Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “Proposta għal Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar sustanzi li jnaqqsu s-saff tal-ożonu u li jħassar ir-Regolament (KE) Nru 1005/2009”

(COM(2022) 151 final — 2022/0100 (COD))

(2022/C 365/09)

Relatur: Jacob PLAT

Konsultazzjoni Parlament Ewropew 2.5.2022 Kunsill tal-Unjoni Ewropea, 10.5.2022 Bażi legali Artikolu 192(1) tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea Sezzjoni kompetenti Sezzjoni għall-Agrikoltura, l-Iżvilupp Rurali u l-Ambjent Adottata fis-sezzjoni 31.5.2022 Adottata fil-plenarja 15.6.2022 Sessjoni plenarja Nru 570 Riżultat tal-votazzjoni (favur/kontra/astensjonijiet) 123/0/2

1. Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

1.1. Il-KESE jilqa’ l-Proposta għar-reviżjoni tar-Regolament (KE) Nru 1005/2009 ( 1 ) , li żgura li s-sustanzi li jnaqqsu s-saff tal-ożonu (ODS) tnaqqsu b’mod sinifikanti, iżda jista’ jkun hemm aktar tnaqqis. Il-ftit ODS li għadhom permessi jintużaw fil-produzzjoni ta’ sustanzi kimiċi oħra, bħala aġenti ta’ protezzjoni min-nirien f’applikazzjonijiet speċjali bħal abbord l-ajruplani u f’laboratorji għall-analiżi. Madankollu, l-użu li issa sar obsolet tal-ODS bħala aġenti neffieħa fil-fowms iżolanti għadu rilevanti llum peress li ħafna minn dawn il-fowms għadhom preżenti fil-binjiet. Hekk kif jilħqu tmiem il-ħajja tagħhom fid-deċennji li ġejjin se jitneħħew u dan jista’ jwassal għal rilaxx ta’ emissjonijiet. L-aġġustament tar-Regolament biex ikun aktar konformi mal-Patt Ekoloġiku Ewropew ( 2 ) u tittejjeb l-istruttura tiegħu huma inizjattivi tajbin.

1.2. Il-KESE japprova l-fatt li dan ir-Regolament huwa konsistenti mar-Regolament dwar gassijiet fluworurati (ir-Regolament (UE) Nru 517/2014) ( 3 ) . Huwa importanti li r-regoli ewlenin ta’ dawn ir-regolamenti jkunu konsistenti ma’ xulxin (eż. fir-rigward tal-kontrolli doganali, ir-regoli ta’ tnixxija u d-definizzjonijiet).

1.3. Mid-diversi rapporti disponibbli u mill-evalwazzjoni mwettqa, il-KESE jinnota li r-Regolament attwali ((KE) Nru 1005/2009) qed jilħaq l-objettivi definiti minn qabel tiegħu. Madankollu, iqis ukoll li jeħtieġ li jiżdied il-livell ta’ ambizzjoni sabiex jintlaħqu l-objettivi tal-Patt Ekoloġiku u simultanjament tiġi pprovduta protezzjoni massima liċ-ċittadini kontra sustanzi tossiċi u li jikkawżaw il-kanċer. Għalhekk, il-KESE jaqbel mal-miżuri fil-Proposta biex ikomplu jitnaqqsu l-emissjonijiet tal-ODS.

1.4. Monitoraġġ u reġistrazzjoni tajbin huma elementi ewlenin biex jinkiseb riżultat tajjeb. Il-KESE huwa favur sistema ta’ monitoraġġ li tkun trasparenti kemm jista’ jkun u li tkun tista’ tissodisfa l-ħtieġa għal espansjoni jekk ikun meħtieġ, pereżempju, għal ODS ġodda li mhumiex koperti mir-Regolament attwali. L-objettiv għandu jkun sistema universali applikabbli fl-Istati Membri kollha. Madankollu, għandu jkun faċli wkoll li din tiġi implimentata bħala sistema ta’ reġistrazzjoni u monitoraġġ f’pajjiżi barra mill-UE minħabba r-rwol pijunier li l-UE taqdi bħalissa.

