MT    MT MT 
 
MT    MT  IL-KUMMISSJONI TAL-KOMUNITAJIET EWROPEJ 
Brussell, 1.4.2009 
SEG(2009) 417 
  
DOKUMENT TA' ĦIDMA TAL-ISTAFF TAL-KUMMISSJONI 
li takkumpanja  
 
l-WHITE PAPER  
 
L-adattament g ħat-tibdil fil-klima: Lejn qafas Ewropew g ħall-azzjoni 
  
L-adattament g ħat-tibdil fil-klima:  
l-isfida għall-agrikoltura u g ħaż-żoni rurali Ewropej  
{KUMM(2009) 147 finali} 
 
MT 2   MT DOKUMENT TA' ĦIDMA TAL-ISTAFF TAL-KUMMISSJONI 
 
 
L-adattament g ħat-tibdil fil-klima:  
l-isfida għall-agrikoltura u g ħaż-żoni rurali Ewropej  
1. INTRODUZZJONI  
Matul id-de ċennji li ġejjin l-agrikoltura se tkun influw enzata mit-tibdil fil-klima kemm fil-
livell globali kif ukoll fl-UE. Anki jekk l-agrikoltura tal-UE hija żviluppata teknolo ġikament, 
il-kapaċità tagħha li twassal l-ikel u li tikkontribwixxi g ħas-servizzi tal-ekosistema g ħas-
soċjetà Ewropea tiddependi dirett ament minn kundizzjonijiet klimati ċi. Il-bdiewa Ewropej se 
jkun jeħtiġilhom jiddefinixxu l-istrate ġiji tagħhom dwar il-produzzjoni, il- ġestjoni u l-
investiment fl-azjendi  agrikoli huma u jfa ċċaw inċertezza li kulma jmur ti żdied.  
It-tibdil fil-klima hija wa ħda mill-ħafna fatturi li jsawru l-agrikoltura Ewropea u ż-żoni rurali. 
Fatturi so ċjoekonomi ċi, kompetizzjoni internazzjonali, żvilupp teknolo ġiku, kif ukoll g ħażliet 
ta’ politika se jiddeterminaw l-im patt li t-tibdiliet agroklimati ċi se jkollhom fuq is-settur 
agrikolu tal-UE. Min ħabba li l-bdiewa j ġestixxu l-ma ġġor parti tal-art fl-UE, il-Politika 
Agrikola Komuni (PAK) g ħandha rwol fl-iffa ċilitar tal-adattament g ħall-kundizzjonijiet 
klimatiċi billi tg ħin lill-bdiewa biex jadattaw il-produzzjoni tag ħhom għas-sitwazzjoni 
klimatika li qed tinbidel u billi tipprovdi servizzi ekosistemi ċi aktar mifruxin li jiddependu 
mill-ġestjoni spe ċifika tal-art.  
Il-White Paper ‛L-adattament g ħat-tibdil fil-klima’1 jiddeskrivi qafas Ewropew g ħal azzjoni 
biex ir-re żistenza tal-Ewropa g ħat-tibdil fil-klima ti ġi għall-aħjar, u tenfasizza l- ħtieġa li l-
adattament jidda ħħal fl-oqsma ta’ politika kollha tal-Ew ropa u li tittejj eb il-kooperazzjoni 
f’kull livell ta’ governanza. 
Dan id-dokument jikkomplementa l-White Paper, u jag ħti fil-qosor l-impatti prin ċipali tat-
tibdil fil-klima fuq l-agrikoltura tal-UE, je żamina l-ħtiġijiet kollha tal-adattament, jiddeskrivi 
l-implikazzjonijiet g ħall-PAK u jesplora l-orjentazzjonijiet possibbli g ħal azzjoni fil- ġejjieni. 
Jimmira g ħal aktar involviment tal-Istati Membri u l-komunità tal-biedja f’dibattitu u azzjoni 
dwar il-ħtiġijiet ta’ adattament li jirri żultaw minn pressjonijiet klimati ċi. 
2. IT-TIBDIL FIL -KLIMA : TĦASSIB EWLIENI G ĦALL-AGRIKOLTURA TAL -UE 
2.1. L-impatti fuq il-produzzjoni agrikola 
Bidliet klimati ċi se jkollhom effetti kumplessi fuq il-pro ċessi bijofi żiċi li fuqhom huma 
mibnija s-sistemi agrikoli, b’kons egwenzi kemm negattivi kif ukoll po żittivi f’re ġjuni 
differenti tal-UE. Żieda fil-kon ċentrazzjoni atmosferika tas-CO 2, temperaturi og ħla, tibdiliet 
fix-xejriet annwali u sta ġjonali tax-xita u fil-frekwenza ta’ avvenimenti estremi se jaffettwaw 
                                                 
