Official Journal C 233 , 06/09/1991 P. 0002 - 0026



Linji ta' gwida dwar l-applikazzjoni tar-regoli ta' kompetizzjoni fis-settur tat-telekomunikazzjonijiet tal-KEE (91/K 233/02) INTRODUZZJONI L-għan ta' dawn il-linji ta' gwida huwa li tiġi iċċarata l-applikazzjoni tar-regoli dwar il-kompetizzjoni tal-Komunità lil-parteċipanti fis-suq fis-settur tat-telekomunikazzjonijiet. Dawn għandhom jinqraw fil-kuntest tal-kondizzjonijiet speċjali tas-settur tat-telekomunikazzjonijiet, u l-politika dwar it-telekomunikazzjonijiet tal-Komunità in ġenerali ser tiġi ikkunsidrata fl-applikazzjoni tagħhom. In partikolari, għandhom jittieħdu in konsiderazzjoni l-azzjonijiet li l-Kummissjoni ser tkun f'posizzjoni li tipproponi għall-industrija tat-telekomunikazzjonijiet kollha, azzjonijiet li ġejjin mill-eżaminazzjoni tal-qagħda preżenti u l-kwistjonijiet involuti f'din l-industrija, kif kien diġà l-każ għall-industrija Ewropea tal-elettronika u t-teknoloġija tal-informatika fil-komunikazzjoni tal-Kummissjoni tat-3 ta' April 1991 [1]. Għan politiku ewlieni, kif enfasizzat mil-Kummissjoni, il-Kunsill, u l-Parlament Ewropew, għandu jkun l-iżvilupp ta' networks u servizzi effiċjenti fl-Ewropa kollha, bi prezz baxx u tal-għola kwalità, biex l-utent Ewropew fis-suq komuni tal-1992 jiġi provdut infrastruttura bażika għal operat effiċjenti. Il-Kummissjoni għamlitha ċara fil-passat li f'dan il-kuntest il-liberalizzazzjoni u l-armonizzazzjoni f'dan is-settur huma ikkunsidrati li jmorru id f'id. Minħabba l-kuntest ta' kompetizzjoni fis-settur tat-telekomunikazzjonijiet, l-operaturi fit-telekomunikazzjonijiet għandhom jitħallew, u jiġu inkoraġġuti, jistabilixxu l-mekkaniżmi ta' koperazzjoni meħtieġa, sabiex tinħoloq – jew tkun żgurata – interkonnettività sħiħa fil-Komunità bejn networks pubbliċi, u fejn meħtieġ bejn servizzi biex l-utenti Ewropej ikunu jistgħu jibbenefikaw minn firxa iktar vasta ta' servizzi tat-telekomunikazzjoni irħas u ta' kwalità aħjar. Dan jista' u għandu jsir b'konformità, u skond, ir-regoli ta' kompetizzjoni tal-KEE sabiex jiġu evitati id-diżekonomiji li kieku jistgħu jirriżultaw. Għall-istess raġunijiet, operaturi u ditti oħrajn li jistgħu jkunu f'posizzjoni dominanti fis-suq għandhom jiġu infurmati bil-projbizzjoni tal-abbuż minn dawn il-posizzjonijiet. Il-linji ta' gwida għandhom jinqraw fil-kuntest ta' dan l-għan. Huma jikkjarifikaw, inter alia, liema forom ta' koperazzjoni jammontaw għal kollużjonijiet mhux mixtieqa, u f'dan is-sens jistabilixxu dak li mhux aċċettabbli. Huma għandhom għalhekk jiġu mħarsa bħala aspett wieħed minn politika Komunitarja dwar it-telekomunikazzjonijiet, u tal-politiki u azzjonijiet li jinkoraġġixxu u jistimolaw dawk il-forom ta' koperazzjoni li jippromwovu l-iżvilupp u d-disponibbiltà ta' komunikazzjonijiet avvanzati għall-Ewropa. L-applikazzjoni sħiħa tar-regoli ta' kompetizzjoni tifforma parti kbira mill-approċċ kollu tal-Komunità għat-telekomunikazzjonijiet. Dawn il-linji ta' gwida għandhom ikunu ta' għajnuna għal-parteċipanti fis-suq biex jimmudellaw l-istrateġiji u l-arranġamenti tagħhom għal networks u servizzi fl-Ewropa kollha mil-bidu nett b'mod li jippermettilhom ikunu skond ir-regoli. Fil-każ ta' bidliet sinjifikanti fil-kondizzjonijiet eżistenti meta l-linji ta' gwida kienu magħmula, il-Kummissjoni tista' tikkunsidraħ xieraq li l-linji ta' gwida jiġu addattati għall-evoluzzjoni tas-sitwazzjoni fis-settur tat-telekomunikazzjonijiet. I. SOMMARJU 1. Il-Kummissjoni tal-Komunitajiet Ewropej fil-Green Paper dwar l-iżvilupp tas-suq komuni għas-servizzi u apparat ta' telekomunikazzjoni (KUM(87)290) datata 30 ta' Ġunju 1987 proponiet numru ta' posizzjonijiet tal-Komunità. Fost dawn, il-pożizjonijiet (H) u (I) huma kif ġej: "(H) reviżjoni kontinwa stretta ta' attivitajiet operazzjonali (kummerċjali) ta' amministraturi tat-telekomunikazzjonijiet skond l-Artikoli 85, 86 u 90 tat-Trattat tal-KEE. Dan japplika in partikolari għal prattiċi ta' sussidjar laterali ta' attivitajiet fis-settur ta' servizzi kompetittivi u ta' attivitajiet fil-manifattura; (J) reviżjoni kontinwa stretta ta' kull fornitur privat fis-setturi miftuħa ġodda skond l-Artikoli 85 u 86, sabiex jiġi evitat l-abbuż ta' posizzjonijiet dominanti"; 2. Dawn il-posizzjonijiet kienu ripetuti fid-dokument tal-Kummissjoni tad-9 ta' Frar 1988 "L-implimentazzjoni tal-Green Paper dwar l-iżvilupp tas-suq komuni għas-servizzi ta' telekomunikazzjoni u l-apparat/stat ta' diskussjonijiet u proposti mil-Kummissjoni" (KUM(88)48). Fost l-oqsma fejn l-iżvilupp ta' azzjonijiet ta' politika konkreti huma issa possibbli, il-Kummissjoni indikat dawn li ġejjin: "Jiġu żgurati kondizzjonijiet xierqa ta' kompetizzjoni: Sabiex jiġi żgurat suq miftuħ u kompetittiv, ir-reviżjoni kontinwa tas-settur tat-telekomunikazzjoni huwa neċessarju. Il-Kummissjoni hija ntiża toħroġ linji ta' gwida rigward l-applikazzjoni ta' regoli ta' kompetizzjoni fis-settur tat-telekomunikazzjonijiet u dwar il-mod kif ir-reviżjoni għandha ssir." Dan huwa l-għan ta' din il-komunikazzjoni. Is-settur tat-telekomunikazzjonijiet f'ħafna każijiet jeħtieġ ftehim ta' koperazzjoni, inter alia, bejn organizzazzjonijiet tat-telekomunikazzjoni (TOs) sabiex tiġi żgurata interkonnettività ta' network u servizzi, one-stop shopping u one-stop billing li huma neċessarji biex jiġu provduti servizzi fl-Ewropa kollha u jiġu offruti servizzi mill-aħjar lill-utenti. Dawn l-għanijiet jistgħu jintlaħqu, inter alia, mil-koperazzjoni bejn it-TOs – per eżempju, f'dawk l-oqsma fejn drittijiet esklussivi jew speċjali għal-provvista jistgħu ikomplu skond il-liġi tal-Komunità, inklużi l-liġijiet dwar il-kompetizzjoni, kif ukoll f'oqsma fejn is-servizz ottimali jeħtieġ ċerti karatteristiċi ta' koperazzjoni. Min-naħa l-oħra l-għan ewlieni li jiġu żviluppati l-kondizzjonijiet għas-suq biex jipprovdi lill-utenti Ewropej b'varjetà ikbar ta' servizzi ta' telekomunikazzjoni, ta' kwalità aħjar u bi prezz iżjed baxx jirrikjedi l-introduzzjoni u s-salvagwardja ta' struttura kompetittiva b'saħħitha. Il-kompetizzjoni għandha rwol ċentrali għal-Komunità, speċjalment in vista tal-kompletament tas-suq wieħed fl-1992. Dan l-irwol diġà kien enfasizzat fil-Green Paper. Is-suq wieħed ser jirrapreżenta dimensjoni ġdida għall-operaturi u l-utenti tat-telekomunikazzjonijiet. Il-kompetizzjoni ser tagħtihom l-opportunità biex isir użu sħiħ u jitħaffef l-iżvilupp teknoloġiku, u jinkoraġġuhom jirristrutturaw u jilħqu l-ekonomiji ta' skala meħtieġa biex isiru kompetittivi mhux biss fis-suq tal-Komunità, iżda fid-dinja kollha. B'dan fil-moħħ, dawn il-linji ta' gwida jerġgħu jipproduċu il-prinċipji ewlenin li l-Kummissjoni, skond il-mandat tagħha fir-regoli tal-kompetizzjoni fit-Trattat, applikaw u ser japplikaw fis-settur mingħajr ma jippreġudikaw ir-riżultat ta' kwalunkwe każ speċifiku li jkollu jittieħed in konsiderazzjoni fuq il-fatti. L-għan huwa, inter alia, li jsir kontribut għal iktar ċarezza ta' kondizzjonijiet għall-investiment fis-settur u l-iżvilupp ta' servizzi fl-Ewropa kollha. Il-mekkaniżmi għal-ħolqien ta' sigurtà għal-każijiet individwali (minbarra ilmenti u investigazzjonijiet ex-officio) huma provduti min-notifika u proċeduri ta' clearance negattivi provduti skond ir-Regolament Nru 17, li jipprovdu proċedura formali għal-ftehim ta' koperazzjoni ta' clearance f'dan is-settur kull meta clearance formali jkun mitlub. Dan hu provdut f'iktar dettall f'din il-komunikazzjoni. II. INTRODUZZJONI 3. L-iżvilupp teknoloġiku fondamentali fid-dinja kollha fis-settur tat-telekomunikazzjonijiet [2] ikkawża bidliet konsiderevoli fil-kondizzjonijiet ta' kompetizzjoni. L-amministraturi monopolistiċi tradizzjonali ma jistgħux huma biss jilqgħu għall-isfida tar-rivoluzzjoni teknoloġika. Forzi ekonomiċi ġodda deheru fix-xena tat-telekomunikazzjonijiet li jistgħu joffru lill-utenti il-ħafna servizzi ġenerati mit-teknoloġiji ġodda. Dan irriżulta u stimula proċess wiesgħa ta' deregolamentazzjoni mxerrda fil-Komunità bi gradi diversi ta' intensità. Din il-mossa qed tibdel progressivament il-wiċċ tal-istruttura tas-suq Ewropea. Fornituri privati ġodda ippenetraw is-suq b'iktar u iktar servizzi u apparat b'valur miżjud transnazzjonali. L-amministrazzjonijiet tat-telekomunikazzjonijiet, għalkemm żammew rwol ċentrali bħala fornituri ta' servizzi pubbliċi, għandhom mentalità iktar kummerċjali. Huma bdew jikkompetu b'mod dinamiku ma' operaturi privati fis-servizzi u l-apparat. Ristrtutturar wiesgħa, minn għaqdiet u joint ventures, qed isir sabiex jikkompetu b'mod iktar effiċjenti fis-suq deregolat grazzi għal ekonomiji ta' skala u razzjonalizzazzjoni. Dawn il-ġrajjiet kollha għandhom effett multiplu fuq l-iżvilupp teknoloġiku. 4. Fid-dawl ta' dan, ir-rwol ċentrali tal-kompetizzjoni għal-Komunità jidher ċar, speċjalment in vista tal-kompletament tas-suq wieħed għal-1992. Dan l-irwol diġà kien enfasizzat fil-Green Paper. 5. Fl-applikazzjoni tar-regoli tal-kompetizzjoni il-Kummissjoni tipprova tevita l-addozzjoni ta' miżuri ta' l-Istat jew impriżi li jagħmlu jew iżommu barrieri artifiċjali inkompatibbli mas-suq wieħed. Iżda tiffavorixxi wkoll kull forma ta' koperazzjoni li jinkoraġġixxu l-innovazzjoni u l-progress ekonomiku, kif ikkontemplat mil-liġi tal-kompetizzjoni. L-insegwiment ta' kompetizzjoni effettiva fit-telekomunikazzjonijiet mhux materja ta' għażla politika. L-għażla ta' suq ħieles u ekonomija orjentata lejn il-kompetizzjoni kienet ġà prevista fit-Trattat tal-KEE, u r-regoli ta' kompetizzjoni tat-Trattat huma applikabbli direttament fil-Komunità. Il-bidliet fondamentali msemmija hawn fuq jagħmlu l-applikazzjoni sħiħa tal-liġi dwar il-kompetizzjoni meħtieġa. 6. Hemm bżonn ta' iktar ċertezza dwar l-applikazzjoni tar-regoli ta' kompetizzjoni. L-amministraturi tat-telekomunikazzjonijiet flimkien mar-rispett tal-obbligi ta' interess pubbliku tagħhom, issa huma konfrontati bl-applikazzjoni ta' dawn ir-regoli prattikament mingħajr transitu minn tradizzjoni twila ta' protezzjoni legali.. Hekk kif it-teknoloġija qed tiżviluppa b'pass mgħaġġel u investimenti kbar huma neċessarji, sabiex isir benefiċċju mil-possibiltajiet ġodda fis-suq, l-operaturi kollha, pubbliċi jew privati, iridu jieħdu deċiżjonijiet malajr, bil-qafas regolatorju tal-kompetizzjoni li jrid jittieħed in konsiderazzjoni. 7. Dan il-bżonn ta' iktar ċertezza rigward l-applikazzjoni tar-regoli tal-kompetizzjoni hu diġà milqugħ bi stimi li saru f'diversi każijiet individwali. Madankollu, eżaminazzjonijiet ta' każijiet individwali s'issa ippermettew risposta għal uħud biss mil-ħafna kwistjonijiet dwar il-kompetizzjoni li jqumu mit-telekomunikazzjonijiet. Każijiet fil-futur ser jiżviluppaw iktar il-prattika tal-Kummissjoni fis-settur. L-għan ta' dawn il-linji ta' gwida 8. Dawn il-linji ta' gwida huma intiżi biex jinformaw operaturi pubbliċi tat-telekomunikazzjonijiet, fornituri u utenti ta' servizzi u apparat ta' telekomunikazzjoni oħra, il-professjoni legali u l-membri tal-pubbliku interessati dwar il-prinċipji legali u ekonomiċi ġenerali li kienu u għadhom segwiti mil-Kummissjoni fl-applikazzjoni tar-regoli ta' kompetizzjoni għall-impriżi fis-settur tat-telekomunikazzjonijiet, ibbażati fuq l-esperjenza ġenerata mil-każijiet individwali skond id-deċiżjonijiet tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-Komunitajiet Ewropej. 9. Il-Kummissjoni ser tapplika dawn il-prinċipji anke fil-każijiet individwali fil-futur b'mod flessibbli, u bil-kuntest partikolari ta' kull każ li jittieħed in konsiderazzjoni. Dawn il-linji ta' gwida ma jkoprux il-prinċipji ġenerali kollha li jirregolaw l-applikazzjoni tar-regoli tal-kompetizzjoni, iżda dawk biss li għandhom relevanza speċifika għal kwistjonijiet relatati mat-telekomunikazzjoni. Il-prinċipji ġenerali tar-regoli tal-kompetizzjoni li ma għandhomx x'jaqsmu speċifikament mat-telekomunikazzjonijiet iżda applikabbli f'dan is-settur jistgħu jinstabu, inter alia, f'atti regolatorji, sentenzi tal-Qorti u deċiżjonijiet tal-Kummissjoni dwar każijiet individwali, ir-rapporti ta' kull sena tal-Kummissjoni dwar il-politika tal-kompetizzjoni, stqarrijiet għall-istampa u informazzjoni pubblika oħra li toriġina mil-Kummissjoni. 10. Dawn il-linji ta' gwida ma joħolqux drittijiet inforzabbli. Iktar minn hekk, ma jippreġudikawx l-applikazzjoni tar-regoli ta' kompetizzjoni tal-KEE mil-Qorti tal-Ġustizzja tal-Komunitajiet Ewropej u mill-awtoritajiet nazzjonali (peress li dawn ir-regoli jistgħu jiġu applikati direttament f'kull Stat Membru, mill-awtoritajiet nazzjonali, amministrattivi jew ġudizzjarji). 