4.2. Effikaċja

Ir-rata ta’ tkabbir stabbli tal-valur tal-kummerċ ġewwa u barra l-UE hija indikatur b’saħħtu li d-Direttiva kkontribwixxiet b’mod effettiv għal suq intern li jiffunzjona tajjeb fir-rigward tal-liftijiet u l-komponenti ta’ sikurezza, permezz tal-armonizzazzjoni tal-leġiżlazzjoni nazzjonali rilevanti. L-effikaċja tad-Direttiva tittejjeb aktar miċ-ċertezza legali u mit-trasparenza li din tipprovdi. Id-data dwar l-aċċidenti relatati mal-liftijiet fl-UE hija fframmentata u hija nieqsa mid-dettalji. Għalhekk, din id-data tista’ tipprovdi biss indikazzjonijiet magħżula, aneddotali dwar l-għadd u x-xejriet tal-aċċidenti matul iż-żmien. B’mod ġenerali, jista’ jiġi konkluż li d-Direttiva rnexxielha tikkontribwixxi għaż-żieda fis-sikurezza tal-liftijiet meta jitqies l-għadd dejjem anqas ta’ aċċidenti li jinvolvu l-persunal tal-manutenzjoni skont l-għadd ta’ liftijiet operattivi. Sa fejn huma kkonċernati l-utenti, id-data pprovduta mir-rapporti nazzjonali disponibbli tissuġġerixxi li l-impatt tad-Direttiva mhuwa fl-ebda ċirkostanza negattiv u li d-Direttiva saħansitra setgħet tat kontribut żgħir għat-titjib fil-livell tas-sikurezza tal-liftijiet.

L-evalwazzjoni kkonkludiet ukoll li l-proċeduri għall-valutazzjoni tal-konformità wrew li huma adegwati biex jiżguraw l-ogħla livell ta’ saħħa u sikurezza għall-utenti u l-persunal tal-manutenzjoni. Dan ġie rikonoxxut primarjament mill-partijiet ikkonċernati u ġie marbut mal-kontroll downstream li jsir mill-korpi nnotifikati.

Fost affarijiet oħra, id-definizzjoni ta’ “installatur”, il-kunċetti ta’ “introduzzjoni fis-suq” u l-“bidu tal-użu” tal-liftijiet, id-dispożizzjoni dwar il-fluss bidirezzjonali tal-informazzjoni stabbilita fl-Artikolu 6(1) u l-proċeduri ta’ notifika tal-korpi nnotifikati li ġew diskussi hawn fuq fit-taqsima 3 ġew ikkjarifikati aktar fil-“Guide to the Application of the Lifts Directive 2014/33/EU” (Gwida dwar l-Applikazzjoni tad-Direttiva 2014/33/UE dwar il-Liftijiet) (minn hawn ‘il quddiem “il-Gwida dwar il-Liftijiet) li ċ-ċarezza tagħha hija rikonoxxuta b’mod wiesa’ mill-partijiet ikkonċernati. Barra minn hekk, il-“Gwida Blu” tipprevedi kjarifika fir-rigward tal-applikazzjoni armonizzata tal-leġiżlazzjoni dwar l-armonizzazzjoni tal-prodotti tal-Unjoni bħad-Direttiva 2014/33/UE.

Madankollu, l-evalwazzjoni enfasizzat xi fatturi li llimitaw l-effikaċja tad-Direttiva. Fir-rigward tal-proċedura ta’ “approvazzjoni minn qabel”, l-Istati Membri adottaw prattiki nazzjonali diverġenti u b’hekk għamluha diffiċli għall-installaturi biex isibu informazzjoni dwar il-proċeduri u l-kriterji ta’ approvazzjoni nazzjonali applikati. Id-Direttiva tħalli “lok għal manuvrar” fir-rigward tal-installaturi tal-liftijiet biex ikopru r-riskju ta’ tgħaffiġ, filwaqt li l-problema ta’ dan hija n-nuqqas ta’ trasparenza u ċertezza fl-għoti tal-approvazzjoni minn qabel mill-awtoritajiet tal-Istati Membri. L-evalwazzjoni kkonkludiet li, minkejja l-fatt li l-“approvazzjoni minn qabel” hija konformi mal-Approċċ Ġdid, attwalment il-“Gwida dwar il-Liftijiet” ma tipprovdix gwida ddettaljata biżżejjed fir-rigward ta’ din il-proċedura.

Fir-rigward tal-aċċessibbiltà tal-liftijiet għall-persuni b’diżabbiltà, id-dispożizzjonijiet dwar l-aċċessibbiltà tal-liftijiet ġew implimentati b’mod differenti madwar l-UE. Madankollu, ir-rekwiżiti tal-aċċessibbiltà għal-liftijiet ġew armonizzati permezz tad-Direttiva, filwaqt li l-aċċessibbiltà tal-bini taqa’ taħt il-kompetenza tal-Istati Membri. Għalkemm il-maġġoranza tal-partijiet ikkonċernati ma jqisux li d-dispożizzjonijiet nazzjonali dwar l-aċċessibbiltà huma ta’ piż jew ixekklu s-suq intern, il-Gwida dwar il-Liftijiet tista’ tintuża biex tiġi kkjarifikata aktar id-diviżjoni tal-kompetenzi.

