[pic] | KUMMISSJONI TAL-KOMUNITAJIET EWROPEJ | Brussel 19.3.2008 KUMM(2008) 153 finali KOMUNIKAZZJONI MILL-KUMMISSJONI LILL-PARLAMENT EWROPEW, LILL-KUNSILL, LILL-KUMITAT EKONOMIKU U SOĊJALI EWROPEW U LILL-KUMITAT TAR-REĠJUNI RAPPORT TAL-PROGRESS DWAR IS-SUQ WAĦDIENI TAL-KOMUNIKAZZJONI ELETTRONIKA GĦALL-2007 (IT-13-IL RAPPORT) {SEG(2008) 356} 1. DAħLA DIN IL-KOMUNIKAZZJONI TIRRAPPORTA L-IżVILUPPI FIS-SETTUR TAL-KOMUNIKAZZJONI ELETTRONIKA MATUL L-2007 [1]. Il-qafas regolatorju ta’ l-UE huwa mfassal biex jibbenifikaw l-utenti u l-konsumaturi billi jiġi żgurat li l-kompetizzjoni u s-suq dejjem aktar integrat Ewropew jixprunaw investiment f’servizzi innovattivi, attraenti u affordabbli. Il-mira aħħarija tiegħu hija li tixxejjen ir-regolamentazzjoni ekonomika ex ante , ġaladarba l-kompetizzjoni tkun żviluppata biżżejjed. Dan l-approċ kien suċċess. Madankollu, hemm biżżejjed skop biex jinkisbu aktar benefiċċji minn suq rinfurzat waħdieni, kompetizzjoni mqawwija u tnaqqis fil-piż regolatorju. Għaldaqstant il-Kummissjoni ħarġet Rakkomandazzjoni riveduta dwar is-swieq rilevanti[2] u proposti[3] biex jemendaw id-Direttivi li jikkostitwixxu l-qafas regolatorju ta' l-UE. L-għan tagħhom, b’mod partikolari, huwa li jikkonsolidaw is-suq intern permezz ta’ regolamentazzjoni nazzjonali aktar konsistenti; protezzjoni rinfurzata tal-konsumaturi u drittijiet tal-konsumaturi; immaniġġjar u implimentazzjoni aktar effettivi ta’ l-ispettru. 2. Żviluppi tas-suq Is-suq tat-telekomunikazzjonijiet huwa l-akbar element waħdieni tas-settur ta’ l-ICT, u jirrappreżenta madwar 44% tal-valur totali tiegħu[4]. X’aktarx li fl-2007 juri tkabbir ta’ 1.9%[5], se jkompli jkun element ewlieni fl-ekonomija Ewropea, b’kontribut ta’ madwar 12% tat-tkabbir fil-produttività tax-xogħol[6]. Id-dħul stmat huwa ta’ €293 biljun, li żdied minn €289 biljun fl-20064. Id-dħul mit-telefonija bil-linji fissi jkompli jonqos, filwaqt li d-dħul mit-telefonija mobbli jkompli jikber u dak mill- broadband fissa jkompli juri tkabbir qawwi. Fl-2007, il-konsumaturi reġgħu bbenifikaw minn prezzijiet orħos partikolarment mis-servizzi tat-telefonija mobbli. Dawn il-gwadanni ġew issuplimentati b’aktar disponibbiltà ta’ offerti bħal broadband mobbli u servizzi fissi aktar veloċi, partikolarment fuq tal-fajber. Bosta swieq ta’ l-UE rreġistraw żieda fil-volum u tnaqqis fil-prezzijiet, li jindika li l-konsumatur Ewropew medju tas-servizzi tal-komunikazzjonijiet elettroniċi kien f’qagħda aħjar fl-2007 milli fis-sena ta’ qabel. F’oqsma fejn is-suq ma rnexxilux jikseb prezzijiet orħos u valur ogħla, il-Kummissjoni baqgħet viġilanti. Fl-2007 ir-Regolament dwar ir- Roaming [7] ittratta l-prezzijiet għolja tas-servizzi tar- roaming fl-UE. Il-previżjonijiet pessimistiċi ta’ l-industrija naqsu li jimmaterjalizzaw. Il-Kummissjoni se tkompli timmonitorja l-iżviluppi fil-prezzijiet għas-servizzi ta’ SMSs u dejta rrowmjati u fl-2008 se tirrapporta lill-Kunsill u l-Parlament. Investiment Fl-2007 l-investiment aggregat fis-settur f’termini ta’ nefqa kapitali huwa stmat li qabeż il-€50 biljun, żieda fuq l-2006 u l-ħames sena konsekuttiva ta' żieda fl-investiment minn sena għall-oħra. Operaturi stabbiliti tas-servizzi fissi investew madwar 13.5% tad-dħul tagħhom fl-2007, bħal fl-2006. Dan il-perċentwal reġa’ kien ogħla fil-każ ta’ l-operaturi alternattivi: pereżempju, l-operaturi alternattivi ewlenin fi Franza u l-Italja investew madwar 30% tad-dħul tagħhom. L-investiment totali ta' l-operaturi ġodda huwa stmat li jlaħħaq 25% taċ-ċifra kumplessiva. Il-prospettivi finanzjarji Wara xi snin ta’ żminijiet diffiċli, sa mill-2005 is-settur tal-komunikazzjoni