NOTIFIKA TAL-KUMMISSJONI

Linji gwida li jipprovdu fehim komuni tat-terminu “danni ambjentali” kif definit fl-Artikolu 2 tad-Direttiva 2004/35/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar ir-responsabbiltà ambjentali f’dak li għandu x’jaqsam mal-prevenzjoni u r-rimedju għal danni ambjentali

(2021/C 118/01)

Werrej

1. Introduzzjoni 1

2. Il-kuntest legali u regolatorju aktar wiesa’ 2

3. “Danni” 9

4. Ħarsa ġenerali lejn id-“danni ambjentali” 10

5. “Danni lill-ispeċi protetti u lill-ambjenti naturali” 17

6. “Danni lill-ilma” 26

7. “Danni lill-art” 43

8. Konklużjonijiet 48

ANNESS 49

Lista ta’ deċiżjonijiet tal-Qorti ċċitati 49

1. INTRODUZZJONI

3. Il-Linji Gwida attwali għall-fehim komuni tad-danni ambjentali jindirizzaw ħtieġa identifikata f’evalwazzjoni tad-Direttiva mwettqa mill-Kummissjoni fl-2016 (“l-evalwazzjoni”) ( 10 ) . L-evalwazzjoni kkonkludiet li l-implimentazzjoni tad-Direttiva kienet imxekkla min-nuqqas sinifikanti ta’ applikazzjoni uniformi ta’ kunċetti ewlenin, b’mod partikolari kunċetti relatati mad-danni ambjentali ( 11 ) . Għalhekk il-Kummissjoni qabbdet kuntrattur biex iħejji, flimkien mal-grupp ta’ esperti tal-gvern tad-Direttiva dwar ir-Responsabbiltà Ambjentali u s-servizz rilevanti tal-Kummissjoni, Dokument ta’ Fehim Komuni bbażat fuq ir-riċerka u l-konsultazzjonijiet ( 12 ) . Għalkemm ma rriżulta la f’dokument tal-Kummissjoni u lanqas f’dokument maqbul mal-Istati Membri, dan ix-xogħol ta’ bażi għen biex titħejja t-triq għal dawn il-Linji Gwida.

4. F’dan l-isfond, il-Linji Gwida jqisu l-aspetti kollha tad-definizzjoni ta’ “danni ambjentali”. It-terminu huwa rikk fil-kontenut, billi jirreferi għal diversi termini u kunċetti oħra jew jinkorporahom. Il-Linji Gwida jinkludu dawn, billi huma neċessarji biex wieħed jifhem it-terminu. Fir-rigward tal-istruttura, il-Linji Gwida jibdew billi jeżaminaw il-kuntest regolatorju legali u aktar wiesa’ li fih hija rilevanti d-definizzjoni. Imbagħad iħarsu lejn id-definizzjoni ta’ “danni” u t-test sħiħ tad-definizzjoni ta’ “danni ambjentali”, qabel ma jeżaminaw fid-dettall it-tliet kategoriji separati ta’ danni ambjentali inklużi fiha, jiġifieri “danni lill-ispeċi protetti u lill-ambjenti naturali”, “danni lill-ilma” u “danni lill-art”. Il-konklużjonijiet ġenerali huma ppreżentati fl-aħħar.

5. Minħabba li l-għan tal-Linji Gwida huwa li jipprovdu fehim komuni tad-definizzjoni, il-kontenut tagħhom huwa analitiku u dettaljat. Filwaqt li mhumiex maħsuba esklussivament għal xi qarrejja speċifiċi, huma previsti li jkunu utli b’mod partikolari għal dawn li ġejjin, li kollha għandhom rwoli skont id-Direttiva: l-Istati Membri, l-awtoritajiet kompetenti, l-operaturi, il-persuni fiżiċi u ġuridiċi, u l-fornituri tas-sigurtà finanzjarja. Il-Linji Gwida jfittxu li jindirizzaw bl-aktar mod komprensiv possibbli d-diffikultajiet ta’ fehim li diġà nħolqu jew li jistgħu raġonevolment ikunu mistennija li jinħolqu fil-ġejjieni. Huma jagħmlu dan billi janalizzaw mill-qrib il-partijiet kollha tad-definizzjoni ta’ “danni ambjentali”, billi jiġbdu l-attenzjoni għal kunsiderazzjonijiet dettaljati li jistgħu jiġu dedotti mill-formulazzjoni u mill-kuntest legali u regolatorju, u billi jirreferu għall-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea (“il-QĠUE” jew “il-Qorti”) li jistgħu jgħinu biex jiġu ċċarati aspetti differenti tad-definizzjoni direttament jew b’analoġija.

6. Il-Linji Gwida tħejjew taħt ir-responsabbiltà esklużiva tal-Kummissjoni. Madankollu, il-Qorti biss hija kompetenti biex tinterpreta b’mod awtorevoli d-dritt tal-Unjoni.

2. IL-KUNTEST LEGALI U REGOLATORJU AKTAR WIESA’

8. Id-Direttiva dwar ir-Responsabbiltà Ambjentali hija bbażata fuq il-prinċipju ta’ min iniġġes iħallas u hija espressjoni tiegħu ( 18 ) . Barra minn hekk, fehim komuni tad-“danni ambjentali” irid li jibbaża, kif xieraq, fuq prinċipji oħra li fuqhom hija bbażata l-politika ambjentali tal-Unjoni, jiġifieri l-prinċipju ta’ prekawzjoni ( 19 ) , u l-prinċipji li jenħtieġ li tittieħed azzjoni ta’ prevenzjoni u li d-danni ambjentali jenħtieġ li, bħala prijorità, jiġu rettifikati fis-sors ( 20 ) , peress li dawn huma rilevanti għall-interpretazzjoni tiegħu. Il-prinċipji ġenerali tad-dritt tal-Unjoni, bħall-prinċipju tal-proporzjonalità, huma rilevanti wkoll għad-Direttiva.

9. Id-Direttiva dwar ir-Responsabbiltà Ambjentali tindirizza l-effetti negattivi fuq l-ambjent li jirriżultaw minn attivitajiet tax-xogħol. Dawn l-attivitajiet huma soġġetti għal rekwiżiti legali skont liġijiet ambjentali oħra tal-Unjoni ( 21 ) . Il-liġijiet ikkonċernati joħolqu kuntest regolatorju aktar wiesa’ li huwa rilevanti għall-applikazzjoni tal-obbligi tad-Direttiva fir-rigward tad-danni ambjentali. Dan minħabba li d-dispożizzjonijiet ta’ dawk il-liġijiet normalment għandhom l-għan ukoll li jipprevjenu jew jillimitaw ħafna mill-effetti negattivi fuq in-natura, l-ilma u l-art li jaqgħu fil-kamp ta’ applikazzjoni tat-terminu “danni ambjentali”.

Responsabbiltà għad-danni ambjentali

10. Id-“danni ambjentali” jeħtieġ li jinftiehmu fir-rigward ta’ dawk li jistgħu jkunu legalment responsabbli għalihom skont id-Direttiva, iċ-ċirkostanzi u l-kundizzjonijiet li fihom tista’ tirriżulta r-responsabbiltà tagħhom, u t-tipi ta’ azzjoni li r-responsabbiltà se tirrikjedihom li jieħdu.

11. Naturschutzbund Deutschland — Landesverband Schleswig-Holstein eV , il-Qorti sostniet li l-kunċett ta’ “attività tax-xogħol” ma huwiex limitat biss għall-attivitajiet li għandhom relazzjoni mas-suq jew li huma ta’ natura kompetittiva, iżda jinkludi l-attivitajiet kollha eżerċitati f’kuntest professjonali, għall-kuntrarju ta’ qafas purament personali jew domestiku, u, għaldaqstant, ikopri wkoll l-attivitajiet eżerċitati fl-interess tal-kollettività bis-saħħa ta’ trasferiment legali ta’ missjoni Dawk li jistgħu jkunu legalment responsabbli jissejħu “operaturi” ( 22 ) . Huma responsabbli biss fir-rigward ta’ “attivitajiet tax-xogħol” li jaqgħu fil-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva ( 23 ) . Fil-Kawża C-297/19,, il-Qorti sostniet li l-kunċett ta’ “attività tax-xogħol” ma huwiex limitat biss għall-attivitajiet li għandhom relazzjoni mas-suq jew li huma ta’ natura kompetittiva, iżda jinkludi l-attivitajiet kollha eżerċitati f’kuntest professjonali, għall-kuntrarju ta’ qafas purament personali jew domestiku, u, għaldaqstant, ikopri wkoll l-attivitajiet eżerċitati fl-interess tal-kollettività bis-saħħa ta’ trasferiment legali ta’ missjoni ( 24 ) . Fil-kawża speċifika, hija kkonfermat li d-Direttiva kienet tapplika għal korp pubbliku responsabbli għall-ixxottar ta’ art mistagħdra fl-interessi tal-agrikoltura.

12. L-attivitajiet tax-xogħol rilevanti prinċipali ( 25 ) huma dawk deskritti fl-Anness III tad-Direttiva. L-operaturi ta’ dawn jistgħu jkunu responsabbli għat-tliet kategoriji kollha ta’ danni ambjentali skont id-Direttiva. Barra minn hekk, ir-responsabbiltà tal-operaturi koperti mill-Anness III hija stretta, jiġifieri ma tiddependix fuq il-fatt li jkunu aġixxew jew ma ħadux azzjoni abbażi ta’ tort (intenzjoni jew negliġenza). Biex tapplika r-responsabbiltà stretta, huwa biżżejjed li tiġi stabbilita rabta kawżali bejn id-danni ambjentali u l-attività tax-xogħol. It-tmien premessa tad-Direttiva tistabbilixxi r-raġunament biex l-attivitajiet tax-xogħol deskritti fl-Anness III jiddaħħlu fil-kamp ta’ applikazzjoni tagħha. Hija ssostni li d-Direttiva jenħtieġ li tapplika għal attivitajiet tax-xogħol li jippreżentaw riskju għas-saħħa tal-bniedem jew għall-ambjent, filwaqt li żżid: “Dawk l-attivitajiet għandhom jiġu identifikati, prinċipalment, b’referenza għal-liġijiet [tal-Unjoni] relevanti li tistabbilixxi rekwiżiti regolatorji għal ċertu attivitajiet u prattiki meqjusa bħala potenzjalment jew fil-fatt riskjużi lis-saħħa tal-bniedem jew lill-ambjent”.

13. L-attivitajiet tax-xogħol fl-Anness III huma definiti b’referenza għal bċejjeċ oħra tal-leġiżlazzjoni ambjentali tal-Unjoni li ħafna minnhom ġew kodifikati, emendati jew sostitwiti minn mindu ġiet adottata d-Direttiva. Madankollu, l-attivitajiet tax-xogħol inkwistjoni għadhom jaqgħu fi ħdan il-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva. Id-Dokument ta’ Fehim Komuni kien jipprovdi informazzjoni dwar kif evolviet il-leġiżlazzjoni kkonċernata ( 26 ) . L-attivitajiet tax-xogħol fl-Anness III ikopru, fost affarijiet oħra, l-operat ta’ bosta attivitajiet industrijali, inklużi installazzjonijiet industrijali akbar jew aktar riskjużi bħal fabbriki kimiċi; l-operazzjonijiet ta’ mmaniġġjar tal-iskart; ċertu skariku li jniġġes fl-ilma; l-astrazzjoni u l-lagunaġġ tal-ilma; il-manifattura, l-użu, il-ħażna, l-ipproċessar, il-mili, ir-rilaxx fl-ambjent u t-trasport fuq il-post ta’ ċerti sustanzi, preparazzjonijiet u prodotti, kif ukoll it-trasport ta’ sustanzi jew oġġetti perikolużi bit-triq, bil-ferrovija, fuq passaġġi fuq l-ilma interni, bil-baħar jew bl-ajru.

14. Għal kategorija waħda ta’ “danni ambjentali”, jiġifieri d-danni lill-ispeċi protetti u lill-ambjenti naturali, l-operaturi ta’ attivitajiet tax-xogħol minbarra dawk elenkati fl-Anness III jistgħu jkunu wkoll responsabbli meta jkollhom tort jew ikunu negliġenti ( 27 )

15. Il-Kummissjoni vs L-Irlanda , li fiha l-Qorti sabet li jista’ jirriżulta nuqqas ta’ rispett tar-rekwiżiti ta’ spezzjoni fir-rigward ta’ operazzjonijiet ta’ skart imwettqa mingħajr permess Skont leġiżlazzjoni ambjentali applikabbli oħra tal-Unjoni, l-operaturi spiss huma meħtieġa jżommu, u jirrispettaw il-kundizzjonijiet ta’ awtorizzazzjoni; jew jistgħu jkunu marbuta li joperaw skont rekwiżiti ġenerali vinkolanti. Madankollu, ma jistax jiġi eskluż li xi operaturi jwettqu attivitajiet tax-xogħol mingħajr l-awtorizzazzjoni meħtieġa, jew mingħajr ma jirrispettaw ir-regoli kollha applikabbli. Dan jista’ jkun il-każ, pereżempju, ta’ persuni li jwettqu operazzjonijiet ta’ skart illegali. Imġiba illegali bħal din ma toħroġx tali operaturi barra mill-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva. Kieku kellha tagħmel dan, ir-riżultat ma jkunx konsistenti mal-prinċipju ta’ min iniġġes iħallas. Id-Direttiva hija espressjoni ta’ dan il-prinċipju — u jeħtieġ li tiġi interpretata fid-dawl tiegħu ( 28 ) . Aktar appoġġ għall-kopertura tal-operaturi illegali huwa pprovdut mill-Kawża C-494/01,, li fiha l-Qorti sabet li jista’ jirriżulta nuqqas ta’ rispett tar-rekwiżiti ta’ spezzjoni fir-rigward ta’ operazzjonijiet ta’ skart imwettqa mingħajr permess ( 29 ) . B’analoġija, jista’ jiġi argumentat li r-rekwiżiti ta’ responsabbiltà skont id-Direttiva jistgħu japplikaw bl-istess mod fir-rigward ta’ attivitajiet tax-xogħol imwettqa bi ksur tar-rekwiżiti ta’ awtorizzazzjoni jew rekwiżiti regolatorji oħra.

16. Raffinerie Mediterranee (ERG I) SpA et , u C-534/13, Fipa Group et, il-Qorti ddeċidiet li l-mekkaniżmu ta’ responsabbiltà ambjentali previst mid-Direttiva jirrikjedi l-istabbiliment ta’ rabta kawżali bejn l-attività ta’ operatur identifikabbli wieħed jew aktar u d-danni ambjentali jew il-periklu imminenti ta’ tali danni Fil-Kawżi C-378/08,, u C-534/13,il-Qorti ddeċidiet li l-mekkaniżmu ta’ responsabbiltà ambjentali previst mid-Direttiva jirrikjedi l-istabbiliment ta’ rabta kawżali bejn l-attività ta’ operatur identifikabbli wieħed jew aktar u d-danni ambjentali jew il-periklu imminenti ta’ tali danni ( 30 ) . Fir-rigward tar-rabta kawżali, il-Qorti ddeċidiet li, jekk il-leġiżlazzjoni ta’ Stat Membru tistipula hekk, preżunzjoni, ibbażata fuq evidenza plawsibbli, hija suffiċjenti sabiex tiġi stabbilita r-rabta ( 31 )

17. Folk Naturschutzbund Deutschland — Landesverband Schleswig-Holstein eV , id-Direttiva tkopri l-konsegwenzi tal-operazzjoni normali ta’ attività tax-xogħol tal-Anness III. Fil-Kawża C-529/15, l-operazzjoni normali kienet tinvolvi impjant tal-enerġija idroelettriku; fil-Kawża C-297/19, il-manutenzjoni tal-ixxottar f’art mistagħdra. Għalhekk ir-responsabbiltà jenħtieġ li ma tiġix preżunta li tirriżulta biss fir-rigward ta’ aċċidenti jew inċidenti ta’ darba; hija tista’ tirriżulta wkoll fir-rigward ta’ operazzjonijiet normali u tirrigwarda t-tipi ta’ ċirkostanzi deskritti fil-paragrafi 18 u 19 hawn taħt. Għall-faċilità ta’ referenza, dawn il-Linji Gwida se jirreferu għall-firxa ta’ okkorrenzi possibbli bħala “okkorrenzi dannużi”. Id-Direttiva ma tiddefinixxix liema okkorrenzi jwasslu għal rabta kawżali bejn l-attività tax-xogħol u d-danni ambjentali jew il-periklu imminenti. F’għadd ta’ postijiet fit-test tad-Direttiva, hemm referenzi għal “emissjoni, każ jew inċident” ( 32 ) . Madankollu, bl-eċċezzjoni ta’ “emissjoni” ( 33 ) , dawn it-termini mhumiex definiti, u, kif juru l-Kawża C-529/15, ( 34 ) u l-Kawża C-297/19,, id-Direttiva tkopri l-konsegwenzi tal-operazzjoni normali ta’ attività tax-xogħol tal-Anness III. Fil-Kawża C-529/15, l-operazzjoni normali kienet tinvolvi impjant tal-enerġija idroelettriku; fil-Kawża C-297/19, il-manutenzjoni tal-ixxottar f’art mistagħdra. Għalhekk ir-responsabbiltà jenħtieġ li ma tiġix preżunta li tirriżulta biss fir-rigward ta’ aċċidenti jew inċidenti ta’ darba; hija tista’ tirriżulta wkoll fir-rigward ta’ operazzjonijiet normali u tirrigwarda t-tipi ta’ ċirkostanzi deskritti fil-paragrafi 18 u 19 hawn taħt. Għall-faċilità ta’ referenza, dawn il-Linji Gwida se jirreferu għall-firxa ta’ okkorrenzi possibbli bħala “okkorrenzi dannużi”.

