MT Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea C 18/24

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “Aċċess għall-kreditu għall-konsumaturi u l-familji: fenomeni abbużivi” (opinjoni fuq inizjattiva proprja)

2011/C 18/05

Relatur: is-Sur CAMPLI

Nhar is-16 ta’ Lulju 2009, il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew iddeċieda, b’konformità mal-Artikolu 29(2) tar-Regoli ta’ Proċedura, li jħejji opinjoni fuq inizjattiva proprja dwar:

Aċċess għall-kreditu għall-konsumaturi u l-familji: fenomeni abbużivi.

Is-Sezzjoni Speċjalizzata għas-Suq Uniku, il-Produzzjoni u l-Konsum, inkarigata sabiex tipprepara l-ħidma tal-Kumitat dwar is-suġġett, addottat l-opinjoni tagħha nhar it-30 ta’ Marzu 2010.

Matul l-462 sessjoni plenarja tiegħu li nżammet fit-28 u d-29 ta’ April 2010 (seduta tat-28 ta’ April), il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew adotta din l-opinjoni b’75 vot favur, vot wieħed kontra u astensjoni waħda.

1. Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

1.1 Il-KESE jqis strateġiku li jinħoloq qafas regolatorju uniku, trasparenti u sħiħ dwar l-aċċess għall-kreditu.

1.2 Il-KESE jitlob lill-Kummissjoni Ewropea tistudja l-aħjar mod biex jiġu eliminati n-nuqqasijiet tal-qafas regolatorju attwali, b’referenza partikolari għall-prodotti ta’ kreditu proposti, il-prattiki ta’ riklamar qarrieqa, it-trasparenza tal-kundizzjonijiet, l-intermedjarji tal-kreditu, l-assimetriji fl-informazzjoni u l-litteriżmu finanzjarju tal-partijiet involuti.

1.3 Il-KESE jistieden lill-Istati Membri sabiex iwaqqfu l-Awtorità ta’ Monitoraġġ tal-prattiki kummerċjali żleali b’kompetenzi speċifiċi fil-qasam tal-kreditu.

1.4 Il-Kumitat jirrakkomanda li s-Sistema Ewropea ta’ Allert Rapidu (RAPEX) tiġi estiża għall-kummerċjalizzazzjoni ta’ prodotti tossiċi fis-suq Ewropew tal-prodotti finanzjarji u ta’ kreditu.

1.5 Il-KESE jistieden lill-Kummissjoni Ewropea u lill-Istati Membri sabiex janalizzaw b’mod aktar fil-fond il-fenomeni tal-prattiki illegali u/jew kriminali fil-qasam tal-kreditu, b’mod partikolari l-prattiki predatorji u ta’ użura u l-inizjattivi speċifiċi fl-Ispazju Ewropew ta’ Ġustizzja.

1.6 Il-Kumitat jirrakkomanda li jiġi definit regolament speċifiku Ewropew li jinkludi d-diversi tipi ta’ intermedjarji ta’ kreditu li jfisser id-definizzjoni, ir-rekwiżiti u l-obbligi ta’ mġiba, indipendentement mill-prodott ikkumerċjalizzat u min-natura prinċipali jew awżiljarji tal-attività ta’ kreditu.

1.7 Il-Kumitat jirrakkomanda qafas speċifiku għall-monitoraġġ tal-attività, il-prattiki u l-imġiba tal-professjonisti bħall-aġenti kummerċjali li jżidu l-attività ta’ intermedjazzjoni mal-attivitajiet differenti l-oħra.

1.8 Il-KESE jitlob li r-rekwiżiti ta’ reġistrazzjoni tad-diversi intermedjarji finanzjarji u ta’ kreditu f’netwerk Ewropew ta’ reġistri nazzjonali jitfissru fuq il-bażi ta’ standards operattivi Ewropej fir-rigward tal-professjonalità, il-prudenzjalità u l-etika. Dawn għandhom jinkludu regoli Komunitarji li jneħħu intermedjarji b’imġiba li hija ta’ detriment għall-konsumatur minħabba prattiki abbużivi jew illegali.

1.9 Il-Kumitat iqis li huwa importanti li tiġi studjata l-possibbiltà li l-qafas Komunitarju dwar ir-responsabbiltà jiġi estiż, bil-modifiki u l-adattamenti adegwati, għall-prodotti finanzjarji u ta’ kreditu, hekk kif previst mid-Direttiva 85/374/KE u modifiki suċċessivi.

1.10 Il-KESE jirrakkomanda li jiġu introdotti fis-suq Ewropew firxiet adatti ta’ prodotti ta’ kreditu “ċertifikati” jew “standardizzati” sabiex tiġi kkompletata l-offerta eżistenti, bil-għan li tiġi promossa trasparenza ikbar u kompetizzjoni b’saħħitha fl-għoti tal-kreditu lill-konsumatur, kemm fil-prattiki kif ukoll fil-prodotti.

1.11 Il-KESE jqis indispensabbli li titnieda kampanja Ewropea ta’ informazzjoni u taħriġ tal-konsumaturi, tal-assoċjazzjonijiet tagħhom u tal-professjonisti li jassistuhom, dwar id-drittijiet li jinkisbu mill-konsumaturi fir-rigward tal-kreditu u s-servizzi finanzjarji, u li jiġu żviluppati netwerks Ewropej relatati mal-mekkaniżmi ġurisdizzjonali u bonarji ta’ soluzzjonijiet tal-kontroversji (Alternative Dispute Resolution – ADR) (1).

