Rapport mill-Kummissjoni lill-Kunsill u lill-Parlament Ewropew - Rapport dwar l-applikazzjoni tad-Direttiva 2002/73/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat-23 ta' Settembru 2002 li temenda d-direttiva tal-Kunsill 76/207/KEE dwar l-implimentazzjoni tal-prinċipju ta’ trattament ugwali għall-irġiel u n-nisa għal dak li għandu x’jaqsam mal-aċċess għall-impjiegi, taħriġ professjonali u promozzjoni, u kundizzjonijiet tax-xogħol /* KUMM/2009/0409 finali */





[pic] | KUMMISSJONI TAL-KOMUNITAJIET EWROPEJ | Brussel 29.7.2009 KUMM(2009) 409 finali RAPPORT MILL-KUMMISSJONI LILL-KUNSILL U LILL-PARLAMENT EWROPEW Rapport dwar l-applikazzjoni tad-Direttiva 2002/73/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat-23 ta' Settembru 2002 li temenda d-Direttiva tal-Kunsill 76/207/KEE dwar l-implimentazzjoni tal-prinċipju ta’ trattament ugwali għall-irġiel u n-nisa għal dak li għandu x’jaqsam mal-aċċess għall-impjiegi, taħriġ professjonali u promozzjoni, u kundizzjonijiet tax-xogħol RAPPORT MILL-KUMMISSJONI LILL-KUNSILL U LILL-PARLAMENT EWROPEW Rapport dwar l-applikazzjoni tad-Direttiva 2002/73/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat-23 ta' Settembru 2002 li temenda d-Direttiva tal-Kunsill 76/207/KEE dwar l-implimentazzjoni tal-prinċipju ta’ trattament ugwali għall-irġiel u n-nisa għal dak li għandu x’jaqsam mal-aċċess għall-impjiegi, taħriġ professjonali u promozzjoni, u kundizzjonijiet tax-xogħol 1. INTRODUZZJONI Fit-23 ta' Settembru 2002, fuq il-bażi tal-Artikolu 141(3) tat-Trattat tal-KE, il-Parlament Ewropew u l-Kunsill adottaw id-Direttiva 2002/73/KE li temenda d-Direttiva tal-Kunsill 76/207/KEE dwar l-implimentazzjoni tal-prinċipju ta’ trattament indaqs għall-irġiel u n-nisa għal dak li għandu x’jaqsam mal-aċċess għall-impjiegi, taħriġ professjonali u promozzjoni, u kundizzjonijiet tax-xogħol[1] Id-Direttiva 2002/73/KE (minn issa 'l quddiem “id-Direttiva”) tifforma waħda mill-miżuri ewlenin fil-liġi attwali tal-KE dwar l-ugwaljanza bejn l-irġiel u n-nisa. Din daħlet fis-seħħ fil-5 ta’ Ottubru 2002 u d-dispożizzjonijiet tagħha kellhom jiġu trasposti mill-Istati Membri sal-5 ta’ Ottubru 2005. Mill-15 ta’ Awwissu 2009 d-Direttiva 76/207/KEE (minn issa 'l quddiem 'id-Direttiva emendata') li titħassar formalment u se tinbidel bid-Direttiva 2006/54/KE[2] mfassla mill-ġdid. It-tfassil mill-ġdid ma jaffettwax l-iskadenza għad-Direttiva implimentattiva 2002/73/KE. B’konformità mal-Artikolu 2(2) tad-Direttiva 2002/73/KE[3], l-Istati Membri kellhom jikkomunikaw lill-Kummissjoni l-informazzjoni kollha meħtieġa biex din tfassal rapport dwar l-applikazzjoni tad-Direttiva. Dan ir-rapport huwa bbażat fuq informazzjoni li rċevew l-Istati Membri, b’mod partikolari b’reazzjoni għall-kwestjonarju dwar l-applikazzjoni tad-Direttiva mħejjija mid-dipartimenti tal-Kummissjoni u mibgħuta lill-Istati Membri kollha f’Jannar 2009. Sorsi oħrajn jinkludu r-riżoluzzjonijiet tal-Parlament Ewropew[4] u informazzjoni miġbura mill-Kummissjoni waqt monitoraġġ tal-implimentazzjoni tad-Direttiva. L-imsieħba soċjali Ewropej u l-Lobby Ewropew tan-Nisa ġew ikkonsultati wkoll dwar dawn il-kwistjonijiet li nqalgħu minn din id-Direttiva. L-għan ta’ dan ir-rapport hu li jagħti importanza lil ċerti aspetti li huma partikolarment problematiċi jew importanti, u li jidentifika prassi tajba. Huwa jikkonċentra fuq problemi relatati mat-traspożizzjoni, l-impatt tad-Direttiva, l-infurzar tad-drittijiet, u r-rwol ta’ korpi dwar l-ugwaljanza, l-imsieħba soċjali u l-NGOs. Madankollu, ir-rapport ma jimmirax li jagħti apprezzament eżawrjenti tal-legalità tal-miżuri nazzjonali kollha tat-traspożizzjoni. Konsegwentement, dan huwa bla ħsara għal kwalunkwe proċedura ta’ ksur li l-Kummissjoni ddeċidiet jew tista’ tiddeċiedi li tiftaħ fil-futur fir-rigward għall-mod kif l-Istati Membri ttrasponew ċerti dispożizzjonijiet tad-Direttiva. 