18. In-natura tal-fatturi li jikkawżaw effetti negattivi — dawk li jistgħu jissejħu l-“fatturi ta’ dannu” ( 35 ) — tista’ tvarja wkoll ( 36 ) . In-natura tagħhom tista’ tkun addittiva — li tinvolvi d-depożitu ta’ skart fuq l-art, jew l-użu ta’ materjali inerti biex timtela art mistagħdra, pereżempju, jew il-kontaminazzjoni tal-ambjent riċeventi minn sustanzi niġġiesa. Jew tista’ tkun subtrattiva jew estrattiva — li jinvolvi impedenza tal-fluss tax-xmara ( 37 ) jew it-tneħħija ta’ siġar jew minerali, pereżempju. Jew tista’ tkun purament distruttiva — bħal meta l-karatteristiċi tal-art jiġu mneħħija jew individwi ta’ speċi protetta jiġu maqtula.

19. Il-manifestazzjoni ta’ effetti negattivi tista’ tkun f’daqqa u aċċidentali — bħal meta splużjoni f’fabbrika kimika tirriżulta f’nar, qerda ta’ bini u tniġġis tal-art u l-ilma permezz tar-rilaxx ta’ sustanzi tossiċi jew sustanzi tat-tifi tan-nar fl-ilma. Jew tista’ tkun immedjata — bħal meta ħabitat protett ta’ msaġar jintilef permezz ta’ operazzjoni rapida ta’ qtugħ tas-siġar. Jew tista’ tkun gradwali — bħal meta tnixxija minn pajp maqsum twassal għal danni kumulattivi fl-ambjent riċeventi li jiġu skoperti biss wara xi żmien. Huwa possibbli wkoll li l-effetti negattivi mill-istess okkorrenza dannuża jistgħu jimmanifestaw ruħhom biż-żewġ modi — bħal meta rilaxx f’daqqa u aċċidentali ta’ kwantità kbira ta’ sustanzi tossiċi fi xmara jirriżulta fi qtil immedjat tal-ħut qabel ma jikkawża deterjorament aktar bil-mod u aktar gradwali tal-istrutturi ta’ ħabitat akkwatiku protett jew tal-ħabitat ta’ speċi protetta.

20. Bl-istess mod, l-għarfien kemm tal-okkorrenzi dannużi kif ukoll tal-effetti negattivi li jikkawżaw jista’ joħroġ fi żminijiet differenti. Jekk l-okkorrenza dannuża tkun aċċident maġġuri, din issir magħrufa mill-ewwel, iżda inċident mhux magħruf jista’ ma jiġix skopert għal xi żmien — pereżempju, qsim f’tank tal-ħażna taħt l-art li jkun fih sustanzi perikolużi ( 38 )

21. Id-Direttiva tipprevedi tliet kategoriji ewlenin ta’ obbligu fuq l-operaturi: — Meta d-danni ambjentali jkunu għadhom ma seħħewx imma jkun hemm periklu imminenti li dawn id-danni jseħħu, l-operaturi huma meħtieġa jieħdu l-miżuri ta’ prekawzjoni kollha (39) mingħajr dewmien (40); — Fejn ikunu seħħew danni ambjentali, l-operaturi huma meħtieġa li jieħdu “kull pass prattikabbli biex jikkontrolla malajr, jillimita, ineħħi jew f’kull mod ieħor jikkontrolla l-kontaminanti relevanti u/jew kull fattur ta’ dannu ieħor sabiex id-danni ambjentali jkunu limitati jew aktar danni u l-effetti negattivi fuq is-saħħa tal-bniedem jew aktar tfixkil tas-servizzi jiġu evitati” (41). Għall-faċilità ta’ referenza, dawn il-Linji Gwida se jirreferu għal dawn il-passi bħala “ġestjoni immedjata tal-fatturi ta’ dannu”; — Fejn ikunu seħħew danni ambjentali, l-operaturi huma meħtieġa jieħdu miżuri ta’ rimedju (42). Huma għandhom jidentifikaw il-miżuri ta’ rimedju xierqa skont l-Anness II tad-Direttiva, u jissottomettuhom għall-approvazzjoni lill-awtorità kompetenti (43).

22. Ir-referenzi għal “mingħajr dewmien” u “immedjatament” juru li l-ewwel żewġ kategoriji ta’ obbligu huma kritiċi f’termini ta’ żmien. Dan għandu implikazzjonijiet għall-fehim komuni tat-terminu “danni ambjentali”. Id-dmirijiet tal-operatur li jieħu miżuri ta’ prevenzjoni u li jiġġestixxi immedjatament il-fatturi ta’ dannu skont id-Direttiva jeżistu b’mod parallel ma’ obbligi simili skont leġiżlazzjoni ambjentali oħra tal-Unjoni, pereżempju d-Direttiva 2010/75/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal-24 ta’ Novembru 2010 dwar l-emissjonijiet industrijali (il-prevenzjoni u l-kontroll integrati tat-tniġġis) ( 44 ) (“id-Direttiva dwar l-Emissjonijiet Industrijali”).

24. Folk , il-Qorti ddikjarat li d-Direttiva “tapplika ratione temporis għad-danni ambjentali li mmaterjalizzaw wara t-30 ta’ April 2007 iżda li jkunu ġew ikkawżati mill-operazzjoni ta’ installazzjoni awtorizzata konformement mal-leġiżlazzjoni dwar l-ilma u li bdiet topera qabel din id-data” Id-Direttiva dwar ir-Responsabbiltà Ambjentali fiha dispożizzjonijiet dwar l-applikabbiltà temporali tagħha, li jistabbilixxu limiti fuq l-applikazzjoni tagħha b’referenza għad-data tat-30 ta’ April 2007 u l-mogħdija ta’ perjodu ta’ tletin sena ( 51 ) . Il-kamp ta’ applikazzjoni temporali għall-partijiet speċifiċi introdotti mill-emendi tagħha huwa, naturalment, differenti — pereżempju, għad-danni lill-ilmijiet marini, id-Direttiva hija applikabbli mid-19 ta’ Lulju 2015 ( 52 ) . Huwa importanti li jiġi nnotat li l-attivitajiet tax-xogħol irregolati minn awtorizzazzjonijiet li jmorru lura għal qabel it-30 ta’ April 2007 huma koperti għal skopijiet ta’ responsabbiltà jekk u sa fejn l-attività li tikkawża d-danni tkun qiegħda tkompli wara t-30 ta’ April 2007. Fil-Kawża C-529/15,, il-Qorti ddikjarat li d-Direttiva “tapplikagħad-danni ambjentali li mmaterjalizzaw wara t-30 ta’ April 2007 iżda li jkunu ġew ikkawżati mill-operazzjoni ta’ installazzjoni awtorizzata konformement mal-leġiżlazzjoni dwar l-ilma u li bdiet topera qabel din id-data” ( 53 )

26. differenti li ma jissodisfawx ir-rekwiżiti tad-Direttiva; lanqas ma huwa intitolament biex titwarrab ir-responsabbiltà tal-operaturi għad-“danni ambjentali” skont id-Direttiva. Ir-rekwiżiti tad-Direttiva jridu, bħala minimu, jiġu ssodisfati f’kull aspett. Id-Direttiva tippermetti lill-Istati Membri jżommu jew jadottaw dispożizzjonijiet aktar stretti fir-rigward tad-danni ambjentali ( 59 ) . Dan huwa konformi mal-Artikolu 193 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea (TFUE). Madankollu, l-intitolament li jkun hemm dispożizzjonijiet aktar stretti mhuwiex l-istess bħal intitolament li jkun hemm dispożizzjonijietli ma jissodisfawx ir-rekwiżiti tad-Direttiva; lanqas ma huwa intitolament biex titwarrab ir-responsabbiltà tal-operaturi għad-“danni ambjentali” skont id-Direttiva. Ir-rekwiżiti tad-Direttiva jridu, bħala minimu, jiġu ssodisfati f’kull aspett.

Ir-rwol tal-awtoritajiet kompetenti u r-rwoli usa’ rilevanti tal-Istati Membri

27. Filwaqt li l-operatur huwa responsabbli għad-danni ambjentali, l-awtoritajiet kompetenti ( 60 ) għandhom dmirijiet fir-rigward tagħhom. Fehim komuni tat-terminu “danni ambjentali” għalhekk jirrikjedi xi referenza għar-rwol tagħhom.

28. L-awtoritajiet kompetenti jridu jistabbilixxu l-operatur li jkun ikkawża d-danni ambjentali jew il-periklu imminenti ta’ danni ( 61 ) . B’implikazzjoni, l-awtoritajiet kompetenti jridu jkunu jafu dwar l-eżistenza tad-danni ambjentali jew tal-periklu; inkella l-obbligu li jiġi stabbilit l-operatur ma jkollu l-ebda tifsira.

29. L-awtoritajiet kompetenti jridu jivvalutaw ukoll is-sinifikanza tad-danni ambjentali ( 62 ) . Għal darba oħra, l-obbligu li tiġi valutata s-sinifikanza jagħmel sens biss jekk l-awtoritajiet ikunu jafu dwar l-eżistenza tad-danni jew tal-periklu.

30. Raffinerie Mediterranee (ERG) SpA et. , il-Qorti affermat il-kamp ta’ applikazzjoni għall-awtoritajiet kompetenti li jbiddlu l-miżuri ta’ rimedju, filwaqt li indikat ukoll il-ħtieġa li l-operatur jingħata l-opportunità li jinstema’ L-awtoritajiet kompetenti jridu jiddeterminaw il-miżuri ta’ rimedju li għandhom jittieħdu mill-operatur skont l-Anness II tad-Direttiva ( 63 ) abbażi tal-identifikazzjoni tal-miżuri ta’ rimedju potenzjali mill-operatur u bil-kooperazzjoni tal-operatur rilevanti, kif meħtieġ. Fil-Kawża C-379/08,, il-Qorti affermat il-kamp ta’ applikazzjoni għall-awtoritajiet kompetenti li jbiddlu l-miżuri ta’ rimedju, filwaqt li indikat ukoll il-ħtieġa li l-operatur jingħata l-opportunità li jinstema’ ( 64 )

31. L-obbligi li jiġi stabbilit l-operatur responsabbli, li tiġi valutata s-sinifikanza tad-danni ambjentali u li jiġu determinati l-miżuri ta’ rimedju jirrikjedu li l-awtoritajiet kompetenti jkollhom informazzjoni rilevanti dwar l-okkorrenza dannuża, l-attività tax-xogħol, id-danni ambjentali u r-rabta kawżali bejniethom, kif ukoll l-operatur li jwettaq l-attività, u japplikawha. Il-paragrafi 32 sa 37 hawn taħt jiddeskrivu diversi tipi u sorsi potenzjali ta’ informazzjoni rilevanti. Madankollu, wieħed jenħtieġ li jżomm f’moħħu, li l-informazzjoni kompluta tista’ mhux dejjem tkun faċilment disponibbli u li l-awtoritajiet kompetenti jista’ jkollhom bżonn jaġixxu malajr. F’ċirkostanzi bħal dawn, il-prinċipju ta’ prekawzjoni jiġġustifika li l-awtoritajiet kompetenti jintervjenu abbażi ta’ twemmin raġonevoli li d-danni ambjentali jkunu seħħew jew ikunu se jseħħu b’mod imminenti.

32. Kif innotat fil-paragrafu 23 hawn fuq, l-operaturi għandhom l-obbligu skont id-Direttiva li jinfurmaw lill-awtoritajiet kompetenti dwar okkorrenzi dannużi u d-danni ambjentali relatati. Kif innotat ukoll, l-operaturi jista’ jkollhom obbligi separati li jipprovdu informazzjoni dwar okkorrenzi dannużi lill-awtoritajiet kompetenti skont leġiżlazzjoni ambjentali oħra tal-Unjoni. Madankollu, ma jistax jiġi eskluż li xi operaturi jonqsu milli jirrappurtaw. L-okkorrenzi dannużi u d-danni ambjentali marbuta b’mod kawżali ma’ attivitajiet illegali klandestini jew atti illegali jew negliġenti jew ommissjonijiet fi ħdan attivitajiet awtorizzati, pereżempju, mhumiex probabbli jew huma anqas probabbli li jiġu rrappurtati.

33. Il-premessa 15 tad-Direttiva tindika li l-awtoritajiet pubbliċi jenħtieġ li jiżguraw l-implimentazzjoni u l-infurzar xierqa tal-iskema prevista mid-Direttiva, u d-Direttiva fiha dispożizzjonijiet li skonthom l-awtoritajiet kompetenti jistgħu jirrikjedu aktar informazzjoni u livell ogħla ta’ involviment mill-operatur ( 65 ) . Madankollu huwa importanti li l-awtoritajiet kompetenti jirrikorru għal sorsi ta’ informazzjoni differenti minn dawk ipprovduti mill-operatur skont id-Direttiva.

34. Sors potenzjali ta’ informazzjoni dwar l-okkorrenzi dannużi u d-danni ambjentali jikkonsisti fit-talbiet għal azzjoni magħmula mill-persuni fiżiċi jew ġuridiċi intitolati li jagħmlu tali talbiet ( 66 ) . It-talbiet għal azzjoni huma meħtieġa li “jkollhom magħhom l-informazzjoni relevanti u data li tappoġġa l-osservazzjonijiet mogħtija f’dak li għandu x’jaqsam mad-danni ambjentali msemmija” ( 67 )

35. Sors ieħor possibbli ta’ informazzjoni rilevanti jikkonsisti fir-riżultati tas-sorveljanza regolatorja skont leġiżlazzjoni ambjentali applikabbli oħra tal-Unjoni. Eżempju huma l-ispezzjonijiet ta’ rutina ta’ faċilitajiet industrijali skont id-Direttiva dwar l-Emissjonijiet Industrijali ( 68 ) . Filwaqt li, għall-finijiet ta’ responsabbiltà, mhux l-okkorrenzi dannużi kollha jikkoinċidu ma’ ksur regolatorju minn operatur, il-ksur regolatorju jagħmel l-okkorrenzi dannużi aktar probabbli. Dan għaliex ir-rekwiżiti regolatorji kkonċernati għandhom l-għan li jikkontrollaw ir-riskji potenzjali jew reali għas-saħħa tal-bniedem u l-ambjent assoċjati mal-attivitajiet tax-xogħol ikkonċernati. Bħala konsegwenza, il-konformità magħhom jenħtieġ li, fil-prattika, tnaqqas il-probabbiltà li jseħħu okkorrenzi dannużi. Bl-istess mod, in-nuqqas ta’ konformità ma’ dawn ir-rekwiżiti — inkluż il-ksur serju tagħhom — jagħmilha aktar probabbli li jseħħu okkorrenzi dannużi. Bil-kundizzjoni li jkun hemm sistemi tajbin għall-kondiviżjoni tal-informazzjoni, il-monitoraġġ tal-konformità mar-rekwiżiti regolatorji jenħtieġ li għalhekk jgħin lill-awtoritajiet kompetenti skont id-Direttiva biex ikunu jafu dwar id-danni ambjentali jew il-periklu imminenti ta’ danni, jistabbilixxu l-operatur u jikkaratterizzaw l-okkorrenza dannuża. Huwa jista’ jgħin ukoll lill-awtoritajiet kompetenti fil-valutazzjoni tad-danni ambjentali, billi jipprovdi informazzjoni, pereżempju, dwar in-natura tal-emissjonijiet niġġiesa.

