Rapport mill-Kummissjoni lill-Kunsill, lill-Parlament Ewropew u lill-Kumitat tar-Reġjuni - Evalwazzjoni ex Post tal-Belt Kapitali Ewropea tal-Kultura 2007 (il-Lussemburgu u Sibiu) u 2008 (Liverpool u Stavanger) /* KUMM/2009/0689 finali */





[pic] | IL-KUMMISSJONI TAL-KOMUNITAJIET EWROPEJ | Brussel 22.12.2009 KUMM(2009)689 finali RAPPORT MILL-KUMMISSJONI LILL-KUNSILL, LILL-PARLAMENT EWROPEW U LILL-KUMITAT TAR-REĠJUNI Evalwazzjoni ex Post tal-Belt Kapitali Ewropea tal-Kultura 2007 (il-Lussemburgu u Sibiu) u2008 (Liverpool u Stavanger) RAPPORT MILL-KUMMISSJONI LILL-KUNSILL, LILL-PARLAMENT EWROPEW U LILL-KUMITAT TAR-REĠJUNI Evalwazzjoni ex Post tal-Belt Kapitali Ewropea tal-Kultura 2007 (il-Lussemburgu u Sibiu) u2008 (Liverpool u Stavanger) (Test b'rilevanza għaż-ŻEE) INTRODUZZJONI Dan ir-Rapport qed ikun ippreżentat skont l-Artikolu 12 tad-Deċiżjoni Nru 1622/2006/KE[1] tal-24 ta' Ottubru 2006 li tistabbilixxi azzjoni Komunitarja għall-avveniment tal-Kapitali Ewropea tal-Kultura għas-snin mill-2007 sal-2019, li teħtieġ li Kull sena l-Kummissjoni għandha tiżgura l-evalwazzjoni esterna u indipendenti tar-riżultati tal-avveniment tal-Kapitali Ewropea tal-Kultura tas-sena ta’ qabel skont l-għanijiet u l-kriterji tal-azzjoni stipulati f'din id-Deċiżjoni. Għandu jitressaq mill-Kummissjoni rapport dwar dik l-evalwazzjoni lill-Parlament Ewropew, lill-Kunsill u lill-Kumitat tar-Reġjuni sa mhux aktar tard mit-tmiem tas-sena wara l-avveniment tal-Kapitali Ewropea tal-Kultura." L-eżerċizzju ta' evalwazzjoni għall-2007 u l-2008 ingħaqad; madankollu mill-2009 l-evalwazzjonijiet se jitwettqu kull sena. Dan ir-rapport jesponi l-pożizzjoni tal-Kummissjoni dwar il-konklużjonijiet ewlenin u r-rakkomandazzjonijiet tal-evalwazzjoni esterna tal-Belt Kapitali tal-Kultura 2007 u 2008 li tista’ tinkiseb mill-ħolqa ta' hawn taħt: http://ec.europa.eu/dgs/education_culture/evalreports/index_en.htm L-evalwazzjoni esterna l-ewwel evalwat individwalment l-erba' Bliet Kapitali Ewropej tal-Kultura (minn hawn 'il quddiem "ECOC"): Il-Lussemburgu (LUX) u Sibiu (RO) fl-2007, Liverpool (UK) u Stavanger (NO) fl-2008. Qabblet ir-riżultati u kisbet konklużjonijiet validi għall-erbgħa li huma. Is-sejbiet huma bbażati fuq dejta pprovduta mill-erba' ECOC, ir-rispons mill-imsieħba u letteratura politika u akkademika fuq il-livell Ewropew. SFOND GħALL-AZZJONI L-azzjoni Komunitarja għall-avveniment tal-Belt Kapitali Ewropea tal-Kultura L-iskema inizjali ta' "Il-Belt Ewropea tal-Kultura" kienet varata fuq il-livell intergovernamentali fl-1985[2] u wara kienet ikkumplimentata bix-"Xahar Kulturali Ewropew"[3]. Abbażi ta' dawn l-attivitajiet, id-Deċiżjoni 1419/1999/KE stabbiliet azzjoni tal-Komunità għall-avveniment tal-Belt Kapitali Ewropea tal-Kultura għas-snin 2005 sa 2019,[4] minn hawn 'l quddiem imsemmija bħala "l-Azzjoni". L-Istati Membri kienu elenkati f'ordni kronoloġika ta' dritt biex jopsitaw l-avveniment kull sena. Pajjiżi Ewropej, li mhumiex Stati Membri jistgħu japplikaw wkoll, bl-ebda ordni kronoloġika predefinita. Id-Deċiżjoni 1419/1999/KE wara nbidlet bid-Deċiżjoni 1622/2006/KE[5] li rfinat l-għanijiet tal-Azzjoni, immodifikat il-proċess ta' ħatra u monitoraġġ għat-titlu tal-2013 'il quddiem u neħħiet il-possibbiltà għal bliet ta' Stati mhux Membri li japplikaw għat-titlu. Introduċiet kompetizzjoni nazzjonali ta' żewġ stadji b'kriterji Ewropej u laqgħat ta' monitoraġġ wara l-ħatra filwaqt li d-Deċiżjoni preċedenti ppermettiet lill-Istati Membri jiddeċiedu liema proċedura jadottaw biex jagħżlu l-ibliet mingħajr monitoraġġ wara. Fil-każ tal-2007 u