Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “Voluntiera — Iċ-ċittadini jibnu l-ġejjieni tal-Ewropa”

(opinjoni fuq inizjattiva proprja)

(2022/C 152/04)

Relatur: Krzysztof PATER

Deċiżjoni tal-Assemblea Plenarja 25.3.2021 Bażi legali Artikolu 32(2) tar-Regoli ta’ Proċedura Opinjoni fuq inizjattiva proprja Sezzjoni kompetenti Sezzjoni għax-Xogħol, l-Affarijiet Soċjali u ċ-Ċittadinanza Adottata fis-sezzjoni 24.11.2021 Adottata fil-plenarja 8.12.2021 Sessjoni plenarja Nru 565 Riżultat tal-votazzjoni (favur/kontra/astensjonijiet) 214/3/4

1. Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

1.1. Il-KESE jinnota li fid-dibattitu dwar il-futur tal-Ewropa, dawk li jfasslu l-politika jridu jkunu konxji li l-futur tal-Ewropa se jkun imsawwar mhux biss mill-politikanti u l-istituzzjonijiet, inklużi l-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili, iżda anke minn miljuni ta’ ċittadini – voluntieri li jqattgħu l-ħin u l-enerġija tagħhom kuljum jaġixxu b’solidarjetà għall-ġid komuni fi ħdan l-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili u barra minnhom.

1.2. Il-volontarjat jinvolvi miljuni ta’ ċittadini fl-Unjoni Ewropea li jaġixxu, b’solidarjetà għal oħrajn, individwalment jew fi ħdan strutturi organizzati (kemm informali kif ukoll formali). Dan il-moviment jirrikjedi appoġġ sistematiku u maħsub, kemm fil-livell tal-UE kif ukoll f’dak tal-Istati Membri, minħabba li l-impatt tiegħu fuq l-iżvilupp soċjali huwa ħafna drabi akbar mill-ispiża potenzjali. Il-KESE jixtieq jara bidliet kwalitattivi pożittivi f’dan l-appoġġ fis-snin li ġejjin li jirriflettu aħjar il-valur tal-voluntieri għall-futur tal-Ewropa.

1.3. Il-KESE jistieden lill-Kummissjoni Ewropea tieħu azzjoni biex tiddikjara l-2025 bħala s-Sena Ewropea tal-Voluntieri, meta wieħed iqis li dan ikun: — mod kif jingħata rikonoxximent lill-miljuni ta’ voluntieri li wrew ir-rwol soċjali sinifikanti tagħhom, speċjalment f’dawn l-aħħar xhur permezz tal-ħidma tagħhom biex jiġġieldu l-effetti tal-pandemija; — mod kif tiġi promossa aktar l-idea tal-volontarjat fis-soċjetajiet tal-Istati Membri, filwaqt li aktar persuni jiġu mħeġġa jagħmlu volontarjat kif ukoll mod li juri li din hija attività inklużiva u universali li tinvolvi persuni mill-gruppi u l-isfondi kollha irrispettivament mill-età u l-post tagħhom fis-soċjetà; — opportunità biex jiġu skambjati l-esperjenzi u l-għarfien espert bejn l-awtoritajiet tal-Istati Membri dwar strumenti legali u politiċi biex jiġu appoġġjati l-attivitajiet tal-voluntieri; — ispirazzjoni għall-Kummissjoni Ewropea biex tespandi u toħloq programmi ġodda li jindirizzaw voluntieri ta’ kull età; — mod kif jiġi promoss il-fehim ta’ proġetti kritiċi għall-futur tal-Ewropa u ċ-ċittadini tagħha, billi jiġu pprovduti data u fatti oġġettivi u tiġi miġġielda l-informazzjoni falza u preġudikata.

1.4. L-attività tal-voluntieri għandha valur ekonomiku reali (li f’ħafna pajjiżi jammonta għal aktar minn 2 % tal-PDG); f’ħafna oqsma soċjali, il-voluntieri huma meħtieġa jiżguraw il-ħtiġijiet bażiċi taċ-ċittadini, inkluża s-sikurezza tagħhom; il-voluntieri għandhom rwol kruċjali fl-implimentazzjoni tal-Għanijiet ta’ Żvilupp Sostenibbli kollha tan-Nazzjonijiet Uniti; u l-voluntieri huma preżenti f’kull grupp soċjali u ta’ età. Għalhekk, il-KESE jqis li mhuwiex raġonevoli li l-programmi ta’ appoġġ għall-voluntieri fil-livell tal-UE u ffinanzjati mill-UE jiġu limitati biss għaż-żgħażagħ.

1.5. Wara Opinjoni adottata fl-2013 ( 1 ) , il-KESE għal darb’ oħra jistieden lill-Kummissjoni Ewropea tieħu azzjoni deċiżiva biex tfassal regoli dettaljati li jippermettu l-ġbir komparabbli tad-data dwar l-attività tal-volontarjat mill-Istati Membri kollha, filwaqt li jisħaq li mingħajr data affidabbli huwa impossibbli li tiġi segwita politika effettiva fi kwalunkwe qasam.

2. Il-kunċett tal-volontarjat

2.1. Ma hemm l-ebda definizzjoni uffiċjali tal-UE tat-terminu “volontarjat”, iżda huwa ġeneralment mifhum li jħaddan il-forom kollha ta’ attività volontarja, formali jew informali, imwettqa minn persuna bl-għażla tagħha stess u mingħajr tħassib għal qligħ finanzjarju, u li jikkontribwixxi għall-ġid komuni.

