WERREJ INTRODUZZJONI 2 Il-Programm 2 It-Tipi ta’ azzjonijiet megħjunin 3 Implimentazzjoni tal-Programm DFĊ 4 L-Evalwazzjoni interim 7 Rilevanza tal-Programm DFĊ 7 Effikaċja tal-Programm DFĊ 9 Effiċjenza tal-Programm DFĊ 10 Sostenibbiltà tal-Programm DFĊ 11 Rakkomandazzjonijiet 12 Fowkus aħjar fuq il-prijoritajiet tal-politika tal-UE 12 Konċentrazzjoni fuq proġetti b’dimensjoni Ewropea qawwija 12 Bilanċ ta’ parteċipazzjoni fil-Programm DFĊ 13 Maniġġar aktar effiċjenti tal-Programm DFĊ 13 Tixrid aħjar u sfruttament ta’ riżultati 13 Konklużjonijiet 14 INTRODUZZJONI Dan id-dokument jippreżenta s-sejbiet u r-rakkomandazzjonijiet ewlenin tal-evalwazzjoni interim tal-Programm "Drittijiet Fundamentali u Ċittadinanza" 2007-2013, kif ukoll il-konklużjonijiet mislutin minnhom mill-Kummissjoni. Il-Programm Il-programm speċifiku dwar id-Drittijiet Fundamentali u ċ-Ċittadinanza (minn hawn ’il quddiem imsejjaħ "il-Programm DFĊ") kien stabbilit bid-Deċiżjoni tal-Kunsill 2007/252/KE tad-19 ta’ April 2007 għall-perjodu 2007-2013 bħala parti mill-programm "Drittijiet Fundamentali u Ġustizzja". Objettivi ġenerali: 1. Il-programm għandu l-objettivi ġenerali li ġejjin: a) il-promozzjoni tal-iżvilupp ta’ soċjetà Ewropea msejsa fuq ir-rispett għad-Drittijiet Fundamentali kif rikonoxxuti fl-Artikolu 6(2) tat-Trattat dwar l-Unjoni Ewropea, inklużi drittijiet li jitnisslu miċ-ċittadinanza tal-Unjoni; b) it-tisħiħ tas-soċjetà ċivili u t-tħeġġiġ għal djalogu miftuħ, trasparenti u regolari magħha dwar id-drittijiet fundamentali; c) il-ġlieda kontra r-razziżmu, il-ksenofobija u l-anti-Semitiżmu u l-promozzjoni ta’ qbil interkonfessjonali u interkulturali u aktar tolleranza mal-Unjoni Ewropea kollha; d) it-titjib tal-kuntatti, tal-iskambju ta’ informazzjoni u netwerking bejn awtoritajiet legali, ġudizzjarji u amministrattivi u l-professjonijiet legali, inkluż permezz tas-sostenn tat-taħriġ ġudizzjarju, bil-għan li jkun hemm għarfien reċiproku aħjar fost awtoritajiet u professjonisti bħal dawk. 2. L-objettivi ġenerali tal-programm huma komplementari għall-objettivi segwiti mill-Aġenzija tal-Unjoni Ewropea għad-Drittijiet Fundamentali stabbilita bir-Regolament (KE) Nru 168/2007. 3. L-objettivi ġenerali tal-programm għandhom jikkontribwixxu għall-iżvilupp u l-implimentazzjoni ta’ politiki Komunitarji b’konformità sħiħa mad-drittijiet fundamentali. Objettivi speċifiċi: 4. Il-programm għandu l-objettivi speċifiċi li ġejjin: a) il-promozzjoni tad-drittijiet fundamentali kif rikonoxxuti fl-Artikolu 6(2) tat-Trattat dwar l-Unjoni Ewropea u l-għoti ta’ informazzjoni lill-persuni kollha dwar id-drittijiet tagħhom, inklużi dawk li jitnisslu miċ-ċittadinanza tal-Unjoni, biex iċ-ċittadini tal-Unjoni jitħeġġu jipparteċipaw b’mod attiv fil-ħajja demokratika tal-Unjoni; b) il-verifika, fejn ikun meħtieġ, ta’ jekk ikunx ġew rispettati d-drittijiet fundamentali speċifiċi fl-Unjoni Ewropea u fl-Istati Membri tagħha waqt l-implimentazzjoni tad-dritt Komunitarju, u l-kisba ta’ opinjonijiet dwar materji speċifiċi relatati mad-drittijiet fundamentali f’dan l-ambitu; c) l-appoġġ għal organizzazzjonijiet mhux governattivi u korpi oħra mis-soċjetà ċivili biex titqawwa l-kapaċità tagħhom li jipparteċipaw b’mod attiv fil-promozzjoni tad-drittijiet fundamentali, tal-istat tad-dritt u tad-demokrazija; d) il-ħolqien ta’ strutturi rilevanti biex jitrawwem djalogu interkonfessjonali u multikulturali fil-livell tal-Unjoni Ewropea. It-Tipi ta’ azzjonijiet megħjunin Bil-għan li jsegwi l-objettivi ġenerali u speċifiċi, il-programm jgħin l-erba’ tipi ta’ azzjonijiet li ġejjin: a) azzjonijiet speċifiċi meħudin mill-Kummissjoni, bħal studji u riċerka, sondaġġi ta’ opinjoni u stħarriġ, formulazzjoni ta’ indikaturi u metodoloġiji komuni, ġbir, żvilupp u disseminazzjoni ta’ data u statistika, seminars, konferenzi u laqgħat ta’ esperti, organizzazzjoni ta’ kampanji u avvenimenti pubbliċi; żvilupp