Komunikazzjoni mill-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew, lill-Kunsill, lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew, lill-Kumitat tar-Reġjuni u lill-Bank Ċentrali Ewropew - L-introduzzjoni tal-euro fis-Slovakkja /* KUMM/2009/0178 finali */





[pic] | KUMMISSJONI TAL-KOMUNITAJIET EWROPEJ | Brussel 20.4.2009 KUMM(2009) 178 finali KOMUNIKAZZJONI MILL-KUMMISSJONI LILL-PARLAMENT EWROPEW, LILL-KUNSILL, LILL-KUMITAT EKONOMIKU U SOĊJALI EWROPEW, LILL-KUMITAT TAR-REĠJUNI U LILL-BANK ĊENTRALI EWROPEW L-introduzzjoni tal-euro fis-Slovakkja KOMUNIKAZZJONI MILL-KUMMISSJONI LILL-PARLAMENT EWROPEW, LILL-KUNSILL, LILL-KUMITAT EKONOMIKU U SOĊJALI EWROPEW, LILL-KUMITAT TAR-REĠJUNI U LILL-BANK ĊENTRALI EWROPEW L-introduzzjoni tal-euro fis-Slovakkja DAħLA B’sewgitu għad-Deċiżjoni tal-Kunsill tat-8 ta’ Lulju 2008 li s-Slovakkja tissodisfa l-kundizzjonijiet meħtieġa għall-adozzjoni tal-euro, iż-żona tal-euro kibret għal 16-il membru fl-1 ta’ Jannar 2009, il-ġurnata li fiha ġie ċċelebrat l-għaxar anniversarju tal-euro. Is-Slovakkja għażlet li taqleb għall-munita l-ġdida b’kuntest ta’ tranżizzjoni “Big Bang”, jiġifieri mingħajr perjodu ta’ tranżizzjoni. Bħal fil-każ tas-Slovenja, il-perjodu ta' ċirkolazzjoni doppja, li tulu l-ħlasijiet kienu aċċettati kemm f'euro kif ukoll f'koruna Slovakka, kien ta’ ġimagħtejn. It-tranżizzjoni b’suċċess ikkonfermat li, jekk jitħejja bir-reqqa, perjodu qasir ta’ ċirkolazzjoni doppja jista’ jkun biżżejjed, anki għal pajjiż b’ammont għoli ħafna ta’ flus kontanti li jkunu fiċ-ċirkolazzjoni. Maġġoranza kbira ta’ ċittadini Slovakki (91 %) ħassew it-tranżizzjoni bħala waħda bla xkiel u effiċjenti. Din il-Komunikazzjoni tkopri l-aspetti l-aktar importanti tal-proċess ta’ tranżizzjoni, b’mod partikolari t-tranżizzjoni tal-flus kontanti (ara t-Taqsima 2), il-miżuri meħuda biex jingħeleb il-biża’ taċ-ċittadini li jogħlew il-prezzijiet (ara t-Taqsima 3), l-iżviluppi tal-prezzjiet fil-perjodu ta' tranżizzjoni (ara t-Taqsima 4), il-kampanja ta' informazzjoni u l-opinjoni taċ-ċittadini dwar il-ġestjoni tat-tranżizzjoni (ara t-Taqsima 5). Fejn hu l-każ, qegħdin jinġabru l-konklużjonijiet li jistgħu jkunu ta’ valur għal tranżizzjonijiet futuri. IT-TRANżIZZJONI TAL-FLUS KONTANTI It-tranżizzjoni fil-flus kontanti aktarx tikkostitwixxi l-aktar element viżibbli tal-bidla tal-munita minħabba li prattikament din tinvolvi l-istituzzjonijiet finanzjarji, in-negozji u ċ-ċittadini kollha. Il-ġestjoni effiċjenti ta’ din l-operazzjoni tiddependi fuq provvista xierqa ta’ euro f’kontanti lill-partijiet kollha involuti u fuq li l-banek u n-negozji jkunu mħejjija sew għal ammont kbir ta’ xogħol żejjed. Tħejjijiet għall-bidla tal-flus kontanti Biex jieħdu post il-koruna Slovakka fiċ-ċirkolazzjoni u l-istokkijiet tal-flus kontanti tal-Bank Nazzjonali tas-Slovakkja (l-NBS), sar self ta’ 188 miljun karta tal-flus tal-euro mill-Bank Nazzjonali Awtrijak. Ġew iffabbrikati wkoll 500 miljun munita tal-euro miz-Zekka Slovakka ta' Kremnica. Fost l-Istati Membri li adottaw l-euro, is-Slovakkja kienet l-ewwel wieħed li ffabbrika l-muniti tal-euro bil-faċilitajiet ta’ produzzjoni tiegħu stess. Fis-6 ta' Settembru 2008, l-NBS beda l- forniment minn qabel tal-muniti tal-euro lis-16-il bank kummerċjali li bdew jaħdmu bil-flus kontanti, u tal-karti tal-euro bdieh xahar wara. L-iskorti sistematiċi tal-pulizija statali ggarantixxew sigurtà għolja tat-trasport kollu tal-euro fi flus kontanti. Is- subforniment minn qabel tal-euro fi flus kontanti lin-negozji beda fl-aħħar ta’ Ottubru 2008. Madwar 14 000 negozju ffirmaw kuntratt ta’ subforniment minn qabel ma’ bank u kienu fornuti b’madwar 24 % tal-valur ta’ flus karti fornuti minn qabel u 68 % tal-valur ta’ muniti fornuti minn qabel. B’kollox, 27,8 % tal-valur ta’ flus kontanti fornuti minn qabel tqassmu lin-negozji qabel il-ġurnata li fiha ġie adottat l-€. Fis-Slovenja, is-subforniment minn qabel irrappreżenta biss 2,4 % tal-valur ta’ flus kontanti fornuti minn qabel filwaqt li kemm f’Ċipru kif ukoll f’Malta dan kien biss madwar 1 %. Il-banek Slovakki ma użawx ir-regoli ssimplifikati l-ġodda tal-BĊE għas-subforniment minn qabel tal-flus, adottati f'Ġunju 