Opinjoni tal-Kumitat Ewropew tar-Reġjuni — Lejn użu sostenibbli tar-riżorsi naturali fil-gżejjer tal-Mediterran

(2020/C 440/19)

Relatur: Francina ARMENGOL I SOCÍAS (ES/PSE), President tal-Gvern tal-Gżejjer Baleariċi

RAKKOMANDAZZJONIJIET TA’ POLITIKA

IL-KUMITAT EWROPEW TAR-REĠJUNI

Introduzzjoni: il-gżejjer Mediterranji u l-isfidi speċifiċi tagħhom

1. ifakkar li fil-gżejjer Ewropej tal-Mediterran jgħixu 95 % tal-abitanti tal-gżejjer tal-Unjoni Ewropea u li, flimkien mal-gżejjer l-oħra tal-baċir, jaqsmu l-isfidi, il-problemi u l-limitazzjonijiet komuni li jfixklu l-iżvilupp ekonomiku tagħhom;

2. jirrimarka li t-Trattati tal-Unjoni Ewropea (UE) ma fihomx miżuri speċifiċi dwar l-insularità minbarra dawk previsti fil-kuntest tar-reġjuni ultraperiferiċi, minkejja li s-sitwazzjoni speċjali tagħhom hija kważi kompletament ibbażata fuq il-prinċipju tal-insularità;

3. jirrikonoxxi li t-territorji insulari fil-kuntest tal-Mediterran jikkostitwixxu realtajiet ekonomiċi, amministrattivi, kulturali u soċjali eteroġeni. Madankollu, dawn jikkondividu sfidi u problemi komuni li, f’baċir ifframmentat ħafna bħal dak tal-Mediterran, jeħtieġ li jiġu indirizzati fi ħdan kamp ta’ applikazzjoni konġunt u speċifiku;

4. jirrikonoxxi li l-kriżi attwali tas-saħħa kkawżata mill-COVID-19 (coronavirus) enfasizzat il-vulnerabbiltà partikolari tat-territorji insulari, li għandhom riżorsi skarsi;

5. jilqa’ l-fatt li l-Kummissjoni Ewropea miexja lejn Pakkett Ekoloġiku u qafas ta’ tranżizzjoni ġusta li jippermetti żvilupp soċjoekonomiku tal-gżejjer Mediterranji u li huwa allinjat mal-Għanijiet ta’ Żvilupp Sostenibbli;

6. jirrikonoxxi r-rikkezza unika tal-ekosistemi tal-gżejjer Mediterranji u l-vulnerabbiltà partikolari tagħhom fil-kuntest tal-iżvilupp soċjoekonomiku attwali u t-tibdil fil-klima, u, għalhekk, il-ġestjoni sostenibbli tar-riżorsi naturali skarsi tagħhom hija l-isfida ewlenija għal dawn it-territorji;

7. iqis li l-Kummissjoni Ewropea, fid-dawl tal-vulnerabbiltà ambjentali u klimatika għolja tat-territorji insulari Mediterranji, għandha tqis iċ-ċirkostanzi ġeografiċi u soċjoekonomiċi speċifiċi tal-gżejjer Mediterranji biex jiġi stabbilit il-perkors biex jintlaħaq l-għan tan-newtralità klimatika;

8. jenfasizza li, minkejja d-diffikultajiet speċifiċi li jiffaċċjaw, jekk jiġu stabbiliti miżuri leġislattivi speċifiċi u qafas finanzjarju adatt, dawn it-territorji insulari Mediterranji jsiru laboratorji eċċellenti għad-diversi proċessi ta’ tranżizzjoni ekoloġika mwettqa mill-UE;

9. jistieden lill-Istati Membri tal-UE u lill-Unjoni għall-Mediterran biex jaħdmu flimkien biex titfassal dikjarazzjoni ministerjali dwar is-sitwazzjoni tal-gżejjer tal-Mediterran, li tirrikonoxxi lill-gżejjer Mediterranji bħala żona speċjali fi ħdan l-UE, bi ħtiġijiet konkreti u kultura, wirt u ambjent uniċi li jeħtieġ li jiġu ġestiti u protetti b’mod speċifiku u konġunt;