36. Kif se jidher ċar minn taqsimiet aktar tard ta’ dawn il-Linji Gwida, il-valutazzjoni tas-sinifikanza tad-danni ambjentali ġeneralment tirrikjedi informazzjoni dwar l-istat tal-ambjent riċeventi. Xi informazzjoni dwar l-istat tal-ambjent se tkun marbuta direttament mal-okkorrenza dannuża — pereżempju, ir-rekords tal-mortalità tal-ħut fi xmara li reċentement tkun ġiet affettwata b’mod negattiv minn emissjoni niġġiesa. Iżda informazzjoni rilevanti oħra dwar l-istat tal-ambjent se tkun tikkonsisti minn rekords u informazzjoni miġbura għal skopijiet oħra — pereżempju, biex jiġi determinat l-istat ġenerali ta’ konservazzjoni ta’ speċi protetta, jew il-kundizzjoni ta’ sit naturali protett, bħal sit ta’ Natura 2000. Ħafna informazzjoni rilevanti dwar l-istat tal-ambjent se toħroġ mill-monitoraġġ tal-istat tal-ambjent imwettaq mill-amministrazzjonijiet nazzjonali. Ta’ rilevanza partikolari se tkun l-informazzjoni miġbura skont l-erba’ direttivi msemmija fil-paragrafu 7 hawn fuq. Din tista’ tiġi supplimentata minn informazzjoni rilevanti oħra ta’ valur xjentifiku rikonoxxut — pereżempju, organizzazzjoni mhux governattiva (NGO) ambjentali tista’ tipprovdi informazzjoni estensiva permezz ta’ xjenza mill-pubbliku ( 69 )

37. Relatata mill-qrib fl-importanza potenzjali mal-informazzjoni dwar l-istat tal-ambjent hija l-informazzjoni xjentifika u teknika dwar is-suġġett tad-danni ambjentali — pereżempju, l-għarfien xjentifiku dwar iċ-ċiklu tal-ħajja ta’ speċi protetta affettwata b’mod negattiv, jew dwar ir-riskji għas-saħħa tal-bniedem ta’ esponiment għal ċerti kontaminanti.

38. mhuwiex raġuni biex jitwarrbu d-dmirijiet li l-awtoritajiet kompetenti għandhom jiżguraw li d-danni ambjentali jiġu valutati u evitati, il-fatturi ta’ dannu jiġu ġestiti immedjatament jew id-danni jiġu rimedjati skont id-Direttiva (il-kontra huwa wkoll minnu: l-insegwiment tar-responsabbiltà ambjentali mhuwiex raġuni biex jiġi injorat ir-rwol tas-sanzjonijiet) Kif ġie osservat aktar ’il fuq, l-okkorrenza ta’ danni ambjentali jew il-periklu imminenti tagħhom ħafna drabi, għalkemm mhux dejjem, tikkoinċidi ma’ ksur ta’ leġiżlazzjoni ambjentali oħra tal-Unjoni. Tali ksur jista’ jirrikjedi jew jiġġustifika azzjoni separata mill-awtoritajiet tal-Istati Membri, biex jiġu żgurati r-riżultati meħtieġa minn leġiżlazzjoni oħra tal-Unjoni (pereżempju, il-protezzjoni ta’ siti tan-natura skont id-Direttiva dwar l-Għasafar u d-Direttiva dwar il-Ħabitats), u biex jiġu implimentati sanzjonijiet li jkunu effettivi, proporzjonati u dissważivi. Għalhekk, l-istess ċirkostanzi fattwali jistgħu jwasslu kemm għal responsabbiltà ambjentali kif ukoll għal responsabbiltà għas-sanzjonijiet, u fil-prattika l-valutazzjoni tad-danni ambjentali skont id-Direttiva tista’ sseħħ b’mod parallel mal-valutazzjoni tal-ksur għal skopijiet oħra. Pereżempju, l-imġiba li l-Istati Membri huma meħtieġa jikkriminalizzaw skont id-Direttiva 2008/99/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tad-19 ta’ Novembru 2008 dwar il-protezzjoni tal-ambjent permezz tal-liġi kriminali (“id-Direttiva dwar ir-Reati Ambjentali”) ( 70 ) tinkludi xi mġiba (għalkemm mhux kollha) li x’aktarx twassal għal responsabbiltà ambjentali ( 71 ) . F’dan il-kuntest, sabiex tiġi valutata s-sinifikanza tad-danni ambjentali, l-awtoritajiet kompetenti jistgħu jsibu ruħhom jużaw l-istess sorsi ta’ informazzjoni bħal dawk l-awtoritajiet responsabbli għas-sanzjonijiet. Madankollu, għandu jiġi enfasizzat li l-applikazzjoni tar-rekwiżiti ta’ responsabbiltà skont id-Direttiva hija separata mill-applikazzjoni tas-sanzjonijiet. F’dan ir-rigward, il-fatt li l-awtoritajiet jistgħu jkunu qed jieħdu azzjoni biex jimponu sanzjonijiet amministrattivi jew kriminaliraġuni biex jitwarrbu d-dmirijiet li l-awtoritajiet kompetenti għandhom jiżguraw li d-danni ambjentali jiġu valutati u evitati, il-fatturi ta’ dannu jiġu ġestiti immedjatament jew id-danni jiġu rimedjati skont id-Direttiva (il-kontra huwa wkoll minnu: l-insegwiment tar-responsabbiltà ambjentali mhuwiex raġuni biex jiġi injorat ir-rwol tas-sanzjonijiet) ( 72 )

39. Il-Kummissjoni vs Ir-Rumanija , li kienet tikkonċerna d-Direttiva dwar l-Iskart mill-Estrazzjoni Iqumu għadd ta’ punti oħra fir-rigward ta’ sitwazzjonijiet fejn ir-responsabbiltà skont id-Direttiva tikkoinċidi ma’ ksur regolatorju skont leġiżlazzjoni ambjentali rilevanti oħra tal-Unjoni, b’mod partikolari l-leġiżlazzjoni l-oħra msemmija fid-Direttiva nnifisha. L-ewwel nett, jekk il-fatturi ta’ dannu ma jkunux qed jiġu kkontrollati skont id-Direttiva jew leġiżlazzjoni oħra, il-prinċipju tal-effettività se jirrikjedi li l-Istati Membri u l-awtoritajiet tagħhom jaġixxu biex jiżguraw il-konformità mad-dispożizzjonijiet rilevanti tad-Direttiva u mal-leġiżlazzjoni l-oħra li tkun qed tiġi miksura. It-tieni, id-Direttiva ma tipprevedix b’mod espliċitu r-responsabbiltà sekondarja għall-awtoritajiet pubbliċi biex jieħdu miżuri ta’ prevenzjoni, miżuri biex jimmaniġġaw immedjatament il-fatturi ta’ dannu, u miżuri ta’ rimedju, iżda lanqas ma tipprevedi b’mod espliċitu li dawn il-miżuri kollha jistgħu jiġu eliminati jekk l-operatur jonqos milli jadottahom, jew jekk l-operatur ikun jista’ jiġġustifika li ma għandux iġorr l-ispejjeż tagħhom ( 73 ) . Id-distinzjoni li d-Direttiva tagħmel bejn il-miżuri u l-ispejjeż ta’ dawk il-miżuri tindika li l-miżuri huma meħtieġa irrispettivament minn jekk l-operatur jistax jew jenħtieġx li jerfa’ l-ispiża ( 74 ) . It-tielet, il-ġurisprudenza turi kif Stat Membru jista’ jkun meħtieġ jieħu passi ulterjuri jekk ma jinkisibx ir-riżultat meħtieġ minkejja li l-awtoritajiet ikunu ħadu azzjoni kontra operatur. Fil-Kawża C-104/15,, li kienet tikkonċerna d-Direttiva dwar l-Iskart mill-Estrazzjoni ( 75 ) , il-Qorti sabet li l-Istat Membru baqa’ responsabbli għan-nuqqas ta’ kontroll tal-emissjonijiet ta’ trab tossiku minn faċilità tal-iskart mill-estrazzjoni, minkejja l-fatt li kien impona sanzjonijiet fuq l-operatur ( 76 ) u li l-operatur kien sar insolventi ( 77 )

3. “DANNI”

40. Id-definizzjoni ta’ “danni ambjentali” tinkorpora t-terminu “danni”, li huwa definit separatament. It-terminu “danni” mhuwiex awtonomu (fis-sens li l-obbligi tad-Direttiva ma japplikawx fil-livell ta’ ġeneralità li jinsab fih). F’dak li għandu x’jaqsam mal-applikazzjoni tad-Direttiva għal sitwazzjonijiet konkreti, huwa neċessarju li wieħed jibbaża fuq il-formulazzjonijiet aktar preċiżi li jinsabu fid-definizzjoni ta’ “danni ambjentali”. Minkejja din ir-riżerva, id-definizzjoni ta’ “danni” hija importanti mhux biss għaliex hija inkorporata fid-definizzjoni ta’ “danni ambjentali” iżda għaliex tippreżenta erba’ kunċetti bażiċi li huma rfinuti fid-definizzjoni aktar elaborata. Il-Linji Gwida għalhekk jindirizzaw “danni” qabel ma jindirizzaw elementi oħra tad-definizzjoni ta’ “danni ambjentali”. Kaxxa 1: Definizzjoni ta’ “danni”

L-Artikolu 2(2) tad-Direttiva dwar ir-Responsabbiltà Ambjentali jistipula li “danni” tfisser “bidla negattiva kwantifikabbli fir-riżorsi naturali jew indeboliment kwantifikabbli ta’ servizz tar-riżorsi naturali li jista’ jseħħ direttament jew indirettament.”

41. L-erba’ kunċetti bażiċi li jinsabu fid-definizzjoni ta’ “danni” huma: — Il-kamp ta’ applikazzjoni materjali ta’ dak li jiġi affettwat, jiġifieri r-riżorsi naturali u s-servizzi tar-riżorsi naturali; — Il-kunċett ta’ effetti negattivi, jiġifieri l-bidliet negattivi u l-indebolimenti; — Il-kamp ta’ applikazzjoni ta’ dawn l-effetti negattivi, jiġifieri dawk li jistgħu jitkejlu; — Il-modi li bihom jistgħu jseħħu dawn l-effetti negattivi, jiġifieri direttament jew indirettament.

Kamp ta’ applikazzjoni materjali tar-riżorsi naturali u s-servizzi tar-riżorsi naturali

Kaxxa 2: Definizzjonijiet ta’ “riżorsi naturali” u ta’ “servizzi tar-riżorsi naturali”

L-Artikolu 2(12) tad-Direttiva dwar ir-Responsabbiltà Ambjentali jistipula li “riżorsi naturali” tfisser “l-ispeċi protetti u ambjenti naturali, ilma u art.” L-Artikolu 2(13) tad-Direttiva dwar ir-Responsabbiltà Ambjentali jistipula li “is-servizzi” u “is-servizzi tar-riżorsi naturali” tfisser “il-funzjonijiet mwettqa mir-riżorsi naturali għall-benefiċċju ta’ riżorsi naturali oħra jew għall-pubbliku”.

42. Fir-rigward tal-kamp ta’ applikazzjoni materjali, id-definizzjoni ta’ “danni” tirreferi għal żewġ kunċetti li huma stess huma definiti wkoll b’mod espliċitu fid-Direttiva, jiġifieri “riżorsi naturali” u “servizz tar-riżorsi naturali”. “Riżorsi naturali” hija definita bħala tliet kategoriji separati ta’ riżorsi: l-ispeċi protetti u l-ambjenti naturali; l-ilma; u l-art. Fl-istess ħin, id-definizzjoni ta’ “servizz tar-riżorsi naturali” tenfasizza l-interdipendenza ta’ dawn il-kategoriji differenti billi tirreferi għall-funzjonijiet li jwettqu għal xulxin. Dawn li ġejjin huma xi eżempji mhux eżawrjenti: bur salmastru (tip ta’ ħabitat naturali) jista’ jipproteġi l-art kostali; l-ilma tal-wiċċ (kategorija ta’ ilma) jista’ jappoġġa speċijiet protetti ta’ għasafar selvaġġi; l-art tista’ tiffiltra sustanzi niġġiesa li kieku jilħqu l-ilma ta’ taħt l-art (kategorija ta’ ilma). Id-definizzjoni ta’ “servizz tar-riżorsi naturali” tirreferi wkoll għal funzjonijiet tar-riżorsi naturali li huma ta’ benefiċċju għan-nies. Bħala eżempji mhux eżawrjenti, xi ħabitats naturali bħat-torbieri jservu bħala ħażniet importanti tal-karbonju; xi ilmijiet huma sors ta’ ilma tax-xorb u xi wħud jipprovdu ħut għas-sajd rikreattiv; u l-art hija meħtieġa għall-produzzjoni tal-ikel u għall-abitazzjoni.

Effetti negattivi

43. Fir-rigward tal-effetti negattivi, id-definizzjoni ta’ “danni” tirrigwarda, l-ewwel nett, “bidla negattiva” f’riżorsa naturali u, it-tieni, “indeboliment” ta’ servizz tar-riżorsi naturali. Aktar preċiżjoni tinsab fid-definizzjoni ta’ “danni ambjentali”, iżda huwa utli li wieħed iżomm f’moħħu tliet kunsiderazzjonijiet ġenerali: — Kemm “bidla negattiva” kif ukoll “indeboliment” jimplikaw effetti negattivi; — Dawn l-effetti negattivi jikkonċernaw kemm l-istat tar-riżorsi naturali kif ukoll il-funzjonijiet ta’ benefiċċju mwettqa mir-riżorsi naturali kemm għal riżorsi naturali oħra kif ukoll għall-bniedem. L-effetti negattivi għalhekk jinkludu mhux biss l-effetti negattivi fuq il-proprjetajiet ta’ riżorsa naturali iżda wkoll l-effetti negattivi fuq l-interdipendenzi u r-relazzjonijiet dinamiċi fi ħdan u bejn ir-riżorsi naturali u s-servizzi, jiġifieri l-funzjonijiet li r-riżorsi naturali jipprovdu lil xulxin kif ukoll lill-pubbliku; — Il-kunċetti ta’ bidla u indeboliment jimplikaw differenza bejn is-sitwazzjoni “qabel” u s-sitwazzjoni “wara” okkorrenza dannuża.

Kwantifikabbli

44. Biex tapplika d-definizzjoni ta’ “danni”, il-bidliet negattivi u l-indeboliment iridu jkunu “kwantifikabbli”. Kwantifikabbli tfisser li d-danni jridu jkunu jistgħu jiġu kwantifikati jew stmati, u li s-sitwazzjoni ta’ qabel u s-sitwazzjoni ta’ wara okkorrenza dannuża trid tkun tista’ tiġi mqabbla b’mod sinifikattiv.

Direttament jew indirettament

45. Túrkevei Tejtermelő Kft. , il-Qorti nnotat li, filwaqt li t-tniġġis tal-arja bħala tali ma jikkostitwix dannu ambjentali, jistgħu jirriżultaw danni lir-riżorsi naturali bħala riżultat tat-tniġġis tal-arja Fl-aħħar nett, id-definizzjoni ta’ “danni” tippermetti l-possibbiltà li l-bidliet negattivi jew l-indebolimenti jistgħu jseħħu kemm direttament kif ukoll indirettament. “Direttament jew indirettament” tikkonċerna r-rabta kawżali bejn okkorrenza dannuża, minn naħa, u effetti negattivi speċifiċi, min-naħa l-oħra. Xi drabi r-rabta kawżali tkun diretta, bħal meta l-att ta’ deforestazzjoni ta’ operatur jeqred ħabitat protett ta’ msaġar naturali. Xi drabi din tkun indiretta, bħal meta l-iskariki ta’ nutrijenti f’korp tal-ilma jwasslu għad-deterjorament ta’ ħabitat akkwatiku protett fil-bogħod. Għall-katina ta’ kawża u effett, huwa utli li ssir referenza għal mudell ta’ sors-mogħdija-riċevitur. Il-fatturi ta’ dannu assoċjati ma’ attività tax-xogħol (jiġifieri s-sors), jistgħu jgħaddu mill-arja, mill-ilma jew mill-art (jiġifieri l-mogħdija) qabel ma jaffettwaw riżorsa naturali speċifika (jiġifieri r-riċevitur). Fil-Kawża C-129/16,, il-Qorti nnotat li, filwaqt li t-tniġġis tal-arja bħala tali ma jikkostitwix dannu ambjentali, jistgħu jirriżultaw danni lir-riżorsi naturali bħala riżultat tat-tniġġis tal-arja ( 78 ) . Okkorrenza dannuża tista’ tkun separata mill-effetti negattivi li tikkawża f’termini ta’ żmien (eż. ir-riżorsa naturali ssofri reazzjoni ttardjata) jew spazju (eż. ir-riżorsa naturali ssofri effetti negattivi f’post li jkun imbiegħed minn fejn tkun seħħet l-okkorrenza dannuża) jew f’termini tar-riżorsi naturali involuti (eż. att li jikkonsisti fl-applikazzjoni ta’ sustanza tossika għall-art jikkawża l-mewt ta’ speċi protetta). Il-kunċett li l-effetti negattivi jistgħu jseħħu indirettament huwa relatat ukoll mal-funzjonijiet li r-riżorsi naturali jipprovdu għal xulxin.