1.12 Il-KESE jqis importanti li, bi qbil mal-awtoritajiet pubbliċi, jinħolqu u jiġu promossi netwerks tas-soċjetà ċivili sabiex jistudjaw, jgħinu u jissorveljaw is-sitwazzjonijiet ta’ esklużjoni soċjali u ta’ faqar marbutin mal-kreditu u d-dejn eċċessiv.

1.13 B’mod partikolari, il-KESE jirrakkomanda li jiġu introdotti proċeduri komuni, fil-livell Ewropew, fir-rigward tal-indirizzar tas-sitwazzjonijiet ta’ dejn eċċessiv, li għandhom iservu bħala bażi għall-implimentazzjoni ta’ inizjattivi pubbliċi ta’ appoġġ u/jew għajnuna lill-persuni kkonċernati.

1.14 Il-KESE jirrakkomanda li l-Kummissjoni twettaq studju uffiċjali sabiex tistħarreġ dwar jekk jistgħux jiġu introdotti dispożizzjonijiet Ewropej kompleti dwar l-użura u jistgħux ikomplu jiġu żviluppati l-prinċipji u l-elementi bażiċi komuni, li jgħinu biex jiġu stabbiliti limiti Ewropej li fi ħdanhom tiġi ddefinita sitwazzjoni ta’ użura.

1.15 Il-KESE jirrakkomanda li jiġu introdotti proċeduri komuni għall-promozzjoni ta’ sistemi nazzjonali għall-ġlieda kontra l-użura, ikkoordinati fuq il-bażi ta’ qafas regolatorju Ewropew.

1.16 Il-KESE jitlob li l-ħruġ tal-karti ta’ kreditu jkun soġġett għal regolazzjoni Komunitarja stretta sabiex tiġi evitata l-imġiba predatriċi u li tħeġġeġ id-dejn eċċessiv, u sabiex isir obbligatorju li jiġi ffirmat ftehim bejn id-detentur u l-provveditur tal-karta ta’ kreditu dwar il-limiti ta’ kreditu.

1.17 Ir-regolazzjoni Komunitarja għandha tiżgura protezzjoni kompleta u trasparenti, fl-UE kollha, tal-użu tad-data pprovduta mill-klijenti, b’mod speċjali bl-Internet.

1.18 Il-KESE jemmen li l-informazzjoni u l-edukazzjoni tal-konsumaturi huma ferm siewja, inkluż permezz ta’ prattiki edukattivi sa minn stadju bikri fl-iskola, u għalhekk jirrakkomanda li jiġu promossi u appoġġjati inizjattivi tas-soċjetà ċivili fil-qasam tal-informazzjoni li jkunu trasparenti u komprensibbli.

1.19 Fl-aħħar il-KESE jirrakkomanda li d-data ppjanata għall-verifika tal-effikaċja tad-Direttiva 2008/48 KE titmexxa ’l quddiem (huwa ppjanat li din il-verifika ssir għall-ewwel darba fit-12 ta’ Ġunju 2013) u li l-perijodi stabbiliti għall-verifika jiqsaru minn ħames għal tliet snin.

2. Daħla

2.1 Fil-kuntest tal-kriżi finanzjarja dinjija, l-isforzi kkonċentraw, l-ewwel u qabel kollox, fuq kif jistgħu jerġgħu jinħolqu l-istabilità u l-likwidità fis-swieq finanzjarji, u wara, fuq kif tista’ tissaħħaħ l-istabilità u jiġi rivedut il-qafas regolatorju, sabiex jiġu evitati fallimenti ġodda tas-suq fil-futur.

2.2 Filwaqt li din l-azzjoni għandha tkompli għaddejja u tissaħħaħ, il-KESE huwa konvint li issa wasal iż-żmien li jsir kull sforz meħtieġ sabiex iċ-ċittadini Ewropej jerġgħu jiksbu l-fiduċja fis-sistema finanzjarja u jkollhom moħħhom mistrieħ fir-rigward tad-diversi forom ta’ aċċess għall-kreditu.

2.3 Fil-fatt, b’konsegwenza tal-kriżi finanzjarja kien hemm kriżi ekonomika, li issa qiegħda twassal għal telf ta’ impjiegi, ta’ attività ekonomika u ta’ dħul individwali u tal-familja.

2.4 F’dan il-kuntest, qed tiġi osservata żieda fl-esklużjoni soċjali u finanzjarja u fil-faqar (2).

2.5 Il-kreditu huwa għodda importanti għall-konsumaturi u għall-familji li jippermettilhom ilaħħqu ma’ spejjeż li ma jistgħux jgħaddu mingħajrhom sabiex ikollhom ħajja normali u ordnata. F’dan is-sens, l-aċċess għall-kreditu, bi prezz raġonevoli, huwa fattur fundamentali għall-inklużjoni soċjali.

2.6 Madankollu, il-kreditu m’għandux jitqies jew jiġi promoss bħala sostitut jew suppliment għad-dħul tal-konsumaturi u l-familji.

2.7 L-akbar sfida għall-politika ekonomika, fiskali u soċjali hija dik li tiżgura l-aċċess responsabbli għall-kreditu, mingħajr ma tinħoloq sitwazzjoni ta’ dipendenza.

2.8 Sabiex jintlaħaq dan l-għan, hemm bżonn ta’ qafas regolatorju bil-ħsieb li jiġu evitati attività irresponsabbli ta’ self jew talbiet ta’ self u l-forom kollha ta’ informazzjoni asimmetrika bejn is-selliefa u l-konsumaturi.

