L-ISTAT INDIPENDENTI TA’ PAPUA NEW GUINEA,

(c) jitrawwem l-iżvilupp tal-bniedem u dak soċjali u, b’mod partikolari, jinqered il-faqar u jiġu indirizzati l-inugwaljanzi, filwaqt li jiġi żgurat li kulħadd igawdi ħajja ta’ dinjità u li ħadd ma jitħalla jaqa’ lura, b’attenzjoni speċjali mogħtija lin-nisa u lill-bniet;

2. Il-Partijiet għandhom jikkooperaw biex jipprevjenu u jindirizzaw il-kawżi ewlenin tal-kunflitt u tal-instabbiltà b’mod olistiku. Huma għandhom jagħtu attenzjoni speċjali lill-governanza effettiva tar-riżorsi naturali, notevolment b’rabta mal-materja prima, sabiex ikunu ta’ benefiċċju sostenibbli għas-soċjetà kollha kemm hi u jiżguraw li l-isfruttament u l-kummerċ illegali ma jikkontribwixxux biex jikkawżaw u jsostnu l-kunflitt.

2. Il-Partijiet, filwaqt li jaffermaw mill-ġdid li l-aktar reati serji ta’ tħassib għall-komunità internazzjonali kollha kemm hi ma jistgħux ma jiġux ikkastigati, għandhom jiżguraw l-investigazzjoni u l-prosekuzzjoni ġusti u effettivi tagħhom billi jieħdu miżuri fil-livelli nazzjonali, reġjonali u internazzjonali, kif xieraq.

3. Il-Partijiet għandhom jimmiraw li jnaqqsu l-konsegwenzi negattivi tal-użu tad-droga għall-individwi u għas-soċjetà kollha kemm hi, kif ukoll li jnaqqsu b’mod effettiv id-devjazzjoni u t-traffikar illeċitu ta’ prekursuri skedati u mhux skedati, inklużi prekursuri “designer”.

(c) politiki soċjali effettivi u aċċess ekwu għas-servizzi soċjali, l-assistenza u s-sigurtà soċjali, u l-ġustizzja; u

(c) il-promozzjoni tar-responsabbilizzazzjoni taż-żgħażagħ u taċ-ċittadinanza responsabbli, billi jinfetħu spazji għall-parteċipazzjoni attiva taż-żgħażagħ fil-ħajja politika u kulturali, u fil-bini u s-sostenn tal-paċi, inkluż bil-ħsieb li jiġu miġġielda r-radikalizzazzjoni u l-estremiżmu vjolenti.

1. Il-Partijiet jirrikonoxxu r-rwol tax-xjenza, tat-teknoloġija u tal-innovazzjoni (‘science, technology and innovation’ - STI) fl-espansjoni tal-fruntieri tal-għarfien, fl-aċċellerazzjoni tat-tranżizzjoni u l-qabża lejn l-iżvilupp sostenibbli permezz ta’ trasformazzjoni ekonomika, żieda fil-katina tal-valur u konnessjonijiet bejn il-kumpaniji, fit-trawwim tal-iżvilupp tal-għarfien u t-tisħiħ tal-pożizzjoni tal-bniedem, b’mod partikolari tan-nisa u taż-żgħażagħ, u fl-appoġġ lil dawk li jieħdu d-deċiżjonijiet u li jfasslu l-politika fl-eżerċizzju ta’ żvilupp sostenibbli.

2. Il-Partijiet jaqblu li l-kooperazzjoni kummerċjali għandha titmexxa f’konformità mas-sistema kummerċjali multilaterali bbażata fuq ir-regoli bil-ħsieb li jittejjeb il-kummerċ ħieles, ġust u miftuħ għall-kisba ta’ tkabbir u żvilupp sostenibbli, speċjalment fil-Membri tal-OSAKP. Għal dak l-għan, il-kooperazzjoni għandha tkun konformi mal-obbligi assunti miż-żewġ Partijiet fi ħdan il-qafas tal-Organizzazzjoni Dinjija tal-Kummerċ (WTO), inklużi dispożizzjonijiet għal trattament speċjali u differenzjali (‘special and differential treatment’ - SDT).

1. Il-Partijiet jaqblu li l-kummerċ fis-servizzi huwa magna b’saħħitha għat-tkabbir u l-iżvilupp tal-ekonomiji tagħhom u jkomplu jaffermaw mill-ġdid id-drittijiet u l-obbligi rispettivi tagħhom skont il-Ftehim Ġenerali dwar il-Kummerċ fis-Servizzi (‘General Agreement on Trade in Services’ - GATS).

2. Il-Partijiet għandhom jagħmlu ħilithom biex jużaw it-taħlit ta’ għotjiet u self, kif ukoll garanziji bħala lievi biex jattiraw finanzjament privat u jindirizzaw il-fallimenti tas-suq, filwaqt li jillimitaw id-distorsjonijiet tas-suq.

