2009
LEFFETTIVITÀ TALINFIQ TALMIŻURI 
STRUTTURALI FUQ IT TRATTAMENT 
TALILMA MORMI  GĦALLPERIJODI TA’  
PROGRAMM 19941999 U 20002006 ILQORTI EWROPEA 
TALAWDITURI
Rapport Speċjali  Nru 3LILMA MORMI U LĦAMA TADDRENAĠĠ MILLAGGLOMERAZZJONIJIET 
URBANI JISTGĦU JEFFETTWAW ILKWALITÀ TALLAGI, TAXXMAJJAR, TALIBĦRA KOSTALI, TALILMIJIET TA’  TAĦT LART U TALĦAMRIJA TALEWROPA. RIŻULTAT TA’  DAN, LUE ADOTTAT SERJE TA’  DIRETTIVI U KKOFINANZJAT UKOLL ILBINI TA’  IMPJANTI TA’  TRATTAMENT TALILMA URBAN MORMI. F’DAN IRRAPPORT ILQORTI TANALIZZA JEKK LIMPJANTI TA’  TRATTAMENT IKKOFINANZJATI MILLUE JIKSBUX LIVELL TA’  PRESTAZZJONI ADEGWAT FITTRATTAMENT TALILMA MORMI U JEKK 
ILĦAMA PRODOTTA MILLIMPJANTI TA’ TRATTAMENT HUX QIEGĦDA 
TINTUŻA B’MOD XIERAQ. LIRWOL TALKUMMISSJONI ĠIE EŻAMINAT 
UKOLL. 
IL-QORTI EWROPEA TAL-AWDITURI
MT
QJ-AB-09-003-MT-C
ISBN 978-92-9207-257-5
ISSN 18310907
ed904920_MT_coverBT.indd   1 20/05/09   9:33:45
Kif jiġu akkwistati l-pubblikazzjonijiet tal-UE
Pubblikazzjonijiet għall-bejgħ:
•  permezz tal-EU Bookshop (http://bookshop.europa.eu);•  mill-ħanut tal-kotba tiegħek billi tikkwota t-titlu, il-pubblikatur u/jew in-numru 
tal-ISBN;
•  billi tikkuntattja wieħed mill-aġenti tagħna direttament inkarigat mill-bejgħ. 
Tista’ takkwista d-dettalji ta’ kuntatt tagħhom permezz tal-link (http://bookshop.europa.eu), jew billi tibgħat faks ﬁ  n-numru +352 2929-42758.
Pubblikazzjonijiet mingħajr ħlas:•  permezz tal-EU Bookshop (http://bookshop.europa.eu);•  mir-rappreżentanzi tal-Kummissjoni Ewropea jew mid-delegazzjonijiet. 
Tista’ takkwista d-dettalji ta’ kuntatt tagħhom permezz tal-link (http://ec.europa.eu) jew billi tibgħat faks ﬁ  n-numru +352 2929-42758.
ed904920_MT_coverBT.indd   2 20/05/09   9:33:47
LEFFETTIVITÀ TALINFIQ 
TALMIŻURI STRUTTURALI FUQ ITTRATTAMENT TALILMA MORMI GĦALLPERIJODI TA’ PROGRAMM 19941999 U 20002006 Rapport Speċjali  Nru 3   2009
ILQORTI EWROPEA TALAWDITURI(skont l-Artikolu 248(4), it-tieni sottoparagrafu, KE)
ed904920_MT_insideBT.indd   1 20/05/09   9:33:04
Ir-Rapport Speċjali Nru 3/2009 — L-effettività tal-infiq tal-Miżuri Strutturali fuq it-trattament tal-ilma mormi għall-perijodi  ta’ programm 1994-1999 u 2000-2006 2
ILQORTI EWROPEA TALAWDITURI
12, rue Alcide De Gasperi
L-1615 Luxembourg
LUXEMBOURG
Telefon +352 4398-45410
Faks +352 4398-46430
E-mail: euraud@eca.europa.eu
Internet: http://www.eca.europa.eu
Rapport Speċjali  Nru 3   2009
Ħafna informazzjoni addizzjonali dwar l-Unjoni Ewropea hija disponibbli fuq l-Internet. Jista’ jsir aċċess 
għaliha permezz tas-server Europa (http://europa.eu).
