COMMISSION STAFF WORKING DOCUMENT Macroeconomic Imbalances – Malta 2014 /* SWD/2014/086 final */





Riżultati tal-analiżi fil-fond skont ir-Regolament (UE) Nru 1176/2011 dwar il-prevenzjoni u l-korrezzjoni tal-iżbilanċi makroekonomiċi L-isfidi makroekonomici f' Malta ma għadhomx meqjusa bħala riskji makroekonomiċi sostanzjali u ma għadhomx meqjusa bħala żbilanċi fis-sens tal-MIP. Għalkemm id-dejn jibqa’ għoli, ir-riskji għas-sostenibbiltà tad-dejn tas-settur privat u pubbliku u l-istabbiltà tas-settur finanzjarju jidhru stabbli, anki jekk dawn jistħoqqilhom monitoraġġ kontinwu. B'mod aktar speċifiku, l-analiżi fil-fond turi li l-indikaturi tal-istabbiltà finanzjarja għadhom sodi. Madankollu, fid-dawl tan-natura strutturali tar-riskji fis-settur, kontinwazzjoni tal-prattiċi prudenti attwali ta' superviżjoni u teħid ta' riskji hija fundamentali. Is-suq tad-djar sar stabbli u għalhekk ir-riskji mill-espożizzjoni eċċessiva tal-proprjetà huma limitati. Id-dejn privat qed jonqos; it-tnaqqis fl-ingranaġġ korporattiv qed iseħħ b'mod kontrollat u l-pressjonijiet fuq is-suq tal-krediti huma limitati. Fir-rigward tal-finanzi pubbliċi, Malta mistennija tilħaq il-miri tad-defiċit nominali tagħha fl-2013 u l-2014. Fir-rigward tas-sostenibblità esterna, il-prestazzjoni kummerċjali kienet pożittiva, bis-saħħa tal-orjentazzjoni tas-suq tal-prodotti u dak ġeografiku u l-fatturi tal-kompetittività mhux marbuta mal-ispejjeż; il-bilanċ tal-kont kurrenti huwa fis-surplus. Madankollu, il-kompetittività esterna tista' tibbenefika minn rispons tal-politika attiv għall-aġġustament tal-ispejjeż fil-pajjiżi kompetituri. COM(2014) 150 final, 5.3.2014 Sommarju Eżekuttiv u Konklużjonijiet 5 1. Introduzzjoni 7 2. Żviluppi Makroekonomiċi 9 3. Żbilanċi u Riskji 15 3.1. Dejn 15 3.2. Stabbiltà Finanzjarja 22 3.3. Il-kummerċ estern u l-kompettitività 30 4. Sfidi ta' Politika 39 Referenzi 40 LISTA TA' TABELLI 2.1. 14 3.1. Analiżi tas-sostenibbiltà tad-dejn 21 LISTA TA' GRAFIĊI 2.1. Tkabbir reali tal-PDG, 2000=100 11 2.2. Ir-rata totali ta' impjiegi, b'età bejn 15-74, 2006=100 11 2.3. It-tqassim tad-differenzjali tal-HICP bejn Malta u ż-Żona tal-Euro 12 2.4. Kontijiet kurrenti mhux ċikliċi 12 2.5. It-tqassim ġeografiku ta' investimenti tal-portafoll f'idejn residenti Maltin 13 2.6. Il-livelli ta' pagi u ta' produttività 13 3.1. Dekompożizzjoni ta' bidliet sena wara sena fil-proporzjonijiet tad-dejn mal-PDG, korporazzjonijiet mhux finanzjarji 15 3.2. L-ispiża ta' finanzjament għal kumpaniji (1) 16 3.3. L-ispiża ta' finanzjament minn banek 16 3.4. Dekompożizzjoni tal-bidla fil-proporzjon tad-dejn mal-PDG, unitajiet domestiċi 17 3.5. Il-proporzjon tal-piż tal-interessi mad-dħul (unitajiet domestiċi b'pagamenti ta' dejn) skont id-dħul 17 3.6. Id-domanda u l-provvista tal-kreditu Jiddisingranaw il-Pressjonijiet 17 3.7. Mappa tal-istress tal-kundizzjonijiet tad-domanda tal-kreditu (1) 17 3.8. Mappa tal-istress tal-kunduzzjonijiet tal-provvista tal-kreditu (1) 18 3.9. Struttura ta' maturità tad-dejn tal-gvern 20 3.10. Struttura ta' l-obbligazzjonijiet kontinġenti tal-gvern 2012, % tat-total 20 3.11. Obbligazzjonijiet tas-settur finanzjaru skont ir-residenza 21 3.12. Total ta' provvedimenti ta' telf 22 3.13. Politiki ta' proviżjonament fil-pajjiżi tal-UE, 2008q4 - 2013q3 24 3.14. Indiċi HHI tal-konċenteazzjoni tas-settur bankarju 25 3.15. Marġini ta' intermedjazzjoni 25 3.16. Marġini tal-imgħax fuq is-self 25 3.17. Proporzjonijiet tal-introjtu, 2008-12 medja 26 3.18. Kompożizzjoni ġeografika u settorjali tar-rata nominali (USD) tal-kambju tal-esportazzjoni tal-oġġetti 28 3.19. Ishma tas-suq tal-esportazzjoni, servizzi 28 3.20. Tkabbir tas-sehem mis-suq fis-servizzi 30 3.21. Tkabbir tas-sehem mis-suq fl-oġġetti 31 3.22. Indiċi tal-kompetittività globali 31 3.23. Id-distanza ta' Malta għall-fruntiera (fruntiera = 100, riżultat iktar minn 100 jfisser aħjar mill-fruntiera) 32 3.24. Kostijiet ta' unità lavorattiva relattivi għall-aggregat ta' pajjiż 32 3.25. Tkabbir f'kumpens nominali għal kull impjegat 33 3.26. Flussi tal-FDI 33 LISTA TA' KAXXI 3.1. Analiżi tas-sostennibiltà tad-dejn 19 3.2. Is-suq tad-djar 23 3.3. Trattament regolatorju tal-kollateral immobiljari 24 3.4. Kompettività esterna tas-settur tat-turiżmu 29 F’April 2013, il-Kummissjoni kkonkludiet li Malta kienet qed tesperjenza żbilanċi makroekonomiċi li jirriżultaw minn espożizzjoni sinifikanti fis-settur finanzjarju għas-suq immobiljari u r-riskji għas-sostenibbiltà fit-tul tal-finanzi pubbliċi. Fir-Rapport dwar il-Mekkaniżmu ta' Twissija (Alert Mechanism Report, AMR) ippubblikat fit-13 ta' Novembru, il-Kummissjoni sabitha utli, li tqis ukoll l-identifikazzjoni ta' żbilanċi f'April, biex teżamina aktar il-persistenza ta' żbilanċi jew it-taħlil tagħhom. Għal dan il-għan, dan ir-rieżami fil-fond (in-depth review, IDR) jipprovdi analiżi ekonomika tal-ekonomija Maltija bl-iskop tas-sorveljanza skont il-Proċedura għall-Iżbilanċ Makroekonomiku (PŻM). L-osservazzjonijiet u s-sejbiet prinċipali minn din l-analiżi huma: · Is-settur finanzjarju ma jidhirx li qed jikkawża riskji imminenti għall-istabbiltà makrofinanzjarja. Il-banek Maltin ġeneralment jibbenefikaw minn likwidità għolja u proporzjonijiet ta’ solvenza għoljin u baqgħu profittabbli. It-teħid ta' riskji u prattiki ta’ superviżjoni jidhru prudenti wkoll. In-natura tar-riskji prinċipali hija strutturali u bħala tali x’aktarx li tibqa’ karatteristika tas-settur fil-ġejjieni. Sa issa, l-awtoritajiet qed jimmaniġġaw dawn ir-riskji b’mod effettiv, kif jixhdu l-prestazzjoni robusta u l-indikaturi ta' solidità. · Id-dejn għoli tas-settur privat jidher li qed jiġi rranġat b’mod ordnat. Ma hemm l-ebda evidenza ta’ pressjonijiet sinifikanti ta’ diżingranaġġ fis-settur korporattiv. It-tnaqqis li bħalissa għaddej fid-dejn korporattiv jidher li jirriżulta minn domanda iktar baxxa għal self, flimkien ma’ spiża ikbar ta’ kreditu. Minkejja d-dejn li qed jiżdied fuq l-ipoteki, il-piż tal-interessi fuq id-dejn tal-unitajiet domestiċi ma jidhirx li hu problematiku. · Id-dejn pubbliku għadu qed jiżdied, iżda r-riskji fuq zmien qasir qed jitrażżnu. Il-gvern għadu jista' jiffinanzja d-defiċit tal-baġit mingħajr restrizzjonijiet u d-dipartiment tat-teżor irnexxielu b'suċċess jestendi l-maturità medja tad-dejn. B’reazzjoni għad-deterjorament tal-finanzi pubbliċi fl-2012, il-Kunsill talab li Malta ġġib id-dejn tal-gvern fit-triq it-tajba għal tnaqqis sal-2014. Is-sostenibbiltà fit-tul, madankollu, tibqa’ ta’ tħassib minħabba spejjeż baġitarji marbuta mal-età. Obbligi kontinġenti għolja joħolqu piż addizzjonali. · Il-prestazzjoni tal-esportazzjoni tal-ekonomija Maltija kienet ta’ suċċess u l-ekonomija kienet kapaċi tattira industriji ġodda ewlenin, industriji li dejjem qed jikbru, u l-industriji tradizzjonali komplew jespandu. Dan jidher li kienu appoġġati minn fatturi favorevoli li mhumiex marbutin mal-ispiża, li jbaxxu l-ispejjeż tat-tranżazzjoni ta’ kif isir in-negozju. Madankollu hemm bżonn li jinżammu r-robustezza tal-kompetittività esterna u l-attravità għall-IBD. Għalhekk, l-IDR jiddiskuti wkoll elementi tal-politika li joħorġu minn dawn l-oqsma u mogħdijiet possibbli għall-quddiem. Numru ta’ elementi li jistgħu jiġu kkunsidrati: · Bil-għan li tinżamm l-istabbiltà finanzjarja, prattiki stretti għat-teħid ta' riskji u prattiki superviżorji kif ukoll li tiġi żgurata r-robustezza tas-suq immobbiljari huma importanti fil-ġestjoni tar-riskji strutturali inerenti relatati għad-daqs limitat tal-ekonomija. Barra minn hekk, iż-żamma ta’ approċċ superviżorju effiċjenti għandha tkun strumentali għall-immaniġġjar tat-tkabbir futur tas-settur. Fl-aħħar nett, indikazzjonijiet ta’ aġir antikompetittiv fis-segment bankarju ewlieni jistħoqqilhom aktar attenzjoni. · Sabiex tinżamm il-kompetittività esterna, li hija kruċjali għat-tkabbir tal-ekonomija domestika, kif ukoll għall-attrattività tagħha għall-IDB, huwa meħtieġ li jinżammu taħt kontroll l-ispejjeż tax-xogħol u tat-tranżazzjonijiet. Dan huwa partikolarment validu f’ambjent fejn ċerti kompetituri qed jgħaddu minn aġġustament tal-ispejjeż aċċellerat. · Li jintlaħqu l-miri fiskali stipulati mill-Kunsill skont il-Proċedura ta’ Defiċit Eċċessiv għandu jpoġġi d-dejn tal-gvern fuq bażi aktar sostenibbli fuq perjodu ta’ żmien qasir, iżda l-indirizzar tas-sostenibbiltà fit-tul għandu jibqa' prijorità. Fit-13 ta' Novembru 2013, il-Kummissjoni Ewropea ppreżentat it-tieni Rapport tagħha dwar il-Mekkaniżmu ta' Twissija (AMR), li tħejja f'konformità mar-Regolament (UE) Nru 1176/2011 dwar il-prevenzjoni u l-korrezzjoni tal-iżbilanċi makroekonomiċi. L-AMR iservi bħala strument inizjali ta’ skrinjar li jgħin biex jiġu identifikati l-Istati Membri li jeħtieġu aktar analiżi fil-fond sabiex jiġi ddeterminat jekk jeżistux żbilanċi jew jekk hux qed jixref xi riskju. Skont l-Artikolu 5 tar-Regolament Nru 1176/2011, dawn ir-"rieżami fil-fond" (IDR) għandhom jeżaminaw in-natura, l-oriġini u s-severità ta’ żviluppi makroekonomiċi fl-Istat Membru kkonċernat, li jikkostitwixxu, jew jistgħu jwasslu għal żbilanċi. Fuq il-bażi ta’ din l-analiżi, il-Kummissjoni se tistabbilixxi jekk hijiex qed tqis li jeżisti żbilanċ fis-sens tal-leġiżlazzjoni u x’tip ta’ segwitu xieraq hija għandha tirrakkomanda lill-Kunsill. Dan huwa t-tieni IDR għal Malta. L-IDR preċedenti kien ippubblikat fl-10 ta' April 2013 li abbażi tiegħu l-Kummissjoni kkonkludiet li Malta kienet qed tesperjenza żbilanċi makroekonomiċi li jirriżultaw minn espożizzjoni sinifikanti fis-settur finanzjarju għas-suq tal-proprjetà u r-riskji għas-sostenibbiltà fit-tul tal-finanzi pubbliċi. Fl-AMR il-Kummissjoni sabitha utli, anki billi tqis l-identifikazzjoni ta' żbilanċi f'April, li teżamina aktar il-persitenza tal-iżbilanċi jew it-taħlil tagħhom. Għal dan l-għan dan l-IDR jieħu ħarsa wiesgħa lejn l-ekonomija Maltija b’konformità mal-ambitu tas-sorveljanza skont il-Proċedura għall-Iżbilanċ Makroekonomiku (PŻM). F'dan l-isfond, it-Taqsima 2 tagħti ħarsa ġenerali lejn l-iżviluppi makroekonomiċi ġenerali, filwaqt li t-Taqsima 3 tħares f'aktar dettall lejn l-żbilanċi u r-riskji ewlenin. It-Taqsima [4] tiddiskuti l-konsiderazzjonijiet tal-politika. It-tkabbir ekonomiku, l-inflazzjoni u l-qgħad L-ekonomija Maltija