KOMUNIKAZZJONI MILL-KUMMISSJONI LILL-PARLAMENT EWROPEW U LILL-KUNSILL Strateġija ta' Tkabbir u Sfidi Ewlenin 2011-2012 /* KUMM/2011/0666 finali */





KOMUNIKAZZJONI MILL-KUMMISSJONI LILL-PARLAMENT EWROPEW U LILL-KUNSILL Strateġija ta' Tkabbir u Sfidi Ewlenin 2011-2012 1. Introduzzjoni Il-proċess ta' tkabbir tal-Unjoni Ewropea daħal f'fażi ġdida. Il-konklużjoni tan-negozjati ta' adeżjoni mal-Kroazja, li fetħet it-triq għas-sħubija f'nofs l-2013, tiġġustifika l-politika adottata fil-perjodu ta' wara l-kunflitti devastanti tas-snin disgħin fil-Balkani, bil-għan li ġġib il-paċi, l-istabbiltà, id-demokrazija u fl-aħħarnett sħubija fl-UE lir-reġjun kollu. Bħala evidenza tal-qawwa li għandha l-politika ta' tkabbir tal-UE li tittrasforma, hija tagħti momentum ġdid għar-riforma fil-pajjiżi kollha tat-tkabbir. Il-politika ta' tkabbir tal-UE, kif stabbilita fit-Trattat dwar l-Unjoni Ewropea[1], hija t-tweġiba għall-aspirazzjoni leġittima taċ-ċittadini tal-kontinent tagħna biex jissieħbu mal-isforzi favur Ewropa magħquda. L-integrazzjoni tal-pajjiżi tal-Ewropa Ċentrali u tal-Lvant matul dawn l-aħħar għaxar snin uriet li t-tkabbir jibbenefika lill-UE kollha kemm hi u jippermettilha tkun f'qagħda aħjar biex tindirizza l-isfidi globali. Il-politika ta' tkabbir tat prova li hi għodda qawwija għat-trasformazzjoni tas-soċjetà. Dawk il-pajjiżi diġà ingħaqdu mal-UE u dawk li jinsabu fit-triq biex jingħaqdu għaddew minn tibdiliet impressjonanti permezz ta' riformi demokratiċi u ekonomiċi mmotivati mill-adeżjoni. L-impenn, il-kundizzjonalità u l-kredibbiltà tpoġġew fil-qalba tal-proċess ta' adeżjoni u tas-suċċess tiegħu. Il-konsensus imġedded dwar it-tkabbir, maqbul mill-Kunsill Ewropew ta' Diċembru 2006, u bbażat fuq il-prinċipji tal-konsolidazzjoni tal-impenji, kundizzjonalità ġusta u rigoruża u komunikazzjoni tajba mal-pubbliku, flimkien mal-kapaċità tal-Kummissjoni li tintegra membri ġodda, għadu l-qafas tal-politika ta' tkabbir tal-UE. Permezz tal-politika ta' tkabbir, l-UE testendi ż-żona tagħha ta' paċi, stabbilità, demokrazija u prosperità; kunċetti li akkwistaw relevanza mġedda, fid-dawl ta' żviluppi reċenti: · L-avvenimenti drammatiċi fin-Nofsinhar tal-Mediterran u fl-Lvant Nofsani, kif ukoll il-fraġilità tas-sitwazzjonijiet li ġew wara, jenfasizzaw l-importanza ta' punt ta' riferiment ta' stabbiltà u demokrazija fix-Xlokk tal-Ewropa, li huwa ankrat sew fil-proċess ta' tkabbir tal-UE. · Il-kriżi finanzjarja reċenti u d-diffikultajiet attwali fiż-Żona Ewro xeħtu dawl fuq il-interdipendenza bejn l-ekonomiji nazzjonali kemm ġewwa kif ukoll barra mill-UE. Dawn l-avvenimenti jenfasizzaw l-importanza li l-istabbiltà ekonomika u finanzjarja tiġi kkonsolidata iktar filwaqt li jitkattar it-tkabbir, ukoll fil-pajjiżi tat-tkabbir. Il-proċess ta' tkabbir huwa għodda qawwija lejn dan il-għan. Mill-adozzjoni tal-aħħar pakkett ta' tkabbir, seħħew żviluppi pożittivi ulterjuri fil-Balkani tal-Punent. L-arrest u t-trasferiment għat-Tribunal Kriminali Internazzjonali għal dik li kienet il-Jugoslavja (ICTY) ta' Ratko Mladić u Goran Hadžić warrbu ostakolu importanti mir-rotta Ewropea tas-Serbja u mmarkaw pass importanti lejn ir-rikonċiljazzjoni. Ġie stabbilit djalogu bejn Belgrad u Pristina, li fost l-oħrajn jimmira biex jinkiseb progress fit-triq lejn l-UE, u dan ta l-ewwel riżultati. Jista' jiġi rrappurtat progress fir-riformi relatati mal-UE fil-maġġoranza tal-pajjiżi tat-tkabbir. Ġie konċess l-ivvjaġġar mingħajr viża għaċ-ċittadini ta' żewġ pajjiżi oħra tal-Balkani tal-Punent, l-Albanija u l-Bosnja-Ħerzegovina. Madanakollu, f'għadd ta' pajjiżi riformi importanti ddewmu, ħafna drabi minħabba żviluppi u kunflitti interni. Id-dewmien u l-ostakoli kienu partikolarment serji fil-Bosnja-Ħerzegovina u fl-Albanija. Il-governanza tajba, l-istat tad-dritt, il-kapaċità amministrattiva, il-qgħad, ir-riforma ekonomika u l-inklużjoni soċjali għadhom sfidi importanti fil-maġġoranza tal-pajjiżi. Kien hemm għadd ta' żviluppi ta' tħassib fil-qasam tal-libertà tal-espressjoni fil-midja. Id-differenzi dwar l-istatus qed ikomplu jkollhom effett negattiv kemm fuq il-Kosovo[2] kif ukoll fuq ir-reġjun. L-avvenimenti reċenti fil-Kosovo tat-Tramunata joħolqu tħassib serju. Il-kwistjoni dwar l-isem ta' dik li kienet ir-Repubblika Jugoslava tal-Maċedonja għadha mhix riżoluta. Matul din l-aħħar sena l-proċess ta' adeżjoni tal-Islanda għamel ħafna progress. Il-progress fin-negozjati huwa dovut għall-fatt li l-istrutturi fl-Islanda huma diġà integrati sew minħabba li d-demokrazija ilha stabbilita għal żmien twil, is-sħubija tagħha fiż-Żona Ekonomika Ewropea u ż-żona Schengen, u amministrazzjoni pubblika ta' kalibru għoli. Fit-Turkija l-proċess ta' adeżjoni għadu l-iktar qafas effettiv għall-promozzjoni ta' riformi relatati mal-UE, għall-iżvilupp ta' djalogu dwar kwistjonijiet ta' politika barranija u ta' sigurtà, għat-tisħiħ tal-kompetittività ekonomika u għad-diversifikazzjoni tal-forniment tas-sorsi tal-enerġija. Fin-negozjati dwar l-adeżjoni, huwa ħasra li għal iktar minn sena ma kienx possibbli li jinfetaħ kapitolu ieħor ta' negozjar. Jeħtieġ li tinbeda fazi kostruttiva ġdida fir-relazzjonijiet mat-Turkija bbażata fuq passi konkreti ta' interess komuni. L-adeżjoni imminenti tal-Kroazja turi li l-proċess ta' tkabbir huwa mmirat biex jimmassimizza l-effetti ta' trasformazzjoni fil-pajjiżi kkonċernati. It-titjib li nġieb fil-proċess permezz tal-konsensus imġedded tal-2006 dwar it-tkabbir tqiegħed fil-prattika mal-Kroazja u issa qed juri l-valur tiegħu. Negozjati li jinsabu għaddejjin u dawk futuri ma' pajjiżi oħra tat-tkabbir għandhom ikomplu jibnu fuq din l-esperjenza. B'mod partikolari, kapitoli ta' negozjar li huma diffiċli bħal dawk dawr il-ġudikatura u d-drittijiet fundamentali u dwar il-ġustizzja, l-libertà u s-sigurtà għandhom jiġu ttrattati kmieni kemm jista' jkun sabiex il-pajjiż kandidat ikollu biżżejjed żmien jibni r-rekord tajjeb meħtieġ ta' riforma. L-adeżjoni tal-Kroazja se tkun pass importanti fil-proġett storiku tal-integrazzjoni tal-Balkani tal-Punent fl-UE. L-UE b'mod konsistenti pproklamat l-inklussività tal-politika tagħha favur il-Balkani tal-Punent, l-ewwel bl-'approċċ reġjonali' ta' nofs id-disgħinijiet u b'mod iktar prominenti permezz tal-proċess ta' Stabbilizzazzjoni u Assoċjazzjoni li ġie varat fl-1999 u fis-samit ta' Thessaloniki fl-2003 li kkonferma li l-futur tal-Balkani tal-Punent jinsab fi ħdan l-UE. Mhux talli m'għandhiex toħloq firda fil-Balkani, iżda għandha sservi ta' inċentiv u katalista għall-kumplament tar-reġjun biex iħaffef ir-rotta tiegħu lejn l-UE. Fid-dawl tal-impenji tal-UE, kif ukoll tal-istorja u l-ġografija tar-reġjun, 'ix-xogħol mhux lest' se jibqa' sakemm ir-reġjun kollu tal-Balkani tal-Punent jiġi inkluż, ladarba jintlaħqu l-kundizzjonijiet. F'dan il-kuntest, il-Kummissjoni tibqa' marbuta mal-prinċipju tal-meriti proprji. Il-pass li bih kull pajjiż javvanza lejn is-sħubija jiddependi l-aktar mill-prestazzjoni tiegħu biex jissodisfa l-kriterji u l-kundizzjonijiet stabbiliti. L-esperjenza ta' suċċess tal-Kroazja tibgħat messaġġi qawwijin lill-pajjiżi l-oħra tat-tkabbir: · L-UE tagħti dak li impenjat ruħha għalih ladarba jintlaħqu l-kundizzjonijiet. · Il-kriterji u l-kundizzjonijiet għall-adeżjoni jitolbu ħafna u l-implimentazzjoni tagħhom hija ssorveljata b'attenzjoni dejjem tiżdied. Madanakollu, dan mhuwiex ostakolu, iżda jirriżulta fil-fatt li l-pajjiż kandidat jikseb livell ogħla ta' tħejjija li mal-adeżjoni jibbenefika kemm lilu kif ukoll lill-UE. · Tilwim bilaterali mal-ġirien għandu u jista' jiġi indirizzat permezz ta' djalogu u kompromess, skont il-prinċipji stabbiliti. Il-kredibbiltà kontinwata tal-proċess ta' tkabbir hija element importanti biex jitmexxew 'il quddiem ir-riformi fil-pajjiżi tat-tkabbir u jkun żgurat l-appoġġ tal-Istati Membri L-iżviluppi matul is-sena li għaddiet ikkonfermaw li riżultati tanġibbli fit-triq lejn l-UE jistgħu jintlaħqu wkoll qabel l-adeżjoni, meta jintlaħqu l-kundizzjonijiet rispettivi. Ir-rakkomandazzjonijiet tal-Kummissjoni f'din il-Komunikazzjoni biex wieħed jgħaddi għall-istadji li jmiss tal-proċess ta' adeżjoni u l-estensjoni tal-liberalizzazzjoni tal-viża għall-Albanija u l-Bosnja-Ħerzegovina huma eżempji elokwenti. Min-naħa l-oħra, fejn m'hemmx biżżejjed jew m'hemmx rieda politika u l-impenn biex jinkisbu riżultati konkreti, il-proċess ta' adeżjoni ma għamilx progress u hemm il-periklu li jieqaf. Din il-komunikazzjoni tevalwa l-istat attwali tal-aġenda ta' tkabbir tal-Unjoni Ewropea, li tikkonsisti fil-Balkani tal-Punent, it-Turkija u l-Islanda. Abbażi tal-analiżi dettaljata tal-pajjiż li takkumpanja[3], il-Komunikazzjoni teżmina x'kisbu dawn il-pajjiżi fit-tħejjija għas-sħubija, fejn jinsabu llum, tevalwa l-prospetti tagħhom għas-snin li ġejjin u f'dan ir-rigward tagħmel għadd ta' rakkomandazzjonijiet. Bħal fis-snin ta' qabel, tingħata attenzjoni partikolari lil għadd ta' sfidi ewlenin. 2. Sfidi Ewlenin 2.1. Iktar attenzjoni fuq it-tisħiħ tal-istat tad-dritt u r-riforma fl-amministrazzjoni pubblika It-tisħiħ tal-istat tad-dritt ġie identifikat bħala sfida maġġuri dejjem tkompli u bħala kundizzjoni kruċjali għal pajjiżi li qed jimxu lejn sħubija mal-UE. Din il-kwistjoni ngħatat iktar attenzjoni f'dawn l-aħħar snin f'kull stadju tal-proċess ta' adeżjoni, skont il-konsensus imġedded dwar it-tkabbir. Din l-enfasi fuq l-istat tad-dritt kienet riflessa fil-kunsiderazzjoni wiesgħa li ngħatat lil dawn il-kwistjonijiet matul in-negozjati tal-adeżjoni mal-Kroazja, b'mod partikolari fil-kuntest tal-kapitoli ta' negozjar dwar il-ġudikatura u d-drittijiet fundamentali u dwar il-ġustizzja, il-libertà u s-sigurtà. Il-piż li għandhom il-kwistjonijiet rigward l-istat tad-dritt fil-prijoritajiet ewlenin stabbiliti bħala kundizzjonijiet għall-ftuħ ta' negozjati mal-Albanija u l-Montenegro għall-adeżjoni huwa ezempju ieħor ta' prijoritizzazzjoni f'dan il-qasam qabel in-negozjati nfushom. L-esperjenza li nkisbet min-negozjati dwar l-adeżjoni mal-Kroazja se tkun ta' benefiċċju għan-negozjati li jinsabu għaddejjin u dawk futuri mal-pajjiżi l-oħra. Għal dak il-għan, il-Kummissjoni se tipproponi approċċ ġdid rigward il-kwistjonijiet relatati mal-ġudikatura u d-drittijiet fundamentali u mal-ġustizzja u l-affarijiet interni. Dawn għandhom jiġi ttrattati kmieni fil-proċess ta' adeżjoni u għaldaqstant jinfetħu l-kapitoli korrispondenti abbażi tal-pjani ta' azzjoni, minħabba li jeħtieġ li jiġu stabbiliti rekords konvinċenti. Il-Kummissjoni se tirrapporta b'mod regolari, f'kull stadju tal-proċess, dwar il-progress miksub f'dawn l-oqsma tul l-istadji ewlenin definiti fil-pjani ta' azzjoni flimkien, fejn xieraq, mal-miżuri korrettivi meħtieġa. Il-fondi tal-IPA se jiġu mmirati biex isostnu dan il-proċess. Fi ħdan il-qafas tal-proċess ta' qabel l-adeżjoni, il-Kummissjoni qed tinkoraġġixxi lill-pajjiżi biex jibnu ġudikaturi indipendenti u effiċjenti u biex jirrimedjaw in-nuqqasijiet eżistenti. F'dan ir-rgward, il-Kroazja tejbet is-sistema tagħha tal-ħatra tal-imħallfin, is-Serbja varat analiżi tal-proċedura tal-ħatra mill-ġdid tal-imħallfin u tal-prosekuturi, il-Montenegro bdiet analiżi tad-dispożizzjonijiet kostituzzjonali u legali ewlenin rigward il-ġudikatura. Il-Kosovo lesta l-proċess ta' skrutinju tal-imħallfin u l-prosekuturi. Il-ġlieda kontra l-korruzzjoni hija waħda mill-isfidi ewlenin għall-istat tad-dritt fil-maġġoranza tal-pajjiżi tat-tkabbir. Il-korruzzjoni għadha problema serja, li għandha impatt mhux biss fuq il-ħajja ta' kuljum taċ-ċittadini f'oqsma essenzjali bħas-servizzi tas-saħħa u l-edukazzjoni. Għandha wkoll impatti negattivi serji fuq l-investimenti u l-attivitajiet kummerċjali u tagħmel ħsara lill-baġits nazzjonali, speċjalment rigward l-appalti pubbliċi u l-privatizzazzjoni. F'dawn l-aħħar snin il-Kummissjoni żiedet l-attenzjoni tagħha fuq il-ġlieda kontra l-korruzzjoni fil-pajjiżi tat-tkabbir. L-esperjenza importanti li nkisbet permezz tal-ħidma mal-pajjiżi tat-tkabbir tat kontribut għall-iżvilupp tal-approċċ tal-UE nnifisha fil-ġlieda kontra l-korruzzjoni, matul l-oqsma kollha tal-politika, kemm interni kif ukoll esterni[4]. Filwaqt li l-Kummissjoni qed tistabbilixxi mekkaniżmu ta' monitoraġġ dwar il-korruzzjoni għall-Istati Membri, se tkompli tagħti prijorità għolja lill-monitoraġġ ta' politiki kontra l-korruzzjoni fil-pajjiżi tat-tkabbir, b'enfasi fuq ir-riżultati u s-sostenibbiltà, sa mill-fażijiet bikrin tat-tħejjijiet għall-adeżjoni. Il-Kummissjoni se tippromwovi wkoll il-kollaborazzjoni mill-qrib bejn donaturi internazzjonali biex tiżgura