l-2008, l-ibliet proposti ssottomettew l-applikazzjoni tagħhom inkluż l-programm kulturali tagħhom għal dik is-sena lil Bord Ewropew tal-Għażla li rrakkomanda l-ħatra tagħhom lill-Kummissjoni. B'riżultat ta' dan il-Kummissjoni ħarġet rakkomandazzjoni lill-Kunsill tal-Ministri li formalment ħatar l-ECOC. Meta wieħed jikkunsidra ż-żmien meħtieġ għall-implimentazzjoni tal-ECOC, liema preparazzjoni tibda sitt snin qabel is-sena maħtura, id-Deċiżjoni tal-2006 żżomm l-applikazzjoni tad-Deċiżjoni 1999 dwar l-ECOC tal-2007, l-2008 u l-2009 u tipprevedi dispożizzjonijiet tranżitorji għall-avvenimenti tal-2010-2012. L-appoġġ finanzjarju tal-UE hu pprovdut permezz tal-Programm Kulturali tal-UE. Għall-2007-2013 jipprovdi massimu ta' EUR 1,5 miljun kull sena għal kull ECOC[6]. Għall-2007 u l-2008, l-appoġġ finanzjarju ħa forma ta' għotja kofinanzjarja għal proġetti speċifiċi li jkopru parti mill-programmi kulturali tal-ECOC. Bliet Kapitali Ewropej tal-Kultura 2007-2008 Konsegwetement l-ECOC tal-2007 u l-2008 ntgħażlu bil-proċeduri tal-għażla stabbiliti bid-Deċiżjoni tal-1999. Il-Lussemburgu u r-Renju Unit kellhom id-dritt li jospitaw l-avveniment tal-ECOC fl-2007 u fl-2008 rispettivament. Il-Lussemburgu ppropona għat-titlu l-belt tal-Lussemburgu u r-reġjun ta' madwaru ("Grande Région" (GR)), u r-Renju Unit ippropona Liverpoool wara li organizza komptetizzjoni nazzjonali. Barra minn hekk, ir-Rumanija (fl-2004 kienet għadha mhix Stat Membru) ipproponiet Sibiu għall-2007 u n-Norveġja pproponiet Stavanger għall-2008. Il-proċess tal-għażla sar fl-2003-2004. Il-bord tal-għażla Ewropew ħareġ rapport li jirrakkomanda l-Lussemburgu u Sibiu għat-titlu tal-2007, u Liverpool u Stavanger għat-titlu tal-2008 filwaqt li għamel rakkomandazzjonijiet biex jintlaħqu b'mod aħjar l-għanijiet proposti. Fl-2004 il-Kunsill tal-Ministri formalment ta t-titlu lill-ibliet applikanti wara r-rakkomandazzjoni tal-Kummissjoni. EVALWAZZJONI ESTERNA It-termini tal-evalwazzjoni Il-Kummissjoni qabbdet lill-Ecotec Research and Consulting biex twettaq l-evalwazzjoni esterna tal-avvenimenti[7] tal-ECOC fl-2007 u fl-2008. L-evalwazzjoni kellha l-għan li teżamina r-relevanza, l-effiċjenza, l-effettività u s-sostenibilità ta' dawn l-erba' ECOC imqabbla mal-għanijiet tal-Azzjoni u mqabbla dawk l-għanijiet stabbiliti mill-ECOC innifishom fl-applikazzjonijiet tagħhom u matul l-fażi tal-implimentazzjoni. L-evalwazzjoni esterna kienet akkumpanjata minn rapporti għal kull ECOC u ħarġu b'konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet dwar kif tista' titjieb l-implimentazzjoni tal-Azzjoni. Meta wieħed iqis li kull ECOC tingħata t-titlu għal sena, il-konklużjonijiet u r-rakkomandazzjonijiet li jikkonċernaw lill-ibliet ingħataw f'forma ta' "x'tgħallimna" sabiex ikunu mgħejjuna ECOC tal-futur fl-implimentazzjoni tagħhom. Metodoloġija L-erba' ECOC kienu valutati individwalment, parzjalment abbażi tal-evalwazzjonijiet ikkuminissjonati mill-ECOC innifishom. Inġabret id-dejta fuq żewġ livelli: ammont żgħir ta' dejta fuq il-livell tal-UE; u dejta aktar estensiva mill-ECOC innifishom. Is-sorsi ewlenin inkludew letteratura politika u akkademika fuq il-livell Ewropew; l-applikazzjonijiet oriġinali tal-ECOC, l-istudji u r-rapporti kkummissjonati mill-ECOC, il-programmi tal-attivitajiet, materjal promozzjonali u websajts; dejta kwantitattiva provduta mill-ECOC dwar l-attivitajiet, il-produzzjonijiet u r-riżultati; intervisti tat-timijiet tal-ġestjoni għal kull ECOC; stħarriġ bit-telefown tal-imsieħba ewlenin f'kull ECOC; u żjajjar f'kull belt. Ħarsa komparattiva u eżerċizzju