[pic] | KUMMISSJONI EWROPEA | Brussell, 9.11.2010 KUMM(2010) 680 finali KOMUNIKAZZJONI MILL-KUMMISSJONI LILL-PARLAMENT EWROPEW U LILL-KUNSILL Opinjoni tal-Kummissjoni dwar l-applikazzjoni tal-Albanija biex tissieħeb fl-Unjoni Ewropea {SEG(2010) 1335 finali} KOMUNIKAZZJONI MILL-KUMMISSJONI LILL-PARLAMENT EWROPEW U LILL-KUNSILL Opinjoni tal-Kummissjoni dwar l-applikazzjoni tal-Albanija biex tissieħeb fl-Unjoni Ewropea A. Introduzzjoni a) Applikazzjoni għas-sħubija L-Albanija ppreżentat l-applikazzjoni tagħha biex tissieħeb fl-Unjoni Ewropea fit-28 ta' April 2009. Fis-16 ta' Novembru 2009, il-Kunsill tal-Unjoni Ewropea talab lill-Kummissjoni biex tressaq l-opinjoni tagħha dwar din l-applikazzjoni, skont il-proċedura stipulata fl-Artikolu 49 tat-Trattat dwar l-Unjoni Ewropea, li tiddikjara li: " Kull Stat Ewropew li jirrispetta l-valuri msemmija fl-Artikolu 2 u jimpenja ruħu sabiex jippromwovihom jista' japplika sabiex jsir membru tal-Unjoni. Il-Parlament Ewropew u l-Parlamenti nazzjonali għandhom ikunu informati b'din l-applikazzjoni. L-Istat applikant għandu jindirizza l-applikazzjoni tiegħu lill-Kunsill li għandu jaġixxi b'mod unanimu wara li jikkonsulta l-Kummissjoni u wara li jirċievi l-approvazzjoni mill-Parlament Ewropew, li għandu jaġixxi b'maġġoranza tal-membri komponenti tiegħu. Għandu jittieħed kont tal-kriterji ta' eliġibbiltà miftiehma mill-Kunsill Ewropew. " L-Artikolu 2 jiddikjara li " L-Unjoni hija bbażata fuq il-valuri tar-rispett għad-dinjità tal-bniedem, il-libertà, id-demokrazija, l-ugwaljanza, l-istat tad-dritt u r-rispett għad-drittijiet tal-bniedem, inklużi d-drittijiet ta' persuni li jagħmlu parti minn minoranzi. Dawn il-valuri huma komuni għall-Istati Membri f'soċjetà fejn jipprevalu l-pluraliżmu, in-nondiskriminazzjoni, it-tolleranza, il-ġustizzja, is-solidarjetà u l-ugwaljanza bejn in-nisa u l-irġiel. " Dan huwa l-qafas legali li fih il-Kummissjoni tressaq l-Opinjoni preżenti. Il-Kunsill Ewropew ta' Feira f'Ġunju 2000 kien għaraf li l-pajjiżi tal-Balkani tal-Punent li qed jieħdu sehem fil-Proċess ta' Stabbilizzazzjoni u Assoċjazzjoni kienu "kandidati potenzjali" għas-sħubija fl-UE. Il-perspettiva Ewropea ta' dawn il-pajjiżi kompliet tiġi kkonfermata mill-Kunsill Ewropew ta' Thessaloniki f'Ġunju 2003, li approva l-Aġenda ta' Thessaloniki għall-Balkani tal-Punent". Din l-aġenda għadha l-bażi li fuqha hija mibnija l-politika tal-UE fir-rigward rar-reġjun. Il-Kunsill Ewropew ta' Diċembru 2006 ġedded l-impenn tal-UE " li l-ġejjieni tal-Balkani tal-Punent jinsab fl-Unjoni Ewropea " u tenna li " l-progress ta' kull pajjiż lejn l-Unjoni Ewropea jiddependi fuq l-isforzi individwali tiegħu biex jikkonforma mal-kriterji ta' Kopenħagen u mal-kundizzjonalità tal-Proċess ta' Stabbilizzazzjoni u Assoċjazzjoni. Ir-rekord passat sodisfaċenti ta' pajjiż fl-implimentazzjoni tal-obbligi tiegħu taħt Ftehim ta' Stabbilizzazzjoni u Assoċjazzjoni (FSA), inklużi dispożizzjonijiet relatatimal-kummerċ, huwa element essenzjali biex l-UE tikkunsidra kwalunkwe applikazzjoni għas-sħubija". Fil-laqgħa ministerjali bejn l-UE u l-Balkani tal-Punent li saret f'Sarajevo fit-2 ta' Ġunju 2010, l-UE tenniet l-impenn inekwivoku tagħha lejn il-perspettiva Ewropea tal-Balkani tal-Punent u li l-ġejjieni ta' dawn il-pajjiżi jinsab fl-Unjoni Ewropea. B'konformità mar-rekwiżiti tat-Trattat, il-valutazzjoni ta' bħalissa hija magħmula skont it-termini tal-kundizzjonijiet tal-eliġibbiltà preskritti mill-Kunsill Ewropew. F'Kopenħagen f'Ġunju 1993 l-Kunsill Ewropew ikkonkluda li: "L-adeżjoni se sseħħ hekk kif pajjiż ikun kapaċi jassumi l-obbligi tas-sħubija billi jissodisfa l-kundizzjonijiet ekonomiċi u politiċi rikjesti. Is-sħubija tirrikjedi: li l-pajjiż kandidat ikun kiseb stabbiltà tal-istituzzjonijiet li jiggarantixxu d-demokrazija, l-istat tad-dritt, id-drittijiet tal-bniedem, u r-rispett lejn il-minoranzi u l-protezzjoni tagħhom; l-eżistenza ta' ekonomija tas-suq li taħdem, kif ukoll il-kapaċita li l-pajjiż ikampa mal-pressjoni kompetittiva u mal-qawwiet tas-suq fl-Unjoni; il-kapaċità li jerfa' l-obbligi tas-sħubija, inkluża l-aderenza mal-għanijiet tal-unjoni politika, ekonomija u monetarja". Il-kapaċità tal-Unjoni li tassorbi membri ġodda, filwaqt li żżomm għaddej il-momentum tal-integrazzjoni Ewropea, hija wkoll kunsiderazzjoni importanti fl-interess ġenerali kemm tal-Unjoni kif ukoll tal-pajjiżi kandidati. F'Diċembru 1995, il-Kunsill Ewropew ta' Madrid