IL-KUMMISSJONI EWROPEA Brussell, 30.9.2020 SWD(2020) 316 final DOKUMENT TA’ ĦIDMA TAL-PERSUNAL TAL-KUMMISSJONI Ir-Rapport tal-2020 dwar l-Istat tad-Dritt











Kapitolu għall-Pajjiż dwar is-sitwazzjoni tal-istat tad-dritt fl-Ungerija











Li jakkumpanja d-dokument KOMUNIKAZZJONI TAL-KUMMISSJONI LILL-PARLAMENT EWROPEW, LILL-KUNSILL, LILL-KUMITAT EKONOMIKU U SOĊJALI EWROPEW U LILLl-KUMITAT TAR-REĠJUNI Ir-Rapport tal-2020 dwar l-Istat tad-Dritt







Is-sitwazzjoni tal-istat tad-dritt fl-Unjoni Ewropea







{COM(2020) 580 final} - {SWD(2020) 300 final} - {SWD(2020) 301 final} - {SWD(2020) 302 final} - {SWD(2020) 303 final} - {SWD(2020) 304 final} - {SWD(2020) 305 final} - {SWD(2020) 306 final} - {SWD(2020) 307 final} - {SWD(2020) 308 final} - {SWD(2020) 309 final} - {SWD(2020) 310 final} - {SWD(2020) 311 final} - {SWD(2020) 312 final} - {SWD(2020) 313 final} - {SWD(2020) 314 final} - {SWD(2020) 315 final} - {SWD(2020) 317 final} - {SWD(2020) 318 final} - {SWD(2020) 319 final} - {SWD(2020) 320 final} - {SWD(2020) 321 final} - {SWD(2020) 322 final} - {SWD(2020) 323 final} - {SWD(2020) 324 final} - {SWD(2020) 325 final} - {SWD(2020) 326 final}



Riassunt Matul dawn l-aħħar snin, l-istituzzjonijiet tal-UE esprimew tħassib dwar l-indipendenza ġudizzjarja fl-Ungerija, inkluż permezz tal-proċedura skont l-Artikolu 7(1) TUE mibdija mill-Parlament Ewropew. Is-sejħa għat-tisħiħ tal-indipendenza ġudizzjarja, magħmula fil-kuntest tas-Semestru Ewropew, għadha trid tiġi indirizzata. B’mod partikolari, il-Kunsill Ġudizzjarju Nazzjonali qed jiffaċċja sfidi biex jikkontrobilanċja s-setgħat tal-President tal-Uffiċċju Nazzjonali għall-Ġudikatura inkarigat mill-ġestjoni tal-qrati. Żviluppi relatati mal-Qorti Suprema (Kúria) joħolqu tħassib ukoll, b’mod partikolari d-deċiżjoni tagħha li tiddikjara illegali talba għal deċiżjoni preliminari lill-Qorti Ewropea tal-Ġustizzja. Ir-regoli l-ġodda jippermettu li jinħatru fil-Qorti Suprema membri tal-Qorti Kostituzzjonali, eletti mill-Parlament, barra mill-proċedura normali, u jbaxxu l-kriterji ta’ eliġibbiltà għall-President tal-Qorti Suprema. Fir-rigward tal-effiċjenza u tal-kwalità, is-sistema ġudizzjarja taħdem sew f’termini tat-tul tal-proċedimenti u għandha livell għoli ta’ diġitalizzazzjoni. Il-qafas istituzzjonali kontra l-korruzzjoni huwa maqsum fost korpi differenti. Mekkaniżmi ta’ kontroll indipendenti inadegwati u interkonnessjonijiet stretti bejn il-politika u ċerti negozji nazzjonali jwasslu għall-korruzzjoni. Meta jsiru allegazzjonijiet serji, hemm nuqqas sistematiku ta’ azzjoni ddeterminata sabiex jiġu investigati u pproċessati każijiet ta’ korruzzjoni li jinvolvu uffiċjali ta’ livell għoli jew iċ-ċirku immedjat tagħhom. Dan issemma fis-Semestru Ewropew u mill-GRECO fid-dawl tan-nuqqas ta’ impenn għall-konformità mar-rakkomandazzjonijiet tiegħu. Il-verifika tad-dikjarazzjonijiet tal-assi u tal-interessi tista’ tittejjeb fir-rigward tal-kontrolli sistematiċi u tas-sorveljanza indipendenti. Filwaqt li r-regolamentazzjoni tal-lobbying għadha mhux kompluta, il-politiki ta’ prevenzjoni tal-korruzzjoni ffukaw fuq l-integrità fl-amministrazzjoni tal-istat u tal-aġenziji tal-infurzar tal-liġi. It-tnaqqis fil-possibbiltajiet ta’ sorveljanza ċivika fil-kuntest tar-restrizzjonijiet għal-libertà tal-media, l-ambjent ostili għall-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili u sfidi ġodda kostanti fl-applikazzjoni tat-trasparenza u fl-aċċess għar-regoli dwar l-informazzjoni pubblika jkomplu jdgħajfu l-qafas kontra l-korruzzjoni. L-indipendenza u l-effettività tal-Kunsill tal-Media jinsabu f’riskju. It-trasparenza tas-sjieda tal-media mhijiex garantita bis-sħiħ. Il-konċentrazzjoni tal-media permezz tal-ħolqien tal-konglomerat tal-Fondazzjoni tal-Istampa u tal-Media tal-Ewropa Ċentrali (KESMA) żiedet ir-riskji għall-pluraliżmu tal-media. Ammonti sinifikanti ta’ reklamar mill-Istat allokati lill-mezzi tal-media favur il-gvern ippermettew lill-Gvern jeżerċita influwenza politika indiretta fuq il-media. Il-media indipendenti jiffaċċjaw tfixkil u intimidazzjoni sistematiċi, filwaqt li tendenza li ssir akkwiżizzjoni ekonomika ta’ dawn il-mezzi tal-media tqajjem tħassib addizzjonali. It-trasparenza u l-kwalità tal-proċess leġiżlattiv huma sors ta’ tħassib billi l-użu tal-konsultazzjonijiet pubbliċi u tal-valutazzjonijiet tal-impatt naqas. Il-possibbiltà l-ġdida li l-awtoritajiet pubbliċi jikkontestaw id-deċiżjonijiet finali tal-qrati quddiem il-Qorti Kostituzzjonali tqajjem problemi ta’ ċertezza tad-dritt. Istituzzjonijiet indipendenti li qed ikomplu jsiru aktar dgħajfin u l-pressjoni akbar fuq is-soċjetà ċivili jkomplu jaffettwaw il-kontrokontrolli. Il-Qorti tal-Ġustizzja sabet li l-leġiżlazzjoni dwar it-trasparenza tal-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili ffinanzjati minn barra l-pajjiż hija inkompatibbli mad-dritt tal-UE. Qed jitħejjew il-miżuri leġiżlattivi meħtieġa sabiex tiġi eżegwita s-sentenza.



I.Is-Sistema tal-Ġustizzja L-istruttura tas-sistema tal-qrati Ungeriża ġiet affettwata minn tibdiliet kostituzzjonali u minn riformi ġudizzjarji regolari introdotti sa mill-2011. L-aktar riforma riċenti ġiet adottata f’Diċembru 2019. L-Ungerija għandha sistema tal-qrati b’erba’ livelli. 113-il qorti distrettwali joperaw fil-livell ta' prim’istanza, filwaqt li 20 qorti reġjonali jisimgħu appelli kontra deċiżjonijiet tal-qrati distrettwali u kontra ċerti kawżi fil-prim’istanza. Ħames qrati tal-appell reġjonali jiddeċiedu dwar appelli kontra deċiżjonijiet tal-qrati reġjonali. Ir-rwol ewlieni tal-Qorti Suprema (Kúria) huwa li tiggarantixxi l-applikazzjoni uniformi tad-dritt. Il-President tal-Uffiċċju Nazzjonali għall-Ġudikatura (National Office for the Judiciary, NOJ) huwa organu, previst mil-Liġi Fundamentali u elett mill-Parlament, inkarigat mill-amministrazzjoni ċentrali tal-qrati. Il-Kunsill Ġudizzjarju Nazzjonali huwa korp indipendenti li skont il-Liġi Fundamentali, iwettaq superviżjoni tal-President tal-NOJ u jipparteċipa fl-amministrazzjoni tal-qrati. L-imħallfin jinħatru mill-President tar-Repubblika wara rakkomandazzjoni tal-President tal-NOJ fuq il-bażi ta’ klassifikazzjoni tal-kandidati stabbilita mill-kunsilli ġudizzjarji lokali (magħmula minn imħallfin eletti mill-kollegi tagħhom). Il-President tal-NOJ ma jistax jiddevja minn din il-klassifikazzjoni mingħajr il-kunsens minn qabel tal-Kunsill Ġudizzjarju Nazzjonali. Il-Qorti Kostituzzjonali mhijiex parti mis-sistema tal-qrati, u tistħarreġ il-kostituzzjonalità tal-liġijiet u tad-deċiżjonijiet ġudizzjarji. Is-servizz tal-prosekuzzjoni huwa istituzzjoni indipendenti vestita b’setgħat li tinvestiga u tmexxi l-prosekuzzjoni kontra reati. L-Assoċjazzjoni tal-Avukatura Ungeriża u l-assoċjazzjonijiet tal-avukatura reġjonali huma korpi pubbliċi awtonomi li jirrappreżentaw l-interessi tal-professjoni legali, jistabbilixxu l-istandards professjonali, inkluż permezz ta’ miżuri dixxiplinari u jinfurzawhom. Indipendenza Il-Kunsill Ġudizzjarju Nazzjonali qed iħabbat wiċċu ma’ diffikultajiet dejjem akbar fil-ħolqien ta’ kontrobilanċ għas-setgħat tal-President tal-Uffiċċju Nazzjonali għall-Ġudikatura. l-elezzjoni ta’ President ġdid tal-Uffiċċju Nazzjonali għall-Ġudikatura tista’ tiftaħ it-triq għal kooperazzjoni msaħħa. Il-President tal-NOJ huwa elett mill-Parlament u huwa inkarigat b’setgħat estensivi relatati mal-amministrazzjoni tas-sistema tal-qrati. Il-President tal-NOJ jopera taħt is-superviżjoni tal-Kunsill Ġudizzjarju Nazzjonali. Madankollu, il-Kunsill Ġudizzjarju Nazzjonali qed jiffaċċja serje ta’ limitazzjonijiet strutturali li ma jħalluhx jeżerċita sorveljanza effettiva fir-rigward tal-azzjonijiet tal-President tal-NOJ. B’mod partikolari, ma għandu l-ebda dritt li jiġi kkonsultat dwar proposti leġiżlattivi li jaffettwaw is-sistema tal-ġustizzja. Għandu rwol limitat fir-rigward tal-ħatriet ġudizzjarji, kif ukoll fil-ħatra tal-presidenti tal-qrati u ta’ amministraturi oħra tal-qrati. Barra minn hekk, il-Kunsill Ġudizzjarju Nazzjonali għandu riżorsi limitati u jiddependi mill-President tal-NOJ għall-iżborżi mill-baġit. In-nuqqas ta’ kontroll