MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea C 120/66

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew Komunikazzjoni mill-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew, lill-Kunsill, lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew u lill-Kumitat tar-Reġjuni — Il-Promozzjoni tas-Solidarjetà bejn il-Ġenerazzjonijiet

COM(2007) 244 finali

(2008/C 120/16)

Nhar l-20 ta' Ġunju 2007, il-Kummissjoni ddeċidiet, b'konformità ma' l-Artikolu 262 tat-Trattat li jistabbilixxi l-Komunità Ewropea, li tikkonsulta lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar

il-Komunikazzjoni mill-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew, lill-Kunsill, lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew u lill-Kumitat tar-Reġjuni — Il-Promozzjoni tas-Solidarjetà bejn il-Ġenerazzjonijiet.

Is-sezzjoni speċjalizzata għax-Xogħol, l-Affarijiet Soċjali u ċ-Ċittadinanza inkarigata sabiex tipprepara l-ħidma tal-Kumitat dwar is-suġġett, adottat l-opinjoni tagħha nhar l-14 ta' Novembru 2007, Ir-rapporteur kien is-Sur Jahier.

Matul l-440 sessjoni plenarja tiegħu li nżammet fit-13 ta' Diċembru 2007, il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew adotta din l-opinjoni b'106 voti favur, 21 voti kontra u 28 astensjonijiet.

1. Sfond

1.1 Il-prinċipju tas-solidarjetà bejn il-ġenerazzjonijiet huwa element strutturali fundamentali fil-mudell soċjali Ewropew u fid-dawl tal-konsegwenzi tan-nuqqas ta' bilanċ demografiku jitlob impenn ġdid u soluzzjonijiet ġodda li jippermettu li jissaħħaħ, fil-qafas tal-bilanċ ġdid finanzjarju li hu meħtieġ. Iż-żamma ta' dan il-prinċipju ta' solidarjetà bejn il-ġenerazzjonijiet jitlob l-ewwel nett, aproċċ attiv fil-livelli varji ta' l-awtoritajiet pubbliċi u l-ħidma ta' l-atturi soċjali kollha, sabiex jiggarantixxu servizzi soċjali ta' interess ġenerali li huma ta' kwalità, għall-familji, għaż-żgħażagħ u għall-persuni kollha f'kondizzjoni ta' dipendenza u kontinwità fis-sistema tal-pensjonijiet u ta' sigurtà soċjali.

1.2 Il-KESE diġà esprima ruħu reċentement f'serje ta' opinjonijiet (1) dwar dawn l-argumenti kollha, b'mod partikolari dwar il-konċiljazzjoni bejn il-ħajja professjonali u dik tal-familja, dwar il-promozzjoni ta' l-opportunitajiet indaqs u dwar il-promozzjoni tax-xogħol, b'referenza partikolari għall-impjiegi fost in-nisa, u r-rakkomandazzjonijiet tagħhom qed jerġgħu jinġabru u proposti mill-ġdid fil-kompletezza tagħhom f'din l-Opinjoni, kemm fil-parti analitika kif ukoll f'dik propożitiva.

1.3 Għalkemm il-komunikazzjoni tal-Kummissjoni għandha t-titlu “Il-promozzjoni tas-solidarjetà bejn il-ġenerazzjonijiet”, hija tikkonċentra essenzjalment fuq il-problematika tal-familja anki fir-rigward tan-novità ta' l-Alleanza għall-familji, li ġiet deċiża reċentement mill-Kunsill Ewropew. L-attività li għaddejja bħalissa fil-livell Komunitarju hija filfatt qawmien importanti mill-ġdid ta' l-interess u ta' miżuri li jirrigwardaw il-familja, wara waqfa twila u — bħalma stqarret l-istess Komunikazzjoni — “l-ewwel pass lejn risposta Ewropea għall-isfidi li ġejjin mill-bidleit demografiċi”. Għalhekk l-opinjoni preżenti tiffoka fuq dawn il-problematiki.

1.4 Fl-1983, il-Parlament Ewropew adotta riżoluzzjoni dwar il-politika Ewropea tal-familja, sabiex b'hekk, għall-ewwel darba, ta prominenza lill-politika tal-familja u ppermetta, fuq kollox, li s-sena ta' wara, jiġu bbaġitjati xi fondi għall-promozzjoni ta' attivitajiet favur il-familji.

1.5 Fl-1989 inżammet l-ewwel laqgħa tal-Kunsill tal-Ministri tal-Familja li adotta xi miżuri importanti fuq il-bażi tal-proposti tal-Kummissjoni Ewropea. Għalhekk, saret talba lill-Kummissjoni sabiex jitwaqqaf Osservatorju Ewropew tas-sitwazzjoni soċjali, id-demografija u l-familja, illum magħruf bħala l-Osservatorju tad-demografija u tas-sitwazzjoni soċjali, u grupp ta' uffiċjali għolja governattivi tal-familja. Fl-aħħar, il-Kummissjoni ħolqot grupp imħallat li jiġbor servizzi differenti dwar id-dimensjoni tal-familja fil-politiki varji tal-Komunità. F'din l-okkażjoni il-Kunsill iddeċieda wkoll li jistituzzjonalizza l-kuntatti ma' l-organizzazzjonijiet tal-familja u mal-grupp tal-partiti mħallta dwar “Il-familja u l-ħarsien tat-tfal” tal-Parlament Ewropew.

1.6 Fl-1994, fl-1999 u fl-2004, il-Parlament adotta riżoluzzjonijiet ġodda, filwaqt li fl-1988 twaqqaf il-grupp mħallat dwar il-Familja.

1.7 Il-kriżi, fl-1998, tat-titoli ta' l-estimi finanzjarji u tal-bażi legali tagħhom,, sfortunatament wasslet sabiex jispiċċaw anke l-allokazzjonijiet li kienu mmirati li jappoġġjaw lill-familji.

1.8 Il-Komunikazzjoni li qiegħda tiġi kkunsidrata hija s-segwitu tar-riflessjoni tal-Kummissjoni dwar id-demografija, li bdiet mal-Green Paper ta' l-2005 dwar l-isfidi demografiċi (2) u li tkompliet bil-komunikazzjoni Il-ġejjieni demografiku ta' l-Ewropa, il-bidla ta' sfida f'opportunità (3) Barra minn hekk, hija parti minn attività istituzzjonali ħafna aktar wiesgħa li nbdiet mill-presidenza Ġermaniża bil-konklużjonjiet tal-Kunsill Ewropew tar-Rebbiegħa u ntemmet bil-konklużjonijiet tal-Kunsill tal-Ministri dwar l-Alleanza għall-familja tat-30 ta' Mejju 2007, li mbagħad reġgħu ssemmew fil-Konklużjonijiet tal-Kunsill Ewropew tal-21-22 ta' Ġunju 2007.