2.2. r-Riżoluzzjoni dwar l-istatistika tax-xogħol, l-impjiegi u l-utilizzazzjoni baxxa tal-ħaddiema adottata mid-19-il Konferenza Internazzjonali tal-Esperti tal-Istatistika dwar ix-Xogħol tal-ILO f’Ottubru 2013 Id-definizzjoni ta’ xogħol volontarju ppubblikata fl-2011 mill-Organizzazzjoni Internazzjonali tax-Xogħol fil-Manwal tagħha dwar il-Kejl tal-Volontarjat hija konsistenti mal-fehim komuni tal-volontarjat. Skont din id-definizzjoni, ix-xogħol volontarju huwa xogħol mhux ta’ bilfors u bla ħlas; jiġifieri, ħin li l-individwi jagħtu mingħajr ħlas għal attivitajiet imwettqa permezz ta’ organizzazzjoni jew direttament lill-oħrajn barra mill-unità domestika tagħhom ( 2 ) . Din id-definizzjoni tista’ tintuża fir-riċerka komparattiva internazzjonali għall-kejl tal-volontarjat formali (spiss deskritt bħala xogħol volontarju indirett) u l-volontarjat informali (imsejjaħ “xogħol volontarju dirett” mill-ILO ( 3 ) ) f’diversi sistemi kulturali u legali. Il-KESE jindika liadottata mid-19-il Konferenza Internazzjonali tal-Esperti tal-Istatistika dwar ix-Xogħol tal-ILO f’Ottubru 2013 ( 4 ) (li tinkludi definizzjoni ġdida ta’ xogħol li tagħmel distinzjoni bejn ix-xogħol imħallas u dak mhux imħallas, u l-bidliet fil-ġbir ta’ data relatata max-xogħol) għandha ttejjeb il-kapaċità li jitkejjel il-volontarjat bħala separat minn forom oħra ta’ xogħol mhux imħallas bħall-kura għal persuni fl-istess familja tal-individwu.

2.3. L-analiżijiet tal-volontarjat spiss ikunu bbażati fuq distinzjoni bejn il-volontarjat formali u informali. Il-volontarjat formali, li jinkludi attivitajiet f’kuntest organizzattiv, jinvolvi persuni li jinvolvu ruħhom permezz ta’ korpi organizzati (strutturati) bħal NGOs, klabbs jew istituzzjonijiet pubbliċi. Il-volontarjat informali jirreferi għal għajnuna mhux imħallsa mogħtija minn individwi lil persuni oħra minn barra l-familji tagħhom stess jew minn familja mill-qrib iżda mhux fil-kuntest ta’ organizzazzjoni formali. Il-KESE jesprimi dispjaċir għall-fatt li l-volontarjat informali spiss ma jiġix rikonoxxut bħala volontarjat minn persuni li joffru l-assistenza tagħhom, mill-benefiċjarji tal-azzjonijiet tagħhom jew mill-oqfsa legali għall-volontarjat f’xi wħud mill-Istati Membri tal-UE. Din hija waħda mir-raġunijiet għaliex ir-rwol tal-voluntieri huwa attwalment sottovalutat.

2.4. Il-volontarjat jista’ jsir b’mod okkażjonali, fir-rigward ta’ avveniment jew għajnuna f’diżastri, eż. wara nar jew għargħar. Il-volontarjat jista’ jirrappreżenta wkoll impenn aktar kontinwu. Jista’ jsir f’setturi “relatati man-nies”, eż. fis-servizzi soċjali, is-saħħa, l-edukazzjoni, l-isport, eċċ., jew jista’ jikkonċerna proġetti ambjentali u infrastrutturali bħall-protezzjoni u r-restawr tar-riżorsi naturali jew iż-żamma ta’ ġonna pubbliċi. Il-volontarjat b’mod okkażjonali jista’ jseħħ ukoll f’dawn il-kuntesti, iżda dawn is-setturi huma sostnuti minn voluntieri aktar regolari.

2.5. Il-KESE jisħaq li l-oqfsa legali għall-volontarjat fl-Ewropa għandhom ikunu ta’ appoġġ u jwasslu għal volontarjat ta’ kwalità, u ma għandhomx joħolqu ostakli bla bżonn għall-volontarjat. Ir-rekwiżiti bħall-assigurazzjoni għall-voluntieri, il-ftehimiet tal-voluntieri u l-kontrolli tar-rekords kriminali għandhom jiġu implimentati bir-reqqa, bil-kwalità u l-aċċess bħala l-prinċipji ewlenin.

2.6. F’Opinjoni tal-2013, il-KESE osserva li: “Abbażi tad-data disponibbli attwalment dwar il-volontarjat, mhuwiex possibbli li ssir l-analiżi kif tintalab fid-dokumenti tal-KE, il-Parlament, il-Kunsill Ewropew jew il-KESE. Fil-preżent, huwa impossibbli li tiġi sorveljata b’mod affidabbli l-importanza ekonomika tal-volontarjat jew il-kontribut tiegħu għall-politiki fil-livell tal-UE. Mhuwiex possibbli li jitkejjel l-ammont totali tal-ħin dedikat [għall-volontarjat] jew tal-valur monetarju tiegħu u, għaldaqstant, biex issir evalwazzjoni ta’ kemm hu mifrux f’termini ta’ indikaturi ekonomiċi universali bħal pereżempju l-impjieg nazzjonali (in-numru ta’ persuni li qed jaħdmu fl-ekonomija nazzjonali) jew il-PDG”. Il-KESE talab ukoll li ssir ħidma preparatorja, li abbażi tal-proposta qafas tal-ILO għandha twassal għat-tfassil ta’ regoli dettaljati għat-twettiq tar-riċerka fl-UE. Il-KESE jesprimi dispjaċir għall-fatt li minn dak iż-żmien ’l hawn ma sar l-ebda progress fl-istabbiliment ta’ sistema komuni għall-kejl tal-valur tal-volontarjat fl-Ewropa. Għalhekk, il-Kumitat jerġa’ jistieden lill-Kummissjoni Ewropea taġixxi b’mod deċiżiv biex timplimenta r-rakkomandazzjonijiet tal-KESE, filwaqt li jisħaq li mingħajr data affidabbli huwa impossibbli li tiġi segwita politika effettiva fi kwalunkwe qasam.

2.6.1. Il-KESE jissottolinja li ġbir aħjar tad-data, li jmur lil hinn mill-PDG u l-valur ekonomiku biex jiġu kkunsidrati wkoll, pereżempju, il-ħin iddedikat mill-voluntieri, l-età, il-ġeneru, l-oqsma ta’ attività u l-valur miżjud tagħhom għas-soċjetà b’mod aktar ġenerali, bħall-indikaturi tas-saħħa u l-benesseri, il-kwalità tal-ħajja u l-koeżjoni soċjali, ikun ta’ benefiċċju mifrux.