xorta waħda qed ikollha prestazzjoni aħjar miż-Żona tal-Euro. Mill-2007-8, it-tkabbir reali tal-PDG kien akbar mill-medja taż-Żona tal-Euro u f'xi Stati Membri tal-UE oħrajn partikolari tal-Mediterann (ara l-Grafika 2.1). Dan kien primarjament ir-riżultat tat-titjib fil-kummerċ estern, bis-saħħa ta’ orjentazzjoni tal-prodotti u dawk ġeografiċi aktar favorevoli (ara t-Taqsima 3.3), u konsum privat ogħla. Wara perjodu ta’ sentejn ta’ moderazzjoni, l-attività ekonomika reġgħet kisbet pass pożittiv fl-2013. It-tkabbir ekonomiku huwa projettat li jibqa' bejn wieħed u ieħor fl-istess livell fl-2014-15, b’mod li baqa’ taħt il-medja ta’ qabel il-kriżi. Irkupru mit-tnaqqis fir-ritmu tal-2009 kien pjuttost mogħni b'ħafna impjiegi. Immexxi prinċipalment mis-settur tas-servizzi, il-ħolqien tal-impjiegi ilu vibranti u l-impjiegi żdiedu b’iktar minn 7 % bejn l-2009 u l-2012. B'hekk, Malta kellha prestazzjoni aħjar mill-medja għall-UE u l-pajjiżi tal-Mediterran (ara l-Grafika 2.2) u r-rata ta' impjiegi qed tilħaq b'mod stabbli l-medja tal-UE. Dan seħħ partikolarment bis-saħħa ta’ impjiegi tan-nisa li qed jiżdiedu. Madankollu, ir-rata ġenerali tal-impjiegi ta’ 52,1 % ([1]) baqgħet ħames punti perċentwali inqas mill-medja tal-UE, partikolarment minħabba rata ta' impjiegi li baqgħet baxxa ħafna fost in-nisa ([2]). Din id-dinamika pożittiva hi mistennija li tippersisti, għalkemm ir-rata tal-impjiegi f’Malta mhijiex prevista li tilħaq il-medja tal-UE f’medda medja ta’ żmien. Il-konsegwenzi soċjali mill-kriżi nħassu inqas mill-medja tal-UE. Il-qgħad totali u fost iż-żgħażagħ baqa' stabbli, ferm taħt il-medja taż-Żona tal-Euro u ż-żieda fl-attività fis-suq tax-xogħol wasslet għal tnaqqis fin-numru ta’ persuni li jgħixu f’familji b'intensità baxxa ta' xogħol. Barra minn hekk, is-sehem tal-popolazzjoni li jinsab f’riskju ta’ povertà ([3]) baqa’ ġeneralment l-istess bejn l-2009 u l-2012 għal madwar 15 %, filwaqt li fiż-Żona tal-Euro żdied b’0,5 pp. għal 16,9 %. Is-sehem tal-popolazzjoni li tgħix fi privazzjoni materjali, madankollu, tela’ b’mod partikolari mill-2009, u dan jissuġġerixxi li żdiedet il-pressjoni soċjali. Bħala riżultat, is-sehem tal-popolazzjoni li tgħix fir-riskju tal-povertà jew tal-esklużjoni soċjali ([4]) żdied fl 2009-12, b’mod partikolari għaż-żgħażagħ (età taħt l-24 sena). Madankollu, ir-rata tar-riskju tal-povertà jew tal-esklużjoni soċjali f’Malta baqgħet aktar baxxa mill-medja tal-UE. L-Indiċi Armonizzat tal-Prezzijiet tal-Konsum (HICP) resaq eqreb għall-medja taż-Żona tal-Euro. L-inflazzjoni tal-prezzijiet kellha tendenza li tkun ogħla miż-Żona tal-Euro, iżda d-differenzjali naqset fil-perjodu 2010-13 (ara l-Grafika 2.3). L-inflazzjoni persistentement ogħla li ġiet osservata f’Malta fil-passat tista’ tiġi spjegata l-aktar bil-karatteristiċi strutturali tal-ekonomija domestika, bħal daqs iżgħar, kompetizzjoni limitata u żidiet ogħla ta’ prodott u l-kosti tat-trasport. L-evidenza tindika li l-prezzijiet f’Malta huma għalhekk aktar sensittivi għal xokkijiet fis-swieq internazzjonali, ukoll minħabba l-intensità ta’ importazzjoni ogħla ta’ konsum domestiku (ara CBM 2013). Differenzjali ta’ inflazzjoni idjaq f’dawn l-aħħar snin kienet prinċipalment minħabba inqas inflazzjoni dinamika fil-prezzijiet tal-enerġija, b’mod partikolari li jirriflettu l-iffriżar tat-tariffi tal-elettriku ([5]) u tal-prezzijiet tal-fjuwils likwidi. Jekk wieħed iħares 'il quddiem, id-deċiżjoni tal-gvern biex ibaxxi t-tariffi tal-elettriku mir-rebbiegħa tal-2014 hi mistennija li tikkontribwixxi biex l-inflazzjoni tal-prezzijiet tibqa' konformi ma’ dik fiż-Żona tal-Euro, għall-anqas għal medda qasira ta’ żmien. Is-sostenibbiltà tal-pożizzjoni esterna ġiet imsaħħa Id-defiċit tal-kont kurrenti issa ġie kkoreġut u issa hu f'surplus. Id-defiċit tal-kont kurrenti laħaq madwar 9 % tal-PDG fis-snin wara l-adeżjoni mal-UE bħala riżultat ta’ deterjorament rapidu tal-bilanċ ta’ merkanzija u għaż-żieda fil-flussi tad-dħul. Din it-tendenza nqalbet wara l-2009 hekk kif kien hemm dgħufija fid-domanda domestika u partikolarment inqas investiment irriżulta f’domanda baxxa ta’ importazzjonijiet, filwaqt li l-esportazzjonijiet stejqru malajr u flussi ta' dħul stabbilizzaw ruħhom. Fl-istess ħin, ir-rata ta’ żieda tas-surplus fis-servizzi tal-bilanċ kienet daqsxejn immoderata iżda baqgħet pjuttost kbira. Bħala riżultat, il-kont kurrenti huwa mistenni li jkollu surplus għat-tieni sena konsekuttiva fl-2013. Stimi mis-Servizzi tal-Kummissjoni tal-bilanċ tal-kont kurrenti sottostanti, in-nett ta’ flussi ta’ dħul u aġġustat għar-rata tal-kambju reali effettiva (ara l-Grafika 2.5), jindikaw li t-tendenza taż-żjieda hija wkoll aktar b’saħħitha milli jissuġġerixxu ċ-ċifri bażiċi. Jekk wieħed iħares ’il quddiem, il-bilanċ tal-kont kurrenti hu projettat li jibqa’ pożittiv fuq medda qasira ta’ żmien, fejn x’aktarx jibbenefika wkoll minn pjanijiet tal-gvern għar-riforma tal-ġenerazzjoni tas-sistema tal-enerġija, b'inqas dipendenza fuq iż-żejt importat. Rimbalz aktar b’saħħtu fl-investiment immexxija mit-tkomplija ta’ influssi mill-IDB jistgħu jiġbduh 'l isfel, iżda b’mod ġenerali r-ristrutturar tal-ekonomija lejn servizzi inqas intensivi ta' importazzjoni huma mistennija li strutturalment itejbu l-bilanċ globali. Is-sostenibbiltà tal-pożizzjoni esterna hija msaħħa minn pożizzjoni ta' investiment internazzjonali nett pożittiv. Malta tradizzjonalment gawdiet minn pożizzjoni komda ta' investiment internazzjonali netta (net international investment position, NIIP). L-NIIP kienet ta’ 24,9 % tal-PDG fi tmiem l-2012, li kien l-ogħla bilanċ sa minn tmiem l-2006. Rata għolja ta’ tfaddil domestiku u opportunitajiet ta’ investiment inqas diversifikati f'Malta kkontribwixxew għal pożizzjoni pożittiva u kbira ta’ investiment f’portafoll nett (kontrolli ta’ kapital u titoli ta’ debitu). Il-finanzjament jieħu prinċipalment il-forma ta' investimenti barranin oħrajn, fil-forma ta’ self mill-bank u depożiti, u stokk sinifikanti ta’ investimenti diretti barranin (IDB). Għandu jiġi nnutat li l-istokk ta’ investimenti tal-portafoll huwa ferm minfuħ bil-preżenza ta' banek kbar b'orjentazzjoni internazzjonali f’Malta. L-aktar, madwar nofs tal-investimenti tal-portafoll 'il barra, għal total ta' EUR 19,1 biljun fl-aħħar tal-2012, f'titoli Torok, minħabba l-preżenza ta' żewġ fergħat kbar ta' banek Torok (ara l-Grafika 2.5), li jirċievu l-finanzjament tagħhom minn barra u b'hekk għandhom impatt minimu fuq l-ekonomija domestika. Għalhekk, il-pożizzjonijiet tal-ħażniet ewlenin għandhom jiġu interpretati b’attenzjoni. Minkejja t-tnaqqir fil-kompetittività tal-ispiża, il-kompetittività esterna tidher li nżammet. L-ispejjeż tax-xogħol unitarji nominali kibru b’rata aktar mgħaġġla mill-medja taż-Żona tal-Euro. B’mod partikolari, filwaqt li l-livell ta’ nominali ta' kumpens għal kull impjegat qed jikkonverġi mal-medja taż-Żona tal-Euro, il-produttività tax-xogħol imxiet lil hinn minnhom (ara l-Grafika 2.7).([6]) Minkejja dan, l-esportazzjonijiet ta’ Malta kellhom prestazzjoni tajba, li jissuġġerixxi li kien hemm fatturi oħra, li jappoġġaw il-pożizzjoni kompetittiva tagħha (ara t-Taqsima 3.3). Barra minn hekk, l-ekonomija rreġistrat qligħ fil-kompetittività tal-prezzijiet rifless f'rata ta’ skambju reali effettiva deprezzata, l-aktar minħabba d-deprezzament nominali tal-euro fl-2010 u l-2012. Is-sistema finanzjarja baqgħet stabbli L-indikaturi tas-sodezza finanzjarja baqgħu stabbli Il-proporzjonijiet tal-profittabbiltà u tas-solvenza fil-banek domestiċi ewlenin baqgħu għoljin, filwaqt li proporzjon baxx ta’ self għal depożiti jfisser li l-esponiment għall-volatilità tas-suq bl-ingrossa kien limitat. Il-proporzjonijiet tjiebu fl-ewwel nofs tal-2013, b’żieda mid-dħul mhux mill-interessi, bis-saħħa ta' profitti min-negozju, li jikkumpensaw għat-tnaqqis fid-dħul mill-imgħax u b’hekk jagħtu lok għal qligħ imfaddal bħala imbuttatura ulterjuri għall-bafers kapitali. Il-likwidità wkoll baqgħet stabbli u r-rikors għal operazzjonijiet ta’ likwidità mill-Bank Ċentrali kien limitat. Is-self inadempjenti żdied xi ftit fl-ewwel nofs tal-2013 minħabba s-sitwazzjoni li sejra għall-agħar tal-portafoll korporattiv, iżda jidher li ġie stabbilizzat fit-tieni nofs tas-sena. B’mod ġenerali, is-settur bankarju kien kapaċi jiflaħ għat-tnaqqis fl-attività ekonomika f’Malta u fiż-Żona tal-Euro kif ukoll għal xokkijiet fis-swieq finanzjarji internazzjonali mingħajr ma jsofru tnaqqis immarkat fl-indikaturi tal-prestazzjoni tiegħu (ara t-Taqsima 3.2). Is-suq tal-ishma ilu juri qligħ mill-bidu tal-2012. Is-suq tal-ishma ta’ Malta tilef mal-50 % ta’ kapitalizzazzjoni tiegħu fl-2008-9, iżda minn dak iż-żmien ġie stabbilizzat u ftit ftit qed jikseb gwadann minn kmieni l-2012. L-iżviluppi kienu fil-biċċa l-kbira skont is-swieq f’pajjiżi oħra tal-UE fir-reġjun tal-Mediterran, li jonqsu li jaqblu l-irkupri aktar malajr irreġistrati mill-indiċijiet fil-Ġermanja u l-Istati Uniti. 3.1. Dejn Livelli għolja ta’ dejn pubbliku u privat jagħmlu l-atturi ekonomiċi aktar vulnerabbli għal xokkijiet fil-prezzijiet tal-assi jew flutwazzjonijiet fir-rati tal-imgħax. Barra minn hekk, il-piż tal-interessi għolja ta’ dejn jista' jnaqqas il-profitti għal ditti, b’hekk jirrestrinġi l-kapaċità tal-investiment u l-attività ekonomika. Dawn l-effetti jistgħu jkunu aggravati fil-każ ta’ diżingranaġġ li jseħħ fl-istess ħin f’iktar minn settur ekonomiku wieħed. 