effettiv fuq il-President tal-NOJ iżid il-possibbiltà ta’ deċiżjonijiet arbitrarji fil-ġestjoni tas-sistema ġudizzjarja. B’mod partikolari, il-Kunsill Ġudizzjarju Nazzjonali kkritika lill-President preċedenti tal-NOJ talli kiser il-liġi meta annulla l-proċeduri għall-għażla tal-presidenti tal-qorti u għall-ħatra b’diskrezzjoni tal-presidenti tal-qorti ad interim mingħajr l-approvazzjoni tal-Kunsill Ġudizzjarju Nazzjonali. Din is-sitwazzjoni wasslet sabiex il-Kunsill Ġudizzjarju Nazzjonali jitlob formalment lill-Parlament sabiex ineħħi l-President tal-NOJ. Il-kumitat parlamentari kompetenti eżamina din it-talba u, f’Ġunju 2019, il-Parlament ċaħadha. Is-setgħat limitati tal-Kunsill Ġudizzjarju Nazzjonali u l-ħtieġa li dawn jissaħħu ġew enfasizzati mill-Kunsill tal-Ewropa, mill-Kummissjoni Ewropea u mill-partijiet ikkonċernati. Fid-9 ta’ Lulju 2019, fil-kuntest tas-Semestru Ewropew, il-Kunsill indirizza lill-Ungerija rakkomandazzjoni sabiex “issaħħaħ l-indipendenza ġudizzjarja”, filwaqt li nnota li l-Kunsill Ġudizzjarju Nazzjonali qed jiffaċċja diffikultajiet dejjem akbar sabiex joħloq kontrobilanċ għas-setgħat tal-President tal-NOJ. Minn dak iż-żmien ’l hawn ma ttieħed l-ebda pass leġiżlattiv sabiex jiġu indirizzati dawn il-kwistjonijiet strutturali. Il-Kunsill Ġudizzjarju Nazzjonali laqa’ l-elezzjoni ta’ President ġdid tal-NOJ f’Diċembru 2019, li jista’ jwitti t-triq għal kooperazzjoni msaħħa mal-Kunsill Ġudizzjarju Nazzjonali, filwaqt li l-bilanċ tas-setgħat jista’ jinkiseb b’ċertezza tad-dritt biss permezz ta’ tisħiħ leġiżlattiv tas-setgħat tal-Kunsill. L-indipendenza ġudizzjarja perċepita hija medja fost il-pubbliku ġenerali u baxxa ħafna fost il-kumpaniji, għalkemm l-aħħar data turi titjib. Il-livell ta’ indipendenza tal-qrati u tal-imħallfin huwa perċepit bħala medju (48 % “pjuttost tajba jew tajba ħafna”) mill-popolazzjoni ġenerali , iżda baxx ħafna (26 % “pjuttost tajba jew tajba ħafna”) mill-kumpaniji . Madankollu, fl-2020 ix-xejra negattiva osservata għal numru ta’ snin inbidlet, b’titjib fiż-żewġ indikaturi. Il-Kúria ddikjarat bħala illegali ordni għal rinviju preliminari lill-Qorti Ewropea tal-Ġustizzja. Fuq mozzjoni mill-Prosekutur Ġenerali, il-Kúria qatgħet sentenza fl-10 ta’ Settembru 2019, li fiha hija ddikjarat li rinviju preliminari minn imħallef tal-Qorti Distrettwali lill-Qorti tal-Ġustizzja kien illegali, meta wieħed iqis il-kwistjonijiet irrilevanti għall-każ inkwistjoni. Is-sentenza tal-Kúria kienet ta’ natura dikjaratorja u ma annullatx id-deċiżjoni li l-kawża tiġi rrinvjata lill-Qorti tal-Ġustizzja. Madankollu, f’Ottubru 2019, il-president ad interim tal-Qorti Reġjonali ta’ Budapest (Fővárosi Törvényszék),, li rrefera espliċitament għas-sentenza tal-Kúria, beda proċeduri dixxiplinari kontra l-imħallef li ħareġ it-talba għal deċiżjoni preliminari. F’Novembru 2019, il-president tal-qorti rtira l-mozzjoni tiegħu. Fil-kuntest ta’ rimedju ġudizzjarju straordinarju, il-fatt li l-Kúria tista’ tistħarreġ il-ħtieġa ta’ rinviji preliminari jista’ jinterferixxi mal-possibbiltà ta’ rinviju ta’ kwistjonijiet ta’ interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni mill-qrati nazzjonali lill-Qorti tal-Ġustizzja, u jista’ wkoll iwassal biex imħallfin individwali joqogħdu lura milli jagħmlu talbiet għal deċiżjoni preliminari. L-imħallfin u l-avukati huma soġġetti għal narrattivi negattivi fil-media. F’diversi stqarrijiet għall-istampa li saru minn Jannar 2020, il-Gvern u l-media favur il-gvern maqdru ċerti deċiżjonijiet ġudizzjarji, inklużi dawk li jilliberaw lil ħabsin b’liberazzjoni taħt kundizzjoni, li taw kumpens lil tfal Rom segregati fl-iskejjel u lil priġunieri li lmentaw dwar il-kundizzjonijiet ta’ detenzjoni tagħhom. Fi Frar 2020, il-Gvern ħabbar l-intenzjoni tiegħu li jorganizza “konsultazzjoni nazzjonali” dwar dawn il-kwistjonijiet relatati mal-ġustizzja. L-assoċjazzjoni tal-avukatura, l-assoċjazzjoni tal-imħallfin u partijiet ikkonċernati oħra esprimew tħassib dwar in-narrattiva tal-Gvern, bl-argument li tista’ ddgħajjef il-fiduċja u l-kunfidenza tal-pubbliku fis-sistema tal-ġustizzja. Eventwalment, il-konsultazzjoni ġiet abbandunata. F’Settembru 2019, fil-kuntest tal-eżekuzzjoni tas-sentenza tal-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem f’Baka vs l-Ungerija, il-Kumitat tal-Ministri tal-Kunsill tal-Ewropa esprima tħassib dwar l-“effett disważiv” fuq il-libertà ta’ espressjoni tal-imħallfin u tal-presidenti tal-qrati. Ġew introdotti regoli speċjali ġodda dwar il-ħatriet ġudizzjarji fil-Kúria. In-numru ta’ karigi ġudizzjarji fil-Kúria ma jiġix stabbilit bi statut, iżda jiġi ddeterminat mill-President tal-NOJ. Skont il-proċedura normali, l-imħallfin jinħatru għall-Kúria mill-President tagħha, wara sejħa għall-applikazzjonijiet, fuq il-bażi ta’ opinjoni tad-dipartiment kompetenti tal-Kúria u ta’ valutazzjoni u ta’ klassifikazzjoni tal-kandidati mill-kunsill ġudizzjarju tal-Kúria. Leġiżlazzjoni “omnibus” introdotta f’Diċembru 2019 tippermetti lill-membri tal-Qorti Kostituzzjonali, li jiġu eletti mill-Parlament, sabiex jitolbu li jinħatru bħala mħallfin mingħajr proċedura ta’ applikazzjoni. Wara li jiksbu l-istatus ta’ mħallef, il-membri tal-Qorti Kostituzzjonali jistgħu jitolbu li jinħatru fil-Kúria wara t-tmiem tal-mandat tagħhom, mingħajr il-ħtieġa li jsegwu l-proċedura normali ta’ ħatra. B’riżultat ta’ dan, fil-prattika, l-elezzjoni mill-Parlament għall-Qorti Kostituzzjonali, li fiha ma jkunx involut korp meħud f’parti sostanzjali minnu mill-ġudikatura, tista’ minnha nnifisha twassal għall-ħatra bħala mħallef tal-Kúria jekk dan jintalab mill-imħallef ikkonċernat. Dawn it-tibdiliet leġiżlattivi żiedu r-rwol de facto tal-Parlament fil-ħatriet ġudizzjarji fil-Kúria. Barra minn hekk, il-President tal-Kúria jiġi elett mill-Parlament wara proposta mill-President tar-Repubblika, minn fost l-imħallfin – mhux neċessarjament tal-Kúria – b’tal-anqas ħames snin esperjenza bħala mħallef.. Mill-1 ta’ Jannar 2020, ir-regoli dwar l-għażla tal-President tal-Kúria ġew emendati wkoll biex iż-żmien imqatta’ bħala segretarju legali anzjan fil-Qorti Kostituzzjonali jew f’qorti internazzjonali jkun jista’ jiġi kkunsdrat meta tiġi kkalkolata l-“esperjenza bħala mħallef”. Dan it-twessigħ tal-kriterji ta’ eliġibbiltà jżid il-grupp tal-kandidati li potenzjalment jistgħu jiġu eletti bħala President tal-Kúria, u b’hekk iżid id-diskrezzjoni tal-President tar-Repubblika f’dan ir-rigward. Il-leġiżlazzjoni “omnibus” introduċiet bidliet strutturali fis-sistema eżistenti tal-qrati bl-għan li tagħmel il-ġustizzja amministrattiva taħdem aktar malajr u b’mod aktar prevedibbli. Il-qrati amministrattivi u tax-xogħol fil-livell tal-qrati distrettwali ġew aboliti. Mill-1 ta’ April 2020, il-kawżi amministrattivi fil-prim’istanza jinstemgħu minn tmien qrati reġjonali magħżula, u t-talbiet kollha għal rimedji ordinarji jew straordinarji jiġu ddeterminati mill-Kúria. It-twaqqif previst ta’ sistema separata ta’ qrati amministrattivi ġie abbandunat. Is-salarji ġudizzjarji żdiedu minn Jannar 2020 ’l hawn u daħlet fis-seħħ sistema ta’ bonusijiet. Skont il-leġiżlazzjoni “omnibus”, is-salarji ġudizzjarji se jiżdiedu b’60 % fuq perjodu ta’ tlett snin. Iż-żieda fir-rimunerazzjoni tal-imħallfin hija żvilupp pożittiv minħabba li s-salarji tal-imħallfin Ungeriżi kienu fost l-iżjed baxxi fl-UE. Din iż-żieda tikkontribwixxi għat-tisħiħ tal-indipendenza ġudizzjarja. Madankollu, tqajjem tħassib dwar il-possibbiltà li l-awtoritajiet li jimmaġġjaw il-qrati jagħtu bonusijiet lill-imħallfin fuq bażi diskrezzjonali, mingħajr kriterji oġġettivi u trasparenti. Skont il-Kunsill tal-Ewropa, sistemi li jagħmlu r-rimunerazzjoni ewlenija tal-imħallfin dipendenti fuq il-prestazzjoni jenħtieġ li jiġu evitati billi jistgħu joħolqu diffikultajiet għall-indipendenza tal-imħallfin. L-impatt ta’ sistema bħal din fuq l-indipendenza ġudizzjarja huwa s-suġġett ta’ mistoqsija preliminari rinvijata lill-Qorti tal-Ġustizzja. Filwaqt li għadd ta’ aspetti relatati mal-organizzazzjoni tas-servizz tal-prosekuzzjoni ġew indirizzati, xi elementi għadhom iqajmu tħassib. F’Novembru 2019, il-Prosekutur Ġenerali