Id-differenzi fl-implimentazzjoni tas-sorveljanza tas-suq bejn l-Istati Membri ġew identifikati fir-rigward tal-istrateġiji, l-estent tal-attivitajiet ta’ monitoraġġ, il-frekwenza u t-tipi ta’ kontrolli, u l-livell tal-penali, filwaqt li dan ħalla impatt negattiv fuq l-effikaċja ġenerali tad-Direttiva. Madankollu, l-evidenza li nġabret tissuġġerixxi li l-livell tan-nuqqas ta’ konformità tal-liftijiet u tal-komponenti ta’ sikurezza tagħhom li jiġu introdotti fis-suq huwa fil-fatt baxx ħafna. Din il-kisba pożittiva tirrelata mar-rwol b’saħħtu u pożittiv tal-korpi nnotifikati fil-proċess ta’ valutazzjoni tal-konformità, li jaġixxu bħala l-“kontrolluri finali” tal-konformità tal-prodott mad-Direttiva. Barra minn hekk, id-Direttiva 2014/33/UE l-ġdida allinjata tal-QLĠ tejbet b’mod konsiderevoli l-qafas tas-sorveljanza tas-suq għal-liftijiet minħabba l-introduzzjoni ta’ dispożizzjonijiet ferm aktar komprensivi dwar is-sorveljanza tas-suq.

L-iżvilupp ta’ standards armonizzati kien essenzjali biex tiġi żgurata applikazzjoni effettiva tad-Direttiva. Tabilħaqq, dawn jintużaw primarjament bħala l-aktar mezzi komuni biex tintwera l-konformità mal-EHSRs. Permezz tal-preżunzjoni tal-mekkaniżmu ta’ konformità, l-istandards armonizzati jippermettu lill-manifatturi u lill-installaturi jevitaw spejjeż addizzjonali biex jittestjaw il-konformità ta’ soluzzjonijiet alternattivi għal dawk ipprovduti mill-istandards. Partikolarment għal din ir-raġuni, l-istandards armonizzati volontarji huma de facto meqjusa bħala vinkolanti mill-operaturi ekonomiċi. Dan huwa partikolarment il-każ għall-SMEs, li m’għandhomx biżżejjed riżorsi biex jittestjaw soluzzjonijiet tekniċi alternattivi għall-istandards. Kwistjoni oħra hija relatata mal-proċedura li xi drabi tieħu fit-tul meħteġa mis-CEN biex jiġu żviluppati standards armonizzati li timplika li l-istandards mhux dejjem ikunu jistgħu jlaħħqu mal-ħeffa tal-progress teknoloġiku. L-SMEs jistgħu jkunu wkoll potenzjalment żvantaġġati mill-mod ta’ kif jiġu żviluppati l-istandards peress li l-proċess mhuwiex trasparenti u inklużiv biżżejjed. Filwaqt li l-Kummissjoni hija impenjata li tinvolvi l-aktar firxa wiesgħa possibbli tal-partijiet ikkonċernati fl-attivitajiet ta’ standardizzazzjoni, il-kwistjoni tar-rappreżentanza tal-SMEs fil-proċess tal-iżvilupp tas-CEN tirrelata mal-organizzazzjoni interna tal-ESOs rilevanti li huma korpi privati indipendenti.

4.3. Effiċjenza

M’hemmx opinjoni ċara dwar l-impatt ġenerali tad-Direttiva fuq l-ispejjeż għan-negozji peress li ma kienx possibbli li jinbena mill-ġdid xenarju bażi jew jiġu identifikati punti ta’ tqabbil oħra. Barra minn hekk, miż-żmien qabel id-dħul fis-seħħ tad-Direttiva hija disponibbli data limitata ħafna. Il-partijiet ikkonċernati li ġew ikkonsultati fil-qafas tal-evalwazzjoni ma pprovdewx stimi kwantitattivi tal-impatti tad-Direttiva u ma setgħux jistabbilixxu rabta każwali diretta bejn il-bidu tal-applikazzjoni tagħha u ż-żieda fil-bejgħ. L-analiżi hija għalhekk ibbażata fuq informazzjoni kwalitattiva.

Abbażi tad-data kwalitattiva disponibbli, jidher li b’mod ġenerali d-Direttiva tegħleb l-ispejjeż u hija ta’ benefiċċju għall-kategoriji tal-partijiet ikkonċernati kollha. Barra minn hekk, ma teżisti l-ebda evidenza li turi li l-ispejjeż ta’ konformità li jirriżultaw mid-Direttiva żdiedu meta mqabbla mal-perjodu qabel l-1999. Fi kwalunkwe każ, permezz tal-armonizzazzjoni ta’ reġimi nazzjonali differenti, id-Direttiva tissimplifika r-rekwiżiti amministrattivi u ta’ konformità għall-bejgħ tal-liftijiet u tal-komponenti ta’ sikurezza barra mill-pajjiż. F’dan ir-rigward, ma jidhirx li hemm aktar potenzjal għal simplifikazzjoni ulterjuri. Madankollu, għandu jiġi nnotat li l-benefiċċji li jirriżultaw mill-aċċess faċli għas-suq intern jidhru li mhumiex mifruxa b’mod indaqs, b’kumpaniji akbar jibbenefikaw aktar mill-SMEs f’dak li jirrigwardja l-armonizzazzjoni minħabba l-orjentazzjoni tagħhom lejn l-esportazzjonijiet ġewwa l-UE. Dan huwa minnu kemm għall-operaturi ekonomiċi tal-SMEs kif ukoll għall-Korpi Nnotifikati tal-SMEs.

