AVVIŻ TAL-KUMMISSJONI

Gwida dwar l-Artikoli 34-36 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea (TFUE)

(Test b'rilevanza għaż-ŻEE)

(2021/C 100/03)

DAĦLA

Il-pjan ta’ azzjoni fit-tul għal implimentazzjoni u infurzar aħjar tar-regoli tas-suq uniku (minn hawn ’il quddiem “il-Pjan ta’ Azzjoni dwar l-Infurzar”) (1), adottat f’Marzu 2020, iqiegħed is-suq uniku u l-infurzar tiegħu fil-qalba tiegħu. Sabiex tittejjeb il-konformità u tiġi evitata s-segmentazzjoni tas-suq, l-Azzjoni Nru 1 tal-Pjan ta’ Azzjoni dwar l-Infurzar tipprevedi li l-Kummissjoni se tipprovdi għodod ta’ gwida iktar speċifiċi għall-awtoritajiet nazzjonali u għall-partijiet ikkonċernati. Tipprevedi wkoll l-aġġornament tal-Gwida dwar l-applikazzjoni tal-Artikoli 34-36 tat-TFUE.

Għalhekk, f’dan il-kuntest, il-Kummissjoni aġġornat din il-Gwida. Dan id-dokument għandu l-għan li jiffaċilita l-applikazzjoni tad-dritt tal-UE fir-rigward tal-moviment liberu tal-merkanzija, isaħħaħ l-infurzar, u jikkontribwixxi għall-benefiċċji li s-Suq Intern għall-merkanzija jista’ jwassal għan-negozji u għall-konsumaturi tal-UE. Għandu l-għan li jipprovdi fehim aħjar tal-applikazzjoni tal-Artikoli 34-36 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea (TFUE) fid-dawl tal-iktar ġurisprudenza rilevanti tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea (QĠUE) f’dan il-qasam. Għandu wkoll l-għan li jsaħħaħ l-applikazzjoni koerenti tal-prinċipju tal-moviment liberu tal-merkanzija fis-Suq Intern kollu, filwaqt li jgħin biex jiġi indirizzat kwalunkwe ostaklu li fadal u jipprevjeni li jitfaċċaw ostakli ġodda.

Din il-gwida tibni fuq l-edizzjoni preċedenti tal-2009 (2) u tinkorpora l-iktar ġurisprudenza rilevanti tal-QĠUE tal-aħħar ħdax-il sena biex jiġi żgurat li tipprovdi ħarsa ġenerali komprensiva u aġġornata lejn l-applikazzjoni tal-Artikoli 34 sa 36 tat-TFUE. Madankollu, għalkemm tiġbor fil-qosor il-ġurisprudenza rilevanti u tipprovdi kummentarju supplimentari, ma tistax titqies eżawrjenti. Il-gwida mhijiex dokument legalment vinkolanti.

Il-leġiżlazzjoni u d-deċiżjonijiet tal-UE msemmija f’din il-gwida jinsabu fil-Eurlex (3), u s-sentenzi tal-Qorti huma disponibbli wkoll fuq il-paġna web tal-QĠUE (4).

WERREJ

1. Ir-rwol u l-importanza tal-moviment liberu tal-merkanzija fis-Suq Intern 41

2. Id-dispożizzjonijiet tat-Trattat 41

3. Il-Kamp ta’ Applikazzjoni tal-Artikolu 34 tat-TFUE 42

3.1. Kundizzjonijiet ġenerali 42

3.1.1. Qasam mhux armonizzat 42

3.1.2. Tifsira ta’ “merkanzija” 42

3.1.3. Destinatarji 43

3.1.4. Miżuri attivi u passivi 44

3.2. Kamp ta’ applikazzjoni territorjali 45

3.3. Kummerċ transfruntier 45

3.4. Tipi ta’ restrizzjonijiet skont l-Artikolu 34 tat-TFUE 46

3.4.1. Restrizzjonijiet kwantitattivi 46

3.4.2. Miżuri b’effett ekwivalenti 46

3.4.2.1. Restrizzjonijiet fuq l-użu 47

3.4.2.2. Arranġamenti ta’ bejgħ diskriminatorji 48

3.5. Il-prinċipju ta’ Rikonoxximent Reċiproku 49

4. It-tipi ta’ miżuri 51

4.1. Dispożizzjonijiet nazzjonali relatati mal-att ta’ importazzjoni (liċenzji tal-importazzjoni, spezzjonijiet u kontrolli) 51

4.2. Obbligi li jinħatar rappreżentant jew li jiġu pprovduti faċilitajiet ta’ ħżin fl-Istat Membru tal-importazzjoni 51

4.3. Projbizzjonijiet nazzjonali fuq prodotti/sustanzi speċifiċi 52

4.4. Miżuri dwar il-prezzijiet 53

4.5. Proċeduri ta’ awtorizzazzjoni 55

4.5.1. Approvazzjoni tat-tip 55

4.5.2. Reġistrazzjoni tal-karozzi 56

4.6. Restrizzjonijiet fuq ir-reklamar 56

4.7. Regolamenti tekniċi li fihom rekwiżiti dwar il-preżentazzjoni tal-merkanzija (piż, kompożizzjoni, preżentazzjoni, tikkettar, forma, daqs, imballaġġ) 57

4.8. Indikazzjonijiet tal-oriġini, marki tal-kwalità, inċitament għax-xiri ta’ prodotti nazzjonali 58

4.9. Restrizzjonijiet fuq il-bejgħ mill-bogħod (bejgħ fuq l-internet, bejgħ bil-korrispondenza, eċċ.) 59

4.10. Obbligi ta’ depożitu 59

4.11. Rimborż u importazzjonijiet paralleli 60

4.12. Obbligu li tintuża l-lingwa nazzjonali 62

4.13. Restrizzjonijiet fuq l-importazzjoni ta’ merkanzija għall-użu personali 62

5. Il-prodotti agrikoli 63

6. Ir-restrizzjonijiet fuq l-esportazzjoni (l-Artikolu 35 tat-TFUE) 64

6.1. Definizzjoni ta’ “Esportazzjonijiet” 64

6.2. Restrizzjonijiet kwantitattivi u miżuri b’effett ekwivalenti 64

7. Il-ġustifikazzjonijiet għar-restrizzjonijiet fuq il-kummerċ 66

7.1. L-Artikolu 36 tat-TFUE 66

7.1.1. Moralità, ordni u sigurtà pubbliċi 67

7.1.2. Protezzjoni tas-saħħa u tal-ħajja tal-bniedem, tal-annimali jew tal-pjanti (il-prinċipju ta’ prekawzjoni) 68

7.1.3. Protezzjoni tal-patrimonju nazzjonali ta’ valur artistiku, storiku jew arkeoloġiku 69

7.1.4. Protezzjoni tal-proprjetà industrijali u kummerċjali 69

7.2. Rekwiżiti obbligatorji 71

7.2.1. Protezzjoni tal-ambjent 72

7.2.2. Protezzjoni tal-konsumatur 73

7.2.3. Rekwiżiti obbligatorji oħra 73

7.3. Test tal-proporzjonalità 74

7.4. Oneru tal-provi 76

8. Ir-relazzjoni ma’ Libertajiet u Artikoli oħrajn tat-Trattat rigward il-moviment liberu tal-merkanzija 76

8.1. Libertajiet fundamentali 76

8.1.1. L-Artikolu 45 tat-TFUE – Il-moviment liberu tal-ħaddiema 76

8.1.2. L-Artikoli 49 u 56 tat-TFUE – Il-libertà tal-istabbiliment u li jiġu pprovduti servizzi 77

8.1.3. L-Artikoli 63 tat-TFUE et seq. – Il-moviment liberu tal-kapital u tal-pagamenti 79

8.2. Artikoli rilevanti oħra tat-Trattat 79

8.2.1. L-Artikolu 18 tat-TFUE – In-nondiskriminazzjoni abbażi taċ-ċittadinanza 79

8.2.2. L-Artikoli 28 u 30 tat-TFUE – L-unjoni doganali 80

8.2.3. L-Artikolu 37 tat-TFUE – Il-monopolji tal-Istat 80

8.2.4. L-Artikolu 107 tat-TFUE – L-għajnuniet mill-Istat 82

8.2.5. L-Artikolu 110 tat-TFUE – Id-dispożizzjonijiet dwar it-taxxa 83

8.2.6. L-Artikolu 351 tat-TFUE 84

9. L-infurzar tal-Artikoli 34 u 35 tat-TFUE 84

9.1. Effett dirett – infurzar privat 84

9.2. SOLVIT 84

9.3. Proċeduri ta’ ksur skont l-Artikoli 258 u 260 tat-TFUE 85

9.3.1. Proċedura ta’ ksur 85

9.3.2. Ilmenti 85

10. L-istrumenti relatati tad-dritt sekondarju 86

10.1. Id-Direttiva (UE) 2015/1535 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tad-9 ta’ Settembru 2015 li tistabbilixxi proċedura għall-għoti ta’ informazzjoni fil-qasam tar-regolamenti tekniċi u tar-regoli dwar is-servizzi tas-Soċjetà tal-Informatika 86

10.2. Ir-Regolament (UE) 2019/515 – Ir-Regolament dwar ir-“Rikonoxximent Reċiproku” 87

10.3. Ir-Regolament (KE) Nru 2679/98 – Ir-Regolament “dwar il-frawli” 87

1. IR-RWOL U L-IMPORTANZA TAL-MOVIMENT LIBERU TAL-MERKANZIJA FIS-SUQ INTERN

Is-suq intern huwa wieħed mill-ikbar kisbiet tal-UE. Jinsab fil-qalba tal-proġett Ewropew, xpruna t-tkabbir ekonomiku f’dawn l-aħħar deċennji, u wassal benefiċċji konkreti għall-konsumaturi u għan-negozji Ewropej. Suq uniku li jiffunzjona tajjeb isir saħansitra iktar essenzjali matul kriżijiet sanitarji bħall-pandemija tal-COVID-19. Permezz tiegħu l-prodotti jiċċirkolaw liberament, filwaqt li jiżgura d-disponibbiltà tagħhom u li jaslu għand dawk li huma l-iktar fil-bżonn fl-UE.

L-integrità tas-suq uniku hija wkoll għodda meħtieġa biex l-irkupru kollettiv jirranka għall-ekonomiji tal-Istati Membri kollha. F’dan ir-rigward, is-suq intern ma jippermettix biss li ċ-ċittadini tal-UE jgawdu minn għażla usa’ ta’ prodotti, iżda joffri wkoll suq domestiku kbir lill-operaturi ekonomiċi tal-UE, li jistimola l-kummerċ u l-kompetizzjoni, filwaqt li jtejjeb l-effiċjenza.

Is-suq intern tal-lum jagħmilha faċli biex il-prodotti jinxtraw u jinbiegħu fis-27 Stat Membru tal-UE b’popolazzjoni totali ta’ iktar minn 450 miljun persuna u jwassal biex il-konsumaturi jkollhom għażla wiesgħa ta’ prodotti. Fl-istess ħin, il-moviment liberu tal-merkanzija huwa ta’ benefiċċju għan-negozju, peress li madwar 75 % tal-kummerċ intra-UE jsir fil-qasam tal-merkanzija. Is-suq uniku Ewropew jgħin lin-negozji tal-UE jibnu pjattaforma b’saħħitha f’ambjent miftuħ, divers u kompetittiv. Din is-saħħa tkattar it-tkabbir u l-ħolqien tal-impjiegi fl-UE u lin-negozji Ewropej tagħtihom ir-riżorsi li jeħtieġu sabiex jirnexxu fis-suq globali. Għalhekk, suq intern għall-merkanzija li jiffunzjona tajjeb huwa element kritiku għall-prosperità attwali u futura tal-UE f’ekonomija globalizzata (5).

Minn perspettiva legali, il-prinċipju tal-moviment liberu tal-merkanzija kien element ewlieni fil-ħolqien u fl-iżvilupp tas-suq intern. L-Artikoli 34 sa 36 tat-TFUE jiddefinixxu l-kamp ta’ applikazzjoni u l-kontenut tal-prinċipju billi jipprojbixxu restrizzjonijiet mhux ġustifikati fuq il-kummerċ intra-UE. Madankollu, huma applikabbli biss f’oqsma mhux armonizzati.

Il-leġiżlazzjoni dwar l-armonizzazzjoni hija magħmula minn regolamenti u minn direttivi tal-UE li għandhom l-għan li joħolqu regoli komuni li jkunu applikabbli fl-Istati Membri kollha. Filwaqt li r-regolamenti huma direttament applikabbli u atti vinkolanti li jridu jiġu applikati fl-intier tagħhom fl-UE kollha, id-direttivi huma atti li jistabbilixxu biss għan li l-Istati Membri kollha jridu jilħqu. Il-leġiżlazzjoni armonizzata speċifikat it-tifsira tas-suq intern f’ħafna oqsma u b’hekk inkwadrat il-prinċipju tal-moviment liberu tal-merkanzija f’termini konkreti għal prodotti speċifiċi. Madankollu, il-funzjoni fundamentali tal-prinċipji tat-Trattat bħala ankra ewlenija u xibka ta’ sikurezza għas-suq intern baqgħet l-istess.

Il-moviment liberu tal-merkanzija llum jinkorpora ħafna politiki u jimxi ħarir f’suq uniku responsabbli li jiggarantixxi aċċess faċli għal prodotti ta’ kwalità għolja, flimkien ma’ livell għoli ta’ protezzjoni ta’ interessi pubbliċi oħra.

2. ID-DISPOZIZZJONIJIET TAT-TRATTAT

Id-dispożizzjonijiet ewlenin tat-Trattat li jirregolaw il-moviment liberu tal-merkanzija huma:

— l-Artikolu 34 tat-TFUE, li jirrigwarda l-importazzjonijiet intra-UE u li jipprojbixxi “restrizzjonijiet kwantitattivi fuq l-importazzjoni u kull miżura b’effett ekwivalenti” bejn l-Istati Membri; Dan jiddikjara li “Restrizzjonijiet kwantitattivi fuq l-importazzjoni u kull miżura b’effett ekwivalenti għandhom ikunu projbiti bejn l-Istati Membri”.

— l-Artikolu 35 tat-TFUE, li jirrigwarda l-esportazzjonijiet minn Stat Membru għal ieħor u b’mod simili jipprojbixxi “restrizzjonijiet kwantitattivi fuq l-esportazzjoni u kull miżura li għandha effett ekwivalenti”. Dan jiddikjara li; “Restrizzjonijiet kwantitattivi fuq l-esportazzjoni u kull miżura b’effett ekwivalenti għandhom ikunu projbiti bejn l-Istati Membri”.

— l-Artikolu 36 tat-TFUE, li jipprevedi derogi għal-libertajiet tas-suq intern tal-Artikoli 34 u 35 tat-TFUE li huma ġustifikati għal ċerti raġunijiet speċifiċi. Dan jiddikjara li: “Id-dispożizzjonijiet tal-Artikoli 34 u 35 inklużi ma għandhomx jeskludu projbizzjonijiet jew restrizzjonijiet dwar l-importazzjoni, esportazzjoni jew tranżitu meta dawn ikunu ġustifikati abbażi ta’ moralità pubblika, ordni pubbliku, sigurtà pubblika; il-protezzjoni tas-saħħa u l-ħajja ta’ bnedmin, annimali jew pjanti; il-protezzjoni tal-patrimonju nazzjonali ta’ valur artistiku, storiku jew arkeoloġiku; jew il-protezzjoni ta’ proprjetà industrijali u kummerċjali. Madankollu dawn il-projbizzjonijiet jew restrizzjonijiet ma għandhomx jikkostitwixxu la mezz ta’ diskriminazzjoni arbitrarja u lanqas restrizzjoni moħbija tal-kummerċ bejn l-Istati Membri.

Fl-Artikolu 37 tat-TFUE wkoll, il-kapitolu tat-Trattat dwar il-projbizzjoni ta’ restrizzjonijiet kwantitattivi bejn l-Istati Membri fih regoli dwar l-aġġustament tal-monopolji tal-Istat ta’ natura kummerċjali. Ir-rwol u r-rabta tiegħu mal-Artikoli 34-36 tat-TFUE huma deskritti fil-qosor fil-Kapitolu 6 ta’ din il-gwida, li jkopri wkoll artikoli oħra tat-Trattat.

