1. Ir-Rwol tal-Pjanijiet Nazzjonali Integrati għall-Enerġija u l-Klima fl-Ilħuq tal-miri tal-2030 u fil-Kontribut għall-Irkupru u r-Reżiljenza

Din il-Komunikazzjoni tippreżenta l-valutazzjoni madwar l-UE kollha tas-27 Pjan Nazzjonali għall-Enerġija u l-Klima (minn hawn ’il quddiem NECPs jew il-pjanijiet) sottomessi mill-Istati Membri f’konformità mar-Regolament dwar il-Governanza tal-UE, fid-dimensjonijiet kollha tal-Unjoni tal-Enerġija u fid-dawl tal-Patt Ekoloġiku Ewropew u tal-kuntest ta’ rkupru ta’ wara l-COVID-19.

Din il-valutazzjoni saret fi tmiem proċess estensiv ta’ tħejjija u koordinazzjoni fil-livell nazzjonali u djalogu kostanti bejn l-Istati Membri, il-Kummissjoni u l-istituzzjonijiet l-oħrajn tal-UE. L-Istati Membri ilhom impenjati mill-2018 biex iħejju l-NECPs tagħhom, li għandhom jiġu sottomessi sal-31 ta’ Diċembru 2019. F’Ġunju 2019, il-Kummissjoni eżaminat l-abbozz tal-pjanijiet u tat feedback individwali lill-Istati Membri, li ħadu inkunsiderazzjoni l-biċċa l-kbira tar-rakkomandazzjonijiet. L-Istati Membri kollha issa ppreżentaw il-pjanijiet finali tagħhom li jinkludu viżjoni integrata tat-tranżizzjoni enerġetika u klimatika għall-10 snin li ġejjin. Dan kien proċess mingħajr preċedent, billi l-pjanijiet kienu soġġetti għal konsultazzjoni estensiva mal-partijiet ikkonċernati, mas-soċjetà ċivili u maċ-ċittadini biex jiġu żgurati sjieda u appoġġ pubbliku wiesa’. Il-Kunsill iddiskuta wkoll it-tħejjija tal-pjanijiet f’diversi okkażjonijiet.

Is-27 pjan jagħtu stampa ġenerali ta’ kif l-Istati Membri qed joqorbu lejn l-ewwel fażi tat-tranżizzjoni tagħhom lejn in-newtralità klimatika u ta’ fejn jixtiequ jmorru fil-perjodu 2021–2030 f’ħames oqsma: id-dekarbonizzazzjoni, l-effiċjenza enerġetika, is-sigurtà tal-enerġija, is-suq intern tal-enerġija, ir-riċerka u l-innovazzjoni, u l-kompetittività. L-istrateġiji ta’ dekarbonizzazzjoni fit-tul tal-Istati Membri se jikkomplementaw il-pjanijiet.

Il-valutazzjoni turi kif l-implimentazzjoni sħiħa tal-pjanijiet kieku twassal biex l-Ewropa aktar milli tilħaq il-mira attwali għat-tnaqqis fl-emissjonijiet ta’ gassijiet serra għall-2030, filwaqt li tistabbilixxi punt tat-tluq għall-ambizzjoni akbar proposta mill-Kummissjoni fil-Komunikazzjoni “Stepping up Europe’s 2030 climate ambition: Investing in a climate-neutral future for the benefit of our people” (Nintensifikaw l-ambizzjoni klimatika tal-Ewropa għall-2030: Ninvestu f’futur newtrali għall-klima għall-benefiċċju tal-poplu tagħna) li qed tadotta b’mod parallel, abbażi ta’ valutazzjoni tal-impatt li takkumpanjaha.

Kif jidher fil-valutazzjoni tal-impatt, il-pjanijiet jipprovdu wkoll bażi solida għal mira realistika u responsabbli għal tnaqqis akbar fl-emissjonijiet ta’ gassijiet serra għall-2030, jekk tittieħed azzjoni addizzjonali fil-livelli kollha biex jiġi pprovdut momentum ulterjuri u biex jiġu eliminati d-distakki pendenti u jekk jittieħdu l-opportunitajiet kollha għal irkupru ekoloġiku.