1 COM(2009) 147. 
 
MT 3   MT il-volum, il-kwalità u l-istabbi ltà tal-produzzjoni tal-ikel u fl-ambjent naturali fejn isse ħħ l-
agrikoltura. Varjazzjonijiet klimati ċi se jkollhom konsegwenzi fuq id-disponibbiltà tar-ri żorsi 
tal-ilma, fuq l-insetti qerrieda u l-mard u l- ħamrija, li jwasslu g ħal bidliet sinifikanti fil-
kundizzjonijiet g ħall-agrikoltura u g ħall-produzzjoni tal-bhejjem. F'ka żijiet estremi, id-
degradazzjoni tal-ekosistemi agrikoli tista' tkun tfisser id-de żertifikazzjoni li tirri żulta f'telf 
totali tal-kapa ċità produttiva tal-art inkwistjoni. 
Fiż-żmien qasir il-frekwenza u l-intensità ta’ avvenimenti estremi tat-temp u varjazzjonijiet 
staġjonali fix-xejriet tax-xita huma l-fatturi li x’aktarx ikollhom l-ag ħar konsegwenzi g ħall-
agrikoltura. Hemm varjazzjonijiet ġeografiċi kbar fil-kundizzjonijiet klimati ċi mistennija fis-
seklu wie ħed u għoxrin. F’ċerti żoni se jkun hemm effetti simultanji negattivi u po żittivi 
b’riżultati netti mhux mag ħrufa, għaliex il-modi kif l-u ċuħ jirrispondu g ħal varjazzjonijiet 
klimatiċi għad mhumiex mifhuma sew. G ħalkemm it-tibdil fil-klima huwa pro ċess globali, l-
impatti lokali huma varji.  L-effetti kumplessivi netti fuq l-at tivitajiet tal-biedja se jvarjaw 
madwar l-Ewropa kollha kif ukoll bejn it-tipi ta’ azjendi agrikoli ġewwa l-istess re ġjun.  
L-Anness 1 jag ħti fil-qosor l-aspetti u l-impatti prin ċipali ta' tibdiliet klimati ċi fir-reġjuni 
differenti tal-UE. 
Uċuħ 
Ċerti aspetti tat-tibdil fil-klima b ħal temperaturi aktar s ħan, fotosintesi mtejjeb min ħabba 
preżenza ogħla tas-CO 2 fl-arja u sta ġjuni tat-tkabbir idumu aktar fit-tul jista' jkollhom effetti 
pożittivi fuq il-produttività ta’ u ċuħ tar-raba ’ f’ċerti żoni, tal-anqas sa nofs is-seklu. Fir-
reġjuni tat-tramuntana jista’ jkun il-ka ż li jiżdiedu l-prodotti tal-u ċuħ u l-firxa possibbli tal-
uċuħ tista’ tkun usa’, i żda dawn il-benefi ċċji se joħorġu biss bħala riżultat ta’ żieda żgħira fit-
temperatura, u xejn ma huma ċerti. Aktar tis ħin se jirriżulta f’aktar ħsara għaliex it-tkabbir tal-
pjanti u tal-prodotti huma kundizzjonati m il-limiti tat-temperatura marbutin ma’ fa żijiet ta’ 
riproduzzjoni ewlenin. L-a ċċellerazzjoni ta ċ-ċiklu veġetattiv jista’ jkollha effetti negattivi fuq 
il-proċess tal-maturazzjon i u l-kwalità ta ż-żrieragħ. 
Wieħed jista’ jistenna diversi impatti negattivi min ħabba l-varjabbiltà fil-pre ċipitazzjoni 
interannwali u sta ġjonali, bi tnaqqis mistenni fix-xi ta sajfija fin-nofsinhar tal-UE u żieda fl-
intensità tax-xita xitwija fit-tramuntana u fi ċ-ċentru tal-UE. Kundizzjonijie t tat-temp estremi, 
bħal perjodi ta’ s ħana u ta’ nixfa, b’mod partikolari matul il-fa żijiet kritiċi tat-tkabbir tal-u ċuħ, 
jistgħu jfixklu il-produz zjoni bil-kbir.  
Il-produzzjoni tal- ħaxix hija sensittiva ħafna għad-disponibbiltà tal-ilma u sa ħansitra għal 
pressjonijiet ħfief relatati ma’ temperaturi li jmorru li l hinn mill-firxa ottima, u dan irendi lil 
dan it-tip ta’ produzzjoni vulnerabbli ħafna għal bidliet klimati ċi. 
Fil-każ ta’ uċuħ perenni,  avvenimenti estremi jirrappre żentaw riskju serju g ħaliex jistg ħu 
jaffettwaw il-kapa ċità tal-produzzjoni g ħal bosta snin. Kultivazzj onijiet perenni wkoll ji ġu 
affettwati mit-tressiq ’il quddiem tal-fa żijiet fenolo ġiċi, filwaqt li jkun hemm anqas 
possibbiltajiet li l-u ċuħ tar-raba' jadattaw billi jinbidel il-kalendarju tal-operazzjonijiet tal-
biedja. 
Matul il-perjodu meta jo ħroġu l-fjuri ħafna siġar tal-frott  huma suxxettibbli g ħall-ġlata tar-
rebbiegħa u t-temperatura xitwija g ħandha rwol sinifikanti fil-produttività. Hekk kif it-
temperaturi aktar s ħan javvanzaw kemm id-data tal-a ħħar ġlata tar-rebbieg ħa kif ukoll id-data 
ta’ meta jibdew jo ħorġu l-fjuri, ir-riskju ta’ ħsara x’aktarx li jibqa’ fil-bi ċċa l-kbira ma 
 
MT 4   MT jinbidilx. Ir-riskju tal- ħsara kkaġunata mill- ġlata tal-ħarifa bikrija x’aktarx  li jonqos, filwaqt li 
x’aktarx li tikber il- ħtieġa ta’ ilma. Diffikultajiet relatati ma' insetti qerrieda u mard mistennija 
li jiżdiedu.  
L-impatti fuq is-settur tal-inbid  jinkludu żieda fir-riskju tal- ġlata, taqsir fil-perjodu tas-sajran, 
pressjonijiet tal-ilma, li jista’ jag ħmel ħafna ħsara fl-istadju tal-maturità, u bidliet fix-xejriet 
tal-insetti qerrieda u tal-mard. I ż-żona Ewropea adattata g ħall-produzzjoni tal-inbid u ta ż-
żebbuġ jista’ jkun li tespandi lejn  it-tramuntana u l-lvant. Fi ż-żoni tal-produzzjoni ta’ b ħalissa 
x’aktarx li ti żdied il-varjabbiltà fil- produzzjoni tal-frott. 
Bhejjem  
Kundizzjonijiet aktar niexfa u temperaturi og ħla se jaffettwaw l-attivitajiet tal-bhejjem 
f'diversi modi inklu żi l-implikazzjonijiet g ħas-saħħa u l-benessri tal-annimali. It-tibdil fil-
klima fuq is-settur tal-bhejjem g ħandu influwenza kumplessa min ħabba d-diversità kbira fis-
sistemi tal-produzzjoni tal-UE.  
Tisħin u avvenimenti estremi, b ħal perjodi ta' s ħana, se jkollhom impatti diretti fuq is-sa ħħa, 
it-tkabbir u l-produzzjoni tal- annimali, kif ukoll fuq ir-riproduzzjoni. Se jkun hemm ukoll 
effetti indiretti min ħabba bidliet fil-produttività tar-rag ħa u tal-u ċuħ għall-għalf, u fid-
distribuzzjoni tal-mard tal-annimali.  
Impatti negattivi ħafna x'aktarx li se jin ħassu fis-sistemi estensivi tar-rag ħa li jiddependu 
direttament fuq kundizzjonijiet klimati ċi għall-forniment tal-g ħalf u tal-kenn. Fi ż-żoni tal-
Mediterran temperaturi aktar s ħan u nuqqas ta' xita sajfija se jqassru t-tul ta ż-żmien għar-
ragħa kif ukoll il-produzzjoni  u l-kwalità tal-g ħalf. Fiż-żoni umdi tat-tramunt ana tal-punent it-
tisħin moderat jista' jkun, madankollu, ta' benefi ċċju għall-attivitajiet tal-bhejjem fi ż-żmien 
bejn qasir u medju min ħabba ż-żieda fil-produttività tal-artijiet g ħar-ragħa.  
2.2. Effetti ekonomi ċi tar-riskji relatati mal-klima 
Fil-livell tal-UE, ma ġiet stabbilita l-ebda korrelazzjoni bejn it-tis ħin ta’ dawn l-a ħħar 
deċennji u l-livell ta' produzzjoni tal-u ċuħ, li b'mod ġenerali żdiedu. L-effetti tat-titjib fit-
teknoloġija u l-ġestjoni tal-biedja u l-adattament kontin wu tal-prattiki tal-biedja s'issa 
jissuperaw bil- ħafna l-impatt tat-tibdil fil-klima. Madankollu, żdiedet il-varjabbiltà tal-
prodotti tal-u ċuħ sa mill-bidu tas-seklu b'konsegwenza ta' avvenimenti klimati ċi estremi, 
bħan-nixfa u s-s ħana tas-sajf tal-2003 u n-nixfa fir-rebbieg ħa tal-2007. 
Il-biċċa l-kbira tal-valutazzjonijiet ji pprevedu li fil-livell globali tal-UE, it-tibdiliet mistennija 
fil-fatturi klimati ċi medji se jkunu ta' benefi ċċju għall-produzzjoni agrikola g ħat-tliet de ċennji 
li ġejjin. Għaldaqstant, wie ħed jista' jistenna dejjem aktar impatti negattivi kkaw żati minn 
avvenimenti estremi aktar kmieni minn nofs is-seklu. Minbarra t-tfixkil fil-produzzjoni 
annwali, l-estremi klimati ċi jistgħu jaffettwaw b'mod iebes ħafna l-infrastruttura tal-biedja, u 
dan jikkaw ża telf ekonomiku kbir. 
Għalkemm previ żjonijiet dwar l-impatti ta t-tibdil fil-klima fuq il-produttività agrikola u fuq il-
prezzijiet huma in ċerti, huwa mistenni li ż-żieda fl-avvenimenti estremi jkollha konsegwenzi 
fuq il-volatilità tal-pr oduzzjoni agrikola, min ħabba nuqqasijiet ta' forniment relatati mat-temp. 
Għalkemm l-impatti a ħħarija fuq id-d ħul mill-biedja jiddependu minn kif ja ħdmu fuq xulxin 
ħafna fatturi, b ħas-suq globali u l-appo ġġ ta' politika, il-probabbiltà og ħla ta' nuqqasijiet fil-
 