4. ĦARSA ĠENERALI LEJN ID-“DANNI AMBJENTALI”

46. Id-definizzjoni ta’ “danni ambjentali” tinkorpora u tirfina d-definizzjoni ta’ “danni”. L-ewwel nett, fir-rigward tal-kamp ta’ applikazzjoni materjali u ġeografiku, hija tifred u tikkompartamentalizza t-tliet kategoriji ta’ “riżorsi naturali” li jidhru fid-definizzjoni ta’ “danni”, jiġifieri l-ispeċi protetti u l-ambjenti naturali; l-ilma; u l-art. Barra minn hekk, għall-ewwel żewġ kategoriji ta’ riżorsi naturali, hija tinkludi ċerti dettalji li jgħinu biex jiġi determinat il-kamp ta’ applikazzjoni ġeografiku tal-obbligi skont id-Direttiva. It-tieni, f’kull waħda mill-kategoriji ta’ riżorsi naturali, l-effetti negattivi rilevanti huma deskritti f’aktar dettall b’referenza għal ċerti kunċetti (li dawn il-Linji Gwida jsejħu “kunċetti ta’ referenza”). It-tielet, huwa inkluż il-kunċett ta’ sinifikanza biex jiġi definit ulterjorment il-kamp ta’ applikazzjoni tal-effetti negattivi li jeħtieġ li jiġu indirizzati. Ir-raba’ punt li għandu jiġi nnotat huwa li d-definizzjoni ta’ danni ambjentali ma tipprekludix il-possibbiltà li t-tliet subkategoriji kollha ta’ danni għar-riżorsi naturali jkunu rilevanti fl-istess ħin. Kaxxa 3: Definizzjoni ta’ “danni ambjentali”

L-Artikolu 2(1) tad-Direttiva dwar ir-Responsabbiltà Ambjentali (79) jistipula li “danni ambjentali” tfisser: “(a) danni lill-ispeċi protetti u lill-ambjenti naturali, li huma kull dannu li għandu effett negattiv sinifikattiv fuq il-kisba u l-manteniment tal-istatus favorevoli ta’ ħarsien ta’ dawn l-ispeċi jew ambjenti. L-importanza ta’ dawn l-effetti għandha tkun ikkalkolata fi stima tal-kondizzjonijiet tal-bażi, u wara li jkunu kkunsidrati l-kriterji stabbiliti fl-Anness I; Danni lill-ispeċi protetti u lill-ambjenti naturali ma jfissirx effetti negattivi li ġew identifikati minn qabel li huma r-riżultat ta’ azzjoni ta’ operatur li kien awtorizzat b’mod ċar mill-awtoritajiet relevanti skont id-dispożizzjonijiet li jimplimentaw l-Artikolu 6(3) u (4) jew l-Artikolu 16 tad-Direttiva 92/43/KEE jew l-Artikolu 9 tad-Direttiva 79/409/KEE jew, fil-każ ta’ ambjenti naturali jew speċi li mhumiex koperti mil-liġi tal-Komunità, skont id-dispożizzjonijiet ekwivalenti fil-liġi nazzjonali dwar il-ħarsien tan-natura. (b) ħsara lill-ilma, li hija kwalunkwe ħsara li taffettwa ħażin b’mod sinifikanti: (i) l-istatus ekoloġiku, kimiku jew kwantitattiv jew il-potenzjal ekoloġiku, kif iddefiniti fid-Direttiva 2000/60/KE, tal-ilmijiet kkonċernati, bl-eċċezzjoni tal-effetti ħżiena meta japplika l-Artikolu 4(7) ta’ dik id-Direttiva; jew (ii) l-istatus ambjentali tal-ilmijiet tal-baħar ikkonċernati, kif iddefiniti fid-Direttiva 2008/56/KE, safejn aspetti partikolari tal-istatus ambjentali tal-ambjent tal-baħar mhumiex diġà indirizzati permezz tad-Direttiva 2000/60/KE (80). (c) danni lill-art, li huma kull kontaminazzjoni tal-art li toħloq periklu sinifikattiv li s-saħħa tal-bniedem tkun milquta b’mod negattiv bħala riżultat tal-introduzzjoni diretta jew indiretta, fi, fuq jew taħt l-art, ta’ sustanzi, preparazzjonijiet, organiżmi jew mikro-organiżmi.”

Kamp ta’ applikazzjoni materjali u ġeografiku ta’ kull riżorsa naturali

47. Minħabba l-grad ta’ kompartamentalizzazzjoni tal-kamp ta’ applikazzjoni materjali, fehim komuni ta’ “danni ambjentali” jeħtieġ analiżi mill-qrib ta’ kull kategorija ta’ riżorsi naturali. Dan jinkludi l-kamp ta’ applikazzjoni ġeografiku ta’ kull kategorija ta’ riżorsi. Fit-taqsimiet li ġejjin ta’ dawn il-Linji Gwida huwa pprovdut kummentarju dwar il-kamp ta’ applikazzjoni materjali u ġeografiku.

Kunċetti ta’ referenza għall-effetti negattivi

48. Għat-tliet kategoriji kollha ta’ riżorsi naturali, id-definizzjoni ta’ “danni ambjentali” tuża kunċett ta’ referenza biex tiddetermina jekk l-effetti negattivi humiex rilevanti. Għall-ispeċi protetti u l-ambjenti naturali, il-kunċett ta’ referenza huwa l-istatus favorevoli ta’ konservazzjoni ta’ dawn l-ispeċi u l-ambjenti. Għall-ilma, huwa l-istat ekoloġiku, kimiku jew kwantitattiv jew il-potenzjal ekoloġiku tal-ilmijiet skont id-Direttiva Qafas dwar l-Ilma u l-istatus ambjentali tal-ilmijiet marini skont id-Direttiva Kwadru dwar l-Istrateġija Marina, li għandhom dimensjonijiet differenti. Għall-art, dawn huma r-riskji għas-saħħa tal-bniedem. Il-funzjoni ta’ dawn il-kunċetti ta’ referenza hija li jiġu pprovduti parametri u kriterji li magħhom tista’ tiġi eżaminata r-rilevanza tal-effetti negattivi. Il-kunċetti jipprovdu elementi li fir-rigward tagħhom għandhom jitkejlu l-effetti negattivi. Il-kunċetti huma analizzati f’aktar dettall fit-taqsimiet ta’ dawn il-Linji Gwida ddedikati lill-kategoriji speċifiċi ta’ danni lir-riżorsi naturali.

Il-valutazzjoni tas-sinifikanza

49. Il-kunċetti ta’ referenza jikkwalifikaw it-tipi ta’ effetti negattivi li huma koperti mid-Direttiva. Id-definizzjoni ta’ “danni ambjentali” fiha kwalifika ulterjuri: il-kliem “sinifikattiv” jew “b’mod sinifikattiv” jidhru fir-rigward ta’ kull kategorija ta’ riżorsi naturali, u d-Direttiva tirrikjedi miżuri ta’ prevenzjoni, ġestjoni immedjata tal-fatturi ta’ dannu jew miżuri ta’ rimedju biss jekk l-effetti negattivi jiġu valutati bħala sinifikattivi f’termini tal-kunċetti ta’ referenza msemmija.

50. sui generis . Fost l-istrumenti tal-liġi ambjentali tal-Unjoni, ir-rekwiżit li tiġi valutata s-sinifikanza mhuwiex uniku għad-Direttiva dwar ir-Responsabbiltà Ambjentali. Rekwiżit bħal dan jidher ukoll fid-Direttiva dwar il-Ħabitats ( 81 ) , pereżempju, u huwa fil-qalba tad-Direttiva 2011/92/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat-13 ta’ Diċembru 2011 dwar l-istima tal-effetti ta’ ċerti proġetti pubbliċi u privati fuq l-ambjent ( 82 ) (id-“Direttiva dwar il-Valutazzjoni tal-Impatt Ambjentali”). Il-valutazzjoni tas-sinifikanza skont id-Direttiva dwar ir-Responsabbiltà Ambjentali hija, madankollu,

51. Fil-kuntest tad-Direttiva dwar ir-Responsabbiltà Ambjentali, fehim komuni tal-valutazzjoni tas-sinifikanza jista’ jibbenefika minn konsiderazzjoni ta’ dan li ġej: — Iċ-ċirkostanzi li fihom tinħoloq il-ħtieġa ta’ valutazzjoni tas-sinifikanza; — L-għanijiet tal-valutazzjoni tas-sinifikanza; — Ir-responsabbiltajiet legali fir-rigward tat-twettiq tal-valutazzjoni; — Il-kuntest jew il-kuntesti li fihom għandha titwettaq il-valutazzjoni; — Il-fokus tal-valutazzjoni; — It-twettiq tal-valutazzjoni; — Id-determinazzjoni tas-sinifikanza.

Ċirkostanzi

52. Kif tindika t-taqsima 2 ta’ dawn il-Linji Gwida, l-okkorrenzi dannużi, il-fatturi ta’ dannu, l-attivitajiet tax-xogħol rilevanti, l-imġiba tal-operaturi, u n-natura tar-rabta kawżali kollha jistgħu jvarjaw b’mod konsiderevoli. Il-valutazzjoni tas-sinifikanza jeħtieġ li tkun adattabbli għal dawn il-varjabbli kollha. Pereżempju, aċċident ta’ darba jippreżenta sett differenti ta’ sfidi minn operazzjoni kontinwa bħal dik li tidher fil-Kawża C-529/15, Folk.

Għanijiet

53. Il-valutazzjoni tas-sinifikanza tal-effetti negattivi mhijiex għan fiha nnifisha. Hija sabiex jiġi determinat jekk l-effetti negattivi jeħtiġux: — Miżuri ta’ prevenzjoni; — Ġestjoni immedjata tal-fatturi ta’ dannu, u/jew — Miżuri ta’ rimedju.

54. Dawn it-tliet għanijiet huma distingwibbli, u, skont iċ-ċirkostanzi, xi wħud jistgħu jkunu rilevanti u oħrajn le. Pereżempju, f’sitwazzjonijiet ta’ periklu imminenti, l-uniku għan tal-valutazzjoni jkun li tipprevjeni milli sseħħ okkorrenza dannuża. F’sitwazzjonijiet fejn tkun diġà seħħet okkorrenza dannuża, jista’ jkun jew jista’ ma jkunx neċessarju li jiġu ġestiti immedjatament il-fatturi ta’ dannu. Pereżempju, ġestjoni immedjata bħal din tista’ ma tkunx aktar possibbli meta l-fatturi ta’ dannu jkunu diġà ħolqu effetti negattivi u jkunu eżawriti. It-tliet għanijiet kollha jistgħu, ovvjament, isiru rilevanti b’mod sekwenzjali, bħal meta periklu imminenti ta’ okkorrenza dannuża jsir okkorrenza dannuża reali li tkun teħtieġ ġestjoni immedjata tal-fatturi ta’ dannu kif ukoll miżuri ta’ rimedju sussegwenti. Il-valutazzjoni tas-sinifikanza, għalhekk, jeħtieġ li tiġi adattata għall-għanijiet li jkunu rilevanti għaċ-ċirkostanzi speċifiċi li jkunu nħolqu.

55. L-għanijiet tal-prevenzjoni u l-ġestjoni immedjata tal-fatturi ta’ dannu huma relatati ma’ fatturi ta’ dannu potenzjali jew reali. Dawn l-għanijiet jirriflettu l-prinċipji tat-Trattat li l-prevenzjoni u r-rettifika jsiru fis-sors. Kif ġie nnotat qabel, dawn huma kritiċi f’termini ta’ żmien.

56. Folk L-għan li tiġi identifikata l-ħtieġa ta’ miżuri ta’ rimedju huwa marbut mill-qrib mar-rekwiżiti speċifiċi tad-Direttiva dwar il-miżuri ta’ rimedju, li huma deskritti fid-dettall fl-Anness II. Fil-każ ta’ danni lill-ispeċi protetti u lill-ambjenti naturali, u danni lill-ilma, il-miżuri ta’ rimedju għandhom l-għan li jreġġgħu lura l-ambjent għall-kundizzjoni bażi tiegħu (ara l-Kaxxa 4 hawn taħt) permezz ta’ rimedju primarju, komplementari u kumpensatorju, li dawn it-termini kollha huma definiti. Kif jista’ jidher, dawn ir-rekwiżiti jiffukaw fuq l-ambjent li jkun ġie affettwat b’mod negattiv, aktar milli fuq il-fatturi ta’ dannu — għalkemm ma tistax tiġi eskluża ġestjoni ulterjuri tal-fatturi ta’ dannu, kif tindika l-kawża ( 83 ) . Fil-każ ta’ danni lill-art, il-miżuri ta’ rimedju huma mmirati lejn ġestjoni ulterjuri tal-fatturi ta’ dannu, jekk tali fatturi jibqgħu riskju sinifikanti għas-saħħa tal-bniedem anki wara li jiġi ssodisfat it-tieni għan imsemmi hawn fuq. Kaxxa 4: Definizzjoni ta’ “kondizzjoni tal-bażi”

L-Artikolu 2(14) tad-Direttiva dwar ir-Responsabbiltà Ambjentali jistipula li “kondizzjoni tal-bażi” tfisser “il-kondizzjoni fil-ħin tad-danni lir-riżorsi naturali u s-servizzi li kienu jeżistu li kieku mhux għad-danni ambjentali, ikkalkolat fuq l-aħjar informazzjoni disponibbli.”

Dmirijiet ta’ dawk ikkonċernati

57. Kif indikat fil-paragrafu 29, l-awtorità kompetenti hija responsabbli għall-valutazzjoni tas-sinifikanza. Il-premessa 24 tad-Direttiva tiddikjara: “L-awtoritajiet kompetenti għandhom ikunu inkarigati minn kompiti speċifiċi li jirrikjedu diskrezzjoni amministrattiva xierqa, jiġifieri l-inkarigu biex issir stima tal-importanza tad-danni u d-deċiżjoni liema miżuri ta’ rimedju għandhom jittieħdu”.

58. data neċessarji Madankollu, wieħed irid iżomm f’moħħu li l-operaturi għandhom ir-responsabbiltà li jipprevjenu l-okkorrenzi dannużi mingħajr dewmien u li jimmaniġġaw immedjatament il-fatturi ta’ dannu. Dawn ir-responsabbiltajiet jimplikaw il-ħtieġa li l-operaturi jirrikonoxxu b’mod indipendenti l-fatturi ta’ dannu marbuta mal-attivitajiet tax-xogħol tagħhom u jirrispondu b’mod proattiv għalihom. Barra minn hekk, id-dispożizzjonijiet rilevanti tad-Direttiva jindikaw li l-valutazzjoni tas-sinifikanza jenħtieġ li ssir fl-isfond ta’ relazzjoni dinamika bejn l-operatur u l-awtorità kompetenti, b’tal-ewwel huwa meħtieġ li jipprovdi attivament informazzjoni u jirrispetta l-istruzzjonijiet mogħtija mill-awtorità kompetenti ( 84 ) . Dawn jistgħu jinkludu struzzjoni lill-operatur biex iwettaq il-valutazzjoni proprja tiegħu u biex jipprovdi kwalunkwe informazzjoni uneċessarji ( 85 ) . Din ir-relazzjoni dinamika hija partikolarment importanti meta diġà jkunu seħħew effetti negattivi u jkun meħtieġ li jittieħdu miżuri ta’ rimedju.

59. Il-valutazzjoni tas-sinifikanza tista’ ssir f’sitwazzjonijiet fejn ikun hemm partijiet ikkonċernati li ma jkunux l-awtorità kompetenti u l-operatur. B’mod partikolari, l-awtorità kompetenti għandha twettaq diversi dmirijiet legali fir-rigward ta’ talba valida għal azzjoni ( 86 )

60. Fejn id-danni ambjentali jaffettwaw jew ikunu probabbli li jaffettwaw diversi Stati Membri, l-Istati Membri kkonċernati għandhom dmirijiet li jikkooperaw li huma rilevanti għall-valutazzjoni tas-sinifikanza ( 87 )

Kuntest

61. Il-kategoriji ta’ riżorsi naturali li huma rilevanti u l-kunċetti ta’ referenza korrispondenti jiddeterminaw l-elementi li għandhom jiġu valutati. Pereżempju, id-danni lill-ispeċijiet protetti u lill-ambjenti naturali se jirrikjedu li jiġu kkunsidrati elementi pjuttost differenti meta mqabbla mad-danni lill-art. Dawn l-elementi speċifiċi huma ttrattati f’aktar dettall fit-taqsimiet li ġejjin ta’ dawn il-Linji Gwida.

Fokus tal-valutazzjoni

62. Il-fokus tal-valutazzjoni jeħtieġ li jvarja skont iċ-ċirkostanzi, l-għanijiet u l-kuntest rilevanti.

63. Id-definizzjoni ta’ “danni” turi li l-effetti negattivi jinkludu bidliet u indebolimenti li jeħtieġ li jkunu kwantifikabbli, u d-definizzjoni ta’ “danni ambjentali” turi li dawn il-bidliet u l-indebolimenti jeħtieġ li jkunu relatati mal-kunċetti ta’ referenza.

