Għalkemm id-daqs totali tas-settur bankarju f’Malta naqas, is-settur domestiku kompla jespandi. Id-daqs totali tas-settur bankarju f’Malta naqas għal 457 % tal-PDG sa Ġunju 2017, minn 510 % fi tmiem l-2015. Madankollu, is-settur domestiku kompla jespandi, hekk kif l-assi totali tal-banek domestiċi laħqu 218 % tal-PDG sa Ġunju 2017, abbażi ta’ aktar self lill-unitajiet domestiċi. Il-banek komplew jidħlu f’kuntratti ta’ self għall-proprjetà, b’żieda ta’ 8 % sena fuq sena, filwaqt li s-self lil korporazzjonijiet mhux finanzjarji għadu dgħajjef. Iż-żieda fis-self għal proprjetà żiedet il-konċentrazzjoni fil-karta tal-bilanċ għall-banek domestiċi, fejn is-self marbut mal-proprjetà jirrappreżenta kważi 60 % tas-self reżidenti. Madankolu, il-banek japplikaw politika iebsa fejn jidħol ir-riskju tal-kreditu, u japplikaw “haircut” ta’ madwar 30 % fuq il-valur fis-suq tal-proprjetà. Barra minn dan, skont l-awtoritajiet, madwar nofs ix-xiri ta’ djar jiġi ffinanzjat minn self mill-banek, filwaqt li n-nofs l-ieħor ġej minn flus kontanti ta’ reżidenti u mhux reżidenti. L-esponiment għall-amministrazzjoni pubblika, kemm permezz ta’ self dirett kif ukoll permezz taż-żamma ta’ bonds tal-gvern, naqas ( )

Għad hemm sfidi fir-ridistribuzzjoni tar-riżorsi u l-attivitajiet mill-isptar lejn il-kura primarja, u fl-aċċess għal mediċini innovattivi. Ix-xenarju istituzzjonali tal-għoti tal-kura primarja jixħet pressjoni kemm fuq l-isptar kif ukoll fuq is-servizzi ta’ kura ta’ emerġenza, u dan ukoll jagħmel il-ġestjoni tal-kura għal pazjenti b’kundizzjonijiet kroniċi aktar ikkumplikata. L-isptar u s-servizzi ta’ kura primarja ma humiex ikkoordinati sewwa, il-kura ta’ emerġenza għadha mhix qiegħda tintuża b’mod effiċjenti, u għalhekk mhux qiegħda jkollha effett pożittiv fuq l-effiċjenza tas-sistema tas-saħħa, u lanqas ma qiegħda tnaqqas il-pressjoni fuq is-sostenibbiltà għat-tul tagħha. Fl-aħħarnett, l-aċċess għall-mediċi innovattivi għadu sfida ewlenija, anki f’termini baġitarji (OECD/European Observatory on Health Systems and Policies, 2017).

Madankollu, id-dipendenza ta’ bħalissa fuq l-iffinanzjar intern tista’, għat-tul, tirrestrinġi l-aċċess għall-iffinanzjar fl-każ ta’ ditti innovattivi Skont il-Bank Ċentrali ta’ Malta, is-settur bankarju joqgħod lura milli jagħti kreditu lill-investiment tal-SMEs, speċjalment f’oqsma innovattivi, fejn ma jkunx hemm kollateral sod disponibbli. Il-kundizzjonijiet makroekonomiċi pożittivi ta’ bħalissa, u l-likwidità tas-suq jippermettu li jinstabu sorsi alternattivi ta’ ffinanzjar (investiment mill-ġdid tal-profitti, self fi ħdan is-settur, self minn barra l-pajjiż). Madankollu, dan il-porzjon tal-ekonomija għadu aktar espost għar-riskji ta’ tnaqqis fir-ritmu ekonomiku. L-Iskema ta’ “Seed Investment” li għadha kif tnediet (ara t-taqsima 3.4.3) mistennija li tixpruna l-użu tal-iffianzjar bl-ekwità għal kumpaniji ġodda innovattivi. Fil-futur, it-tnedija tal-attivitajiet ta’ self tal-Bank Malti għall-Iżvilupp għandha għax tistabbilixxi sistema ta’ garanziji bħala rimedju għal fejn qiegħed ifalli s-suq. Skont l-awtoritajiet, dan il-bank mistenni li jiffoka fuq l-iffinanzjar għat-tul ta’ proġetti infrastrutturali, u għall-SMEs.

Hija biss minoranza ta’ ditti Maltin li għandhom restrizzjonijiet finanzjarji. F’Ottubru 2017, 6 % tal-SMEs f’Malta qiesu l-aċċess għall-iffinanzjar bħala l-aktar preokkupazzjoni importanti tagħhom (‘il isfel minn 11 % fl-2013, u mqabbla ma’ medja ta’ 7 % fil-livell tal-UE). Skont l-Istħarriġ dwar l-Investiment tal-BEI, fl-2016 id-ditti f’Malta kienu jiddependu fil-biċċa l-kbira fuq fondi interni biex jiffinanzjaw l-investimenti tagħhom (kważi 80 % kontra l-medja tal-UE ta’ 60 %); Fl-2017, l-iffinanzjar intern naqas għal 60 % filwaqt li s-self fi ħdan il-grupp tfaċċa bħala sors supplimentari ta’ ffinanzjar għal 11 % tal-investimenti (kontra l-medja tal-UE ta’ 3 %). L-aktar tliet sorsi importanti tal-iffinanzjar estern huma l-linji ta’ kreditu (relevanti għal 78 % tal-SMEs), self mill-banek (63 %) u l-kreditu ta’ kummerċ (62 %), filwaqt li l-finanzjament mill-bejgħ ta' ishma huwa relevanti għal 25 % tal-SMEs (Il-Kummissjoni Ewropea, 2017f). Fost id-ditti li japplikaw għal self mill-banek f’Malta, is-sehem ta’ SMEs li ma rnexxilhomx jieħdu l-iffinanzjar sħiħ b’self li kienu ppjanaw għalih matul l-2017 naqas għal 15 % minn 29 % fl-2014, konformi mal-medja fl-UE (Medja fl-UE: 17 % fl-2017 kontra 34 % fl-2014). Barra minn dan, is-sehem ta’ self mill-banek kien qiegħed jonqos.