elettronika llum laħħaq mal-prestazzjoni kumplessiva tas-suq. Bosta analisti finanzjarji llum jivvalutaw is-settur bħala wieħed li ‘ssupera fil-prestazzjoni’ abbażi ta’ karatteristiċi bħal likwidità qawwija kontinwa minn attivitajiet fissi u ta’ broadband , flimkien ma' tnaqqis ta’ dejn tul is-snin imgħoddija u rendiment għoli mid-dividends. [pic] Mobbli Id-dħul mis-servizzi mobbli, li minn €133 biljun fl-20064 huwa stmat li tela’ għal €137 biljun, żdied bi 3.8% meta mqabbel ma’ 4.1% tas-sena ta’ qabel4. Il-penetrazzjoni kompliet tikber, għal 111.8% konċettwali tal-popolazzjoni mqabbel ma’ 103.2% fis-sena ta’ qabel. [pic] Ir-rata ta’ tkabbir fid-dħul tirrifletti ż-żieda fil-kompetizzjoni u t-tnaqqis fil-prezzijiet bl-imnut, flimkien ma’ saturazzjoni milħuqa f’bosta pajjiżi u t-tnaqqis fir-rati ta’ terminazzkoni. Filwaqt li l-prezzijiet fil-basket ta’ użu baxx[8] waqgħu b’madwar 10%, dawk fil-basktijiet ta’ użu medju u għoli naqsu bi kważi 14%. Mill-2004 ‘l hawn, l-ishma relattivi tas-suq ta' l-operaturi ewlenin, kompetituri ewlenin u operaturi aktar ġodda fis-suq f'kull Stat Membru ma tantx inbidlu. [pic] Is-servizzi mobbli tad-dejta L-SMS jibqgħu sors importanti ta’ dħul, li jirrappreżenta madwar 14% tad-dħul totali fl-2007, bis-servizzi l-oħra tad-dejta juru tkabbir sinifikanti u jirrappreżentaw madwar 7% tad-dħul meta mqabbel mal-5% fl-2006. 3G qabdet fl-2007. Sitta u tmenin operatur bħalissa qed joffru 3G fuq bażi kummerċjali madwar l-Istati Membri kollha, żieda fuq is-70 tas-sena ta' qabel. Il-penetrazzjoni tat-3G żdiedet minn 11% fi tmiem l-2006 għal 20%, kif stmat, fi tmiem l-2007[9], li jirrappreżenta madwar 88 miljun abbonamenti. Il-kards tad-dejta għall- broadband mobbli qed isiru sors importanti ta’ dħul (partikolarment fl-Awstrija). Ir-rati ta’ terminazzjoni tas-servizzi mobbli (mobile termination rates - MTRs) Il-pressjoni 'l isfel fuq l-MTRs permezz ta' l-intervent regolatorju tippersisti, minkejja li n-nuqqas ta' konsistenza fl-approċċ hu ostaklu għas-suq waħdieni. Il-medja naqset taħt l-10 ċenteżmi għall-ewwel darba din is-sena, għal 9.67 ċenteżmi, tnaqqis ta’ 12% mqabbla ma’ Ottubru 2006. Madankollu, hemm differenzi kbar bejn l-MTRs fi Stati Membri differenti, minn 1.93 ċenteżmi f’Ċipru għal 22.37 ċenteżmi fl-Estonja, u l-MTR medju huwa 8.7 darbiet aktar mir-rata medja għat-terminazzjoni tas-servizzi fissi. [pic] Portabbiltà tan-numru tal-mowbajl Il-portabbiltà tan-numru tal-mowbajl żdiedet tul l-aħħar sena b’7.1 miljun. F’Ottubru 2007, 46 (8.31%) miljun abbonat ittrasferew in-numru tagħhom. Fl-Italja biss, aktar minn 14-il miljun konsumatur ittrasferew in-numri tagħhom. Dan jammonta għal 15.96% tat-total tan-numri tal-mowbajl. Il-Finlandja għandha l-ogħla perċentwal ta’ numri trasferiti (68.18%), segwita mid-Danimarka (42.06%) u mbagħad minn Spanja (27.3%). Kumplessivament, madankollu, il-prestazzjoni tibqa’ inkonsistenti sew, bi ftit trasferimenti f’għadd ta’ Stati Membri, u bla dubju, l-impatt potenzjali fuq il-kompetizzjoni mhux qed jiġi sfruttat bis-sħiħ. Għaldaqstant il-Kummissjoni pproponiet tnaqqis, għal jum tax-xogħol wieħed biss, fil-ħin permess lill-operaturi biex iwettqu l-portabbiltà tan-numri. [pic] Roaming Ir-Regolament dwar ir- Roaming daħal fis-seħħ fit-30 ta’ Ġunju 2007 u ġie implimentat fl-Istati Membri kollha, b’diffikultajiet żgħar biss. Illum il-konsumaturi qed jiffrankaw ħafna, madwar 60%, fuq is-sejħiet roaming . Il-Kummissjoni issa qed teżamina l-operat tar-Regolament, partikolarment jekk għandux jiġi estiż lil hinn minn Ġunju 2010 u jekk hemmx il-ħtieġa biex jiġu rregolati l-prezzijiet ta’ l-SMSs u downloads tad-dejta roaming . Telefonija fissa Id-dħul mit-telefonija fissa qed ikompli nieżel b'rata ta’ madwar 5%4, bħal fl-2006. Id-dħul huwa stmat €79 biljun4. Il-volumi tat-traffiku li qed jonqsu jistgħu jiġu attribwiti għal qlib kontinwu għas-servizzi IP u mobbli. L-ishma fis-suq ta’ l-operaturi tas-servizzi fissi stabbiliti (skond id-dħul tan-negozju bl-imnut u l-volum tat-traffiku) kważi stabilizzaw, ħlief dawk għat-telefonati internazzjonali, li baqgħu jonqsu. Madankollu f’xi pajjiżi l-operaturi tas-servizzi fissi stabbiliti saħħew il-pożizzjoni tagħhom, u s-suq baqa’kkonċentrat ħafna. Xorta waħda kien hemm żieda fl-għadd tal-linji b’aċċess dirett fornuti mill-operaturi l-ġodda, u l-portabbiltà tan-numri tal-linji fissi jibqa’ kontributur importanti għall-kompetizzjoni. [pic] Servizzi magħquda Flimkien mal-konverġenza fil-qafas tas-suq, hemm tendenzi lejn servizzi magħquda, fejn l-operaturi joffru taħlita ta’ telefonija fissa, broadband , TV u mowbajl b’rata bażi. Madankollu huwa essenzjali li operaturi alternattivi jkollhom aċċess għall-inputs bl-ingrossa neċessarji li jippermettulhom joffru servizzi konkorrenti u li l-libertà ta’ l-utenti li jaqilbu ma’ operatur ieħor ma tkunx imxekkla. Stħarriġ ta’ l-UE[10] wera li 29% tad-djar abbonaw ma’ ta’ l-anqas servizz magħqud, żieda minn 18% fis-sena ta’ qabel. VoIP Minkejja li l-użu tal-VoIP qed jikber f’bosta Stati Membri, pereżempju jirrappreżenta 14% tat-traffiku kollu tas-servizzi fissi fi Franza, 6.3% fl-Awstrija u 5.6% fis-Slovenja, approċi diverġenti minn awtoritajiet regolatorji nazzjonali (NRAs) jistgħu jiffrustraw il-potenzjal ta’ din it-teknoloġija. Hija evidenti d-diverġenza fi kwistjonijiet bħat-trattament ekwivalenti għal servizzi tradizzjonali tat-telefonija, ta’ l-innumerar, il-portabbiltà tan-numri, l-interkonnessjoni, il-kwalità tas-servizz u l-proviżjoni ta' l-informazzjoni dwar il-lokazzjoni tas-sejjieħ lill-awtoritajiet ta' emerġenza. Il-Grupp Ewropew tar-Regolaturi (ERG) reċentement ħareġ Pożizzjoni Komuni dwar għadd ta’ kwistjonijiet minn dawn[11] li għandu jwassal lejn approċ aktar konsistenti. Broadband Id-dħul minn servizzi fissi tad-dejta, primarjament broadband , ikompli jikber sew. Kumplessivament huwa stmat li dan is-settur jiġġenera €62 biljun, żieda minn €58.5 bijlun fl-20064. L-għadd ta’ linji fissi ta’ aċċess tal- broadband kien aktar minn 99 miljun fl-1 ta' Jannar 2008, meta mqabbel ma’ 80 miljun f’Jannar 2007. Il-medja tal-penetrazzjoni fl-UE kibret minn 16.3% f’Jannar 2007 għal 20.0% f’Jannar 2008. [pic] Id-diskrepanza bejn l-Istati Membri bl-ogħla u l-anqas penetrazzjoni żdieded minn 27.4 punti perċentwali f’Jannar 2007 għal 28.0 f’Jannar 2008. Hemm ukoll differenzi sinifikanti bejn id-disponibbiltà tal- broadband f’żoni urbani u rurali. Pereżempju, il-kopertura tad-DSL f’żoni rurali hija 71.3% imqabbla ma' 89.3% fuq livell nazzjonali (94% kopertura urbana biss). Għall-kejbil id-differenza hija saħansitra akbar, b’kopertura ta’ 7.4% biss fiż-żoni rurali mqabbla ma’ 35.6% fuq livell nazzjonali. Din id-diskrepanza bejn il-kopertura tad-DSL u l-kejbil fil-medja għaż-żoni rurali u nazzjonali hija partikolarment sinifikanti fis-Slovakkja, l-Italja, il-Latvja u l-Ġermanja[12]. Il-proposti tal-Kummissjoni għar-riforma se jgħinu biex tiġi indirizzata din il-qasma billi jiġi ffaċilitat l-użu tal-partijiet ta’ l-ispettri li se jsir disponibbli wara t-tranżizzjoni għat-teknoloġija diġitali biex jiżdied l-aċċess broadband fiż-żoni rurali permezz ta’ soluzzjonijiet bla wajers. Paragun internazzjonali F’Lulju 2007 id-Danimarka u l-Olanda kellhom l-ogħla rati ta' penetrazzjoni fid-dinja, u għadd ta' Stati Membri oħra