u żamma ta’ websajts, tħejjija u disseminazzjoni ta’ materjal ta’ informazzjoni, għajnuna għal netwerks ta’ esperti nazzjonali u l-immaniġġar tagħhom, attivitajiet analitiċi, ta’ monitoraġġ u ta’ evalwazzjoni; b) proġetti speċifiċi transnazzjonali ta’ interess Komunitarju ppreżentati minn awtorità jew minn kull korp ieħor ta’ Stat Membru, minn organizzazzjoni internazzjonali jew mhux governattiva, u li jinvolvu f’kull każ mill-anqas żewġ Stati Membri jew mill-anqas Stat Membru wieħed u stat wieħed ieħor li jista’ jkun jew pajjiż aderenti jew pajjiż kandidat, skont il-kondizzjonijiet stabbiliti fil-programmi annwali ta’ ħidma; c) għajnuna għall-attivitajiet ta’ organizzazzjonijiet mhux governattivi jew ta’ entitajiet oħra li jsegwu għan ta’ interess ġenerali Ewropew bi qbil mal-objettivi ġenerali tal-programm skont il-kondizzjonijiet stabbiliti fil-programmi annwali ta’ ħidma; d) għotjiet operattivi għall-kofinanzjament ta’ nfiq assoċjat mal-programm ta’ ħidma permanenti tal-Konferenza tal-Qrati Kostituzzjonali Ewropej u tal-Assoċjazzjoni tal-Kunsilli tal-Istat u tal-Ġuriżdizzjonijiet Amministrattivi Supremi tal-Unjoni Ewropea, li żżomm ċerti databases li jipprovdu għal ġbir mal-Ewropa kollha ta’ sentenzi nazzjonali relatati mal-implimentazzjoni tad-dritt Komunitarju, sa kemm l-infiq isir biex ikun segwit objettiv ta’ interess ġenerali Ewropew permezz tal-promozzjoni ta’ skambji ta’ opinjonijiet u esperjenza dwar materji li jikkonċernaw il-każistika, l-organizzazzjoni u l-funzjonament tal-membri tagħhom fil-qadi tal-funzjonijiet ġudizzjarji u/jew konsultattivi tagħhom fir-rigward tad-dritt Komunitarju. Implimentazzjoni tal-Programm DFĊ Il-Programm DFĊ ikopri s-27 Stat Membru tal-UE. Waqt li fil-prinċipju huwa miftuħ għall-parteċipazzjoni ta’ pajjiżi terzi, bħal pajjiżi aderenti, pajjiżi kandidati u l-pajjiżi tal-Balkani tal-Punent li qegħdin fil-proċess ta’ stabbilizzazzjoni u assoċjazzjoni, dawn ma ħadux l-opportunità li jipparteċipaw. Il-Programm huwa kollu mmaniġġat f’livell ċentrali mill-Kummissjoni Ewropea u għandu approprjazzjoni baġitarja ta’ EUR 95,2 miljun għall-perjodu 2007-2013, maqsum fl-approprjazzjonijiet annwali li ġejjin f’miljuni ta’ ewros: AMMONT TOTALI TUL IL-PERJODU 2007-2013: 95,2 M€ 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 10,60 12,00 14,20 13,80 13,80 15,30 15,50 | F’dak li għandu x’jaqsam mat-tqassim tal-baġit, medja ta’ 70% tal-fondi hija allokata kull sena għal Għotjiet għall-Azzjonijiet, 9% għal Għotjiet Operattivi u 21% għall-inizjattivi tal-Kummissjoni. BAĠIT DISPONIBBLI GĦALL-PERJODU 2007-2010 [pic] Mill-2007 ’l hawn il-Kummissjoni ppubblikat 3 sejħiet għal proposti għal Għotjiet għall-Azzjonijiet u 4 sejħiet għal proposti għal Għotjiet Operattivi u ffinanzjat 61 inizjattiva tal-Kummissjoni permezz ta’ proċeduri ta’ akkwist pubbliku. GĦOTJIET GĦALL-AZZJONIJIET Is-sejħiet ippubblikati mill-Kummissjoni attiraw għadd kbir ta’ proposti. Għal Għotjiet għall-Azzjonijiet il-Kummissjoni rċeviet u evalwat total ta’ 415-il proposta mibgħuta mis-sħubijiet ta’ medja ta’ 4.5 organizzazzjonijiet minn mill-anqas żewġ Stati Membri tal-UE. Minn dak l-għadd globali l-Kummissjoni ffinanzjat total ta’ 93 proġett multilaterali b’finanzjament medju ta’ EUR 341.000 għal kull proġett ta’ tul medju medja ta’ 21 xahar. GĦOTJIET OPERATTIVI Skont l-Artikolu 4 c) tad-Deċiżjoni li tistabbilixxi l-Programm, il-Kummissjoni kkoiffinanzjat il-programm ta’ ħidma annwali ta’ tmien NGOs jew ta’ entitajiet oħra li jsegwu għan ta’ interess ġenerali Ewropew skont l-objettivi ġenerali tal-programm, l-aktar: In-Netwerk Ewropew ta’ Ombudspersons għat-Tfal Fair Trials International Servizz tal-Ġiżwiti għar-Refuġjati (Ewropa) Assoċjazzjoni tal-Imħallfin Amministrattivi Ewropej Żewġ assoċjazzjonijiet huma msemmijin fil-bażi legali tal-programm u jistgħu jirċievu għotjiet operattivi biex jikkoiffinanzjaw infiq assoċjat