L-evalwazzjoni interim tal-programm ta’ riċerka u taħriġ tal-Komunità Ewropea tal-Enerġija Atomika 2014-2018 (“il-programm Euratom”) hi rekwiżit f’konformità mal-Artikolu 22(1) tar-Regolament tal-Kunsill. Il-Kummissjoni hi meħtieġa li twettaq din l-evalwazzjoni interim bl-għajnuna ta’ esperti indipendenti magħżula abbażi ta’ proċess trasparenti. L-evalwazzjoni interim tal-programm Euratom tkopri l-kisbiet u r-riżultati tal-programm, il-progress u l-impatt. L-evalwazzjoni tħares ukoll lejn l-objettivi u r-relevanza kontinwa tal-miżuri kollha, l-effiċjenza u l-użu tar-riżorsi, il-kamp ta’ applikazzjoni għal simplifikazzjoni ulterjuri, u l-valur miżjud Ewropew. F’konformità mal-Artikolu 22(2) tar-Regolament, l-azzjonijiet diretti u indiretti huma s-suġġett ta’ evalwazzjonijiet separati. Għal din ir-raġuni, fl-2016 ġew stabbiliti żewġ gruppi tal-Kummissjoni ta’ esperti indipendenti (CEG), wieħed għal azzjonijiet indiretti u ieħor għal azzjonijiet diretti. Dawn ippreżentaw ir-rapporti tagħhom lill-Kummissjoni f’Mejju 2017. Ir-rapport preżenti tal-Kummissjoni jistabbilixxi s-sejbiet u r-rakkomandazzjonijiet ta’ dawn il-gruppi u l-osservazzjonijiet tal-Kummissjoni. F’konformità mar-rekwiżiti tar-“Regolamentazzjoni Aħjar”, ir-rapport hu akkumpanjat minn żewġ dokumenti ta’ ħidma tal-persunal għal azzjonijiet diretti u indiretti li jippreżentaw valutazzjoni aktar kompluta tal-attivitajiet tal-programm Euratom.

Din ir-rakkomandazzjoni hi bbażata l-aktar fuq feedback li rċieva s-CEG fl-2016 mill-proġett JOPRAD li għadu għaddej. Il-Kummissjoni diġà fittxet garanziji mingħand il-parteċipanti f’JOPRAD u mingħand l-Istati Membri dwar il-maturità tal-azzjoni proposta. B’riżultat ta’ dan, il-Kummissjoni issa hi sodisfatta li, fil-perjodu minn meta s-CEG għamel il-valutazzjoni tiegħu, il-preparazzjonijiet fil-JOPRAD għal EJP għamlu progress sostanzjali u hemm biżżejjed evidenza u appoġġ mill-Istati Membri biex tipproċedi. Il-Kummissjoni tirrikonoxxi li l-EJP hu strument ta’ finanzjament ġdid u li l-esperjenza s’issa fl-Istati Membri għadha relattivament limitata. Għal din ir-raġuni, il-Kummissjoni ħeġġet l-iskambju siewi bejn JOPRAD, CONCERT u EUROfusion, li ċertament għandu l-aktar esperjenza fl-użu ta’ dan l-istrument ta’ programmazzjoni konġunta.

Rakkomandazzjoni 13 dwar il-ġestjoni tal-proġetti mill-EUROfusion: EUROfusion jenħtieġ li jkompli jsaħħaħ l-arranġamenti tal-ġestjoni tal-proġetti tiegħu u jiżgura li l-maniġer tal-programm ikun responsabbli għall-istrateġija tal-implimentazzjoni.

Rakkomandazzjoni 14 dwar l-awtorità tad-disinn tad-DEMO: Bħala kwistjoni urġenti, jenħtieġ li EUROfusion jistabbilixxi awtorità tad-disinn għad-DEMO.

Rakkomandazzjoni 15 dwar ir-rwol tal-Kumitat Xjentifiku u Tekniku (STAC) tal-EUROfusion: EUROfusion jenħtieġ li jħares lejn modi ta’ kif inaqqas il-piż minn fuq STAC mir-rwol tiegħu fil-proċess tal-għażla tal-proġett biex jippermetti r-riċerka.

L-erba’ rakkomandazzjonijiet ta’ hawn fuq jiġu indirizzati prinċipalment lill-EUROfusion u diġà saru diskussjonijiet dwarhom waqt ir-rieżami ta’ nofs it-terminu tal-EUROfusion u waqt il-valutazzjoni tas-sistema ta’ ġestjoni tiegħu, li t-tnejn li huma tlestew f’Lulju tal-2016. Il-kunsiderazzjoni tagħhom bħalissa għadha għaddejja, u l-Kummissjoni se timmonitorja dan il-proċess bħala parti mill-attivitajiet ta’ rutina tagħha ta’ sorveljanza u ta’ ġestjoni tal-programm Euratom.

Rakkomandazzjoni 16 dwar l-applikazzjoni tal-iskema Marie Skłodowska-Curie (MSCA) għall-programm Euratom: Il-Kunsill jenħtieġ li jikkunsidra li jestendi l-iskema Marie Skłodowska-Curie għall-programmi ta’ riċerka dwar il-fissjoni tal-Euratom.