2008[1]. Skont l-NBS u l-banek kummerċjali, il-Linji Gwida ġodda waslu tard wisq biex jintużaw fis-Slovakkja minħabba li numru kbir ta’ kuntratti ta’ subforniment kienu diġà saru sa Mejju 2008. Il-bidla tar-regoli waqt il-proċess seta’ qiegħed lill-intrapriżi fi żvantaġġ u dan kien iġib miegħu bidliet sostanzjali fil-pjanijiet tat-tqassim tal-flus kontanti. Il-1 320 000 sett ta’ muniti kollha ppakkjati għal lest (pakketti żgħar ta’ muniti) , bil-valur ta’ SKK 500 (bejn wieħed u ieħor EUR 16,60) ordnati mill-NBS, inbiegħu lin-negozji u lill-pubbliku ġenerali bejn l-1 u l-31 ta’ Diċembru 2008. Abbażi tal-esperjenza preċedenti, il-Kummissjoni rrakkomandat li bejn wieħed u ieħor jitħejja pakkett żgħir ta’ muniti wieħed għal kull familja. Minħabba li s-Slovakkja kellha madwar żewġ miljun familja u, barra minn hekk, ma kinitx ħejjiet muniti ppakkjati għal lest speċifikament għall-bejjiegħa, il-Kummissjoni ġibdet l-attenzjoni fis-seba’ u fit-tmien ‘Rapport fuq it-tħejjijiet prattiċi għat-tkabbir futur taż-żona tal-euro’ li l-kwantità ta’ pakketti żgħar ta’ muniti ordnati mill-NBS kapaċi ma kinitx se tkun biżżejjed. Minħabba li lil bosta fergħat ta’ banek kummerċjali u uffiċċji postali l-pakketti żgħar ta’ muniti spiċċawlhom fl-ewwel jiem (81 % inbiegħu sal-5 ta’ Diċembru), l-NBS rrakkomandat li tillimita l-bejgħ għal massimu ta’ għaxar pakketti żgħar għal kull persuna. Numru ta’ negozji xtraw pakketti ta’ muniti ppakkjati għal lest biex jakkwistaw flus kontanti billi jagħtu l-bqija filwaqt li xi kumpaniji u korpi amministrattivi użawhom bħala rigali tal-Milied jew bonusijiet tal-aħħar tas-sena. Minħabba li dawn ma wrewx lill-NBS b'dak li kellhom bżonn minn qabel, kienu bosta d-distributuri li malajr inħlewlhom l-istokkijiet tal-pakketti żgħar ta' muniti li kellhom. Skont stħarriġ tal-Kummissjoni, 25 % taċ-ċittadini li ma kinux xtraw pakkett żgħir ta’ muniti qalu li dan kien minħabba li ma sabux pakketti disponibbli[2]. Bil-għan li t-tisrif ta' flus kontanti maħżuna fid-djar jitqassam fuq perjodu twil ta’ żmien, uħud mill-banek kummerċjali ppermettew tisrif minn flus kontanti f’koruna Slovakka għall-euro bir-rata tal-kambju uffiċjali, mingħajr ħlas, fl-aħħar ġimgħat tal-2008. Bosta banek offrew ukoll prodotti speċjali biex iħajru klijenti ġodda jew iħeġġu lill-klijenti attwali tagħhom biex jitfgħu l-flus li jżommu d-dar f'kont bankarju. Skont stħarriġ tal-Kummissjoni magħmul tlett ijiem qabel it-tranżizzjoni[3], proporzjon kbir taċ-ċittadini Slovakki diġà kellhom xi kontanti tal-euro: 60 % kellhom muniti tal-euro - primarjament mill-istarter kits (53 %) u minn safra li kienu għamlu qabel (42 %) - filwaqt li 49 % kellhom flus karti tal-euro – primarjament minn safra li kienu għamlu qabel (56 %) u minn tisrif f’bank fis-Slovakkja (39 %). L-operazzjonijiet ta’ forniment u subforniment minn qabel kienu organizzati tajjeb. Il-valur tal-flus kontanti fornut lin-negozji qabel it-tranżizzjoni kien ogħla, b’mod sinifikanti, minn dak tal-aħħar tliet tranżizzjonijiet li saru. Id-domanda għolja għal pakketti żgħar ta’ muniti tal-euro fis-Slovakkja kkonfermat li ċ-ċittadini jkunu interessati fl-ewwel muniti tal-euro bil-faċċata nazzjonali ta’ pajjiżhom, anki meta diġà jkollhom muniti tal-euro maħruġa minn pajjiżi oħra. Huwa importanti li jitħejjew biżżejjed ammonti ta’ pakketti żgħar għaċ-ċittadini kollha sabiex dawn ikunu jistgħu jiffamiljarizzaw ruħhom mal-munita l-ġdida tagħhom qabel ma ssir it-tranżizzjoni. Minħabba li n-negozji jeħtieġu l-muniti tal-euro biex jagħtu l-bqija sa mill-ewwel ġurnata tat-tranżizzjoni, għandhom ikunu previsti b’mod sistematiku starter kits speċjali għall-bejjiegħa, li jkunu jissodisfaw l-esiġenzi tagħhom. Id-domanda min-naħa ta’ negozji u ta’ bosta istituzzjonijiet li jistgħu jużaw il-pakketti tal-muniti bħala rigali għandha titqies ukoll meta wieħed jippjana l-volumi ta’ produzzjoni. Sabiex jiġi ffaċilitat l-aċċess tan-negozji ż-żgħar għall-flus kontanti tal-euro, mil-lum ’il quddiem għandha tibda tintuża l-linja gwida ssimplifikata l-ġdida dwar is-subforniment. | Il-perjodu ta' ċirkolazzjoni doppja Tul il-perjodu ta’ 16-il ġurnata taċ-ċirkolazzjoni doppja (mill-1 sas-16 ta' Jannar), l-NBS