ta' l-UE kienu minn ta’ quddiem internazzjonalment. Anki minkejja li fl-2007 l-Istati Uniti u l-Korea t’Isfel ukoll tejbu l-prestazzjoni tagħhom, illum hemm tmin pajjiżi ta’ l-UE b’rati ta' penetrazzjoni tal- broadband aqwa minn dik ta’ l-Istati Uniti. [pic] It-tkabbir fl-UE kien l-ogħla fil-Finlandja, il-Ġermanja, l-Iżvezja, l-Irlanda u Ċipru. Filwaqt li fil-Finlandja u l-Iżvezja ċ-ċifri tat-tkabbir jirriżultaw minn pożizzjoni diġà avvanzata, għat-tliet pajjiżi l-oħra dan kien jirrappreżenta ‘rkupru’. [pic] Pjattaformi tal-broadband Id-DSL xorta għadu t-teknoloġija l-aktar predominanti ta’ aċċess broadband fl-UE, u jirrappreżenta madwar 80% tal-linji kollha. Madankollu, il-pożizzjoni relattiva tal-linji tad-DSL imqabbla ma’ teknoloġiji oħra evolviet bi tkabbir ta’ 22.4% fl-2007 mqabbel ma’ 34.5% fl-2006. Fl-istess waqt, it-teknoloġiji alternattivi, primarjament il-kejbil, imma anki l-fajber lejn id-djar ( fibre to the home – FTTH), l-aċċess bla wajers ( wireless access – WLL) u l-mowbajl, qed jibdew joffru l-potenzjal għal kompetizzjoni sinifikanti f’din il-pjattaforma. It-tkabbir fil- broadband tal-kejbil kien ta’ 21.7% minn Jannar 2007, u kien partikolarment sod fil-Ġermanja, il-Polonja, ir-Renju Unit, Spanja, l-Ungerija u l-Belġju. Fl-Iżvezja, il-Litwanja u l-Estonja, li huma l-Istati Membri bl-ogħla proporzjon ta’ linji ta’ aċċess fajber, l-FTTH żied is-sehem tiegħu fis-suq meta mqabbel ma' tmiem l-2006; Il-WLL huwa mezz importanti ta’ aċċess fir-Repubblika Ċeka, l-Irlanda u s-Slovakkja, b’dan ta’ l-aħħar jesperjenza tkabbir konsiderevoli matul l-2007. Il-kompetizzjoni Filwaqt li s-sehem fis-suq tal- broadband ta’ l-operaturi stabbiliti jidher li qed jonqos (għal 46.3% f’Jannar 2008 minn 46.8% f’Jannar 2007 bħala medja), ħafna mill-kompetizzjoni għadha bbażata fuq il-bejgħ mill-ġdid ta’ linji eżistenti. Pereżempju, fir-Renju Unit is-sehem tas-suq ta’ l-operaturi stabbiliti, eskluż il-bejgħ mill-ġdid tal-linji, huwa 25.8%, imma kważi jirdoppja jekk jiġi inkluż il-bejgħ mill-ġdid tal-linji. Fil-Ġermanja din id-differenza hija ta’ 18.0 punti u fil-Lussemburgu 10.8 punti. Is-sehem tas-suq li għandhom l-operaturi stabbiliti jvarja minn 17.2% fir-Rumanija sa 88.0% f’Ċipru. Minkejja li jiddependu sew fuq il-bejgħ mill-ġdid ta’ forniment tal- broadband lil klijenti tagħhom, l-operaturi ġodda fis-suq qed imorru lil hinn mill-kompetizzjoni sempliċi bbażata fuq is-servizz. Ġabriet ta’ servizzi separati lokali bl-ingrossa, li llum jirrappreżentaw 12.8% tal-linji PSTN fl-UE, kibru matul is-sena (is-servizzi totalment disassoċjati b'54.2%, u l-aċċess maqsum bi 33.8%), filwaqt li l- bitstream kiber b’10.5%. Il-fatt li llum hemm madwar 23.5 miljun linja disassoċjata, meta mqabbla mal-11.6 linja miljun mibjugħa mill-ġdid u 6.0 miljun linja bitstream , juri li l-operaturi l-ġodda fis-suq qed javvanzaw qatigħ fl-investiment. 3. L-ambjent regolatorju Qafas istituzzjonali Setgħat u riżorsi ta’ l-NRA Il-Kummissjoni qed teżamina tħassib dwar in-nuqqas ta' setgħat ta’ infurzar effettivi ta’ l-NRAs, partikolarment fir-rigward tal-penali finanzjarji massimi li jistgħu jiġu imposti (fil-Bulgarija, l-Estonja u l-Awstrija) jew dubji dwar il-ħila ta’ l-NRAs biex jintervjenu fi kwistjonijiet ta’ aċċess u interkonnessjoni (fil-Polonja u l-Iżvezja). Filwaqt li l-effikaċja ta’ l-NRAs issaħħet f’għadd ta’ pajjiżi (fl-Italja, l-Irlanda, l-Ungerija, l-Iżvezja u l-Olanda), il-Kummissjoni qed teżamina tħassib kontinwu dwar limiti ta’ riżorsi fil-Bulgarija, il-Greċja, il-Lussemburgu, il-Polonja u s-Slovakkja. L-NRAs partikolarment fl-Istati l-Membri ż-żgħar jistgħu jsibuha diffiċli biex jiksbu l-għarfien