11. Bidla fis-sitwazzjoni ekonomika u legali ma tirriżultax awtomatikament fl-emendament tal-linji ta' gwida. Il-Kummissjoni, madanakollu, tirriserva il-possibiltà li tagħmel dawn l-emendi meta tikkunsidra li dawn il-linji ta' gwida ma għadhomxjissod disfaw l-għan tagħhom, minħabba bidliet fondamentali u/jew ripetuti fi preċedenti legali, metodi ta' applikazzjoni tar-regoli tal-kompetizzjoni, u l-kuntest regolatorju, ekonomiku u tekniku. 12. Dawn il-linji ta' gwida jikkonċernaw essenzalment l-applikazzjoni diretta tar-regoli dwar il-kompetizzjoni għall-impriżi, jiġifieri l-Artikoli 85 u 86 tat-Trattat tal-KEE. Huma ma jikkonċernawx dawk applikabbli għall-Istati Membri, in partikolari l-Artikoli 5 u 90 (1) u (3). Il-prinċipji li jirregolaw l-applikazzjoni ta' l-artikolu 90 fis-settur tat-telekomunikazzjonijiet huma espressi fid-Direttivi tal-Kummissjoni addottati skond l-Artikolu 90(3) għall-implimentazzjoni tal-Green Paper [3]. Ir-relazzjoni bejn ir-regoli tal-kompetizzjoni applikabbli għall-impriżi u dawk applikabbli għall-Istati Membri. 13. Il-Qorti tal-Ġustizzja tal-Komunitajiet Ewropej [4] ordnat li filwaqt illi huwa minnu li l-Artikoli 85 u 86 tat-Trattat jikkonċernaw l-aġir tal-impriżi u mhux il-liġijiet jew regolament tal-Istati Membri, bis-saħħa ta' l-artikolu 5(2) tat-Trattat tal-KEE, l-Istati Membri ma għandhomx jaddottaw jew iżommu fis-seħħ kwalunkwe miżuri li jistgħu inaqqsu mill-effettività ta' dawk id-disposizzjonijiet. Il-Qorti iddikjarat li dan ikun il-każ, in partikolari, jekk Stat Membru jirrikjedi jew jiffavorixxi cartels projbiti jew jirrinforza l-effetti tagħhom jew jinkoraġġixxi abbużi minn impriżi dominanti. Jekk dawk il-miżuri huma addottati jew miżmuma fis-seħħ rigward impriżi pubbliċi jew impriżi li huma garantiti drittijiet speċjali jew esklussivi minn Stat Membru, l-Artikolu 90 jista' japplika wkoll. 14. Meta l-kondotta ta' impriża pubblika jew impriża li hija garantita drittijiet speċjali jew esklussivi tkun riżultat biss tal-eserċizzju tal-aġir awtonomu tal-impriża, din tista' tinqabad biss mill-Artikoli 85 u 86. Meta l-aġir huwa ordnat minn miżura (regolatorja jew amministrattiva) mandatorja tal-Istat, li ma tħalli ebda għażla diskrezzjonarja lill-impriżi konċernati, l-Artikolu 90 jista' japplika għall-Istat involut flimkien mal-Artikoli 85 u 86. F'dan il-każ l-Artikoli 85 u 86 japplikaw għall-aġir tal-impriżi bir-restrizzjonijiet imposti fuq l-impriżi mil-miżura mandatorja tal-Istat li għandhom jittieħdu in konsiderazzjoni. Fl-aħħar mill-aħħar, meta l-aġir huwa riżultat tal-għażla libera tal-impriżi involuti, iżda l-Istat ħa miżura li tinkoraġġixxi l-imġieba jew issaħħaħ l-effetti tagħha, l-Artikoli 85 u/jew 86 japplikaw għall-aġir tal-impriżi u l-Artikolu 90 jista' japplika għal-miżura tal-Istat. Dan jista' jkun il-każ, inter alia, meta l-Istat approva u/jew legalment approva ir-risżultat tal-aġir tal-impriżi (per eżempju tariffi). Dawn il-linji ta' gwida u d-Direttivi skond l-Artikolu 90 jikkomplimentaw lil xulxin sa ċertu punt peress li jkopru il-prinċipji li jirregolaw l-applikazzjoni tar-regoli tal-kompetizzjoni: L-artikoli 85 u 86 minn naħa, u l-Artikolu 90 mill-oħra. L-applikazzjoni tar-regoli ta' kompetizzjoni u liġijiet Komunitarji oħra, inklużi regoli open network provision (ONP) 15. L-artikoli 85 u 86 u Regolamenti li jimplimentaw dawk l-artikoli b'applikazzjoni ta' l-artikolu 87 tat-Trattat tal-KEE jikkostitwixxu liġi in vigore u infurzabbli kullimkien fil-Komunità. Ma għandhomx jinqalgħu kunflitti ma' regoli Komunitarji oħra għaliex il-liġi tal-Komunità tifforma qafas regolatorju koerenti. Regoli Komunitarji oħrajn, u in partikolari dawk li jirregolaw speċifikament is-settur tat-telekomunikazzjonijiet, ma jistgħux jiġu ikkonsidrati bħala disposizzjonijiet li jimplimentaw l-Artikoli 85u 86 f'dan is-settur. Madankollu huwa ovvju li Atti Komunitarji addottati fis-settur tat-telekomunikazzjonijiet għandhom jiġu interpretati b'mod konsistenti mar-regoli dwar il-kompetizzjoni, sabiex tiġi żgurata l-aktar implimentazzjoni tajba possibbli ta' kull aspett tal-politika tal-Komunità dwar it-telekomunikazzjonijiet. 16. Dan japplika, inter alia, għar-relazzjoni bejn ir-regoli tal-kompetizzjoni applikabbli għall-impriżi u r-regoli ONP. Skond ir-Riżoluzzjoni tal-Kunsill tat-30 ta' Ġunju 1988 dwar l-iżvilupp tas-suq komuni għas-servizzi u l-apparat tat-telekomunikazzjoni sal-1992 [5], l-ONP tinkludi id-"definizzjoni fi żmien qasir, permezz ta' Direttivi tal-Kunsill, tal-kondizzjonijiet tekniċi, kondizzjonijiet ta' l-użu, u prinċipji ta' tariffi għal open network provision", l-ewwel bl-armonizzazzjoni tal-kondizzjonijiet għall-użu tal-linji mikrija. Id-dettalji tal-proċeduri tal-ONP ġew stabbiliti bid-Direttiva 90/387/KEE [6] dwar l-istabbiliment tas-suq intern għas-servizzi tat-telekomunikazzjoni permezz tal-implimentazzjoni ta' open network provision, addotata mil-Kunsill fit-28 ta' Ġunju 1990 skond l-artikolu 100a tat-Trattat tal-KEE. 17. L-ONP għandha rwol fondamentali biex jiġi provdut aċċess fl-Ewropa kollha għal networks pubbliċi konnessi bejniethom fil-Komunità. Meta tiġi implimentata l-armonizzazzjoni tal-ONP, utent tan-network jiġi offrut kondizzjonijiet ta' aċċess armonizzat fil-KEE kollha, f'kull pajjiż fejn jista' joqgħod. L-aċċess armonizzat ser ikun żgurat b'konformità mar-regoli ta' kompetizzjoni kif hawn fuq imsemmija, hekk kif ir-regoli tal-ONP jipprovdu speċifikament. Ir-regoli ta' l-ONP ma jistgħux jiġu ikkunsidrati bħala regoli ta' kompetizzjoni li japplikaw għall-imġieba tal-Istati u/jew tal-impriżi. Ir-regoli tal-ONP u tal-Kompetizzjoni jikkostitwixxu għalhekk żewġ korpi ta' regoli differenti iżda koerenti. Għalhekk, ir-regoli ta' kompetizzjoni għandhom applikazzjoni sħiħa, anke meta ir-regoli tal-ONP kollha ġew addottati. 18. Ir-regoli tal-kompetizzjoni huma u ser ikunu applikati b'mod koerenti mar-regoli kummerċjali in vigore tal-Komunità. Madankollu, ir-regoli tal-kompetizzjoni japplikaw b'mod mhux diskriminatorju għall-impriżi fil-KEE u għal dawk li ma humiex fil-KEE iżda li għandhom aċċess għas-suq tal-KEE. III. PRINĊIPJI TA' APPLIKAZZJONI KOMUNI GĦALL-ARTIKOLI 85 U 86 Applikazzjoni ugwali ta' l-artikoli 85 u 86 19. L-artikoli 85 u 86 japplikaw direttament fil-Komunità għall-impriżi kollha, kemm jekk pubbliċi kif ukoll privati, f'termini ugwali u sa l-istess punt, minbarra l-eċċezzjoni prevista fl-Artikolu (2) [7]. Il-Kummissjoni u l-awtoritajiet amministrattivi u ġudizzjarji nazzjonali huma kompetenti biex japplikaw dawn ir-regoli skond il-kondizzjonijiet provduti fir-Regolament tal-Kunsill Nru 17 [8]. 20. Għaldaqstant, l-Artikoli 85 u 86 japplikaw kemm għall-impriżi privati kif ukoll operaturi tat-telekomunikazzjoni pubbliċi flimkien ma amministraturi tat-telekomunikazzjonijiet u aġenziji operattivi privati rikonoxxuti, minn hawn "il quddiem imsejħa" organizzazzjonijiet tat-telekomunikazzjoni' (TOs). It-TOs huma impriżi fis-sens ta' l-artikoli 85 u 86 sal-punt li dawn jeżerċitaw attività ekonomika, għal-manifattura u/jew bejgħ ta' apparat tat-telekomunikazzjoni u/jew għal-provvista ta' servizzi ta' telekomunikazzjoni, mingħajr ma jiġu ikkunsidrati fatti oħrajn bħal, per eżempju, jekk in-natura tagħhom hijiex ekonomika jew le u jekk humiex entitajiet legalment distinti jew jifformawx parti minn organizzazzjoni tal-Istat [9]. Assoċjazzjonijiet ta' TOs huma assoċjazzjonijiet ta' impriżi fis-sens ta' l-artikolu 85, anke jekk it-TOs jipparteċipaw bħala impriżi f'organizzazzjonijiet li fihom l-awtoritajiet tal-gvern huma rappreżentati wkoll. L-artikoli 85 u 86 japplikaw ukoll għal impriżi barra mil-KEE meta ftehim restrittivi huma implimentati jew intiżi li jiġu implimentati jew isiru abbużi minn dawk l-impriżi fis-suq komuni sal-punt li l-kummerċ bejn l-Istati Membri hu milqut [10]. Restrizzjonijiet fuq il-kompetizzjoni ġustifikati skond l-Artikolu 90(2) jew minn ħtiġijiet essenzali 21. L-eċċezzjoni prevista fl-Artikolu 90(2) tista' tapplika kemm għal-miżuri tal-Istat kif ukoll għal prattiċi tal-impriżi. Id-Direttiva dwar is-Servizzi 90/388/KEE, in partikolari fl-Artikolu 3, tipprovdi għal Stat Membru biex jimponi restrizzjonijiet speċifiċi fil-liċenzi li joħroġ għal-provvista ta' ċerti servizzi ta' telekomunikazzjoni. Dawn ir-restrizzjonijiet jistgħu jiġu ordnati skond l-Artikolu 90(2) jew sabiex tkun żgurata il-konformità mal-ħtiġijiet essenzali tal-Istat speċifikati fid-Direttiva. 22. Fejn jikkonċerna l-Artikolu 90(2), il-benefiċċju tal-eċċezzjoni previst minn din id-disposizzjoni jista' jiġi mitlub għall-imġieba tat-TO's meta din tirriżulta f'restrizzjonijiet għal-kompetizzjoni li l-Istat Membru tagħha ma imponiex bl-applikazzjoni tad-Direttiva dwar is-Servizzi. Madankollu, għandu jittieħed in konsiderazzjoni il-fatt li f'dan il-każ l-Istat li l-funzjoni tiegħu huwa li jipproteġi l-pubbliku u l-interess ekonomiku ġenerali, ma ikkunsidrax neċessarju li jimponi l-imsemmija restrizzjonijiet. Dan jagħmel il-piż li jiġi provat li l-eċċezzjoni fl-Artikolu 90(2) għadha tapplika għall-aġir ta' impriża li tinvolvi dawn ir-restrizzjonijiet partikolarment diffiċli. 23. Il-Kummissjoni tikkonkludi mil-każistika tal-Qorti tal-Ġustizzja [11] li għandha kompetenza esklussiva, taħt il-kontroll tal-Qorti, biex tiddeċiedi li l-eċċezzjoni ta' l-artikolu 90(2) tapplika. L-awtoritajiet nazzjonali inklużi dawk ġudizzjarji jistgħu jiddeċiedu li din l-eċċezzjoni ma tapplikax, meta jsibu li r-regoli ta' kompetizzjoni b'mod ċar ma jfixklux l-esekuzzjoni tal-kompitu ta' interess ekonomiku ġenerali assenjat lill-impriżi. Meta dawk l-awtoritajiet ma jistgħux jikkonkludu hekk, dawn għandhom jissospendu id-deċiżjoni tagħhom sabiex il-Kummissjoni tkun tista' ssib li l-kondizzjonijiet jaderixxu għall-applikazzjoni ta' dik id-disposizzjoni. 24. Fejn jirrigwarda miżuri għal-konformità mal-"ħtiġijiet essenzali" fis-sens tad-Direttiva dwar is-Servizzi, skond l-Artikolu 1 tagħha [12], dawn jistgħu jittieħdu mill-Istati Membri biss u mhux mill-impriżi. Is-suq rilevanti 25. Sabiex issir stima tal-effetti ta' ftehim fuq il-kompetizzjoni għall-iskop ta' l-artikolu 85 u jekk hemmx posizzjoni dominanti fis-suq għall-iskop ta' l-artikolu 86, hu neċessarju jiġi/u definit/i is-suq/swieq rilevanti, is-suq/swieq tal-prodott jew servizz u s-suq/swieq ġeografiku/ċi, fid-dominju tat-telekomunikazzjonijiet. F'kuntest ta' teknoloġija dejjem tinbidel id-definizzjoni tas-suq rilevanti hi dinamika u varjabbli. (a) Is-suq tal-prodott 26. Is-suq ta' prodott jinkludi t-totalità ta' prodotti li, bil-karatteristiċi tagħhom, huma partikolarment addattati biex jissoddisfaw il-bżonnijiet kostanti u huma biss sa ċertu punt biss interskambjabbli bi prodotti oħra f'termini ta' prezz, użu u preferenza tal-konsumatur. Eżaminazzjoni limitata għal-karatteristiċi oġġettivi tal-prodotti rilvenati biss ma tistax tkun suffiċjenti: Il-kondizzjonijiet kompetittivi tal-istruttura ta' provvista u domanda fis-suq għandhom jittieħdu in konsiderazzjoni wkoll [13]. Il-Kummissjoni tista' tiddefinixxi preċiżament dawn is-swieq fil-qafas tal-każijiet individwali biss. 27. Għall-iskop tal-linji ta' gwida jistgħu jiġu indikati is-swieq tas-servizzi distinti li jistgħu jeżistu ta' l-inqas għal-provvista tan-network, komunikazzjoni bil-vuċi, komunikazzjoni ta' data u satelliti. Rigward is-suq tal-apparat, l-oqsma li ġejjin kollha jistgħu jittieħdu in konsiderazzjoni bl-iskop li jiġi definit is-suq: switches pubbliċi, switches privati, sistemi ta' trasmissjoni u in partikolari, fil-qasam tat-terminals, settijiet tat-telefon, modems, terminals tat-telex, terminals għat-trasmissjoni tad-data u mobile telephones. L-indikazzjonijiet ta' hawn fuq huma mingħajr preġudizzju għad-definizzjoni ta' swieq distinti iktar stretti. Għal servizzi oħrajn – bħal dawk b'valur miżjud – kif ukoll apparat tat-terminal u tan-nework, ma jistax ikun speċifikat hawn jekk hemmx suq għal kull wieħed minnhom jew għall-għadd tagħhom, jew għat-tnejn, li jiddependu fuq l-interskambju possibbli li jeżisti fi swieq ġeografiċi differenti. Dan hu determinat prinċipalment mil-provvista u l-ħtiġijiet f'dawk is-swieq. 28. Peress li n-networks pubbliċi nazzjonali varji jikkompetu għall-installazzjoni ta' hubs ta' telekomunikazzjoni ta' ħafna utenti, id-definizzjoni tas-suq tista' tvarja skond iċ-ċirkostanzi. Fil-fatt, utenti kbar tat-telekomunikazzjonijiet, kemm jekk fornituri ta' servizzi jew le, jallokaw l-istabbilimenti tagħhom skond, inter alia, il-karatteristiċi tas-servizzi tat-telekomunikazzjoni provduti minn kull TO. Għalhekk, huma jqabblu n-networks pubbliċi nazzjonali u s-servizzi l-oħra provduti mit-TOs f'termini ta' karatteristiċi u prezzijiet. 