MT Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea C 77/157

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar ir-Relazzjonijiet bejn l-UE u l-Ukraina: rwol dinamiku ġdid għas-soċjetà ċivili

(2009/C 77/33)

Fis-sessjoni plenarja tiegħu ta' nhar is-16 u s-17 ta' Jannar 2008, il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew iddeċieda, b'konformità mal-Artikolu 29(2) tar-Regoli tal-Proċedura tiegħu, li jfassal opinjoni fuq inizjattiva proprja dwar:

Ir-relazzjonijiet bejn l-UE u l-Ukraina: rwol dinamiku ġdid għas-soċjetà ċivili

Is-Sezzjoni Speċjalizzata għar-Relazzjonijiet Esterni, inkarigata sabiex tipprepara l-ħidma tal-Kumitat dwar is-suġġett, adottat l-opinjoni tagħha nhar is-17 ta' Lulju 2008. Ir-rapporteur kienet is-Sinjura Mall Hellam.

Matul l-447 sessjoni plenarja tiegħu li nżammet fis-17 u t-18 ta' Settembru 2008 (seduta tat-18 ta' Settembru), il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew adotta din l-opinjoni b'129 vot favur, 4 voti kontra u 8 astensjonijiet.

1. Taqsira eżekuttiva

1.1 B'din l-opinjoni, il-KESE jixtieq iħeġġeġ li ssir implimentazzjoni aħjar tal-prinċipju tal-koproprjetà u s-sħubija bejn is-soċjetà ċivili tal-Ukraina, il-gvern tal-Ukraina u l-istituzzjonijiet tal-UE, billi tissaħħaħ ir-relazzjoni bejn l-UE u l-Ukraina u billi l-politika tal-UE lejn l-Ukraina ssir strument effettiv għall-appoġġ tal-proċess tar-riforma u l-modernizzazzjoni tal-Ukraina.

1.2 L-Unjoni Ewropea hija kemm għan kif ukoll raġuni għal bidla fl-Ukraina. Il-KESE jemmen li l-integrazzjoni tal-Ukraina mal-Unjoni Ewropea u l-proċess ta' riforma fl-Ukraina jesiġu soċjetà ċivili b'saħħitha u sostenibbli (1), li tinvolvi politika dwar l-iżvilupp tas-soċjetà ċivili fuq perijodu fit-tul għall-Ukraina, kemm min-naħa tal-UE kif ukoll min-naħa tal-gvern tal-Ukraina.

1.3 Sabiex is-soċjetà ċivili tingħata rwol iktar b'saħħtu, jinħtieġ li jkun hemm ambjent politiku favorevoli b'mod ġenerali fir-relazzjoni bejn l-UE u l-Ukraina.

1.4 F'dan ir-rigward, il-prospett ta' sħubija mal-UE huwa importanti għall-Ukraina; bl-istess mod, il-prospett fejn m'hemmx bżonn viża għandu jsir kredibbli u l-pjan direzzjonali dwar it-tneħħija tal-viża għandu jkun offrut lill-Ukraina. Il-KESE jipproponi li dawn l-elementi jiġu inkorporati fil-Ftehim il-Ġdid (2) bejn l-UE u l-Ukraina sabiex iservi bħala strument għall-promozzjoni tal-proċess ta' riforma u jagħti rwol sod lis-soċjetà ċivili.

1.5 Fejn jidħlu politiki speċifiċi tas-soċjetà ċivili, il-gvern tal-Ukraina għandu jimmira li joħloq ambjent regolatorju “favur is-soċjetà ċivili” fl-Ukraina, u l-atturi tas-soċjetà ċivili għandhom jingħataw rwol dejjiemi fil-proċess politiku u fid-djalogu ċivili. Sadattant, l-UE għandha tiżviluppa strateġija ta' tisħiħ tal-kapaċitajiet għas-soċjetà ċivili tal-Ukraina. Għandha tingħata attenzjoni partikulari u appoġġ kontinwu lill-iżvilupp tad-djalogu soċjali fil-livelli kollha.

1.6 Il-KESE jirrikonoxxi l-progress li għamlet l-Ukraina lejn il-konsolidazzjoni tad-demokrazija, it-tisħiħ tal-istat tad-dritt u r-rispett għad-drittijiet tal-bniedem li se jikkontribwixxi għal livell imtejjeb ta' relazzjonijiet mal-UE, integrazzjoni ekonomika iktar profonda u rabtiet politiċi privileġġati.

1.7 Il-KESE jsejjaħ għal konklużjoni rapida tan-negozjati dwar il-Ftehim ta' Assoċjazzjoni. Il-Kumitat jipproponi wkoll, b'kollaborazzjoni stretta mas-soċjetà ċivili tal-Ukraina, li dan il-ftehim jinkludi dispożizzjoni għat-twaqqif ta' korp konġunt tas-soċjetà ċivili li jkun jista' jagħti vuċi qawwija lis-soċjetà ċivili fil-kuntest tar-relazzjonijiet bejn l-UE u l-Ukraina.