u l-banek kummerċjali kienu miftuħin għal tisrif ta’ flus kontanti prattikament kuljum (bl-eċċezzjoni tal-Ħadd, il-11 ta’ Jannar). In-numru ta’ klijenti li ġew fil-banek kien pjuttost limitat sal-Ħadd, l-4 ta' Jannar, iżda s-sitwazzjoni nbidlet għal kollox fil-5 ta' Jannar meta kienu bosta dawk li daħlu lura mill-vaganzi: iċ-ċittadini għamlu mal-198 000 tranżizzjoni ta' tisrif jew ta’ ġbid ta’ flus minn ġewwa l-bank u sarrfu b’madwar EUR 325 miljun, li jammontaw għal mitt darba aktar minn dak tal-5 ta’ Jannar 2008. It-tieni l-ogħla ammont (168 000) u valur (EUR 261 miljun) ta’ tisrif fil-perjodu ta’ ċirkolazzjoni doppja kien irreġistrat fis-7 ta' Jannar. Skont l-informazzjoni kollha disponibbli, il-banek ma rrappurtawx problemi kbar. Is-sistemi tat-Teknoloġija tal-Informatika tal-banek kollha kienu kkonvertiti b’suċċess sat-3 ta' Jannar u firxa sħiħa ta' servizzi bankarji kienet disponibbli mill-5 ta' Jannar. Minħabba tħejjijiet metikolużi, il-banek immaniġġaw b’suċċess l-ammont kbir ta’ xogħol żejjed, u l-ħinijiet fejn wieħed kellu jistenna ġeneralment kienu aċċettabli. Skont stħarriġ tal-Kummissjoni, proporzjon żgħir biss tal-persuni li marru l-bank ilmentaw dwar id-dewmien fil-kju. Din il-problema ta' spiss issemmiet minn dawk li ġew intervistati fil-5 ta' Jannar, li hi xi ħaġa naturali, minħabba li kienet l-aktar ġurnata impenjattiva għall-banek fil-perjodu ta’ ċirkolazzjoni doppja. Bejn l-1 u s-16 ta’ Jannar, iċ-ċittadini għamlu 1 418 000 tranżazzjoni ta’ tisrif u ta’ ġbid ta’ flus minn ġewwa l-bank, ammont li hu erba’ darbiet aktar minn dak tal-ewwel 16-il ġurnata tas-sena ta’ qabel, u sarrfu/ġibdu b’madwar EUR 2,207 biljun, ammont li hu 2,4 darbiet aktar minn dak ta’ bejn l-1 u s-16 ta’ Jannar 2008. B'paragun mal-pajjiżi l-oħra fejn reċentement iddaħħal l-euro, is-Slovakki kellhom esperjenzi simili għal dawk taċ-Ċiprijotti: 8 % taċ-ċittadini fiż-żewġ pajjżi ltaqgħu ma’ xi problemi meta ġew biex isarrfu jew jiġbdu flus fil-munita l-ġdida mill-banek. Il-Maltin kellhom aktar problemi (13 % - primarjament ħinijiet twal fil-kju), filwaqt li s-Sloveni l-anqas li kellhom xkiel (3 %). Dawk li jaħdmu għal rashom kellhom aktar problemi minn dawk li wieġbu fl-istħarriġ u li kienu ġejjin mis-setturi l-oħra ta’ impjieg[4]. Fl-1 ta’ Jannar, wara nofsillejl, l-ammont kollu ta' madwar 2 200 ATM fis-Slovakkja bdew jagħtu biss flus karti tal-euro (l-aktar EUR 10 u EUR 20) u t-32 000 terminal ta’ punt ta’ bejgħ bdew jaħdmu bl-euro wara nofsillejl fl-1 ta’ Jannar. L-ATMs kellhom sfida kbira fil-5 ta’ Jannar meta n-nies ġibdu 2,5 darbiet aktar flus kontanti fil-valur (EUR 41 miljun) milli fil-5 ta’ Jannar 2008. L-użu tal-euro għal ħlasijiet fl-ewwel ġranet ħa aktar fit-tul milli fi tranżizzjonijiet li seħħew qabel. Fis-Slovakkja, 45 % tax-xerrejja ħallsu bl-euro fil-5 ta’ Jannar filwaqt li fl-istess ġurnata, fis-Slovenja dan kien 78 % (ara t-Tabella 1). F’Ċipru u f’Malta, fejn iċ-ċittadini setgħu jibqgħu jħallsu bil-flus lokali tagħhom sal-aħħar ta’ Jannar, il-proporzjon tal-ħlasijiet f’euro kien ta’ 70 % fl-4 ta’ Jannar. Fis-7 ta’ Jannar, meta bosta Slovakki daħlu lura mill-vaganzi, ir-ritmu tat-tranżizzjoni laħaq l-istess livell bħal dak tal-Istati Membri l-ġodda li introduċew l-euro. Tabella 1 Il-proporzjon tal-ħlasijiet f'euro fil-ħwienet (% fost ix-xerrejja) [pic] Ir-ritmu kalm fl-ewwel jiem tat-tranżizzjoni għall-euro fis-Slovakkja x’aktarx kien ikkawżat mill-kumbinazzjoni ta’ vaganzi tax-xitwa twal (l-1 u s-6 ta' Jannar kienu festi pubbliċi) flimkien man-numru kbir u anormali ta' bejjiegħa li bdew jagħtu l-bqija fil-koruna Slovakka fl-1 u t-2 ta' Jannar (62 % u 16 % rispettivament). Mit-3 ta’ Jannar, is-settur tal-bejjiegħa segwa l-appelli min-naħa tal-awtoritajiet Slovakki u tal-Kummissjoni biex dawn jagħtu l-bqija f’euro biss: il-proporzjon ta’ tranżazzjonijiet fi flus kontanti fejn il-bqija ngħatat fil-koruna Slovakka niżel għal 3 % fil-5 ta’ Jannar u kien qrib iż-żero fis-7 ta’ Jannar. Is-settur tal-bejjiegħa mmaniġġa sew mal-ammont akbar ta’ xogħol. Il-banek u l-awtoritajiet ħeġġew liċ-ċittadini biex jużaw il-5,2 miljun kard li għandhom meta jiġu biex iħallsu sabiex itaffu mill-piż mitfugħ fuq is-settur