3. Suġġett tal-opinjoni

3.1 Din l-opinjoni tindirizza s-sitwazzjonijiet abbużivi fil-kuntest tas-self, kif ukoll is-sitwazzjonijiet illegali li jiltaqgħu magħhom il-konsumaturi u li jikkontribwixxu biex is-sitwazzjonijiet ta’ esklużjoni soċjali u ta’ faqar jiggravaw. Ma tiddiskutix kwistjonijiet speċifiċi li kienu s-suġġett ta’ opinjonijiet oħra tal-KESE.

3.2 Għaldaqstant, l-opinjoni beħsiebha tanalizza l-qafas regolatorju attwali sabiex jiġu identifikati n-nuqqasijiet eżistenti li jippermettu li jitqajmu sitwazzjonijiet abbużivi u jiġu suġġeriti soluzzjonijiet possibbli lill-awtoritajiet pubbliċi Ewropej u nazzjonali. Barra minn hekk, din l-opinjoni ma tridx tonqos milli tagħti l-ewwel ħarsa lejn il-prattiki illegali, li bħalissa jinsabu barra dan il-qafas regolatorju; dawn il-kwistjonijiet ftit huma magħrufin, huwa diffiċli li tinstabilhom soluzzjoni, huma marbutin mill-qrib mal-prattiki abbużivi u spiss jirriżultaw minn dawn il-prattiki. Fl-aħħar, l-opinjoni tindika r-rwoli possibbli tas-soċjetà ċivili biex jissolvew il-problemi identifikati.

3.3 Reċentement, matul seduta pubblika (3), il-Kummissjoni ddikjarat li “l-kriżi finanzjarja wriet id-danni li jista’ jkollhom prattiki irresponsabbli ta’ self fuq il-konsumaturi u istituzzjonijiet ta’ kreditu, fuq is-sistema finanzjarja u fuq l-ekonomija in ġenerali. Ninsabu determinati li nitgħallmu mill-iżbalji possibbli sabiex nassiguraw li l-attivitajiet ta’ self isiru b’mod responsabbli (is-Sur McCreevy, Kummissarju għas-Suq Intern)”. Fl-istess okkażjoni, il-Kummissjoni ppreċiżat: “Huwa l-kompitu tagħna li niftħu għajnejna għall-mekkaniżi vizzjużi li ġġeneraw l-attivitajiet irresponsabbli ta’ self li qed jagħmlu ħsara finanzjarja lil numru kbir ta’ ċittadini” (is-Sinjura Kuneva, Kummissarju għall-Ħarsien tal-Konsumaturi).

3.4 Għaldaqstant, l-għan aħħari tal-opinjoni huwa wkoll li tikkontribwixxi għat-titjib tal-funzjonament tas-suq uniku, filwaqt li tivvaluta liema soluzzjonijiet jistgħu jiġu proposti fil-livell Komunitarju u liema jistgħu jiġu pprovduti fil-livell tal-Istati Membri, iżda dejjem fil-kuntest ta’ qafas komuni. Fil-fatt, il-KESE jemmen li r-risposti għall-problemi ta’ dimensjoni sovranazzjonali jridu jingħataw f’dak il-livell, sabiex jiġi evitat li s-suq uniku jitkisser.

4. Il-qafas regolatorju attwali: in-nuqqasijiet u l-prospettivi ta’ azzjoni

4.1 Rigward il-kuntratti ta’ kreditu għall-konsumaturi, il-leġiżlazzjoni ewlenija fil-livell Ewropew hija d-Direttiva 2008/48/KE (Id-Direttiva dwar il-Ftehim ta’ Kreditu għall-Konsumatur). Id-Direttiva dwar il-Ftehim ta’ Kreditu għall-Konsumatur hija regolamentazzjoni ta’ armonizzazzjoni sħiħa: jiġifieri l-Istati Membri ma jistgħux iżommu u lanqas jintroduċu regolamentazzjonijiet nazzjonali differenti anke jekk dawn jipproteġu aktar lill-konsumaturi tagħhom. Id-Direttiva tistabbilixxi l-qafas ġenerali tad-drittijiet tal-konsumaturi fil-qasam tal-kreditu għall-konsumatur iżda ma tapplikax għall-kreditu ipotekarju.

4.2 Biex tikkumplementa dan il-qafas, id-Direttiva 2005/29/KE dwar prattiki kummerċjali żleali fin-negozju mal-konsumatur tistabbilixxi qafas ġenerali għad-definizzjoni u s-sanzjoni tal-prattiki kummerċjali żleali. Fir-rigward tas-“servizzi finanzjarji”, din id-Direttiva tirrappreżenta regolamentazzjoni ta’ armonizzazzjoni minima, li tippermetti lill-Istati Membri jintroduċu regoli aktar restrittivi jew aktar rigorużi biex jipproteġu lill-konsumaturi tagħhom.

4.3 Ma teżisti l-ebda regolamentazzjoni Ewropea dwar il-kreditu ipotekarju; il-leġiżlazzjonijiet nazzjonali jvarjaw skont il-kulturi u s-swieq interni differenti. Madankollu jeżisti kodiċi Ewropew ta’ prattika tajba dwar l-informazzjoni prekuntrattwali li għandha tingħata lill-konsumaturi u dokument ta’ tagħrif standardizzat għall-konsumatur (ESIS). Madankollu dan il-kodiċi huwa biss strument volontarju u l-applikazzjoni tiegħu hija limitata ħafna.