irrefera għall-ħtieġa "li jinħolqu l-kundizzjonijiet għall-integrazzjoni gradwali u armonjuża tal-pajjiżi [applikanti], b'mod partikulari permezz tal-iżvilupp tal-ekonomija tas-suq, l-aġġustament tal-istrutturi amministrattivi tagħhom u l-ħolqien ta' ambjent ekonomiku u monetarju stabbli." Il-kundizzjonalità tal-Proċess ta' Stabbilizzazzjoni u Assoċjazzjoni (PSA) ġie ddefinit mill-Kunsill fil-31 ta' Mejju 1999. Din tinkludi l-koperazzjoni mat-Tribunal Kriminali Internazzjonali għal dik li kienet il-Jugoslavja (l-International Criminal Tribunal for the Former Yugoslavia, ICTY) u koperazzjoni reġjonali. Dawn il-kundizzjonijiet huma element fundamentali tal-PSA u huma integrati fil-Ftehim ta' Stabbilizzazzjoni u Assoċjazzjoni mal-Albanija, li daħal fis-seħħ f'April 2009. F'Diċembru 2006, il-Kunsill Ewropew qabel li "l-istrateġija tat-tkabbir imsejsa fuq il-konsolidament, il-kundizzjonalità u l-komunikazzjoni, imħallta mal-kapaċità tal-UE li tintegra membri ġodda, tifforma l-bażi għal konsensus imġedded dwar it-tkabbir". Fl-Opinjoni preżenti, il-Kummissjoni tanalizza l-applikazzjoni tal-Albanija fuq il-bażi tal-kapaċità tal-pajjiż li jissodisfa l-kriterji ffissati mill-Kunsill Ewropew ta' Kopenħagen tal-1993 kif ukoll il-kundizzjonalità tal-Proċess ta' Stabbilizzazzjoni u Assoċjazzjoni. Jiġi eżaminat ukoll ir-rekord passat tal-Albanija fl-implimentazzjoni tal-obbligi tagħha taħt il-Ftehim ta' Stabbilizzazzjoni u Assoċjazzjoni, inklużi dispożizzjonijiet relatati mal-kummerċ. L-Opinjoni tħejjiet b'metodoloġija simili għal dik li ntużat f'Opinjonijiet li saru qabel, b'xi adattamenti li jirriflettu l-"konsensus imġedded dwar it-tkabbir" tal-2006. Il-Kummissjoni organizzat għadd ta' missjonijiet esperti fl-Albanija, li kienu kkonċentrati l-aktar fl-oqsma koperti mill-kriterji politiċi. Din il-metodoloġija ppermettiet li ssir valutazzjoni solida tal-kapaċitajiet amministrattivi tal-istituzzjonijiet Albaniżi u tal-mod kif tiġi implimentata l-leġiżlazzjoni, u għenet biex jiġu identifikati aħjar l-isfidi li għad baqa' u l-prijoritajiet għal azzjoni fil-ġejjieni. Il-Kummissjoni analizzat kemm is-sitwazzjoni ta' bħalissa kif ukoll il-prospetti fuq medda medja ta' żmien. Għall-fini ta' din l-Opinjoni, u mingħajr preġudizzju għal kwalunkwe data futura ta' adeżjoni, il-perspettiva fuq medda medja ta' żmien ġiet iddefinita bħala perjodu ta' ħames snin. Ir-rapport li fih l-analiżi ddettaljata li fuqha hija msejsa din l-Opinjoni isir pubbliku bħala dokument għalih ( Analytical Report for the Opinion on Albania's application for EU membership[1] ). B'konformità mal-konsensus imġedded dwar it-tkabbir, ir-rapport analitiku jipprovdi wkoll stimi inizjali tal-impatt fir-rigward ta' oqsma u setturi ewlenin ta' politika (libertà tal-moviment għall-ħaddiema, il-biedja u l-iżvilupp rurali, il-politika reġjonali u d-dispożizzjonijiet finanzjarji u baġitarji). Il-Kummissjoni tipprovdi valutazzjoni aktar iddettaljata tal-impatt għal dawn l-oqsma ewlenin ta' politika fi stadju aktar tard tal-proċess ta' qabel l-adeżjoni. Barra minn dan, trattat ta' adeżjoni għall-Albanija jkun jinvolvi adattament tekniku tal-istituzzjonijiet tal-UE fid-dawl tat-Trattat dwar l-Unjoni Ewropea. b) Ir-relazzjonijiet bejn l-UE u l-Albanija Wara l-istabbiliment ta' repubblika parlamentari f'Marzu 1991, il-Komunità Ewropea stabbiliet relazzjonijiet mal-Albanija f'Ġunju 1991. Fl-1992, daħal fis-seħħ Ftehim dwar il-Kummerċ u l-Koperazzjoni bejn l-UE u l-Albanija. Il-koperazzjoni ekonomika ttejbet fl-1999, meta l-Albanija bdiet tgawdi minn Preferenzi Kummerċjali Awtonomi mill-UE u l-prodotti Albaniżi għall-esportazzjoni kisbu aċċess bla dazju għas-suq tal-UE. F'April 2009 daħal fis-seħħ Ftehim ta' Stabbilizzazzjoni u Assoċjazzjoni bejn l-UE u l-Albanija[2], u dan ħa post il-Ftehim Interim dwar il-kummerċ u l-aspetti relatati mal-kummerċ, li daħal fis-seħħ f'Diċembru 2006. Kollox ma' kollox, l-Albanija implimentat bla skossi l-obbligi li jaqgħu taħt il-Ftehim ta' Stabbilizzazzjoni u Assoċjazzjoni, inklużi d-dispożizzjonijiet tiegħu dwar il-kummerċ. Kull meta qamu problemi, l-Albanija kienet miftuħa u kostruttiva biex tidentifika mezzi biex tindirizzahom. Mill-2001 'l hawn saru laqgħat ta' djalogu politiku f'livell ministerjali bejn l-UE u l-Albanija. Il-Kumitat Konġunt stabbilit taħt il-Ftehim Interim iltaqa' tliet darbiet bejn l-2006 u l-2008. F'Mejju 2009 u fl-2010 saru laqgħat tal-Kunsill