riżultati li jitkejlu. Sabiex jiġu ssodisfati l-ħtiġijiet kbar għall-investiment u sabiex jinħolqu t-tkabbir u l-impjiegi, il-Kummissjoni se ssaħħaħ il-kooperazzjoni mal-IFIs sabiex il-fondi tal-IPA ikunu jistgħu jiksbu ingranaġġ minn kapital privat permezz ta' strumenti finanzjarji innovattivi. 10. Il-politika tat-tkabbir tiddependi fuq l-appoġġ taċ-ċittadini tal-UE. Huwa essenzjali għall-Istati Membri, flimkien mal-istituzzjonijiet tal-UE, li jkollhom dibattitu infurmat dwar l-impatt politiku, ekonomiku u soċjali tal-politika tat-tkabbir. Huma għandhom rwol ewlieni sabiex jipprovdu liċ-ċittadini bil-fatti dwar il-politika tat-tkabbir u, huma u jagħmlu dan, jinfurmawhom dwar il-benefiċċji, inklużi l-kontribuzzjoni importanti tagħha għall-paċi, is-sigurtà u l-prosperità, u jindirizzaw it-tħassib li jista' jkollhom. II 11. Il-Montenegro It-tnedija tan-negozjati tal-adeżjoni s-sena li għaddiet immarkat il-ftuħ ta' stadju ġdid għall-Montenegro fit-triq tiegħu lejn l-UE. Ir-riformi politiċi profondi u dewwiema neċessarji biex jiġi implimentat l-approċċ il-ġdid għall-Kapitolu 23 dwar il-ġudikatura u d-drittijiet fundamentali u l-Kapitolu 24 dwar il-ġustizzja, il-libertà u s-sigurtà se jitolbu rieda politika qawwija u kapaċità amministrattiva msaħħa. Il-proċess tal-adeżjoni jeħtieġ li jkun inklużiv, b'involviment qawwi tas-soċjetà ċivili. Il-Montenegro adotta pjanijiet ta' azzjoni dettaljati li jipprovdu aġenda komprensiva ta' riforma għat-tisħiħ tal-istat tad-dritt. L-implimentazzjoni ta' dawn il-pjanijiet u l-progress lejn it-twettiq tal-parametri intermedjarji dwar dawn il-kapitoli se jiddeterminaw il-pass globali tan-negozjati tal-adeżjoni. F'dan ir-rigward, l-implimentazzjoni tal-emendi kostituzzjonali ta' Lulju li jsaħħu l-indipendenza tal-ġudikatura u progress ulterjuri fir-rigward tal-ġlieda kontra l-kriminalità organizzata u l-korruzzjoni, inkluż f'livell għoli, huma essenzjali. Ir-riforma tal-amministrazzjoni pubblika hija prijorità sabiex jiġi żgurat li l-Montenegro għandu l-kapaċità li japplika l-acquis, li jindirizza l-politiċizzazzjoni u li jżid it-trasparenza u l-professjonaliżmu fis-servizz ċivili. L-iżviluppi ta' dawn l-aħħar xhur, b'mod partikolari l-użu allegat ta' fondi pubbliċi għal finijiet politiċi partiġġani, enfasizzaw l-importanza tat-tisħiħ tal-fiduċja taċ-ċittadini fl-istituzzjonijiet pubbliċi. F'dan il-kuntest, huwa importanti li niżguraw li l-investigazzjonijiet jitlestew bir-reqqa u malajr u li tittieħed l-azzjoni xierqa. Huwa meħtieġ ukoll segwitu għax-xogħol tal-grupp parlamentari dwar il-proċess elettorali. Il-libertà tal-espressjoni teħtieġ li tissaħħaħ, inkluż permezz tal-investigazzjoni xierqa tal-każijiet kollha ta' vjolenza u theddid kontra l-ġurnalisti u t-tressiq quddiem il-ġustizzja ta' dawk li wettquhom. Fil-qasam ekonomiku, it-titjib tal-ambjent tan-negozju u l-indirizzar tal-qgħad għoli huma kwistjonijiet ta' importanza ewlenija. Ir-ristrutturar tal-produttur tal-aluminju KAP issa huwa urġenti. 12. Is-Serbja L-2013 kienet sena storika għas-Serbja fit-triq tagħha lejn l-Unjoni Ewropea. Id-deċiżjoni tal-Kunsill Ewropew ta' Ġunju biex jiftaħ in-negozjati tal-adeżjoni tirrappreżenta l-bidu ta' fażi sinifikanti ġdida fir-relazzjonijiet tas-Serbja mal-Unjoni Ewropea. Dan huwa rikonoxximent għall-progress li sar dwar riformi ta' importanza ewlenija u l-isforzi sostanzjali li għamlet is-Serbja favur in-normalizzazzjoni tar-relazzjonijiet tagħha mal-Kosovo. F'Settembru, daħal fis-seħħ il-Ftehim ta' Stabbilizzazzjoni u Assoċjazzjoni. Is-Serbja ħadmet attivament u kostruttivament favur titjib viżibbli u sostenibbli fir-relazzjonijiet mal-Kosovo. F'April, l-involviment tas-Serbja fid-djalogu ffaċilitat mill-UE rriżulta fl-"Ewwel ftehim dwar prinċipji li jirregolaw in-normalizzazzjoni tar-relazzjonijiet" mal-Kosovo (l-Ewwel Ftehim), li ġie kkumplimentat f'Mejju minn pjan ta' implimentazzjoni. L-implimentazzjoni kompliet u diġà wasslet għal numru ta' bidliet irreversibbli fuq it-territorju. Il-partijiet laħqu wkoll ftehim dwar l-enerġija u t-telekomunikazzjonijiet. Is-Serbja jenħtiġilha li tibqa' impenjata bis-sħiħ favur li tkompli n-normalizzazzjoni tar-relazzjonijiet mal-Kosovo u li timplimenta l-ftehimiet kollha li ntlaħqu fid-djalogu. Il-Kummissjoni bdiet l-eżami analitiku tal-acquis f'Settembru u qiegħda tistenna b'interess l-ewwel