1.9 Il-komunikazzjoni tfakkar li fl-Ewropa jeżistu essenzjalment tliet tipi ta' miżuri ta' appoġġ lill-familji: kumpensi għall-ispejjeż, diretti jew indiretti, marbuta mal-familja; servizzi ta' appoġġ lill-ġenituri għall-kustodja u l-edukazzjoni tat-tfal u għall-kura tal-persuni dipendenti; adattar tal-ħinijiet u tal-kundizzjonijiet tax-xogħol u l-okkupazzjoni u ta' l-organizzazzjoni ta' l-aċċess għas-servizzi soċjali ta' interess ġenerali fil-livell lokali. Dawn id-dimensjonijiet kellhom żvilupp varjat fl-Istati Membri differenti skond l-għażliet politiki u l-objettivi tagħhom. Filwaqt li l-Kummissjoni tqis li huwa diffiċli li wieħed jindika liema huma l-aktar politiki effettivi, tenfasizza, madankollu li xi Stati (il-pajjiżi Skandinavi) rnexxielhom joħolqu pakkett ta' politiki li jippromovu r-rikonċiljazzjoni bejn ix-xogħol, il-ħajja tal-familja u l-ugwaljanza bejn is-sessi b'tali mod li, fl-istess waqt, jiffavorixxi rata għolja ta' twelid u ta' okkupazzjoni fost in-nisa.

1.10 Filwaqt li l-politika tal-familja hija, f'sens strett, il-kompetenza esklussiva ta' l-Istati Membri, il-Kummissjoni tfakkar li l-Unjoni Ewropea minn dejjem ippruvat, fil-miżuri politiki tagħha, li tagħti kas tal-familja u tal-kwalità tal-ħajja tal-membri tagħha. Barra minn hekk, il-konċiljazzjoni bejn il-ħajja tal-familja u l-ħajja professjonali, saret waħda mill-prinċipji bażiċi tal-politiki Komunitarji dwar l-okkupazzjoni, fil-qafas ta' l-Istrateġija ta' Lisbona.

1.11 Il-Komunikazzjoni tal-Kummissjoni mbagħad tkompli billi tiddeskrivi il-karatteristiċi ta' l-Alleanza Ewropea għall-familja u l-azzjoni komunitarja li hi mmirata li ssosstniha. B'mod partikolari huwa previst li jkun hemm grupp ta' livell għoli ta' esperti tal-gvernijiet dwar kwistjonijiet demografiċi, l-organizzazzjoni tal-forum u ta' netwerks Ewropej, kif ukoll nazzjonali, reġjonali u lokali, osservatorju ta' prattiċi tajba li jitwaqqaf fi ħdan il-Fondazzjoni Ewropea għat-titjib tal-kondizzjonijiet tal-ħajja u tax-xogħol, u għalhekk serje ta' għodod tar-riċerka li huma bbażati b'mod partikolari fuq is-Seba' Programm ta' Qafas. Fl-aħħar il-Kummissjoni għandha l-ħsieb li tuża r-riżorsi tal-fondi strutturali Ewropej sabiex tappoġġja l-parità ta' l-opportunitajiet u l-konċiljazzjoni bejn il-ħajja familjari u dik professjonali.

2. Kummenti u sfidi

2.1.1 Il-kwistjoni tas-solidarjetà bejn il-ġenerazzjonijiet żgur li hija pjuttost wiesgħa u kumplessa u tagħmel parti minn sitwazzjoni aktar ikkumplikata ta' l-isfidi li ġejjin mid-diversi bidliet soċjali, ekonomiċi u internazzjonali li qed iseħħu, fosthom it-tixjieħ tal-popolazzjoni, u li ser ikollhom impatt importanti fuq il-ħajja futura taċ-ċittadini Ewropej, b'mod partikolari fuq il-kondizzjonijiet tax-xogħol u l-kondizzjonijiet soċjali. Il-Komunikazzjoni tal-Kummissjoni, tinnota li l-istrateġija ta' Lisbona tipprovdi l-bażi li fuqha l-politika tal-familja tista' tkun modernizzata bil-promozzjoni ta' opportunitajiet indaqs u fuq kollox billi ttejjeb ir-rikonċiljazzjoni tax-xogħol mal-ħajja tal-familja u dik privata, li żżid il-parteċipazzjoni tan-nisa' fis-suq tax-xogħol. Din ir-rikonċiljazzjoni hija wkoll enfasizzata fil-linji gwida integrati għat-tkabbir u l-impjiegi, li skonthom il-politika ta' l-impjiegi għandha tkun imfassla skond iċ-ċirkostanzi tal-ħajja familjari u tibdil f'dawn iċ-ċirkostanzi matul il-perijodi differenti tal-ħajja. Il-metodu ta' koordinament miftuħ, li għandu effett fuq il-protezzjoni u l-integrazzjoni soċjali, jiffoka fuq it-titjib tas-sitwazzjoni tat-tfal foqra u l-familji tagħhom, jappoġġja l-kura fit-tul ta' dawk li huma dipendenti u l-immodernizzar tas-sistemi tal-pensjonijiet.

2.1.2 It-tlaqqiegħ tal-ġenerazzjonijiet, li jseħħ u jiżviluppa fi ħdan il-familja, sar sfida kbira anke fl-Ewropa. Dan huwa l-post privileġġjat fejn tiżviluppa b'mod fiżjoloġiku s-solidarjetà bejn is-sessi, u taċ-ċiklu tal-ħajja. Il-bidliet soċjali wasslu għal firxa wiesgħa ta' strutturi ta' familji differenti. Meta jitfasslu l-miżuri għandhom ikunu kkonsidrati il-varjetà tas-sitwazzjonijiet, tal-familji b'rispett lejn is-sussidjarjetà u l-leġislazzjonijiet nazzjonali (4).

2.1.3 L-aktar rapporti reċenti dwar is-sitwazzjoni soċjo-demografika jindikawlna li fil-pajjiżi differenti n-numru ta' nuklei familjari qiegħed jiżdied, filwaqt li d-daqs tagħhom qiegħed jiċkien. Fl-istess waqt, l-istruttura tal-familja qiegħda tinbidel ħafna aktar malajr milli kienet fil-passat minħabba fit-tnaqqis fin-numru ta' żwiġijiet (minn 8 għal kull 1 000 abitant fis-snin sittin għal 5.1 għal kull 1 000 abitant fl-1999), fl-età aktar avvanzata meta wieħed jiżżewweġ, fiż-żieda tas-separazzjonijiet u d-divorzji, fiż-żieda fin-numru ta' nies li qegħdin jgħixu għal rashom u fiż-żieda fin-numru ta' tfal li qegħdin jitwieldu barra miż-żwieġ. F'dan ir-rigward, in-numru ta' tfal, fl-UE li jgħixu f'familja b'ġenitur wieħed żdied b'50 % mill-1983, u bħalissa 13 % tat-tfal ta' l-Unjoni jgħixu f'familja b'ġenitur wieħed (fil-quċċata l-Gran Brittanja) (5). Numru dejjem jiżdied ta' tfal qegħdin jgħixu f'familji fejn ġenitur wieħed jew l-ieħor ilaqqgħu flimkien it-tfal tagħhom minn żwiġijiet ta' qabel, li għandhom nanniet u tfal/aħwa minn żwiġijiet oħra. L-adozzjoni ta' tfal minn barra l-Ewropa qed tiżdied u tfaċċaw kulturi familjari ġodda bħala riżultat ta' l-immigrazzjoni.