reġa’ ġie elett mill-Parlament b’maġġoranza ta’ żewġ terzi, għal perjodu ta’ disa’ snin. Is-servizz tal-prosekuzzjoni huwa organizzat fi struttura strettament ġerarkika. Filwaqt li l-indipendenza tas-servizz ta’ prosekuzzjoni hija mnaqqxa fil-liġi, ċerti elementi tal-qafas legali wasslu lill-GRECO sabiex joħroġ rakkomandazzjonijiet għar-rieżami tar-regoli għall-ħatra tal-Prosekutur Ġenerali sabiex l-uffiċċju jkun issalvagwardjat mill-influwenza politika. Il-GRECO rrakkomanda wkoll l-introduzzjoni ta’ kriterji stretti li jiggwidaw u jiġġustifikaw deċiżjonijiet ta’ tneħħija ta’ kawżi minn prosekuturi subordinati, u appella għar-rieżami ta’ kif jiġu ttrattati l-proċedimenti dixxiplinari. Filwaqt li ċerti rakkomandazzjonijiet tal-GRECO ġew indirizzati, l-implimentazzjoni sħiħa tar-rakkomandazzjonijiet pendenti jkollha wkoll impatt pożittiv fuq il-qafas kontra l-korruzzjoni. Kwalità Id-diġitalizzazzjoni tas-sistema ġudizzjarja hija ġeneralment għolja. L-Ungerija tikklassifika f’pożizzjoni għolja ħafna fir-rigward tad-disponibbiltà ta’ mezzi elettroniċi, fir-rigward tal-aċċess online tas-sentenzi ppubblikati mill-pubbliku ġenerali. Tikklassifika fl-għoli wkoll fir-rigward tal-arranġamenti għall-produzzjoni ta’ deċiżjonijiet ġudizzjarji li jinqraw mill-magni, għalkemm is-sentenzi mhumiex immudellati skont standard li jkun jgħin il-qari tagħhom mill-magni. Barra minn hekk, l-Ungerija għandha riżultati tajbin ħafna fir-rigward tal-promozzjoni u tal-inċentivi għall-użu ta’ metodi alternattivi ta’ soluzzjoni għat-tilwim. Madankollu, it-tariffi tal-qorti għadhom għoljin, u hemm tħassib fir-rigward tal-livell ta’ inklużività tal-iskema ta’ għajnuna legali. Il-miżuri tal-gvern b’rispons għall-pandemija tal-COVID-19 kellhom impatt fuq il-funzjonament tal-qrati. Fl-14 ta’ Marzu 2020, wara proposta mill-President tal-NOJ, il-President tal-Kúria u l-Prosekutur Ġenerali, il-Gvern ordna b’Digriet li l-funzjonijiet tal-qrati Ungeriżi jiġu sospiżi, minbarra ċerti kawżi urġenti, għal perjodu ta’ żmien mhux definit. Madankollu, mit-30 ta’ Marzu 2020, dak id-Digriet ma baqax effettiv. Fil-31 ta’ Marzu 2020, il-Gvern introduċa tibdiliet fil-liġijiet proċedurali, immirati sabiex jiffaċilitaw l-operat tas-sistema tal-ġustizzja matul l-“istat ta’ periklu”.

Effiċjenza L-effiċjenza fil-kawżi ċivili u amministrattivi hija għolja. Skont it-Tabella ta’ Valutazzjoni tal-Ġustizzja tal-UE għall-2020, l-Ungerija tmur tajjeb ħafna fir-rigward taż-żmien stmat meħtieġ sabiex jiġu solvuti l-kawżi amministrattivi fil-prim’istanza u tan-numru ta’ kawżi amministrattivi pendenti fil-qrati tal-prim’istanza . L-Ungerija tmur tajjeb ukoll fir-rigward taż-żmien meħtieġ stmat sabiex jiġu solvuti kawżi ċivili u kummerċjali kontenzjużi. Il-Kodiċijiet il-ġodda tal-Proċedura Ċivili, tal-Proċedura tal-Qorti Amministrattiva u tal-Proċedura Kriminali daħlu fis-seħħ fl-2018. Dawn ir-regoli l-ġodda jistgħu jiffaċilitaw is-smigħ ta’ kawżi ċivili u kriminali u l-istħarriġ ġudizzjarju ta’ deċiżjonijiet amministrattivi fi żmien raġonevoli. Rimedji effettivi f’każijiet ta’ proċedimenti twal iżżejjed għadhom neqsin. L-eżekuzzjoni tas-sentenza tal-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem Gazsó vs l-Ungerija, għadha għaddejja u l-Ungerija għadha taħt superviżjoni msaħħa mill-Kumitat tal-Ministri tal-Kunsill tal-Ewropa. II.Qafas Kontra l-Korruzzjoni Il-kompetenza għall-prevenzjoni, għall-investigazzjoni u għall-prosekuzzjoni tal-korruzzjoni hija maqsuma bejn l-awtoritajiet speċjalizzati differenti. Il-koordinazzjoni tal-attivitajiet kontra l-korruzzjoni fl-Ungerija titwettaq mis-Servizz Nazzjonali ta’ Protezzjoni (NVSZ) taħt is-sorveljanza tal-Ministeru tal-Intern. L-investigazzjoni u l-prosekuzzjoni tal-korruzzjoni fis-settur pubbliku jaqgħu taħt il-kompetenza esklużiva tad-Diviżjoni tal-Investigazzjoni tal-Uffiċċju Ċentrali Ewlieni tal-Prosekuzzjoni u ta’ ħames uffiċċji reġjonali. Is-servizz ta’ prosekuzzjoni huwa sostnut mill-forzi investigattivi tal-pulizija u mis-Servizz Nazzjonali ta’ Protezzjoni. L-Uffiċċju tal-Awditjar tal-Istat għandu kompetenzi għall-ġestjoni finanzjarja tal-fondi pubbliċi u għall-awditjar tal-partiti politiċi. Fl-aħħar Indiċi tal-Perċezzjonijiet tal-Korruzzjoni minn Transparency International, il-pajjiż jikklassifika 44/100 u jikklassifika fid-dsatax-il post fl-UE u fis-sebgħin post madwar id-dinja. Fost ir-rispondenti Ungeriżi, 87 % jemmnu li l-korruzzjoni hija mifruxa (medja tal-UE ta’ 71 %) u 32 % jemmnu li l-korruzzjoni taffettwa l-ħajja tagħhom ta’ kuljum (medja tal-UE ta’ 26 %). 80 % tal-kumpaniji jipperċepixxu l-korruzzjoni bħala mifruxa (medja tal-UE ta’ 63 %) u 48 % tal-kumpaniji jemmnu li l-korruzzjoni hija problema meta jwettqu negozju (medja tal-UE ta’ 37 %). 39 % tan-nies iqisu li hemm biżżejjed prosekuzzjonijiet b’suċċess sabiex jiskoraġġixxu lin-nies minn prattiki korrotti (medja tal-UE ta’ 36 %) filwaqt li 19 % tal-kumpaniji jemmnu li n-nies u n-negozji li jinqabdu jxaħħmu uffiċjal anzjan jingħataw piena xierqa (medja tal-UE ta’ 31 %). Il-qafas legali kontra l-korruzzjoni kriminali huwa fil-biċċa l-kbira fis-seħħ. Il-Kodiċi Kriminali jinkludi d-definizzjonijiet rilevanti ta’ korruzzjoni u ta’ reati relatati u jikkriminalizza forom differenti ta’ tixħim u ta’ traffiku ta’ influwenza, ta’ approprjazzjoni indebita, miżapproprijazzjoni ta’ fondi pubbliċi u abbuż ta’ awtorità pubblika. F’April 2020, kien ippreżentat abbozz ta’ liġi fil-Parlament bil-għan li jiġu indirizzati r-rakkomandazzjonijiet li saru mill-Grupp ta’ Ħidma tal-OECD dwar it-Tixħim, jiġifieri li tiġi emendata d-definizzjoni ta’ “uffiċjal pubbliku barrani” sabiex jiġi ċċarat li din tinkludi uffiċjali ta’ intrapriżi pubbliċi barranin. Il-kompetenzi kontra l-korruzzjoni huma kondiviżi fost korpi differenti. Is-Servizz Nazzjonali ta’ Protezzjoni taħt il-Ministeru tal-Intern huwa inkarigat mill-koordinazzjoni tal-politiki kontra l-korruzzjoni. Minn Frar 2019, wara riforma tal-Kodiċi tal-Proċedura Kriminali, l-investigazzjoni kriminali u l-prosekuzzjoni tal-korruzzjoni fis-settur pubbliku ġew taħt il-kompetenza esklużiva tad-Diviżjoni tal-Investigazzjoni tal-Uffiċċju Ċentrali Ewlieni tal-Prosekuzzjoni u ta’ ħames uffiċċji reġjonali. Id-Diviżjoni tinvestiga każijiet kumplessi ta’ korruzzjoni mwettqa minn jew li jinvolvu persuni li jgawdu minn immunità, uffiċjali pubbliċi barranin, il-President tar-Repubblika, il-Prim Ministru, membri tal-Gvern, u uffiċjali għolja tal-awtoritajiet pubbliċi tas-sigurtà. Is-servizz ta’ prosekuzzjoni huwa sostnut mill-forzi investigattivi tal-pulizija u mis-Servizz Nazzjonali ta’ Protezzjoni. Anki l-Uffiċċju tal-Awditjar tal-Istat għandu rwol fl-implimentazzjoni tal-politiki kontra l-korruzzjoni, b’mod partikolari permezz tal-funzjonijiet ta’ kontroll tiegħu fuq il-finanzi tal-istituzzjonijiet tal-istat u l-finanzjament tal-partiti politiċi. L-Uffiċċju tal-Awditjar tal-Istat iwettaq ukoll stħarriġiet regolari dwar l-integrità nazzjonali. Filwaqt li f’xi każijiet hemm prosekuzzjoni ta’ korruzzjoni ta’ livell għoli, din għadha limitata ħafna. Fir-Rapport Annwali tiegħu tal-2018, l-Uffiċċju tal-Prosekutur Ġenerali ppubblika l-istatistika dwar il-kriminalità tal-korruzzjoni għall-2016-2018. Skont iċ-ċifri, l-għadd ta’ proċedimenti rreġistrati f’reati relatati mal-korruzzjoni żdied: 984 għall-2016, 1 123 għall-2017 u 2 046 għall-2018. Madankollu, in-numru ta’ persuni kkundannati baqa’ kważi l-istess: 250 fl-2018, 254 fl-2017 u 351 fl-2016. Skont l-Uffiċċju tal-Prosekutur Ġenerali, il-biċċa l-kbira tal-każijiet relatati mal-korruzzjoni jinvolvu uffiċjali pubbliċi, tipikament uffiċjali tat-taxxa u tad-dwana. Il-fatt li ma kien hemm l-ebda azzjoni ddeterminata sabiex issir prosekuzzjoni tal-korruzzjoni li tinvolvi uffiċjali ta’ livell għoli jew taċ-ċirku immedjat tagħhom ġie indirizzat ukoll fil-kuntest tas-Semestru Ewropew. Filwaqt li s-servizz tal-prosekuzzjoni nieda numru limitat ta’ investigazzjonijiet relatati mal-korruzzjoni kontra membri tal-Parlament mill-partit fil-gvern, ma kien hemm l-ebda prosekuzzjoni ta’ uffiċjali tal-gvern ta’ livell għoli fis-snin riċenti. Il-politiki