RAPPORT MILL-KUMMISSJONI LILL-PARLAMENT EWROPEW, LILL-KUNSILL U LILL-KUMITAT EKONOMIKU U SOĊJALI IR-RAPPORT ANNWALI TAL-2009 DWAR IL-PHARE, L-ISTRUMENTI TA' QABEL L-ADEŻJONI TAT-TURKIJA, IL-PROGRAMM CARDS U L-FAĊILITA TA’ TRANŻIZZJONI /* KUMM/2010/0793 finali */





[pic] | IL-KUMMISSJONI EWROPEA | Brussel 20.12.2010 KUMM(2010) 793 finali SEG(2010) 1604 finali RAPPORT MILL-KUMMISSJONI LILL-PARLAMENT EWROPEW, LILL-KUNSILL U LILL-KUMITAT EKONOMIKU U SOĊJALI IR-RAPPORT ANNWALI TAL-2009 DWAR IL-PHARE, L-ISTRUMENTI TA' QABEL L-ADEŻJONI TAT-TURKIJA, IL-PROGRAMM CARDS U L-FAĊILITA TA’ TRANŻIZZJONI INTRODUZZJONI Mill-1 ta’ Jannar 2007, l-għajnuna tal-UE għal qabel l-adeżjoni lill-pajjiżi kandidati[1] u kandidati potenzjali[2] tgħaddi mill-Istrument għall-Għajnuna ta' Qabel l-Adeżjoni (IPA)[3]. L-IPA tieħu post ħames strumenti ta’ qabel l-adeżjoni ta’ qabel, li jinkludu PHARE[4], l-istrument ta’ qabel l-adeżjoni tat-Turkija[5] u l-istrument finanzjarju tal-Balkani tal-Punent, jiġifieri l-CARDS[6] Dan ir-rapport u d-dokument ta’ sfond assoċjat ikopri l-implimentazzjoni kontinwa tal-2006 u programmi preċedenti skont il-PHARE, l-istrument ta’ qabel l-adeżjoni tat-Turkija u l-CARDS, kif ukoll kif skont il-Faċilità ta' Tranżizzjoni[7] matul is-sena 2009, bid-data tal-għeluq tkun il-31 ta’ Diċembru 2009[8]. L-ebda programmi ġodda ma ġew mnedija taħt dwak l-istrumenti mill-2006, li kienet l-aħħar sena ta’ programmazzjoni. IMPLIMENTAZZJONI TAL-PROGRAMMI ĦARSA ĠENERALI Il-PHARE, l-istrument ta' qabel l-adeżjoni tat-Turkija u l-CARDS Matul l-2009, il-prestazzjoni tal-ġestjoni tal-programmi CARDS fil-benefiċjarji kienet ġeneralment sodisfaċenti. Ma’ tmiem il-perjodu ta’ rapportar, il-programmi 2001-2006 (2001-2004 għall-Kroazja) kienu kważi kkuntrattati kollha globalment (minn 97% ta’ fondi allokati għall-Albanija u l-Bosnja-Ħerzegovina għal 99% għall-Kosovo[9]). B'mod ġenerali, l-izborżamenti wkoll kienu qed joqorbu lejn il-konklużjoni tagħhom, u kienu laħqu iktar minn 90% tal-allokazzjonijiet għall-2001-2006 fil-benefiċjarji kollha tal-CARDS, bl-unika eċċezzjoni tkun l-Albanija (72%). Rispettivament, ma’ 85% u 73% tal-fondi allokati, ir-rati ġenerali ta’ ħruġ ta’ kuntratti u ħlas li ntlaħqu ma’ tmiem il-perjodu ta’ kuntrattar fl-2009 għall-programmi 2002-2006 skont l- istrument ta' qabel l-adeżjoni tat-Turkija indikaw prestazzjoni mhux sodisfaċenti mill-awtoritajiet amministrattivi relevanti fit-Turkija. Is-sitwazzjoni hi mistennija titjieb fil-futur wara bidliet f’livelli amministrattivi, reklutaġġ ġdid u tkomplija ta’ attività ta’ monitoraġġ. Titjib organizzazzjonali u proċedurali introdott fl-istrutturi ta’ ġestjoni rilevanti bħala parti minn sorveljanza msaħħa tal-implimentazzjoni deċentralizzata skont l-IPA għandu jkollu wkoll impatt pożittiv fuq il-ġestjoni tal-għajnuna skont l-istrument ta' qabel l-adeżjoni tat-Turkija[10]. Matul l-2009 il-Bulgarija u r-Rumanija komplew l-implimentazzjoni tal-programmi nazzjonali u Kooperazzjoni Transkonfinali tal- PHARE 2006. Il-maġġoranza tal-attivitajiet taħt il-proġetti implimentati skont dawn il-programmi tlestew ma’ tmiem is-sena, iżda l-verifika mill-awtoritajiet nazzjonali u mill-Kummissjoni tar-riżultati miksuba komplew fl-2010 u se jibqgħu għaddejjin fl-2011. L-implimentazzjoni ta’ numru ta’ proġetti skont il-programmi tal-PHARE 2006 għar-Rumanija se jkomplu sa nofs l-2011, għaldaqstant ir-riżultati ma kinux għadhom disponibbli sa tmiem il-perjodu ta’ rapportar. L-iżborżamenti laħqu, rispettivament, 