2. L-UE u l-Ukraina: il-progress globali tal-kooperazzjoni u l-opportunitajiet li ġġib magħha s-sitwazzjoni attwali

2.1 Il-promozzjoni tad-demokrazija, tat-tmexxija tajba u tal-ekonomija tas-suq fil-viċinanzi tagħha tibqa' prijorità ewlenija tal-politika barranija tal-Unjoni Ewropea. Għal dan il-għan, l-UE nediet il-Politika Ewropea tal-Viċinat, li l-prinċipji ewlenin tagħha huma s-sħubija u l-koproprjetà, id-divrenzjar u l-għajnuna adattata.

2.2 Fi ħdan il-Politika Ewropea tal-Viċinat, f'Jannar 2004 tnedew il-konsultazzjonijiet mal-Ukraina dwar il-Pjan ta' Azzjoni UE-Ukraina u f'Diċembru 2004 il-Kunsill tal-UE adotta l-Pjan ta' Azzjoni UE-Ukraina. Il-konsegwenzi tar-“Rivoluzzjoni l-Oranġjo” fl-Ukraina f'Diċembru 2004, li wriet il-potenzjal b'saħħtu tas-soċjetà ċivili fl-Ukraina u l-pożizzjoni favur l-Ewropa li ttieħdet mill-gvern oranġjo tal-President Viktor Yushchenko u Yulia Tymoshenko, ħeġġu lill-UE sabiex iżżid inċentivi addizzjonali fil-Pjan ta' Azzjoni. Il-Pjan ta' Azzjoni ġie adottat b'mod uffiċjali fil-Kunsill ta' Kooperazzjoni UE-Ukraina fil-21 ta' Frar 2005 għal perijodu ta' 3 snin. Dan il-pjan ipprovda qafas komprensiv u ambizzjuż għal ħidma mal-Ukraina, filwaqt li identifika l-oqsma kollha ewlenin ta' riforma (id-djalogu u r-riforma tal-politika, ir-riforma ekonomika u soċjali u l-iżvilupp, ir-riforma tas-suq u dik regolatorja, il-kooperazzjoni fil-ġustizzja u fl-affarijiet interni, fit-trasport, fl-enerġija, fis-soċjetà tal-informazzjoni, fl-ambjent u fil-kuntatti interpersonali).

2.3 L-Ukraina ngħatat il-prospett li jinfetħu negozjati b'rabta mal-qafas kontrattwali l-ġdid (Ftehim ta' Assoċjazzjoni) bil-kundizzjoni li l-elezzjonijiet parlamentari fl-2006 jsiru b'mod ħieles u ġust u bil-prospett li jinfetħu negozjati dwar iż-żona tal-kummerċ ħieles sew ladarba l-Ukraina tingħaqad mad-WTO. It-tħaffif tal-viżi, il-finanzjament miżjud u iktar opportunitajiet personali kienu inċentivi oħrajn li ġew offruti lill-Ukraina fil-qafas tal-Pjan ta' Azzjoni.

2.4 In-negozjati dwar il-Ftehim ta' Assoċjazzjoni tnedew f'Marzu 2007 u n-negozjati dwar id-dispożizzjonijiet b'rabta mal-kummerċ ħieles sew tnedew fi Frar 2008 wara l-adeżjoni tal-Ukraina mad-WTO. Kien hemm disa' sessjonijiet ta' negozjati bejn Marzu 2007 u Lulju 2008. Mill-2008 daħal fis-seħħ il-ftehim dwar il-faċilitazzjoni tal-viża li kien ġie ffirmat fl-2007.

2.5 Il-proċess tan-negozjati dwar il-Ftehim ta' Assoċjazzjoni se jkollu implikazzjonijiet influwenti għar-relazzjoni bejn l-UE u l-Ukraina u għall-proċess ta' riforma interna tal-Ukraina. Dan il-proċess joffri opportunità unika għall-awtoritajiet pubbliċi tal-Ukraina sabiex jistabbilixxu proċess ta' konsultazzjoni trasparenti u sistematiku mal-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili li jista' jiżgura appoġġ intern għar-riformi mistennija fil-ftehim il-ġdid. Dan joffri wkoll l-opportunità unika lis-soċjetà ċivili tal-Ukraina sabiex tidentifika l-interessi tagħhom u tressaqhom quddiem l-awtoritajiet li qegħdin jinnegozjaw il-ftehim.

2.6 Huwa importanti li jiġi assigurat li l-proċess tan-negozjati UE-Ukraina jkun trasparenti u jqis l-implikazzjonijiet potenzjali li l-ftehim se jkollu għad-diversi gruppi tas-soċjetà u għall-oqsma differenti tal-proċess ta' riforma interna fl-Ukraina. Dan il-ftehim se jkun wieħed mingħajr preċedent billi l-livell ta' kooperazzjoni politika u d-daqs tas-sehem fis-suq komuni mhuwiex definit minn qabel. L-UE m'għandhiex mudell x'issegwi hi u tinnegozja dan il-ftehim, u b'hekk se tinħtieġ il-parteċipazzjoni ta' diversi partijiet interessati fl-Ukraina u fl-UE. Barra minn hekk, il-ftehim il-ġdid mal-Ukraina suppost li se jsir il-ftehim mudell li l-UE se tinnegozja ma' pajjiżi ġirien oħrajn.