espert u r-riżorsi meħtieġa biex iwettqu stħarriġ tas-suq u jimmonitorjaw l-implimentazzjoni tar-rimedji fi swieq dejjem aktar kumplessi. Indipendenza L-indipendenza ta’ l-NRAs hija prerekwiżit għaċ-ċertezza regolatorja. Fil-Latvja u l-Ungerija ttieħdu, jew ġew ippjanati, miżuri biex isaħħu l-indipendenza ta’ l-NRAs. Madankollu, fil-Bulgarija u l-Lussemburgu, u partikolarment fil-Polonja, jibqa’ tħassib fir-rigward tar-regoli dwar it-tneħħija tal-kap ta’ l-NRA. Il-Kummissjoni għaldaqstant inkludiet dispożizzjonijiet biex tissaħħaħ l-indipendenza ta’ l-NRAs fil-proposti għal reviżjoni tal-qafas. Appelli Appelli twal u sistematiċi kontra d-deċiżjonijiet ta’ l-NRAs komplew ifixklu l-implimentazzjoni effikaċi, minkejja l-isforzi f'għadd ta' Stati Membri sabiex il-proċess isir konsistenti (fil-Ġermanja, il-Greċja, l-Irlanda, Malta, il-Polonja u l-Iżvezja). Il-proposti ta’ riforma tal-Kummissjoni f’dan il-qasam għandhom inaqqsu l-inċentivi għal appelli sistematiċi bħala mezz biex tiġi posposta l-implimentazzjoni ta’ deċiżjonijiet regolatorji. Implimentazzjoni ta’ miżuri regolatorji Stħarriġ tas-suq L-ewwel sensiela ta’ stħarriġ tas-suq issa hija kważi lesta fl-Istati Membri kollha, ħlief fil-Bulgarija u r-Rumanija. Waqt li l-Kummissjoni konsegwentement waqqfet il-proċeduri ta’ ksur kontra ħdax-il Stat Membri, bla dubju, is-swieq ta’ dawn il-dawn il-pajjiżi ma bbenefikawx mir-regolamentazzjoni speċifika applikata fl-Istati Membri fejn l-istħarriġ sar fil-ħin. F’dawk l-Istati Membri fejn l-ewwel sensiela ta’ stħarriġ tas-suq tlesta f’ħinu u ġiet imposta r-regolamentazzjoni xierqa fil-livell tal-bejgħ bl-ingrossa, dan ippermettielhom li jidderegolamentaw uħud mis-swieq tal-bejgħ bl-imnut. L-istħarriġ futur tas-suq mill-NRAs, fejn jitqiesu r-Rakkomandazzjonijiet riveduti tal-Kummissjoni dwar is-swieq rilevanti, x’aktarx li jwassal għal aktar deregolamentazzjoni tas-swieq tal-bejgħ bl-imnut. Implimentazzjoni ta’ rimedji Fir-rigward ta’ l-impożizzjoni u l-infurzar ta’ rimedji regolatorji, is-sitwazzjoni tvarja. F’għadd ta’ Stati Membri għadhom ma ġewx adottati miżuri finali (pereżempju fl-Ungerija u l-Polonja) u d-dewmien bejn it-tlestija ta’ l-istħarriġ tas-suq u l-impożizzjoni ta’ obbligi definittivi huma kwistjoni ta’ tħassib partikolari, pereżempju fil-Ġermanja, l-Estonja, l-Irlanda u l-Lussemburgu. Anki fejn ġew imposti l-obbligi definittivi, f’bosta każijiet il-livell ta’ dettall m’hux biżżejjed biex jiggarantixxi bażi solida għall-investiment u d-dħul fis-suq. It-tnedija ta’ operazzjonijiet kummerċjali bosta drabi tiġi posposta sakemm id-dettalji ewlenin jiġu ċċarati permezz ta’ appell jew proċeduri individwali ta’ likwidazzjoni ta’ tilwim. Barraminhekk, il-kundizzjonijiet ta’ l-ipprezzar f’offerti ta’ referenza għal prodotti speċifiċi regolati xorta jistgħu ma jipprovdux inċentiv għall-operaturi alternattivi biex iniedu servizzi konkorrenti (pereżempju fil-Litwanja, il-Lussemburgu, Malta, il-Polonja, is-Slovakkja u l-Iżvezja). Alternattivament, diffikultajiet fil-proċess tal-forniment ta’ prodotti bl-ingrossa (inkluż diskriminazzjoni mhux abbażi tal-prezz imqabbla ma’ l-istruttura tal-bejgħ bl-imnut ta’ operatur ta' saħħa sinifikanti tas-suq ( significant market power – SMP), problemi ta’ ftehimiet fil-livell ta’ servizzi, ta’ kollokazzjoni, migrazzjoni bejn prodotti jew portabbiltà) jistgħu jdewwmu l-implimentazzjoni u jippreġudikaw il-kompetittività ta’ l-offerti alternattivi bl-imnut. Wieħed mill-oqsma fejn in-nuqqas ta’ konsistenza fl-implimentazzjoni tar-rimedji jidher l-aktar huwa dak tal-metodoloġiji ta’ orjentament lejn il-kosts u tal-kontabbiltà tal-kosts. L-għażla