l-aħjar użu tar-riżorsi. Il-ġlieda kontra l-kriminalità organizzata għadha prijorità importanti għall-pajjiżi tat-tkabbir. Hija marbut mill-qrib mal-ġlieda kontra l-korruzzjoni u mat-twaqqif ta' ġudikaturi indipendenti. In-natura transkonfinali ta' ħafna attivitajiet kriminali tippreżenta sfida kbira lill-ġlieda kontra l-kriminalità organizzata. Il-koperazzjoni reġjonali bejn il-korpi tal-infurzar tal-liġi u dawk ġudizzjarji, inkluż il-ħolqien ta' netwerks professjonali, hija ta' importanza partikolari biex tiġi indirizzata din l-isfida. Il-Kummissjoni qed tappoġġa wkoll il-ħolqien ta' netwerk ta' prosekuturi reġjonali li huwa megħjun minn esperti ssekondati mill-Istati Membri, kif ukoll mill-aġenziji relevanti Ewropej. Il-Kummissjoni tassisti wkoll fit-twaqqif ta' sistemi kkoordinati ta' protezzjoni tax-xhieda fir-reġjun. Matul din l-aħħar sena, il-Kummissjoni intensifikat id-djalogu tagħha dwar l-istat tad-dritt mal-pajjiżi tal-Balkani tal-Punent. L-għan huwa li ssaħħaħ it-tħejjijiet fl-istadji bikrin tal-proċess ta' qabel l-adeżjoni, ibbażat fuq analiżi dettaljata tas-setturi tal-ġustizzja u tal-affarijiet interni. Għal dak il-għan, twettqu missjonijiet ta' esperti fil-maġġoranza tal-pajjiżi tat-tkabbir. Il-Kummissjoni saħħet il-koperazzjoni u l-iskambju tal-informazzjoni mal-aġenziji relevanti tal-UE, inkluż l-Europol, Il-Frontex, l-Eurojust, u ċ-Ċentru Ewropew ta' Monitoraġġ għad-Droga u d-Dipendenza fuq id-Droga, kif ukoll ma' inizjattivi reġjonali, il-Kunsill tal-Ewropa u organizzazzjonijiet internazzjonali oħra. Meta xieraq, il-parametri ta' referenza ġew applikati matul l-istadji bikrin tal-proċess. Ġie varat Djalogu Strutturat dwar il-ġustizzja mal-Bosnja-Ħerzegovina u l-Kummissjoni tipproponi djalogu simili mal-Kosovo dwar l-istat tad-dritt bil-għan li jindirizza l-isfidi f'dan il-qasam u jagħti appoġġ lir-riforma ġudizzjarja. Ir-riforma fl-amministrazzjoni pubblika, li timmira biex issaħħaħ it-trasparenza, ir-responsabbiltà u l-effettività, li huma essenzjali għall-istat tad-dritt u għad-demokrazija, tibqa' prijorità kruċjali fil-kriterji politiċi fil-maġġoranza tal-pajjiżi tat-tkabbir. Proċeduri amministrattivi adegwati, inkluż rigward ir-riżorsi umani u l-ġestjoni tal-finanzi pubbliċi, huma kruċjali għall-implimentazzjoni tal-acquis. Jeħtieġ li l-pajjiżi jżidu l-isforzi tagħhom biex tejbu l-amministrazzjonijiet pubbliċi tagħhom fuq il-bażi ta' strateġiji nazzjonali globali. Fi wħud mill-pajjiżi tat-tkabbir, hemm evidenza dejjem tiżdied li r-rwoli distinti tal-partiti fil-gvern u tal-istat mhumiex rispettati biżżejjed. Hemm ir-riskju li tali prattiki jimminaw l-istat tad-dritt u t-tħaddim tad-demokrazija. 2.2. L-iżgurar tal-libertà tal-espressjoni fil-midja Il-libertà tal-espressjoni huwa dritt fundamentali, li huwa salvagwardat mil-liġi internazzjonali u tifforma parti integrali mill-funzjonament ta' demokrazija pluralistika. Għall-proċess ta' adeżjoni, l-iżgurar ta' din il-libertà hija element qofol tal-kriterji politiċi ta' Kopenħagen għas-sħubija. Il-pajjiżi tat-tkabbir huma kkaratterizzati kollox ma' kollox minn xeni medjatiċi li huma pluralistiċi. Madanakollu, f'għadd ta' pajjiżi, dan l-aħħar wieħed seta' josserva zviluppi negattivi. Dan iqajjem tħassib serju. Il-Kummissjoni kompliet teżamina l-libertà tal-espressjoni fir-rapporti li jakkumpanjaw, li jagħtu ħarsa lejn il-qagħda f'kull pajjiż. L-isfidi għal-libertà tal-espressjoni u tal-midja jinkludu: indħil politiku, li xi drabi jidher ukoll permezz tas-sistema legali; il-pressjoni ekonomika; l-użu tal-kriminalità u tal-korruzzjoni biex issir influwenza fuq il-midja; u protezzjoni mhux suffiċjenti tal-ġurnalisti kontra l-intimidazzjoni jew anke attakki vjolenti. L-isfidi ekonomiċi jirrigwardaw in-nuqqas ta' trasparenza u l-konċentrazzjoni tas-sjieda, in-nuqqas ta' kompetizzjoni ġusta, u n-nuqqas ta' indipendenza tar-regolaturi tas-suq. F'għadd ta' pajjiżi tat-tkabbir, l-implimentazzjoni globali tal-leġiżlazzjoni dwar il-midja mhix sodisfaċenti. Għadd ta' każi ta' attakki fuq ġurnalisti, inkluż qtil, għadhom mhux solvuti, ħafna snin wara li seħħew. Fit-Turkija, il-qafas legali għadu ma jagħtix salvagwardja biżżejjed lil-libertà tal-espressjoni. In-numru għoli ta' kawżi legali u investigazzjonijiet kontra ġurnalisti u pressjoni mhux dovuta fuq il-midja jqajmu tħassib serju. Dawn il-kwistjonijiet kollha jpoġġu restrizzjonijiet serji fuq l-espressjoni tal-opinjonijiet fuq il-midja li jikkritikaw il-gvernijiet u jiskoraġġixxu l-ġurnaliżmu investigattiv. Il-midja u l-ġurnalisti ħafna drabi jiġu sfurzati biex jagħmlu l-awtoċensura. Huwa essenzjali li l-pajjiżi tat-tkabbir jiggarantixxu xeni medjatiċi li huma miftuħa u pluralistiċi, li jippermettu kultura ta' ġurnaliżmu indipendenti u li jikkritika. Ix-Xandara tas-Servizz Pubbliku jeħtieġ itejbu l-qagħda ekonomika kif ukoll l-awtonomija tagħhom sabiex iwettqu r-rwol tagħhom. Fl-istess waqt, il-prefessjoni tal-midja għandha timpenja ruħha favur l-awtoregolamentazzjoni fuq il-bażi ta' kodiċijiet komprensivi ta' etika u standards professjonali. F'Mejju 2011, il-Kummissjoni organizzat konferenza dwar il-libertà tal-espressjoni, li laqqgħet flimkien partijiet interessati mill-midja u mis-soċjetà ċivili mill-Balkani tal-Punent u mit-Turkija. Din il-konferenza kellha l-għan li tilħaq, lil hinn mill-interlokuturi uffiċjali tal-gvern, lil dawk direttament involuti u tisma' l-opinjonijiet u l-esperjenzi tagħhom. Il-konklużjonijiet tal-konferenza se jkomplu jiġu inklużi fil-ħidma tal-Kummissjoni f'dan il-qasam. Il-Kummissjoni se tagħmel monitoraġġ mill-qrib tal-iżviluppi fil-qafas tal-ftehimiet eżistenti u tad-djalogi strutturati mal-pajjiżi tat-tkabbir. Se tkompli tintegra dawn il-kwistjonijiet fin-negozjati tal-adeżjoni, l-aktar fil-kapitolu dwar il-ġudikatura u d-drittijiet fundamentali. Se tidentifika l-prijoritajiet u tinkoraġġixxi l-isforzi tal-gvernijiet biex jilħqu standards Ewropej fil-qasam tal-libertà tal-espressjoni. Għal dan il-għan, il-koperazzjoni mal-pajjiżi sħab u l-organizzazzjonijiet internazzjonali relevanti se tissaħħaħ - b'mod partikolari l-Kunsill tal-Ewropa u l-Organizzazzjoni għas-Sigurtà u l-Koorperazzjoni fl-Ewropa. Id-djalogu mal-ġurnalisti u l-assoċjazzjonijiet tagħhom se jkompli jiġi żviluppat. 2.3. It-tisħiħ tal-koperazzjoni reġjonali u tar-rikonċiljazzjoni fil-Balkani tal-Punent Il-koperazzjoni reġjonali u l-viċinat tajjeb huma elementi essenzjali tal-proċess ta' Stabilizzazzjoni u Assoċjazzjoni u, bħala tali, huma ssorveljati mill-qrib mill-Kummissjoni f'kull stadju tal-proċess ta' adeżjoni. Il-koperazzjoni reġjonali tirfed u ssaħħaħ ir-rikonċiljazzjoni f'reġjun li fil-passat reċenti ġarrab kunflitti kbar. Il-koperazzjoni reġjonali u l-kummerċ jistgħu jġibu benefiċċji ulterjuri għar-reġjun. Dawn huma wkoll parti integrali mill-proċess ta' integrazzjoni fl-UE, li ħafna drabi jirrikjedi approċċi u miżuri reġjonali. Inkiseb progress sinifikanti f'dan ir-rispett matul dawn l-aħħar għaxar snin u wieħed jista' jirrapporta li f'din l-aħħar sena kienu saru passi ulterjuri importanti. Żjarat mill-mexxejja tar-reġjun, b'mod partikolari tas-Serbja u tal-Kroazja, lejn il-pajjiżi ġirien, kif ukoll dikjarazzjonijiet rigward il-kunflitti tas-snin disgħin taw kontribut sostanzjali għar-rikonċiljazzjoni fir-reġjun. Il-proċess ta' Sarajevo dwar ir-ritorn tar-rifuġjati li jinvolvi lis-Serbja, il-Kroazja, il-Bosnja-Ħerzegovina u l-Montenegro, se jintemm b'suċċess fil-granet li ġejjin. Inizjattivi minn NGOs u s-soċjetà ċivili, bħall-Inizjattiva taż-Żgħażagħ għad-Drittijiet tal-Bniedem, Il-Kummissjoni għall-Verità u r-Rikonċiljazzjoni (RECOM), u l-Inizjattiva Igman għandhom rwol importanti fit-tisħiħ tar-rikonċiljazzjoni lil hinn mill-gvernijiet fost iċ-ċittadini tar-reġjun. Il-koperazzjoni fi ħdan setturi speċifiċi qed tiffunzjona tajjeb u qed timxi 'l quddiem, inkluż permezz tal-Komunità tal-Enerġija, l-Ispazju Komuni Ewropew għall-Avjazzjoni, u taħriġ konġunt fl-Iskola Reġjonali tal-Amministrazzjoni Pubblika (ReSPA) li issa hija operattiva għal kollox. F'Diċembru 2010, il-Kummissjoni għamlet proposta għal strateġija li tagħti spinta lill-iżvilupp fir-reġjun tad-Danubju u sussegwentement din ġiet ikkonfermata mill-Istati Membri[5]. Il-kummerċ reġjonali fi ħdan il-qafas tal-Ftehim dwar il-Kummerċ Ħieles tal-Ewropa Ċentrali (CEFTA) qed jiżdied u l-ftehim qed jiġi estiż għal oqsma bħall-politika tal-kompetizzjoni, it-tkomplija tal-abolizzjoni tal-ostakoli tariffarji, u l-liberalizzazzjoni tas-servizzi. Il-Kunsill għall-Koperazzjoni Reġjonali (KKR) beda jimplimenta l-istrateġija triennali u l-programm ta' ħidma tiegħu, li jimmiraw lejn azzjoni li hija orjentata iktar lejn ir-riżultati. Fl-istess ħin, kwistjonijiet li huma riżultat ta' kunflitti fil-passat, flimkien ma' kwistjonijiet bilaterali oħra li għadhom miftuħa għadhom l-isfidi ewlenin għall-istabbiltà fil-Balkani tal-Punent li għandhom impatt fuq il-koperazzjoni reġjonali, fuq ir-relazzjonijiet bejn il-pajjiżi, kif ukoll il-funzjonament intern u l-proċess ta' riforma. Huwa urġenti li dawn il-kwistjonijiet li għad fadal jiġu indirizzati. Ladarba jintlaħaq ftehim dwar dawn il-kwistjonijiet jitneħħa ostakolu kbir mit-triq tal-Balkani tal-Punent lejn l-UE. B'mod partikolari, it-tilwim relatat ma' kwistjonijiet ta' interetniċita jew status, l-aktar fil-Bosnja-Ħerzegovina, qed ikompli jostakola l-funzjonament normali tal-istituzzjonijiet, il-proċess ta' riforma u l-aġenda Ewropea u xi drabi jista' jkollu implikazzjonijiet reġjonali iktar wiesgħa. Il-Kummissjoni hija tal-fehma li t-triq lejn l-UE hija l-aħjar waħda biex il-pajjiżi jindirizzaw dawn il-problemi. Żviluppi reċenti, b'mod partikolari l-progress li sar fid-djalogu ffaċilitat mill-UE bejn Pristina u Belgrad, huwa kruċjali f'dan il-kuntest. L-għaxar anniversarju minn meta ġie ffirmat il-Ftehim Qafas ta' Ohrid, li ġie ċċelebrat f'Awwissu, huwa tfakkira li kwistjonijiet etniċi diffiċli jistgħu jiġu indirizzati b'suċċess permezz tad-djalogu u l-kompromess. Dan l-aħħar inkisbu riżultati pożittivi biex jingħelbu problemi rigward il-funzjonament inklussiv ta' inizjattivi reġjonali li jirriżultaw minn differenzi ta' opinjoni rigward l-istatus tal-Kosovo, iżda jeħtieġ isir iktar. Intlaħaq ftehim fil-qafas tad-djalogu bejn Belgrad u Pristina dwar l-aċċettazzjoni mis-Serbja tat-timbri doganali tal-Kosovo; dan għandu jippermetti r-restawr tal-kummerċ reġjonali fi ħdan il-qafas taċ-CEFTA. Qabel, kienu reġgħu bdew isiru l-laqgħat taċ-CEFTA u l-KKR bil-parteċipazzjoni tal-partijiet kollha u ġiet iffirmata l-Konvenzjoni Pan-Ewro-Med dwar ir-Regoli Preferenzjali tal-Oriġini. Madanakollu, id-diverġenzi dwar l-istatus tal-Kosovo komplew jostakolaw l-iffinalizzar u l-iffirmar tat-Trattat Komunitarju għat-Trasport u l-estensjoni tal-Miżuri tal-Kummerċ Awtonomi għall-Kosovo u s-sħab l-oħra tal-Balkani tal-Punent. Dawn id-differenzi għadhom jostakolaw l-iżvilupp tar-relazzjonijiet kuntrattwali bejn l-UE u l-Kosovo. Fid-djalogu bejn Belgrad u Pristina ftehim komprensiv dwar kwistjonijiet ta' koperazzjoni reġjonali għadu pendenti. Il-kummissjoni ssejjaħ lill-partijiet kollha biex ikomplu jfittxu soluzzjonijiet prattiċi u prammatiċi biex jiżguraw l-inklussività tal-koperazzjoni reġjonali, mingħajr preġudizzju għall-pożizzjonijiet differenti rigward l-istatus tal-Kosovo. Il-progress li sar matul l-aħħar sena juri li dan huwa possibbli. Il-konklużjoni tal-proċess biex issir ġustizzja rigward id-delitti li saru matul il-gwerer f'dik li kienet il-Jugoslavja hija essenzjali għar-rikonċiljazzjoni dejjiema. Koperazzjoni sħiħa mal-ICTY għadha kundizzjoni essenzjali għall-proċess ta' adeżjoni fil-Balkani tal-Punent. L-arrest u t-trasferiment lejn l-Aja tal-aħħar żewġ imputati tal-ICTY kienu passi importanti f'dik id-direzzjoni. Il-Kummissjoni ssejjaħ ukoll lill-gvernijiet ikkonċernati biex isegwu b'iktar forza l-andament xieraq tal-proċessi domestiċi ta' delitti tal-gwerra. Il-Kummissjoni tieħu b'serjetà kbira r-rapport approvat mill-Assemblea Parlamentari tal-Kunsill tal-Ewropa f'Jannar (ir-rapport Marty) rigward id-delitti, inkluż il-ħsad ta' organi umani fil-perjodu matul u wara l-kunflitt fil-Kosovo. Hija tappoġġa bis-sħiħ l-investigazzjoni mmexxija mill-EULEX, tinnota l-importanza tal-protezzjoni tax-xhieda f'dan il-kuntest u tilqa' t-twaqqif ta' Task Force tal-EULEX ibbażat fi Brussell, kif ukoll il-koperazzjoni tal-gvernijiet relevanti ma' din it-Task Force. Kollox ma' kollox, huwa importanti li l-gvernijiet u l-organizzazzjonjiet tas-soċjetà ċivili fir-reġjun jagħmlu iktar biex jispjegaw liċ-ċittadini li r-rikonċiljazzjoni hija parti integrali mill-futur Ewropew tagħhom u li l-ġustizzja rigward id-delitti tal-gwerra hija element indispensabbli minn dan il-proċess. Il-mexxejja politiċi għandhom jevitaw milli jagħmlu dikjarazzjonijiet u jieħdu miżuri li jistgħu jitfgħu dubju fuq dawn il-prinċipji importanti. Rigward il-kwistjonijiet bilaterali miftuħa, dawn jeħtieġ tinstab soluzzjoni għalihom mill-partijiet ikkonċernati mill-aktar fis matul il-proċess ta' tkabbir, b'determinazzjoni, fi spirtu tajjeb ta' viċinanza u billi jikkunsidraw l-interessi globali tal-UE. Il-Kummissjoni tħeġġiġhom jagħmlu kull sforz biex isolvu t-tilwim pendenti dwar il-fruntieri skont prinċipji u mezzi stabbiliti, inkluż li jekk xieraq jirreferu kwistjonijiet lill-Qorti Internazzjonali tal-Ġustizzja. Il-kwistjonijiet bilaterali m'għandhomx iwaqqfu l-proċess ta' adeżjoni. Il-Kummissjoni tinsab lesta biex tiffaċilita l-ħolqien tal-impetus politiku neċessarju fit-tfittxija għal soluzzjonijiet u biex tappoġġa inizjattivi relatati. Il-ftehim ta' arbitraġġ dwar il-fruntiera bejn is-Slovenja u l-Kroazja, li l-implimentazzjoni tiegħu mistennija tibda iktar tard din is-sena, iwitti t-triq biex jiġu indirizzati kwistjonijiet bilaterali. Il-Kummissjoni tinkoraġġixxi bil-qawwa lill-partijiet fid-disputa dwar l-isem ta' dik li kienet ir-Repubblika Jugoslava tal-Maċedonja biex iħaddmu l-istess spirtu kostruttiv fit-taħdidiet immexxija min-NU li jinsabu għaddejjin. 