MT 5   MT produzzjoni tista' twassal g ħal nuqqas ta' stabbiltà dejjem ji żdied fis-sitwazzjoni ekonomika 
tal-bdiewa affettwati mill-avvenimenti klimati ċi estremi. 
2.3. Riskji klimati ċi aktar mifruxa g ħal żoni rurali 
Iż-żoni rurali huma esposti g ħal firxa wiesg ħa ta' impatti minn varjazzjonijiet klimati ċi, 
minbarra dawk li jaffettwaw direttament  l-agrikoltura. Dawn jinkludu riskju mi żjud ta' 
għargħar, partikolarment fir-re ġjuni ċentrali u tat-tramuntana, u riskji ta' ħsara għall-
infrastruttura min ħabba avvenimenti estremi o ħra. Kompetizzjoni dejjem ti żdied bejn id-
diversi użi tal-ilma se tikkon ċerna wkoll il-populazzjoni u l-ekonomiji rurali. 
L-ekosistemi tal-foresti u l-forestrija huma ta' importanza f' ħafna żoni rurali. Tibdiliet 
klimatiċi se jwasslu g ħal riskju mi żjud ta' disturbi min ħabba maltemp, nirien, u tfaqqig ħ ta' 
pesti u ta' mard b'implikazzjonijiet g ħat-tkabbir u l-produzzjoni tal- foresti. Dan se jaffettwa l-
vijabbiltà ekonomika tal- forestrija, l-aktar fi ż-żoni tan-nofsinhar, u l-kapa ċità li l-foresti 
jipprovdu servizzi ambjentali, inklu ża l-funzjoni tal- carbon sink  (assorbiment tal-karbonju).  
Ix-xejra lejn tnaqqis fil-kopertura ta' borra fi ż-żoni tal-muntanji se jkollha konsegwenzi 
negattivi g ħat-turiżmu xitwi u fuq l-ekonomiji rurali li jiddependu fuq id-d ħul mit-turi żmu. 
Dan jista' jag ħti l-każ ukoll għaż-żoni li jiffa ċċjaw nuqqas ta' ilma, filw aqt li klima b'aktar 
sħana tista' ġġib opportunitajiet ta' turi żmu għaż-żoni rurali f'postijiet o ħra tal-UE.  
2.4. Kapaċità ta' adattament, vulnerabbiltà u differenzi re ġjonali 
L-adattament g ħall-kondizzjonijiet tat-temp de jjem kien jifforma parti mill- ġestjoni tal-biedja 
u sa ċertu punt l-adattament g ħat-tibdil fil-klima jsegwi l-istess prin ċipji bħall-adattament g ħal 
varjazzjonijiet fuq żmien qasir Di ġa qed ise ħħ l-adattament tat-tekniki agrnomi ċi u tal-
istrateġiji tal-biedja. Fid-de ċennji li ġejjin, madankollu, il-kobor tal- bidliet fil-klima jista' jkun 
li jaqbeż il-kapaċità ta' adattament ta' ħafna bdiewa.  
Il-vulnerabbiltà tal-biedja tvarja madwar l-UE kollha skont l-esponiment g ħal impatti 
negattivi u skont il-kuntest so ċjoekonomiku. Il-kundizzjonijiet agroekolo ġiċi li jeżistu 
bħalissa u l-esperjenza fit-trattament ta ' kundizzjonijiet li jinbidlu jinfluwenzaw il-kapa ċità 
tal-bdiewa fl-adattament. Il-fatturi so ċjoekonomi ċi li jiddefinixxu r-reżistenza  jinkludu:  
– Karatteristi ċi tal-azjenda agrikola b ħat-tip ta' produzzjoni, id-daq s tal-azjenda, il-livell ta' 
intensità;  
– Diversità fis-sistemi ta l-kultivazzjoni tal-u ċuħ u t-trobbija tal-bhejjem, u l-prezenza ta' 
sorsi oħra barra mill-agrikoltura; 
– Aċċess għat-tagħrif relevanti, ħiliet u għarfien dwar ix-xejriet klimati ċi u soluzzjonijiet ta' 
adattament; ir-rwol li g ħandhom is-servizzi ta' konsulenza fl-iffa ċilitar tal-adattament; 
– Is-sitwazzjoni so ċjo-ekonomika ġenerali, il-bdiewa l-aktar vulnerabbli b'ri żorsi limitati jew 
li jgħixu f'żoni rurali remoti; 
– Aċċess għall-kapaċità disponibbli tat-teknolo ġija u l-infrastruttura.  
L-effetti irregolari tal-bidliet fil-klima mistennija li jenfasizzaw id-differenzi re ġjonali u 
jkompli jg ħarraq id-disparitajiet ekonomi ċi fost iż-żoni rurali Ewropej Fil-medda t-twila, 
pressjonijiet klimati ċi jistgħu jwasslu g ħal aktar mar ġinalizzazzjoni tal-agrikoltura jew 
 