(c) jadotta linji gwida ta’ politika u jieħu deċiżjonijiet biex jagħti effett lil aspetti speċifiċi meħtieġa għall-implimentazzjoni tad-dispożizzjonijiet ta’ dan il-Ftehim; u

(c) il-Kunsill tal-Ministri Paċifiku-UE għandu jinkludi, minn naħa waħda, rappreżentant ta’ kull Stat Parti fil-Paċifiku fil-livell ministerjali u, min-naħa l-oħra, rappreżentanti tal-tal-UE fil-livell ministerjali.

(c) imexxi djalogu u jiskambja fehmiet dwar kwalunkwe kwistjoni ta’ interess komuni.

(c) L-Assemblea Parlamentari bejn il-Paċifiku u l-UE għandha tinkludi, minn naħa waħda, Membri tal-Parlament Ewropew u, min-naħa l-oħra, Membri tal-Parlament ta’ kull Stat Parti fil-Paċifiku, f’numru ugwali.

(c) l-ambjent, il-ġestjoni tar-riżorsi naturali u t-tibdil fil-klima;

(c) l-Assemblea Parlamentari Afrika-UE.

9. Il-Partijiet għandhom jappoġġaw inizjattivi li jnaqqsu u jeliminaw l-ostakoli tekniċi mhux meħtieġa għall-kummerċ fi ħdan il-kamp ta’ applikazzjoni tal-Ftehim tad-WTO dwar l-Ostakli Tekniċi għall-Kummerċ (‘Technical Barriers to Trade’ - TBT). Huma għandhom jikkooperaw biex isaħħu r-regolamenti u l-prattiki sanitarji u fitosanitarji skont il-Ftehim tad-WTO dwar il-miżuri Sanitarji u Fitosanitarji (SPS). B’mod partikolari, il-Partijiet għandhom jikkooperaw biex jiżviluppaw standards internazzjonali li jappoġġaw l-oqfsa ta’ politika rilevanti tal-Partijiet. Huma għandhom jikkooperaw biex itejbu t-trasparenza fl-iżvilupp ta’ miżuri regolatorji u fl-implimentazzjoni ta’ standards, regolamenti tekniċi u proċeduri ta’ valutazzjoni tal-konformità (ittestjar, ċertifikazzjoni, kalibrar). Huma għandhom jindirizzaw, fost l-oħrajn, kwistjonijiet ta’ metroloġija u akkreditazzjoni ta’ laboratorji u korpi oħrajn ta’ Valutazzjoni tal-Konformità flimkien ma’ infrastruttura adegwata ta’ sorveljanza tas-suq.

1. Il-Partijiet għandhom jappoġġaw il-konservazzjoni in situ tal-pajsaġġi ewlenin tal-Afrika għall-konservazzjoni tal-bijodiversità, b’mod partikolari ż-żoni transkonfinali protetti li huma ħabitats għal speċijiet selvaġġi ewlenin u jagħmluha possibbli li jkun hemm konnettività adegwata li tippermetti l-migrazzjoni tal-organiżmi selvaġġi u l-adattament tal-firxa ta’ speċijiet għat-tibdil fil-klima. Huma għandhom isaħħu wkoll l-aġenziji responsabbli għal żoni protetti u jippromwovu l-involviment tal-komunitajiet rurali fil-ġestjoni sostenibbli tal-organiżmi selvaġġi u tal-imsaġar.

3. Il-Partijiet għandhom jappoġġaw il-produzzjoni, il-ħażna, il-ġestjoni u t-tixrid ta’ data statistika u informazzjoni fil-livelli nazzjonali, reġjonali u kontinentali, inkluż billi jippromwovu l-Karta Afrikana dwar l-Istatistika bħala l-qafas ta’ politika għall-iżvilupp tal-istatistika fl-Afrika. Huma għandhom jiżviluppaw sistemi ta’ identifikazzjoni robusti, siguri u inklużivi biex jiżguraw l-għoti ta’ identità legali għal kull ċittadin, inkluż billi jsaħħu s-sistema ta’ reġistrazzjoni ċivili u statistika vitali (‘civil registration and vital statistics’ - CRVS).

(c) itejbu s-sostenibbiltà ambjentali u r-reżiljenza għall-klima, iwettqu ġestjoni sostenibbli tar-riżorsi naturali u jsaħħu l-ġestjoni tad-diżastri;

(c) l-Assemblea Parlamentari Karibew-UE.

(c) jibnu soċjetajiet demokratiċi, paċifiċi u bbażati fuq id-drittijiet, ibbażati fuq l-istat tad-dritt u l-governanza tajba, u jagħmlu progress fuq l-ugwaljanza bejn il-ġeneri u l-governanza finanzjarja;

(c) l-Assemblea Parlamentari Paċifiku-UE.

5. Il-Partijiet għandhom japplikaw approċċi integrati, olistiċi u bilanċjati mhux tas-suq biex jindirizzaw it-tibdil fil-klima u l-impatti tiegħu, filwaqt li jqisu il-vulnerabbiltà tal-Istati gżejjer żgħar li qed jiżviluppaw, u filwaqt li jqisu l-oqfsa ta’ politika rilevanti tagħhom, inkluż il-Qafas għal Żvilupp Reżiljenti fil-Paċifiku (‘Framework for Resilient Development in the Pacific’ - FRDP) u s-Sħubija għar-Reżiljenza fil-Paċifiku (‘Pacific Resilience Partnership’ - PRP).