mal-programm ta’ ħidma permanenti tagħhom: 1. L-Assoċjazzjoni tal-Kunsilli tal-Istat u tal-Ġuriżdizzjonijiet Amministrattivi Supremi tal-Unjoni Ewropea. L-għan ta’ din l-assoċjazzjoni huwa li tippromwovi skambji ta’ opinjonijiet u esperjenza dwar materji li jikkonċernaw il-ġurisprudenza, l-organizzazzjoni u l-funzjonament tal-membri tagħha fil-qadi tal-funzjonijiet ġudizjarji u/jew konsultattivi tagħhom, partikolarment fir-rigward tad-Dritt Komunitarju. L-Assoċjazzjoni stabbiliet bank ta’ data, magħmul prinċipalment minn deċiżjonijiet, pariri u studji mill-membri tagħha rilevanti għall-għan tal-Assoċjazzjoni, rapporti u konklużjonijiet magħmulin matul il-kollokji tal-Assoċjazzjoni, kif ukoll informazzjoni utli oħra. 2. Il-Konferenza tal-Qrati Kostituzzjonali Ewropej. S’issa (2011) din l-assoċjazzjoni qatt ma applikat għall-għotja operattiva prevista mill-bażi legali tal-programm. AZZJONIJIET MEĦUDIN MILL-KUMMISSJONI Bejn l-2007 u l-2010 l-Kummissjoni nediet 61 azzjoni fuq inizjattiva proprja ffinanzjati mill-programm permezz ta’ proċeduri ta’ akkwist pubbliku. F’dawn il-każijiet, kuntrarju għal dak li jiġri fl-għotjiet, l-azzjoni tkun kollha ffinanzjata mill-programm, u l-prodott jew ir-riżultat ikun jappartieni lill-Kummissjoni. L-azzjonijiet iffinanzjati jkopru firxa kbira ta’ suġġetti, inklużi: - Sensibilizzazzjoni u kampanji ta’ informazzjoni dwar il-protezzjoni tad-data, id-drittijiet tat-tfal, ir-razziżmu u l-ksenofobija - Il-ħolqien u ż-żamma ta’ websajts: id-drittijiet tat-tfal, protezzjoni konsulari - Studji (12) u riċerka, inklużi: - Studju dwar sistema elettorali komuni għall-Parlament Ewropew; kandidatura multipla; rikonoxximent ta’ skwalifiki; - Studju komparattiv dwar il-leġiżlazzjoni u l-prattiki tal-Istati Membri fil-qasam tal-protezzjoni diplomatika u konsulari; - Studju dwar kif il-leġiżlazzjoni tal-Istati Membri u l-prattiki tal-Istati Membri jittrattaw il-kwistjoni tad-delitti totalitarji li seħħew fil-passat, partikolarment liema metodi u strumenti użaw l-Istati Membri konċernati biex jagħmlu dan; - Studju dwar l-ostakli prattiċi li koppji tal-istess sess jiltaqgħu magħhom meta jmorru minn post għal ieħor fl-UE; - Studju dwar leġiżlazzjoni nazzjonali fir-rigward tal-ġlieda kontra r-razziżmu u l-ksenofobija, eċċ; - 3 Ewrobarometri (kontrolluri tad-data u ċittadini; għarfien dwar iċ-ċittadinaza tal-UE; tifkira tad-delitti mwettqin minn reġimi totalitarji) - Konferenzi, seminars, avvenimenti, eċċ. L-EVALWAZZJONI INTERIM L-evalwazzjoni interim saret mill-Kummissjoni bl-għajnuna ta’ kuntrattur estern[1]. Il-kuntrattur għamel stħarriġ intensiv fost il-benefiċjarji diretti kollha ta’ finanzjament permezz tal-għotjiet għall-azzjoni u għotjiet operattivi u għamel intervisti ma’ partijiet interessati interni u esterni tal-programm. L-għanijiet u l-objettivi globali tal-evalwazzjoni kienu: a) Li tingħata deskrizzjoni qasira tar-riżultati miksubin fl-ewwel tliet snin tal-programm; b) Li tingħata valutazzjoni ta’ aspetti kwalitattivi u kwantitattivi tal-implimentazzjoni f’termini ta’ rilevanza, effikaċja u effiċjenza; c) Li jsiru rakkomandazzjonijiet u gwida dwar kif tista’ titjieb l-implimentazzjoni fis-snin li baqa’ tal-programm. L-evalwazzjoni saret fit-tieni nofs tal-2010 u hija bbażata fuq data mill-2007 sal-2010[2] u pprovdiet rappreżentazzjoni dettaljata tal-prestazzjoni tal-programm u data estensiva ta’ statistika dwar il-benefiċjarji tiegħu. IS-SEJBIET EWLENIN TAL-EVALWAZZJONI Rilevanza tal-Programm DFĊ Il-Programm DFĊ huwa rilevanti ħafna għall-ħtiġijiet li għalihom twaqqaf. Il-Programm DFĊ ikkontribwixxa għall-iżvilupp u t-tisħiħ tal-azzjonijiet tal-UE fl-oqsma tal-libertà, is-sigurtà u l-ġustizzja u speċifikatament wieġeb għall-ħtieġa tal-protezzjoni tad-drittijiet fundamentali u l-promozzjoni taċ-ċittadinanza tal-UE. L-objettivi tal-programm huma rilevanti għall-ħtiġijiet, il-problemi u l-kwistjonijiet