2.4. L-irkupru sostenibbli tal-ekonomija u l-impenn favur l-Ewropa 2020 Il-pajjiżi kollha tat-tkabbir issa bdew it-triq tal-irkupru, minkejja li f'ritmi differenti: It-Turkija ħarġet mill-kriżi b'ekonomija ikbar u t-tkabbir tagħha qed ikompli jkun impressjonanti, iżda hemm dejjem iktar sinjali ta' tkabbir żejjed. L-ekonomiji tal-Balkani tal-Punent ukoll qed jibdew jirkupraw, iżda għad irid jgħaddi iktar zmien qabel jilħqu l-livelli ta' qabel il-kriżi L-ekonomija tal-Islanda qed tkompli toħroġ mit-taqlib kbir ekonomiku li ġarrbet matul il-kriżi. Madanakollu, il-pajjiżi tat-tkabbir huma ffaċċati bi sfidi soċjo-ekonomiċi importanti. Fil-maġġoranza tal-pajjiżi l-qgħad għadu għoli u qed jiżdied. Il-qgħad fil-Kosovo, il-Bosnja-Ħerzegovina u dik li kienet ir-Repubblika Jugoslava tal-Maċedonja għadu l-ogħla fl-Ewropa. Ir-rata ta' parteċipazzjoni fis-suq tax-xogħol għadha baxxa, speċjalment għan-nisa u ż-żgħażagħ u l-impjieg informali li hu mifrux ħafna għadu joffri sfida. L-esportazzjoni mill-Balkani tal-Punent, li qed tagħti kontribut għall-irkupru, għadha dominata minn prodotti b'valur miżjud baxx, inklużi prodotti bażiċi, li huma esposti għall-volatilità fil-prezzijiet u kompetizzjoni iebsa mis-swieq emerġenti. Il-maġġoranza tal-pajjiżi tat-tkabbir żammew kollox ma' kollox politiki makroekonomiċi prudenti. Il-konsolidazzjoni fiskali u r-riforma tas-swieq tax-xogħol għadhom l-iktar prijoritajiet urġenti fit-terminu qasir, u jirriflettu ġeneralment sfidi simili għal dawk li bħalissa qed jiġu ffaċċati fl-UE. Jeħtieġ isiru iktar riformi strutturali biex tissaħħaħ il-kompetittività u titjieb il-klima fl-investiment, b'hekk jiġi attirat l-investiment dirett barrani, jitkattar il-ħolqien tal-impjiegi u tiġi żgurata s-sostenibbiltà tat-tkabbir. Fil-Balkani tal-Punent, it-titjib fil-kapaċità tal-amministrazzjoni pubblika, u t-tisħiħ tal-istat tad-dritt, inkluż permezz tar-riforma fil-ġudikatura u l-ġlieda kontra l-korruzzjoni rampanti jippreżentaw sfidi partikolari. Progress f'dawn l-oqsma għandu jilħaq ukoll l-ambjent tan-negozju. Is-servizzi pubbliċi għan-negozju u l-investiment fl-infrastruttura għadhom skarsi. Ir-riformi fis-suq tax-xogħol, inkluża analiżi tas-sistemi tat-trasferiment tal-benefiċċji, kwistjonijiet dwar it-tassazzjoni u reviżjoni radikali tas-sistemi edukattivi, għandhom jikkontribwixxu biex jindirizzaw dgħufija strutturali importanti fil-Balkani tal-Punent Jintlaqgħu l-għanijiet tal-istrateġija Ewropa 2020 Ewropa 2020 hija l-istrateġija ta' tkabbir tal-UE għad-deċenn attwali, li tiggwida lill-Unjoni lejn ekonomija intelliġenti, sostenibbli u inklussiva f'dinja li qed tinbidel. Il-pajjiżi tat-tkabbir huma mħeġġa jassoċjaw ruħhom mal-istrateġija Ewropa 2020 u l-inizjattivi ewlenin tagħha[6]. Din tipprovdi ankra utili għar-riforma. L-għanijiet ta' Ewropa 2020 huma riflessi, kif xieraq, fid-djalogi bejn il-Kummissjoni u l-pajjiżi tat-tkabbir dwar il-politika ekonomika u dwar l-impjiegi u l-politiki soċjali. Il-Kummissjoni ggwidat l-ipprogrammar tal-assistenza finanzjarja lejn l-għanijiet tal-Ewropa 2020, l-aktar rigward l-iżvilupp soċjo-ekonomiku. Il-koperazzjoni tal-Kummissjoni mal-istituzzjonijiet finanzjarji internazzjonali (IFIs) tikkunsidra dawn l-għanijiet. Il-kriżi li tinsab għaddejja tad-dejn fl-Ewropa enfasizzat l-importanza ta' finanzi pubbliċi sodi u l-Kummissjoni qed taqsam uħud mill-mekkaniżmi ta' analiżi mill-pari mal-pajjiżi kandidati u kandidati potenzjali. Is-sorveljanza fiskali multilaterali mill-UE hija għodda importanti għal dan il-għan. Din se tiġi progressivament adattata għall-governanza ekonomika msaħħa fl-UE fil-futur qrib. Fil-qasam tal-iżvilupp tas-settur privat, il-koordinazzjoni tal-politiki mal-Balkani tal-Punent u mat-Turkija hija ggwidata mid-dispożizzjonijiet tal-Att dwar in-Negozji ż-Żgħar tal-UE[7]. Din il-koordinazzjoni, ibbażata fuq evalwazzjonijiet regolari ma' punti ta' riferiment stabbiliti tal-UE, irriżultat f'rakkomandazzjonijiet ittestjati sew li jirriflettu l-partikolaritajiet nazzjonali tal-pajjiżi tat-tkabbir. Il-Kummissjoni tipproponi li r-riżultati tal-Att dwar in-Negozji ż-Żgħar jintuża bħala għodda ta' referenza għal attivitajiet futuri fir-reġjun relatati ma' Intrapriżi Żgħar u ta' daqs Medju (SME). Fi ħdan il-Qafas ta' Investiment fil-Balkani tal-Punent, il-Kummissjoni tħeġġeġ Istituzzjonijiet finanzjarji internazzjonali (IFIs) sħab biex isostnu forom ġodda ta' finanzjament għall-SME, b'mod partikolari l-ekwità, il-kapital ta' riskju u l-mekkaniżmi ta' garanzija. Il-Kummissjoni se tikkofinanzja pjattaforma SME għall-Balkani tal-Punent, li għandha l-għan li ttejjeb l-aċċess tal-SMEs għall-finanzjament permezz ta' garanziji u kapital ta' riskju. Fil-qasam tar-riċerka u l-innovazzjoni, il-koperazzjoni tal-pajjiżi ta' tkabbir mal-UE diġà mxiet 'il quddiem f'dik li hi eliġibbiltà għall-parteċipazzjoni f'inizjattivi tal-UE. Il-pajjiżi tat-tkabbir jipparteċipaw fis-Seba' Programm Qafas għar-Riċerka u l-Iżvilupp Teknoloġiku u fil-programm għall-Kompetittività u l-Innovazzjoni. L-indikaturi attwali, madanakollu, juru li fil-maġġoranza tal-każi dawn huma ħafna inqas mill-medja tal-UE f'termini ta' investimenti u żvilupp tal-politiki ta' riċerka u innovazzjoni. Il-mexxejja reġjonali, inkluż fil-konferenzi ministerjali li se jsiru dalwaqt, huma mħeġġa biex jagħmlu impenn li jżidu l-investiment fir-riċerka, l-innovazzjoni u l-kapital uman. Il-pajjiżi tat-tkabbir jeħtieġ ikunu iktar ippreparati biex jirreżistu l-bdil fil-klima u jallinjaw ruħhom mal-isforzi tal-UE biex tindirizza din l-isfida, inkluż permezz ta' sensibilizzazzjoni. Azzjoni progressiva dwar il-klima se ġġib benefiċċji permezz ta' żvilupp fil-karbonju baxx u tista' toħloq l-impjiegi. L-irkupru ekonomiku li għadu jibda għad irid ikun rifless f'qagħda soċjali aħjar. Il-proporzjon tal-popolazzjoni li qed tgħix taħt il-linja tal-faqar għadu għoli u fil-Balkani tal-Punent qed ikompli jiżdied. Ir-rata għolja ta' impjiegi informali qed ikollha impatt negattiv fuq il-qagħda soċjali, l-aktar rigward iż-żgħażagħ. Is-sikurezza fl-impjiegi u l-inklużjoni soċjali tal-gruppi vulnerabbli hija prijorità. Madanakollu, ftit sar investiment fis-settur soċjali u l-koperazzjoni mad-donaturi internazzjonali ffaċċat ostakoli fl-ippjanar strateġiku. Il-Kummissjoni tagħmel enfasi fuq l-impjiegi u l-politiki soċjali fid-djalogu dwar il-politiki u tħeġġeġ lill-pajjiżi biex jistabbilixxu miri ċari u realistiċi f'dawn iż-żewġ oqsma u biex jagmlu miri u prijoritajiet aħjar fl-infiq soċjali. L-għanijiet tal-Pjattaforma Ewropea kontra l-Faqar u l-Esklużjoni Soċjali għandhom jiġu adottati kif xieraq mill-pajjiżi tat-tkabbir. Għandhom jiġu adottati miżuri sostenibbli għall-inklużjoni tal-gruppi vulnerabbli kollha fis-soċjetà inġenerali. Rigward il-minoranza Rom li hi partikolarment żvantaġġata, il-Kummissjoni stiednet lill-Balkani tal-Punent u lit-Turkija biex jikkoperaw fi ħdan il-pjattaformi Rom tal-UE, li sistematikament jissorveljaw l-inklużjoni u jipproponu azzjonijiet relatati. Il-Kummissjoni għamlet sensiela ta' seminars dwar il-kwistjonijiet tar-Rom biex tħeġġeġ il-pajjiżi tar-reġjun janalizzaw u jsaħħu l-pjani ta' azzjoni nazzjonali relevanti u l-implimentazzjoni tagħhom biex jiġġieldu d-diskriminazzjoni u jtejbu l-integrazzjoni tar-Rom, partikolarment fl-oqsma tal-edukazzjoni, l-impjiegi, l-akkomodazzjoni u s-saħħa. Il-pajjiżi tal-Balkani tal-punent għandhom jagħmlu sforzi qawwija biex jiffaċilitaw ir-reġistrazzjoni ċivili ta' persuni spustati. It-titjib fl-edukazzjoni u t-taħriġ huma fatturi kruċjali tal-bidla strutturali għal tkabbir sostenibbli u inklussiv. S'issa, l-investimenti fl-edukazzjoni, il-ħiliet u l-kwalifiki kienu tipikament baxxi u r-rikonoxximent reġjonali tal-kwalifiki nazzjonali mhuwiex suffiċjenti. Is-sistemi u l-infrastruttura tal-edukazzjoni statali jeħtieġu riforma u hemm bżonn ta' programmi vokazzjonali, edukattivi u ta' taħriġ li huma komparabbli ma' livelli internezzjonali biex jindirizzaw id-diskrepanzi attwali tal-ħiliet. Il-Kummissjoni fetħet il-qafas strateġiku ta' Edukazzjoni u Taħriġ 2020 għall-parteċipazzjoni mill-pajjiżi kandidati li dik li kienet ir-Repubblika Jugoslava tal-Maċedonja u l-Montenegro għad iridu jissieħbu fih. Il-Kummissjoni pproponiet li tiżviluppa Pjattaforma tal-Balkani tal-Punent dwar l-edukazzjoni u t-taħriġ, ibbażata fuq il-metodu miftuħ ta' koordinazzjoni, biex tippermetti għall-parteċipazzjoni tal-pajjiżi kollha tat-tkabbir. Dan se jsaħħaħ id-djalogu dwar l-isfidi ewlenin tal-politiki u jiżgura implimentazzjoni u monitoraġġ. Il-pajjiżi tal-Balkani tal-Punent ġew mistiedna jipparteċipaw fl-attivitajiet ċentralizzati tal-Programm ta' Tagħlim Tul il-Ħajja tal-UE. 2.5. Jiġu estiżi n-netwerks ta' trasport u l-enerġija Koperazzjoni mtejba fit-trasport u l-enerġija mal-pajjiżi tat-tkabbir għandha benefiċċju dirett fuq iċ-ċittadini u n-negozji Ewropej. L-interkonnessjoni tat-trasport u l-enerġija huma elementi qofol fil-koperazzjoni tal-UE mal-pajjiżi ġirien kollha bil-għan li jitmexxa 'l quddiem it-tkabbir ekonomiku sostenibbli, il-kummerċ u l-iskambju kulturali, l-impjiegi, kif ukoll jitjiebu l-kundizzjonijiet tal-għajxien. Fil-każ tal-pajjiżi tat-tkabbir din il-koperazzjoni timmira wkoll li tħejjijhom biex jieħdu fuqhom u jimplimentaw l-acquis dwar it-trasport u l-enerġija. Permezz tal-pożizzjoni strateġika tagħha f'salib it-toroq bejn l-Ewropa, il-Lvant Nofsani u l-Kawkasu, it-Turkija kostantement żviluppat u saħħet ir-rabtiet tagħha mal-UE – kif urew żviluppi reċenti fis-settur tal-avjazzjoni jew ir-rwol tagħha fit-twaqqif tal-Kuridur tal-Gass tan-Nofsinhar. L-iżvilupp ulterjuri ta' dawn ir-rabtiet ikun ta' benefiċċju għaż-żewġ naħat. Il-Kuridur tal-Gass tan-Nofsinhar għandu jagħti kontribut lis-sigurtà tal-Ewropa rigward il-forniment tal-gass naturali, minħabba li dan jagħti kontribut konsiderevoli għall-espansjoni tar-rotot tal-provvista u jistimula l-kompetizzjoni fis-suq internazzjonali tal-gass. Il-Kummissjoni tagħti sostenn finanzjarju lit-Turkija għall-iżvilupp ulterjuri tan-netwerks ta' trasport tagħha, b'mod partikolari rigward il-konnessjonijiet ferrovjarji b'veloċità għolja u l-modernizzazzjoni tal-faċilitajiet tal-port. Fl-istess waqt, it-Turkija għandha tkun imħeġġa tapprofondixxi s-suq tal-gass tagħha, b'hekk iżżid il-likwidità u l-flessibbiltà kuntrattwali. Tali proċess għandu jwassal biex jiġi żviluppat 'fus ta' enerġija', li l-eżistenza tiegħu għandha twassal għal iktar sigurtà fl-enerġija. Fil-Balkani tal-Punent, ġie definit netwerk reġjonali tat-trasport fi ħdan il-qafas tal-Osservatorju tat-Trasport tax-Xlokk tal-Ewropa (SEETO) li jidentifika proġetti prijoritarji ta' interess reġjonali. Il-pajjiżi tal-Balkani tal-Punent jipparteċipaw, flimkien mal-Istati Membri tal-UE u pajjiżi Ewropej oħra, fil-Ftehim Ewropew dwar iż-Żona Komuni tal-Avjazzjoni, li ġie ffirmat fl-2006. Il-koperazzjoni fil-qasam tat-trasport hija prevista wkoll fl-Istrateġija tad-Danubju. Il-Kummissjoni ilha sa mill-2008 tinnegozja l-ħolqien ta' Kominutà tat-Trasport mal-pajjiżi tal-Balkani tal-Punent, li