Il-Kummissjoni hija konxja li l-għarfien espert fil-qasam tax-xjenza u tat-teknoloġija nukleari jeħtieġ li jinżamm u se tikkunsidra l-modi kollha possibbli biex tiżgura aċċess mir-riċerkaturi kollha, irrispettivament mill-qasam, għall-għotjiet ta’ edukazzjoni u ta’ taħriġ. F’dan il-kuntest, din l-idea proposta mis-CEG li jiġi estiż il-programm MSCA se tiġi kkunsidrata fil-valutazzjoni tal-impatt ex ante tal-programm Euratom wara l-2020.

Rakkomandazzjoni 17 dwar il-koordinazzjoni bejn EUROfusion u l-Impriża Konġunta “Fużjoni għall-Enerġija”: Biex titjieb il-koerenza tal-ħtiġijiet tar-riċerka tal-pjan direzzjoni, jenħtieġ li tissaħħaħ il-koordinazzjoni bejn il-maniġment superjuri tal-F4E u tal-EUROfusion

Il-Kummissjoni diġà ħadet passi biex tindirizza din ir-rakkomandazzjoni billi organizzat laqgħat regolari bejn il-maniġment tal-EUROfusion, tal-F4E u r-rappreżentanti tal-Kummissjoni. Diġà saru żewġ laqgħat, u l-Kummissjoni ħerqana biex tiżgura li dawn jibqgħu jsiru bejn wieħed u ieħor kull sitt xhur. Il-Kummissjoni u l-partijiet l-oħra huma ħerqana biex jifformalizzaw u jsaħħu dan il-qafas kif meħtieġ bl-għan li jipprovdu s-sorveljanza xierqa tal-progress fuq il-pjan direzzjonali u jġestixxu l-oqsma ewlenin tar-responsabbiltà konġunta bejn il-EUROfusion u l-F4E.

Rakkomandazzjoni 18 dwar ir-reviżjoni tal-pjan direzzjonali tal-fużjoni: Il-Kummissjoni jenħtieġ li tintroduċi proċedura ta’ reviżjoni formali tal-pjan direzzjonali tal-fużjoni biex tiżgura li kwalunkwe reviżjoni għall-pjan direzzjonali tal-fużjoni oriġinali tkun proprjetà tal-partijiet ikkonċernati rilevanti kollha.

Il-pjan direzzjonali hu l-istrateġija ta’ gwida fundamentali tal-isforz fir-riċerka dwar il-fużjoni fl-Ewropa. Is-saħħa ta’ din l-istrateġija hi li l-pjan direzzjonali hu approvat, jew tal-inqas aċċettat, mill-atturi kollha bħal l-aktar passaġġ xieraq għall-elettriku mill-fużjoni f’medda ta’ żmien realistika iżda fl-istess ħin ambizzjuża. Il-Kummissjoni hi ħerqana li tiżgura li hemm aċċettazzjoni mifruxa kontinwa tal-pjan direzzjonali fil-futur, filwaqt li tifhem ukoll li r-rieżamijiet u r-reviżjonijiet tal-pjan direzzjonali se jibqgħu karatteristika tal-istrateġija li qed tevolvi. Ir-reviżjoni preżenti, l-ewwel waħda f’5 snin, hi meħtieġa fid-dawl tal-linja bażi ġdida tal-ITER, bl-“ewwel plażma” issa 5 snin aktar tard milli ppjanat fil-pjan direzzjonali oriġinali. Hi meħtieġa wkoll fid-dawl tar-riżultati tar-riċerka mwettqa taħt il-missjonijiet tal-pjan direzzjonali varji. Għalkemm ir-reviżjoni preżenti nbdiet mill-EUROfusion, din kienet proċess trasparenti b’ħafna aktar atturi (inkluż l-F4E u wkoll l-industrija) li kienu involuti fil-proċess. L-abbozz tal-pjan direzzjonali rivedut ġie inkluż ukoll fil-kamp ta’ applikazzjoni tar-rieżami ta’ nofs it-terminu tal-EUROfusion fl-2016. Il-verżjoni riveduta żżomm l-istess struttura (missjonijiet, mogħdija kritika) bħall-oriġinal, filwaqt li taġġorna l-pjan ta’ implimentazzjoni f’konformità mal-linja bażi l-ġdida tal-ITER. Kemm l-Assemblea Ġenerali tal-EUROfusion kif ukoll il-Bord Governattiv tal-F4E huma mistennija li jadottaw ir-reviżjoni fit-tieni perjodu ta’ tliet xhur tal-2018.

4Rakkomandazzjonijiet mill-grupp ta’ esperti tal-Kummissjoni għal azzjonijiet diretti u r-rispons tal-Kummissjoni

Din it-taqsima tipprovdi r-rispons għar-rakkomandazzjonijiet indirizzati lill-Kummissjoni mis-CEG għal azzjonijiet diretti.