ta' meta-evalwazzjoni kkunsidraw l-konklużjonijiet li ħarġu mill-erba' ECOC kollha, approċċi mqabbla u kkuntrastati, u vverifikaw l-kwalità tar-riċerka. Il-konklużjonijiet relatati mal-Azzjoni tal-ECOC ġeneralment aktar ittieħdu mill-kunsiderazzjoni tal-evidenza u l-konklużjonijiet li ħarġu mill-erba' ECOC kollha. Is-sejbiet tal-valutatur Ir-rilevanza tal-Azzjoni L-evalwazzjoni kkunsidrat li l-implimentazzjoni tal-Azzjoni kienet relevanti għall-Artikolu 151 tat-Trattat tal-KE: l-għanijiet tal-"iżvilupp ta' attivitajiet kulturali" u l-"promozzjoni tad-dimensjoni Ewropea tal- u permezz tal-kultura" spikkaw b'mod qawwi fl-Azzjoni. Barra minn hekk, mis-sejbiet tal-evalwazzjoni li l-ibliet li kellhom it-titlu tal-ECOC jidher li matul is-snin adottataw it-tielet għan wiesa' li l-evalwaturi ddefinixxew bħala "għajnuna lill-iżvilupp soċjali u ekonomiku permezz tal-kultura" minkejja li dan l-għan ma jidhirx espliċitament fl-Artikolu 151. Il-preambolu tad-Deċiżjoni 1999 l-ewwel daħħal referenza espliċita għall-iżvilupp tal-kultura u t-turiżmu u għall-bżonn li jkunu mobilizzati sezzjonijiet kbar tal-popolazzjoni. Dawn ir-referenzi aktar tard issaħħu fid-Deċiżjoni tal-2006 bl-inklużjoni tal-kriterji espliċiti relatati mat-"trawwim tal-parteċipazzjoni taċ-ċittadini" u "l-iżvilupp fuq medda twila taż-żmien". Ħafna ECOC stqarrew ukoll l-għanijiet espliċiti soċjali, ekonomiċi u turistiċi. L-introduzzjoni ta' dawn l-għanijiet fl-Azzjoni tal-ECOC taw sura lill-politika kulturali kif ukoll irriflettew xejriet usa' fiha. Madankollu, l-importanza li qiegħda tikber ta' dawn l-għanijiet kienet akkumpanjata minn dibattitu dwar il-bilanċ bejn jekk il-kultura għandhiex tkun mgħejjuna għall-valur intrinsiku tagħha jew bħala mezz li jagħti lura riżultati tanġibbli u kwantifikabbli tal-investiment. Relevanza tal-ECOC tal-2007 u tal-2008 L-evalwazzjoni kkunsidrat il-motivazzjoni tal-ibliet fl-offerta biex isiru ECOC u r-relevanza tal-għanijiet tagħhom f'relazzjoni mal-għanijiet tal-Azzjoni u tal-Artikolu 151. L-erba' ECOC kienu kollha relevanti ħafna għallinqas għal wieħed mit-tliet għanijiet speċifiċi l-"iżvilupp ta' attivitajiet kulturali" u l-"promozzjoni tad-dimensjoni Ewropea tal- u permezz tal-kultura" u l-"iżvilupp soċjali u ekonomiku permezz tal-kultura" u wrew xi relevanza għalihom kollha. Filwaqt li l-erbgħa ECOC kienu kollha relevanti għall-għan tal-"iżvilupp tal-attivitajiet kulturali", dan kien jidher l-aktar fi Stavanger; Fit-tliet ECOC l-oħra, dan kien jidher mil-lenti tal-għanijiet ġenerali l-oħra, i.e. l-iżvilupp ta' reġjun fuq il-fruntiera (il-Lussemburgu GR), il-promozzjoni tal-profil internazzjonali tal-belt (Sibiu) u r-riġenerazzjoni urbana u l-inklużjoni (Liverpool). L-erbgħa ECOC kienu kollha relevanti għall-għan "il-promozzjoni tad-dimensjoni Ewropea tal- u permezz tal-kultura", prinċipalment permezz tal-għanijiet tagħhom tat-trawwim tal-kooperazzjoni mal-operaturi kulturali, l-artisti u l-ibliet fi Stati Membri oħra. L-erba’ ECOC kienu kollha wkoll relevanti għall-għan li jitwettaq "l-iżvilupp ekonomiku permezz tal-kultura", prinċipalment permezz tal-użu tal-ECOC biex tittejjeb id-dehra tal-belt (il-GR fil-każ tal-Lussemburgu) u għall-għan biex jitwettaq "l-iżvilupp soċjali permezz tal-kultura" bit-twessiegħ tal-aċċess għall-kultura. L-effiċjenza tat-Tmexxija Ingħatat il-kunsiderazzjoni lill-effiċjenza tat-tmexxija tal-ECOC, inklużi l-mudelli organizzattivi tagħhom, il-proċessi tal-għażla u l-implimentazzjoni tal-attivitajiet u l-avvenimenti kulturali, il-komunikazzjonijiet u l-promozzjonijiet, u l-proċessi biex jinġabru