li għalihom tfasslu , u għalhekk, huma koerenti esternament kif indikat mill-istħarriġ fost benefiċjarji. Barra minn dan, il-prijoritajiet annwali stabbiliti fil-programm ta’ ħidma jippermettulu li jkun responsiv u reattiv għal ħtiġijiet li jinbidlu u għal orjentazzjonijiet ta’ politiki tal-Kummissjoni. Eżempju ta’ dan hija l-inklużjoni tal-ġlieda kontra l-omofobija, li wriet bil-provi li hija żieda mal-prijoritajiet li rnexxiet. Iżda l-Programm DFĊ ikopri spettru wiesa’ ta’ oqsma ta’ politiki li parzjalment jinsabu wkoll fi programmi oħra tal-UE, u b’riżultat ta’ dan l-impatt tal-attivitajiet implimentati mhux iffokat daqshekk fuq oqsma speċifiċi daqs kemm seta’ kien. Dan irriżulta f’żieda kostanti ta’ applikanti u f’kompetizzjoni dejjem tikber għal dak in-naqra finanzjament li huwa disponibbli għal għotjiet għall-azzjonijiet. L-għadd ta’ applikazzjonijiet kienu iktar mit-tripplu fi tliet snin, minn 66 fl-2007 għal 215 fl-2009-2010. B’kuntrast, l-interess fil-finanzjament permezz ta’ għotjiet operattivi kien limitat u ma kienx hemm itkar minn 20 applikazzjoni matul l-erba' snin li fihom ġew ippubblikati s-sejħiet. [pic] Applikazzjonijiet Fir-rigward tal-koerenza interna tal-programm, l-azzjonijiet implimentati (proġetti ffinanzjati u attivitajiet speċifiċi mnedijin mill-Kummissjoni) huma konformi sewwa ħafna mal-objettivi tal-progamm u hemm korrelazzjoni qawwija bejn l-attivitajiet li kienu (jew qed ikunu) implimentati mill-proġetti u l-prijoritajiet annwali li hemm fil-Programmi ta’ Ħidma, kif ukoll l-objettivi usa’ tal-programm. Iżda l-attivitajiet iffinanzjati permezz ta’ azzjonijiet differenti (għotjiet diretti jew inizjattivi tal-Kummissjoni) huma xi ftit segregati minn xulxin. Dan huwa parzjalment dovut għal separazzjoni organizzattiva ġewwa d-DĠ, minħabba li l-inizjattivi tal-Kummissjoni jitmexxew u jitwettqu minn tliet unitajiet ta’ politiki separati, waqt li l-għotjiet għall-azzjonijiet u l-għotjiet operattivi huma mmaniġġati minn unità operattiva/finanzjarja. Hemm differenza oħra kbira fir-rigward tad-domanda għal finanzjament ta'għotjiet għall-azzjonijiet skont oqsma ta’ prijorità u inizjattivi tal-Kummissjoni ffinanzjati f’dawk l-oqsma. Waqt li l-inizjattivi juru firxa bilanċjata bejn id-drittijiet fundamentali, il-protezzjoni tad-data u ċ-ċittadinanza, id-domanda għal finanzjament fl-oqsma tad-drittijiet fundamentali (razziżmu, drittijiet tat-tfal u omofobija) tikkostitwixxi aktar minn 82% tal-applikazzjonijiet irċevuti, waqt li ċ-ċittadinanza bi 12% u l-Protezzjoni tad-Data taħt il-5% huma wisq anqas rappreżentati. [pic] Għalkemm il-korrelazzjoni bejn il-prijoritajiet u l-proġetti ffinanzjati hija qawwija, l-użu tar-riżultati u prodott ta’ attivitajiet implimentati biex isostnu l-iżviluppi ta’ politiki jistgħu jitjiebu. Ma jeżistux mekkaniżmi formali biex ikun żgurat li riżultati minn għotjiet għall-azzjoni u operattivi jkunu kkomunikati lil unitajiet ta’ politiki jew lil partijiet interessati oħra involuti fit-tfassil ta’ politika, u t-tixrid ta’ riżultati jsir b’mod x’aktarx ad-hoc u informali. Diversi fatturi juru wkoll il-valur miżjud tal-UE tal-azzjonijiet iffinanzjati mill-Programm DFĊ. Partikolarment il-finanzjament mill-UE jitqies bħala forza kruċjali ta’ abilitazzjoni għall-attivitajiet implimentati u d-dimensjoni Ewropea ta’ proġetti b’modġenerali tgħin it-tixrid ta’ riżultati. Barra minn dan, l-involviment ta' mseħbin minn Stati Membri differenti jipprovdi benefiċċji biex jiżdiedu l-innovazzjoni, l-iskambju ta’ prattika tajba u biex ikunu amplifikati l-impatti. L-approċċi żviluppati u r-riżultati ta’ ħafna proġetti jistgħu jkunu implimentati f’pajjiżi oħra b’tibdiliet żgħar. Effikaċja tal-Programm DFĊ Fl-istadju tal-evalwazzjoni interim kull konklużjoni b’implikazzjonijiet kbar dwar jekk il-programm ikunx qed jilħaq l-objettivi tiegħu tkun daqsxejn prematura. Barra minn hekk, minħabba l-istruttura