3.1.1. Dejn tas-settur privat Il-proċess ta’ diżingranaġġ fis-settur korporattiv qiegħed jitħaffef. Wara snin ta' self relattivament b'saħħtu ta' self, il-fluss tal-kreditu għas-settur korporattiv qaleb għan-negattiv fl-2012 (ara l-Grafika 3.1). Bħala riżultat ta’ dan, il-proporzjon tad-dejn mal-PDG ta' kumpaniji mhux finanzjarji f'termini konsolidati naqas għal 156,3 % fl-2012, jiġifieri niżel mill-ogħla punt tiegħu ta’ 170,9 % fl-2009. ([7]) Id-diżingranaġġ qabad ritmu fl-2013, b'tifrix tul is-settur kollu u minn Diċembru 2013, il-fluss tal-kreditu sena fuq sena kien pożittiv biss fis-settur tal-utilitajiet. It-tnaqqis hu l-aktar b’saħħtu fir-rigward tal-attivitajiet ta’ kostruzzjoni u dawk immobiljari. Il-korrezzjoni f’daqqa ta' kreditu għal korporattivi hija wkoll parzjalment minħabba effett statistiku — self pendenti lil kumpanija fis-settur tal-enerġija reġa' ġie klassifikat għas-settur finanzjarju fi tmiem l-2012, u b’hekk wassal għal tnaqqis fl-istokk ta’ self korporattiv u li jaffettwa r-rata ta’ bidla ta' sena wara sena fl-2013. Il-korrezzjoni ma tidhirx li kienet immexxija minn azzjoni tal-gvern hekk kif it-trattament fiskali ta’ finanzjament korporattiv baqa’ l-istess f’dawn l-aħħar snin u għadu karatterizzat minn preferenza tad-dejn relattivament għolja. ([8]) Madankollu, il-proporzjon ta’ ingranaġġ (dejn għal ishma), għalkemm qed jonqos b'mod gradwali, għadu għoli u jaqbeż b'mod sinifikanti l-medja taż-Żona tal-Euro. Ingranaġġ akbar ifisser li l-kumpaniji għandhom bafers ta' assorbiment tat-telf relattivament baxxi, u b’hekk qed jiżdied ir-riskju ta’ dewmien waqt il-ħlas ta’ krediti bankarji jew anki f’falliment. Diżingranaġġ jidher li hu mmexxi minn taħlita ta’ fatturi kemm tal-provvista u tad-domanda. Skont l-Istħarriġ tas-Self Bankarju tal-BĊE, standards ta’ self kienu aktar stretti b’mod sinifikanti b’reazzjoni għall-kriżi, b’mod partikolari għas-settur tal-kostruzzjoni, u baqgħu kważi l-istess minn dak iż-żmien. Fl-istess żmien, ir-rati ta' interess fuq self f'Malta baqgħu relattivament għoljin, 'il fuq mill-medja taż-Żona tal-Euro (ara l-Grafika3.2), li sa ċertu punt jiskoraġġixxi d-domanda għal kreditu. Barra minn hekk, il-bidla strutturali fl-ekonomija msemmija hawn fuq sa ċertu punt tnaqqas l-intensità tal-kapital tal-ekonomija, li tirriżulta f’anqas ħtieġa għal investiment ġdid, biex b’hekk ukoll tnaqqas d-domanda għal kreditu. L-Istħarriġ tas-Self Bankarju li ma jindikax aspettattivi għal bidla fid-domanda għal kreditu fuq perjodu qasir, bl-eċċezzjoni ta’ indikazzjonijiet ta’ xi rkupru fid-domanda fost l-SMEs, appoġġati wkoll mid-disponibbiltà ta’ inizjattivi konfinanzjati mill-UE, bħal JEREMIE ([9]). L-evidenza fil-livell tal-SMEs tidher li tindika prevalenza ta’ fatturi min-naħa tal-provvista. L-Istħarriġ tal-2013 tal-Kummissjoni Ewropea dwar l-Aċċess għall-Finanzjament ta’ Intrapriżi ta’ daqs Żgħir u Medju (SAFE) juri li aktar minn 75 % tal-SMEs parteċipanti li ma kinux japplikaw għall-finanzjament fis-sitt xhur preċedenti, minħabba fondi suffiċjenti jew fatturi oħra, li jeċċedi l-proporzjonijiet korrispondenti għall-UE28 u taż-Żona tal-Euro. Madankollu, żdied il-proporzjon tal-SMEs li applikaw għal finanzjament, partikolarment self minn banek u kreditu kummerċjali, li jikkonferma li hemm domanda li qed tiżdied maż-żmien. Fl-istess ħin, il-provvista tidher li saret aktar stretta — il-proporzjon ta' SMEs li applikaw b’suċċess għal self kurrenti mill-bank u krediti tal-kummerċ waqa’ b’mod sinifikanti meta mqabbel mar-riżultati ta' SAFE tal-2011. Dan jindika li hemm prattiki aktar stretti ta’ valutazzjoni tar-riskju mis-selliefa, filwaqt li fl-istess ħin il-parteċipanti fl-istħarriġ jindikaw li tjiebu l-kundizzjonijiet ġenerali, bħad-disponibilità ta’ strumenti, ir-rekwiżiti kollaterali, ir-rati tal-imgħax u spejjeż oħra. Biex jiffaċilitaw l-aċċess għall-kreditu tal-SMEs, l-awtoritajiet qed jikkunsidraw li jistabbilixxu bank għall-iżvilupp. Il-proġett għadu fi stadju bikri u l-ebda pjan konkret ma sar pubbliku. Flussi negattivi ta’ kreditu f'ambjent b'rata ta' interessi relattivament għolja, jistgħu tabilħaqq jindikaw ineffiċjenzi fir-rwol ta’ intermedjazzjoni finanzjarja tas-settur bankarju biex jidderieġi likwidità abbundanti fis-sistema finanzjarja għal self ogħla. Rati għoljin ta' self, madankollu, jeħtieġu li jiġu kkunsidrati f'kuntest ta' settur korporattiv b'ingranaġġ għoli, u b'mod partikolari l-SMEs, hekk kif jidher li hemm korrelazzjoni qawwija bejn iż-żewġ indikaturi fiż-Żona tal-Euro (ara l-Grafika 3.3) ([10]) . Pajjiżi b’ingranaġġ korporattiv simili qed iżommu rati ta’ interessi ferm ogħla, li madankollu jista’ jiġi spjegat ukoll permezz ta’ kundizzjonijiet ekonomiċi aktar diffiċli li dawn il-pajjiżi qed jesperjenzaw. Filwaqt li bank għall-iżvilupp jista' jkollu rwol importanti fit-titjib tal-effiċjenza ta' intermedjazzjoni finanzjarja, ikun kruċjali li ma tikkompetix ma' banek kummerċjali u li tkun mgħammra b'ħiliet suffiċjenti ta' valutazzjoni tar-riskju biex ma tkunx tista' tieħu proġetti ta' kwalità iktar baxxa li jistgħu jkunu ta' piż għall-karta tal-bilanċ tal-gvern. Il-karti tal-bilanċ tal-unitajiet domestiċi jibqgħu f’saħħithom u l-piż tas-servizzi tad-dejn jidher maniġġabbli. Il-fluss tal-kreditu lill-unitajiet domestiċi, u b’mod partikolari kreditu għal xiri ta’ djar, baqa' pożittiv anki jekk self lill-kumpaniji naqas. Madankollu, l-insolvenza ta' unitajiet domestiċi baqgħet fil-biċċa l-kbira l-istess mill-2011 hekk kif iż-żieda fil-kreditu nominali fuq in-naħa tan-nominatur bi tpaċija permezz ta' tkabbir fil-PDG u l-inflazzjoni (ara l-Grafika 3.4). Filwaqt li d-dejn tal-unitajiet domestiċi jibqa’ qrib mal-medja taż-Żona tal-Euro, l-assi finanzjarji totali huma ogħla sew u b’hekk unitajiet domestiċi Maltin igawdu minn pożizzjoni relattivament soda ta' ġid finanzjarju nett. Il-kapaċità tal-piż tal-interessi titqabbel ukoll b'mod relattivament tajjeb ma' pajjiżi oħra fiż-Żona tal-Euro hekk kif il-proporzjon tal-piż tal-interessi mad-dħul huwa relattivament baxx mal-kwintili tad-dħul (ara l-Grafika 3.5). Għalkemm l-ispejjeż ta’ finanzjament għall-kumpaniji Maltin jidhru elevati meta mqabbla mal-medja taż-Żona tal-Euro, dawk għal unitajiet domestiċi huma kompetittivi. Barra minn hekk, il-karti tal-bilanċ tal-unitajiet domestiċi bbenefikaw minn rwol dejjem akbar tat-tieni persuna li taħdem minħabba kisbiet sinifikanti fil-parteċipazzjoni tan-nisa fis-suq tax-xogħol f’dawn l-aħħar snin. B’mod ġenerali, pressjonijiet ta’ diżingranaġġ fis-settur privat f’Malta huma inqas evidenti milli f'Stati Membri oħra. L-indikatur kompost tas-Servizzi tal-Kummissjoni għal pressjonijiet ta' diżingranaġġ ta' provvista u domanda jissuġġerixxi li l-pożizzjoni ta' Malta titqabbel b'mod favorevoli mal-Istati Membri l-oħrajn f'termini ta' pressjonijiet kemm ta' domanda u ta' provvista (ara l-Grafika 3.6). Barra minn hekk, il-valutazzjoni kemm tal-pressjonijiet u kemm tal-provvista kif ukoll tad-domanda naqqset mill-2011. B'mod partikolari, ħarsa iktar mill-qrib tal-fatturi tad-domanda (il-Grafika 3.7) u tal-provvista (il-Grafika 3.8) li jmexxu d-diżingranaġġ turi li korporattivi Maltin jitqabblu b'mod pożittiv u b'mod wiesa'. L-uniċi eċċezzjonijiet huma l-livelli ta' swaps ta’ inadempjenza ta’ kreditu sovrana u l-adegwatezza kapitali fil-banek fin-naħa tal-provvista u s-sentiment ekonomiku fin-naħa tad-domanda, iżda anki f’dawn il-każijiet Malta mhix agħar mill-medja tal-UE. Pressjonijiet ta’ diżingranaġġ baxxi jissarrfu f’riskju aktar baxx għal tkabbir ekonomiku li jirriżulta minn stokk għoli ta’ dejn privat. ([11]) ([12]) 3.6 Id-Domanda u l-Provvista tal-Kreditu Jiddiżingranaw il-Pressjonijiet 3.7 Mappa tal-Istress tal-Kundizzjonijiet tad-Domanda tal-Kreditu(1) 3.8: Mappa tal-Istress tal-Kundizzjonijiet tal-Provvista tal-Kreditu 3.1.2. Id-dejn tal-gvern Id-dejn tal-gvern qabeż is-70 % tal-PDF fl-2012. Il-proporzjon tad-dejn tal-gvern f’Malta huwa inqas mill-medja taż-Żona tal-Euro iżda ilu jiżdied mill-2008 u fl-2012 qabeż is-70 % tal-PDG. Id-dejn huwa previst li jilħaq il-71,2 % tal-PDG fl-2015 skont it-tbassir tax-xitwa 2014 tas-servizzi tal-Kummissjoni tax-xitwa. In-nuqqas li tiżgura pass suffiċjenti ta' tnaqqis fid-dejn lejn il-limitu ta’ 60 % tal-PDG fil-Patt ta’ Stabbiltà u Tkabbir kienet raġuni ewlenija għall-ftuħ mill-ġdid ta’ Proċedura ta’ Bilanċ Negattiv Eċċessiv kontra l-pajjiż f’Ġunju 2013. Il-Kunsill Ewropew għalhekk talab lil Malta tikseb defiċit nominali tal-baġit ta’ 2,7 % tal-PDG sal-2014, li jikkorrispondi għal titjib kumulattiv fil-bilanċ strutturali ta’ 1,4 ppi. tal-PDG fl-2013 u l-2014, filwaqt li jiżgura wkoll li l-proporzjon tad-dejn gross jonqos b’pass sodisfaċenti.([13]) Wara l-korrezzjoni tad-defiċit eċċessiv, il-Kunsill irrakkomanda li Malta tkompli bl-isforz ta’ aġġustament strutturali b’pass adegwat sabiex jintlaħaq l-objettiv ta' terminu medju (OTM) ta’ baġit bilanċjat f’termini strutturali sal-2019.([14]) Dejn pubbliku ’l fuq mil-limitu tat-Trattat u popolazzjoni li qed tixjieħ ([15]) joħolqu riskji għas-sostenibbiltà fit-tul tal-finanzi pubbliċi ta’ Malta. Filwaqt li ma jidhirx li Malta qed taffaċċa riskji għas-sostenibbiltà f'terminu medju u twil (ara l-Kaxxa 3.1). B'mod partikolari, it-tkabbir previst fin-nefqa marbuta mal-età huwa ogħla sew mill-medja tal-UE, biż-żieda fin-nefqa fuq il-pensjonijiet – inkluż l-impatt tar-riforma tal-pensjonijiet tal-2006 – tammonta għal aktar min-nofs in-nefqa([16]). Pressjonijiet ta' sostenibbiltà jistgħu wkoll jirriżultaw minn nfiq relatat mas-saħħa, billi Malta tirreġistra waħda mill-ogħla żidiet projettati fl-UE għall-kura tas-saħħa. L-inċentivi fiskali kontinwi u riforma tal-pensjonijiet, adottati fl-2006 għenu biex tiżdied il-parteċipazzjoni fis-suq tax-xogħol ta’ ħaddiema akbar fl-età. Is-sostenibbiltà tad-dejn fiż-żmien qrib ibbenefikat minn ġestjoni effiċjenti tad-dejn. Firxiet fuq bonds sovrani Maltin ma ġewx affettwati b’mod sinifikanti t-tensjonijiet fis-swieq finanzjarji ġġenerati mill-kriżi tad-dejn sovran. L-infiq tad-dejn apparenti (in-nefqa f’imgħax fuq id-dejn nominali totali) naqas għal 4,4 % fl-2012 (minn 5,3 % matul il-perjodu 2004-2008), minkejja żieda kbira fil-proporzjon tad-dejn (madwar 10 ppi f’dawn l-aħħar erba' snin). It-titwil tal-istruttura tal-maturità tad-dejn tal-gvern sa mill-adeżjoni mal-UE rriżulta f’sehem għoli ta’ dejn b’maturità ta’ bejn 15 u 30 sena (38,5 % fl-2012, ’il fuq minn 18,9 % fl-2004), filwaqt li d-dejn ta' terminu qasir naqas b’mod sinifikanti u fl-2012, kien 4,8 % tad-dejn totali tal-gvern (minn 20,2 % fl-2004). Dan mistenni jkompli jnaqqas l-impatt tal-varjazzjonijiet fir-rata tal-imgħax fuq il-gvern fil-każ ta’ bidliet fis-sentiment tas-suq. Barra minn hekk, id-dejn tal-Gvern Malti jinsab kważi kollu għand ir-residenti (filwaqt li dawk mhux residenti jirrappreżentaw biss 3 % tal-istokk tad-dejn pendenti). Dan kompla jipproteġi s-sovran kontra t-tensjonijiet fis-swieq internazzjonali u tabilħaqq il-finanzjament tad-dejn ma ħoloqx problemi sa issa. Fl-istess ħin, l-interkonnettività għolja