3. IL-KAMP TA’ APPLIKAZZJONI TAL-ARTIKOLU 34 TAT-TFUE

3.1. Kundizzjonijiet ġenerali

3.1.1. Qasam mhux armonizzat

Filwaqt li l-Artikoli 34-36 tat-TFUE jistabbilixxu l-bażi għall-prinċipju tal-moviment liberu tal-merkanzija, dawn mhumiex l-uniku metodu ta’ kejl legali għall-valutazzjoni tal-kompatibbiltà tal-miżuri nazzjonali mar-regoli tas-suq intern. Dawn l-artikoli tat-Trattati japplikaw meta prodott partikolari ma jkunx kopert mil-leġiżlazzjoni tal-UE dwar l-armonizzazzjoni jew ikun kopert parzjalment biss mil-leġiżlazzjoni tal-UE dwar l-armonizzazzjoni. Dan ikun il-każ jekk l-ispeċifikazzjonijiet tekniċi ta’ prodott partikolari jew il-kundizzjonijiet ta’ bejgħ tiegħu jkunu soġġetti għal armonizzazzjoni permezz ta’ direttivi jew regolamenti adottati mill-UE. Għalhekk, ir-regola ewlenija hi li meta kwistjoni tkun is-suġġett ta’ armonizzazzjoni eżawrjenti fil-livell tal-UE, kwalunkwe miżura nazzjonali relatata magħha trid tiġi vvalutata fid-dawl tad-dispożizzjonijiet ta’ dik il-miżura ta’ armonizzazzjoni u mhux fid-dawl tad-dritt primarju (6). Madankollu, f’każijiet ta’ traspożizzjoni mhux korretta ta’ leġiżlazzjoni sekondarja li jkollha l-għan li tneħħi l-ostakoli għas-suq intern, l-individwi li jkunu ġarrbu danni minn tali traspożizzjoni mhux korretta jistgħu joqogħdu fuq id-dispożizzjonijiet tat-Trattat dwar il-moviment liberu tal-merkanzija biex l-Istat Membru tagħhom ikun responsabbli għal ksur tad-dritt tal-UE (7).

Għaldaqstant, meta leġiżlazzjoni sekondarja tkun rilevanti, kwalunkwe miżura nazzjonali li tkun marbuta magħha trid tiġi vvalutata fid-dawl tad-dispożizzjonijiet ta’ armonizzazzjoni (8). Dan huwa dovut għall-fatt li l-leġiżlazzjoni dwar l-armonizzazzjoni tista’ tinftiehem bħala sostanzjar tal-prinċipju tal-moviment liberu tal-merkanzija billi tistabbilixxi drittijiet u dmirijiet reali li jridu jiġu osservati fil-każ ta’ prodotti speċifiċi.

Dan jidher fil-Kawża C-292/12 Ragn-Sells, li kienet tikkonċerna ċerti dokumenti ta’ kuntratti mfassla minn muniċipalità matul proċedura għall-għoti ta’ konċessjoni ta’ servizzi għall-ġbir u għat-trasport ta’ skart prodott fit-territorju tiegħu. Il-Qorti ddikjarat li peress li r-Regolament (KE) Nru 1013/2006 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar vjeġġi ta’ skart (9) għandu l-għan li jipprovdi sett armonizzat ta’ proċeduri li permezz tiegħu jistgħu jiġu limitati l-movimenti ta’ skart sabiex tiġi żgurata l-protezzjoni tal-ambjent, ma kienx meħtieġ li jiġi eżaminat jekk il-miżura nazzjonali kinitx konformi mal-Artikoli 34 tat-TFUE sa 36 tat-TFUE (10). Anke wara diversi għexieren ta’ snin ta’ attivitajiet iddedikati min-naħa tal-leġiżlatur tal-UE sabiex jipprovdi sistema ta’ regoli armonizzati, id-dispożizzjonijiet tat-Trattat dwar il-moviment liberu tal-merkanzija ma sarux żejda; il-kamp ta’ applikazzjoni tagħhom għadu notevoli. Mhuwiex rari li ċerti oqsma ma jkunux armonizzati affattu jew ikunu soġġetti biss għal armonizzazzjoni parzjali. Meta ma tkunx tista’ tiġi identifikata leġiżlazzjoni dwar l-armonizzazzjoni jew din ma tkunx eżawrjenti, japplikaw l-Artikoli 34-36 tat-TFUE. F’dan ir-rigward, l-artikoli tat-Trattat jaġixxu bħala xibka ta’ sikurezza, u jiggarantixxu li kwalunkwe ostakolu għall-kummerċ fis-suq intern ikun jista’ jiġi skrutinizzat fir-rigward tal-kompatibbiltà tiegħu mad-dritt tal-UE.

3.1.2. Tifsira ta’ “merkanzija”

L-Artikoli 34 u 35 tat-TFUE jinkorporaw l-importazzjonijiet u l-esportazzjonijiet ta’ merkanzija u ta’ prodotti ta’ kwalunkwe tip. Kwalunkwe merkanzija tista’ tkun koperta mill-artikoli tat-Trattat, diment li jkollha valur ekonomiku: “b’merkanzija, skont it-tifsira tat-Trattat, iridu jkunu mifhuma prodotti li jistgħu jiġu evalwati fi flus u li jistgħu, bħala tali, ikunu soġġetti għal tranżazzjonijiet kummerċjali” (11).

Il-Qorti tal-Ġustizzja ċċarat fil-ġurisprudenza tagħha d-deżinjazzjoni xierqa ta’ prodotti partikolari. Pereżempju, l-opri tal-arti jridu jitqiesu bħala merkanzija (12). Il-muniti li ma għadhomx fiċ-ċirkolazzjoni bħala valuta, kif ukoll il-karti tal-flus u l-bearer cheques jaqgħu bl-istess mod taħt id-definizzjoni ta’ merkanzija (13); għalkemm id-donazzjonijiet in natura ma jaqgħux taħt din id-definizzjoni (14). L-iskart irid jitqies bħala merkanzija, irrispettivament mill-kapaċità tiegħu li jiġi rriċiklat jew li jerġa’ jintuża (15). L-elettriku (16) u l-gass naturali (17) wkoll jitqiesu bħala merkanzija, u bl-istess mod id-demm tal-bniedem, il-plażma u l-prodotti mediċinali derivati minnhom (18).

Madankollu, huwa importanti li ssir distinzjoni legali bejn merkanzija u servizzi skont il-libertajiet tat-Trattat (19). Pereżempju, filwaqt li l-ħut huwa ċertament merkanzija, id-drittijiet tas-sajd u l-permessi tas-sajd mhumiex neċessarjament koperti mill-prinċipju tal-moviment liberu tal-merkanzija. Jikkostitwixxu pjuttost “provvista ta’ servizz” skont it-tifsira tad-dispożizzjonijiet tat-Trattat b’rabta mal-libertà li jiġu pprovduti servizzi (20). Jekk miżura tal-Istat taffettwa kemm il-libertà li jiġu pprovduti servizzi kif ukoll il-moviment liberu tal-merkanzija, il-Qorti tista’ teżamina l-miżura b’rabta maż-żewġ libertajiet. Pereżempju, fil-Kawża 591/17 L-Awstrija vs Il-Ġermanja dwar ħlas għall-użu tal-infrastruttura u l-eżenzjoni mit-taxxa fuq il-vetturi bil-mutur għal vetturi rreġistrati fil-Ġermanja, il-Qorti kkunsidratha fid-dawl tal-Artikolu 34 tat-TFUE u l-libertà li jiġu pprovduti servizzi skont l-Artikolu 56 tat-TFUE. Barra minn hekk, ikkunsidrat il-każ fir-rigward tal-prinċipji ta’ nondiskriminazzjoni skont l-Artikolu 18 tat-TFUE u l-Artikolu 92 tat-TFUE li jipprojbixxi kwalunkwe diskriminazzjoni fil-qasam tat-trasport (21).

3.1.3. Destinatarji

L-Artikoli 34-36 tat-TFUE jittrattaw miżuri meħuda mill-Istati Membri. Dawn id-dispożizzjonijiet ġew interpretati b’mod wiesa’ li jorbtu mhux biss lill-awtoritajiet nazzjonali, iżda anke lill-awtoritajiet l-oħra kollha ta’ pajjiż, inkluż l-awtoritajiet lokali u reġjonali (22), kif ukoll il-korpi ġudizzjarji jew amministrattivi ta’ Stat Membru (23). Dan evidentement ikopri miżuri meħuda mill-korpi kollha stabbiliti bid-dritt pubbliku bħala “korpi pubbliċi”. Barra minn hekk, l-Artikoli 34-36 tat-TFUE jistgħu japplikaw għal miżuri meħuda minn atturi mhux statali jew minn korpi oħra stabbiliti bid-dritt privat, diment li jissodisfaw ċerti funzjonijiet sovrani jew inkella l-attivitajiet tagħhom jistgħu jkunu attribwiti lill-Istat. Tabilħaqq, miżuri meħuda minn korp professjonali li jkun ingħata setgħat regolatorji u dixxiplinari mil-leġiżlazzjoni nazzjonali fir-rigward tal-professjoni tiegħu jistgħu jaqgħu fil-kamp ta’ applikazzjoni tal-Artikolu 34 tat-TFUE (24).

L-istess japplika għal attivitajiet ta’ korpi stabbiliti bid-dritt privat iżda li ġew stabbiliti skont il-liġi, prinċipalment iffinanzjati mill-Gvern jew b’kontribuzzjoni obbligatorja minn impriżi f’ċertu settur u/jew minn fejn il-membri jinħatru mill-awtoritajiet pubbliċi jew ikunu ssorveljati minnhom u jistgħu għalhekk jiġu attribwiti lill-Istat (25). Fi Fra.bo, il-Qorti kkonstatat li l-Artikolu 34 tat-TFUE japplika b’mod orizzontali għal korp taċ-ċertifikazzjoni tad-dritt privat. Il-prodotti ċċertifikati minn dan il-korp ġew ikkunsidrati mill-awtoritajiet nazzjonali bħala konformi mad-dritt nazzjonali. Barra minn hekk, bis-saħħa ta’ din il-kompetenza miksuba de facto, il-korp taċ-ċertifikazzjoni kellu s-setgħa li jirregola d-dħul tal-prodotti, f’dan il-każ fittings tar-ram, fis-suq Ġermaniż (26). Il-Qorti rrikonoxxiet li dikjarazzjonijiet pubbliċi magħmula minn uffiċjal tal-Istat, minkejja li ma jkunx fihom saħħa legali, huma attribwibbli lil Stat Membru u jistgħu jikkostitwixxu ostakolu għall-moviment liberu tal-merkanzija. B’mod speċifiku, każijiet bħal dawn iseħħu jekk id-destinatarji tad-dikjarazzjonijiet jistgħu raġonevolment jissupponu li dawn huma pożizzjonijiet meħuda mill-uffiċjal bl-awtorità tal-uffiċċju tiegħu (27).

Għalkemm it-terminu “Stat Membru” ġie interpretat b’mod wiesa’, ġeneralment ma japplikax għal miżuri “purament” privati, jew għal miżuri meħuda minn individwi jew kumpaniji privati, peress li dawn mhumiex attribwibbli lill-Istat. Madankollu, fil-Kawża 265/95 Il-Kummissjoni vs Franza, il-Qorti kkunsidrat in-nuqqas ta’ Franza li tieħu l-miżuri meħtieġa u proporzjonati kollha biex tipprevjeni azzjonijiet li jwasslu għal danni li jkunu meħuda minn individwi privati, f’dan il-każ il-bdiewa Franċiżi li kienu għamlu sabotaġġ tal-merkanzija agrikola importata, bħala ksur tal-Artikolu 34 tat-TFUE kkunsidrat flimkien mal-Artikolu 4(3) tat-TFUE (28). Għalkemm ir-restrizzjoni seħħet bħala riżultat tal-azzjonijiet ta’ individwi, instab li Stat Membru kiser id-dritt tal-UE peress li ma ħax biżżejjed miżuri biex jipproteġi l-moviment liberu ta’ din il-merkanzija.

Fl-aħħar nett, l-Artikolu 34 tat-TFUE ġie applikat ukoll għall-miżuri meħuda mill-istituzzjonijiet tal-UE. Madankollu, fir-rigward tal-istħarriġ ġudizzjarju, il-korp leġiżlattiv tal-UE jrid jingħata setgħa diskrezzjonali wiesgħa. B’riżultat ta’ dan, il-legalità ta’ miżura meħuda minn istituzzjoni tal-UE tista’ tiġi kkontestata biss jekk ikun jidher ċar li l-miżura ma tkunx xierqa, fir-rigward tal-objettiv li l-istituzzjoni kompetenti tixtieq tilħaq (29).

3.1.4. Miżuri attivi u passivi

L-applikazzjoni tal-Artikolu 34 tat-TFUE, spiss ikkaratterizzata bħala dritt għad-difiża, għal miżuri nazzjonali li jxekklu l-kummerċ transfruntier neċessarjament tippresupponi attività min-naħa ta’ Stat. B’riżultat ta’ dan, il-miżuri li jaqgħu fil-kamp ta’ applikazzjoni tal-Artikolu 34 tat-TFUE jikkonsistu primarjament minn dispożizzjonijiet vinkolanti tal-leġiżlazzjoni tal-Istati Membri. Madankollu, miżuri mhux vinkolanti jistgħu jikkostitwixxu wkoll ksur tal-Artikolu 34 tat-TFUE (30). Dan huwa l-każ ta’ prattiki amministrattivi li jistgħu joħolqu ostakolu għall-moviment liberu tal-merkanzija jekk din ikollha ċertu livell ta’ konsistenza u ta’ ġeneralità (31).

Eżempji ta’ prattiki amministrattivi kkunsidrati bħala miżuri b’effett ekwivalenti mill-Qorti tal-Ġustizzja jinkludu: rifjut sistematiku li tingħata approvazzjoni tat-tip għall-magni ta’ affrankament postali, li kellu natura protezzjonista u diskriminatorja (32); il-klassifikazzjoni b’mod sistematiku bħala prodotti mediċinali skont il-funzjoni u, fin-nuqqas ta’ awtorizzazzjoni għall-kummerċjalizzazzjoni, l-irtirar mis-suq ta’ prodotti bbażati fuq ħxejjex aromatiċi mediċinali li jiġu prodotti jew ikkummerċjalizzati legalment bħala supplimenti tal-ikel jew prodotti djetetiċi fi Stati Membri oħra (33); il-klassifikazzjoni b’mod awtomatiku ta’ preparati tal-vitamini bħala “prodotti mediċinali” wara li jiġu prodotti jew ikkummerċjalizzati legalment bħala supplimenti tal-ikel fl-Istati Membri l-oħra fejn ikun fihom tliet darbiet iktar vitamini (34); u l-ħtieġa li l-oġġetti tal-ikel arrikkiti li jiġu prodotti jew ikkummerċjalizzati legalment fi Stati Membri oħra jkunu jistgħu jiġu kkummerċjalizzati fid-Danimarka biss jekk jintwera li dan l-arrikkiment bin-nutrijenti jissodisfa ħtieġa tal-popolazzjoni Daniża (35).

Fid-dawl tal-obbligi tal-Istati Membri skont l-Artikolu 4(3) tat-TFUE, li jeżiġi li jieħdu l-miżuri xierqa kollha biex jiżguraw l-issodisfar tal-obbligi tat-Trattat u l-“effet utile” tad-dritt tal-UE, il-Qorti kkonstatat li l-Artikolu 34 tat-TFUE jipprojbixxi mhux biss azzjoni mill-Istat li tammonta għal ksur, iżda anke nuqqas ta’ azzjoni. Dan jista’ jirriżulta meta Stat Membru jżomm lura milli jadotta l-miżuri meħtieġa sabiex jiġu indirizzati l-ostakoli għall-moviment liberu tal-merkanzija, u l-ostakolu speċifiku jista’ wkoll jirriżulta minn azzjoni minn individwi privati. Fil-Kawża C-265/95, Franza nżammet responsabbli għal azzjonijiet ta’ bdiewa nazzjonali li ppruvaw jirrestrinġu l-importazzjoni ta’ merkanzija agrikola minn Stati Membri ġirien billi pprevjenew l-interċettazzjoni ta’ trakkijiet li kienu jittrasportaw din il-merkanzija jew billi qerdu l-merkanzija mgħobbija tagħhom. In-nuqqas ta’ intervent mill-awtoritajiet nazzjonali kontra dawn l-atti tqies bħala ksur tal-Artikolu 34 tat-TFUE, minħabba li l-Istati Membri huma obbligati jiżguraw il-moviment liberu tal-prodotti fit-territorju tagħhom billi jieħdu l-miżuri meħtieġa u xierqa bl-iskop ta’ prevenzjoni ta’ kwalunkwe restrizzjoni minħabba l-atti ta’ individwi privati (36).

Barra minn hekk, l-Artikolu 34 tat-TFUE jista’ joħloq obbligu ta’ riżultat. Dan id-dmir jinkiser jekk Stat Membru ma jilħaqx l-objettivi minħabba l-inattività tiegħu jew attività insuffiċjenti. Fil-Kawża C-309/02, pereżempju, il-Qorti kkonstatat f’deċiżjoni preliminari li r-regoli Ġermaniżi kienu kontra l-Artikolu 34 tat-TFUE peress li l-Ġermanja naqset milli tiżgura li l-partijiet privati setgħu jipparteċipaw b’mod effettiv f’sistema ta’ teħid lura obbligatorja Ġermaniża għall-imballaġġ tax-xorb unidirezzjonali (37).

3.2. Kamp ta’ applikazzjoni territorjali

L-obbligu li jiġu rrispettati d-dispożizzjonijiet tal-Artikoli 34-36 tat-TFUE japplika għall-Istati Membri kollha tal-UE. Barra minn hekk, id-dispożizzjonijiet tat-Trattat jistgħu japplikaw għal territorji Ewropej li r-relazzjonijiet esterni tagħhom ikunu r-responsabbiltà ta’ Stat Membru u għal territorji extra-Ewropej li jiddependu jew b’xi mod ieħor ikunu assoċjati ma’ Stat Membru (38).