4.4 Il-KESE jagħraf li r-regoli attwali joffru firxa wiesgħa ta’ soluzzjonijiet possibbli biex jiġu indirizzati l-prattiki abbużivi ta’ self ta’ kreditu. Madankollu għad hemm nuqqasijiet importanti li jridu jiġu eliminati fil-livell Ewropew; u l-awtoritajiet nazzjonali u Ewropej għad għandhom ħafna xogħol x’jagħmlu, b’mod partikolari b’rabta mal-implimentazzjoni u s-sistemi ta’ sanzjoni.

4.5 Barra minn hekk, il-KESE josserva li l-kriżi finanzjarja laħqet livelli tant għoljin anki minħabba pressjonijiet kummerċjali li tqiegħdu fuq il-ħaddiema tas-settur tal-kreditu u tal-finanzi. Il-ksib ta’ objettivi ta’ bejgħ dejjem ogħla, indipendentement minn kemm il-prodotti jkunu jikkorrispondu għall-profil tal-konsumatur, wassal sabiex il-portafolli tal-intrapriżi, tal-konsumaturi kif ukoll, f’ċerti każijiet, tal-awtoritajiet muniċipali jiġu kontaminati mill-firxa ta’ prodotti tossiċi.

4.6 Skont il-KESE, dan il-fenomenu huwa kkawżat anki minn sistemi ta’ inċentiv u ta’ bonuses għall-maniġers f’pożizzjoni għolja, li f’ċerti każijiet kellhom żieda esaġerata fid-dħul tagħhom. Intlaħaq punt fejn is-CEOs tal-istituzzjonijiet finanzjarji l-kbar bdew jaqilgħu 400 darba aktar mill-impjegati tagħhom. Minkejja l-impenni u d-dikjarazzjonijiet solenni magħmula mill-Kapijiet ta’ Stat u ta’ Gvern tal-UE, il-KESE josserva li s’issa għad iridu jittieħdu miżuri effiċjenti u konkreti sabiex dawn il-kwistjonijiet jiġu indirizzati.

4.7 B’mod partikolari, il-qafas leġiżlattiv attwali dwar il-ftehimiet ta’ kreditu ma jinkludix ir-rekwiżit li l-provvista tkun adatta għall-bżonnijiet tal-konsumaturi. Id-Direttiva 2008/48/KE (Artikolu 8) tistabbilixxi b’mod opportun l-obbligu li tiġi evalwata s-solvenza tal-konsumatur. L-Artikolu 5(6) jistipula biss li s-selliefa għandhom jipprovdu lill-konsumaturi bi spjegazzjonijiet adegwati li jippermettulhom jevalwaw jekk il-kreditu propost huwiex adatt, fejn hemm bżonn permezz ta’ spjegazzjoni tal-informazzjoni prekuntrattwali, il-karatteristiċi essenzjali tal-prodotti proposti u l-effetti speċifiċi li jista’ jkollhom fuq il-konsumaturi, u jagħti lill-Istati Membri ċerta flessibbiltà fl-applikazzjoni prattika, iżda ma jinkludi l-ebda regola dwar il-ħtieġa li l-prodott ikun adatt għall-bżonnijiet.

4.8 Dan in-nuqqas ta’ regoli wassal għal sitwazzjonijiet ta’ abbuż fejn xi kultant il-prodotti offruti lill-konsumaturi ma jkunux adatti għall-bżonnijiet tagħhom. Eżempju ta’ dan huwa l-provvista ta’ tip wieħed biss ta’ kreditu jew meta l-karti ta’ kreditu/debitu jingħataw mingħajr distinzjoni għax-xiri ta’ prodotti minn ċerti ħwienet kbar (fil-każ ta’ aġenti kummerċjali).

4.9 F’dan ir-rigward, il-KESE jenfasizza l-ħtieġa li l-provvista tal-karti ta’ kreditu tibqa’ separata b’mod ċar minn dik tal-prodotti kummerċjali jew tal-offerti promozzjonali marbutin magħhom.

4.10 Fir-rigward tal-informazzjoni pubbliċitarja, il-KESE josserva li, filwaqt li r-regolamenti attwali jinkludu l-obbligi dwar l-informazzjoni bażika meħtieġa biex jiġu ffirmati l-ftehimiet ta’ kreditu (Direttiva 2008/48/KE minn Artikolu 4 ’l quddiem), ma jinkludux obbligi speċifiċi marbuta mal-prattiki qarrieqa u aggressivi jew tal-inqas prattiki li jwasslu għad-dejn (4).

4.11 Il-KESE huwa konxju li, f’ekonomija tas-suq, huwa s-suq li għandu jsib il-bilanċ kwantitattiv u kwalitattiv bejn il-provvista u d-domanda. Iżda meta s-suq ma jkunx jista’ jsib is-soluzzjonijiet adatti, l-awtoritajiet pubbliċi għandhom jintervjenu peress li għandhom ir-responsabbiltà li jiggarantixxu risposti adatti għall-bżonnijiet soċjali.

4.12 Il-Kumitat jikkunsidra li l-introduzzjoni fis-suq Ewropew ta’ firxiet adatti ta’ prodotti ta’ kreditu “ċertifikati” jew “standardizzati” tista’ tkun soluzzjoni possibbli. Dawn il-prodotti jistgħu jikkompletaw l-offerta eżistenti. B’hekk il-konsumaturi jkollhom il-possibbiltà li jsibu prodott aktar konvenjenti u adatt għall-bżonnijiet tagħhom (5).