2.1.4 Ir-rata ta' fekondità fl-Ewropa llum hija ta' madwar 1.45 tarbija għal kull mara li għalhekk hija ħafna aktar baxxa mir-rata ta' sostituzzjoni tal-popolazzjoni. L-aktar livelli baxxi jinsabu fil-pajjiżi tal-Mediterran u tal-Lvant It-tnaqqis fir-rata tat-twelid huwa fenomenu kważi universali fl-Unjoni Ewropea u niżel b'iktar minn 45 % mis-sittinijiet 'l hawn.

2.1.5 Għaldaqstant fis-soċjetajiet tagħna qegħdin jonqsu ż-żgħażagħ u t-tfal u jiżdiedu l-pensjonanti u l-persuni anzjani b'mod ġenerali. Fl-1950, 40 % tal-poplazzjoni fl-UE tal-25 kellha inqas minn 25 sena. Fl-2000 din il-kwota kienet biss 30 % u fl-2025 ser tinżel għal 25 %. Għal kuntrarju, fl-1950 persuna waħda biss għal kull 10 kellha aktar minn 65 sena, filwaqt li fl-2000 kienet 1 minn kull 6 u fl-2025 ser nersqu lejn 1 minn kull 4. Dawn iċ-ċifri jindikaw bidliet profondi fl-istruttura tal-konsumi, fil-ħtiġijiet ta' alloġġ u tal-kura, fl-imġieba soċjali u fl-istess prioritajiet tal-politiki pubbliċi.

2.1.6 Żgur li llum, bis-saħħa tal-mudelli varji ta' sigurtà soċjali li jeżistu fl-Ewropa, il-kundizzjonjiet tax-xogħol u l-progressi fil-mediċina l-parti l-kbira tal-persuni anzjani jistgħu jistennew li jkollhom ħajja itwal bi dħul li hu relattivament komdu. Madankollu jeżistu problemi kbar ta' faqar, li jmissu ta' l-anqas mara minn kull 6 li għandha 'l fuq minn 65 sena, u b'mod ġenerali madwar kwart tal-persuni anzjani li jgħixu waħidhom (6). Il-faqar u l-esklużjoni fost in-nisa' anzjani hija ġeneralment frott ta' storja ta' impjieg dgħajfa jew mhux eżistenti. Din is-sitwazzjoni ssir ovvjament aktar serja għal dawk li għandhom aktar minn sebgħin u tmenin sena, u dan joħloq piż dejjem aktar insostenibbli għall-familji sakemm is-sistema tas-sigurtà soċjali u l-kura ma tkunx tistà tipprovdi servizzi adegwati.

2.2 Skond l-Ewrobarometru (7), 97 % ta' l-Ewropej iqisu l-familja fost l-aspetti l-aktar importanti f'ħajjithom u tiġi eżatt wara s-saħħa. L-opinjoni pożittiva ta' l-Ewropej tirriżulta aktar importanti jekk jiġu mitluba li jesprimu rwieħhom dwar il-futur (8). L-importanza tal-familja toħroġ meta wieħed jiġi bżonn l-għajnuna: 70 % jgħidu li jduru fuq is-sieħeb jew is-sieħba tagħhom, filwaqt li 25 % jitolbu l-għajnuna lil xi membru ieħor tal-familja, b'mod speċjali f'każ ta' mard (88 %), fil-ħtieġa ta' xi parir (78 %) jew fil-bżonn ta' flus (68 %).

2.3 Il-familji fl-Ewropa qegħdin dejjem aktar imorru jgħixu fil-periferiji tal-bliet kbar. Dan il-mudell, però, jaħbi differenzi kbar ta' faxxa ta' età: il-persuni li huma xjuħ ħafna u ż-żgħażagħ għandhom tendenza akbar li jgħixu fil-bliet il-kbar, mentri il-familji bit-tfal u l-persuni ta' età pensjonabbli x'aktarx jiċċaqilqu lejn iċ-ċentri ż-żgħar. Il-fatt li persuni ta' etajiet differenti għandhom it-tendenza li jgħixu f'lokalitajiet differenti joħloq problemi ġodda fil-ġestjoni tas-servizzi u tal-koeżjoni soċjali fiż-żoni l-kbar tal-metropoli, fenomenu li hu eżasperat anki minn fenomeni migratorji, li jinħassu aktar fil-bliet fejn il-ħtieġa ta' ħaddiema hija akbar.

2.4 B'referenza għall-età tal-popolazzjoni, il-persentaġġ tal-popolazzjoni Ewropea li għandha iktar minn ħamsa u sittin sena żdied u laħaq is-17.2 % fl-2005 (UE-15). In-nisa, li jgħixu aktar fit-tul, jiffurmaw il-parti l-kbira minn-numru li qiegħed jikber ta' anzjani fil-pajjiżi kollha Ewropej u jirrappreżentaw aktar minn 50 % tal-popolazzjoni ta' età 'l fuq minn 65 sena.

2.5 Il-faqar jolqot madwar 72 miljun persuna fl-UE-25 (jiġifieri 15 %) u 26 miljun jinsabu f'riskju ta' faqar (9). Minn dawn, madwar 12-il miljun huma persuni anzjani; 9 % tal-popolazzjoni ta' l-UE għexet f'familja bi dħul baxx għal tnejn mill-aħħar tliet snin ta' ħajjitha; ir-riskju ta' faqar huwa akbar fost il-familji b'aktar tfal. Madwar 20 % mill-94 miljun żagħżugħ u żagħżugħa li għandhom inqas minn 18-il sena fl-Ewropa huma esposti għar-riskju tal-faqar u tul dawn l-aħħar tlietin sena r-rata ta' faqar fost it-tfal kibret fl-Istati kollha ta' l-Unjoni. Illum hija ogħla minn dik tal-popolazzjoni ġenerali, bl-aktar sitwazzjonijiet gravi fost il-familji b'ġenitur wieħed, il-familji li jinsabu f'sitwazzjonijiet ta' qagħad jew sottoimpjieg kroniku u l-familji numerużi. It-tfal ta' familji foqra jbagħtu min nuqqasijiet, huma żvantaġġjati ħafna, għandhom problemi akbar ta' saħħa, riżultati akkademiċi ħżiena, u dan għandu riperkussjonijiet soċjali, ekonomiċi u politiċi ċari għall-futur. Dan in-nuqqas ta' interess dwar id-drittijiet tat-tfal iwassal għad-delinkwenza minorili, għall-isfruttament u għat-traffikar tat-tfal.