tistabbilixxi suq integrat għall-infrastruttura u għat-trasport fuq l-art, fuq il-passaġġi fuq l-ilma interni u dak marittimu. In-negozjati huwa kważi lesti, iżda qed jinżammu lura minn differenzi dwar id-denominazzjoni tal-Kosovo. Il-Kummissjoni tħeġġeġ lill-partijiet konċernati biex jieħdu l-passi meħtieġa li għandhom iwassluhom għal konklużjoni rapida tan-negozjati u l-iffirmar tat-Trattat. Il-Kummissjoni pproponiet analiżi tan-Netwerks trans-Ewropej tal-UE fil-qasam tat-trasport (TEN-T) bil-għan li ttejjeb il-konnessjonijiet mal-pajjiżi koperti mill-politika tat-tkabbir u tal-viċinat[8]. Fil-qasam tal-enerġija, l-UE qed issegwi wkoll l-integrazzjoni tan-netwerks, l-aktar permezz ta' appoġġ għall-Komunità tal-Enerġija li tħaddan l-UE u l-Istati Membri tagħha, il-Balkani tal-Punent kollha kif ukoll xi pajjiżi tal-viċinat[9]. Il-Komunità tal-Enerġija, ibbażata fuq regoli tal-enerġija tal-UE, tistabbilixxi suq reġjonali miftuħ, trasparenti u kompetittiv li jgħin biex jiġu attirati l-investimenti. L-acquis dwar il-Komunità tal-Enerġija diġà jkopri s-suq intern tal-enerġija, l-effiċjenza fl-enerġija u l-enerġiji rinnovabbli, kif ukoll partijiet magħżula tal-acquis ambjentali, soċjali u dak dwar il-kompetizzjoni. Dan se jiġi estiż biex ikopri l-ħażniet obbligatorji taż-żejt, flimkien mas-swieq tal-elettriku u l-gass. 3. Progress fil-pajjiżi tat-tkabbir u l-aġenda għall-2011-2012 3.1. Il-Balkani tal-Punent Il-Kroazja Il-negozjati dwar l-adeżjoni mal-Kroazja ingħalqu f'Ġunju. Dan irriżulta għaliex il-Kroazja ssodisfat il-punti ta' riferiment tal-għeluq fl-oqsma li kien għad fadal matul din l-aħħar sena, inkluż f'kapitoli diffiċli bħall-ġudikatura u d-drittijiet fundamentali u l-politika tal-kompetizzjoni. Il-Kroazja kisbet riżultati sostanzjali fil-ġlieda kontra l-korruzzjoni, introduċiet sistema ġdida oġġettiva u trasparent fil-ħatra tal-imħallfin u l-prosekuturi, u tejjbet ħafna l-implimentazzjoni tal-programmi dwar l-akkomodazzjoni soċjali għar-rifuġjati li jirritornaw. Ir-ristrutturar tat-tarzni li kienu jinsabu f'diffikultà għamel progress sostanzjali. Ir-riżultat tan-negozjati dwar l-adeżjoni se jiġi inkorporat fi trattat ta' adeżjoni li, kif previst mill-Kunsill Ewropew ta' Ġunju, għandu jiġi ffirmat sal-aħħar tas-sena. Dan għandu jippermetti li l-Kroazja tingħaqad mal-UE fl-1 ta' Lulju 2013 sakemm il-proċeduri ta' ratifika neċessarji jkunu ġew konklużi. Il-Kroazja kisbet livell għoli ta' tħejjija biex mal-adeżjoni tassumi r-responsabbiltajiet tas-sħubija. Hija tissodisfa l-kriterji politiċi ta' Kopenħagen. Hija mistennija li tissodisfa l-kriterji ekonomiċi u dawk tal-acquis sal-1 ta' Lulju 2013. Dan il-momentum irid jinżamm. Hemm bżonn li l-Kroazja tkompli tibni fuq ir-riformi li implimentat u l-kapaċitajiet li żviluppat matul in-negozjati tal-adeżjoni. Il-Kummissjoni se tissorvelja mill-qrib it-twettiq li l-Kroazja tagħmel rigward l-impenji li ħadet u t-tħejjijiet kontinwati biex mal-adeżjoni tassumi r-responsabbiltajiet tas-sħubija. Is-sorveljanza se tiffoka b'mod partikolari fuq l-impenji li ħadet il-Kroazja fl-oqsma li ġejjin: il-ġudikatura u d-drittijiet fundamentali; il-ġustizzja u s-sigurtà; kif ukoll il-politika tal-kompetizzjoni. Is-sorveljanza se tkun tikkonsisti fl-aġġornament regolari ta' tabelli ta' monitoraġġ, id-djalogu taħt il-Ftehim ta' Stabilizzazzjoni u Assoċjazzjoni, missjonijiet ta' evalwazzjoni mill-pari, il-programm ekonomiku ta' qabel l-adeżjoni u notifiki fiskali. Sal-adeżjoni tal-Kroazja il-Kummissjoni se toħroġ evalwazzjonijiet kull sitt xhur dwar l-implimentazzjoni tal-impenji li ħa l-pajjiż f'dawn il-kapitoli. Rapport ta' Monitoraġġ Komprensiv se jiġi ppreżentat lill-Parlament Ewropew u lill-Kunsill fil-ħarifa tal-2012. Jekk matul il-proċess ta' monitoraġġ jiġu identifikati kwistjonijiet ta' tħassib u dawn ma jiġux rimedjati mill-Kroazja, il-Kummissjoni, jekk meħtieġ, se tindirizza ittri bikrin ta' twissija lill-awtoritajiet Kroati u tista' tipproponi biex il-Kunsill jieħu l-miżuri xierqa diġà qabel l-adeżjoni. Barra minn hekk, bħal ma ġara fil-ħames tkabbir, it-trattat tal-adeżjoni se jkun jinkludi klawżola ekonomika ta' salvagwardja ġenerali, klawżola ta' salvagwardja dwar is-suq intern u klawżola ta' salvagwardja fil-qasam tal-ġustizzja, il-libertà u s-sigurtà. Il-Kroazja hija mistennija tkompli jkollha rwol attiv fil-koperazzjoni reġjonali fil-Balkani tal-Punent. Il-Kummissjoni tistenna b'ħerqa l-implimentazzjoni tal-ftehim ta' arbitraġġ dwar il-fruntiera bejn is-Slovenja u l-Kroazja. Hija se tappoġġa t-twaqqif u t-tħaddim tat-Tribunal ta' Arbitraġġ, kif previst f'dan il-ftehim. Il-Kummissjoni tilqa' d-Dikjarazzjoni mill-Gvern Kroat biex jappoġġa lill-pajjiżi l-oħra tar-reġjun fi triqithom lejn is-sħubija fl-UE, u tħeġġeġ lill-Kroazja biex tindirizza l-kwistjonijiet bilaterali miftuħa pendenti mal-ġirien tagħha qabel l-adeżjoni. Fl-istess waqt, il-mexxejja politiċi għandhom jevitaw dikjarazzjonijiet li jistgħu jixħtu dubju fuq l-importanza tar-rikonċiljazzjoni jew jittraskuraw is-serjetà tad-delitti tal-gwerra. Dik li kienet ir-Repubblika Jugoslava tal-Maċedonja l-elezzjonijiet parlamentari ta' Ġunju f'dik li kienet ir-Repubblika Jugoslava tal-Maċedonja kienu ġeneralment skont standards internazzjonali u l-pajjiż kompla bir-riformi relatati mal-adeżjoni. Il-koalizzjoni tal-gvern kienet stabbli. Il-pajjiż qed ikompli jissodisfa b'mod suffiċjenti l-kriterji politiċi. Sar xi progress rigward ir-riforma tal-parlament, il-ġudikatura, l-amministrazzjoni pubblika u r-rispett għall-minoranzi u l-protezzjoni tagħhom, minkejja li għad fadal sfidi kruċjali. Jeħtieġ isiru iżjed sforzi b'mod partikolari rigward il-libertà tal-espressjoni fil-midja, l-indipendenza tal-ġudikatura, ir-riforma fl-amministrazzjoni pubblika u l-ġlieda kontra l-korruzzjoni. Il-forzi politiċi jeħtieġ isaħħu l-isforzi tagħhom biex jikkoperaw. Il-pajjiż qed ikompli jissodisfa l-impenji tiegħu taħt il-Ftehim ta' Stabbilizzazzjoni u Assoċjazzjoni (FSA). Il-Kummissjoni żżomm il-proposta tagħha biex timxi għat-tieni stadju tal-assoċjazzjoni kif jipprovdi l-FSA u tħeġġeġ lill-Kunsill biex jaġixxi fuq dan mingħajr dewmien. Il-Kummissjoni tinnota li l-Kunsill ma setax isegwi fuq ir-rakkomandazzjoni tal-Kummissjoni li tmur lura sal-2009 għall-ftuħ ta' negozjati dwar l-adeżjoni ma' dik li kienet ir-Repubblika Jugoslava tal-Maċedonja. It-tmexxija tal-proċess ta' adeżjoni ta' dan il-pajjiż għall-fażi li jmiss għandha tagħmel tajjeb għall-momentum tar-riformi u għall-klima tar-relazzjonijiet inter-etniċi, u jkollha impatt pożittiv fuq ir-reġjun. Id-disputa bejn il-Greċja u dik li kienet ir-Repubblika Jugoslava tal-Maċedonja fuq l-isem ta' din tal-aħħar baqgħet mhux solvuta għal kważi għoxrin sena. Djalogu taħt l-awspiċju tan-NU ilu għaddej mis-snin disgħin u mill-2009 kien kumplimentat minn kuntatti bilaterali, inkluż f'livell tal-Prim Ministri. Madanakollu, dawn il-proċessi għad iridu jagħtu l-frott. Iż-żamma ta' relazzjonijiet tajba mal-viċinat, inkluża soluzzjoni dwar il-kwistjoni tal-isem li hija negozjata u aċċettata miż-żewġ naħat, taħt l-awspiċju tan-NU, għadha essenzjali. Il-Kummissjoni tenfasizza l-ħtieġa biex l-isforzi jirduppjaw sabiex tinstab soluzzjoni mingħajr dewmien. Hija tfakkar ukoll li azzjonijiet u dikjarazzjonijiet li jista' jkollhom impatt negattiv fuq ir-relazzjonijiet tajba tal-viċinat għandhom jiġu evitati. Soluzzjoni dwar il-kwistjoni tal-isem messha ilha li nstabet. Il-Montenegro F'Diċembru 2010, il-Kunsill Ewropew ikkonċeda l-istatus ta' pajjiż kandidat lill-Montenegro u approva s-seba' prijoritajiet ewlenin biex jinfetħu n-negozjati dwar l-adeżjoni identifikati fl-Opinjoni tal-Kummissjoni dwar l-applikazzjoni tal-Montenegro għas-sħubija fl-UE. Mill-adozzjoni tal-Opinjoni 'l hawn, il-Montenegro għamel progress tajjeb biex jissodisfa l-kriterji politiċi ta' Kopenħagen, u kiseb riżultati ġenerali sodisfaċenti, b'mod partikolari fil-prijoritajiet ewlenin identifikati. Il-qafas leġiżlattiv u istituzzjonali ġie mtejjeb bil-għan li jissaħħu x-xogħol tal-parlament, il-qafas elettorali, il-professjonaliżmu u d-depolitiċizzazzjoni tal-amministrazzjoni pubblika, l-indipendenza u r-responsabbiltà tal-ġudikatura, il-ġlieda kontra l-korruzzjoni u l-kriminalità organizzata, il-libertà tal-midja u l-kooperazzjoni mas-soċjetà ċivili. Hemm bżonn ta' sforzi kostanti, madanakollu, biex ikompli jiġi żviluppat rekord tajjeb fil-qasam tal-istat tad-dritt, b'mod partikolari rigward il-korruzzjoni f'livell għoli u każi ta' kriminalità organizzata. Ittieħdu wkoll passi pożittivi fil-politiki kontra d-diskriminazzjoni u biex titjieb il-qagħda tal-persuni spustati. Din issa jeħtieġ tiġi tradotta fi tnaqqis ta' diskriminazzjoni rigward il-gruppi vulnerabbli, inklużi persuni spustati. Il-Kummissjoni se tagħti attenzjoni partikolari lis-sorveljanza tal-progress tal-Montenegro fl-oqsma tal-istat tad-dritt u l-anti-diskriminazzjoni bil-għan li żżomm il-momentum tar-riformi f'dawn l-oqsma u se tkompli tappoġġa lill-Montenegro biex jimplimenta riformi relatati mal-UE. L-Albanija Ix-xena politika domestika tal-Albanija kienet ġeneralment iddominata mill-istaġnar politiku li kompla u iktar żviluppi ta' konfront. Konfront vjolenti bejn protestanti kontra l-gvern u l-pulizija wasslu għall-mewt ta' erba' persuni u awmentaw il-klima ta' nuqqas ta' fiduċja bejn il-forzi politiċi, kif ukoll rigward ċerti istituzzjonijiet statali. L-elezzjonijiet lokali f'Mejju, minkejja li ġew evalwati bħala kompetittivi u trasparenti, kienu deċiżament ikkaratterizzati minn nuqqasijiet li jeħtieġ jiġu indirizzati. B'mod partikolari, il-kontroversja rigward l-għadd ta' voti li ġew spustati għas-sindku ta' Tirana żiedet il-kontroversja bejn il-maġġoranza fil-gvern u l-oppożizzjoni. Li l-forzi politiċi tal-Albanija jistabbilixxu mill-ġdid u jżommu livell ta' djalogu politiku li jippermetti t-tħaddim xieraq tal-istituzzjonijiet ewlenin demokratiċi l-aktar il-parlament, u l-progress fit-triq lejn integrazzjoni mal-UE issa sar każ ta' urġenza. In-nuqqasijiet sinifikanti identifikati f'dawn l-aħħar żewġ elezzjonijiet jitolbu għal riforma elettorali komprensiva u jibbenefikaw ħafna minn parir estern indipendenti u konsensus fost il-partiti politiċi. Iż-żewġ partiti politiċi ewlenin aċċettaw l-offerta tal-UE biex kostruttivament jimpenjaw ruħhom mill-ġdid favur il-prijoritajiet ta' integrazzjoni Ewropea tal-pajjiz. Issa huwa essenzjali li l-partiti politiċi tal-Albanija jagħmlu impenn favur proċess strutturat u sostnut biex jaħdmu flimkien fuq ir-riformi Ewropej. It-triq 'il quddiem għandha tinkludi proċess ta' analiżi konġunta u l-adozzjoni tal-Pjan ta' Azzjoni li jindirizza r-rakkomandazzjonijiet tal-Opinjoni u skeda għal riformi essenzjali, inkluż fuq il-ħidma parlamentari u l-elezzjonijiet. Kollox ma' kollox, l-Albanija għamlet progress limitat biex tissodisfa l-kriterji politiċi għas-sħubija u t-tnax-il prijorità biex jinfetħu n-negozjati tal-adeżjoni, kif identifikat fl-Opinjoni tal-Kummissjoni approvata mill-Kunsill f'Diċembru 2010. Sar xi progress fil-ġlieda kontra l-kriminalità, fit-trattament ta' persuni f'detenzjoni fil-ħabsijiet, u rigward id-drittijiet tat-tfal, iżda għad irid isir progress rigward il-ġudikatura, il-politika kontra l-korruzzjoni, id-drittijiet ta' proprjetà u l-kundizzjonijiet tal-għajxien tal-komunità Rom flimkien max-xogħol meħtieġ rigward il-proċedura parlamentari u l-elezzjonijiet. L-Albanija bdiet timplimenta pjan ta' azzjoni biex tindirizza r-rakkomandazzjonijiet tal-Opinjoni tal-Kummissjoni. Madanakollu, jeħtieġ isiru iżjed sforzi biex tkun żgurata l-effettività u l-kompletezza tal-azzjonijiet previsti, inkluż permezz ta' koperazzjoni mill-qrib mal-oppożizzjoni. L-Albanija se jkollha bżonn tagħmel sforzi kostanti biex tikseb progress li jidher f'dawn il-materji kollha qabel ma l-Kummissjoni tkun tista' tirrakkomanda l-istatus ta' kandidat u l-bidu ta' negozjati għall-adeżjoni mal-UE. L-Albanija kompliet timplimenta mingħajr skossi l-Ftehim ta' Stabilizzazzjoni u Assoċjazzjoni. F'Diċembru 2010, il-pajjiż ingħata aċċess ħieles mill-viża għaż-żona Schengen għaċ-ċittadini tiegħu, bħala riżultat tal-kisbiet sodisfaċenti fid-djalogu dwar il-liberalizzazzjoni tal-viża. Il-Kummissjoni hija impenjata li tkompli tagħti appoġġ lill-Albanija biex tikseb riformi orjentati lejn l-UE u biex tissodisfa l-prijoritajiet ewlenin tal-Opinjoni. Il-Bosnja-Ħerzegovina Fil-Bosnja-Ħerzegovina, l-azzjonijiet tar-rappreżentanti politiċi qed ikomplu jirriflettu nuqqas ta' ftehim komuni fuq id-direzzjoni ġenerali