64. qabel ma tkun seħħet l-okkorrenza dannuża mal-kundizzjoni tagħhom wara li tkun seħħet l-okkorrenza (ovvjament, fir-rigward tal-kundizzjoni wara , dan it-tqabbil se jkun nozzjonali fil-każ ta’ periklu imminenti, peress li l-periklu imminenti jkun għadu ma mmaterjalizzax bħala danni). It-tqabbil jinvolvi żewġ forom distinti ta’ kwantifikazzjoni jew stima, waħda ffukata fuq is-sitwazzjoni qabel u l-oħra fuq is-sitwazzjoni wara li tkun seħħet l-okkorrenza dannuża Raffinerie Mediterranee (ERG) SpA et ( 89 ). Il-kejl jinvolvi t-tqabbil tal-kundizzjoni tar-riżorsi naturali u s-servizzima tkun seħħet l-okkorrenza dannuża mal-kundizzjoni tagħhomli tkun seħħet l-okkorrenza (ovvjament, fir-rigward tal-kundizzjoni, dan it-tqabbil se jkun nozzjonali fil-każ ta’ periklu imminenti, peress li l-periklu imminenti jkun għadu ma mmaterjalizzax bħala danni). It-tqabbil jinvolviforom distinti ta’ kwantifikazzjoni jew stima, waħda ffukata fuq is-sitwazzjoni qabel u l-oħra fuq is-sitwazzjoni wara li tkun seħħet l-okkorrenza dannuża ( 88 ) . Huwa importanti li jiġi enfasizzat li, għalkemm hija rilevanti kemm għall-azzjoni ta’ prevenzjoni kif ukoll għall-azzjoni ta’ rimedju, il-valutazzjoni trid tiġi ttrattata b’mod differenti skont jekk l-azzjoni tkunx kritika f’termini ta’ żmien. Meta tkun kritika f’termini ta’ żmien, il-valutazzjoni tkun trid issir abbażi ta’ ġudizzju rapidu li jkun ibbażat fuq informazzjoni eżistenti u immedjatament aċċessibbli — ħafna drabi ta’ natura ġenerali. L-appoġġ għal tali approċċ differenzjat jista’ jinstab fil-Kawża C-378/08,

65. Fir-rigward tal-kejl tas-sitwazzjoni ta’ qabel, jidħol il-kunċett tal-kundizzjoni bażi (ara l-Kaxxa 4 hawn fuq). Filwaqt li l-kundizzjoni bażi tista’ tkun kostanti, huwa probabbli li din tista’ tvarja maż-żmien. Pereżempju, il-kundizzjoni tista’ tvarja b’mod regolari jew prevedibbli (bħal fil-każ ta’ pjanura tal-għargħar jew lag staġjonali bħal turlough ( 90 ) , pereżempju), jew iż-żona ta’ ħabitat jew il-popolazzjoni ta’ speċi affettwata tista’ diġà tkun qed tiżdied jew tonqos.

66. Fir-rigward tal-bidla jew l-indeboliment, dan se jkun jikkonsisti fid-differenza bejn is-sitwazzjoni tar-riżorsa naturali jew tas-servizz wara li tkun seħħet l-okkorrenza dannuża u l-kundizzjoni bażi. Għalhekk, trid tkun magħrufa wkoll is-sitwazzjoni ta’ wara l-okkorrenza dannuża.

67. Id-differenza bejn il-kundizzjoni bażi u s-sitwazzjoni ta’ wara l-okkorrenza dannuża tista’ tkun waħda instabbli, bħal meta l-fatturi ta’ dannu jkomplu jiġġeneraw effetti negattivi, u d-daqs ta’ dawn l-effetti negattivi jkun qiegħed jikber. Mill-iskop li jiġu mmaniġġati immedjatament il-fatturi ta’ dannu, jista’ jiġi dedott li valutazzjoni tas-sinifikanza jeħtieġ li tindirizza wkoll il-fatturi ta’ dannu li jikkawżaw l-effetti negattivi.

It-twettiq tal-valutazzjoni

68. Skont liema għanijiet ikunu rilevanti għaċ-ċirkostanzi li jippreżentaw ruħhom, il-valutazzjoni tas-sinifikanza tal-bidliet fir-riżorsi naturali tista’ tinvolvi stadji differenti u konsiderazzjoni ta’ tipi differenti ta’ informazzjoni ( 91 )

69. Fejn ikunu meħtieġa miżuri ta’ prevenzjoni fir-rigward ta’ periklu imminenti, l-operatur — u, kif ikun meħtieġ, l-awtorità kompetenti — iridu jagħrfu l-fatturi ta’ dannu potenzjali assoċjati mal-attività tax-xogħol, u mingħajr dewmien jiżguraw li dawn ma jikkawżawx effetti negattivi sinifikanti lir-riżorsi naturali rilevanti jew jindebolixxu kwalunkwe servizz tar-riżorsi naturali.

70. Bl-istess mod, fejn il-fatturi ta’ dannu jkunu jeħtieġu ġestjoni immedjata, l-operatur — u, kif ikun meħtieġ, l-awtorità kompetenti — iridu jagħrfu l-fatturi ta’ dannu assoċjati mal-attività tax-xogħol, u jiżguraw interventi rapidi biex jimmaniġġawhom sabiex iwaqqfu l-katina ta’ kawżalità ta’ effetti negattivi sinifikanti fuq ir-riżorsi naturali rilevanti jew l-indeboliment ta’ servizzi tar-riżorsi naturali.

71. Għall-finijiet ta’ miżuri ta’ prevenzjoni u l-ġestjoni immedjata tal-fatturi ta’ dannu, il-ħtieġa ta’ valutazzjoni rapida tfisser li wieħed ikollu jibbaża u jasal għal konklużjonijiet abbażi ta’ informazzjoni faċilment disponibbli. L-informazzjoni ġenerali dwar in-natura tal-fatturi ta’ dannu u l-esponiment ta’ riżorsa naturali għall-effetti negattivi tagħhom spiss tkun kruċjali, billi jista’ ma jkunx hemm żmien x’wieħed jistenna sakemm joħorġu dettalji speċifiċi għas-sit. L-applikazzjoni tal-prinċipju ta’ prekawzjoni hija neċessarja f’ċirkostanzi bħal dawn ( 92 )

72. Fejn ikunu meħtieġa miżuri ta’ rimedju, hija xierqa valutazzjoni aktar fil-fond, u din jenħtieġ li tkun anqas kritika f’termini ta’ żmien. Madankollu, jenħtieġ li hija tkun f’waqtha, billi l-ħin huwa wkoll fattur rilevanti fir-rigward tal-miżuri ta’ rimedju deskritti fl-Anness II ( 93 )

73. B’mod partikolari fir-rigward tal-miżuri ta’ rimedju, ma jistax jiġi eskluż li, kif juri l-paragrafu 20, ikun hemm intervall ta’ żmien bejn l-okkorrenza dannuża u l-ewwel opportunità biex tiġi valutata s-sinifikanza tagħha. Soġġett għad-dispożizzjonijiet tad-Direttiva dwar il-kamp ta’ applikazzjoni temporali (kif imsemmi fil-paragrafu 24 aktar ’il fuq), l-eżistenza ta’ intervall ta’ żmien mhijiex, madankollu, raġuni biex ma ssirx valutazzjoni, b’mod partikolari fejn l-okkorrenza dannuża jkun kellha effetti negattivi dejjiema.

74. ex post ) biex jiġi kkoreġut kemm falliment regolatorju (bħan-nuqqas ta’ twettiq ta’ valutazzjoni tal-impatt ambjentali minn qabel meħtieġa) kif ukoll valutazzjoni tas-sinifikanza tal-bidliet f’riżorsa naturali skont id-Direttiva dwar ir-Responsabbiltà Ambjentali, trid tkun konsistenti mar-rekwiżiti ta’ din tal-aħħar. Iċ-ċirkostanzi li jwasslu għal responsabbiltà possibbli skont id-Direttiva jistgħu jirrikjedu wkoll valutazzjoni biex jiġi indirizzat nuqqas regolatorju fir-rigward ta’ strument ambjentali ieħor, bħad-Direttiva dwar il-Valutazzjoni tal-Impatt Ambjentali jew id-Direttiva dwar il-Ħabitats ( 94 ) . Il-valutazzjoni tas-sinifikanza skont id-Direttiva dwar ir-Responsabbiltà Ambjentali ma jenħtieġx, madankollu, li tiġi mħawda ma’ — jew issir soġġetta għal — forom ta’ valutazzjoni meħtieġa biex jiġi indirizzat nuqqas regolatorju. Kwalunkwe proċedura konġunta (bħal valutazzjoni tal-impatt ambjentali) biex jiġi kkoreġut kemm falliment regolatorju (bħan-nuqqas ta’ twettiq ta’ valutazzjoni tal-impatt ambjentali minn qabel meħtieġa) kif ukoll valutazzjoni tas-sinifikanza tal-bidliet f’riżorsa naturali skont id-Direttiva dwar ir-Responsabbiltà Ambjentali, trid tkun konsistenti mar-rekwiżiti ta’ din tal-aħħar.

Determinazzjoni tas-sinifikanza

75. Is-sinifikanza trid tiġi determinata fid-dawl tal-għanijiet li jeħtieġ li jiġu ssodisfati. Fid-dawl tad-definizzjoni ta’ “kundizzjoni bażi”, din jeħtieġ li tiġi determinata fir-rigward taż-żona fiżika reali tal-art jew tal-ilma jew (fil-każ ta’ speċi protetti) tal-popolazzjonijiet reali affettwati b’mod negattiv jew f’riskju li jiġu affettwati, filwaqt li jitqiesu kwalunkwe karatteristika intrinsika jew fattur dinamiku diġà eżistenti li setgħu kienu qed jinfluwenzaw ir-riżorsi naturali kkonċernati indipendentement mill-okkorrenza dannuża.

76. Naturschutzbund Deutschland — Landesverband Schleswig-Holstein eV , il-Qorti sostniet: “Mill-użu tal-aġġettiv “sinifikattiv” fl-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 2(1)(a) tad-Direttiva 2004/35 jirriżulta li huma biss id-danni li jippreżentaw ċerta gravità, ikklassifikati bħala “danni sinjifikattivi” fl-Anness I ta’ din id-direttiva, li jistgħu jitqiesu bħala danni kkawżati lill-ispeċi u lill-habitats naturali protetti, li jimplika, f’kull każ konkret, il-ħtieġa li tiġi evalwata l-importanza tal-effetti tad-dannu kkonċernat” data li tista’ titkejjel. Jista’ jiġi dedott li l-istess jgħodd għall-kategoriji l-oħra ta’ danni ambjentali skont id-Direttiva. Fir-rigward ta’ “sinifikattiv”, fil-Kawża C-297/19,, il-Qorti sostniet: “Mill-użu tal-aġġettiv “sinifikattiv” fl-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 2(1)(a) tad-Direttiva 2004/35 jirriżulta li huma biss id-danni li jippreżentaw ċerta gravità, ikklassifikati bħala “danni sinjifikattivi” fl-Anness I ta’ din id-direttiva, li jistgħu jitqiesu bħala danni kkawżati lill-ispeċi u lill-habitats naturali protetti, li jimplika, f’kull każ konkret, il-ħtieġa li tiġi evalwata l-importanza tal-effetti tad-dannu kkonċernat” ( 95 ) . Dan il-każ jindika li dak li huwa “sinifikattiv” huwa finalment kwistjoni tad-dritt tal-Unjoni. Fir-rigward tad-“danni lill-ispeċi protetti u lill-ambjenti naturali”, l-Anness I tad-Direttiva dwar ir-Responsabbiltà Ambjentali jistipula li “tibdil negattiv sinjifikanti lill-kondizzjoni tal-bażi għandu jkun stabbilit permezz ta’ data li tista’ titqies pereżempju”. Il-passaġġ mill-Kawża C-297/19 ikkwotat hawn fuq jindika wkoll li, għal din il-kategorija ta’ danni ambjentali, id-determinazzjoni tas-sinifikanza hija kwistjoni ta’ valutazzjoni teknika oġġettiva bbażata fuqli tista’ titkejjel. Jista’ jiġi dedott li l-istess jgħodd għall-kategoriji l-oħra ta’ danni ambjentali skont id-Direttiva.

77. Minn dak li ntqal hawn fuq jista’ jiġi dedott ukoll li l-applikazzjoni tad-Direttiva ma tistax tiġi eskluża abbażi ta’ opinjonijiet arbitrarji u soġġettivi ta’ x’inhu sinifikattiv jew abbażi ta’ kwalunkwe dipendenza fuq konsiderazzjonijiet soċjoekonomiċi li huma esterni għad-Direttiva sabiex tiġi valutata u determinata s-sinifikanza. Madankollu, fejn ikun xieraq, jista’ jsir użu mill-firxa ta’ esklużjonijiet, eżenzjonijiet ( 96 ) u difiżi ( 97 ) previsti fid-Direttiva biex jiġu indirizzati konsiderazzjonijiet soċjoekonomiċi jew mill-valutazzjonijiet tal-proporzjonalità inerenti fid-Direttiva ( 98 )

78. Is-sinifikanza tal-effetti mhux neċessarjament tiddependi mill-preżenza tagħhom fuq skala kbira. Fil-Kawża C-392/96, Il-Kummissjoni vs L-Irlanda, il-Qorti nnotat fir-rigward tad-Direttiva dwar il-Valutazzjoni tal-Impatt Ambjentali, li “Anke proġett fuq skala żgħira jista’ jkollu effetti sinifikanti fuq l-ambjent jekk ikun f’post fejn il-fatturi ambjentali stabbiliti fl-Artikolu 3 tad-Direttiva, bħall-fawna u l-flora, il-ħamrija, l-ilma, il-klima jew il-wirt kulturali, ikunu sensittivi għall-iċken alterazzjoni.” Raġunament simili jista’ jitqies applikabbli fil-kuntest tad-Direttiva dwar ir-Responsabbiltà Ambjentali.

79. Fir-rigward tal-għan li jiġu żgurati l-miżuri ta’ prevenzjoni, is-sinifikanza tirrigwarda l-evitar tal-fatturi ta’ dannu li jikkawżaw effetti negattivi fuq żoni jew popolazzjonijiet speċifiċi. L-istess jgħodd għall-iskop li tiġi żgurata l-ġestjoni immedjata tal-fatturi ta’ dannu. L-effetti negattivi se jkunu dawk imsemmija fil-paragrafi 82 u 83 hawn taħt. Id-determinazzjoni jenħtieġ li tiffoka fuq jekk il-fatturi ta’ dannu jkunux probabbli li jwasslu għal dawn l-effetti negattivi kollha jew xi wħud minnhom.

80. ma jiħdux jew li ma jirrikjedux miżuri ta’ prevenzjoni jew ġestjoni immedjata tal-fatturi ta’ dannu, id-deċiżjoni tagħhom jenħtieġ li tkun abbażi li ma jkun hemm l-ebda dubju xjentifiku raġonevoli dwar in-nuqqas ta’ effetti negattivi li jistgħu jitkejlu għal riżorsa naturali Id-Direttiva hija soġġetta għal interpretazzjoni skont il-metodi ta’ interpretazzjoni tal-Qorti, u fid-dawl tal-prinċipji legali rilevanti, bħall-prinċipju ta’ prekawzjoni ( 99 ) (ara wkoll il-paragrafu 8 aktar ’il fuq). Skont il-prinċipju ta’ prekawzjoni, mhijiex meħtieġa ċ-ċertezza xjentifika li se jinħolqu effetti negattivi li jistgħu jitkejlu. Konvinzjoni raġonevoli hija suffiċjenti. Barra minn hekk, jekk l-operatur jew l-awtorità kompetenti jiddeċiedu lijiħdux jew li ma jirrikjedux miżuri ta’ prevenzjoni jew ġestjoni immedjata tal-fatturi ta’ dannu, id-deċiżjoni tagħhom jenħtieġ li tkun abbażi li ma jkun hemm l-ebda dubju xjentifiku raġonevoli dwar in-nuqqas ta’ effetti negattivi li jistgħu jitkejlu għal riżorsa naturali ( 100 )

81. Jekk ikun hemm determinazzjoni tas-sinifikanza għall-finijiet tal-miżuri ta’ prevenzjoni u l-ġestjoni immedjata tal-fatturi ta’ dannu, tqum il-mistoqsija ta’ liema miżuri ta’ prevenzjoni u ġestjoni tal-fatturi ta’ dannu se jkunu meħtieġa u xierqa. Il-miżuri u l-ġestjoni jenħtieġ li jkunu mmirati lejn it-twaqqif jew it-tkissir ta’ kwalunkwe katina ta’ kawżalità li tirriżulta mill-fatturi ta’ dannu li tista’ twassal — jew li diġà tkun wasslet — biex ir-riżorsi naturali jesperjenzaw effetti negattivi tat-tip imsemmi fil-paragrafi 82 u 83 hawn taħt. Il-każ Folk juri li awtorizzazzjoni eżistenti fir-rigward tal-fatturi ta’ dannu mhux neċessarjament se teżenta lill-operatur mill-ħtieġa li jintervjeni. Sa fejn id-Direttiva tippermetti li jkun hemm bażi fuq awtorizzazzjoni eżistenti, iridu jiġu ssodisfati l-kundizzjonijiet rilevanti. Barra minn hekk, in-nuqqas ta’ ssodisfar tal-awtorizzazzjoni rilevanti jew ta’ rekwiżiti regolatorji oħra huwa, minnu nnifsu, indikazzjoni qawwija probabbli tal-ħtieġa li jiġu applikati miżuri ta’ prevenzjoni u miżuri sabiex jiġu ġestiti l-fatturi ta’ dannu skont id-Direttiva dwar ir-Responsabbiltà Ambjentali. Dan għaliex huwa probabbli li juri li l-fatturi ta’ dannu rilevanti ma tqegħdux taħt il-grad ta’ kontroll li l-issodisfar tar-rekwiżiti regolatorji jiggarantixxi u għalhekk huma aktar suxxettibbli li jikkawżaw effetti negattivi li jaqgħu fil-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva.