3. Attivitajiet tal-KESE relatati mal-Ukraina

3.1 Mill-2003 il-KESE ilu jiżviluppa r-relazzjonijiet mal-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili tal-Ukraina. Fl-2004, il-Kumitat iddedika studju u opinjoni lis-soċjetà ċivili fl-Ukraina, ir-Russja, il-Moldova u l-Belarus. Ir-relazzjonijiet bejn l-UE u l-Ukraina mxew 'il quddiem sew f'dawn l-aħħar snin. In-negozjati għal Ftehim ta' Assoċjazzjoni ġodda għadhom għaddejjin: is-soċjetà ċivili u l-KESE ssejjħu biex jaqdu rwol ikbar fir-relazzjonijiet futuri. Fi Frar 2006, il-KESE organizza konferenza fi Kiev dwar ir-rwol tas-soċjetà ċivili tal-Ukraina fl-implimentazzjoni tal-Politika Ewropea tal-Viċinat. Id-dikjarazzjoni finali rabtet lill-KESE sabiex jappoġġja l-iżvilupp tas-soċjetà ċivili fl-Ukraina.

3.2 Xi ftit xhur wara twaqqaf il-Kunsill Nazzjonali Tripartitiku Soċjali u Ekonomiku tal-Ukraina (NTSEC). Fl-24 u l-25 ta' Ottubru 2007 delegazzjoni tal-NTSEC, immexxija mill-Ministru tal-Ukraina għax-Xogħol, żaret il-KESE. Laqgħa speċjali tal-Grupp ta' Kuntatt dwar il-Ġirien tal-Ewropa tal-Lvant ġiet iddedikata lis-soċjetà ċivili tal-Ukraina.

3.3 Hemm ftehim ġenerali dwar ir-rieda li tinbeda kooperazzjoni strutturata bejn il-KESE u l-NTSEC. Madankollu, il-KESE jixtieq jiżgura li s-soċjetà ċivili tal-Ukraina tkun rappreżentata b'mod iktar ġenerali, inklużi l-organizzazzjonijiet non-governattivi flimkien mat-trejdjunjins u min iħaddem, li huma rappreżentati fl-NTSEC. Għaldaqstant, is-soċjetà ċivili tal-Ukraina għandha toħloq pjattaforma li tirrappreżenta kemm l-NTSEC kif ukoll ir-rappreżentanti ta' organizzazzjonijiet oħra tas-soċjetà ċivili (CSOs).

4. Is-sitwazzjoni politika u l-affarijiet ekonomiċi u soċjali fl-Ukraina

4.1 Mill-2004 u wara r-Rivoluzzjoni l-Oranġjo, l-Ukraina saret demokrazija ġdida, filwaqt li ħalliet warajha l-maġġoranza tal-pajjiżi ġirien post-Sovjetiċi tagħha. Elezzjonijiet liberi u ġusti saru prattika komuni fl-Ukraina u nżammu d-drittijiet tal-espressjoni u l-assemblea li ntrebħu matul ir-Rivoluzzjoni l-Oranġjo.

4.2 Minkejja dan, mill-ewforja tar-Rivoluzzjoni l-Oranġjo li kkalmat fl-2005, l-Ukraina sabet ruħha f'sitwazzjoni ta' instabilità politika u f'rivalità li wasslu għall-kriżi politika kbira li ħalliet lill-awtoritajiet f'kunflitt ma' xulxin u skreditat lill-ġudikatura tal-Ukraina u lill-awtoritajiet tal-infurzar tal-liġi. Minn dakinhar 'il quddiem, l-instabilità politika u l-inkapaċità ta' tnedija ta' riformi influwenti saru karatteristiċi fil-ħajja politika tal-Ukraina. Il-Politika Ewropea tal-Viċinat u l-Pjan ta' Azzjoni tagħha, għalkemm ipprovdew xi tip ta' mudell għal riformi fl-Ukraina, ma rnexxilhomx jimmobilizzaw l-elit politiku u s-soċjetà b'mod ġenerali b'rabta mal-għan tal-integrazzjoni Ewropea.

4.3 L-ekonomija tal-Ukraina kompliet tiżviluppa. Madankollu, ir-ra-ta tal-inflazzjoni baqgħet togħla, u laħqet 'il fuq minn 16 % fl-2007 u baqgħet tiżdied fl-2008, billi l-gvern ma introduċiex miżuri kontra l-inflazzjoni. Għalkemm l-Ukraina rat tnaqqis sinifikanti fil-faqar tul dawn l-aħar snin, iktar minn 20 % mill-popolazzjoni tal-Ukraina xorta waħda tibqa' tmiss mal-marġini tal-faqar u d-dħul medju fl-Ukraina huwa ta' madwar EUR 150 fix-xahar. L-Ukraina xorta waħda tibqa' l-pajjiż li fih l-ambjent regolatorju jippreżenta bosta ostakli għall-investiment barrani dirett u għall-ħolqien ta' negozji. Kollox ma' kollox, l-Ukraina ma rnexxilhiex tintroduċi riformi makroekonomiċi influwenti u l-iżvilupp ekonomiku seħħ l-iktar bis-saħħa ta' fatturi li jmorru lil hinn mill-politika governattiva.