Rakkomandazzjoni 1 dwar l-edukazzjoni u t-taħriġ: Il-panel jirrakkomanda li l-JRC ikompli u fejn possibbli jirrinforza l-attivitajiet ta’ edukazzjoni u ta’ taħriġ tiegħu. It-taħriġ prattiku u l-esperjenza tax-xogħol li joffri l-JRC fil-laboratorji tiegħu lill-istudenti, lir-riċerkaturi żgħażagħ, lit-trainees u lill-istudenti tal-PhD huma essenzjali biex jiġi żgurat li l-ġenerazzjoni li jmiss ta’ xjenzati u ta’ inġiniera nukleari fl-UE jkollha l-ħiliet u l-għarfien meħtieġa fl-oqsma ewlenin tat-teknoloġija nukleari.

L-istrateġija l-ġdida tal-JRC 2030 ġiet adottata fir-rebbiegħa tal-2016; din wasslet għal ristrutturar tal-JRC f’Lulju 2016 li, taħt id-Direttorat il-ġdid għas-Sikurezza u s-Sigurtà Nukleari, stabbilixxa unità ġdida li tindirizza l-għarfien għas-sikurezza, għas-sigurtà u għas-salvagwardji nukleari.

Is-CEG irrimarka li “Il-kisbiet tal-JRC f’dan il-qasam (taħriġ u edukazzjoni) x’aktarx li huma l-aqwa fid-dinja.” Il-JRC se ikompli jsaħħaħ ir-rwol tiegħu billi jipprovdi aċċess għall-infrastruttura tar-riċerka tiegħu, jiddissemina l-għarfien, joffri l-korsijiet u jikkoordina l-ġestjoni tal-għarfien, l-edukazzjoni u t-taħriġ fil-qasam nukleari għal kemm l-Istati Membri kif ukoll id-Direttorati Ġenerali rilevanti fil-Kummissjoni Ewropea.

Eżempju hu l-proġett ELINDER (Inizjattivi ta’ Tagħlim Ewropej għad-Dekummissjonar Nukleari u r-Rimedju Ambjentali) li tnieda riċentement u li jinvestiga l-opportunitajiet biex jiġu stimolati l-iżvilupp, il-koordinazzjoni u l-promozzjoni ta’ programmi adegwati ta’ edukazzjoni u ta’ taħriġ fil-livell tal-UE fid-dekummissjonar nukleari. Se tingħata attenzjoni lill-interazzjoni sostenibbli ma’ atturi industrijali interessati. B’mod addizzjonali, il-JRC se jsaħħaħ il-kollaborazzjoni tiegħu man-Netwerk ta’ Edukazzjoni Nukleari Ewropew (ENEN).

Il-JRC se ikompli jġestixxi l-Osservatorju tar-Riżorsi Umani Ewropew għas-Settur tal-Enerġija Nukleari (EHRO-N) u jgħin biex jiġu definiti l-kwalifiki fis-Sistema Ewropea ta' Kredits għall-Edukazzjoni u t-Taħriġ Vokazzjonali (ECVET). Dan se jkompli jorganizza u jipprovdi korsijiet ta’ taħriġ dwar is-sikurezza, is-sigurtà u s-salvagwardji nukleari u lezzjonijiet f’ambjent ta’ klassi u jinvolvi studenti tal-MSc u tal-PhD fil-programmi ta’ riċerka tal-JRC. Sabiex isaħħaħ il-kontribut tiegħu għal sforzi Ewropej tal-edukazzjoni u tat-taħriġ f’diversi oqsma, u fi qbil mal-istrateġija tiegħu tal-2030, il-JRC jiftaħ l-infrastruttura tar-riċerka tiegħu għal utenti esterni permezz ta’ diversi proġetti u inizjattivi.

Eżempju wieħed ta’ kors b’rikonoxximent akkademiku fil-qasam tas-salvagwardji nukleari u tan-nonproliferazzjoni hu l-kors annwali li għamel ħafna suċċess ESARDA, li se jiġi esportat ukoll barra mill-Ewropa fis-snin li ġejjin.

Iċ-Ċentru Ewropew ta’ Taħriġ dwar is-Sigurtà Nukleari EUSECTRA issa qed jopera b’mod sħiħ u qed jipprovdi appoġġ lill-awtoritajiet tal-Istati Membri fil-qasam tas-salvagwardji nukleari u tas-sigurtà nukleari.

L-inizjattiva l-ġdida tas-Sħubiji Kollaborattivi tad-Dottorat hi strument biex jiġu stabbiliti sħubiji ma’ Istituti ta’ edukazzjoni għolja dwar suġġetti speċifiċi tal-PhD. Dan se jippermetti biex tingħeleb l-isfida tal-kanċellazzjoni ta’ skemi tad-detenturi tal-għotjiet preċedenti għall-istudenti tal-PhD u għar-riċerkaturi post-doc, filwaqt li jinżamm l-istess livell għoli ta’ kwalità fl-edukazzjoni u fit-taħriġ ipprovduta fil-passat.