ta' Stabbilizzazzjoni u Assoċjazzjoni. L-ewwel laqgħa tal-Kumitat ta' Stabbilizzazzjoni u Assoċjazzjoni saret f'Marzu 2010. Fl-2009 u fl-2010 saru laqgħat tas-sottokumitat. L-ewwel Sħubija Ewropea mal-Albanija ġiet adottata mill-Kunsill fl-2004[3]. Fi Frar 2008 l-Kunsill adotta sħubija Ewropea ġdida mal-Albanija[4]. Fil-qafas tad-djalogu dwar il-liberalizzazzjoni tal-viża, l-Albanija wettqet progress importanti fl-oqsma differenti tal-pjan direzzjonali. Għaldaqstant, fis-27 ta' Mejju 2010 l-Kummissjoni ppreżentat proposta dwar it-tneħħija tal-obbligu tal-viża għaċ-ċittadini tal-Albanija, li kienet suġġetta għall-issodisfar tal-kriterji li kien baqa'. Il-proposta ġiet adottata mill-Parlament Ewropew fis-7 ta' Ottubru u mill-Kunsill fit-8 ta' Novembru 2010. Ftehim bejn l-Unjoni Ewropea u l-Albanija dwar l-ammissjoni mill-ġdid ilu fis-seħħ mill-2006 'l hawn. L-Albanija saret membru sħiħ tal-Komunità tal-Enerġija tal-Ewropa tax-Xlokk wara l-iffirmar tat-Trattat tal-Komunità tal-Enerġija f'Ottubru 2005 u d-dħul fis-seħħ sussegwenti tiegħu fl-1 ta' Lulju 2006. L-Albanija ffirmat il-ftehim dwar l-Ispazju Komuni Ewropew għall-Avjazzjoni (il-European Common Aviation Area, ECAA) f'Ġunju 2006. L-Albanija ilha mill-2006 'l hawn tieħu sehem attiv fis-sorveljanza ekonomika u fiskali u fl-arranġamenti tar-rappurtaġġ tal-UE li japplikaw għall-pajjiżi li jistgħu jkunu kandidati. L-Istrateġija Nazzjonali għall-Iżvilupp u l-Integrazzjoni (2007-2013) hija d-dokument strateġiku ewlieni dwar il-politika tal-Gvern Albaniż, li jippreżenta b'mod ġenerali l-objettivi nazzjonali tiegħu rigward l-iżvilupp u l-integrazzjoni mal-UE fuq medda twila ta' żmien. L-Unjoni Ewropea hija l-aktar sieħeb kummerċjali importanti tal-Albanija, u fl-2009 rrappreżentat 80% tal-volum totali ta' kummerċ barrani. L-Albanija ilha mill-1991 'l hawn tirċievi assistenza finanzjarja mill-UE . Kollox ma' kollox, bejn l-1999 u l-2010 l-UE impenjat iktar minn EUR 565.7 miljun għall-Albanija. Mill-1999 sal-2006, l-Albanija bbenefikat minn assistenza mill-CARDS tal-UE li kienet tiswa EUR 259.6 miljun. Mill-2007 'l hawn, minflok il-CARDS iddaħħal il-programm tal-Istrument ta' Qabel l-Adeżjoni (Instrument of Pre-Accession, IPA), li taħtu l-Albanija rċeviet assistenza li tiswa EUR 306.1 miljun mill-2007 sal-2010. L-IPA għandu l-għan li jsostni l-proċess ta' riforma fil-pajjiż fil-kuntest tal-integrazzjoni Ewropea b'fokus fuq il-bini tal-istituzzjonijiet, fuq l-introduzzjoni tal- acquis tal-UE u t-titjib tal-kundizzjonijiet soċjoekonomiċi kif ukoll fuq il-protezzjoni ambjentali u l-iżvilupp sostenibbli. Qed jingħata wkoll appoġġ finanzjarju u istituzzjonali lis-soċjetà ċivili. F'Mejju 2005 ġie rratifikat Ftehim Qafas bejn il-Komunità Ewropea u l-Albanija dwar il-parteċipazzjoni fil-Programmi tal-UE. S'issa l-Albanija tieħu sehem b'mod attiv fi tliet programmi tal-UE: is-7 Programm Qafas (is-7th Framework Programme, FP7) għar-riċerka u l-iżvilupp teknoloġiku (2007-2013), il-Programm speċifiku għall-Intraprenditorija u l-Innovazzjoni (l-Entrepreneurship and Innovation specific Programme, EIP) tal-Programm Qafas għall-Kompetittività u l-Innovazzjoni (2007-2013), u l-Programm L-Ewropa għaċ-Ċittadini. Il-fondi tal-IPA jintużaw biex jitħallsu parti mill-ispejjeż tal-parteċipazzjoni fit-tliet programmi. B. Kriterji għas-sħubija KRITERJI POLITIċI Il-valutazzjoni preżenti hija magħmula fuq il-bażi tal-kriterji ta' Kopenħagen li huma relatati mal-istabbiltà tal-istituzjonijiet li jiggarantixxu d-demokrazija, l-istat tad-dritt, id-drittijiet tal-bniedem, u r-rispett lejn il-minoranzi u l-protezzjoni tagħhom, u l-kundizzjonalità tal-Proċess ta' Stabbilizzazzjoni u Assoċjazzjoni. L-Albanija hija demokrazija parlamentari msejsa fuq qafas kostituzzjonali u leġiżlattiv, li fil-biċċa l-kbira tiegħu huwa konformi mal-prinċipji u l-istandards Ewropej. Hemm konsensus ġenerali dwar il-mira tas-sħubija fl-UE. Madanakollu, l-istituzzjonijiet demokratiċi għadhom mhumiex effettivi u stabbli biżżejjed. L-istituzzjonijiet u l-proċeduri parlamentari għadhom ma jaħdmux tajjeb. Kaġun ta' dan, il-parlament ma jeżerċitax superviżjoni u kontroll effettivi fuq il-gvern u l-iskrutinju tiegħu tal-iżvilupp leġiżlattiv huwa dgħajjef. Id-djalogu politiku huwa konfrontattiv u mhux konstruttiv, mhux l-inqas kaġun tal-istaġnar politiku li ilu għaddej mill-elezzjonijiet ta' Ġunju 2009. Dan ixekkel il-ħidma parlamentari u ma jħallix li