Għal rendikont dettaljat tat-territorji li għalihom japplika l-Artikolu 34 tat-TFUE, ara l-Anness ta’ din il-gwida.

Fir-rigward tal-pajjiżi tal-EFTA li huma partijiet kontraenti għall-Ftehim ŻEE u t-Turkija, id-dispożizzjonijiet ta’ ftehimiet speċifiċi u mhux dawk tat-TFUE jirregolaw il-kummerċ tal-merkanzija bejn dawn il-pajjiżi u l-Istati Membri. Għalhekk, il-prodotti msemmija fl-Artikolu 8(3) tal-Ftehim ŻEE u li joriġinaw fl-Iżlanda, fil-Liechtenstein u fin-Norveġja jgawdu minn moviment liberu fl-UE bis-saħħa tal-Artikolu 11 tal-Ftehim ŻEE. Il-prodotti industrijali li joriġinaw mit-Turkija jgawdu minn moviment liberu fl-UE bis-saħħa tal-Artikoli 5 sa 7 tad-Deċiżjoni Nru 1/95 tal-Kunsill ta’ Assoċjazzjoni KE-Turkija dwar l-implimentazzjoni tal-fażi finali tal-Unjoni Doganali (39).

3.3. Kummerċ transfruntier

Il-kamp ta’ applikazzjoni tal-Artikolu 34 tat-TFUE huwa limitat għal ostakoli għall-kummerċ bejn l-Istati Membri. Għalhekk, biex każ jiġi evalwat skont din id-dispożizzjoni huwa meħtieġ element transfruntier. Miżuri purament nazzjonali, li jaffettwaw biss il-merkanzija domestika, jaqgħu barra mill-kamp ta’ applikazzjoni tal-Artikoli 34-36 tat-TFUE. Sabiex miżura tissodisfa r-rekwiżit transfruntier, huwa biżżejjed li din tkun kapaċi li tfixkel b’mod indirett jew inkella li potenzjalment tfixkel il-kummerċ intra-UE (40).

Teorikament, l-element transfruntier meħtieġ fid-dispożizzjonijiet tat-Trattat ma jipprevjenix lill-Istati Membri milli jittrattaw il-prodotti domestiċi tagħhom b’mod inqas favorevoli mill-prodotti importati (“diskriminazzjoni inversa”), għalkemm dan mhux probabbli li jseħħ fil-prattika. Għalkemm l-Artikolu 34 tat-TFUE huwa applikabbli meta prodott domestiku jiġi importat mill-ġdid, jew iħalli l-Istat Membru iżda jiġi importat lura (41), dan ma japplikax f’każijiet li fihom l-iskop uniku ta’ importazzjoni mill-ġdid ikun li jiġu evitati r-regoli domestiċi (42).

Ir-rekwiżit transfruntier jista’ jiġi ssodisfat ukoll jekk il-prodott ikun qiegħed sempliċement fi tranżitu fl-Istat Membru inkwistjoni. F’dan ir-rigward, l-Artikolu 36 tat-TFUE jirreferi b’mod ċar għar-restrizzjonijiet fuq “merkanzija fi tranżitu” bħala koperti mid-dispożizzjonijiet tal-Artikoli 34 u 35 tat-TFUE.

Il-prinċipju tal-moviment liberu tal-merkanzija japplika għall-prodotti li joriġinaw fl-Istati Membri u dawk minn pajjiżi terzi f’ċirkolazzjoni libera fl-Istati Membri. L-Artikolu 29 tat-TFUE jistabbilixxi li l-prodotti li ġejjin minn pajjiżi terzi jitqiesu li jiċċirkolaw liberament fi Stat Membru diment li l-formalitajiet tal-importazzjoni jkunu ġew imħarsa u jkunu ġew imposti d-dazji doganali rilevanti. Fil-Kawża C-30/01 Il-Kummissjoni vs Ir-Renju Unit, il-Qorti kkonfermat li skont l-Artikolu 29(2) tat-TFUE, il-miżuri meħuda bl-iskop ta’ kummerċ intra-UE japplikaw bl-istess mod għall-prodotti li joriġinaw minn Stati Membri u dawk li joriġinaw minn pajjiżi terzi (43).

Skont il-ġurisprudenza stabbilita, miżura nazzjonali ma taqax barra mill-kamp ta’ applikazzjoni tal-projbizzjoni fl-Artikoli 34-35 tat-TFUE biss għaliex it-tfixkil li toħloq ikun żgħir u għaliex ikun possibbli li l-prodotti jiġu kkummerċjalizzati b’modi oħra (44). Anke jekk miżura tkun ta’ importanza ekonomika relattivament minuri, tkun applikabbli biss għal parti ġeografika limitata ħafna tat-territorju nazzjonali (45) jew taffettwa biss numru limitat ta’ importazzjonijiet/esportazzjonijiet jew ta’ operaturi ekonomiċi, din tista’ tikkostitwixxi miżura pprojbita li jkollha effett ekwivalenti.

Madankollu, minn dawn ta’ hawn fuq jistgħu jiġu distinti miżuri tal-Istat li jkunu inċerti u indiretti wisq biex ikollhom effett restrittiv fuq il-kummerċ bejn l-Istati Membri (46). Fil-Kawża C-297/05, pereżempju, il-Qorti kkunsidrat li formalità amministrattiva min-Netherlands li kienet tinvolvi l-identifikazzjoni ta’ vetturi importati fil-pajjiż qabel ir-reġistrazzjoni tagħhom “x’aktarx li ma jkollha l-ebda effett dissważiv fuq l-importazzjoni ta’ vettura fin-Netherlands jew twassal biex l-importazzjoni tal-vetturi tkun inqas attraenti” (47). Għalhekk, din il-miżura kienet taqa’ barra mill-kamp ta’ applikazzjoni tal-Artikolu 34 tat-TFUE.

3.4. Tipi ta’ restrizzjonijiet skont l-Artikolu 34 tat-TFUE

3.4.1. Restrizzjonijiet kwantitattivi

Ir-restrizzjonijiet kwantitattivi ġew iddefiniti bħala miżuri li jammontaw għal restrizzjoni totali jew parzjali fuq l-importazzjonijiet jew fuq il-merkanzija fi tranżitu (48). Eżempji ta’ miżuri bħal dawn jinkludu projbizzjoni totali fuq l-importazzjonijiet jew sistema ta’ kwoti (49). Fi kliem ieħor, ir-restrizzjonijiet kwantitattivi japplikaw meta ċerti limiti massimi ta’ importazzjoni jew ta’ esportazzjoni jkunu ntlaħqu. Madankollu, huma biss il-kwoti nontariffarji li jaqgħu taħt l-Artikolu 34 tat-TFUE, peress li l-kwoti tariffarji huma koperti mill-Artikolu 30 tat-TFUE, li jipprojbixxi d-dazji doganali fuq l-importazzjonijiet u l-esportazzjonijiet u l-imposti b’effett ekwivalenti.

Restrizzjoni kwantitattiva tista’ tkun ibbażata fuq dispożizzjonijiet statutorji jew sempliċement fuq prattika amministrattiva. Għalhekk, anke sistema ta’ kwoti diskreta jew moħbija taqa’ taħt l-Artikolu 34 tat-TFUE.

3.4.2. Miżuri b’effett ekwivalenti

It-terminu “miżura b’effett ekwivalenti” għandu kamp ta’ applikazzjoni ferm usa’ minn restrizzjoni kwantitattiva. Filwaqt li mhuwiex faċli li wieħed jasal għal linja diviżorja eżatta bejn ir-restrizzjonijiet kwantitattivi u l-miżuri b’effett ekwivalenti, dan mhuwiex ta’ wisq importanza prattika minħabba li r-regoli japplikaw bl-istess mod għar-restrizzjonijiet kwantitattivi hekk kif jagħmlu għal miżuri b’effett ekwivalenti.

F’Dassonville, il-Qorti tal-Ġustizzja stabbiliet interpretazzjoni dwar it-tifsira u l-kamp ta’ applikazzjoni tal-miżuri b’effett ekwivalenti (50):

“Ir-regoli kummerċjali kollha promulgati mill-Istati Membri li jistgħu jfixklu, direttament jew indirettament, realment jew potenzjalment, il-kummerċ intra-Komunitarju jridu jiġu kkunsidrati bħala miżuri b’effett ekwivalenti għar-restrizzjonijiet kwantitattivi.”

Din id-definizzjoni ġiet ikkonfermata f’ġurisprudenza sussegwenti b’varjazzjonijiet minuri. It-terminu “regoli kummerċjali” normalment ma jidhirx illum il-ġurnata, peress li l-formula Dassonville fil-fatt mhijiex limitata għar-regoli kummerċjali iżda tħaddan ukoll, pereżempju, ir-regolamenti tekniċi u anke l-atti mhux vinkolanti.

Fil-kawża Dassonville, il-Qorti enfasizzat li l-iktar element importanti li jiddetermina jekk miżura nazzjonali taqax taħt l-Artikolu 34 tat-TFUE huwa l-effett tagħha (…kapaċi tfixkel, direttament jew indirettament, realment jew potenzjalment…) (51). Konsegwentement, ma hemmx bżonn element diskriminatorju biex miżura nazzjonali tkun koperta mill-Artikolu 34 tat-TFUE.

Id-deċiżjoni storika tal-Qorti f’Cassis de Dijon (52) ikkonfermat dan l-approċċ. Billi rrikonoxxiet li d-differenzi bejn ir-regoli nazzjonali tal-Istati Membri jistgħu jxekklu l-kummerċ tal-merkanzija, il-Qorti kkonfermat li l-Artikolu 34 tat-TFUE jista’ wkoll ikopri miżuri nazzjonali li japplikaw b’mod ugwali għall-merkanzija domestika u għal dik importata. F’dan il-każ, l-Istati Membri jistgħu jagħtu deroga billi jirrikorru mhux biss għall-Artikolu 36 tat-TFUE iżda anke għar-rekwiżiti obbligatorji, kunċett li ġie stabbilit għall-ewwel darba f’din id-deċiżjoni.

Fil-qosor, l-Artikolu 34 tat-TFUE japplika għal miżuri nazzjonali li jiddiskriminaw kontra merkanzija importata (l-hekk imsejħa miżuri applikabbli b’mod distint) u għal miżuri nazzjonali li fid-dritt jidhru li japplikaw b’mod ugwali kemm għall-merkanzija domestika kif ukoll għal dik importata, iżda fil-fatt jimponu piż addizzjonali fuq l-importazzjonijiet (l-hekk imsejħa miżuri applikabbli mingħajr distinzjoni) (53). Dan il-piż jirriżulta mill-fatt li huwa meħtieġ li l-merkanzija importata tikkonforma ma’ żewġ settijiet ta’ regoli – dawk stabbiliti mill-Istat Membru tal-manifattura, u dawk stabbiliti fl-Istat Membru tal-importazzjoni.

Sussegwentement, il-miżuri b’effett ekwivalenti għal restrizzjoni kwantitattiva bdew jinkludu wkoll kwalunkwe miżura oħra li kapaċi xxekkel l-aċċess għas-suq (54). F’dan ir-rigward, il-Qorti ddikjarat dan li ġej fil-Kawża Il-Kummissjoni vs Spanja (55): “huwa ċar mill-ġurisprudenza li miżura, anke jekk ma għandhiex l-iskop jew l-effett li tittratta prodotti minn Stati Membri oħra b’mod inqas favorevoli, hija inkluża fil-kunċett ta’ miżura ekwivalenti għal restrizzjoni kwantitattiva skont it-tifsira tal-Artikolu 34 tat-TFUE jekk ixxekkel l-aċċess għas-suq ta’ Stat Membru ta’ merkanzija li toriġina minn Stati Membri oħra.”

Is-suppożizzjoni li tenfasizza l-hekk imsejjaħ test tal-aċċess għas-suq hija li l-kundizzjonijiet tal-aċċess huma kemxejn iktar diffiċli għall-prodotti importati. Ħafna drabi, il-Qorti tagħmel enfasi fuq il-valutazzjoni ta’ jekk il-miżura kkonċernata jistax ikollha influwenza konsiderevoli fuq l-imġiba tal-konsumaturi billi x-xiri ta’ prodott importat tagħmlu inqas attraenti (56).

Għalhekk, id-definizzjoni ta’ miżuri b’effett ekwivalenti hija wiesgħa u qed tevolvi b’mod kostanti. Pereżempju, il-Qorti sostniet fil-Kawża C-591/17 L-Awstrija vs Il-Ġermanja li imposta għall-użu tal-infrastruttura u l-eżenzjoni mit-taxxa fuq il-vetturi bil-mutur għal vetturi rreġistrati fil-Ġermanja setgħu jirrestrinġu l-aċċess għas-suq Ġermaniż ta’ merkanzija minn Stati Membri oħra u għalhekk kienu jikkostitwixxu restrizzjoni għall-moviment liberu tal-merkanzija. Indikat li anke jekk l-imposta għall-użu tal-infrastruttura ma ġietx imposta fuq merkanzija li tinġarr per se, xorta waħda setgħet taffettwa l-merkanzija li titwassal permezz ta’ vetturi tal-passiġġieri li jiżnu sa 3,5 tunnellati u li jkunu rreġistrati fi Stat Membru ieħor li mhuwiex il-Ġermanja (57).

Eżempju ieħor tan-natura dinamika tal-kunċett ta’ miżura b’effett ekwivalenti huwa l-Kawża C-573/12 Ålands Vindkraft, li kienet tikkonċerna skema ta’ appoġġ nazzjonali għall-elettriku ekoloġiku. Iċ-ċertifikati taħt l-iskema ngħataw biss lill-produtturi Żvediżi tal-enerġija rinnovabbli, anke jekk l-elettriku li pprovdew jew li użaw seta’ kien jinkludi l-elettriku importat. Il-Qorti sostniet li tali skema tista’ xxekkel minn tal-inqas b’mod indirett u potenzjali l-importazzjonijiet ta’ elettriku (ekoloġiku) minn Stati Membri oħra. Il-Qorti indikat li n-nuqqas minn Stat Membru li jadotta miżuri adegwati biex jiġu evitati ostakoli għall-moviment liberu tal-merkanzija li jkunu nħolqu għandu l-istess probabbiltà li jostakola l-kummerċ intra-UE daqs att pożittiv. Għalhekk, il-Qorti sostniet li l-leġiżlazzjoni inkwistjoni kienet tikkostitwixxi miżura b’effett ekwivalenti għal restrizzjoni kwantitattiva fuq l-importazzjonijiet (58).

3.4.2.1. Restrizzjonijiet fuq l-użu

Pjuttost reċentement ġiet żviluppata kategorija waħda ta’ restrizzjonijiet fil-ġurisprudenza tal-Qorti: ir-restrizzjonijiet fuq l-użu. Dawn ir-restrizzjonijiet huma kkaratterizzati bħala regoli nazzjonali li jippermettu l-bejgħ ta’ prodott filwaqt li jirrestrinġu l-użu tiegħu sa ċertu punt. Ir-restrizzjonijiet fuq l-użu jistgħu jinkludu restrizzjonijiet relatati mal-iskop jew mal-metodu tal-użu partikolari, mal-kuntest jew mal-ħin tal-użu, mal-firxa tal-użu jew mat-tipi ta’ użu. Tali miżuri jistgħu f’ċerti ċirkostanzi jikkostitwixxu miżuri b’effett ekwivalenti għal restrizzjoni kwantitattiva.

Hemm tliet kawżi li jistgħu jissemmew f’dan ir-rigward. L-ewwel nett, Il-Kummissjoni vs Il-Portugall (59), li kienet tikkonċerna liġi Portugiża li tipprojbixxi t-twaħħil ta’ films ikkuluriti fuq il-ħġieġ tal-vetturi bil-mutur. Il-Kummissjoni argumentat li kwalunkwe klijent, kummerċjant jew individwu potenzjali ma jixtrix tali film peress li kien jaf li ma setax iwaħħlu mat-tieqa tal-vetturi bil-mutur (60). Il-Qorti dehret li aċċettat dan l-argument u sostniet li “…il-klijenti, il-kummerċjanti jew l-individwi potenzjali prattikament ma għandhom l-ebda interess li jixtruhom peress li jafu li huwa pprojbit li jwaħħlu dan il-film fuq il-windscreen u fuq il-ħġieġ ta’ ħdejn il-postijiet tal-passiġġieri fil-vetturi bil-mutur.” (61) B’riżultat ta’ dan, waslet għall-konklużjoni li l-Portugall kien qed jikser l-obbligi tiegħu skont l-Artikolu 34 tat-TFUE.