dwar il-prevenzjoni tal-korruzzjoni fl-Ungerija ffokaw fuq l-integrità fl-amministrazzjoni tal-istat u fl-aġenziji tal-infurzar tal-liġi. Wara l-iskadenza tal-programm preċedenti kontra l-korruzzjoni fl-2018, f’Ġunju 2020, il-Gvern adotta programm ġdid li jkopri perjodu ta’ sentejn (2020-2022). L-istrateġija żżomm il-fokus tal-programmi strateġiċi preċedenti dwar l-integrità fl-amministrazzjoni pubblika u tinkludi azzjonijiet relatati mat-tisħiħ tal-amministrazzjoni elettronika u tat-teħid awtomatizzat ta’ deċiżjonijiet għall-prevenzjoni tal-korruzzjoni. Barra minn hekk, l-istrateġija għandha l-għan li żżid l-effiċjenza tal-investigazzjonijiet, tivvaluta r-riskji tal-korruzzjoni u tevalwa l-qafas legali kif ukoll tistabbilixxi kontrolli interni fl-amministrazzjoni pubblika u ssaħħaħ il-miżuri tal-integrità. Il-qafas tal-integrità jagħti rwol ċentrali lill-konsulenti interni dwar l-integrità fl-awtoritajiet pubbliċi. Madankollu, il-qafas strateġiku kontra l-korruzzjoni ma jinkludix azzjonijiet f’oqsma oħra rilevanti għall-prevenzjoni tal-korruzzjoni, bħall-finanzjament tal-partiti politiċi, id-dikjarazzjoni tal-assi, jew ir-regolamentazzjoni tal-lobbying u r-“revolving doors”. Lanqas ma jindirizza r-riskji relatati mal-klijenteliżmu, mal-favoritiżmu u man-nepotiżmu fl-amministrazzjoni pubblika ta’ livell għoli jew dawk li jirriżultaw mill-interfaċċja bejn in-negozji u l-atturi politiċi. Skont l-istħarriġ dwar l-integrità tal-2019 tal-Uffiċċju tal-Awditjar tal-Istat, l-ogħla livell ta’ riskju ta’ korruzzjoni ġie kkalkolat għall-korpi governattivi (50 %), għall-korpi amministrattivi lokali (51 %) u għall-edukazzjoni għolja (50 %). Matul il-perjodu 2015-2019, l-Ungerija kellha l-ogħla numru ta’ investigazzjonijiet tal-OLAF (43) magħluqa b’rakkomandazzjoni finanzjarja fost l-Istati Membri. Il-verifika tad-dikjarazzjonijiet tal-assi u tal-interessi tista’ tittejjeb fir-rigward tal-kontrolli sistematiċi u tas-sorveljanza indipendenti. L-Ungerija għandha sistema estensiva ta’ dikjarazzjoni tal-assi. Is-sistema fis-seħħ tirrikjedi li l-membri Parlamenari, l-uffiċjali tal-gvern, u l-uffiċjali pubbliċi jiddikjaraw l-assi u l-interessi tagħhom. Id-dikjarazzjonijiet tal-assi u tal-interessi tal-membri tal-gvern, kif ukoll tal-impjegati anzjani taċ-ċivil u tal-membri parlamentari huma disponibbli fuq l-Internet . Minkejja dan, il-verifiki mhumiex sistematiċi iżda huma bbażati fuq notifiki ta’ suspetti. Il-verifika jagħmilha l-impjegatur tal-uffiċjal pubbliku, jew il-Kumitat Parlamentari għall-Immunità u għall-Verifiki tal-Kredenzjali għad-dikjarazzjonijiet tal-membri Parlamentari u tal-uffiċjali għolja tal-gvern. Suspetti ta’ żieda mhux ġustifikata fil-ġid jistgħu jwasslu għal proċedura ta’ verifika mwettqa mill-Awtorità Nazzjonali tat-Taxxa u tad-Dwana. Madankollu, l-Awtorità tat-Taxxa tista’ tibda proċeduri bħal dawn biss jekk l-awtoritajiet investigattivi jkunu fetħu wkoll inkjesti kriminali u dan jillimita l-ambitu għal verifiki indipendenti. Il-kwistjoni ta’ superviżjoni u ta’ infurzar effettivi tar-regoli ta’ kondotta, tal-kunflitti ta’ interessi u tad-dikjarazzjonijiet tal-assi għall-membri Parlamentari kienet soġġetta għal rakkomandazzjonijiet mill-GRECO, li l-implimentazzjoni tagħhom għadha pendenti. Ir-regolamentazzjoni tal-lobbying fl-Ungerija mhijiex kompluta u ma hemmx regoli fis-seħħ li jirregolaw b’mod effettiv ir-“revolving doors”. Il-leġiżlazzjoni speċifika tal-2010 dwar il-lobbying ġiet riveduta, u din tagħmilha obbligatorja li l-uffiċjali pubbliċi jiżvelaw il-kuntatti mal-lobbyists. L-uffiċjali pubbliċi huma obbligati jinformaw lis-superjur tagħhom bil-miktub jekk xi laqgħa ma’ xi lobbyists iġġorr riskji għall-integrità tal-organizzazzjoni. Is-superjur jista’ jipprojbixxi l-laqgħa jew jista’ jagħmilha kundizzjonali fuq il-preżenza ta’ terzi. Madankollu, id-Digriet applikabbli jirregola biss ċerti aspetti tal-laqgħat bejn uffiċjali tal-gvern u l-lobbyists. B’mod partikolari, ma jipprevedix għar-reġistrazzjoni mandatorja tal-lobbyists jew għall-obbligu li jiġu żvelati jew irrapportati l-kuntatti mal-lobbyists lil korp indipendenti ta’ kontroll, u lanqas ma jirrikjedi li l-impjegati taċ-ċivil jitolbu permess u jirrapportaw lura dwar tali kuntatti. Il-GRECO nnota l-ħtieġa li jittejbu l-istandards tal-integrità u li jiġi adottat kodiċi ta’ kondotta għall-membri Parlamentari u li jiġu żgurati superviżjoni effettiva u infurzar tar-regoli ta’ kondotta u tal-kunflitti tal-interess. L-Ungerija hija nieqsa minn regolamentazzjoni speċifika fir-rigward tal-prevenzjoni tar-“revolving doors”. Għalkemm kemm il-Kodiċi tax-Xogħol kif ukoll Att speċjali dwar l-uffiċjali pubbliċi fihom klawżoli ta’ kunfidenzjalità, dawn ma jispeċifikaw l-ebda perjodu ta’ preklużjoni. L-Ungerija għandha leġiżlazzjoni speċifika fis-seħħ sabiex tipproteġi lill-informaturi. L-Att dwar il-Protezzjoni tal-Informaturi jipprovdi anonimità lill-informaturi u jippermetti s-sottomissjoni ta’ lmenti b’mod elettroniku, bl-użu ta’ kanal ta’ rapportar apposta li huwa operat mill-Ombudsman (“Il-Kummissarju għad-Drittijiet Fundamentali”) (ara t-taqsima dwar il-Kwistjonijiet Istituzzjonali Oħra relatati mal-Kontrokontrolli Istituzzjonali aktar ’l isfel). Madankollu, l-Ombudsman għandu biss kompetenza limitata fir-rigward ta’ rapporti ppreżentati lill-uffiċċju tiegħu. Fil-prattika, il-kompitu ewlieni tal-Ombudsman huwa li jgħaddi r-rapporti lill-awtoritajiet kompetenti. Dawn ir-rapporti ma jiġux trażmessi awtomatikament lill-awtoritajiet tal-infurzar tal-liġi, u, minflok, l-ewwel issir investigazzjoni amministrattiva mill-konsulent dwar l-integrità tal-istituzzjoni kkonċernata. Il-konsulenti dwar l-integrità jirrapportaw direttament lill-kap tal-istituzzjoni tagħhom. Jew b'talba jew ex officio, l-Ombudsman jista’, madankollu, jeżamina jekk dawk l-awtoritajiet ikunux segwew ir-rapporti b’mod xieraq. Id-dikjarazzjonijiet ta’ interess pubbliku jiġu investigati mill-istituzzjonijiet ikkonċernati, u t-tweġiba tagħhom li jkun fiha r-riżultat tal-investigazzjoni tittella’ f’reġistru elettroniku. Il-finanzjament tal-partiti fl-Ungerija għadu sors ta’ tħassib. Il-GRECO nnota li filwaqt li r-reġistri tal-partiti politiċi huma trasparenti, is-sorsi tal-introjtu tal-partiti u t-tul tal-perjodi tal-kampanja elettorali huma niqsin miċ-ċarezza. Barra minn hekk, fir-rigward tal-partiti politiċi li jirċievu sussidji mill-istat, hemm bżonn li jinħolqu mekkaniżmi ta’ monitoraġġ. III.Il-Pluraliżmu tal-Media Il-protezzjoni tal-libertà tal-media u l-pluraliżmu fl-Ungerija huma previsti fil-Liġi Fundamentali, kif ukoll fil-leġiżlazzjoni settorjali (l-Att dwar il-Media u l-Att dwar il-Libertà tal-Istampa). L-Att dwar il-Libertà tal-Istampa jistipula li l-libertà tal-istampa tinkludi l-indipendenza mill-Istat u minn kwalunkwe organizzazzjoni u grupp ta’ interess. Id-dritt għall-aċċess għall-informazzjoni pubblika huwa rikonoxxut mil-Liġi Fundamentali u huwa espress fl-Att dwar il-Libertà tal-Informazzjoni. L-Att dwar il-Media jistabbilixxi l-Awtorità Nazzjonali dwar il-media u l-Komunikazzjoni tal-Informazzjoni (l-Awtorità dwar il-Media), li l-korp deċiżjonali tagħha huwa l-Kunsill tal-Media. Filwaqt li l-Awtorità dwar il-Media għandha riżorsi adegwati, l-indipendenza u l-effettività tal-Kunsill tal-Media qegħdin f’riskju. Il-Kunsill tal-Media huwa magħmul minn President u minn erba’ membri eletti mill-Parlament. Ir-regoli dwar in-nomina huma mfassla biex jiffavorixxu l-kunsens politiku fil-ħatra tal-membri tal-Kunsill tal-Media. Għodda għall-Monitoraġġ tal-Pluraliżmu tal-Media 2020 jindika l-fatt li fil-prattika dawn ir-rekwiżiti ma żammewx lill-partit fil-gvern milli jinnomina l-ħames membri kollha tal-Kunsill tal-Media. L-Għodda tirreġistra riskju medju (53 %) f’termini tal-indipendenza u tal-effettività tal-Kunsill tal-Media. Il-Forum tal-Kapijiet Edituri tal-Ungerija (Főszerkesztők Fóruma) huwa NGO tal-industrija stabbilita fl-2012. Huwa jgħaqqad lill-edituri tal-media elettronika, stampata u online ewlenin kollha fl-Ungerija fuq bażi volontarja. L-objettivi ewlenin tiegħu jinkludu t-tisħiħ tal-etika fl-edukazzjoni