2. IL-PROċEDURI TAT-TRASPOżIZZJONI U L-KSUR Fid-data finali għat-traspożizzjoni, disa’ Stati Membri (AT, BE, DE, DK, ES, EL, FI, LU u NL) kienu għadhom iridu jinnotifikaw il-miżuri nazzjonali tat-traspożizzjoni. Il-proċeduri ta’ ksur għal nuqqas ta’ traspożizzjoni għalhekk bdew kontra dawn l-Istati Membri skont l-Artikolu 226 KE. Tnejn minn dawn il-proċeduri (kontra l-Belġju u l-Lussemburgu) kienu riferuti lill-Qorti tal-Ġustizzja, li ddikjarat li, minħabba li naqsu li jadottaw, fi żmien preskritt, il-liġijiet, ir-regolamenti u d-dispożizzjonijiet meħtieġa biex jikkonformaw mad-Direttiva 2002/73/KE, iż-żewġ Stati Membri naqsu li jissodisfaw l-obbligi tagħhom skont id-Direttiva[5]. Kemm il-Belġju kif ukoll il-Lussemburgu adottaw leġiżlazzjoni ġdida wara s-sentenza tal-Qorti u l-proċeduri kontrihom ingħalqu. Wara li kkontrollat il-konformità mad-Direttiva tal-leġiżlazzjoni kkomunikata lilha mill-Istati Membri, il-Kummissjoni, aġixxiet skont l-Artikolu 226 KE, u fetħet 22 każ ta’ ksur kontra għadd ta’ Stati Membri. Wara ħafna lmenti mill-pubbliku, l-għadd ta’ każijiet tela’ għal 25. Il-proċeduri ta’ ksur ipprovdew lill-Kummissjoni b’għodda għal djalogu mal-Istati Membri, li r-riżultat tiegħu kien li l-leġiżlazzjoni f’uħud mill-Istati Membri ġiet konformi mad-Direttiva u l-proċeduri ngħalqu (waqt li kien qed jinkiteb ir-rapport, il-każijiet kontra CY u EL kienu magħluqa) In-numru għoli ta’ każijiet jista’ jiġi spjegat parzjalment bl-ambitu wiesa’ u l-kumplessità relattiva tal-leġiżlazzjoni. Minkejja l-għadd ta’ każijiet li jibqgħu miftuħin, ħafna Stati Membri għamlu progress kbir fl-implimentazzjoni tad-Direttiva 2002/73/KE. Bħala parti mill-proċeduri tal-ksur l-Istati Membri ta’ spiss emendaw il-leġiżlazzjoni tagħhom biex ikunu jistgħu jiksbu kważi konformità jew konformità parzjali mad-dispożizzjonijiet tad-Direttiva, għalkemm ma kienx possibbli li jingħalqu l-proċeduri ta’ ksur tagħhom. Il-problemi identifikati ta’ traspożizzjoni jikkonċernaw diversi aspetti tad-Direttiva u jvarjaw skont l-Istat Membru, għalkemm ċerti punti jirrepetu ruħhom aktar minn oħrajn, kif spjegat hawn taħt. 3. L-IMPATT TAD-DIRETTIVA Għalkemm il-leġiżlazzjoni tal-KE dwar l-ugwaljanza bejn is-sessi b’aċċess għall-impjiegi u l-kundizzjonijiet tax-xogħol ilha fis-seħħ għal għexieren ta’ snin, id-Direttiva hija pass importanti fl-iżvilupp ta’ din il-leġiżlazzjoni u għolliet l-istandards f’dan il-qasam għal dawk tal-liġi moderna tal-KE fil-projbizzjoni tad-diskriminazzjoni għal raġunijiet oħrajn[6]. L-impatt tagħha fuq il-leġiżlazzjoni fi Stati Membri individwali jiddependi fuq l-iżvilupp tal-liġi tal-ugwaljanza bejn is-sessi fil-pajjiż ikkonċernat, għalkemm l-Istati Membri kollha kellhom jagħmlu xi tibdil fil-leġiżlazzjoni nazzjonali biex ikunu konformi magħha. L-Artikolu 1(la) tad-Direttiva emendata jikkonċerna l-obbligu tal -integrazzjoni tal-ugwaljanza bejn l-irġiel u n-nisa, jiġifieri l-ħtieġa li l-Istati Membri jqisu dan l-objettiv tal-ugwaljanza bejn l-irġiel u n-nisa b’mod attiv meta jfasslu u jimplimentaw il-liġijiet, ir-regolamenti, id-dispożizzjonijiet amministrattivi, il-politika u attivitajiet f’oqsma li huma fl-ambitu materjali ta’ din id-Direttiva. L-Istati Membri ssodisfaw dan l-obbligu b’diversi modi: uħud għamlu dispożizzjoni għalih fil-leġiżlazzjoni billi taw l-ugwaljanza lill-irġiel u n-nisa l-istatus ta' prinċipju legali (DK, ES, FI, IT, PL, PT and SE); oħrajn adottaw programmi strateġiċi (eż. BG, CZ, EL, FI, LT, LV, PT, SE u SI), li ta’ spiss elaboraw fuq programmi perjodiċi aktar iddettaljati; oħrajn reġgħu adottaw linji gwida għall-implimentazzjoni tal-integrazzjoni tal-ugwaljanza bejn l-irġiel u n-nisa (AT), filwaqt li uħud ipprovdew għamlu provvedimenti għal soluzzjonijiet istituzzjonali fil-forma ta’ korpi interministerjali (CZ, DE u PT) jew punti fokali bejn l-irġiel u n-nisa f’ministeri u awtoritajiet oħrajn (BG u CZ). Uħud mill-Istati Membri (bħal CZ, DK, EE, ES, LU u UK) introduċew obbligu biex jagħmlu valutazzjoni ex ante tal-konsegwenzi tal-leġiżlazzjoni jew il-politiki previsti dwar l-ugwaljanza bejn l-irġiel u n-nisa. L-importanza tal-implimentazzjoni tal-integrazzjoni tal-ugwaljanza bejn l-irġiel u n-nisa f’livell lokali ssemmiet mill-BG, ES u FR, filwaqt li t-taħriġ tal-integrazzjoni hu pprovdut f'DE, EE u FI. Id-Direttiva 2002/73/KE wessgħet l-ambitu tad-Direttiva 76/207/KEE , b’mod partikolari bil-projbizzjoni tad-diskriminazzjoni fil-kundizzjonijiet li jirregolaw l-aċċess għal impjiegi indipendenti u s-sħubija ma’ u l-involviment f’organizzazzjonijiet tal-impjegati jew ta’ min iħaddem jew kwalunkwe organizzazzjoni li l-membri tagħha għandhom professjoni partikolari, inkluż l-aċċess għall-benefiċċji li jipprovdu organizzazzjonijiet bħal dawn (Artikolu 3(1)(a) u (d)). Il-problemi fit-traspożizzjoni ta’ dawn id-dispożizzjonijiet f’uħud mill-Istati Membri kkonsistew l-aktar f’nuqqas milli jinkludu l-impjiegi indipendenti u s-sħubija ta’ u l-involviment ma’ organizzazzjonijiet tal-impjegati jew ta’ min iħaddem fost l-oqsma li jaqgħu fl-ambitu tal-projbizzjoni dwar id-diskriminazzjoni. Kontribuzzjoni importanti li għamlet id-Direttiva lil-liġi tal-KE għall-ugwaljanza bejn l-irġiel u n-nisa kienet li tiċċara l-kunċett ta’ diskriminazzjoni billi tiddefinixxi espliċitament forom ta’ diskriminazzjoni (diskriminazzjoni diretta u indiretta, fastidju, fastidju sesswali, u struzzjonijiet ta’ diskriminazzjoni) u biex tiddefinixxi l-ambitu ta’ protezzjoni b’mod aktar ċar (Artikolu 2(2) u (4)). Ħafna Stati Membri kien jeħtiġilhom li jistabbilixxu jew jemendaw il-leġiżlazzjoni biex jimplimentaw dawn id-dispożizzjonijiet b’mod korrett. Sfortunatament, it-traspożizzjoni ta’ dawn id-dispożizzjonijiet fundamentali ma marritx daqshekk tajjeb: kwistjoni li nħolqot ħafna drabi waqt il-monitoraġġ tal-implimentazzjoni tad-Direttiva kienet li uħud mid-definizzjonijiet nazzjonali ta’ diskriminazzjoni, u b’mod partikolari ta’ diskriminazzjoni indiretta, kienu idjaq mid-definizzjonijiet tad-Direttiva. L- eċċezzjonijiet mill-prinċipju ta’ nuqqas ta’ diskriminazzjoni huma importanti ħafna wkoll fir-rigward tal-ambitu ta’ protezzjoni mid-diskriminazzjoni. Skont id-Direttiva emendata, id-diskriminazzjoni indiretta tista’ tkun iġġustifikata f’ċerti sitwazzjonijiet (ara l-Artikolu 2(2)). Barra minn hekk, skont l-Artikolu 2(6), differenza fit-trattament ma tikkostitwixxix diskriminazzjoni jekk tkun ibbażata fuq ħtieġa ġenwina tax-xogħol, dejjem jekk l-iskop ikun leġittimu u l-ħtieġa tkun proporzjonata. Il-problemi fit-traspożizzjoni b’mod xieraq ta’ dawn id-dispożizzjonijiet inqalgħu f’diversi Stati Membri, fejn il-mod ta’ kif tpoġġa l-kliem ta’ dawn l-eċċezzjonijiet kien wiesa’ wisq u għalhekk naqqas l-ambitu tal- protezzjoni. Id-Direttiva tiddefinixxi l- fastidju u, għall-ewwel darba fil-liġi Komunitarja, il- fastidju sesswali bħala forom ta’ diskriminazzjoni. Żball wieħed fit-traspożizzjoni ta’ dawn id-dispożizzjonijiet f’ċerti Stati Membri kien jikkonsisti f’limitu ta’ protezzjoni għal relazzjonijiet bejn l-impjegati u s-superjuri