1.5. Il-KESE jitlob ukoll li l-eċċezzjonijiet għall-projbizzjonijiet ikunu minimi, u li d-derogi mil-lista ta’ sustanzi pprojbiti jkunu possibbli biss f’każijiet eċċezzjonali u meħtieġa. L-użi eżentati għandhom jiġu kkontrollati b’mod strett sabiex jiġi evitat l-abbuż u b’hekk li s-sitwazzjoni tmur għall-agħar.

1.6. Il-KESE jiġbed l-attenzjoni għall-problema perikoluża u mhux solvuta tal-akkumulazzjoni ta’ ammonti kbar ta’ ODS f’tagħmir antik u fowms iżolanti, filwaqt li fl-istess ħin l-ebda konvenzjoni internazzjonali ma tirregola l-ġestjoni jew il-qerda tar-riżorsi tal-ODS. Il-Kumitat jappella għal azzjoni urġenti biex tiġi introdotta leġiżlazzjoni effettiva fl-Istati Membri biex tiġi evitata t-tnixxija tal-ODS u jiġi evitat li jiġu pperikolati l-ambjent atmosferiku u l-kundizzjonijiet tal-għajxien tal-popolazzjoni.

1.7. Idealment, il-ġestjoni tal-ODS għandha tkun parti minn sistema ta’ ġestjoni tal-iskart (għall-kontroll, il-ġbir, l-irkupru u l-ipproċessar) u jkun hemm politiki, leġiżlazzjoni u regolamenti ġenerali għal flussi speċifiċi tal-iskart diġà fis-seħħ. Il-ġestjoni tal-ODS fil-fowms u ta’ ħażniet oħra ta’ ODS hija sfida enormi, speċjalment għall-pajjiżi li qed jiżviluppaw. Jeħtieġ li l-UE turi li hemm soluzzjonijiet fattibbli u jkollha qafas legali adegwat.

1.8. Minħabba l-livell għoli kontinwu tal-produzzjoni u l-użu tal-ODS bħala materja prima u l-emissjonijiet assoċjati, li jistgħu jiġu sottovalutati, il-KESE jinsab imħasseb li l-limiti kwantitattivi ta’ ODS biex jintużaw bħala materja prima twarrbu għalkollox. Il-limitazzjoni tal-eżenzjonijiet tal-materja prima skont ir-Regolament il-ġdid għandha diversi benefiċċji ambjentali. Għandu jkun hemm enfasi fuq alternattivi ekoloġiċi.

1.9. Il-miżuri għall-prevenzjoni ta’ emissjonijiet sekondarji ta’ idrofluworokarburi (HFC) assoċjati mal-produzzjoni tal-ODS għandhom jissaħħu, permezz ta’ rekwiżiti addizzjonali ta’ rappurtar.

1.10. Għandhom jiġu stabbiliti miżuri biex jitnaqqsu l-emissjonijiet ta’ ODS ġodda, inklużi miżuri dwar it-tnaqqis ta’ tnixxijat u rekwiżiti għall-irkupru, ir-riċiklaġġ u r-reklamazzjoni.

2. Sfond

2.1. Il-Protokoll ta’ Montreal ( 4 ) dwar sustanzi li jnaqqsu s-saff tal-ożonu huwa l-ftehim ambjentali multilaterali storiku li jirregola l-produzzjoni u l-konsum ta’ kważi 100 sustanza kimika sintetika msejħa ODS. Meta jiġu rilaxxati fl-atmosfera, dawn is-sustanzi kimiċi jagħmlu ħsara lis-saff stratosferiku tal-ożonu, l-ilqugħ protettiv tad-dinja li jipproteġi lill-bnedmin u l-ambjent mil-livelli dannużi ta’ radjazzjoni uv mix-xemx. Adottat fil-15 ta’ Settembru 1987, il-Protokoll għadu sal-lum il-ġurnata l-unika trattat tan-NU li qatt ġie ratifikat minn kull pajjiż fid-dinja – il-198 Stati Membri kollha tan-NU.