29. Fejn jikkonċerna l-provvista tas-satellita, il-kwistjoni hija hekk din hijiex interskambjabbli jew le mal-provvista ta' networks terrestri: (a) il-komunikazzjoni bis-satellita tista' tkun ta' forom differenti: Servizz fiss (komunikazzjoni point to point), multipoint (minn punt għal multipunt u multipunt għal multipunt), one-way jew two-way; (b) il-karatteristiċi ewlenin tas-satelliti huma: il-kopertura ta' żona ġeografika wiesgħa mhux limitata mil-fruntieri nazzjonali, spejjeż li ma humiex sensittivi għad-distanza, flessibilità u faċiltà ta' dispjegament tan-networks, in partikolari fis-sistemi ta' aperturi terminali żgħar ħafna (VSAT); (ċ) l-użi tas-satelliti jistgħu jitqasmu f'dawn il-kategoriji li ġejjin: trasmissjoni tal-vuċi u ta' data switched pubblikament, servizzi kummerċjali ta' valur miżjud u x-xandir; (d) il-provvista ta' satellita tippreżenta possibiltà ta' interskambju wiesgħa b' link ta' trasmissjoni terrestri għat-trasmissjoni bażika ta' vuċi u data fuq distanza twila. Bil-kontra, minħabba l-karatteristiċi tagħha mhix sostanzjalment interskambjabbli iżda komplimentari għal-links ta' trasmissjoni terrestri għal diversi użi ta' trasmissjoni speċifiċi ta' vuċi u data. Dawn l'użi huma: is-servizzi lejn reġjuni fil-periferija jew inqas żviluppati, links bejn pajjizi mhux kontigwi, ir-rikonfigurazzjoni tal-kapaċità u l-provvista ta' routing għar-restawr tat-traffiku. Iktar minn hekk, is-satelliti ma humiex preżentement sostanzjalment interskambjabbli għax-xandir dirett u networks privati multipoint għal servizzi kummerċjali ta' valur miżjud. Għaldaqstant, għal dawk l-użi kollha is-satelliti għandhom jikkostitwixxu swieq tal-prodotti distinti. Fis-satelliti stess, jista' jkun hemmswieq distinti. 30. Fil-komunikazzjonijiet mobbli servizzi distinti jidhru li jeżistu bħat-telefons ċellulari, paging, telepoint, komunikazzjoni ta' vuċi u data cordless. L-iżvilupp tekniku jippermetti li kull waħda minn dawn is-sistemi tiġi provduta iktar karatteristiċi u karatteristiċi iktar avvanzati. B'konsegwenza ta' dan id-differenzi bejn dawn is-sistemi kollha qegħdin progressivament jonqsu u l-interskambji bejniethom jiżdiedu. Għaldaqstant, ma jistax jiġi eskluż li fil-futur għal ċerti użi ħafna minn dawn is-sistemi jaqgħu taħt suq wieħed. B'l-istess qies, x'aktarx li, għal ċerti użi, sistemi mobbli ser ikunu inklużi f'suq wieħed b'ċerti servizzi offruti fuq il-public switched network. (b) Is-suq ġeografiku 31. Suq ġeografiku hu żona: - fejn impriżi jidħlu f'kompetizzjoni bejniethom, u - fejn il-kondizzjonijiet oġġettivi ta' kompetizzjoni li japplikaw għal-prodott jew servizz in kwistjoni huma simili għal-kummerċjanti kollha [14]. 32. Mingħajr preġudizzju għad-definizzjoni tas-suq ġeografiku f'każijiet individwali, kull territorju nazzjonali fil-KEE jidher li għadu suq ġeografiku distint fejn jikkonċerna dawk is-servizzi jew prodotti rilevanti, fejn: - il-ħtiġijiet tal-klijenti ma jistgħux ikunu soddisfatti bl-użu ta' servizz mhux domestiku, - Hemm kondizzjonijiet regolatorji ta' aċċess għas-servizzi differenti, in partikolari drittijiet speċjali jew esklussivi li huma kapaċi jiżolaw territorji nazzjonali, - rigward l-apparat u n-network, m'hemmx standards Komunitarji komuni, kemm mandatorji jew volontarji, li l-assenza tagħhom jafu wkoll jiżolaw is-swieq nazzjonali. L-assenza ta' normi volontarji fil-Komunità kollha juri li hemm ħtiġijiet tal-klijenti nazzjonali differenti. Madankollu, hu mistenni li s-suq ġeografiku ser jestendi progressivament għat-territorju tal-KEE bl-istess mod tar-realizzazzjoni progressiva ta' suq wieħed fil-KEE. 33. Għandu jiġi aċċertat ukoll jekk kull suq nazzjonali jew parti minnu huwiex parti sostanzjali tas-suq komuni. Dan hu l-każ fejn is-servizzi tal-prodott involut jirrapreżentaw persentaġġ sostanzjali ta' volum fil-KEE. Dan japplika għas-servizzi u l-prodotti involuti kollha. 34. Rigward uplinks bis-satellita, għal-komunikazzjoni minn fruntiera għall-oħra bis-satellita l-uplink tista' tiġi provduta minn kwalunkwe wieħed minn bosta pajjiżi. F'dan il-każ, is-suq ġeografiku hu iżjed wiesgħa mit-territorju nazzjonali u jista' jkopri il-KEE kollha. Rigward l-ispace segment capacity, l-estensjoni tas-suq ġeografiku ser jiddependi fuq il-qawwa tas-satellita u l-kapaċità tagħha li tikkompeti ma' satelliti oħra għat-trasmissjoni lejn żona partikolari, fi kliem ieħor sa fejn tlaħħaq. Dan jista' jiġi stmat biss każ b'każ. 35. Rigward is-servizzi in ġenerali kif ukoll apparat terminali u tan-network, il-Kummissjoni tistima l-qawwa fis-suq tal-impriżi ikkonċernati u r-riżultat fuq il-kompetizzjoni fil-KEE tal-imġieba tal-impriżi, bl-attivitajiet inter-relatati u l-interazzjoni bejn is-swieq internazzjonali u tal-KEE li għandhom jittieħdu in konsiderazzjoni. Dan terġa' huwa iktar neċessarju sal-punt li s-suq tal-KEE qiegħed progressivament jinfetaħ. Dan jista' jkollu effett konsiderevoli fuq l-istruttura tas-swieq fil-KEE, fuq il-kompetittività ġenerali tal-impriżi li joperaw f'dawk is-swieq, u fit-tul, fuq il-kapaċità tagħhom biex jibqgħu operaturi indipendenti. IV. L-APPLIKAZZJONI TA' L-ARTIKOLU 85 36. Il-Kummissjoni tfakkar li mira politika ewlenija tar-Riżoluzzjoni tal-Kunsill tat-30 ta' Ġunju 1988 dwar l-iżvilupp tas-suq komuni għas-servizzi u l-apparat tat-telekomunikazzjoni sal-1992 kienet dik li: "… tiġi stimulata koperazzjoni Ewropea fil-livelli kollha, sakemm kompatibbli mar-regoli ta' kompetizzjoni tal-Komunità, u partikolarment fil-qasam tar-riċerka u l-iżvilupp, sabiex tkun żgurata preżenza Ewropea b'saħħitha fis-swieq tat-telekomunikazzjonijiet u biex tkun żgurata parteċipazzjoni sħiħa tal-Istati Membri kollha." F'ħafna każijiet servizzi għall-Ewropa kollha jistgħu jinkisbu mil-koperazzjoni bejn it-TOs – per eżempju, billi jiżguraw l-interkonnettività u interoperabilità (i) f'dawk l-oqsma fejn drittijiet esklussivi jew speċjali għal-provvista jistgħu jkomplu b'konformità mal-liġi Komunitarja u in partikolari mad-Direttiva dwar is-Servizzi 90/388/KEE; u (ii) f'oqsma fejn is-servizz ottimu jirrikjedi karatteristiċi ta' koperazzjoni, bħal l-hekk imsejħa arranġamenti ta' "one-stop shopping", jiġifieri il-possibiltà li jinxtraw servizzi għall-Ewropa kollha f'punt ta' bejgħ singolu. Il-Kunsill qed jagħti gwida, permezz ta' Direttivi, Deċiżjonijiet, rakkomandazzjonijiet u riżoluzzjonijiet fuq dawk l-oqsma fejn is-servizzi għall-Ewropa kollha huma l-iktar meħtieġa b'mod urġenti: per eżempju permezz tar-rakkomandazzjoni 86/659/KEE dwar l-introduzzjoni kordinata tan-network integrat ta' servizzi diġitali (ISDN) fil-Komunità Ewropea [15] u permezz tar-rakkomandazzjoni 87/371/KEE dwar l-introduzzjoni kordinata ta' komunikazzjonijiet ċellulari diġitali land-based pubbliċi għall-Eworopa kollha fil-Komunità [16]. Il-Kummissjoni tilqa' u tappoġġa il-ħtieġa ta' koperazzjoni partikolarment sabiex jitmexxa ‘il quddiem l-iżvilupp ta' servizzi trans-Ewropej u tissaħħaħ il-kompetittività tal-industrija tal-KEE fil-Komunità kollha u fis-swieq tad-dinja. Madankollu, din il-koperazzjoni tista' tintlaħaq dik il-mira jekk tkun konformi mar-regoli dwar il-kompetizzjoni tal-Komunità. Ir-Regolament Nru 17 jipprovdi proċeduri ta' clearing definiti ċari għal dan it-tip ta' ftehim ta' koperazzjoni. Il-proċeduri previsti mir-Regolament Nru 17 huma: (i) l-applikazzjoni għal clearance negattiva, li biha il-Kummissjoni tiċċertifika li l-ftehim ma humiex maqbuda mill-Artikolu 85, għaliex ma jirrestrinġux il-kompetizzjoni u/jew ma jaffetwawx il-kummerċ bejn l-Istati Membri; u (ii) in-notifika ta' ftehim li jinqabdu mill-Artikolu 85 sabiex tinkiseb eżenzjoni skond l-Artikolu 85(3). Għalkemm jekk ftehim partikolari hu maqbud mill-Artikolu 85, tista' tingħata eżenzjoni mil-Kummissjoni skond l-Artikolu 85(3), dan hu hekk biss meta l-ftehim iġib miegħu benefiċċji ekonomiċi – stimati fuq il-bażi tal-kriterji fl-imsemmi paragrafu 3 – li huma iktar importanti mir-restrizzjonijiet fuq il-kompetizzjoni. F'kull każ il-kompetizzjoni ma tistax tiġi eliminata għal parti sostanzjali tal-prodotti in kwistjoni. In-notifika ma hijiex obbligu; iżda jekk, għal raġunijiet ta' ċertezza legali, il-partijiet jiddeċiedu li jirrikjedu eżenzjoni skond l-Artikolu 4 tar-Regolament Nru 17 il-ftehim ma jistgħux jiġu eżentati sakemm dawn ġew notifikati lil-Kummissjoni. 37. Ftehim ta' koperazzjoni jistgħu jkunu koperti minn wieħed mir-Regolamenti jew Avviżi ta' eżenzjoni ġenerali tal-Kummissjoni [17]. Fl-ewwel każ il-ftehim hu awtomatikament eżenti skond l-Artikolu 85(3). Fil-każ l-ieħor, fil-fehma tal-Kummissjoni, il-ftehim ma jirrestrinġix ħafna il-kompetizzjoni u l-kummerċ bejn l-Istati Membri u għalhekk ma jiġġustifikax azzjoni tal-Kummissjoni. Fiż-żewġ każijiet, il-ftehim ma għandux ikun notifikat; iżda jista' jkun notifikat fil-każ ta' dubju. Jekk il-Kummissjoni tirċievi ħafna notifiki ta' ftehim simili ta' koperazzjoni fis-settur tat-telekomunikazzjonijiet, tista' tikkunsidra jekk regolament ta' eżenzjoni ġenerali speċifiku għal dan it-tip ta' ftehim ikunx xieraq. 38. Il-kategoriji ta' ftehim [18] li jidhru li huma tipiċi fit-telekomunikazzjonijiet u jistgħu jinqabdu mill-Artikolu 85 huma mniżżla hawn taħt. Din il-lista tipprovdi eżempji biss u hija, għalhekk, mhux eżawrienti. Il-Kummissjoni qiegħda b'hekk tindika restrizzjonijiet għal-kompetizzjoni possibbli li jistgħu jinqabdu mill-Artikolu 85 u każijiet fejn jista' jkun hemm il-possibiltà ta' eżenzjoni. 39. Dawn il-ftehim jistgħu jolqtu l-kummerċ bejn l-Istati Membri għar-raġunijiet li ġejjin: (i) is-servizzi li m'humiex riservati għat-TOs, apparat u spatial segment facilities huma ikkummerċjati fil-KEE kollha; ftehim fuq dawn is-servizzi u apparat huma għaldaqstant probabbli li jolqtu il-kummerċ. Għalkemm attwalment il-kummerċ bejn il-fruntieri huwa limitat, potenzalment m'hemmx raġuni biex ikun ipotizzat li fornituri ta' dawn il-faċiltajiet ser jillimitaw lilhom infushom fil-futur għas-suq nazzjonali tagħhom; (ii) rigward servizzi ta' network riservati, wieħed jista' jikkunsidra li dawn huma ikkummerċjati wkoll fil-Komunità kollha. Dawn is-servizzi jistgħu jiġu provduti minn operatur li jinsab fi Stat Membru lil klijenti li jinsabu fi Stati Membri oħrajn, li jiddeċiedu li jmexxu il-hub ta' telekomunikazzjoni tagħhom fl-ewwel wieħed għaliex huwa ekonomikament jew fil-kwalità vantaġġuż. Iktar minn hekk, ftehim fuq dawn il-materji jafu jolqtu il-kummerċ tal-KEE ta' l-inqas sal-punt li jinfluwenzaw il-kondizzjonijiet li fihom huma provduti servizzi u apparat oħrajn fil-KEE kollha. 40. Finalment, sal-punt li t-TOs għandhom posizzjoni dominanti fis-swieq tal-faċiltajiet, servizzi u apparat, l-imġieba tagħhom li twassal għal – u inklużi l-konklużjoni ta' – il-ftehim in kwistjoni jistgħu wkoll iwasslu għal vjolazzjoni ta' l-artikolu 86, jekk il-ftehim għandhom jew huma probabbli li jkollhom bħala effett tagħhom it-tfixkil taż-żamma tal-grad ta' kompetizzjoni li għadu jeżisti fis-suq jew it-tkabbir ta' dik il-kompetizzjoni, jew jikkawżaw lit-TOs li jiġbru benefiċċji kummerċjali li huma ma kinux jistgħu jirċievu kieku kien hemm kompetizzjoni normali jew suffiċjentement effettiva. A. Ftehim orizzontali dwar il-provvista ta' faċiltajiet terrestri u servizzi riservati 41. Ftehim li jikkonċernaw faċiltajiet terrestri (public switched network jew ċirkwiti mikrija) jew servizzi (per eżempju telefonija tal-vuċi għal-pubbliku ġenerali) jistgħu attwalment jiġu konklużi biss bejn TOs minħabba dan ir-reġim legali li jipprovdi għal drittijiet esklussivi jew speċjali. Il-fatt li d-Direttiva dwar is-Servizzi tirrikonoxxi il-possibiltà li Stat Membru jirriserva din il-provvista għal ċerti operaturi ma teżentax lil dawk l-operaturi milli jkunu konformi mar-regoli tal-kompetizzjoni fil-provvista ta' dawn il-faċiltajiet jew servizzi. Dawn il-ftehim jistgħu jirrestrinġu il-kompetizzjoni fi Stat Membru fejn dan id-drittijiet esklussivi huma mogħtija lil iktar minn fornitur wieħed biss. 42. Dawn il-ftehim jistgħu jirrestrinġu il-kompetizzjoni bejn it-TOs biex iżommu jew jattiraw utenti tat-telekomunikazzjonijiet kbar għaċ-ċentri ta' telekomunikazzjoni tagħhom. Din il-"hub competition" hi sostanzjalment ibbażata fuq rati favorevoli u kondizzjonijiet oħra, kif ukoll il-kwalità tas-servizzi. L-Istati Membri m'humiex permessi ma jħallux din il-kompetizzjoni peress li d-Direttiva tippermetti biss li jingħataw drittijiet esklussivi u speċjali minn kull Stat Membru fit-territorju proprju. 