tagħhom, li b’hekk jeskludi l-kollegi u partijiet terzi oħra. Maż-żmien u hekk kif sar il-progress fil-proċeduri tal-ksur, ċerti Stati Membri kkoreġew id-definizzjonijiet tagħhom ta’ dawn il-forom ta’ diskriminazzjoni. L-impatt ta’ dawn id-dispożizzjonijiet kien ivarja wkoll minn Stat Membru għal ieħor. Il-leġiżlazzjoni f’ċerti Stati Membri diġa’ kienet tipprovdi l-protezzjoni mill-fastidju u/jew il-fastidju sesswali qabel l-adozzjoni tad-Direttiva 2002/73/KE: pereżempju, fastidju speċifiku tas-sessi kien diġà reat f’DK, SE u UK. F’AT, il-fastidju speċifiku tas-sessi sar reat wara l-adozzjoni tad-Direttiva. Madankollu, it-traspożizzjoni tad-Direttiva tat l-opportunità lil dawn l-Istati Membri biex itejbu ċ-ċarezza legali jew inkella jħaffu l-protezzjoni (pereżempju, AT żiedet il-kumpens f’każijiet bħal dawn, filwaqt li UK aġġusta r-regoli dwar l-evidenza) jew jagħtu aktar viżibilità lil din il-kwistjoni (fil-UK, pereżempju, kemm il-leġiżlazzjoni u l-każistika issa jkopru l-fastidju u l-fastidju sesswali). Fi Stati Membri oħra, barra mill-qawmien ta’ kuxjenza, id-Direttiva ġabet magħha tibdil leġiżlattiv aktar profond: pereżempju, il-leġiżlazzjoni li tipprojbixxi l-fastidju u/jew il-fastidju sesswali ġiet introdotta għall-ewwel darba f’CY, CZ, ES, IT, PL u SK, u dawn ġew irrikonoxxuti bħala forma ta’ diskriminazzjoni f'FI, FR u PT. Ħafna Stati Membri jenfasizzaw in-nuqqas ta’ għarfien tan-nies dwar il-fastidju u l-fastidju sesswali u jisħqu li l-qawmien ta’ kuxjenza għadu essenzjali biex jiġġilidhom. Problemi speċjali jikkonċernaw l-infurzar, minħabba li l-vittmi huma partikolarment vulnerabbli u rari jieħdu inizjattiva ta’ proċeduri ġudizzjarji (ħafna Stati Membri jikkwotaw numru baxx ħafna ta’ każijiet li tressqu l-qorti). L-NGOs, it-trade unions u l-korpi dwar l-ugwaljanza li jipprovdu għajnuna lill-vittmi u informazzjoni lil min iħaddem, għandhom rwol importanti biex itejbu s-sitwazzjoni. Minħabba li l-fastidju sesswali jsir ħafna drabi mill-kollegi, ir-rwol ta’ min iħaddem fil-prevenzjoni tiegħu hu ferm importanti. Konsulenti maħtura fi ħdan il-kumpaniji (fil-'BE u fis-SI pereżempju) huma mod kif wieħed jista’ jipprevenieh. Trattament inqas favorevoli ta’ mara li hu marbut ma’ tqala jew leave ta’ maternità jikkostitwixxi wkoll id-diskriminazzjoni fit-tifsira tad-Direttiva emendata (Artikolu 2(7)) u xorta għadu mifrux f’ħafna Stati Membri. F’dan il-qasam, id-dispożizzjoni li tintroduċi d-dritt tal-impjegata biex tmur lura għal xogħolha jew tagħmel xogħol ekwivalenti bi stipulazzjonijiet u kundizzjonijiet li mhumiex inqas favorevoli għaliha u li tibbenifika minn kwalunkwe titjib fil-kundizzjonijiet tax-xogħol li għalihom hi tkun ġiet intitolata waqt l-assenza tagħha kellha, relattivament, l-aqwa impatt. Fil-BG, ES, FR u LT din wasslet għal leġiżlazzjoni ġdida, filwaqt li l-impatt tagħha kien iżgħar fi Stati Membri oħra, fejn din għamlet biss emendi żgħar. Meta rrappurtaw fuq dan il-punt, diversi Stati Membri u msieħba soċjali enfasizzaw il-ħtieġa għal rikonċiljazzjoni aħjar tal-ħajja tax-xogħol u tal-familja. L-Artikolu 2(8) jagħti lok għall- azzjoni pożittiva skont l-Artikolu 141(4) KE fir-rigward tal-oqsma koperti mill-ambitu tal-materjal tad-Direttiva. F’dan il-qasam, ukoll, is-sitwazzjoni tvarja fost l-Istati Membri. Filwaqt li hemm numru ta’ Stati li ma għamlux użu minn din il-possibilità ( bħal CY, LU u LV), il-leġiżlazzjoni f’ħafna Stati Membri tippermetti dan b’mod espliċitu (bħall-AT, BE, CZ, DE, DK, EE, EL, ES, FR, IT, MT, PT, RO, SE, SI u SK). Uħud mill-Istati Membri adottaw azzjoni pożittiva f’livell nazzjonali f’oqsma speċifiċi (pereżempju, din hi obbligatorja