2.2. Ir-Regolament (KE) Nru 1005/2009 dwar sustanzi li jnaqqsu s-saff tal-ożonu (ir-Regolament dwar l-ODS) huwa l-istrument ewlieni li jikkonċerna l-ODS fl-UE. L-objettiv ġenerali tiegħu huwa l-prevenzjoni tal-emissjonijiet tal-ODS u l-iżgurar tal-konformità mal-Protokoll. Ir-Regolament dwar l-ODS ġie ppreżentat għal evalwazzjoni REFIT, li kkonkludiet li, għalkemm ir-Regolament kien ġeneralment adegwat għall-użu, jista’ jiġi allinjat aħjar mal-Patt Ekoloġiku Ewropew u jista’ jitfassal b’mod kemxejn aħjar. F’dan il-kuntest, il-Proposta għandha l-għan li tissostitwixxi r-Regolament dwar l-ODS, u fl-istess ħin iżżomm livell strett ta’ kontroll, b’mod partikolari biex: 1. tallinja l-miżuri mal-Patt Ekoloġiku Ewropew billi tagħti mandat għal tnaqqis addizzjonali tal-emissjonijiet li jkun fattibbli bi spejjeż proporzjonati; 2. tiżgura monitoraġġ aktar komprensiv tal-ODS, inkluż ta’ sustanzi li għadhom mhumiex ikkontrollati; 3. tissemplifika u ttejjeb l-effiċjenza tar-regoli eżistenti biex jitnaqqsu l-ispejjeż amministrattivi; 4. ittejjeb iċ-ċarezza u l-koerenza ma’ regoli oħra.

2.3. L-ODS għandhom potenzjal ta’ tisħin globali ( 5 ) ħafna akbar mid-diossidu tal-karbonju, għalhekk biex jiġi miġġieled it-tibdil fil-klima u jiġu protetti s-saħħa u l-benesseri taċ-ċittadini tal-UE jeħtieġ li jitnaqqsu l-emissjonijiet tagħhom.

2.4. Il-Protokoll ta’ Montreal qed jelimina gradwalment il-produzzjoni u l-użu tal-ODS għal skopijiet emissivi. Ir-regoli tal-UE dwar l-ODS dejjem kienu aktar ambizzjużi mill-Protokoll ta’ Montreal u eliminaw kompletament l-ODS għal skopijiet emissivi.

2.5. Peress li l-produzzjoni, l-użu u l-kummerċ tal-ODS diġà huma pprojbiti fil-biċċa l-kbira tagħhom, l-għan ewlieni huwa għalhekk li l-emissjonijiet tal-ODS jiġu evitati minn applikazzjonijiet li qabel kienu legali fi prodotti u tagħmir u minn proċessi oħra, eż. materja prima, li huma eżentati mill-eliminazzjoni gradwali tal-Protokoll ta’ Montreal.

2.6. Il-Proposta għar-Regolament dwar l-ODS hija relatata mill-qrib mal-Proposta dwar gassijiet fluworurati (NAT/847 ( 6 ) ). It-tnejn huma gassijiet serra u jikkontribwixxu għat-tisħin globali. Iż-żewġ regolamenti jridu jiżguraw b’mod konġunt li l-Unjoni tikkonforma mal-obbligi tagħha relatati mal-ODS u l-HFCs skont il-Protokoll.

2.7. Il-Proposta għandha l-għan li tipprevjeni l-ekwivalenti ta’ 180 miljun tunnellata ekwivalenti ta’ CO 2 u ta’ 32,000 tunnellata ta’ potenzjal ta’ tnaqqis tal-ożonu sal-2050 permezz ta’ miżuri għall-irkupru u l-qerda tal-ODS minn żewġ tipi ta’ fowms iżolanti.