jsiru riformi politiċi neċessarji bbażati fuq il-konsensus. Il-Gvern u l-Oppożizzjoni jaqsmu r-responsabbiltà biex jaslu, b'mod trasparenti u b'rispett sħiħ lejn il-kostituzzjoni, għas-soluzzjonijiet li huma meħtiġin biex il-pajjiż jimxi 'l quddiem fi triqtu lejn l-integrazzjoni fl-UE. Barra minn hekk, jeżistu nuqqasijiet fl-implimentazzjoni tal-leġiżlazzjoni. Fil-biċċa l-kbira tagħhom l-oqfsa legali tal-amministrazzjoni pubblika u s-sistema tas-servizz ċivili huma konformi mal-istandards u l-prattiki Ewropej. Madanakollu, l-implimentazzjoni kif suppost tal-qafas legali tqanqal tħassib, u ċ-ċivil huwa ppolitiċizzat ħafna, tonqsu t-trasparenza fejn jidħlu l-ħatriet u huwa kkaratterizzat b'ċaqliq kbir ta' ħaddiema ġejjin u sejrin. L-elezzjonijiet leġiżlattivi ta' Ġunju 2009 ġew ivvalutati mill-OSCE-ODIHR bħala li ssodisfaw il-biċċa l-kbira tal-istandards internazzjonali u li kienu jirrappreżentaw titjib fuq il-prattiki tal-imgħoddi. Madanakollu, ġew identifikati nuqqasijiet u saru għadd ta' rakkomandazzjonijiet għal elezzjonijiet futuri, inkluża l-politiċizzazzjoni ta' proċessi bħalma hu l-għadd tal-voti. Ir-rakkomandazzjonijiet għadhom ma nbidlux f'riforma elettorali sodisfaċenti, li hija meħtieġa għall-elezzjonijiet li ġejjin. F'dawn l-aħħar snin l-Albanija saħħet l-istat tad-dritt , b'mod partikulari billi wettqet riformi leġiżlattivi u istituzzjonali tal-ġudikatura u fl-oqsma tal-ġlieda kontra l-korruzzjoni u l-kriminalità organizzata. Il-kapaċità amministrattiva, notevolment tal-infurzar tal-liġi, issaħħet. Madanakollu, ir-riformi għadhom mhux kompluti, jeżistu nuqqasijiet sostanzjali rigward l-indipendenza, it-trasparenza u r-responsabbiltà tas-sistema ġudizzjarja u ma jeżistix rekord passat solidu ta' ġlieda effettiva kontra l-korruzzjoni u l-kriminalità organizzata. Il-proċess tar-riforma tal-ġudikatura għadu għaddej. Madanakollu, għad trid issir strateġija komprensiva u kkoordinata ta' riforma ġudizzjarja, u l-istess hu l-każ rigward l-adozzjoni ta' liġijiet importanti inklużi dwar il-qrati amministrattivi u l-organizzazzjoni tal-Kunsill Għoli tal-Ġustizzja. Jibqa' tħassib serju dwar it-tħaddim ġenerali, l-effiċjenza u l-indipendenza tal-ġudikatura. Jeżisti nuqqas ta' trasparenza fil-ħatra, il-promozzjoni, it-trasferiment u l-evalwazzjoni tal-imħallfin u hemm dgħjufijiet konsiderevoli fis-sistema tal-ispezzjoni tal-ġudikatura. Il-każi f'dawn l-aħħar snin meta l-gvern naqas milli jirrispetta deċiżjonijiet tal-Qorti Kostituzzjonali u l-politiċizzazzjoni tal-vot dwar il-ħatriet tal-President fil-Qorti Kostituzzjonali u f'dik Għolja jqanqlu tħassib minħabba li jisfidaw prinċipju fundamentali bħall-indipendenza tal-ġudikatura u r-rispett lejn l-istat tad-dritt. Ir-riżorsi umani u finanzjarji, kif ukoll il-kundizzjonijiet tal-infrastruttura, mhumiex adegwati u jeħtieġ li jittejbu sabiex jiġi żgurat il-funzjonament effiċjenti tal-qrati. F'dawn l-aħħar snin l-Albanija għamlet sforzi biex tistabbilixxi qafas legali u istituzzjonali, li b'mod ġenerali issa jinsab f'postu, sabiex tiġi missielta l-korruzzjoni. Minkejja dawn l-isforzi, il-korruzzjoni hija komuni ħafna f'bosta oqsma u tikkostitwixxi probema partikularment serja. Oqsma ta' tħassib partikulari huma l-korruzzjoni fil-ġudikatura u b'rabta mas-sistema tar-restituzzjoni u l-kumpens tad-drittijiet fuq il-proprjetà, u tixħim mifrux fis-settur tas-saħħa. L-assenza ta' trasparenza fil-finanzjament tal-partiti politiċi, li tippermetti influwenza mhux xierqa fuq il-politika, hija problema konsiderevoli. Jeħtieġ li l-Albanija tlesti l-qafas legali fil-qasam tal-ġlieda kontra l-korruzzjoni u li tindirizza x-xkiel li jeżisti biex isir stħarriġ effettiv notevolment ta' mħallfin, ministri u MP relatati mal-immunità bla limiti ta' dawn l-uffiċjali pubbliċi. Jeħtieġ li tiġi żgurata l-implimentazzjoni bl-akbar reqqa tal-istrateġija u l-pjan ta' azzjoni kontra l-korruzzjoni u li jiġi stabbilit rekord ta' stħarriġ u taħrikiet proattivi kif ukoll ta' akkużi u kundanni konklussivi f'każijiet ta' korruzzjoni fil-livelli kollha. Fil-qasam tal-ġlieda kontra l-kriminalità organizzata, l-Albanija stabbiliet qafas leġiżlattiv u istituzzjonali li huwa fil-biċċa l-kbira tiegħu adegwat. Ir-riforma tal-awtoritajiet tal-infurzar tal-liġi, kif ukoll ir-riżorsi u t-tagħmir adegwati tagħhom, ikkontribwew biex jiġġieldu kontra dan il-fenomenu. Madanakollu, l-implimentazzjoni effettiva tal-leġiżlazzjoni l-ġdida