3. Kummenti ġenerali

3.1 Minkejja dak li ntqal fil-premessa, l-istituzzjonijiet ta' l-Unjoni Ewropea s'issa wrew diffikultajiet kbar biex jikkunsidraw il-familja bħala struttura soċjali li taqdi rwol essenzjali fis-soċjetà kontemporanja u li għalhekk għandha tingħata attenzjoni akbar mill-Komunità.

3.2 Filwaqt li x-xenarju internazzjonali u Ewropew huma għanja fid-Dikjarazzjonijiet uffiċċjali — min-naħa ta' firxa wiesgħa ta' korpi pubbliċi — li jattribwixxu lill-familja rwol fondamentali fis-soċjetà, b'mod prattiku l-Ewropa tidher li għadha ma inkluditx il-familja fost il-prijoritajiet tagħha, li fondamentalment huma bbażati fuq żewġ pilastri: min-naħa, il-forzi tas-suq ħieles u l-kompetizzjoni, u min-naħa l-oħra l-ugwaljanza ta' l-opportunitajiet għaċ-ċittadini kollha. Ir-referiment għal dawn iż-żewġ pilastri huwa evidenti per eżempju fi ħdan l-Istrateġija ta' Lisbona u l-Aġenda soċjali 2005-2010.

3.3 B'mod ġenerali, il-Kummissjoni Ewropea taffronta it-tema tal-familja taħt il-profil tal-politika soċjali, l-okkupazzjoni u l-parità ta' l-opportunitajiet (10). Bħala regola, però f'ħafna dokumenti li jmissu aspetti bħaż-żgħażagħ, id-drittijiet tat-tfal, il-kwistjonijiet ta' formazzjoni, eċċ, l-istess idea ta' familja hija kważi dejjem nieqsa u l-approċċ prevalenti huwa orjentat biss lejn perspettiva tad-drittijiet inidividwali, jiġifieri tal-persuna bħala suġġett ekonomiku. Din rarament tiġi kunnsidrata fid-dimensjoni relazzjonali tagħha, li l-ewwel nett jpoġġiha bħala parti minn familja u minn sistema ta' relazzjonijiet soċjali li jduru mal-familja, filwaqt li l-familja tkompli tagħti sehem importanti fis-sostenn ta' l-iżvilupp tal-persuna, fl-akkompanjament ta' l-inseriment soċjali u fid-dinja tax-xogħol u anke fit-teħid tar-responsabbiltà fil-każ ta' mard, kif ukoll fl-eventwalità ta' kondizzjonijiet ta' diżabilità temporanji jew permanenti u ta' dipendenza. Is-servizzi li joffru l-amministrazzjonijiet pubbliċi, is-settur privat jew dak soċjali jibqgħu fondamentali speċjalment fil-promozzjoni tar-rikonċiljazzjoni tal-ħajja tax-xogħol mal-ħajja tal-familja, il-prevenzjoni ta' faqar fil-familja u n-nuqqas ta' impjieg, u fl-appoġġ u l-għajnuna lill-familji milquta mil-mard, abbuż mid-droga, problemi ta' trobbija tat-tfal u vjolenza domestika. Iżda dawn is-servizzi waħidhom ma jistgħux ikunu soluzzjoni sostituttiva għall-bżonnijiet emotivi u affettivi tal-persuna, kemm dik li qiegħda tirċievi l-kura kif ukoll dik li qiegħda tikkura (11).

3.4 It-talba dejjem tikber min-naħa taċ-ċittadini Ewropej ta' attenzjoni għall-familja madankollu tidher li ntlaqat tajjeb mill-presidenza Ġermaniża ta' l-UE, li pproponiet “alleanza kbira” bejn l-istituzzjonijiet sabiex tiffavorixxi politiki koordinati li jistgħu jibbilanċjaw it-tnaqqis fir-rata tat-twelid u ż-żieda ta' l-anzjani. F'dawn l-aħħar sentejn fil-fatt kien hemm sforz ġdid mill-istituzzjonijiet kollha ta' l-Unjoni li huwa kkaratterizzat minn approċċ aktar sistematiku, strateġiku u orjentat lejn il-futur u għalhekk għandu potenzjal ikbar.

3.5 Dan huwa evidenti l-ewwelnett fid-dispożizzjonijiet tal-Karta tad-drittijiet fundamentali ta' l-Unjoni Ewropea rigward il-familja (12), anke jekk kienet tkun apprezzata l-inklużjoni ta' referenza espliċita għal “l-appoġġ għall-ħajja tal-familja” f'Artikolu 3 ddedikat lill-ġħanijiet ta' l-Unjoni Ewropea fir-reviżjoni tat-Trattati ta' l-Unjoni Ewropea.

3.6 Il-KESE jersprimi l-apprezzament tiegħu għall-Komunikazzjoni mill-Kummissjoni, li tippreżenta aġenda operattiva konkreta sabiex l-Alleanza għall-familji prospettiva jkollha saħħa. Hija pjattaforma kostruttiva li tilqa' ħafna mill-indirizzi li l-KESE u b'mod aktar ġenerali d-dibattitu ta' dawn is-snin diġà fformula, sabiex jirrispondu għall-isfidi tal-bidliet demografiċi, jgħin il-kooperazzjoni u s-sħubija bejn atturi differenti sabiex jinkoraġġixxi t-titjib fir-risposta għall-ħtiġijiet tal-familji fil-kura ta' l-ulied u ta' persuni fi stat ta' dipendenza, titjib fil-livell tar-rikonċiljazzjoni tax-xogħol mal-ħajja tal-familja u dik privata, anke permezz ta' investiment qawwi f'sistema ta' servizzi ta' kwalità għall-infanzja u l-familji, sabiex b'hekk jikkontribwixxu lejn sforz ġdid aktar b'saħħtu ta' solidarjetà interġenerazzjonali.

3.7 Mandankollu ta' min wieħed jiddeplora l-fatt li minħabba li xi Stati Membri ma tawx l-appoġġ tagħhom, ma jistax jiġi applikat il-metodu ta' koordinament miftuħ għal dan il-qasam, li kien jagħti lill-Alleanza piż strateġiku u strutturali akbar. Il-KESE madankollu jagħraf li din il-komunikazzjoni toffri bażi possibbli għall-iżvilupp ta' pjattaforma organika, li ma tippreġudikax il-possibbiltà ta' żviluppi oħra, ibbażati fuq koordinazzjoni aktar espliċita.