3. Kummenti ġenerali

3.1. Il-KESE jappoġġja bis-sħiħ il-Proposta tal-Kummissjoni li jinbidel ir-Regolament dwar l-ODS bil-għan li jitnaqqsu saħansitra aktar l-emissjonijiet u jiġu pprovduti inċentivi biex jintużaw alternattivi ekoloġiċi.

3.2. Il-KESE jirrikonoxxi li xi miżuri fir-Regolament attwali mmirati lejn il-prevenzjoni ta’ attivitajiet illegali jistgħu jsiru aktar effiċjenti u għalhekk jilqa’ l-konnessjoni tas-sistema ta’ liċenzjar tal-ODS mal-Ambjent ma’ Tieqa Unika tal-UE għad-Dwana ( 7 ) . Il-KESE jirrakkomanda li tali miżuri japplikaw ukoll għal proċeduri doganali speċjali, inklużi t-tranżitu u l-ħżin temporanju tal-ODS.

3.3. Il-KESE jirrikonoxxi li huwa importanti ħafna li jkun hemm monitoraġġ adatt sabiex tkun tista’ tittieħed azzjoni preventiva u jsir progress. Il-prattiki kummerċjali illegali jistgħu jiġu identifikati u għalhekk indirizzati permezz ta’ monitoraġġ u rapportar effettivi. Fid-dawl tal-impatti ambjentali severi tal-kummerċ illegali tal-ODS, il-KESE jilqa’ l-introduzzjoni ta’ standards minimi għal penali massimi relatati mal-produzzjoni, l-importazzjoni u t-tqegħid fis-suq illegali tal-ODS, iżda jħeġġeġ ukoll l-introduzzjoni ta’ penali minimi. Ir-Regolament jimxi id f’id mal-Proposta tal-Kummissjoni li tirrevedi d-Direttiva dwar il-protezzjoni tal-ambjent permezz tad-dritt kriminali u li tissostitwixxi d-Direttiva 2008/99/KE (ECD) ( 8 )

3.4. Il-KESE jappoġġja bis-sħiħ il-miżuri li jiżguraw l-irkupru għall-qerda tal-ODS fil-fowms, u jirrikonoxxi l-potenzjal sinifikanti ta’ mitigazzjoni tat-tibdil fil-klima ta’ din il-miżura kif ukoll l-opportunità għall-ħolqien ta’ impjiegi u r-riċerka u l-iżvilupp fl-industrija tar-riċiklaġġ.

3.5. Il-KESE jilqa’ l-fatt li l-koerenza mad-dispożizzjonijiet ta’ politika eżistenti fil-qasam ta’ politika ġiet ikkunsidrata bir-reqqa. Dan huwa meħtieġ sabiex fl-aħħar mill-aħħar jintlaħqu l-objettivi kemm tal-pakkett “lesti għall-mira ta’ 55” (2030) kif ukoll tal-Patt Ekoloġiku (2050).

3.6. Peress li l-UE hija minn ta’ quddiem fit-tnaqqis tal-ODS, il-KESE jissuġġerixxi li l-UE tmexxi wkoll bl-eżempju fil-konfront ta’ ekonomiji oħra biex dawn jaħdmu bl-istess regoli, pereżempju billi jirrestrinġu l-użu tal-ODS bħala materja prima u aġenti ta’ proċess fejn jeżistu alternattivi. Fl-2020, il-produzzjoni tal-ODS ikkontrollati ammontat għal 164 704 tunnellata metrika, l-aktar biex jintużaw bħala materja prima fl-UE. Ix-xjenzati qajmu tħassib li l-emissjonijiet irrapportati mill-proċessi tal-materja prima huma sottovalutati u globalment jistgħu jkunu responsabbli għal livelli atmosferiċi għoljin tat-tetraklorur tal-karbonju u tas-CFC-113 ( 9 )

3.7. Il-KESE jassumi li r-reviżjoni mhux ser tirriżulta f’piż amministrattiv jew finanzjarju eċċessiv. Il-Proposta hija mistennija twassal għadd ta’ benefiċċji f’termini ta’ semplifikazzjoni għan-negozji. Huwa pożittiv ukoll li jistgħu jsiru derogi għar-reviżjoni f’każijiet eċċezzjonali ħafna biss.