tal-bejjiegħa. Dawn l-appelli mhux li ġew mismugħa ħafna, bil-medja tas-Slovakki li ddikjaraw li kienu ħallsu b'kard matul il-perjodu ta' ċirkolazzjoni doppja tkun dik ta’ inqas minn 2,5 %[5]. Fil-ħwienet, ġie osservat numru limitat ta’ kjuwijiet fl-ewwel jiem ta’ Jannar. Il-parti l-kbira tal-bejjiegħa ma rrappurtawx problemi bil-provvista ta’ flus kontanti li tneħħew miċ-ċirkolazzjoni, jew bil-ħażna tagħhom. Uħud mill-ħwienet li jinsabu f’żoni rurali sabu problemi b’pensjonanti li ppruvaw jonfqu l-karti tal-euro ta’ ammonti kbar li kienu rċevew bħala l-ħlasijiet tagħhom tal-pensjoni mill-uffiċċji postali. B’segwitu għal dawn il-każijiet, l-awtoritajiet Slovakki u l-Kummissjoni tennew l-importanza li l-pensjonijiet u s-salarji jitqassmu f’karti tal-euro ta’ ammonti żgħar[6]. L-istħarriġiet tal-Kummissjoni, fejn min wieġeb intalab jara x’għandu fil-kartiera, ikkonfermaw ir-ritmu pjuttost aktar kalm tat-tranżizzjoni minn dak osservat fi tranżizzjonijiet li saru qabel. Ir-riżultati li jidhru fit-Tabella 2 juru li ħamest ijiem wara t-tranżizzjoni, xi 56 % tas-Slovakki kellhom biss, jew kellhom l-aktar, flus karti tal-euro, filwaqt li 63 % taċ-ċittadini kellhom biss, jew kellhom l-aktar, muniti tal-euro. Fis-Slovenja, fil-5 ta’ Jannar, 81 % taċ-ċittadini kellhom biss, jew kellhom l-aktar, flus karti tal-euro, filwaqt li 88 % kellhom biss, jew kellhom l-aktar, muniti tal-euro. It-tranżizzjoni fis-Slovakkja bdiet tħaffef fir-ritmu mis-7 ta’ Jannar. Ġurnata qabel ma ntemm il-perjodu ta’ ċirkolazzjoni doppja, 97 % tas-Slovakki kellhom biss, jew kellhom l-aktar, flus karti tal-euro filwaqt li 98 % kelhom biss, jew kellhom l-aktar, muniti tal-euro. Tabella 2 Ċittadini li fil-kartiera kellhom biss, jew kellhom l-aktar, flus karti tal-euro (% fost il-popolazzjoni ta’ ’l fuq minn 15-il sena) [pic] Parti kbira tas-Slovakki (64 %) li sarilha stħarriġ fit-tieni nofs ta' Jannar ħasset li kien faċli ħafna, jew pjuttost faċli, li tiddistingwi u tħaddem il-muniti tal-euro. Xi ftit iktar Sloveni (69 %) u Maltin (75 %) u ferm aktar Ċiprijotti (81 %) kellhom l-istess fehma wara li ntemm il-perjodu ta' ċirkolazzjoni doppja. Bħalma ġara fil-pajjiżi l-oħrajn, is-Slovakki malajr iffamiljarizzaw ruħhom mal-flus karti tal-euro: 81 % tas-Slovakki qalu li kien faċli, jew faċli ħafna, biex jużawhom, b'paragun mat-88 % tal-Maltin, il-91 % tas-Sloveni u l-95 % taċ-Ċiprijotti[7]. Id-diffikultajiet bl-użu tal-munita l-ġdida kienu rrappurtati aktar spiss minn dawk imdaħħlin fiż-żmien. Irkupru tal-munita tradizzjonali Qabel it-tranżizzjoni ġie rkuprat proporzjon sinifikanti ta’ flus kontanti tal-koruna Slovakka fiċ-ċirkolazzjoni. Kważi nofs il-valur ta’ kontanti tal-koruna Slovakka fiċ-ċirkolazzjoni f’nofs Settembru 2008 (SKK 140 biljun) ġie rkuprat qabel il-31 ta' Diċembru 2008 filwaqt li SKK 77 biljun baqgħu fiċ-ċirkolazzjoni. L-ewwel disat ijiem ta’ Jannar 2009 raw irkupru ta’ madwar 30 biljun koruna Slovakka u SKK 16-il biljun oħra ġew irkuprati qabel tmiem il-perjodu ta’ ċirkolazzjoni doppja. Fi tmiem Jannar 2009, kien hemm madwar SKK 16-il biljun fiċ-ċirkolazzjoni (20 % tal-valur tal-kontanti fil-koruna Slovakka li kienu kienu fiċ-ċirkolazzjoni fl-aħħar tal-2008). Kważi 94 % tal-valur tal-kontanti tas-SKK li baqgħu fiċ-ċirkolazzjoni kienu fi flus karti u 6 % biss kienu f’muniti. Fl-ewwel xhur tal-2009, kwantitajiet sinifikanti ta’ muniti tal-euro subfornuti kienu rritornati lura lill-banek: uħud mill-bejjiegħa fis-Slovakkja għamlu stima ħażina tal-ħtiġijiet tagħhom u kellhom subforniment żejjed. Wara lmenti min-naħa tal-bejjiegħa dwar ħlasijiet bankarji eċċessivi għall-immaniġġar tal-flus kontanti, il-Parlament Slovakk iddeċieda li l-banek kummerċjali għandhom jaċċettaw kontanti tal-euro mingħajr ħlas jekk dawn jiġu ddepożitati f'kont bankarju mill-1 ta' Marzu sal-31 ta' Awwissu 2009 (il-perjodu li kien stmat li hemm bżonn biex jiġu rkuprati l-kontanti tal-euro żejda miċ-ċirkolazzjoni). Il-flus karti tal-koruna Slovakka jistgħu jissarrfu mingħajr ħlas fil-banek kummerċjali kollha sal-aħħar tal-2009, filwaqt li l-Bank Nazzjonali tas-Slovakkja se jkompli jsarrafhom mingħajr ħlas indefinittivament. Il-muniti tal-koruna Slovakka jistgħu