MT 6   MT saħansitra għall-abbandun tal-art agrikola f' ċerti partijiet tal-UE, filwaqt li o ħrajn għandhm 
mnejn jaraw titjib fil-kondizzjonijiet agrikoli u fid-d ħul mill-biedja. Dan possibbilment 
jaffettwa b'mod sinifikanti l-pajsa ġġi u l-bijodiversità u jinfluwenza l-i żvilupp globali tar-
reġjuni tal-Ewropa.  
2.5. Impatti globali fuq l-agrikoltura u fuq is-sikurezza tal-ikel  
It-tibdil fil-klima jitfa' perspettiva o ħra fir-rigward tal-isfida globali li ti żdied il-produzzjoni 
agrikoli biex i żżomm maż-żieda prevista fil-popolazzjoni, li ti ġi ggarantita s-sikurezza tal-ikel 
u tal-għixien rurali filwaqt li jin żammu għoljin l-istandards dwar il- ħarsien ambjentali 
madwar id-dinja kollha.  
Fir-reġjuni tad-dinja b'latitudi ni baxxa, fejn jinsabu l-bi ċċa l-kbira tal-pajji żi li qed 
jiżviluppaw, tis ħin addizzjonali limita t ukoll jista' jirri żulta fi tnaqqis tal-prodott tal-u ċuħ u 
jixpruna l-varjabbiltà tal-prodo tt b'konsegwenzi lokali serji g ħas-sikurezza tal-ikel. Effetti 
negattivi fuq prodotti agrikoli se je ħżienu min ħabba avvenimenti estremi tat-temp aktar 
frekwenti. Dan x'aktarx li j żid id-dipendenza fuq l-importazzjonijiet tal-ikel u l-g ħadd ta' nies 
f'riskju tal- ġuħ.  
F'latitudnijiet og ħla ż-żieda fil-produttività mistennija li tkun predominanti fid-de ċennji li 
ġejjin. Minkejja tibdiliet re ġjonali fil-produzzjoni, il-produ zzjoni globali tal-ikel fi ż-żewġ jew 
fit-tliet de ċennji li ġejjin mhumiex se ji ġu mhedda, u mistennija żżomm il-pass ma ż-żieda fid-
domanda tal-ikel tal-popol azzjoni dinjija li qed ti żdied. Madankollu, il-previ żjonijiet ta' 
bħalissa mhux dejjem iqisu g ħalkollox u ħud mir-riskji tal-avvenimenti klimati ċi estremi u tat-
tfaqqigħ ta' insetti qerrieda u tal-mard, u dan jista' jrendi ag ħar l-istampa tal-pre żent dwar l-
impatti klimati ċi fuq il-produttivi tà kemm fil-pajji żi li qed ji żviluppaw kif ukoll fil-pajji żi 
żviluppati. Barra minn hekk, sat-tieni nofs ta' dan is -seklu il-produttività agrikola globali jista' 
jkun li tibda tonqos. 
It-tagħqida ta' tibdiliet fil-potenzjal  tal-produzzjoni agrikola fir-re ġjunijiet differenti tad-dinja 
u l-frekwenza m ħaffa ta' avvenimenti estremi jistg ħu jwasslu g ħal varjabbiltà akbar fil-
produzzjoni, sitwazzjoni li tikkontribwixxi lejn ak tar volatilità fil-prezzi jiet u tibdiliet fil-
flussi tal-kummer ċ.  
3. ADATTAMENT TAL -AGRIKOLTURA TAL -UE  GĦAL TIBDILIET KLIMATI ĊI 
Miżuri ta' adattament fl-agrikoltura  jvarjaw minn soluzzjonijiet teknolo ġiċi fil-ġestjoni ta' 
azjendi jew strutturi agrikoli, sa bidliet ta' politika, b ħal pjanijiet ta' adattament. F'terminu 
qasir adattament awtonomu  fil-livell tal- azjenda agrikola jista' jkun bi żżejjed, iżda fit-terminu 
itwal l-adattament fil-forma ta' tibdiliet teknolo ġiċi jew strutturali se jsir ne ċessarju. Dan se 
jirrikjedi strate ġiji ppjanati bba żati fuq anali żi ta' kondizzjoni jiet lokali u re ġjonali. 
3.1. Adattament fil-livell tal-azjenda agrikola  
L-evoluzzjoni kostanti ta' xejriet fl-u ċuħ, ta' prassi tal- ġestjoni tal-azjenda agrikola u tal-u żu 
tal-art huma osservati madwar l-UE, parzjalment b ħala tweġiba għal varjazzjoni klimatika. 
Adattamenti b ħal dawn fil-livell tal-azjenda jimmiraw g ħaż-żieda fil-produttività u jittrattaw 
kondizzjonijiet klimati ċi eżistenti, u jibnu fuq l-g ħarfien u l-esperjenza tal-bidwi. Matul is-
snin li ġejjin, l-adattament jista' jkun li je ħtieġ li jmur lil hinn minn sempli ċement 
aġġustamenti fil-prassi kurrenti. Soluzzjonijiet possibbli  fuq terminu qasir sa medju jinkludu:  
 