43. Finalment, dawn il-ftehim jistgħu jirrestrinġu l-kompetizzjoni fis-servizzi mhux riservati minn impriżi terzi, li huma sostnuti mil-faċiltajiet in kwistjoni, per eżempju jekk jimponu kondizzjonijiet ta' kummerċ diskriminatorji jew inekwi fuq ċerti utenti. 44. (aa) Ftehim fuq il-Prezzijiet: il-ftehim kollha tat-TOs rigward prezzijiet, skontijiet jew piżijiet fuq il-kollezzjoni għal servizzi internazzjonali, jafu jirrestrinġu il-hub competition sa ċertu punt apprezzabbli. Kordinazzjoni dwar jew projbizzjoni fuq skontijiet jistgħu jikkawżaw restrizzjonijiet partikolarment serji. F'sitwazzjonijiet ta' tagħrif pubbliku bħal ma jeżisti rigward il-livell tat-tariffi, l-iskontijiet jafu jibqgħu l-unika possibiltà ta' kompetizzjoni fuq il-prezzijiet effettiva. 45. F'diversi każijiet il-Qorti tal-Ġustizzja u l-Kummissjoni kkunsidraw ftehim fuq il-prezzijiet fost l-iktar infrazzjonijiet serji ta' l-artikolu 85 [19]. Filwaqt li l-armonizzazzjoni tal-istrutturi tat-tariffi jistgħu jkunu element ewlieni għal-provvista ta' servizzi għal-Komunità kollha, dan l-għan għandu jkun segwit sakemm huwa konformi mar-regoli ta' kompetizzjoni Komunitarji u għandu jinkludi definizzjoni ta' prinċipji ta' ipprezzar effiċjenti fil-Komunità kollha. Il-Kompetizzjoni fuq il-prezzijiet hija element, kruċjali jekk mhux prinċipali, fl-għażla tal-klijent u hija kapaċi tistimola l-iżvilupp tekniku. Mingħajr preġudizzju għal kwalunkwe applikazzjoni għal eżenzjoni individwali li tista' ssir, il-ġustifikazzjoni għal kwalunkwe ftehim dwar il-prezzijiet fit-termini ta' l-artikolu 85(3) tkun suġġetta għal eżaminazzjoni rigoruża ħafna mil-Kummissjoni. 46. Għal kuntrarju, fejn il-ftehim jikkonċernaw biss l-istabbiliment ta' strutturi jew prinċipji ta' tariffi komuni, il-Kummissjoni tista' tikkunsidra jekk dan jikkostitwixxix wieħed il-benefiċċji ekonomiċi skond l-Artikolu 85(3) li jirbħu fuq ir-restrizzjonijiet fuq il-kompetizzjoni. Infatti, dan jista' jipprovdi t-trasparenza fuq il-kalkolazzjoni tat-tariffi neċessarja u tiffaċilita id-deċiżjonijiet tal-utenti dwar il-fluss ta' traffiku jew il-lokalità tal-kwartieri ġenerali jew l-istabbilimenti. Dawn il-ftehim jistgħu wkoll jikkontribwixxu biex jintlaħaw wieħed mill-għanijiet ekonomiċi tal-Green Paper – tariffi iktar orjentati lejn in-nefqa. F'dan ir-rigward, wara l-intervent tal-Kummissjoni, is-CEPT iddeċieda li jabolixxi ir-rakkomandazzjoni PGT/10 dwar il-prinċipji ġenerali għal-kiri ta' ċirkwiti internazzjonali ta' telekomunikazzjoni u l-istabbiliment ta' networks internazzjonali privati. Din ir-rakkomandazzjoni irrikmandat, inter alia, l-imposizzjoni ta' piż miżjud ta' 30 % jew piż fuq l-aċċess fejn traffiku terz kien qed isir fuq cirkwit internazzjonali ta' telekomunikazzjonijiet mikri, jew jekk iċ-ċirkwit kien interkonness man-network ta' telekomunikazzjoni pubbliku. Irrikmandat ukoll l-applikazzjoni ta' koeffiċjenti ta' tariffi uniformi sabiex jiġi determinat il-livell tal-prezz relattiv ta' ċirkwiti internazzjonali ta' telekomunikazzjoni mikrija. Grazzi għal-koperazzjoni tas-CEPTs mal-Kummissjoni li wasslu għat-tneħħija tar-rakkomandazzjoni, il-kompetizzjoni bejn l-operaturi tat-telekomunikazzjonijiet għal-provvista ta' ċirkwiti internazzjonali mikrija hi ristabbilita, għal-benefiċċju tal-utenti, speċjalment fornituri ta' servizzi mhux riservati. Il-Kummissjoni kienet sabet li r-rakkomandazzjoni kienet tammonta għal ftehim fuq il-prezz bejn l-impriżi skond l-Artikolu 85 tat-Trattat li sostanzjalment tirrestrinġi l-kompetizzjoni fil-Komunità Ewropea [20]. 47. (ab) Ftehim dwar kondizzjonijiet oħra għal-provvista ta' faċiltajiet Dawn il-ftehim jistgħu jillimitaw il-hub competition bejn l-imsieħba. Barra minn hekk, jistgħu jillimitaw l-aċċess ta' l-utenti għan-network, u allura jirrestrinġu il-kompetizzjoni ta' impriżi terzi għas-servizzi mhux riservati. Dan japplika speċjalment għall-użu ta' ċirkwiti mikrija. L-imneħħija rakkomandazzjoni PGT/10 tas-CEPT dwar it-tariffi kienet irrikmandat ukoll restrizzjonijiet fuq il-kondizzjonijiet ta' bejgħ li l-Kummissjoni kienet oġġezzjonat. Dawn ir-restrizzjonijiet kienu prinċipalment: - l-użu taċ-ċirkwiti bejn il-klijent u partijiet terzi bla ħsara għal-kondizzjoni li l-komunikazzjoni tikkonċerna esklussivament l-attività li għaliha iċ-ċirkwit ingħata, - projbizzjoni fuq is-sullokazzjoni, - awtorizzazzjoni ta' networks privati għal klijenti marbutin bejniethom minn rabtiet ekonomiċi biss u li jagħmlu l-istess attività, - konsultazzjoni minn qabel bejn it-TOs għal kwalunkwe approvazzjoni ta' network privat u ta' kwalunkwe modifika ta' l-użu tan-network, u għal kwalunkwe interkonnessjoni ta' networks privati. Bl-iskop ta' eżenzjoni skond l-Artikolu 85(3), kondizzjonijiet speċjali mogħtija għal faċiltà partikolari sabiex jitmexxa ‘il quddiem l-iżvilupp tagħha jistgħu jittieħdu in konsiderazzjoni fost fatturi oħrajn. Dan jista' jinkoraġġixxi teknoloġiji li jnaqqsu l-ispejjeż tas-servizzi u biex tiżdied il-kompetittività tal-istrutturi industrijali Ewropej. Naturalment, il-ħtiġijiet l-oħrajn ta' l-artikolu 85(3) għandhom jiġu rispettati. 48. (ac) Ftehim fuq l-għażla ta' rotot ta' telekomunikazzjoni. Dawn jistgħu ikollhom l-effetti restrittivi li ġejjin: (i) sal-punt li jikkordinaw l-għażla tat-TOs tar-rotot biex jiġu stabbiliti f'servizzi internazzjonali, jistgħu jillimitaw il-kompetizzjoni bejn it-TOs bħala fornituri għal-hubs ta' komunikazzjoni tal-utenti, f'termini ta' investimenti u produzzjoni, b'effett possibbli fuq it-tariffi. Għandu jiġi determinat jekk din ir-restrizzjoni fuq l-awtonomija tan-negozju tagħhom hijiex apprezzabbli biżżejjed biex tinqabad mill-Artikolu 85. F'kull każ, argument għal eżenzjoni skond l-Artikolu 85(3) jista' jkun iktar faċilment appoġġjat jekk deskrizzjoni ta' rotot komuni kienu neċessarji biex ikunu possibbli interkonnessjonijiet u, għalhekk, l-użu ta' network għall-Ewropa kollha; (ii) sal-punt li dawn jirriservaw l-għażla ta' rotot diġà stabbiliti lit-TOs, u din l-għażla tikkonċerna faċiltà waħda determinata, jistgħu jillimitaw l-użu ta' faċiltajiet oħra u allura il-provvista ta' servizzi possibilment għad-detriment tal-iżvilupp teknoloġiku. B'kuntrast, l-għażla ta' rotot ma tidhirx restrittiva fil-prinċipju sal-punt li tikkostitwixxi ħtieġa teknika. 49. (ad) Ftehim dwar l-imposizzjoni ta' standards tekniċi u ta' kwalità fuq is-servizzi provduti fuq in-network pubbliku L-istandardizzazzjoni ġġib magħha benefiċċji ekonomiċi sostanzjali li jistgħu jkunu rilevanti skond l-Artikolu 85(3). Din tiffaċilita inter alia il-provvista ta' servizzi ta' telekomunikazzjoni għall-Ewropa kollha. Kif provdut fil-qafas tal-approċċ tal-Komunità għall-istandardizzazzjoni, prodotti u servizzi konformi mal-istandards jistgħu jintużaw fil-Komunità kollha. Fil-kuntest ta' dan l-approċċ, istituzzjonijiet Ewropej tal-istandards żviluppaw f'dan il-qasam (ETSI u CEN-Cenelec). Swieq nazzjonali fil-KE jinfetħu u jifformaw suq tal-Komunità. Swieq tas-servizzi u tal-apparat jikbru, u b'hekk jiffavorixxu l-ekonomiji tal-iskala. Prodotti u servizzi orħos huma għalhekk għad-disposizzjoni tal-utenti. L-istandardizzazzjoni tista' toffri wkoll alternattiva għall-ispeċifikazzjonijiet ikkontrollati mill-impriżi dominanti fl-arkitettura tan-network u fis-servizzi mhux riservati. Ftehim ta' standardizzazzjoni jistgħu, għalhekk, inaqqsu ir-riskju ta' abbużi minn dawn l-impriżi li jistgħu iwaqqfu l-aċċess lejn is-swieq għal servizzi mhux riservati u għall-apparat. Madankollu, ċerti ftehim ta' standardizzazzjoni jistgħu jkollom effetti restrittivi fuq il-kompetizzjoni: ifixklu l-innovazzjoni, jiffriżaw stadju partikolari ta' żvilupp tekniku, jimblokkaw l-aċċess għan-network ta' xi utenti/fornituri ta' servizz. Din ir-restrizzjoni tista' tkun apprezzabbli, per eżempju meta jiġi deċiż sa liema punt l-intelliġenza ser tkun allokata fil-futur fin-network jew tkompli tkun permessa fl-apparat tal-klijenti. L-imposizzjoni ta' speċifikazzjonijiet li m'humiex dawk imsemmija mil-liġi Komunitarja jistgħu jkollom effetti restrittivi fuq il-kompetizzjoni. Ftehim li jkollom dawn l-effetti huma, għalhekk, maqbuda mill-Artikolu 85. Il-bilanċ bejn il-benefiċċji ekonomiċi u r-restrizzjonijit fuq il-kompetizzjoni hu kompless. Fil-prinċipju, eżenzjoni tista' tingħata jekk ftehim iwassal għal aċċess iktar miftuħ u iffaċilitat għas-suq, u dawn il-benefiċċji huma iktar importanti mir-restrizzjonijiet li huma kkawżati minnu. 50. Standards żviluppati b'mod konġunt u/jew ippubblikati skond il-proċeduri tal-ONP iġorru magħhom il-presunzjoni li it-TOs li qed jikkoperaw u li jħarsu dawk l-istandards jaderixxu ma' l-obbligu ta' aċċess miftuħ u effiċjenti (ara id-Direttiva tal-ONP imsemmija fil-paragrafu 16). Din il-presunzjoni tista' tkun ribattuta, inter alia, jekk il-ftehim fih restrizzjonijiet li m'humiex previsti mil-liġi Komunitarja u m'humiex indispensabbli għall-istandardizzazzjoni insegwita. 51. Wieħed mill-obbligi importanti ta' l-artikolu 85(3) huwa li l-utenti għandhom ikunu jingħataw porzjon xierqa mil-benefiċċji li jirriżultaw ukoll. Dan huwa l-iktar probabbli li jiġri meta l-utenti huma direttament involuti fil-proċess ta' standardizzazzjoni sabiex jikkontribwixxu biex jiġi deċiż xi prodotti jew servizzi jilħqu l-ħtiġijiet tagħhom. Ukoll, l-involviment tal-fabbrikanti jew il-fornituri ta' servizzi li mhumiex TOs jidher li huwa element pożittiv għall-iskopijiet ta' l-artikolu 85(3). Madankollu, dan l-involviment għandu jkun fil-miftuħ u rappreżentanti kemm jista' jkun sabiex ikunu evitati restrizzjonijiet fuq il-kompetizzjoni għad-detriment ta' fabbrikanti jew fornituri ta' servizzi esklużi. Jista' jkun meħtieġ li jiġu mogħtija liċenzi lil fabbrikanti oħrajn, bl-iskop li tingħata eżenzjoni ġenerali għal dawn il-ftehim skond l-Artikolu 85(3). 52. (ae) Ftehim li jipprevedu trattament speċjali għall-apparat terminali tat-TOs jew l-apparat ta' kumpanniji oħrajn għall-interkonnessjoni jew interoperazzjoni ta' apparat terminali ma servizzi u faċiltajiet riservati 53. (af) Ftehim dwar skambju ta' informazzjoni Skambju ġenerali ta' informazzjoni jista' jkun meħtieġ fil-fatt għal-funzjonament tajjeb ta' servizzi ta' telekomunikazzjoni internazzjonali, u għal koperazzjoni li l-għan tagħha huwa li tiżgura l-interkonnettività jew one-stop shopping u billing. Għandu jkun estiż għal informazzjoni sensittiva għal-kompetizzjoni, bħal ċerta informazzjoni dwar it-tariffi li tikkostitwixxi sigrieti tal-kummerċ, skontijiet, strateġija ta' klijenti u kummerċjali, inkluża dik dwar prodotti ġodda. Kieku, l-iskambju ta' din l-informazzjoni tolqot l-awtonomija ta' kull politika kummerċjali tat-TO's u mhix meħtieġa biex jintlaħqu l-imsemmija għanijiet. B. Ftehim li jikkonċernaw il-provvista ta' servizzi mhux riservati u apparat terminali 54. Fis-swieq tas-servizzi, mhux bħas-swieq tal-faċiltajiet fejn it-TOs biss huma il-fornituri, il-kompetituri attwali jew potenzali huma bosta u jinkludu, minbarra it-TOs, kumpanniji privati internazzjonali, kumpanniji tal-kompjuters, pubblikaturi u oħrajn. Ftehim dwar servizzi u apparat terminali jistgħu għalhekk jiġu konklużi bejn TOs, bejn TOs u kumpanniji privati, u bejn kumpanniji privati. 55. Il-proċess ta' liberalizzazzjoni wassal l-iktar għal ftehim strateġiku bejn (i) TOs, u (ii) TOs u kumpanniji oħrajn. Dawn il-ftehim is-soltu jieħdu l-forma ta' joint ventures. 56. (ba) Ftehim bejn TOs L-iskop ta' dawn il-ftehim, in ġenerali, huwa il-provvista minn kull imsieħeb ta' servizz b'valur miżjud inkluż l-amministrazzjoni tas-servizz. Dawk il-ftehim huma l-iktar ibbażati fuq il-prinċipju ta' "one-stop shopping", jiġifieri kull imsieħeb joffri lil-klijent il-pakkett kollu tas-servizzi li jeħtieġ. Dawn is-servizzi immaniġġjati huma msejħa servizzi tan-network ta' data immaniġġjat (MDNS). MDNS essenzalment tikkonsisti f'pakkett wiesgħa ta' servizzi li jinkludu faċiltajiet, servizzi b'valur miżjud u l-amministrazzjoni. Il-ftehim jistgħu jikkonċernaw ukoll servizzi bażiċi bħal-uplink satellitari. 57. Dawn il-ftehim jistgħu jirrestrinġu il-kompetizzjoni fis-suq tal-MDNS u anke fis-swieq għal servizz jew grupp ta' servizzi inklużi fl-MDNS: (i) bejn it-TOs parteċipanti infushom; u (ii) rigward fornituri terzi attwali jew potenzali. 