u l-professjonaliżmu ta' strutturi u sistemi ġodda għad iridu jiġu ppruvati aktar fil-prattika. Jeħtieġ li l-istħarriġ proattiv jiġi żgurat, u li każijiet li ġew mistħarrġin b'suċċess jiġu segwiti b'kundanni. L-attivitajiet ta' gruppi ta' kriminalità organizzata fl-Albanija, b'impatt barra mill-pajjiż, jibqgħu kwistjoni li tqanqal tħassib serju. Jeħtieġ li l-koperazzjoni fil-livell internazzjonali tkompli tissaħħaħ, inkluż b'mod partikulari ma' pajjiżi ġirien. Il-qafas legali u politiku fl-Albanija li jirregola d-drittijiet tal-bniedem u r-rispett lejn il-minoranzi u l-protezzjoni tagħhom huwa fil-biċċa l-kbira tiegħu hemm u jikkorrispondi fil-wisgħa mal-istandards Ewropej u internazzjonali. Il-qafas istituzzjonali huwa adegwat. Madanakollu, hemm xi lakuni fil-leġiżlazzjoni u fl-implimentazzjoni tal-istrateġiji u tal-pjanijiet ta' azzjoni eżistenti. Jeħtieġ li jiġu rinfurzati l-għarfien u s-sensittività rigward l-istandards tad-drittijiet tal-bniedem min-naħa tal-amministrazzjoni, tal-ġudikatura u tal-awtoritajiet tal-infurzar tal-liġi. B'mod ġenerali fl-Albanija d-drittijiet tal-bniedem huma rrispettati. Madanakollu, jibqa' xi tħassib. Ir-restituzzjoni, il-legalizzazzjoni u l-kumpens tal-proprjetà huma rregolati b'leġiżlazzjoni biċċa biċċa u b'bosta aġenziji b'kompetenzi li jidħlu fuq xulxin, u dan jilħaq livell ta' kumplessità li jpoġġi f'riskju t-tgawdija effettiva tad-drittijiet tal-bniedem f'dan il-qasam. Hemm diversi sentenzi kontra l-Albanija fil-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem għal ksur tal-prinċipju tal-proċess ġust f'dan il-qasam. Tħassib serju ieħor għandu x'jaqsam mal-kundizzjonijiet tad-detenzjoni u t-trattament tal-persuni ddetenuti fl-għases tal-pulizija, fid-detenzjoni ta' qabel jibda l-proċess u fil-ħabsijiet. L-indipendenza tal-midja titpoġġa f'riskju mill-prevalenza tal-influwenzi politiċi u tal-interessi tan-negozju. Il-vjolenza domestika hija fenomenu persistenti li jaffettwa kwantità kbira ta' familji u li mhux indirizzat sistematikament. Il-qafas legali u istituzzjonali kontra d-diskriminazzjoni ġie mtejjeb b'mod sostanzjali, notevolment bil-ħolqien tal-uffiċċju tal-Kummissarju għall-Ħarsien mid-Diskriminazzjoni. Madanakollu, ir-Roma, persuni b'diżabbiltajiet, u l-persuni leżbjani, gay, bisesswali u transġeneru għadhom isofru diskriminazzjoni. L-ugwaljanza bejn is-sessi mhix garantita għal kollox fil-prattika, b'mod partikulari fil-qasam tax-xogħol u tal-aċċess għal għajnuna ekonomika. Hemm ċerti lakuni fil-leġiżlazzjoni li tirregola d-drittijiet tal-bniedem, notevolment minħabba li għad trid tiġi adottata liġi integrali dwar id-drittijiet tat-tfal. Barra minn hekk, it-tħaddim tal-istituzzjonijiet nazzjonali tad-drittijiet tal-bniedem huwa mfixkel mid-dewmien biex jinħatar Ombudsman ġdid, li ilu biex jinħatar minn kmieni fl-2010. Għalkemm l-Albanija m'għandha l-ebda liġi qafas dwar il-minoranzi, ir-rispett lejn il-minoranzi u l-protezzjoni tagħhom b'mod ġenerali huma ggarantiti. Fil-prattika, huma rrikonoxxuti drittijiet speċifiċi ta' tliet minoranzi "nazzjonali" u ta' tnejn "etnolingwistiċi", kif iddefiniti mill-pajjiż. Madanakollu, hemm inkonsistenzi fl-applikazzjoni ta' dawn id-drittijiet. In-nuqqas ta' dejta preċiża dwar il-minoranzi ma tħallix li jseħħ l-iżvilupp ta' linji politiki xerqin. Dan hu mistenni li jiġi indirizzat meta jsir iċ-ċensiment li jmiss tal-popolazzjoni fl-2011, b'konformità mal-istandards internazzjonali. Jeħtieġ li jogħla l-livell tar-rappreżentanza tal-persuni li jappartjenu għal minoranzi fl-amministrazzjoni pubblika u fil-politika. Il-qafas politiku eżistenti għat-titjib tal-ħajja tar-Roma mhux implimentat biżżejjed. Il-minoranza tar-Roma qed taffaċċja kundizzjonijiet ebsin tal-għajxien u aċċess limitat għax-xogħol, għall-edukazzjoni u għas-servizzi soċjali. B'mod ġenerali l-Albanija tissodisfa l-kundizzjonijiet tal- Proċess ta' Stabbilizzazzjoni u Assoċjazzjoni . Il-pajjiż huwa impenjat bis-sħiħ favur il-koperazzjoni reġjonali; Huwa għandu sehem reġjonali kostruttiv u jipparteċipa attivament f'inizjattivi reġjonali. Kollox ma' kollox, ir-relazzjonijiet bilaterali mal-ġirien huma tajbin. L-Albanija hija parti għall-Istatut ta' Ruma. Madanakollu, il-pajjiż irratifika ftehim bilaterali dwar l-immunità mal-Istati Uniti rigward il-Qorti Kriminali Internazzjonali li ma jikkonformax mal-Pożizzjonijiet Komuni u prinċipji gwida rilevanti tal-UE. Jeħtieġ li l-pajjiż