4.4 Minkejja bosta stqarrijiet politiċi, għad m'hemm l-ebda progress sostanzjali fil-ġlieda kontra l-korruzzjoni fl-Ukraina. Skont l-istħarriġ tal-2007 ta' Transparency International, madwar 70 % tal-poplu tal-Ukraina ma jemminx li l-awtoritajiet huma effettivi fil-ġlieda tagħhom kontra l-korruzzjoni. L-interessi stabbiliti tal-lobbying u l-klijenteliżmu għandhom influwenza qawwija fuq il-proċess tat-teħid tad-deċiżjonijiet. Hemm bżonn urġenti li tittejjeb l-istruttura tar-rappreżentazzjoni, il-forom ta' medjazzjoni bejn l-Istat u s-soċjetà, l-istat tad-dritt u l-prattika kontra l-korruzzjoni fl-Ukraina.

5. L-istat tas-soċjetà ċivili u r-rwol tagħha fl-integrazzjoni Ewropea tal-Ukraina

5.1 L-istat tas-soċjetà ċivili fl-Ukraina

5.1.1 Skont statistika uffiċjali, hemm iktar minn 50 000 organizzazzjoni tas-soċjetà ċivili (CSO) reġistrata. L-uffiċjali tal-Istat iddikjaraw li 90 fil-mija tas-CSOs għandhom baġits ta' $50 000-$300 000 fis-sena. Min-naħa l-oħra, il-fatt li iktar minn 80 fil-mija taċ-ċittadini tal-Ukraina mhumiex attivi fl-ebda tip ta' organizzazzjoni volontarja juri li ċ-ċittadini tal-Ukraina għandhom livell baxx ta' parteċipazzjoni ċivika meta mqabbla maċ-ċittadini ta' demokraziji tal-Punent u maċ-ċittadini ta' Stati tal-Ewropa tal-Lvant Ċentrali.

5.1.2 Hemm bosta raġunijiet għal-livelli baxxi ta' parteċipazzjoni ċivika fl-Ukraina: nuqqas ta' fiduċja mill-poplu f'organizzazzjonijiet u fil-proċess politiku b'mod ġenerali li jirriżulta mill-wirt Sovjetiku ta' “attivitajiet ritwali sfurzati”, minn diżillużjoni f'dak li għandu x'jaqsam mar-riżultati ta' riformi demokratiċi u tas-suq, u min-nuqqas ta' klassi medja b'saħħitha u l-persistenza ta' netwerks soċjali informali. Dawn il-karatteristiċi, flimkien man-nuqqas ta' fiduċja tal-Istat fir-rigward tal-attiviżmu taċ-ċittadini, wasslu sabiex l-Ukraina tistaġna fl-istat semi-demokratiku li tinsab fih bħalissa.

5.1.3 Madankollu, qiegħed isir xi progress. Fil-perijodu 2005-2006, għadd ta' organizzazzjonijiet kienu qegħdin jaħdmu fuq id-Duttrina tas-Soċjetà Ċivili sabiex jifformulaw ir-rekwiżiti tas-CSOs għall-awtoritajiet pubbliċi. Il-biċċa l-kbira tal-proposti tad-Duttrina ġew inkorporati fil-Kunċett għall-Appoġġ tal-Istitut tas-Soċjetà Ċivili mill-Awtoritajiet Pubbliċi. F'Novembru 2007, tressqu proposti ċari lill-gvern u l-parlament il-ġodda dwar l-żvilupp tas-soċjetà ċivili u d-djalogu ċivili matul il-konferenza nazzjonali “Politiki Pubbliċi għall-Promozzjoni tal-Iżvilupp tas-Soċjetà Ċivili: Prijoritajiet Ġodda”.

5.1.4 Sabiex titlesta l-leġiżlazzjoni dwar is-CSO, jeħtieġ li jsir Att ġdid dwar l-Organizzazzjonijiet Ċiviċi li jipprevedi: il-proċedura ta' reġistrazzjoni tas-CSOs iktar sempliċi u inqas għalja, il-permess għal entitajiet legali sabiex jistabbilixxu organizzazzjonijiet, it-tneħħija tar-restrizzjonijiet territorjali attwali fuq l-attivitajiet tas-CSOs u l-permess għall-protezzjoni tad-drittijiet tal-individwi kollha.

5.1.5 Kwistjoni oħra għall-iżvilupp tas-soċjetà ċivili fl-Ukraina hija n-nuqqas ta' finanzjament mill-Istat. Skont xi sorsi, il-finanzjament tal-Istat jikkostitwixxi biss 2 % mid-dħul tas-CSOs. Dan huwa estremament baxx meta mqabbel maċ-ċifra ta' 30-40 % fil-pajjiżi ġirien tal-Ewropa Ċentrali. Fil-biċċa l-kbira tal-Istati Membri antiki tal-UE, finanzjament ta' dan it-tip huwa sors ewlieni tad-dħul tas-CSO.