4.13 Għaldaqstant, il-KESE jqis li hemm bżonn li l-Kummissjoni teżamina b’aktar reqqa l-bażijiet legali u l-proċeduri għall-introduzzjoni ta’ trasparenza ikbar fis-suq Ewropew bi prodotti ta’ kreditu “ċertifikati” jew “standardizzati” u biex tiġi implimentata sistema Ewropea ta’ twissija bikrija sabiex jiġi mmonitorjat it-tqegħid ta’ prodotti finanzjarji u ta’ kreditu tossiċi fis-suq finanzjarju u ta’ kreditu Ewropew.

4.14 Min-naħa l-oħra, jeħtieġ li tiġi analizzata b’aktar reqqa l-kwistjoni tar-responsabbiltà tal-fornituri ta’ kreditu bil-għan li jiġu limitati l-prodotti li m’humiex adegwati għall-bżonnijiet tal-konsumaturi. Għal dan il-għan, fil-fehma tal-KESE, jeħtieġ li jiġu introdotti proċeduri komuni, fil-livell Ewropew, fir-rigward tal-indirizzar tas-sitwazzjonijiet ta’ dejn eċċessiv, li għandhom iservu bħala bażi għall-implimentazzjoni ta’ inizjattivi pubbliċi ta’ appoġġ u/jew għajnuna lill-persuni li jinsabu f’sitwazzjonijiet ta’ dejn eċċessiv ikkawżat ukoll minn prattiki abbużivi użati min-naħa tal-fornituri.

4.15 Sitwazzjoni oħra li mhijiex koperta mil-leġiżlazzjoni Ewropea hija l-użura. L-użura hija rregolata f’xi Stati Membri (Spanja, Franza, l-Italja, il-Portugall) iżda mhux fil-pajjiżi kollha.

4.16 Barra minn hekk, studji reċenti (6) juru li r-regolamentazzjoni tal-użura jista’ jkollha effetti pożittivi fuq il-ġlieda kontra l-esklużjoni soċjali u l-faqar kif ukoll fuq il-ġlieda kontra l-prattiki abbużivi.

4.17 Il-KESE jirrakkomanda li l-Kummissjoni twettaq studju uffiċjali sabiex tistħarreġ dwar jekk jistgħux jiġu introdotti dispożizzjonijiet Ewropej kompleti dwar l-użura u dwar kif dan jista’ jsir. B’mod partikolari, il-KESE jemmen li jkun tajjeb li jkomplu jiġu żviluppati l-prinċipji u l-elementi bażiċi komuni sabiex jiġu stabbiliti l-limiti ta’ rata Ewropea li fi ħdanhom tkun tista’ tiġi stabbilita sitwazzjoni ta’ użura.

4.18 Sabiex l-esperjenzi multiannwali ta’ xi Stati Membri jissaħħu u jsir użu tajjeb minnhom, il-KESE jqis li huwa utli li jiġi stabbilit qafas regolatorju Ewropew għall-promozzjoni ta’ sistemi nazzjonali għall-ġlieda kontra l-użura u għall-għajnuna lill-persuni kkonċernati.

4.19 Il-Kumitat josserva li l-parti l-kbira tas-sitwazzjonijiet abbużivi fil-qasam tal-kreditu jseħħu fil-qafas tar-relazzjonijiet bejn l-intermedjarji (tal-kreditu) u l-konsumaturi.

4.20 F’dan ir-rigward, il-Parlament Ewropew (7) talab qafas Komunitarju li jiċċara u jarmonizza r-responsabbiltajiet u l-obbligi tal-intermedjarji tal-kreditu, fuq il-bażi tal-prinċipju tal-istess attività, l-istess riskji, l-istess regoli biex tiġi garantita l-protezzjoni tal-konsumaturi u jiġu evitati prattiki ta’ bejgħ li ma jkunux trasparenti u forom ta’ pubbliċità qarrieqa, li jagħmlu ħsara b’mod partikolari lill-gruppi ta’ konsumaturi l-aktar dagħjfa u l-anqas infurmati. Il-KESE jaqbel ma’ dan l-approċċ u jemmen li jikkontribwixxi biex jitnaddaf is-suq tal-provvista u jiġu miġġielda b’mod vigoruż l-abbużi, l-intermedjazzjoni ta’ kreditu irresponsabbli u l-intermedjazzjoni kriminali tal-użuraji.

4.21 Il-KESE huwa tal-fehma li l-ħolqien ta’ reġistru tal-intermedjarji tal-kreditu jista’ jiżgura trasparenza, affidabbiltà u professjonalità; dan ir-reġistru għandu jinkludi kriterji vinkolanti għar-reġistrazzjoni, jiġi kkontrollat minn korpi magħmula minn assoċjazzjonijiet professjonali tal-banek, tal-intermedjarji/medjaturi finanzjarji u assoċjazzjonijiet tal-konsumaturi taħt is-superviżjoni tal-awtoritajiet ta’ monitoraġġ; fih għandhom jiġu indikati wkoll ir-raġunijiet li għalihom ikunu ttieħdu miżuri ta’ sospenzjoni, kanċellazzjoni u temma ta’ kuntratt, u għandha tissemma r-responsabbiltà solidali f’każ ta’ ħsara mġarrba waqt prosekuzzjonijiet kriminali.

4.22 Prattiki bħall-kreditu permezz ta’ SMS għaż-żgħażagħ, kreditu “faċli” permezz tat-telefon, kreditu bil-quddiem abbażi ta’ previżjoni tad-dħul futur jew il-provvista mingħajr l-ebda diskriminazzjoni ta’ karti ta’ kreditu/debitu xi kultant jafu jkunu l-bażi ta’ prattika abbużiva. Dawn il-prattiki għandhom jiġu miġġielda bil-mezzi kollha. Għal dawn is-sitwazzjonijiet, id-Direttiva 2005/29/KE dwar il-prattiki kummerċjali żleali tagħti diversi soluzzjonijiet possibbli għall-problemi marbuta mal-għoti irresponsabbli ta’ kreditu, li jistgħu jiġu adattati u adottati wkoll mir-regolamenti dwar il-ftehimiet ta’ kreditu għall-konsumaturi.