3.8. Fil-fehma tal-KESE, l-inklużjoni ta’ ODS ġodda li għadhom mhumiex koperti mill-Protokoll hija pass ’il quddiem. Fl-2020, il-produzzjoni ta’ sustanzi ġodda, f’termini ta’ tunnellati metriċi, kienet madwar sitt darbiet ogħla mill-produzzjoni ta’ sustanzi kkontrollati. Għalhekk huwa importanti li jiġu mmonitorjati l-iżviluppi f’dan il-qasam, inklużi l-kwantitajiet użati u prodotti, u li jiġu minimizzati l-emissjonijiet tal-gassijiet il-ġodda sabiex jiġi minimizzat l-effett tagħhom fuq is-saff tal-ożonu u t-tibdil fil-klima.

3.9. Il-KESE jilqa’ l-valutazzjoni tal-impatt aġġornata, b’mod partikolari fir-rigward tal-miżura ewlenija ta’ frankar tal-emissjonijiet tal-irkupru u l-qerda tal-fowm iżolanti. L-arranġament ta’ evalwazzjoni fil-Proposta huwa meħtieġ sabiex sadanittant ikunu jistgħu jiġu vvalutati r-riżultati. L-esperti għandhom rwol importanti fir-rigward tal-fowm iżolanti u l-iżviluppi. Għandu jiġi kkunsidrat ukoll il-piż amministrattiv.

3.10. Il-KESE jilqa’ miżuri li jiċċaraw ir-rwol tal-awtoritajiet doganali u l-awtoritajiet tas-sorveljanza tas-suq sabiex jikkontrollaw il-kummerċ tal-ODS. Dan huwa meħtieġ peress li għad hemm kummerċ illegali ( 10 )

3.11. L-użu eċċessiv tal-ODS bħala refriġeranti u aġenti neffieħa fil-fowms fil-passat wassal għall-akkumulazzjoni ta’ ammonti kbar ta’ ODS, eż. fi friġġijiet qodma, f’fowms iżolanti jew f’ċilindri. L-iskart elettroniku li jkun fih l-ODS jista’ jirrilaxxa wkoll sustanzi tossiċi oħra li jikkawżaw il-kanċer: iċ-ċomb, il-kadmju, il-poliklorobifenil (PCB), ir-ritardanti tal-fjammi u ħafna aktar. Peress li la l-Protokoll ta’ Montreal u lanqas kwalunkwe konvenzjoni ambjentali internazzjonali oħra ma jirregolaw il-ġestjoni u l-qerda tal-ħażniet eżistenti tal-ODS, kull pajjiż huwa repsonsabbli li jistabbilixxi skema ta’ ġestjoni tal-ħażniet tal-ODS effettiva biex jittratta dan is-sors importanti ta’ emissjonijiet. Għal dawn ir-raġunijiet, il-KESE jqis li huwa importanti li jiġi żgurat l-objettiv tal-protezzjoni tal-ambjent atmosferiku billi jiġu evitati t-tnixxijat u r-rilaxxi permezz ta’ ġestjoni effettiva tal-ħażniet tal-ODS.