It-tieni, fil-Kawża Il-Kummissjoni vs L-Italja (62), il-kwistjoni kienet dwar jekk l-Italja, billi kellha regoli li jipprojbixxu l-irmonk ta’ trejlers minn muturi, naqset milli tissodisfa l-obbligi tagħha skont l-Artikolu 34 tat-TFUE. Sa fejn kienu kkonċernati t-trejlers li kienu maħsuba speċifikament biex jiġu rmunkati minn muturi, il-Qorti sostniet li l-possibbiltà li jintużaw b’modi oħra minbarra bil-muturi kienet limitata, u li l-konsumaturi, li kienu jafu li ma jistgħux jużaw il-mutur tagħhom bi trejler iddisinjat speċifikament għalih, prattikament ma kellhomx interess jixtru trejler bħal dan (63). B’riżultat ta’ dan, il-projbizzjoni inkwistjoni kienet tikkostitwixxi ksur tal-Artikolu 34 tat-TFUE.

Fl-aħħar nett, il-Kawża Mickelsson u Roos (64) kienet tirrigwarda rinviju għal deċiżjoni preliminari li qajmet il-kwistjoni dwar jekk l-Artikoli 34 u 36 tat-TFUE jipprekludux ir-regoli Żvediżi dwar l-użu tal-inġenji tal-ilma personali. Skont ir-regolamenti Żvediżi, l-użu ta’ dawn l-inġenji fuq ilmijiet li ma kinux passaġġi fuq l-ilma navigabbli ġenerali u fuq ilmijiet li fuqhom il-bord amministrattiv tal-kontea ma jagħtix permess għall-użu tagħhom kien ipprojbit u punibbli b’multa. Il-Qorti ddikjarat li meta tali regoli jkollhom l-effett li jipprevjenu lill-utenti ta’ inġenji tal-ilma personali milli jużawhom għall-skopijiet speċifiċi u inerenti li għalihom kienu maħsuba jew li jirrestrinġu ħafna l-użu tagħhom, dawn ikollhom l-effett li jxekklu l-aċċess għas-suq domestiku għal dik il-merkanzija. Peress li l-possibbiltajiet reali għall-użu ta’ inġenji tal-ilma personali fl-Iżvezja kienu biss marġinali, ir-regoli nazzjonali kienu jikkostitwixxu miżuri b’effett ekwivalenti għal restrizzjonijiet kwantitattivi (65). Madankollu, il-Qorti sostniet li r-regoli nazzjonali setgħu jkunu ġustifikati minħabba raġunijiet ta’ protezzjoni tal-ambjent jekk ikun hemm konformità ma’ ċerti rekwiżiti addizzjonali (66). Fil-Kawża Sandström, il-Qorti kompliet tispeċifika l-kundizzjonijiet li fuqhom tista’ tkun permessa projbizzjoni għall-użu ta’ inġenji tal-ilma personali fuq ilmijiet oħra għajr il-passaġġi fuq l-ilma ddeżinjati (67).

Kif muri hawn fuq, il-valutazzjoni tar-restrizzjonijiet fuq l-użu hija rregolata wkoll bit-test tal-aċċess għas-suq. Minbarra li tivvaluta l-effetti tal-miżura fuq is-suq, il-Qorti tivvaluta wkoll l-effetti li l-miżura jista’ jkollha fuq l-imġiba tal-konsumatur. Jista’ jiġi spjegat fil-qosor li l-miżuri li jimponu projbizzjoni totali fuq l-użu ta’ prodott speċifiku, li jimpedixxu l-użu tiegħu għall-skopijiet speċifiċi u inerenti li għalihom kien maħsub, jew li jirrestrinġu ħafna l-użu tiegħu, jistgħu jaqgħu fil-kamp ta’ applikazzjoni tal-Artikolu 34 tat-TFUE.

3.4.2.2. Arranġamenti ta’ bejgħ diskriminatorji

Kważi għoxrin sena wara l-Kawża Dassonville, il-Qorti kkonstatat li kien meħtieġ li tirrevedi l-ġurisprudenza tagħha dwar il-kamp ta’ applikazzjoni ta’ “miżuri b’effett ekwivalenti” skont l-Artikolu 34 tat-TFUE. Għalhekk, il-Qorti ħolqot il-kunċett ta’ arranġamenti ta’ bejgħ fis-sentenza storika Keck u Mithouard, li kienet tikkonċerna leġiżlazzjoni Franċiża li tipprojbixxi l-bejgħ mill-ġdid b’telf (68). Iddikjarat li “l-applikazzjoni għal prodotti minn Stati Membri oħra ta’ dispożizzjonijiet nazzjonali li jirrestrinġu jew li jipprojbixxu ċerti arranġamenti ta’ bejgħ mhijiex tali li xxekkel direttament jew indirettament, realment jew potenzjalment, il-kummerċ bejn l-Istati Membri skont it-tifsira tas-sentenza Dassonville, diment li:

1. Dawk id-dispożizzjonijiet japplikaw għall-kummerċjanti rilevanti kollha li joperaw fit-territorju nazzjonali, u;

2. Jaffettwaw bl-istess mod, fid-dritt u fil-fatt, il-kummerċjalizzazzjoni ta’ prodotti domestiċi u ta’ dawk minn Stati Membri oħra.” (69)

Ir-regoli li jistipulaw ir-rekwiżiti li jridu jiġu ssodisfati mill-merkanzija jkomplu jiġu ttrattati skont il-Kawża Cassis de Dijon u, għalhekk, jitqiesu bħala li jaqgħu per se fil-kamp ta’ applikazzjoni tal-Artikolu 34 tat-TFUE. B’kuntrast ma’ dan, l-arranġamenti ta’ bejgħ jaqgħu fil-kamp ta’ applikazzjoni tal-Artikolu 34 tat-TFUE biss bil-kundizzjoni li l-parti li tinvoka ksur tista’ tagħti prova li huma jintroduċu diskriminazzjoni abbażi tal-oriġini tal-prodotti, fid-dritt jew fil-fatt.

Fil-Kawża C-591/17 Ir-Repubblika tal-Awstrija, il-Qorti ddeskriviet l-arranġamenti ta’ bejgħ bħala regoli nazzjonali li jikkonċernaw “arranġamenti li bihom dawn il-prodotti jistgħu jinbiegħu” (70). Għaldaqstant, l-arranġamenti ta’ bejgħ jinkludu miżuri relatati mal-kundizzjonijiet u mal-metodi tal-kummerċjalizzazzjoni (ara t-Taqsima 4.6.) (71), il-ħin tal-bejgħ tal-merkanzija (72), il-post tal-bejgħ tal-merkanzija jew ir-restrizzjonijiet rigward min jista’ jbigħ il-merkanzija (73), kif ukoll f’xi każijiet miżuri li huma relatati mal-ipprezzar tal-prodotti (ara t-Taqsima 4.4.) (74). Huwa relattivament iktar faċli li wieħed jifhem it-tipi ta’ miżuri li għandhom x’jaqsmu mal-karatteristiċi tal-prodotti milli t-tipi ta’ miżuri li jikkostitwixxu arranġamenti ta’ bejgħ. Miżuri li jikkonċernaw il-karatteristiċi ta’ prodott jistgħu jkunu, pereżempju, miżuri li jirrigwardaw l-għamla, id-daqs, il-piż, il-kompożizzjoni, il-preżentazzjoni jew l-identifikazzjoni tiegħu (ara t-Taqsima 4.7.).

Bħala eżempju ta’ dawn ta’ hawn fuq: il-Qorti sostniet fil-Kawża Alfa Vita (75) li l-leġiżlazzjoni nazzjonali, li għamlet il-bejgħ ta’ prodotti “bake-off” soġġetti għall-istess rekwiżiti bħal dawk applikabbli għall-proċedura sħiħa ta’ manifattura u ta’ kummerċjalizzazzjoni għal ħobż tradizzjonali u għal prodotti tal-forn kienet tmur kontra l-Artikolu 34 tat-TFUE u ma setgħetx titqies bħala arranġament ta’ bejgħ. Il-Qorti waslet għal din il-konklużjoni billi bbażat ruħha fuq il-fatt li r-rekwiżit li l-bejjiegħa tal-prodotti “bake-off” jikkonformaw mar-rekwiżiti kollha imposti fuq il-furnara tradizzjonali ma kienx iqis in-natura speċifika ta’ dawn il-prodotti u kien jinvolvi kostijiet addizzjonali, u b’hekk il-kummerċjalizzazzjoni ta’ dawn il-prodotti kienet tkun iktar diffiċli (76).

Ċerti proċeduri jew obbligi li ma għandhomx x’jaqsmu mal-prodott jew mal-imballaġġ tiegħu xorta waħda jistgħu jitqiesu bħala arranġamenti ta’ bejgħ kif muri fil-Kawża Sapod Audic u Eco-Emballages (77). Il-miżura nazzjonali inkwistjoni kienet tipprevedi li kwalunkwe produttur jew importatur kien obbligat jikkontribwixxi jew jorganizza r-rimi tal-iskart mill-imballaġġ kollu tiegħu. Il-Qorti indikat li l-miżura kienet timponi biss “obbligu ġenerali li jiġi identifikat l-imballaġġ miġbur għar-rimi minn impriża approvata” (78). Għalhekk, il-Qorti sostniet li “l-obbligu impost minn dik id-dispożizzjoni ma kienx relatat per se mal-prodott jew mal-imballaġġ tiegħu u, għalhekk, minnu nnifsu, ma kienx jikkostitwixxi regola li tistabbilixxi rekwiżiti li jridu jiġu ssodisfati mill-merkanzija, bħal rekwiżiti li jikkonċernaw it-tikkettar jew l-imballaġġ tagħhom” (79). B’riżultat ta’ dan, jista’ jitqies bħala arranġament ta’ bejgħ.

Bħala rikapitolazzjoni, l-arranġamenti ta’ bejgħ huma miżuri li huma assoċjati mal-kummerċjalizzazzjoni tal-merkanzija iktar milli mal-karatteristiċi tal-merkanzija (80), u li ma jaqgħux fil-kamp ta’ applikazzjoni tal-Artikolu 34 tat-TFUE f’każ li jkunu jissodisfaw iż-żewġ kundizzjonijiet kumulattivi stabbiliti fis-sentenza Keck kif spjegat hawn fuq.

3.5. Il-prinċipju ta’ Rikonoxximent Reċiproku

L-ostakoli tekniċi għall-moviment liberu tal-merkanzija jistgħu jseħħu meta l-awtoritajiet nazzjonali japplikaw regoli nazzjonali li jistipulaw rekwiżiti li jridu jiġu ssodisfati minn merkanzija kkummerċjalizzata legalment fi Stati Membri oħra. Il-merkanzija “kkummerċjalizzata legalment fi Stat Membru ieħor” hija l-merkanzija jew merkanzija ta’ dak it-tip li tikkonforma mar-regoli rilevanti applikabbli f’dak l-Istat Membru jew li mhux soġġetta għal xi regola bħal dik f’dak l-Istat Membru, u li titqiegħed għad-dispożizzjoni tal-utenti finali f’dak l-Istat Membru. Jekk ir-regoli nazzjonali ma jimplimentawx leġiżlazzjoni sekondarja tal-UE, dawn jikkostitwixxu ostakoli tekniċi li għalihom japplikaw l-Artikoli 34 u 36 tat-TFUE, anke jekk dawk ir-regoli japplikaw mingħajr distinzjoni għall-prodotti kollha.

Il-prinċipju tar-rikonoxximent reċiproku ġie stabbilit fil-ġurisprudenza tal-Qorti. Fis-sentenza Cassis de Dijon (81), il-Qorti stabbiliet li fin-nuqqas ta’ armonizzazzjoni, ir-regoli nazzjonali li jistabbilixxu rekwiżiti (bħal dawk relatati mad-deżinjazzjoni, mal-forma, mad-daqs, mal-piż, mal-kompożizzjoni, mal-preżentazzjoni, mat-tikkettar, mal-imballaġġ) li jridu jiġu ssodisfati minn merkanzija li tiġi minn Stati Membri oħra fejn tkun immanifatturata u kkummerċjalizzata legalment, jirrappreżentaw ostakoli għall-moviment liberu tal-merkanzija u jikkostitwixxu miżuri b’effett ekwivalenti pprojbiti mill-Artikolu 34 tat-TFUE.

Skont il-prinċipju tar-rikonoxximent reċiproku, jekk negozju jkun qed ibigħ legalment prodott fi Stat Membru wieħed, f’konformità mar-regoli tekniċi nazzjonali applikabbli ta’ dak l-Istat Membru, dan għandu jkun jista’ jbigħu fi Stati Membri oħra mingħajr ma jkollu jadattah għar-regoli nazzjonali tal-Istat Membru tal-importazzjoni.

Għalhekk, fil-prinċipju, l-Istati Membri tad-destinazzjoni ma jistgħux jirrestrinġu jew jiċħdu l-kummerċjalizzazzjoni ta’ merkanzija li ma tkunx soġġetta għal armonizzazzjoni tal-UE u li tkun ikkummerċjalizzata legalment fi Stat Membru ieħor, anke jekk tkun ġiet immanifatturata skont regoli tekniċi u tal-kwalità li jkunu differenti minn dawk li jridu jiġu ssodisfati mill-prodotti domestiċi. L-istess japplika jekk ma jkunx hemm regoli tekniċi applikabbli għal dak il-prodott fl-Istat Membru ta’ oriġini.

Madankollu, il-prinċipju mhuwiex assolut: restrizzjoni tista’ tkun iġġustifikata minn objettiv ta’ interess pubbliku.

B’konsegwenza ta’ dan, ir-rikonoxximent reċiproku ma għandux jitqies li jinvolvi standards tas-saħħa, tal-ambjent jew tas-sikurezza iktar baxxi, jew li jillimita l-kapaċitajiet tas-sorveljanza tas-suq tal-awtoritajiet nazzjonali, iżda iktar bħala bilanċ għaqli bejn il-moviment liberu tal-merkanzija u l-objettivi ta’ interess pubbliku. L-Istati Membri jridu jaderixxu mal-prinċipju biss jekk l-interessi pubbliċi leġittimi koperti mir-regola teknika nazzjonali applikabbli tagħhom ikunu protetti b’mod adegwat.

L-eċċezzjonijiet għall-moviment liberu tal-merkanzija jridu jiġu interpretati b’mod strett (82). L-ostakoli huma ġustifikati biss jekk il-miżuri nazzjonali jkunu meħtieġa biex jiġu ssodisfati r-rekwiżiti obbligatorji jew kwalunkwe wieħed mill-interessi elenkati fl-Artikolu 36 tat-TFUE u jkunu proporzjonati għall-objettiv leġittimu li jrid jintlaħaq. Dan huwa miġbur fil-qosor f’sentenza reċenti tal-Qorti, li tirrigwarda r-rifjut tar-rikonoxximent ta’ ċerti karatteristiċi distintivi, kif ġej:

“Għalhekk, l-ostakoli għall-moviment liberu tal-merkanzija li jirriżultaw, fl-assenza ta’ armonizzazzjoni tal-leġiżlazzjonijiet nazzjonali, mill-applikazzjoni, minn Stat Membru, għal merkanzija li tkun ġejja minn Stati Membri oħra, fejn tkun ġiet mmanifatturata u kkummerċjalizzata skont il-liġi, ta’ regoli dwar ir-rekwiżiti li jridu jiġu ssodisfati minn tali merkanzija, anke jekk dawn ir-regoli japplikaw mingħajr distinzjoni għall-prodotti kollha, jikkostitwixxu miżuri b’effett ekwivalenti pprojbiti mill-Artikolu 34 tat-TFUE, sakemm din l-applikazzjoni ma tkunx tista’ tiġi ġġustifikata minn objettiv ta’ interess pubbliku li jista’ jipprevali fuq ir-rekwiżiti tal-moviment liberu tal-merkanzija.” (83)

Fl-istess kawża, il-Qorti nnotat ukoll li l-prinċipju tar-rikonoxximent reċiproku ma jistax japplika għall-kummerċ fl-UE ta’ merkanzija li toriġina minn pajjiżi terzi u f’ċirkolazzjoni libera meta, qabel ma tiġi esportata lejn Stat Membru ieħor għajr dak li fih tkun f’ċirkolazzjoni libera, ma tkunx ġiet ikkummerċjalizzata legalment fit-territorju ta’ Stat Membru (84).

Għalhekk, fil-qosor, huwa possibbli li jkun hemm eċċezzjonijiet għall-prinċipju tar-rikonoxximent reċiproku li japplika fil-qasam mhux armonizzat:

(1) Ir-regola ġenerali hija li l-prodotti legalment ikkummerċjalizzati fi Stat Membru ieħor igawdu d-dritt għal moviment liberu, u;

(2) Ir-regola ġenerali ma tapplikax jekk l-Istat Membru tad-destinazzjoni jista’ jagħti prova li huwa essenzjali li jimponi r-regoli tekniċi tiegħu stess fuq il-prodotti kkonċernati abbażi tar-raġunijiet imsemmija fl-Artikolu 36 tat-TFUE jew fir-rekwiżiti obbligatorji żviluppati fil-ġurisprudenza tal-Qorti, soġġetti għall-konformità mal-prinċipju tal-proporzjonalità.