MT 7   MT – Aġġustament fl-iskedar ta' operazzjonijiet agrikoli, b ħat-tħawwil jew id-dati ta ż-żrigħ u t-
trattatmenti;  
– Soluzzjonijiet tekni ċi, bħall-ħarsien tal-imsa ġar mill-ħsara tal-ġlata jew titjib fis-sistemi 
tal-ventilazzjoni u tat-tkessi ħ fil-kennijiet tal-annimali; 
– L-għażla tal-uċuħ u tal-varjetajiet li huma adattati a ħjar għat-tul ta' żmien mistenni tal-
istaġun tat-tkabbir u tad-disponibbiltà tal-ilma, u li huma aktar re żistenti g ħal 
kundizzjonijiet ġodda ta' temperatura u ta' umdità; 
– L-adattament tal-u ċuħ bl-għajnuna tad-diversità ġenetika e żistenti u tal-possibbiltajiet 
ġodda li toffri l-bijoteknolo ġija; 
– Titjib fl-effettività tal-kontroll ta l-insetti qerrieda u l-mard, pere żempju permezz ta' 
monitoraġġ aħjar, newbiet diversifikati, jew metodi integrati tal- ġestjoni tal-insetti 
qerrieda; 
– Użu aktar effi ċjenti tal-ilma permezz tat-tnaqqis tat-te lf tal-ilma, titjib fil-prattiki tal-
irrigazzjoni, u r-ri ċiklaġġ jew il-ħżin tal-ilma;  
– Titjib fil- ġestjoni tal- ħamrija, billi jin żdied iż-żamma tal-ilma g ħall-konservazzjoni tal-
umdità tal- ħamrija, u l- ġestjoni tal-pajsa ġġ, bħaż-żamma tal-karatteristi ċi tal-pajsa ġġ li 
joffru kenn g ħall-bhejjem tat-trobbija; 
– L-introduzzjoni ta' razez ta’ bhejjem aktar re żistenti għas-sħana u l-adattament ta' xejriet 
fil-konsum tal-ikel tal-annimali f'kundizzjonijiet ta' stress mis-s ħana. 
Individwalment jew me ħudin flimkien, dawn is-soluzzjonijiet g ħandhom potenzjal sostanzjali 
li jibbilan ċjaw kontra t-tibdiliet klimati ċi negattivi jew biex jie ħdu vantaġġ minn dawk 
pożittivi. Ħafna minn dawn l-g ħażliet ta' adattament jistg ħu jiġu implimentati mill-bdiewa 
llum jew fil-futur qarib, sakemm ikollhom g ħarfien biżżejjed u linji ta' gwida. Madankollu, ir-
riskji klimati ċi huma aspett wie ħed biss li jinfluwenza d-de ċiżjonijiet tal-bdiewa, li jinvolvu 
ħafna aktar kunsiderazzjonijiet so ċjoekonomi ċi u kummer ċjali. 
L-adattament g ħall-varjabbiltà klimatika li qed ti żdied se jkun aktar diffi ċli mill-aġġustament 
għal tibdiliet gradwali fil-valuri klimati ċi medji. Jista' jag ħti l-każ li dan jirrikjedi aktar 
attenzjoni biex ji ġu assigurati l-istabbiltà u r-re żistenza tal-produzzjoni agrikola u d-d ħul tal-
azjendi agrikoli fir-re ġjuni vulnerabbli. Id-diversifikazzjoni tal-attivitajiet tal-biedja u tas-
sorsijiet tad-d ħul, flimkien ma' tibdiliet fundamentali fl-istrutturi tal-azjendi agrikoli u f' ċerti 
każijiet, investimenti addizzjon ali, jista' jkun li jsiru ne ċessarji. 
3.2. Adattament fil-livell settorjali 
Adattament awtonomu fil-livell ta l-azjenda agrikola jista' jkun  limitat hekk kif l-impatti tat-
tibdil fil-klima gradwalment isiru aktar drasti ċi. Jista' jkun hemm il-b żonn ta' reazzjonijiet 
madwar is-settur kollu mfassla skont id-diversi tà tal-agrikoltura re ġjonali u lokali u mmexxija 
minn awtoritajiet pubbli ċi biex jiffa ċilitaw azzjoni adattata aktar wiesg ħa u kkoordinata, u 
sabiex jg ħinu fl-evitar tal-adattament ħażin, li jista; jkollu kons egwenzi ambjentali u 
ekonomiċi serji. 
L-istrateġiji nazzjonali u re ġjonali ta' adattament jistg ħu jipprovdu qafas koerenti g ħall-
iffaċilitar tal-adattament. L-Istati Membri tal- UE jinsabu fi stadji differenti ta' t ħejjija u 
 
MT 8   MT żvilupp tal-istrate ġiji nazzjonali ta' adattament, inklu ż is-settur agrikolu. L-istrate ġiji ta' 
adattament jistg ħu jtejbu l-konoxxenza tal-bidw i tat-tibdiliet ippro ġettati, iħeġġu azzjoni 
bikrija u jiffa ċilitaw twe ġibiet u soluzzjonijiet xierqa b' vijabbiltà temporali twila. L-is ħab 
soċjali fl-agrikoltura jistg ħu jgħinu fi strate ġiji ta' adattament b ħal dawn u g ħandhom ikunu 
involuti f'dan il-pro ċess.  
L-adattament fil-livell settorjali jista' jinkludi:  – L-identifikazzjoni ta' erjas u setturi  vulnerabbli u valutazzjoni ta' b żonnijiet u 
opportunitajiet g ħal bidliet fl-u ċuħ u fil-varjetajiet b ħala tweġiba għax-xejriet klimati ċi,  
– Appoġġ għal riċerka agrikola u g ħal produzzjoni esperimentali li timmira g ħas-selezzjoni 
tal-uċuħ u l-iżvilupp ta' varjetajie t li jadattaw l-a ħjar għal kondizzjonijiet ġodda,  
– Bini ta' kapa ċità ta' adattament permezz ta ż-żieda tal-g ħarfien u l-forniment ta' 
informazzjoni u pariri importanti dwar il- ġestjoni tal-azjenda agrikola, 
– Tisħiħ ta' investiment fl-effi ċjenza mtejba tal-infrastruttura tal-irrigazzjoni u tat-teknolo ġiji 
fl-użu tal-ilma, kif ukoll tal- ġestjoni tar-ri żorsi tal-ilma,  
– Żvilupp ta' pjanijiet ta' irrigazzjoni bba żati fuq valutazzjonijiet tal-impatti tag ħhom, id-
disponibbiltà tal-ilma g ħall-futur u l- ħtiġijiet ta' ilma tal-utenti differenti, filwaqt li ji ġi 
meqjus il-bilan ċ bejn id-domanda u l-forniment, 
– Żvilupp ta' strumenti g ħall-ġestjoni tar-riskju u tal-kri żi li kapaċi jlaħħqu mal-konsegwenzi 
ta' avvenimenti li jirri żultaw mill-klima. 
L-ippjanar u l-parir madwar is-settur kollu huma me ħtieġa għaliex uħud mill-mi żuri għall-
aġġustament tal-kundizzjonijiet klimati ċi ġodda x'aktarx li jqumu l-flus u jirrikjedu 
investimenti sinifikanti mill-bdiewa. Minbarra dan, ċerti miżuri ta' adattament jistg ħu jgħinu 
jmantnu d-d ħul tal-bdiewa g ħal żmien fit-tul, i żda fiż-żmien qasir i ġibu magħhom riskju 
ogħla. Pereżempju. l-u żu ta' varjetajiet ġodda jew ta' u ċuħ ġodda jista' jirrikjedi teknolo ġiji 
speċifiċi jew kummer ċjalizzazzjoni spe ċifika, li jkunu jirrikjedu aktar żmien biex ji ġu 
żviluppati b'su ċċess.  
L-ippjanar tal-adattament huwa sfida min ħabba l-inċertezzi fl-i żviluppi klimati ċi u minħabba 
l-impatti tag ħhom li huma spe ċifiċi għal-lokal, li jag ħmluha diffi ċli biex jiġu identifikati l-
aħjar bidliet fis-sistemi agrikoli. Biex ikun ta' su ċċess l-ippjanar tal-adattament irid jibda 
kmieni u jrid ikun flessibbli bi żżejjed biex ila ħħaq mal-in ċertezzi.  
4. PAK  – KONTRIBUZZJONI G ĦALL-ADATTAMENT  
Żviluppi klimati ċi previsti jistg ħu jaffettwaw il-ksib tal-g ħanijiet tal-PAK li ti żgura d-
disponibbiltà suffi ċjenti ta' ikel bi prezzijiet ra ġonevoli, li tikkontribwixxi g ħall-vijabbiltà tal-
biedja u ta ż-żoni rurali, u li ti ppromwovi prassi tal-biedja li jiffavorixxu l-ambjent. L-g ħanijiet 
ewlenin tal-adattament g ħall-agrikoltura tal-UE huma li ji ġu assigurati r-re żistenza g ħal 
varjazzjonijiet klimati ċi, il-vijabbiltà so ċjoekonomika tal-agrikoltura u ta ż-żoni rurali, u l-
koerenza mal-g ħanijiet tal- ħarsien tal-ambjent.  
Il-PAK tal-pre żent tipprovdi livell ba żiku ta' siġurtà ta' d ħul għall-bdiewa kif ukoll qafas 
għall-ġestjoni sostenibbli tal-ambjent naturali li fih issir l-attività agrikola. It-trasferiment 
 