5.2 Id-djalogu soċjali

5.2.1 It-trejdjunjins inġabru flimkien taħt il-Federazzjoni tat-Trejdjunjins (FTUU), il-Konfederazzjoni Nazzjonali tat-Trejdjunjins u t-Trejdjunjins Ħielsa tal-Ukraina. Il-Konfederazzjoni Nazzjonali tal-Organizzazzjonijiet tat-Trejdjunjins tal-Ukraina (NKPU) hija ċentru nazzjonali tat-trejdjunjins fl-Ukraina li twaqqfet fl-2004. Din twaqqfet bħala unjoni separata li nfirdet mill-Federazzjoni tat-Trejdjunjins tal-Ukraina. Minkejja dawn l-istrutturi li ġew żviluppati b'mod formali, it-trejdjunjins s'issa qdew rwol modest fil-ħarsien tal-interessi tal-membri tagħhom, pereżempju fil-promozzjoni tas-sigurtà fuq il-post tax-xogħol.

5.2.2 F'dak li jirrigwarda l-assoċjazzjonijiet kummerċjali u ta' min iħaddem fl-Ukraina, ħafna minnhom huma pjuttost b'saħħithom u huma kapaċi jippromovu l-interessi tagħhom (il-Federazzjoni ta' min iħaddem fl-Ukraina, il-Kamra tal-Kummerċ u l-Industrija tal-Ukraina eċċ.). Madankollu, m'hemm l-ebda leġiżlazzjoni ta' lobbying fl-Ukraina u l-ebda konsultazzjoni strutturata għall-promozzjoni tal-interessi rispettivi.

5.2.3 Skont id-Digriet Presidenzjali (3) Dwar l-Iżvilupp ta' Djalogu Soċjali fl-Ukraina, il-Kunsill Nazzjonali Tripartitiku Soċjali u Ekonomiku (NTSEC) ġie stabbilit fl-2006 bħala korp tal-pariri u l-konsultazzjoni taħt il-President tal-Ukraina. Barra minn hekk, twaqqfu kunsilli soċjali u ekonomiċi territorjali tripartiċi fil-livell reġjonali fl-Ukraina.

5.2.4 Dawn l-istituzzjonijiet għandhom l-għan li jiżviluppaw id-djalogu soċjali u li jinvolvu r- rappreżentanti tal-impjegati u ta' min iħaddem fit-tfassil u fl-implimentazzjoni tal-politika soċjali u ekonomika tal-Istat.

5.3 Ir-rwol tas-soċjetà ċivili fil-proċess tal-integrazzjoni Ewropea tal-Ukraina

5.3.1 Għalkemm is-soċjetà ċivili fl-Ukraina hija pjuttost dgħajfa kif intwera hawn fuq, għadd ta' organizzazzjonijiet attivi tas-soċjetà ċivili kellhom rwol importanti fil-promozzjoni tal-valuri Ewropej, fil-monitoraġġ tal-awtoritajiet pubbliċi u fir-rakkomandazzjoni ta' politiki speċifiċi, fil-provvista ta' esperti għall-awtoritajiet pubbliċi, fil-monitoraġġ tal-opinjoni pubblika u fiż-żieda tal-għarfien dwar l-UE fost iċ-ċittadini. Attivitajiet bħal dawn is-soltu jsiru bl-appoġġ finanzjarju tal-komunità internazzjonali minkejja l-fatt li dawn l-attivitajiet ta' sikwit ikunu konformi mal-għanijiet tal-programmi rispettivi tal-Istat u li jeżistu mezzi legali li jappoġġjaw l-attivitajiet ta' NGOs mill-baġit tal-Istat.

5.3.2 L-impatt ta' dawn l-attivitajiet fuq il-progress attwali tal-integrazzjoni Ewropea tal-Ukraina jew tal-Ewropizzazzjoni tal-Ukraina hu pjuttost limitat. Dan għandu x'jaqsam mad-dgħufija u l-kapaċità dgħajfa tas-soċjetà ċivili, minħabba li mhijiex imsaħħa u organizzata biżżejjed sabiex tinfluwenza l-proċess tat-teħid tad-deċiżjonijiet. Barra minn hekk, ir-rabta bejn l-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili u ċ-ċittadini hija pjuttost imċajpra. B'hekk, l-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili u l-attivisti għandhom ftit potenzjal li jimmobilizzaw liċ-ċittadini u li jifformaw l-opinjoni pubblika. B'żieda ma' dan, is-sitwazzjoni politika instabbli toħloq ostaklu ieħor importanti ħafna li jżomm is-soċjetà ċivili milli jkollha impatt.