Informazzjoni dwar il-katalogar tinsab fit-tmiem ta’ din il-pubblikazzjoni.
Il-Lussemburgu: L-Uffiċċju għall-Pubblikazzjonijiet Uffiċjali tal-Komunitajiet Ewropej, 2009
ISBN 978-92-9207-257-5© Il-Komunitajiet Ewropej, 2009
Ir-riproduzzjoni hija awtorizzata kemm-il darba jissemma s-sors oriġinali.
Printed in Belgium
ed904920_MT_insideBT.indd   2 20/05/09   9:33:05
Ir-Rapport Speċjali Nru 3/2009 — L-effettività tal-infiq tal-Miżuri Strutturali fuq it-trattament tal-ilma mormi għall-perijodi  ta’ programm 1994-1999 u 2000-2006 3
WERREJ
Paragrafu
 WERREJ
IX SOMMARJU EŻEKUTTIV
114  INTRODUZZJONI
14  SFOND AMBJENTALI
513  GOVERNANZA U KOFINANZJAMENT TALUE
14 RATA TA’ KOPERTURA TA’ AGGLOMERAZZJONIJIET SKONT ITTRATTAMENT TALILMA MORMI
1519  LAMBITU U LAPPROĊĊ TALVERIFIKA
2056  OSSERVAZZJONIJIET
2028   LIMPJANTI TA’ TRATTAMENT IKKOFINANZJATI MILLUE JIKSBU LIVELL TA’ PRESTAZZJONI ADEGWAT 
FITTRATTAMENT TALILMA MORMI?
2021 SFOND22 ILPARTI LKBIRA TALIMPJANTI TA’ TRATTAMENT KIENU JAĦDMU B’KAPAĊITÀ XIERQA …23  … IMMA GĦADD TA’ IMPJANTI TA’ TRATTAMENT KIENU JOPERAW FERM TAĦT ILKAPAĊITÀ …24  … U IMPJANT TA’ TRATTAMENT WIEĦED MA KELLUX BIŻŻEJJED KAPAĊITÀ