jallinea ruħu mal-pożizzjoni tal-UE. KRITERJI EKONOMIċI Il-valutazzjoni preżenti hija magħmula fuq il-bażi tal-kriterji ta' Kopenħagen li għandhom x'jaqsmu mal-eżistenza ta' ekonomija tas-suq li tiffunzjona , kif ukoll mal-kapaċità li l-pajjiż ikampa mal- pressjoni kompetittiva u mal-qawwiet tas-suq fl-Unjoni. Fl-Albanija hemm konsensus wiesa' dwar il-prinċipji fundamentali tal-politika ekonomika kif ukoll tar-rekord passat fl-implimentazzjoni tar-riformi ekonomiċi. L-Albanija kisbet grad ta' stabbiltà makroekonomika li hu biżżejjed biex jippermetti li l-operaturi ekonomiċi jieħdu deċiżjonijiet fi klima fejn wieħed jista' jbassar. It-taħlita tal-linji politiċi makro fis-snin li għaddew kienet xierqa, u ġġenerat rati ta' tkabbir li qabżu l-5%, filwaqt li l-attività, għalkemm kienet inqas mgħaġġla, fl-2009 baqgħet pożittiva minkejja l-kriżi. L-inflazzjoni baqgħet baxxa. L-azzjonijiet reċiproċi ħielsa tal-qawwiet tas-suq qed jiżviluppaw permezz tal-privatizzazzjoni. Fil-biċċa l-kbira tagħhom il-prezzijiet u l-kummerċ ġew liberalizzati. Sar progress notevoli fl-iffaċilitar tad-dħul fis-suq. Is-sistema bankarja espandiet b'pass mgħaġġel b'riżultat tal-privatizzazzjoni u tad-dħul ta' parteċipanti barranin. L-għajnuna tal-Istat tnaqqset. Is-sehem tal-integrazzjoni tal-kummerċ u tal-investiment mal-UE baqa' għoli. Madanakollu, il-konsolidament fiskali dan l-aħħar treġġa' lura u l-livell għoli ta' dejn pubbliku jibqa' għajn ta' vulnerabbiltà makrofinanzjarja. Bażi dejqa ta' esportazzjoni u l-investiment pubbliku wasslu għal żbilanċ sinifikanti u persistenti fil-kont kurrenti. L-eżistenza ta' firxa kbira ta' arranġamenti informali ta' xogħol għadhom jgħawġu bil-kbir is-suq tax-xogħol u l-qgħad għadu kbir u fl-2009 kien ta' 13.8%. L-aċċess għall-finanzi għadu sfida għall-impriżi ż-żgħar. Id-dgħjufijiet fl-istat tad-dritt ixekklu l-ambjent tan-negozju, filwaqt li t-trasferiment tas-sjieda u l-għarfien tad-drittijiet fuq il-proprjetà għadhom problema serja. Is-sistema edukattiva għadha mhix kapaċi tforni lill-popolazzjoni attiva fl-ekonomija bis-snajja' meħtiġin mis-suq tax-xogħol li qed jinbidel. L-infrastruttura teħtieġ aktar investiment. Hemm bżonn ta' aktar attenzjoni biex tiġi żgurata l-affidabbiltà tal-provvista tal-elettriku kif ukoll għall-vijabbiltà tas-settur tal-elettriku. L-ekonomija informali għadha sfida kbira. L-ABBILTÀ TAL-PAJJIż LI JASSUMI L-OBBLIGI TAS-SħUBIJA L-abbiltà tal-Albanija li tassumi l-obbligi tas-sħubija ġew evalwati skont l-indikaturi li ġejjin: - l-obbligi preskritti fil-Ftehim ta' Stabbilizzazzjoni u Assoċjazzjoni; - il-progress li sar fl-adozzjoni, l-implimentazzjoni u l-infurzar tal- acquis tal-UE. Kollox ma' kollox l-Albanija implimentat mingħajr skossi l-obbligi imposti mill-Ftehim ta' Stabbilizzazzjoni u Assoċjazzjoni, għalkemm jeħtieġ li tingħata attenzjoni xierqa biex jiġu rrispettati d-dati sa meta jridu jkunu twettqu l-impenji. Sa dan l-aħħar kien hemm ukoll xi lakuni fl-implimentazzjoni ta' ċerti dispożizzjonijiet dwar il-kummerċ (notevolment il-klawżola ta' sospensjoni relatata mal-intaxxar tal-importazzjonijiet). L-Albanija adottat Strateġija Nazzjonali għall-Iżvilupp u għall-Integrazzjoni (2007-2013), li hija pjan komprensiv u ambizzjuż li jipprovdi għall-approssimazzjoni tal-leġiżlazzjoni nazzjonali mal- acquis tal-UE. F'dawn l-aħħar snin għamlet sforzi sinifikanti biex tallinea l-leġiżlazzjoni tagħha mal- acquis tal-UE, partikularment f'xi oqsma tas-suq intern, f'dispożizzjonijiet li għandhom x'jaqsmu mal-kummerċ, fid-dwana u fit-tassazzjoni. Madanakollu, il-pajjiż għandu quddiemu sfidi kbar fl-implimentazzjoni u fl-infurzar tal-leġiżlazzjoni. Kollox ma' kollox, il-kapaċitajiet amministrattivi u ġudizzjarji għadhom limitati u l-pajjiż se jkun jeħtieġ sforzi sostnuti biex isaħħaħhom sabiex ikun kapaċi jassumi l-obbligi tas-sħubija fuq medda medja ta' żmien. Jekk tibqa' għaddejja bl-isforzi tagħha, l-Albanija għandha, fuq medda medja ta' żmien, ikollha l-kapaċità li tikkonforma mar-rekwiżiti tal- acquis fl-oqsma li ġejjin: – It-tassazzjoni – L-intraprenditorija u l-politika industrijali – Ix-xjenza u r-riċerka – L-edukazzjoni u l-kultura – L-unjoni doganali – Ir-relazzjonijiet esterni – Il-politika dwar l-affarijiet barranin, is-sigurtà u d-difiża – Id-dispożizzjonijiet finanzjarji u baġitarji L-Albanija se jkollha tagħmel aktar sforzi sabiex tallinea mal- acquis u timplimentah b'mod effettiv fuq medda