6. Il-Partijiet għandhom jappoġġaw azzjoni biex jallinjaw il-flussi finanzjarji ma’ perkors lejn emissjonijiet baxxi ta’ gassijiet serra u żvilupp reżiljenti għall-klima. Huma għandhom jikkooperaw biex jimmobilizzaw il-finanzjament għall-klima minn varjetà wiesgħa ta’ sorsi, strumenti u mezzi biex jappoġġaw l-iżvilupp u l-implimentazzjoni ta’ pjanijiet ta’ adattament nazzjonali u kontributi stabbiliti fil-livell nazzjonali lil hinn mil-livelli attwali f’konformità mal-Ftehim ta’ Pariġi.

7. Il-Partijiet għandhom jippromwovu tnaqqis gradwali ambizzjuż tal-idrofluworokarburi skont il-Protokoll ta’ Montreal dwar Sustanzi li Jnaqqsu s-Saff tal-Ożonu u l-Emenda ta’ Kigali tiegħu. Huma għandhom jinkoraġġixxu lill-Partijiet kollha għall-Protokoll biex jirratifikaw u jiżguraw l-implimentazzjoni rapida tal-Emenda.

8. Il-Partijiet għandhom isaħħu l-koordinazzjoni fil-livelli kollha ta’ governanza u għandhom jieħdu azzjoni bbażata fuq u ggwidata mill-aħjar xjenza disponibbli u, kif xieraq, għarfien tradizzjonali, sistemi ta’ għarfien indiġeni u lokali. Huma għandhom jinkoraġġixxu u jippermettu lill-awtoritajiet lokali jagħmlu u jimplimentaw impenji ambizzjużi dwar il-klima u l-enerġija. Huma għandhom jippromwovu inizjattivi eżistenti bħall-Patt Globali tas-Sindki għall-Klima u l-Enerġija u jenħtieġ li jappoġġaw l-implimentazzjoni tal-pjanijiet ta’ azzjoni tagħhom.

9. Il-Partijiet għandhom jaħdmu flimkien biex jiżviluppaw networks ta’ għarfien għall-adattament u r-rispons għall-klima u jsaħħu l-kapaċità xjentifika, teknika, umana u istituzzjonali għall-azzjoni klimatika u l-ġestjoni u l-monitoraġġ ambjentali, inkluż permezz ta’ teknoloġiji spazjali u sistemi ta’ informazzjoni.

ARTIKOLU 11

L-ambjent u l-ġestjoni sostenibbli ta’ riżorsi naturali

1. Il-Partijiet għandhom jappoġġaw il-konservazzjoni, l-użu sostenibbli u r-restawr tal-ekosistemi u s-servizzi li jipprovdu, li jgħaqqdu l-bijodiversità mal-għajxien. Huma għandhom jipproteġu, jirrestawraw u jsaħħu l-bijodiversità, f’konformità mal-Konvenzjoni dwar id-Diversità Bijoloġika u l-Qafas Globali għall-Bijodiversità wara l-2020. Huma għandhom jappoġġaw l-iżvilupp ta’ strateġiji fit-tul iffokati fuq l-integrazzjoni tal-bijodiversità f’oqfsa reġjonali u nazzjonali fir-reġjun tal-Paċifiku, filwaqt li jiżguraw il-koordinazzjoni u l-koerenza fl-istituzzjonijiet kollha, u jiġġeneraw evidenza biex jinformaw it-teħid tad-deċiżjonijiet.

2. Il-Partijiet għandhom jippromwovu approċċ integrat għal u jsaħħu l-mekkaniżmi ta’ infurzar għall-ġestjoni u l-użu sostenibbli tar-riżorsi naturali u l-ambjent fil-livelli kollha, inkluż l-iżvilupp ta’ ekonomija ċirkolari u ekoloġika, filwaqt li jqisu l-ħtiġijiet tal-ġenerazzjonijiet attwali u futuri u, fejn xieraq, il-prattiki indiġeni, tradizzjonali u konswetudinarji.

3. Il-Partijiet għandhom jikkooperaw biex jiżguraw il-ġestjoni sostenibbli tar-riżorsi tal-foresti u ta’ riżorsi oħrajn tas-siġar tagħhom, inaqqsu u jreġġgħu lura d-deforestazzjoni, jiġġieldu l-qtugħ illegali tas-siġar għall-injam u l-kummerċ fl-injam u prodotti bbażati fuq l-injam illegali, jirrestawraw il-funzjonijiet tal-foresti naturali, inkluż il-provvista ta’ servizzi tal-ekosistema, u jippromwovu estrazzjoni responsabbli, filwaqt li jqisu d-domandi għal żvilupp sostenibbli, inklużi l-ħtiġijiet ekonomiċi, soċjali u ambjentali tal-popolazzjonijiet li qed jikbru tagħhom.