l-flus. L-erba' ECOC kollha ffaċċjaw diffikultajiet biex jistabbilixxu arranġamenti ta' tmexxija effiċjenti, partikolarment matul l-fażi tal-iżvilupp. Dawn id-diffikultajiet kellhom x'jaqsmu prinċipalment mal-isfida li tkun stabbilita struttura organizzattiva u l-bini ta' tim bil-ħiliet xierqa biex jimplimenta l-programm kulturali. F'kull każ, kien hemm bżonn ta' sett usa' ta' ħiliet u għalhekk struttura differenti mit-tim li kien ipprepara l-applikazzjoni b'suċċess, minkejja li nżammu ħafna mill-individwi ewlenin. Kwistjonijiet li kellhom sehem imporanti kienu: il-bżonn ta' bilanċ bejn l-interessi artistiċi u politiċi u li jkun żgurat li kwalunke mekkaniżmu ġdid ta' twettiq kien jintlaqa' mill-imsieħba eżistenti bħala sieħeb kooperattiv. u li tinstab it-taħlita ġusta ta' staff eżistenti u sekondati kif ukoll talent ġdid. Eventwalment kull ECOC stabbilixxiet struttura ta' tmexxija effiċjenti, kif kien rikonoxxut mill-maġġoranza tal-imsieħba. L-esperjenza tal-2007 u l-2008 turi li huwa tajjeb li jkollok struttura ġdida u indipendenti, waħda li hija mfassla b'reqqa biex tirrifletti l-kuntest politiku u kulturali tal-belt u, tabilħaqq, il-pajjiż b'mod aktar ġenerali. Tagħlima oħra importanti tal-2007 u l-2008 kienet l-importanza tal-evalwazzjonijiet ikkummissjonati mill-ECOC innifishom. L-effiċjenza tal-mekkaniżmi tal-ECOC fuq il-livell tal-UE Kunsiderazzjoni ewlenija kienet l-effiċjenza tal-għażla, il-monitoraġġ u l-proċessi finanzjarji mħaddma mill-Kummissjoni Ewropea. Filwaqt li l-erba’ ECOC esprimew is-sodisfazzjon wiesa' bil-mod kif ħadem il-bord Ewropew tal-għażla, għadu kmieni biex wieħed jiġbed konklużjonijiet dwar l-effiċjenza, l-effettività u l-imparzjalità ta' dak il-proċess, minħabba li fil-każ tagħhom il-bord ħtieġlu biss li jagħti fehma dwar il-merti assoluti ta' kull offerta, aktar milli mill-merti tiegħu relatati man-nomini fil-kompetizzjoni, billi ma kien hemm l-ebda waħda. Id-Deċiżjoni tal-1999 ma inkludietx fażi ta' monitoraġġ. Madankollu l-fehma predominanti minn tlieta mill-erbat ibliet hi li din il-funzjoni kienet iġġib benefiċċji. Tabilħaqq, dan seta' għen biex ikunu identifikati problemi potenzjali u kien ikun hemm ċans għal azzjoni ta' rimedju aktar bikrija. Il-promozzjoni min-naħa tal-Kummissjoni tal-katina bejn l-ECOC tal-passat, il-preżent u l-futur intlaqtgħet tajjeb mill-erba’ ECOC kollha. Il-kriterji għall-finanzjament ta' EUR 1,5 għal kull ECOC kienu ċari u l-proċessi amministrattivi simili għal dawk ta' programmi oħra tal-UE. Kull ECOC irċeviet finanzjament mill-Programm tal-Kultura tal-UE għal proġetti speċifiċi. Il-finanzjament tal-UE kien proporzjon modest ħafna min-nefqa totali tal-programm kulturali ta' kull ECOC. In vista tal-ammont modest provdut mill-baġit tal-UE, għalhekk, il-ħatra tal-ECOC kellha effett ta' vantaġġ effettiv. L-Azzjoni tal-ECOC tiġġenera domanda kbira mill-ibliet kandidati, investiment sostanzjali fil-programmi kulturali u, b'mod aktar ġenerali, fl-ibliet u għandha profil għoli fil-midja u mal-pubbliku. Hemm dubju jekk xi mekkaniżmu politiku ieħor setax jikseb l-istess impatt għall-istess livell ta' investiment tal-UE f'termini ta' riżorsi finanzjarji u sforz. Madankollu, wieħed irid jara jekk "ir-riżultati" jibdewx jonqsu fis-snin li ġejjin u jekk hemmx bżonn ta' mekkaniżmi politiċi alternattivi anke jekk ikunu bbażati fuq ħafna mill-kunċetti li jispikkaw fl-Azzjoni tal-ECOC u l-esperjenzi s'issa. Effettività fl-iżvilupp ta' attivitajiet kulturali L-evalwazzjoni kkunsidrat l-effetività ta' kull ECOC fl-implimentazzjoni tal-programm kulturali tagħha u l-impatt