Mid-19 ta’ April 2020 japplika r-Regolament (UE) 2019/515 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill il-ġdid dwar ir-rikonoxximent reċiproku ta’ merkanzija kkummerċjalizzata legalment fi Stat Membru ieħor (85). Dan jissostitwixxi r-Regolament (KE) Nru 764/2008 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill li jistabbilixxi l-proċeduri relatati mal-applikazzjoni ta’ ċerti regoli tekniċi nazzjonali għal prodotti legalment kummerċjalizzati fi Stat Membru ieħor (86).

4. IT-TIPI TA’ MIZURI

Il-miżuri b’effett ekwivalenti skont l-Artikolu 34 tat-TFUE jieħdu varjetà ta’ forom u għamliet differenti. Xi drabi jkunu miżuri diretti ħafna li jimmiraw speċifikament lejn l-importazzjonijiet jew li jippermettu trattament preferenzjali ta’ merkanzija domestika, u xi drabi jkunu effett sekondarju mhux mistenni ta’ deċiżjonijiet ta’ politika ġenerali. F’dawn l-aħħar għexieren ta’ snin, ċerti tipi ta’ miżuri tfaċċaw ripetutament fil-ġurisprudenza u fl-applikazzjoni prattika tal-Artikoli 34-36 tat-TFUE fil-proċeduri ta’ ksur. Diversi minnhom huma deskritti hawn taħt.

4.1. Dispożizzjonijiet nazzjonali relatati mal-att ta’ importazzjoni (liċenzji tal-importazzjoni, spezzjonijiet u kontrolli)

Il-miżuri nazzjonali marbuta direttament mal-att ta’ importazzjoni ta’ prodotti minn Stati Membri oħra jistgħu jwasslu biex l-importazzjonijiet ikunu iktar impenjattivi u, għalhekk, regolarment jitqiesu bħala miżuri b’effett ekwivalenti għal restrizzjonijiet kwantitattivi li jmorru kontra l-Artikolu 34 tat-TFUE. L-obbligu li tinkiseb liċenzja tal-importazzjoni qabel ma tiġi importata l-merkanzija huwa eżempju ċar f’dan ir-rigward. Minħabba li proċessi formali ta’ dan it-tip jistgħu jikkawżaw dewmien, anke meta l-liċenzji jingħataw awtomatikament u l-Istat Membru kkonċernat jidher li ma jirriżervax id-dritt li ma joħroġx liċenzja, tali obbligu jista’ jikser l-Artikolu 34 tat-TFUE (87).

L-ispezzjonijiet u l-kontrolli, bħal kontrolli veterinarji, sanitarji, fitosanitarji u oħrajn, inkluż kontrolli doganali fuq l-importazzjonijiet (u l-esportazzjonijiet), huma kkunsidrati bħala miżuri b’effett ekwivalenti skont it-tifsira tal-Artikoli 34 u 35 rispettivament (88). Spezzjonijiet bħal dawn x’aktarx li l-importazzjonijiet jew l-esportazzjonijiet jagħmluhom iktar diffiċli jew għaljin, bħala riżultat tad-dewmien inerenti fil-proċedura ta’ spezzjoni u tal-kostijiet addizzjonali tat-trasport li kummerċjant jista’ jġarrab minħabba fihom.

L-istabbiliment tas-suq intern fl-1 ta’ Jannar 1993 essenzjalment elimina l-kontrolli rikorrenti fil-fruntieri għat-trasferiment tal-merkanzija. Minn dak iż-żmien ’l hawn, l-Istati Membri ma jistgħux iwettqu kontrolli fil-fruntieri tagħhom sakemm ma jkunux parti minn sistema ġenerali ta’ kontrolli li sseħħ b’mod simili ġewwa t-territorju nazzjonali u/jew sakemm ma jkunux imwettqa bħala kontrolli fuq il-post. Madankollu, irrispettivament minn fejn iseħħu tali kontrolli, jekk dawn jammontaw għal spezzjoni sistematika tal-prodotti importati, dawn xorta jitqiesu bħala miżuri b’effett ekwivalenti (89). Jistgħu jkunu ġustifikati biss f’każijiet eċċezzjonali, jekk jiġu ssodisfati kundizzjonijiet rigorużi (90).

4.2. Obbligi li jinħatar rappreżentant jew li jiġu pprovduti faċilitajiet ta’ ħżin fl-Istat Membru tal-importazzjoni

Il-Qorti kkonstatat li l-obbligu ta’ importatur li jkollu post tan-negozju fl-Istat Membru tad-destinazzjoni tal-merkanzija jikser direttament l-Artikoli dwar il-moviment liberu tal-merkanzija fis-suq intern. Il-Qorti sostniet li billi jeżiġi li l-impriżi stabbiliti fi Stati Membri oħra jġarrbu l-kost ta’ stabbiliment ta’ rappreżentant fl-Istat Membru tal-importazzjoni, dan l-obbligu jagħmilha diffiċli, jekk mhux impossibbli, sabiex ċerti impriżi, b’mod partikolari impriżi żgħar jew ta’ daqs medju, jidħlu fis-suq ta’ dak l-Istat Membru (91). Anke obbligu li jinħatar rappreżentant jew aġent jew li jkollhom stabbiliment sekondarju, uffiċċju jew faċilità ta’ ħżin fl-Istat Membru importatur ġeneralment imur kontra l-Artikolu 34 tat-TFUE.

Xi Stati Membri ppruvaw jiġġustifikaw tali rekwiżiti billi argumentaw li huma meħtieġa biex jiżguraw l-infurzar xieraq tad-dispożizzjonijiet nazzjonali fl-interess pubbliku, inkluż ir-responsabbiltà kriminali f’xi każijiet. Il-Qorti rrifjutat dan l-argument. Sostniet li għalkemm kull Stat Membru huwa intitolat jieħu miżuri xierqa fit-territorju tiegħu sabiex jiżgura l-protezzjoni tal-ordni pubbliku, dawn il-miżuri jkunu ġustifikati biss jekk jiġu ssodisfati ċerti kundizzjonijiet. Irid jiġi stabbilit li dawn il-miżuri jkunu meħtieġa sabiex jiġu ssodisfati raġunijiet leġittimi ta’ interess ġenerali u li dawn ma jistgħux jinkisbu b’mezzi li jirrestrinġu inqas il-moviment liberu tal-merkanzija (92). Il-Qorti sostniet li “[g]ħalkemm pieni kriminali jista’ jkollhom effett dissważiv fir-rigward tal-imġiba li huma jissanzjonaw, dak l-effett mhuwiex iggarantit u, fi kwalunkwe każ, mhuwiex imsaħħaħ…unikament minħabba l-preżenza fit-territorju nazzjonali ta’ persuna li tista’ tirrappreżenta legalment lill-manifattur” (93). Għalhekk, mill-perspettiva tal-objettivi ta’ interess pubbliku, ir-rekwiżit li rappreżentant ikun stabbilit fit-territorju nazzjonali ma jipprovdix salvagwardji addizzjonali suffiċjenti sabiex jiġġustifika eċċezzjoni għall-projbizzjoni li tinsab fl-Artikolu 34 tat-TFUE.

Ir-rekwiżiti nazzjonali li jirregolaw l-istokkjar jew il-ħżin ta’ merkanzija importata wkoll jistgħu jiksru l-Artikolu 34 tat-TFUE jekk dawn il-miżuri jaffettwaw il-merkanzija importata b’mod diskriminatorju meta mqabbel ma’ prodotti domestiċi. Dan ikun jinkludi kwalunkwe regola li tipprojbixxi, li tillimita jew li teħtieġ l-istokkjar ta’ merkanzija importata biss. Miżura nazzjonali li teħtieġ li spirti importati bbażati fuq l-inbid jinħażnu għal mill-inqas sitt xhur sabiex jikkwalifikaw għal ċerti deżinjazzjonijiet ta’ kwalità tqieset mill-Qorti li tikkostitwixxi miżura b’effett ekwivalenti għal restrizzjoni kwantitattiva (94).

Ostakoli simili għall-kummerċ tal-merkanzija jistgħu jinħolqu minn kwalunkwe regola nazzjonali li tirrestrinġi totalment jew parzjalment l-użu ta’ faċilitajiet ta’ stokkjar għal prodotti domestiċi biss, jew li tagħmel l-istokkjar ta’ prodotti importati soġġett għal kundizzjonijiet li jkunu differenti minn dawk meħtieġa għall-prodotti domestiċi u li jkunu iktar diffiċli biex jiġu ssodisfati. Konsegwentement, miżura nazzjonali li tħeġġeġ l-istokkjar ta’ prodotti mmanifatturati domestikament tista’ toħloq ostakoli għall-moviment liberu tal-merkanzija skont l-Artikolu 34 tat-TFUE.

4.3. Projbizzjonijiet nazzjonali fuq prodotti/sustanzi speċifiċi

Projbizzjoni fuq il-kummerċjalizzazzjoni ta’ prodott speċifiku jew ta’ sustanza speċifika hija l-iktar miżura restrittiva li Stat Membru jista’ jadotta mill-perspettiva tal-moviment liberu tal-merkanzija. Il-maġġoranza tal-merkanzija fil-mira ta’ projbizzjonijiet nazzjonali huma oġġetti tal-ikel, bħal vitamini u supplimenti tal-ikel oħra (95) u sustanzi kimiċi (96).

Il-ġustifikazzjonijiet li jiġu invokati l-iktar mill-Istati Membri għal dawn il-miżuri stretti huma l-protezzjoni tas-saħħa u l-ħajja tal-bnedmin, tal-annimali u tal-pjanti skont l-Artikolu 36 tat-TFUE, u r-rekwiżiti obbligatorji żviluppati fil-ġurisprudenza tal-Qorti, bħall-protezzjoni tal-ambjent. Dawn ir-raġunijiet ġustifikatorji spiss jiġu kkombinati. Stat Membru li jimponi projbizzjoni nazzjonali fuq prodott/sustanza jrid juri li l-miżura tkun meħtieġa u, meta jkun xieraq, li l-kummerċjalizzazzjoni tal-prodotti inkwistjoni tippreżenta riskju serju, pereżempju, għas-saħħa pubblika u li dawk ir-regoli jkunu konformi mal-prinċipju tal-proporzjonalità (97). Dan jinkludi li tiġi pprovduta l-evidenza rilevanti kollha, bħal data teknika, xjentifika, statistika jew nutrizzjonali (98). Fil-Kawża Humanplasma, filwaqt li l-objettiv tal-projbizzjoni kien li jiġu żgurati l-kwalità u s-sikurezza tad-demm u tal-komponenti tad-demm, u għaldaqstant is-saħħa pubblika, din il-miżura tqieset li tmur lil hinn minn dak li kien meħtieġ (99).

Barra minn hekk, Stat Membru għandu l-oneru li juri li l-għan iddikjarat ma jistax jinkiseb b’xi mezz ieħor li jkollu effett inqas restrittiv fuq il-kummerċ intra-UE (100). Pereżempju, fir-rigward ta’ projbizzjoni Franċiża fuq iż-żieda ta’ kafeina fix-xorb ’il fuq minn ċertu limitu, il-Qorti sostniet li “tikkettar xieraq, li jinforma lill-konsumaturi dwar in-natura, l-ingredjenti u l-karatteristiċi ta’ prodotti ffortifikati, jista’ jippermetti lill-konsumaturi li jkollhom riskju ta’ konsum eċċessiv ta’ nutrijent miżjud ma’ dawk il-prodotti jiddeċiedu għalihom infushom jekk jużawhomx” (101). Għalhekk, il-Qorti kkonstatat li l-projbizzjoni fuq iż-żieda ta’ kafeina ’l fuq minn ċertu limitu ma kinitx il-miżura li kienet l-inqas restrittiva disponibbli u għalhekk mhux meħtieġa sabiex jinkiseb l-għan tal-protezzjoni tal-konsumatur.

Il-Kawża Danish Vitamins (102) kienet tikkonċerna l-prattika amministrattiva Daniża li tipprojbixxi l-arrikkiment ta’ oġġetti tal-ikel b’vitamini u b’minerali jekk ma jkunx jista’ jintwera li dan l-arrikkiment jissodisfa ħtieġa tal-popolazzjoni tad-Danimarka. Il-Qorti inizjalment qablet li hija d-Danimarka stess li għandha tiddeċiedi dwar il-livell maħsub tagħha ta’ protezzjoni tas-saħħa u tal-ħajja tal-bniedem, fid-dawl tal-applikabbiltà tal-prinċipju tal-proporzjonalità. Madankollu, il-Qorti rrimarkat li l-awtoritajiet tad-Danimarka kellhom l-oneru tal-provi “li juru, f’kull każ, fid-dawl tad-drawwiet nutrizzjonali nazzjonali u fid-dawl tar-riżultati tar-riċerka xjentifika internazzjonali, li r-regoli tagħhom huma meħtieġa biex jagħtu protezzjoni effettiva lill-interessi msemmija” u “li l-kummerċjalizzazzjoni tal-prodotti inkwistjoni tippreżenta riskju reali għas-saħħa pubblika” (103). Fl-aħħar mill-aħħar, il-Qorti kkonkludiet li l-miżura ma kinitx ġustifikata abbażi ta’ “riskju reali għas-saħħa pubblika”, li kien ikun jirrikjedi valutazzjoni dettaljata abbażi ta’ każ b’każ tal-effetti taż-żieda ta’ minerali u ta’ vitamini fl-oġġetti tal-ikel (104).

B’mod ġenerali, il-Qorti ħadet approċċ restrittiv għal miżuri ta’ dan it-tip. Madankollu, f’oqsma fejn hemm nuqqas ta’ ċertezza xjentifika dwar l-impatt ta’ prodott jew ta’ sustanza fuq is-saħħa pubblika jew fuq l-ambjent, pereżempju, kien iktar diffiċli għall-Qorti li tirrifjuta projbizzjonijiet bħal dawn (105). F’dawn il-każijiet, l-hekk imsejjaħ prinċipju ta’ prekawzjoni jkollu wkoll rwol importanti fil-valutazzjoni ġenerali tal-każ mill-Qorti (106).

Jistgħu jitfaċċaw ukoll sitwazzjonijiet f’każijiet li jikkonċernaw il-protezzjoni tas-saħħa pubblika fejn l-Istati Membri ma jipprojbixxux iż-żieda ta’ prodott jew ta’ sustanza li jkunu awtorizzati fi Stat Membru ieħor, iżda sempliċement jeħtieġu awtorizzazzjoni minn qabel għaż-żieda tagħhom. F’dawn il-każijiet, l-Istati Membri jikkonformaw biss mal-obbligi tagħhom skont id-dritt tal-UE jekk dawn il-proċeduri jkunu aċċessibbli u jistgħu jitlestew f’perjodu ta’ żmien raġonevoli u jekk il-projbizzjoni ta’ prodott tista’ tiġi kkontestata quddiem il-qrati nazzjonali. Din il-proċedura trid tkun espressament prevista f’miżura ta’ applikazzjoni ġenerali li torbot lill-awtoritajiet nazzjonali tal-Istat Membru. Il-karatteristiċi ta’ din il-“proċedura ssimplifikata” ġew stabbiliti mill-Qorti fil-Kawża C-344/90 (107).

4.4. Miżuri dwar il-prezzijiet

Għalkemm it-Trattat ma fihx dispożizzjonijiet speċifiċi fir-rigward tar-regolamenti nazzjonali dwar il-kontrolli tal-prezzijiet, il-Qorti applikat diversi drabi l-Artikolu 34 tat-TFUE għar-regolamenti nazzjonali dwar il-kontroll tal-prezzijiet.

Dawn ir-regolamenti jkopru għadd ta’ miżuri: il-prezzijiet minimi u massimi, l-iffriżar tal-prezzijiet, il-marġni tal-profitt minimi u massimi u ż-żamma tal-prezz għall-bejgħ mill-ġdid.

Prezzijiet minimi: Prezz minimu ffissat b’ammont speċifiku, għalkemm applikabbli mingħajr distinzjoni għal prodotti domestiċi u importati, jista’ jirrestrinġi l-importazzjonijiet billi jipprevjeni li l-prezz tal-kost iktar baxx tagħhom jiġi rifless fil-prezz tal-bejgħ bl-imnut. Dan jimpedixxi lill-importaturi milli jużaw il-vantaġġ kompetittiv tagħhom u għalhekk huwa miżura b’effett ekwivalenti skont l-Artikolu 34 tat-TFUE, għaliex il-konsumatur ma jistax jieħu vantaġġ minn dan il-prezz (108). Madankollu, il-prezzijiet minimi jistgħu jiġu rregolati fil-livell tal-UE, bħal pereżempju, b’leġiżlazzjoni nazzjonali li tistabbilixxi prezzijiet minimi għat-tabakk, li għandhom jiġu kkunsidrati fid-dawl tad-Direttiva tal-Kunsill 2011/64/UE tal-21 ta’ Ġunju 2011 dwar l-istruttura u r-rati tad-dazju tas-sisa fuq it-tabakk manifatturat (109).