fis-settur pubbliku federali fil-BE; f'DE din tieħu forma ta’ kwoti fis-servizz ċivili f’livell federali u ta’ Stat ; f'IT u NL hemm pjanijiet ta’ azzjoni pożittivi fis-servizz ċivili; u f’MT it-taxxi fuq in-nisa li qed jirritornaw lura fis-suq tax-xogħol huma aktar baxxi). F’diversi Stati Membri (AT, ES u FR) l-azzjoni pożittiva hi suġġetta għal negozjar kollettiv. F'ES l-awtoritajiet huma mitluba li jipprovdu miżuri pożittivi biex jirrimedjaw l-inugwaljanza. Fil-kumpaniji fil-FI il-pjanijiet ta' ugwaljanza jirreferu għal azzjoni pożittiva, iżda fil-prattika każijiet bħal dawn huma rari. L-aktar eżempji komuni ta’ azzjoni pożittiva jinkludu miżuri fl-edukazzjoni u t-taħriġ (CZ, ES, EL, PT u SE), miżuri għall-integrazzjoni tan-nisa b’mod ġenerali u ta’ nisa li welldu u qed jirritornaw fis-suq tax-xogħol b’mod partikolari (BG, CZ, ES u PL), azzjonijiet oħrajn biex jiffaċilitaw l-attivitajiet professjonali u kummerċjali tan-nisa (DE, EL), u inkoraġġiment mogħti lil membri tas-sess l-anqas rappreżentat biex japplikaw għal ċerti mpjiegi (DK, UK). F’ċerti Stati Membri miżuri bħal dawn huma osservati mill-korp tal-ugwaljanza (pereżempju fis-SK). Fis-SI tneħħa r-rekwiżit ta’ awtorizzazzjoni minn qabel għal azzjoni pożittiva. Il-korpi dwar l-ugwaljanza fil-BE u f'UK jagħtu parir dwar l-azzjoni pożittiva. ES irrappurtat diffikultà kbira marbuta mal-grad li għalih tista’ tiġi permessa azzjoni pożittiva mingħajr ma jinkiser il-prinċipju tal-ugwaljanza. 4. DISPOżIZZJONIJIET DWAR L-INFURZAR TAL-OBBLIGAZZJONIJIET U L-PROTEZZJONI TAD-DRITTIJIET Il-metodu konvenzjonali biex ikun żgurat l-infurzar tad-drittijiet individwali, jiġifieri permezz tal-litigazzjoni, hu inqas effettiv fl-assigurazzjoni ta’ konformità fil-każ tal-liġi tal-ugwaljanza milli f’oqsma oħra. L-informazzjoni pprovduta mill-Istati Membri tindika li n-numru ta’ każijiet ta’ diskriminazzjoni msemmija fil-qorti huwa baxx jew baxx ħafna fi kważi kollha kemm huma. Ir-raġunijiet jinkludu l-ħin twil li jieħdu l-proċeduri, il-formalitajiet involuti, l-ispiża, u l-biża’ tal-vittimizzazzjoni. Id-Direttiva tirrikonoxxi l-problema u tinkludi għadd ta’ dispożizzjonijiet biex ittejjeb l-infurzar tal-liġi tal-ugwaljanza permezz ta’ proċeduri ġudizzjarji u amministrattivi. L-Istati Membri għandhom jiżguraw li l- proċeduri ġudizzjarji u/jew amministrattivi jinfurzaw l-obbligi skont id-Direttiva emendata (Artikolu 6(1)) biex ikunu jistgħu jinbdew mill-persuni kollha li jikkunsidraw li jkunu sofrew minħabba nuqqas ta’ applikazzjoni tal-prinċipju ta’ trattament indaqs. Fi ftit Stati Membri ma kienx ċar jekk l-obbligu hux applikat ukoll wara li r-relazzjoni tax-xogħol tkun spiċċat, kif mitlub mid-dispożizzjoni. Id-Direttiva emendata (Artikolu 6(3)) tagħmilha obbligatorja għall-Istati Membri kollha biex lill-assoċjazzjonijiet, l-organizzazzjonijiet u l-korpi legali oħrajn b’interess leġittimu biex jiżguraw il-konformità ma' din id-Direttiva, ituhom il-possibbiltà li jinvolvu ruħhom, jew f’isem min jagħmel l-ilment jew b’appoġġ tiegħu/tagħha, u bl-approvazzjoni tagħha jew tiegħu, fi kwalunkwe proċedura ġudizzjarja jew amministrattiva prevista għall-infurzar tal-obbligi taħt id-Direttiva skont il-kriterji stabbiliti bil-liġi nazzjonali. Il-problemi dwar dan l-obbligu kienu jinkludu li jinżamm dak id-dritt għal ombudsman jew għat-trade unions, waqt li organizzazzjonijiet oħra jiġu esklużi. Il-Kummissjoni kkunsidrat ukoll jekk il-kriterji stabbiliti mil-liġi f’ċerti Stati Membri li taħthom l-assoċjazzjonijiet setgħu jinvolvu ruħhom fil-proċeduri, kinux restrittivi wisq. Il-leġiżlazzjoni fuq dan il-punt ġiet emendata f’għadd ta’ Stati Membri. L-impatt