77.10% u 65.10% tal-allokazzjonijiet skont il-PHARE 2005 u l-2006 fil-Bulgarija, filwaqt li l-figuri korrispondenti għar-Rumanija kienu 79.62% u 69%. L-ikkuntrattar tal-PHARE 2005 u 2006 fil-Kroazja tlesta fl-2009, b'rata globali ta' madwar 86% tal-allokazzjonijiet[11]. Il-ħlas tkompla u laħaq is-60% tal-allokazzjonijiet globali. Faċilità ta' Tranżizzjoni L-għaxar pajjiżi li ssieħbu fl-UE f’Mejju tal-2004[12] lestew l-implimentazzjoni tal-programmi ta’ Faċilità ta’ Tranżizzjoni tal-2006 fil-15 ta’ Diċembru 2009, filwaqt li kisbu r-riżultati u l-impatt mistenni, notevolment f’termini ta’ tisħiħ tal-amministrazzjoni pubblika tal-benefiċjarji u kkontribwixxew biex jintlaħqu l-bżonnijiet li fadal tal- acquis . Sa tmiem il-perjodu ta’ rapportaġġ, ir-rati ta’ żborżamenti skont il-Faċilità ta’ Tranżizzjoni tal-2005 varjaw minn iktar minn 84% f’Malta sa iktar minn 98% f’Ċipru. Il-firxa korrispondenti għall-Faċilità ta’ Tranżizzjoni tal-2006 bdiet minn 58% sa kważi 98% (għal darb’oħra f’Malta u Ċipru, rispettivament). Għall-Bulgrija u r-Rumanija, fl-2009 komplew bl-ikkuntrattar u bl-implimentazzjoni tal-programmi ta’ Faċilità ta’ Tranżizzjoni tal-2007. Sad-data ta’ skadenza tal-ikkuntrattar, il-15 ta’ Diċembru 2009, iż-zewġ pajjiżi leħqu rata ta’ kuntrattar ta’ ftit inqas minn 70%. Fir-Rumanija, din ir-rata kienet dovuta għal kuntrattar mhux mgħaġġel daqs kemm mistenni, filwaqt li prestazzjoni baxxa fil-Bulgarija hi spjegata bis-sospensjoni miżjuda ta’ akkreditament għall-implimentazzjoni deċentralizzata tal-Aġenzija ta’ Implimentazzjoni rilevanti (applikata wkoll għall-fondi ta’ qabel l-adeżjoni tal-PHARE). Eżempji ta’ proġetti ta’ suċċess L-għajnuna ta’ qabel l-adeżjoni mhux biss għenet li tipprepara lill-pajjiżi li jixtiequ jissieħbu mal-UE, iżda stabbilizzat ukoll is-sitwazzjoni fil-Balkani tal-Punent fid-deċennju li għadda u sostniet aġenda ta’ riforma ekonomika u politika b’firxa kbira. Dawn li ġejjin huma eżempji konkreti ta’ kisbiet permezz ta’ għajnuna ta’ qabel l-adeżjoni fl-2009[13]: - Fl-Albanija, il-CARDS iffinanzja post ta' qsim il-fruntiera mal-Montenegro u ċentru ta’ riintegrazzjoni għall-minorenni , u b’hekk ikkontribwixxa għall-iffaċilitar ta’ koperazzjoni reġjonali u l-moviment liberu ta’ persuni u merkanzija u tisħiħ tas-settur tal-ġustizzja u tal-affarijiet interni fil-pajjiż; - Fil-Bosnja-Ħerzegovina, il-CARDS iffinanzja post ta' qsim il-fruntiera mal-Montenegro kif ukoll ċentru ta’ akkoljenza għall-migranti irregolari . Ta’ qabel jgħin biex iżid l-effiċjenza tal-approvazzjoni doganali, jippermetti kontroll adegwat ta’ merkanzija u passiġġieri li qed jaqsmu l-fruntieri u jiffaċilita li l-fluss legali tagħhom ikun bla tfixkil. Tal-aħħar jipprovdi faċilitajiet ta’ detenzjoni speċjalizzati għall-iskop ta’ tneħħija ta' ċittadini irregolari minn pajjiżi terzi f’konformità mal-istandards u l-aħjar prattika internazzjonali u tal-UE, filwaqt li jipprepara għar-ritorn tagħhom fil-pajjiż ta’ oriġini jew f’pajjiż ieħor. Barra minn hekk, il-bini muniċipali u tal-qorti kantonali ġew ristrutturati sabiex l-ispazju jista’ jintuża b’mod iktar effettiv, u għaldaqstant jikkontribwixxi għat-twettiq ta’ funzjonijiet amministrattivi u ġudizzjarji aktar effiċjenti u effettivi; - Fil-Kroazja, il-PHARE kkontribwixxa għall-infurzar tad-drittijiet ta' proprjetà intellettwali , żviluppar tas- settur tas-sajd u li jkun konformi iktar mil-qrib mal-Politika Komuni tas-Sajd u t-twaqqif ta’ “sorveljanza ta’ Fruntiera Blu” skont l-aħjar