2526 MAĠĠORANZA KBIRA TA’ IMPJANTI TA’ TRATTAMENT IPPRODUĊEW EFFLUWENT LI JISSODISFA RREKWIŻITI TALUE
2728  ISSORVELJANZA TALKWALITÀ TALEFFLUWENT: DATA  TALPRESTAZZJONI ĠENERALMENT AĊĊETTATA IMMA XI 
OPPORTUNITAJIET GĦAL TITJIB
2938  ILĦAMA PRODOTTA MILLIMPJANTI TA’ TRATTAMENT QIEGĦDA TINTUŻA B’MOD XIERAQ?
2930 SFOND3133  ŻEWĠ TERZI TALIMPJANTI TA’ TRATTAMENT IVVERIFIKATI KIENU JARMU LĦAMA TADDRENAĠĠ SKONT ILPRATTIĊI 
RAKKOMANDATI MILLUE
34 RIŻULTATI SODISFAĊENTI TARREKWIŻITI TADDIRETTIVA TALĦAMA TADDRENAĠĠ
3536 REVIŻJONI TADDIRETTIVA?
3738  MONITORAĠĠ TARRIMI TALĦAMA: XI OPPORTUNITAJIET GĦAL TITJIB FLIMPJANTI OPERATTIVI U LKORPI TA’ MONITORAĠĠ 
TALISTATI MEMBRI
3956  ILKUMMISSJONI QIEGĦDA TISSODISFA LIRWOL TAGĦHA?
3940 SFOND
4145 BŻONN GĦALLKONSISTENZA FLEŻAMI TALPROĠETTI4648 BŻONN TA’ MONITORAĠĠ AĦJAR TALEŻITI4956 JEĦTIEĠ LI TINGĦATA AKTAR KONSIDERAZZJONI LILLPRINĊIPJI AMBJENTALI TALUE
5766  KONKLUŻJONIJIET U RAKKOMANDAZZJONIJIET
5860  TRATTAMENT TALILMA MORMI
6163  ITTRATTAMENT U RRIMI TALĦAMA TADDRENAĠĠ
6466  LEFFETTIVITÀ TALIRWOL TALKUMMISSJONI
 ANNESS  AMBJENT TATTRATTAMENT TALILMA URBAN MORMI
 IRRISPOSTI TALKUMMISSJONI
ed904920_MT_insideBT.indd   3 20/05/09   9:33:05
Ir-Rapport Speċjali Nru 3/2009 — L-effettività tal-infiq tal-Miżuri Strutturali fuq it-trattament tal-ilma mormi għall-perijodi  ta’ programm 1994-1999 u 2000-2006 
ed904920_MT_insideBT.indd   4 20/05/09   9:33:05
Ir-Rapport Speċjali Nru 3/2009 — L-effettività tal-infiq tal-Miżuri Strutturali fuq it-trattament tal-ilma mormi għall-perijodi  ta’ programm 1994-1999 u 2000-2006 5
WERREJ
Agglomerazzjoni : Żona fejn il-popolazzjoni u/jew l-attivitajiet ekonomiċi jkunu biżżejjed 
konċentrati sabiex l-ilma urban mormi jkun jista’ jinġabar u jittieħed f’impjant ta’ trattament 
tal-ilma urban mormi jew f’punt ta’ skarikar finali. 
Baċin tax-xmara : Żona ta’ art minn fejn kull ilma ġieri tal-wiċċ inixxi minn sekwenza ta’ ilma 
kurrenti, xmajjar u, possibilment, lagi għal ġol-baħar minn bokka waħda ta’ xmara, estwarju jew delta.
Direttiva tal-Ħama tad-Drenaġġ : Id-Direttiva tal-Kunsill 86/278/KEE tat-12 ta’ Ġunju 1986 
dwar il-protezzjoni tal-ambjent, u b’mod partikolari tal-ħamrija, meta l-ħama tad-drenaġġ jintuża fl-agrikoltura (ĠU L 181, 4.7.1986, p. 6).
Direttiva tal-Qafas tal-Ilma : Id-Direttiva 2000/60/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill 
tat-23 ta’ Ottubru 2000 li tistabbilixxi qafas għal azzjoni Komunitarja fil-qasam tal-politika tal-ilma (ĠU L 327, 22.12.2000, p. 1).
Direttiva tat-Trattament tal-Ilma Urban Mormi : Id-Direttiva tal-Kunsill 91/271/KEE tal-21 ta’ 
Mejju 1991 dwar it-trattament tal-ilma urban mormi (ĠU L 135, 30.5.1991, p. 40).
Effettività : Kejl tar-rabta bejn ir-riżultati miksuba u l-objettivi ffissati.
Ekwivalenti ta’ popolazzjoni (e.p.) : Espressjoni kwantitattiva tat-toqol ta’ tniġġis tal-ilma 
mormi fit-termini tal-għadd ta’ persuni “ekwivalenti” li kieku joħolqu skart tal-istess saħħa. E.P. wieħed jikkorrispondi għat-toqol tat-tniġġis tad-drenaġġ iġġenerat minn abitant wieħed. 
Ewtrofikazzjoni : L-ilma jiġi mogħni b’nutrijenti, speċjalment b’komposti ta’ nitroġenu u/jew 
fosforu, li jikkawżaw it-tkabbir mgħaġġel tal-alka li jwassal għat-tnaqqis fil-livelli tal-ossiġnu tal-ilma u l-għajbien ta’ pjanti u ħut akwatiċi u tal-ħajja ta’ annimali akwatiċi oħrajn.