jissarrfu f’banek kummerċjali sat-30 ta’ Ġunju 2009 u fl-NBS sal-aħħar tal-2013. It-tranżizzjoni fis-Slovakkja kienet waħda mħejjija sew u mingħajr xkiel. Is-Slovakki rnexxielhom jevitaw ħafna problemi li feġġew fil-pajjiżi l-oħra fejn daħal l-euro (eż. dewmien ta’ stennija fil-banek) billi tgħallmu mill-esperjenza tagħhom. Għalkemm it-tranżizzjoni tal-kontanti bdiet kemxejn aktar bil-mod milli fil-pajjiżi l-oħra li qalbu għall-munita l-oħra b'kuntest ta' tranżizzjoni big-bang, ir-riżultati miksuba huma kollha pożittivi ħafna. Sabiex it-tranżizzjoni titħaffef, u għaldaqstant jonqos il-piż fuq spallejn il-bejjiegħa li jridu jimmaniġġaw żewġ muniti fl-istess ħin, mill-1 ta’ Jannar il-bqija għandha tingħata esklużivament f’euro. Għal tranżizzjonijiet futuri wieħed jista’ jikkunsidra li jintroduċi projbizzjoni legali dwar l-użu tal-munita tradizzjonali biex tingħata l-bqija (b’eċċezzjoni fil-każi fejn hu materjalment imposibbli li jintuża l-euro). Biex tiġi evitata l-iskarsezza ta’ kontanti fil-ħwienet, is-salarji u l-pensjonijiet — meta jingħataw f’kontanti — għandhom jitqassmu primarjament fi flus karti ta’ ammonti żgħar. Il-bejjiegħa għandhom jippjanaw sew il-ħtiġijiet tagħhom ta’ kontanti tal-euro għall-perjodu tat-tranżizzjoni u l-banek għandhom jikkunsidraw li jadattaw il-politika tagħhom tal-ħlasijiet għaċ-ċirkostanzi speċjali b’rabta mat-tranżizzjoni. | IL-PREVENZJONI TA’ PRATTIKI ABBUżIVI U TA’ PERċEZZJONIJIET żBALJATI TAL-EVOLUZZJONI TAL-PREZZIJIET MIċ-ċITTADINI L-awtoritajiet Slovakki adottaw sett ta’ miżuri li jvarjaw minn skemi volontarji għal monitoraġġ strett tal-prezzijiet bil-għan li jikkontribwixxu għall-istabbiltà tal-prezzijiet u t-tisħiħ tal-kunfidenza tal-konsumatur fil-perjodu tat-tranżizzjoni. Il-logo tal-proġett ‘Kodiċi tal-Etika’ li jorbot lil min jingħaqad fih biex jirrispetta r-regoli tat-tranżizzjoni u ma jabbużax minnhom għall-interess tiegħu jinsab f’madwar 20 000 post (ħwienet, ċentri ta' min jipprovdi servizz, korpi amministrattivi lokali u reġjonali). Iċ-ċittadini setgħu jilmentaw dwar imġiba żbaljata min-naħa ta’ dawk imsieħba fil-Kodiċi fl-Uffiċċju tal-Plenipotenzjarju tal-Gvern għall-euro, li investiga l-ilmenti. Sa nofs Frar, il-Plenipotenzjarju rċieva biss erba’ lmenti: ħareġ li l-erbgħa li huma ma kinux ġustifikati. Il-firmatarji li jiksru l-Kodiċi setgħu jitilfu l-istiker u jintwerew fil-‘Black List’ tal-Assoċjazzjoni tal-Konsumaturi Slovakki. It- turija obbligatorja taż-żewġ prezzijiet , f’koruna Slovakka u f’euro, bdiet fl-24 ta’ Awwissu 2008 u għandha tibqa’ sal-1 ta’ Jannar 2010. L-implimentazzjoni ta’ dan hija sorveljata b’attenzjoni mill- Ispezzjoni Slovakka tal-Kummerċ (Slovak Trade Inspection, l-STI). Skont stħarriġ tal-Kummissjoni, disa' Slovakki minn kull għaxra jsibu t-turija taż-żewġ prezzijiet utli. Parti kbira ta’ dawk li wieġbu għall-istħarriġ qalu li ż-żewġ prezzijiet dejjem intwerew korrettament (53 %) u 31 % oħrajn ħassew li fil-biċċa l-kbira kienu ntwerew korrettament. B’paragun mal-pajjiżi l-oħrajn li adottaw l-euro riċentement, is-Slovakki li wieġbu kienu fost l-aktar sodisfatti bit-turija taż-żewġ prezzijiet[8]. Sal-aħħar ta’ Jannar 2009, l-STI wettaq ’il fuq minn 25 000 kontroll. Aktar ma għadda żmien, ir-riżultati tal-kontrolli tjiebu b’mod sinifikanti. Il-problemi (eż. l-assenza tat-turija taż-żewġ prezzijiet jew il-kalkolu/l-irrawndjar mhux korrett ta’ prezz f’euro, il-bqija mogħtija fi SKK mingħajr kunsens espliċitu min-naħa tal-konsumatur waqt il-perjodu ta’ ċirkolazzjoni doppja) kienu identifikati aktar ta’ spiss fil-ħwienet u fiċ-ċentri ta’ min jipprovdi servizz b’ħames impjegati jew anqas. Jekk, fit-tieni kontroll tar-ronda, l-STI tidentifika li ma kien hemm ebda korrezzjoni, il-pass li jmiss hija li tinħareġ twissija u, eventwalment, li tinfetaħ proċedura ta’ ksur. F’Jannar u Frar 2009, l-STI fetħet 14-il proċedura ta’ ksur u imponiet multi fi tliet każi. Għal ksur serju tar-regoli tat-tranżizzjoni tista’, teoretikament, tingħata multa sa EUR 60 000. Barra minn kontrolli li wettqet minn jeddha, l-STI għamlet ukoll kontrolli ‘mmirati’ wara li rċeviet ilmenti miċ-ċittadini dwar applikazzjoni mhux korretta tar-regoli tat-turija taż-żewġ prezzijiet jew ta’ żieda mhux normali fil-prezzijiet. L-ilmenti kollha ġew eżaminati bir-reqqa: il-bidliet fil-prezzijiet kienu mqabbla ma’ xejriet fit-tul, prezzijiet tal-istess prodott fi ħwienet oħra, u meqjusa fi ħdan kuntest usa’ (eż. il-prezzijiet li japplikaw għad-dħul, żviluppi fis-swieq dinjin). F’Jannar u Frar 2009, l-STI rċeviet 607 ilment. Minn 420 ilment marbuta ma’ żieda fil-prezzijiet, wieħed biss irriżulta ġustifikat. Wara s-suġġerimenti tal-Kummissjoni, l-STI kkontrollat regolarment il-prezzijiet fis-setturi fejn ġew identifikati problemi tul it-tranżazzjonijiet ta’ qabel (eż. ir-ristoranti, il-parrukkiera, il-kafetteriji u l-parkeġġi tal-karozzi). Hija teżamina fid-dettall il-prezzijiet tal-parkeġġi tal-karozzi, l-iskejjel tas-sewqan u l-parrukkiera minħabba li f’dawn is-setturi kienu identifikati żidiet importanti fil-prezzijiet minn meta beda l-perjodu ta’ turija obbligatorja taż-żewġ prezzijiet. Il-kontrolli tal-STI huma kkomplementati minn skema ta’ monitoraġġ tal-prezzijiet mill- Assoċjazzjoni Slovakka tal-Konsumaturi . L-Assoċjazzjoni ppubblikat ‘Black List’ b’bejjiegħa li żiedu l-prezzijiet fil-perjodu ta’ tranżizzjoni u li ma setgħux jipprovdu raġuni rilevanti għall-bidla fil-prezz. Sa nofs Frar, kienu ‘black listed’ 12-il negozju: kollha jinsabu taħt skrutinju tal-Ispezzjoni tal-Kummerċ. L-iżviluppi tal-prezzijiet fis-setturi kollha tal-ekonomija huma eżaminati regolarment minn korp speċjali maħluq mill-gvern - il-Kunsill tal-Prezzijiet . Jekk, wara eżami dettaljat, il-Kunsill jikkonkludi li kien hemm żieda ‘spekulattiva’ fil-prezzijiet f’xi settur partikolari, dan jista’ jipproponi lill-gvern li jirregola l-prezz ta’ oġġett jew servizz partikolari. Iċ-ċittadini huma infurmati b’mod regolari dwar ir-riżultati tal-kontrolli min-naħa tal-medja u huma mħeġġa jikkuntattjaw l-Ispezzjoni tal-Kummerċ jew lil korpi oħra għall-ħarsien tal-konsumatur jekk josservaw xi irregolaritajiet. Skont ir-riżultati tal-istħarriġ tal-Kummissjoni, xi 56 % tas-Slovakki (b’paragun ma’ 76 % taċ-Ċiprijotti u s-Sloveni u 47 % tal-Maltin) kellhom l-impressjoni li l-konverżjoni tal-prezzijiet kienet inġusta ta’ spiss ħafna, ta’ spiss jew tal-inqas xi drabi. Is-Slovakkja implimentat sett komprensiv ta’ miżuri biex jilqgħu kontra l-perċezzjonijiet ħżiena dwar l-evoluzzjoni tal-prezzijiet u l-abbuż tal-prezzijiet, b’konformità mar-rakkomandazzjonijiet tal-Kummissjoni[9]. L-awtoritajiet għandhom jiżguraw li l-ilmenti kollha li jaslu miċ-ċittadini jkunu investigati kif inhu xieraq u għandhom jagħtu attenzjoni partikolari lill-iżviluppi tal-prezzijiet fl-aħħar tal-perjodu tat-turija taż-żewġ prezzijiet. | XEJRIET FIL-PREZZIJIET U L-PERċEZZJONIJIET TAL-PREZZIJIET FIL-PERJODU TA' TRANżIZZJONI Xejriet fil-prezzijiet Fl-2008, l-iżviluppi fil-prezzijiet fis-Sovakkja kienu affettwati bil-kbir kemm minn fatturi interni kif ukoll esterni. L-inflazzjoni annwali tal-HICP kellha l-medja ta’ 3,9 % meta mqabbla mal-1,9 % fl-2007. B’mod li kompliet max-xejra ’l fuq li bdiet f’nofs l-2007, l-inflazzjoni annwali tal-HICP żdiedet gradwalment fl-ewwel nofs tal-2008 fl-isfond ta’ prezzijiet tal-ikel u tal-enerġija li kienu qed jogħlew. Wara li laħqet l-ogħla perċentwal ta’ 4,5 %, sena wara l-oħra, f'Settembru 2008, l-inflazzjoni annwali tal-HICP ikkalmat ftit fl-aħħar xhur tal-2008. Il-proċess ta’ diżinflazzjoni minn Settembru 2008 kien primarjament iggwidat minn tnaqqis fil-prezzijiet tal-ikel u l-fjuwil dovut għal effetti ta’ bażi favorevoli, flimkien ma’ traħħis fil-prezzijiet tal-enerġija u tal-ikel fis-swieq internazzjonali. Madankollu, dawn ix-xejriet ta’ diżinflazzjoni kienu parzjalment paċuti mill-kontribuzzjoni dejjem ogħla tal-inflazzjoni tal-prezzijiet tat-tabakk u t-tisħin. Il-prezzijiet tat-tabakk bdew jiżdiedu f’Ottubru, b’mod li jirriflettu d-dewmien tal-impatt ta’ taxxi tas-sisa ogħla fuq is-sigaretti fil-bidu tal-2008. Iż-żidiet fil-prezzijiet tat-tisħin kienu kkaġunati minn splużjonijiet fil-prezzijiet amministrattivi fit-tielet kwart tal-2008 b’riżultat ta’ prezzijiet għoljin tal-gass fl-ewwel nofs tal-2008. Minkejja rata tal-kambju b’saħħitha fl-ewwel nofs tal-2008, il-kontribuzzjoni tal-inflazzjoni ta’ prezzijiet ta’ prodotti industrijali mhux tal-enerġija żdiedu kemxejn fit-tieni nofs tal-2008. L-inflazzjoni annwali tal-HICP ikkalmat għal 2,7 % sena wara sena f’Jannar 2009 u kompliet tinżel għal 2,4 % sena wara sena fi Frar 2009, b’mod li rriflettiet id-deċellerazzjoni antiċipata fil-prezzijiet tal-ikel u tal-enerġija. Skont it-tbassir tal-Kummissjoni ta’ Jannar 2009, it-tnaqqis fil-prezzijiet tal-ikel u tal-fjuwil aktarx inaqqas l-inflazzjoni għal taħt it-3 % fl-2009, filwaqt li fl-2010, żieda fil-prezzijiet tal-enerġija u s-servizzi tista' twassal għal ritorn lejn inflazzjoni tal-HICP ta’ 3,5 %. Kalkoli provviżorji jistmaw li l-impatt sħiħ (ta’ darba) tat-trażmissjoni fuq l-inflazzjoni ta’ bażi waqt u immedjatament wara t-tranżizzjoni huwa fil-firxa ta’ sa 0,3 punti perċentwali[10]. Perċezzjonijiet tal-prezzijiet Skont l-istħarriġ tal-Kummissjoni, maġġoranza relattiva ta’ Slovakki kienu pożittivi dwar l-impatt tal-introduzzjoni tal-euro fuq il-prezzijiet: 42 % kienu tal-fehma li din kienet se tgħin l-istabbiltà fil-prezzijiet filwaqt li kienu biss 19 % (b’paragun mas-66 % taċ-Ċiprijotti, 52 % tas-Sloveni u 37 % tal-Maltin) li kienu mħassba li l-euro kien se jżid l-inflazzjoni[11]. Il-ħsibijiet pożittivi mis-Slovakki dwar l-impatt tat-tranżizzjoni fuq il-prezzijiet kienu riflessi wkoll fir-riżultati tad-daqs tal-inflazzjoni pperċepita. Il-perċezzjonijiet dwar l-inflazzjoni ġeneralment segwew l-istess tendenza bħall-inflazzjoni tal-HICP fis-Slovakkja f’dawn l-aħħar snin. Iżda l-korrelazzjoni b’saħħitha li kien hemm bejn iż-żewġ serje (0,9 fil-perjodu ta’ bejn l-2004 u l-2007) ddgħajfet kemxejn fl-2008 (għal 0,67), meta l-aċċellerazzjoni tal-inflazzjoni attwali fl-2008 kienet akkumpanjata minn qabża aktar b’saħħitha fil-perċezzjonijiet tal-inflazzjoni. Sussegwentement, il-perċezzjonijiet tal-inflazzjoni naqsu drastikament filwaqt li l-inflazzjoni attwali mmoderat ruħha. Ir-reazzjoni aktar qawwija tal-inflazzjoni pperċepita, aktar milli tal-inflazzjoni attwali, madankollu, hija osservata għall-parti l-kbira tal-Istati Memebri tal-UE, u tista’ tkun talanqas parzjalment marbuta mal-fatt li l-perjodu preċedenti ta’ prezzijiet globali għoljin tal-prodotti kellu impatt konsiderevoli fuq il-perċezzjonijiet. Id-dejta ta’ Jannar mill-Istħarriġ tal-Konsumaturi tal-Kummissjoni turi li l-perċezzjonijiet tal-inflazzjoni ma ġewx affettwati mit-tranżizzjoni. L-inflazzjoni pperċepita baqgħet bix-xejra ’l isfel u laħqet il-21,7 pp f’Jannar, b’mod li naqset mill-25,6 pp f'April. Fi Frar, l-inflazzjoni pperċepita kompliet tinżel aktar, għal 18,7 pp. Fil-kuntest ta’ nżul fl-inflazzjoni tal-HICP, huwa tabilħaqq aktar diffiċli li tifred l-impatt tat-tranżizzjoni għall-euro fuq il-perċezzjonijiet tal-inflazzjoni. Tabella 3 Inflazzjoni pperċepita u dik attwali ( F’ % ) [pic] KAMPANJA TA’ KOMUNIKAZZJONI DWAR IT-TRANżIZZJONI U L-PERċEZZJONI PUBBLIKA Il-kampanja ta’ komunikazzjoni dwar l-introduzzjoni tal-euro bdiet fl-2007 bit-tnedija ta’ websajt nazzjonali dwar l-euro u linja tat-telefown b’xejn għall-għajnuna, u l-organizzazzjoni ta’ seminars u konferenzi. Kampanja ta’ komunikazzjoni akbar bdiet fir-rebbiegħa tal-2008. L-għanijiet tal-kampanja kienu li ċ-ċittadini Slovakki jkunu infurmati dwar l-aspetti ċentrali tat-tranżizzjoni fil-ħin u għal kollox. Il-kampanja għall-massa organizzata ċentralment fuq it-TV, ir-radju u l-mezzi stampati bdiet minn Marzu 2008 sa Frar 2009. Din kienet sostnuta minn distribuzzjoni enormi ta’ pubblikazzjoni u ta’ kalkolaturi tal-euro lill-familji kollha, websajt aġġornata l-ħin kollu (li żarha numru voluminuż ta’ ċittadini), proġetti speċjalizzati għall-iskejjel u l-ġurnalisti, programm ta’ taħriġ għal min iħarreġ, u ‘Euromobile’ li wasslet informazzjoni aġġornata f’żoni remoti. Konferenza dwar l-euro li saret f’Settembru 2008 koorganizzata mill-awtoritajiet nazzjonali, il-BĊE u l-Kummissjoni, u li ngħatat attenzjoni tajba mill-mezzi tax-xandir u l-istampa, immarkat il-bidu tal-aħħar u l-aktar fażi intensiva tal-kampanja dwar l-euro. Il-kampanja laħqet il-qofol tagħha biċ-ċelebrazzjonijiet fl-1 ta’ Jannar 2009. Tul il-kampanja, l-awtoritajiet Slovakki taw attenzjoni speċjali lil gruppi speċjali