2.6.2. Ftit istituti nazzjonali tal-istatistika biss nedew u wettqu riċerka dwar ix-xogħol volontarju abbażi tal-metodoloġija tal-ILO, u l-Polonja hija l-uniku pajjiż fejn l-istitut nazzjonali tal-istatistika tiegħu diġà wettaq tali riċerka darbtejn, fl-2011 u fl-2016, bi studju ieħor skedat għall-bidu tal-2022. L-istudju tal-2011 ikkalkula l-valur tax-xogħol volontarju għal madwar 2,8 % tal-PDG ( 5 ) , l-istudju tal-2016 għal madwar 1,2 % tal-PDG ( 6 ) . Din id-diskrepanza wiesgħa rriżultat minn ċerti bidliet fil-metodoloġija. Waħda minn dawn kienet il-fatt li filwaqt li fl-2011 il-mistoqsijiet kienu jinkludu attività volontarja mwettqa mir-rispondent għall-benefiċċju tal-membri tal-familja, iżda li jgħixu f’dar oħra, fl-2016 tali attività ma kinitx ikkunsidrata. Oħra kienet li l-mistoqsijiet fl-2011 kienu jikkonċernaw l-attività matul l-2010 kollha, filwaqt li fl-2016 tqies biss il-volontarjat li kien twettaq matul il-perjodu ta’ 4 ġimgħat fl-ewwel trimestru immedjatament qabel l-istħarriġ. Dan l-eżempju juri b’mod ċar li mhuwiex possibbli li tinkiseb data komparabbli mingħajr ma tiġi żviluppata metodoloġija komuni fil-livell tal-UE mibdija mill-Eurostat.

2.7. Il-volontarjat għandu valur għall-individwi, il-komunitajiet, l-ambjent, l-ekonomija u għas-soċjetà b’mod ġenerali bħala wieħed mill-aktar espressjonijiet viżibbli ta’ solidarjetà. Jippromovi u jiffaċilita l-inklużjoni soċjali, jibni l-kapital soċjali u għandu effett trasformattiv fuq is-soċjetà. L-iżvilupp ta’ soċjetà ċivili li tiffjorixxi b’voluntieri involuti jista’ joffri soluzzjonijiet kreattivi u innovattivi għal sfidi komuni. Il-volontarjat jikkontribwixxi għat-tkabbir ekonomiku, u għalhekk jistħoqqlu kejl speċifiku u mmirat f’termini tal-kapital kemm ekonomiku kif ukoll soċjali. Għandu wkoll rwol dejjem akbar fil-protezzjoni ambjentali u huwa sors kruċjali ta’ tagħlim għal ħafna voluntieri. F’dan il-kuntest, il-politiki pubbliċi, filwaqt li huma mmirati direttament lejn l-appoġġ tal-voluntieri, għandhom jirriflettu wkoll il-ħtieġa ta’ infrastruttura ta’ appoġġ għall-volontarjat b’finanzjament suffiċjenti u xieraq għal miżuri ta’ appoġġ bħall-ispejjeż tat-taħriġ u l-assigurazzjoni.

3. Attivitajiet ta’ volontarjat fil-livell tal-UE

3.1. Il-KESE jesprimi dispjaċir għall-fatt li wara tmiem is-Sena Ewropea tal-Volontarjat 2011, il-volontarjat beda jisparixxi gradwalment mill-aġenda Ewropea. Fid-dokumenti uffiċjali deher biss b’mod sporadiku – matul il-ħolqien tal-Voluntiera tal-Għajnuna tal-UE u l-Korp Ewropew ta’ Solidarjetà, u bħala tema ta’ prijorità fil-Programm “L-Ewropa għaċ-Ċittadini”.

3.2. Il-KESE jissottolinja li fl-Istati Membri twettaq biss ammont limitat ta’ riċerka dwar il-volontarjat. Din ir-riċerka kopriet diversi aspetti tal-volontarjat (pereżempju l-livell ta’ parteċipazzjoni fil-volontarjat, il-profil demografiku tan-nies involuti u l-motivazzjoni tagħhom). Huwa impossibbli li tintuża din ir-riċerka għall-analiżi mwettqa madwar l-UE kollha minħabba n-nuqqas ta’ konsistenza fl-approċċi metodoloġiċi, inkluż anke l-kamp ta’ applikazzjoni tad-definizzjoni tal-volontarjat u d-differenzi fid-dati tar-riċerka. Ir-rapport li sar fl-2010 fuq it-talba tal-Kummissjoni Ewropea mid-ditta ta’ konsulenza GHK ( 7 ) għadu l-aħħar sors komprensiv u siewi ta’ data disponibbli minkejja l-limitazzjonijiet tiegħu f’termini ta’ komparabbiltà tad-data.

3.2.1. Ir-rapport tal-GHK wera li 22-23 % taċ-ċittadini tal-UE li għandhom aktar minn 15-il sena kienu involuti fil-volontarjat, definit bħala attività mwettqa minn persuna minn rajha, primarjament fi ħdan organizzazzjoni mhux governattiva għal kawża mingħajr skop ta’ qligħ.

3.2.2. Fl-istess ħin, ir-rapport indika li minħabba d-differenzi metodoloġiċi, id-devjazzjoni fir-riżultati spiss tista’ tkun daqs 30 sa 40 punt perċentwali.

3.3. Il-parteċipazzjoni soċjali/kulturali u d-deprivazzjoni materjali l-Introjtu u l-Kundizzjonijiet tal-Għajxien kien fih ftit mistoqsijiet dwar l-attivitajiet ta’ volontarjat. Abbażi tad-data miksuba minn dak l-istħarriġ, huwa stmat li madwar 18,9 % taċ-ċittadini tal-UE kienu involuti fil-volontarjat formali u madwar 22,5 % fil-volontarjat informali, livell simili ta’ involviment taċ-ċittadini tal-UE għal dak muri fir-rapport tal-GHK. Il-modulu ad hoc ( 8 ) miżjud fl-2015 mal-istħarriġ annwali tal-Eurostat dwarkien fih ftit mistoqsijiet dwar l-attivitajiet ta’ volontarjat. Abbażi tad-data miksuba minn dak l-istħarriġ, huwa stmat li madwar 18,9 % taċ-ċittadini tal-UE kienu involuti fil-volontarjat formali u madwar 22,5 % fil-volontarjat informali, livell simili ta’ involviment taċ-ċittadini tal-UE għal dak muri fir-rapport tal-GHK.

3.4. L-istħarriġ tal-Ewrobarometru Flash “Żgħażagħ Ewropej” ippubblikat f’April 2015 ( 9 ) fih l-aktar data reċenti disponibbli dwar l-attività taċ-ċittadini żgħażagħ tal-UE li għandhom bejn 15 u 30 sena. Il-KESE jinnota li s-similaritajiet bejn id-data dwar iż-żgħażagħ f’dan l-istudju u d-data dwar iċ-ċittadini adulti kollha tal-UE minn studji oħra juru b’mod ċar li l-gruppi kollha ta’ età huma involuti bl-istess mod fil-volontarjat.