Il-valutazzjoni tieħu inkunsiderazzjoni l-kuntest tal-irkupru ta’ wara l-COVID-19. L-NECPs huma kemm għodda ta’ politika kif ukoll aġenda ta’ investiment li jipprovdu qafas li jħares ’il quddiem lin-negozji u lill-investituri. Dawn jikkostitwixxu bażi soda biex l-Istati Membri jfasslu l-istrateġiji tagħhom ta’ rkupru ekoloġiku u ta’ reżiljenza u biex jilħqu l-objettivi usa’ tal-Patt Ekoloġiku Ewropew minn ekonomija nadifa u ċirkolari għal ambizzjoni ta’ tniġġis żero. Din il-Komunikazzjoni tenfasizza kif il-finanzjament taħt il-Pakkett ta’ Rkupru u ta’ Reżiljenza tal-UE jista’ jintuża biex jappoġġa l-investimenti u r-riformi identifikati fil-pjanijiet nazzjonali, b’mod partikolari b’investiment fl-effiċjenza enerġetika, fir-rinnovazzjoni tal-bini, fl-użu ta’ enerġija rinnovabbli, fil-mobbiltà sostenibbli, fil-modernizzazzjoni tal-grilji elettriċi u fl-għoti ta’ spinta lill-innovazzjoni f’oqsma ta’ teknoloġija kruċjali bħall-idroġenu rinnovabbli u l-batteriji.

Din il-Komunikazzjoni hija l-ewwel pass fi proċess li se jinvolvi stadji oħrajn. Il-Kummissjoni se tippubblika valutazzjoni approfondita ta’ kull NECP individwali f’Ottubru flimkien mar-rapport dwar l-Istat tal-Unjoni tal-Enerġija, inkluż gwida speċifika għall-pajjiżi dwar kif l-Istati Membri jistgħu jipprogressaw aktar fl-implimentazzjoni tal-pjanijiet. Dan se jipprovdi input siewi li l-Istati Membri jistgħu jużaw fit-tħejjija tal-pjanijiet nazzjonali tagħhom għall-irkupru u r-reżiljenza u biex imexxu l-aġenda ta’ investiment għal proġetti relatati mal-patt ekoloġiku li joħolqu impjiegi filwaqt li jkollhom impatt pożittiv fuq il-klima u l-ambjent. Dan se jinforma wkoll il-valutazzjoni mill-Kummissjoni tal-pjanijiet għall-irkupru u r-reżiljenza. Fl-aħħar nett, jeħtieġ li l-Istati Membri jiżguraw li l-Pjanijiet ta’ Tranżizzjoni Ġusta tagħhom (li għandhom jiġu sottomessi fil-kuntest tal-Fond għal Tranżizzjoni Ġusta) ikunu konsistenti mal-NECPs.

Matul dan il-proċess, il-Kummissjoni se tkompli d-djalogu tagħha mal-Istati Membri bl-għan li tappoġġa l-implimentazzjoni sħiħa tal-pjanijiet, li jħejju l-aġġornament tagħhom mistenni fl-2023 u li tiżgura li jibqgħu l-boxxla biex jiggwidaw il-progress nazzjonali lejn l-ilħuq ta’ miri ambizzjużi għall-enerġija u l-klima fl-2030 u anke wara. Il-koordinazzjoni mal-Istati Membri se tinkludi wkoll l-aspetti esterni tal-NECPs u l-implimentazzjoni tagħhom se tiġi appoġġata mid-diplomazija dwar l-enerġija u l-klima.

2. Valutazzjoni tal-NECPs Finali: X’kienu r-riżultati tagħhom u kif jistgħu jappoġġaw l-irkupru u r-reżiljenza?

2.1. Valutazzjoni tal-partijiet tal-NECPs li jikkonċernaw l-enerġija rinnovabbli, l-effiċjenza enerġetika u t-tnaqqis fl-emissjonijiet ta’ gassijiet serra

2.1.1. Enerġija rinnovabbli tal-UE

Il-valutazzjoni tal-NECPs turi li taħt il-miżuri eżistenti u dawk ippjanati, is-sehem tal-enerġija rinnovabbli jista’ jilħaq medda ta’ bejn 33.1 % u 33.7 % fl-2030 fil-livell tal-Unjoni, li jaqbeż il-mira ta’ mill-inqas 32 % fl-2030 u jqiegħed l-enerġija rinnovabbli fuq quddiem nett biex jintlaħqu l-objettivi stipulati fil-Komunikazzjoni dwar iż-żieda fl-ambizzjoni klimatika tal-Ewropa għall-2030.