ta' l-orjentazzjoni lejn il-kosts tista' wkoll tkun suġġetta għal oqfsa ta' żmien differenti ħafna u tinvolvi gradi differenti ta’ asimetrija, mhux neċessarjament ġustifikati minn kundizzjonijiet nazzjonali differenti tas-suq. Dawn id-differenzi jservu ta’ piż żejjed għall-operaturi li jippruvaw joffru servizzi panewropej u jċaħħdu l-ilħiq ta’ suq intern komplet għas-servizzi tal-komunikazzjoni elettronika. In-nuqqas ta’ setgħat ta’ infurzar ta’ l-NRAs jew in-nuqqas ta’ rieda għall-eżerċizzju ta’ dawn is-setgħat jistgħu jkunu raġuni oħra għaliex ir-rimedji għadhom mhumiex implimentati fil-prattika. Dawn in-nuqqasijiet ikkonvinċew lill-Kummissjoni bil-bżonn li jkollha s-setgħa dwar ir-rimedji u bil-bżonn għal setgħat imtejba ta’ infurzar għall-NRAs, it-tnejn li huma inklużi fil-proposti tal-Kummissjoni għar-riforma. Id-diffikultajiet li ltaqgħu magħhom l-NRAs fl-iżgurar ta’ l-applikazzjoni f’waqtha u effikaċi tan-nuqqas ta’ diskriminazzjoni fis-swieq regolati wasslet lil għadd minnhom (pereżempju fl-Italja, il-Polonja u l-Iżvezja) biex jikkunsdraw l-introduzzjoni ta' firda funzjonali bejn is-servizzi fissi ta’ aċċess tan-network lokali ta’ operatur stabbilit mill-unitajiet l-oħra tiegħu tan-negozju bl-imnut u bl-ingrossa sabiex tiġi żgurata l-ugwaljanza fl-aċċess għall-inputs bl-ingrossa bl-istess mod għall-istruttura ta’ tal-bejgħ bl-imnut ta’ l-operaturi stabbilit u għall-operaturi alternattivi. Fl-Irlanda l-operatur stabbilit innifsu ppropona forma ta’ firda strutturali. Dawn l-iżviluppi jenfasizzaw il-ħtieġa li jinstab mekkaniżmu biex tiġi żgurata konsistenza fl-approċċ madwar l-Istati Membri. L-immaniġġjar ta’ l-ispettru Fl-2007 sar aktar progress lejn suq waħdieni għall-komunikazzjoni bla wajers, permezz ta' għadd ta’ miżuri ta’ armonizzazzjoni fil-livell ta’ l-UE għall-użu ta’ l-ispettru mingħajr il-ħtieġa ta’ drittijiet individwali għall-użu (Apparat għal Distanzi Qosra - Short Range Devices , RFID, u R-LAN). Kompliet ukoll ix-xejra li xxaqleb lejn użu akbar ta’ approċi bbażati fuq is-suq għall-immaniġġjar ta’ l-ispektru. Il-bidliet proposti għall-qafas regolatorju huma mistennija jikkonsolidaw din ix-xejra kif meħtieġ mill-progress tat-teknoloġiji l-ġodda, id-domandi bidlin għas-servizzi u l-globalizzazzjoni kabbara tas-swieq. Teżisti wkoll xejra f’uħud mill-Istati Membri sabiex l-awtorizzazzjonijiet għall-ispettru jsiru newtrali f-termini ta’ teknoloġiji u servizzi, b’armonija mal-proposti tal-Kummissjoni fir-rigward tat-tħassir tad-Direttiva tal-GSM u fl-emendi proposti għall-qafas. Pereżempju, ir-regolaturi ta’ l-Iżvezja u r-Renju Unit ħabbru l-ħsieb tagħhom li jirrilaxxaw ta’ l-anqas parti mill-ispettru permezz tal-qlib għal xandir diġitali newtrali f'termini ta’ teknoloġija u servizzi, u għadd ta’ Stati Membri bdew proċess li jwassal għall-użu ta’ l-ispettru fil-faxxa 900MHz għas-servizzi 3G, li s’issa kienet miżmuma għas-servizzi GSM[13]. Malta, id-Danimarka u l-Finlandja wkoll qed iħejju riforma kbira dwar l-immaniġġjar ta’ l-ispettru. Filwaqt li d-deċiżjonijiet ta’ l-armonizzazzjoni ta’ l-ispettru mill-Kummissjoni meħuda skond id-Deċiżjoni dwar l-Ispettri tar-Radju matul il-perjodu 2004 sa 2007 ġew implimentati f’bosta Stati Membri, jinħtieġ sforz sinifikanti biex il-proċess jitlesta. Diffikultà oħra hija li l-leġiżlazzjoni ta’ l-UE dwar l-armonizzazzjoni ta’ l-ispettru hija dduplikata fi ftehimiet mhux vinkolanti intergovernattivi fis-CEPT. Il-Kummissjoni segwiet id-Deċiżjoni tagħha 2007/98/KE bl-armonizzazzjoni ta’ l-użu ta’ l-ispettru għall-implimentazzjoni ta’ sistemi li jipprovdu servizzi mobbli tas-satellita (MSS) bi proposta f’Awissu 