tal-programm, il-prijoritajiet varjati u l-oqsma tematiċi tiegħu, il-firxa ta’ gruppi mmirati u l-medda wiesgħa ta’ partijiet interessati,l-iffissar ta’ indikaturi li għandhom tifsira u li jistgħu jintużaw huwa proċess kumpless, u l-estrazzjoni ta’ informazzjoni li tikxef il-fatt tkun xi ftit illużorja. Madankollu huwa ċar mill-evalwazzjoni magħmula li t-tip ta’ proġetti li kienu ffinanzjati, kif ukoll l-inizjattivi meħuda mill-Kummissjoni, ilkoll kienu inklużi fl-objettivi u prijoritajiet tal-programm. Iżda, fattur ċar ta’ limitazzjoni biex dawn jikkontribwixxu fl-ilħuq tal-objettivi tal-programm huwa l-finanzjament disponibbli, l-aktar fuq skala Ewropea. B’limitu massimu ta’ EUR 1000000 għal kull proġett ta’ sentejn b’medja ta’ żewġt imsieħba, dan ifisser finanzjament massimu ta’ ftit aktar minn EUR 125000 għal kull sena u għal kull imsieħeb, li ġeneralment ma jippermettix li l-proġetti jittraxxendu lil hinn mis-sħubijiet usa’ tagħhom u juru dimensjoni tassew Ewropea u valur miżjud. B’mod ġenerali, il-benefiċjarji ma identifikawx ostakli kbar li kienu jitqiesu detrimentali għall-progress fl-implimentazzjoni tal-attivitajiet. Il-livell ta’ finanzjament sa’ 80% tqies bħala adegwat, u l-istruttura ġenerali bħat-tul ta’ żmien u r-rekwiżiti ta’ sħubija tqiesu xierqa għal għotjiet għall-azzjonijiet. Fil-każ ta’ għotjiet operattivi xi benefiċjarji ssuġġerew li jkunhemm finanzjament għal żmien itwal li jestendi lil hinn minn dak stabbilit attwalment kull sena biex ikun żgurat impatt akbar. Minħabba n-natura proprja tal-kriterji ta’ għażla għall-finanzjament ta’ proġetti, dawn urew bil-provi li kienu effikaċi fil-promozzjoni tal-kooperazzjoni bejn pajjiżi parteċipanti. Barra minn dan, il-fowkus fuq sħubijiet bilanċjati u attribuzzjoni ugwali ta’ inkarigi u parteċipazzjoni fil-proġett, irregolat mhux biss permezz ta’distribuzzjoni bilanċjata ta’ finanzjament, irriżulta fi tmexxija parteċipattiva b’saħħitha tal-proġetti u f’sitwazzjoni ideali li tippermetti li jiġustabbiliti u skambjati l-aħjar prattiki. Minkejja dawn l-aspetti pożittivi jibqa’ evidenti li l-proġetti wasslu għall-approfondament tal-kollaborazzjoni bejn imsieħba eżistenti bl-istess mod li wasslu għall-ħolqien ta’ sħubijiet ġodda. Barra minn hekk, il-parteċipazzjoni sproporzjonata ta’ xi pajjiżi (l-applikazzjonijiet Taljani jirrappreżentaw aktar minn terz tat-total riċevut għas-sejħa tal-2009-2010 għal għotjiet għall-azzjonijiet) u f’xi każijiet in-nuqqas totali ta’ parteċipazzjoni ta’ oħrajn għandhom jitqiesu bħala dgħjufija li jista’ jeħtiġilha li tissewwa. [pic] Effiċjenza tal-Programm DFĊ Il-perċentwali tal-finanzjament tal-Kummissjoni allokat għal għotjiet għall-azzjonijiet huwa qrib il-limiti previsti mir-Regolament Finanzjarju. Għal għotjiet operattivi dan il-perċentwali huwa ħafna aktar baxx, mhux l-anqas minħabba l-limitu ta’ finanzjament ta’ EUR 300000 għal kull organizzazzjoni. Madankollu, peress li proporzjon sinifikanti ta’ benefiċjarji jkunu NGOs, dawn qed jiltaqgħu ma’ aktar diffikultajiet biex jiksbu kofinanzjament minn għejun oħra, minħabba l-effetti li l-kriżi finanzjarja qed ikollha fuq id-disponibbiltà ta’ finanzjament nazzjonali għal dan it-tip ta’ attivitajiet u organizzazzjonijiet. Il-ħila tal-Kummissjoni li fit-tmexxija ġenerali tqieset adattata mill-benefiċċjarji mistħarġa, inkluż f’termini ta’ arranġamenti ta’ gwida u rapportar. Iżda bil-popolarità u s-suċċess tal-programm dejjem jikbru (l-għadd ta’ applikazzjonijiet aktar milli triplika bejn l-2007 u l-2010), ir-riżorsi umani tal-Kummissjoni qed jitgħabbew aktar milli jifilħu u xi aspetti importanti bħall-monitoraġġ mill-qrib ta’ proġetti tul iċ-ċikli ta’ ħajjithom saru anqas u anqas fattibbli. Bħala riżultat il-potenzjal għal mainstreaming vertikali ta’ attivitajiet iffinanzjati mid-DFĊ, kif ukoll id-disseminazzjoni u l-użu ta’ riżultati biex isaħħu l-politika ma seħħux bl-aħjar