Dan kieku jkompli jibni fuq żviluppi kontinwi relattivament pożittivi. L-analiżi taċ-ċifri tal-Eurostat għall-2018 u l-projezzjonijiet fil-livell tal-Istati Membri tas-sehem mistenni tal-enerġija rinnovabbli għall-2020 fil-konsum tal-enerġija finali turi li huwa proġettat li l-UE tilħaq sehem tal-enerġija rinnovabbli ta’ bejn 22.5 % u 22.7 %, u li huwa proġettat li l-maġġoranza vasta tal-Istati Membri jilħqu l-miri nazzjonali vinkolanti tagħhom. Stimi bikrija jissuġġerixxu li l-kapaċità ta’ ġenerazzjoni tal-enerġija rinnovabbli kompliet tikber b’6,2 % fl-2019, bi tkabbir tas-suq ta’ 33 % meta mqabbel mal-2018. Barra minn hekk, diversi analisti jissuġġerixxu li filwaqt li ntlaqtet ħażin mill-kriżi tal-COVID-19, l-industrija tal-enerġija rinnovabbli u l-investimenti assoċjati qed juru reżiljenza relattivament qawwija. Għaldaqstant, jidher li l-UE tinsab fi triqitha biex tilħaq il-mira Ewropea ta’ sehem ta’ 20 % għall-enerġija rinnovabbli fil-konsum tal-enerġija finali sal-2020. Minkejja dan, bosta Stati Membri, b’mod partikolari dawk fejn huwa proġettat li se jaqgħu lura f’dan l-istadju, għandhom iqisu miżuri addizzjonali, inkluż fl-għamla ta’ mekkaniżmi ta’ kooperazzjoni, biex jiġi żgurat li jilħqu l-miri nazzjonali vinkolanti tagħhom għall-2020.

Il-mekkaniżmu ta’ finanzjament tal-enerġija rinnovabbli tal-UE li għadu kemm ġie stabbilit jista’, b’mod partikolari, ikun ta’ benefiċċju għal teknoloġiji innovattivi fuq skala ikbar lil hinn mill-kosta. In-natura flessibbli tal-mekkaniżmu tippermetti li l-Istati Membri jisfruttaw l-aqwa potenzjal għall-ġenerazzjoni ta’ enerġija rinnovabbli madwar l-Ewropa u li titnaqqas l-ispiża tal-appoġġ, li jgħin lill-Istati Membri biex jiksbu jew saħansitra jaqbżu l-mira nazzjonali tagħhom għall-2020 u l-mira tal-UE għall-2030. Il-mekkaniżmu jista’ jiġi kkombinat ukoll ma’ strumenti oħra tal-UE bħall-FNE jew InvestEU biex ikompli jissimplifika l-finanzjament għal proġetti ġodda ta’ enerġija rinnovabbli.

Kważi l-NECPs finali kollha kkonfermaw, jew f’xi każijiet żiedu, l-ambizzjoni tagħhom għall-enerġija rinnovabbli bi tqabbil mal-abbozz tal-pjanijiet. Madankollu, iċ-ċifri aggregati jaħbu differenzi bejn il-kontribuzzjonijiet mill-Istati Membri. Bosta pjanijiet ma jinkludux trajettorji settorjali li jikkonformaw mar-rekwiżiti tad-Direttiva dwar l-Enerġija Rinnovabbli, u jibqgħu taħt il-potenzjali nazzjonali kosteffiċjenti. Għall-kuntrarju ta’ dan, xi ftit Stati Membri stabbilixxew miri settorjali ambizzjużi ħafna għall-enerġija rinnovabbli. L-Awstrija u l-Iżvezja bl-objettiv ta’ 100 % elettriku rinnovabbli sal-2030 u l-2040, rispettivament.

L-analiżi għall-Komunikazzjoni dwar iż-żieda fl-ambizzjoni klimatika tal-Ewropa għall-2030 turi li ishma ogħla ta’ enerġiji rinnovabbli huma fundamentali biex jintlaħqu l-miri ogħla għat-tnaqqis fl-emissjonijiet ta’ gassijiet serra. Kif stipulat fil-valutazzjoni tal-impatt, it-tnaqqis tal-emissjonijiet ta’ gassijiet serra b’mill-inqas 55 % ikun jeħtieġ sehem tal-enerġija rinnovabbli ta’ 38-40 % fl-UE sal-2030.

L-NECPs jipprovdu għadd vast ta’ proġetti mmaturati ta’ enerġija rinnovabbli li jistgħu jikkontribwixxu wkoll għall-irkupru ekonomiku. Eżempji jinkludu l-ħolqien ta’ 100 000 pannell solari fuq il-bjut u programm ta’ ħżin fuq skala żgħira fl-Awstrija; appoġġ finanzjarju lill-prosumaturi għall-installazzjoni ta’ impjanti tal-enerġija fuq skala żgħira fil-Litwanja, b’eżitu mistenni ta’ 696 MW ta’ kapaċità installata mill-2024; investimenti biex tinkiseb kapaċità ta’ 4 GW ta’ enerġija mir-riħ lil hinn mill-kosta fid-Danimarka u ta’ 3,8 GW fil-Polonja; it-tnedija ta’ sitt offerti ta’ enerġija mir-riħ lil hinn mill-kosta sal-2023 bl-għan li tinkiseb kapaċità ta’ 3,7 GW fi Franza; u l-bini ta’ impjanti solari u infrastruttura tal-idroġenu f’siti li qabel kienu minjieri tal-linjite fil-Greċja u fil-Portugall.

L-NECPs u l-enerġija rinnovabbli: sfidi u opportunitajiet għall-irkupru u l-Patt Ekoloġiku Ewropew