3.8 Għalhekk wieħed irid joqgħod attent li wara l-ispinta deċiżiva li tat il-presidenza Ġermaniża ta' l-Unjoni, ma naqgħux fil-perikolu li din il-linja ġdida ta' ħidma tiġi marġinalizzata. Fil-qafas ta' l-interess ġdid u aktar b'saħħtu tal-korpi Ewropej varji dwar il-kwistjoni soċjali u tal-benesseri taċ-ċittadini, il-familja qiegħda tibda tkun fiċ-ċentru ta' l-attenzjoni, riflessjoni u azzjoni. Dan l-ewwel ftuħ kawt irid jissaħħaħ b'mod progressiv u mwessa', bis-saħħa ta' pjan ta' ħidma elaborat li għandu jikkonkludi fit-13-il forum demografiku Ewropew, previst fl-2010.

3.9 B'mod aktar ġenerali hemm bżonn li jiġi rikonoxxut b'mod pragmatiku l-kontribut prattiku u sostanzjali li l-familji jkomplu jiggarantixxu lis-soċjetajiet tagħna u b'mod konkret il-kura tal-persuni f'kull fażi tal-ħajja, u minn din il-perspettiva jitqiesu wkoll kemm l-utilità soċjali u ekonomika kif ukoll iż-żidiet eventwali u insostitwibbli fl-ispejjeż tas-servizzi tal-welfare kemm il-darba l-familja ma tiġix appoġġjata b'mod adegwat u inkuraġġuta fil-qadi tar-rwol tagħha.

3.10 Minn din l-ottika l-imsieħba soċjali fil-livelli varji diġà qed jaqdu rowl importanti. Fil-qafas ta' l-ewwel programm ta' ħidma konġunta 2003-2006 tagħhom, l-imsieħba soċjali Ewropej ppreżentaw skeda ta' azzjoni fir-rigward ta' l-opportunitajiet indaqs, b'referiment partikolari għall-konċiljazzjoni bejn il-ħajja tal-familja u dik professjonali u s-suġġetti kollha marbuta ma dan. It-tieni programm tagħhom għall-2006-2008 huwa bbażat fuq analiżi wiesgħa ta' l-isfidi prinċipali tas-suq tax-xogħol (13). Il-KESE jinkuraġġixxi lill-imsieħba soċjali sabiex ikomplu f'din id-direzzjoni.

3.11 Wieħed irid iqis ukoll dejjem aktar id-dimensjoni strutturali tar-rwol tal-produzzjoni u r-riproduzzjoni tal-kapital soċjali u relazzjonali, li dejjem iktar qiegħed jiġi rikonoxxut bħala fundamentali għall-benesseri taċ-ċittadini individwali u tas-soċjetà kollha kemm hi. Il-ħin iddedikat lill-ulied u għall-familja żgur li huwa ħin li qiegħed jonqos mill-karriera, iżda huwa wkoll investiment fil-kura u l-formazzjoni tal-persuni u għalhekk irid jiġi rikonoxxut u apprezzat: wieħed għandu jirrifletti fuq il-possibbiltà li flimkien mal-miżuri li diġà jeżistu (benefiċċji, tnaqqis mit-taxxa, leave għall-ġenituri, eċċ) ikun hemm ukoll forma ta' rikonoxximent fil-pensjoni għall-ħin li wieħed jiddedika lill-kura ta' persuni dipendenti li jgħixu fil-familja (14), sabiex b'hekk jiġi evitat li s-solidarjetà bejn il-ġenerazzjonijiet toħloq żbilanċ aktar 'il quddiem (fis-sens ta' pensjonijiet inadegwati u bħala konsegwnza riskju akbar ta' faqar), li jaffettwa l-aktar lin-nisa.

3.12 Għalhekk wieħed irid iqis ukoll id-dimensjoni ta' l-għoti b'xejn tal-ħin, li wieħed diffiċilment jista' jsarraf fi flus u għalhekk jibqa' ma jidhirx iżda li xorta jaffettwa b'mod profond il-kwalità tal-ħajja soċjali, fatt li huwa dejjem aktar imfittex u apprezzat mill-parti l-kbira tal-persuni.

3.13 Għalhekk huwa meħtieġ li jkun hemm apprezzament soċjali differenti, espliċitu u pożittiv, ta' din id-dimensjoni strutturali u fondattiva tal-persuna, oriġinarja u ġenerattiva tar-rabta' soċjali li ġġib magħha żvilupp u adattament aħjar ta' dawk il-kondizzjonijiet ta' ambjent u servizz, li b'hekk ikunu jistgħu jippermettu li jiġu sodisfatti l-aspettattivi tal-familja, tan-numru ta' ulied mixtieqa u tal-possibbiltà li wieħed jieħu ħsieb dawk li jħobb b'moħħ mistrieħ.

4. Kummenti speċifiċi

4.1 Il-komunikazzjoni tal-Kummissjoni diġà identifikat xi linji ta' ħidma pożittivi u strutturati tajjeb fl-intenzjonijiet u fl-ewwel applikazzjonijiet (bħall-fil-każ tat-twaqqif ta' grupp ta' livell għoli ta' esperti governattivi dwar il-kwistjoni demografika). Il-KESE jappoġġja dawn il-linji ta' ħidma, jinkoraġġixxi l-iżvilupp sħiħ tagħhom u jittama li tingħatalhom pubbliċità adegwata u kostanti u li jiġi kkomunikat b'mod wiesgħa il-progress li jkun sar, sabiex b'hekk tiġi mfittxa l-aktar parteċipazzjoni wiesgħa possibbli fil-proċess.

4.2 Fir-rigward tal-parteċipazzjoni pożittiva ta' l-atturi lokali u reġjonali, li għandha importanza partikolari minħabba fir-rwol dejjem aktar sinifikanti u ċentrali ta' dawn l-istituzzjonijiet fil-forniment tas-servizzi soċjali u fl-implimentazzjoni ta' innovazzjonijiet effettivi, jidher li ta' min wieħed mhux biss jinkoraġġixxi it-twettiq ta' forum reġjonali u lokali, iżda jistieden ukoll lill-Kummissjoni li tieħu rwol proattiv u bi ftehim mal-partijiet interessati, tipprepara u tappoġġja pjan elaborat ta' fora u inizjattivi fil-pajjiżi kollha ta' l-Unjoni, sabiex toħloq adeżjoni kemm jista' jkun wiesgħa għall-proċess.

4.3 Il-KESE jqis lil-ħolqien ta' l-Osservatorju ta' prattiċi tajba fil-qasam tal-politiki tal-familja fi ħdan il-Fondazzjoni Ewropea għat-titjib tal-kondizzjonijiet tal-ħajja u tax-xogħol, għandu jkun megħjun, u jaħseb illi jkun tajjeb li jseħħ fil-qafas ta' konsultazzjoni stretta ta' l-atturi fis-soċjetà ċivili., b'mod particolari ta' l-assoċjazzjonijiet tal-familji, fil-fażijiet differenti ta' dan il-proċess, kemm sabiex jiġu identifikati prattiċi tajbin, kif ukoll mumenti opportuni ta' diskussjoni u analiżi.