10. jappella li, minħabba s-sitwazzjoni tal-Mediterran bħala fruntiera bejn l-Ewropa u l-Afrika, l-Istati Membri, il-Kummissjoni Ewropea u l-Unjoni għall-Mediterran iqisu l-gżejjer tal-baċir meta tiġi żviluppata u implimentata l-Politika Ewropea tal-Viċinat;

11. jenfasizza li koeżjoni territorjali b’saħħitha bejn il-gżejjer Ewropej tal-Mediterran ser tikkontribwixxi wkoll sabiex tissaħħaħ il-pożizzjoni konfinali tal-Unjoni, u toffri wkoll kontroparti b’saħħitha biex tissaħħaħ il-kooperazzjoni mat-territorji tal-imsieħba Mediterranji tal-UE;

12. jenfasizza li, minkejja s-similaritajiet ċari li għandhom mar-reġjuni ultraperiferiċi tal-UE f’termini tal-kundizzjonijiet ġenerali soċjali, ekonomiċi u ġeografiċi, il-gżejjer Mediterranji ma jibbenefikawx minn trattament speċifiku biex ikunu jistgħu jindirizzaw il-kontinġenzi ġeografiċi permanenti għall-iżvilupp ekonomiku u soċjali tagħhom, kif rikonoxxut fl-Artikolu 174 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-UE (TFUE);

13. jirrimarka li l-Artikolu 174 tat-TFUE għandu japplika mill-istadji bikrija tal-proċess tat-teħid tad-deċiżjonijiet, inklużi miżuri speċifiċi ta’ kumpens biex jingħelbu l-isfidi u r-restrizzjonijiet li jirriżultaw miċ-ċirkustanzi speċifiċi tal-gżejjer Mediterranji;

In-nuqqas ta’ riżorsi naturali fil-gżejjer Mediterranji

14. jindika li fattur komuni għall-gżejjer tal-Mediterran huwa l-eżistenza ta’ assi ambjentali dejjem aktar prekarji: territorju mnaqqas b’ħafna użijiet, riżorsi limitati tal-ilma, dipendenza għolja mill-enerġija mill-fjuwils fossili, kif ukoll il-fraġilità kbira u d-dgħufija tal-ekosistemi tagħhom;

15. jinsisti li r-riżors skars ewlieni tal-gżejjer huwa t-territorju, u din is-sitwazzjoni hija aktar severa fir-reġjuni bi spazju limitat, fejn l-espansjoni fiżika taċċellera l-proċessi ta’ konġestjoni u tagħmilhom aktar viżibbli;

16. ifakkar li l-gżejjer tal-Mediterran fil-parti l-kbira tagħhom jiddependu mill-kontinent għall-enerġija u minn provvista esterna għall-fjuwils fossili, u jilqa’ l-azzjonijiet meħuda mill-UE għad-dekarbonizzazzjoni tagħhom;

17. ifakkar li r-riżorsi tal-ilma tal-gżejjer Mediterranji normalment ikunu limitati, u ħafna drabi jiġu affettwati mill-iżvilupp żejjed, u dan għandu t-tendenza li jwassal għal tnaqqis, tniġġis u salinizzazzjoni;

18. iqis li, filwaqt li huwa minnu li ħafna gżejjer tal-Mediterran għażlu d-desalinazzjoni bħala mekkaniżmu biex jiġi garantit l-ilma, il-politika tal-ilma għandha prinċipalment titmexxa minn politiki fuq in-naħa tad-domanda (bħalma huma l-iffrankar, l-użu mill-ġdid, l-effiċjenza mtejba fl-użu u l-allokazzjoni tar-riżorsi), u minn politiki ta’ konservazzjoni, protezzjoni u ġestjoni integrali tar-riżorsi tal-ilma;

19. jirrimarka li, minħabba l-karatteristiċi speċifiċi tal-infrastrutturi tagħhom u tal-possibilitajiet reali tagħhom ta’ aċċess għas-suq Ewropew tal-enerġija, il-gżejjer Mediterranji jiffaċċjaw spejjeż addizzjonali sinifikanti tal-produzzjoni tal-enerġija u spejjeż marbuta mar-rikonverżjoni u r-ristrutturar tas-setturi ekonomiċi tagħhom;