konferenza intergovernattiva dwar l-adeżjoni tas-Serbja sa mhux aktar tard minn Jannar 2014, ladarba l-Kunsill ikun adotta l-qafas ta' negozjar. F'din il-fażi impenjattiva ġdida, is-Serbja se jkun jenħtiġilha tagħti attenzjoni partikolari għall-oqsma ewlenin tal-istat tad-dritt, b'mod partikolari l-implimentazzjoni tar-riforma tal-ġudikatura, il-ġlieda kontra l-korruzzjoni u l-kriminalità organizzata, ir-riforma tal-amministrazzjoni pubblika, l-indipendenza tal-istituzzjonijiet prinċipali, il-libertà tal-midja, l-anti-diskriminazzjoni u l-ħarsien tal-minoranzi. L-istrateġija tar-Roma teħtieġ li tiġi implimentata proattivament. Is-Serbja teħtieġ li tkompli ttejjeb l-ambjent tan-negozju u tiżviluppa settur privat kompetittiv. Il-ġlieda kontra l-qgħad għoli hija wkoll essenzjali. Is-Serbja teħtieġ li tibni fuq il-kontribuzzjoni pożittiva li saret għall-kooperazzjoni reġjonali matul is-sena li għaddiet, li kienet tinkludi żieda fil-kuntatti ta' livell għoli mal-pajjiżi ġirien. 13. Dik li kienet ir-Repubblika Jugoslava tal-Maċedonja: Il-kriżi politika li segwiet l-iżviluppi fil-parlament tard is-sena li għaddiet esponiet diviżjonijiet profondi bejn il-partiti politiċi li affettwaw il-funzjonament tal-parlament u wrew il-ħtieġa għal politika kostruttiva fl-interess nazzjonali. Hija ta' importanza ewlenija t-tkomplija tal-implimentazzjoni tal-ftehim politiku tal-1 ta' Marzu. L-aġenda tal-UE tibqa' l-prijorità strateġika tal-pajjiż. Id-Djalogu ta' Livell Għoli dwar l-Adeżjoni kkontribwixxa għal progress fil-biċċa l-kbira tal-oqsma ta' prijorità, inkluża l-eliminazzjoni tax-xogħol bil-lura tal-qrati u l-progress fil-ġlieda kontra l-korruzzjoni. Il-pajjiż diġà laħaq livell għoli ta' allinjament meta mqabbel ma' fejn jinsab fil-proċess tal-adeżjoni u għamel aktar progress fit-titjib tal-abbiltà tiegħu li jerfa' l-obbligi tas-sħubija. Il-prijorità tar-riforma għas-sena li ġejja għandha tkun l-implimentazzjoni u l-infurzar effettivi tal-oqfsa legali u ta' politika eżistenti. Għandha tingħata attenzjoni partikolari għall-istat tad-dritt, inkluża l-indipendenza tal-ġudikatura u l-kisba ta' aktar riżultati fil-ġlieda kontra l-korruzzjoni u l-kriminalità organizzata. Il-libertà tal-espressjoni u s-sitwazzjoni tal-midja in ġenerali wkoll għadhom kwistjonijiet ta' tħassib. L-eżami tal-Ftehim Qafas ta' Ohrid, li huwa ta' importanza partikolari għar-relazzjonijiet interetniċi, għandu jitlesta u r-rakkomandazzjonijiet tiegħu jiġu implimentati. L-Istrateġija tar-Roma jeħtieġ li tiġi implimentata proattivament. It-tnawwir tad-distinzjoni bejn l-istat u l-partit jeħtieġ li jiġi indirizzat, kif enfasizzat mill-OSCE/ODIHR fil-kuntest elettorali. Il-qgħad għoli jeħtieġ li jiġi indirizzat u l-ġestjoni finanzjarja pubblika jeħtieġ li tiġi msaħħa. Il-Kummissjoni tqis li l-kriterji politiċi għadhom qed jiġu ssodisfati biżżejjed u tirrakkomanda li jinfetħu n-negozjati tal-adeżjoni. Il-pass lejn l-istadji aktar impenjattivi li jmiss tal-proċess tat-tkabbir huwa essenzjali sabiex jiġu kkonsolidati u inkoraġġiti aktar riformi u wkoll sabiex jissaħħu r-relazzjonijiet interetniċi. Id-Djalogu ta' Livell Għoli dwar l-Adeżjoni huwa għodda utli li se tkompli tiffoka fuq kwistjonijiet ta' importanza ewlenija, inklużi r-relazzjonijiet tajba mal-ġirien, iżda ma jistax jieħu post in-negozjati tal-adeżjoni. Il-Kummissjoni tibqa' konvinta li deċiżjoni li jinfetħu n-negozjati tal-adeżjoni tikkontribwixxi għall-ħolqien tal-kundizzjonijiet li jwasslu għal relazzjonijiet tajba bejn il-ġirien b'mod ġenerali u, b'mod partikolari, biex tinstab soluzzjoni aċċettabbli għall-kwistjoni tal-isem, li l-Kummissjoni tqis bħala essenzjali. Wara kważi 20 sena, huwa meħtieġ impenn politiku intensiv minn kull naħa fil-proċess tan-NU sabiex fl-aħħar tinstab soluzzjoni, bl-involviment attiv tal-komunità internazzjonali. Din hija l-ħames darba li l-Kummissjoni qed tirrakkomanda l-ftuħ tan-negozjati tal-adeżjoni ma' dan il-pajjiż. L-ebda deċiżjoni ma ttieħdet mill-Kunsill sa issa. In-nuqqas li tittieħed azzjoni fuq din ir-rakkomandazzjoni jippreżenta sfidi serji għal dik li kienet ir-Repubblika Jugoslava tal-Maċedonja u għall-UE. Dan jikkomprometti l-kredibilità tal-proċess tat-tkabbir, li huwa bbażat fuq kundizzjonalità ċara u fuq il-prinċipju tal-merti proprji. In-nuqqas ta' perspettiva kredibbli tal-UE jqiegħed fir-riskju s-sostenibbiltà