tiegħu fuq l-iżvilupp kulturali tal-belt fuq medda twila ta' żmien. F'kull żona tal-ECOC kien implimentat programm kulturali aktar estensiv milli kieku kien il-każ tan-nuqqas tal-ħatra tal-ECOC. Twettqu ħafna proġetti ġenwinament innovattivi u kummissjonijiet ġodda fuq il-firxa kollha wiesgħa tal-ġeneri kulturali. L-udjenzi għall-attivitajiet kulturali kienu ġeneralment ferm akbar mis-snin ta' qabel l-ECOC u, fejn hemm l-evidenza, tissuġġerixxi livell għoli ta' sodisfazzjoni tal-udjenza. Ix-xena kulturali ta' kull belt hija aktar vibranti u nazzjonalment u internazzjonalment aktar rikonoxxuta minn qabel. Filwaqt li kull programm kulturali ppreżenta ħafna artisti internazzjonali u nazzjonali stabbiliti, numru sinifikattiv tal-operaturi kulturali lokali kienu appoġġjata f'kull każ. Barra li gawdew profil u kuntatti akbar, wieħed mill-benefiċċji importanti rrappurtati fl-erba’ ECOC kollha hija professjonaliżmu u kapaċità operattiva akbar ta' dawn l-operaturi. F'ħafna każijiet, is-sempliċi fatt li kien hemm ħidma aktar mill-qrib mal-istituzzjonijiet u l-awtoritajiet kulturali ppermettiet li jkun hemm appoġġ akbar milli kieku l-każ kien mod ieħor. Pereżempju, finanzjarjament pubbliku akbar kien tipikament akkumpanjat minn għajnuna prattika li ppermettiet l-organizzazjonijiet iżgħar li jidħlu f'kuntratti u jitolbu finanzjament b'mod aktar effettiv. B'mod ġenerali, kull ECOC, u għalhekk ukoll l-Azzjoni b'mod ġenerali, kienet ta' suċċess wiesa' fil-kisba tal-għanijiet relatati mal-iżvilupp tal-attivitajiet kulturali matul is-sena tat-titlu. Tabilħaqq, mhux kull element tal-programmi kulturali kien suċċess komplet u xi msieħba kienu ddiżappuntati (pereżempju xi istituzzjonijiet kulturali li għalihom l-ECOC offriet relevanza limitata), xi artisti lokali ħassew li kien hemm preferenza mhix xieraq favur artisti internazzjonali u l-aspettattivi ta' xi operaturi kulturali lokali għal appoġġ finanzjarju jew ieħor ma setax ikun sodisfatt. Iżda l-azzjoni ppermettiet li jkunu implimentati erba' programmi estensivi kulturali li jinkludu ħafna proġetti eċċitanti u innovattivi. L-effettività fil-promozzjoni tad-dimensjoni Ewropea tal- u permezz tal-kultura Id-Deċiżjoni tal-1999 ma tagħti l-ebda definizzjoni espliċita tad-"dimensjoni Ewropea" u l-kriterji tad-"dimensjoni Ewropea" kif stabbiliti fid-Deċiżjoni tal-2006 jipprovdu ħafna flessibilità fl-interpretazzjoni. Forsi bħala konsegwenza, id-dimensjoni Ewropea tal-Azzjoni tal-ECOC kienet interpretata b'modi differenti ħafna mill-ECOC tal-2007 u tal-2008. Għalhekk l-evalwazzjoni tat spazju għal din id-diversità meta kkunsidrat l-effettività tal-ECOC fil-promozzjoni ta' dimensjoni Ewropea. Filwaqt li l-erba' ECOC kienu kollha effettivi fl-implimentazzjoni ta' firxa wiesgħa ta' attivitajiet b'dimensjoni Ewropea, in-natura ta' dik id-dimensjoni u l-firxa tal-effettività varjat: - il-viżibilità akkwistata bit-titlu għenet lill-erbgħa kollha biex ikunu effettivi biex jiġġeneraw żieda sinifikanti fit-turiżmu, minkejja li kien għan importanti għal tnejn minnhom biss; - kollha kienu effettivi biex iwettqu kollaborazzjonijiet, koproduzzjonijiet u skambji, minkejja li din l-attività kienet biss estensiva fil-Lussemburgu GR; F'ECOC oħra, il-kollaborazzjoni kienet periferika għall-programm kulturali ewlieni u prinċipalemtn seħħet biss mat-titulari l-ieħor; - bl-istess mod, kollha kienu effettivi biex jistabbilixxu sħubijiet transnazzjonali mal-ibliet l-oħra jew reġjuni iżda din l-attività kienet biss estensiva fil-Lussemburgu GR; - tlieta mill-ECOC kienu effettivi biex jissodisfaw l-għan tagħhom