prattiku ta’ din id-dispożizzjoni jvarja bejn Stat Membru u ieħor. L-organizzazzjonijiet ta’ mingħajr profitt huma partikolarment attivi f’uħud (DE u FR), filwaqt li l-għajnuna hi pprovduta prinċipalment mill-korp dwar l-ugwaljanza f’oħrajn (BE, ES u SK) jew mit-trade unions f’ħafna minnhom (CY, CZ, DK, NL, SE u SI). Id-Direttiva tipprevedi dispożizzjonijiet aktar ċari dwar kumpens jew riparazzjoni għal telf jew ħsara mġarrba minn persuna feruta bħala riżultat ta’ diskriminazzjoni, li għandha tkun dissważiva u proporzjonali u ma għandhiex tkun suġġetta għal limitu ogħla minn qabel (l-Artikolu 6(2)). Li jiġi stabbilit limitu ogħla ta’ kumpens kienet kwistjoni oħra mqajma f’għadd ta’ proċeduri ta’ ksur. Minħabba li qed isir progress f’dan tal-aħħar, il-problema qed tisparixxi bil-mod il-mod. Id-Direttiva emendata (l-Artikolu 7) tagħmel dispożizzjoni għall-protezzjoni mill- vittimizzazzjoni . Żball li jsir ta’ spiss fit-traspożizzjoni ta’ din id-dispożizzjoni f’uħud mill-Istati Membri jinvolvi t-tnaqqis fl-ambitu tal-protezzjoni kif imqabbel mad-Direttiva, pereżempju billi jinkludi l-vittma ta’ diskriminazzjoni iżda billi jeskludi kwalunkwe partijiet terzi li jkunu qed jgħinu lill-vittma. Id-Direttiva emendata (l-Artikolu 8d) tagħmilha obbligatorja li jiġu introdotti sanzjonijiet effettivi, proporzjonati, u dissważivi għall-ksur ta’ dispożizzjonijiet nazzjonali adottati skont din. Ħafna mill-Istati Membri ssodisfaw dan l-obbligu. 5. KORPI DWAR L-UGWALJAZA Minbarra miżuri li jsaħħu l-metodi ta’ infurzar konvenzjonali, id-Direttiva tipprevedi modi innovattivi biex titjieb il-konformità u tiżdied l-ugwaljanza, l-obbligu li tistabbilixxi korpi dwar l-ugwaljanza huwa mod ewlieni ta’ min jissemma. L-Artikolu 8a jitlob lill-Istati Membri biex jaħtru 'korp jew korpi għal promozzjoni, analiżi, monitoraġġ u appoġġ tat-trattament ugwali għall-persuni kollha mingħajr ma jkun hemm diskriminazzjoni fuq bazi ta’ sess', li l-kompetenzi tagħhom għandhom jinkludu l-provvediment ta’ għajnuna indipendenti lill-vittmi ta’ diskriminazzjoni biex isegwu l-ilmenti tagħhom ta’ diskriminazzjoni, jagħmlu stħarriġ indipendenti dwar id-diskriminazzjoni, u jippubblikaw rapporti indipendenti u jagħmlu rakkomandazzjonijiet dwar kwalunkwe kwistjoni marbuta ma’ din it-tip ta’ diskriminazzjoni. F’uħud mill-Istati Membri dawn il-korpi ilhom jeżistu għal żmien twil, f’forma ta’ ombudsmen jew kummissjonijiet. F’ħafna Stati Membri, madankollu, dawn ġew stabbiliti bħala riżultat tal-adozzjoni tad-Direttiva. Il-korpi ta’ ugwaljanza jvarjaw ħafna madwar l-UE f’termini ta’ kompetenzi, l-operat, l-organizzazzjoni tagħhom u r-riżorsi umani u finanzjarji tagħhom. Il-kompitu ewlieni tal-korpi ta’ ugwaljanza hu li jipprovdu l-għajnuna. Informazzjoni mill-Istati Membri turi b’mod ċar li l-persuni li jilmentaw bid-diskriminazzjoni huma aktar probabbli li jduru lejn korpi ta’ ugwaljanza milli lejn il-qrati, l-aktar minħabba l-għarfien espert speċifiku ta’ dawn ta’ qabel, u billi s-servizzi tagħhom huma bla ħlas u l-aċċess għalihom jinvolvi inqas burokrazija. L-appoġġ ipprovdut mill-korpi ta’ ugwaljanza jvarja skont l-Istati Membri: f’uħud (DK, SE u SI) dan jasal biex jittratta l-ilmenti fi proċeduri kważi ġudizzjarji ma’ deċiżjonijiet obbligatorji, anki jekk ikun suġġett għal appell fil-qorti. F’oħrajn il-korpi ta’ ugwaljanza jistgħu jagħmlu investigazzjonijiet waħedhom (CY, NL, SE u UK) jew jappoġġjaw lil dawk li jressqu l-ilment quddiem il-qrati/jew awtoritajiet amministrattivi (AT, BG, ES, FR, SE u UK). F’oħrajn jerġa’, ir-rwol hu ristrett għall-għoti ta’ informazzjoni (MT u PL). Għalkemm il-korpi ta’ ugwaljanza ġew