3.4.1. Skont l-istħarriġ “Żgħażagħ Ewropej”, 25 % taż-żgħażagħ fl-UE kienu involuti f’attività volontarja organizzata f’dawn l-aħħar 12-il xahar, iżda dan il-proporzjon ivarja b’mod konsiderevoli (minn 10 % għal 42 %) bejn il-pajjiżi individwali.

3.4.2. L-istess stħarriġ jikkonkludi wkoll li: “Hemm żewġ oqsma ewlenin ta’ enfasi għall-attivitajiet volontarji mwettqa miż-żgħażagħ: il-karità, l-għajnuna umanitarja u għall-iżvilupp (44 %) u l-edukazzjoni, it-taħriġ u l-isport (40 %)”. Dawn huma wkoll l-aktar attivitajiet volontarji komuni taż-żgħażagħ f’kull wieħed mill-Istati Membri.

3.4.3. 93 % tar-rispondenti indikaw li qatt ma għamlu volontarjat barra mill-pajjiż.

3.4.4. Il-Korp Ewropew ta’ Solidarjetà l-ġdid, li issa jinkludi l-volontarjat f’sitwazzjonijiet ta’ għajnuna umanitarja (li qabel kienu koperti mill-Voluntiera tal-Għajnuna tal-UE) għandu jkun ta’ saħħa u kamp ta’ applikazzjoni suffiċjenti sabiex iwassal għal aktar volontarjat miż-żgħażagħ, speċjalment f’pajjiżi oħra, kemm fi ħdan il-programm kif ukoll barra minnu. Għandhom jiġu pprovduti r-riżorsi meħtieġa biex jintlaħaq dan l-objettiv. Għandha tiġi esplorata wkoll il-possibbiltà li l-programm jiġi estiż biex jappoġġja l-involviment fil-volontarjat fost persuni li għandhom aktar minn 30 sena, jew inkella għandhom jiġu pprovduti riżorsi addizzjonali tal-UE biex jiġi żviluppat programm parallel mingħajr restrizzjoni fuq l-età.

3.5. F’Jannar 2021, il-Kummissjoni Ewropea ppubblikat il- Green Paper dwar it-Tixjiħ tagħha, li enfasizzat li għadd kbir ta’ persuni akbar fl-età għadhom jagħtu kontribut attiv u siewi lis-soċjetà u lill-ekonomija, b’20 % ta’ dawk bejn il-65 u l-74 sena involuti fil-volontarjat formali, u persuni ta’ aktar minn 75 sena jibqgħu involuti wkoll sakemm tippermetti s-saħħa tagħhom.

3.6. F’Settembru 2020, il-Kunsill tal-Unjoni Ewropea ppubblika l-konklużjonijiet finali dwar “Id-Drittijiet tal-Bniedem, il-Parteċipazzjoni u l-Benesseri ta’ Persuni Akbar fl-Età fl-Era tad-Diġitalizzazzjoni” ( 10 ) , li fihom, fost affarijiet oħra, huwa stieden lill-Kummissjoni tikkunsidra l-istabbiliment ta’ pjattaforma diġitali dwar “Il-parteċipazzjoni u l-volontarjat wara l-ħajja tax-xogħol”.

3.6.1. Pjattaforma bħal din tista’ tipprovdi informazzjoni għal persuni akbar fl-età dwar l-involviment f’azzjoni volontarja f’pajjiżi oħra minbarra tagħhom stess. Barra minn hekk, tista’ tinforma lill-awtoritajiet lokali u lil atturi oħra kif għandhom jinvolvu lil persuni akbar fl-età fil-volontarjat u tipprovdi gwida u informazzjoni lil persuni interessati li jsibu opportunitajiet ta’ volontarjat adatti għal persuni akbar fl-età madwar l-Ewropa.

3.6.2. Il-KESE jappoġġja bis-sħiħ l-istabbiliment ta’ pjattaforma bħal din li tintegra l-pjattaformi eżistenti u tevita d-duplikazzjoni tal-isforzi, filwaqt li jissottolinja li l-attività volontarja minn persuni akbar fl-età għandha rwol importanti kemm għal dawk appoġġjati mill-attivitajiet tagħhom kif ukoll għall-voluntieri nfushom billi tippermettilhom jibqgħu attivi lil hinn mill-kamp ta’ applikazzjoni tal-impjiegi, peress li għandha impatt pożittiv sostanzjali fuq il-benesseri mentali u fiżiku tagħhom.

3.6.3. Il-KESE jindika li l-Korp Ewropew ta’ Solidarjetà għaż-żgħażagħ u l-pjattaforma proposta biex jiġu appoġġjati l-voluntieri akbar fl-età għandhom jipprovdu l-bażi għal politika Ewropea tal-volontarjat aktar komprensiva u trażversali li trawwem is-solidarjetà u r-responsabbiltà għal u bejn persuni ta’ kull età li qed jikkontribwixxu b’mod liberu għall-futur tal-Ewropa abbażi tas-solidarjetà u l-valuri Ewropej.

3.6.4. Il-KESE jirrakkomanda li din il-pjattaforma tinkludi gradwalment gruppi ta’ età usa’ ta’ voluntieri u tkun akkumpanjata minn sforzi akbar biex jitnaqqsu l-ostakli għall-volontarjat transfruntier bħat-telf tad-drittijiet għall-benefiċċji pubbliċi u s-sistemi ta’ appoġġ, id-drittijiet ta’ residenza, u dispożizzjonijiet assoċjati bħall-aċċess għall-kuntratti tat-telefonija mobbli u tal-konnettività tal-Internet.

3.7. Ħafna voluntieri madwar l-Ewropa huma involuti f’attivitajiet li huma konformi mal-proġetti tal-UE li ilhom għaddejjin tal-Kummissjoni Ewropea (ta’ importanza kritika għall-futur tal-Ewropa, pereżempju dwar it-tilqim, id-diġitalizzazzjoni, kwistjonijiet klimatiċi, riformi finanzjarji, id-dibattitu nukleari, ir-riformi tax-xogħol, eċċ). Peress li ċ-ċittadini jeħtieġ li jiksbu fehim fattwali u imparzjali tal-proposti ewlenin mill-istituzzjonijiet tal-UE qabel ma jkunu jistgħu jappoġġawhom, il-KESE jappella lill-Kummissjoni Ewropea biex tappoġġja b’mod attiv dawk l-attivitajiet imwettqa minn voluntieri li jistgħu jgħinu biex jirbħu l-appoġġ taċ-ċittadini għal proġetti ewlenin tal-UE, inkluż billi jitnaqqas ir-riskju ta’ informazzjoni falza u preġudikata.