82. Fir-rigward tal-għan li tiġi identifikata ħtieġa għal miżuri ta’ rimedju, id-dispożizzjonijiet tal-Anness II dwar id-danni lill-ispeċi protetti u lill-ambjenti naturali, u d-danni lill-ilma jindikaw kif jenħtieġ li ssir determinazzjoni tas-sinifikanza u s-sejbiet dwar l-indeboliment tas-servizzi fir-rigward ta’ dawn ir-riżorsi naturali. Dawn kollha li ġejjin jeħtieġ li jiġu kkunsidrati fid-dawl tal-kunċetti ta’ referenza rilevanti u l-kunċett ta’ indeboliment tas-servizzi: it-telf permanenti li jista’ jitkejjel ta’ żona, parti minn żona, popolazzjoni jew parti minn popolazzjoni ( 101 ) ; id-deterjorament li jista’ jitkejjel ta’ żona, ta’ parti minn żona, jew ta’ kundizzjonijiet tal-ħajja ta’ popolazzjoni jew ta’ parti minn popolazzjoni, li, madankollu, tista’ tiġi restawrata ( 102 ) ; it-telf li jista’ jitkejjel tas-servizzi pprovduti miż-żoni jew il-popolazzjonijiet affettwati ( 103 ) ; u l-intervall taż-żmien kwantifikabbli li jirriżulta qabel ma l-kundizzjoni bażi tkun tista’ terġa’ tiġi stabbilita jekk dan ikun possibbli ( 104 ) . L-effetti negattivi fuq ir-riżorsa jkunu sinifikanti jekk ikun hemm telf jew deterjorament li jista’ jitkejjel fir-rigward ta’ żona jew popolazzjoni. Fir-rigward tas-servizzi assoċjati, jeħtieġ li jkun hemm telf li jista’ jitkejjel tas-servizzi li dawn ir-riżorsi naturali jipprovdu.

83. Fir-rigward tad-danni lill-art, id-dispożizzjonijiet tal-Anness II jindikaw li tal-anqas jenħtieġ li jiġu kkunsidrati dawn li ġejjin: il-preżenza, it-tip u l-konċentrazzjoni ta’ kontaminanti rilevanti, ir-riskji tagħhom u l-possibbiltà ta’ dispersjoni tagħhom; il-karatteristiċi u l-funzjoni tal-ħamrija; u l-użu attwali u l-użu futur approvat tal-art ikkontaminata. Ir-riskju għas-saħħa tal-bniedem ikun sinifikanti jekk, fl-ambjent lokali speċifiku, ikun hemm bidla li tista’ titkejjel fil-livell ta’ esponiment dannuż dirett jew indirett tal-bnedmin għall-kontaminanti li jista’ jkun marbut b’mod kawżali ma’ attività tax-xogħol skont l-Anness III. Jista’ jinħoloq esponiment indirett jekk l-art ikkontaminata tipprovdi servizzi għal riżorsi naturali oħra, pereżempju jekk tiffiltra sustanzi niġġiesa li jistgħu jilħqu l-ilma, jew jekk ikun hemm dispersjoni ta’ kontaminanti permezz tal-ħamrija, l-arja jew l-ilma.

Kombinazzjonijiet ta’ kategoriji differenti ta’ danni ambjentali

84. Il-fatt li d-definizzjoni ta’ “danni ambjentali” tinkludi tliet subkategoriji distinti ta’ danni lir-riżorsi naturali ma jfissirx li l-kategoriji kollha jridu jidhru fl-effetti negattivi sabiex tirriżulta r-responsabbiltà. Ir-responsabbiltà tista’ tirriżulta meta jkun hemm kategorija waħda biss ta’ danni ambjentali. Bl-istess mod, meta d-danni ambjentali jinkludu aktar minn kategorija waħda, jeħtieġ li jiġu indirizzati l-kategoriji kollha kkonċernati. Id-Direttiva ma tagħtix id-diskrezzjoni biex l-applikazzjoni tagħha tiġi limitata għal xi wħud.

5. “DANNI LILL-ISPEĊI PROTETTI U LILL-AMBJENTI NATURALI”

85. Id-definizzjoni ta’ “danni lill-ispeċi protetti u lill-ambjenti naturali” hija marbuta mill-qrib mad-dispożizzjonijiet tad-Direttiva dwar l-Għasafar u tad-Direttiva dwar il-Ħabitats. F’dawn il-Linji Gwida, dawn id-direttivi jissejħu kollettivament bħala id-“Direttivi dwar in-Natura”. B’mod partikolari, id-Direttiva dwar ir-Responsabbiltà Ambjentali u d-Direttivi dwar in-Natura għandhom diversi kunċetti komuni. Kif tindika l-ħames premessa tad-Direttiva dwar ir-Responsabbiltà Ambjentali, meta kunċett joħroġ minn leġiżlazzjoni rilevanti oħra tal-Unjoni, jenħtieġ li tintuża l-istess definizzjoni sabiex ikunu jistgħu jintużaw kriterji komuni u tiġi promossa applikazzjoni uniformi. Fl-istess ħin, jeħtieġ li jitqiesu għadd ta’ differenzi fil-kopertura bejn id-Direttivi dwar in-Natura fuq naħa u d-Direttiva dwar ir-Responsabbiltà Ambjentali fuq in-naħa l-oħra.

86. Il-Linji Gwida jiġbdu l-attenzjoni b’mod partikolari għall-elementi li ġejjin: — Il-kamp ta’ applikazzjoni materjali u ġeografiku tal-ispeċi protetti u tal-ambjenti naturali kkonċernati; — Il-kunċett ta’ referenza għall-effetti negattivi, jiġifieri status favorevoli ta’ konservazzjoni; — Il-valutazzjoni tas-sinifikanza; — Esklużjonijiet.

Kamp ta’ applikazzjoni materjali u ġeografiku tal-ispeċi protetti u tal-ambjenti naturali

Kaxxa 5: Definizzjoni ta’ “speċi protetti u ambjenti naturali”

L-Artikolu 2(3) tad-Direttiva dwar ir-Responsabbiltà Ambjentali jistipula li “l-ispeċi protetti u l-ambjenti naturali” jfissru: “(a) l-ispeċi msemmija fl-Artikolu 4(2) tad-Direttiva 79/409/KEE: jew dawk fil-lista tal-Anness I tagħha jew dawk fil-lista tal-Anness II u IV tad-Direttiva 92/43/KEE; (b) l-ambjenti naturali tal-ispeċi msemmija fl-Artikolu 4(2) tad-Direttiva 79/409/KEE jew dawk fil-lista tal-Anness I tagħha jew dawk fil-lista tal-Anness II tad-Direttiva 92/43/KEE, u l-ambjenti naturali fil-lista tal-Anness I tad-Direttiva 92/43/KEE u siti tat-trobbija jew il-postijiet fejn jistrieħu tal-ispeċi fil-lista tal-Anness IV tad-Direttiva 92/43/KEE; u (c) meta l-Istat Membru hekk jiddeċiedi, kull ambjent naturali jew speċi, li ma jinstabx fil-listi ta’ dawk l-annessi, jista’ l-Istat Membru jinnominah għall-istess skop bħal dak stabbilit f’dawn iż-żewġ Direttivi.”

87. ma hemmx trikkib perfett bejn l-ispeċijiet koperti mid-Direttivi dwar in-Natura fuq naħa u d-Direttiva dwar ir-Responsabbiltà Ambjentali fuq in-naħa l-oħra. “Speċi protetti” tkopri, l-ewwel nett, ċerti speċi protetti skont id-Direttivi dwar in-Natura, u, it-tieni, kwalunkwe speċi addizzjonali li Stat Membru jiddeċiedi li jinkludi għal skopijiet ta’ responsabbiltà. It-tieni kategorija ta’ speċi hija fid-diskrezzjoni tal-Istati Membri, abbażi tal-għażla fl-Artikolu 2(3)(c) tad-Direttiva dwar ir-Responsabbiltà Ambjentali. Aktar minn nofs l-Istati Membri għamlu użu minn din l-għażla ( 105 ) . Fir-rigward tal-ewwel kategorija ta’ speċi,trikkib perfett bejn l-ispeċijiet koperti mid-Direttivi dwar in-Natura fuq naħa u d-Direttiva dwar ir-Responsabbiltà Ambjentali fuq in-naħa l-oħra.

88. subsett tal-avifawna Ewropea ma tapplikax għal speċi ta’ għasafar li huma assenti mill-Anness I tad-Direttiva dwar l-Għasafar u li mhumiex speċi migratorji regolari — sakemm ma jiġux miżjuda minn Stat Membru. F’dak li għandu x’jaqsam mal-ispeċi ta’ għasafar, l-ispeċi koperti mid-definizzjoni ppreżentata fil-Kaxxa 5 hawn fuq huma dawk imsemmija fl-Artikolu 4(2) jew elenkati fl-Anness I tad-Direttiva dwar l-Għasafar. L-Artikolu 4(2) tad-Direttiva dwar l-Għasafar jirreferi għal speċi migratorji regolari, u l-Anness I tad-Direttiva dwar l-Għasafar jelenka ċerti speċi oħra ta’ għasafar. Flimkien, dawn jirrappreżentawtal-avifawna Ewropea ( 106 ) . Id-definizzjoni ta’ “speċi protetti”għal speċi ta’ għasafar li huma assenti mill-Anness I tad-Direttiva dwar l-Għasafar u li mhumiex speċi migratorji regolari — sakemm ma jiġux miżjuda minn Stat Membru.

89. ma tkoprix direttament ċerti speċi li huma elenkati biss fl-Anness V tad-Direttiva dwar il-Ħabitats Fir-rigward ta’ speċi mhux ta’ għasafar, id-definizzjoni tkopri speċi ta’ annimali u ta’ pjanti elenkati fl-Annessi II u IV tad-Direttiva dwar il-Ħabitats. Hijadirettament ċerti speċi li huma elenkatifl-Anness V tad-Direttiva dwar il-Ħabitats ( 107 ) — sakemm l-Istati Membri ma jżiduhomx b’mod speċifiku, jew sakemm ma jkunux jirrappreżentaw speċi tipiċi ta’ ħabitat naturali elenkati fl-Anness I tad-Direttiva dwar il-Ħabitats ( 108 ) . Jenħtieġ li jiġi nnotat, madankollu, li l-Anness V jinkludi speċi ta’ ħut li jistgħu jidhru f’“danni lill-ilma” (ara t-Taqsima 6 hawn taħt).

90. Il-ħabitats elenkati fl-Anness I tad-Direttiva dwar il-Ħabitats, b’mod partikolari, se jinstabu fis-siti Natura 2000 identifikati għal dawn il-ħabitats. Madankollu, id-Direttiva dwar ir-Responsabbiltà Ambjentali mhijiex limitata fl-applikazzjoni tagħha għall-ħabitats tal-Anness I li jinsabu f’Natura 2000. Skont l-Artikolu 17 tad-Direttiva dwar il-Ħabitats, l-Istati Membri jirrappurtaw “mapep tad-distribuzzjoni” tal-ħabitats tal-Anness I, li jkopru t-territorju kollu tagħhom ( 109 ) . Madankollu, jenħtieġ li dawn ma jiġux ittrattati bħala l-unika informazzjoni dwar il-preżenza ta’ ħabitats tal-Anness I. Għandu jiġi nnotat li l-ħabitats naturali huma magħmula minn elementi differenti, inklużi speċi tipiċi, li huma deskritti fil-Manwal dwar il-Ħabitats ( 110 )

91. Il-ħabitats ta’ speċi ta’ għasafar migratorji regolari u ta’ speċi ta’ għasafar elenkati fl-Anness I tad-Direttiva dwar l-Għasafar jinkludu, b’mod partikolari, dawk li jinsabu f’żoni ta’ protezzjoni speċjali (ŻPS) ikklassifikati skont l-Artikolu 4 tad-Direttiva dwar l-Għasafar. Madankollu, filwaqt li ż-ŻPS x’aktarx li jinkludu l-aktar ħabitats importanti, il-formulazzjoni tad-Direttiva dwar ir-Responsabbiltà Ambjentali ma tillimitax l-applikazzjoni tad-danni lill-ambjenti naturali għall-ħabitats tal-ispeċi ta’ għasafar fi ħdan iż-ŻPS. L-Istati Membri jirrappurtaw lill-Kummissjoni l-mapep ta’ distribuzzjoni tat-tgħammir (10 km x 10 km) għall-ispeċi tat-tgħammir kollha tal-Anness I (inklużi sedentarji) u speċi tat-tgħammir migratorji oħra li jwasslu għall-klassifikazzjoni ta’ ŻPS ( 111 )

92. Il-ħabitats tal-ispeċi elenkati fl-Anness II tad-Direttiva dwar il-Ħabitats, b’mod partikolari, se jinstabu f’siti Natura 2000 identifikati għal dawn l-ispeċi. Madankollu, id-Direttiva dwar ir-Responsabbiltà Ambjentali mhijiex limitata fl-applikazzjoni tagħha għall-ħabitats naturali li jinsabu f’Natura 2000. Skont l-Artikolu 17 tad-Direttiva dwar il-Ħabitats, l-Istati Membri jirrappurtaw lill-Kummissjoni “mapep tad-distribuzzjoni” tal-ispeċi tal-Anness II, li jkopru t-territorju kollu tagħhom ( 112 )

93. biss fl-Anness IV). Fir-rigward tal-postijiet tat-tgħammir u ta’ mistrieħ tal-ispeċi elenkati fl-Anness IV tad-Direttiva dwar il-Ħabitats, il-Kummissjoni żviluppat gwida li tista’ tkun ta’ għajnuna biex dawn jiġu identifikati ( 113 ) . Madankollu, ma hemm l-ebda obbligu skont id-Direttivi dwar in-Natura biex l-Istati Membri jirrappurtaw lill-Kummissjoni dwar il-pożizzjoni tagħhom (għall-ispeċi elenkatifl-Anness IV).