Fil-Kawża C-221/15 Colruyt, li kienet tikkonċerna l-ipprezzar tal-prodotti tat-tabakk fil-Belġju, il-Qorti sostniet li l-leġiżlazzjoni nazzjonali li tipprojbixxi lill-bejjiegħa bl-imnut milli jbigħu prodotti tat-tabakk bi prezz unitarju iktar baxx mill-prezz indikat mill-manifattur jew mill-importatur imwaħħal fuq il-prodott, sa fejn dak il-prezz ikun ġie stabbilit b’mod liberu minn dan tal-aħħar, mhijiex prekluża skont l-Artikolu 34 tat-TFUE (110). Hawnhekk, il-Qorti kkonstatat li l-ipprezzar minimu tal-prodotti tat-tabakk jikkostitwixxi ċertu arranġament ta’ bejgħ li japplika għall-kummerċjanti rilevanti kollha li joperaw fit-territorju nazzjonali u li ma jimpedixxix l-aċċess għas-suq Belġjan tal-prodotti tat-tabakk minn Stat Membru ieħor iktar milli jimpedixxi l-aċċess tal-prodotti tat-tabakk domestiċi.

Fil-Kawża Scottish Whiskey Association, il-Qorti kkunsidrat jekk il-gvern Skoċċiż kisirx l-Artikolu 34 tat-TFUE meta impona prezzijiet minimi għal kull unità ta’ alkoħol. Il-miżuri kienu maħsuba biex jeliminaw l-alkoħol bi prezz baxx ħafna mis-suq u kellhom ikunu ġustifikati minħabba raġunijiet ta’ saħħa pubblika. Il-Qorti kkonstatat li l-fatt li l-leġiżlazzjoni nazzjonali “tipprevjeni li l-prezz tal-produzzjoni inferjuri tal-prodotti importati jkun jista’ jinċidi fuq il-prezz tal-bejgħ lill-konsumatur” kien jikkostitwixxi miżura b’effett ekwivalenti (111).

Prezzijiet massimi: Qabel il-Kawża Keck, il-Qorti sostniet li għalkemm prezz massimu li huwa applikabbli mingħajr distinzjoni għal prodotti domestiċi u għal prodotti importati ma jikkostitwixxix fih innifsu miżura b’effett ekwivalenti għal restrizzjoni kwantitattiva, jista’ jkollu tali effett jekk ikun stabbilit f’livell li jagħmel il-bejgħ tal-prodott importat impossibbli jew inkella iktar diffiċli mill-kontroparti domestika tiegħu. Dan jista’ jneħħi kwalunkwe vantaġġ kompetittiv tal-merkanzija importata u/jew, jekk il-prezz massimu stabbilit ikun baxx wisq, jaf ma jqisx il-kostijiet tat-trasport imġarrba minn importatur (112).

Iffriżar tal-prezzijiet: Bl-istess mod, qabel id-deċiżjoni Keck (ara t-Taqsima 3.4.2.2.), il-Qorti kkunsidrat fil-ġurisprudenza bikrija tagħha li l-iffriżar tal-prezzijiet li japplika b’mod ugwali għal prodotti nazzjonali u għal prodotti importati fih innifsu ma jammontax għal miżura b’effett ekwivalenti għal restrizzjoni kwantitattiva. Madankollu, dawn jistgħu jipproduċu effett de facto bħal dan jekk il-prezzijiet jiġu ffissati f’livell tali li l-kummerċjalizzazzjoni ta’ prodotti importati ssir impossibbli jew inkella iktar diffiċli minn dik tal-prodotti domestiċi (113). Dan ikun il-każ jekk l-importaturi jkunu jistgħu jikkummerċjalizzaw il-prodotti importati b’telf biss.

Marġni ta’ profitt minimi u massimi: Dawn huma marġni li huma stabbiliti għal ammont speċifiku iktar milli bħala perċentwal tal-prezz tal-kost. Skont il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-UE qabel il-Kawża Keck, dawn mhux neċessarjament jikkostitwixxu miżura b’effett ekwivalenti skont it-tifsira tal-Artikolu 34 tat-TFUE. L-istess ikun japplika għal marġni ta’ profitt fiss għall-bejgħ bl-imnut, li jkun proporzjon tal-prezz tal-bejgħ bl-imnut liberament iddeterminat mill-manifattur, minn tal-inqas meta jikkostitwixxi remunerazzjoni adegwata għall-bejjiegħ bl-imnut. Madankollu, marġni ta’ profitt massimu li jkun iffissat b’ammont wieħed applikabbli kemm għall-prodotti domestiċi kif ukoll għall-importazzjonijiet, iżda li ma jqisx il-kost tal-importazzjoni, jaqa’ taħt l-Artikolu 34 tat-TFUE (114).

Wara l-Kawża Keck, jidher li l-Qorti spiss ikkunsidrat li r-regolamenti nazzjonali dwar il-kontroll tal-prezzijiet jidħlu fil-kunċett ta’ “arranġamenti ta’ bejgħ” (115). F’dan ir-rigward, dawn jistgħu jaqgħu barra mill-kamp ta’ applikazzjoni tal-Artikolu 34 tat-TFUE jekk ċerti kundizzjonijiet jiġu ssodisfati. Il-fatt li l-“kontrolli tal-prezzijiet” jistgħu jikkostitwixxu “arranġamenti ta’ bejgħ” huwa kkonfermat fil-Kawża Belgapom, meta l-leġiżlazzjoni Belġjana li tipprojbixxi l-bejgħ b’telf u l-bejgħ li jipproduċi biss marġni ta’ profitt baxx ħafna tqieset li ma kinitx taqa’ fil-kamp ta’ applikazzjoni tal-Artikolu 34 tat-TFUE (116).

Madankollu, fil-Kawża LIBRO iktar reċenti, il-Qorti inizjalment ikklassifikat regola li tipprojbixxi lill-importaturi ta’ kotba bil-Ġermaniż milli jiffissaw prezz iktar baxx mill-prezz bl-imnut iffissat/rakkomandat mill-pubblikatur bħala ċertu arranġament ta’ bejgħ kif definit fil-Kawża Keck. Madankollu, ikkonkludiet li r-regola kienet fil-fatt miżura b’effett ekwivalenti, peress li ħolqot regolament distint li kien jittratta prodotti minn Stati Membri oħra b’mod inqas favorevoli (117).

Fil-Kawża Deutsche Parkinson Vereinigung, il-Qorti applikat approċċ ta’ aċċess għas-suq fl-eżami tagħha ta’ sistema ta’ ffissar tal-prezzijiet għall-bejgħ mill-ispiżeriji ta’ prodotti mediċinali għall-użu mill-bniedem li jkunu disponibbli biss b’riċetta medika, mingħajr ma rreferiet direttament għall-Kawża Keck fis-sentenza tagħha. Wara li qabblet l-impatt tal-iffissar tal-prezzijiet fuq l-ispiżeriji stabbiliti fil-Ġermanja u fi Stati Membri oħra, fl-aħħar mill-aħħar ikkonstatat li din is-sistema kienet miżura b’effett ekwivalenti għal restrizzjoni kwantitattiva fuq l-importazzjonijiet (118). Ġie kkonstatat li l-ispiżeriji tal-bejgħ bil-korrispondenza kellhom kapaċità limitata li jikkompetu ma’ spiżeriji tradizzjonali f’termini ta’ servizzi, u għalhekk primarjament ikkompetew abbażi tal-prezzijiet, u b’riżultat ta’ dan, kienu iktar affettwati mill-iffissar tal-prezzijiet. Fil-valutazzjoni tagħha, il-Qorti rreferiet għall-Kawża DocMorris, li tikkonċerna leġiżlazzjoni Ġermaniża li tipprojbixxi l-bejgħ ta’ prodotti mediċinali barra mill-ispiżeriji u, b’hekk, online, li kienet applikat il-Kawża Keck fir-raġunament tagħha (119).

Kif spjegat iktar ’il fuq, fil-Kawża Scottish Whiskey Association, il-Qorti kkonkludiet li l-ipprezzar minimu kien jikkostitwixxi miżura b’effett ekwivalenti abbażi tat-test tal-aċċess għas-suq, mingħajr ma rreferiet espressament għall-Kawża Keck. Ir-raġunament tagħha kien li “l-fatt li l-leġiżlazzjoni inkwistjoni... tipprevjeni li l-prezz tal-kost orħos ta’ prodotti importati jiġi rifless fil-prezz tal-bejgħ lill-konsumatur ifisser, fih innifsu, li dik il-leġiżlazzjoni kapaċi xxekkel l-aċċess” (120).

4.5. Proċeduri ta’ awtorizzazzjoni

Is-sistemi nazzjonali li jissoġġettaw il-kummerċjalizzazzjoni tal-merkanzija għal awtorizzazzjoni minn qabel jirrestrinġu l-aċċess għas-suq tal-Istat Membru tal-importazzjoni u għaldaqstant jitqiesu li joħolqu miżura b’effett ekwivalenti għal restrizzjoni kwantitattiva skont it-tifsira tal-Artikolu 34 tat-TFUE (121). Il-Qorti tal-Ġustizzja stabbiliet numru ta’ kundizzjonijiet li fihom tali awtorizzazzjoni minn qabel tista’ tkun ġustifikata (122):

— Trid tkun ibbażata fuq kriterji oġġettivi u nondiskriminatorji li jiġu kkomunikati bil-quddiem lill-impriżi kkonċernati, b’tali mod li jiċċirkoskrivu l-eżerċizzju ta’ diskrezzjoni tal-awtoritajiet nazzjonali, sabiex ma tintużax b’mod arbitrarju;

— Din essenzjalment ma għandhiex tidduplika l-kontrolli li jkunu diġà twettqu fil-kuntest ta’ proċeduri oħra, jew fl-istess Stat Membru jew fi Stat Membru ieħor;

— Proċedura ta’ awtorizzazzjoni minn qabel tkun meħtieġa biss meta l-kontroll sussegwenti irid jitqies bħala li jkun tard wisq biex ikun ġenwinament effettiv u jkun jista’ jilħaq l-għan mixtieq;

— Il-proċedura ma għandhiex, minħabba t-tul ta’ żmien tagħha jew il-kostijiet sproporzjonati tagħha, tkun tali li tiskoraġġixxi lill-operaturi kkonċernati milli jsegwu l-pjan ta’ direzzjoni tan-negozju tagħhom;

— Il-proċedura ma tistax tkun teħtieġ analiżijiet tekniċi fejn dawn ikunu diġà twettqu fi Stat Membru ieħor u dawk ir-riżultati jkunu disponibbli (123).

4.5.1. Approvazzjoni tat-tip

Ir-rekwiżiti dwar l-approvazzjoni tat-tip jiddefinixxu minn qabel il-kundizzjonijiet regolatorji, tekniċi u ta’ sikurezza li prodott irid jissodisfa. Għaldaqstant, l-approvazzjoni tat-tip mhijiex limitata għal industrija partikolari, minħabba li tali rekwiżiti jeżistu għal prodotti li jvarjaw ħafna bħal tagħmir marittimu, mowbajls, karozzi tal-passiġġieri u tagħmir mediku.

Ġeneralment, l-approvazzjoni tat-tip tkun meħtieġa qabel ma prodott ikun jista’ jitqiegħed fis-suq. Il-konformità mar-rekwiżiti dwar l-approvazzjoni tat-tip spiss tkun iddenotata minn markatura fuq il-prodott. Il-markatura CE, pereżempju, tikkonferma l-konformità ma’ tali rekwiżiti permezz ta’ awtodikjarazzjoni tal-manifattur jew permezz ta’ ċertifikazzjoni minn parti terza.

Filwaqt li r-rekwiżiti komuni dwar l-approvazzjoni tat-tip fl-UE kollha normalment jiffaċilitaw il-kummerċjalizzazzjoni tal-prodotti fis-suq intern, l-approvazzjoni tat-tip nazzjonali f’oqsma mhux armonizzati jaf toħloq ostakoli għall-kummerċ tal-merkanzija. Barra minn hekk, standards nazzjonali diverġenti tal-prodotti jagħmluha diffiċli għall-manifatturi biex jikkummerċjalizzaw l-istess prodott fi Stati Membri differenti u jistgħu jwasslu għal kostijiet ogħla relatati mal-konformità. Għaldaqstant, l-obbligi li jeħtieġu l-approvazzjoni tat-tip nazzjonali qabel it-tqegħid tal-prodotti fis-suq iridu jitqiesu bħala miżuri b’effett ekwivalenti (124).

Abbażi ta’ ġustifikazzjonijiet relatati mas-saħħa jew mas-sikurezza, Stat Membru jista’ jkun intitolat jirrikjedi li prodott li jkun diġà rċieva approvazzjoni fi Stat Membru ieħor jgħaddi minn proċedura ġdida ta’ eżami u ta’ approvazzjoni. Madankollu, f’każijiet bħal dawn l-Istat Membru tal-importazzjoni jrid iqis it-testijiet jew il-kontrolli mwettqa fl-Istat(i) Membru/i tal-esportazzjoni li jipprovdu garanziji jew protezzjoni ekwivalenti (125).

Fil-Kawża Il-Kummissjoni vs Il-Portugall (126), impriża ġiet miċħuda l-awtorizzazzjoni meħtieġa mill-korp ta’ superviżjoni għall-installazzjoni ta’ pajpijiet tal-polietilen importati, għar-raġuni li dawn il-pajpijiet ma kinux ġew approvati mill-korp ta’ ttestjar nazzjonali. Iċ-ċertifikati tal-impriża li ma kinux rikonoxxuti nħarġu minn istitut ta’ ttestjar Taljan. Il-Qorti sostniet li l-awtoritajiet, f’dan il-każ dawk tal-Portugall, kienu meħtieġa jqisu ċ-ċertifikati maħruġa mill-korpi ta’ ċertifikazzjoni ta’ Stat Membru ieħor, speċjalment jekk dawk il-korpi jkunu awtorizzati mill-Istat Membru għal dan l-iskop. Peress li l-awtoritajiet Portugiżi ma kellhomx biżżejjed informazzjoni sabiex jivverifikaw iċ-ċertifikati inkwistjoni, setgħu kisbu dan il-materjal mill-awtoritajiet tal-Istat Membru tal-esportazzjoni. Huwa meħtieġ approċċ proattiv min-naħa tal-korp nazzjonali li ssirlu applikazzjoni għall-approvazzjoni jew għar-rikonoxximent ta’ prodott.

4.5.2. Reġistrazzjoni tal-karozzi

Ġeneralment, skont il-leġiżlazzjoni tal-UE, hemm tliet stadji differenti fil-proċess tal-ksib ta’ reġistrazzjoni għal vettura bil-mutur. L-ewwel nett, il-karatteristiċi tekniċi tal-vettura bil-mutur iridu jkunu approvati, fil-biċċa l-kbira tal-każijiet permezz tal-approvazzjoni tat-tip tal-UE. Madankollu, xi tipi ta’ vetturi bil-mutur għadhom soġġetti għal proċeduri ta’ approvazzjoni nazzjonali. It-tieni, isiru t-testijiet ta’ kontroll tekniku ta’ vetturi użati, li l-objettiv tagħhom ikun li jiġi vverifikat li l-vettura bil-mutur speċifika tinsab fi stat tajjeb ta’ tiswija fil-ħin tar-reġistrazzjoni. Fl-aħħar nett, il-vettura bil-mutur tiġi rreġistrata, u dan jawtorizza d-dħul tagħha fis-servizz fit-toroq, jidentifika l-vettura bil-mutur ikkonċernata u jinħareġ numru ta’ reġistrazzjoni għaliha.

Il-Qorti ttrattat ukoll ir-rifjut ta’ reġistrazzjoni ta’ vettura bil-mutur li kellha t-tagħmir tal-istering tagħha, inkluż il-pożizzjoni tal-istering, fuq in-naħa tal-lemin. Fil-Kawżi C-61/12 u C-639/11 sostniet li tali leġiżlazzjoni tikkostitwixxi miżura b’effett ekwivalenti għal restrizzjonijiet kwantitattivi fuq l-importazzjonijiet, fir-rigward tal-effett tagħha li xxekkel l-aċċess għas-suq għal vetturi b’tagħmir tal-istering fuq il-lemin, li jkunu legalment immanifatturati u rreġistrati fi Stat Membru ieħor. Il-Qorti ddikjarat li tali rekwiżit ma kienx meħtieġ biex jintlaħaq l-objettiv tas-sikurezza fit-toroq (127).

4.6. Restrizzjonijiet fuq ir-reklamar

Ir-rwol tar-reklamar huwa primordjali għad-dħul fis-suq, speċjalment għal prodotti kkummerċjalizzati legalment fi Stat Membru ieħor. Ir-rwol importanti tar-reklamar biex prodott minn Stat Membru jitħalla jidħol f’suq ġdid fi Stat Membru ieħor ġie rikonoxxut mill-Avukati Ġenerali (128) u mill-Qorti tal-Ġustizzja (129). L-għan u l-effett tar-reklamar huwa li, fost l-oħrajn, jipperswadi lill-konsumaturi jibdlu minn ditta għal oħra jew jixtru prodotti ġodda.