medja ta' żmien fl-oqsma li ġejjin: – Il-libertà tal-moviment tal-ħaddiema – Id-dritt li wieħed jistabbilixxi ruħu u l-libertà li wieħed jipprovdi servizzi – Il-moviment ħieles tal-kapital – L-akkwist pubbliku – Il-liġi tal-kumpaniji – Il-politika dwar il-kompetizzjoni – Is-servizzi finanzjarji – L-enerġija – Il-politika ekonomika u monetarja – L-istatistiki – In-netwerks Transewropej – Il-ħarsien tal-konsumatur u tas-saħħa Fl-oqsma msemmijin hawn fuq, jeħtieġ li jsiru aktar aġġustamenti tal-qafas legali u istituzzjonali u b'mod partikulari li jissaħħu l-kapaċitajiet amministrattivi u implimentattivi. L-Albanija se jkollha tagħmel sforzi konsiderevoli u sostnuti sabiex tallinea mal- acquis u timplimentah b'mod effettiv fuq medda medja ta' żmien fl-oqsma li ġejjin: – Il-moviment ħieles tal-prodotti – Il-liġi dwar il-proprjetà intellettwali – Is-soċjetà tal-informazzjoni u l-midja – Il-biedja u l-iżvilupp rurali – Il-politika dwar is-sikurezza tal-ikel, veterinarja u fitosanitarja – Is-sajd – Il-politika dwar it-trasport – Il-politika soċjali u x-xogħol – Il-politika reġjonali u l-koordinazzjoni tal-istrumenti strutturali – Il-ġudikatura u d-drittijiet fundamentali – Il-ġustizzja, il-libertà u s-sigurtà – Il-kontroll finanzjarju F'dawn l-oqsma jeħtieġ li jsiru aġġustamenti konsiderevoli tal-qafas legali u istituzzjonali u tisħiħ sinifikanti tal-kapaċitajiet amministrattivi u implimentattivi. Rigward l-ambjent, se jkun hemm bżonn li jsiru sforzi sinifikanti ħafna sabiex iseħħ allineament mal- acquis tal-UE u sabiex jiġi implimentat b'mod effettiv. Jeħtieġ li dawn l-isforzi jkunu jinkludu investimenti sostanzjali u tisħiħ tal-kapaċità amministrattiva għall-infurzar tal-leġiżlazzjoni sabiex tinkiseb konformità effettiva rigward l-aktar kwistjonijiet importanti, fosthom it-tibdil fil-klima, fuq medda medja ta' żmien. Il-konformità sħiħa mal- acquis tista' tinkiseb biss fuq medda twila ta' żmien u tkun titlob livelli ogħla ta' investiment. C. Konklużjoni u rakkomandazzjoni L-Albanija għamlet progress lejn l-issodisfar tal-kriterji relatati mal-istabbiltà tal-istituzzjonijiet li jiggarantixxu d-demokrazija, l-istat tad-dritt, id-drittijiet tal-bniedem u r-rispett lejn il-minoranzi u l-protezzjoni tagħhom, li ġew iffissati mill-Kunsill Ewropew ta' Kopenħagen fl-1993, kif ukoll tal-kundizzjonijiet tal-Proċess ta' Stabbilizzazzjoni u Assoċjazzjoni. Madanakollu, għad iridu jsiru sforzi addizzjonali konsiderevoli. Għal dak li għandu x'jaqsam mal-kriterji ekonomiċi, l-Albanija kisbet ċertu grad ta' stabbiltà makroekonomika. Madanakollu, sabiex issir ekonomija tas-suq li tiffunzjona, kif preskritt mill-Kunsill Ewropew ta' Kopenħagen, l-Albanija trid tkompli ssaħħaħ il-governanza, ittejjeb ir-riżultati miksubin mis-suq tax-xogħol, tiżgura l-għarfien tad-drittijiet fuq il-proprjetà u ssaħħaħ l-istat tad-dritt. Sabiex tkun f'qagħda li tkampa fuq medda medja ta' żmien mal-pressjoni tal-kompetittività u mal-qawwiet tax-xogħol fl-Unjoni, l-Albanija trid issaħħaħ l-infrastruttura fiżika u l-kapital uman tagħha u twettaq aktar riformi strutturali. Kollox ma' kollox, ir-rekord passat tal-Albanija fl-implimentazzjoni tal-obbligi tagħha skont il-Ftehim ta' Stabbilizzazzjoni u Assoċjazzjoni huwa pożittiv. Fil-biċċa l-kbira tal- acquis , l-Albanija tkun f'qagħda li tieħu fuqha l-obbligi tas-sħubija fuq medda medja ta' żmien, dment li l-proċess ta' allineament jissokta u dment li jsiru sforzi konsiderevoli u sostnuti sabiex jiġu żgurati l-implimentazzjoni u l-infurzar tal-leġiżlazzjoni. Jeħtieġ li tingħata attenzjoni partikulari lill-oqsma tal-moviment ħieles tal-prodotti, lil-liġi dwar il-proprjetà intellettwali, lis-soċjetà tal-informazzjoni u l-midja, lill-iżvilupp tal-biedja u rurali, lis-sikurezza tal-ikel, lill-politika veterinarja u fitosanitarja, lis-sajd, lill-politika dwar it-trasport, lill-politika soċjali u x-xogħol, lill-politika reġjonali u l-koordinazzjoni tal-istrumenti strutturali, lid-drittijiet ġudizzjarji u fundamentali, lill-ġustizzja, il-libertà u s-sigurtà, u lill-kontroll finanzjarju. Konformità sħiħa mal- acquis fil-qasam tal-ambjent tista' tinkiseb biss fuq medda twila ta' żmien u tkun teħtieġ livelli sostanzjali ta' investiment; l-isforzi f'dan il-qasam jeħtieġ li jitħaffu. L-adeżjoni tal-Albanija jkollha impatt ġenerali limitat fuq il-politiki tal-Unjoni Ewropew u ma taffettwax il-kapaċità tal-Unjoni li żżomm għaddej l-iżvilupp tagħha