li jattiraw artisti ta' sinifikat Ewropew; - fil-belt l-oħra (il-Lussemburgu GR), din kien għan anqas prominenti minkejja li ħafna artisti Ewropej kienu attirati; - attivitajiet relatati mal-"istorja, l-identità u l-wirt Ewropew diġà preżenti fil-belt" kienu biss estensivament implimentati fil-Lussemburgu GR u Sibiu, minkejja li t-tnejn kienu relattivament effettivi; - l-ECOC kollha taw biss attenzjoni modesta lill-iżvilupp tat-temi u kwistjonijiet Ewropej. L-effettività fil-kisba ta' impatti relatati mal-għanijiet ekonomiċi, turistiċi u ta' żvilupp urban L-evalwazzjoni sabet li l-erbgħa ECOC kienu kollha effettivi fil-kisba ta' impatti relatati mal-għanijiet ekonomiċi, turistiċi u ta' żvilupp urban; it-turiżmu żdied fl-erbgħa każijiet kollha u hemm evidenza ta' impatt fuq l-ekonomija lokali; l-erbgħa ECOC kollha jew direttament iffinanzjaw l-infrastruttura kulturali u l-investimenti fl-iżvilupp urban jew tawhom impetus akbar. Madankollu, mhux ċar jekk hemmx limitu fuq il-firxa li l-kunċett tal-ECOC tista' kontinwament timbotta r-riġenerazzjoni urbana. Fil-futur, għalhekk jista' jkun hemm sforzi biex ikunu rkuprati l-għanijiet purament kulturali tal-ewwel snin tal-ECOC, jew li hemm bżonn ta' reviżjoni tal-kunċett. L-effettività fl-appoġġ lill-iżvilupp soċjali permezz tal-kultura L-evalwazzjoni kkunsidrat l-effettività tal-ECOC fir-rigward tad-dimensjoni soċjali tal-Azzjoni. Hemm evidenza li kull belt kienet effettiva fl-implimentazzjoni ta' attivitajiet intiżi li jiksbu għanijiet soċjali, notevolment it-twessiegħ ta' aċċess għall-kultura u l-parteċipazzjoni fil-volontarjat (partikolarment f’Sibiu u Liverpool). Hemm ukoll evidenza ta' żieda fl-attendenza fl-avvenimenti kulturali u l-parteċipazzjoni fl-attivitajiet kulturali, inklużi fosthom gruppi mmirati (fil-każ tal-Lussemburgu). Barra minn hekk, kienu żviluppati ħafna modi ġodda li jinvolvu dawn il-gruppi, pereżempju, permezz tal-ħolqien ta' postijiet ġodda, l-organizzazjzoni ta' avvenimenti kulturali f'distretti differenti u l-ħolqien ta' proġetti komunitarji tal-arti. Madankollu, id-dimensjoni soċjali tal-ECOC tal-2007 u tal-2008 kienet prinċipalment tikkonsisti mit-twessiegħ tal-aċċess għall-kultura, aktar milli l-inklużjoni kulturali jew l-inklużjoni soċjali per se. Sostenibbiltà Fl-aħħarnett, l-evalwazzjoni kkunsidrat is-sostenibbiltà tal-attivitajiet tal-ECOC u l-impatt tagħhom fuq it-tmexxija kulturali u l-iżvilupp fuq medda twila ta' żmien tal-ibliet rispettivi tagħhom. Filwaqt li l-livell tal-attività kulturali naturalment naqas wara t-tmiem tas-sena titulari, hemm eveidenza li fl-erba’ ECOC kollha ħafna mill-attivitajiet mibdija fis-sena titulari kienu sostnuti u, f'xi każi, l-awtoritajiet pubbliċi pprovdew finanzjament kontinwu. Hemm ukoll ħafna eżempji ta' festivals, mibdija l-ewwel fis-sena titulari, li tkomplew isiru fis-snin ta' wara. Barra minn hekk, hemm ħafna eżempji ta' istituzzjonijiet kulturali u operaturi indipendenti li qed iwettqu livell ta' attività ogħla minn qabel is-sena titulari, minkejja li xi opportunitajiet intilfu f'dak ir-rigward. L-esperjenza tal-2007 u l-2008 kienet li t-tmiem tas-sena titulari jġib miegħu l-isfaxxar tal-aġenziji dedikati għat-twettiq tal-programm u inevitabilment xi telf tal-esperjenza li tkun inbniet. Madankollu, huwa ċar li l-ECOC ġabu magħhom tibdil importanti fit-tmexxija tal-kultura fl-ibliet rispettivi tagħhom. Mhux biss ħafna mill-esperjenza tinżamm (b'ħafna individwi li jibqgħu involuti fit-tmexxija kulturali tal-belt, wara li jirritornaw lejn l-employers preċedenti tagħhom, pereżempju, il-muniċipalitajiet, jew