bejn is-settur tal-gvern u l-ekonomija lokali, partikolarment fis-settur finanzjarju u l-unitajiet domestiċi ([17]), jimplika li żviluppi negattivi f’wieħed minn dawn is-setturi jista’ jħalli effetti negattivi fuq l-oħrajn. Il-livell għoli ta’ obbligazzjonijiet kontinġenti jirrappreżenta riskju addizzjonali għall-finanzi pubbliċi ta’ Malta. Id-dejn iggarantit mill-gvern f’Malta huwa għoli, wara żieda sostanzjali minn mindu bdiet il-kriżi, minn 11,5 % tal-PDG fl-2008 għal 17,4 % tal-PDG fl-2012 (li jimplika totali ta' dejn pubbliku garantit ta’ madwar 88,7 % tal-PDG fl-2012). Madwar 9 % ta’ dawn l-obbligazzjonijiet huma attribwiti mill-Korporazzjoni tas-Servizzi tal-Ilma, 20 % mill-Malta Freeport Corporation, filwaqt li l-biċċa l-kbira ta’ dawn il-garanziji, madwar 60 %, huma attribwiti għall-korporazzjoni għall-utilità tal-enerġija pubblika (Enemalta). Is-sitwazzjoni finanzjarja diffiċli tal-Enemalta, li tirrifletti l-espożizzjoni tal-kumpanija għal varjazzjonijiet fil-prezzijiet taż-żejt, in-nuqqas ta’ aġġustament f’waqtu u kosteffettiv fit-tariffi tal-elettriku u l-ispejjeż tal-ineffiċjenza([18]), għaldaqstant tibqa' ta' sfida għall-finanzi pubbliċi. Il-gvern nieda pjan ta’ riforma tal-enerġija fuq skala kbira, li parti essenzjali minnu hija r-ristrutturazzjoni([19]) tad-dejn tal-Enemalta. L-aġenda tal-gvern tara li tnaqqas l-ispiża tal-ġenerazzjoni tal-elettriku billi tnaqqas id-dipendenza fuq iż-żejt u l-ispejjeż li jinħolqu kaġun ta' ineffiċjenzi operattivi. B’mod partikolari, sabiex tkun f’pożizzjoni li tnaqqas it-tariffi tal-elettriku tal-familji b’25 %, minn Marzu 2014, l-Enemalta qed issegwi diversi proġetti li se jiġu ffinanzjati permezz tas-sħubijiet pubbliċi privati. Il-finanzjament tad-dejn kemm fis-settur pubbliku u kif ukoll f'dak privat ma jidhirx li jkun ta’ piż u ma hemm l-ebda preżenza ta’ pressjonijiet ta’ diżingranaġġ. Minkejja tnaqqis fid-dejn, madankollu, livell għoli ta’ ingranaġġ fis-settur korporattiv jista' jkun sors ta’ vulnerabbiltà jekk il-kundizzjonijiet ekonomiċi jiddeterjoraw b’mod sinifikanti. Id-dipendenza tal-gvern fuq sorsi domestiċi ta’ finanzjament ipproteġietu mill-istress tas-swieq finanzjarji internazzjonali, iżda dan jista’ jkun ukoll sors ta’ vulnerabbiltà f’każ ta’ xokkijiet fil-karti bilanċjali tal-unitajiet domestiċi jew is-settur finanzjarju. Il-konformità mar-regoli tal-Patt ta’ Stabbiltà u Tkabbir se tgħin biex tpoġġi d-dejn gross tal-gvern fi triq iktar sostenibbli. 3.2. Stabbiltà finanzjarja Iż-żamma tal-istabbiltà finanzjarja hija ta’ importanza kruċjali biex it-tfaddil jiġi mgħoddi f’opportunitajiet ta’ investiment u t-tħaddim effiċjenti ġenerali tal-ekonomija. Is-settur finanzjarju għandu wkoll rwol importanti fil-finanzjament tal-bilanċ negattiv tal-gvern, li jsaħħaħ ir-rwol tiegħu fl-iżgurar tal-istabbiltà makro-finanzjarja. Riskji relatati mad-daqs nominali tas-sistema bankarja ma għandhomx jkunu esaġerati għaliex dawn jaħbu sistema frammentata ħafna. Il-banek Maltin jistgħu jinqasmu fi tliet gruppi distinti ta’ banek skont ir-relazzjoni tagħhom mal-ekonomija domestika: (i) dawk domestiċi ewlenin, b'assi ta' 220 % tal-PDG, huma l-eqreb għall-ekonomija Maltija; (ii) dawk domestiċi mhux ewlenin b'assi ta' 80 % tal-PDG li jinnegozjaw l-aktar barra minn Malta, iżda joffru prodotti lir-residenti wkoll, għalkemm l-aktar korporattivi; u finalment (iii) il-banek internazzjonali, bl-akbar segment b'assi totali ta' aktar minn 500 % tal-PDG, li ma għandhom l-ebda rabta materjali mal-ekonomija domestika. It-tabella 3.1 tirrevedi l-indikaturi tas-sodezza finanzjarja ewlenin għal kull wieħed mit-tliet gruppi. Obbligazzjonijiet kontinġenti għall-Istat fil-każ ta’ tfixkil għall-istabbiltà finanzjarja jibqgħu limitati. L-unika istituzzjoni prinċipali fejn il-gvern għandu sehem ta' sjieda huwa l-universali Bank of Valletta (BOV), li huwa l-akbar bank domestiku ewlieni b’karta bilanċjali totali ta’ aktar minn 100 % tal-PDG. Minkejja d-daqs ewlieni kbir tas-settur finanzjarju (obbligazzjonijiet tal-fondi tal-investiment, l-assigurazzjoni u attivitajiet bankarji baqgħu 875 % tal-PDG ([20]) proporzjon sinifikanti minnha għandu sidien barranin. Tabilħaqq, ħafna istituzzjonijiet finanzjarji kbar li joperaw f’Malta huma sussidjarji jew fergħat ta’ gruppi finanzjarji internazzjonali (pereżempju HSBC UK, Akbank T.A.C. u Turkiye Garanti Bankasi AS (it-Turkija), Deutsche Bank (il-Ġermanja)) li jkun mistennija jintervjenu f’każ potenzjali ta’ nuqqas fil-kapital jew il-likwidità. Ir-riskji assoċjati mal-banek internazzjonali huma baxxi minħabba n-natura tal-attivitajiet tagħhom, li jikkonsistu l-aktar fi tranżazzjonijiet intra-grupp, u l-profil tal-finanzjament tagħhom. ([21]) Għaldaqstant, il-kategoriji tal-banek ta' rilevanza għall-istabbiltà finanzjarja domestika huma l-banek domestiċi ewlenin u, sa ċertu punt, il-banek domestiċi mhux ewlenin. Is-settur bankarju huwa kontribwent tat-taxxa ewlieni u kkontribwixxa madwar 18 % tal-ammont totali ta’ taxxa diretta. 3.2.1. Il-banek domestiċi ewlenin Banek domestiċi ewlenin huma dawk iffukati fuq li jaqdu l-ekonomija domestika. Il-grupp jikkonsisti minn ħames banek b’obbligazzjonijiet totali ta’ aktar minn EUR 13-il biljun (190 % tal-PDG), li minnhom aktar minn 80 % jirrappreżentaw depożiti tar-residenti fil-livell ta' konsumatur. Il-banek ewlenin ġeneralment joperaw mudell tan-negozju konservattiv b'dipendenza limitata fuq il-finanzjament tal-operaturi, proporzjon self-depożitu baxx u portafoll ta’ investiment li jikkonsisti l-aktar f’titoli miżmumin sal-maturità, li b’hekk jipproteġu l-karti bilanċjali mill-volatilità tas-suq. Dawn il-banek huma r-riċevituri u s-selliefa tad-depożiti ewlenin għas-settur privat. Huma għandhom ukoll rwol importanti fil-finanzjament tal-gvern għaliex fl-2012 kellhom madwar 25 % tal-PDG tal-Istokks tal-Gvern ta’ Malta, li huwa iktar minn terz tal-istokk tad-dejn tal-gvern totali (esklużi kull pussessi ta’ dejn garantit mill-Istat). In-natura tar-riskji għall-istabbiltà finanzjarja tal-banek domestiċi ewlenin baqgħet ma nbidlitx. Ir-riskji ewlenin jibqgħu riskji ta' kreditu u ta’ konċentrazzjoni, partikolarment fir-rigward tas-settur tal-kostruzzjoni fil-ktieb tas-self u s-sovran domestiku fil-portafoll tal-investiment. F'termini ta' espożizzjoni għas-sovran domestiku, titoli maħruġa mill-Gvern ta' Malta ammontaw għal madwar 12 % tal-karta bilanċjali aggregata tiegħu u 150 % tal-ekwità aggregata. ([22]) Fl-aħħar tal-2013, self fuq proprjetà relatat mas-suq kien jirrappreżenta 'l fuq minn nofs l-istokk sħiħ tas-self għas-settur privat. Fattur pjuttost mitigatorju huwa l-fatt li kważi tliet kwarti minnhom jikkorrispondu għal self għal xiri ta’ djar mill-unitajiet domestiċi, li ġeneralment għadu qed ikollhom karti bilanċjali b'saħħithom. Il-kostruzzjoni kienet fost is-segmenti l-aktar milquta tal-ekonomija, b'telf ta' madwar 15 % tal-bilanċ pożittiv operattiv nett tagħha bejn l-2009 u l-2012. Dan ħalla impatt negattiv bl-istess mod fuq il-kwalità tal-assi b’self mhux produttiv b’żieda ta’ żewġ terzi bejn l-aħħar tal-2009 u t-tieni nofs tal-2013. Wara perjodu ta' korrezzjoni fl-2008-9, is-suq tad-djar deher li kien stabbilizza (ara l-Kaxxa 3.2). Ir-rabta mas-suq tal-proprjetà tkompli tissaħħaħ b'livell għoli ta' dipendenza fuq kollateral immobiljari (ara l-Kaxxa 3.3). Il-banek żdiedu provvedimenti b’risposta għaż-żieda f'self ħażin. Billi s-self għandu t-tendenza li jkun kollateralizzat ferm, il-kopertura ta' self dubjuż u improduttiv bi provvedimenti speċifiċi f'Malta kienet storikament baxx. Tabilħaqq il-proporzjoni tal-kopertura huwa fost l-iktar baxxi fiż-Żona tal-Euro (ara l-Grafika 3.12). Madankollu, matul is-sena li għaddiet, il-banek ewlenin, b’mod partikolari l-BOV, żiedu l-provvedimenti tagħhom dwar is-self-telf. Din iż-żieda kienet paċuta b'self improduttiv addizzjonali li rriżulta fi tnaqqis żgħir fil-proporzjon ta’ kopertura. Madankollu, il-valur gross ta’ self improduttiv huwa aktar minn kopert kompletament mill-kollateral u l-provvedimenti, inkluż l-imgħax ta' sospiża – l-interess li hu akkumulat fuq assi kklassifikati bħala improduttivi. B’mod ġenerali, proporzjonijiet tas-self mal-valur baxxi (loan-to-loan value, LTV) ([23]) u valwazzjoni konservattivà tal-kollateral sottostanti sa issa tindika prassi tal-ġestjoni tar-riskju relattivament prudenti. Din il-prattika ta' provvista, marbuta wkoll mal-istandard tal-kollateralizzazzjoni, illimitat l-impatt ta’ stokk persistentament għoli ta’ self ħażin fuq il-profittabilità u ppermettiet lill-banek li jibqgħu profittabbli anki f’ambjent ta’ deterjorament fil-kwalità tal-assi. Billi tirrifletti n-natura strutturali relattivament ogħla tar-riskju tal-kreditu, is-sistema bankarja Maltija kienet qed topera bi proporzjonijiet tal-kwalità tal-assi saħansitra fil-passat – il-proporzjon NPL kien ħafna ogħla minn 10 % fil-bidu tas-snin 2000 – mingħajr impatt sinifikanti fuq l-istabbiltà makro-finanzjarja. Madankollu, huwa kruċjali li jiġu fformolati prattiki għal self ħażin li jkunu effiċjenti u l-qafas leġiżlattiv jipprevedi l-irkupru fil-ħin ta’ kollateral f'każ li klijent jidħol f’inadempjenza. L-awtoritajiet ħadu passi biex issaħħu l-prattiki ta' provvista. F’konformità mar-rakkomandazzjoni magħmula mill-Kunsill Ewropew, is-superviżur tas-settur finanzjarju l-MFSA, flimkien mal-Bank Ċentrali, adottaw reviżjoni bankarja tar-Regola Bankarja 9 – il-leġiżlazzjoni li tirregola l-politiki ta’ proviżjonament tal-banek. Ir-RB09 il-ġdida ilha fis-seħħ mill-bidu tal-2014. L-implimentazzjoni tagħha hija mistennija li tikkontribwixxi għal żieda fil-proporzjon ta’ kopertura b’xi ftit aktar minn 3-4 punti perċentwali. Il-banek ta’ spiss ġew mħeġġa jużaw iż-żamma tal-profitt sabiex isaħħu l-bafers kapitali tagħhom. Bħala riżultat ta’ dan, il-proporzjon ta’ NPLs nett ta’ provvedimenti għall-kapital f’Malta ma jispikkax meta mqabbel ma’ Stati Membri oħra tal-UE (ara l-Grafika 3.13). Minkejja dan, xorta waħda tinsab fin-naħa l-baxxa tal-ispektrum u l-proporzjon f’Malta huwa fost l-ogħla għal livell partikolari ta’ NPLs li jissuġġerixxi li hemm lok għal żieda ulterjuri jew fil-provvedimenti speċifiċi jew fil-bafers kapitali. L-istruttura tas-suq tas-segment domestiku ewlieni hija