2007 għal Deċiżjoni tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill sabiex tinħoloq bażi ġuridika għal għażla u awtorizzazzjoni panewropea għall-operaturi MSS. Qed titħejja azzjoni koordinata fil-livell panewropew sabiex tiffaċilita l-komunikazzjoni mobbli fuq l-inġenji ta’ l-ajru. Bla dubju jinħtieġu aktar proċeduri armonizzati fil-livell Komunitarju sabiex jiġi żgurat li l-ispettru meħtieġ għall-forniment ta’ servizzi panewropej jkun jista’ jingħata l-liċenzja b’mod koordinat u mingħajr dewmien. Il-Kummissjoni għalhekk ipproponiet rwol għal korp ġdid, l-Awtorità Ewropea għas-Suq tal-Komunikazzjoni Elettronika, biex jiġi ffaċilitat il-proċess tal-liċenzjar tas-servizzi panewropej. 4. L-interessi tal-konsumatur L-NRAs dejjem aktar ffukaw fuq kwistjonijiet tal-konsumaturi, li possibbilment jirriflettu l-attività kompetittiva intensifikanti marbuta mas-swieq konverġenti, il-tagħqid ta’ offerti ta’ servizzi differenti u sforzi korrispondenti minn operaturi biex jirbħu u jżommu l-klijenti. Trasparenza tat-tariffi It-trasparenza fil-prezzijiet tibqa’ kwistjoni ta’ tħassib, minkejja li għadd dejjem akbar ta’ regolaturi qed jiżviluppaw għodod fuq l-internet li jqabblu l-prezzijiet biex jgħinu lill-konsumaturi jiddeċiedu liema fornitur tas-servizzi joffri l-aħjar servizz għall-ħtiġijiet tagħhom. Bosta Stati Membri introduċew ukoll miżuri biex jinfurzaw it-trasparenza għar-rati primjum u servizzi oħra li jużaw numri mhux ġeografiċi, fejn spejjeż moħbija u nuqqas ta’ tagħrif dwar l-ipprezzar bosta drabi jagħtu lok għat-tħassib. Il-Kummissjoni tilqa’ dawn l-iżviluppi, li huma bi qbil ma’ l-emendi proposti għall-qafas. Servizz universali Il-Ġermanja u l-Lussemburgu jibqgħu l-uniċi Stati Membri fejn is-servizz universali huwa pprovdut bil-kundizzjonijiet normali tas-suq. Għadd ta’ Stati Membri oħra, madankollu, għażlu li jeskludu xi elementi individwali mid-desinjazzjoni (pereżempju, id-direttorji tat-telefon fl-Italja u l-Estonja u s-servizzi ta’ tagħrif mid-direttorji fl-istess pajjiżi u fl-Irlanda u l-Awstrija). Ir-Repubblika Ċeka m’għadhiex tinkludi l-aċċess għal lokazzjoni fissa bħala element desinjat, u l-Iżvezja u l-Finlandja qed jikkunsidraw soluzzjonijiet mobbli. Ir-Rumanija tillimita s-servizz tal-forniment tat-‘teleċentri’ sabiex jipprovdu aċċess f’żoni rurali. L-utenti b’diżabbiltà u bżonnijiet speċjali għadhom jiltaqgħu ma’ bosta limitazzjonijiet fl-aċċess tagħhom għas-servizzi li huma essenzjali għall-ħajja soċjali u ekonomika. Filwaqt li l-qafas iħeġġeġ lill-Istati Membri biex jieħdu miżuri biex jiffaċilitaw l-aċċess għas-servizzi li jitgawdew mill-maġġoranza ta’ l-utenti, il-miżuri meħuda u r-riżultati miksuba jvarjaw bil-kbir madwar l-UE. Portabbiltà tan-numri Il-portabbiltà tan-numri llum hija possibbli għall-utenti mobbli u fissi fl-Istati Membri kollha ħlief fil-Bulgarija u r-Rumanija. Għadd ta’ Stati Membri ħadu azzjoni sabiex jiffaċilitaw il-portabbiltà tan-numri għal VoIP u s-servizzi ta’ l-operaturi tan-network virtwali mobbli ( mobile virtual network operator – MVNO), imma r-regoli jvarjaw sew, jiddependi mill-klassifikazzjoni u l-użu tan-numri rilevanti. Il-ħin meħud biex jiġu ttrasferiti n-numri (kif ukoll l-ispejjeż) huwa kruċjali biex il-kompetizzjoni ssir possibli. Filwaqt li sar xi titjib (pereżempju fi Franza, Spanja u r-Renju Unit), id-dewmien għadu jtellef il-kompetizzjoni f’bosta Stati Membri, u għalhekk il-Kummissjoni qed tipproponi rekwiżit ġuridiku sabiex it-trasferiment isir f’jum tax-xogħol wieħed. 