4.2.2.1 Il-KESE jitlob li l-kumpaniji finanzjarji li joħorġu l-karti ta’ kreditu jkunu soġġetti għal regolamentazzjoni stretta (offerti speċjali, limiti ta’ dejn globali, età tad-detentur potenzjali, trasparenza tar-rendikonti bankarji) sabiex tiġi evitata mġiba predatriċi u li tħeġġeġ id-dejn eċċessiv.

4.2.2.2 Il-limiti tal-kreditu tal-karti ta’ kreditu b’mod partikolari, għandhom jiġu stabbiliti bi qbil mad-detentur. Żieda ta’ dawn il-limiti għandha ssir biss wara ftehim espliċitu bejn id-detentur u l-provveditur tal-karta ta’ kreditu.

4.23 Iżda biex tkun effettiva, il-leġiżlazzjoni għandha tiġi applikata b’mod aktar strett (8). B’kunsiderazzjoni tas-sitwazzjoni l-ġdida li nħolqot minħabba l-kriżi finanzjarja dinjija, il-KESE josserva l-ħtieġa li d-data ppjanata għall-verifika tal-effikaċja tad-Direttiva 2008/48 KE titmexxa ’l quddiem (huwa ppjanat li din il-verifika ssir għall-ewwel darba sat-12 ta’ Ġunju 2013) u li l-perijodi stabbiliti għall-verifika jiqsaru minn ħames għal tliet snin. Fil-qasam tal-prattiki kummerċjali żleali fir-rigward tal-kreditu, b’mod partikolari, il-KESE jemmen li huwa importanti li fil-livell tal-Istati Membri titwaqqaf awtorità għall-kontroll tas-suq, b’setgħat u riżorsi tekniċi adegwati u speċifiċi għall-qasam tal-kreditu.

4.23.1 B’mod partikolari, il-KESE jitlob qafas regolatorju msaħħaħ biex jiżgura protezzjoni kompleta u trasparenti tal-użu tad-data pprovduta mill-klijenti, b’mod speċjali dik ipproċessata bl-Internet jew bil-posta elettronika.

4.24 Fil-każ tal-kreditu ipotekarju, il-KESE jemmen li, filwaqt li għandhom jittieħdu l-prekawzjonijiet imsemmija fl-opinjonijiet preċedenti tiegħu f’dan ir-rigward (9), ta’ min jikkunsidra l-possibbiltà li l-ambitu ta’ applikazzjoni obbligatorja tal-ESIS u tal-indikazzjonijiet dwar ir-rati tal-imgħax jiġi estiż għall-intermedjarji tal-kreditu ipoketarju, skont id-Direttiva dwar il-ftehim ta’ kreditu għall-konsumatur. Dan jista’ jġib miegħu integrazzjoni akbar tas-suq tal-kreditu ipotekarju Ewropew u protezzjoni globali tal-konsumaturi u l-familji.

4.25 Fir-rigward tal-konsulenzi fil-qasam tal-kreditu għall-konsumaturi, il-KESE jħeġġeġ l-appoġġ għall-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili, b’mod speċjali tal-konsumaturi, bil-għan li jiġu żviluppati attivitajiet ta’ konsulenza li jgħinu lil dawk li jiksbu l-kreditu jiffurmaw opinjoni oġġettiva, trasparenti u professjonali dwar kemm il-prodotti offerti lilhom ikunu adatti għall-ħtiġijiet speċifiċi tagħhom.

4.26 Il-KESE jenfasizza li l-attività ta’ konsulenza dwar il-kreditu għandha tkun irregolata sabiex jiġi żgurat, fuq kollox, livell għoli ta’ trasparenza u indipendenza fir-rigward tas-selliefa kif ukoll tal-intermedjarji.

4.27 Sabiex dawn il-problemi kollha jiġu indirizzati, il-KESE jqis li jeħtieġ qafas regolatorju uniku, koerenti u omoġenju, fil-livell tal-Unjoni Ewropea, li jkollu prinċipji u regoli applikabbli għall-prodotti kollha ta’ kreditu.

5. Prattiki abbużivi u/jew illegali fil-qasam tal-kreditu

5.1 Fil-fehma tal-KESE, għandhom jiġu indirizzati b’mod parallel il-problemi ta’ dik id-dinja vasta li tinħeba wara kumpaniji fittizji ta’ intermedjazzjoni u ta’ servizzi finanzjarji u li fil-verità tikkonsisti fi prattiki predatorji u ta’ użura kif ukoll fi prattiki kriminali marbuta mar-rati tal-imgħax u forom ta’ estorsjoni. Mingħajr ebda pretensjoni ta’ lista eżawrjenti u kompleta, ta’ min jirreferi għall-każijiet li ġejjin:

— self irregolari lil konsumaturi u familji li jinsabu f’diffikultà u li jkunu qabżu l-livell ta’ dejn li jifilħu għalih;

— self ipprovdut lill-klijenti b’mod li dawn jisfaw misruqa, bħall-użura – prattika tipika tal-organizzazzjonijiet kriminali.