kkonċentrata ħafna, u dan jista' joħloq ineffiċjenzi fejn it-tfaddil jiġi mgħoddi għall-investiment. L-akbar żewġ banek, BOV u HSBC Malta, għandhom kważi 90 % tal-assi totali tal-banek domestiċi ewlenin. Bħala riżultat, l-indiċi ta’ konċentrazzjoni Herfindahl-Hirschman minn assi tas-sistema bankarja domestika ewlenija hija l-ogħla fiż-Żona tal-Euro (ara l-Grafika 3.14). ([24]) Fl-2013, il-bank mhux ewlieni, Mediterranean Bank, żied l-iskopertura tiegħu għall-ekonomija domestika, iżda s-sehem fis-suq tiegħu għadu żgħir wisq biex ikun kompetitur reali għall-BOV u l-HSBC fis-suq tal-prodotti għall-konsumaturi. In-nuqqas ta’ kompetizzjoni jista' joħloq ineffiċjenzi fl-intermedjazzjoni finanzjarja, partikolarment fl-iffissar tal-prezzijiet ta’ prodotti bħal self, depożiti u l-miżati u l-kummissjonijiet li l-banek kummerċjali jitolbu. Il-marġni ta’ intermedjazzjoni, id-differenza bejn ir-rati ta' referenza tal-imgħax fuq is-self u d-depożiti, ([25]) f’Malta kienet 'il fuq sew minn dik fiż-Żona tal-Euro sa minn tmiem l-2008 minħabba rati tas-self ogħla filwaqt li r-rati ta’ depożitu bejn wieħed u ieħor kienu f’livelli simili. (ara l-Grafika 3.15). B’hekk, eżami eqreb tal-marġini għoli ta' intermedjazzjoni tidher li hija ġustifikata. Rati ogħla tal-imgħax fuq self jistgħu jirriflettu n-nuqqas ta’ pressjoni kompetittiva. Marġni ta’ intermedjazzjoni ogħla jista’ jirrifletti għadd ta’ fatturi, bħal spejjeż ta’ finanzjament differenti, prezz ogħla ta’ riskju jew inqas kosteffettività. Mil-lat tal-finanzjament, bażi ta' depożitu li twaħħal u dipendenza baxxa fuq il-finanzjament bl-ingrossa pproteġiet il-banek Maltin minn varjazzjonijiet fis-swieq internazzjonali u ppreveniet kompetizzjoni għal depożiti fil-livell tal-konsumatur. Dan jista’ jispjega stabbli u baxxi r-rati ta’ depożitu. Fuq in-naħa tal-assi, ir-riskju ta’ konċentrazzjoni f’Malta huwa ogħla minn f’ħafna Stati Membri taż-Żona tal-Euro, li setgħu kienu fattur ta’ fir-riskji meħuda mill-banek u l-politiki tal-ipprezzar tagħhom. Madankollu, il-banek ewlenin, huma aktar kosteffettivi mill-banek f’ħafna pajjiżi oħra taż-Żona tal-Euro u l-proporzjon tal-ispejjeż mad-dħul tagħhom huwa ġeneralment baxx. B’mod ġenerali, marġni ta' intermedjazzjoni persistentement ogħla jindika trażmissjoni kajmana u parzjali tal-politika monetarja tal-BĊE f’Malta u jista' jindika li l-banek għandhom setgħa fl-ipprezzar. Ħarsa lejn l-istruttura tad-dħul tal-banek ewlenin tissuġġerixxi xi indikazzjonijiet li jista’ jkun hemm imġieba antikompetittiva. Diverġenza fil-propozjonijiet tal-introjtu fis-settur kollu normalment tirrifletti differenzi fil-portafolli tal-assi. Għalkemm kien hemm diverġenzi fil-passat, il-marġni ta’ imgħax([26]) fuq is-self fil-banek ewlenin tidher li qed tikkonverġi (ara l-Grafika 3.16). Bank wieħed huwa iżolat u bħala medja jitlob rati ogħla, li jistgħu jiġu spjegati bil-livell ogħla ta’ kreditu u r-riskju ta’ konċentrazzjoni fil-kotba tiegħu, u eventwalment għaddha l-prezzijiet tal-prodotti tiegħu. Marġnijiet tal-imgħax konverġenti jistgħu jirriflettu l-kotba tas-self simili ħafna fl-istituzzjonijiet kollha. Madankollu, min-naħa l-oħra, din tista’ tkun indikattiva ta’ mġiba kollużiva billi l-banek, għajr dak iżolat, jistgħu jiċċarġjaw marġnijiet tal-imgħax simili ħafna minkejja d-differenzi possibbli fil-profil tar-riskju tal-assi tagħhom. Barra minn hekk, hemm diverġenza notevoli fil-livelli ta’ miżati u kummissjonijiet, partikolarment miżati relatati ma’ servizzi għall-konsumatur, bejn l-iktar żewġ banek importanti u xi banek domestiċi żgħar (ara l-Grafika 3.17). Għalhekk dan tal-ewwel jidher li kien kapaċi jeżerċita s-setgħa tas-suq tiegħu u jitlob tariffi ogħla minn banek oħrajn. 3.2.2. Il-banek domestiċi mhux ewlenin Il-banek domestiċi mhux ewlenin huma l-iżgħar kategorija ta’ banek f’Malta. Il-grupp jikkonsisti f’disa’ banek b’obbligazzjonijiet gross ta’ madwar 60 % tal-PDG, li inqas minn 16 % minnhom jinġabru mir-residenti. Il-kategorija hija ddominata minn żewġ istituzzjonijiet – Mediterranean Bank u FIMBank, li flimkien jammontaw għal żewġ terzi tal-obbligazzjonijiet totali ta’ dan il-grupp. B’mod partikolari, l-obbligazzjonijiet tal-Mediterranean Bank għandhom obbligazzjonijiet gross ta’ aktar minn 30 % tal-PDG, li minnhom 10 % tal-PDG huma residenti. Dan jagħmlu r-raba’ l-akbar bank fil-pajjiż fir-rigward tal-iskopertura għall-ekonomija domestika. L-obbligazzjonijiet tar-residenti fil-banek mhux ewlenin jikkonsistu fil-biċċa l-kbira f'depożiti minn klijenti korporattivi u għalhekk jitfgħu ftit piż fuq l-Iskema tal-Kumpens tad-Depożitu (Deposit Compensation Scheme, DCS). ([27]) Ir-regolatur tas-servizzi finanzjarji qed idaħħal fis-seħħ miżuri biex jiżgura li l-obbligazzjonijiet lejn id-DCS huma żgurati biżżejjed. L-Istat ma għandu sjieda fl-ebda bank. Il-banek mhux ewlenin iwettqu firxa varjata ħafna ta’ attivitajiet b’rabta limitata mal-ekonomija domestika. Ġeneralment, il-banek domestiċi mhux ewlenin mhumiex banek għall-konsumaturi tipiċi Billi ma għandhomx in-netwerk estensiv ta’ fergħat li għandhom banek domestiċi ewlenin akbar, dawn mhumiex f’pożizzjoni li jikkompetu għad-depożiti tar-residenti fil-livell ta' konsumatur, u lanqas li jespandu l-portafolli tal-assi tagħhom f'Malta. Għalhekk, l-attivitajiet tagħhom huma fil-biċċa l-kbira ffukati barra mill-pajjiż, inkluż self korporattiv sindikat jew attivitajiet bejn kumpaniji fi grupp u jispeċjalizzaw f’niċeċ ta’ attivitajiet bħall-finanzjament tal-kummerċ u l-fatturament. Netwerk ta’ fergħat limitat jimplika wkoll li dawn il-banek mhumiex l-impjegaturi maġġuri fuq il-gżira – iż-żewġ banek l-aktar importanti ta' din il-kategorija jimpjegaw direttament madwar 400 persuna, li tirrappreżenta 0,3 % tal-impjegati bi qligħ. L-introjtu li mhux ġej mill-imgħax huwa s-sors ewlieni tal-profitt. B'kollox, madwar 60 % tal-introjtu gross tal-banek mhux ewlenin jiġi mill-komponent li ma jirrigwardax l-imgħax tar-rapport tal-introjtu. Dan jirrifletti d-dipendenza akbar tagħhom fuq attivitajiet ta’ investiment – it-titoli tal-investiment jirrappreżentaw aktar minn 40 % tal-assi totali, li huwa għola bi kważi d-doppju tal-proporzjon fil-banek ewlenin. Is-sorsi ta' introjtu li ma jiġix mill-imgħax ivarjaw minn bank għall-ieħor b’xi wħud li jiddependu aktar fuq tariffi u kummissjonijiet, filwaqt li oħrajn jirreġistraw qligħ fuq titoli tal-investiment li jinżammu sal-maturità. Mil-lat tal-infiq, il-banek mhux ewlenin huma ġeneralment iktar kosteffettivi, l-aktar minħabba li għandhom inqas spejjeż tal-persunal u spejjeż ta' indeboliment. Il-profittabilità tibqa’ għolja. B'kollox, il-banek mhux ewlenin irrapurtaw profitti għar-raba’ sena konsekuttiva fl-2012 u d-dejta għall-ewwel nofs tal-2013 tindika li din ix-xejra qed tkompli. Bħala riżultat, il-banek mhux ewlenin kienu kapaċi jsaħħu kontinwament il-livelli tal-kapital tagħhom permezz ta’ qligħ miżmum. Ir-redditu fuq l-assi huwa ġeneralment simili għal dak tal-banek domestiċi ewlenin. Dan tjieb għal 1,9 % fl-2012 qabel ma mmodera xi ftit għal 1,5 %. Minħabba l-livelli ogħla tal-kapital li l-banek mhux ewlenin tagħhom huma meħtieġa li jżommu, ir-redditu tagħhom fuq l-ekwità huwa ġeneralment aktar baxx minn dak tal-banek ewlenin. Il-banek mhux ewlenin huma ġeneralment b’saħħithom, iżda ħafna dipendenza fuq il-finanzjament tal-operaturi jżid il-vulnerabilità tagħhom għal kull xokk tal-likwidità potenzjali fil-futur. Banek mhux ewlenin iżommu proporzjonijiet b'livell għoli ta' solvenza – il-proporzjon tal-kapital aggregat tal-Livell 1 għal assi bil-piż differenzjat skont ir-riskju kien ftit anqas minn 24 % f’Ġunju 2013, ferm ogħla mill-minimu statutorju. L-adegwatezza ta' kapital ogħla tirrifletti sa ċertu punt l-istrateġija ta’ sorveljanza tal-MFSA, li tista’ titlob li l-banek bi profili tal-assi u tal-finanzjament aktar speċjalizzati u aktar riskjużi jew li jiffinanzjaw lilhom infushom sa ċertu punt b’depożiti fil-livell tal-konsumatur biex iżommu livell ogħla ta’ kapital. Il-kwalità tas-self aggregat hija tajba u l-proporzjon ta’ self improduttiv mas-self totali kien ta’ ftit aktar minn 4 % f’Ġunju 2013. Il-proporzjon ta’ likwidità kien tajjeb ħafna wkoll billi l-assi likwidi kienu jirrappreżentaw 74 % tal-obbligazzjonijiet għal perjodu qasir b'kollox, ferm ogħla mill-minimu statutorju ta’ 30 %. Likwidità abbundanti hija essenzjali minħabba d-dipendenza għolja fuq il-finanzjament tal-operaturi u l-mudell tan-negozju ta’ xi banek li jikkonsistu fi trasformazzjoni tal-maturità – bl-użu ta’ self għal żmien qasir fuq is-suq interbankarju biex isir investiment f’assi għal żmien itwal. Madankollu, dan jimplika li l-banek jistgħu jkunu suxxettibbli għal kriżi fil-likwidità jekk ikun hemm issikkar konsiderevoli fis-suq interbankarju. L-operazzjonijiet b’suċċess anki matul il-kundizzjonijiet diffiċli fis-swieq finanzjarji internazzjonali fl-2008-9 jissuġġerixxu li l-banek u s-superviżuri kienu kapaċi jamministraw dan ir-riskju b’suċċess. Madankollu, id-daqs tal-banek mhux ewlenin żdied sostanzjalment minn dak iż-żmien 'l hawn. Il-livell għoli ta’ diversità jista’ jimplika wkoll livelli differenti ta’ prestazzjoni tal-banek individwali fil-grupp. Fl-aħħar mill-aħħar, tkun meħtieġa dejta fil-livell tal-Bank biex issir valutazzjoni definittiva li mhix disponibbli għall-banek mhux ewlenin kollha. Riskji potenzjali għall-istabbiltà finanzjarja huma limitati. Nuqqas potenzjali ta’ bank f’din il-kategorija jkollu impatt limitat dirett fuq il-karti bilanċjali tal-gvern, is-settur privat jew il-bqija tas-sistema bankarja. Avveniment bħal dan jista’ jaffettwa l-istabbiltà finanzjarja pjuttost permezz ta’ effett ta' kontaġju – li jnaqqas il-fiduċja tal-investituri fl-assi Maltin u jżid ir-riskju mifrux fuqhom kif ukoll l-issikkar tal-aċċess għall-finanzjament internazzjonali. L-effett dirett ta’ xenarju bħal dan jkun mitigat mill-fatt li l-gvern, il-banek u l-kumpaniji jiksbu l-biċċa l-kbira tal-finanzjamenti tagħhom minn sorsi domestiċi. 