MT 9   MT minn appo ġġ marbut mal-produzzjoni g ħal għajnuna di żakkoppjata jiffa ċilita li l-bdiewa 
jirreaġixxu għal rekwiżiti esterni, g ħas-sinjali tas-suq kif ukoll g ħal żviluppi li jirri żultaw 
minħabba t-tibdil fil-klima. Il-politika tal-i żvilupp rurali toffri lill-Istati Membri firxa ta' 
miżuri li permezz tag ħhom jistg ħu jipprovdu appo ġġ immirat g ħal attivitajiet li 
jikkontribwixxu g ħal adattament g ħal bidliet klimati ċi. 
Il-"Kontroll tas-Sa ħħa" tal-PAK jirrappre żenta pass ie ħor fid-direzzjoni lejn l-agrikoltura 
sostenibbli b'enfasi spe ċifika fuq il-mitigazzjoni tat-tibd il fil-klima u l-adattament g ħalih, fuq 
l-ilma u fuq il- ħarsien tal-bijodiversità, li g ħalihom ġie miftiehem aktar finanzjament ta' 
żvilupp rurali. L-isfida u l-opportunità g ħall-UE u l-Istati Membri tag ħha fil-perjodu sa tmiem 
l-2013 hija li jsir l-a ħjar użu possibbli mill-istrumenti li hemm disponibbli tal-PAK b ħala 
appoġġ għall-adattament. 
5. ORJENTAZZJONIJIET G ĦAL STRATE ĠIJA TA ' ADATTAMENT FL -AGRIKOLTURA  
5.1. Il-prijoritizzazzjoni ta' mi żuri "ming ħajr ebda dispja ċir"  
Quddiem l-isfida ta' in ċertezzi inerenti, il-prijoritizzazzjoni ta' g ħażliet "ming ħajr ebda 
dispjaċir" għal azzjoni ta' adattament g ħandha tiżgura l-appro ċċ l-aktar effettiv fl-ispi ża. 
Dawn huma g ħażliet li jgħinu fit-trattament ta' firxa wiesg ħa ta' tibdiliet ra ġonevoli u li 
jixprunaw benefi ċċji fl-istess ħin soċjoekonomi ċi u ambjentali. Fis-settur agrikolu dan ifisser 
titjib fir-re żistenza tal-ekosistemi agrikoli permezz tal-u żu aktar sostenibbli tar-ri żorsi 
naturali, b'mod partikolari l-ilma u l- ħamrija. Permezz tal- ħarsien tal-ba żi tar-riżorsi naturali li 
fuqha tiddependi l-agrikoltura , is-settur jista' jibni re żistenza aħjar għat-tibdiliet klimati ċi. 
Tweġibiet bħal dawn se ji żguraw li d-de ċiżjonijiet ġestjonarji li ji ġu implimentati matul id-
deċennji li ġejjin ma jnaqqsu xejn mill-kapa ċità li wie ħed ikun jista' jla ħħaq ma' impatti 
potenzjali akbar aktar tard fis-seklu.  
Kif indikat fil-White paper "L-adattament g ħat-tibdil fil-klima: Lejn qafas Ewropew g ħall-
azzjoni", huwa wkoll ne ċessarju li ji ġu evalwati liema rekwi żiti dwar il- ġestjoni tal-ilma 
għandhom ji ġu integrati aktar fl-istrumenti relevanti tal-PAK. Il-mi żuri ta' adattament li 
jikkonċernaw l-agrikoltura jistg ħu wkoll ji ġu integrati fl-implimentazzjoni nazzjonali tad-
Direttiva ta' Qafas dwar l-Il ma u d-Direttiva dwar l-G ħargħar. 
5.2. It-tisħiħ tar-rwol tal-agrikoltura b ħala fornitur tas-servizzi ekosistemi ċi 
Billi jitqiesu l-impatti previsti tat-ti bdil fil-klima fuq is-sistemi idrolo ġiċi, il-ħabitats u l-
bijodiversità tal-Ewropa, i ż-żamma tal-ekosistemi permezz tal- ġestjoni tal-art agrikola 
għandha rwol ċentrali fil-kont ribuzzjoni g ħar-reżistenza globali g ħat-tibdil fil-klima. L-
agrikoltura, pere żempju, tista' tg ħin fil-ġestjoni tal-meded tal-art b’nixxig ħat (watersheds), fil-
ħarsien tal- ħabitats u tal-bijodiversità kif ukoll fi ż-żamma u r-restawr ta' pajsa ġġi 
multifunzjonali. Fost affarijiet o ħra, il-migrazzjoni tal-ispe ċijiet jista' ji ġi ffaċilitat bl-
istabbiliment ta' netwerks ta' kurituri tal-art agrikola g ħall-annimali selva ġġi, u l-kapa ċità tar-
ragħa għaż-żamma tal-ilma tista' tintu ża biex jitnaqqas ir-riskju tal-g ħargħar. Ir-rwol 
potenzjali tal-agrikoltura fil-forniment ta' "infrastruttura ħadra" bħal din tista' ti ġi rikonoxxuta 
u mtejba aktar. 
Miżuri agro-ambjentali tal-pre żent jikkontribwixxu g ħal dan il-g ħan, iżda forsi mhux dejjem 
itejbu biżżejjed il-konnettività bejn i ż-żoni li jipprote ġu l-bijodiversità. F'dan il-kuntest, l-
 