5.3.3 Meta l-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili jirnexxilhom jippromovu ċerti deċiżjonijiet ta' politika, dan iseħħ bis-saħħa ta' politiċi jew ħaddiema taċ-ċivil individwali li jkunu trasparenti u kooperattivi. Il-ħatra tal-Viċi Prim Ministru għall-integrazzjoni Ewropea f'Diċembru 2007 qanqlet il-parteċipazzjoni tas-soċjetà ċivili. Esperti tas-soċjetà ċivili issa huma involuti fit-tfassil ta' programmi tal-Istat fil-qasam tal-integrazzjoni Ewropea u jiġu kkonsultati dwar kwistjonijiet varji fi ħdan il-kompetenza tal-Viċi Prim Ministru.

5.3.4 Barra minn dak li jidher li huwa rwol attiv li jitwettaq minn ċirku limitat ta' NGOs, f'għajnejn is-soċjetà ċivili b'mod ġenerali l-integrazzjoni Ewropea hija xi ħaġa astratta. Sakemm il-gruppi differenti tas-soċjetà ċivili (it-trejdjunjins, l-għaqdiet professjonali, l-organizzazzjonijiet tal-konsumaturi, eċċ.) ma jifhmux li l-integrazzjoni Ewropea hi xi ħaġa rilevanti għall-ħajja ta' kuljum u li r-riformi se jkollhom implikazzjonijiet għal kulħadd, ir-rwol tagħhom se jibqa' wieħed passiv.

6. Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet għal rwol dinamiku ġdid għas-soċjetà ċivili fir-relazzjonijiet bejn l-UE u l-Ukraina.

6.1 L-għoti ta' rwol iktar b'saħħtu lis-soċjetà ċivili jesiġi kemm ambjent politiku favorevoli ġenerali fir-relazzjonijiet bejn l-UE u l-Ukraina kif ukoll miżuri speċifiċi mmirati lejn it-tisħiħ tar-rwol tas-soċjetà ċivili.

6.2 F'dak li jirrigwarda l-ambjent politiku ġenerali u d-dinamika tar-relazzjonjieti bejn l-UE u l-Ukraina, jidher li huma essenzjali l-elementi li ġejjin:

6.2.1 Il-prospett ta' sħubija mal-UE għandu jkun offrut lill-Ukraina fil-Ftehim ta' Assoċjazzjoni billi dan jagħti setgħa lill-kostitwenzi favur ir-riforma, inkluża s-soċjetà ċivili orjentata lejn ir-riforma. L-inċentivi offruti mis-sħubija potenzjali tal-UE se jgħinu fl-implimentazzjoni tar-riformi fis-soċjetà u fit-twarrib ta' atturi tal-veto. Skont esperti kemm tal-Ukraina kif ukoll dawk internazzjonali, anki r-referenza għall-Artikolu 49 tat-Trattat dwar l-Unjoni Ewropea, li jistipula li kull pajjiż Ewropew li jissodisfa l-kriterji jista' japplika, diġà tibgħat sinjal b'saħħtu lill-Ukraina.

6.2.2 Il-prospett tat-tneħħija tal-viża għandu jsir kredibbli u l-pjan direzzjonali dwar it-tneħħija tal-viża għandu jiġi offrut lill-Ukraina. Bl-ostakli attwali għall-ivvjaġġar, l-atturi tas-soċjetà ċivili għandhom possibbiltajiet limitati li jibnu sħubija effettiva mal-kontropartijiet tagħhom ibbażati fl-UE. Kollox ma' kollox, sistema ħielsa mill-viżi ssaħħaħ il-kuntatti interpersonali u tgħin fl-introduzzjoni tan-normi, il-valuri u l-prattiki Ewropej fl-Ukraina.

6.2.3 Kemm l-UE kif ukoll l-Ukraina għandhom jagħmlu l-almu tagħhom sabiex l-Ukraina tgawdi kemm tista' mill-Programmi Komunitarji u l-Aġenziji tal-UE li jkunu disponibbli għaliha (4). Fl-istess ħin, għandhom jinstabu u jitkabbru possibbiltajiet ġodda għat-tisħiħ tad-dimensjoni interpersonali.

6.3 F'dak li jirrigwarda miżuri speċifiċi mmirati lejn it-tisħiħ tar-rwol tas-soċjetà ċivili, dawn għandhom ikunu bbażati fuq it-tliet pilastri li ġejjin:

6.3.1 L-ewwel nett, l-atturi tas-soċjetà ċivili għandhom jingħataw rwol b'saħħtu fil-proċess politiku (l-iżvilupp tal-politika, l-implimentazzjoni u l-monitoraġġ tal-politika), b'mod partikulari fejn tidħol il-politika relatata mal-UE.

6.3.2 L-atturi tas-soċjetà ċivili għandhom jiġu kkonsultati fil-proċess tan-negozjati tal-Ftehim ta' Assoċjazzjoni bejn l-UE u l-Ukraina, fl-iżvilupp ta' prijoritajiet għall-kooperazzjoni fuq bażi annwali (bħalissa permezz tax-xogħol ta' istituzzjonijiet konġunti stabbiliti mill-PCA u ladarba l-Ftehim ta' Assoċjazzjoni jidħol fis-seħħ skont id-dispożizzjonijiet istituzzjonali tal-ftehim il-ġdid), fit-twettiq ta' analiżi mill-ġdid ta' nofs it-term tal-perspettiva finanzjarja attwali (il-Karta Strateġika Nazzjonali tal-ENPI 2007-2013 għall-Ukraina) u fl-iżvilupp ta' programmi annwali fi ħdan l-ENPI (b'mod partikulari, sabiex ikunu definiti l-prijoritajiet tal-finanzjament mogħti lill-Ukraina bħala l-appoġġ baġitarju fi ħdan l-ENPI).