20. ifakkar li l-baċir tal-Mediterran huwa punt jaħraq tal-bijodiversità fil-livell globali, minħabba l-għadd ta’ speċijiet endemiċi partikolarment għoli fir-reġjuni insulari tiegħu;

21. jinnota li l-gżejjer Mediterranji għandhom ħafna ħabitats ta’ interess Komunitarju, uħud minnhom prijoritarji, li jinsabu mhedda minn pressjoni antropoġenika għolja, id-degradazzjoni tal-ħabitats u l-wasla ta’ speċijiet eżotiċi u invażivi li jiżbilanċjaw l-ekosistemi;

22. iqis li l-UE għandha tiżviluppa miżuri speċifiċi ta’ protezzjoni ambjentali għall-gżejjer Mediterranji, peress li dawn għandhom bijodiversità unika tal-art u tal-baħar u, għalhekk, jeħtieġu politiki ta’ żvilupp sostenibbli u miżuri ta’ protezzjoni ambjentali adattati;

L-attivitajiet soċjoekonomiċi u l-impatt tagħhom fuq ir-riżorsi naturali

23. jenfasizza li l-gżejjer Mediterranji għandhom struttura ekonomika speċjalizzata ħafna, kemm fis-settur primarju (agrikoltura u sajd) kif ukoll fis-settur terzjarju (turiżmu), li qed idgħajjef bil-kbir l-istruttura produttiva tagħhom f’kuntest soċjoekonomiku Ewropew u globali kompetittiv ħafna;

24. jenfasizza li s-settur agroalimentari huwa strateġiku fil-gżejjer Mediterranji sabiex ir-riżorsi naturali jsiru aktar sostenibbli, minħabba l-importanza kbira tiegħu fil-livell territorjali u l-proporzjon sinifikanti ta’ art li jieħu, kif ukoll bħala sors ta’ ikel għall-popolazzjoni;

25. iħeġġeġ lill-Kummissjoni Ewropea u lill-Istati Membri jtejbu r-reżiljenza tas-sistema agroalimentari tal-gżejjer Mediterranji, sabiex ikollhom biżżejjed sovranità tal-ikel biex ilaħħqu ma’ sitwazzjonijiet bħal diżastri naturali, kunflitti politiċi u soċjali jew kriżijiet tas-saħħa, bħall-COVID-19, li jagħmluha impossibbli li jkun hemm provvisti minn barra;

26. jenfasizza l-isfruttament żejjed ta’ xi stokkijiet ta’ ħut fil-Mediterran u jħeġġeġ l-iżvilupp ta’ pjani għall-ġestjoni tas-sajd adattati għall-baċir tal-Mediterran, li jsaħħu u jimmodernizzaw il-flotot tas-sajd lokali u s-sistemi tal-marikultura, billi jikkombinaw il-metodi tradizzjonali ma’ dawk l-aktar innovattivi;

27. jinnota l-importanza tas-sajd fuq skala żgħira għall-ekosistema ekonomika tal-komunitajiet kostali tal-Mediterran, u jistieden lill-gżejjer Mediterranji janalizzaw mudelli ta’ koġestjoni tas-sajd li jinvolvu lis-setturi soċjoekonomiċi differenti rilevanti. Huwa ta’ importanza kbira li dawn jinkludu l-promozzjoni tat-turiżmu tas-sajd u tat-turiżmu ambjentali marittimu, li jeħtieġu kompetenzi speċifiċi;

28. iqis li l-ħolqien ta’ żoni tal-baħar protetti ġodda fil-gżejjer għandu jkun akkumpanjat minn strateġiji ekonomiċi innovattivi paralleli għall-użu sostenibbli tar-riżorsi tas-sajd mill-maniġers taż-żoni tal-baħar protetti, ir-rappreżentanti tas-settur tas-sajd u r-rappreżentanti tas-settur tat-turiżmu;

29. jenfasizza li l-gżejjer Mediterranji, fil-biċċa l-kbira tagħhom, ma jiżviluppawx settur industrijali minħabba l-produttività baxxa tagħhom, relatata man-nuqqas ta’ materja prima, l-ispejjeż għoljin ta’ produzzjoni u l-problemi loġistiċi fit-trasport;