MT 10   MT applikabbiltà tal-mi żuri għall-iżvilupp rurali fuq skala territorjali lil hinn mil-livell jew mill-
azjendi agrikoli individwali tista' titqies li tg ħin fl-adattament b'su ċċess. 
5.3. It-titjib fir-re żistenza tal-infrastruttura agrikola 
L-agrikoltura b ħala sistema ta' produzzjoni tid dependi fuq assi fissi (e ż. tagħmir, bini, 
makkinarju) u infrastruttura, li jistg ħu jiġu affettwati minn avvenimenti estremi. It-telf 
ekonomiku potenzjali ikka ġunat minn avvenimenti b ħal dawn jista' jkun ta' t ħassib serju g ħas-
settur, b'mod partikolari min ħabba l-fatt li fl-agrikoltura l-valur ta' assi fissi juri t-tendenza li 
huwa sinifikanti meta mqabbel mal-prodott medju annwali u d-d ħul mill-biedja. G ħaldaqstant 
jeħtieġ aktar żvilupp ta' azzjoni preventiva u ta' strumenti ta' żvilupp imfassla g ħall-
karattersti ċi reġjonali biex inla ħħqu mal-ħsara potenzjali.  
5.4. Żvilupp ta' siner ġiji bejn l-adattament  u l-mitigazzjoni  
Attivitajiet agrikoli huma so rs importanti ta' emissjonijiet tal-ossidu tan-nitro ġenu u tal-metan, 
li jikkontribwixxu g ħat-tisħin globali. Fl-UE l-agrikoltura tista' tikkontribwixxi g ħall-
mitigazzjoni tat-tibdil fil-klima bi lli tnaqqas l-emissjonijiet tag ħha bil-produzzjoni ta' ener ġiji 
rinnovabbli u tal-prodotti tal-bijomassa, u permezz tal- ħżin tal-karbonju fil- ħamrija tal-art 
agrikola.  
Biex tiġi indirizzata l-isfi da doppja tat-tnaqqis tal-emissjonijiet GHG filwaqt li nla ħħqu mat-
tibdil fil-klima, se jkun ne ċessarju li ji ġu assigurati kemm jista' jkun is-siner ġiji bejn l-
adattament u l-mitigazzjoni. Je ħtieġ li jiġu identifikati u promossi mi żuri li jipprovdu 
benefiċċji reċiproċi f'termini tat-tnaqqis fl-emissjonijiet u tat-tis ħiħ tar-reżistenza tal-biedja. 
Dawn jinkludu, fost o ħrajn, prassi tal- ħamrija u tal-kultivazzjoni li jg ħinu biex i żommu u 
jżidu l-karbonju organiku fil- ħamrija, u l- ħarsien u l- ġestjoni tar-rag ħa. Il-biedja organika 
għandha l-potenzjal g ħall-mitigazzjoni permezz ta ċ-ċikli effiċjenti ta' nutrijenti u tal- ġestjoni 
tal-ħamrija, g ħaliex ġeneralment timplika diversità og ħla u livell g ħoli ta' għarfien fil-
funzjonament tal-ekosistema tal-bied ja, u x'aktarx ukol l li tkun aktar re żistenti għat-tibdil fil-
klima.  
Għandhom jitqiesu kunflitti potenzjali bejn l-g ħanijiet meta nidde ċiedu dwar mi żuri xierqa, u 
f'xi każijiet kompromessi jistg ħu jkunu ne ċessarji. L-Istati Membri jistg ħu jużaw fondi g ħall-
iżvilupp rurali biex jimplimentaw dawn il-mi żuri.  
5.5. It-titjib fil-kapa ċità ta' adattament tal-bdiewa 
It-titjib fil-kapa ċità ta' adattament tal-bdiewa huwa rekwi żit neċessarju g ħas-sostenn tal-
adattament fl-agrikoltura. It-titjib tal-informazzjoni u tal-appo ġġ ta' konsulenza dwar 
kwistjonijiet relatati mal-klima g ħall-bdiewa u g ħall-ħaddiema agrikoli huwa kru ċjali għall-
motivazzjoni u t-t ħejjija għall-adattament. Hemm id-disponibbiltà ta' diversi mezzi b ħal 
korsijiet dedikati, pubblikazzjonijiet spe ċjalizzati, u l-u żu tat-teknolo ġiji tal-komunikazzjoni. 
Huwa wkoll importanti li t-tibdil fil-klima jidda ħħal fis-sistemi edukattivi g ħal bdiewa 
żgħażagħ, il-ħaddiema u l-apprendistati agrikoli. Jistg ħu jiġu żviluppati servizzi tal-
konsulenza dwar l-azjenda ag rikola sabiex  ikunu jistg ħu jintużaw bħala strument g ħat-tqassim 
tal-informazzjoni spe ċifika għar-reġjun u ta' soluzzjonijiet ta' adattament pratti ċi li jtejbu l-
ħiliet tal-bdiewa biex jirrea ġixxu għal tibdiliet tal- ġejjieni.  
 
MT 11   MT Il-miżuri adottati fil-qafas tal-"Kontroll tas-Sa ħħa" tal-PAK jipprovdu possibbiltajiet 
addizzjonali, fi ħdan il-politika tal-i żvilupp rurali, g ħall-finanzjament tal-programmi tat-
tqassim u tat-ta ħriġ, u għall-użu tas-servizzi tal-konsulen za dwar l-azjenda agrikola. 
5.6. L-iffaċilitar tal-kooperazzjoni bejn l-Istati Membri 
L-iżvilupp ta' programmi u ħsieb ta' politika nazzjonali u sott onazzjonali dwar l-adattament 
għat-tibdil fil-klima, je ħtieġ li jiġi inkoraġġit. L-iskambju ta' appro ċċi, esperjenza u tal-a ħjar 
prassi fl-g ħażliet ta' adattament fis-settur agrikolu ta' bejn l-Istati Membri jistg ħu javvanzaw 
il-prassi tal-biedja u s- sistemi tal-produzzjoni l-a ħjar adattati g ħall-iżviluppi klimati ċi 
mistennija. Grupp tekniku ta' ħidma dwar l-agrikoltura, li jappo ġġja l-Grupp tat-Tmexxija 
dwar l-Impatti u l-Adattament, kif propost mill-White Paper, se ji ġi stabbilit sa tmiem l-2009. 
L-inizjattiva tal-Kummissjoni li tistabbilixxi Mekkani żmu ta' Kumpens li jservi b ħala 
pjattaforma g ħall-iskambju tal-informazzjoni dwar im patti u vulnerabbiltaj iet tat-tibdil fil-
klima, jeħtieġ li tinkludi parti dedikata spe ċifikatament g ħall-qsim ta' żviluppi nazzjonali, 
riżultati ta' pro ġetti u tal-a ħjar prassi fis-se ttur agrikolu.  
5.7. It-titjib fir-ri ċerka dwar il-klima u l-agrikoltura  
L-ippjanar tal-adattament fl-agri koltura ma jistax jiddependi fuq g ħarfien dwar ix-xejriet 
globali tal-klima, i żda jeħtieġ informazzjoni aktar dettaljata dwar impatti re ġjonali kif ukoll 
valutazzjoni bis-sens tal-g ħażliet ta' adattament u l-fattibbiltà tag ħhom fil-livell lokali u tal-
azjenda agrikola. Huma essenzjali t-titjib u l-irfinar tal-iskali spazjali u ta ż-żmien tal-
valutazzjonijiet tal-impatti klimati ċi u tal-vulnerabbiltà mistennija, u g ħarfien aħjar tal-
interazzjonijiet bejn l-agrikol tura u l-klima. Komunikazzjon i tal-Kummissjoni ta' dan l-a ħħar 
dwar ir-ri ċerka agrikola Ewropea2 telabora dwar il- ħtiġijiet u d-direzzjonijiet g ħar-riċerka u l-
innovazzjoni tal-UE dwar it -tibdil fil-klima, inklu żi dawk għas-settur agrikolu. It-tibdil fil-
klima ġie identifikat b ħala qasam prijoritarju mill-Kumitat Permanenti dwar ir-Ri ċerka 
Agrikola (SCAR), li rrikonoxxa nuqqas si nifikanti fil-koordinament tar-ri ċerka fil-livell 
Ewropew. Ġie stabbilit grupp ta' ħidma ta' mani ġers nazzjonali ta' programmi biex iqis kif it-
tibdil fil-klima jaffettwa l-agrikoltura, u kif l-agrikoltura tista' tadatta b'mod xieraq u g ħall-
mitigazzjoni ta' dawn l-effetti. 
Barra minn hekk, peress li ż-żoni rurali huma esposti g ħal riskji klimati ċi aktar mifruxin u 
peress li partijiet sinifikanti tal-Ewropa ru rali huma kkaratterizzati mill-multifunzjonalità 
ekonomika, l-g ħarfien integrat tal-impatti tat-tibdil fil-klima fuq l-ekonomiji u s-so ċjetajiet 
rurali huwa importanti. B'hekk ir-ri ċerka soċjoekonomika dwar l-isfida tal-klima u l-impatt 
tagħha fuq is-sostenibbiltà rurali tista' tittejjeb. 
L-isfida tal-klima tpo ġġi enfasi m ġedda fuq il- ħtieġa għal riċerka agrikola sostnuta, fil-livelli 
tal-UE u nazzjonali, pere żempju dwar l-i żvilupp ta' w ċuħ, varjetajiet u mer ħliet adattati a ħjar 
għal kundizzjonijiet tal- ġejjieni. Il-mitigazzjoni te ħtieġ ukoll li ti ġi appoġġjata minn sforzi tar-
riċerka biex ji ġu żviluppati aktar it-teknolo ġiji u l-innovazzjoni xierqa u affordabbli. L-
evalwazzjoni ta' nofs il-perj odu tas-7 Programm Kwadru tar-Ri ċerka li ġej tipprovdi l-
opportunità biex ji ġi rivedut il-bilan ċ fost il-prijoritajiet temati ċi, li jindirizzaw f'dak il-kuntest 
il-kwistjoni ta' appo ġġ għar-riċerka dwar il-klima u l-agrikoltura. 
                                                 