mod. L-effiċjenza fit-twettiq f’dak li għandu x’jaqsam ma’ proċeduri ta’ għażla għaddiet minn tibdiliet profondi u l-bidla minn sottomissjoni ta’ proposti bil-karta għal applikazzjoni bis-software "Priamos" issimplifikat b’mod sinifikanti l-ewwel stadji ta’ dak il-proċess. Iżda b’mod partikolari, xi aspetti relatati mal-pletora ta’ dokumenti meħtieġa għas-sottomissjoni u t-tul tal-proċedura ta’ evalwazzjoni li ssir sussegwentement jitqiesu bħala ostakli sinifikanti mill-benefiċjarji. Barra minn dan, l-obbligu ta’ konsultazzjoni ma’ kumitat ta’ komitoloġija dwar ir-riżultat tal-għażliet kien identifikat bħala ostaklu ieħor intern għat-tnaqqis tad-dewmien bejn is-sottomissjoni ta’ proposti u l-preżentazzjoni ta’ għotjiet. Il-kondizzjonijiet finanzjarji kumplessi li jirregolaw il-ġenerazzjoni l-aktar reċenti ta’ għotjiet għal ħafna benefiċjarji u l-obbligi estensivi ta’ rapportar finanzjarju kienu identifikati bħala tfixkil għall-implimentazzjoni effiċjenti tal-proġetti mill-benefiċjarji. Xi partijiet interessati qiesu li ż-żewġ rekwiżiti f’termini ta’ koiffinanzjar li kellu jkun ipprovdut mill-benefiċjarji u mis-sħubijiet meħtieġa u d-dimensjoni Ewropea kienu ostaklu. Kif tissuġġerixxi n-natura tal-attivitajiet iffinanzjati, l-għotjiet għall-azzjonijiet u l-għotjiet operattivi tad-DFĊ allokaw kważi l-baġits kollha tagħhom għal spejjeż tal-persunal, għal spejjeż relatati ma’ konferenzi u seminars, pubblikazzjonijiet u disseminazzjoni, kif ukoll għal spejjeż diretti oħra. Dawn l-ispejjeż ikunu investiti direttament fl-implimentazzjoni ta’ attivitajiet għall-gruppi mmirati. 88% tal-ispejjeż totali tal-għotjiet għall-azzjoni u 86% tal-ispejjeż tal-għotjiet operattivi kienu allokati lil dawn il-kategoriji. Hemm it-tendenza li l-għotjiet għall-azzjonijiet jallokaw aktar riżorsi għad-disseminazzjoni, kif ukoll għal konferenzi u seminars, waqt li fir-rigward tal-għotjiet operattivi l-ispejjeż tal-persunal huma komparattivament ogħla. Sostenibbiltà tal-Programm DFĊ Il-benefiċjarji ta’ għotjiet għall-azzjonijiet u ta’ għotjiet operattivi jiddependu mill-finanzjament tal-Kummissjoni biex jimplimentaw attivitajiet u biex jiksbu impatti fil-prattika. L-ilħuq komplet ta’ objettivi, partikolarment bi prospettiva għal żmien itwal, jiddependi wkoll minn finanzjament ulterjuri. Dan inkiseb f’xi każ mill-istess organizzazzjonijiet li jakkwistaw finanzjament mill-Programm DFĊ permezz ta’ applikazzjonijiet konsekuttivi li jirnexxu, għalkemm dan ma japplikax għall-maġġoranza vasta ta’ organizzazzjonijiet. Ħafna benefiċjarji qed jagħmlu sforzi biex jiksbu finanzjament addizzjonali għall-attivitajiet tagħhom, għalkemm ftit irnexxilhom jagħmlu dan u konsegwentement il-kofinanzjament ikun ipprovdut prinċipalment mir-riżorsi tagħhom proprji. Iżda l-evidenza tissuġġerixxi wkoll li xi wħud mill-attivitajiet kompluti x’aktarx li jkollhom impatti sostenibbli anki mingħajr injezzjoni addizzjonali ta’ fondi minħabba l-validità tagħhom lil hinn mill-ambitu tal-proġett. Dan huwa rifless f’xi wħud mill-prodotti bħal manwali ta’ taħriġ, tagħmir ta’ għodda u l-aħjar prattiki li jibqgħu jintużaw lil hinn mit-tmiem tal-proġetti. Hemm evidenza ulterjuri tas-sostenibbiltà tar-riżultati tal-programm fit-tul ta’ żmien u fl-istabbiltà ta’ sħubijiet żviluppati f’għotjiet. Dawn is-sħubijiet f’ħafna mill-każijiet approfondew ulterjorment jew kienu formalizzati tabilħaqq permezz tal-ħolqien ta’ netwerks informali jew formali u x’aktarx li jkomplu jimplimentaw attivitajiet flimkien. L-attivitajiet x’aktarx li jkomplu f’format ġdid ukoll jekk mhux neċessarjament bl-istess livell ta’ ambizzjoni. Il-ħtiġijiet ta’ gruppi mmirati qed jevolvu u jistgħu jkunu xierqa approċċi oħra, minflok il-kontinwazzjoni tal-istess tip ta’ attivitajiet. Rakkomandazzjonijiet Bi tweġiba għall-kwistjonijiet identifikati tul l-evalwazzjoni tal-programm, il-Kummissjoni tippjana li timplimenta l-miżuri li