6.3.3 Il-monitoraġġ indipendenti tas-soċjetà ċivili għandu jkun imħeġġeġ, megħjun u kkunsidrat mill-UE u mill-Ukraina.

6.3.4 It-tieni nett, l-UE u l-gvern tal-Ukraina għandu jkollhom il-mira li joħolqu ambjent regolatorju “favur is-soċjetà ċivili” fl-Ukraina. Dan joffri, fost affarijiet oħrajn, opportunitajiet għal finanzjament intern (li jinkludi finanzjament tal-Istat permezz ta' sottokuntrattar ta' servizzi) lill-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili tal-Ukraina u, għaldaqstant, inaqqas id-dipendenza attwali tas-CSOs tal-Ukraina fuq donaturi barranin.

6.3.5 It-tielet nett, l-UE għandha tiżviluppa l-istrateġija ta' tisħiħ tal-kapaċitajiet għas-soċjetà ċivili tal-Ukraina. Għalissa, is-soċjetà ċivili tal-Ukraina hija pjuttost frammentata b'impatt limitat ħafna jew b'ebda impatt fuq il-proċess politiku. Il-politika tal-UE u dik tal-gvern tal-Ukraina għandha tkun immirata lejn il-fatt li s-soċjetà ċivili ssir imsieħba b'saħħitha, billi t-tisħiħ tal-kapaċitajiet jkun komponent estremament importanti. Dan jinkludi l-fatturi li ġejjin: — opportunitajiet ta' finanzjament aħjar u iktar aċċessibbli min-naħa tal-UE, l-iktar għas-CSOs qrib iċ-ċittadini u mhux għal dawk li huma bbażati fuq proġetti biss, iżda għall-iżvilupp istituzzjonali u s-sostenibilità ġenerali; — programmi ta' taħriġ għat-tisħiħ tal-kapaċitajiet għas-CSOs tal-Ukraina, li jiffukaw fuq il-ġestjoni ta' proġetti, in-netwerking, ħiliet ta' rakkomandazzjoni, eċċ. u li jwasslu sabiex is-soċjetà ċivili tal-Ukraina tkun infurmata aħjar dwar l-opportunitajiet li diġà qegħdin jiġu offruti lilha mill-UE (inklużi opportunitajiet ta' finanzjament); — għajnuna mmirata lejn it-tisħiħ ta' inizjattivi individwali tas-soċjetà ċivili, inkluż il-ħolqien ta' koalizzjonijiet u pjattaformi fost is-CSOs tal-Ukraina.

6.3.6 Barra minn hekk, il-Ftehim ta' Assoċjazzjoni bejn l-UE u l-Ukraina għandu jservi bħala strument tal-proċess ta' riforma u jipprovdi rwol iktar b'saħħtu lis-soċjetà ċivili. Barra mill-prospett tas-sħubija tal-UE kif semmejna hawn fuq, id-deċiżjoni tal-Kunsill dwar il-Ftehim ta' Assoċjazzjoni għandha tinkludi referenza għall-Artikolu 217 tat-Trattat tal-Unjoni Ewropea (5). Dan l-Artikolu jagħti l-mandat lill-UE sabiex tikkonkludi ftehimiet ta' assoċjazzjoni ma' pajjiżi terzi.

6.3.7 Il-ftehim għandu jkun espliċitu b'rabta mal-impenn taż-żewġ partijiet (ta' l-UE u tal-Ukraina) f'dak li jirrigwarda t-tisħiħ addizzjonali tas-soċjetà ċivili fl-Ukraina u li din titħalla tipparteċipa fid-djalogu ċivili u fil-proċess politiku.

6.4 Il-ftehim għandu jinkludi l-ħolqien ta' korp konġunt tas-soċjetà ċivili bħala parti mill-qafas istituzzjonali tal-UE u l-Ukraina. F'dan il-kuntest, il-KESE jirrakkomanda li tissejjes relazzjoni sostnuta u li tħares 'il quddiem mas-soċjetà ċivili tal-Ukraina, li tibda bl-istrutturar tar-relazzjonijiet tagħna, pereżempju, billi jiġi organizzat workshop f'Ottubru 2008, biex jiġi diskuss iktar fil-fond it-twaqqif ta' dan il-korp konġunt mas-soċjetà ċivili tal-Ukraina