prattiki tal-UE. Fl-ewwel każ, l-assistenza mill-PHARE għenet l-istituzzjonijiet rilevanti jqajmu kuxjenza pubblika u jtejbu l-koperazzjoni, il-kordinazzjoni u l-mekkaniżmi ta’ infurzar tagħhom permezz tal-iskambju ta’ intelliġenza, informazzjoni u l-aħjar prattiki. Fit-tieni każ, tejbet l-istruttura, l-amministrazzjoni u s-sitema tal-istatistika tal-istituzzjoni fis-settur u saħħet l-ispezzjoni u l-monitoraġġ. Fit-tielet każ, għenet lill-Pulizija Transkonfinali tal-Kroazja tiżviluppa u timplimenta komponent tas-sorveljanza ta' Fruntiera Blu fil-Pjan ta' Azzjoni tagħha għall-Ġestjoni Integrata tal-Fruntieri. Il-CARDS ikkontribwixxa għall-iżvilupp u manteniment tal-kwalità għolja tas-sistema għas- sigurtà tal-ikel billi waqqaf sistema tas-sigurtà tal-ikel ġdida u qafas istituzzjonali relatat u l-immodernizzar tal-attivitajiet ta’ kontroll tal-istituzzjonijiet responsabbli għall-annimali ħajjin u l-prodotti tal-ikel; - F’dik li kienet ir-Repubblika Jugoslava tal-Maċedonja, il-CARDS ikkontribwixxa fit-tisħiħ tal- ġlieda kontra l-kriminalità organizzata u l-korruzzjoni billi żviluppa qafas legali u istituzzjonali komprensiv għal politika aktar effettiva u għenet sabiex l-Unità speċjalizzata kontra l-korruzzjoni tibda twettaq ħidmietha bis-sħiħ. Il-CARDS stabbilixxa wkoll sistema tal-immaniġjar tal-visa nazzjonali li ssaħħaħ is-sigurtà fl-UE permezz ta’ softwer speċjalizzat u tagħmir li jtejbu l-proċessi ta’ ħruġ ta’ visa u jintroduċu proċeduri standardizzati kif ukoll verifika veloċi, konsistenti u preċiża tal-applikanti għall-visa. Finalment, il-CARDS sostna t-twaqqif ta’ sistema għall-monitoraġġ u ġestjoni tal-vinji nazzjonali billi jsostni l-korp responsabbli, jiżviluppa katast tal-vinja u jirreġistra u jgħin jallinja l-leġiżlazzjoni nazzjonali dwar l-inbid mal-liġi tal-UE; - Fil-Kosovo, il-CARDS sostna il-ħolqien ta’ sistema ġudizzjarja għall-minorenni bbażata fuq id-drittijiet tat-tfal permezz tat-tisħiħ tal-kapaċitajiet ta’ professjonisti fil-qasam tal-ġustizzja għall-minorenni, riċerka għall-iżvilupp u prevenzjoni mmirata u programmi ta’ riabilitazzjoni. Il-CARDS ippromova wkoll it-twaqqif ta’ intrapriżi żgħar u ta’ daqs medju moderni, sostenibbli, kompetittivi, jirrispettaw l-ambjent u finanzjarjament sodi u ħolqien ta’ impjiegi . Finalment, dan l-istrument ta’ qabel l-adeżjoni sostna l- provvista tal-faħam lil impjanti permezz tar-riabilitazzjoni ta’ makkinarju tqil għat-tħaffir tal-faħam. - Fil-Montenegro, il-CARDS iffinanzja r-riabilitazzjoni ta’ numru ta’ stazzjonijiet għall-ippompjar ta’ ilma tal-iskart f’erba’ muniċipalitajiet, li jtejbu s-sitwazzjoni tal-immaniġjar tal-ilma tal-iskart fi bliet marittimi. - Fis-Serbja, il-CARDS sostna l-funzjonament aktar trasparenti, effettiv u prevedibbli tal- gvernijiet lokali u mexxa metodoloġija ta' ppjanar strateġiku għall-iżvilupp sostenibbli ta’ gvern lokali. Hu sostna wkoll ristrutturar u żvilupp ta’ IŻMi f’setturi ta’ prijorità, bħal dawk b’tħassib ambjentali u dwar l-effiċjenza enerġetika, propjetà ta’/imħaddma minn intraprendituri nisa u/jew intrapriżi ta’ teknoloġija avvanzata żgħar. Finalment, hi sostniet ir-riforma tal- Edukazzjoni u Taħriġ Vokazzjonali bit-taħriġ ta’ għalliema, kapijiet tal-iskola u oħrajn f’metodi ta’ tagħlim immodernizzat, implimentazzjoni ta’ kurrikuli pilota, assessjar tal-istudenti skont l-eżitu u l-preparazzjoni ta’ materjal għat-tagħlim; - Fit-Turkija, l-istrument ta’ qabel l-adeżjoni sostna d-definizzjoni ta’ pjan ta’ azzjoni pluriennali