4.4 Wieħed, imbagħad irid joqgħod attent sabiex l-enfasi prinċipali ta' dan l-osservatorju ma taqax biss fuq kwistjonijiet familjari relatati mal-ħajja tax-xogħol, iżda tkunu indirizzata pjuttost lejn l-iżvilupp ta' għarfien preċiż tal-ħtiġijiet tal-familja u tal-ġenerazzjonijiet, kif ukoll tal-miżuri u l-fondi ddestinati sabiex iħarsu u jippromovu l-iżvilupp ta' solidarjetà ġdida bejn il-ġenerazzjonijiet. B'dan il-mod isir kontribut lejn l-għarfien mill-istat ta' l-infrastruttura taċ-ċittadinanza soċjali li llum teżisti fil-pajjiżi ta' l-Unjoni (15).

4.5 Fejn tidħol ir-riċerka, il-KESE jissuġġerixxi dawn l-oqsma speċifiċi ta' ħidma: — ir-rwol u l-impatt tal-politiki fiskali (kemm fejn jidħlu l-benefiċċji kif ukoll l-eżenzjonijiet fiskali) implimentati mill-pajjiżi differenti ta' l-Unjoni fuq l-appoġġ jew il-penalizzazzjoni tal-ħajja familjari, b'mod partikolari fejn jidħlu l-ulied (mit-twelid, għat-trobbija, għall-edukazzjoni) u l-persuni adulti fir-responsabbiltà tan-nuklei familjari individwali, il-konċiljazzjoni tal-ħajja professjonali u dik tal-familja, l-impjieg tan-nisa u qsim aktar ekwu tax-xogħol bejn l-irġiel u n-nisa'; — il-politiki u l-miżuri fil-qasam tat-terza età attiva, għalkemm wieħed irid iqis li jeżisti perjodu dejjem aktar sinifikanti bejn iż-żmien tal-pensjonament u s-sitwazzjoni ta' dipendenza minħabba f'mard jew età avvanzata — anke fir-rigward ta' żieda fl-inizjattivi ta' impenn u koinvolġiment tal-persuni anzjani f'attivitajiet soċjali u kulturali favur il-komunità ta' appartenenza, ħaġa li tkabbar il-kwalità tal-kapital soċjali komplessiv; — il-perspettiva taċ-ċiklu tal-ħajja sabiex tiġi mistħarrġa jekk hux possibbli li mad-dimensjoni lonġitudinali fl-iżvolġiment medju attwali tal-ħajja (16) hux possibbli li tinstab struttura aktar flessibbli, fejn l-investiment fil-familja, il-waqfiet sabiex wieħed jieħu ħsieb l-ulied jew persuni oħra li għandhom bżonn tal-kura jew għall-formazzjoni personali, ma jkunux aktar ikkunsidrati eċċezzjonijiet fortunati u l-anqas ma jwasslu għall-penalizzazzjoni inevitabbli fil-karriera, speċjalment għan-nisa, iżda progressivament isiru konidzzjoni normali u ordinarja għall-parti l-kbira ta' l-irġiel u n-nisa li jkunu jixtiequ (17). — F'dan ir-rigward, ir-riċerka trid tqis ukoll iż-żieda konsiderevoli fin-numru tal-familji b'ġenitur wieħed, imsemmija aktar 'l fuq, iġġib magħha r-riskju ta' sitwazzjonijiet ta' solitudni fix-xjuħija, fejn l-ispejjeż obbligatorji jkollhom impatt negattiv qawwi u aproċċ flessibbli lejn iċ-ċiklu tal-ħajja jista' jkollu impatt serju fuq il-livell ta' għejxien. Barra minn hekk hemm bżonn li wieħed jistudja liema miżuri għandhom jittieħdu sabiex il-pensjonijiet ikunu jistgħu jiggarantixxu livell ta' għejxien dekoruż lill-kulħadd, filwaqt li tiġi esplorata wkoll il-possibbiltà li l-pensjonijiet jiġu personalizzati fi ħdan il-familja. — l-impatt soċjali u l-ispejjeż tal-faqar fost it-tfal (li jinkludi t-traffikar tat-tfal u l-kriminalità kontra t-tfal, l-għajnuna mogħtija lill-familji biex ilħaqqu man-nuqqas ta' xogħol, mard, abbuż ta' droga, problemi ta' saħħa mentali, vjolenza domestika u problemi ta' trobbija tat-tfal, u ostakli li jwaqqfu liż-żgħażagħ milli jkunu indipendenti u jibnu familja.

4.6 Jeżistu mbagħad żewġ oqsma li ftit ġew esplorati u li dwarhom il-KESE iqis li hija meħtieġa attenzjoni akbar min-naħa tal-Kummissjoni fil-qafas ta' l-istrateġija attwali. — il-politiki tad-djar, li għadhom jiġu maħsuba b'mod sostanzjali fi ħdan ċiklu tal-ħajja fejn il-parti ddedikata għax-xogħol hija nettament superjuri, iżda li m'għadiex tidher li tikkorrispondi għar-realtà attwali (18). B'mod partikolari fil-qasam tal-housing soċjali, kemm b'referiment għall-iżvilupp ta' rifuġji familjari kif ukoll għad-dritt u l-possibbiltà konkreta għal ħafna persuni dipendenti li jgħixu id-dar. — is-sitwazzjoni tal-persuni b'diżabilità jew f'kondizzjoni ta' dipendenza kbira, li spiss jgħixu fid-dar tagħhom jew fid-dar tal-familja, li tirrappreżenta sfida kemm biex wieħed idaħħal dawk is-servizzi u l-prodotti li jistgħu jgħinu dawn il-persuni biex jgħixu b'mod awtonomu f'darhom kif ukoll minħabba fid-dinamika ta' solitudni għall-persuna u għall-familji, li wieħed isir konxju tagħha biss meta tisplodi xi traġedja soċjali.

4.7 Imbagħad, tidher li timmerita attenzjoni partikolarment il-proposta reċenti li ġiet mibgħuta lill-istituzzjonijiet varji Ewropew minn konsorzju wiesgħa ta' organizzazzjonijiet familjari fil-livell Ewropew (19). Din hija talba għal reviżjoni tar-rata tal-VAT fuq oġġetti għat-trabi, bħan-nappies. F'dan ir-rigward kien hemm diġà impenn politiku preċiż mill-Kummissjoni fid-19 ta' Lulju 2006 sabiex tiġi ppreżentata proposta ta' reviżjoni tas-VI direttiva u b'mod partikolari ta' l-anness H tad-direttiva 2006/112/KE, li jelenka il-prodotti u s-servizzi li għalihom l-Istati membri huma awtorizzati li eventwalment japplikaw rata mnaqqsa ta' mhux inqas minn 5 % (20). Dawn l-oġġetti huma spiża li medjament taffettwa b'mod deċiżiv il-baġit familjari fl-Ewropa kollha. Il-KESE jappoġġja din il-proposta, li tista' tkun mod konkret, u li jidħol fil-kompetenza ta' l-Unjoni Ewropea, sabiex tinkoraġġixxi lill-Istati Membri ħalli joffru sostenn ekonomiku lill-familji kollha.