58. (i) Restrizzjonijiet ta' kompetizzjoni bejn TOs Koperazzjoni bejn it-TOs tista' tillimita in-numru ta' MDNS individwali potenzali offruti minn kull TO parteċipanti. Il-ftehim jistgħu jolqtu il-kompetizzjoni ta' l-inqas f'ċerti aspetti li huma kkontemplati bħala eżempji speċifiċi ta' prattiċi projbiti skond l-Artikolu 85(1)(a) sa (ċ), fil-każ li: - jistabilixxu jew jirrikkmandaw, jew għall-anqas iwasslu (permezz tal-iskambju ta' informazzjoni dwar il-prezzijiet) għal kordinazzjoni tal-prezzijiet addebitati minn kull parteċipant lil-klijenti, - jipprevedu għal speċifikazzjoni konġunta ta' prodotti, kwoti, tqassim konġunt u speċifikazzjoni tas-sistemi tal-klijenti MDNS; dan kollu kieku jammonta għal kontroll tal-produzzjoni, swieq, żvilupp tekniku u investimenti, - huma jikkontemplaw ix-xiri konġunt ta' hardware u/jew software, li kieku jammonta għat-tqassim tas-swieq jew egħjun ta' provvista. 59. (ii) Effetti restrittivi fuq impriżi terzi Id-dħul fis-suq ta' terzi jista' jkun prekluż jew imfixkel jekk it-TOs parteċipanti: - jirrifjutaw milli jipprovdu faċiltajiet lil fornituri ta' servizzi terzi, - japplikaw restrizzjonijiet ta' l-użu lil terzi biss u mhux lilhom infushom (per eżempju fornitur privat huwa prekluż milli jqiegħed klijenti multipli fuq faċiltà ta' linja mikrija biex jinkisbu spejjeż fuq l-unità iżjed baxxi), - jiffavorixxu l-offerti ta' MDNS tagħhom flok dawk ta' fornituri privati fejn jirrigwarda l-aċċess, id-disponibbiltà, il-kwalità u l-prezz ta' ċirkwiti mikrija, il-mantniment u servizzi oħra, - japplikaw rati speċjalment baxxi għall-offerti ta' MDNS tagħhom, jissussidjawhom minn naħa għal oħra b'rati għola għal servizzi tal-monopolju. Eżempji ta' dan jistgħu jkunu ir-restrizzjonijiet imponuti mit-TOs fuq operaturi tan-network privati fejn jikkonċerna il-kwalifiki tal-utenti, in-natura tal-messaġġi li għandhom ikunu skambjati fuq in-network jew l-użu ta' ċirwiti privati internazzjonali mikrija. 60. Finalment, hekk kif it-TOs parteċipanti għandhom, individwalment jew kollettivament, posizzjoni dominanti għal-kreazzjoni u l-esplojtazzjoni tan-network f'kull suq nazzjonali, kwalunkwe imġieba restrittiva deskritta fil-paragrafu 59 tista' tammonta għal abbuż ta' posizzjoni dominant skond l-Artikolu 86 (ara V hawn taħt). 61. Mil-banda l-oħra, ftehim bejn TOs jistgħu jġibu benefiċċji ekonomiċi li jistgħu jittieħdu in konsiderazzjoni biex possibilment tingħata l-eżenzjoni skond l-Artikolu 85(3). Inter alia, il-benefiċċji possibbli jistgħu jkunu li ġejjin: - servizz għall-Ewropa kollha u "one-stop shopping" jistgħu jiffavorixxu l-kummerċ fl-Ewropa. Impriżi multinazzjonali kbar huma provduti b'servizz ta' komunikazzjoni Ewropew bl-użu ta' punt ta' kuntatt singolu biss, - il-koperazzjoni tista' twassal għal ċertu ammont ta' standardizzazzjoni fl-Ewropa kollha anke qabel iktar leġislazzjoni tal-KEE fuq dan is-suġġett hija addottata, - il-koperazzjoni tista' twassal għal tnaqqis fl-ispejjeż u b'riżultat offerti orħos għal-vantaġġ tal-konsumaturi, - titjib ġenerali tal-infrastruttura pubblika tista' tirriżulta mil-provvista ta' servizz konġunt. 62. Il-Kummissjoni tista', wara li tkun ġiet notifikata bil-każijiet in kwistjoni b'konformità mal-proċeduri approprijati skond ir-Regolament Nru 17 biss, meta mitluba, taċċerta fuq il-meriti, jekk dawn il-benefiċċji humiex iktar importanti mir-restrizzjonijiet fuq il-kompetizzjoni. Iżda f'kull każ, restrizzjonijiet fuq l-aċċess għal terzi tidher li probabbli tkun ikkunsidrata bħala mhux indispensabbli u li twassal għall-eliminazzjoni tal-kompetizzjoni għal parti sostanzjali tal-prodotti u servizzi konċernati fis-sens ta' l-artikolu 85(3), bir-riżultat li tkun eskluża l-possibiltà ta' eżenzjoni. Barra minn hekk, jekk ftehim dwar MDNS isaħħaħ b'mod konsiderevoli posizzjoni dominanti li parteċipant f'TO għandu fis-suq għal servizz inkluż fl-MDNS, dan ukoll x'aktarx iwassal għal rifjut tal-eżenzjoni. 63. Il-Kummissjoni iddeskriviet il-kondizzjonijiet biex dawn il-forom ta' ftehim ikunu eżentati f'każ li kien jikkonċerna joint venture proposta bejn 22 TO għal-provvista ta' MDNS għall-Ewropa kollha, iktar tard abbandunata għal raġunijiet kummerċjali [21], il-Kummissjoni ikkunsidrat li l-proġett MDNS ippreżenta riskji ta' restrizzjoni tal-kompetizzjoni bejn l-operaturi stess u fornituri ta' servizz pubbliku iżda aċċettat li l-proġett kien joffri wkoll benefiċċji ekonomiċi lill-utenti tat-telekomunikazzjonijiet bħall-aċċess għal servizzi għall-Ewropa kollha minn operaturi wieħed. Dik il-koperazzjoni setgħet ukoll taċċelera l-istandardizzazzjoni Ewropea, spejjeż imnaqqsa u kwalità ta' servizzi aħjar. Il-Kummissjoni kienet informat il-parteċipanti li approvazzjoni tal-proġett kien irid jiġi suġġett għal garanziji maħsuba sabiex ma titħalliex restrizzjoni mhux dovuta fuq il-kompetizzjoni fis-swieq tas-servizzi ta' telekomunikazzjoni, bħad-diskriminazzjoni kontra fornituri privati ta' servizzi u sussidjar trasversali. Dawn il-garanziji jkunu kondizzjoni essenzali sabiex tingħata eżenzjoni skond ir-regoli tal-kompetizzjoni għal ftehim ta' koperazzjoni li jinvolvu TOs. L-obbligu ta' garanzija xierqa ta' non-diskriminazzjoni u l-projbizzjoni ta' sussidjar trasversali jkun speċifikat fil-każijiet individwali skond l-eżempji ta' diskriminazzjoni indikati fit-Taqsima V iktar il-quddiem li tikkonċerna l-applikazzjoni ta' l-artikolu 86. 64. (bb) Ftehim bejn TOs u fornituri ta' servizzi oħrajn Koperazzjoni bejn TOs u operaturi oħrajn qed tiżdied fis-servizzi tat-telekomunikazzjoni. Din tieħu spiss il-forma ta' joint venture. Il-Kummissjoni tirrikonoxxi li tista' tkun ta' benefiċċju. Madankollu, din il-koperazzjoni tista' wkoll tolqot ħażin il-kompetizzjoni u l-ftuħ tas-swieq tas-servizzi. L-effetti tajbin u ħżiena għandhom għalhekk jiġu eżaminati attentament. 65. Dawn il-ftehim jistgħu jirrestrinġu il-kompetizzjoni għal-provvista ta' servizzi ta' telekomunikazzjoni: (i) bejn l-imsieħba; u (ii) minn terzi. 66. (i) Kompetizzjoni bejn l-imsieħba tista' tkun ristretta meta dawn huma kompetituri attwali jew potenzali għas-servizzi ta' telekomunikazzjoni rilevanti. Dan hu ġeneralment il-każ, anke meta l-imsieħba l-oħrajn biss u mhux it-TOs qed jipprovdu diġà is-servizz. Fil-fatt, it-TOs jista' jkollhom il-kapaċità finanzjarja, teknika u kummerċjali meħtieġa biex jidħlu fis-suq għal servizzi mhux riservati u jistgħu raġonevolment isostnu ir-riskju tekniku u finanzjarju biex jagħmlu hekk.. Dan huwa ġeneralment il-każ ukoll sa fejn l-operaturi privati huma kkonċernati, meta huma għadhom ma jipprovdux is-servizz fis-suq ġeografiku kopert mil-koperazzjoni, iżda jipprovdu dan is-servizz ximkien ieħor. Huma jistgħu għalhekk ikunu kompetituri potenzali f'dan is-suq ġeografiku. 67. (ii) Il-koperazzjoni tista' tirrestrinġi il-kompetizzjoni minn terzi għaliex: - hemm riskju apprezzabbli li t-TO parteċipanti, jiġifieri il-fornitur tan-network dominanti, ser jagħti aċċess għan-network iktar favorevoli lill-imsieħba fil-koperazzjoni miegħu milli lil fornituri tas-servizz oħrajn f'kompetizzjoni mal-imsieħba, - kompetituri potenzali jistgħu iżommu lura milli jidħlu fis-suq minħabba dan ir-riskju oġġettiv jew, f'kull każ, minħabba l-preżenza fis-suq ta' koperazzjoni li tinvolvi il-monopolist għal-provvista tan-network. Dan huwa speċjalment il-każ meta jkun hemm ħafna barrieri għad-dħul fis-suq: l-istruttura tas-suq tippermetti fornituri ftit biss u id-daqs u l-qawwa fis-suq tal-imsieħba huma konsiderevoli. 68. Mil-banda l-oħra, il-koperazzjoni taf iġġib magħha benefiċċji ekonomiċi li jissorpassaw l-effetti ħżiena tagħha u għalhekk tkun ġustifikata l-għotja ta' eżenzjoni skond l-Artikolu 85(3). Il-benefiċċji ekonomiċi jistgħu jikkonsistu, inter alia, f'razzjonalizzazzjoni tal-produzzjoni u d-distribuzzjoni tas-servizzi ta' telekomunikazzjoni, f'titjib tas-servizzi eżistenti jew l-iżvilupp ta' servizzi ġodda, jew trasferiment ta' teknoloġija li ttejjeb l-effiċjenza u l-kompetittività tal-istrutturi industrijali Ewropej. 69. Fl-assenza ta' dawn il-benefiċċji ekonomiċi l-komplimentarjetà bejn l-imsieħba, jiġifieri bejn il-provvista ta' attività riservata u dak ta' servizz suġġet għal kompetizzjoni, mhuwiex benefiċċju proprju. Jekk tiġi meqjusa bħala benefiċċju din tkun l-istess bħal ġustifikazzjoni ta' involviment ta' TOs fil-provvediment ta' servizzi mhux riservati grazzi għal ftehim restrittivi. Din tkun ta' tfixkil għall-istruttura kompetittiva f'dan is-suq. F'ċerti każijiet, il-koperazzjoni tista' tikkonsolida jew testendi l-posizzjoni dominanti tat-TOs ikkonċernati f'suq ta' servizzi mhux riservati, bi vjolazzjoni ta' l-artikolu 86. 70. L-imposizzjoni jew il-proposta ta' koperazzjoni mal-fornitur ta' servizz bħala kondizzjoni għal-provvista tan-network tista' tkun meqjusa bħala abbużiva (ara paragrafu 98(vi)). 71. (bc) Ftehim bejn fornituri ta' servizzi li mhumiex TOs Il-Kummissjoni tapplika l-istess prinċipji indikati f'(ba) u (bb) iktar ‘il fuq anke għal ftehim bejn fornituri ta' servizz privati, inter alia, ftehim li jipprovdu kwoti, iffissar tal-prezz, allokazzjoni tas-suq u/jew tal-klijenti. Fil-prinċipju, huwa improbabbli li jikkwalifikaw għal eżenzjoni. Il-Kummissjoni ser tkun partikolarment attenta sabiex tkun evitata koperazzjoni fuq servizzi li twassal għat-tisħiħ tal-posizzjonijiet dominanti tal-imsieħba jew li tirrestrinġi l-kompetizzjoni minn terzi. Hemm riskju li dan jiġri per eżempju meta impriża hija dominanti rigward l-arkitettura tan-network u l-istandard proprjetarju tagħha jiġi addottat biex ikun appoġġjat is-servizz ikkontemplat mil-koperazzjoni. Din l-arkitettura li tippermetti interkonnesjoni bejn sistemi ta' kompjuter tal-imsieħba tista' tattira xi msieħba lejn l-imsieħeb dominanti. Il-posizzjoni dominanti għall-arkitettura tan-network tkun imsaħħa u l-Artikolu 86 jista' japplika. 72. Fi kwalunkwe eżenzjoni ta' ftehim bejn TOs u fornituri ta' servizzi u/jew apparat oħrajn, jew bejn dawn il-fornituri, il-Kummissjoni ser tirrikjedi mill-imsieħba garanziji xierqa ta' non-sussidjar reċiproka u ta' non-diskriminazzjoni. Ir-riskju ta' sussidjar trasversali u ta' diskriminazzjoni huwa għola meta t-TOs jew imsieħba oħrajn jipprovdu kemm is-servizz kif ukoll l-apparat, kemm jekk ġewwa kif ukoll barra mil-Komunità. C. Ftehim dwar riċerka u żvilupp (R& D) 73. Bl-istess mod ta' setturi oħrajn ibbażati fuq it-teknoloġija għolja, l-R& D fit-telekomunikazzjonijiet hija essenzali biex jinżamm il-pass mal-progress teknoloġiku u biex wieħed jibqa' kompetittiv fis-suq għal-benefiċċju ta' l-utenti. L-R& D tirrikjedi iktar u iktar riżorsi finanzjarji, tekniċi u umani importanti li ftit impriżi biss jistgħu jiġġeneraw individwalment. Il-koperazzjoni hija għalhekk kruċjali biex jintlaħqu dawn l-għanijiet. 74. Il-Kummissjoni addottat Regolament għall-eżenzjoni ġenerali skond l-Artikolu 85(3) ta' ftehim ta' R& D fis-setturi kollha, inkluż dak tat-telekomunikazzjonijiet [22]. 75. Ftehim li mhumiex koperti b'dan ir-Regolament (jew ir-Regolamenti dwar eżenzjoni ġenerali oħrajn tal-Kummissjoni) xorta jistgħu jiksbu eżenzjoni individwali mil-Kummissjoni jekk il-ħtiġijiet ta' l-artikolu 85(3) jinlaħqu individwalment. Madankollu, il-benefiċċji ekonomiċi ta' ftehim dwar R& D mhux f'kull każ jissurpassaw ir-restrizzjonijiet fuq il-kompetizzjoni tiegħu. Fit-telekomunikazzjonijiet, wieħed mil-vantaġġi l-kbar, li jippermetti l-aċċess għal swieq ġodda, huwa l-bidu ta' servizzi jew prodotti ġodda. Il-kompetizzjoni mhix biss ibbażata fuq il-prezz, iżda fuq it-teknoloġija wkoll. Ftehim dwar R& D jistgħu jkunu il-mezz għal impriżi b'saħħithom b'porzjonijiet kbar tas-suq biex jevitaw jew jillimitaw il-kompetizzjoni minn rivali iktar innovattivi. Ir-riskju ta' restrizzjonijiet eċċessivi fuq il-kompetizzjoni jiżdied meta l-koperazzjoni hija estiża mill-R& D għal-manifattura u anke aktar għad-distribuzzjoni. 76. L-importanza li l-Kummissjoni tagħti lill-R& D u l-innovazzjoni tidher mil-fatt li bdiet diversi programmi għal dan il-għan. L-attivitajiet tal-kumpanniji konġunti li jistgħu jirriżultaw minn dawn il-programmi mhumiex awtomatikament cleared jew eżentati fl-aspetti kollha mill-applikazzjoni tar-regoli ta' kompetizzjoni. Madankollu, il-biċċa l-kbira ta' dawk l-attivitajiet konġunti jistgħu jkunu koperti mir-Regolamenti dwar eżenzjoni ġenerali tal-Kummissjoni. Jekk le, l-attivitajiet konġunti in kwistjoni jistgħu jkunu eżentati, fejn meħtieġ, skond il-kriterji u l-proċeduri approprjati. 