nazzjonali dwar l-ugwaljanza bejn is-sessi , ipproduċa mudell għal korp għall-ugwaljanza bejn is-sessi, stabbilixxa netwerks fost l-istituzzjonijiet rilevanti u ta’ taħriġ u tqajjim ta’ kuxjenza. L-istrument għen ukoll biex tiġi miġġielda l-vjolenza domestika kontra n-nisa billi kkontribwixxa fl-iżvilupp ta' politika u pjan ta' azzjoni nazzjonali dwar is-suġġett, żieda fil-kapaċità tal-aġenziji pubbliċi biex jipprovdu servizzi lin-nisa vittmi jew lil dawk li huma fir-riskju, tqajjim ta' kuxjenza pubblika u ġbir ta' dejta dwar it-tip u l-iskala tal-problema fuq livell nazzjonali. Barra dan, l-istrument għen biex inaqqas it-tniġġis tal-ilma ta’ taħt l-art u tal-ambjent billi stabbilixxa sistema ta’ ġestjoni tal-iskart solidu fir-reġjun ikkonċernat. Finalment, l-istrument ta numru ta’ fondi lil proġetti għall- impjieg f’bosta provinċji biex jgħin lis-servizzi pubbliċi tal-impjieg jimplimentaw miżuri ta’ impjieg aktar effiċjenti skont il-bżonnijiet tas-suq tax-xogħol fuq livell lokali u biex iżid l-impjegabbiltà taż-żgħażagħ u n-nisa. ŻVILUPPI RILEVANTI FL-2009, TAGħLIMIET U PERSPETTIVI Żviluppi prinċipali u lezzjonijiet mill-implimentazzjoni tal-PHARE u l-Faċilità ta’ Tranżizzjoni fil-Bulgarija u fir-Rumanija Wieħed mill-iżviluppi prinċipali fl-2009 fir-rigward tal-implimentazzjoni tal-PHARE u l-assisstenza tal-Faċilità ta’ Tranżizzjoni kien relatat mas-sospensjoni tal-foni lill-Bulgarija fi Frar 2008 u t-tħassir sussegwenti tal-akkreditament minn żewġ Agenziji tal-Implimentazzjoni mill-Bulgarija f’Lulju ta’ dik l-istess sena[14]. L-2009 rat titjib fir-rikonoxximent u fil-kwantifikazzjoni n-nuqqasijiet fis-sistemi ta’ kontroll u wara l-irregolaritajiet mill-awtoritajiet Bulgariżi rilevanti mix-xahar ta’ Lulju. Fi tmiem ta’ Ottubru 2009, il-Bulgarija ssottomettiet lill-Kummissjoni proposti għal korrezzjonijiet finanzjarji. Din wasslet biex il-Kummissjoni tneħħi s-sospensjoni fuq il-ħlas fit-18 ta’ Novembru 2009. Waqt li titgħallem mill-esperjenza ta’ hawn fuq, matul il-perjodu ta’ rapportaġġ il-Kummissjoni involviet ruħha f’eżerċizzju bil-mira li jindirizza b’mod komprensiv dawk l-istandards ta’ kontroll intern li kienu l-iktar rilevanti għat-titjib tar-responsabbilità, tisħiħ tal-proċess ta’ assigurazzjoni u ttejjeb l-effettività tat-teħid tad-deċiżjonijiet fil-programmazzjoni u fl-implimentazzjoni tal-għajnuna ta' qabel l-adeżjoni[15]. Azzjonijiet oħra meħuda fl-2009 mill-Kummissjoni u li huma wkoll rilevanti għall-ġestjoni ta’ programmi għal qabel l-adeżjoni li kienu se jinagħlqu jinkludu l-adozzjoni ta’ dokument dwar l-Istrateġija ta’ Kontroll u Istruzzjonijiet lid-Delegazzjonijiet bil-mira li jiggwida t-twqqif tal-istandards interni tagħhom dwar il-kontroll, b’mod partikolari d-Delegazzjonijiet devoluti ġodda tal-UE[16] fil-Balkani tal-Punent, u aspetti li jiċċaraw is-superviżjoni fil-kwariteri ġenerali. Ħlas jitlob politika ta’ validazzjoni għall-ġestjoni ċċentralizzata[17], li jinkludi l-preparazzjoni ta’ strateġiji annwali ta’ assigurazzjoni mill-Uffiċjali li Jawtorizzaw skont is-Subdelega[18] (AOSD), ġie adottat f’dan il-kuntest. Kontrolli addizzjonali ex post tal-AOSD jaġixxu fil-ġestjoni ċċentralizzata kienu previsti mill-2010. L-esperjenza mill-implimentazzjoni tal-PHARE u tal-Faċilità ta’ Tranżizzjoni skont l-EDIS[19] fil-Bulgarija u fir-Rumanija ġabet magħha l-lezzjoni li ġestjoni ddeċentralizzata tal-għajnuna tal-UE mingħajr kontrolli ex-ante għandha tiġi introdotta qabel l-adeżjoni sabiex l-effiċjenza u effettività