112 In-numru Ewropew ta’ l-emerġenza 112 jista’ jintuża għas-sejħiet għal servizzi ta' emerġenza mingħajr ħlas minn telefoni fissi jew mobbli madwar l-UE kollha ħlief fil-Bulgarija. Il-forniment ta’ tagħrif dwar il-lokalizzazzjoni tas-sejjieħ għas-servizzi ta’ l-emerġenza għadu problema. Il-Kummissjoni ddeċidiet li tressaq sitt Stati Membri (l-Italja, l-Olanda, il-Litwanja, is-Slovakkja, il-Latvja u l-Polonja) quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja, u tiftaħ proċeduri kontra r-Rumanija, għan-nuqqas ta' forniment ta' tagħrif dwar il-lokazzjoni tas-sejjieħ għal sejħiet fuq il-112 minn networks mobbli. Il-kwalità tat-tweġiba għas-sejħiet ta’ emerġenza tvarja sostanzjalment madwar l-UE, minħabba li dan il-qasam m’hux suġġett għar-regoli armonizzati. Sakemm jiġi emendat ir-regolament attwali ta’ l-UE, li jipprovdi qafas għall-aqwa prassi f’dan il-qasam, il-Kummissjoni qed taħdem permezz tal-Kumitat tal-Komunikazzjonijiet u s-sottogrupp speċjalizzat tiegħu dwar l-aċċess ta’ emerġenza, kif ukoll il-Kumitat tal-Protezzjoni Ċivili, sabiex titħeġġeġ il-kwalità tat-tweġiba għas-sejħiet 112. 5. Konklużjonijiet Is-settur għadu jgawdi minn żidiet fid-dħul minn fatturat għall- broadband fissa u s-servizzi mobbli li kompla jikber. Fl-istess waqt, il-konsumaturi gawdew minn ambjent kompetittiv imsaħħaħ permezz ta’ prezzijiet orħos. Il-mudell regolatorju ta’ l-UE wera li hu kapaċi jiggarantixxi swieq dejjem aktar kompetittivi filwaqt li jipprovdi protezzjoni tal-konsumatur soda u servizz bażiku garantit. Fl-Istati Membri fejn ġiet applikata regolamentazzjoni f'livelli ta’ l-aqwa prassi, il-potenzjal li l-konsumatur igawdi ntwera, pereżempju fl-introduzzjoni tas-servizzi innovattivi tal- broadband . L-azzjoni regolatorja kienet partikolarment suċċess fejn il-proċess ta’ l-istħarriġ tas-suq twettaq fil-ħin, ir-rimedji imposti fuq l-operaturi SMP kienu preċiżi u dettaljati biżżejjed, il-proċess ta’ l-appelli u l-intervent ġudizzjarju twettqu effiċjentement, u r-regolaturi ma kienux kostretti milli attivament jindirizzaw kwistjonijiet mhux marbuta mal-prezzijiet. Madankollu, il-qafas regolatorju attwali jippermetti libertà kbira f’liema regoli eżatti għandhom jiddaħħlu fis-seħħ u fil-mod li dawn realment jiġu applikati. Ir-riżultat huwa li l-ambjent regolatorju spiss huwa bbażat fuq approċi inkonsistenti li jxekklu sew l-ilħiq ta’ suq waħdieni veru madwar l-Unjoni u l-benefiċji ekonomiċi li dan jagħti. Eżempji ta’ varjazzjonijiet fir-regolamentazzjoni jinkludu dik dwar ir-rati ta’ terminazzjoni tas-servizzi mobbli u t-traħħis gradwali pjanat fil-prezzijiet, il-metodoloġiji ta’ kontabbiltà, it-trattament tal-VoIP, il-portabbiltà tan-numri mobbli, u diskriminazzjoni mhux marbuta mal-prezzijiet minn operaturi dominanti. Il-proposti tal-Kummissjoni li attwalment jinsabu quddiem il-Parlament Ewropew u l-Kunsill, jippruvaw jindirizzaw dawn il-kwistjonijiet, bl-użu ta’ approċi innovattivi fejn xieraq filwaqt li jżommu l-kunċett ġenerali bażiku li jikkostittwixxi l-qafas ta’ l-2002. [1] Sakemm ma jkunx indikat xorta oħra, is-sitwazzjoni hija dik fil-31 ta’ Diċembru 2007 u d-dejta kummerċjali kif kienet fl-1 ta' Ottubru 2007. [2] Ir-Rakkomandazzjoni tal-Kummissjoni 2007/879/KE. [3] KUMM(2007) 697- 699. [4] European Information Technology Observatory (EITO) 2007. [5] EITO Update 2007. [6] Stima bbażata fuq l-EU KLEMS. [7] Ir-Regolament (KE) Nru 717/2007. [8] Metodoloġija OECD – ara d-dokument ta’ ħidma tal-persunal tal-Kummissjoni. [9] IDATE - PAC Consultants – Coe-Rexecode November 2007. [10] e-Communications Household Survey (Nov.-Dec. 2007). [11] ERG (07) 56 rev 2. [12] IDATE ‘ Broadband Coverage in Europe’ 2007 (dejta kif kienet fil-31 ta’ Diċembru 2006). [13] Hemm proposta pendenti għal Deċiżjoni ta’ l-UE.