30. jenfasizza li, b’mod ġenerali, id-domanda ferm distinta għas-servizzi u n-natura speċjalizzata tat-turiżmu tagħha jagħmlu l-ekonomiji aktar fraġli minn dawk kontinentali, u dan juri żvilupp ekonomiku kkundizzjonat ħafna mis-sitwazzjoni internazzjonali. Eżempju tajjeb huwa l-kriżi tas-saħħa kkawżata mill-firxa globali tal-COVID-19 u l-impatt partikolari tagħha fuq l-ekonomiji tal-gżejjer Mediterranji, li fil-biċċa kbira tagħhom jiddependu ħafna mis-settur tas-servizzi;

31. iħeġġeġ lill-Kummissjoni Ewropea u lill-Istati Membri jqisu l-eżistenza ta’ popolazzjoni varjabbli għolja fil-gżejjer Mediterranji, ħaġa li żżid il-ħtiġijiet fl-infrastruttura tal-popolazzjoni residenti u tenfasizza d-domanda għas-servizzi pubbliċi ta’ kull tip;

32. iqis li l-użu tal-Pjan ta’ Azzjoni tal-UE għall-Ekonomija Ċirkolari għandu jinkludi miżuri speċifiċi li jqisu l-eżistenza ta’ popolazzjoni varjabbli għolja minħabba l-flussi turistiċi u l-livell għoli ta’ servitizzazzjoni ta’ ħafna mill-ekonomiji tal-gżejjer Mediterranji;

33. jistieden lill-Kummissjoni Ewropea u lill-Istati Membri jappoġġjaw l-iskambju tal-aħjar prattiki dwar it-turiżmu sostenibbli fil-gżejjer tal-Mediterran, kif inhu l-każ issa għall-programmi implimentati taħt il-qafas tal-Interreg MED ( 1 )

34. jenfasizza l-livell baxx ta’ taħriġ fir-reġjuni gżejjer Mediterranji b’rabta mal-medja tal-Unjoni Ewropea, speċjalment fir-rigward tat-taħriġ postsekondarju u vokazzjonali, u dan iħeġġeġ lill-istudenti jitilqu kmieni mill-iskola u jibdew jaħdmu kmieni f’ekonomiji b’livell għoli ta’ servitizzazzjoni;

35. jenfasizza li. b’mod ġenerali, il-gżejjer jiddependu ħafna mit-trasport bl-ajru u bil-baħar, u jħeġġeġ lill-Kummissjoni Ewropea tqis kif imiss il-karatteristiċi speċifiċi tagħhom ( 2 )

36. jirrimarka li t-trasport tal-merkanzija huwa darbtejn sa erba’ darbiet ogħla milli fuq il-kontinent ( 3 ) , fattur kruċjali li jaffettwa direttament il-kompetittività tal-produzzjonijiet tal-gżejjer;

37. jipproponi li jiġu riveduti r-regoli dwar l-għajnuna mill-Istat applikabbli għat-territorju tal-gżejjer Mediterranji bil-għan li tiġi rikonoxxuta l-ispeċifiċità tagħhom u li jitqiesu l-iżvantaġġi tagħhom;

38. jenfasizza l-ħtieġa li jiġu żviluppati indikaturi sintetiċi ta’ sostenibbiltà , li b’mod olistiku jinkorporaw parametri ekonomiċi marbuta ma’ indikaturi ekonomiċi ambjentali u ekonomiċi soċjali, u li huma ffukati fuq kundizzjonijiet bijofiżiċi;

39. jirrimarka li l-applikazzjoni tad-Direttiva (UE) 2016/802 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal-11 ta’ Mejju 2016 dwar tnaqqis tal-kontenut tal-kubrit f’ċerti karburanti likwidi ( 4 ) , għalkemm għandha objettivi importanti ta’ protezzjoni ambjentali, wasslet għal żieda sinifikanti fl-ispiża tas-servizzi tat-trasport marittimu, li ġġenerat spejjeż addizzjonali downstream kemm għall-individwi kif ukoll għan-negozji tal-gżejjer; iħeġġeġ lill-Kummissjoni tadotta derogi temporanji fil-qasam tal-għajnuna mill-Istat għall-awtoritajiet reġjonali u lokali ta’ gżejjer insulari li għandhom l-għan li jintervjenu fis-settur tat-trasport marittimu;