tal-isforzi tar-riforma tal-pajjiż. Bi stedina mill-Kunsill Ewropew, il-Kummissjoni ttenni l-intenzjoni tagħha li tippreżenta mingħajr dewmien proposta għal qafas ta' negozjati, li tqis il-ħtieġa li tissolva l-kwistjoni tal-isem fi stadju bikri tan-negozjati tal-adeżjoni, u se twettaq il-proċess ta' eżami analitiku tal-acquis tal-UE fejn tibda mill-kapitoli dwar il-ġudikatura u d-drittijiet fundamentali, u dwar il-ġustizzja, il-libertà u s-sigurtà. Il-Kummissjoni tqis li, jekk jibdew l-eżami analitiku u d-diskussjonijiet tal-Kunsill dwar il-qafas ta' negozjar, jinħoloq il-momentum meħtieġ li jappoġġa s-sejbien ta' soluzzjoni nnegozjata u aċċettabbli għaż-żewġ naħat għall-kwistjoni tal-isem, saħansitra qabel ma jinfetħu l-kapitoli tan-negozjati. L-applikazzjoni tal-approċċ il-ġdid għall-Kapitoli 23 u 24 ukoll għal dik li kienet ir-Repubblika Jugoslava tal-Maċedonja tipprovdi l-għodod neċessarji sabiex jiġu indirizzati kwistjonijiet ewlenin ta' tħassib ukoll għall-Istati Membri u tikkontribwixxi għas-sostenibbiltà tar-riformi. B'antiċipu fuq l-10 anniversarju tad-dħul fis-seħħ tal-SAA f'April 2004, il-Kummissjoni qiegħda ssejjaħ ukoll għall-ħames darba lill-Kunsill sabiex jadotta l-proposta tagħha tal-2009 sabiex tinbeda t-tieni fażi tal-assoċjazzjoni skont id-dispożizzjonijiet rilevanti tal-SAA, li jipprevedu li l-assoċjazzjoni tiġi rrealizzata b'mod sħiħ fuq perjodu ta' tranżizzjoni ta' massimu ta' 10 snin. 14. L-Albanija F'Ottubru li għadda, il-Kummissjoni rrakkomandat li l-Kunsill għandu jagħti lill-Albanija l-istatus ta' pajjiż kandidat suġġett għat-twettiq ta' miżuri ta' importanza ewlenija fl-oqsma tar-riforma ġudizzjarja u tal-amministrazzjoni pubblika u l-eżami tar-regoli tal-proċedura parlamentari. F'Diċembru 2012, bil-għan li jiddeċiedi jekk jagħtix l-istatus ta' kandidat, il-Kunsill stieden lill-Kummissjoni biex tirrapporta lura hekk kif ikun sar il-progress neċessarju, filwaqt li tqis ukoll l-azzjoni ulterjuri tal-Albanija fil-ġlieda kontra l-korruzzjoni u l-kriminalità organizzata, inkluż permezz ta' investigazzjonijiet u prosekuzzjonijiet proattivi f'dawn il-każijiet. F'dan ir-rigward, l-Albanija adottat il-miżuri ewlenin ġudizzjarji, tal-amministrazzjoni pubblika u parlamentari li kien baqa' b'kunsens bejn il-partiti. L-elezzjonijiet parlamentari ta' Ġunju kienu evalwati mill-missjoni internazzjonali tal-osservazzjoni tal-elezzjonijiet immexxija mill-OSCE/ODIHR bħala kompetittivi, b'parteċipazzjoni attiva miċ-ċittadini fil-kampanja kollha u rispett ġenwin għal-libertajiet fundamentali. Fil-ġlieda kontra l-korruzzjoni u l-kriminalità organizzata, l-Albanija ħadet passi inizjali sabiex ittejjeb l-effiċjenza tal-investigazzjonijiet u l-prosekuzzjonijiet u ssaħħaħ il-kooperazzjoni bejn il-korpi tal-infurzar tal-liġi. In-numru ta' kundanni fil-każijiet ta' korruzzjoni u ħasil tal-flus żdied, kif żdied ukoll in-numru ta' investigazzjonijiet fit-traffikar tan-nies u d-drogi. Ir-rakkomandazzjonijiet riċenti kollha tal-Kunsill tal-Ewropa dwar il-finanzjament tal-partiti politiċi u d-dispożizzjonijiet legali dwar il-korruzzjoni ġew indirizzati b'mod sodisfaċenti. Il-gvern il-ġdid fl-Albanija għamel impenn qawwi favur il-ġlieda kontra l-korruzzjoni u pprijoritizza din il-kwistjoni fil-programm tiegħu. Fid-dawl tal-fatt li l-Albanija kisbet il-progress neċessarju, il-Kummissjoni tirrakkomanda li l-Kunsill għandu jagħti lill-Albanija l-istatus ta' pajjiż kandidat bil-fehim li l-Albanija tkompli tieħu azzjoni fil-ġlieda kontra l-kriminalità organizzata u l-korruzzjoni. Addizzjonalment għall-Opinjoni tal-Kummissjoni tal-2010, l-Albanija trid tissodisfa l-prijoritajiet prinċipali li ġejjin għall-ftuħ tan-negozjati tal-adeżjoni: 1. tkompli timplimenta r-riforma tal-amministrazzjoni pubblika bil-għan li ssaħħaħ il-professjonaliżmu u d-depolitiċizzazzjoni tal-amministrazzjoni pubblika; 2. tieħu azzjoni ulterjuri sabiex issaħħaħ l-indipendenza, l-effiċjenza u r-responsabbiltà tal-istituzzjonijiet ġudizzjarji; 3. tagħmel aktar sforzi determinati fil-ġlieda kontra l-korruzzjoni, inkluż favur it-twaqqif ta' rekord solidu ta' investigazzjonijiet proattivi, prosekuzzjonijiet u kundanni; 4. tagħmel aktar sforzi determinati fil-ġlieda kontra l-kriminalità organizzata, inkluż biex tibni rekord solidu ta investigazzjonijiet proattivi, prosekuzzjonijiet u kundanni; 5. tieħu miżuri effettivi sabiex issaħħaħ il-ħarsien tad-drittijiet tal-bniedem, inkluż tar-Roma, u politiki ta' kontra d-diskriminazzjoni, filwaqt li timplimenta d-drittijiet tal-proprjetà. Il-Kummissjoni tinsab lesta li tappoġġa l-isforzi tal-Albanija sabiex tissodisfa dawn il-prijoritajiet billi twettaq djalogu ta' livell għoli mal-pajjiż. Djalogu kostruttiv u sostenibbli bejn il-gvern u l-oppożizzjoni dwar riformi relatati mal-UE se jkun vitali biex jiġi assigurat il-futur tal-UE tal-Albanija. Il-parteċipazzjoni kostruttiva tal-Albanija fil-kooperazzjoni reġjonali tibqa' essenzjali. 