94. Bħal fil-każ tal-ispeċi, l-Istati Membri jistgħu jinkludu ħabitats naturali magħżula għal għanijiet ekwivalenti fil-livell nazzjonali li jkunu addizzjonali għal dawk marbuta mad-Direttivi dwar in-Natura ( 114 )

95. Fir-rigward tal-kamp ta’ applikazzjoni ġeografiku, xi speċi protetti, pereżempju ċetaċji, u xi ħabitats naturali, pereżempju sikek, jinsabu lil hinn mill-kosta. Id-Direttiva dwar ir-Responsabbiltà Ambjentali tapplika għal dawn fir-rigward tal-elementi li ġejjin: l-ilmijiet interni u l-baħar territorjali; iż-żona ekonomika esklużiva (ŻEE) u/jew għal żoni oħra fejn l-Istati Membri jkunu qed jeżerċitaw drittijiet sovrani ekwivalenti; u, għall-ispeċijiet u l-ħabitats fuq jew li jiddependu mill-qiegħ tal-baħar, pereżempju l-fkieren tal-baħar, il-blata kontinentali ( 115 )

Kunċett ta’ referenza għall-effetti negattivi

96. Il-kunċett ta’ referenza għall-effetti negattivi fuq l-ispeċi protetti u l-ambjenti naturali, “status favorevoli ta’ konservazzjoni”, huwa definit b’mod espliċitu kemm fid-Direttiva dwar ir-Responsabbiltà Ambjentali kif ukoll fid-Direttiva dwar il-Ħabitats ( 116 ) u d-definizzjonijiet huma simili. Kaxxa 6: Definizzjoni ta’ “status favorevoli ta’ konservazzjoni” fid-Direttiva dwar ir-Responsabbiltà Ambjentali

L-Artikolu 2(4) tad-Direttiva dwar ir-Responsabbiltà Ambjentali jistipula li “status ta’ konservazzjoni” ifisser: “(a) f’dak li għandu x’jaqsam ma’ ambjent naturali, il-kumpless ta’ influwenzi li jaġixxu fuq ambjent naturali u l-ispeċi tipiċi tiegħu li jistgħu jolqtu d-distribuzzjoni naturali tiegħu, l-istruttura u l-funzjonijiet fit-tul, kif ukoll is-sopravivenza tal-ispeċi tipiċi tiegħu fit-tul, skont il-każ, it-territorju Ewropew tal-Istati Membri fejn japplika t-Trattat jew it-territorju tal-Istati Membri jew l-estensjoni naturali ta’ dak l-ambjent; L-istatus tal-konservazzjoni għandu jkun ikkunsidrat “favorevoli” meta: — l-estensjoni naturali u ż-żona li jkopri f’dik l-estensjoni huma stabbli jew qed jiżdiedu, — l-istruttura speċifika u l-funzjonijiet neċessarji għall-manteniment tiegħu fit-tul jeżistu u x’aktarx jibqgħu jeżistu fil-futur qrib, u — l-istatus tal-konservazzjoni tal-ispeċi tipiċi tiegħu huwa favorevoli, kif ġie mfisser f’(b); (b) f’dak li għandu x’jaqsam ma’ speċi, il-kumpless ta’ influwenzi fuq l-ispeċi msemmija li jistgħu jolqtu d-distribuzzjoni u l-abbondanza tal-popolazzjoni tiegħu fit-tul ġewwa, skont il-każ, it-territorju Ewropew tal-Istati Membri li għalihom jgħodd it-Trattat jew it-territorju ta’ Stat Membru jew l-estensjoni naturali ta’ dik l-ispeċi; L-istatus ta’ konservazzjoni għandu jitqies “favorevoli” meta: — l-informazzjoni tad-dinamika tal-popolazzjoni dwar l-ispeċi msemmija turi li l-popolazzjoni qed tinżamm fit-tul bħala parti vijabbli mill-ambjent naturali tagħha, — l-estensjoni naturali tal-ispeċi mhux qed tonqos u lanqas x’aktarx tonqos fil-futur qrib, u — hemm, u x’aktarx jibqa’ jkun hemm, ambjent naturali kbir biżżejjed biex imantni popolazzjoni fit-tul.”

97. Ir-referenza għall-“kumpless” ta’ influwenzi fid-definizzjoni ppreżentata fil-Kaxxa 6 tindika li influwenzi individwali differenti jikkontribwixxu għall-eżiti ġenerali msemmija tal-istat ta’ konservazzjoni. L-influwenzi jistgħu jkunu pożittivi jew negattivi, u joħolqu l-effetti tagħhom direttament jew indirettament. L-okkorrenzi dannużi li jikkawżaw id-danni ambjentali se jgħoddu fost iżda ma jirrappreżentawx is-somma sħiħa tal-influwenzi.

98. Id-definizzjoni ta’ “status ta’ konservazzjoni” tirreferi għal għadd ta’ parametri meta jiġu deskritti l-eżiti tal-istatus ta’ konservazzjoni tas-somma tal-influwenzi. Fil-każ tal-ambjenti naturali, dawn il-parametri jinkludu d-distribuzzjoni naturali fit-tul, l-istruttura u l-funzjonijiet kif ukoll is-sopravivenza fit-tul tal-ispeċi tipiċi tal-ambjent fi ħdan, skont il-każ, it-territorju Ewropew tal-Istati Membri li għalihom japplika t-Trattat jew it-territorju ta’ Stat Membru jew il-firxa naturali ta’ dak l-ambjent. Fil-każ ta’ speċi, il-parametri jikkonsistu fid-distribuzzjoni fit-tul u l-abbundanza tal-popolazzjonijiet tagħha fi ħdan, skont il-każ, it-territorju Ewropew tal-Istati Membri li għalihom japplika t-Trattat jew it-territorju ta’ Stat Membru jew il-firxa naturali ta’ dik l-ispeċi. Ir-referenzi ġeografiċi għal skali differenti huma kkunsidrati aktar fil-paragrafu 118 hawn taħt fir-rigward tal-valutazzjoni tas-sinifikanza.

99. Il-parametri msemmija hawn fuq huma kkwalifikati ulterjorment fid-deskrizzjonijiet preċiżi ta’ x’jikkostitwixxi status “favorevoli” ta’ konservazzjoni. Pereżempju, fir-rigward tal-ambjenti naturali, il-kwalifika li tikkorrispondi għall-parametru tad-distribuzzjoni naturali fit-tul taqra kif ġej: “l-estensjoni naturali u ż-żona li jkopri f’dik l-estensjoni huma stabbli jew qed jiżdiedu”.

100. L-influwenzi individwali — bħall-okkorrenzi dannużi li jikkawżaw danni ambjentali — jistgħu jkunu relatati ma’ wieħed jew aktar minn dawn il-parametri u kwalifiki. Influwenza individwali mhux bilfors jeħtieġ li taffettwa l-parametri u l-kwalifiki kollha fl-istess ħin. Madankollu, għalkemm okkorrenza dannuża tista’ tirrappreżenta influwenza individwali, ma jistax jiġi eskluż li xi wħud mill-effetti negattivi li toħloq jirriżultaw flimkien ma’ influwenzi oħra. Pereżempju, okkorrenza dannuża tista’ tikkonsisti fl-avvelenament ta’ individwi li jappartjenu għal popolazzjoni ta’ speċi protetta f’kuntest fejn il-popolazzjoni diġà tkun issofri minn influwenzi negattivi oħra li mbagħad jaġixxu flimkien mal-effetti negattivi tal-velenu.

101. Fil-kuntest tad-direttivi dwar in-natura, is-servizzi tal-Kummissjoni pproduċew dokumentazzjoni li tiċċara kunċetti bħal “firxa naturali” ( 117 )

Il-valutazzjoni ta’ effetti negattivi sinifikanti

Ċirkostanzi

102. Kif jidher ċar mill-paragrafu 14 hawn fuq, firxa aktar wiesgħa ta’ operaturi u firxa aktar wiesgħa ta’ attivitajiet tax-xogħol huma rilevanti għall-finijiet ta’ danni lill-ispeċi protetti u lill-ambjenti naturali milli għall-finijiet ta’ danni lill-ilma u danni lill-art. Il-valutazzjoni tas-sinifikanza tal-effetti negattivi għalhekk tirrigwarda firxa potenzjalment aktar wiesgħa ta’ kawżi, persuni responsabbli u fatturi ta’ dannu.

Kuntest

103. Kif jidher mit-test fil-Kaxxa 3, il-kunċett ta’ sinifikanza huwa espress f’termini ta’ dannu li jkollu “effetti negattivi sinifikattivi fuq il-kisba jew il-manteniment tal-istatus favorevoli ta’ ħarsien” tal-ispeċi protetti u l-ambjenti naturali.

104. Kif jista’ jiġi dedott mill-paragrafi 98 sa 101 hawn fuq, l-effetti negattivi jistgħu jkunu sinifikanti meta okkorrenza dannuża tinfluwenza biss wieħed jew xi wħud mill-parametri u l-kwalifiki msemmija fid-definizzjoni ta’ “status favorevoli ta’ konservazzjoni”. Pereżempju, il-qtil ta’ tajra tal-priża rari permezz tal-użu illegali ta’ velenu f’attività ta’ ġestjoni tal-art jista’ jaffettwa b’mod negattiv id-dinamika u l-firxa tal-popolazzjoni tat-tajra mingħajr ma jnaqqas l-ambjent disponibbli (għalkemm il-preżenza tal-veleni, ovvjament, se tfixkel is-servizzi tar-riżorsi naturali li l-ambjent jipprovdi għat-tajra).

105. L-istatus ta’ konservazzjoni tal-ispeċi protetti u tal-ambjenti naturali huwa kwistjoni ta’ fatt u mhuwiex fiss u immutabbli. Id-Direttivi dwar in-Natura għandhom l-għan li jew iżommu status favorevoli ta' konservazzjoni fejn dan ikun diġà ntlaħaq, jew li jilħqu status ta’ konservazzjoni favorevoli meta l-istatus attwali ma jkunx favorevoli. Billi jirreferi għall-kisba jew il-manteniment ta’ status favorevoli ta’ konservazzjoni, it-test tad-definizzjoni jqis iż-żewġ possibbiltajiet. Għalhekk, fejn l-istatus ta’ konservazzjoni diġà jkun favorevoli, l-effetti negattivi jistgħu jikkompromettu ż-żamma ta’ status quo pożittiv; u, fejn l-istatus ta’ konservazzjoni ma jkunx favorevoli, l-effetti negattivi jistgħu jkomplu jiddeterjoraw jew jipperikolaw it-titjib meħtieġ ta’ status quo negattiv attwali. Dan ifisser li l-effetti negattivi fuq speċi protetta jew ambjent naturali fi status mhux favorevoli ma jistgħux jiġu ttrattati bħala barra mill-ambitu ta’ danni lil speċi protetta jew ambjent naturali għar-raġuni biss li l-ispeċi jew l-ambjent ikunu diġà f’kundizzjoni ħażina. Minflok, trid tiġi indirizzata l-kapaċità tal-ispeċi jew tal-ambjent naturali li jilħqu status favorevoli ta’ konservazzjoni — u kwalunkwe ostakolu għal dik il-kapaċità. Kif innotat fil-paragrafu 118 hawn taħt, il-valutazzjoni tas-sinifikanza tal-effetti negattivi trid tkun sinifikattiva fil-livell lokali.

106. Fil-prattika, ħafna mill-ispeċi protetti u l-ambjenti naturali li jaqgħu fil-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva dwar ir-Responsabbiltà Ambjentali u d-Direttivi dwar in-Natura jinsabu fi stat ta’ konservazzjoni mhux favorevoli ( 118 )

107. Meta speċi jew ambjent elenkat fid-Direttivi dwar in-Natura jkollu status mhux favorevoli ta’ konservazzjoni, id-Direttivi dwar in-Natura jirrikjedu miżuri biex dan jitreġġa’ lura għal status ta’ konservazzjoni favorevoli ( 119 ) . F’dan il-kuntest, jeħtieġ li jitqiesu l-effetti negattivi fuq il-miżuri ta’ restawr fis-seħħ bil-għan li jintlaħaq status favorevoli ta’ konservazzjoni. Tali miżuri jistgħu jieħdu pereżempju l-forma ta’ miżuri ta’ restawr tal-ħabitat jew programmi ta’ introduzzjoni mill-ġdid tal-ispeċi. Eżempju jkun li titqies, fir-rigward ta’ okkorrenza dannuża li tinvolvi mortalità tal-ħut, kwalunkwe miżura attiva ta’ konservazzjoni speċifika għas-sit immirata sabiex ittejjeb l-istatus ta’ konservazzjoni tal-ispeċi tal-ħut affettwata. Din tkun relatata mal-aspett tad-dinamika tal-popolazzjoni. Jenħtieġ li jiġu kkunsidrati wkoll l-effetti negattivi fuq il-potenzjal ta’ restawr. Pereżempju, sit affettwat jista’ jospita speċi f’kundizzjoni li ma tkunx favorevoli, iżda b’potenzjal ta’ restawr li jirrifletti l-preżenza attwali tagħha. L-effetti negattivi li għandhom impatt negattiv fuq il-preżenza tal-ispeċi wkoll jistgħu jnaqqsu l-kapaċità ta’ restawr.

It-twettiq tal-valutazzjoni

108. Id-definizzjoni tirrikjedi li s-sinifikanza tiġi kkalkolata “fi stima tal-kondizzjonijiet tal-bażi, u wara li jkunu kkunsidrati l-kriterji stabbiliti fl-Anness I”. Kaxxa 7: Test tal-kriterji stabbiliti fl-Anness I tad-Direttiva

“Is-sinjifikanza ta’ kull dannu li għandu effetti negattivi fuq il-kisba jew il-manteniment tal-istatus favorevoli ta’ konservazzjoni ta’ ambjenti naturali jew speċi għandu jkun ikkalkolat b’referenza għall-istatus ta’ konservazzjoni meta saru d-danni, is-servizzi provduti mill-kumditajiet li jipproduċu u l-kapaċità ta’ riġenerazzjoni naturali tagħhom. Tibdil negattiv sinjifikanti lill-kondizzjoni tal-bażi għandu jkun stabbilit permezz ta’ data li tista’ titqies pereżempju: — in-numru ta’ individwi, id-densità tagħhom jew iż-żona koperta, — ir-rwol tal-individwi partikolari jew taż-żona li sofriet id-danni f’dak li għandu x’jaqsam mal-ispeċi jew il-konservazzjoni tal-ambjenti naturali, ir-rarità tal-ispeċi jew l-ambjent naturali (ikkalkolat skont livell lokali, reġjonali u saħansitra ogħla anke skont il-livell tal-Komunità), — il-kapaċità tal-ispeċi li tiżdied (skont id-dinamika speċifika ta’ dik il-popolazzjoni jew speċi), il-vijabilità tagħha jew il-kapaċità tal-ambjent naturali għal riġenerazzjoni naturali (skont id-dinamika speċifika tal-speċi karatteristika tagħhom jew tal-popolazzjoni tagħhom), — il-kapaċità tal-ispeċi jew tal-ambjent naturali, wara li jkunu saru d-danni, li jirkupraw fi żmien qasir, mingħajr intervenzjoni ħlief iż-żieda fil-miżuri ta’ protezzjoni, għal kondizzjoni li twassal, unikament bis-saħħa tad-dinamika tal-ispeċi jew l-ambjent naturali, għal kondizzjoni meqjusa ekwivalenti jew aħjar mill-kondizzjoni tal-bażi. Danni li għandhom effett ippruvat fuq is-saħħa tal-bniedem għandhom jiġu klassifikati bħala danni sinjifikattivi. Dan li ġej m’għandux ikun ikklassifikat bħala danni sinjifikattivi: — varjazzjonijiet negattivi li huma iżgħar mill-varjazzjoni naturali meqjusa normali għall-ispeċi jew ambjent naturali kkonċernat, — varjazzjonijiet negattivi dovuti għal kawżi naturali jew li huma r-riżultat ta’ intervenzjoni li għandha x’taqsam mal-amministrazzjoni normali ta’ siti, kif imfissra fir-rekord jew dokumenti mmirati tal-ambjenti naturali jew kif imqiesa qabel mill-proprjetarji jew operaturi, — danni lil speċi jew ambjenti naturali li għalihom huwa stabbilit li għandhom jirkupraw, fi żmien qasir u mingħajr intervenzjoni, jew lill-kondizzjoni tal-bażi jew lill-kondizzjoni li twassal, unikament bis-saħħa tad-dinamika tal-ispeċi jew ambjent naturali, għal kondizzjoni meqjusa ekwivalenti jew aħjar mill-kondizzjoni tal-bażi.”

109. Il-kundizzjoni bażi hija relatata maż-żona speċifika jew mal-popolazzjoni tal-ispeċi speċifika jew mal-popolazzjonijiet ikkonċernati mill-effetti negattivi. Jenħtieġ li tintuża l-aħjar informazzjoni disponibbli biex dawn jiġu indirizzati.

110. data hija probabbli li tkun sors importanti ta’ informazzjoni Waqt li tqis in-natura speċifika għaż-żona jew in-natura speċifika għall-popolazzjoni tal-eżerċizzju ta’ valutazzjoni, il-kundizzjoni bażi jenħtieġ li tirreferi għall-parametri u l-kwalifiki msemmija hawn fuq. Pereżempju, għall-ħabitats naturali elenkati fl-Anness I tad-Direttiva dwar il-Ħabitats, dan ikun jinvolvi li wieħed iħares lejn il-ħabitats preżenti f’sit partikolari, il-mod kif inhuma strutturati u jiffunzjonaw, u l-ispeċi tipiċi tagħhom. Jista’ jkun hemm, pereżempju, mużajk ta’ ħabitats naturali differenti preżenti — jew ħabitat jista’ jiffunzjona f’relazzjoni ma’ korp tal-ilma (bħal meta bur salmastru jiffunzjona skont il-movimenti tal-marea f’ilma kostali). Għas-siti ta’ Natura 2000, il-formola standard tad-hija probabbli li tkun sors importanti ta’ informazzjoni ( 120 )

111. Fid-determinazzjoni ta’ dawn l-ispeċifiċitajiet, jistgħu jinħolqu għadd ta’ sfidi prattiċi possibbli: id-determinazzjoni tal-aħjar informazzjoni disponibbli fiċ-ċirkostanzi, u l-iżgurar tal-affidabbiltà tal-informazzjoni.