77. Fl-esperjenza tal-Kummissjoni id-distribuzzjoni konġunta marbuta ma' R& D konġunta li mhijiex koperta mir-Regolament dwar R& D ma għandhiex rwol kruċjali fl-esplojtazzjoni tar-riżultati tal-R& D. Madanakollu, f'każijiet individwali, sakemm ambjent kompetittiv huwa mantnut, il-Kummissjoni lesta tikkunsidra koperazzjoni dwar kollox anke bejn ditti kbar. Dan għandu jwassal għat-titjib tal-istruttura tal-industrija Ewropea u allura tippermettilha tilqa' għal-kompetizzjoni qawwija fis-suq internazzjonali. V. APPLIKAZZJONI TA' L-ARTIKOLU 86 78. L-artikolu 86 japplika meta: (i) l-impriża kkonċernata għandha posizzjoni dominanti individwali jew konġunta; (ii) tikkommetti abbuż ta' dik il-posizzjoni dominanti; u (iii) l-abbuż jista' jolqot il-kummerċ bejn l-Istati Membri. Posizzjoni dominanti 79. F'kull suq nazzjonali it-TOs għandhom individwalment jew kollettivament posizzjoni dominanti għal-kreazzjoni u l-esplojtazzjoni tan-network, peress li uma protetti minn drittijiet esklussivi jew speċjali mogħtija mill-Istat. Barra minn hekk, it-TOs għandhom posizzjoni dominanti għal xi servizzi ta' telekomunikazzjoni, sa fejn dawn għandhom drittijiet esklussivi jew speċjali għal dawk is-servizzi [23]. 80. It-TOs jistgħu wkoll iżommu posizzjoni dominanti fis-swieq għal ċerti apparat jew servizzi, anke jekk ma għadx għandhom drittijiet esklussivi f'dawk is-swieq. Wara t-tneħħija ta' dawk id-drittijiet, huma setgħu żammew porzjonijiet importanti ħafna tas-suq f'dan is-settur. Meta l-porzjon tas-suq fiha innifisha mhijiex suffiċjenti biex tagħti lit-TOs posizzjoni dominanti, din tista' tagħmilha flimkien ma fatturi oħrajn bħal-monopolju għan-network jew servizzi oħrajn relatati u distribuzzjoni tan-network b'saħħitha u wiesgħa. Fejn jikkonċerna l-apparat, per eżempju apparat terminali, anke jekk it-TOs mhumiex involuti fil-manifattura tal-apparat jew fil-provvista ta' servizzi, dawn jistgħu jkollhom posizzjoni dominanti fis-suq bħala distributuri. 81. Ukoll, ditti li mhumiex it-TOs jistgħu iżommu posizzjoni dominanti individwali jew kollettiva fi swieq fejn m'hemmx drittijiet esklussivi. Dan jista' jkun il-każ speċjalment għal ċerti servizzi mhux riservati minħabba jew il-porzjonijiet tas-suq ta' dawk l-impriżi biss, jew minħabba taħlita ta' diversi fatturi. Fost dawn il-fatturi, b'addizzjoni mal-porzjonijiet tas-suq, tnejn ta' importanza partikolari huma l-avvanz teknoloġiku u ż-żamma tal-informazzjoni li tikkonċerna protokolli jew interfaces ta' aċċess biex tkun żgurata inter-operabilità tas-software u l-hardware. Meta din l-informazzjoni hi koperta bi drittijiet ta' proprjetà intellettwali dan hu fattur ulterjuri ta' dominanza. 82. Finalment, it-TOs iżommu, individwalment jew kollettivament, posizzjonijiet dominanti fid-domanda għal ċerti apparat ta' telekomunikazzjoni, xogħolijiet jew servizzi ta' software. Minħabba li huma dominanti fil-provvista tan-network u servizzi oħrajn huma jistgħu jkollhom porzjon ta' xerreja kbir biżżejjed biex jagħtihom dominanza fejn jirrigwarda d-domanda, jiġifieri jagħmlu l-fornituri dipendenti fuqhom. Id-dipendenza tista' teżisti meta il-fornitur ma jistax ibiegħ lil klijenti oħrajn parti sostanzjali mil-produzzjoni tiegħu jew jibdel il-produzzjoni. F'ċerti swieq nazzjonali, per eżempju f'apparat ta' switching kbir, xerrejja kbar bħat-TOs jiffaċċjaw fornituri kbar. F'din is-sitwazzjoni, għandu jiġi ikkunsidrat każ b'każ jekk il-posizzjoni tal-fornitur jew tal-klijent terbaħx fuq l-oħra sal-punt li tkun ikkunsidrata bħala dominanti skond l-Artikolu 86. Bil-liberalizzazzjoni tas-servizzi u l-espansjoni ta' forzi ġodda fis-swieq tas-servizzi, posizzjonijiet dominanti tal-impriżi li mhumiex it-TOs jistgħu jqumu għax-xiri tal-apparat. Abbuż 83. L-attività tal-Kummissjoni tista' tikkonċerna prinċipalment dawn l-oqsma wiesgħa ta' abbużi li ġejjin: A. Abbużi tat-TOs: in partikolari dawn jistgħu jieħdu vantaġġ mil-monopolju jew ta' l-inqas posizzjoni dominanti tagħhom sabiex jistabbilixxu lilhom infushom jew jespandu l-poter tagħhom fi swieq mhux riservati viċini, għad-detriment ta' kompetituri u klijenti. B. Abbużi minn impriżi li mhumiex TOs: dawn jistgħu jieħdu vantaġġ mill-informazzjoni fondamentali li jżommu, kemm jekk koperta mid-drittijiet ta' proprjetà intelletwali jew le, bil-għan u/jew effett li jirrestrinġu l-kompetizzjoni. C. Abbużi ta' posizzjoni ta' xiri dominanti: għalissa dan jikkonċerna prinċipalment it-TOs, speċjalment sal-punt li dawn għandhom posizzjoni dominanti għal attivitajiet riservati fis-suq nazzjonali. Madankollu, tista' tikkonċerna dejjem iktar, impriżi oħrajn li daħlu fis-suq. A. Abbużi tat-TOs 84. Il-Kummissjoni irrikonoxxiet fil-Green Paper ir-rwol ċentrali tat-TOs, li jiġġustifika iż-żamma ta' ċerti monopolji biex ikunu jistgħu jwettqu il-funzjoni pubblika tagħhom. Din il-funzjoni pubblika tikkonsisti fil-provvista u l-esplojtazzjoni ta' network universali jew, fejn approprjat, servizz universali, jiġifieri wieħed li għandu kopertura ġenerali u disponibbli għall-utenti kollha (inklużi fornituri ta' servizzi u it-TOs infushom) fuq talba dwar kondizzjonijiet raġonevoli u mhux diskriminatorji. Dan l-obbligu fondamentali jista' jiġġustifika il-benefiċċju tal-eċċezzjoni previst fl-Artikolu 90(2) f'ċerti ċirkostanzi, kif stabbilit fid-Direttiva dwar is-Servizzi. 85. Fil-biċċa l-kbira tal-każijiet, madanakollu, ir-regoli tal-kompetizzjoni, mhux talli ma jkunux ta' xkiel għat-twettieq ta' dan l-obbligu, iżda talli jikkontribwixxu biex ikun żgurati. In partikolari, l-Artikolu 86 jista' japplika għall-imġieba ta' impriżi dominanti li tirriżulta f'rifjut ta' provvista, diskriminazzjoni, klawżoli li jorbtu restrittivi, prezzijiet inġusti jew kondizzjonijiet inekwi oħrajn. Jekk waħda minn dawn it-tipi ta' mġieba tiġri fil-provvista ta' wieħed mis-servizzi monopolistiċi, l-obbligazzjoni fondamentali indikata hawn fuq mhijiex imwettqa. Dan jista' jkun il-każ meta TO tipprova tieħu vantaġġ mil-monopolju tagħha għal ċerti servizzi (per eżempju: il-provvista ta' network) sabiex tkun limitata l-kompetizzjoni li jridu jiffaċċjaw b'rispett ta' servizzi mhux riservati, li huma sostnuti minn dawk is-servizzi monopolistiċi. Mhuwiex meħtieġ għal-fini tal-applikazzjoni ta' l-artikolu 86 li l-kompetizzjoni tiġi ristretta fuq servizz li huwa sostnut mid-disposizzjoni ta' monopolju in kwistjoni. Ikun suffiċjenti li l-imġieba tirriżulta f'restrizzjoni apprezzabbli tal-kompetizzjoni fi kwalunkwe mod. Dan ifisser li abbuż jista' jiġri meta l-kumpannija milquta mill-imġieba mhijiex fornitur ta' servizz iżda utent li tista' tkun svantaġġata fil-kompetizzjoni fil-kors ta' negozju proprju. 86. Il-Qorti tal-Ġustizzja stipulat dan il-prinċipju fondamentali tal-kompetizzjoni fit-telekomunikazzjonijiet f'waħda mis-sentenzi tagħha [24]. Abbuż fis-sens ta' l-artikolu 86 huwa kommess meta, mingħajr ebda ħtieġa oġġettiva, impriża li għandha posizzjoni dominanti f'suq partikolari tirriserva għaliha jew għal impriża li taqa' taħt l-istess grupp attività anċillari li tista' ssir minn impriża oħra bħala parti mill-attivitajiet tagħha f'suq viċin iżda separat, bil-possibiltà li tkun eliminata l-kompetizzjoni kollha minn dik l-impriża. Il-Kummissjoni temmen li dan il-prinċipju japplika, mhux biss meta impriża dominanti timmonopolizza swieq oħrajn, iżda anke meta b'mezzi anti-kompetittivi testendi l-attivitajiet tagħha fi swieq oħrajn. It-tfixkil tal-provvista ta' servizzi mhux riservati tista' tillimita l-produzzjoni, s-swieq u l-iktar il-progress tekniku li hu fattur ewlieni tat-telekomunikazzjonijiet. Il-Kummissjoni diġà uriet l-effetti ħżiena ta' restrizzjonijiet ta' użu fuq il-provvista taħt monopolju fid-deċiżjoni tagħha fil-każ tal-"British Telecom" [25]. F'din id-deċiżjoni kien instab li r-restrizzjonijiet imposti mil-British Telecom fuq l-użu tan-networks tat-telex u tat-telefon, fuq it-trasmissjoni ta' messaġġi internazzjonali f'isem terzi: (i) kienet tilimita l-attività l-attività ta' operaturi ekonomiċi għad-detriment ta' progress teknoloġiku; (ii) kienet tiddiskrimina kontra dawn l-operaturi, allura tpoġġihom fi żvantaġġ kompetittiv rigward it-TOs mhux marbutin minn dawn ir-restrizzjonijiet; u (iii) għamlet il-konklużjoni tal-kuntratti għal-provvista ta' ċirkwiti tat-telex suġġetti għal aċċettazzjoni minn partijiet oħrajn ta' obbligazzjonijiet supplimentari li ma kellhomx konnessjoni ma dawk il-kuntratti. Dawn kienu kkunsidrati abbużi ta' posizzjoni dominanti identifikati rispettivament fl-Artikolu 86(b), (c) u (d). Dan jista' jsir: (a) bħal ma hemm fuq, billi jkun rifjutat jew ristrett l-użu tas-servizz provdut taħt monopolju sabiex tkun limitata l-provvista ta' servizzi mhux riservati minn terzi; jew (b) b'imġieba predatorja, bħala riżultat ta' sussidjar trasversali. 87. Is-separazzjoni tal-poter regolatorju tat-TOs mill-attività kummerċjali tagħhom huwa punt kruċjali fil-kuntest tal-applikazzjoni ta' l-artikolu 86. Din is-separazzjoni hija prevista fid-Direttivi taħt l-Artikolu 90 dwar terminals u dwar servizzi msemmija fin-Nota 2 iktar ‘il fuq. (a) Restrizzjonijiet fuq l-użu 88. Restrizzjonijiet fuq l-użu fuq provvisti ta' servizzi riservati x'aktarx li jikkorrispondu mal-eżempji speċifiċi ta' abbużi indikati fl-Artikolu 86. In partikolari: - jistgħu jillimitaw il-provvista ta' servizzi ta' telekomunikazzjoni f'kompetizzjoni ħielsa, l-investimenti u l-progress tekniku, għal-preġudizzju tal-konsumaturi ta' telekomunikazzjonijiet (L-Artikolu 86(b)), - sal-punt li dawn ir-restrizzjonijiet fuq l-użu mhumiex applikati għall-utenti kollha, inklużi t-TOs infushom bħala utenti, huma jistgħu jirriżultaw f'diskriminazzjoni kontra ċerti utenti, li jitpoġġew fuq żvantaġġ kompetittiv (L-Artikolu 86(c)), - huma jistgħu jagħmlu l-użu tas-servizzi riservati suġġett għall-aċċettazzjoni ta' obligazzjonijiet li ma għandhomx konnessjoni mal-użu (L-Artikolu 86(d)). 89. Ir-restrizzjonijiet ta' l-użu in kwistjoni jikkonċernaw prinċipalment networks pubbliċi (network telefoniku switched pubblikament (PSTN) jew networks ta' data switched pubblikament (PSDN)) u speċjalment ċirkwiti mikrija. Jistgħu jikkonċernaw ukoll provvisti oħrajn bħall-uplink satellitari, u networks ta' komunikazzjoni mobbli. L-iktar tipi ta' imġieba frekwenti huma kif ġej: (i) Projbizzjoni imposta minn TOs fuq partijiet terzi: (a) biex ċirkwiti mikrija privatament ikunu konnessi permezz ta' concentrator, multiplexer jew apparat ieħor man-network switched għal-pubbliku; u/jew (b) biex ċirkwiti mikrija privatament ikunu użati għal-provvista ta' servizzi, sal-punt li dawn is-servizzi mhumiex riservati, iżda f'kompetizzjoni. 90. Sal-punt li l-utent huwa mogħti liċenza mill-awtoritajiet regolatorji tal-Istat skond il-liġi nazzjonali b'konformità mal-liġi tal-KEE, dawn il-projbizzjonijiet jillimitaw il-libertà tal-utent milli jaċċedi għaċ-ċirkwiti mikrija, li l-provvista tagħhom hija servizz pubbliku. Iktar minn hekk, din tiddiskrimina bejn l-utenti, u dan jiddependi fuq l-użu (L-Artikolu 86(c)). Din hija waħda mill-iktar restrizzjonijiet serji u tista' tfixkel sostanzjalment l-iżvilupp ta' servizzi ta' telekomunikazzjoni internazzjonali (L-Artikolu 86(b)). 91. Meta r-restrizzjonijiet fuq l-użu jillimitaw il-provvista ta' servizz mhux riservat b'kompetizzjoni ma' dik provduta mit-TO innifisha l-abbuż huwa terġa' iktar serju u l-prinċipji ta' l-hawn fuq imsemmija sentenza "Télémarketing" (Nota 23 supra) japplikaw. 92. F'każijiet individwali, il-Kummissjoni tagħmel stima jekk is-servizz provdut fuq ċirkwiti mikrija huwiex riservat jew le, fuq il-bażi tal-atti regolatorji tal-Komunità interpretati fil-kuntest tekniku w ekonomiku ta' kull każ. Anke jekk servizz jista' jkun ikkunsidrat riservat skond il-liġi, il-fatt li TO attwalment tipprojbixxi l-użu taċ-ċirkwit mikri lil xi utenti u mhux lil oħrajn jista' jikkostitwixxi diskriminazzjoni skond l-Artikolu 86(c). 