u l-futur tal-pajjiż u l-istruttura istituzzjonali tiegħu. Ma nstab ebda konsensus biex jiġi żgurat u mtejjeb il-funzjonament tal-istituzzjonijiet filwaqt li jiġu salvagwardati l-interessi tal-popli kostitwenti, speċjalment fid-dawl tal-aspirazzjonijiet favur l-UE mħaddna minn ħafna fil-pajjiż. Il-proċess biex jitwaqqfu awtoritajiet eżekuttivi u leġiżlattivi wara l-elezzjonijiet ta' Ottubru 2010 għad irid jitlesta billi jiġi ffurmat Gvern fil-livell ta' Stat. Dawn id-dewmien fit-tul qed ixekkel ir-riformi tant meħtieġa fil-Bosnja-Ħerzegovina li għandhom jippermettu lill-pajjiż jagħmel iktar progress lejn l-UE. Il-proċess ta' adeżjoni mal-UE jeħtieġ istituzzjonijiet li jiffunzjonaw fil-livelli kollha u mekkaniżmu ta' koordinazzjoni effettiv għat-trattament mal-UE, biex il-pajjiż jitkellem b'vuċi waħda. Bħala riżultat ta' dan, il-pass ġenerali tar-riformi kien limitat ħafna. Inkisbu xi riżultati, l-aktar rigward kisbiet li wasslu biex f'Diċembru 2010 iċ-ċittadini tal-pajjiż ingħataw aċċess għall-UE ħieles mill-viża. F'Ġunju, il-mexxejja tal-pajjiż qablu li jidħlu fi Djalogu Strutturat dwar il-Ġustizzja mal-UE taħt il-proċess ta' Stabilizzazzjoni u Assoċjazzjoni, bil-għan li tiġi żgurata sistema ġudizzjarja indipendenti, imparzjali u responsabbli. L-osservanza tal-Konvenzjoni Ewropea dwar id-Drittijiet tal-Bniedem hija rekwiżit importanti tal-Ftehim Interim u tal-Ftehim ta' Stabilizzazzjoni u Assoċjazzjoni. F'dan ir-rigward, id-dewmien persistenti biex il-Kostituzzjoni tiġi armonizzata ma' deċiżjoni tal-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem dwar id-diskriminazzjoni etnika rigward ir-rappreżentazzjoni fl-istituzzjonijiet tal-pajjiż għadu kwistjoni ta' tħassib serju[10]. Hemm bżonn jiġi stabbilit proċess kredibbli biex jindirizza d-deċiżjoni tal-QEDB u Liġi dwar l-Għajnuna mill-Istat f'livell statali. Hemm bżonn isir progress ukoll lejn l-adozzjoni ta' liġi dwar il-konsensus f'livell ta' stat u biex tiżdied il-veloċità tar-riformi biex jiġi ffaċilitat il-proċess tal-pajjiż għall-integrazzjoni fl-UE. L-adozzjoni tal-Qafas Fiskali Globali hija prijorità għas-sostenibbiltà fiskali. Il-governanza fil-Bosnja-Ħerzegovina tkompli tinvolvi preżenza internazzjonali b'mandat eżekuttiv. Rigward id-Deċiżjoni Finali ta' Brčko, wieħed mill-għanijiet u l-kundizzjonijiet għall-għeluq tal-Uffiċċju tar-Rappreżentant Għoli[11], sar progress biex tiġi riżolta l-kwistjoni tal-elettriku. Hemm bżonn ta' iktar sforzi biex jiġu ssodisfati l-għanijiet pendenti, biex tiġi ffaċilitata t-tranżizzjoni minn pajjiż b'sistema internazzjonali ta' governanza u segurtà lejn pajjiż b'istituzzjonijiet domestiċi li għandhom kontroll sħiħ tal-proċess politiku u leġiżlattiv – skont il-ħtiġiet ta' pajjiż li qed jaspirqa li jsir membru tal-UE. Tiġbor flimkien dawn il-kwistjonijiet kollha hemm il-ħtieġa ta' ambjent politiku stabbli. It-twaqqif ta' Djalogu Strutturat fuq il-Ġustizzja, kif ukoll l-esperjenza mir-riformi li saru taħt il-proċess ta' liberalizzazzjoni tal-viża juru t-triq 'il quddiem: bl-adozzjoni ta' approċċ Ewropew ta' djalogu u kompromess u billi jiffoka fuq l-aġenda tal-UE, il-pajjiż se jkun jista' gradwalment jimxi mill-paraliżi u l-konfront għall-koperazzjoni, u minn superviżjoni internazzjonali għall-futur tiegħu fl-UE. L-UE irrinfurzat ir-rwol tagħha fil-Bosnja-Ħerzegovina, billi ngħata l-ħatra l-ewwel rappreżentant uniku tal-UE fil-Bosnja-Ħerzegovina. L-UE se tkompli ssaħħaħ l-appoġġ tagħha għall-istituzzjonijiet tal-pajjiż fl-implimentazzjoni tal-għanjiet tal-aġenda tal-UE, skont il-konklużjonijiet tal-Kunsill ta' Marzu 2011. Is-Serbja B'mod parallel ma' din il-Komunikazzjoni, il-Kummissjoni adottat Opinjoni dwar l-applikazzjoni tas-Serbja għal sħubija fl-UE. Il-konklużjonijiet u r-rakkkomandazzjoni tal-Opinjoni huma stipulati fl-anness ma' din il-Komunikazzjoni. Il-Kosovo F'perjodu ta' elezzjonijiet parlamentari bikrin u elezzjonijiet fit-tul mill-parlament għal President ġdid, ftit sar progress rigward l-aġenda għar-riforma. L-elezzjonijiet infushom kienu kkaratterizzati minn nuqqasijiet serji, li hemm bżonn jiġu indirizzati. Il-qorti kostituzzjonali kellha rwol pożittiv minħabba l-mod kif wettqet ir-responsabbiltajiet tagħha. Il-gvern il-ġdid wera impenn favur il-perspettiva Ewropea tal-Kosovo, inkluż permezz ta' sforzi kostanti f'oqsma bħall-viża, Il-kummerċ u t-twaqqif tal-Kunsill Nazzjonali għall-Integrazzjoni fl-UE. Dan l-aħħar il-parlament il-ġdid beda jgħaddi l-leġiżlazzjoni relevanti biex ivara riformi kruċjali. Hemm bżonn isir iżjed biex jiġu indirizzati l-kriminalità organizzata u l-korruzzjoni. L-amministrazzjoni pubblika hija dgħajfa u l-implimentazzjoni tar-riforma ġudizzjarja għadha ta' sfida. Wara r-Riżoluzzjoni tal-Assemblea Ġenerali tan-NU f'Settembru 2010, ġie varat djalogu ffaċilitat mill-UE bejn Pristina u Belgrad. Id-djalogu għandu l-għan li jippromwovi l-koperazzjoni, jikseb progress fit-triq lejn l-UE, u jtejjeb l-għajxien tal-poplu. Dan tmexxa fi spirtu ġeneralment kostruttiv sa Settembru u wassal għal ftehim dwar diversi kwistjonijiet: il-moviment liberu tal-merkanzija u l-persuni, ir-reġistru ċivili u l-katast. Dawn l-isforzi kostruttuvi jeħtieġ ikomplu u jwasslu għal passi ulterjuri għan-normalizzazzjoni tar-relazzjonijiet ta' bejniethom. Il-ftehimiet milħuqa hemm bżonn jiġu implimentati b'rieda tajba. L-integrazzjoni tas-Serbi Kosovari min-nofsinhar tax-xmara Ibër/Ibar tjiebet. Is-Serbi Kosovari ħadu sehem fiċ-ċensiment tal-Kosovo u l-parteċipazzjoni tagħhom fl-elezzjonijiet ġenerali ta' dan l-aħħar żdiedet. Min-naħa l-oħra, fit-Tramuntana tal-Kosovo għad hemm tensjonijiet u inċidenti inter-etniċi. Strutturi Serbi separati, li għandhom appoġġ minn Belgrad, opponew iċ-ċensiment u inkoraġġew il-bojkott tal-elezzjonijiet organizzati mill-awtoritajiet Kosovari. Il-Kummissjoni tħeġġeġ lil dawk kollha kkonċernati fil-Kosovo biex itaffu t-tensjoni u biex jikkoperaw b'mod sħiħ mal-EULEX. L-unika bażi possibbli biex il-Kosovo jimxi 'l quddiem huwa d-djalogu, u r-rifjut ta' azzjonijiet unilaterali u tal-vjolenza. Il-Kummissjoni qed issejjaħ lill-atturi kollha biex jirrifjutaw il-vjolenza u jieqfu milli jieħdu miżuri li jheddu l-istabbiltà. Il-Kosovo jikkondividi l-perspettiva Ewropea tal-Balkani tal-Punent. F'Marzu, il-Kummissjoni ħarġet il-proposta tagħha għal ftehim qafas li jippermetti lill-Kosovo jipparteċipa fil-programmi tal-UE, wieħed mill-inizjattivi ewlenin imħabbra fil-Komunikazzjoni 2009 dwar il-Kosovo[12]. Il-Kummissjoni se tkompli tappoġġa l-isforzi tal-Kosovo biex jikseb iż-żewġ għanijiet l-oħra – il-liberalizzazzjoni eventwali tal-viża u ftehim kummerċjali mal-UE, kif ukoll sforzi oħra għar-riforma li jsaħħu l-perspettiva Ewropea tiegħu. Il-Kummissjoni se tanalizza l-Komunikazzjoni tal-2009 biex tiżgura li l-Kosovo jkun jista' jkompli jibbenefika mill-proċess ta' adeżjoni mal-UE. Il-Kummissjoni tipproponi li tvara djalogu strutturat mal-Kosovo dwar l-istat tad-dritt. Il-Kummissjoni tenfasizza wkoll l-importanza li l-Kosovo jvara aġenda komprensiva għat-Tramuntana. 3.2. It-Turkija Bl-ekonomija dinamika tagħha, rwol reġjonali importanti u l-kontribut tagħha għall-politika barranija u s-sigurtà tal-enerġija tal-UE, it-Turkija hija pajjiż kruċjali għas-sigurtà u l-prosperità tal-Unjoni Ewropea. Sa ċertu punt hija diġà tinsab integrata fl-UE f'termini ta' kummerċ u investiment barrani permezz tal-Unjoni Doganali. Il-pajjiż sar pjattaforma industrijali importanti għal għadd ta' kumpaniji Ewropej ewlenin, u għaldaqstant huwa komponent prezzjuż għall-kompetittività tal-Ewropa. It-tkabbir għoli tal-PDG tat-Turkija, li fl-2010 laħaq kważi d-9% u huwa mistenni li jilħaq is-6.1% din is-sena, kif ukoll is-sħubija tiegħu fil-G-20, ikomplu jkabbru s-sinifikat ekonomiku tal-pajjiż. Il-kontribut tat-Turkija fl-Unjoni Ewropea f'għadd ta' oqsma kruċjali jista' jkun effettiv għal kollox biss permezz ta' proċess attiv u kredibbli. Dan il-proċess jeħtieġ jirrispetta l-impenji tal-UE u l-kundizzjonalità stbbilita. Jibqa' essenzjali li t-Turkija tkompli bir-riformi tagħha rigward il-kriterji politiċi tal-adeżjoni. Il-ħolqien ta' Ministeru speċifiku għall-affarijiet tal-UE huwa sinjal inkoraġġanti f'dan ir-rigward. Filwaqt li sar progress sostanzjali matul l-aħħar għaxar snin, jeħtieġ isiru iktar sforzi sisnifikanti biex fil-prattika jiġu ggarantiti d-drittijiet fundamentali, l-aktar il-libertà tal-espressjoni, id-drittijiet tan-nisa u l-liberta tat-twemmin. L-adozzjoni reċenti mit-Turkija tal-leġiżlazzjoni dwar il-Fondazzjonijiet Reliġjużi li tiffaċilita l-irkupru ta' proprjetà kkonfiskata ta' fondazzjonijiet reliġjużi, hija pass sinifikanti 'l quddiem. Il-Kummissjoni hija lest li tkompli tassisti lit-Turkija biex tmexxi 'l quddiem ir-riformi meħtieġa, inkluż proċess inklussiv ta' riforma kostituzzjoniali. It-Turkija qed tkompli żżid l-attività diplomatika tagħha wara l-iżviluppi madwar l-Afrika ta' Fuq u fil-Lvant Norsani. Hija għadha wkoll sieħeb kostruttiv fil-Balkani tal-Punent. Bħala stat stabbli b'istituzzjonijiet demokratiċi, ekonomija li qed tikber b'rata mgħaġġla u pajjiżi kandidat li qed jinnegozja l-adeżjoni tiegħu fl-UE, it-Turkija jista' jkollha rwol importanti billi tipproġetta stabbiltà u tappoġġa riformi fil-viċinat tagħha, li huwa wkoll il-viċinat tal-Unjoni Ewropea. L-UE qed tkompli tiżviluppa d-djalogu politiku tagħha mat-Turkija rigward kwistjonijiet ta' politika barranija li huma ta' interess reċiproku. Fil-kuntest attwali, huwa importanti li tali djalogu jkompli jiżviluppa b'mod komplimentari għall-proċess ta' adeżjoni u bil-għan ta' iktar koordinazzjoni. Fid-dawl tal-progress li nkiseb bejn il-mexxejja taż-żewġ komunitajiet taħt il-bon offiċji tas-Segretarju Ġenerali tan-NU biex tinstab soluzzjoni komprensiva għall-problema ta' Ċipru, it-Turkija hija mħeġġa biex iżżid f'termini konkreti l-impenn u l-kontribut tagħha f'dawn it-taħdidiet. Soluzzjoni komprensiva hija fl-interess tan-naħat kollha minħabba li din issaħħaħ l-istabbiltà fix-Xlokk tal-Mediterran, toffri opportunitajiet ekonomiċi ġodda u tagħti spinta qawwija lin-negozjati ta' adezjoni fl-UE, li waslu f'fażi kritika. Il-Kummissjoni tinsab imħassba dwar it-tensjonijiet reċenti fir-relazzjonijiet bejn it-Turkija u Ċipru. Hija tfakkar li l-Kunsill kien ħeġġeġ li jiġi evitat kwalunkwe tip ta' theddid, sors ta' kunflitt jew azzjoni li tista' tagħmel ħsara lir-relazzjonijiet tajba ta' viċinat u s-soluzzjoni paċifika tat-tilwim. L-UE enfasizzat ukoll id-drittijiet sovrani kollha tal-Istati Membri tal-UE li jinkludu l-parteċipazzjoni fi ftehimiet bilaterali, skont l-acquis tal-UE u l-liġi internazzjonali, inkluża l-Konvenzjoni tan-NU fuq il-Liġi tal-Baħar. B'konformità ma' pożizzjonijiet ripetuti li ħadu l-Kunsill u l-Kummissjoni fis-snin preċedenti, il-Kummissjoni ttenni li huwa urġenti li t-Turkija tissodisfa l-obbligu tagħha li timplimenta għal kollox il-Protokoll Addizzjonali u tagħmel progress biex tinnormalizza r-relazzjonijiet bilaterali mar-Repubblika ta' Ċipru. Hija tħeġġeġ ukoll li jiġi evitat kwalunkwe tip ta' theddid, sors ta' kunflitt jew azzjoni li tista' tagħmel ħsara lir-relazzjonijiet tajba ta' viċinat u s-soluzzjoni paċifika tat-tilwim. L-UE se tkompli ssegwi u tanalizza l-progress milħuq fuq dawn il-kwistjonijiet kollha skont id-deċiżjonijiet relevanti tal-Kunsill. Jeħtieġ li t-Turkija żżid l-isforzi tagħha biex issolvi kwistjonijiet bilaterali miftuħa, inkluż it-tilwim dwar il-fruntiera, mal-pajjiżi viċini tagħha. Għadd sostanzjali ta' lmenti formali rigward vjolazzjonijiet tal-ibħra territorjali u l-ispazju tal-ajru tagħha saru mill-Greċja, inkluż rigward titjiriet fuq il-gżejjer Griegi. Il-Kummissjoni se taħdem biex tvara ċirku virtwuż ġdid fil-proċess ta' adeżjoni tat-Turkija. Għandha tiġi żviluppata aġenda pożittiva bbażata fuq approċċ prammatiku u li jinkorpora passi konkreti f'oqsma ta' interess komuni, u għarfien konġunt tar-restrizzjonijiet u li wieħed ifittex li jsir progress fl-allinjament tat-Turkija mal-UE, li tippermetti relazzjoni iktar kostruttiva u pożittiva. Din l-aġenda għandha tkopri firxa wiesgħa ta' oqsma, inkluż djalogu u koperazzjoni fuq riformi politiċi intensifikati, il-viża, il-mobbiltà u l-migrazzjoni, l-enerġija, il-ġlieda kontra t-terroriżmu, il-parteċipazzjoni ulterjuri tat-Turkija fil-programmi tal-Komunità bħall-"Ewropa għaċ-ċittadini", il-ġemellaġġ tal-ibliet, kif ukoll il-kummerċ u l-Unjoni Doganali li għandha l-għan li telimina ostakoli kummerċjali, tfittex koordinazzjoni iktar mill-qrib fin-negozjati dwar ftehimiet ta' kummerċ ħieles u tesplora toroq ġodda biex tagħmel użu sħiħ mill-potenzjal ekonomiku konġunt tal-UE u t-Turkija. Flimkien man-negozjati tal-adeżjoni, il-Kummissjoni bi ħsiebha ssaħħaħ il-koperazzjoni tagħha mat-Turkija, b'appoġġ tal-isforzi tal-pajjiż li jsegwi r-riformi u l-allinjament mal-acquis, inkluż fuq il-kapitoli fejn in-negozjati dwar l-adeżjoni ma jistgħux jinfetħu għalissa. Il-Kummissjoni se tkompli tinforma lill-Kunsill hekk kif tikkunsidra li t-Turkija tkun issodisfat punti ta' riferiment relevanti[13]. 