6.4.1. Il-korp konġunt ikun magħmul minn għadd indaqs ta' membri mill-KESE u minn korp li jirrappreżenta lis-soċjetà ċivili organizzata fl-Ukraina. Id-delegazzjoni tal-Ukraina tista' tkun magħmula minn membri tal-NTSEC (rappreżentanti ta' min iħaddem, it- trejdjunjins u l-gvern) biż-żieda tar-rappreżentanti tas-soċjetà ċivili li mhumiex rappreżentati fi ħdan l-NTSEC. Il-korp konġunt ikun presedut b'mod konġunt minn żewġ kopresidenti miż-żewġ partijiet. Il-korp konġunt se jiltaqa' darbtejn fis-sena (darba fi Brussell u darba fl- Ukraina) u jista' jiġi kkonsultat mill-Kunsill Konġunt jew fuq inizjattiva tiegħu stess sabiex jiġu diskussi suġġetti differenti ta' interess reċiproku u li huma rilevanti għas-soċjetà ċivili. L- għanijiet ewlenin tal-korp konġunt UE-Ukraina tas-soċjetà ċivili jistgħu jkunu: — li jiżgura l-involviment tas-soċjetà ċivili organizzata fir-relazzjonijiet bejn l-UE u l-Ukraina; — li jrawwem dibattitu pubbliku u għarfien fost iċ-ċittadini tal-Ukraina dwar ir-relazzjonijiet mal-UE u l-integrazzjoni Ewropea tal-Ukraina; — li jippromovi l-parteċipazzjoni tas-soċjetà ċivili tal-Ukraina fl-implimentazzjoni tal-Pjan Nazzjonali ta' Azzjoni u l-Ftehim ta' Assoċjazzjoni il-ġdid meta jidħol fis-seħħ, filwaqt li jsaħħaħ il-parteċipazzjoni tas-soċjetà ċivili fil-proċess nazzjonali ta' teħid ta' deċiżjonijiet; — li jħaffef il-proċess tal-ħolqien tal-istituzzjonijiet u t-tisħiħ ta' organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili fl-Ukraina b'modi varji, li jinkludu netwerking informali, żjarat, workshops u attivitajiet oħra; — li jippermetti lir-rappreżentanti tal-Ukraina li jsiru familjari mal-proċess ta' konsultazzjoni li qiegħed iseħħ fl-UE u b'mod iktar ġenerali mad-djalogu bejn l-imsieħba soċjali u ċivili fl-UE.

Brussell, it-18 ta' Settembru 2008 Il-President tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew Dimitris DIMITRIADIS

(1) F'din l-opinjoni, is-soċjetà ċivili tirrappreżenta tliet gruppi skont l-attivitajiet tagħhom: 1) l-organizzazzjonijiet ta' interess li jirrappreżentaw u jippromovu l-interessi u l-valuri ta' gruppi partikulari jew is-soċjetà kollha kemm hi, 2) l-organizzazzjonijiet ta' servizz li jipprovdu servizzi għall-membri tagħhom jew għal firxa wiesa' ta' klijenti, u 3) l-organizzazzjonijiet ta' appoġġ li jipprovdu r-riżorsi biex jappoġġjaw lil dawk fil-bżonn jew sabiex jagħmluha possibbli li jseħħu ċerti attivitajiet. L-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili jinkludu t-trejdjunjins, min iħaddem, l-assoċjazzjonijiet tan-negozju, l-organizzazzjonijiet tal-avukati, l-organizzazzjonijiet li jipprovdu s-servizzi soċjali jew li jirrappreżentaw l-oqsma vulnerabbli tas-soċjetà, u l-interessi speċjali, bħall-organizzazzjonijiet taż-żgħażagħ jew l-assoċjazzjonijiet tal-konsumaturi. Zimmer, A. u Priller, E. (eds.), Future of Civil Society. Making Central European Nonprofit Organizations work. VS Verlag fűr Sozialwissenschaften, pp. 16

(2) Qabel dan il-ftehim kien jissejjaħ “ftehim ġdid imtejjeb”. Id-Dikjarazzjoni Konġunta tas-Summit bejn l-UE u l-Ukraina (9 ta' Settembru 2008) ssejjaħ għal konklużjoni ta' Ftehim ta' Assoċjazzjoni bejn l-UE u l-Ukraina.

(3) Digriet tal-President tal-Ukraina Nru 1871 tad-29 ta' Diċembru 2005.

(4) Komunikazzjoni mill-Kummissjoni lill-Kunsill u lill-Parlament Ewropew dwar l-approċċ ġenerali li jwassal sabiex il-pajjiżi msieħba tal-PEV ikunu jistgħu jieħdu sehem fl-aġenziji Komunitarji u l-programmi Komunitarji (COM(2006) 724 finali. (Mhux disponibbli bil-Malti).

(5) Ara Sushko, O., Khorolsky, R., Shumylo O., Shevliakov, I. (2007), The New Enhanced Agreement between Ukraine and the EU: Proposals of Ukrainian Experts. KAS Policy Paper 8 għal ikar dettalji. Ara wkoll Hillion, C. (2007), Mapping-Out the New Contractual Relations between the European Union and Its Neighbours: Learning from the EU-Ukraine “Enhanced Agreement”, in European Foreign Affairs Review 12, pp. 169-182.