15. Il-Bosnja-Ħerzegovina hija wieqfa fil-proċess tal-integrazzjoni Ewropea. Il-pajjiż jeħtieġ li jimplimenta mingħajr aktar dewmien is-sentenza Sejdic-Finci tal-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem sabiex jimxi 'l quddiem fit-triq lejn l-UE. Li tiġi indirizzata din is-sentenza huwa mhux biss kruċjali biex il-pajjiż ikun jista' javvanza fit-triq lejn l-UE iżda wkoll għal-leġittimità u l-kredibilità tal-Presidenza u d-Dar tal-Popli tal-Bosnja-Ħerzegovina li għandhom jiġu eletti fl-2014. Il-Bosnja-Ħerzegovina teħtieġ ukoll li tistabbilixxi b'mod urġenti mekkaniżmu ta' koordinazzjoni dwar kwistjonijiet tal-UE sabiex tkun tista' titkellem b'leħen wieħed dwar l-aġenda tal-UE. Mingħajr il-kunsens meħtieġ biex isir progress fit-triq lejn l-UE, hemm riskju qawwi li l-assistenza ta' qabel l-adeżjoni ma tagħtix ir-riżultati mistennija. Ladarba għadha ma nstabitx soluzzjoni dwar l-implimentazzjoni tas-sentenza Sejdic-Finci u l-mekkaniżmu tal-koordinazzjoni tal-UE għadu ma ġiex stabbilit, l-istess livell ta' fondi ta' qabel l-adeżjoni ma jistax jinżamm. Il-Kummissjoni ddeċidiet li tipposponi aktar diskussjonijiet dwar l-IPA II sakemm il-pajjiż ikun lura fi triqtu fil-proċess tal-integrazzjoni tal-UE. Fl-assenza ta' progress tanġibbli, il-Bosnja-Ħerzegovina qiegħda tirriskja li titlef fondi sinifikanti tal-IPA. L-UE hija impenjata bis-sħiħ li tappoġġa lill-Bosnja-Ħerzegovina u liċ-ċittadini tagħha sabiex iwettqu t-tamiet u l-ambizzjonijiet tagħhom li jagħmlu progress fit-triq tagħhom lejn l-UE. Jekk isirx aktar progress jiddependi fuq l-abbiltà tal-mexxejja politiċi li jaħdmu flimkien u jaqblu dwar kompromess li jiftaħ it-triq lejn l-UE. Qbil dwar dan il-kompromess jgħin biex tiġġedded il-fiduċja taċ-ċittadini fil-kapaċità tal-mexxejja li jiksbu r-riżultati f'dak li jirrigwarda l-integrazzjoni fl-UE. Dan iwitti t-triq għad-dħul fis-seħħ tal-Ftehim ta' Stabbilizzazzjoni u Assoċjazzjoni u wara dan għal applikazzjoni kredibbli għas-sħubija. Filwaqt li kien hemm progress limitat fir-riforma globali tas-sistema ġudizzjarja, numru ta' rakkomandazzjonijiet maħruġa mill-Kummissjoni fil-qafas tad-Djalogu Strutturat dwar il-Ġustizzja qegħdin jiġu implimentati. Dan id-djalogu juri l-potenzjal tal-aġenda tat-tkabbir u l-benefiċċji ta' impenn effettiv. Sar ukoll xi progress fit-tnaqqis tax-xogħol bil-lura fil-każijiet ta' delitti tal-gwerra. Tħejjijiet bir-reqqa fil-livelli kollha, appoġġati mill-UE u minn organizzazzjonijiet internazzjonali oħra, għamluha wkoll possibbli li jitwettaq iċ-ċensiment li tant kien ilu mistenni. Madankollu, il-pajjiż huwa ffaċċat bi sfidi kbar. Hija meħtieġa attenzjoni akbar għall-istat tad-dritt, inkluża r-riforma ġudizzjarja u l-ġlieda kontra l-korruzzjoni u l-kriminalità organizzata, ir-riforma tal-amministrazzjoni pubblika, il-libertà tal-espressjoni, inkluż li tiġi indirizzata l-intimidazzjoni tal-ġurnalisti, u l-indirizzar tad-diskriminazzjoni, inkluż tar-Roma. Huma meħtieġa aktar riformi ekonomiċi sabiex jittejjeb l-ambjent dgħajjef tan-negozju u jinħoloq spazju ekonomiku uniku fil-pajjiż. Wara l-adeżjoni tal-Kroazja, il-Kummissjoni ssib li huwa inaċċettabli li l-Bosnja-Ħerzegovina sa issa rrifjutat li tadatta l-Ftehim Interim/il-Ftehim ta' Stabbilizzazzjoni u Assoċjazzjoni biex iqis il-kummerċ tradizzjonali tagħha mal-Kroazja. Il-Kummissjoni ssejjaħ lill-Bosnja-Ħerzegovina sabiex tirrevedi l-pożizzjoni tagħha b'mod urġenti sabiex ikun jista' jiġi ffinalizzat adattament ibbażat fuq il-flussi tradizzjonali tal-kummerċ malajr kemm jista' jkun. 16. Il-Kosovo: L-2013 kienet sena storika għall-Kosovo fi triqtu lejn l-Unjoni Ewropea. Id-deċiżjonijiet tal-Kunsill f'Ġunju li jawtorizzaw il-ftuħ tan-negozjati għal Ftehim ta' Stabbilizzazzjoni u Assoċjazzjoni (SAA) jirrappreżentaw