3.8. It-tkabbir ta’ finanzjament b’rata fissa u b’somma f’daqqa ta’ proġetti għandu jippermetti li l-kontribut tal-voluntieri jiġi rikonoxxut bħala kofinanzjament għall-għotjiet tal-UE. Madankollu, dan fil-prattika mhuwiex qed jiffunzjona tajjeb minħabba l-fatt li l-kontributi tal-ħin tal-volontarjat ġeneralment ma jistgħux jiġu inklużi fil-kontijiet organizzattivi. Barra minn hekk, ħafna aġenziji li jimmaniġġjaw l-għotjiet tal-UE jirrikjedu li jiġu pprovduti riċevuti ta’ pagamenti għall-ammonti sħaħ ta’ pagamenti b’rata fissa u b’somma f’daqqa – xi ħaġa li tmur kontra l-intenzjoni u l-ispirtu tal-approċċ ta’ finanzjament bħala metodu ta’ kalkolu. Il-KESE jtenni t-talbiet tiegħu f’dan ir-rigward, stabbiliti fl-Opinjonijiet adottati fl-2006 ( 11 ) u fl-2013 ( 12 ) , u jesprimi dispjaċir għall-fatt li dawn għadhom ma ġewx implimentati bis-sħiħ. Il-KESE jinnota li l-programmi ta’ finanzjament tal-Kunsill tal-Ewropa għandhom mekkaniżmu biex jinkludu l-ħin tal-volontarjat bħala kofinanzjament għall-għotjiet tagħhom.

3.9. Il-KESE jappoġġja bis-sħiħ il-kompetizzjoni għall-Belt Kapitali Ewropea għall-Volontarjat ( 13 ) , imnedija miċ-Ċentru għall-Volontarjat Ewropew fl-2013 bħala parti mill-wirt tal-EYV2011, li tgħaqqad il-politiki u l-prattiki tal-volontarjat lokali mal-kuntest Ewropew u mal-valuri u l-oqfsa ta’ politika Ewropej. Il-KESE jitlob li l-inizjattiva tiġi mħeġġa u appoġġjata mill-istituzzjonijiet kollha tal-UE, iżda b’enfasi partikolari wkoll fuq il-livell sottonazzjonali bħala mod kif iċ-ċittadini jinġiebu eqreb ta’ dawk li jfasslu l-politika tal-UE u biex jintwera l-appoġġ fil-livell tal-UE għal attivitajiet ibbażati fuq is-solidarjetà u għal ċittadini attivi li jikkontribwixxu għall-futur tal-Ewropa. Il-KESE jistieden lill-Kummissjoni Ewropea tappoġġja b’mod attiv it-tixrid ta’ prattiki tajba fil-politiki pubbliċi li jappoġġjaw l-attivitajiet ta’ volontarjat fil-livell lokali, b’użu partikolari ta’ eżempji mill-muniċipalitajiet li kienu kandidati u rebbieħa fil-kompetizzjoni għall-Belt Kapitali Ewropea għall-Volontarjat.

4. Xejriet fl-attività tal-volontarjat

4.1. Il-KESE jindika li l-bidliet demografiċi li għaddejjin se jkollhom impatt fuq l-attività tal-voluntieri fis-snin li ġejjin.

4.1.1. L-Ewropa għandha popolazzjoni li qed tixjieħ u rati tat-twelid aktar baxxi. Dan ifisser li hemm aktar voluntieri bi kwalifiki għoljin disponibbli għal aktar żmien, iżda wkoll aktar persuni anzjani li jeħtieġu l-appoġġ tal-voluntieri peress li jgħixu aktar fit-tul. Madankollu, bit-tnaqqis fir-rati tat-twelid, jista’ ma jkunx hemm żgħażagħ biex jagħmlu volontarjat u se jkunu meħtieġa aktar proġetti bejn il-pari għall-voluntieri adulti u dawk akbar fl-età.

4.1.2. L-Ewropa għandha popolazzjonijiet dejjem aktar diversi u li qed jinbidlu u se jkun hemm bżonn ta’ aktar ħidma biex tiġi żgurata l-inklużjoni soċjali. L-Istati Membri ma jistgħux iħallsu għal dan kollu mill-finanzi pubbliċi, u anke kieku kellhom il-fondi, mhijiex biss kwistjoni ta’ flus. Approċċ aktar uman u bbażat fuq is-solidarjetà huwa meħtieġ għal inklużjoni vera. Voluntieri li jaġixxu b’solidarjetà ma’ xulxin huma meħtieġa għal dan. Huwa meħtieġ sforz akbar biex tiġi miġġielda s-solitudni u jiġi pprovdut appoġġ għas-servizzi soċjali meta l-familji jkunu aktar mifruxa bejn il-pajjiżi u l-kontinent. Il-KESE jemmen li l-awtoritajiet pubbliċi fil-livelli tal-UE, tal-Istati Membri u dawk lokali għandhom ikunu mħejjija għal dan, u li l-proċess irid jinkludi l-ħolqien ta’ kundizzjonijiet favorevoli għall-espansjoni tal-attivitajiet volontarji.

4.1.3. Qed tinġabar inqas taxxa fl-Istati Membri u qed jonqsu l-baġits pubbliċi, iżda fl-istess ħin hemm domanda ogħla għas-servizzi. Aktar inugwaljanzi u faqar jirriżultaw f’aktar ħtiġijiet fil-popolazzjoni, iżda dan jikkuntrasta ma’ tnaqqis fil-finanzjament għall-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili, li jista’ jkun utli ferm – bl-appoġġ tal-voluntieri – biex tittejjeb is-sitwazzjoni taċ-ċittadini individwali u l-familji. Il-KESE jirrimarka li għandu jintlaħaq bilanċ aħjar.

4.2. Il-KESE jissottolinja li l-bidliet kontinwi fl-istil tal-ħajja u fit-tipi ta’ attività li jipproduċu rikonoxximent soċjali, jew il-ħtieġa li jiġu żviluppati ħiliet ġodda li jistgħu jkunu utli mal-lat professjonali għall-ġenerazzjonijiet żgħażagħ, jistgħu jirriżultaw fi spariġġ bejn l-interess taċ-ċittadini fil-volontarjat u l-opportunitajiet reali ta’ volontarjat, u li l-livell ta’ volontarjat jista’ għalhekk jonqos, minkejja “provvista u domanda” għoljin. Dan il-fenomenu jrid jiġi mmonitorjat b’mod kostanti sabiex maż-żmien ikunu jistgħu jsiru aġġustamenti fil-politiki pubbliċi.