93. Il-Kummissjoni ħadet azzjoni b'rispett tar-Régie des télégraphes et téléphones Belġjana wara li rċeviet ilment li jikkonċerna allegazzjoni ta' abbuż ta' posizzjoni dominanti minn fornitur privat ta' servizzi ta' telekomunikazzjoni b'valur miżjud dwar il-kondizzjonijiet li bihom kienu qed jiġu mikrija ċirkwiti ta' telekomunikazzjoni. Wara diskussjonijiet mal-Kummissjoni, l-RTT awtorizzat il-fornitur privat ikkonċernat biex juża iċ-ċirkwiti ta' telekomunikazzjoni mikrija suġġetti għall-ebda restrizzjonijiet minbarra li ma għandhomx ikunu użati għal sempliċi trasport ta' data. Barra minn hekk, sakemm hemm possibiltà li jiġu addottati regoli ġodda fil-Belġju, u mingħajr preġudizzju għal dawk ir-regoli, l-RTT obbligat ruħha li l-klijenti kollha tagħha eżistenti jew potenzali għal ċirkwiti ta' telekomunikazzjoni mikrija li għalihom partiiet terzi jistgħu jkollhom aċċess għandhom ikunu regolati mill-istess kondizzjonijiet bħal dawk li kienu miftehma mal-fornitur fis-settur privat menzjonat qabel [26]. (ii) Ċaħda mit-TOs li jipprovdu servizzi riservati (in partikolari in-network u ċirkwiti mikrija) lil partijiet terzi 94. Ċaħda ta' fornitura kienet ikkunsidrata bħala abbuż mil-Kummissjoni u l-Qorti tal-Ġustizzja [27]. Dan l-aġir jagħmilha impossibbli jew ta' l-inqas diffiċli ferm għal partijiet terzi biex jipprovdu servizzi mhux riservati. B'konsegwenza, dan iwassal għal limitazzjoin ta' servizzi u ta' żvilupp tekniku (L-Artikolu 86(b)) u, jekk applikat għal numru ta' utenti biss, jirriżulta f'diskriminazzjoni (L-Artikolu 86(c)). (iii) Piżijiet żejda imponuti jew kondizzjonijiet speċjali oħrajn għal ċerti użi ta' servizzi riservati 95. Eżempju ta' dan tista' tkun l-imposizzjoni ta' piżijiet fuq l-aċċess għal ċirkwiti mikrija meta dawn huma konnessi mal-public switched network jew prezzijiet u piżijiet speċjali oħrajn għal-provvista ta' servizz għal partijiet terzi. Dawn il-piżijiet fuq l-aċċess jistgħu jiddiskriminaw bejn l-utenti tal-istess servizz (provvista ta' ċirkwiti mikrija) u dan jiddependi fuq l-użu u r-riżultat tal-imposizzjoni ta' kondizzjonjiet kummerċjali mhux ġusti. Dan jillimita l-użu ta' ċirkwiti mikrija u finalment il-provvista ta' servizzi mhux riservati. Bil-kontra, ma jikkostitwixxix abbuż sakemm jiġi muri, f'kull każ speċifiku, li l-piżijiet fuq l-aċċess jikkorrispondu għal spejjeż li huma implikati għat-TOs għall-aċċess in kwistjoni. F'dan il-każ, piżijiet fuq l-aċċess jistgħu jkunu imponuti biss fuq bażi ugwali għall-utenti kollha, inklużi t-TOs infushom. 96. Minbarra dawn il-piżijiet addizzjonali possibbli li għandhom ikunu koperti minn piż żejjed, l-interkonnessjoni ta' ċirkwit mikri mal-public switched network huwa diġà remunerat mil-prezz relatat mal-użu ta' dan in-network. Ċertament, ċirkwit mikri jista' jirrappreżenta valur soġġettiv għal utent u dan jiddependi fuq il-profittabiltà tas-servizz imtejjeb li għandu jkun provdut fuq ċirkwit mikri. Madankollu, dan ma jistax ikun kriterju li fuqu impriża dominanti, u fuq kollox fornitur ta' servizz pubbliku, tista' tibbaża l-prezz tas-servizz pubbliku. 97. Il-Kummissjoni tapprezza li d-differenza sostanzjali bejn ċirkwiti mikrija u l-public switched network tikkawża problema biex jinkiseb l-introjtu neċessarju biex ikunu koperti l-ispejjeż tal-iswitched network. Madankollu, ir-rimedju magħżul ma għandux ikun kontrarju għal-liġi, jiġifieri t-Trattat tal-KEE, bħal ma kieku jkun ipprezzar diskriminatorju bejn il-klijenti. (iv) Prezz jew kwalità ta' servizz provdut diskriminatorji 98. Din l-imġieba tista' tirrelata, inter alia, mat-tariffi jew restrizzjonijiet jew dewmien fil-konnessjoni mal-public switched network jew provvista ta' ċirkwiti mikrija, fl-installazzjoni, il-manutenzjoni u t-tiswija, biex issir l-interkonnessjoni ta' sistemi jew biex tiġi provduta informazzjoni li tikkonċerna l-ippjanar tan-network, protokolli dwar is-signalling, standards tekniċi u kull informazzjoni oħra meħtieġa għal interkonnessjoni u inter-operabilità approprjata mas-servizz riservat u li tista' tolqot l-interworking ta' servizzi kompetittivi jew offerti fuq apparat terminali. (v) L-irbit tal-provvista tas-servizz riservat mal-fornitura mit-TOs jew oħrajn ta' apparat terminali biex ikun interkonness jew interoperat, in partikolari permezz ta' imposizzjoni, pressjoni, offerta ta' prezzijiet speċjali jew kondizzjonijiet kummerċjali oħrajn għas-servizz riservat marbut mal-apparat (vi) L-irbit tal-provvista ta' servizz riservat mal-ftehim tal-utent biex jidħol f'koperazzjoni mal-fornitur tas-servizz riservat innifsu f'dak li għandu x'jaqsam ma' servizz mhux riservat li għandu jsir fuq in-network (vii) Ir-riserva għaliha nnifisha għal-provvista ta' servizzi mhux riservati jew għal fornituri ta' servizz oħrajn informazzjoni miksuba fl-eżerċizzju ta' servizz riservat in partikolari informazzjoni li tikkonċerna l-utenti ta' fornituri ta' servizz riservat kondizzjonijiet iktar favorevoli għal-provvista ta' din l-informazzjoni Din l-informazzjoni ta' l-aħħar tista' tkun importanti għal-provvista ta' servizzi suġġetti għal-kompetizzjoni sal-punt li tippermetti li jsir targeting ta' klijenti ta' dawk is-servizzi u d-definizzjoni tal-istrateġija kummerċjali. L-imġieba indikata hawn fuq tista' tirriżulta f'diskriminazzjoni kontra impriżi li lilhom l-użu ta' din l-informazzjni mhux konċess bi vjolazzjoni ta' l-artikolu 86(c). L-informazzjoni in kwistjoni tista' tkun żvelata biss bil-ftehim tal-utenti kkonċernati u b'konformità mal-leġislazzjoni dwar il-protezzjoni tad-data rilevanti (ara l-proposta għal Direttiva tal-Kunsill dwar il-protezzjoni tad-data personali u l-privatezza fil-kuntest ta' networks ta' telekomunikazzjoni diġitali pubbliċi, in partikolari in-network diġitali ta' servizzi integrati (ISDN) u networks mobbli diġitali pubbliċi) [28]. (viii) L-imposizzjoni ta' servizzi riservati mhux meħtieġa billi jkunu forniti servizzi riservati u/jew mhux riservati meta is-servizzi riservati huma separabbli mill-oħrajn 99. Il-prattiċi ta' (v) (vi) (vii) u (viii) jirriżultaw fl-applikazzjoni ta' kondizzjonijiet li m'għandhomx konnessjoni mas-servizz riservat, b'hekk kontra l-Artikolu 86(d). 100. Il-biċċa l-kbira ta' dawn il-prattiċi kienu fil-fatt identifikati fid-Direttiva dwar is-Servizzi bħala restrizzjonijiet fuq il-provvista ta' servizzi fit-termini ta' l-artikou 59 u l-Artikolu 86 tat-Trattat li rriżultaw minn miżuri tal-Istat. Huma għalhekk koperti mill -kunċett iktar wiesgħa ta' "restrizzjonijiet" li skond l-Artikolu 6 tad-Direttiva jridu jitneħħew mill-Istati Membrihey. 101. Il-Kummissjoni temmen li d-Direttivi dwar terminals u dwar servizzi jikkjarifikaw xi prinċipji ta' applikazzjoni ta' l-artikoli 85 u 86 f'dan is-settur. Id-Direttiva dwar is-servizzi ma tapplikax għal setturi importanti bħal-komunikazzjonijiet mobbli u satelliti; madanakollu, ir-regoli ta' kompetizzjoni japplikaw għal kollox f'dawn is-setturi. Barra minn hekk, fejn jikkonċerna servizzi koperti mid-Direttiva jiddipendi ħafna fuq il-grad ta' preċiżjoni tal-liċenzi mogħtija mil-korp regolatorju jekk it-TOs għandhom xi diskrezzjoni biex jimponu kondizzjonijiet li għandhom ikunu suġġetti għal skrutinju skond ir-regoli tal-kompetizzjoni. Mhux il-kondizzjonijiet kollha jistgħu jkunu regolati fil-liċenzi: b'konsegwenza, jista' jkun hemm lok għal ażżjoni diskrezzjonarja. L-applikazzjoni ta' regoli ta' kompetizzjoni għal kumpanniji għalhekk ser tiddependi ħafna fuq eżaminazzjoni każ b'każ tal-liċenzi. Xejn iktar minn class license tista' tkun meħtieġa għat-terminals. (b) Sussidjar trasversali 102. Sussidjar trasversali jfisser li impriża talloka l-ispejjeż kollha jew parti minnhom mill-attività tagħha minn prodott wieħed jew suq ġeografiku fuq l-attività tagħha fuq prodott ieħor jew suq ġeografiku. F'ċerti ċirkostanzi, bis-sussidjar trasversali fit-telekomunikazzjonijiet tista' tkun distrota l-kompetizzjoni, jiġifieri twassal biex kompetituri oħrajn jtilfu b'offerti li huma possibbli mhux grazzi għall-effiċjenza u l-prestazzjoni iżda b'mezzi artifiċjali bħal sussidji. Huwa kruċjali li dan is-sussidjar trasversali li jwassal għal kompetizzjoni inġusta jiġi evitat għall-iżvilupp tal-provvista ta' servizz u fornitura ta' l-apparat. 103. Is-sussidjar trasversali ma jwassalx għall-ipprezzar predatorju u ma jirrestrinġix il-kompetizzjoni meta huma l-ispejjeż tal-attivitajiet riservati li huma sussidjati mill-introjtu iġġenerat minn attivitajiet riservati oħrajn peress li m'hemmx kompetizzjoni possibbli f'dawn l-attivitajiet. Din il-forma ta' sussidjar hija terġa' neċessarja, peress li tippermetti li t-TOs li għandhom drittijiet esklussivi biex iwettqu l-obbligazzjoni tagħhom li jipprovdu servizz pubbliku lil kulħadd u bl-istess kondizzjonijiet. Per eżempju, il-provvista ta' telefon f'żoni rurali fejn ma jsirx profitt hija ssussidjata mill-introjtu minn provvista ta' telefon f'żoni urbani fejn isir il-profitt jew minn telefonati fuq distanza twila. L-istess jista' jingħad dwar l-issussidjar tal-provvista ta' servizzi riservati minn introjtu iġġenerat minn attivitajiet suġġetti għal kompetizzjoni. L-applikazzjoni tal-prinċipju ġenerali ta' orjentazzjoni fuq l-ispiża għandu jkun l-għan aħħari, sabiex, inter alia, jkun żgurat li l-prezzijiet huma ugwali bejn l-utenti. 104. L-issussidjar ta' attivitajiet suġġetti għal kompetizzjoni, kemm jekk jikkonċerna servizzi jew apparat, permezz ta' l-allokament tal-ispejjeż tagħhom fl-attivitajiet tal-monopolju, madankollu, jaf iwassal biex il-kompetizzjoni tkun distorta bi vjolazzjoni ta' l-artikolu 86. Dan jista' jammonta għal abbuż mill-impriża li għandha posizzjoni dominanti fil-Komunità. Barra minn hekk, l-utenti ta' attivitajiet suġġetti għal-monopolju iridu jsofru spejjeż mhux relatati għal-provvista ta' dawn l-attivitajiet. L-issussidjar trasversali jista' jeżisti wkoll bejn il-monopolju tal-provvista u l-manifattura tal-apparat u l-bejgħ. L-issussidjar trasversali jista' jsir permezz tal-: - iffinanzjar tal-operazzjoni ta' l-attivitajiet in kwistjoni bil-kapital imħallas sostanzjalment inqas mir-rata fis-suq; - provvista g]al dawk l-attivitajiet ta' stabbilimenti, apparat, esperti u/jew servizzi bi]las sostanzjalment inqas mil-prezz fis-suq. 105. Fejn jirrigwarda l-iffinanzjar mill-introjtu tal-monopolju jew id-disponibiltà ta' materjal jew meżżi intelletwali tal-monopolju għal-bidu ta' attivitajiet ġodda suġġetti għal kompetizzjoni, dan jikkostitwixxi investiment li l-ispejjeż tiegħu għandhom ikunu allokati għall-attività ġdida. L-offerta ta' prodott jew servizz ġdid għandha normalment tinkludi remunerazzjoni raġonevoli ta' dak l-investiment fit-tul. Jekk dan mhux il-każ, il-Kummissjoni teżamina il-każ fuq il-bażi tal-pjanijiet ta' remunerazzjoni tal-impriża ikkonċernata u tal-kuntest ekonomiku. 106. It-trasparenza fil-kontabilità tat-TOs għandha tippermetti lil-Kummissjoni biex taċċerta jekk hemmx sussidjar trasversali fil-każijiet ta' meta tqum din il-kwistjoni. Id-direttiva ta' l-ONP tipprovdi f'dan ir-rispett għad-definizzjoni ta' prinċipji ta' tariffi armonizzati li għandhom inaqqsu in-numru ta' dawn il-każijiet. Din it-trasparenza tista' tkun provduta b'sistema ta' kontabilità li tiżgura id-distribuzzjoni proporzjonata għal kollox tal-ispejjeż kollha bejn attivitajiet riservati u mhux riservati. Allokazzjoni proprja tal-ispejjeż hija iktar faċilment assigurata fil-kżijiet ta' separazzjoni strutturali, jiġifieri l-kreazzjoni ta' entitajiet distinti għall-operazzjoni ta' dawn iż-żewġ kategoriji ta' attivitajiet. Approċċ għal sistema ta' kontabilità approprjat għandu jippermetti l-identifikazzjoni u l-allokazzjoni tal-ispejjeż kollha bejn l-attivitajiet li jsostnu. F'din is-sistema il-prodotti u servizzi kollha għandhom jassumu proporzjonalment l-ispejjeż rilevanti kollha, inklużi l-ispejjeż ta' riċerka u żvilupp, faċiltajiet u spejjeż ġenerali. Għandu jippermetti il-produzzjoni ta' figuri rrekordjati li jistgħu jkunu verifikati minn accountants. 107. Kif indikat iktar ‘il fuq (paragrafu 59), f'każijiet ta' ftehim ta' koperazzjoni li jinvolvu TOs, trid tingħata garanzija li mhux serisir sussidjar trasversali u din hija kondizzjoni meħtieġa mil-Kummissjon għal eżenzjoni skond l-Artikolu 85(3). Sabiex tkun ikkontrollata propjament l-konformità mal-garanzija, il-Kummissjoni issa tipprevedi li titlob lil-partijiet biex jiżguraw sistema ta' kontabilità appropjata kif deskritta iktar ‘il fuq, bil-kontijiet mogħtija lil-Kummissjoni regolarment. Fejn il-metodu ta' kontabilità huwa magħżul, il-Kummissjoni tirriserva l-possibiltà li tagħti l-kontijiet għal verifika indipendent, speċjalment jekk iqum xi dubju dwar il-kapaċità tas-sistema biex tiżgura it-trasparenza meħtieġa jew biex tiskopri xi sussidju trasversali. Jekk il-garanzija ma tistax tkun propjament ikkontrollata, il-Kummissjoni tista' tirtira l-eżenzjoni. 108. Fil-każijiet l-oħrajn kollha, il-Kummissjoni ma tipprevedix li tirrikjedi l-istess trasparenza mit-TOs. Madankollu, jekk f'każ speċifiku hemm elementi sostanzjali li jindikaw l-eżistenza ta' sussidjar trasversali abbużiv u/jew ipprezzar predatorju, il-Kummissjoni tista' tistabilixxi presunzjoni fuq dak l-issussidjar trasversali jew ipprezzar predatorju. Sistema ta' kontabilità separata approprjata tista' tkun importanti sabiex din il-preżunzjoni tkun kontrarjata. 