Qabel il-Kawża Keck (ara t-Taqsima 3.4.2.2.), il-Qorti spiss sostniet li miżuri nazzjonali li jimponu restrizzjonijiet fuq ir-reklamar kienu koperti mill-Artikolu 34 tat-TFUE. Kawża bħal din kienet il-Kawża Oosthoek, li kienet tikkonċerna projbizzjoni fuq l-offerta jew fuq l-għoti ta’ rigali b’xejn għal skopijiet ta’ promozzjoni tal-bejgħ. Il-Qorti sostniet li “leġiżlazzjoni li tirrestrinġi jew li tipprojbixxi ċerti forom ta’ reklamar u ċerti mezzi ta’ promozzjoni tal-bejgħ tista’, għalkemm ma taffettwax direttament l-importazzjonijiet, tkun tali li tirrestrinġi l-volum tagħhom minħabba li taffettwa l-opportunitajiet ta’ kummerċjalizzazzjoni għall-prodotti importati.” (130) Madankollu, wara l-Kawża Keck, il-Qorti f’xi aspetti dehret li adottat approċċ differenti (rigward it-trattament tar-restrizzjonijiet fuq ir-reklamar bħala arranġamenti ta’ bejgħ). Minkejja dan, il-miżuri marbuta mar-reklamar li jidher li jaqgħu fil-kategorija ta’ arranġamenti ta’ bejgħ huma trattati bħala regoli marbuta ma’ prodotti fejn jidher li dawn jaffettwaw il-kundizzjonijiet li l-merkanzija trid tissodisfa (131).

Għalhekk, l-approċċ tas-soltu segwit mill-Qorti llum jidher li huwa li restrizzjonijiet fuq ir-reklamar u l-promozzjoni jridu jitqiesu bħala arranġamenti ta’ bejgħ u, jekk ma jkunux diskriminatorji, dawn ma jaqgħux fil-kamp ta’ applikazzjoni tal-Artikolu 34 tat-TFUE (132). Madankollu, jekk il-miżura kkonċernata tkun diskriminatorja, din tkun taqa’ taħt l-Artikolu 34 tat-TFUE. Għalhekk, ir-restrizzjonijiet nazzjonali fuq ir-reklamar li jagħmlu l-bejgħ ta’ merkanzija minn Stati Membri oħra iktar diffiċli mill-bejgħ ta’ merkanzija domestika jistgħu jikkostitwixxu miżura b’effett ekwivalenti għal restrizzjoni kwantitattiva. Il-Qorti sostniet ukoll pereżempju li “projbizzjoni assoluta tar-reklamar tal-karatteristiċi ta’ prodott” (133) tista’ timpedixxi l-aċċess għas-suq ta’ prodotti minn Stati Membri oħra iktar milli timpedixxi l-aċċess minn prodotti domestiċi, li l-konsumaturi jkunu iktar familjari magħhom (134).

Kif jidher hawn fuq, il-Qorti jidher li torbot il-kamp ta’ applikazzjoni tar-restrizzjoni ma’ diskriminazzjoni. Fi kliem ieħor, jekk ir-restrizzjoni tkun totali, wieħed jassumi li jista’ jkollha impatt akbar fuq il-prodotti importati (135) u, jekk tkun parzjali, li tista’ taffettwa l-prodotti domestiċi u importati bl-istess mod (136). Madankollu, għandu jiġi enfasizzat li l-Qorti fil-Kawżi Dior (137) u Gourmet (138) indikat li xi projbizzjonijiet fuq ir-reklamar mhux neċessarjament jaffettwaw iktar lill-importazzjonijiet milli lill-merkanzija nazzjonali.

Il-Qorti enfasizzat ukoll li r-restrizzjonijiet fuq ir-reklamar fuq l-internet ma jaffettwawx il-bejgħ ta’ merkanzija nazzjonali, f’dan il-każ prodotti mediċinali nazzjonali, bl-istess mod kif jaffettwaw il-bejgħ ta’ prodotti mediċinali li joriġinaw minn Stati Membri oħra (il-Kawża C-322/01 Deutscher Apothekerverband). Għalhekk, ir-restrizzjonijiet fuq l-internet jistgħu jirrappreżentaw ostakolu kopert mill-Artikolu 34 tat-TFUE.

4.7. Regolamenti tekniċi li fihom rekwiżiti dwar il-preżentazzjoni tal-merkanzija (piż, kompożizzjoni, preżentazzjoni, tikkettar, forma, daqs, imballaġġ)

Ir-rekwiżiti li jridu jiġu ssodisfati mill-prodotti importati rigward il-forma, id-daqs, il-kompożizzjoni tal-piż, il-preżentazzjoni, l-identifikazzjoni jew il-ħruġ tagħhom jistgħu jġiegħlu lill-manifatturi u lill-importaturi jadattaw il-prodotti inkwistjoni għar-regoli fis-seħħ fl-Istat Membru li fih ikunu kkummerċjalizzati, pereżempju billi jimmodifikaw it-tikkettar ta’ prodotti importati (139). Fis-sentenza tagħha fil-Kawża 27/80 Fietje (140), il-Qorti tal-Ġustizzja sostniet li l-estensjoni minn Stat Membru ta’ dispożizzjoni li tipprojbixxi l-bejgħ ta’ ċertu xorb alkoħoliku b’deskrizzjoni differenti minn dik preskritta mid-dritt nazzjonali għal xarbiet importati minn Stati Membri oħra, u li b’hekk ikun meħtieġ li tinbidel it-tikketta li taħtha x-xarba importata tkun ikkummerċjalizzata legalment fl-Istat Membru tal-esportazzjoni, trid titqies bħala miżura b’effett ekwivalenti għal restrizzjoni kwantitattiva, li hija pprojbita mill-Artikolu 34 tat-TFUE.

Minħabba li r-rekwiżiti rigward il-preżentazzjoni tal-merkanzija huma marbutin direttament mal-prodott innifsu, mhumiex meqjusa bħala arranġamenti ta’ bejgħ. Minflok, dawn jitqiesu bħala miżuri b’effett ekwivalenti skont l-Artikolu 34 tat-TFUE (141).

Il-miżuri li ġejjin, pereżempju, tqiesu li jmorru kontra l-Artikolu 34 tat-TFUE:

— Rekwiżit rigoruż għal prodotti tal-kostruzzjoni mhux armonizzati li titwaħħlilhom markatura CE (142);

— Rekwiżit għall-marġerina li tinbiegħ f’imballaġġ kubiku biex wieħed ikun jista’ jiddistingwiha mill-butir (143);

— Projbizzjoni minn Stat Membru fuq il-kummerċjalizzazzjoni ta’ oġġetti magħmula minn metalli prezzjużi mingħajr il-karatteristiċi distintivi (nazzjonali uffiċjali) meħtieġa (144);

— Projbizzjoni fuq il-kummerċjalizzazzjoni ta’ vidjos u ta’ DVDs permezz tal-bejgħ bil-korrispondenza u l-bejgħ online li ma jkollhomx tikketta tal-limitu tal-età li tikkorrispondi għal deċiżjoni ta’ klassifikazzjoni minn awtorità reġjonali ogħla jew minn korp nazzjonali ta’ awtoregolamentazzjoni (145).

4.8. Indikazzjonijiet tal-oriġini, marki tal-kwalità, inċitament għax-xiri ta’ prodotti nazzjonali

Ir-regoli nazzjonali li jeħtieġu l-indikazzjoni tal-oriġini tal-prodott fuq il-prodott jew it-tikkettar tiegħu jikkostitwixxu miżura b’effett ekwivalenti li tmur kontra l-Artikolu 34 TFUE.

Il-Qorti ddeċidiet li r-regoli nazzjonali dwar l-indikazzjoni obbligatorja tal-oriġini jistgħu jinkoraġġixxu lill-konsumaturi jixtru prodotti nazzjonali għad-detriment ta’ prodotti ekwivalenti li joriġinaw fi Stati Membri oħra (146). Skont il-Qorti, tali regoli għandhom l-effett li jagħmlu l-kummerċjalizzazzjoni fi Stat Membru ta’ merkanzija simili prodotta fi Stati Membri oħra iktar diffiċli, u jnaqqsu r-ritmu tal-interpenetrazzjoni ekonomika fl-Unjoni Ewropea billi jpoġġu fi żvantaġġ il-bejgħ ta’ merkanzija prodotta b’riżultat ta’ diviżjoni tax-xogħol bejn l-Istati Membri (147). Il-Qorti enfasizzat ukoll li jista’ jkun fl-interess tal-operatur ekonomiku li jindika huwa stess l-oriġini tal-prodotti tiegħu, mingħajr ma jkun imġiegħel jagħmel dan. F’dan il-każ, il-konsumaturi jistgħu jiġu protetti minn indikazzjonijiet ta’ oriġini foloz jew qarrieqa li jistgħu jirriżultaw mill-applikazzjoni tar-regoli eżistenti li jipprojbixxu tali mġiba (148).

Bl-istess mod il-Qorti ddeċidiet li l-iskemi tal-kwalità stabbiliti fid-dritt nazzjonali u relatati mal-oriġini tal-prodott jista’ jkollhom effett simili. Anke jekk tali skema tal-kwalità partikolari tkun volontarja, ma jfissirx li din ma tibqax miżura b’effett ekwivalenti, jekk l-użu ta’ dik id-deżinjazzjoni jippromwovi jew x’aktarx li jippromwovi l-kummerċjalizzazzjoni tal-prodott ikkonċernat meta mqabbel ma’ prodotti li ma jibbenefikawx mill-użu tiegħu (149).

Il-Qorti sostniet ukoll li l-Istati Membri għandhom is-setgħa li jistabbilixxu skemi tal-kwalità għall-prodotti agrikoli kkummerċjalizzati fit-territorju tagħhom u li jużaw deżinjazzjonijiet tal-kwalità soġġetti għall-konformità ma’ tali skemi. Madankollu, tali skemi u deżinjazzjonijiet jistgħu ma jkunux marbuta ma’ rekwiżit li l-proċess ta’ produzzjoni għall-prodotti inkwistjoni jitwettaq fil-pajjiż iżda għandhom ikunu jiddependu biss mill-eżistenza ta’ karatteristiċi oġġettivi intrinsiċi li jagħtu lill-prodotti l-kwalità meħtieġa skont il-liġi (150). Għalhekk, tali skema trid tkun aċċessibbli għal kwalunkwe produttur fl-Unjoni jew għal kwalunkwe operatur potenzjali ieħor tal-Unjoni li l-prodotti tiegħu jissodisfaw ir-rekwiżiti. Kwalunkwe rekwiżit li jimpedixxi l-aċċessibbiltà għal din l-iskema għal prodotti minn Stati Membri oħra għandu jiġi evitat minħabba li jista’ jiffaċilita l-kummerċjalizzazzjoni ta’ prodotti ta’ oriġini domestika għad-detriment ta’ prodotti importati (151).

Il-Qorti aċċettat skemi tal-kwalità stipulati fid-dritt nazzjonali meta dawn jippermettu l-importazzjoni ta’ prodotti minn Stati Membri oħra taħt id-deżinjazzjonijiet li jkollhom, anke jekk ikunu simili, komparabbli jew identiċi għad-deżinjazzjonijiet previsti fil-leġiżlazzjoni nazzjonali (152).

Kampanja promozzjonali mmexxija mill-awtoritajiet tal-Istati Membri u li tinvolvi t-tikkettar tal-kwalità u/jew tal-oriġini bl-istess mod tikkostitwixxi miżura b’effett ekwivalenti skont l-Artikolu 34 tat-TFUE. L-iktar kawża magħrufa ta’ tali inċitament biex jinxtraw prodotti nazzjonali kienet il-kawża Buy Irish (153) , li kienet tinvolvi kampanja fuq skala kbira li tħeġġeġ ix-xiri ta’ merkanzija nazzjonali. Il-Qorti sostniet ukoll li skema stabbilita mill-awtoritajiet sabiex tippromwovi d-distribuzzjoni ta’ xi prodotti magħmula f’ċertu pajjiż jew reġjun, tista’ bl-istess mod tħeġġeġ lill-konsumaturi jixtru dawn il-prodotti bl-esklużjoni ta’ prodotti importati (154).

4.9. Restrizzjonijiet fuq il-bejgħ mill-bogħod (bejgħ fuq l-internet, bejgħ bil-korrispondenza, eċċ.)

Bl-avvanz tat-teknoloġiji tal-informazzjoni u tal-komunikazzjoni, il-merkanzija kulma jmur qed tiġi kkummerċjalizzata fis-suq intern permezz tal-internet. Għalhekk, l-għadd ta’ kawżi marbuta ma’ tranżazzjonijiet fuq l-internet li jinvolvu t-trasferiment ta’ merkanzija minn Stat Membru għal ieħor imressqa quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja żdied.

Id-domandi li tressqu quddiem il-Qorti fil-Kawża DocMorris (155) kienu tqajmu fi proċedimenti nazzjonali li jikkonċernaw il-bejgħ fuq l-internet ta’ prodotti mediċinali għall-użu mill-bniedem fi Stat Membru differenti minn dak li fih ġiet stabbilita l-KawżaDocMorris. Id-dritt Ġermaniż dak iż-żmien kien jipprojbixxi l-bejgħ bil-korrispondenza ta’ prodotti mediċinali li setgħu jinbiegħu biss fl-ispiżeriji.

L-ewwel domanda li tressqet mill-qorti nazzjonali kienet dwar jekk kienx hemm ksur tal-Artikolu 34 tat-TFUE fil-każ li prodotti mediċinali awtorizzati, li l-bejgħ tagħhom kien ristrett għall-ispiżeriji fl-Istat Membru kkonċernat, ma jistgħux jiġu importati kummerċjalment bil-korrispondenza permezz ta’ spiżeriji approvati fi Stati Membri oħra b’rispons għal ordni individwali li ssir fuq l-internet.

Il-Qorti bdiet billi ttrattat din ir-restrizzjoni nazzjonali bħala arranġament ta’ bejgħ, li seta’ kien qed jikser l-Artikolu 34 jekk kien diskriminatorju. L-ewwel, bl-istess mod bħall-Kawża De Agostini (rigward: l-importanza tar-reklamar għall-bejgħ tal-prodott inkwistjoni) (156), il-Qorti enfasizzat l-importanza tal-internet għall-bejgħ ta’ prodott. Imbagħad spjegat kif tali projbizzjoni diretta hija iktar ta’ ostakolu għall-ispiżeriji barra mill-Ġermanja milli għal dawk lokali. Għalhekk, il-miżura kienet qed tikser l-Artikolu 34 tat-TFUE.

B’mod iktar speċifiku, il-Qorti sostniet li għall-ispiżeriji li mhumiex stabbiliti fil-Ġermanja, l-internet jipprovdi mod iktar sinifikanti biex jiksbu “aċċess dirett” għas-suq Ġermaniż (157). Il-Qorti spjegat li projbizzjoni li jkollha impatt akbar fuq spiżeriji stabbiliti barra mill-Ġermanja tista’ timpedixxi l-aċċess għas-suq għal prodotti minn Stati Membri oħra iktar milli timpedixxi l-aċċess għall-prodotti domestiċi.

Fil-Kawża Ker-Optika (158), li kienet tikkonċerna leġiżlazzjoni nazzjonali li tawtorizza l-bejgħ ta’ lentijiet tal-kuntatt biss fi ħwienet tal-provvisti mediċi, il-Qorti kkonfermat li billi pprojbixxiet il-bejgħ tagħhom online, il-miżura nazzjonali kisret id-Direttiva 2000/31/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill (159) u l-Artikoli 34-36 tat-TFUE għall-projbizzjoni tal-konsenja sussegwenti tal-lentijiet tal-kuntatt lill-klijenti.

Is-sentenza Visnapuu iktar reċenti kienet tirrigwarda l-Att tal-Finlandja dwar l-Alkoħol, li skontu bejjiegħ stabbilit fi Stat Membru ieħor irid ikollu liċenzja tal-bejgħ bl-imnut sabiex jimporta xorb alkoħoliku bil-ħsieb li jbigħu bl-imnut dan ix-xorb lill-konsumaturi li jirresjedu fil-Finlandja. Il-Qorti sostniet li r-rekwiżit li wieħed ikollu liċenzja tal-bejgħ bl-imnut sabiex jimporta xorb alkoħoliku jipprevjeni lill-kummerċjanti stabbiliti fi Stati Membri oħra milli jimportaw liberament ix-xorb alkoħoliku fil-Finlandja, u għalhekk jikkostitwixxi miżura b’effett ekwivalenti għal restrizzjoni kwantitattiva fuq l-importazzjonijiet skont it-tifsira tal-Artikolu 34 tat-TFUE. Madankollu, sostniet ukoll li l-Artikoli 34 tat-TFUE u 36 tat-TFUE ma jipprekludux tali leġiżlazzjoni, diment li tkun xierqa sabiex tiggarantixxi li jintlaħaq l-objettiv ta’ protezzjoni tas-saħħa u tal-ordni pubbliku (160).