3.2.3. Is-settur finanzjarju mhux bankarju Apparti l-industrija bankarja, is-settur finanzjarju Malti joffri varjetà ta' attivitajiet oħrajn. Dawn jinkludu l-assigurazzjoni, il-fondi ta' investiment, l-istituzzjonijiet ta' ħlas u elettroniċi u l-fornituri għal varjetà ta' servizzi oħrajn inklużi fiduċjarji, servizzi fiduċjarji u amministraturi tal-fondi. Filwaqt li s-settur bankarju huwa l-ikbar bil-qabda f'termini ta' assi, l-iskemi ta' investiment tal-assigurazzjoni u kollettivi raw żvilupp rapidu ħafna matul l-aħħar numru ta' snin u l-assi aggregati tagħhom kienu madwar EUR 19-il biljun fl-aħħar tal-2012 (iktar minn 250 % tal-PDG), minn madwar EUR 13-il biljun fl-aħħar tal-2010. In-natura tal-attivitajiet fis-settur finanzjarju mhux bankarju hija ġeneralment mhux kumplessa ħafna u ma jidhirx li jeżisti settur bankarju parallel bħalissa. Filwaqt li t-tkabbir naqas fl-2013, is-settur huwa mistenni li jkompli jikber. L-implimentazzjoni ta' numru ta' direttivi internazzjonali fl-2013, bħad-Direttiva dwar il-Maniġers tal-Fondi ta' Investiment Alternattiv (AIFMD) u x-xogħol ta' qabel l-introduzzjoni ta' SOLVENZA II, ħolqot xi inċertezza dwar is-suq u waqqfet ir-rati tat-tkabbir osservati fil-passat. Madankollu, l-awtoritajiet jistennew li s-settur mhux bankarju jkompli jikber fil-futur relatat, inkluż f'tipi ġodda ta' attivitajiet. It-twaqqif tat-tielet pilastru ta' pensjonijiet volontarju jista' wkoll jinċentiva l-iżvilupp ta' fondi ta' pensjonijiet f'Malta. Is-settur finanzjarju rnexxielu jinnaviga ambjent ta' riskju miżjud u fiduċja mnaqqsa wara l-perjodu tal-kriżi Ċiprijotta. B'tensjonijiet fuq swieq internazzjonali li qed ibattu u r-ritorn tal-fiduċja, kif ukoll bil-kunsiderazzjoni tat-twaqqif ippjanat tal-Mekkaniżmu Superviżorju Uniku taħt il-BĊE, ir-riskji fuq l-istabbilità makrofinanzjarja jidhru kkontrollati. In-natura tar-riskji prinċipali li qiegħed jiffaċċa s-settur, jiġifieri l-kreditu u l-konċentrazzjoni, hija strutturali u bħala tali x'aktarx tkompli tikkaratterizzah fil-futur. Sa issa, l-awtoritajiet qed jamministraw dawn ir-riskji b'mod effettiv, kif evidenzjat mill-indikaturi ta' prestazzjoni u ta' sodezza robusti. 3.3. Il-kummerċ estern u l-kompetittività Il-kummerċ estern u l-kompetittività huma ta' importanza partikolari għall-ekonomija Maltija minħabba l-livell għoli ta' ftuħ tagħha. Il-prestazzjoni ta' esportazzjoni relattiva, imkejla bħala evoluzzjoni ta' ishma mis-suq tal-esportazzjoni, hija għalhekk indikatur prinċipali għar-robustezza tal-ekonomija. Analiżi tal-fatturi ta' kompetittività marbuta mal-ispejjeż u oħrajn li mhumiex toffri spjegazzjoni tal-mexxejja u tal-ostakoli potenzjali. 3.3.1. Il-prestazzjoni tal-esportazzjoni Is-settur tal-esportazzjoni għamel suċċess, kif evidenzjat mill-prestazzjoni tal-kummerċ estern pożittiva. Dejta tal-kontijiet nazzjonali turi li l-esportazzjoni ta' oġġetti u servizzi żdiedet b'iktar minn 40 % bejn l-2009 u l-2012, wara reċessjoni moderata fl-2009, li kien wieħed mill-iktar irkupri mgħaġġla fiż-Żona tal-Euro, wara l-Estonja, il-Latvja u r-Repubblika Slovakka. L-irkupru kien l-iktar sinifikanti fl-esportazzjoni tal-oġġetti, b'mod partikolari lejn pajjiżi mhux fl-UE, għalkemm l-esportazzjoni ta' oġġetti fl-UE u l-esportazzjoni tas-servizzi ġenerali wkoll irreġistrat żieda sinifikanti. Fl-istess ħin, l-importazzjoni kibret b'rata iktar moderata, l-iktar minħabba domanda domestika iktar dgħajfa, iżda wkoll minħabba tnaqqis strutturali tal-kontenut tal-importazzjoni tal-esportazzjoni. Bħala riżultat, il-bilanċ tal-kummerċ ittejjeb u l-esportazzjonijiet netti kienu l-mexxejja prinċipali tat-tkabbir ekonomiku fl-2009-12. L-esportazzjoni tal-oġġetti ttejbet minn prestazzjoni b'saħħitha fis-setturi prinċipali. L-esportazzjoni tal-oġġetti kienet imkabbra prinċipalment mill-industrija tas-semikondutturi tradizzjonali u t-trasbord emerġenti taż-żejt. Fl-2012, dawn is-setturi kienu responsabbli għal aktar min-nofs il-valur totali tal-esportazzjoni tal-oġġetti. Malta kompliet tikseb ishma mis-suq tal-esportazzjoni b'mod partikolari fis-swieq tal-prodotti prinċipali tagħha (l-iktar fis-suq tat-trasbord taż-żejt) u fid-destinazzjonijiet ġeografiċi prinċipali (prinċipalment it-Turkija u l-Eġittu, iżda wkoll fil-Ħong Kong u l-Libja). Barra minn hekk, l-esportazzjoni bbenefikat ukoll minn orjentazzjoni ġeografika u tal-prodott favorevoli, fejn id-dinamiżmu għoli tas-suq ipprovda iktar opportunitajiet għall-esportaturi Maltin (ara l-Grafika 3.9). Il-prestazzjoni tal-esportazzjoni ta' Malta titqabbel b'mod favorevoli mal-bqija tal-Istati Membri tal-UE, li ħafna minnhom tilfu ishma tas-suq dinji fil-kummerċ tal-oġġetti fl-2008-12. Il-kummerċ fis-servizzi għamel prestazzjoni tajba wkoll, bis-saħħai tas-setturi prinċipali tal-ispeċjalizzazzjoni ta' Malta. L-esportazzjoni tas-servizzi prinċipali ta' Malta jibqa' t-turiżmu (ara l-Kaxxa 3.4) u s-servizzi personali, kulturali u rikreattivi oħrajn (prinċipalment il-logħob ikkontrollat mill-bogħod u diġitali) kif ukoll, iktar riċentement, is-servizzi finanzjarji. It-tkabbir tal-industrija tal-logħob ikkontrollat mill-bogħod kien partikolarment impressjonanti u matul l-aħħar 10 snin Malta saret l-ikbar esportatur ta' tali servizzi madwar id-dinja kolha, billi għaddiet lill-Malasja u t-Turkija. Flimkien, it-turiżmu u l-logħob ikkontrollat mill-bogħod kienu responsabbli għal xi 70 % tal-esportazzjoni tas-servizzi totali fl-2012, li jpoġġi lil Malta fost l-iktar ekonomiji kkonċentrati fiż-Żona tal-Euro f'dan ir-rigward. L-esportazzjoni tas-servizzi naqqset fl-2012, b'mod partikolari fis-settur tas-servizzi rikreattivi, li jidher li qed jilħaq il-maturità. ([28]) Dan kien parzjalment ibbilanċjat mis-servizzi finanzjarji, li raw żidiet sinifikanti mill-2011, iżda jibqgħu relattivament żgħar f'termini assoluti. Bħala riżultat, minkejja li għadha qed tikber f'termini nominali, Malta tilfet l-ishma mis-suq tal-esportazzjoni fl-2012 (ara l-Grafika 3.10). Din it-telfa, madankollu, tiġi wara perjodu twil ta' żidiet sinifikanti. 1. (Ikompli fil-paġna li jmiss) Kaxxa (tkompli) Il-prestazzjoni tal-kummerċ estern globali hija mmirata lejn pożizzjoni kompetittiva favorevoli meta mqabbla mal-Istati Membri l-oħra tal-UE. Il-prestazzjoni tal-esportazzjoni ta' Malta tikkompara tajjeb mal-bqija tal-Istati Membri tal-UE. F'termini ta' esportazzjoni tas-servizzi, it-tkabbir fl-ishma mis-suq tal-esportazzjoni kien fost l-iktar għoli fl-UE u barra minn hekk Malta kienet fost il-ftit Stati Membri li kienu kapaċi li jespandu l-ishma mis-suq dinji tagħhom b'mod konsistenti (ara l-Grafika 3.20). Fil-kummerċ ta' oġġetti, l-ekonomija domestika kienet kapaċi tirkupra b'suċċess mit-tnaqqis tal-industrija tat-tessili fil-bidu tal-aħħar deċennju u żżid l-ishma mis-suq (ara l-Grafika 3.21). 3.3.2. Il-mexxejja tal-kompetittività L-indikaturi tal-kompetittività jpinġu stampa relattivament favorevoli. Apparti n-nuqqasijiet naturali kkawżati mid-daqs żgħir tas-suq domestiku, li jillimita l-opportunità li jiġu sfruttati l-ekonomiji ta' skala, billi jagħmel l-esportazzjoni l-unika possibbiltà għat-tkabbir, il-karatteristiċi istituzzjonali u regolatorji tal-ekonomija Maltija huma ġeneralment paralleli ma' jew f'xi każijiet aħjar mill-ekonomiji kompetituri taż-Żona tal-Euro fir-reġjun tal-Mediterran. B'mod partikolari, dejta tal-istħarriġ turi lejn perċezzjoni aħjar tal-effiċjenza tas-swieq tal-oġġetti u x-xogħol, it-tħejjija teknoloġika u l-iżvilupp tas-suq finanzjarju, appoġġati minn ambjent makroekonomiku iktar favorevoli (ara l-Grafika 3.22). Madankollu, għad hemm lok għal titjib sabiex Malta tiġi permessa tisfrutta l-vantaġġi kompetittivi tagħha mal-kompetituri tagħha u tikkumpensa għal żvantaġġi inerenti. L-iktar fatturi problematiċi biex isir in-negozju huma pperċepiti bħala l-ineffiċjenza tal-amministrazzjoni pubblika, relatata ma' piż regolatorju li għadu għoli, kif ukoll l-aċċess għall-finanzjament u l-provvista inadegwata tal-infrastruttura, relatata partikolarment mal-kwalità tat-toroq u tal-provvista tal-elettriku. L-ambjent biex isir in-negozju jidher parallel ma' dak fil-kompetituri prinċipali, iżda għad hemm nuqqasijiet f'xi oqsma importanti. Malta titqabbel tajjeb mal-pajjiżi l-oħra Mediterranji tal-UE fil-maġġoranza tal-indikaturi eżaminati mill-istħarriġ "Doing Business" tal-Bank Dinji (ara l-Grafika 3.23). Saħħiet partikolari jinkludu sistema simplifikata tal-ħlas tat-taxxi, fejn iktar pagamenti jistgħu jsiru onlajn, filwaqt li l-prezzijiet relattivament baxxi jiffaċilitaw il-kummerċ estern. Madankollu, filwaqt li l-prezz totali għall-importazzjoni u l-esportazzjoni huwa relattivament baxx, l-ispejjeż tal-ġarr fit-terminal huma għoljin, partikolarment għall-importazzjoni. Minħabba l-intensità għolja tal-importazzjoni tad-domanda domestika, it-trattament ta' din l-ineffiċjenza jżid iktar il-kompetittività tal-ekonomija. Fl-istess ħin, numru għoli ta' proċeduri assoċjati u ż-żmien twil meħtieġ biex jiġu kompletati jistgħu jfixklu l-bidu u l-operat ta' kuljum tan-negozji. Ċerti proċeduri, bħall-aċċess għall-elettriku u l-infurzar tal-kuntratti, huma assoċjati ma' spejjeż involuti magħhom għoljin. Is-soluzzjoni tal-insolvenza tidher li hija qasam problematiku ħafna, minħabba ż-żmien twil li l-proċeduri jieħdu u r-rata ta' rkupru baxxa għall-pretendenti. Il-kompetittività tal-prezz tax-xogħol riċentement uriet sinjali ta' tgħawwir. L-evoluzzjoni tal-kostijiet ta' unità lavorattiva nominali (KUL) relattiva għall-Istati Membri tal-UE kienet pjuttost sfavorevoli peress li l-KUL f'Malta żdiedu iktar malajr mill-grupp ta' referenza. Dan fil-maġġoranza tiegħu kien minħabba t-tkabbir rikk tal-impjieg f'Malta hekk kif l-impjieg żdied b'rata iktar mgħaġġla milli f'ħafna pajjiżi industrijalizzati oħra, partikolarment fi snin riċenti, li jirrifletti wkoll ċertu element ta' żamma tal-ħaddiema. Bħala riżultat, it-tkabbir tal-produttività għal kull persuna impjegata kien iktar baxx, partikolarment mill-2009. Huwa ta' benefiċċju li titkejjel il-prestazzjoni ta' Malta f'termini ta' kompetittività tal-ispiża tax-xogħol kontra pajjiżi kompetituri diretti. Il-Grafika 3.24 turi l-evoluzzjoni tal-KUL nominali relattivi għall-pajjiżi membri tal-UE fir-reġjun tal-Mediterran li huma l-kompetituri prinċipali fuq is-suq tas-servizzi turistiċi, iżda wkoll għal attivitajiet oħrajn. Bejn l-2000 u l-2012, il-kostijiet ta' unità lavorattiva nominali ta' Malta baqgħu mhux mibdula fil-maġġor parti tagħhom filwaqt li ż-żidiet inizjali fil-bidu tad-deċennju