Cassar I. P., K. Vella, and S. Buttigieg (2017), Understanding the Economic Contribution of Tourism in Malta: A Literature Review, Ministeru tal-Finanzi, Malta, WP 01/2017, Frar 2017.

Bricongne, J.-C., P. Pontuch, u A. Turrini (għad irid joħroġ), Assessing House Prices: Insights from HouseLev, a new dataset of prices in levels, Dokument ta’ Diskussjoni tal-Kummissjoni Ewropea.

Sors: Il-Kummissjoni Ewropea Il-Bank Dinji — Doing Business (rigward l-infurzar tal-kuntratt u ż-żmien meħtieġ biex wieħed jibda negozju); OECD (għall-indikaturi tar-regolamentazzjoni tas-suq tal-prodott); SAFE (għar-riżultati tal-applikazzjonijiet tal-SMEs għal self mill-banek).

Sors: European Commission 2017, Statistical Annex to the Alert Mechanism Report 2018, SWD(2017) 661.

Cedefop (2017), Vocational education and training in Malta: short description, Luxembourg, Publications Office.

EIB (2017), EIB Group Survey on Investment and Investment Finance Country Overview: Malta, Il-Bank Ewropew tal-Investiment (BEI).

Il-Kummissjoni Ewropea (għad irid joħroġ), Taxation trends in the European Union, Data for EU Member States, Iceland and Norway, 2018 edition, Il-Kummissjoni Ewropea, Brussell.

Il-Kummissjoni Ewropea (2018a), Warrington, B, Hristov, H; RIO Rapport tal-Pajjiż 2017: Malta, Ċentru Konġunt tar-Riċerka.

Il-Kummissjoni Ewropea (2018b), EU Justice Scoreboard 2018, Il-Kummissjoni Ewropea, Brussell.

Il-Kummissjoni Ewropea (2017a), Rapport dwar il-Pajjiż Malta 2017, SWD(2017) 83 finali, Il-Kummissjoni Ewropea, Brussell.

Il-Kummissjoni Ewropea (2017b), Education and Training Monitor 2017 - Malta, Il-Kummissjoni Ewropea, Brussell.

Il-Kummissjoni Ewropea (2017c), ESPN Thematic Report on Access to social protection of people working as self-employed or on non-standard contracts - Malta, il-Kummissjoni Ewropea, Brussell.

Il-Kummissjoni Ewropea (2017d), 2017 Small Business Act Fact Sheet — Malta, il-Kummissjoni Ewropea, Brussell.

Il-Kummissjoni Ewropea (2017e), Komunikazzjoni dwar rakkomandazzjonijiet ta' riforma għar-regolamentazzjoni tas-servizzi professjonali, COM(2016) 820 finali, il-Kummissjoni Ewropea, Brussell.

Il-Kummissjoni Ewropea (2017f), Survey on the access to finance of enterprises (SAFE) - Analytical Report 2017, il-Lussemburgu, l-Uffiċċju tal-Pubblikazzjoni.

Il-Kummissjoni Ewropea (2017g), Flash Eurobarometer 457: Businesses’ attitudes towards corruption in the EU, il-Kummissjoni Ewropea, Brussell.

Il-Kummissjoni Ewropea (2017h), European Construction Sector Observatory – Malta country profile, il-Kummissjoni Ewropea, Brussell.

iI-Kummissjoni Ewropea (2017i), L-analiżi tal-Implimentazzjoni Ambjentali tal-UE, Rapport tal-Pajjiż - Malta, SWD(2017)51, il-Kummissjoni Ewropea, Brussell.

Il-Kummissjoni Ewropea (2016), European Construction Sector Observatory – Malta country profile, il-Kummissjoni Ewropea, Brussell.

Il-Kummissjoni Ewropea (2015), Business services — Assessment of barriers and their economic impact, il-Kummissjoni Ewropea, Brussell.

FRA (2017), Second European Union Minorities and Discrimination Survey - Main results, FRA Aġenzjoni tal-Unjoni Ewropea għad-drittijiet fundamentali, il-Lussemburgu, Uffiċċju tal-Pubblikazzjoni.

Housing Europe (2015), The State of Housing in the EU 2015.

IHME (2016), Global Health Data Exchange, Istitut għall-Metrika u l-Evalwazzjoni tas-Saħħa, disponibbli hawn http://ghdx.healthdata.org/gbd-results-tool .

IHS (għad irid jiġi ppubblikat), Aggressive Tax Planning indicators, l-Istitut għall-Istudji Avvanzati, Vjenna.