tagħha jistgħu jintwerew u jiġu kkonfermati fil-prattika taħt l-iskrutinju mill-qrib tal-Kummissjoni. Konxja minn dan il-fatt, il-Kummissjoni għamlet kundizzjonijiet ristretti għad-deċentralizzazzjoni tal-ġestjoni tal-fondi IPA lill-awtoritajiet Kroati. Dawn il-kundizzjonijiet jiżguraw li l-awtoritajiet nazzjonali huma kapaċi li jassumu d-dmirijiet tal-ġestjoni tal-fondi għal qabel l-adeżjoni (IPA) qabel l-adeżjoni u Fondi Strutturali wara l-adeżjoni. B’mod simili, il-Kummissjoni se tieħu azzjoni ulterjuri biex tindirizza rakkomandazzjonijiet pendenti minn verifiki u evalwazzjonijiet biex issaħħaħ is-sistemi ta’ ġestjoni u kontroll għall-implimentazzjoni ddeċentralizzata tal-IPA fit-Turkija. L-implimentazzjoni ta’ għajnuna għal qabel l-adeżjoni fil-Bulgarija u fir-Rumanija indikat ukoll li kwistjonijiet li jibqgħu fl-aħħar sena tal-implimentazzjoni jistgħu jkunu kkumplikati u jeħtieġu r-riżorsi. Għaldaqstant fl-2009 il-Kummissjoni intensifikat l-isforzi tagħha biex tiżgura monitoraġġ mill-qrib u follow up ex post tal-programmi li kienu qed jinagħlqu. Finalment, l-esperjenza fil-Bulgarija u fir-Rumanija kellha wkoll impatt fuq il-kordinazzjoni tal-għajnuna tal-UE għal qabel l-adeżjoni f’dawk il-pajjiżi. Wara talba mill-Parlament għal rapportaġġ regolari dwar l-istat tal-implimentazzjoni tal-fondi tal-UE fil-Bulgarija u fir-Rumanija, fl-2009 il-Kummissjoni ħolqot mekkaniżmu ta' kordinazzjoni interna addizzjonali biex ikun ta' monitoraġġ għall-ġestjoni tal-fondi tal-UE f'dawk iż-zewġ pajjiżi. Lezzjonijiet mill-implimentazzjoni tal-istrument għal qabel l-adeżjoni fit-Turkija u perspettivi It-Turkija hija l-ikbar benefiċjarju ta’ għajnuna mingħand l-UE għal qabel l-adeżjoni. Il-ġestjoni ta’ din l-għajnuna hi parzjalment iddeċentralizzata, jiġifieri mogħtija lill-awtoritajiet nazzjonali, iżda taħt kontroll ex ante mid-Delegazzjoni tal-UE. Għalkemm tirrikonoxxi li l-proġetti ffinanzjati mill-baġit tal-UE laħqu r-riżultati mmirati u li r-riżultati aktarx kienu se jkunu sostenibbli, fir-Rapport Speċjali 16/2009 dwar il-ġestjoni tal-għajnuna ta’ qabel l-adeżjoni lit-Turkija skont l-istrument applikabbli fil-perjodu 2002-2006[20], il-Qorti tal-Awdituri tikkunsidra li, fil-passat, ir-rabta bejn l-għajnuna u l-prioritajiet tal-aġenda ta’ tkabbir u l-effettività tagħha fis-sosteniment ta’ dawk il-prioritajiet ma kelliex biżżejjed dokumentazzjoni biex tiġġustifikaha. Konxja mis-sejbiet msemmija hawn fuq, il-Kummissjoni qed tieħu passi taħt l-istrument il-ġdid għall-għajnuna ta' qabel l-adeżjoni (IPA) biex tkabbar l-effettività tagħha. Flimkien mat-tisħiħ tas-sistema ta’ ġestjoni u kontroll taħt l-implimentazzjoni ddeċentralizzata, diġà msemmija hawn fuq, se jittieħdu l-passi li ġejjin: - Il-programmazzjoni tal-għajnuna finanzjarja se tkun marbuta aħjar mal-prioritajiet politiċi u se titlesta b’approċċ aktar settorjali fejn xieraq, bl-istrateġiji tas-settur jimmiraw għal titjib kemm fl-appartenenza kif ukoll fl-impatt. - Il-Kummissjoni tiżgura li proġetti futuri se jkollhom għanijiet aktar ċari li jwasslu għal loġika tal-intervent mtejjba b’indikaturi u punti ta’ riferiment rilevanti u li jistgħu jitkejlu. - Fejn meħtieġ, se jintużaw kundizzjonalitajiet definiti b'mod ċar biex jiżguraw li l-benefiċjarji jimplimentaw l-impenji neċessarji għall-għajnuna finanzjarja biex jiksbu riżultati u impatti. - Attenzjoni miżjuda fuq ir-riżultati u l-impatt ta’ proġetti taħt implimentazzjoni se jingħataw fis-sistemi ta’ monitoraġġ. - Verifiki, evalwazzjonijiet