ġejjin biex issaħħaħ l-impatt tal-programm u ttejjeb l-implimentazzjoni tiegħu. Fowkus aħjar fuq il-prijoritajiet tal-politika tal-UE Ir-rilevanza tal-programm kienet enfasizzata mill-partijiet interessati kollha li kienu kkonsultati, iżda l-impatt tagħha kien limitat parzjalment mill-prijoritizzazzjoni mxerrda tal-finanzjament. Għalhekk biex tiġi enfasizzata r-rilevanza tal-programm, it-tidjiq tal-kopertura wiesgħa tal-programm jista’ jgħin biex jiżdied l-impatt tiegħu. F’dan ir-rigward, l-għadd ta’ prijoritajiet annwali jistgħu jkunu organizzati aħjar u mnaqqsin b’mod sinifikanti. Għandu jkun ikkunsidrat ukoll, l-aktar bil-ħsieb tal-ġenerazzjoni li jmiss ta’ programmi, li l-finanzjament tal-proġetti tal-programm ikun iffokat fuq it-tisħiħ tal-oqsma tal-politika tiegħu dwar id-Drittijiet Fundamentali, inklużi l-Protezzjoni tad-Data u ċ-Ċittadinanza tal-Unjoni. B’sostenn xieraq għall-iżvilupp ta’ inizjattivi tal-Kummissjoni, dan għandu jżid l-impatt tal-iżvilupp ta’ politiki u jevita li jkun hemm koinċidenzi ma’ programmi eżistenti f’DĠ oħra li għandhom baġits akbar b’mod sinifikattiv għal dan it-tip ta’ finanzjament dirett. Konċentrazzjoni fuq proġetti b’dimensjoni Ewropea qawwija Tul l-ewwel snin ta’ finanzjament skont il-Programm DFĊ saret promozzjonib’suċċess konsiderevoli tal-element ta’ sħubijiet multilaterali u tal-involviment ta’ għadd kbir ta’ atturi u f’xi każijiet, tal-Istati Membri. Dan l-approċċ, iżda, għandu l-effett kuntrarju li jalloka finanzjament limitat biss lil ħafna benefiċjarji u, għalhekk, jixxerred l-impatt li dawn jistgħu jwettqu bl-attivitajiet iffinanzjati. Għalhekk biex tiżdied l-effikaċja tal-programm il-finanzjament attwalment limitat għandu jikkonċentra fuq proġetti b’dimensjoni Ewropea aktar qawwija. Proġetti ta’ skala akbar li jirċievu aktar finanzjament għandhom iżidu l-viżibilità tal-programm u jiżguraw li l-proġetti jwettqu impatt usa’ li ma jkunx limitat għal livell lokali jew reġjonali, minħabba li jkunu usa’ u elaborati aħjar b’valur miżjud aktar qawwi fil-livell tal-UE u b’sostenibbiltà akbar li jirriżultaw mill-programm. Waqt li ssegwi l-istess għan, il-Kummissjoni ser teżamina ulterjorment jekk l-impatt tal- għotjiet operattivi mal-ilħuq tal-objettivi tal-programm huwiex suffiċjenti biex jibqa’ jsostni dan it-tip ta’ finanzjament, meta jitqies l-interess kontinwament limitat li jintwera minn applikanti u l-viżibilità limitata li għandhom il-Programm DFĊ u l-objettivi tiegħu minħabba dan it-tip ta’ finanzjament. Bilanċ ta’ parteċipazzjoni fil-Programm DFĊ Il-parteċipazzjoni fil-Programm DFĊ tkompli turi preponderanza ta’ benefiċjarji minn ċerti Stati Membri u anqas rappreżentanza ta’ benefiċjarji, kemm diretti kif ukoll indirett, mit-12-il Stat Membru l-aktar ġodda. Biex dan ikun indirizzat, il-Kummissjoni ser tagħmel kampanji ta’ informazzjoni mmirrati lejn organizzazzjonijiet f’dawk l-Istati Membri u żżid il-kuntatti tagħha mal-awtoritajiet nazzjonali u reġjonali biex jaġixxu bħala multiplikaturi għal dawn il-kampanji sabiex jingħelbu l-limitazzjonijiet stipulati mill-finanzjament disponibbli għal azzjonijiet bħal dawn. Maniġġar aktar effiċjenti tal-Programm DFĊ Minħabbas-suċċess tal-programm li dejjem qed jiżdied u ż-żieda fl-għadd ta’ applikazzjonijiet għal finanzjament u tabilħaqq ta’ proġetti ffinanzjati, jeħtieġ ikun hemm aktar sforzi biex ikunu organizzati aħjar il-proċessi li jirregolaw iċ-ċiklu tal-ħajja ta’ proġetti. Il-proċess ta’ applikazzjoni, li dan l-aħħar fih ġiet introdotta s-sistema ta’ applikazzjoni elettronika PRIAMOS, wera potenzjal kbir biex jitħaffef ix-xogħol tal-applikanti u tal-Kummissjoni wkoll, u ppermetta li l-proposti inizjali jitressqu mingħajr karti. Hemm ħafna aktar vantaġġi potenzjali li jistgħu jinkisbu mis-sistema u l-Kummissjoni ser tieħu passi ulterjuri biex torganizza aħjar il-faċilità, l-effiċjenza u l-ħeffa tas-sistema għal min jużaha, u