4. Kummenti speċifiċi

4.1. Il-produzzjoni, l-użu u l-kummerċ tal-ODS għal skopijiet emissivi diġà huma pprojbiti. Għalhekk, il-KESE jappoġġja l-għan tal-Proposta l-ġdida li tipprevjeni, b’mod partikolari, l-emissjonijiet ta’ ODS minn prodotti u tagħmir li fihom l-użu ta’ tali sustanzi kien permess preċedentement. Parti sinifikanti minn dan huwa l-obbligu li l-ODS jiġu rkuprati jew meqruda f’ċerti tipi ta’ fowms iżolanti meta l-bini jiġi rinnovat jew jitwaqqa’. Madankollu, il-KESE jinnota li jista’ jsir aktar biex l-UE tiġi appoġġjata tadotta alternattivi aktar ekoloġiċi għall-użu tal-ODS bħala materja prima u l-aġenti ta’ proċess.

4.2. o C fit-temperatura. Ir-reviżjoni tar-Regolament se tgħin biex jintlaħaq l-objettiv tal-Ftehim ta’ Pariġi ( 11 ) li idealment ma tinqabiżx żieda ta’ 1,5C fit-temperatura.

4.3. Il-KESE jilqa’ r-rekwiżit li l-persunal li jaħdem bl-ODS jirċievi livell minimu ta’ taħriġ. Madankollu, nittamaw li dawn ir-rekwiżiti minimi jkunu l-istess għall-Istati Membri kollha.

4.4. Il-KESE jinnota li kwantitajiet sinifikanti ta’ ODS għadhom jintużaw bħala materja prima fil-produzzjoni ta’ sustanzi kimiċi minkejja d-disponibbiltà ta’ alternattivi f’ċerti proċessi ta’ materja prima. L-użu attwali tal-HCFC-22 huwa ta’ tħassib partikolari, minħabba l-emissjonijiet għoljin tal-prodott sekondarju assoċjat tiegħu, l-HFC-23, li għandu potenzjal ta’ tisħin globali (GWP) ta’ 14 600 ( 12 ) . Il-KESE jinnota li l-limitazzjoni tal-eżenzjonijiet tal-materja prima skont il-Protokoll ta’ Montreal jista’ jkollha diversi benefiċċji ( 13 ) , u l-UE għandha tmexxi bl-eżempju billi tipprojbixxi l-użu attwali tal-ODS għall-materja prima u l-aġenti tal-ipproċessar fejn jeżistu alternattivi ekoloġiċi. Dan jista’ jammonta għal 38 % tal-ODS kollha użati għall-materja prima fl-UE.

4.5. Minħabba t-tħassib dwar l-użu tal-ODS bħala materja prima u l-emissjonijiet assoċjati, il-KESE jirrakkomanda li l-potenzjal għall-Kummissjoni li tadotta atti ta’ implimentazzjoni biex tistabbilixxi livelli massimi ta’ kwantitajiet u ta’ emissjonijiet u lista ta’ impriżi permessi fir-rigward tal-aġenti ta’ proċess (kif stabbilit fl-Artikolu 7(3)) jiġi estiż għall-materja prima, billi tiġi inkluża dispożizzjoni ekwivalenti fl-Artikolu 6.

4.6. Fid-dawl tal-emissjonijiet potenzjali tal-HFC-23 assoċjati mal-użu tal-HCFC-22, il-KESE jilqa’ d-dikjarazzjoni ta’ konformità bħala l-ewwel pass lejn il-ġlieda kontra dan, u jappella għal aktar miżuri inklużi r-rappurtar, il-verifika u l-iżvelar meħtieġ tal-faċilità ta’ produzzjoni tal-oriġini, il-prova tat-tnaqqis u t-traċċabbiltà tal-prodotti sekondarji tal-HFC-23.