fil-mira (it-tfal u ż-żgħażagħ, l-anzjani, il-persuni b’diżabbiltà, minoritajiet etniċi u oħrajn) u wasslulhom għodod maħsuba għalihom li jispjegaw il-passi u l-elementi ċentrali tat-tranżizzjoni. Il-Kummissjoni sostniet il-kampanja f’termini tekniċi u finanzjarji. Dan kien jinkludi l-provvediment ta’ pubblikazzjonijiet u materjal promozzjonali, l-organizzazzjoni ta’ wirjiet, seminars għall-ġurnalisti u stħarriġ tal-fehma pubblika. Permezz ta’ bosta għotjiet, il-Kummissjoni ffinanzjat parti mis-salarji tal-persunal responsabbli mill-komunikazzjoni, il-kampanja tal-mezzi tal-massa, il-linja tat-telefown u l-websajt nazzjonali, il-proġett għall-iskejjel, il-programmi għall-multiplikaturi, il-kalkolaturi tal-euro u l-‘Euromobile’. L-esperti mis-Slovakkja pparteċipaw f’azzjonijiet ta’ informazzjoni u taħriġ organizzati mill-Kummissjoni/l-OLAF, il-BĊE u l-Europol bil-għan li jsiru aktar familjari mal-proċeduri u l-metodi maħsuba biex jipproteġu l-euro mill-falsifikazzjoni tal-flus. Il-bank Ċentrali Europew implimenta wkoll, f’koperazzjoni mal-NBS, attivitajiet konġunti maħsuba li jiffamiljarizzaw il-pubbliku ġenerali u l-professjonisti li jimmaniġġaw il-flus mal-modalitajiet tat-tranżizzjoni tal-kontanti tal-euro u l-elementi marbuta mas-sigurtà tal-flus karti u l-muniti tal-euro. Il-kampanja nazzjonali dwar l-euro tista’ tiqies bħala waħda li rnexxiet: skont l-Ewrobarometru ta’ Jannar 2009, 90 % tas-Slovakki ħassewhom infurmati minn tajjeb ħafna għal pjuttost tajjeb, u kważi 84 % kienu pjuttost, jew tabilħaqq, sodisfatti bl-informazzjoni pprovduta mill-awtoritajiet nazzjonali. Dan ċertament ikkontribwixxa għall-perċezzjoni ġenerali tat-tranżizzjoni: disgħa minn kull għaxar Slovakki ħassew li t-tranżizzjoni kienet waħda effiċjenti u mingħajr xkiel. Il-medja kienu tabilħaqq is-sors prinċipali ta’ informazzjoni għall-biċċa l-kbira taċ-ċittadini (93 %), segwiti mill-Bank Ċentrali Nazzjonali (20 %). Xi 90 ta’dawk li wieġbu qalu li raw ir-reklami dwar l-euro fuq it-TV: il-parti l-kbira tagħhom sabu r-reklami tabilħaqq jew pjuttost utli. Kważi s-Slovakki kollha qalu li rċevew kalkolatur tal-euro (95 %) u madwar żewġ terzi tagħhom sabuh utli. Meta ġew mistoqsija dwar ħtiġijiet persistenti marbuta mal-informazzjoni, madwar 31 % tas-Slovakki xtaqu jitgħallmu iktar dwar l-elementi ta’ sigurtà tal-flus karti u l-muniti tal-euro (erbgħa minn kull għaxra minn dawk li wieġbu ma setgħux isemmu element wieħed ta’ sigurtà fi żmien l-istħarriġ), 22 % xtaqu jkunu jafu iktar dwar l-irrawndjar ġust tal-prezzijiet filwaqt li 19 % xtaqu li jkollhom iktar informazzjoni dwar kif tista’ tevita milli jqarrqu bik fil-konverżjoni tal-munita. Il-kampanja ta’ infomazzjoni fis-Slovakkja, li kienet waħda ġestita sew, ikkontribwiet biex tiżgura tranżizzjoni għall-euro mingħajr xkiel. Il-kampanja kienet waħda kumplessiva: tat attenzjoni lill-gruppi kollha fil-mira, inklużi l-minoritajiet u l-persuni bi ħtiġiet speċjali ta’ informazzjoni. L-awtoritajiet għandhom jindirizzaw il-ħtiġijiet persistenti tan-nies marbuta mal-informazzjoni: li jipprovdu informazzjoni addizzjonali dwar l-elementi marbuta mas-sigurtà tal-kontanti tal-euro u li jkomplu jindirizzaw il-kwistjonijiet ta’ prezzijiet ġusti u l-biża’ marbut magħhom. [1] Linji Gwida tal-BĊE (BĊE/2008/4) tad-19 ta' Ġunju 2008 li jemendaw l-Linji Gwida BĊE/2006/9 dwar ċerti tħejjijiet għat-tranżizzjoni tal-flus kontanti tal-euro u dwar il-forniment u s-subforniment ta’ flus karti u ta’ muniti tal-euro barra ż-żona tal-euro. [2] Flash Eurobarometer 259, Jannar 2009. [3] Flash Eurobarometer 255, Jannar 2009. [4] Flash Eurobarometer 259, Jannar 2009. [5] Flash Eurobarometer 255, Jannar 2009. [6] Il-ħwienet f’żoni rurali għandhom aċċess iktar diffiċli għall-banek, u allura faċli li malajr jispiċċaw mingħajr kontanti mnejn jagħtu l-bqija. [7] Flash Eurobarometer 259, Jannar 2009. [8] Flash Eurobarometer 259, Jannar 2009. [9] Rakkomandazzjoni tal-Kummissjoni dwar miżuri għall-iffaċilitar ta’ tranżizzjonijiet futuri għall-euro, ĠU L 23/30 tas-26 ta' Jannar 2008 [10] Eurostat : It-tranżizzjoni għall-Euro u l-inflazzjoni fis-Slovakkja, it-23 ta’ Marzu 2009 [11] Flash Eurobarometer 259, Jannar 2009.