dwar il-ġurnaliżmu, it-tħejjija ta’ linji gwida, it-trawwim tal-aħjar prattiki fil-ġurnaliżmu etiku u ż-żieda tal-fiduċja fil-media u l-formulazzjoni ta’ proċeduri ta’ awtoregolamentazzjoni għall-media. Fl-2015, il-Forum stabbilixxa l-istandards etiċi u l-valuri tal-ġurnaliżmu bħall-imparzjalità, ir-reqqa, ir-regoli għall-kisba u għall-immaniġġar tal-informazzjoni. Huwa jfittex li jippromwovi ġurnaliżmu ta’ kwalità b’mod partikolari permezz ta’ premji għall-ġurnalisti. Il-pluralità tas-suq tal-media tinsab f’riskju għoli fl-Ungerija. Permezz ta’ Digriet tal-Gvern, il-fużjoni ta’ aktar minn 470 media favur il-gvern permezz tal-ħolqien tal-konglomerat tal-media “KESMA” f’Novembru 2018 kienet eżentata minn skrutinju mill-Awtorità tal-Kompetizzjoni u mill-Awtorità tal-Media billi ġiet iddikjarata bħala “fużjoni ta’ importanza nazzjonali strateġika” u, b’hekk, l-awtoritajiet ma setgħux jiskrutinizzawha. Permezz ta’ deċiżjoni datata l-25 ta’ Ġunju 2020, il-Qorti Kostituzzjonali ċaħdet rikors ippreżentat minn kwart mill-membri tal-Parlament li kkontestaw id-Digriet tal-Gvern. Il-Qorti Kostituzzjonali kkonstatat li huwa l-prerogattiv uniku u esklużiv tal-Gvern li jiddetermina l-kwistjonijiet ta’ “importanza strateġika nazzjonali”, u li xejn fil-fużjoni ma seta’ jinqara bħala theddida ċara għall-pluraliżmu tal-media fil-pajjiż. Rapport ad hoc taċ-Ċentru għall-Pluraliżmu tal-Media u għal-Libertà tal-Media kkonkluda li “t-twaqqif ta’ KESMA permezz tal-fużjoni ta’ aktar minn 470 […] media differenti se jgħarraq ir-riskju/i kumplessivi” għall-pluraliżmu tal-media fl-Ungerija f’diversi indikaturi ewlenin analizzati mill-Għodda għall-Monitoraġġ tal-Pluraliżmu tal-Media, inklużi l-kundizzjonijiet tax-xogħol tal-ġurnalisti, il-konċentrazzjoni tas-sjieda orizzontali u transmedjatika u l-allokazzjoni tar-reklamar mill-istat. B’mod speċifiku, fl-analiżi ta’ dawn l-iżviluppi mill-perspettiva tal-indipendenza tal-awtorità tal-media minn influwenza politika u/jew ekonomika u tal-kapaċità governattiva li jinjora l-Awtorità tal-Media, ir-rapport sab li “l-esklużjoni totali tal-iskrutinju mill-Awtorità tal-Media Ungeriża ta’ operazzjoni importanti bħall-KESMA […] tirrappreżenta element addizzjonali ta’ riskju” għall-pluraliżmu tal-media fl-Ungerija. Intwera tħassib serju mill-organizzazzjonijiet tal-libertà tal-media Ungeriżi u Ewropej kif ukoll mis-soċjetà ċivili wara t-tkeċċija, fit-22 ta’ Lulju 2020, tal-kap editur u r-riżenja segwenti ta’ kważi kull ġurnalist tas-sit tal-medja tal-aħbarijiet indipendenti li l-aktar li jinqara fl-Ungerija, Index.hu. It-tħassib kien ukoll qed jindika l-fatt li Index.hu jista’ jsegwi xejra ta’ akkwiżizzjoni ekonomika tas-siti tal-media tal-aħbarijiet indipendenti li fadal minn negozjanti favur il-gvern, kif ġie osservat qabel fil-każ tal-istrument tal-media tal-aħbarijiet Origo. It-trasparenza tas-sjieda tal-media mhijiex regolata fil-leġiżlazzjoni speċifika għas-settur. Fornituri ta’ servizzi tal-media lineari jridu jinnotifikaw lill-Awtorità tal-Media dwar is-sjieda diretta jew indiretta tagħhom (jew tal-kumpanija omm tagħhom) ta’ fornituri tas-servizzi tal-media. L-Att dwar il-Media fih regoli dettaljati għall-prevenzjoni tal-konċentrazzjoni tas-suq tal-media. Madankollu, l-Għodda għall-Monitoraġġ tal-Pluraliżmu tal-Media tal-2020 jikkunsidra s-sitwazzjoni fir-rigward tat-trasparenza tas-sjieda tal-media bħala waħda li tippreżenta riskju għoli (75 %).

Ir-reklamar tal-Istat jippermetti lill-Gvern jeżerċita influwenza politika indiretta fuq il-media. Skont Għodda għall-Monitoraġġ tal-Pluraliżmu tal-Media, u kif sostnew il-partijiet ikkonċernati ewlenin , l-ikbar riskju għal-libertà u għall-pluraliżmu tal-media fl-Ungerija huwa fil-qasam tal-indipendenza politika (82 %). L-Għodda għall-Monitoraġġ tal-Pluraliżmu tal-Media ssib li għalkemm l-influwenza u l-kontroll politiċi diretti mhumiex mifruxa, huwa ġeneralment magħruf li tiġi eżerċitata influwenza indiretta fuq il-media. Il-konglomerat KESMA msemmi hawn fuq jitqies bħala l-qofol ta’ dan il-proċess f’termini tal-media progovernattiva. Dan ġie aggravat min-nuqqas ta’ leġiżlazzjoni u ta’ trasparenza fid-distribuzzjoni tar-reklamar tal-istat, li wassal sabiex l-Għodda għall-Monitoraġġ tal-Pluraliżmu tal-Media tal-2020 jagħti punteġġ tal-ogħla livell ta’ riskju possibbli (97 %) lil dan l-indikatur. L-Għodda għall-Monitoraġġ tal-Pluraliżmu tal-Media tal-2020 tenfasizza li fl-2019, is-sehem ta’ reklamar tal-istat li mar fuq mezzi progovernattivi fis-suq tal-gazzetti kien ta’ 75 %, fis-suq tat-televiżjoni ta’ 95 %, fis-suq tal-aħbarijiet online ta’ 90 % u fis-suq tar-radju ta’ 90 % L-aċċess pubbliku għall-informazzjoni huwa mxekkel. Filwaqt li l-Għodda għall-Monitoraġġ tal-Pluraliżmu tal-Media tal-2020 tikklassifika dan il-qasam bħala ta’ “riskju baxx”, huwa jindika li għalkemm il-leġiżlazzjoni applikabbli hija ċara u l-qrati għandhom tendenza li jagħtu aċċess lill-ġurnalisti u lill-pubbliku ġenerali, is-sentenzi tal-qorti li jbiddlu deċiżjonijiet negattivi ta’ korpi pubbliċi spiss ma jkunux jistgħu jiġu eżegwiti fil-prattika . Fl-2016, ir-Rapporteur Speċjali tan-Nazzjonijiet Uniti dwar id-difensuri tad-drittijiet tal-bniedem irrakkomanda li l-Ungerija tirrieżamina d-dispożizzjonijiet legali relatati mal-libertà tal-informazzjoni u mal-protezzjoni tad-data sabiex tiggarantixxi aċċess liberu u mhux ikkontrollat għal informazzjoni ta’ interess pubbliku . Din il-kwistjoni tqajmet ukoll minn rakkomandazzjoni speċifika għall-pajjiż fil-kuntest tas-Semestru Ewropew 2020 . L-Att dwar il-Libertà tal-Informazzjoni jipprovdi li kwalunkwe “organu li jwettaq dmirijiet pubbliċi” jrid jipprovdi aċċess għad-data ta’ interess pubbliku taħt il-kontroll tiegħu jekk jintalab jagħmel dan soġġett għall-eċċezzjonijiet stipulati f’dak l-Att . Filwaqt li l-Att dwar il-Libertà tal-Informazzjoni kien relattivament stabbli, komplew iseħħu tibdiliet frammentati f’liġijiet settorjali oħra, li naqqru mill-qafas ġenerali tat-trasparenza u tal-aċċess għall-informazzjoni . Fl-2013, l-Ungerija emendat l-Att dwar il-Libertà tal-Informazzjoni sabiex tipprevjeni talbiet “abbużivi” għal informazzjoni. Fl-2016, il-Gvern ħareġ Digriet li jagħti s-setgħa lill-istituzzjonijiet pubbliċi jitolbu rimborż tal-ispejjeż inġarrba minħabba t-talba għal aċċess għal informazzjoni pubblika jekk it-tweġiba għat-talba tkun tinvolvi xogħol addizzjonali min-naħa tal-awtorità pubblika. Fir-rigward tal-aċċess dirett tal-ġurnalisti għal avvenimenti pubbliċi, l-Għodda għall-Monitoraġġ tal-Pluraliżmu tal-Media tal-2020 tirrapporta li t-tiċħid tal-aċċess tal-ġurnalisti għal ċerti avvenimenti pubbliċi huwa fenomenu li qed jikber. Il-mezzi indipendenti tal-mieia jiffaċċjaw tfixkil u intimidazzjoni sistemiċi. Mérték Media Monitor irrapporta li fuq il-bażi tad-dħul, il-media favur il-gvern tikkontrolla madwar 80 % tas-suq tal-media tal-aħbarijiet u tal-kopertura tal-kontenut politiku . Is-sehem żgħir mis-suq okkupat mill-media indipendenti huwa kkomplimentat minn tfixkil u intimidazzjoni sistemiċi tal-ġurnalisti u tal-mezzi tal-media indipendenti. Ir-riċerka mwettqa mill-Unjoni Ungeriża għal-Libertajiet Ċivili (TASZ fl-2019 u matul il-pandemija tal-COVID-19 fl-2020 tindika “xkiel sistematiku għax-xogħol tal-media indipendenti” billi, fost l-oħrajn, jiġu injorati d-domandi mill-istampa, jiġi limitat l-aċċess fiżiku tal-ġurnalisti u billi jiġu skreditati, stigmatizzati u intimidati s-sorsi. Ma kien hemm l-ebda rapport ta’ attakki fiżiċi fuq ġurnalisti u fuq professjonisti oħra tal-media. Fl-Ungerija, il-priġunerija hija fost is-sanzjonijiet previsti għal malafama.Fl-2019, il-Pjattaforma tal-Kunsill tal-Ewropa għall-promozzjoni tal-protezzjoni tal-ġurnaliżmu u tas-sikurezza tal-ġurnalisti ppubblikat żewġ twissijiet dwar l-Ungerija dwar restrizzjonijiet fuq l-attivitajiet tal-ġurnalisti fil-Parlament u kampanja ta’ malafama kontra żewġ ġurnalisti ta’ index.hu fil-media progovernattiva, fil-media tal-lemin estrem u permezz ta’ kartelluni, meqjusa fil-wisgħa bħala anti-Semitiċi, li dehru f’Budapest. Fl-istess sena, rivista progovernattiva li toħroġ kull ġimgħa ppubblikat