4.7. Filwaqt li jirrikonoxxi t-tħassib dwar l-impatt tal-emissjonijiet ta’ sustanzi ġodda inklużi fl-Anness II (eż. iż-żieda rapida fil-konċentrazzjoni atmosferika tad-diklorometan li tista’ ddewwem b’mod sostanzjali, b’aktar minn għaxar snin, l-irkupru tat-toqba fl-ożonu ( 14 ) ), il-KESE jirrakkomanda li jiġu applikati wkoll miżuri li jirrikjedu l-irkupru, ir-riċiklaġġ u r-reklamazzjoni (Artikolu 20) u rekwiżiti dwar it-tnixxijat (Artikolu 21) għall-gassijiet elenkati fl-Anness II. Barra minn hekk, l-impriżi għandhom ikunu rreġistrati b’mod validu fis-sistema ta’ liċenzjar qabel ma jimportaw jew jesportaw il-gassijiet elenkati fl-Anness II.

Brussell, il-15 ta’ Ġunju 2022. Christa SCHWENG Il-President tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

(1) ĠU L 286, 31.10.2009, p. 1.

(2) https://eur-lex.europa.eu/legal-content/MT/TXT/HTML/?uri=CELEX:52019DC0640&from=MT

(3) ĠU L 150, 20.5.2014, p. 195.

(4) https://treaties.un.org/doc/publication/unts/volume%201522/volume-1522-i-26369-english.pdf

(5) Il-Potenzjal ta’ Tisħin Globali ġie żviluppat biex ikunu jistgħu jitqabblu l-impatti tat-tisħin globali ta’ gassijiet differenti. B’mod speċifiku, huwa kejl ta’ kemm se jassorbu enerġija l-emissjonijiet ta’ tunnellata ta’ gass fuq perjodu ta’ żmien partikolari, meta mqabbla mal-emissjonijiet ta’ tunnellata ta’ diossidu tal-karbonju (CO2).

(6) Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Proposta għal Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar gassijiet fluworurati b’effett ta’ serra, li jemenda d-Direttiva (UE) 2019/1937 u li jħassar ir-Regolament (UE) Nru 517/2014 (COM(2022) 150 final — 2022/0099 (COD)) (ara paġna 44 ta’ dan il-Ġurnal Uffiċjali).

(7) Għal aktar informazzjoni dwar l-Ambjent ta’ Tieqa Unika tal-UE għad-Dwana ara l-paġna: https://ec.europa.eu/taxation_customs/eu-single-window-environment-customs_en

(8) Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Proposta għal Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar il-protezzjoni tal-ambjent permezz tad-dritt kriminali u li tissostitwixxi d-Direttiva 2008/99/KE (COM(2021) 851 final — 2021/0422 (COD)) (ĠU C 290, 29.7.2022, p. 143).

(9) Solomon et al. 2020. Unfinished business after five decades of ozone-layer science and policy. Nature Communications 11:4272.

(10) https://www.europol.europa.eu/media-press/newsroom/news/how-company-earned-to-%E2%82%AC1-million-illegally-trading-ten-tons-of-ozone-depleting-substances

(11) https://unfccc.int/sites/default/files/english_paris_agreement.pdf

(12) Il-kompost HFC-23 (trifluworometan jew CHF3), gass serra qawwi b’potenzjal ta’ tisħin globali ta’ 100 sena ta’ 14 600, huwa ġġenerat bħala prodott sekondarju matul il-manifattura tal-HCFC-22 (klorodifluworometan jew CHClF2)

(13) Andersen et al. 2021. Narrowing feedstock exemptions under the Montreal Protocol has multiple environmental benefits. (Il-limitazzjoni tal-eżenzjonijiet tal-materja prima skont il-Protokoll ta’ Montreal għandha diversi benefiċċji ambjentali.) PNAS 2021 Vol 118 Nru 49. https://doi.org/10.1073/pnas.2022668118

(14) Hossaini, R., Chipperfield, M., Montzka, S. et al. The increasing threat to stratospheric ozone from dichloromethane. (It-theddida dejjem tikber għall-ożonu stratosferiku mid-diklorometan.) Nat Commun 8, 15962 (2017). https://doi.org/10.1038/ncomms15962