ntilfu wara l-2008. It-tgħawwir tal-kompetittività tal-prezz fir-rigward tar-reġjun tal-Mediterran tal-UE huwa mistenni li jkompli fl-2013-15, kif ukoll minħabba aġġustament tal-prezz drastiku f'dawn il-pajjiżi, li jista' jpoġġi pressjoni fuq il-prestazzjoni tal-kummerċ esterna tal-ekonomija Maltija. Madankollu, żviluppi fil-pagi kienu paralleli mal-fundamentali. L-istimi tal-Kummissjoni jivvalutaw żviluppi tal-pagi attwali sal-2012 kontra determinanti tal-pagi domestiċi, filwaqt li jieħdu in konsiderazzjoni l-inflazzjoni tal-prezz domestiku u t-termini tal-kummerċ, l-iżviluppi tal-produttività, il-qgħad u l-kisba tal-edukazzjoni (punt ta' riferiment 1). Barra minn hekk, l-iżviluppi tal-pagi huma vvalutati kontra l-kompetittività tal-prezz, billi jkunu ta' riferiment kontra valur kostanti tar-rata tal-kambju effettiva reali aġġustata għall-KUL (punt ta' riferiment 2). Ir-riżultati juru li wara perjodu ta' nuqqas ta' konformità partikolarment fir-rigward tal-punt ta' riferiment 2, iż-żidiet fil-pagi mill-2010 kienu paralleli ma' jew anki inqas mill-punti ta' riferiment (ara l-Grafika 3.25) ([29]) Dan kien iffaċilitat minn ambjent li jiffissa l-pagi flessibbli fejn in-negozjar tal-pagi jiġri fuq livell ta' kumpaniji (ara Aumayr-Pintar, Cabrita, Foden 2013). Madankollu, l-eżistenza ta' mekkaniżmu ta' indiċjar tal-pagi awtomatiku (l-aġġustament tal-għoli tal-ħajja jew COLA), li ħafna drabi huwa miżjud fuq iż-żieda fil-pagi li tirriżulta minn ftehimiet kollettivi (ara IMF 2013), tista' tirriżulta f'riġidità tal-pagi reali u tikkawża spirali tal-inflazzjoni tal-pagi. Il-livelli tal-prezz tax-xogħol u l-ħiliet huma fost il-fatturi ta' attrattività tal-FDI prinċipali. Il-prezz tax-xogħol f'Malta jibqa' taħt il-medja sew għaż-Żona tal-Euro kif ukoll ta' ħafna pajjiżi fir-reġjun tal-Mediterran. Ħafna investituri barranin f'Malta tabilħaqq jindikaw li l-prezz tax-xogħol huwa fost il-fatturi prinċipali li jattiraw investiment barrani lejn il-gżira. ([30]) Ir-rata tat-taxxa impliċita l-iktar baxxa fuq ix-xogħol fiż-Żona tal-Euro għal-livell baxx tal-ispejjeż tax-xogħol. L-istimi tas-servizz tal-Kummissjoni ([31]) juru li l-livell ta' kumpens nominali għal kull impjegat fix-xiri ta' standards tal-poter (biex b'hekk jiġi eliminat l-effett ta' prezzijiet differenti ta' livelli) kienu effettivament iktar baxxi mil-livelli mbassra fuq il-bażi taż-żewġ punti ta' riferiment hawn fuq. Kostijiet lavorattivi baxxi, madankollu, jirriflettu wkoll il-livell relattivament baxx tal-forza tax-xogħol domestika, li turi l-proporzjon it-tieni l-iktar għoli ta' ħaddiema b'livell ta' għarfien baxx f'impjieg totali fiż-Żona tal-Euro u fl-UE28 b'kollox. Madankollu, jidher li hemm qafas ta' taħriġ effettiv fis-seħħ u setturi partikolari, bħall-produzzjoni farmaċewtika u t-tiswija tal-ajruplani, kienu kapaċi jibbenefikaw u jħarrġu lill-persunal tagħhom għal attivitajiet speċifiċi fil-Kulleġġ Malti għall-Arti, x-Xjenza u t-Teknoloġija Barra minn hekk, l-Attractiveness Survey tal-2013 ta' E&Y jipponta lejn l-istabbilità tal-klima soċjali u l-ambjent politiku, ġuridiku u regolatorju, it-tassazzjoni korporattiva u t-tkabbir potenzjali bħala fatturi prinċipali oħra li jattiraw l-FDI. Minkejja pożizzjoni kompettiva favorevoli, id-dħul tal-investiment dirett barrani naqas fi snin riċenti. L-istokk tal-investiment dirett barrani (FDI) bħala sehem tal-PDG f'Malta huwa fost l-iktar għoli fl-UE u jaqbeż b'mod sinifikanti dawk fl-Istati Membri tal-UE tal-Mediterran l-oħrajn. Il-maġġoranza tal-istokk huwa f'attivitajiet finanzjarji u tal-assigurazzjoni, li jirrifletti l-preżenza ta' sussidjarji u fergħat ta' gruppi bankarji internazzjonali kbar. Fi snin riċenti, madankollu, id-dħul mill-FDI naqas b'mod sinifikanti, iktar minn Stati Membri oħrajn mir-reġjun Mediterranju. Mill-2009, dħul mill-FDI mhux relatat ma' attivitajiet finanzjarji jew tal-assigurazzjoni kien negattiv jew ftit 'il fuq minn żero. Minħabba d-daqs żgħir tal-eknomija domestika, l-FDI huwa sors importanti ta' innovazzjoni. Għalhekk, nuqqas ta' flussi ta' investiment barrani, kombinat ma' tnaqqis osservat fl-investiment, jillimita t-tkabbir futur potenzjali tal-ekonomija. Il-prestazzjoni tal-esportazzjoni tal-ekonomija Maltija kienet b'saħħitha. Kienet kapaċi tespandi f'oqsma speċifiċi ġodda bħalma hija l-industrija tal-logħob ikkontrollat mill-bogħod u, iktar riċentement, it-trasbord taż-żejt filwaqt li ġiet stabbilita bażi solida għal iktar żvilupp fl-attivitajiet iktar tradizzjonali. Dan jidher li huwa kkonfermat minn analiżi ta' fatturi marbuta mal-ispejjeż u dawk li mhumiex, li tindika li l-ekonomija Maltija tibbenefika minn pożizzjoni kompetittiva relattivament b'saħħitha. Iż-żamma tal-kompetittività u l-attraenza lejn l-FDI, madankollu, hija diffikultà kontinwa. L-analiżi fit-Taqsimiet 2 u 3 tindika li l-iżviluppi makroekonomiċi fl-oqsma tal-istabbilità finanzjarja, il-kompetittività esterna u l-insolvenza pubblika jistgħu jiggarantixxu ċerta attenzjoni ta' politika f'Malta. Għandu jiġi mfakkar li dawn l-isfidi kienu identifikati taħt l-MIP fl-ewwel IDR u risposti ta' politika rilevanti kienu riflessi u integrati fir-rakkomandazzjonijiet speċifiċi għall-pajjiż maħruġa għal Malta f'Lulju 2013. Il-valutazzjoni tal-progress fl-implimentazzjoni ta' dawk ir-rakkomandazzjonijiet se sseħħ fil-kuntest tal-valutazzjoni tal-Programm ta' Riforma Nazzjonali u l-programm ta' Stabbilità taħt is-Semestru Ewropew. Kontra dan l-isfond, din it-taqsima tiddiskuti toroq differenti li jistgħu jkunu maħsuba biex jindirizzaw l-isfidi ta' hawn fuq. Is-sostenibbiltà tad-dejn pubbliku It-titjib fil-kwalità tal-finanzi pubbliċi huwa kruċjali biex tiġi żgurata s-sostenibbiltà tad-dejn. Ir-regoli fiskali numeriċi u l-istituzzjonijiet kredibbli għandhom rwol importanti fit-titjib tal-kwalità tal-finanzi pubbliċi, b'mod partikolari biex jiġu limitati ż-żelqiet fiskali u jissaħħu l-monitoraġġ u l-ippjanar fiskali. F'dan ir-rigward, Malta għadha ma implimentatx it-Trattat dwar il-Koordinazzjoni tal-Istabbilità u l-Governanza u l-iskadenza tal-aħħar tal-2013 ma ntlaħqitx. Ir-rieżami tan-nefqa magħmula mill-awtoritajiet huwa żvilupp pożittiv. Ikun importanti li kull tfaddil fin-nefqa, li jirriżulta minn sejbiet tar-rieżami, jiġi ntużat biex tiġi raffurzata l-konsolidazzjoni fiskali u jitnaqqas id-dejn. Is-sostenibbiltà tad-dejn ta' terminu medju tibbenefika mill-konformità mal-Patt ta' Stabbilità u Tkabbir. Is-soddisfazzjon tal-mira tad-defiċit tal-gvern nominali tal-EDP ta' 2,7 % tal-PDG fl-2014 u, wara, il-progress lejn l-OTM, kif rakkomandat mill-Kunsill, huma mistennija li jikkontribwixxu għas-sostenn ta' terminu medju tad-dejn tal-gvern. Fit-tul, l-ispejjeż baġitarji tax-xjuħija għandhom bżonn jiġu miżmuma. Minkejja t-titjib osservat fil-parteċipazzjoni tas-suq tax-xogħol, ix-xejriet demografiċi u l-karatteritiċi tas-sistema ta' protezzjoni soċjali jissuġġerixxu li l-impatt baġitarju tax-xjuħija f'Malta huua pproġettat li jkun iktar għoli mill-medja tal-UE fit-terminu medju sa twil. B'hekk, l-azzjoni ta' politika biex tittejjeb is-sostenibbiltà tas-sistema tal-pensjonijiet, filwaqt li tiġi żgurata l-adegwatezza tagħha, u tas-sistema tal-kura tas-saħħa tidher garantita. Stabbiltà finanzjarja Iż-żamma u f'ċerti każijiet it-tisħiħ tal-qafas superviżorju prudenti attwali huma ta' benefiċċju għall-istabbiltà tas-settur finanzjarju. Il-proporzjon self-valur baxx, flimkien ma' lqugħ ta' kapital għoli jippontaw lejn prattiċi superviżorji prudenti, kif ikkonfermat ukoll mill-valutazzjoni indipendenti tal-2011 tal-MFSA. Is-superviżjoni kienet raffurzata iktar bit-tisħiħ ta' prattiċi ta' provvista meħuda fl-2013 mal-implimentazzjoni ta' Regola Bankarja 9 riveduta. Minħabba li huma ffaċċati b'riskju ta' konċentrazzjoni ta' natura strutturali, minħabba d-daqs relattivament żgħir tas-suq domestiku, huwa kruċjali li s-superviżur u l-banek kummerċjali jibqgħu viġilanti u l-prattiċi ta' ġestjoni tar-riskju jibqgħu prudenti. Azzjoni superviżorja ulterjuri, bħall-introduzzjoni ta' limitu fuq il-proporzjoni self-valur għal self ġdid jew l-inkoraġġament ulterjuri tal-banek biex jużaw iż-żamma tal-profitt bħala bafer kontroċikliku biex jissaħħu l-pożizzjonijiet kapitali tagħhom tista' tkun ta' benefiċċju fit-tisħiħ tal-fiduċja fl-istabbiltà finanzjarja domestika. Il-konsolidazzjoni ta' superviżjoni prudenti fil-Mekkaniżmu Superviżorju Uniku fl-2014 jikkontribwixxi wkoll biex tissaħħaħ il-fiduċja fl-istabbiltà tas-settur bankarju. Filwaqt li l-MFSA hija aġġornata mal-qafas regolatorju għas-servizzi finanzjarji bankarji u mhux bankarji, iż-żamma mal-qafas li qed jevolvi se jpoġġi sfida kontinwa. B'hekk, ikun importanti li l-MFSA jkollha biżżejjed riżorsi biex tkampa mal-inkarigu. Fid-dawl ta' dan, it-tisħiħ tal-kapaċità tal-persunal fl-aħħar sena huwa żvilupp pożittiv. Il-ġestjoni tar-riskju tal-kreditu tibbenifika minn sistema ġudizzjarja effiċjenti. Stokk għoli b'mod persistenti tal-NPLs jimplika profittabilità għall-banek bħala riżultat ta' bżonnijiet ta' provvista miżjuda kif ukoll telf ta' produzzjoni għall-ekonomija dovut mill-allokazzjoni ineffiċjenti tar-riżorsi. It-tneħħija tal-istokk tirrikjedi sistema ġudizzjarja effiċjenti li tittratta każijiet ta' insolvenza fil-ħin u b'mod kosteffikaċi. L-awtoritajiet nedew rieżami komprensiv tas-sistema ġudizzjarja, li huwa mistenni jirriżulta fi proċess ta' riforma ta' tliet snin li jibda mill-bidu tal-2014. Miżuri mmirati biex iżidu l-effiċjenza globali tal-ġudikatura, segwiti minn implimentazzjoni fil-ħin u b'mod effiċjenti, b'hekk ikunu ta' benefiċċju għas-settur bankarju u l-ekonomija globali. Monitoraġġ tas-suq tal-proprjetà effiċjenti huwa wkoll importanti. Ir-rabta sinifikanti bejn il-banek domestiċi prinċipali u s-suq tal-proprjetà titlob attenzjoni lejn żviluppi tas-suq tal-proprjetà sabiex jiġu limitati episodji ta' żieda qawwija. It-tisħiħ tal-provvediment tad-dejta statistika jkun ta' benefiċċju pereżempju billi tiġi żviluppata serje fuq tranżazzjonijiet tas-suq tal-propjetà. Livelli baxxi ta' kompetizzjoni fost il-banek domestiċi prinċipali jistgħu jirriżultaw f'ineffiċjenzi. Għalkemm ma tpoġġix riskju fuq l-istabbiltà makrofinanzjarja, imġieba antikompetittiva fis-sistema bankarja