109. L-issussidjar trasversali ta' attività riservata minn waħda mhux riservata ma tirrestrinġix, fil-prinċipju, il-kompetizzjoni. Madankollu, l-applikazzjoni tal-eċċezzjoni prevista fl-Artikolu 90(2) għal din l-attività riservata ma tistax tkun bħala regola ġustifikata bil-fatt li l-viabilità finanzjarja tat-TO in kwistjoni tiddependi fuq l-attività mhux riservata. Il-viabilità finanzjarja tagħha u l-prestazzjoni tal-kompitu ta' interess ekonomiku ġenerali tista' tiġi żgurata biss mill-Istat fejn approprjat bil-konċessjoni ta' drittijiet esklussivi jew speċjali u bl-imposizzjoni ta' restrizzjonijiet fuq attivitajiet li jikkompetu ma dawk riservati. 110. Is-sussidjar trasversali minn operatur pubbliku jew privat barra mil-KEE ukoll jista' jkun meqjus abbużiv fit-termini ta' l-artikolu 86 jekk l-operatur għandu posizzjoni dominanti għall-apparat jew servizzi mhux riservati fil-KEE. L-eżistenza ta' din il-posizzjoni dominanti, li tippermetti lid-detentur jaġixxi sa ċertu punt konsiderevoli indipendentement mil-kompetituri, klijenti u fl-aħħar mill-aħħar mil-konsumaturi tiegħu, jiġi stimat skond l-elementi kollha fil-KEE u barra. B. Abbużi minn impriżi li mhumiex it-TOs 111. B'konsegwenza tal-liberalizzazzjoni tas-servizzi, l-impriżi li mhumiex TOs jistgħu dejjem iktar jestendu l-qawwa tagħhom biex ikollhom posizzjoni dominanti fi swieq mhux riservati. Jista' jkun li għandhom diġà dik il-posizzjoni f'xi swieq ta' servizzi li ma kienux riservati. Meta jieħdu vantaġġ mil-posizzjoni dominanti tagħhom biex jirrestrinġu l-kompetizzjoni u biex jestendu l-qawwa tagħhom, l-Artikolu 86 jista' japplika għalihom ukoll. L-abbużi li jistgħu iwettqu huma sa ċertu punt simili għal dawk deskritti qabel b'relazzjoni mat-TOs. 112. Ksur ta' l-artikolu 86 jista' jkun kommess b'eżerċizzju abbużiv ta' drittijiet ta' propjetà industrijali b'relazzjoni mal-istandards, li huma ta' importanza kruċjali għat-telekomunikazzjonijiet. L-istandards jistgħu jkunu jew ir-riżultat ta' standardizzazzjoni internazzjonali, jew standards de facto u l-propjetà tal-impriżi. 113. Produtturi ta' apparat jew fornituri ta' servizzi huma dipendenti fuq standards proprjetarji biex jiżguraw l-interkonnettività tar-riżorsi tal-kompjuter tagħhom. Impriża li għandha arkitettura tan-network dominanti tista' tabbuża mil-posizzjoni dominanti tagħha billi trrifjuta li tipprovdi l-informazzjoni meħtieġa għall-interkonnessjoni ta' riżorsi arkitetturali oħrajn mal-prodotti tal-arkitettura tagħha. Abbużi possibbli oħrajn – simili għal dawk indikati fejn jikkonċerna t-TOs – huma, inter alia, dewmien fil-provvista ta' informazzjoni, diskriminazzjoni fil-kwalità tal-informazzjoni, ipprezzar diskriminatorju jew kondizzjonijiet kummerċjali oħrajn, u s-suġġettazzjoni tal-provvista tal-informazzjoni għall-aċċettazzjoni tal-produttur, fornitur jew utent ta' kondizzjonijiet kummerċjali inġusti. 114. Fl-1 ta' Awissu 1984, il-Kummissjoni aċċettat rabta unilaterali tal-IBM biex tipprovdi lil fabbrikanti oħrajn bl-informazzjoni dwar it-technical interface meħtieġ biex prodotti kompetittivi jkunu jistgħu jintużaw mal-iktar range ta' kompjuters qawwi dak iż-żmien tal-IBM, is-Sistema/370. Il-Kummissjoni issospendiet minnufih il-proċeduri skond l-Artikolu 86 li kienet bdiet kontra l-IBM f'Diċembru 1980. L-Intrapriża tal-IBM [29] tikkontjeni wkoll rabta dwar formats u protokolli SNA. 115. Il-kwistjoni ta' kif għandhom ikunu rikonċiljati il-jeddijiet ta' l-awtur fuq standards mal-ħtiġijiet tal-kompetizzjoni hija partikolarment diffiċli. F'kull każ, il-jeddijiet ta' l-awtur ma jistgħux jintużaw biex il-kompetizzjoni tkun ristretta. C. Abbużi ta' posizzjoni ta' xiri dominanti 116. L-Artikolu 86 japplika wkoll għall-aġir ta' impriżi li għandhom posizzjoni ta' xiri dominanti. L-eżempji ta' abbużi indikati f'dak l-Artikolu jistgħu għalhekk jikkonċernaw anke dak l-aġir. 117. Id-Direttiva tal-Kunsill 90/531/KEE [30] ibbażata fuq l-Artikoli 57(2), 66, 100a u 113 tat-Trattat tal-KEE dwar il-proċeduri ta' prokura ta' entitajiet li joperaw inter alia fis-settur tat-telekomunikazzjonijiet tirregola essenzalment: (i) proċeduri ta' prokura sabiex tkun żgurata fuq bażi reċiproka in non-diskriminazzjoni fuq bażi ta' nazzjonalità; u (ii) il-prodotti u servizzi għall-użu fis-swieq riservati, mhux fi swieq kompetittivi. Dik id-Direttiva, li hi indirizzata lill-Istati, ma teskludix l-applikazzjoni ta' l-artikolu 86 għax-xiri ta' prodotti fl-ambitu tad-Direttiva. Il-Kummissjoni ser tiddeċiedi każ b'każ kif jiġi żgurat li dawn is-serje differenti ta' regoli huma applikati b'mod koerenti. 118. Barra minn hekk, kemm fi swieq riservati kif ukoll kompetittivi, prattiċi li mhumiex dawk koperti mid-Direttiva jistgħu jkunu stabbiliti bi vjolazzjoni ta' l-artikolu 86. Eżempju ta' dan huwa t-teħid ta' vantaġġ mil-posizzjoni ta' xiri dominanti biex ikunu imponuti prezzijiet eċċessivament favorevoli jew kondizzjonijiet kummerċjali oħrajn, meta mqabbla ma' xerrejja u fornituri oħrajn (L-Artikolu 86(a)). Dan jista' jirriżulta f'diskriminazzjoni skond l-Artikolu 86(c). Il-kisba wkoll, kemm jekk b'imposizzjoni jew le, ta' distribuzzjoni esklussiva għal-prodotti mixtrija mx-xerrej dominanti tista' tikkostitwixxi estensjoni abbużiva tal-poter ekonomiku fi swieq oħrajn (ara s-sentenza tal-Qorti "Télémarketing" (Nota 23 iktar ‘il fuq)). 119. Prattika abbużiva oħra tista' tkun dik li x-xiri jkun suġġett għal liċenzar mil-fornitur ta' standards għal-prodott biex ikun mixtri jew għal prodotti oħrajn, lix-xerrej innifsu, jew lil fornituri oħrajn (L-Artikolu 86(d)). 120. Iktar minn hekk, anke fi swieq kompetittivi, proċeduri diskriminatorji fuq il-bażi ta' nazzjonalità jistgħu jeżistu, għaliex pressjonijiet nazzjonali u rabtiet tradizzjonali ta' natura mhux ekonomika mhux dejjem jiżvanixxu malajr wara l-liberalizzazzjoni tas-swieq. F'dan il-każ, esklużjoni sistematika jew trattament konsiderevolment sfavorevoli ta' fornitur, mingħajr xi ħtieġa ekonomika, tista' tiġi eżaminata skond l-Artikolu 86, speċjalment (b) (limitazzjoi ta' outlets) u (c) (diskriminazzjoni). Fl-eżaminazzjoni tal-każ, il-Kummissjoni teżamina sostanzjalment jekk l-istess kriterji għall-għotja tal-kuntratt kienu wżati mill-impriża dominanti għal-fornituri kollha. Normalment il-Kummissjoni tikkunsidra kriterji simili għal dawk indikati fl-Artikolu 27(1) tad-Direttiva [31]. Għall-akkwisti in kwistjoni peress li barra mill-iskop tad-Direttiva, il-Kummissjoni ma tirrikjedix li proċeduri ta' akkwist trasparenti jkunu insegwiti. D. Effett fuq il-kummerċ bejn l-Istati Membri 121. L-istess prinċipju msemmi rigward l-Artikolu 85 japplika hawnhekk. Barra minn hekk, f'ċerti ċirkostanzi, bħal-każ tal-eliminazzjoni ta' kompetitur minn impriża li għandha posizzjoni dominanti, għalkemm il-kummerċ bejn l-Istati Membri mhuwiex direttament milqut, għal-fini ta' l-artikolu 86 huwa suffiċjenti li jidher li ser ikun hemm riperkussjonijiet fuq l-istruttura ta' kompetizzjoni tas-suq komuni. VI. L-APPLIKAZZJONI TA' L-ARTIKOLI 85 U 86 FIL-QASAM TAS-SATELLITI 122. L-iżvilupp ta' dan is-settur huwa indirizzat globalment fil-Green Paper dwar l-approċċ fil-qasam tal-komunikazzjonijiet satellitari fil-Komunità Ewropea tal-Kummissjoni tal-20 ta' Novembru 1990 (Dok. KUM(90) 490 final). Minħabba l-importanza tiżdied tas-satelliti u l-inċertezza partikolari fost l-impriżi dwar l-applikazzjoni tar-regoli tal-kompetizzjoni fil-każijiet individwali f'dan is-settur, huwa approprjat jiġi indirizzat dan is-settur f'sezzjoni distinta ta' dawn il-linji ta' gwida. 123. Regolamenti tal-Istat fuq satelliti mhumiex koperti mid-Direttivi tal-Kummissjoni skond l-Artikolu 90 tat-Trattat tal-KEE rispettivament dwar terminals u servizzi menzjonati iktar ‘il fuq minbarra fid-Direttiva dwar terminals li tikkontempla stazzjonijiet tas-satellita li jirċievu biss u li mhumiex konnessi man-network pubbliku. Il-posizzjoni tal-Kummissjoni dwar il-qafas regolatorju kompatibbli mar-regoli ta' kompetizzjoni tat-Trattat hu dikjarat fil-Green Paper tal-Kummissjoni dwar is-satelliti menzjonat iktar ‘il fuq. 124. F'kull każ ir-regoli tal-kompetizzjoni tat-Trattat japplikaw għal kollox fid-dominju tas-satelliti, inter alia, l-Artikoli 85 u 86 għall-impriżi. Hawn taħt hawn indikat kif il-prinċipji msemmija iktar ‘il fuq, in partikolari fit-Taqsimiet IV u V, japplikaw għas-satelliti. 125. Ftehim bejn TOs Ewropej in partikolari fil-konvenzjonijiet internazzjonali jistgħu jkollhom rwol importanti fil-provvista Ewropea ta' sistemi ta' satelliti u żvilupp armonjuż ta' servizzi satellitari fil-Komunità kollha. Dawn il-benefiċċji jittieħdu in konsiderazzjoni skond ir-regoli tal-kompetizzjoni, sakemm il-ftehim ma fihomx restrizzjonijiet li mhumiex indispensabbli biex jintlaħqu dawn l-għanijiet. 126. Ftehim bejn TOs rigward l-operazzjoni tas-sistemi tas-satelliti fl-iktar sens wiesgħa jistgħu jinqabdu mill-Artikolu 85. Fejn jikkonċerna l-ispace segment capacity, it-TOs huma il-kompetituri ta' xulxin, kemm jekk attwali kif ukoll potenzali. Fl-għaqda flimkien totali jew parzjali tal-provvisti tagħhom ta' space segment capacity huma jistgħu jirrestrinġu l-kompetizzjoni bejniethom. Barra minn hekk, huwa probabbli li jirrestrinġu l-kompetizzjoni rigward partijiet terzi sal-punt li l-ftehim tagħhom jikkontjenu disposizzjonijiet b'dan l-għan jew effett: Per eżempju disposizzjonijiet li jillimitaw il-provvisti tagħhom fil-kwalità u/jew kwantità, jew li jirrestrinġu l-awtonomija kummerċjali billi jimponu direttament jew indirettament kordinazzjoni bejn dawn il-partijiet terzi u l-partijiet tal-ftehim. Għandu jkun eżaminat jekk dawn il-ftehim jistgħux jikkwalifikaw għal eżenzjoni skond l-Artikolu 85(3) dejjem jekk huma notifikati. Madankollu, restrizzjonijiet fuq il-kapaċità ta' partijiet terzi biex jikkompetu huma probabbli li jipprekludu dik l-eżenzjoni. Għandu jkun eżaminat ukoll jekk dawk il-ftehim isaħħux il-posizzjoni individwalment jew kollettivament dominanti tal-partijiet, li kieku teskludi wkoll l-għotja ta' eżenzjoni. Dan jista' jkun il-każ in partikolari jekk il-ftehim jipprovdi li l-partijiet huma distributuri esklussivi tal-ispace segment capacity prevista mil-ftehim. 127. Dawn it-tip ta' ftehim bejn TOs jistgħu wkoll jirrestrinġu l-kompetizzjoni fejn jikkonċerna l-uplink li fih it-TOs huma kompetituri. F'ċerti każijiet il-klijent għal-komunikazzjoni satellitari għandu l-għażla bejn il-fornituri f'diversi pajjiżi, u l-għażla tiegħu tiġi sostanzjalment determinata mil-kwalità, prezz u kondizzjonijiet ta' bejgħ oħrajn ta' kull fornitur. Din l-għażla ser terġa' tkun iktar vasta peress li l-uplink qed jiġi progressivament illiberalizzat sal-punt li l-applikazzjoni tar-regoli tal-KEE fil-leġislazzjoni tal-Istat ser tiftaħ is-swieq tal-uplink. Ftehim għal-Komunità kollha li jiddisponu direttament jew indirettament għal-kordinazzjoni tal-provvista ta' uplink tal-partijiet huma għalhekk maqbudin mill-Artikolu 85. 128. Ftehim bejn TOs u operaturi privati dwar space segment capacity jistgħu ukoll jinqabdu mill-Artikolu 85, peress li d-disposizzjoni tapplika, inter alia, għal-koperazzjoni, u in partikolari fuq il-ftehim ta' joint ventures. Dawn il-ftehim jistgħu jkunu eżentati jekk iġibu benefiċċji speċifiċi bħat-trasferiment ta' teknoloġija, titjib tal-kwalità tas-servizz jew il-possibiltà li jsir marketin aħjar, speċjalment għal kapaċità ġdida, li jissorpassaw fl-importanza r-restrizzjonijiet. F'kull każ, l-imposizzjoni fuq il-klijenti tal-bundled uplink u l-provvista ta' space segment capacity hija probabbli li teskludi l-eżenzjoni peress li tillimita l-kompetizzjoni fil-provvista tal-uplink għad-detriment tal-għażla tal-klijent, u fis-sitwazzjoni attwali tas-suq kważi ċertament issaħħaħ il-posizzjoni dominanti tat-TOs bi vjolazzjoni ta' l-artikolu 86. Huwa improbabbli li tingħata eżenzjoni anke meta l-ftehim għandu l-effett li jnaqqas sostanzjalment il-provvista f'suq oligopolistiku, u terġa' b'mod iktar ċar meta wieħed mill-effetti tal-ftehim huwa li jevita l-unika kompetitur potenzali ta' fornitur dominanti f'xi suq milli joffri is-servizzi tiegħu indipendentement. Dan jista' jammonta għal vjolazzjoni ta' l-artikolu 86. L-imposizzjoni diretta jew indiretta ta' kwalunkwe tip ta' ftehim minn TO, per eżempju billi l-uplink ikun suġġett għal-konklużjoni ta' ftehim ma' parti terza, kieku tikkostitwixxi ksur ta' l-artikolu 86. VII. RISTRUTTURAR FIT-TELEKOMUNIKAZZJONIJIET 129. It-tnaqqis ta' regolamentazzjoni, l-għan ta' suq wieħed fl-1992 u l-bidliet fondamentali fit-tekonoloġija tat -telekomunikazzjonijiet ikkawżaw ristrutturar strateġiku wiesgħa fl-Ewropa u fid-dinja kollha wkoll. Dawn ħadu l-iktar il-forma ta' għaqdiet u joint ventures. (a) Għaqdiet 130. Fl-eżaminazzjoni tal-għaqdiet fis-settur tat-telekomunikazzjonijiet fil-qafas tar-Regolament tal-Kunsill (KEE) Nru 40