4.3. Qed tiġi osservata bidla wiesgħa minn volontarjat tradizzjonali, regolari u fit-tul ibbażat fuq impenji ppjanati u fit-tul għall-volontarjat b’mod okkażjonali. Ħafna voluntieri huma lesti li jwettqu attività b’mod okkażjonali, anke għal avveniment ta’ darba, iżda ma jridux jidħlu għal impenji personali fit-tul. Din ix-xejra hija riflessa fit-tkabbir ta’ “turiżmu li jinkludi xogħol ta’ volontarjat”, fejn in-nies jivvjaġġaw għall-iskop speċifiku tal-volontarjat jew jieħdu opportunitajiet biex jagħmlu volontarjat waqt li jkunu fuq vaganza. Għandha tingħata attenzjoni kbira biex jiġi żgurat li dan it-tip ta’ volontarjat ikollu ħtiġijiet soċjali reali fil-qalba tiegħu. Fejn il-volontarjat jista’ jagħmel aktar ħsara mill-ġid, eż. f’ambjenti istituzzjonali mat-tfal jew ma’ persuni vulnerabbli oħra (bħall-orfanotrofji), dan għandu jkun ipprojbit.

4.4. Xejra oħra osservata f’dawn l-aħħar snin hija l-ħolqien ta’ intermedjarji bħall-istituzzjonijiet tal-għajnuna soċjali jew tal-edukazzjoni, l-organizzazzjonijiet reliġjużi, l-organizzaturi tal-volontarjat għall-familji, ċentri tal-voluntieri lokali, jew il-volontarjat (korporattiv) tal-impjegati. Dawn il-korpi jgħinu lill-voluntieri jsibu post ta’ attività, u jfittxu organizzazzjonijiet li jallokaw direttament lill-voluntieri. Dan jipprovdi appoġġ għal persuni li qed ifittxu opportunità biex jibdew attività volontarja. Madankollu, hemm ir-riskju li l-attivitajiet ta’ dawn l-intermedjarji jistgħu jaffettwaw b’mod negattiv il-perċezzjoni tal-volontarjat fis-soċjetà –speċjalment, pereżempju, jekk l-attivitajiet tagħhom jiġu kkummerċjalizzati.

4.5. L-avvanzi fil-kapaċità online u fil-midja soċjali qed jippermettu liċ-ċittadini jorganizzaw lilhom infushom b’mod aktar faċli għall-volontarjat ad hoc. Dan jagħmel ukoll it-tipi kollha ta’ opportunitajiet ta’ volontarjat aktar aċċessibbli b’mod immedjat għaċ-ċittadini, bi pjattaformi online li jqabblu l-provvista mad-domanda. Iż-żieda rapida ta’ teknoloġiji ġodda ppermettiet l-espansjoni ta’ forom ġodda ta’ volontarjat, bħall-volontarjat online, li ma jiddependix minn ħinijiet u postijiet speċifiċi u li jista’ jsir fi kwalunkwe post fejn il-voluntier ikollu aċċess online u apparat li minnu jagħmel konnessjoni.

4.5.1. Madankollu, il-KESE jindika li għandha tingħata attenzjoni biex dawk mingħajr aċċess online ma jiġux esklużi mill-volontarjat.

4.5.2. Il-KESE jenfasizza li l-oqfsa legali għall-volontarjat fl-Istati Membri jeħtieġ li jlaħħqu ma’ din il-bidla u jiżguraw, fir-rigward, pereżempju, tal-protezzjoni tad-data, li jkomplu jiġu protetti persuni vulnerabbli u li l-voluntieri jkunu mħarrġa adegwatament, anke meta l-volontarjat isir b’mod informali u ad hoc. Dawk li jfasslu l-politika ma għandhomx jaħsbu li ma hemmx bżonn li jiġu ffinanzjati l-appoġġ għall-volontarjat u l-organizzazzjonijiet tal-infrastruttura meta n-nies ikunu jistgħu jorganizzaw lilhom infushom online.

4.6. Il-KESE jara l-ħtieġa ta’ kooperazzjoni aktar transsettorjali bejn l-imsieħba soċjali fil-qafas tal-volontarjat tal-impjegati. Sabiex ikollhom l-akbar impatt, l-impjegaturi u l-impjegati għandhom jissieħbu mal-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili li huma esperti fil-qasam u/jew il-kawża li jixtiequ jappoġġjaw, aktar milli jippruvaw jimplimentaw programmi ta’ volontarjat direttament huma stess.

4.7. Il-KESE jirrikonoxxi li l-“volonturiżmu” huwa industrija li qed tikber fl-Ewropa u għandu jiġi regolat biex jipproteġi l-integrità tal-volontarjat, il-voluntieri potenzjali u l-komunitajiet lokali.

4.8. 54 % taż-żgħażagħ li wieġbu fi stħarriġ tal-Ewrobarometru ( 14 ) qalu li ma kienu ġarrbu l-ebda spiża bħala parti mill-attivitajiet volontarji tagħhom, filwaqt li 28 % indikaw li kienu ġarrbu spejjeż iżda ma rċevew l-ebda kontribuzzjoni, u 16 % kienu ġarrbu spejjeż u rċevew kontribuzzjonijiet għal dawk l-ispejjeż. Din id-data trid titqies mill-benefiċjarji jew mill-koordinaturi tax-xogħol tal-voluntieri, sabiex l-ispejjeż ma jsirux ostaklu li jillimita l-involviment taż-żgħażagħ. Il-KESE jissottolinja l-importanza tar-rimborż ta’ anke spejjeż żgħar għall-voluntieri, u jistenna li l-awtoritajiet nazzjonali u lokali fl-Istati Membri jippromovu u jappoġġjaw dan l-approċċ mingħajr ebda implikazzjoni ta’ taxxa mhux favorevoli għall-voluntieri jew għall-organizzazzjonijiet ikkonċernati.