il-bidu ta' fażi sinifikanti ġdida fir-relazzjonijiet bejn l-UE u l-Kosovo. Dan huwa rikoxximent tal-progress li sar fuq riformi ta' importanza ewlenija u l-isforzi sostanzjali li saru mill-Kosovo għan-normalizzazzjoni tar-relazzjonijiet tiegħu mas-Serbja. In-negozjati dwar il-Ftehim se jinfetħu formalment dax-xahar. Il-Kummissjoni qed timmira li tlesti dawn in-negozjati sar-rebbiegħa tal-2014, li tinizjala l-abbozz tal-ftehim fis-sajf u li wara tippreżenta l-proposti lill-Kunsill sabiex jiffirma u jikkonkludi l-Ftehim. Il-Kosovo attivament u kostruttivament ħadem favur titjib viżibbli u sostenibbli fir-relazzjonijiet mas-Serbja. F'April, il-parteċipazzjoni tal-Kosovo fid-djalogu ffaċilitat mill-UE rriżultat fl-"Ewwel ftehim dwar prinċipji li jirregolaw in-normalizzazzjoni tar-relazzjonijiet" mas-Serbja (l-Ewwel Ftehim), li ġie kkumplimentat f'Mejju minn pjan ta' implimentazzjoni. L-implimentazzjoni kompliet u diġà wasslet għal numru ta' bidliet irreversibbli fuq it-territorju. Il-partijiet laħqu wkoll ftehim dwar l-enerġija u t-telekomunikazzjonijiet. Il-Kosovo jeħtieġ li jibqa' impenjat b'mod sħiħ favur li jkompli jinnormalizza r-relazzjonijiet mas-Serbja u jkompli jimplimenta l-ftehimiet kollha li ntlaħqu fid-djalogu. Il-Kummissjoni se tipprovdi fondi addizzjonali tal-IPA sabiex tgħin fl-implimentazzjoni tal-ftehim ta' April fil-komunitajiet ikkonċernati. L-istat tad-dritt għadu prijorità ewlenija għall-Kosovo. Huwa wkoll wieħed mis-sisien tal-Proċess ta' Stabbilizzazzjoni u Assoċjazzjoni li l-Kosovo jifforma parti minnu. Id-Djalogu Strutturat dwar l-Istat tad-Dritt għalhekk se jkompli jappoġġa u jiggwida lill-Kosovo f'dan il-qasam, inkluż fid-diskussjonijiet dwar il-futur tal-missjoni tal-istat tad-dritt tal-UE fil-Kosovo, EULEX. Il-Kosovo qed ikompli jieħu miżuri sabiex jindirizza l-prijoritajiet stabbiliti fil-pjan ta' direzzjoni tal-viżi u l-Kummissjoni se tirrapporta dwar dan fl-ewwel nofs tal-2014. Il-Kosovo issa jeħtieġ li jiffoka fuq l-implimentazzjoni tar-riformi sabiex jissodisfa l-obbligi tiegħu skont SAA futur. Għandha tingħata attenzjoni partikolari għall-indirizzar tal-kriminalità organizzata u l-korruzzjoni, għat-twettiq tar-riformi ġudizzjarji u tal-amministrazzjoni pubblika, l-iżgurar tad-drittijiet tal-persuni li jiffurmaw parti mill-minoranzi - inklużi r-Roma - u l-indirizzar ta' kwistjonijiet tal-kummerċ. Il-Kosovo jeħtieġ li jindirizza b'mod urġenti l-qgħad u d-dgħufijiet strutturali li qed jaffettwaw is-suq tax-xogħol tiegħu. Il-Kummissjoni ssejjaħ ukoll lil dawk kollha li huma eliġibbli li jivvutaw biex jipparteċipaw fl-elezzjonijiet muniċipali li ġejjin f'Novembru. Din hija opportunità importanti għall-komunità lokali fit-tramuntana tal-Kosovo sabiex tasserixxi d-drittijiet demokratiċi tagħha u jkollha rwol sħiħ fl-iżvilupp futur tal-Kosovo. Il-Kummissjoni tistenna li l-awtoritajiet jiżguraw li l-elezzjonijiet ikunu inklużivi u jirrispettaw b'mod sħiħ il-prinċipji demokratiċi. 17. It-Turkija hija pajjiż kandidat u sieħeb strateġiku għall-Unjoni Ewropea. It-Turkija, bl-ekonomija kbira u dinamika tagħha, hija sieħeb kummerċjali importanti għall-UE u komponent importanti tal-kompetittività tal-UE permezz tal-Unjoni Doganali. It-Turkija għandha pożizzjoni strateġika, inkluż fir-rigward tas-sigurtà tal-enerġija, u għandha rwol reġjonali importanti. Il-Kummissjoni tenfasizza l-importanza ta' kooperazzjoni u djalogu kontinwi dwar kwistjonijiet ta' politika barranija. L-Aġenda Pożittiva, imnedija fl-2012, tkompli tappoġġa u tikkumplimenta n-negozjati tal-adeżjoni mat-Turkija iżda mhix sostitut għan-negozjati. Il-potenzjal sħiħ tar-relazzjoni bejn l-UE u t-Turkija huwa mwettaq bl-aħjar mod fil-qafas ta' proċess tal-adeżjoni attiv u kredibbli, fejn l-UE tibqa' l-ankra għar-riformi ekonomiċi u politiċi tat-Turkija. Aktar kuntatti ta' livell għoli bejn it-Turkija, l-UE u l-Istati Membri tagħha jkomplu jsaħħu l-kooperazzjoni. Sar progress importanti fuq ir-riformi matul l-aħħar 12-il xahar. Ir-raba' pakkett ta' riformi ġudizzjarji jsaħħaħ il-protezzjoni tad-drittijiet fundamentali, inkluża l-libertà tal-espressjoni u l-ġlieda kontra l-impunità għal każijiet ta' tortura u trattament ħażin. Il-gvern beda proċess storiku ta' paċi mmirat biex itemm it-terroriżmu u l-vjolenza fix-Xlokk tal-pajjiż u jwitti t-triq għal soluzzjoni għall-kwistjoni Kurda. Miżuri