tista' tirriżulta fi spejjeż iktar għoljin għan-negozji u l-konsumaturi u xxekkel it-tkabbir. Ir-rati tal-interess miżmuma mit-taqsima tal-banek domestiċi prinċipali fuq self korportattiv jidher relattivament għoli, filwaqt li miżati bankarji għall-konsumatur fiż-żewġ banek dominanti jidhru iktar għoljin mill-bqija tas-settur. Ħarsa iktar mill-qrib lejn il-mexxejja tal-marġni intermedjarju għoli u miżati u dħul tal-kummissjoni jistgħu, għalhekk, ikunu garantiti. Kompetittività esterna Il-kompetittività esterna tibbenefika milli żżomm l-ispejjeż tax-xogħol taħt kontroll. L-investituri barranin jidentifikaw l-ispejjeż tax-xogħol kompetittivi bħala wieħed mill-vantaġġi ta' Malta. L-importanza tal-ispiża tax-xogħol qed tiżdied fir-rigward tal-intensità tax-xogħol li qed tiżdied tal-ekonomija. B'hekk, l-awtoritajiet u l-partijiet ikkonċernati għandhom bżonn ikomplu jissorveljaw l-iżviluppi tal-pagi u jkunu lesti biex jintroduċu riformi ta' aġġustament tal-prezzijiet jekk meħtieġ sabiex jibqgħu paralleli mal-pajjiżi kompetituri. It-tisħiħ tal-ambjent tan-negozju jirrifletti b'mod pożittiv fuq il-kompetittività, l-attraenza tal-FDI u t-tkabbir. Iż-żamma tal-ispejjeż ta' tranżazzjoni fuq livelli minimi tkabbar l-attraenza ta' Malta għal investituri barranin, biex b'hekk tkabbar il-prospetti għat-tkabbir u l-impjieg. Għal dan il-għan, sforzi kontinwi biex jiġi ristrutturat is-settur tal-enerġija u biex jitnaqqsu l-ispejjeż għall-industrija u d-djar ikollhom impatt pożittiv. Barra minn hekk, l-awtoritajiet implimentaw riformi immirati biex inaqqsu l-piżijiet amministrattivi fuq in-negozji. It-tisħiħ tal-momentum tar-riforma f'dan il-qasam, filwaqt li jiġu indirizzati nuqqasijiet proċedurali, bħaż-żmien relattivament twil biex jinfetaħ negozju, jista' jkun ta' benefiċċju. Bil-ħsieb tal-impatt negattiv potenzjali fuq il-kompetittività, in-negozjar kollettiv jista' jitkabbar b'mod li kull prezz tal-aġġustament tal-ħajja jiġi inkorporat fil-ftehimiet tal-pagi negozjati sabiex jiġi żgurat li l-pagi huma allinjati iktar mill-qrib mal-iżviluppi tal-produttività. Il-politiki tal-edukazzjoni wkoll għandhom rwol importanti, partikolarment biex jiżguraw li l-forza tax-xogħol għandha l-ħiliet bażiċi neċessarji biex tattira l-investiment u toffri servizzi ta' kwalità suffiċjenti bi prezzijiet kompetittivi. APS Bank, Rapporti Annwali 2008, 2009, 2010, 2011, 2012. Aumayr-Pintar Ch., J. Cabrita, D. Foden (Aumayr-Pintar, Cabrita, Foden 2013), Wages: A working conditions and industrial relations perspective - Background paper, 2013 Bank of Malta (2011, 2012, 2013), Financial Stability Report Banif Bank, Rapporti Annwali 2008, 2009, 2010, 2011, 2012 Bank of Valletta, Rapporti Annwali 2008, 2009, 2010, 2011, 2012 Bank Ċentrali ta' Malta, Financial Stability Report, 2011, 2012. Bank Ċentrali ta' Malta, Financial Stability Report Update 2013, 2013. Cuerpo, C., I. Drumond, J. Lendvai, P. Pontuch and R. Raciborski (EC 2013a), Indebtedness, Develeraging Dynamics and Macroeconomic Adjustment, European Economy, Economic Paper No. 447. Ernst&Young (E&Y 2013), The Economy: Today & Tomorrow Malta’s Attractiveness Survey 2013, 2013. Il-Kummissjoni Ewropea (KE 2012a), The 2012 Ageing Report: Economic and Budgetary Projections for the 27 Member States (2010-2060), European economy 2/2012 Il-Kummissjoni Ewropea (KE 2012b) Fiscal Sustainability Report 2012, European economy 8/2012. to Finance survey, 2013 Il-Kummissjoni Ewropea (KE 2012c), Quarterly Report of the Euro Area, DG ECFIN, Direttorat Ġenerali għall-Affarijiet Ekonomiċi u Finanzjarji, Vol. 11, No 4, 2012 Il-Kummissjoni Ewropea (KE 2013b), Macroeconomic Imbalances – Malta 2012, European Economy, Occasional Papers 139, Marzu 2013. Il-Kummissjoni Ewropea (KE 2013c), SMEs' Access HSBC Malta, Rapporti Annwali 2008, 2009, 2010, 2011, 2012, 2013 IMF (IMF 2013), Malta 2013 Article IV Consultation, IMF Country Report No. 13/203. Koltay, G. (EC 2013d), Benchmarks for the assessment of wage developments, European Economy, Occasional Papers, 2013 Lombard Bank, Rapporti Annwali 2008, 2009, 2010, 2011, 2012, 2013 Micallef, B., Cyrus, L. (CBM 2013), Inflation Differentials in a Monetary Union: the Case of Malta, Bank Ċentrali ta' Malta, Mejju 2013 Il-Bank Dinji (WB 2013), Doing Business report, 2013 Il-Forum Ekonomiku Dinji (WEF 2013a), The global competitiveness report 2013-2014, 2013 Il-Forum Ekonomiku Dinji (WEF 2013b), J. Blanke, T. Chiesa, The Travel & Tourism Competitiveness Report 2013 - Reducing Barriers to Economic Growth and Job Creation, 2013. ([1]) Iċ-ċifra tirreferi għal grupp ta’ età 15-74 ([2]) Minkejja l-kisbiet f’dawn l-aħħar snin, ir-rata ta’ impjiegi tan-nisa f'Malta kienet it-tieni l-aktar baxxa fl-UE fl-2012. ([3]) Din ir-rata hija definita bħala s-sehem tal-popolazzjoni totali li tgħix bi dħul inqas minn 60 % tad-dħul medjan ekwivalizzat wara t-trasferimenti soċjali. ([4]) Din il-miżura tirreferi għal persuni li jgħixu jew fir-riskju tal-faqar, privazzjoni materjali severa jew f’unità domestika b’intensità baxxa ħafna ta’ xogħol. ([5]) Il-gvern iddeċieda li jiffriża t-tariffi tal-elettriku fil-perjodu 2011-13. ([6]) L-iżviluppi fil-produttività f’Malta jridu jiġu interpretati b’mod kawt. It-tendenza negattiva fil-produttività tax-xogħol osservata matul l-aħħar 10 snin u b’mod partikolari mill-2008-9 tirrifletti tkabbir ekonomiku sinifikanti matul dan il-perjodu. Min-naħa tiegħu, dan jirrifletti tibdil strutturali fl-ekonomija lejn attivitajiet aktar iffukati fuq ix-xogħol fis-settur tas-servizzi. ([7]) Id-dejn huwa definit bħala s-somma ta’ titoli għajr ishma u self, inkluż self bejn il-kumpaniji wkoll minn barra. ([8]) Preferenza bejn id-dejn u l-ekwità fil-finanzjament korporattiv tindika d-differenza bejn ir-rata ta’ taxxa marġinali effettiva dwar ekwità ġdida u ta’ dejn ġdid. Il-preferenza tad-dejn għoli jfisser li l-kumpaniji jistgħu jsibuha irħas biex jiffinanzjaw lilhom infushom permezz ta’ self iktar milli minn ekwità. Il-konklużjonijiet ibbażati fuq dan l-indikatur, madankollu, iridu jiġu ttrattati b’kawtela. ([9]) Riżorsi Konġunti Ewropej għal Mikro Intrapriżi u Intrapriżi Medji ([10]) Ingranaġġ korporattiv hu definit bħala l-proporzjon ta’ dejn f’ishma. Spiża ta’ finanzjament għan-negozji l-ġodda hi ġġustifikata miż-żieda fil-proporzjon tar-rati ta’ interess fuq self ta’ aktar minn EUR 1 miljun u bil-maturità oriġinali ta’ mhux aktar minn sena. ([11]) Għandu jinsab amment li din il-Grafika toffri analiżi komparattiva u b'hekk m'għandhiex tiġi interpretata f'termini assoluti. ([12]) Ara d-dettalji dwar il-metodoloġija f'KE 2013a ([13]) Ara http://ec.europa.eu/economy_finance/economic_governance/sgp/pdf/30_edps/126-07_council/2013-06-21_mt_126-7_council_en.pdf ([14]) Ara http://register.consilium.europa.eu/doc/srv?l=EN&t=PDF&gc=true&sc=false&f=ST%2010645%202013%20REV%201 ([15]) Ara KE 2012a ([16]) In-nefqa relatata mal-età f’Malta hija proġettata li tiżdied bi 8,2 ppi. tal-PDG bejn l-2010 u l-2060, aktar mid-doppju taż-żieda mbassra għall-UE kollha kemm hi. ([17]) Madwar 30 % tal-istokk pendenti tad-dejn tal-gvern huwa miżmum minn investituri fil-livell tal-konsum. ([18]) L-Enemalta għandha dejn akkumulat ta’ EUR 702 miljun u għalhekk tirrappreżenta obbligazzjoni kontinġenti sinifikanti għall-finanzi pubbliċi. ([19]) Il-pjan ta’ ristrutturzzjoni tad-dejn għall-Enemalta, adottat mill-awtoritajiet f’Diċembru 2012, ikopri madwar nofs id-dejn attwali tal-kumpanija (li, fi tmiem l-2011 u flimkien mas-self mill-bank u self ieħor, kien jammonta għal EUR 702 miljun jew EUR 867 miljun meta magħhom jiżdiedu wkoll miżuri relatati mal-kummerċ u ammonti pagabbli oħrajn). ([20]) It-tħejjija għall-valutazzjoni tal-karta bilanċjali u l-eżerċizzju tat-test tal-istress mill-BĊE fl-2014 tista’ tkun mistennija li tirriżulta fi tnaqqis fit-total tal-karta bilanċjali tas-sistema bankarja Maltija. ([21]) Ara wkoll is-sejbiet f’KE 2013b ([22]) Iċ-ċifri ta' konċentrazzjoni aggregata f’portafolli ta’ investiment u ta' self jaħbu differenzi sinifikanti bejn il-banek individwali. ([23]) F’Ġunju 2013, il-LTV għal self sostnut minn proprjetà residenzjali kien ta’ 73,6 % u 63,1 % għal self appoġġat minn proprjetà kummerċjali. ([24]) L-indiċi huwa kkalkolat billi jngħaddu flimkien il-valuri kwadrati tal-ishma tas-suq tal-banek kollha fil-pajjiżi rispettivi. Għal Malta, is-segment ewlieni domestiku biss huwa kkunsidrat. Għandu jiġu kkunsidrat li d-dejta għall-pajjiżi l-oħra hija f'livell konsolidat. Għalhekk, tista’ tinkludi wkoll istituzzjonijiet li mhumiex kompletament mmirati lejn l-ekonomiji domestiċi rispettivi, li ma jagħmilhiex kompletament komparabbli mal-kampjun tal-banek għal Malta. ([25]) Għal din it-tabella, l-intermedjazzjoni l-marġni hija d-differenza bejn rati tal-imgħax fuq self għal negozju ġdid lill-korporazzjonijiet mhux finanzjarji sa rata inizjali ta' fissazzjoni ta' sena u ammont ta' aktar minn EUR 1 miljun, u r-rati tal-imgħax fuq id-depożiti tal-unitajiet domestiċi ġodda b’'perjodu ta' notifika ta' tliet xhur. ([26]) Il-marġni tal-imgħax huwa kkalkulat bħala l-proporzjon tad-dħul mill-imgħax fuq self u avvanzi lill-klijenti għal self gross u avvanzi lill-klijenti. Għall-BOV, is-sena finanzjarja hija Ottubru – Settembru, filwaqt li għall-bqija tas-settur hija Jannar – Diċembru. ([27]) Fl-aħħar tal-2012, il-banek domestiċi mhux ewlenin kellhom 6,2 % tad-depożiti totali eliġibbli għad-DCS (CBM 2013a) ([28]) Wara l-hekk imsejjaħ "pakkett tal-VAT" adottat mill-Kunsill fid-Direttiva tal-Kunsill 2008/8/KE tat-12 ta’ Frar 2008, l-attrazzjoni ta’ Malta bħala post għal-logħob ikkontrollat mill-bogħod tista’ tiddgħajjef. Malta bħalissa teżenta mill-VAT attivitajiet bħal dawn. Id-Direttiva l-ġdida tal-Kunsill tistipula li mill-2015 il-VAT għandha tiġi imposta fuq il-bażi ta’ fejn jinsab il-konsumatur. Peress li diversi Stati Membri ma japplikawx eżenzjoni ġenerali għal-logħob, il-fornituri tas-servizzi stabbiliti f’Malta se jkollhom jiċċarġjaw u jżommu kont għall-VAT fejn dan ikun applikabbli. Kull vantaġġ tal-VAT miksub mill-għażla ta’ Malta bħala post għal-logħob ikkontrollat mill-bogħod għalhekk se jisparixxi. ([29]) Ara d-dettalji dwar il-metodoloġija f'KE 2013d ([30]) Ara E&Y 2013 ([31]) Ara KE 2013d