nnifisha filwaqt li tapprofondih. Il-Kummissjoni tqis li n-negozjati għall-adeżjoni fl-Unjoni Ewropea għandhom jinfetħu mal-Albanija ġaladarba l-pajjiż ikun kiseb il-grad meħtieġ ta' konformità mal-kriterji tas-sħubija, u b'mod partikulari mal-kriterji politiċi ta' Kopenħagen li jitolbu l-istabbiltà tal-istituzzjonijiet li jiggaratixxu notevolment id-demokrazija u l-istat tad-dritt. F'dan ir-rigward, l-Albanija trid b'mod partikulari tissodisfa l-prijoritajiet ewlenin li ġejjin: – Tiżgura l-funzjonament kif suppost tal-Parlament fuq il-bażi ta' djalogu politiku kostruttiv u sostnut fost il-partiti politiċi kollha. – Tadotta l-liġijiet pendenti li jeħtieġu maġġoranza rinfurzata fil-Parlament. – Taħtar lill-Ombudsman, u tiżgura smigħ u votazzjoni ordnati fil-Parlament għal ħatriet fil-qorti kostituzzjonali u f'dik għolja. – Timmodifika l-qafas leġiżlattiv għall-elezzjonijiet b'konformità mar-rakkomandazzjonijiet tal-OSCE u l-ODIHR. – Tiżgura li l-elezzjonijiet isiru skont l-istandards Ewropej u internazzjonali. – Tikkompleta passi essenzjali fir-riforma tal-amministrazzjoni pubblika, inklużi emendi għal-liġi dwar iċ-ċivil u t-tisħiħ tad-Dipartiment tal-Amministrazzjoni Pubblika, bil-ħsieb li jitjiebu l-professjonaliżmu u d-depolitiċizzazzjoni tal-amministrazzjoni pubblika u li jissaħħaħ il-metodu trasparenti u msejjes fuq il-merti biex jingħataw il-ħatriet u l-promozzjonijiet. – Issaħħaħ l-istat tad-dritt permezz tal-adozzjoni u l-implimentazzjoni ta' strateġija ta' riforma għall-ġudikatura, b'mod li jiżgura l-indipendenza, l-effiċjenza u r-responsabbiltà tal-istituzzjonijiet ġudizzjarji. – Timplimenta b'mod effettiv l-istrateġija u pjan ta' azzjoni tal-gvern kontra l-korruzzjoni, twarrab ix-xkiel għall-istħarriġ, b'mod partikulari ta' mħallfin, ministri u Membri tal-Parlamenti; tiżviluppa rekord solidu ta' stħarriġ, taħrikiet u kundanni proattivi f'każijiet ta' korruzzjoni fil-livelli kollha. – Issaħħaħ il-ġlieda kontra l-kriminalità organizzata, fuq il-bażi ta' valutazzjoni tat-theddidiet u stħarriġ proattiv, ta' aktar koperazzjoni mas-sħab reġjonali u tal-UE u ta' koordinazzjoni aħjar tal-aġenziji li jinfurzaw il-liġi. Tiżviluppa rekord solidu f'dan il-qasam. – Tħejji, tadotta u twettaq strateġija u pjan ta' azzjoni nazzjonali dwar id-drittijiet fuq il-proprjetà wara konsultazzjoni wiesgħa ma' dawk kollha li għandhom interess u b'mod li jagħti kas tal-każistika tal-QEDB; dan għandu jkopri l-proċessi tar-restituzzjoni, tal-kumpens u tal-leġiżlazzjoni. – Tieħu passi konkreti biex tirrinforza l-ħarsien tad-drittijiet tal-bniedem, notevolment għan-nisa, għat-tfal u għar-Roma, u biex timplimenta b'mod effettiv politiki kontra d-diskriminazzjoni. – Tieħu aktar miżuri sabiex ittejjeb it-tattament tad-detenuti fl-għases tal-pulizija, f'detenzjoni ta' qabel il-proċess u fil-ħabsijiet. Issaħħaħ is-segwitu ġudizzjarju ta' każi ta' trattament ħażin u ttejjeb l-applikazzjoni tar-rakkomandazzjonijiet tal-Ombudsman f'dan il-qasam. L-Albanija hija mħeġġa tissokta l-involviment kostruttiv tagħha f'koperazzjoni reġjonali u fl-issudar tar-relazzjonijiet bilaterali mal-pajjiżi ġirien. Jeħtieġ li l-FSA jibqa' jiġi implimentat bla skossi; f'dan il-kuntest, hemm bżonn li tingħata attenzjoni xierqa biex jiġi rrispettat iż-żmien sa meta jridu jkunu twettqu l-impenji. Barra minn hekk, il-pajjiż huwa mħeġġeġ bil-kbir biex ikompli jsaħħaħ il-kapaċità amministrattiva tiegħu kullimkien. Jeħtieġ li l-koperazzjoni mas-soċjeta ċivili titjieb. L-Albanija trid talloka r-riżorsi xerqin sabiex tiggarantixxi t-tħaddim effettiv tal-istituzzjonijiet tagħha tad-drittijiet tal-bniedem u ttejjeb l-isforzi fil-qasam tal-protezzjoni tal-minoranzi. Hemm bżonn li jissaħħu l-ħelsien u l-indipendenza tal-midja, u li tiġi indirizzata l-prevalenza tal-influwenzi politiċi. Il-Kummissjoni se tissorvelja l-progress tar-riformi meħtiġin fi ħdan il-qafas istituzzjonali tal-Ftehim ta' Stabbilizzazzjoni u Assoċjazzjoni u se tibqa' tappoġġja l-isforzi li jsiru permezz tal-istrument finanzjarju tal-IPA. Il-Kummissjoni se tippreżenta rapport dwra il-progress tal-Albanija fil-pakkett tat-tkabbir tal-2011. Dan ir-rapport se jiffoka b'mod partikulari fuq l-implimentazzjoni tal-prijoritajiet ewlenin li jridu jiġu indirizzati sabiex jinfetħu n-negozjati dwar l-adeżjoni. [1] SEC (2010) 1335 tad-09.11.2010 [2] ĠU L 107, 28.4.2009, p.166. [3] ĠU L 35, 7.02.2006, p.1. [4] ĠU L 080, 19.03.2008 p. 1.