4.10. Obbligi ta’ depożitu

Fid-deċennji li għaddew, is-sistemi ta’ depożitu u ta’ ritorn, speċjalment fis-settur tax-xorb, taw lok għal diskussjonijiet fid-dawl tal-leġiżlazzjoni ambjentali u tar-regoli tas-suq intern. Għall-operaturi involuti f’diversi Stati Membri, tali sistemi spiss jagħmluha diffiċli biex jinbiegħ l-istess prodott fl-istess imballaġġ fi Stati Membri differenti. Minflok, il-produtturi u l-importaturi huma meħtieġa jadattaw l-imballaġġ skont il-ħtiġijiet ta’ kull Stat Membru individwali, li normalment iwassal għal kostijiet addizzjonali. L-effett ta’ tali sistemi, jiġifieri d-diviżjoni tas-swieq, ħafna drabi jmur kontra l-idea ta’ suq tassew intern. Għalhekk, ir-rekwiżiti nazzjonali f’dan is-sens jistgħu jitqiesu bħala ostakolu għall-kummerċ skont l-Artikolu 34 tat-TFUE. Irrispettivament minn dan, l-iskemi ta’ depożitu jistgħu jiġu ġustifikati minħabba raġunijiet relatati mal-protezzjoni tal-ambjent.

F’żewġ sentenzi tal-bidu tas-snin 2000 li jikkonċernaw is-sistema Ġermaniża ta’ depożitu obbligatorju għall-imballaġġ tax-xorb li ma jistax jerġa’ jintuża, il-Qorti kkonfermat li fl-istat attwali tad-dritt tal-Unjoni, l-Istati Membri huma intitolati li jagħżlu bejn sistema ta’ depożitu u ta’ ritorn, sistema globali ta’ ġbir tal-imballaġġ jew kombinazzjoni taż-żewġ sistemi (161).

Illum, l-iskemi ta’ depożitu huma parzjalment koperti mil-leġiżlazzjoni dwar l-armonizzazzjoni, jiġifieri d-Direttiva 94/62/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal-20 ta’ Diċembru 1994 dwar l-imballaġġ u l-iskart mill-imballaġġ (162). Madankollu, mill-2020, ma hemm fis-seħħ l-ebda skema ta’ depożitu li tkopri l-Unjoni kollha. Meta dispożizzjoni nazzjonali ma tkunx taqa’ fil-kamp ta’ applikazzjoni tad-direttivi rilevanti, għandha tiġi vvalutata l-kompatibbiltà tagħha mal-Artikoli 34-36 tat-TFUE.

4.11. Rimborż u importazzjonijiet paralleli

Rimborż: Id-dritt tal-UE ma jnaqqasx mis-setgħa tal-Istati Membri li jorganizzaw is-sistemi tas-sigurtà soċjali tagħhom (163); Fin-nuqqas ta’ armonizzazzjoni fil-livell tal-UE, il-liġijiet ta’ kull Stat Membru jiddeterminaw iċ-ċirkostanzi li fihom jingħataw il-benefiċċji tas-sigurtà soċjali. Madankollu, dawk il-liġijiet jistgħu jaffettwaw il-possibbiltajiet ta’ kummerċjalizzazzjoni u mbagħad jistgħu jinfluwenzaw l-ambitu għall-importazzjoni. Konsegwentement, deċiżjoni nazzjonali dwar ir-rimborż għal prodotti farmaċewtiċi jista’ jkollha impatt negattiv fuq l-importazzjoni tagħhom.

Barra minn hekk, jirriżulta mis-sentenza Duphar li d-dispożizzjonijiet tal-leġiżlazzjoni nazzjonali li jirregolaw ir-rimborż ta’ apparati mediċi fil-qafas tal-iskema nazzjonali tal-kura tas-saħħa jistgħu jkunu kompatibbli mal-Artikolu 34 tat-TFUE, diment li jiġu ssodisfati ċerti kundizzjonijiet. Id-determinazzjoni tal-prodotti soġġetti għar-rimborż u dawk li huma esklużi ma tistax tinvolvi diskriminazzjoni rigward l-oriġini tal-prodotti u trid issir abbażi ta’ kriterji oġġettivi u verifikabbli. Barra minn hekk, għandu jkun possibbli li l-lista ta’ prodotti rimborżati tiġi emendata kull meta l-konformità mal-kriterji speċifikati tkun teħtieġ hekk. Il-“kriterji oġġettivi u verifikabbli” msemmija mill-Qorti jistgħu jikkonċernaw l-eżistenza fis-suq ta’ prodotti oħrajn li jiswew inqas u li jkollhom l-istess effett terapewtiku, il-fatt li l-oġġetti inkwistjoni jkunu kkummerċjalizzati liberament mingħajr il-ħtieġa ta’ xi riċetta medika, jew il-fatt li l-prodotti jkunu esklużi mir-rimborż minħabba raġunijiet ta’ natura farmakoterapewtika ġustifikati fid-dawl tal-protezzjoni tas-saħħa pubblika.

Ir-regoli proċedurali għall-istabbiliment tad-deċiżjonijiet nazzjonali dwar ir-rimborż ġew speċifikati bid-Direttiva tal-Kunsill 89/105/KEE dwar it-trasparenza ta’ miżuri li jirregolaw il-prezzijiet ta’ prodotti mediċinali għall-użu mill-bniedem u l-inklużjoni tagħhom fl-ambitu tas-sistemi nazzjonali tal-assigurazzjoni tas-saħħa (164).

Fil-Kawża Decker (165), il-Qorti kkonstatat li r-regoli nazzjonali li skonthom ir-rimborż tal-kost ta’ prodotti mediċi huwa soġġett għal awtorizzazzjoni minn qabel mill-istituzzjoni kompetenti ta’ Stat Membru meta jinxtraw prodotti fi Stat Membru ieħor, jikkostitwixxu restrizzjoni fuq il-moviment liberu tal-merkanzija skont it-tifsira tal-Artikolu 34 tat-TFUE. F’dan il-każ, peress li dawn iħeġġu lill-persuni assigurati jixtru dawn il-prodotti fl-Istat Membru ta’ oriġini tagħhom u mhux fi Stat Membru ieħor, u għalhekk jistgħu jrażżnu l-importazzjoni ta’ prodotti fi Stati Membri oħra.

Importazzjonijiet Paralleli: Il-kummerċ parallel tal-prodotti huwa forma legali ta’ kummerċ fis-suq intern. Huwa “parallel” fis-sens li jinvolvi prodotti li jkollhom l-istess deskrizzjoni iżda jkunu ġejjin minn lott differenti minn prodotti kkummerċjalizzati permezz tan-networks tad-distribuzzjoni tal-manifatturi jew tal-fornituri oriġinali, iżda jseħħ ’il barra minn dawk in-networks (spiss flimkien magħhom). Il-kummerċ parallel iseħħ bħala riżultat tad-diverġenza fil-prezzijiet tal-prodotti farmaċewtiċi (166) jew tal-pestiċidi (167), eż. meta l-Istati Membri jistabbilixxu jew b’mezzi oħra jikkontrollaw il-prezz tal-prodotti li jinbiegħu fis-swieq rispettivi tagħhom. Il-kummerċ parallel joħloq fil-prinċipju kompetizzjoni sana u tnaqqis fil-prezzijiet għall-konsumaturi u huwa konsegwenza diretta tal-iżvilupp tas-suq intern, li jiggarantixxi l-moviment liberu tal-merkanzija u jipprevjeni l-kompartimentalizzazzjoni tas-swieq nazzjonali (168).

Għalkemm is-sikurezza u l-kummerċjalizzazzjoni inizjali tal-prodotti mediċinali huma rregolati permezz tal-leġiżlazzjoni tal-UE, il-prinċipji rigward il-legalità tal-kummerċ parallel ta’ dawn il-prodotti ħarġu minn sentenzi tal-Qorti bbażati fuq id-dispożizzjonijiet tat-Trattat dwar il-moviment liberu tal-merkanzija (169).

L-importaturi paralleli ma jistgħux ikunu meħtieġa jissodisfaw l-istess rekwiżiti bħal dawk applikabbli għall-operaturi ekonomiċi li japplikaw għall-ewwel darba għal awtorizzazzjoni tal-kummerċjalizzazzjoni, diment li ma tiddgħajjifx il-protezzjoni tas-saħħa tal-bniedem (170). Meta l-informazzjoni meħtieġa għall-iskopijiet tal-protezzjoni tas-saħħa pubblika tkun diġà disponibbli għall-awtoritajiet kompetenti tal-Istat Membru tad-destinazzjoni bħala riżultat tal-ewwel kummerċjalizzazzjoni ta’ prodott f’dan l-Istat Membru, prodott importat b’mod parallel ikun soġġett għal liċenzja mogħtija abbażi ta’ proċedura “ssimplifikata” b’mod proporzjonali (meta mqabbla ma’ proċedura ta’ awtorizzazzjoni tal-kummerċjalizzazzjoni), diment li:

— Il-prodott importat ikun ingħata awtorizzazzjoni tal-kummerċjalizzazzjoni fl-Istat Membru ta’ oriġini, u irrispettivament mill-iskadenza ta’ dik l-awtorizzazzjoni tal-kummerċjalizzazzjoni, b’mod partikolari meta l-awtorizzazzjoni ta’ referenza tiskadi minħabba raġunijiet oħra li ma jkollhomx x’jaqsmu mal-protezzjoni tas-saħħa pubblika, jiġifieri abbażi biss tax-xewqa tad-detentur tal-awtorizzazzjoni ta’ referenza (171), u;

— Il-prodott importat ikun essenzjalment simili għal prodott li diġà jkun irċieva awtorizzazzjoni tal-kummerċjalizzazzjoni fl-Istat Membru tad-destinazzjoni, li jfisser li ż-żewġ prodotti ma jkollhomx għalfejn ikunu identiċi f’kull rigward iżda għandhom minn tal-inqas ikunu ġew manifatturati skont l-istess formulazzjoni, bl-użu tal-istess ingredjent attiv, u jkollhom ukoll l-istess effetti terapewtiċi (172). Għalhekk, ir-rifjut li tinħareġ awtorizzazzjoni tal-kummerċjalizzazzjoni ma jistax jiġi ġustifikat abbażi tal-protezzjoni tas-saħħa pubblika jekk dan ir-rifjut ikun ibbażat biss fuq il-fatt li ż-żewġ prodotti mediċinali ma jkollhomx l-istess oriġini (173).

Barra minn hekk, l-awtoritajiet nazzjonali ma jistgħux jirrifjutaw li jagħtu liċenzja tal-importazzjoni parallela unikament minħabba raġunijiet marbuta mal-assenza ta’ dokumentazzjoni relatata mal-prodott mediċinali soġġett għal importazzjoni parallela, jekk ikollhom mezzi leġiżlattivi u amministrattivi disponibbli biex jiksbu d-dokumentazzjoni inkwistjoni (174). Lanqas ma jistgħu jirrifjutaw, fil-każ ta’ prodotti mediċinali veterinarji, liċenzja tal-importazzjoni parallela għal dawk li jixtiequ jimpurtaw għall-użu fil-farm tal-istokk tagħhom stess (175).

Barra minn hekk, jeħtieġ li l-kummerċ parallel ikun distint mill-importazzjoni mill-ġdid. Fil-każ ta’ prodotti farmaċewtiċi, pereżempju, dan ifisser tranżazzjonijiet li permezz tagħhom il-prodotti mediċinali jiġu importati fi Stat Membru li fih ikunu awtorizzati, wara li jkunu nkisbu minn spiżerija fi Stat Membru ieħor minn bejjiegħ bl-ingrossa fl-Istat Membru tal-importazzjoni. F’dan ir-rigward, il-Qorti sostniet li prodott manifatturat fi Stat Membru li jiġi esportat u li wara jiġi importat mill-ġdid f’dan l-Istat Membru jikkostitwixxi prodott importat bl-istess mod bħal prodott manifatturat fi Stat Membru ieħor (176). Madankollu, il-Qorti indikat li dawn il-konstatazzjonijiet ma japplikawx jekk jiġi stabbilit li l-prodotti kkonċernati ġew esportati bl-iskop uniku ta’ importazzjoni mill-ġdid sabiex tiġi evitata leġiżlazzjoni bħal dik li qed tiġi kkunsidrata (177).

4.12. Obbligu li tintuża l-lingwa nazzjonali

Ir-rekwiżiti lingwistiċi imposti f’oqsma mhux armonizzati jistgħu wkoll jikkostitwixxu ostakolu għall-kummerċ intra-UE f’każ li dawn jirriżultaw f’piż addizzjonali fuq prodotti li joriġinaw minn Stati Membri oħra. Għalhekk, dawn jistgħu jiġu pprojbiti skont l-Artikolu 34 tat-TFUE meta l-prodotti li jkunu ġejjin minn Stati Membri oħra jkollhom jingħataw tikkettar differenti, li jirriżulta f’kostijiet addizzjonali tal-imballaġġ (178). Madankollu, f’xi każijiet jista’ jkun meħtieġ li tintuża lingwa nazzjonali sabiex jiġi żgurat li l-konsumaturi jifhmu faċilment l-informazzjoni dwar il-prodott inkwistjoni (179).

Fis-sentenza tagħha fil-Kawża Yannick Geffroy (180), il-Qorti ddeċidiet li l-Artikolu 34 tat-TFUE “jrid jiġi interpretat li jipprekludi regola nazzjonali [...] milli teżiġi l-użu ta’ lingwa speċifika għat-tikkettar ta’ oġġetti tal-ikel, mingħajr ma tippermetti l-possibbiltà li tintuża lingwa oħra li tinftiehem faċilment mix-xerrejja jew li tiggarantixxi li x-xerrej jiġi informat b’mezzi oħra”.

Fir-rigward tad-determinazzjoni tal-lingwa li faċilment tinftiehem mill-konsumaturi, il-Qorti ddikjarat fil-Kawża Piageme (181) li jistgħu jitqiesu diversi fatturi bħax-“xebh possibbli ta’ kliem b’lingwi differenti, l-għarfien mifrux fost il-popolazzjoni kkonċernata ta’ iktar minn lingwa waħda, jew l-eżistenza ta’ ċirkostanzi speċjali bħal kampanja ta’ reklamar fuq firxa wiesgħa jew distribuzzjoni mifruxa tal-prodott, diment li jkun jista’ jiġi stabbilit li l-konsumatur ikun qed jingħata biżżejjed informazzjoni”.

Konsegwentement, mill-prinċipju ġenerali tal-proporzjonalità jirriżulta li l-Istati Membri jistgħu jadottaw miżuri nazzjonali li jirrikjedu li ċertu informazzjoni fir-rigward ta’ prodotti domestiċi jew importati trid tingħata b’lingwa li tinftiehem faċilment mill-konsumatur. Madankollu, il-miżura nazzjonali inkwistjoni ma tridx teskludi l-possibbiltà li jintużaw mezzi oħra biex il-konsumaturi jiġu infurmati, bħal disinji, simboli u pittogrammi (182). Fl-aħħar nett, miżura trid tkun ristretta għall-informazzjoni li l-Istat Membru kkonċernat jagħmilha obbligatorja u li għaliha l-użu ta’ mezzi oħra minbarra t-traduzzjoni ma jkunx adattat biex jipprovdi lill-konsumaturi bl-informazzjoni xierqa.

4.13. Restrizzjonijiet fuq l-importazzjoni ta’ merkanzija għall-użu personali

L-Artikolu 34 tat-TFUE mhux biss jagħti lill-kumpaniji d-dritt li jimportaw merkanzija għal skopijiet kummerċjali, iżda jagħti wkoll id-dritt lill-individwi li jimportaw merkanzija għall-użu personali kif muri fil-Kawża Schumacher (183). Ir-restrizzjonijiet fir-rigward tal-importazzjoni ta’ merkanzija għall-użu personali huma relatati l-iktar ma’ prodotti marbuta ma’ riskji potenzjali għas-saħħa tal-bniedem, bħall-alkoħol, it-tabakk u l-mediċini. Fil-Kawża Schumacher, individwu privat ordna preparat mediċinali minn Franza għall-użu personali tiegħu. Madankollu, l-awtoritajiet doganali fil-Ġermanja, fejn l-individwu kien qed jirresjedi, irrifjutaw li jagħtu l-approvazzjoni għall-prodott inkwistjoni.

Il-qorti nazzjonali staqsiet jekk leġiżlazzjoni li tipprojbixxi lil individwu privat milli jimporta għall-użu personali tiegħu preparat mediċinali li kien awtorizzat fl-Istat Membru tal-importazzjoni, kien disponibbli hemmhekk mingħajr riċetta, u li kien inxtara minn spiżerija fi Stat Membru ieħor, kinitx tmur kontra l-Artikoli 34 u 36 tat-TFUE. Il-Qorti sostniet li tali leġiżlazzjoni kienet tikkostitwixxi ksur tal-Artikolu 34 tat-TFUE, li ma setax ikun ġustifikat minħabba raġunijiet ta’ protezzjoni tas-saħħa pubblika. Spjegat li x-xiri ta’ preparati mediċinali minn spiżerija ta’ Stat Membru ieħor kien jipprovdi garanzija ta’ sikurezza ekwivalenti għal dik ta’ spiżerija domestika.

Madankollu, kif intwera fil-Kawża Escalier Bonnarel (184) , individwi