Mudell ġdid ta’ governanza għall-gżejjer Mediterranji

40. jenfasizza l-importanza li tiġi stabbilita governanza f’diversi livelli, li tippermetti li l-livelli lokali, reġjonali, statali u sovranazzjonali ta’ governanza tal-baċir tal-Mediterran javvanzaw permezz ta’ ġestjoni effiċjenti u flessibbli tar-riżorsi naturali fit-territorji insulari;

41. jistieden lill-Kummissjoni Ewropea tadotta pjan strateġiku pluriennali għall-iżvilupp sostenibbli ekonomiku, soċjali u ambjentali tal-gżejjer Ewropej tal-Mediterran, kif ukoll approċċ koerenti fil-livell tal-Politika Ewropea tal-Viċinat u s-sħubija Ewro-Mediterranja;

42. jinkoraġġixxi li tinbena relazzjoni aktar mill-qrib bejn il-gżejjer Mediterranji li tinkoraġġixxi l-iskambju tal-aħjar prattiki u politiki bejn it-territorji differenti u tespandi alleanzi bħall-“Med Insulae”, magħmula minn Sardenja, Korsika, Għawdex u l-Gżejjer Baleariċi;

43. jenfasizza kemm huwa importanti li l-mudell ekonomiku u soċjali tal-komunitajiet tal-gżejjer jimplimenta ġestjoni integrata taż-żona kostali li tkun kapaċi ssaħħaħ u tippromovi interazzjonijiet innovattivi “tal-kosta u tal-baħar”, kif ukoll mudelli ta’ negozju li jippermettu l-użu sostenibbli kemm taż-żoni insulari kif ukoll tal-ambjent tal-baħar;

44. iħeġġeġ lill-Kummissjoni Ewropea u lill-Istati Mediterranji jiżviluppaw u jippromovu strateġiji tal-baċiri tal-baħar ( 5 ) bil-għan li jtejbu l-kooperazzjoni u l-integrazzjoni tar-reġjun kollu u jiżviluppaw ġestjoni integrata taż-żoni kostali li tapprofondixxi l-viżjoni olistika tal-baċir tal-Mediterran;

45. iħeġġeġ lir-reġjuni u lill-pajjiżi biex jiddefinixxu u jiżviluppaw mudelli internazzjonali għall-protezzjoni u l-ġestjoni taż-żoni tal-baħar partikolarment sensittivi, bħal dawk li jeżistu fil-kuntest tal-Organizzazzjoni Marittima Internazzjonali;

Finanzjament tajjeb għall-użu sostenibbli tar-riżorsi naturali

46. jindika li l-iżolament, id-daqs imnaqqas/limitat u l-vulnerabbiltà huma tliet karatteristiċi inerenti għall-gżejjer Mediterranji li jostakolaw l-iżvilupp armonjuż tagħhom fl-Unjoni u jagħmlu l-koeżjoni ekonomika, soċjali u territorjali tagħhom diffiċli, waqt li jolqtu b’mod dirett u permanenti l-kapaċità tagħhom li jikbru u jimxu ’l quddiem;

47. jitlob sabiex l-istrumenti eżistenti ta’ finanzjament tal-UE jikkonformaw mar-realtajiet tal-gżejjer tal-Mediterran;

48. jistieden lill-Istati Membri u lill-Kummissjoni Ewropea biex jissemplifikaw u jikkoordinaw il-pjani pluriennali tagħhom sabiex jiksbu soluzzjonijiet li jtejbu wkoll il-kooperazzjoni transkonfinali bejn it-territorji Mediterranji;

49. iħeġġeġ lill-Kummissjoni Ewropea ssaħħaħ l-investiment fir-riċerka, l-iżvilupp u l-innovazzjoni billi żżid il-fondi pubbliċi tagħha u tippromovi aktar investiment privat permezz ta’ sħubijiet pubbliċi-privati bil-għan li jiġu diversifikati l-attività u l-progress ekonomiku tar-reġjuni insulari tal-Mediterran;

50. iħeġġeġ lill-Kummissjoni Ewropea teżenta lir-reġjuni gżejjer tal-Mediterran mil-limitu ta’ 150 km fil-programmi kollha ta’ kooperazzjoni transkonfinali;