lista ta’ aktar minn 200 individwu, fosthom bosta ġurnalisti, li ssejħu “merċenarji” ta’ George Soros. Fl-2020, il-Pjattaforma ppubblikat erba’ twissijiet dwar il-projbizzjoni tat-tixrid tar-rivista kummerċjali Forbes Hungary, l-istruzzjonijiet tal-Gvern lill-persunal tal-media tal-Istat Ungeriż sabiex jitlob permess qabel ma jikteb fuq għadd ta’ kwistjonijiet, kampanja ta’ theddid legali u theddid ieħor u ta’ intimidazzjoni kontra l-kartunista Gábor Pápai, wara l-pubblikazzjoni ta’ kartun allegatament blasfemiku u l-Abbozz ta’ Liġi (li daħal fis-seħħ fit-30 ta’ Marzu 2020) li introduċa r-reat ta’ tixrid ta’ “informazzjoni falza” dwar il-COVID-19 u sanzjonijiet sa ħames snin priġunerija. L-Ungerija pprovdiet tweġibiet dettaljati għal bosta minn dawn it-twissijiet. Fir-rigward tal-kriminalizzazzjoni tad-dikjarar jew tat-tixrid ta’ informazzjoni falza relatata mal-pandemija, il-Kummissjoni Ewropea ddikjarat li dan iqajjem tħassib fir-rigward taċ-ċertezza tad-dritt u jista’ jkollu effett disważiv fuq il-libertà tal-espressjoni. IV.Kwistjonijiet istituzzjonali oħra relatati mal-kontrokontrolli L-Ungerija hija repubblika parlamentari b’Parlament unikamerali (Assemblea Nazzjonali). Il-Parlament – fost l-oħrajn – jadotta u jemenda l-Liġi Fundamentali tal-Ungerija, jilleġiżla, jeleġġi lill-Prim Ministru, u jeleġġi – b’maġġoranza ta’ żewġ terzi – l-aktar uffiċjali pubbliċi importanti tal-pajjiż. Il-President tar-Repubblika jiġi elett mill-Parlament. Hemm għadd ta’ istituzzjonijiet inkarigati bil-kontribilanċ tal-poteri tal-leġiżlatura u tal-eżekuttiv, inklużi l-Qorti Kostituzzjonali, l-Uffiċċju tal-Awditjar tal-Istat u l-Ombudsman (“Il-Kummissarju għad-Drittijiet Fundamentali”). Mhux biss il-Gvern, il-President tar-Repubblika u kull kumitat parlamentari, imma kull membru tal-Parlament jista’ jippreżenta abbozz ta’ liġi. L-użu tal-konsultazzjonijiet pubbliċi u tal-valutazzjonijiet tal-impatt naqas. Il-leġiżlazzjoni Ungeriża tipprovdi għall-użu obbligatorju tal-konsultazzjoni pubblika, kif ukoll għal valutazzjonijiet tal-impatt ex ante u ex post. Fil-prattika, il-konsultazzjoni u l-valutazzjonijiet tal-impatt ikunu pjuttost formali jew simboliċi. Fil-kuntest tas-Semestru Ewropew tqajjem tħassib dwar l-involviment tas-sħab soċjali u dwar il-kwalità u l-prevedibbiltà tat-tfassil tal-politiki. Il-konsultazzjonijiet u l-valutazzjonijiet tal-impatt ġew evitati b’mod rikorrenti bl-applikazzjoni ta’ proċeduri leġiżlattivi speċjali, bħal permezz ta’ proċeduri urġenti jew permezz ta’ abbozzi ta’ membri individwali, peress li r-rekwiżiti ta’ konsultazzjoni u valutazzjoni tal-impatt japplikaw biss għal abbozzi ta’ liġijiet proposti mill-Gvern. Fil-11 ta’ Marzu 2020, il-Gvern iddikjara “stat ta’ periklu” b’reazzjoni għall-pandemija tal-COVID-19. Kemm kellu jdum ma kienx predefinit u l-Gvern kellu s-setgħa diskrezzjonali li jżommu jew li jtemmu. Fit-30 ta’ Marzu 2020, il-Parlament għadda liġi ġdida li ppermettiet li permezz ta’ digriet l-Gvern ikun jista’ jwarrab kwalunkwe liġi. Is-setgħat ta’ emerġenza mogħtija dehru estensivi, fid-dawl tal-effett ikkombinat ta’ setgħat definiti b’mod wiesa’ u tan-nuqqas ta’ terminu ċar. Ċerti miżuri ta’ emerġenza li jużaw dawn is-setgħat qajmu dubji dwar il-ħtieġa u l-proporzjonalità tagħhom u jinterferixxu mal-attivitajiet tan-negozju u mal-istabbiltà tal-ambjent regolatorju. Din il-kwistjoni ġiet indirizzata wkoll minn rakkomandazzjoni speċifika għall-pajjiż fil-kuntest tas-Semestru Ewropew 2020, fejn il-Kunsill irrakkomanda li l-Ungerija “Tiżgura li kull miżura ta’ emerġenza tkun strettament proporzjonata, limitata fiż-żmien u konformi mal-istandards Ewropej u internazzjonali u ma tinterferix mal-attivitajiet kummerċjali u mal-istabbiltà tal-ambjent regolatorju” . Mit-18 ta’ Ġunju 2020, il-Gvern temm l-“istat ta’ periklu” u ddikjara “stat ta’ emerġenza tas-saħħa pubblika” sat-18 ta’ Diċembru 2020. L-applikabbiltà ta’ wħud mill-miżuri ta’ emerġenza ġiet estiża lil hinn mill-“istat ta’ periklu”. Ċerti miżuri ta’ emerġenza ġew ikkontestati quddiem il-Qorti Kostituzzjonali. F’Lulju 2020, il-Qorti Kostituzzjonali ċaħdet mozzjoni għal stħarriġ ta’ miżura ta’ emerġenza maħruġa matul l-“istat ta’ periklu”, billi invokat l-esklużjoni tal-kompetenza tagħha fi kwistjonijiet tat-tassazzjoni u baġitarji. F’Diċembru 2019, bil-leġiżlazzjoni “omnibus” ġew introdotti regoli ġodda dwar il-proċedura tal-ilmenti kostituzzjonali. B’riżultat ta’ din ir-riforma leġiżlattiva, l-awtoritajiet amministrattivi jistgħu jikkontestaw quddiem il-Qorti Kostituzzjonali deċiżjoni ġudizzjarja li diġà tkun saret finali, jekk tkun tikser id-drittijiet tagħhom u tillimita s-setgħat tagħhom skont il-Liġi Fundamentali. Arranġament proċedurali bħal dan iqajjem mistoqsijiet fir-rigward tal-prinċipju taċ-ċertezza tad-dritt. Filwaqt li l-Kummissarju għad-Drittijiet Fundamentali ġie akkreditat bi status “A”, ir-riakkreditament tiegħu ġie ddifferit. F’Ottubru 2019, is-Sottokumitat tan-NU dwar l-Akkreditament (Sub-Committee on Accreditation, “SCA”) qies li l-informazzjoni pprovduta fir-rigward tal-passi meħuda bi tweġiba għal għadd ta’ rakkomandazzjonijiet u ta’ sorsi ta’ tħassib ma kinitx biżżejjed. L-SCA kien tal-fehma li l-proċess tal-għażla mhuwiex wisa’ u trasparenti biżżejjed u li l-informazzjoni pprovduta mill-Kummissarju ma wrietx sforzi adegwati sabiex jiġu indirizzati l-kwistjonijiet kollha relatati mad-drittijiet tal-bniedem, u lanqas ma tkellem b’mod li jippromwovi u jipproteġi d-drittijiet tal-bniedem kollha. Dan tqajjem b’mod partikolari fir-rigward tal-pożizzjoni meħuda mill-Kummissarju fuq l-“Att dwar l-Organizzazzjonijiet Iffinanzjati minn Barra l-Pajjiż” (ara aktar ’l isfel). L-SCA rrakkomanda wkoll li jingħata finanzjament adegwat. Minn Mejju 2020, liġi ġdida dwar l-istatus u r-remunerazzjoni tal-persunal tal-Kummissarju tipprovdi għal żieda medja ta’ 30 % fil-paga. Barra minn hekk, fl-2020, il-Kummissarju ħa f’idejh ir-responsabbiltajiet tal-Bord Indipendenti għall-Ilmenti dwar il-Pulizija. Tqajjem tħassib fir-rigward tal-indipendenza ta’ għadd ta’ istituzzjonijiet u tal-kapaċità tagħhom li jiffunzjonaw bħala kontrobilanċ għas-setgħat tal-Gvern. Is-soċjetà ċivili għadha taħt pressjoni, speċjalment meta tieħu pożizzjoni kritika lejn il-Gvern. F’Ġunju 2020, il-Qorti tal-Ġustizzja kkonstatat li l-leġiżlazzjoni Ungeriża dwar it-trasparenza tal-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili ffinanzjati minn barra l-pajjiż, adottata f’Ġunju 2017, hija inkompatibbli mal-moviment liberu tal-kapital kif ukoll mad-dritt għal-libertà ta’ assoċjazzjoni u mad-drittijiet għall-protezzjoni tal-ħajja privata u tad-data personali mnaqqxa fil-Karta tad-Drittijiet Fundamentali. Qed jitħejjew il-miżuri leġiżlattivi meħtieġa sabiex tiġi eżegwita s-sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja. F’Novembru 2019, il-Kummissjoni rreferiet lill-Ungerija għall-Qorti tal-Ġustizzja fir-rigward ta’ biċċa leġiżlazzjoni (imsejħa “Stop Soros” mill-Gvern) li kkriminalizzat l-organizzazzjoni ta’ assistenza offruta minn kwalunkwe persuna f’isem organizzazzjonijiet nazzjonali, internazzjonali u nongovernattivi lil persuni li jixtiequ japplikaw għall-ażil. F’Ġunju 2018, il-Kummissjoni ta’ Venezja u l-ODIHR tal-OSKE ppubblikaw Opinjoni Konġunta, u fiha kkonkludew li d-dispożizzjonijiet eżaminati jiksru d-dritt għal-libertà ta’ assoċjazzjoni u ta’ espressjoni u jenħtieġ li jitħassru. Liġi oħra, li tintroduċi taxxa speċjali ta’ 25 % fuq l-immigrazzjoni li hija applikabbli għall-appoġġ finanzjarju lil organizzazzjonijiet li jwettqu “attivitajiet li jiffaċilitaw l-immigrazzjoni”, ġiet ikkritikata mill-Kummissjoni ta’ Venezja u mill-ODIHR tal-OSKE. Barra minn hekk, ir-retorika ostili użata mill-Gvern u mill-media favur il-gvern ixxekkel il-kooperazzjoni kostruttiva mal-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili. L-ispazju ċiviku fl-Ungerija huwa kklassifikat bħala “ostakolat”. Huwa importanti li l-qafas legali applikabbli u l-ambjent politiku u pubbliku jqisu r-rakkomandazzjonijiet tal-Kunsill tal-Ewropa dwar il-protezzjoni u l-promozzjoni tal-ispazju tas-soċjetà ċivili.