3.3. L-Islanda L-Islanda qed tkompli tirkupra mill-kollass finanzjarju u ekonomiku tal-2008/2009. Il-qagħda politika baqgħet stabbli, minkejja li l-gvern ta' koalizzjoni għadda minn diversi provi u ra l-maġġoranza Parlamentari tiegħi tonqos. Il-proċess ta' adeżjoni tal-Islanda kompla u l-iskrinjar tal-leġiżlazzjoni tal-Islanda qed jiġi konkluż. Il-livell għoli ta' integrazzjoni tal-pajjiż mal-UE matul firxa wiesgħa ta' oqsma ta' politika huwa ta' vantaġġ konsiderevoli f'dan il-proċess. Il-Kummissjoni tikkunsidra l-ispeċifiċitajiet u l-aspettattivi tal-Islanda, fi ħdan l-approċċ eżistenti għan-negozjati dwar l-adeżjoni u tissalvagwardja għal kollox il-prinċipji u l-acquis tal-Unjoni. Ħidma kontinwata miftuħa u kostruttiva se tipproduċi soluzzjonijiet, li jirrifletti l-livell għoli ta' koperazzjoni bejn l-UE u l-awtoritajiet Islandiżi. Fuq din il-bażi, ġew varati n-negozjati tal-adeżjoni fuq kapitoli speċifiċi ta' negozjar. Infetħu erba' kapitoli li tnejn minnhom ingħalqu b'mod provviżorju. B'livell ġenerali tajjeb ta' allinjament b'mod partikolari fil-kapitoli koperti mill-ftehimiet dwar iż-Żona Ekonomika Ewropea (ŻEE) u Schengen, in-negozjati għandhom jimxu 'l quddiem sew. L-Islanda se jkollha bżonn tindirizza l-obbligi eżistenti, bħal dawk identifikati mill-Awtorità ta' sorveljanza tal-EFTA taħt il-Fethim taż-ŻEE. Inbdew attivitajiet ta' komunikazzjoni li jippromwovu dibattitu infurmat rigward il-proċess ta' adeżjoni tal-Islanda. L-adeżjoni fl-UE għadha kwistjoni ta' kontroversja fl-Islanda. Il-Kummissjoni se tkompli tipprovdi appoġġ fil-qasam tal-informazzjoni u l-kuntatti persuna-ma'-persuna. 4. Apoġġ għall-proċess ta' tkabbir 4.1. Assistenza finanzjarja Il-Kummissjoni tipprovdi sostenn finanzjarju u tekniku lill-pajjiżi tat-tkabbir fit-tħejjija tagħhom għall-adeżjoni. L-assistenza essenzjalment tingħata taħt l-Istrument għall-Assistenza ta' Qabel l-Adeżjoni (IPA) li taħtu l-allokazzjoni totali matul il-perjodu 2007-2013 hija ta' € 11.6 biljun[14]. Mill-2010 'l hawn il-Kummissjoni qegħda gradwalment tmexxi l-assistenza finanzjarja minn sostenn għal proġetti individwali għal approċċ iktar globali u mifrux fuq settur, iffukat iktar fuq oqsma qofol tal-aġenda ta' riforma tal-pajjiżi benefiċjarji. Il-gvernijiet fil-pajjiżi tat-tkabbir huma mħeġġa jadottaw politiki komprensivi u sostenibbli f'setturi prijoritarji bħall-ġustizzja u l-affarijiet interni, l-amministrazzjoni pubblika, l-iżvilupp tas-settur privat, it-trasport, l-enerġija, l-ambjent u t-tibdil fil-klima, l-iżvilupp soċjali, l-agrikultura u l-iżvilupp rurali. Id-dokumenti indikattivi ta' ppjanar multiannwali (MIPDs) għall-perjodu 2011-2013 jidentifikaw is-setturi kruċjali f'kull pajjiż, skont il-qagħda speċifika ta' kull pajjiż u l-progress fil-proċess ta' adeżjoni. Tingħata attenzjoni speċjali lill-ġlieda kontra l-korruzzjoni, l-iżvilupp tas-soċjetà ċivili u l-libertà tal-espressjoni. Madwar 10% tal-fondi disponibbli tal-IPA se jiġu allokati lil proġetti li jinvolvu iktar minn pajjiż wieħed matul il-Balkani tal-Punent u t-Turkija. Il-Kummissjoni llum adottat il-Qafas Finanzjarju Indikattiv Multiannwali annwali rivedut għall-assistenza taħt l-IPA, li jkopri s-snin 2012-13. B'konformità mal-Komunikazzjoni ta' Ġunju 2011 dwar "Baġit għal Ewropa 2020"[15], il-Kummissjoni issa qed tħejji qafas legali biex tipprovdi assistenza ta' qabel l-adeżjoni taħt il-qafas finanzjarju multiannwali li jmiss li se jkopri l-perjodu 2014-2020, bħala parti minn pakkett ta' strumenti fil-qasam tal-azzjoni esterna. L-assistenza taħt ir-Regolament attwali tal-IPA wriet ruħha effiċjenti u effettiva. Il-proposta għal strument finanzjarju ġdid li se tiġi ppreżentata f'Diċembru 2011 se tieħu mill-esperjenza tal-implimentazzjoni tal-istrument attwali. Hekk kif se jkompli jibni fuq dan, l-istrument se jkopri kemm appoġġ biex jiġu ssodisfati l-kriterji tal-adeżjoni kif ukoll sostenn għall-iżvilupp soċjo-ekonomiku. Fi djalogu mal-pajjiżi benefiċjarji, id-donaturi l-oħra u s-soċjetà ċivili u filwaqt li tieħu mill-esperjenza miksuba s'issa, il-Kummissjoni qed tirrifletti fuq kif tista' ssaħħaħ ir-rabta bejn l-assistenza finanzjarja u l-prijoritajiet identifikati fl-istrateġija tat-tkabbir, kif ukoll kif tista' tagħmel l-assistenza finanzjarja iktar strateġika, iktar iffukata, iktar flessibbli u l-proċeduri iktar sempliċi. F'dan il-kuntest, l-elementi kkunsidrati jinkludu ppjanar iktar fit-tul u komprensiv għall-assistenza li tkopri l-oqsma tal-politiki kollha, iffukar iktar fuq il-ħtiġiet u l-prijoritajiet tal-pajjiżi benefiċjarji, il-progress tal-għotjiet fil-proċess tal-adeżjoni, l-użu tal-fondi tal-IPA għall-ingranaġġ ta' iktar fondi minn donaturi oħra u s-settur privat u t-tisħiħ tar-rwol tas-soċjetà ċivili. 4.2. Il-liberalizzazzjoni tal-viża u l-mobbiltà Il-ksib ta' vvjaġġar lejn l-UE ħieles mill-viża huwa tal-ogħla importanza għaċ-ċittadini tas-sħab kollha tat-tkabbir u hija parti mill-proċess ta' adeżjoni. Madanakollu, il-passi lejn il-liberalizzazzjoni huma suġġetti għall-issodisfar mill-pajjiżi kkonċernati tal-kundizzjonijiet li jiġu salvagwardati s-sigurtà interna u l-interessi tal-politika tal-UE dwar il-migrazzjoni. l-Islanda diġà hija parti miż-żona Schengen. Fil-Balkani tal-Punent, iċ-ċittadini Kroati dejjem ivvjaġġaw lejn l-UE mingħajr il-viża. Iċ-ċittadini ta' dik li kienet ir-Repubblika Jugoslava tal-Maċedonja u tas-Serbja ngħataw il-ħelsien mill-viża għall-ivvjaġġar lejn iż-żona Schengen f'Diċembru 2009 u l-istess status ingħata sena wara liċ-ċittadini tal-Albanija u tal-Bosnja-Ħerzegovina. Id-deċiżjonijiet reċenti biex tintemm il-ħtieġa tal-viża għaċ-ċittadini tal-Balkani tal-Punent kienu bbażati fuq li dawn il-pajjiżi jissodisfaw il-punti ta' riferiment tal-pjani ta' direzzjoni li ġew stabbiliti fil-kuntest tad-djalogi għal-liberalizzazzjoni tal-viża mmexxijin mill-Kummissjoni. Id-djalogi aġixxew ta' inċentiv qawwi għal riformi sabiex jinkisbu standards fil-livell tal-UE fl-oqsma tal-ġustizzja u l-affarijiet interni, l-aktar fit-tisħiħ tal-kapaċità amministrattiva fil-ġestjoni tal-fruntieri u s-sigurtà tad-dokumenti, iżda wkoll fit-tisħiħ tal-istat tad-dritt u l-ġlieda transnazzjonali kontra l-kriminalità organizzata, il-korruzzjoni u l-migrazzjoni illegali. Madanakollu, wara li tneħħa r-rekwiżi ta' viża, xi Stati Membri tal-UEW raw żjieda sinifikanti fl-applikazzjonijiet għall-asil ta' ċittadini mill-pajjiżi kkonċernati, b'mod partikolari mis-Serbja u dik li kienet ir-Repubblika Jugoslava tal-Maċedonja, ħaġa li kienet tindika abbuż tar-reġim ħieles mill-viża. Bi tweġiba, minn Jannar 2011 'l hawn il-Kummissjoni waqqfet mekkaniżmu ta' sorveljanza għal wara l-liberalizzazzjoni tal-viża taħt il-qafas tal-Proċess ta' Stabilizzazzjoni u Assoċjazzjoni, u ngaġġat fi djalogu mal-pajjiżi kkonċernati biex tevalwa l-implimentazzjoni konsistenti tar-riformi u miżuri ta' rimedju effettivi. Il-pajjiżi kkonċernati minn dakinhar saħħew il-kontrolli fil-post u varaw kampanji ta' informazzjoni biex jinfurmaw liċ-ċittadini dwar id-drittijiet u l-obbligi ta' vvjaġġar mingħajr viża. Il-Kummissjoni tistieden lill-awtoritajiet tal-pajjiżi kkonċernati sabiex jieħdu l-miżuri kollha ulterjuri meħtieġa biex ir-reġim ħieles mill-viża jiffunzjona kif suppost. Is-suċċess ta' tali miżuri se jkun jeħtieġ ukoll jiġi kkomplimentat b'iktar appoġġ u kundizzjonijiet ta' għajxien aħjar għall-gruppi kkonċernati l-iktar vulnerabbli, inklużi r-Rom. F'reviżjoni usa' tal-politika tal-UE dwar il-viża, il-Kummissjoni ppreżentat lill-Kunsill abbozz ta' emenda għar-regolament dwar il-viża li għandu jippermetti għas-sospensjoni temporanja tar-reġim kurrenti ħieles mill-viża ma' pajjiż terz f'każ li jkun hemm fluss f'daqqa ta' persuni[16]. Il-liberalizzazzjoni tal-viża għall-Kosovo għandha tikkonkludi dan il-proċess għall-Balkani tal-Punent. F'Diċembru 2010, il-Kunsill ikkonferma din il-prospettiva ladarba jkunu ġew issodisfati l-kundizzjonijiet kollha. Biex jindirizza dawn il-kundizzjonijiet, il-Kosovo adotta qafas legali għar-riammissjoni u ffirma ftehimiet bilaterali għar-riammissjoni mat-13-il Stat taż-żona Schengen. Il-Kosovo adotta pjani ta' integrazzjoni mill-ġdid u kompla l-implimentazzjoni tagħhom. Il-Kummissjoni għaldaqstant se tvara djalogu dwar il-viża mal-Kosovo lejn l-aħħar tas-sena. Il-UE u t-Turkija bdew jintensifikaw il-koperazzjoni tagħhom dwar kwistjonijiet tal-viża, filwaqt li l-Kummissjoni daħlet fi djalogu mat-Turkija dwar il-viża, il-mobbiltà u l-migrazzjoni, skont il-konklużjonijiet tal-Kunsill ta' Frar 2011. Dan il-proċess beda jagħti riżultati kemm fil-ħruġ tal-viżi għal vjaġġaturi Torok kif ukoll fl-indirizzar tal-immigrazzjoni irregolari lejn l-UE u se jgħin biex jiġu identifikati l-passi konkreti li jridu jittieħdu mit-Turkija fid-dawl tal-liberalizzazzjoni futura tal-viża. F'dan il-kuntest, ikun pass importanti jekk it-Turkija tieħu l-azzjoni meħtieġa għal konkluzjoni rapida tal-ftehim dwar ir-riammissjoni. 4.3. Informazzjoni u komunikazzjoni L-appoġġ pubbliku huwa l-qofol tas-suċċess tal-politika tat-tkabbir. L-awtoritajiet fl-Istati Membri u l-pajjiżi tat-tkabbir fil-livell nazzjonali, reġjonali u lokali għandhom rwol ċentrali għal dan il-għan fl-isforzi ta' informazzjoni u komunikazzjoni. Il-Kummissjoni tinsab impenjata biex tiffaċilita dibattitu pubbliku infurmat rigward il-proċess tat-tkabbir, ibbażat fuq informazzjoni fattwali li tinftiehem minn kulħadd imwassla fuq il-mezzi kollha tal-midja. Bħala prijorità dawn jeħtieġ jindirizzaw liż-żgħażagħ u opinjonisti ewlenin bħall-ġurnalisti u rappreżentanti ta' organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili u n-negozju. L-iskambji parlamentari jistgħu wkoll ikollhom rwol importanti fit-tkattir ta' dibattitu infurmat u fehim reċiproku tal-proċess ta' tkabbir. Għaż-żmien li ġej, se jiġu diskussi l-passi li jmiss fil-proċess ta' adeżjoni mal-pajjiżi tat-tkabbir. Ir-riżultati tanġibbli huma l-aqwa reklam għall-politika tat-tkabbir tal-UE. Ir-riżultat tajjeb tan-negozjati mal-Kroazja jista' jkun eżempju qawwi, kif inhuma wkoll ir-reżiljenza ekonomika tal-Ewropa tax-Xlokk u l-kisbiet konkreti rigward kwistjonijiet kruċjali bħall-provvista tal-enerġija jew in-netwerks tat-trasport. Huwa essenzjali li jiġi spjegat lill-pubbliku kif jekk tiġi segwita l-aġenda tat-tkabbir dan ikun jista' jgħin lill-UE tikseb l-għanijiet tagħha li huma marbuta mal-kriżi ekonomika, l-impjiegi, l-ambjent u t-tibdil fil-klima, is-sikurezza, u l-migrazzjoni filwaqt li fl-istess ħin tiġi aċċellerata l-aġenda ta' riforma u jitjiebu l-kundizzjonijiet tal-għajxien fil-pajjiżi tat-tkabbir. 5. Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet Ibbażat fuq l-analiżi ta' hawn fuq, il-Kummissjoni qed tippreżenta l-konklużjonijiet u r-rakkomandazzjonijiet li ġejjin: 1. It-tkabbir tal-UE jimmira li jestendi ż-żona ta' paċi, stabbilità, demokrazija u prosperità tal-UE. It-tkabbir huwa ta' benefiċċju għall-UE fit-totalità tagħha u jippermettilha tkun f'pożizzjoni aħjar biex tindirizza l-isfidi globali. Mal-konklużjoni tan-negozjati ta' adeżjoni mal-Kroazja f'Ġunju, il-proċess ta' tkabbir tal-Unjoni Ewropea daħal f'fażi ġdida. 2. Il-politika ta' tkabbir tat prova li hi għodda qawwija għat-trasformazzjoni tas-soċjetà. Dawk il-pajjiżi diġà ngħaqdu mal-UE u dawk li jinsabu fit-triq biex jingħaqdu għaddew minn tibdiliet impressjonanti permezz ta' riformi demokratiċi u ekonomiċi mmotivati mill-adeżjoni. L-iżvilupp tal-Kroazja minn meta mbarkat fuq triqitha lejn l-adeżjoni jipprovdi evidenza ġdida għal din il-qawwa ta' trasformazzjoni li għandha l-UE. 3. Permezz tal-politika tat-tkabbir tagħha, ibbażat fuq il-konsensus imġedded approvat mill-Kunsill Ewropew f'Diċembru 2006, l-UE tapplika kundizzjonalità eżiġenti u tissorvelja l-progress b'iktar attenzjoni. Dan jirriżulta f'li l-Istati li jippromettu jilħqu livell għoli ta' tħejjija li se jibbenefikaw minnu kemm huma kif ukoll l-UE. 4. L-esperjenza miksuba min-negozjati mal-Kroazja se titpoġġa għall-benefiċċju ta' negozjati li jinsabu għaddejjin u dawk futuri. Għal dak il-għan, il-Kummissjoni se tipproponi approċċ ġdid rigward il-kwistjonijiet relatati mal-ġudikatura u d-drittijiet fundamentali u mal-ġustizzja u l-libertà u s-sigurtà. Dawn għandhom jiġu ttrattati kmieni fil-proċess ta' adeżjoni u għaldaqstant jinfetħu l-kapitoli korrispondenti abbażi tal-pjani ta' azzjoni, minħabba li jeħtieġ li jiġu stabbiliti rekords konvinċenti. Il-Kummissjoni se tirrapporta b'mod regolari, f'kull stadju tal-proċess, dwar il-progress miksub f'dawn l-oqsma tul l-istadji ewlenin definiti fil-pjani ta' azzjoni flimkien, fejn xieraq, mal-miżuri korrettivi meħtieġa. Il-fondi tal-IPA se jiġu mmirati biex isostnu dan il-proċess. 