mħabbra fil-pakkett tad-demokratizzazzjoni ppreżentati f'Settembru 2013 jipprevedu aktar riformi fuq firxa ta' kwistjonijiet importanti, inkluż l-użu ta' lingwi oħra għajr it-Tork, id-drittijiet ta' persuni li jiffurmaw parti minn minoranzi u l-indirizzar tal-limiti minimi għoljin kurrenti għad-dħul fil-parlament u l-appoġġ tal-baġit għall-partiti politiċi. L-implimentazzjoni f'kooperazzjoni mal-partijiet interessati u f'konformità ma' standards Ewropej hija ta' importanza ewlenija. Il-kumitat ta' konċiljazzjoni multipartitiku tal-parlament, li twaqqaf sabiex ifassal kostituzzjoni ġdida, laħaq ftehim dwar numru ta' artikoli. Bl-adozzjoni ta' liġi komprensiva dwar il-barranin u l-protezzjoni internazzjonali, ittieħed pass importanti lejn il-protezzjoni adegwata ta' dawk li jfittxu l-ażil. L-Istituzzjoni tal-Ombudsman ġiet imwaqqfa u diġà qiegħda taħdem attivament biex twettaq ir-rwol tagħha. Id-dibattitu pubbliku dwar suġġetti li qabel kienu kkunsidrati bħala sensittivi kiber. It-Turkija pprovdiet ukoll assistenza umanitarja essenzjali lil numru kbir ta' Sirjani li kienu qed jaħarbu minn pajjiżhom. Żviluppi pożittivi oħra jinkludu r-ratifika mit-Turkija tal-Ftehim tal-Pajplajn Trans Anatoljan immirat li jingħaqad mal-Pajplajn Trans Adrijatiku, u jwassal il-gass naturali mill-Kaspju lejn l-UE permezz tat-Turkija. L-użu eċċessiv tal-forza mill-pulizija u l-assenza ġenerali ta' djalogu matul il-protesti f'Mejju/Ġunju qajmu tħassib serju. Dan jenfasizza l-ħtieġa għal aktar riformi u l-promozzjoni tad-djalogu madwar l-ispettru politiku u fis-soċjetà aktar wiesgħa, kif ukoll ir-rispett għad-drittijiet fundamentali fil-prattika. Tnedew numru ta' investigazzjonijiet amministrattivi u ġudizzjarji dwar il-kondotta tal-pulizija matul il-protesti. Dawn għandhom ikunu segwiti skont l-istandards Ewropej u dawk responsabbli għandhom jitressqu quddiem il-ġustizzja. Il-Ministeru tal-Intern ħareġ żewġ ċirkolari mmirati li jtejbu l-proċeduri għall-interventi tal-pulizija waqt id-dimostrazzjonijiet. Huwa importanti li jkun hemm segwitu għall-pjanijiet biex jiġi stabbilit mekkaniżmu ta' monitoraġġ tal-infurzar tal-liġi sabiex tiġi żgurata superviżjoni indipendenti tal-kondotta tal-pulizija. Huma meħtieġa aktar bidliet fis-sistema legali Torka, b'mod partikolari biex tissaħħaħ il-libertà tal-espressjoni u tal-midja, u l-libertà ta' għaqda u ta' assoċjazzjoni; il-prattika ġudizzjarja għandha sistematikament tirrifletti l-istandards Ewropej. Ir-raba' pakkett ta' riforma ġudizzjarja għandu jiġi implimentat b'mod sħiħ. Il-mewġa ta' protesti f'Ġunju kienet ukoll riżultat tar-riforma demokratika wiesgħa li seħħet fl-aħħar għaxar snin u l-qawmien ta' soċjetà ċivili vibranti u diversa li jeħtieġ li tiġi rrispettata u kkonsultata aktar sistematikament f'kull livell tat-teħid tad-deċiżjonijiet, irrispettivament minn min ikollu l-maġġoranza fil-parlament. Dawn l-iżviluppi kollha jenfasizzaw l-importanza tal-involviment tal-UE u li l-UE tibqa' l-punt ta' riferiment għar-riforma fit-Turkija. Għal dan il-għan, in-negozjati tal-adeżjoni jeħtieġ li jerġgħu jżidu l-pass, b'rispett għall-impenji tal-UE u l-kundizzjonalità stabbilità. F'dan ir-rigward, il-ftuħ tal-Kapitolu 22 dwar il-politika reġjonali jirrappreżenta pass importanti; il-Kummissjoni qiegħda tistenna bil-ħerqa li sseħħ il-Konferenza Intergovernattiva fl-ewwel opportunità possibbli. It-Turkija għamlet progress f'numru ta' kapitoli oħra. It-Turkija tista' taċċellera l-pass tan-negozjati billi tirrispetta l-parametri, tissodisfa r-rekwiżiti tal-qafas ta' negozjar u tirrispetta l-obbligazzjoni kuntrattwali tagħha lejn l-UE. Il-progress fin-negozjati tal-adeżjoni u l-progress fir-riformi politiċi fit-Turkija huma żewġ naħat tal-istess munita. Huwa fl-interess kemm tat-Turkija kif ukoll tal-UE li l-parametri tal-ftuħ għall-Kapitolu 23: Ġudikatura u Drittijiet Fundamentali u l-Kapitolu 24: Ġustizzja, Libertà u Sigurtà jiġu miftehma u kkomunikati lit-Turkija malajr kemm jista' jkun bil-għan li jkun possibbli l-ftuħ tan-negozjati taħt dawn iż-żewġ kapitoli sabiex jissaħħaħ id-djalogu tal-UE mat-Turkija f'oqsma ta' interess reċiproku vitali u sabiex jiġu appoġġati l-isforzi ta' riforma li jinsabu għaddejjin. Il-firma tal-ftehim tar-riammissjoni bejn l-UE u t-Turkija u l-bidu simultanju tad-djalogu tal-viża favur il-liberalizzazzjoni tal-viżi jagħti