jassumu pożizzjonijiet ġodda, pereżempju ma' istituzzjonijiet kulturali); ECOC wasslet ukoll l-introduzzjoni ta' modi ġodda ta' xogħol, sħubijiet ġodda u strateġiji ġodda. F'ħafna każijiet, l-ECOC daħħlet sett ġdid ta' relazzjonijiet bejn il-muniċipalitajiet lokali u l-operaturi kulturali u ppromoviet il-kultura fl-aġenda tad-dibattitu politiku lokali. B'mod ġenerali imbagħad, l-ECOC raw bidliet sinifikattivi fil-mod kif l-attivitajiet kulturali jkunu organizzati li stabbilixxew pjattaformi ġodda għall-attività li probabbilment se tkun sostnuta fil-futur. F'dan l-istadju, huwa kmieni wisq li tkun valutata s-sostenibilità tal-impatti ekonomiċi u turistiċi. Filwaqt li l-ECOC tal-2007 u l-2008 raw żidiet fit-turiżmu u profili internazzjonali akbar matul is-snin titulari, hemm ir-riskju li dawn il-benefiċċji se jkunu diffiċli biex jiġu sostnuti fiċ-ċirkostanzi ekonomiċi attwali – minkejja li l-ibliet titulari, tabilħaqq, qed jilqgħu aktar viżitaturi milli kieku qatt ma seħħet il-ħatra tal-ECOC u jistgħu jkunu f'pożizzjoni aħjar biex jaħtfu benefiċċji futuri hekk kif l-ekonomija globali tirkupra. RAKKOMANDAZZJONIJIET PRINċIPALI TAL-EVALWAZZJONI ESTERNA U KUMMENTI MILL-KUMMISSJONI Il-Kummissjoni taqbel mas-sustanza ġenerali tar-rakkomandazzjonijiet tal-evalwatur, madankollu tħoss li hemm xi dupplikazzjoni u għalhekk se timplimenta formulazzjoni kemmxejn mibdula tar-rakkomandazzjonijiet kif imfassla hawn taħt iżda li ma jbiddlux is-sustanza tagħhom. L-effiċjenza tat-Tmexxija Il-Kummissjoni għandha tirrakkomanda lill-ECOC kollha biex jikkummissjonaw evalwazzjonijiet tal-impatt tal-programmi kulturali u l-attivitajiet assoċjati tagħhom. L-effiċjenza tal-mekkaniżmi tal-ECOC fuq il-livell tal-UE Evalwazzjonijiet futuri għandhom jikkunsidraw: - l-effiċjenza, l-effettività u l-imparzjalità tal-għażla u l-proċessi ta' monitoraġġ introdotti bid-Deċiżjoni tal-2006; - il-valur imġedded tal-"marka kummerċjali" tal-ECOC, kif meqjus mill-ibliet titulari u mid-dinja usa' (il-midja, l-organi tas-settur kulturali u l-pubbliku ġenerali); fl-eventwalità li l-valur tat-marka kummerċjali jidher li qed jonqos, il-Kummissjoni għandha tesplora approċċi alternattivi u tqabbel il-merti relattivi tagħhom ma' dawk tal-ECOC. L-effettività fil-kisba ta' impatti relatati mal-għanijiet ekonomiċi, turistiċi u ta' żvilupp urban u l-appoġġ lill-iżvilupp soċjali permezz tal-kultura Fid-dibattiti li ġejjin, il-Kummissjoni Ewropea għandha tesplora safejn il-kunċett tal-ECOC (u l-kultura b'mod aktar ġenerali) jista' (jkompli) u għandu jintuża biex jistimula: - ir-riġenerazzjoni urbana u l-iżvilupp ekonomiku jew jekk ikunx hemm ritorn għal approċċ li huwa aktar dwar il-kultura bħala għan fih innifsu; - ir-rinnovament soċjali ġenwin tal-ibliet u l-aċċess għaċ-ċittadini kollha, f'kuntrast mas-sempliċi twessiegħ tal-opportunitajiet għall-kultura lil udjenzi diġà eżistenti; - jew tinżammx il-flessibilità għall-ibliet biex isibu l-bilanċ tagħhom stess. IL-KONKLUżJONIJIET TAL-KUMMISSJONI Il-Kummissjoni taqsam l-evalwazzjoni ġenerali tal-evalwatur u taċċetta r-rakkomandazzjonijiet tiegħu kif formulati fit-taqsima hawn fuq. Hija konxja li s-saħħa ta' kull ECOC għandha l-għeruq fid-diveristà u l-uniċità kulturali tagħha u se tiżgura li l-ibliet ikollhom latitudni biżżejjed biex jimplimentaw l-għandijiet tal-Azzjoni (premessa 1). Il-Kummissjoni tinnota li ħafna ECOC diġà għandhom skemi ta' evalwazzjoni li jkopru l-programm kulturali tagħhom kollu jew partijiet minnu u se tirrakkomanda l-evalwazzjonijiet ġenerali fuq il-livell lokali (premessa 2). Sabiex