4.8 Fl-aħħar jidher li huwa l-każ li wieħed ifakkar żewġ linji ta' ħidma speċifiċi. — Il-ħtieġa li jiġi stabbilt Family mainstreaming preċiż tal-politiki differenti ta' l-Unjoni, sabiex jitqies b'mod sistematiku kemm l-impatt ta' kull miżura li tittieħed fuq il-familji, kif ukoll tad-dimensjoni familjari fi ħdan is-setturi differenti ta' azzjoni soċjali u ta' l-ekonomija ta' l-Unjoni. Għal dan il-għan, il-KESE iqis li l-Kummissjoni għandha terġa twaqqaf il-grupp Interservizzi, li twaqqaf fl-1989 iżda mbagħad ma tkompliex, u li jkun jippermettilha li tikkoordina aħjar il-miżuri tagħha f'dan il-qasam — Il-ħtieġa ta' konsultazzjoni sistematika maċ-ċittadini Ewropej u b'mod partikolari ta' l-assoċjazzjonijiet tal-familja u ta' l-imsieħba soċjali, sabiex jippermettu valutazzjoni aħjar tal-miżuri waqt il-proċess, diffużjoni ta' l-informazzjoni li hi aktar korretta u effettiva, u li dan il-proċess jiġi sostnut kemm finanzjarjament kif ukoll permezz tat-twaqqif ta' proċeduri u ta' fora adegwati Il-KESE jista' jkun sede tajba ħafna għal dan il-għan billi jagħti stabbiltà strutturali lil din il-ħidma.

5. Konklużjonijiet

5.1 Filwaqt li wieħed jilqa' l-importanza ta' l-isfida li toffri l-kwistjoni demografika, it-tema tas-solidarjetà bejn il-ġenerazzjonijiet ma għandiex tiffoka fuqha u għalhekk tillimita ruħha għaliha biss, iżda għandha dejjem aktar tinftiehem bħala problema prijoritarja għas-snin li ġejjin, li tħaddan ċentri ta' responsabbiltà orizzontali (istituzzjonijiet, imsieħba soċjali, organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili, eċċ) u lonġitudinali (żgħażagħ, anzjani eċċ), għaliex huma determinanti għall-iżvilupp Ewropew (ekonomiku, soċjali u kulturali) u għat-tiġdid ta' l-istess patt soċjali li fuqu huma bbażati d-demokraziji tagħna. Filfatt, il-kulturi tas-solidarjetà li s'issa kkaratterizzaw l-iżvilupp Ewropew, ippermettew soluzzjonijiet oriġinali u daqstant ieħor sostenibbli, li rriżultaw determinanti għall-iżvilupp uman, soċjali u ekonomiku tagħha: mis-sistemi nazzjonali tal-welfare, għar-relazzjoni bejn id-drittijiet u d-dmirijiet soċjali, l-iżvilupp tad-drittijiet taċ-ċittadinanza, u t-tlaqqiegħ u l-kontinwità tar-responsabbiltà fost il-ġenerazzjonijiet fil-familja.

5.2 Kif kien qal il-kittieb Franċiż Antoine de Saint-Exupery, mhix sempliċement kwistjoni li tbassar il-futur iżda li tagħmlu possibbli. Għalhekk wieħed irid jaħdem sabiex titkattar fiduċja ġdida fil-futur, miċ-ċittadini kollha, b'mod partikolari il-familji u fuq kollox iż-żgħażagħ. Għalhekk huma ma jkunux imġiegħla li jiffaċċjaw ambjent soċjali tant sfavorevoli f'termini ta' riżorsi, servizzi u żmien li jkollhom jipposponu wisq id-deċiżjoni li jwettqu l-proġetti tagħhom għal familja u li jkollhom in-numru ta' tfal li jixtiequ. Iżda pjuttost iħossu s-solidarjetà ta' alleanza qawwija u mġedda bejn il-ġenerazzjonijiet u jkunu f'qagħda li jagħtu l-kontribut tagħhom u b'hekk ikunu jistgħu jiffaċċjaw l-isfidi taż-żminijiet tagħna.

Brussell, it-13 ta' Diċembru 2007. Il-President tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew Is-Sur Dimtris DIMITRIADIS

(1) Ara l-Opinjoni tal-KESE tas-16 ta' Diċembru 2004 Ir-relazzjonijiet bejn il-ġenerazzjonijiet (rapporteur: Bloch-Lainé), ĠU C 157 tat-28.6.2005; l-Opinjoni tal-KESE ta' l-14 ta' Marzu 2007 Il-familja u l-bidla demografika (rapporteur: Buffetaut), ĠU C 161 tat-13.7.2007; l-Opinjoni tal-KESE ta' l-14 ta' Marzu 2007 L-impatt ekonomiku u baġitarju fuq il-popolazzjonijiet li qegħdin jixjieħu (rapporteur: Florio), ĠU C 161 tat-13.7.2007; Ir-rwol ta' l-imsieħba sociali fir-rikonċiljazzjoni tal-ħajja professjonali, familjali u privata (Rapporteur Clever), Lulju 2007; biex insemmu biss dawk prinċipali.

(2) COM(2005) 94 finali.

(3) COM(2006) 571 finali li dwarha il-Kumitat esprima ruhu fl-Opinjoni esplorattiva ta' l-14 ta' Marzu 2007, fuq it-talba tal-Presidenza Ġermaniza, Il-familja u l-Evolouzzjoni Demografika (rapporteru is-Sur Buffetaut), ĠU C 161 tat-13.7.2007.

(4) Ara l-opinjoni tal-KESE tat-28.9.2005 dwar il-“Green paper dwar il-liġi applikabbli u l-ġurisdizzjoni fi kwistjonijiet ta' divorzju”, rapporteur: is-Sur Retureau (ĠU C 24, tal-31.1.2006), fejn hemm dikjarat li “l-Green Paper (b'mod għaqli) m'hijiex qed tipproponi li tarmonizza l-liġi sostantiva”.