momentum ġdid lir-relazzjonijiet ta' bejn l-UE u t-Turkija u jġib benefiċċji konkreti għat-tnejn li huma. Huwa importanti li dawn iż-żewġ proċessi jimxu 'l quddiem u li l-firma u r-ratifika tal-ftehim ta' riammissjoni fit-Turkija jiġu ffinalizzati malajr. Tisħiħ ulterjuri tal-kooperazzjoni tal-enerġija bejn l-UE u t-Turkija u progress fin-negozjati tal-adeżjoni jiffaċilitaw l-interkonnessjoni u l-integrazzjoni tas-swieq tal-enerġija tal-UE u t-Turkija. Il-Kummissjoni tenfasizza d-drittijiet sovrani kollha tal-Istati Membri tal-UE li jinkludu, fost l-oħrajn, id-dħul fi ftehimiet bilaterali, u l-esplorazzjoni u l-esplojtazzjoni tar-riżorsi naturali tagħhom skont l-acquis tal-UE u l-liġi internazzjonali, inkluża l-Konvenzjoni tan-NU dwar il-Liġi tal-Baħar. F'konformità mal-pożizzjonijiet ripetuti tal-Kunsill u tal-Kummissjoni mis-snin li għaddew, issa huwa urġenti li t-Turkija twettaq l-obbligi tagħha li timplimenta b'mod sħiħ il-Protokoll Addizzjonali u tagħmel progress lejn in-normalizzazzjoni tar-relazzjonijiet mar-Repubblika ta' Ċipru. Dan jista' jagħti momentum ġdid lill-proċess tal-adeżjoni, u jippermetti b'mod partikolari li jsir progress fuq it-tmien kapitoli koperti mill-konklużjonijiet tal-Kunsill ta' Diċembru 2006. Il-Kummissjoni tħeġġeġ ukoll l-evitar ta' kull tip ta' theddida, sors ta' tensjoni jew azzjoni li tista' tagħmel ħsara lir-relazzjonijiet tajbin bejn il-ġirien u r-riżoluzzjoni paċifika tat-tilwim. L-impenn u l-kontribut f'termini konkreti tat-Turkija għal riżoluzzjoni komprensiva għall-kwistjoni ta' Ċipru huwa kruċjali. 18. Fir-rigward tal-kwistjoni ta' Ċipru, il-Kummissjoni tistenna li l-komunità Ċiprijotta Griega u dik Ċiprijotta Torka jerġgħu jibdew negozjati kompleti dwar riżoluzzjoni komprensiva taħt il-patroċinju tan-Nazzjonijiet Uniti. Il-Kummissjoni tistenna li ż-żewġ naħat jimxu mingħajr dewmien lejn is-sustanza bil-għan li jiksbu konklużjoni b'suċċess mingħajr dewmien. Il-partijiet kollha huma inkoraġġiti li jikkontribwixxu għal klima pożittiva bejn il-komunitajiet, permezz ta' passi li jibbenefikaw liċ-Ċiprijotti fil-ħajja ta' kuljum tagħhom, u li jħejju lill-pubbliku għall-kompromessi neċessarji. Il-Kummissjoni tqis li l-benefiċċji tar-riunifikazzjoni jkunu aktar importanti mill-konċessjonijiet li jistgħu jkunu jridu jsiru biex jinkiseb dan l-għan. B'mod partikolari, iċ-Ċiprijotti kollha jibbenefikaw b'mod sħiħ mill-esplojtazzjoni tar-riżorsi tal-idrokarburi. Il-Kummissjoni tinsab lesta li tkompli ssaħħaħ l-appoġġ tagħha għall-proċess, jekk iż-żewġ partijiet jitolbu dan u n-NU taqbel. 19. L-Islanda: L-Islanda kienet laħqet stadju avvanzat fin-negozjati tal-adeżjoni meta l-gvern il-ġdid iddeċieda li jiffriża n-negozjati, u l-proċess tal-adeżjoni jinsab wieqaf. Il-gvern iddikjara li se jwettaq evalwazzjoni tan-negozjati sa issa kif ukoll dwar l-iżviluppi fl-Unjoni Ewropea, li se tiġi ppreżentata lill-Parlament tal-Islanda għad-diskussjoni fix-xhur li ġejjin. Il-Kummissjoni ssospendiet il-ħidma preparatorja dwar l-IPA II. Taħt iċ-ċirkostanzi kollha, l-Islanda tibqa' sieħeb importanti għall-UE. ANNESS Konklużjonijiet dwar il-Montenegro, is-Serbja, dik li kienet ir-Repubblika Jugoslava tal-Maċedonja, l-Albanija, il-Bosnja-Ħerzegovina, il-Kosovo, it-Turkija u l-Islanda Il-Montenegro Il-ftuħ tan-negozjati mal-Montenegro dwar l-adeżjoni mal-UE f'Ġunju 2012 irrappreżenta l-bidu ta' fażi ġdida u intensiva għall-Montenegro fit-triq tiegħu lejn l-UE. Ir-riformi politiċi profondi u dewwiema neċessarji biex jiġi implimentat l-approċċ il-ġdid għall-Kapitolu 23 dwar il-ġudikatura u d-drittijiet fundamentali u l-Kapitolu 24 dwar il-ġustizzja, il-libertà u s-sigurtà se jitolbu rieda politika qawwija u kapaċità amministrattiva msaħħa. Il-proċess tal-adeżjoni jeħtieġ li jkun inklużiv, b'involviment qawwi tas-soċjetà ċivili. Matul il-perjodu ta' rappurtar, il-Montenegro ffoka fuq it-tħejjija ta' pjanijiet ta' azzjoni komprensivi li se jiggwidaw il-proċess ta' riforma tal-pajjiż dwar l-istat tad-dritt. F'Ġunju, il-gvern adotta dawn il-pjanijiet ta' azzjoni, li jikkostitwixxu l-parametri tal-ftuħ għall-Kapitoli 23 u 24. Wara l-adozzjoni tal-pjanijiet ta' azzjoni, il-Kummissjoni f'Awwissu rrakkomandat il-ftuħ ta' dawn il-kapitoli u, f'Settembru, il-Kunsill stieden lill-Montenegro sabiex jippreżenta l-pożizzjonijiet ta' negozjar tiegħu. Tinsab għaddejja l-ħidma