tippromovi ċ-ċirkolazzjoni tal-prattiċi tajba, il-Kummissjoni appoġġat ġabra politika fejn il-mudell tal-evalwazzjoni komprensiva, żviluppata minn Liverpool 2008, qiegħda tkun adattata għall-bżonnijiet tal-ECOC tal-futur[8]. Il-Kummissjoni se tagħti wkoll ħarsa mill-qrib lejn il-mod kif il-fondi strutturali qed jintużaw u jistgħu jintużaw mill-ECOC[9]. Il-Kummissjoni tinnota bi pjaċir li l-proċeduri l-ġodda tal-għażla, tal-monitoraġġ u tal-finanzjament stabbiliti bid-Deċiżjoni tal-2006 diġà jmorru fid-direzzjoni rakkomandata mis-sejbiet tal-evalwazzjoni. Se tiżgura li dawn l-arranġamenti l-ġodda jkunu valutati bix-xieraq fi żmien propizju[10]. Il-Kummissjoni hija konxja tal-"marka kummerċjali" ECOC: tipprovdi gwida dwar l-użu tagħha permezz ta' gwida tal-ECOC lill-ibliet kandidati u se tkompli tissorvelja l-użu tagħha u l-valur tal-marka[11]. Il-Kummissjoni se tippromwovi l-iskambju tal-prattiċi l-ġodda u tippromwovi l-esperjenza tal-ECOC bħala "laboratorju" għall-iżvilupp urban permezz tal-kultura. Għat-tensjoni inerenti bejn l-użu strumentali tal-kultura għall-iskopijiet soċjali u ekonomiċi u l-valur intrinsiku tal-kultura għaċ-ċittadin Ewropew, il-Kummissjoni hija persważa li l-ECOC ta' suċċess jipprovdu eżempji tajba ta' modi li jirrikonċiljaw il-kwalità artistika mal-iżvilupp soċjoekonomiku (premessa 3). [1] ĠU L 304, 03.11.2006. [2] It-titlu “Il-Belt Kapitali Ewropea tal-Kultura” kien maħsub biex iressaq aktar lejn xulxin lill-ġnus Ewropej. Ara r-Resoluzzjoni tal-Ministri responsabbli għall-Affarijiet Kulturali li tirrigwarda l-organizzazzjoni annwali tal-'belt Ewropea tal-kultura' ta' 13.06.1983 http://eur-ex.europa.eu/Notice.do?mode=dbl&lang=en&lng1=en,en&lng2=da,de,el,en,es,fr,it,nl,&val=117538:cs&page=1&hwords= [3] Il-konklużjonijiet tal-laqgħa tal-Ministri tal-kultura fil-Kunsill tat-18 ta' Mejju 1992 li jikkonċernaw l-għażla tal-Ibliet Ewropej tal-Kultura wara l-1996 u x-"Xahar Kulturali" http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=CELEX:41992X0616:EN:HTML [4] Id-Deċiżjoni Nru 1419/1999/KE tal-Parlament Ewropew u l-Kunsill tal-25 ta’ Mejju 1999 li tistabbilixxi azzjoni tal-Komunità għall-avveniment tal-“Belt Kapitali Ewropea tal-Kultura” għas-snin 2005 sa 2019 (ĠU L 166, 01.07.1999, p. 1). Id-Deċiżjoni emendata bid-Deċiżjoni 649/2005/KE (ĠU L 117, 4.5.2005, p. 20). http://www.europa.eu/eur-lex/pri/en/oj/dat/1999/l_166/l_16619990701en00010005.pdf http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/site/en/oj/2005/l_117/l_11720050504en00200021.pdf [5] Id-Deċiżjoni Nru 1419/1999/KE tal-Parlament Ewropew u l-Kunsill tal-25 ta’ Mejju 1999 li tistabbilixxi azzjoni tal-Komunità għall-avveniment tal-“Belt Kapitali Ewropea tal-Kultura” għas-snin 2006 sa 2007 (ĠU L 304, 01.07.1999, p. 1). http://eur-lex.europa.eu/JOHtml.do?uri=OJ:L:2006:304:SOM:EN:HTML [6] Id-Deċiżjoni Nru 1855/2006/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas-12 ta’ Diċembru 2006 (2007-2013) (ĠU L 372, 27.12.2006, p. 1). Ref. Strand 1.3 [7] Kuntartt Qafas ta' servizz Nru EAC/03/06 dwar l-evalwazzjoni, is-servizzi relatati mal-evalwazzjoni u l-appoġġ għall-evalwazzjoni ta' impatt. [8] http://www.liv.ac.uk/impacts08/ [9] Studju tal-kontribuzzjoni tal-kultura lill-iżvilupp ekonomiku lokali u reġjonali bħala parti mill-politika reġjonali Ewropea http://ec.europa.eu/culture/key-documents/doc537_en.htm [10] 2010 ECOC għall-proċeduri ta' monitoraġġ u l-premju Melina Mercouri; 2013 ECOC għall-proċedura sħiġa tal-għażla, kfi stabbilita bid-Deċiżjoni 2006 [11] http://ec.europa.eu/culture/our-programmes-and-actions/doc629_en.htm