5. Proċess kredibbli ta' tkabbir, li jipprovdi perspettiva ċara tal-adeżjoni bbażata fuq kondizzjonalità stretta, hija l-qofol għat-tisħiħ tar-riformi fil-pajjiżi tat-tkabbir u jipprovdi liċ-ċittadini tal-pajjiżi tat-tkabbir b'riżultati tanġibbli diġà fi triqithom lejn l-UE. Il-kundizzjonalità għall-avvanz lejn l-UE tipprovdi inċentivi qawwija biex wieħed jimbarka fuq riformi diffiċli. Hija wkoll kruċjali biex jiġi żgurat l-appoġġ għat-tkabbir fl-Istati Membri. 6. Il-perkors Ewropew b'suċċess tal-Kroazja juri t-triq għall-pajjiżi l-oħra tat-tkabbir. Hekk kif l-ewwel pajjiż tal-Balkani tal-Punent jidħol fl-UE, il-futur Ewropew tar-reġjun qed isir realtà. 7. It-tisħiħ tal-istat tad-dritt għadu sfida ewlenija għall-maġġoranza tal-pajjiżi tat-tkabbir u huwa kundizzjoni kruċjali għall-progress lejn is-sħubija fl-UE. Il-Kummissjoni qed tkompli tagħti prijorità lir-riforma fil-ġudikatura u fl-amministrazzjoni pubblika, lill-ġlieda kontra l-kriminalità orgnizzata u l-korruzzjoni, inkluż permezz ta' monitoraġġ regolari, djalogi strutturati, analiżi mill-pari, il-bini tal-istituzzjonijiet, il-ġemellaġġ, u l-assistenza finanzjarja. 8. F'għadd ta' pajjiżi tat-tkabbir, kien hemm żviluppi negattivi fil-qasam tal-libertà tal-espressjoni. Huwa essenzjali li l-pajjiżi tat-tkabbir jiggarantixxu xeni medjatiċi li huma miftuħa u pluralistiċi, li jippermettu ġurnaliżmu li jikkritika u indipendenti. Il-Kummissjoni se tissorvelja mill-qrib l-iżviluppi f'dan il-qasam u se tkompli tintegra dawn il-kwistjonijiet fin-negozjati għall-adeżjoni, notevolment taħt il-kapitolu li jirrigwarda l-ġudikatura u d-drittijiet fundamentali. 9. Il-koperazzjoni reġjonali, li tirfed ir-rikonċiljazzjoni u l-integrazzjoni fl-UE, tibqa' element essenzjali tal-proċess ta' Stabilizzazzjoni u Assoċjazzjoni. Filwaqt li din il-koperazzjoni ikkaratterizzat progress ulterjuri f'għadd ta' oqsma, il-kwistjonijiet li joħorġu l-aktar minn kunflitti fil-passat qed ikomplu jħallu effetti negattivi u jisfidaw l-istabbiltà fil-Balkani tal-Punent. Huwa urġenti li dawn il-kwistjonijiet jiġu indirizzati. Il-ksib b'mod partikolari tal-inklussività fil-koperazzjoni reġjonali hija prijorità urġenti. Dan għandu jkun possibbli, irrispettivament mid-differenzi dwar l-istatus tal-Kosovo, mill-partijiet kollha li jadottaw approċċ kostruttiv u prammatiku. 10. Il-kwistjonijiet bilaterali għandhom jiġu solvuti mill-partijiet ikkonċernati, b'determinazzjoni, fi spirtu tajjeb ta' viċinat filwaqt li jqisu l-interessi globali tal-UE. Dawn għandhom jiġu indirizzati kmieni kemm jista' u għandhomx iżommu lura l-proċess tal-adeżjoni. Ostakoli marbuta ma' kwistjonijiet bilaterali jistgħu jikkompromettu l-qawwa trasformattiva tal-proċess tat-tkabbir. Il-Kummissjoni tħeġġeġ lill-partijiet ikkonċernati biex jagħmlu kull sforz għal soluzzjoni tat-tilwim pendenti dwar il-fruntiera skont prinċipji u mezzi stabbiliti, inkluż li jekk xieraq jirreferu kwistjonijiet lill-Qorti Internazzjonali tal-Ġustizzja. Ir-relazzjonijiet tajba mal-pajjiżi ġirien jibqgħu fundamentali. L-UE tinsab lesta li tiffaċilita t-tiftix għal soluzzjonijiet u li tappoġġa inizjattivi relatati. 11. Il-ksib ta' vjaġġar mingħajr viża lejn l-UE hija tal-ogħla importanza għaċ-ċittadini kollha tal-imsieħba involuti fil-proċess tat-tkabbir. F'Diċembru 2010 Sar iktar progress rigward il-liberalizzazzjoni tal-viża, bħala parti tal-proċess ta' adeżjoni, permezz tat-tneħħija tal-obbligu tal-viża għaċ-ċittadini mill-Bosnja- Ħerzegovina u l-Albanija, ladarba ż-żewġ pajjiżi kienu ssodisfaw il-kundizzjonijiet stabbiliti. Il-Kummissjoni tħeġġeġ lill-awtoritajiet tal-pajjiżi Balkani tal-Punent biex jieħdu l-miżuri kollha neċessarji kontra l-abbuż tas-sistema ta' vjaġġar mingħajr viża. Min-naħa tagħha, il-Kummissjoni saħħet il-monitoraġġ ta' wara l-liberalizzazzjoni tal-viża permezz tat-twaqqif ta' mekkaniżmu għad-djalogu mal-pajjiżi kkonċernati, inklużi miżuri għar-rimedju tal-abbuż. 12. B'kunsiderazzjoni għall-progress tal-Kosovo rigward ir-riammissjoni u l-integrazzjoni mill-ġdid tal-persuni li jirritornaw u skont il-konklużjonijiet tal-Kunsill ta' Diċembru 2010, il-Kummissjoni se tniedi djalogu dwar il-viża mal-Kosovo lejn tmiem is-sena. Mat-Turkija, l-UE intensifikat il-koperazzjoni dwar kwistjonijiet tal-viża u l-Kummissjoni daħlet fi djalogu mat-Turkija dwar il-viża, il-mobilità u l-migrazzjoni u se tidentifika l-passi konkreti meħtieġa mit-Turkija fid-dawl ta' liberalizzazzjoni futura tal-viża. Ikun pass importanti li t-Turkija tieħu l-azzjoni meħtieġa għall-konklużjoni rapida u d-dħul fis-seħħ tal-ftehim ta' riammissjoni. 13. Wara l-kriżi ekonomika globali, il-pajjiżi tat-tkabbir issa imbarkaw fuq it-triq ta' rkupru ekonomiku, għalkemm b'ritmi differenti. It-Turkija ħarġet mill-kriżi b'ekonomija akbar u t-tkabbir tagħha qed ikompli jkun impressjonanti. Madankollu, lill-pajjiżi kollha involuti fit-tkabbir qed jaffaċċjaw sfidi importanti. Fil-maġġoranza tal-pajjiżi l-qgħad għadu għoli u qed jiżdied. Il-konsolidazzjoni fiskali, ir-riforma strutturali, u t-titjib fl-ambjent kummerċjali, inkluż permezz tat-tisħiħ tal-istat tad-dritt u r-riforma tas-suq tax-xogħol, huma prijoritajiet ewlenin biex tiġi żgurata s-sostenibbiltà tal-irkupru u jinkiseb tkabbir inklużiv. F'dan il-kuntest, il-Kummissjoni tistieden lill-pajjiżi tat-tkabbir biex jużaw l-objettivi tal-Ewropa 2020 bħala ankra tar-riforma. 14. F'Diċembru 2011, il-Kummissjoni se tippreżenta l-qafas li jipprovdi għall-assistenza finanzjarja tal-preadeżjoni taħt il-qafas finanzjarju multiannwali 2014-2020, ibbażat fuq l-esperjenza pożittiva mill-istrument attwali. Minn dak li ħadet minn din l-esperjenza, il-Kummissjoni se ssaħħaħ ir-rabta bejn l-assistenza u l-prijoritajiet tal-istrateġija tat-tkabbir, b'enfasi fuq l-iżvilupp soċjoekonomiku, żieda fil-flessibilità tal-assistenza u s-semplifikazzjoni tal-proċeduri. 15. L-appoġġ pubbliku huwa l-qofol tas-suċċess tal-politika tat-tkabbir. L-awtoritajiet fl-Istati Membri u l-pajjiżi tat-tkabbir fil-livell nazzjonali, reġjonali u lokali għandhom rwol ċentrali għal dan il-għan fl-isforzi ta' informazzjoni u komunikazzjoni. Il-Kummissjoni tinsab impenjata li tiffaċilita dibattitu pubbliku infurmat dwar il-proċess tat-tkabbir, ibbażat fuq informazzjoni fattwali li tinftiehem minn kulħadd. Il-Kummissjoni tinkoraġġixxi l-iżvilupp ta' soċjetà ċivili attiva bħala element essenzjali tad-demokrazija, ukoll bħala faċilitatur ta' dibattitu infurmat dwar it-tkabbir tal-UE. 16. Il-Kummissjoni adottat Opinjoni favorevoli dwar l-adeżjoni tal-Kroazja mal-UE, mill-1 ta' Lulju 2013. Il-Kroazja għamlet possibbli t-tlestija tan-negozjati dwar l-adeżjoni billi ssodisfat il-punti ta' referenza tal-aħħar li kienu għadhom pendenti, inkluż il-kapitoli diffiċli bħall-ġudikatura u d-drittijiet fundamentali u l-politika tal-kompetizzjoni. Il-Kroazja teħtieġ tkompli tikkonsolida r-riformi tagħha, skont l-impenji li ħadet waqt in-negozjati għall-adeżjoni. Il-Kummissjoni se tissorvelja mill-qrib it-tħejjijiet ulterjuri tal-Kroazja biex mal-adeżjoni tassumi r-responsabilitajiet tas-sħubija. Il-Kroazja mistennija li tkompli tappoġġja l-proċess ta' adeżjoni tal-pajjiżi l-oħra tal-Balkani tal-Punent. 17. Bl-ekonomija dinamika tagħha u r-rwol importanti reġjonali tagħha, it-Turkija hija pajjiż ewlieni għall-Unjoni Ewropea. Dan ġie enfasizzat mill-iżviluppi politiċi u ekonomiċi reġjonali u globali attwali. It-Turkija kompliet bir-riformi rilevanti rigward l-UE, iżda hemm bżonn ta' iktar sforzi sinifikanti, inkluż li tiggarantixxi d-drittijiet fundamentali ewlenin. Sfortunatament, in-negozjati dwar l-adeżjoni ma ċċaqalqu xejn għal aktar minn sena. Il-Kummissjoni se taħdem għal aġenda pożittiva mġedda fir-relazzjonijiet bejn l-UE u t-Turkija, waħda li se tkompli tappoġġja r-riformi, partikolarment il-proċess inklussiv tar-riforma kostituzzjonali, u integrazzjoni ekonomika. Din l-aġenda tista' tkopri firxa wiesgħa ta' oqsma ta' interess komuni inklużi r-riformi politiċi, id-djalogu dwar il-politika barranija, l-allinjament mal-acquis tal-UE, il-viżi, il-mobilità u l-migrazzjoni, l-enerġija, il-ġlieda kontra t-terroriżmu, il-kummerċ u l-parteċipazzjoni fil-programmi tal-UE. Il-kontribuzzjoni tal-pajjiż lejn l-UE se tkun kompletament effettiva biss fi prospettiva ta' adeżjoni kredibbli u attiva. Il-Kummissjoni tinsab imħassba dwar it-tensjoni reċenti fir-relazzjonijiet bejn it-Turkija u Ċipru. Il-Kummissjoni tfakkar li l-Kunsill ħeġġeġ lit-Turkija biex tastjeni minn kwalunkwe tip ta' theddida, sorsi ta' twegħir jew azzjoni, li jistgħu jolqtu b'mod negattiv ir-relazzjonijiet tajba bejn il-ġirien u soluzzjoni paċifika ta' tilwim dwar il-fruntieri. Barra minn hekk, l-UE enfasizzat id-drittijiet sovrani kollha tal-Istati Membri tal-UE li jinkludu il-parteċipazzjoni fi ftehimiet bilaterali, skont l-acquis tal-UE u l-liġi internazzjonali, inkluża l-Konvenzjoni tan-NU fuq il-Liġi tal-Baħar. L-UE ripetutament enfasizzat l-urġenza li t-Turkija tissodisfa l-obbligu tagħha ta' implimentazzjoni sħiħa mingħajr diskriminazzjoni tal-Protokoll Addizzjonali mal-Ftehim ta' Assoċjazzjoni u ta' progress lejn in-normalizzazzjoni tar-relazzjonijiet bilaterali mar-Repubblika ta' Ċipru. Dan jista' jagħti spinta sinifikanti lill-proċess ta' adeżjoni. L-UE ser tkompli ssegwi u teżamina l-progress rigward kwistjonijiet koperti mid-Dikjarazzjoni tal-21 ta' Settembru 2005, skont il-Konklużjonijiet tal-Kunsill relevanti. Fin-nuqqas ta' progress, il-Kummissjoni tirrakkomanda li l-UE żżomm il-miżuri tagħha mill-2006. 18. Fir-rigward tal-kwistjoni ta' Ċipru, il-mexxejja tal-komunità Griega Ċiprijotta u dik Torka Ċiprijotta intensifikaw in-negozjati dwar soluzzjoni komprensiva taħt l-awspiċju tan-Nazzjonijiet Uniti. Il-Kummissjoni tappoġġja bil-qawwa l-isforzi tagħhom u tipprovdi pariri tekniċi dwar kwistjonijiet li jaqgħu fil-kompetenza tal-UE. Il-Kummissjoni tħeġġeġ liż-żewġ mexxejja biex issa jagħmlu l-kompromessi neċessarji biex iwasslu n-negozjati għal konklużjoni tajba u tħeġġeġ lill-atturi kollha involuti biex jiffokaw l-isforzi u l-attenzjoni kollha fuq soluzzjoni komprensiva f'Ċipru. Matul it-taħdidiet dwar Ċipru li jinsabu għaddejjin minn fażi intensiva, huwa essenzjali li l-partijiet kollha kkonċernati jeżerċitaw trażżin u jagħmlu l-almu tagħhom sabiex jiżguraw klima pożittiva li tiffaċilita l-konklużjoni b'suċċess tal-proċess, u tikkontribwixxi f'termini konkreti għal soluzzjoni komprensiva. 19. Il-proċess ta' adeżjoni mal-Islanda qed iżid il-momentum u ngħata bidu għal negozjati dwar kapitoli speċifiċi tal-acquis. Il-livell għoli ta' integrazzjoni mal-UE li għandu l-pajjiż f'firxa wiesgħa ta' oqsma ta' politika huwa ta' vantaġġ konsiderevoli. Il-Kummissjoni tqis l-ispeċifitajiet u l-aspettattivi tal-Islanda, filwaqt li tirrispetta b'mod sħiħ l-approċċ stabbilit rigward in-negozjati tal-adeżjoni u tissalvagwardja l-prinċipji u l-acquis tal-Unjoni, kif ukoll il-qafas tan-negozjati. Il-Kummissjoni se tkompli tforni d-dibattitu pubbliku dwar l-adeżjoni fl-Islanda b'informazzjoni fattwali dwar sħubija fl-UE. 20. Dik li kienet ir-Repubblika Jugoslava tal-Maċedonja għadha tissodisfa l-kriterji politiċi. Sar xi progress fir-riformi ewlenin. Madanakollu l-implimentazzjoni tal-leġiżlazzjoni adottata, il-garanzija tal-libertà tal-espressjoni fil-midja, it-tisħiħ tal-indipendenza tal-ġudikatura, ir-riforma tal-amministrazzjoni pubblika, u l-ġlieda kontra korruzzjoni jkomplu jippreżentaw sfidi sinifikanti. Il-Kummissjoni ttenni r-rakkomandazzjoni tagħha li n-negozjati għall-adeżjoni mal-Unjoni Ewropea għandhom jinfetħu ma' dik li kienet ir-Repubblika Jugoslava tal-Maċedonja. Il-Kummissjoni ttenni wkoll il-proposta tagħha biex jimxu għat-tieni stadju tal-Assoċjazzjoni kif provdut mill-Ftehim ta' Stabbilizzazzjoni u Assoċjazzjoni, mingħajr aktar dewmien. Huwa essenzjali li jinżammu relazzjonijiet tajba ta' viċinat, inkluża soluzzjoni negozjata u aċettata miż-żewġ partijiet għall-kwistjoni tal-isem, taħt l-awspiċju tan-NU. Ma għandhiex tintilef sena oħra. 21. Il-Montenegro indirizza b'suċċess il-prijoritajiet ewlenin stabbiliti fl-2010 mill-UE bħala prerekwiżit biex jinfetħu n-negozjati tal-adeżjoni. Il-pajjiż ikkonsolida kunsens nazzjonali dwar l-Integrazzjoni Ewropea. Fid-dawl tal-progress li sar, il-Kummissjoni tqis li l-Montenegro kiseb il-grad meħtieġ ta' konformità mal-kriterji tas-sħubija u b'mod partikolari l-kriterji politiċi ta' Kopenħagen. Madanakollu, li jinżamm il-momentum tar-riforma, b'enfasi partikolari fuq l-implimentazzjoni tal-leġiżlazzjoni u tal-politiki fil-qasam tal-istat tad-dritt, jibqa' essenzjali. Għal dak l-għan, il-Kummissjoni bi ħsiebha tipproponi biex fil-każ tal-Montenegro tapplika l-approċċ il-ġdid għal kapitoli tan-negozjati dwar il-ġudikatura u d-drittijiet fundamentali u l-ġustizzja, libertà u sigurtà msemmija fil-punt 4 hawn fuq. Fid-dawl ta' dawn il-kunsiderazzjonijiet u filwaqt li tqis il-konklużjonijiet tal-Kunsill ta' Diċembru 2010, il-Kummissjoni tirrakkomanda li jinfetħu negozjati tal-adeżjoni mal-Montenegro. 