51. iqis li hemm bżonn li jiġu inklużi kriterji ġeoekonomiċi fis-sistema ta’ allokazzjoni tal-fondi tal-politika ta’ koeżjoni futura, bħall-periferiċità u l-insularità, li jirrappreżentaw ostakli fiżiċi permanenti u jfixklu l-iżvilupp sostenibbli tal-gżejjer Mediterranji;

52. jappella għal rekwiżiti ta’ konċentrazzjoni tematika aktar flessibbli, filwaqt li jitqiesu mhux biss il-livelli tal-istat tal-iżvilupp, iżda fuq kollox ir-realtà ekonomika, soċjali u territorjali tar-reġjuni insulari Mediterranji;

53. jappella li jinżammu r-rati attwali ta’ kofinanzjament tal-FEŻR u l-FSE, kif ukoll li jiġu aġġustati għaż-żoni bi żvantaġġi naturali severi u permanenti, li jippermettu li dawn l-istrumenti jiġu allinjati aħjar mar-realtajiet tal-gżejjer Mediterranji;

54. jitlob li l-investimenti relatati mal-infrastrutturi ta’ aċċessibilità u trasport marbut mal-ajruport, il-portijiet u l-art fil-gżejjer tal-Mediterran ikunu eliġibbli għall-appoġġ;

55. jitlob li jinħoloq sottoprogramm tal-Gżejjer Mediterranji fil-programm futur Interreg MED 2021-2027, bħala mod aktar effiċjenti ta’ ħidma mar-riżorsi tal-UE destinati għat-territorji insulari tal-baċir;

Konklużjonijiet

56. jenfasizza li wieħed mill-prinċipji tal-Unjoni Ewropea huwa l-koeżjoni ekonomika, soċjali u territorjali, b’enfasi speċjali fuq it-territorji insulari kif stabbilit fl-Artikolu 174 tat-TFUE;

57. jilqa’ l-fatt li, bħala riżultat tal-iżvilupp ta’ strateġija tal-UE speċifika għar-reġjuni ultraperiferiċi, dawn it-territorji għandhom programmi speċjali ta’ għajnuna li ppermettewlhom itejbu l-iżvilupp sostenibbli;

58. jinnota l-ħtieġa li l-Artikolu 174 tat-TFUE jiġi implimentat b’mod ġenwin u effettiv fir-rigward tal-gżejjer Mediterranji, bl-istess mod li l-Artikolu 349 tat-TFUE ġie żviluppat għar-reġjuni ultraperiferiċi;

59. iħeġġeġ lill-Kummissjoni Ewropea tiżviluppa strateġija għall-gżejjer tal-Mediterran li tqis il-karatteristiċi u l-vulnerabbiltajiet speċifiċi tat-territorji insulari Mediterranji u li tiżviluppa sħubija msaħħa b’azzjonijiet konkreti u koordinati bejn dawn it-territorji, l-Istati Membri u l-UE.

Brussell, 14 ta’ Ottubru 2020. Il-President tal-Kumitat Ewropew tar-Reġjuni Apostolos TZITZIKOSTAS

(1) Pereżempju, ġew żviluppati proġetti bħall-Blueislands, il-Mitomed+, il-Wintermed u l-iSmartmed.

(2) Dan il-punt juri l-messaġġ tal-Opinjoni dwar “Strateġija Ewropea għat-turiżmu kostali u marittimu”, relatur: Vasco Ilídio Alves Cordeiro (PT/PSE) (https://cor.europa.eu/MT/our-work/Pages/OpinionTimeline.aspx?opId=CDR-2645-2014).

(3) PLANISTAT EUROPE-BRADLEY DUNBAR ASS., Rapport Finali. 2000. CE. 16. 0. AT. 118. Analysis of the island regions and outermost regions of the European Union (Analiżi tar-reġjuni gżejjer u tar-reġjuni ultraperiferiċi tal-Unjoni Ewropea), Unjoni Ewropea, Marzu 2003.

(4) ĠU L 132, 21.5.2016, p. 58.

(5) Bħall-Inizjattiva għall-iżvilupp sostenibbli tal-ekonomija blu fil-Punent tal-Mediterran jew l-Istrateġija tal-UE għar-Reġjun Adrijatiku u Jonju (EUSAIR).