u monitoraġġ mill-qrib se jiżguraw li t-titjib huwa effettiv u jekk ikun meħtieġ isiru aġġustamenti ulterjuri lis-sitema. Għal aktar dettalji dwar il-perspettivi relatati mal-ġestjoni tal-għajnuna għal qabel l-adeżjoni, jekk jogħġbok irreferi għar-Rapport Annwali tal-IPA tal-2010[21] u d-dokument ta’ sfond relatat[22]. IL-PRESTAZZJONI TAL-PHARE/CARDS/STRUMENTI TA’ QABEL L-ADEżJONI TAT-TURKIJA Fl-2009 evalwazzjonijiet settorjali, tematiċi u ad-hoc tlestew bħala parti mill-iskema ta’ Evalwazzjoni Interim (EI) fit-Turkija u l-Kroazja, li jkopru prinċipalment l-istrument finanzjarju ta’ qabel l-adeżjoni (Turkija) u l-PHARE u l-CARDS (Kroazja). Evalwazzjonijiet retrospettivi tal-programmi CARDS saru wkoll f’dik li kienet ir-Repubblika Jugoslava tal-Maċedonja, fil-Kosovo, fil-Montenegro u fis-Serbja[23]. Skont dawn l-evalwazzjonijiet, globalment l-għajnuna li ngħatat indirizzat il-prioritajiet u l-istrateġiji miftehma mal-benefiċjarji. Is-sejbiet tal-evalwazzjoni jissuġġerixxu li l-prestazzjoni tal-għajnuna varjat minn moderament sodisfaċenti għal moderament insodisfaċenti. Riżultati pożittivi nkisbu, li jinkludu l-kapaċità ta’ nies u istituzzjonijiet li jaħdmu ma’ programmi ffinanzjati mill-UE fis-setturi kollha, b’impatti ta’ benefiċċju fuq il-politika tal-gvern, istituzzjonijiet, entitajiet privati u individwi. L-istrumenti pprovdew il-mezzi biex tiġi mmodernizzata l-infrastruttura, it-tagħmir, il-prattiċi u l-proċeduri. Interventi fis-setturi evalwati għaldaqstant ipproduċew impatti politiċi, soċjali, ambjentali u ekonomiċi. Il-prestazzjoni tal-għajnuna spiss kienet mitigata b’ irregolaritajiet identifikati fil-pajjiżi benefiċjarji relatati mal-programmazzjoni (kapaċità ta’ implimentazzjoni istituzzjonali insuffiċjenti u strateġiji nazzjonali fil-waqt tal-preparazzjoni tal-proposti għall-proġetti), implimentazzjoni (kapaċità benefiċjarja limitata f’ċerti oqsma u dewmien fl-implimentazzjoni) u monitoraġġ (funzjonament limitat tal-monitoraġġ settorjali tas-sotto-kumitati) tal-għajnuna. Kien hemm ukoll nuqqas ta’ għodda għall-assessjar tal-effiċjenza fl-infieq u l-kapaċità ta’ assorbiment tal-benefiċjarji baqgħet pjuttost dgħajfa. Ibbażati fuq is-sejbiet tal-evalwazzjoni, ir-rakkomandazzjonijiet għall-programmazzjoni futura jinkludu li l-istituzzjonijiet benefiċjarji li qed jieħdu ħsieb l-għajnuna ta’ qabel l-adeżjoni għandhom jiżguraw kapaċità aktar adegwata għall-programmazzjoni u għall-iddisinnjar tal-proġett. Din għandha tinkludi, b’mod partikolari, assessjar aktar solidu tal-bżonnijiet u l-kapaċità ta’ assorbiment tal-istituzzjonijiet li qed jużaw ir-riżultati tal-proġetti, inklużjoni aktar sistematika ta’ għajnuna mal-istrateġiji nazzjonali u konsiderazzjoni ogħla għall-aspetti tal-effiċjenza. Rigward l-implimentazzjoni, l-effiċjenza amministrattiva fi ħdan kemm l-istrutturi nazzjonali kif ukoll id-Delegazzjonijiet tal-UE għandha tiżdied aktar biex tippermetti proċeduri ta’ akkwisti fil-ħin u tevita dewmien fl-implimentazzjoni. La darba l-proġetti qed jiġu implimentati, għandhom jiġu soġġetti għal monitoraġġ aktar sistematiku. Is-sistema ta’ monitoraġġ għandha tissaħħaħ iktar kemm fil-funzjonalità tas-sottokumitati għall-monitoraġġ settorjali kif ukoll fil-kwalità tar-rapporti dwar il-monitoraġġ. L- impatt fuq perjodu twil ta’ żmien u s-sostenibilità tal-għajnuna ta’ qabel l-adeżjoni baqgħu kwistjonijiet miftuħa fil-maġġoranza tal-benefiċjarji, prinċipalment minħabba r-rata għolja ta’ tibdil fl-istaff u l-inċertezza