2 COM(2008) 862 "Lejn strate ġija koerenti g ħal Aġenda Ewropea dwar ir-Ri ċerka Agrikola". 
 
MT 12   MT Sfida ewlenija o ħra hija li r-ri żultati mix-xjenzi fi żiċi u agronomi ċi jiġu integrati mal-g ħarfien 
lokali tal-bdiewa, sabiex ji ġu żviluppati strate ġiji ta' adattament robusti li, b'firxa ta' xenarji 
klimatiċi u soċjoekonomi ċi, jistgħu jimminimizzaw l-impatti nega ttivi tat-tibdi l fil-klima. 
F'dan ir-rigward is-Sistema tal-Konsulenza dw ar l-Azjenda Agrikola jista' jkun strument 
importanti. 
Ugwalment ta' importanza huwa t-tis ħiħ fil-kapaċità tal-istituzzjonijiet re ġjonali biex ju żaw 
għodod xierqa g ħall-indirizzar ta' tibdiliet klimati ċi. Sħubijiet bejn l-istituzzjonijiet tar-ri ċerka 
nazzjonali u re ġjonali, is-servizzi ta' konsulenza u s-s ħab soċjali fl-agrikoltura, kif ukoll l-
istabbiliment ta' netwerks re ġjonali li jipprovdu informazzjoni g ħall-komunitajiet tal-biedja, 
se jgħinu fit-tfassil ta' strate ġiji adegwati li jkunu spe ċifiċi għas-sit.  
5.8. L-iżvilupp ta' indikaturi ta' vulnerabbiltà 
Wieħed jista' jesplora l-i żvilupp ta' indikaturi spe ċifiċi għall-agrikoltura b ħal indiċi għall-
kapaċità ta' adattament u ta' vulnerabbiltà.  L-identifikazzjoni ta' vulnerabbiltà je ħtieġ li ssir 
fuq skala spazjali baxxa, abba żi ta' sensittività kurrenti g ħall-varjabbiltà klimatika u riskji 
naturali kif ukoll xenarji ta' tibdiliet fix-xe jriet tat-temp. It-tfassil ta' indikatur ta' 
vulnerabbiltà, inklu ż l-aspett ta' kapa ċità ta' adattament, se jirrikjedi appro ċċ 
multidimensjonali li jg ħaqqad flimkien fatturi klimati ċi, ambjentali u so ċjoekonomi ċi. 
6. KONKLUŻJONIJIET  
It-tibdil fil-klima se jirrikjedi lill-bdiewa li jadattaw filwaqt li jintalbu wkoll li jnaqqsu l-
emissjonijiet tal-gassijiet serra fil-livell tal- azjenda agrikola, u li jtejbu l-prestazzjoni 
ambjentali tal-agrikoltura. L-i żvilupp ta' reazzjoni g ħat-tibdil fil-klima li tkun komprensiva u 
li tevolvi progressivament huwa me ħtieġ biex jinżammu r-re żistenza u l-kompetittività tal-
agrikoltura tal-UE bil-g ħan li tkun tista' tkompli fir-rwol tag ħha bħala fornitur ta' ikel u ta' 
servizzi ambjentali u ta' pajsa ġġ ta' kwalità g ħolja, kif ukoll tikkontribwixxi g ħall-iżvilupp 
sostenibbli ta ż-żoni rurali tal-UE. It-tibdil fil-klima ġġib ukoll perspettiva addizzjonali g ħall-
isfida għas-sigurtà tal-ikel. 
L-adattament huwa pro ċess fit-tul li je ħtieġ li matul id-de ċennji li ġejjin jevolvi skont ix-
xejriet klimati ċi u billi jissejjes fuq korp dejjem jikber ta' g ħarfien u esperjenza prattika. F'dan 
il-proċess, huwa importanti li l-komunità tal-bied ja tkun involuta aktar fid-diskussjoni dwar 
il-ħtiġijiet ta' adattament u fil-qsim tal-prattiki, g ħaliex bidliet fil-livell tal-azjenda agrikola 
huma parti ewlenija tal-adattament.  
Fil-kuntest tar-revi żjoni tal-Politika Agrikol a Komuni, wara l-2013 il-b żonn li jiġu żgurati 
kondizzjonijiet favorevoli g ħall-adattament ta ż-żoni agrikoli u rurali je ħtieġ li jiġu eżaminati. 
L-adattament effika ċi u l-adozzjoni ta' teknolo ġiji ġodda, li t-tnejn jikkontribwixxu kemm 
għall-mitigazzjoni kif ukoll g ħall-vijabbiltà fit-tul tal-biedja, se jirrikjedu investimenti u sforzi 
ta' ppjanar li jmorru lil hinn mill-kapa ċità tal-azjendi agrikoli individwali. L-awtoritajiet 
pubbliċi se jkollhom rwol fl-appo ġġ u l-iffaċilitar tal-politiki dwar l-adattament g ħat-tibdil fil-
klima.