4.9. Hemm inkonsistenzi fl-oqfsa legali u fir-rekwiżiti legali u ta’ sikurezza għall-voluntieri u għall-benefiċjarji tagħhom madwar l-Ewropa. Il-KESE jisħaq li għandhom jittieħdu passi biex tiġi ssemplifikata s-sistema għas-sikurezza u l-benefiċċju ta’ kulħadd. L-assigurazzjoni tar-responsabbiltà ċivili għall-voluntieri għandha ssir disponibbli fis-suq tal-assigurazzjoni fil-pajjiżi kollha, u għandu jiġi stabbilit appoġġ mill-gvern u/jew mill-fondazzjoni biex jiġu koperti l-ispejjeż. Iċ-ċertifikati tar-rekords kriminali għal dawk li jagħmlu volontarjat mat-tfal jew ma’ persuni vulnerabbli għandhom ikunu obbligatorji f’kull Stat Membru u aċċessibbli faċilment u bi prezz baxx għall-voluntieri potenzjali. Il-KESE jistieden lill-Istati Membri kollha jimplimentaw dawn is-soluzzjonijiet, u jħeġġeġ lill-Kummissjoni Ewropea tippromovi l-aħjar prattiki f’dan il-qasam. Dawn l-attivitajiet se jrawmu wkoll il-volontarjat transfruntier.

4.10. Il-KESE jemmen li aktar ma l-persuni jiġu introdotti f’età żgħira għall-volontarjat, aktar ikun probabbli li dawn jikbru f’adulti soċjalment inklużi u involuti li jagħmlu l-parti tagħhom għall-futur tal-Ewropa. Inizjattivi bħal programmi ta’ tagħlim tas-servizzi fl-iskejjel u l-volontarjat bħala familja għandhom jiġu mħeġġa. Jekk ikun meħtieġ, l-oqfsa legali għandhom jiġu adattati biex ikun possibbli għaż-żgħażagħ u t-tfal li jagħmlu volontarjat ukoll. L-organizzazzjonijiet taż-żgħażagħ għandhom rwol importanti ħafna f’dan il-proċess u għalhekk għandhom jirċievu appoġġ adegwat u suffiċjenti mill-awtoritajiet pubbliċi.

5. Ir-rwol tal-voluntieri fil-komunità

5.1. Ma hemm l-ebda dubju li l-voluntieri joħolqu valur ekonomiku, ambjentali u soċjali sostanzjali. F’organizzazzjonijiet mingħajr skop ta’ qligħ, il-voluntieri ta’ spiss ikunu essenzjali biex jiżguraw it-twettiq effettiv tal-kompiti, billi huma waħda mill-aktar riżorsi importanti ta’ dawn l-organizzazzjonijiet. Huma spiss jiġu rikonoxxuti mid-dinja ta’ barra bħala simbolu tal-attivitajiet ta’ dawk l-entitajiet. Għal ħafna, speċjalment għaż-żgħażagħ, il-volontarjat huwa xi ħaġa speċjali. Ħafna drabi huwa l-ewwel attività li fiha jingħataw is-setgħa li jwieġbu għall-ħtiġijiet soċjali reali u li jkunu jistgħu jaraw malajr l-effetti tal-azzjonijiet tagħhom bħala ċittadini involuti, u b’hekk jitnaqqas b’mod sinifikanti r-riskju tal-esklużjoni soċjali.

5.2. F’ħafna każijiet qed isir legalment aktar diffiċli għaċ-ċittadini biex jorganizzaw ruħhom fir-rigward ta’ kwistjonijiet ta’ tħassib komuni u jinvolvu lin-nies bħala voluntieri li jikkontribwixxu għas-soċjetà mingħajr ma jfittxu qligħ personali. Għandhom jiġu żgurati d-drittijiet ta’ assoċjazzjoni u l-finanzjament u l-appoġġ pubbliku għall-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili. Il-KESE jissottolinja li l-finanzjament pubbliku għall-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili jikkontribwixxi bil-kbir mhux biss għall-funzjoni u r-rwol tagħhom fis-soċjetà iżda anke għaż-żamma tal-indipendenza u l-kapaċità tagħhom li jiżguraw proċessi demokratiċi interni li jippermettu li x-xewqat tal-membri tagħhom jiġu rikonoxxuti u rrappreżentati mingħajr interferenza minn barra.

5.2.1. Soċjetà ċivili li tiffunzjona tajjeb hija sinjal ta’ demokrazija b’saħħitha u tikkontribwixxi ferm għall-kwalità tal-ħajja u l-paċi u l-istabbiltà. Id-demokrazija parteċipattiva hija komplementari għad-demokrazija rappreżentattiva u mhux theddida.

5.2.2. Fil-każ ta’ organizzazzjonijiet li jikkoordinaw l-attivitajiet tal-voluntieri, il-finanzjament pubbliku jippermetti li jinkisbu benefiċċji ħafna akbar għas-soċjetà, benefiċċji li għandhom valur ekonomiku reali, permezz ta’ mekkaniżmu speċifiku ta’ ingranaġġ.

5.3. In-nies fl-Ewropa issa huma dejjem aktar probabbli li jimpenjaw ruħhom għal attivitajiet ta’ volontarjat għal żmien qasir, spiss bi qligħ personali ċar, eż. volontarjat f’festival jew kunċert, aktar milli jimpenjaw ruħhom fit-tul biex jindirizzaw ħtieġa soċjetali identifikata. Il-KESE jixtieq li dawk li jfasslu l-politika jagħmlu aktar biex jippromovu l-valur miżjud tal-volontarjat bħala kapital soċjali u mhux sempliċiment bħala opportunità personali jew mekkaniżmu biex jiġu ffrankati l-ispejjeż tar-riżorsi umani. L-awtoritajiet pubbliċi jridu jgħinu lill-voluntieri u lill-organizzazzjonijiet li jappoġġjaw l-attivitajiet tagħhom biex juru aħjar il-valur u l-impatt tagħhom sabiex ikomplu jattiraw lill-voluntieri peress li ċ-ċittadini qed jiffaċċjaw għażla dejjem akbar fir-rigward ta’ kif jużaw il-ħin liberu tagħhom.

5.4. Matul il-pandemija tal-COVID-19, ħafna minn dawk li jfasslu l-politika u ċ-ċittadini ordinarji setgħu jaraw l-impatt potenzjali u reali partikolari tal-volontarjat – kemm attivitajiet strutturati, ikkoordinati minn istituzzjoni jew organizzazzjoni pubblika, kif ukoll attivitajiet individwali ad hoc, imwettqa b’mod spontanju abbażi tax-xewqa li tingħata għajnuna. Il-KESE ta ġieħ lil mijiet ta’ eluf ta’ voluntieri madwar l-Ewropa li għenu lin-nies fil-bżonn fl-2020 minħabba l-pandemija billi ta l-Premju għas-Solidarjetà Ċivili ( 15 ) tiegħu lil organizzazzjonijiet u individwi involuti f’attivitajiet volontarji marbuta mal-impatt tal-COVID-19.