tistinka biex is-sistema ssir għodda integrata li għandha sservi kemm lil applikanti/benefiċjarji u lill-Kummissjoni fit-tmexxija effiċjenti ta’ proġetti tul iċ-ċiklu kollu ta’ ħajjithom. Konsiderazzjoni ulterjuri għandha tkun li jkun indirizzat id-dewmien inerenti kkawżat mill-obbligu ta’ konsultazzjoni mal-kumitat tal-Programm DFĊ dwar ir-riżultat ta’ għażliet, u ssir evalwazzjoni dwar jekk il-piż amministrattiv ta’ din il-proċedura hux ġustifikat bil-finanzjament konċernat li huwa limitat ħafna. Biex titjieb aktar l-effiċjenza tal-programm għandhom isiru sforzi biex jissaħħaħ is-sostenn tal-Kummissjoni lill-benefiċjarji u l-ħila tagħha li tagħmel monitoraġġ għalihom matul “iċ-ċiklu tal-ħajja” kollu tal-azzjonijiet implimentati. Dan għandu jikkontribwixxi għal implimentazzjoni aħjar tal-attivitajiet, kif ukoll biex jinftehmu aktar il-prijoritajiet ta’ politiki u prattiki tajba u biex dawn ikunu organizzati sewwa. Tixrid aħjar u sfruttament ta’ riżultati Mill-evalwazzjoni irriżulta li dawk l-affarijiet kollha li kellhom jitwasslu u dak kollu li kellu jsir bil-proġetti kienu ser jibbenefikaw minn tixrid aktar immirat u minn użaw bħala riżorsi għal żvilupp ta’ politiki. Biex tikseb dan, il-Kummissjoni ser tuża metodu bbażat fuq prodotti u riżultati kemm fl-għażla kif ukoll fit-tmexxija ta’ proġetti. Flimkien mal-mira fuq prijoritajiet dan għandu jiżgura ulterjorment korrelazzjoni aktar qawwija bejn inizjattivi ta’ politika mwettqa mill-Kummissjoni direttament u permezz tal-proġetti, u għandu, għalhekk, jirriżulta f’sitwazzjoni li tippermetti l- arrikkiment reċiproku bejn dawn iż-żewġ mekkaniżmi ta’ finanzjament tal-programm. Flimkien ma’ dan l-approċċ immexxi minn riżultati, jistgħu jkunu previsti aktar miżuri biex ikunu enfasizzati r-riżultati tal-programm, peremzz ta’ tixrid online aktar elaborat u dinamiku, kif ukoll permezz ta’ avvenimenti speċifiċi biex jiġu enfasizzati proġetti speċifiċi li rnexxew bħala mezz biex jintwera ulterjorment il-valur miżjud tal-programm. Konklużjonijiet L-evalwazzjoni interim tikkonferma l-importanza tal-programm dwar id-Drittijiet Fundamentali u ċ-Ċittadinanza għall-promozzjoni tar-rispett għad-drittijiet fundamentali, għat-tħeġġiġ tad-djalogu u għall-ġlieda kontra r-razziżmu u l-ksenofobija. L-interess li qed jikber mhux biss fl-opportunitajiet ta’ finanzjament tiegħu iżda wkoll il-viżibilità miżjuda tal-proġetti tiegħu u ż-żieda reċenti ta’ organizzazzjonijiet internazzjonali magħrufin sewwa u rispettati bħala benefiċjarji diretti tiegħu, huma kollha indikaturi qawwija tar-rilevanza u l-valur miżjud tal-programm. Il-fatt li fl-aħħar proċedura ta’ għażla t-talba għal finanzjament kienet ħames darbiet iktar mill-fondi disponibbli huwa indikatur ċar tal-potenzjal tal-programm biex ikompli jiżviluppa u jespandi. Għalkemm l-evalwazzjoni tat prominenza wkoll lil xi sfidi fl-implimentazzjoni tal-Programm DFĊ u identifikat għadd ta’ każijiet fejn kellu jsir titjib, wieħed ma jistax jiċħad il-kwalità intrinsika tal-programm, ir-rilevanza tiegħu għall-prijoritajiet kurrenti tal-politika Ewropea, għall-ħtiġijiet tal-gruppi u tal-partijiet interessati magħżulin biex ikunu fil-mira tiegħu, kif ukoll għall-valur miżjud tiegħu. Għalhekk, biex l-impatt u l-effikaċja tal-programm jitjiebu aktar, il-Kummissjoni ser tiffoka l-programm ulterjorment, tiżgura li jkun hemm koerenza aktar qawwija bejn proġetti mmexxijja minn riżultati u żviluppi fil-politika, tifrex il-programm biex jinqabad mit-12-il Stat Membru tal-UE, tirrazzjonalizza l-proċessi ta’ tmexxijja tal-programm u tisħaq dwar it-tixrid tal-kisbiet tiegħu. [1] EPEC immexxi minn GHK Consulting, www.ghkint.com [2] Għotjiet għall-Azzjonijiet: 18-il proġett mibdija fl-2008 (mitmuma), 26 proġett fl-2009 (punt ta’ nofs il-perjodu) Għotjiet Operattivi: 3 fl-2008, 7fl-2009 u 5 fl-2010 Inizjattivi tal-Kummissjoni fl-2007-2009: 47 bi 12 previsti għall-2010.