22. Matul l-aħħar sena, ix-xena politika domestika tal-Albanija kienet dominata l-aktar mill-istaġnar politiku bejn il-maġġoranza fil-gvern u l-oppożizzjoni u aktar żviluppi ta' konfrontazzjoni. Issa huwa urġenti li, filwaqt li jibnu fuq sinjali reċenti inkoraġġanti, il-forzi politiċi fl-Albanija jistabbilixxu mill-ġdid u jsostnu livell ta' djalogu politiku li jippermetti l-funzjonament tal-istituzzjonijiet demokratiċi ewlenin, it-titjib tal-qafas elettorali, u l-implimentazzjoni ta' riformi essenzjali. Il-Kummissjoni tinkoraġġixxi lill-atturi ewlenin biex flimkien jistabbilixxu metodi konkreti biex jingħelbu d-differenzi domestiċi sabiex titwettaq il-prospettiva Ewropea tagħha. 23. Il-Kummissjoni llum ippreżentat l-Opinjoni tagħha dwar l-applikazzjoni għas-sħubija tas-Serbja. Il-Kummissjoni tirrakkomanda li l-Kunsill Ewropew għandu jagħti lis-Serbja l-istatus ta' pajjiż kandidat, filwaqt li jieħu kont tal-progress miksub sa issa u fid-dawl tal-fatt li s-Serbja qed tkompli d-djalogu mal-Kosovo u timxi b'mod mgħaġġel biex timplimenta b'rieda tajba l-ftehimiet li laħqet sa issa. Is-Serbja tinsab miexja tajjeb biex tissodisfa b'mod suffiċjenti l-kriterji politiċi stipulati mill-Kunsill Ewropew ta' Kopenħagen fl-1993 u l-kundizzjonijiet tal-proċess ta' Stabbilizzazzjoni u Assoċjazzjoni, diment li tkompli l-progress u jinstabu soluzzjonijiet prattiċi għall-problemi mal-Kosovo. Għalhekk il-Kummissjoni tirrakkomanda li n-negozjati għall-adeżjoni mal-Unjoni Ewropea għandhom jinfetħu mas-Serbja hekk kif din tikseb aktar progress sinifikanti biex tilħaq din il-prijorità ewlenija li ġejja: – Aktar passi biex tinnormalizza r-relazzjonijiet mal-Kosovo f'konformità mal-kundizzjonijiet tal-Proċess ta' Stabbilizzazzjoni u Assoċjazzjoni billi: tirrispetta b'mod sħiħ il-prinċipji tal-koperazzjoni reġjonali inklużiva; tirrispetta b'mod sħiħ id-dispożizzjonijiet tat-Trattat dwar il-Komunità tal-Enerġija; issib soluzzjonijiet għat-telekomunikazzjonijiet u l-aċċettazzjoni reċiproka tad-diplomi; tkompli timplimenta b'rieda tajba l-ftehimiet milħuqa; u tikkopera b'mod attiv mal-EULEX sabiex din teżerċità l-funzjonijiet tagħha fil-partijiet kollha tal-Kosovo. Il-Kummissjoni se tippreżenta rapport dwar l-implimentazzjoni mis-Serbja tal-prijorità ewlenija ta' hawn fuq hekk kif ikun sar progress suffiċjenti. 24. L-UE se tkompli tiffaċilita d-djalogu bejn Belgrad u Pristina għall-promozzjoni tal-koperazzjoni, jinkiseb progress fit-triq lejn l-UE u titjieb il-ħajja tan-nies. Id-djalogu s'issa wera li hu mezz prezzjuż biex jiġu indirizzati d-differenzi bejn iż-żewġ partijiet u wassal għal diversi ftehimiet f'oqsma inkluż il-moviment liberu tal-oġġetti u tal-persuni, ir-reġistru ċivili u l-katast. 25. F'sena mmarkata minn proċessi elettorali twal fil-Kosovo, il-progress miksub permezz tal-aġenda ta' riforma kien limitat. Il-President u l-gvern urew impenn favur il-prospettiva Ewropea tal-Kosovo. Dan ipproduċa xi riformi inizjali. Għad baqa' sfidi importanti rigward il-kriminalità organizzata u l-korruzzjoni, kif ukoll it-tisħiħ tal-amministrazzjoni pubblika. Il-Kummissjoni tipproponi li tvara djalogu strutturat mal-Kosovo dwar l-istat tad-dritt bil-għan li dan jindirizza dawn l-isfidi u jappoġġa r-riforma ġudizzjarja. Filwaqt li l-integrazzjoni tas-Serbi tal-Kosovo tjiebet fin-Nofsinhar, tensjonijiet fit-Tramuntana tal-Kosovo żdiedu. Iċ-ċittadini fit-Tramuntana wkoll jeħtieġ jibbenefikaw mill-prospettiva Ewropea. Għal dak il-għan, il-Kummissjoni tenfasizza l-importanza li l-Kosovo jniedi aġenda komprensiva għat-Tramuntana. Il-Kummissjoni se tkompli tappoġġja l-isforzi tal-Kosovo biex ikompli jissodisfa l-prospettiva Ewropea tiegħu, l-aktar fir-rigward tal-viżi, ftehim kummerċjali, u l-parteċipazzjoni tal-Kosovo fil-programmi tal-UE, b'konformità mal-programm Komunikazzjoni 2009. Għal dan il-għan, il-Kummissjoni se tanalizza l-Komunikazzjoni tal-2009 biex tiżgura li l-Kosovo jkun jista' jkompli jibbenefika mill-proċess ta' adeżjoni mal-UE. Il-Kummissjoni tinkoraġġixxi l-isforzi biex jingħelbu l-ostakoli għall-iżvilupp tar-relazzjonijiet bejn l-UE u l-Kosovo kkawżati mid-differenzi dwar l-istatus tal-Kosovo. 26. Fil-Bosnja-Ħerzegovina l-istaġnar politiku u istituzzjonali kompla, u pperpetwa l-ostakoli fil-funzjonament tal-istat u fl-implimentazzjoni tar-riformi relatati mal-UE. Il-formazzjoni ta' gvern fil-livell ta' Stat hija prijorità urġenti li tiżgura governanza effettiva fil-livell ta' stat. Biex javvanza lejn l-UE l-pajjiż għad irid jemenda l-Kostituzzjoni tiegħu f'konformità ma' sentenza tal-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem, biex jelimina d-diskriminazzjoni etnika rigward ir-rappreżentazzjoni f'istituzzjonijiet statali, kif ukoll jadotta Liġi dwar l-Għajnuna mill-Istat. Liġi dwar iċ-Ċensiment għad trid tiġi adottata. L-involviment tal-pajjiż fi Djalogu Strutturat dwar il-Ġustizzja taħt il-proċess ta' Stabilizzazzjoni u Assoċjazzjoni juri t-triq 'il quddiem, permezz tad-djalogu u l-kompromess kif ukoll l-iffukar fuq l-aġenda tal-UE. Għadu essenzjali li jsir progress biex jiġu ssodisfati l-għanijiet u l-kundizzjonijiet li ġew stabbiliti biex jingħalaq l-Uffiċċju tar-Rappreżentant Għoli. Il-ħatra tal-ewwel rappreżentant uniku tal-UE fil-Bosnja-Ħerzegovina ssaħħaħ il-preżenza tal-UE u l-appoġġ tagħha għall-pajjiż fi triqtu minn sorveljanza internazzjonali għall-ġejjieni Ewropew tiegħu, skont il-konklużjonijiet tal-Kunsill ta' Marzu 2011. 27. Il-politika tat-tkabbir tal-UE ġġenerat trasformazzjonijiet demokratiċi u ekonomiċi profondi fil-pajjiżi li jixtiequ jissieħbu. Ir-rekord ta' din l-aħħar sena jenfasizza l-valur ta' politika tat-tkabbir li hija kredibbli. Min-naħa l-oħra, fejn m'hemmx biżżejjed jew m'hemmx rieda politika u l-impenn biex jinkisbu riżultati konkreti, il-proċess ta' adeżjoni mhux se jagħmel progress u hemm il-periklu li jieqaf. L-indirizzar ta' riformi diffiċli jġib pajjiżi ta' tkabbir li huma stabbli, ppreparati aħjar, u iktar prosperi eqreb lejn l-UE. ANNESS 1 Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet mill-opinjonijiet tal-Kummissjoni fuq l-applikazzjonijiet tas-sħubija mis-Serbja Fid-dawl ta' riformi sostanzjali matul dawn l-aħħar snin, is-Serbja għamlet progress konsiderevoli biex tissodisfa l-kriterji politiċi relatati mal-istabbiltà tal-istituzzjonijiet li jiggarantixxu d-demokrazija, l-istat tad-dritt, id-drittijiiet tal-bniedem u r-rispett tal-minoranzi u l-protezzjoni tagħhom, stipulati mill-Kunsill Ewropew ta' Kopenħagen fl-1993, kif ukoll il-kundizzjonijiet tal-Proċess ta' Stabbilizzazzjoni u Assoċjazzjoni. Is-Serbja għandha qafas kostituzzjonali, leġiżlattiv u istituzzjonali komprensiv li b'mod ġenerali jikkorrispondi għall-istandards Ewropej u internazzjonali. Taħt il-leġiżlatura attwali l-parlament sar aktar effettiv fl-attività leġiżlattiva tiegħu. Il-qafas legali u istituzzjonali għall-istat tad-dritt huwa komprensiv, inkluż fl-oqsma tal-ġlieda kontra l-korruzzjoni u l-kriminalità organizzata, fejn inkisbu riżultati inizjali. Il-qafas legali għall-protezzjoni tad-drittijiet tal-bniedem u l-minoranzi huwa żviluppat tajjeb u beda jiġi implimentat. Is-Serbja laħqet livell totalment sodisfaċenti fil-koperazzjoni tagħha mal-ICTY u ħadet rwol dejjem aktar attiv fil-ħolqien tar-rikonċiljazzjoni fir-reġjun. Is-Serbja qablet dwar u pparteċipat fi proċess ta' djalogu mal-Kosovo biex tiffaċilita l-ħajja tan-nies li wassal għal diversi ftehimiet (il-moviment liberu tan-nies u l-oġġetti, ir-reġistru ċivili u l-katast) u s-Serbja għamlet l-ewwel passi għall-implimentazzjoni. Fir-rigward tal-kriterji ekonomiċi, is-Serbja għamlet passi importanti lejn it-twaqqif ta' ekonomija tas-suq li tiffunzjona u kisbet ċertu grad ta' stabbiltà makroekonomika minkejja l-kriżi ekonomika u finanzjarja globali. Madankollu, se jkun hemm bżonn ta' aktar sforzi għar-ristrutturar tal-ekonomija u t-titjib tal-ambjent tan-negozju, b'mod partikolari billi jissaħħaħ l-istat tad-dritt u titneħħa l-burokrazija żejda, tittejjeb il-kompetizzjoni u r-rwol tas-settur privat kif ukoll tiġi indirizzata r-riġidità fis-suq tax-xogħol. Sabiex l-ekonomija tkun tista' tlaħħaq mal-pressjoni kompetittiva u l-forzi tas-suq fl-Unjoni fuq terminu medju, is-Serbja teħtieġ twettaq riformi strutturali biex taġġorna l-kapaċità produttiva tal-ekonomija u toħloq klima favorevoli għal aktar investiment barrani. Is-Serbja bniet rekord pożittiv fl-implimentazzjoni tal-obbligi tagħha imposti mill-Ftehim ta' Stabbilizzazzjoni u Assoċjazzjoni u l-Ftehim Temporanju. Is-Serbja għandha tkun f'qagħda li terfa' l-obbligi tas-sħubija fuq terminu medju, fi kważi l-oqsma kollha tal-acquis, sakemm il-proċess ta' allinjament ikompli u jsiru sforzi ulterjuri biex ikunu żgurati l-implimentazzjoni u l-infurzar tal-leġiżlazzjoni. Jeħtieġ li tingħata attenzjoni partikolari lill-oqsma tal-agrikoltura u l-iżvilupp rurali, il-ġudikatura u d-drittijiet fundamentali, il-ġustizzja, il-libertà u s-sigurtà u l-kontroll finanzjarju. Il-konformità sħiħa mal-acquis fil-qasam tal-ambjent u t-tibdil fil-klima tista' tinkiseb biss fuq medda twila ta' żmien u tkun titlob livelli ogħla ta' investiment. Skont stimi preliminari, l-adeżjoni tas-Serbja għandu jkollha impatt ġenerali limitat fuq il-politiki tal-Unjoni Ewropea u mhux se jkollha effett fuq il-kapaċità tal-Unjoni li żżomm u tapprofondixxi l-iżvilupp tagħha stess. Il-Kummissjoni tirrakkomanda li l-Kunsill għandu jagħti lis-Serbja l-istatus ta' pajjiż kandidat, filwaqt li jieħu kont tal-progress miksub sa issa u fid-dawl tal-fatt li s-Serbja qed tkompli d-djalogu mal-Kosovo u timxi b'mod mgħaġġel biex timplimenta b'rieda tajba l-ftehimiet li laħqet sa issa. Is-Serbja tinsab miexja tajjeb biex tissodisfa b'mod suffiċjenti l-kriterji politiċi stipulati mill-Kunsill Ewropew ta' Kopenħagen fl-1993 u l-kundizzjonijiet tal-proċess ta' Stabbilizzazzjoni u Assoċjazzjoni, diment li tkompli l-progress u jinstabu soluzzjonijiet prattiċi għall-problemi mal-Kosovo. Għalhekk il-Kummissjoni tirrakkomanda li n-negozjati għall-adeżjoni mal-Unjoni Ewropea għandhom jinfetħu mas-Serbja hekk kif din tikseb aktar progress sinifikanti biex tilħaq din il-prijorità ewlenija li ġejja: – Aktar passi biex tinnormalizza r-relazzjonijiet mal-Kosovo f'konformità mal-kundizzjonijiet tal-Proċess ta' Stabbilizzazzjoni u Assoċjazzjoni billi: tirrispetta b'mod sħiħ il-prinċipji tal-koperazzjoni reġjonali inklużiva; tirrispetta b'mod sħiħ id-dispożizzjonijiet tat-Trattat dwar il-Komunità tal-Enerġija; issib soluzzjonijiet għat-telekomunikazzjonijiet u l-aċċettazzjoni reċiproka tad-diplomi; tkompli timplimenta b'rieda tajba l-ftehimiet milħuqa; u tikkopera b'mod attiv mal-EULEX sabiex din teżerċità l-funzjonijiet tagħha fil-partijiet kollha tal-Kosovo. Il-Kummissjoni se tippreżenta rapport dwar l-implimentazzjoni mis-Serbja tal-prijorità ewlenija ta' hawn fuq hekk kif ikun sar progress suffiċjenti. Is-Serbja hi mħeġġa żżomm il-momentum tar-riformi biex tkompli tikseb il-livell neċessarju ta' konformità mal-kriterji ta' sħubija, b'attenzjoni partikolari lejn l-istat tad-dritt, u biex tkompli l-involviment kostruttiv tagħha fil-koperazzjoni reġjonali u fit-tisħiħ tar-relazzjonijiet bilaterali mal-pajjiżi ġirien. L-implimentazzjoni tal-Ftehim Temporanju, u mid-dħul fis-seħħ tiegħu, tal-Ftehim ta' Stabbilizzazzjoni u Assoċjazzjoni, huma mistennija li jitkomplew. Il-Kummissjoni se tkompli tappoġġja dawn l-isforzi permezz tal-istr