fil-baġit biex ikopru attivitajiet ta’ wara u spejjeż operazzjonali/ta' manutenzjoni tal-proġetti. L-awtoritajiet nazzjonali għaldaqstant għandhom bżonn jindirizzaw mill-aktar fis possibbli l-problema tar-rata għolja ta’ tibdil fl-istaff biex jiżguraw impatt fuq perjodu twil ta’ żmien u sostenibilità. Il-programmazzjoni futura għandha tindirizza wkoll b’mod aktar sistematiku l-kwistjoni ta’ riżorsi finanzjarji meħtieġa biex jiżguraw li r-riżultati mogħtija mill-programmi jinqalbu f'riżultati sostenibbli. Il-benefiċjarji qed jindirizzaw is-sejbiet u r-rakkomandazzjonijiet mill-evalwazzjonijiet tal-2009. Min-naħa tagħha, il-Kummissjoni intensifikat il-monitoraġġ regolari tagħha tal-progress fl-azzjonijiet li twettqu mill-benefiċjarji sabiex jindirizzaw is-sebiet tal-evalwazzjonijiet. Barra minn hekk, il-Kummissjoni qed tieħu minn dawn is-sejbiet mill-evalwazzjonijiet biex ittejjeb il-ġestjoni tal-għajnuna ta' qabel l-adeżjoni skont l-istrument il-ġdid tal-IPA , fir-rigward mhux biss tal-implimentazzjoni, iżda wkoll ta’ programmazzjoni u l-loġika ta’ intervent usa’ tal-istrument il-ġdid, kif imfisser hawn fuq. KOPERAZZJONI MAL-BEI U MAL-ISTITUZZJONIJIET FINANZJARJI INTERNAZZJONALI Żviluppi fl-2009 taħt il-faċilitajiet finanzjarji ffinanzjati mill-PHARE maħluqa b'koperazzjoni mal-IFI[24] raw EUR 35 miljun addizzjonali ta’ inċentivi allokati għal proġetti taħt il- Faċilità Finanzjarja SME (SMEFF) u EUR 5 miljuni f’inċentivi addizzjonali marbuta taħt il- Faċilità Finanzjarja Muniċipali (MFF) . Globalment, 31 programm PHARE kienu taħt implimentazzjoni fl-2009 taħt l-erba’ faċilitajiet eżistenti (jiġifieri ż-żewġ faċilitajiet imsemmija hawn fuq, flimkien mal- Faċilità għall-Infrastruttura Muniċipali (MIF) u l- Faċilità Finanzjarja għall-Effiċjenza tal-Enerġija EEFF) [25] ). Proġetti ġodda ġew approvati taħt il-faċilitjiet kollha ħlief il-MIF, għal liema l-perjodu kuntrattwali mal-intermedjarji finanzjarji lokali kien skada. Il-kundizzjonijiet diffiċli tas-suq li għadhom preżenti fl-2009 ikkawżaw diffikultaijiet fl-implimentazzjoni ta’ programmi taħt uħud mill-faċilitajiet (e.ż. MFF 2005 u 2006) kif ukoll talbiet għal emenda fl-għan tagħhom (e.ż. inklużjoni ta’ proġetti dwar l-enerġija rinnovabbli taħt l-EEFF). Fl-2009 dawk il-faċilitajiet kienu qed jingħataw sura ġdida sabiex jiġu allinjati mal-objettivi tal-Ewropa 2020[26]. Dan il-proċess kienu għadu għaddej fi tmiem sa’ tmiem il-perjodu ta’ rapportar. [1] Il-Kroazja, l-Islanda (mill-2010), dik li kienet ir-Repubblika Jugoslava tal-Maċedonja u t-Turkija [2] L-Albanija, il-Bosnja-Ħerzegovina, il-Montenegro, is-Serbja u l-Kosovo [3] Ir-Regolament tal-Kunsill Nru 1085/2006 tas-17 ta’ Lulju 2006. [4] Ir-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 3906/89 tad-19 ta’ Diċembru 1989 [5] Ir-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 2500/2001 tas-17 ta’ Diċembru 2001 [6] Assistenza Komunitarja għar-Rikostruzzjoni, l-Iżvilupp u l-Istabbilizzazzjoni, Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 2666/2000 tal-5 ta’ Diċembru 2000 [7] L-Artikolu 31 tat-Trattat ta’ Adeżjoni tal-Bulgarija u tar-Rumanija [8] Il-programmazzjoni u l-implimentazzjoni ta’ programmi sussegwenti huma rrapportati fir-Rapport Annwali tal-2009 tal-IPA (KOMM (2010) 687 finali, tal-25 ta’ November 2010) [9] Skont UNSCR 1244/99 [10] Għal aktar dettalji, ara r-Rapport Annwali tal-2009 tal-IPA (cf. nota f'qiegħ il-paġna 8) [11] Fondi li ma kienux kuntrattati sad-data ta’ skadenza ġew diżimpenjati [12] Ċipru, ir-Repubblika Ċeka, l-Estonja, l-Ungerija, il-Latvja, il-Litwanja, Malta, il-Polonja, is-Slovakkja u s-Slovenja [13] Proġetti kkompletati jew dawk li kienu għadhom għaddejjin fl-2009: [14] Fi Frar 2008 il-Kummissjoni ssosspendiet il-ħlas tal-PHARE u l-fondi tal-Faċilità ta’ Tranżizzjoni amministrati minn żewġ aġenziji akkreditati u f’Lulju 2008 hi irtirat l-akkreditament ta’ dawk l-aġenziji, jiġifieri d-dritt tagħhom li jamministraw dawk il-programmi, wara kontrolli fil-post żvelaw li s-sistemi nazzjonali ta’ ġestjoni u kontroll imwaqqfa biex jamministraw il-fondi ta’ qabel l-adeżjoni ma kienux affidabbli. Ara 2008 Rapport Annwali dwar il-PHARE, Turkija Strument ta’ Qabel l-Adeżjoni, il-programm CARDS u l-Faċilità ta’ Tranżizzjoni, KOMM(2009)700 tal-21.12.2009 [15] Jiġifieri, l-istandards ta’ kontroll intern relatati ma’ indikaturi tal-objettivi u tal-prestazzjoni, proċess tal-ġestjoni tar-riskju, proċessi u proċeduri u superviżjoni tal-ġestjoni. [16] Sa tmiem l-2008, il-parti l-kbira tal-programm CARDS kien immexxi mill-Aġenzija Ewropea għar-Rikostruzzjoni (EAR). Minn Settembru tal-2008, id-dmirijiet li baqa’ dwar l-implimentazzjoni ta’ dan il-programm f'dik li kienet ir-Repubblika Jugoslava tal-Maċedonja, il-Kosovo, il-Montenegro u s-Serbja ttieħdu mid-Delegazzjonijiet tal-UE taħt ir-responsabbilità tal-kwartieri ġenerali tal-Kummissjoni (DĠ Tkabbir) [17] Applikabbli mutatis mutandis għall-implimentazzjoni ddeċentralizzata, għalkemm soġġett għal kjarifika ulterjuri f’dan il-każ. [18] Jiġifieri skont il-poteri tal-implimentazzjoni tal-baġit konferiti fuqhom (delegati) mill-Kummissjoni, skont Art 51 tar-Regolament Finanzjarju applikabbli għall-baġit ġenerali tal-UE, Regolament tal-Kunsill (KE, Euratom) Nru 1605/2002 tal-25 ta’ Ġunju 2002 [19] Is-Sistema ta’ Implementazzjoni Deċentralizzata Estiża Il-ġestjoni ta’ għajnuna għal qabel l-adeżjoni hija fażi importanti ta’ tagħlim għall-awtoritajiet nazzjonali ta’ pajjiż kandidat biex jipprepara għal ġestjoni futura tal-ammonti konsiderevolment ogħla li l-pajjiż jirċievi wara l-adeżjoni. Għaldaqstant il-ġestjoni tal-fondi għal qabel l-adeżjoni tingħata lill-awtoritajiet nazzjonali gradwalment, l-ewwel taħt is-superviżjoni mid-Delegazzjoni tal-UE (DIS - implimentazzjoni deċentralizzata b’kontrolli ex ante ) u iktar ’il quddiem mingħajr tali kontrolli ex ante (EDIS) [20] Rapport Speċjali Nru 16/2009 Il-ġestjoni mill-Kummissjoni Ewropea tal-għajnuna għal qabel l-adeżjoni lit-Turkija, ippubblikat fit-13 ta’ Jannar 2010 [21] Ara n-nota tal-qiegħ 8 [22] SEC(2010)1430 finali tal-25 ta' Novembru 2010 [23] Kemm għall-Albanija kif ukoll għall-Bosnja-Ħerzegovina, l-evalwazzjonijiet tal-programm CARDS tlestew u ġew irrapportati fl-2008. [24] Il-Bank Ewropew tal-Investiment (BEI), il-Bank Ewropew għar-Rikostruzzjoni u l-Iżvilupp (BERŻ) u l-Bank ta' Żvilupp tal-Kunsill tal-Ewropa (CEB) flimkien mal-Kreditanstalt für Wiederaufbau (KfW) [25] Għal aktar informazzjoni dwar l-erba' programmi, ara r-Rapport Annwali tal-2008 dwar il-PHARE, Strument ta’ Qabel l-Adeżjoni tat-Turkija, il-programm CARDS u l-Faċilità ta’ Tranżizzjoni, (KOMM(2009)700 finali tal-21.12.2009) [26] Ewropa 2020 hija l-istrateġija l-ġdida għal tkabbir intelliġenti, sostenibbli u inklużiv, mniedi mill-Kummissjoni fit-3 ta’ Marzu 2010 (KOMM(2010)2020 finali, tat-3.3.2010) biex toħroġ mill-kriżi ekonomika u tipprepara l-ekonomija tal-UE għad-deċennju li jmiss u addottat mill-Kunsill f'Ġunju 2010 (EUCO 13/10 tas-17 ta' Ġunju 2010)