(5) Eurostat, Il-Popolazzjoni fl-Ewropa, 2005. Għalkemm il-prevalenza tal-familji b'ġenitur wieħed tvarja minn pajjiż għall-ieħor fl-Unjoni Ewropea (Fl-Italja hija inqas mifruxa, għall-kuntrarju ta' l-Isvezja), il-kompożizzjoni tas-sess hija bejn wieħed u ieħor l-istess fin-nazzjonijiet kollha (bi prevalenza netta ta' nisa), bl-uniku eċċezzjoni tkun l-Isvezja fejn 26 % tal-ġenituri singoli bit-tfal huma rġiel.

(6) Il-faqar hawnhekk huwa kkalkulat b'mod relattiv mal-livell tad-dħul f'kull Stat Membru, b'mod li jirriżulta inqas f'xi Stati Membri ġodda (per eżempju, (6 % biss fil-Polonja), filwaqt li hija ħafna aktar għolja f'oħrajn bħall-Irlanda (44 %), il-Greċja (33 %), il-Portugall (30 %), il-Belġju (26 %) u l-Gran Brittanja (24 %). Ir-realtà soċjali fl-Ewropa, Dokument ta' Konsultazzjoni mill-BEPA, Marzu 2007.

(7) Ewrobarometru Speċjali 273, Ir-Realtà Soċjali Ewropea, Frar 2007.

(8) Ara f'dan ir-rigward ara il-ktieb Valori a confronto (Valuri mqabbla), R. Gubert u G. Pollini (edituri), Milan 2006, li jibbaża fuq ir-riżultati tar-riċierka tal-European Values Study li sar fost 40 000 cittadini fi 33 Stat Ewropew (mas-27 Stati Membri ta' l-UE jiżdiedu xi Stati Membri oħra tal-Kunsill ta' l-Ewropa) bil-ħidma ta' diversi universitajiet Ewropej. Anki r-riċerka “Il-futur demografiku ta' l-Ewropa”, mill-Istitut Robert Bosch, flimkien ma' l-Istitut Federali Ġermaniż tar-Riċerka Demografika, fejn ġew intervistati 34 000 ċittadin minn 14-il stat Ewropew, tikkonferma r-rabta qawwija ta' l-Ewropej ma' l-istituzzjoni tal-familja.

(9) Kalkolu magħmul fuq il-bażi li l-linja tal-faqar hija ta' 60 % tad-dħul medju. Is-Sitwazzjoni soċjali fl-Ewropa 2004 u Eurostat 2003. Ara wkoll l-aħħar Rapport dwar is-sitwazzjoni soċjali fl-Ewropa 2005-2006, ippubblikat fir-Rebbiegħa ta' l-2007 mill-Kummissjoni, bit-tema l-ekwilibriju bejn il-ġenerazzjonijiet f'Ewropa li qed tixjieh.

(10) Il-kwistjonijiet li jirrigwardaw il-familja huwa fdati lid-Direttorat Ġenerali ta' l-okkupazzjoni, l-affarijiet soċjali u l-opportunitajiet indaqs. Huwa possibbli li wieħed isib dokumenti speċifiċi fuq il-portal ta' l-Alleanza Ewropea għall-familji http://ec.europa.eu/employment_social/families/index_en.html. Madankollu huwa dnub li għadu mhux possibili li wieħed jaċċedi għax-xogħol kollu estensiv li sar fis-snin ta' qabel l-2000 mill-Osservatorju dwar il-Familja, li diġà ssemma u li ġie stabbilit fl-1989, u għall-attività importanti li ilha ssir għal aktar minn deċennju.

(11) Susy Giullari u Jane Lewis, The adult Worker Model Family, Gender equality and care; politique sociale et développement, Document de programme 19, Institut de recherche des Nations Unies pour le développement social, April 2005.

(12) Dawn huma artikoli 7, 9, 14, 24-3, 33, 34.

(13) F'Lulju 2007 is-sħab soċjali Ewropej bagħtu ittra lill-Kummissarju Špidla fejn esprimew ir-rieda tagħhom li jikkjarifikaw id-direttiva dwar il-leave tal-familja u s-sitwazzjoni li għandha x'taqsam mar-rikonċiljazzjoni tal-ħajja tax-xogħol mal-ħajja tal-familja fl-UE. Għal dan il-għan l-organizzazzjonijiet waqqfu grupp ta' ħidma konġunt li għandu jissottometti rapport waqt is-samit dwar l-affarijiet soċjali Ewropew li għandu jseħħ f'Marzu 2008.

(14) Ara per eżempju — il-miżuri l-ġodda previsti fil-Finlandja, fejn il-partijiet soċjali nnegozzjaw riforma importanti fis-sistema pensjonistika fl-2003, li wara ġiet approvata mill-Parlament fl-2004 u li daħlet fis-seħħ fl-2005. Għal aktar informazzjoni, ara l-paġni Ingliżi fuq is-sit

www.tyoelake.fi

(15) Ara l-Opinjoni tal-KESE ta' l-10 ta' Diċembru 2003Aġenda għal politika soċjali (rapporteur: Jahier), ĠU C 80 tat-30.3.2004.

(16) Żvolġiment tal-ħajja li llum medjament jipprevedi sekwenza assolutament riġida tal-fażijiet tal-kobor, formazzjoni, inseriment fid-dinja tax-xogħol li huwa diffiċli u li jieħu ż-żmien, b'konsegwenzi inevitabbli fuq iż-żminijiet għal familja u possibbilment tat-twelid, sabiex wieħed jispiċċa mbagħad fl-età tal-maturità avvanzata fejn irid ilaħħaq mal-piż doppju ta' appoġġ lill-ulied u l-kura tal-ġenituri anzjani u dipendenti.

(17) F'dan ir-rigward wieħed għandu jinkoraġġixxi u jwessa' bl-aktar mod assolut il-linji ta' riċerka diġà indikati mill-Fondazzjoni ta' Dublin.

(18) Dwar dan ara wkoll Id-djar u l-politika reġjonali (rapporteur is-Sur Grasso u ko-rapporteur is-Sinjura Prud'Homme), ĠU C 161 tat-13.7.2007.

(19) Fil-15 ta' Mejju li għadda, fl-okkażjoni tal-Ġurnata Internazzjonali tal-Familja, l-ELFAC (Konfederazzjoni Ewropea tal-familji numerużi), flimkien ma ħafna organizzazzjonijiet bħal Coface u oħrajn, li bagħtu appell lill-awtoritajiet ta' l-istituzzjonijiet bit-titlu Need for reduced VAT on essential items for child raising. Għal aktar dokumentazzjoni u informazzjoni ara

www.elfac.org.

(20) Sal-lum, diġà hemm xi Stati Membri li japplikaw rata mnaqqsa tal-VAT fuq in-nappies, iżda hemm bżonn li tittieħed deċiżjoni aktar importanti li tinkludi l-prodotti differenti kollha tat-trabi, minn dawk għall-ikel, sal-ħwejjeġ, li s'issa huma suġġetti għar-rati massimi.