Fl-aħħar, l-istatistika disponibbli turi li f’dawn l-aħħar snin kien hemm tnaqqis fl-aċċidenti relatati mal-liftijiet li jinvolvu l-persunal tal-manutenzjoni, li jista’ jwassal biex wieħed jaħseb f’żieda fis-skurezza tal-liftijiet. Sfortunatament, l-istatistika disponibbli dwar l-aċċidenti ma tippermettix li tiġi stabbilita rabta każwali diretta bejn id-Direttiva u żieda fis-sikurezza tal-liftijiet peress li l-istatistika ma tagħmilx distinzjoni bejn il-liftijiet qodma operattivi u dawk li ġew introdotti fis-suq skont id-Direttiva, u normalment ma tindikax il-kawża tal-aċċidenti.

4.4. Il-koerenza

B’mod ġenrali, id-Direttiva hija meqjusa li hi koerenti ma’ leġiżlazzjoni oħra tal-UE, u f’dan ir-rigward ma ġiet identifikata ma l-ebda problema kbira. Ma ġiet identifikata l-ebda evidenza ta’ inkonsistenza bejn id-Direttiva u leġiżlazzjoni oħra rilevanti tal-UE għal-liftijiet, b’kunsiderazzjoni partikolari tad-Direttiva 2006/42/KE dwar il-makkinarju, ir-Regolament (UE) 2016/424 dwar l-installazzjonijiet tal-funikular u r-Regolament (UE) Nru 305/2011dwar il-prodotti għall-bini. Madankollu, l-interfaċċji bejn dawn id-Direttivi mhux dejjem huma kompletament ċari.

Ma rriżultat l-ebda kontradizzjoni kbira bejn id-Direttiva u l-leġiżlazzjoni nazzjonali dwar il-bini. Fir-rigward tal-koerenza interna tad-Direttiva, ir-rekwiżiti għall-installaturi tal-liftijiet u għall-manifatturi tal-komponenti ta’ sikurezza jistgħu jitqiesu b’mod ġenerali bħala ċari u ma ġiet identifikata l-ebda regola ta’ trikkib.

4.5. Il-valur miżjud tal-UE

Approċċ tal-UE jibqa’ l-aktar rispons xieraq u huwa aktar probabbli li jilħaq l-objettivi stabbiliti mid-Direttiva minn approċċi nazzjonali. Fil-fatt, id-Direttiva naqset il-frammentazzjoni regolatorja fost l-Istati Membri billi allinjat il-leġiżlazzjoni nazzjonali relatata mas-settur tal-liftijiet, li kien ta’ benefiċċju kemm għall-funzjonament tas-suq intern kif ukoll ikkontribwixxa b’mod pożittiv għas-sikurezza tal-liftijiet. Il-maġġoranza l-kbira tal-partijiet ikkonċernati jirrikonoxxu l-valur miżjud tal-UE tad-Direttiva, b’mod partikolari fir-rigward tat-titjib fil-moviment liberu tal-liftijiet u l-komponenti ta’ sikurezza tagħhom, u t-titjib fis-sikurezza tagħhom.

5. Konklużjonijiet u t-triq ’il quddiem

L-eżitu tal-evalwazzjoni huwa pożittiv. L-evidenza li nġabret tikkonferma li d-Direttiva qed tiffunzjona tajjeb u li b’mod ġenerali l-objettivi tagħha qed jiġu ssodisfati. Id-Direttiva hija meqjusa wkoll bħala mezz effiċjenti biex jiġi stabbilit qafas armonizzat mifrux madwar l-Unjoni għal-liftijiet u l-komponenti ta’ sikurezza tagħhom. Ma ġiet identifikata l-ebda ineffiċjenza jew potenzjal ta’ simplifikazzjoni li jirrikjedu bidliet leġiżlattivi. Id-Direttiva hija meqjusa wkoll bħala koerenti, rilevanti u li ġġib b’mod ċar valur miżjud fil-livell tal-UE.

Madankollu, ġew identifikati xi sejbiet li jaffettwaw il-funzjonament tad-Direttiva. F’dan il-kuntest, għandha ssir distinzjoni bejn, minn naħa waħda, aspetti relatati mal-implimentazzjoni tad-Direttiva u b’hekk dan jitlob titjib fl-implimentazzjoni tagħha u, min-naħa l-oħra, fatturi li jirrikjedu bidla possibbli tal-kamp ta’ applikazzjoni u/jew tar-rekwiżiti tal-prodotti tagħha permezz ta’ proċess leġiżlattiv.