skont l-approċċ il-ġdid għal dawn il-kapitoli ppreżentat fil-qafas għan-negozjar mal-Montenegro. Il-laqgħat tal-eżami analitiku għall-kapitoli tan-negozjar kollha tlestew fi tmiem Ġunju 2013. Sa issa, ingħalqu b'mod provviżorju n-negozjati dwar żewġ kapitoli (ix-xjenza u r-riċerka; l-edukazzjoni u l-kultura). Ġew stabbiliti parametri tal-ftuħ għal sitt kapitoli (il-moviment ħieles tal-oġġetti; id-dritt tal-istabbiliment u l-libertà li jiġu pprovduti servizzi; il-politika tal-kompetizzjoni; l-agrikoltura u l-iżvilupp rurali; is-sikurezza alimentari, u l-politika veterinarja u fitosanitarja; il-politika reġjonali u l-koordinazzjoni tal-istrumenti strutturali). Ir-riforma tal-amministrazzjoni pubblika hija prijorità sabiex jiġi żgurat li l-Montenegro jkollu l-kapaċità li japplika l-acquis, li jindirizza l-politiċizzazzjoni u li jżid it-trasparenza u l-professjonalità tas-servizz ċivili. L-iżviluppi ta' dawn l-aħħar xhur, b'mod partikolari l-użu allegat ta' fondi pubbliċi għal finijiet politiċi partiġġani, enfasizzaw l-importanza tat-tisħiħ tal-fiduċja taċ-ċittadini fl-istituzzjonijiet pubbliċi. F'dan il-kuntest, huwa importanti li jiġi żgurat li l-investigazzjonijiet jitlestew bir-reqqa u malajr u li tittieħed l-azzjoni xierqa. Huwa meħtieġ ukoll segwitu għax-xogħol tal-grupp parlamentari dwar il-proċess elettorali. Il-Montenegro jeħtieġ ukoll li jiżgura segwitu adegwat għar-rakkomandazzjonijiet tal-OSCE/ODIHR li ilhom li saru dwar il-leġiżlazzjoni elettorali tiegħu u jistabbilixxi delinjazzjoni ċara u ġeneralment aċċettata bejn l-interessi pubbliċi u dawk tal-partit. Il-Montenegro jkompli jissodisfa b'mod suffiċjenti l-kriterji politiċi għas-sħubija fl-UE. L-elezzjonijiet parlamentari u presidenzjali ta' Ottubru 2012 u April 2013, rispettivament, ma bidlux il-prijorità strateġika li l-pajjiż qed jagħti għall-objettiv tal-adeżjoni mal-UE. Filwaqt li dawn l-elezzjonijiet kienu kkwalifikati mill-OSCE/ODIHR bħala amministrati professjonalment u b'mod effiċjenti, ġew identifikati wkoll xi nuqqasijiet. In-nuqqas ta' rikonoxximent tar-riżultati tal-elezzjonijiet presidenzjali mill-oppożizzjoni rriżulta f'bojkott tal-parlament għal xahrejn mill-akbar grupp tal-oppożizzjoni. Il-bojkott intemm meta ntlaħaq ftehim bejn il-partiti sabiex jiġu ffurmati żewġ korpi parlamentari sabiex jinvestigaw l-allegazzjonijiet ta' abbuż ta' fondi pubbliċi għal finijiet elettorali u sabiex ifasslu rakkomandazzjonijiet biex jittejjeb il-proċess elettorali. Il-kumitat ta' inkjesta parlamentari dwar l-allegat użu ħażin ta' fondi pubbliċi lesta l-ħidma tiegħu f'Lulju. Il-parlament ma qabilx dwar konklużjonijiet li, fost l-oħrajn, jistabbilixxu responsabbiltà politika u llimita ruħu għal rapport tekniku. Għadu jrid jiġi żgurat segwitu ġudizzjarju. Grupp ta' ħidma dwar il-bini tal-fiduċja fil-proċess elettorali diġà adotta abbozz ta' liġi dwar lista unika tal-votanti, sabiex tiġi sostitwita l-liġi dwar ir-reġistru tal-votanti, kif ukoll abbozz ta' emendi għal-liġi dwar il-karti tal-identità personali. Fil-qasam tal-istat tad-dritt, il-parlament adotta l-emendi li kien ilhom mistennija għall-kostituzzjoni dwar it-tisħiħ tal-indipendenza tal-ġudikatura, li huma fil-biċċa l-kbira konformi mar-rakkomandazzjonijiet tal-Kummissjoni ta' Venezja. Il-Montenegro huwa involut attivament fil-kooperazzjoni tal-pulizija u ġudizzjarja reġjonali u internazzjonali. Filwaqt li nħarġu xi sentenzi dwar it-traffikar tad-droga, kien hemm biss ftit każijiet li jirreferu għal reati bħat-traffikar tal-persuni u l-ħasil tal-flus. Xi kundanni fl-ewwel istanza f'każijiet ta' kriminalità organizzata u l-korruzzjoni ġew imħassra. L-impunità fir-rigward ta' każijiet ta' trattament ħażin tad-detenuti għadha kwistjoni ta' tħassib serju. Il-Montenegro ħa rwol ewlieni fil-promozzjoni tal-kooperazzjoni reġjonali, b'mod partikolari permezz tal-proposta tiegħu għat-twaqqif tal-inizjattiva tas-"Sitta tal-Balkani tal-Punent". Fir-rigward tal-Qorti Kriminali Internazzjonali, il-Montenegro għadu jżomm ftehim bilaterali ta' immunità mal-Istati Uniti tal-2007, li jagħti eżenzjonijiet mill-ġurisdizzjoni tal-Qorti. Il-Montenegro jeħtieġ li jallinja ruħu mal-pożizzjoni tal-UE. Aktar 'il quddiem, il-Montenegro jeħtieġ li jiżgura s-segwitu politiku u ġudizzjarju għall-allegat użu ħażin ta' fondi pubbliċi għal finijiet ta' politika partiġġana. Jeħ