Anness: Lista ta’ sorsi f’ordni alfabetiku* * Il-lista tal-kontributi riċevuti fil-kuntest tal-konsultazzjoni għar-rapport tal-2020 dwar l-Istat tad-Dritt tinsab fuq (is-sit web COM). L-Assoċjazzjoni tal-Avukatura tal-Ungerija (il-21 ta’ Jannar 2020), Dikjarazzjoni tal-Presidju. https://jogaszvilag.hu/napi/a-magyar-ugyvedi-kamara-visszautasitja-az-ugyvedeket-ert-tamadasokat/. L-Assoċjazzjoni Ungeriża tal-Imħallfin (“MABIE”) (l-10 ta’ Marzu 2020), Dikjarazzjoni. http://mabie.hu/index.php/1526-a-birok-neveben . L-Awtorità Nazzjonali għall-Protezzjoni tad-Data u għal-Libertà tal-Informazzjoni (2019), Annual Report of the National Authority for Data Protection and Freedom of Information 2018, National Authority for Data Protection and Freedom of Information, Budapest. https://naih.hu/files/NAIH-Annual-report-2018-v190830.pdf . Bertelsmann Stiftung (2019), Sustainable Governance Indicators. https://www.sgi-network.org/2019/Governance/Executive_Capacity/Evidence-based_Instruments . Budapest Institute, Corruption Research Center Budapest (2019), Transparency and Integrity: the Online Presence of Hungarian Municipalities – Analysis of Urban Municiaplities’ websites in Hungary. http://www.crcb.eu/?p=1799 . Centre for Media Pluralism and Media Freedom (2019), Assessing certain recent developments in the Hungarian media market through the prism of the Media Pluralism Monitor. https://op.europa.eu/en/publication-detail/-/publication/79196553-5c39-11ea-8b81-01aa75ed71a1 . Centre for Media Pluralism and Media Freedom (2019), Decriminalisation of Defamation. https://cmpf.eui.eu/wp-content/uploads/2019/01/decriminalisation-of-defamation_Infographic.pdf .

Centre for Media Pluralism and Media Freedom (2020), Media Pluralism Monitor 2020. https://cmpf.eui.eu/media-pluralism-monitor/mpm-2020 . CEPEJ (2018), European judicial systems - Efficiency and quality of justice, CEPEJ STUDIES No. 26, 2018 Edition (2016 data). https://rm.coe.int/rapport-avec-couv-18-09-2018-en/16808def9c . CIVICUS, Monitor tracking civic space: Hungary. https://monitor.civicus.org/country/hungary/ . Id-Direttorat Ġenerali għall-Komunikazzjoni (2019), Ewrobarometru Flash 482: l-attitudnijiet tan-negozji lejn il-korruzzjoni fl-UE. Id-Direttorat Ġenerali għall-Komunikazzjoni (2020), Ewrobarometru Speċjali 502: il-korruzzjoni. European Association of Judges (2019), Report on the fact-finding mission of the EAJ to Hungary, it-3 ta’ Mejju 2019. https://www.iaj-uim.org/iuw/wp-content/uploads/2019/05/Report-on-the-fact-finding-mission-of-a-delegation-of-the-EAJ-to-Hungary.pdf European Federation of Journalists (2020), Hungary media freedom crackdown: our letter to EU leaders. https://europeanjournalists.org/blog/2020/07/28/hungary-media-freedom-crackdown-our-letter-to-eu-leaders/ . GRECO (2015), Fourth Evaluation Round – evaluation report on Hungary on Corruption prevention in respect of members of parliament, judges and prosecutors. GRECO (2017), Third Evaluation Round - Second Addendum to the Second Compliance Report on Hungary on Incriminations (ETS 173 and 191, GPC 2) - Transparency of Party Funding. GRECO (2018), Fourth Evaluation Round – Interim compliance report on Hungary on Corruption prevention in respect of members of parliament, judges and prosecutors. GRECO (2019), “Hungary: Insufficient progress and lack of transparency hamper fight against corruption” (l-1 ta’ Marzu 2019). https://www.coe.int/en/web/portal/-/hungary-insufficient-progress-and-lack-of-transparency-hamper-fight-against-corruption . Il-Gvern Ungeriż (2020), Il-kontribut mill-Ungerija għar-Rapport tal-2020 dwar l-Istat tad-Dritt. Human Rights Watch (it-23 ta’ Marzu 2020), Hungary’s Orban Uses Pandemic to Seize Unlimited Power. https://www.hrw.org/news/2020/03/23/hungarys-orban-uses-pandemic-seize-unlimited-power . Index.hu (l-24 ta’ Lulju 2020), Editorial board of Index and more than 70 staff members resign. https://index.hu/english/2020/07/24/editorial_board_of_index_resigns . International Press Institute (IPI), Article 19, the Committee to Protect Journalists (CPJ), iċ-Ċentru Ewropew għal-Libertà tal-Istampa u tal-Media (ECPMF), the European Federation of Journalists (EFJ), Free Press Unlimited (FPU) u Reporters Without Borders (RSF) (2019): Conclusions of the joint international press freedom mission to Hungary (it-3 ta’ Diċembru 2019). https://www.ecpmf.eu/fact-finding-mission-hungary-2019/ . L-Istitut Internazzjonali għall-Istampa (2020), Hungary seeks power to jail journalists for ‘false’ COVID-19 coverage (it-23 ta’ Marzu 2020). https://ipi.media/hungary-seeks-power-to-jail-journalists-for-false-covid-19-coverage/ L-Istitut tal-Politika Eötvös Károly (il-21 ta’ Frar 2020), dikjarazzjoni. http://www.ekint.org/alkotmanyossag/2020-02-21/csend-vagy-kialtas-hallgathatnak-e-a-birak-ha-megtamadjak-a-biroi-fuggetlenseget Il-Kummissjoni Ewropea (2020), Ir-Rapport tal-2019 tal-OLAF. Il-Kummissjoni Ewropea, Ir-Rapport tal-Pajjiż tal-2019 L-Ungerija, SWD(2019) 1016 final. Il-Kummissjoni Ewropea, Ir-Rapport tal-Pajjiż tal-2020 L-Ungerija, SWD(2020) 516 final.

