o Il-faċilità ELENA ilha mill-2011 tappoġġa l-iżvilupp ta’ proġetti ta’ effiċjenza enerġetika u ta’ mobilità nadifa. B’fattur ta’ ingranaġġ ta’ 33, għandha kapaċità impressjonanti li tattira finanzjament privat (“crowd-in”). Fl-2021, ġew allokati EUR 35,8 miljun għal 18-il proġett ġdid. Dawn huma mistennija jiġġeneraw madwar 500 GWh ta’ ffrankar tal-enerġija fis-sena.

oIl-Kummissjoni qed tikkoopera mal-BEI biex tiżviluppa faċilità konsultattiva li tappoġġa l-proġetti tal-ftehim dwar ix-xiri tal-enerġija rinnovabbli , inkluż biex tappoġġa l-użu tal-idroġenu u l-elettrifikazzjoni fis-setturi industrijali.

·Il-programm Orizzont Ewropa alloka EUR 15-il biljun biex jappoġġa r-riċerka u l-innovazzjoni fit-teknoloġiji tal-enerġija rinnovabbli, l-effiċjenza enerġetika, l-elettrifikazzjoni tat-tisħin u t-tkessiħ u d-diġitalizzazzjoni tas-sistema tal-enerġija.

·Il- FNE tal-Enerġija qed tiffinanzja interkonnessjoni aħjar tan-networks tal-enerġija lejn suq uniku tal-enerġija tal-UE u t-tranżizzjoni lejn enerġija nadifa. Mill-2014, il-FNE tal-Enerġija appoġġat 154 proġett b’total ta’ EUR 5,7 biljun. F’Marzu 2022, il-Kummissjoni nediet l-ewwel sejħa tal-FNE għal proġetti transfruntiera tal-enerġija rinnovabbli. F’Mejju 2022, il-Kummissjoni nediet sejħa ġdida għal proġetti infrastrutturali transfruntiera ewlenin tal-enerġija għal proġetti inklużi fil-ħames lista tal-UE ta’ Proġetti ta’ Interess Komuni.

· Tranżizzjoni Lejn Enerġija Nadifa (CET) ta’ LIFE : f’Mejju 2022, ġiet ippubblikata s-Sejħa għall-proposti ta’ LIFE CET, li għamlet disponibbli EUR 98 miljun għal proġetti tal-effiċjenza enerġetika u tal-enerġija nadifa. Din is-Sejħa tkopri l-objettivi tar-REPowerEU, bħat-tnaqqis fil-konsum tal-fjuwils fossili għat-tisħin u l-użu aċċellerat ta’ soluzzjonijiet tal-effiċjenza enerġetika fl-akkomodazzjoni, fin-negozji u fis-settur pubbliku.

·Fl-2022, l-ewwel offerta transfruntiera li qatt saret se ssir fl-ambitu tal- Mekkaniżmu ta’ Finanzjament tal-Enerġija Rinnovabbli . L-offerta se tiffoka fuq proġetti fotovoltajċi solari. Il-mekkaniżmu se jgħin biex jiġi sfruttat il-potenzjal rinnovabbli sħiħ tal-UE, u jgħin lill-Istati Membri jilħqu l-objettiv ta’ dekarbonizzazzjoni b’mod aktar kooperattiv.

·Il-prezzijiet tal-karbonju żdiedu matul l-2021, u l-istess għamel id-dħul totali mill-EU ETS, li jammonta għal madwar EUR 31 biljun b’kollox. Dawn il-flus se jappoġġaw il-Fond għall-Innovazzjoni u l-Fond għall-Modernizzazzjoni .

·Il-Politika Agrikola Komuni (PAK) tappoġġa wkoll l-effiċjenza enerġetika, l-enerġija rinnovabbli u l-infrastruttura tal-enerġija permezz tal-Fond Agrikolu Ewropew għall-Iżvilupp Rurali (FAEŻR). Skont il-ħtiġijiet identifikati u l-istrateġija żviluppata fil-Programmi ta’ Żvilupp Rurali attwali jew fil-pjanijiet Strateġiċi futuri tal-PAK, l-Istati Membri għandhom il-possibbiltà li jappoġġaw investimenti fil-produzzjoni tal-enerġija rinnovabbli jew fit-titjib tal-effiċjenza enerġetika għall-azjendi agrikoli iżda wkoll għan-negozji rurali.

Il-Kummissjoni tappoġġa wkoll lill-Istati Membri permezz tal-Istrument ta’ Appoġġ Tekniku, filwaqt li tipprovdi għarfien espert tekniku mfassal apposta għat-tfassil u għall-implimentazzjoni tar-riformi, inkluż dwar it-tranżizzjoni lejn enerġija nadifa. B’mod partikolari, il-Kummissjoni qed tgħin lill-Istati Membri jidentifikaw ir-riformi u l-investimenti biex jeliminaw gradwalment l-importazzjonijiet tal-fjuwils fossili mir-Russja.