112. ex post . Dan jista’ jkun partikolarment evidenti fit-tipi ta’ ċirkostanzi murija mill-Kawżi C-529/15, Folk, u C-297/19, Naturschutzbund Deutschland — Landesverband Schleswig-Holstein eV, jiġifieri attività tax-xogħol setgħet kienet qed toħloq effetti negattivi b’mod kumulattiv fuq perjodu ta’ żmien estiż ħafna, u b’hekk tissoprimi il-mod li bih ħabitat kieku jiffunzjona b’mod naturali jew tissoprimi l-preżenza ta’ speċi protetta. Madankollu, mhijiex meħtieġa kwantifikazzjoni eżatta ta’ dak li ġie soppress jew intilef, billi d-definizzjoni tirreferi għal “stmat”. Tista’ ssir referenza wkoll għall-Kawża C-374/98, Il-Kummissjoni vs Franza data (billi, pereżempju, jimla art mistagħdra protetta għal gwadann ekonomiku) ma jenħtieġx li jikseb benefiċċju minn dan meta mqabbel ma’ operatur li jaġixxi b’mod legali. Meta d-danni jkunu diġà seħħew, id-danni nfushom jistgħu jkunu impediment biex tiġi stmata l-kundizzjoni bażi. Meta ħabitat tkun saritlu l-ħsara jew inqered, jew speċi jkunu ġew spostjati minnu, jista’ jkun diffiċli ħafna li tiġi aċċertata l-kundizzjoni bażi permezz ta’ informazzjoni miġbura. Dan jista’ jkun partikolarment evidenti fit-tipi ta’ ċirkostanzi murija mill-Kawżi C-529/15,u C-297/19,jiġifieri attività tax-xogħol setgħet kienet qed toħloq effetti negattivi b’mod kumulattiv fuq perjodu ta’ żmien estiż ħafna, u b’hekk tissoprimi il-mod li bih ħabitat kieku jiffunzjona b’mod naturali jew tissoprimi l-preżenza ta’ speċi protetta. Madankollu, mhijiex meħtieġa kwantifikazzjoni eżatta ta’ dak li ġie soppress jew intilef, billi d-definizzjoni tirreferi għal “stmat”. Tista’ ssir referenza wkoll għall-Kawża C-374/98, ( 121 ) li fiha l-Qorti indikat li ma jenħtieġx li jinkiseb vantaġġ min-nuqqas ta’ ssodisfar tar-rekwiżiti tad-Direttiva dwar l-Għasafar. Fil-kuntest tad-Direttiva, operatur li, permezz ta’ att jew omissjoni illegali, jeqred jew jagħmel ħsara lill-bażi li fuqha tista’ tinġabar id-(billi, pereżempju, jimla art mistagħdra protetta għal gwadann ekonomiku) ma jenħtieġx li jikseb benefiċċju minn dan meta mqabbel ma’ operatur li jaġixxi b’mod legali.

113. Il-Kummissjoni vs L-Italja , il-Qorti qieset il-kunċett tal-aħjar informazzjoni disponibbli fil-kuntest tad-Direttiva dwar l-Għasafar, u kkonfermat ir-rwol ta’ letteratura xjentifika awtorevoli ta’ karattru ġenerali f’kuntest fejn ma tkunx disponibbli letteratura aktar speċifika Rilevanti wkoll hija l-Kawża C-157/89,, il-Qorti qieset il-kunċett tal-aħjar informazzjoni disponibbli fil-kuntest tad-Direttiva dwar l-Għasafar, u kkonfermat ir-rwol ta’ letteratura xjentifika awtorevoli ta’ karattru ġenerali f’kuntest fejn ma tkunx disponibbli letteratura aktar speċifika ( 122 )

114. data eżistenti ta’ osservazzjoni tad-dinja. Barra minn hekk, fejn l-informazzjoni tkun limitata, jista’ jkun xieraq li l-kundizzjoni bażi tiġi stabbilita billi tintuża data minn siti simili mhux affettwati minn okkorrenza dannuża (jiġifieri “siti ta’ referenza”) jew bl-użu ta’ mudelli Anki fejn sit ikun ġarrab danni serji, jista’ jkun possibbli li tinkiseb informazzjoni dwar il-kundizzjoni bażi billi tintużaeżistenti ta’ osservazzjoni tad-dinja. Barra minn hekk, fejn l-informazzjoni tkun limitata, jista’ jkun xieraq li l-kundizzjoni bażi tiġi stabbilita billi tintużaminn siti simili mhux affettwati minn okkorrenza dannuża (jiġifieri “siti ta’ referenza”) jew bl-użu ta’ mudelli ( 123 )

115. Biodiversity baseline condition Data ” tas-siti kollha ta’ Natura 2000, u tipprovdi wkoll approċċi metodoloġiċi fil-livell tal-Unjoni u fil-livelli nazzjonali biex tgħin sabiex tiġi determinata l-kundizzjoni bażi tal-ispeċijiet protetti u tal-ambjenti naturali Il-Kummissjoni ppubblikat tabella Excel bit-titolu ( 124 ) . Din tirreferi għal firxa estensiva ħafna ta’ sorsi ta’ informazzjoni fil-livell tal-Unjoni u fil-livell tal-Istati Membri kollha, inkluża informazzjoni speċifika għas-sit bħal “Formoli Standard tad-” tas-siti kollha ta’ Natura 2000, u tipprovdi wkoll approċċi metodoloġiċi fil-livell tal-Unjoni u fil-livelli nazzjonali biex tgħin sabiex tiġi determinata l-kundizzjoni bażi tal-ispeċijiet protetti u tal-ambjenti naturali ( 125 )

116. kwalità tal-informazzjoni użata biex tiġi stabbilita l-kundizzjoni bażi, u l-inferenzi misluta mill-informazzjoni użata. Jeħtieġ li tingħata attenzjoni għall-affidabbiltà u l-validità tal-informazzjoni kif ukoll għall-inferenzi misluta minnha, b’mod partikolari jekk operatur jiċħad li jkunu rriżultaw jew ikunu se jirriżultaw effetti negattivi. F’dan il-kuntest, tista’ ssir referenza għall-Kawża C-209/02, Il-Kummissjoni vs L-Awstrija , li fiha l-Qorti sabet li l-awtoritajiet kompetenti ma kinux siltu l-inferenzi korretti minn valutazzjoni xjentifika tal-effetti probabbli ta’ proġett f’sit ta’ Natura 2000 Il-kunċett tal-aħjar informazzjoni disponibbli jkopri wkoll il-tal-informazzjoni użata biex tiġi stabbilita l-kundizzjoni bażi, u l-inferenzi misluta mill-informazzjoni użata. Jeħtieġ li tingħata attenzjoni għall-affidabbiltà u l-validità tal-informazzjoni kif ukoll għall-inferenzi misluta minnha, b’mod partikolari jekk operatur jiċħad li jkunu rriżultaw jew ikunu se jirriżultaw effetti negattivi. F’dan il-kuntest, tista’ ssir referenza għall-Kawża C-209/02,, li fiha l-Qorti sabet li l-awtoritajiet kompetenti ma kinux siltu l-inferenzi korretti minn valutazzjoni xjentifika tal-effetti probabbli ta’ proġett f’sit ta’ Natura 2000 ( 126 )

117. Fir-rigward tas-sitwazzjoni wara l-okkorrenza dannuża, l-ewwel sentenza tal-ewwel paragrafu tal-Anness I tgħin biex il-kundizzjoni bażi titqiegħed f’kuntest, billi tirreferi għall-istatus ta’ konservazzjoni, għas-servizzi pprovduti mill-kumditajiet, u għall-kapaċità ta’ riġenerazzjoni naturali. Dawn jirrappreżentaw kriterji kuntestwali ġenerali, jiġifieri dak li huwa ġeneralment magħruf dwar l-ispeċi protetti jew l-ambjenti naturali esposti għal effetti negattivi mill-okkorrenza dannuża (it-tabella Excel imsemmija hawn fuq bit-titolu Kundizzjoni bażi tal-bijodiversità hija maħsuba biex tgħin). Ir-referenzi fid-definizzjoni ta’ “status ta’ konservazzjoni” għat-territorju Ewropew tal-Istati Membri li għalihom japplika t-Trattat, it-territorju ta’ Stat Membru u l-firxa naturali jippermettu li dan il-kuntest jiġi stabbilit f’livelli differenti. Ħabitat endemiku rari u ġeografikament limitat, pereżempju, jippreżenta stampa differenti minn ħabitat distribwit b’mod wiesa’ kemm fl-Istati Membri kif ukoll bejn l-Istati Membri.

118. It-tieni sentenza tal-ewwel paragrafu tal-Anness I tirreferi għad-determinazzjoni tal-bidliet negattivi b’referenza għal data li tista’ titkejjel, u tipprovdi eżempji. Din is-sentenza sservi biex tenfasizza li l-effetti negattivi jikkonċernaw bidliet negattivi u indebolimenti li jistgħu jitkejlu. Id- data tirrigwarda kemm iż-żoni u l-popolazzjonijiet speċifiċi affettwati kif ukoll l-ispeċi u t-tipi ta’ ħabitats ikkonċernati b’mod aktar ġenerali. Dan jimplika rwol kemm għall-informazzjoni speċifika għas-sit u speċifika għall-popolazzjoni kif ukoll għall-informazzjoni ta’ karattru aktar ġenerali (bħal pereżempju dik li tinsab fil-letteratura xjentifika): — L-ewwel inċiż jirreferi għal “in-numru ta’ individwi, id-densità tagħhom jew iż-żona koperta”. Għall-ispeċi protetti, dan jista’ jinkludi kemm l-għadd ta’ kampjuni maqtula jew l-għadd ta’ kampjuni li sofrew danni jew detriment ieħor. Għall-ħabitats, iż-żona koperta tista’ tinkludi l-ħabitats ta’ speċi protetti, siti tat-tgħammir u postijiet ta’ mistrieħ, u l-ħabitats elenkati fl-Anness I tad-Direttiva dwar il-Ħabitats, u tista’ tirrigwarda t-telf tal-ħabitat, id-deterjorament tal-ħabitat u l-indeboliment tas-servizzi li dawn il-ħabitats jipprovdu; — It-tieni inċiż għandu skop komparattiv u għandu l-għan li jorbot il-kampjuni u ż-żona affettwati mal-konservazzjoni aktar ġenerali tal-ispeċi u l-ħabitats ikkonċernati. Ir-referenza għal valutazzjoni fil-livell lokali, reġjonali u ogħla tfakkar fir-referenza għat-territorji Ewropej u tal-Istati Membri u għall-firxa naturali fid-definizzjoni ta’ “status ta’ konservazzjoni”. Il-valutazzjoni u d-determinazzjoni tas-sinifikanza jeħtieġ li jkunu sinifikattivi fil-livell lokali. Ir-referenzi għal-livelli nazzjonali u Ewropej jipprovdu orjentazzjoni addizzjonali biex il-kampjuni u l-ħabitats ikunu jistgħu jitqiegħdu f’kuntesti ġeografiċi differenti. Dan ma jfissirx li l-effetti negattivi jridu jintwerew fil-livelli nazzjonali u Ewropej; — It-tielet inċiż jiffoka fuq il-kapaċità ta’ rkupru tal-ispeċi u l-ħabitats affettwati. Ovvjament, dawn jistgħu jvarjaw. Xi ħabitats għandhom karatteristiċi abijotiċi li ma jistgħux jirriġeneraw. Eżempju ta’ dan huwa l-paviment b’ħaġar tal-ġir li deher fil-Kawża C-258/11, Sweetman (127) u li ġie identifikat bħala mhedded minn qerda permanenti fil-kuntest ta’ proċess ta’ valutazzjoni skont id-Direttiva dwar il-Ħabitats. Sitwazzjoni bħal din ta’ telf permanenti tista’ konċepibbilment tinħoloq fir-rigward tad-Direttiva dwar ir-Responsabbiltà Ambjentali; — Ir-raba’ inċiż jiffoka fuq il-fattur taż-żmien, u huwa relatat mill-qrib mat-tielet inċiż. Ir-referenzi għal “żmien qasir” u għal nuqqas ta’ intervent jippermettu l-possibbiltà li speċi jew ħabitat jistgħu jirkupraw malajr waħedhom. Madankollu, għandu jiġi enfasizzat li dan huwa fir-rigward tal-kundizzjoni bażi. Għalhekk iridu jiġu kkunsidrati l-ispeċifiċitajiet taż-żona u tal-popolazzjoni affettwati. Pereżempju, ma jistax jiġi eskluż li fatturi lokali jistgħu jwasslu biex l-irkupru jieħu aktar fit-tul milli jista’ jkun il-każ xi mkien ieħor. Mhuwiex definit dak li jikkostitwixxi “żmien qasir”, iżda l-espressjoni timplika li l-ispeċi jew il-ħabitat irid tal-anqas ikollhom il-kapaċità għal irkupru rapidu. Speċi b’ċikli ta’ riproduzzjoni twal u ħabitats li jiffurmaw bil-mod mhux se jkollhom tali kapaċità.

119. Kif ġie nnotat qabel, il-proċess ta’ valutazzjoni mhuwiex għan fih innifsu, iżda jsir għall-iskop li tiġi identifikata l-ħtieġa ta’ miżuri ta’ prevenzjoni, ta’ ġestjoni immedjata tal-fatturi ta’ dannu u ta’ miżuri ta’ rimedju, skont il-każ. In-natura kritika f’termini ta’ żmien tal-ewwel u t-tieni għanijiet jeħtieġ li tkun riflessa fil-proċess ta’ valutazzjoni. It-test tad-definizzjoni ta’ “danni lill-ispeċi protetti u lill-ambjenti naturali” jirreferi għall-valutazzjoni li “tikkunsidra” l-kriterji tal-Anness I. Dan jenħtieġ li jippermetti fokus fuq dawk l-aspetti tal-Anness I li huma meħtieġa għal determinazzjoni rapida tal-ħtieġa ta’ miżuri ta’ prevenzjoni jew ta’ ġestjoni immedjata tal-fatturi ta’ dannu. Għall-finijiet ta’ miżuri ta’ rimedju, huwa probabbli li tkun xierqa valutazzjoni aktar fil-fond.

Id-determinazzjoni tas-sinifikanza

120. Għall-finijiet ta’ miżuri ta’ prevenzjoni u miżuri biex jiġu ġestiti b’mod immedjat il-fatturi ta’ dannu, jenħtieġ li ssir determinazzjoni tas-sinifikanza jekk il-valutazzjoni tirriżulta — jew suppost tirriżulta — fi twemmin raġonevoli li, mingħajr tali miżuri, jirriżultaw bidliet negattivi u indebolimenti tat-tip imsemmi fil-paragrafi 121 u 122 hawn taħt.

121. Soġġett għall-kriterji dwar in-nuqqas ta’ sinifikanza msemmija fil-paragrafi 124 u 125 hawn taħt, għall-finijiet ta’ miżuri ta’ rimedju fir-rigward tal-ħabitats naturali, il-bidliet negattivi jkunu sinifikanti u jinħolqu indebolimenti jekk, fir-rigward taż-żona tal-ħabitat naturali affettwat, dawn jirriżultaw f’wieħed jew aktar minn dawn li ġejjin: — Telf permanenti jew interim li jista’ jitkejjel taż-żona koperta mill-ħabitat; — Deterjorament li jista’ jitkejjel fir-rigward tal-istruttura jew tal-funzjonament tal-ħabitat; — Tnaqqis permanenti jew interim li jista’ jitkejjel tal-firxa tal-ħabitat; — Telf permanenti jew interim li jista’ jitkejjel ta’ speċi tipiċi, jew tnaqqis fil-firxa jew fil-ħabitats disponibbli tagħhom; — Indeboliment permanenti jew interim li jista’ jitkejjel tas-servizzi naturali marbuta maż-żona, l-istruttura, u l-funzjonijiet tal-ħabitat naturali u l-ispeċi tipiċi tiegħu; — Intervall li jista’ jitkejjel bejn iż-żmien meta jseħħu l-effetti negattivi u ż-żmien meta, għaż-żona, l-istruttura, il-funzjonijiet u l-ispeċi tipiċi kkonċernati, terġa’ tiġi stabbilita l-kundizzjoni bażi.

122. Soġġett għall-kriterji dwar in-nuqqas ta’ sinifikanza msemmija fil-paragrafi 124 u 125 hawn taħt, għall-finijiet ta’ miżuri ta’ rimedju fir-rigward ta’ speċi protetta, il-bidliet negattivi jkunu sinifikanti u jinħolqu indebolimenti jekk, fir-rigward tal-popolazzjoni affettwata, dawn jirriżultaw f’wieħed jew aktar minn dawn li ġejjin: — Telf permanenti jew interim tal-popolazzjoni li jista’ jitkejjel (inkluż it-telf ta’ kampjun jew kampjuni) jew deterjorament fis-saħħa ta’ popolazzjoni li jaffettwa d-dinamika tal-popolazzjoni fiż-żona fejn iseħħu l-effetti negattivi. It-telf fil-popolazzjoni jista’ jirriżulta permezz ta’ mortalitajiet marbu