Il-Kummissjoni Ewropea (2020), It-Tabella ta’ Valutazzjoni tal-Ġustizzja tal-UE għall-2020. Il-Kummissarju għad-Drittijiet tal-Bniedem tal-Kunsill tal-Ewropa (2018), Commissioner calls on Hungary’s President to return to the Parliament the legislative package on administrative courts (dikjarazzjoni tal-14 ta’ Diċembru 2018). https://www.coe.int/en/web/commissioner/-/commissioner-calls-on-hungary-s-president-to-return-to-the-parliament-the-legislative-package-on-administrative-courts . Il-Kunsill tal-Ewropa: Il-Kumitat tal-Ministri (2010), Ir-Rakkomandazzjoni CM/Rec(2010)12 tal-Kumitat tal-Ministri lill-Istati Membri dwar l-imħallfin: indipendenza, effiċjenza u responsabbiltajiet. Il-Kunsill tal-Ewropa: Il-Kumitat tal-Ministri (2018), Ir-Rakkomandazzjoni CM/Rec(2018)11 tal-Kumitat tal-Ministri lill-Istati membri dwar il-ħtieġa li jissaħħu l-protezzjoni u l-promozzjoni tal-ispazju tas-soċjetà ċivili fl-Ewropa. Il-Kunsill tal-Ewropa: Kumitat tal-Ministri (2019), Deċiżjoni tat-25 ta’ Settembru 2019, CM/Del/Dec (2019) 1355/H46–11. Il-Kunsill tal-Ewropa: Il-Kumitat tal-Ministri (2020), ir-Riżoluzzjoni Interim CM/ResDH (2020)180. Il-Kunsill tal-Ewropa: Il-Kummissjoni ta’ Venezja (2012), Hungary – Opinion on Act CLI of 2011 on the Constitutional Court of Hungary, CDL-AD(2012)009. Il-Kunsill tal-Ewropa: Il-Kummissjoni ta’ Venezja (2012), Hungary – Opinion on Act CLXII of 2011 on the Legal Status and Remuneration of Judges and Act CLXI of 2011 on the Organisation and Administration of Courts of Hungary, CDL-AD(2012)001. Il-Kunsill tal-Ewropa: Il-Kummissjoni ta’ Venezja (2012), Hungary – Opinion on Act CLXIII of 2011 on the Prosecution Service and Act CLXIV of 2011 on the Status of the Prosecutor General, Prosecutors and other Prosecution Employees and the Prosecution Career of Hungary, CDL-AD(2012)008. Il-Kunsill tal-Ewropa: Il-Kummissjoni ta’ Venezja (2015), Hungary – Opinion on Media Legislation (Act CLXXXV on Media Services and on the Mass Media, Act CIV on the Freedom of the Press, and the Legislation on Taxation of Advertisement Revenues of Mass Media) of Hungary, CDL-AD(2015)015. Il-Kunsill tal-Ewropa: Il-Kummissjoni ta’ Venezja (2012), Hungary – Opinion on the Cardinal Acts on the Judiciary that were amended following the adoption of Opinion CDL-AD(2012)001 on Hungary, CDL-AD(2012)020. Il-Kunsill tal-Ewropa: Il-Kummissjoni ta’ Venezja (2019), Hungary – Opinion on the law on administrative courts and the law on the entry into force of the law on administrative courts and certain transitional rules, CDL-AD(2019)004. Il-Kunsill tal-Ewropa: Il-Kummissjoni ta’ Venezja (2017), Poland – Opinion on the Draft Act amending the Act on the National Council of the Judiciary; on the Draft Act amending the Act on the Supreme Court, proposed by the President of Poland, and on the Act on the Organisation of Ordinary Courts, CDL-AD(2017)031. Il-Kunsill tal-Ewropa: Il-Kummissjoni ta’ Venezja (2010), Report on the Independence of the Judicial System Part I: The Independence of Judges, CDL-AD(2010)004. Il-Kunsill tal-Ewropa: Il-Kummissjoni ta’ Venezja (2020), Report - Respect for democracy, human rights and the rule of law during states of emergency: reflections - taken note of by the Venice Commission on 19 June 2020 by a written procedure replacing the 123rd plenary session, CDL-AD(2020)014. Il-Kunsill tal-Ewropa: Il-Kummissjoni ta’ Venezja u l-Organizzazzjoni għas-Sigurtà u l-Kooperazzjoni fl-Uffiċċju Ewropew għall-Istituzzjonijiet Demokratiċi u d-Drittijiet tal-Bniedem (OSKE ODIHR) (2018), Hungary – Joint Opinion on Section 253 on the special immigration tax of Act XLI of 20 July 2018 amending certain tax laws and other related laws and on the immigration tax, CDL-AD(2018)035-e. Il-Kunsill tal-Ewropa: Il-Kummissjoni ta’ Venezja u l-Organizzazzjoni għas-Sigurtà u l-Kooperazzjoni fl-Uffiċċju Ewropew għall-Istituzzjonijiet Demokratiċi u d-Drittijiet tal-Bniedem (OSKE ODIHR) (2018), Hungary – Joint Opinion on the Provisions of the so-called “Stop Soros” draft Legislative Package which directly affect NGOs (in particular Draft Article 353A of the Criminal Code on Facilitating Illegal Migration), CDL-AD(2018)013. Il-Kunsill tal-Ewropa, Platform to promote the protection of journalism and safety of journalists – Hungary. https://www.coe.int/en/web/media-freedom/hungary . Il-Kunsill tal-Unjoni Ewropea (2019), Ir-Rakkomandazzjoni tal-Kunsill tad-9 ta’ Lulju 2019 dwar il-Programm Nazzjonali ta’ Riforma tal-Ungerija għall-2019 u li tagħti opinjoni tal-Kunsill dwar il-Programm ta’ Konverġenza tal-Ungerija għall-2019, ĠU C 301, 5.9.2019.

Il-Kunsill tal-Unjoni Ewropea (2020), Ir-Rakkomandazzjoni tal-Kunsill tal-20 ta’ Lulju 2020 dwar il-Programm Nazzjonali ta’ Riforma tal-Ungerija għall-2020 u li tagħti opinjoni tal-Kunsill dwar il-Programm ta’ Konverġenza tal-Ungerija għall-2020, ĠU C 282/17, 26.8.2020. Kúria (2018), A “közérdekű adatok kiadásával kapcsolatos perek” bírósági gyakorlata tárgykörére felállított joggyakorlat-elemző csoport összefoglaló véleménye, it-3 ta’ Diċembru 2018). https://kuria-birosag.hu/sites/default/files/joggyak/osszefoglalo_velemeny_adatvedelem.pdf . Mérték Media Monitor (2019): Fidesz-friendly media dominate everywhere. https://mertek.eu/en/2019/05/02/fidesz-friendly-media-dominate-everywhere/https://mertek.eu/en/2019/05/02/fidesz-friendly-media-dominate-everywhere/ In-Nazzjonijiet Uniti (2019), L-Alleanza Globali tan-NU tal-Istituzzjonijiet Nazzjonali tad-Drittijiet tal-Bniedem (GANHRI), Sottokumitat dwar l-Akkreditament (SCA), Accreditation Report – October 2019. In-Network Ewropew tal-Kunsilli għall-Ġudikatura (ENCJ) (2019): Independence and Accountability of the Judiciary – ENCJ Survey on the independence of judges, 2019. https://pgwrk-websitemedia.s3.eu-west-1.amazonaws.com/production/pwk-web-encj2017-p/Reports/Data%20ENCJ%202019%20Survey%20on%20the%20Independence%20of%20judges.pdf . In-Network Ewropew tal-Kunsilli għall-Ġudikatura (ENCJ) u l-Kunsill tal-Għaqdiet Ewropej tal-Avukati (CCBE) (2019): Independence and Accountability of the Judiciary – ENCJ/CCBE Survey among lawyers on the independence of judges, 2018-2019. https://pgwrk-websitemedia.s3.eu-west-1.amazonaws.com/production/pwk-web-encj2017-p/Reports/ENCJ%20Survey%20on%20Independence%20Accountability%20of%20the%20Judiciary%20among%20lawyers%20%202019.pdf . L-Organizzazzjoni għall-Kooperazzjoni u l-Iżvilupp Ekonomiċi (OECD) (2019), Implementing the OECD Antibribery Convention. Phase 4 Report Hungary. Il-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem, is-sentenza tal-10 ta’ Marzu 2015, Varga et vs L-Ungerija, rikorsi nri 14097/12, 45135/12, 73712/12, 34001/13, 44055/13, u 64586/13 Il-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea, il-kawża C-564/19 – IS, pendenti. Il-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea, il-kawża C-821/19, pendenti. Il-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea, is-sentenza tas-27 ta’ Frar 2018, Associação Sindical dos Juízes Portugueses, C-64/16. Il-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea, is-sentenza tas-7 ta’ Frar 2019, Carlos Escribano Vindel, C-49/18. Il-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea, is-sentenza tad-19 ta’ Novembru 2019, AK, il-kawżi magħquda C‑585/18, C‑624/18 u C‑625/18. Il-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea, is-sentenza tat-18 ta’ Ġunju 2020, Il-Kummissjoni vs L-Ungerija, C-78/18. Ir-Rapporteur Speċjali tan-Nazzjonijiet Uniti dwar id-difensuri tad-drittijiet tal-bniedem (2016), End of mission statement by Special Rapporteur on the situation of human rights defenders, Visit to Hungary 8 - 16 February 2016. https://www.ohchr.org/EN/NewsEvents/Pages/DisplayNews.aspx?NewsID=17048&LangID=E . Ir-Rapport tal-Kummissarju għad-Drittijiet tal-Bniedem tal-Kunsill tal-Ewropa (2019) Dunja Mijatović wara ż-żjara tagħha fl-Ungerija mill-4 sat-8 ta’ Frar 2019 – Strasburgu, il-21 ta’ Mejju 2019. https://rm.coe.int/report-on-the-visit-to-hungary-from-4-to-8-february-2019-by-dunja-mija/1680942f0d . Reporters Without Borders (2020), “Hungary: Urgent EU response needed to leading independent news site’s demise.” (it-28 ta’ Lulju 2020). https://rsf.org/en/news/hungary-urgent-eu-response-needed-leading-independent-news-sites-demise . Reporters Without Borders (2020), World Press Freedom Index. https://rsf.org/en/ranking . Transparency International (2019), Corruption Perceptions Index. L-Uffiċċju tal-Prosekutur Ġenerali (2019), Criminality and Criminal Justice. http://ugyeszseg.hu/pdf/statisztika/Criminality_and_CriminalJustice_2009_2018.pdf.

L-Unjoni għal-Libertajiet Ċivili tal-Ungerija (2020), Research on the obstruction of the work of journalists during the coronavirus pandemic in Hungary (il-15 ta’ April 2020). https://tasz.hu/a/files/coronavirus_press_research.pdf . Żjara virtwali fl-Ungerija fil-kuntest tar-Rapport tal-2020 dwar l-Istat tad-Dritt. Anness II: Żjara fl-Ungerija Is-servizzi tal-Kummissjoni kellhom laqgħat virtwali f’Ġunju 2020 ma’: ·Amnesty International Hungary ·Il-Kumitat għal-Leġiżlazzjoni tal-Assemblea Nazzjonali ·Ċentru tar-Riċerka dwar il-Korruzzjoni Budapest ·Editors-in-Chief’s Forum (Főszerkesztők Fóruma) ·Istitut tal-Politika Eötvös Károly Policy Institute ·Assoċjazzjoni Ungeriża tal-Avukati ·L-Unjoni tal-Libertajiet Ċivili Ungeriża ·Il-Kumitat Ungeriż ta’ Helsinki ·K-Monitor ·Mérték Media Monitor ·Il-Ministeru tal-Intern ·IL-Ministeru tal-Ġustizzja ·L-Awtorità Nazzjonali għall-Protezzjoni tad-Data u tal-Libertà tal-Informazzjoni

·Il-Kunsill Ġudizzjarju Nazzjonali ·L_Awtorità Nazzjonali tal-Media u l-Infokomunikazzjonijiet ·L-Uffiċċju Nazzjonali għall-Ġudikatura ·L-Uffiċċju tal-Kummissarji għad-Drittijiet Fundamentali ·L-Uffiċċju tal-Qorti Kostituzzjonali ·Is-servizz ta’ Prosekuzzjoni tal-Ungerija ·L-Uffiċċju tal-Awditjar tal-Istat ·Il-Qorti Suprema (Kúria) ·Transparency International Hungary * Il-Kummissjoni ltaqgħet ukoll mal-organizzazzjonijiet li ġejjin f’għadd ta’ laqgħat orizzontali: ·Amnesty International ·L-Unjoni tal-Libertajiet Ċivili għall-Ewropa ·Is-Soċjetà Ċivili Ewropa ·Il-Konferenza tal-Knejjes Ewropej ·EuroCommerce ·European Center for Not-for-Profit Law ·Iċ-Ċentru Ewropew għal-Libertà tal-Istampa u tal-Media ·European Civic Forum ·Free Press Unlimited