L-inizjattivi attivi tal-UE għandhom rwol importanti fil-mobilizzazzjoni tal-finanzjament għat-tranżizzjoni lejn enerġija nadifa: Dawn jinkludu:

· il-Fora ta’ Investiment fl-Enerġija Sostenibbli - inizjattiva ta’ suċċess kbir li tiffaċilita d-djalogu bejn il-partijiet ikkonċernati pubbliċi u privati, bl-għan li jiġi mobilizzat il-finanzjament privat għall-effiċjenza enerġetika u l-investimenti fl-enerġija sostenibbli;

· il-Grupp tal-Istituzzjonijiet Finanzjarji għall-Effiċjenza Enerġetika , li l-missjoni ewlenija tiegħu hija li jidentifika l-ostakli għall-finanzjament tal-effiċjenza enerġetika u li jipprovdi rakkomandazzjonijiet lill-korpi li jfasslu l-politika u lill-istituzzjonijiet finanzjarji dwar kif għandhom jiġu indirizzati;

· id-Djalogu mal-Investituri dwar l-Enerġija , li tnieda fl-2022 bħala pjattaforma tal-partijiet ikkonċernati li tlaqqa’ flimkien l-esperti tal-enerġija u finanzjarji biex jiġu identifikati l-ostakli għall-investiment għas-settur tal-enerġija, jiġu vvalutati l-politiki u l-istrumenti ta’ finanzjament, u jiġu proposti soluzzjonijiet rilevanti.

Integrazzjoni tat-tibdil fil-klima

Mill-anqas 30 % tal-baġit tal-UE għall-2021-2027 huwa allokat għall-klima (żieda minn 20 % fl-2014-2020). Il-programmi speċifiċi għandhom miri ta’ nfiq fuq il-klima ta’ 30 % jew ogħla - il-Fond Ewropew għall-Iżvilupp Reġjonali (30 %), Orizzont Ewropa (35 %), il-Fond ta’ Koeżjoni (37 %), il-Faċilità għall-Irkupru u r-Reżiljenza (37 %), il-Faċilità Nikkollegaw l-Ewropa (60 %), LIFE (61 %) u l-Fond għal Tranżizzjoni Ġusta (100 %). Fl-2021, l-RRPs tal-Istati Membri allokaw 40 % għall-investiment klimatiku, ferm lil hinn mill-obbligu regolatorju ta’ 37 %.

4.3. Sussidji għall-enerġija fl-UE

Is-swieq tal-enerġija għaddew minn żviluppi li ma kinux mistennija u li ġew f’daqqa matul l-aħħar sentejn, li kellhom impatt sinifikanti fuq il-konsum u l-prezzijiet tal-prodotti tal-enerġija, fost il-lockdowns relatati mal-COVID, l-irkupru wara l-pandemija u l-perjodu attwali ta’ prezzijiet tal-enerġija estremament għoljin u volatili. Ir-rapport dwar is-sussidji tal-enerġija li għandu jiġi ppubblikat f’Ottubru se (i) jippreżenta n-numri finali u aktar preċiżi dwar l-evoluzzjoni tas-sussidji tal-enerġija matul l-2020 milquta mill-COVID, u (ii) jagħmel stimi tal-impatt tal-irkupru ekonomiku globali u l-prezzijiet għoljin tal-enerġija fuq is-sussidji tal-enerġija fl-2021.

Is-sussidji għall-fjuwils fossili, wara li naqsu b’aktar minn 5 % fl-2020 fl-UE, minħabba l-lockdowns u r-restrizzjonijiet fuq l-ivvjaġġar għan-nies u għan-negozji, baqgħu pjuttost stabbli fl-2021, peress li ż-żieda fit-trasport u fl-industrija kienet ikkumpensata mit-tnaqqis fis-sussidji għall-fossili fis-settur tal-enerġija. Is-sussidji fuq il-prodotti taż-żejt, speċjalment fis-settur tat-trasport, naqsu bi 12 % fl-2020, filwaqt li s-sussidji fuq il-faħam żdiedu b’7 % waqt li kien hemm tnaqqis żgħir fis-sussidji għall-gass (b’2 %) sena wara sena, li ġew affettwati mir-rwol tagħhom fil-ġenerazzjoni tal-enerġija. Fl-2021, is-sussidji fuq iż-żejt, il-faħam u l-gass urew żieda żgħira, u s-sussidju għall-ġenerazzjoni tal-elettriku mill-fjuwils fossili naqas. Mill-ħarifa tal-2021, b’mod parallel maż-żieda fil-prezzijiet tal-enerġija fis-swieq Ewropej, diversi Stati Membri tal-UE ħadu miżuri biex itaffu l-impatt tal-kontijiet tal-enerġija fuq iċ-ċittadini u n-negozji, li rriżultaw f’sussidji akbar għall-konsum tal-enerġija.

Is-sussidji fuq l-enerġija rinnovabbli żdiedu b’7 % fl-2020, peress li l-iskemi ta’ appoġġ fit-tul xorta kellhom impatt li jista’ jitkejjel, iżda naqsu bi ftit fl-2021. Is-sussidji għall-effiċjenza enerġetika naqsu fl-2020, iżda reġgħu żdiedu fl-2021. Ġiet osservata żieda ulterjuri fis-sussidji għall-enerġija nukleari, minħabba l-pagamenti għall-għeluq bikri tal-impjanti tal-enerġija nukleari f’żewġ Stati Membri.

Illustrazzjoni 5. Sussidji għall-fjuwils fossili f’setturi differenti fl-UE. Sors: Study on energy subsidies and other government interventions in the European Union 2022.