5.2 Il-kreditu irregolari jista’ jieħu forom differenti:

— għoti bil-quddiem ta’ flus jew ta’ servizzi oħra b’mod “mhux reġistrat”, billi l-likwidità tal-individwu tiġi sfruttata kemm jista’ jkun u billi dan l-għoti ta’ flus bil-quddiem jibqa’ jsir għall-aktar perijodu twil possibbli;

— finanzjament irregolari fejn is-sellief jagħmel qligħ ta’ flus billi jonqos milli jirrispetta l-kodiċi ta’ etika, billi japplika klawsoli qarrieqa jew kundizzjonijiet mhux trasparenti jew billi jagħmel pressjoni biex jgħolli l-garanziji mitluba;

— self li jikkonsisti tipikament f’attivitajiet abbużivi ta’self mhux bankarju;

— self ibbażat b’mod ċar fuq l-użura, li jieħu forom kriminali differenti u f’diversi kuntesti speċifiċi.

5.3 Il-KESE huwa tal-fehma li l-potenzjal ta’ tkabbir tas-sitwazzjonijiet ta’ kreditu irregolari huwa bbażat fuq il-fatt li ħafna familji u konsumaturi huma esklużi mis-suq tal-kreditu regolari, xi drabi minħabba self li jkun sar b’mod irresponsabbli u li jkun daħħalhom f’sitwazzjonijiet ta’ dipendenza u ta’ vulnerabbiltà estrema.

5.4 Il-KESE jirrikonoxxi li l-problemi relatati mad-dħul baxx tal-familji u mal-forom differenti ta’ pressjoni fuq il-konsumatur – li huma, fost kawżi oħra, responsabbli għad-dgħufija li twassal lill-konsumaturi u lill-familji sabiex jirrikorru għal prattiki ta’ kreditu illegali u swieq finanzjarji paralleli – ma jistgħux jiġu solvuti biss permezz tar-regolazzjoni tas-settur tal-kreditu.

5.5 Barra minn hekk, il-prattiki abbużivi u/jew illegali fis-settur tal-kreditu spiss jaqgħu taħt il-liġi kriminali u b’hekk għandhom jiġu rregolati permezz ta’ inizjattivi speċifiċi fil-liġi kriminali fil-kuntest tal-Ispazju Ewropew ta’ Ġustizzja u applikati mill-awtoritajiet tal-pulizija. L-infurzar sħiħ madwar l-UE kollha ta’ sentenzi nazzjonali rigward is-sekwestri ta’ oġġetti li jkunu ġejjin mill-użura jew estorsjoni kriminali jista’ jagħti kontribut sinifikanti għall-ġlieda kontra fenomeni ta’ dan it-tip (10).

5.6 Il-KESE jinnota li ma teżistix informazzjoni suffiċjenti f’dan ir-rigward, li tkopri l-pajjiżi kollha tal-Unjoni Ewropea, sabiex ikun hemm għarfien ta’ dan il-fenomenu fil-livell Ewropew fl-aspetti kollha tiegħu, kemm kwalitattivi kif ukoll kwantitattivi, u għalhekk jissuġġerixxi li l-Kummissjoni, flimkien mal-Istati Membri, tanalizza fid-dettall sitwazzjonijiet bħal dawn fuq il-bażi ta’ data komparabbli.

6. Ir-rwol tas-soċjetà ċivili

6.1 Is-soċjetà ċivili, b’mod partikolari l-assoċjazzjonijiet tal-konsumaturi u anke l-organizzazzjonijiet tal-karità, għandha rwol importanti x’taqdi fl-identifikazzjoni, fl-analiżi u fis-sorveljanza tal-problemi marbuta mal-prattiki abbużivi u/jew illegali ta’ għoti ta’ kreditu lill-konsumaturi u lill-familji.

6.2 Għalhekk, il-KESE jqis li huwa importanti li, bi qbil mal-awtoritajiet pubbliċi, jinħolqu u jiġu promossi netwerks tas-soċjetà ċivili sabiex jistudjaw, jgħinu u jissorveljaw is-sitwazzjonijiet ta’ esklużjoni soċjali u ta’ faqar marbutin mal-kreditu u d-dejn eċċessiv. Dawn in-netwerks jaqdu rwol essenzjali ta’ skambju ta’ informazzjoni u ta’ prattika tajba, inkluż bħala parti minn sistema armonizzata tal-ilmenti.

6.3 Il-KESE jinnota li diġà jeżistu prattiki tajbin f’dan ir-rigward, bħall-“kreditu soċjali appoġġjat” jew in-netwerk Ewropew għall-inklużjoni finanzjarja (EFIN) u li dawn il-prattiki tajbin għandhom jiġu stimolati u mifruxa fl-Unjoni Ewropea kollha.

6.4 Il-KESE jikkunsidra li l-informazzjoni u l-edukazzjoni tal-konsumatur, anki b’metodi u prattiki edukattivi sa mill-ewwel fażijiet tal-iskola, huma qasam fejn l-inizjattivi tal-Istati Membri u tas-soċjetà ċivili jilħqu livell ta’ eċċellenza (11). Dawn huma azzjonijiet importanti biex jiġi żviluppat il-litteriżmu finanzjarju fil-livell Ewropew fl-Unjoni kollha.

6.5 Il-KESE jqis li huwa importanti li dawn l-attivitajiet jiġu stimolati u żviluppati iżda jenfasizza li l-informazzjoni dwar il-prodotti hija dover tal-fornituri tal-kreditu u li l-edukazzjoni hija dover tal-awtoritajiet pubbliċi. Barra minn hekk, il-KESE jqis li l-inizjattivi tas-soċjetà ċivili fil-qasam tal-informazzjoni trasparenti u komprensibbli u tal-edukazzjoni jistgħu jkunu effettivi kemm-il darba jkunu qed jikkompletaw qafas regolatorju uniku u globali.