stabbiliti biex jippromwovu l-ugwaljanza bejn is-sessi, l-għarfien tax-xogħol tagħhom fis-soċjetà mhuwiex dejjem wieħed ta’ sodisfazzjon – jixhdu dan l-għadd relattivament żgħir ta’ talbiet għal għajnuna li huma jirċievu f’uħud mill-Istati Membri. Hemm il-ħtieġa għal aktar għarfien dwar l-eżistenza u x-xogħol tagħhom, u b’mod partikolari dwar l-għajnuna li dawn jipprovdu lill-vittmi. Linji tal-għajnuna bit-telefown li twaqqfu minn ċerti korpi ta’ ugwaljanza (fES, SE u UK) u l-kampanji tal-informazzjoni jistgħu jagħmlu l-aċċess għalihom aktar faċli. Fl-opinjoni tal-Kummissjoni, il-korpi ta’ ugwaljanza jistgħu biss iwettqu x-xogħol tagħhom b'mod indipendenti jekk dawn huma wkoll sa ċertu punt indipendenti f’termini ta’ organizzazzjoni u riżorsi umani u finanzjarji. Is-sitwazzjoni fl-Istati Membri tvarja ħafna f’dan ir-rigward. Għalkemm id-Direttiva tistabbilixxi biss rekwiżiti minimi għall-korpi ta’ ugwaljanza, dawn ma ġewx issodisfati f’ċerti Stati Membri. Maż-żmien u kif beda jsir progress fil-proċeduri tal-ksur, il-problemi f’dan il-qasam naqsu b’mod sinifikanti. Min-naħa l-oħra, il-korpi ta’ ugwaljanza f’ċerti Stati Membri għandhom kompetenzi usa minn dawk previsti fid-Direttiva, billi estendew dawn il-kompiti għall-monitoraġġ ta' pjanijiet ta' ugwaljanza (ES, FI u SE), il-monitoraġġ u l-provvediment ta’ pariri dwar l-azzjoni pożittiva, u t-taħriġ. Il-Kummissjoni ddeċidiet li tniedi studju marbut ma’ korpi ta’ ugwaljanza li se jesplora b’mod sħiħ kwistjonijiet bħall-indipendenza, l-aċċessibilità, il-viżibilità u l-prestazzjoni. 6. DJALOGU SOċJALI, DJALOGU MAL-NGOS U R-RWOL TAL-IMPJEGATI Id-Direttiva tfittex li trawwem trattament ugwali fost l-oħrajn billi tinvolvi l-imsieħba soċjali b'mod ġenerali u lil dawk li jħaddmu b'mod partikolari fid-djalogu soċjali. Strumenti bħal ftehim kollettiv jistgħu jgħinu biex biż-żmien jinħoloq ambjent tax-xogħol li hu ħieles mid-diskriminazzjoni. Billi l-Artikolu 8b(1) u (2) il-ġdid jirreferi għat-tradizzjonijiet u l-prassi nazzjonali fir-rigward tal-obbligi stabbiliti, l-involviment prattiku tal-imsieħba soċjali jiddependi ħafna fuq it-tradizzjoni fl-Istat Membru kkonċernat u sa liema punt ikunu żviluppaw id-djalogu soċjali u n-negozjar kollettiv f’dan l-Istat Membru. Fil-UK, pereżempju, mhuwiex komuni li jiġu konklużi negozjati kollettivi, u d-djalogu mal-imsieħba soċjali hu promoss b’modi oħra, bħal permezz ta’ finanzjament, riċerka u gwida. F’ħafna Stati Membri, madankollu, id-djalogu soċjali b’mod ġenerali u n-negozjar kollettiv b’mod partikolari għandhom rwol maġġuri. Jeżisti ftehim kollettiv dwar kwistjonijiet ta’ ugwaljanza bejn l-irġiel u n-nisa fl-AT, BE, DK, ES, FR, LT, LV, MT, NL, PT, SE u SI u dawn huma obbligatorji f’uħud minn dawn tal-aħħar (AT, ES u FR). F’uħud mill-Istati Membri (BG, CZ, EL, ES, LV, PL, PT, RO, SK u SI), id-djalogu soċjali jsir f’livell nazzjonali u normalment jinvolvi kumitajiet tripartiti. Modi ta’ kif jiġi promoss id-djalogu soċjali aktar milli permezz tal-ftehim kollettiv jinkludi tipikament konsultazzjonijiet mal-imsieħba soċjali dwar il-leġiżlazzjoni u l-inizjattivi tal-politika. Fl-2005 l-imsieħba soċjali Ewropej ikkonkludew ftehim ta’ qafas dwar l-ugwaljanza bejn is-sessi[7]. Skont l-Artikolu 8b(3) il-ġdid, l-Istati Membri se jħeġġu lil min iħaddem biex jippromwovi trattament ugwali b’mod ippjanat u sistematiku f’konformità mal-liġi nazzjonali, ftehim kollettiv u prassi. Dan jiġri, pereżempju, billi tinxtered l-informazzjoni fil-kumpaniji (bħal fil-BE u EE) jew billi jiġu adottati pjanijiet ta’ ugwaljanza (fi ES, FI, NL u SE, f’kumpaniji li jimpjegaw għadd fiss ta’ ħaddiema). Id-Direttiva emendata (l-Artikolu 8c) tirrikonoxxi wkoll ir-rwol tad-djalogu mal-NGOs. Il-modi ewlenin tal-involviment ta’ organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili jinvolvu korpi ta’ konsulenza (bħal fil-BG, CZ, EL, ES, PT u UK), li jagħtu pariri dwar l-inizjattivi tal-politika u l-leġiżlazzjoni, jipprovdu appoġġ finanzjarju (bħal fil-BE, CZ, DE, EE, ES, FI, SE, SK u UK — f’dawn tal-aħħar, bl-iskop partikolari li tiġi pprovduta l-għajnuna lill-vittmi), jorganizzaw konferenzi u seminars konġunti, li jinvolvu l-NGOs fl-abbozzar tad-dokumenti għal korpi nazzjonali u internazzjonali jew jinkludu l-membri tagħhom f’delegazzjonijiet għal konferenzi tan-NU (bħal fl-SE). Ċerti Stati Membri (AT, BG, EL u PL) saħqu fuq ir-rwol tas-Sena Ewropea għall-Opportunitajiet Indaqs għal Kulħadd (2007) fit-twaqqif ta’ kooperazzjoni mal-NGOs u l-parteċipazzjoni tagħhom fi proġetti marbuta ma’ din l-inizjattiva. Ir-rwol tal-NGOs fl-implimentazzjoni ta’ proġetti ffinanzjati mill-Fondi Strutturali kien enfasizzat miċ-CZ, LT u PL. 7. KONKLUżJONIJIET Meta wieħed iqis it-tibdil kbir tal-leġiżlazzjoni mitlub f'għadd ta' Stati Membri u l-progress sostanzjali li ħafna Stati Membri għamlu fl-implimentazzjoni tad-dispożizzjonijiet tiegħu, it-traspożizzjoni tad-Direttiva 2002/73/KE jista’ b’mod ġenerali jitqies bħala wieħed sodisfaċenti. Madankollu, għad jeħtieġ sforz f’għadd ta’ Stati Membri biex jiksbu traspożizzjoni sħiħa u korretta. Id-Direttiva hi pass importanti fl-iżvilupp tal-liġi tal-ugwaljanza bejn is-sessi tal-KE billi din immodernizzat ir-regoli dwar it-trattament ugwali tal-irġiel u n-nisa fl-impjiegi u f’oqsma relatati. Minkejja dan, minħabba l-persistenza tal-ugwaljanza u d-diskriminazzjoni, huwa importanti li l-KE u l-leġiżlazzjoni nazzjonali tal-ugwaljanza bejn is-sessi jiġu implimentati u infurzati b’attenzjoni. Ir-rwol tal-korpi tal-ugwaljanza, li ma josservawx biss l-iżviluppi f’livell nazzjonali u fl-għajnuna tal-vittmi ta’ diskriminazzjoni iżda wkoll jikkontribwixxu biex biż-żmien tkompli tikber l-ugwaljanza permezz ta’ ħafna attivitajiet tagħhom, huwa importanti b’mod partikolari. L-involviment tal-atturi kollha (l-awtoritajiet, l-imsieħba soċjali, l-NGOs, il-korpi tal-ugwaljanza u s-soċjetà b’mod ġenerali) huwa essenzjali jekk vera trid titqajjem kuxjenza u jekk vera l-għodda biex tkun megħluba d-diskriminazzjoni previsti fid-Direttiva għandhom jintużaw b'mod effettiv. [1] ĠU L 269, 5.10.2002, p. 15 [2] Id-Direttiva 2006/54/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal-5 ta’ Lulju 2006 dwar l-implimentazzjoni tal-prinċipju ta’ opportunitajiet indaqs u ta’ trattament ugwali tal-irġiel u n-nisa fi kwistjonijiet ta’ impjiegi u xogħol, (ĠU L 204, 26.7.2006 p. 23) [3] Fil-partijiet li ġejjin ta’ dan ir-rapport, id-dispożizzjonijiet kollha msemmija huma dawk tad-Direttiva emendata 76/207/KEE, u mhux id-Direttiva li temenda 2002/73/KE. [4] Ara b’mod partikolari r-Riżoluzzjoni tal-15 ta’ Jannar 2009 dwar it-traspożizzjoni u l-applikazzjoni tad-Direttiva 2002/73/KE, 2008/2039(INI). [5] Sentenza tas-17 ta’ Lulju 2008 fil-Każ C-543/07, Il-Kummissjoni v il-Belġju; C-340/07 Il-Kummissjoni v il-Lussemburgu [2008] ECR I-43 [6] Ara d-Direttiva 2000/43/KE tal-20 ta’ Ġunju 2000 li timplimenta l-prinċipju tat-trattament ugwali bejn il-persuni irrespettivament mill-oriġini tar-razza jew etniċità, ĠU L 180,19.7.2000, p. 22 u d-Direttiva tal-Kunsill 2000/78/KE tas-27 ta’ Novembru 2000 li tistabbilixxi qafas ġenerali għall-ugwaljanza fit-trattament fl-impjieg u fix-xogħol, ĠU L 303, 2.12.2000, p. 16. [7] Disponibbli f’http://www.etuc.org/IMG/pdf/framework_of_actions_gender_equality_010305-2.pdf.