5.5. Il-ħaddiema b’sigħat inqas regolari u b’ħajja tax-xogħol inqas stabbli jsibuha aktar diffiċli li jagħmlu impenji fit-tul għall-volontarjat. Pereżempju, il-ħaddiema tal-ħwienet li jiġu mgħarrfa biss 24 siegħa qabel jekk ikollhom bżonn jaħdmu jsibuha diffiċli ħafna biex jimpenjaw ruħhom għall-volontarjat. L-istess japplika, pereżempju, għal ħafna ħaddiema on-call. Il-KESE jindika li l-organizzazzjonijiet tal-volontarjat għandhom jiġu appoġġjati minn għarfien espert, inklużi prattiki tajbin, dwar il-bini ta’ kapaċità żejda biex tiġi indirizzata din id-disponibbiltà dejjem tinbidel ta’ voluntieri potenzjali u jiġu żviluppati modi ġodda ta’ ġestjoni tal-voluntieri.

5.6. Il-preskrizzjoni soċjali ( 16 ) hija mezz biex tiġi indirizzata s-saħħa dgħajfa mingħajr, jew flimkien ma’, il-preskrizzjoni ta’ mediċini farmaċewtiċi. Il-volontarjat sar parti effiċjenti u dejjem aktar popolari mill-iskemi ta’ preskrizzjoni soċjali. Ir-riċerka turi li l-volontarjat għandu impatt pożittiv fuq is-saħħa mentali u li l-parteċipazzjoni f’attivitajiet ta’ volontarjat fil-qafas tal-preskrizzjoni soċjali hija ta’ benefiċċju. Il-KESE jemmen li l-volontarjat bħala prattika ta’ preskrizzjoni soċjali għandu jiġi implimentat b’mod aktar wiesa’ fl-Ewropa bħala parti mill-irkupru mill-COVID-19, u l-impatt tiegħu għandu jiġi mmonitorjat bir-reqqa. Għandu jiġi żgurat li l-organizzazzjonijiet li joffru kollokamenti ta’ volontarjat bħala parti mill-iskemi ta’ preskrizzjoni soċjali jirrispettaw il-prinċipji etiċi u jaderixxu ma’ linji gwida ta’ kwalità għal azzjonijiet b’impatt għoli, immexxija mill-ħtiġijiet, b’valur miżjud u bbażati fuq il-volontarjat.

5.7. Filwaqt li jitqiesu l-effetti pożittivi tas-Sena Ewropea tal-Volontarjat 2011, il-ħtieġa kbira li jinħoloq qafas legali u soċjali għall-iżvilupp tal-volontarjat, u l-bidliet sinifikanti fl-imġiba tal-voluntieri u l-voluntieri potenzjali, il-KESE jistieden lill-Kummissjoni Ewropea tieħu azzjoni biex tipproklama l-2025 bħala s-Sena Ewropea tal-Voluntieri.

5.7.1. Sena Ewropea tal-Voluntieri tkun rikonoxximent xieraq għall-isforzi u l-impatt tal-voluntieri kollha matul il-kriżi tal-COVID-19 u tenfasizza l-impatt u l-importanza tagħhom għall-irkupru u l-futur tal-Ewropa abbażi tas-solidarjetà, ir-rispett, l-ugwaljanza u l-valuri kondiviżi.

5.7.2. Il-KESE jemmen li l-pakkett ta’ miżuri kkoordinat mill-Kummissjoni Ewropea jipprovdi impuls għall-Istati Membri biex jappoġġjaw b’mod komprensiv l-attivitajiet volontarji, filwaqt li jqisu l-proposti mressqa mill-KESE, u li l-kwistjoni tal-attivitajiet imwettqa mill-voluntieri se tkun element permanenti u mhux okkażjonali tal-politika Ewropea.

Brussell, it-8 ta’ Diċembru 2021. Christa SCHWENG Il-President tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

(1) ECO/343 – Għodod statistiċi biex jitkejjel il-volontarjat (ĠU C 170, 5.6.2014, p. 11).

(2) Manwal tal-ILO dwar il-Kejl tal-Volontarjat [mhux disponibbli bil-Malti].

(3) Indicator Description: Volunteer Work [Deskrizzjoni tal-indikaturi: il-volontarjat] (mhux disponibbli bil-Malti).. ILO.

(4) ILO International Conference of Labour Statisticians Resolution [Riżoluzzjoni Konferenza Internazzjonali tal-Esperti tal-Istatistika dwar ix-Xogħol] (mhux disponibbli bil-Malti).

(5) Statistika għall-Polonja – Volontarjat 2011 (mhux disponibbli bil-Malti).

(6) Statistika għall-Polonja – Volontarjat 2016 (mhux disponibbli bil-Malti).

(7) GHK report on Volunteering in the European Union, GHK 2010 [Rapport tal-GHK dwar Volontarjat fl-Unjoni Ewropea] (mhux disponibbli bil-Malti).

(8) Il-Modulu 2015 UE-SILC dwar il-Parteċipazzjoni Soċjali/Kulturali u d-Deprivazzjoni Materjali.

(9) Ewrobarometru Flash 408 – Żgħażagħ Ewropej (mhux disponibbli bil-Malti).

(10) Konklużjonijiet tal-Kunsill, 9 ta’ Ottubru 2020.

(11) SOC/243 – Voluntary activity: its role in European society and its impact [Il-volontarjat: ir-rwol tiegħu fis-soċjetà Ewropea u l-impatt tiegħu] (mhux disponibbli bil-Malti) (ĠU C 325, 30.12.2006, p. 46).

(12) ECO/343 – Għodod statistiċi biex jitkejjel il-volontarjat (ĠU C 170, 5.6.2014, p. 11).

(13) European Volunteering Capital – CEV.

(14) Ewrobarometru Flash 408 – Żgħażagħ Ewropej (mhux disponibbli bil-Malti).

(15) Premju tal-KESE għas-Solidarjetà Ċivili.

(16) The Healing Power of Social Prescribing u Policy Statement on Volunteering & Social Prescribing – CEV 2019.