6.6 Fis-seduta pubblika li ġiet organizzata mill-KESE fi Brussell fit-28 ta’ Jannar 2010, b’rappreżentanti kkwalifikati tas-soċjetà ċivili fil-livell nazzjonali u Ewropew, ġie enfasizzat il-bżonn li l-fenomenu tal-prattiki abbużivi u/jew illegali jaqa’ taħt il-kontroll Ewropew kemm mill-perspettiva tar-regolazzjoni u tal-assistenza tal-vittmi, kif ukoll minn dik tal-politiki edukattivi, ta’ taħriġ u ta’ informazzjoni tal-partijiet ikkonċernati kollha.

6.7 Sabiex tiġi stimolata ekonomija tas-suq soċjali fis-settur tal-kreditu, il-KESE jemmen fl-importanza tal-ħolqien u l-iżvilupp tal-intrapriżi tal-ekonomija soċjali bħall-kooperattivi (12). L-awtoritajiet pubbliċi għandhom ukoll ir-responsabbiltà li jappoġġjaw u jippromovu l-ħolqien u l-funzjonament ta’ intrapriżi ta’ dan it-tip (13).

Brussell, 28 ta’ April 2010. Il-President tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew Mario SEPI

(1) Sistema FIN-NET ( Financial Dispute Resolution Network - Netwerk għas-Soluzzjoni ta’ Tilwim Finanzjarju).

(2) Second joint assessment by the SPC and the European Commission of the social impact of the economic crisis and of policy responses (It-tieni valutazzjoni konġunta mill-Kumitat tal-Protezzjoni Soċjali u l-Kummissjoni Ewropea tal-impatt soċjali tal-kriżi ekonomika u tar-reazzjonijiet ta’ politika) – SPC/2009/11/13 FINAL; is-sondaġġ tal-Ewrobarometru dwar il-faqar u l-esklużjoni soċjali – 2010, is-Sena Ewropea għall-Ġlieda tal-Faqar u l-Esklużjoni Soċjali; il-Komunikazzjoni tal-Kummissjoni – Rapport Konġunt dwar il-Protezzjoni Soċjali u l-Inklużjoni Soċjali: http://ec.europa.eu/social/main.jsp?catId=757&langId=en

(3) Seduta pubblika dwar “Responsible lending and borrowing” (Self u tislif responsabbli), Brussell, 3 ta’ Settembru 2009.

(4) Definizzjoni tajba ta’ “azzjoni qarrieqa” (Art. 6) jew “aggressiva” (Art. 8) tinsab fid-Direttiva 2005/29/KE dwar il-prattiki żleali fin-negozju mal-konsumatur.

(5) F’dan ir-rigward, ara ISO 22222 (“Personal financial planning” (Ippjanar finanzjarju personali) – 2005); UNI-ISO (“Pianificazione finanziaria, economica e patrimoniale personale” (Ippjanar finanzjarju, ekonomiku u relatat mal-patrimonju personali – 2008); AENOR –UNE 165001 (“Etica. Requisitos de los productos financieros socialmente responsables” (Etika. Rekwiżiti tal-prodotti finanzjarji soċjalment responsabbli) – 2009)); ara wkoll l-Opinjoni ECO/266 – Prodotti finanzjarji soċjalment responsabbli.

(6) Ara “Usura - Rapporto finale dell’Osservatorio socioeconomico sulla criminalità” (Użura – Rapport finali tal-Osservatorju soċjoekonomiku dwar il-kriminalità), CNEL – Ruma 2008.

(7) Riżoluzzjoni tal-Parlament Ewropew tal-5 ta’ Ġunju 2008, “Indaġni tas-Settur tal-Kompetizzjoni rigward l-operazzjonijiet bankarji ġenerali”.

(8) L-Istati Membri għandhom jikkonformaw mar-regolamenti Komunitarji qabel it-12 ta’ Ġunju 2010.

(9) ĠU C 27, 3.2.2009, p. 18, u ĠU C 65, 17.3.2006, p. 13.

(10) “Fil-kuntest ta’ fenomeni li issa huma dinjin, il-gvernijiet u l-istituzzjonijiet, jekk iridu, jistgħu jkomplu jagħmluha tabirruħhom li mhumiex jaraw jew jaħsbu f’soluzzjonijiet limitati għad-dimensjoni nazzjonali. Iżda, kieku mqar jieħdu nota tal-ispinta li l-introduzzjoni tal-Mandat ta’ Arrest Ewropew tat lit-tfittxija tal-maħrubin, kieku jipproċedu b’mod koerenti u rapidu sabiex jiddefinixxu strumenti komuni ta’ stħarriġ u ta’ prosekuzzjoni u bażi ta’ liġi kriminali kondiviża mill-Istati Membri kollha, ibda biex permezz tal-għoti ta’ kumpens fil-każ ta’ delitti konnessi mal-mafja.” (Ara F. Forgione, Mafia export, 2009, Milan).

(11) UNI (Proposta għal standard dwar l-edukazzjoni finanzjarja taċ-ċittadin – Ħtiġiet tas-servizz), Jannar 2010.

(12) Ara “Resilience of the Cooperative Business Model in Times of Crisis” (Ir-reżistenza tal-mudell kummerċjali tal-kooperattivi fiż-żmien tal-kriżi), ILO (Organizzazzjoni Internazzjonali tax-Xogħol), 2009.

(13) Ara ĠU C 318, 23.12.2009, p. 22.