Fond Ewropew għall-Iżvilupp Reġjonali (FEŻR) : Strument finanzjarju mfassal biex jipp-
romwovi l-koeżjoni ekonomika u soċjali bejn ir-reġjuni tal-UE. Intervenzjonijiet tal-FEŻR 
huma prinċipalment implimentati permezz ta’ programmi operattivi li jkopru għadd kbir ta’ proġetti. 
Fond ta’ Koeżjoni : Strument finanzjarju mfassal biex isaħħaħ il-koeżjoni ekonomika u soċjali 
billi jiffinanzja proġetti ambjentali u tat-trasport fi Stati Membri bi PGN per capita ta’ inqas minn 90 % tal-medja Komunitarja. Il-Fond ta’ Koeżjoni kien oriġinalment implimentat fi Spanja, fil-Ġreċja, fl-Irlanda u fil-Portugall. Mill-1 ta’ Jannar 2004 l-Irlanda ma baqgħetx eliġibbli. 
ed904920_MT_insideBT.indd   5 20/05/09   9:33:05
Ir-Rapport Speċjali Nru 3/2009 — L-effettività tal-infiq tal-Miżuri Strutturali fuq it-trattament tal-ilma mormi għall-perijodi  ta’ programm 1994-1999 u 2000-2006 6
Ilma effluwenti jew skarikat : Ilma mormi trattat skarikat fl-ilmijiet ta’ baċin ta’ xmara li 
jirċevuh.
Impjant tat-Trattament tal-Ilma Urban Mormi : Infrastruttura li tipprovdi serje ta’ proċessi 
ta’ trattament li jimmiraw li jnaqqsu l-livell ta’ tniġġis tal-ilma urban agglomerat mormi rċevut għal-livell aċċettabbli qabel ma jiġi skarikat fl-ilmijiet li jirċevuh. 
Kontrolli indipendenti : Kontrolli mwettqa minn awtoritajiet indipendenti (fuq livell nazzjo-
nali, reġjonali jew tal-baċin tax-xmara) sabiex jissorveljaw il-kwalità tal-ilma skarikat u l-kon-tenut tal-ħama u tal-ħamrija fejn dan jintrema.
Kontrolli proprji : Kontrolli mwettqa regolarment minn operatur, fil-qafas tal-operat ta’ 
kuljum ta’ impjant ta’ trattament tal-ilma urban mormi, biex jissorveljaw il-kwalità tal-ilma skarikat u l-kontenut tal-ħama. 
Miżuri Strutturali : F’dan ir-rapport, intervenzjonijiet mill-Fond Ewropew għall-Iżvilupp 
Reġjonali (FEŻR) u mill-Fond ta’ Koeżjoni. 
Perijodu tal-programm : Il-qafas multiannwali li fih l-infiq tal-Fondi Strutturali u tal-Fond 
ta’ Koeżjoni huwa ppjanat u implimentat.
Prinċipju ta’ prekawzjoni : Il-prinċipju ta’ prekawzjoni jgħid li jekk azzjoni jew politika tista’ 
tikkawża ħsara kbira jew irriversibbli lill-pubbliku u lill-ambjent, fin-nuqqas ta’ qbil xjentifiku li mhix ser tirriżulta ħsara, id-dmir tal-prova jaqa’ fuq dawk li kienu favur li l-azzjoni tittieħed. F’xi sistemi legali, bħal dik tal-liġi tal-Unjoni Ewropea, il-prinċipju tal-prekawzjoni huwa prinċipju tal-liġi ġenerali u obbligatorju.
Programm operattiv : Dokument approvat mill-Kummissjoni li jieħu l-forma ta’ sett ta’ prijo-
ritajiet koerenti li jikkomprendu miżuri multiannwali. Il-prijoritajiet jistgħu jiġu implimentati billi wieħed jirrikorri għal Fond Strutturali jew aktar minn wieħed, jew, inkella, għal strumenti finanzjarji oħrajn u l-Bank Ewropew tal-Investiment. 
Trattament primarju : Fażi mekkanika li tinvolvi s-separazjoni inizjali mill-ilma mormi ta’ 
partiċelli ta’ drenaġġ kbar. 
Trattament sekondarju : Fażi bijoloġika li tinvolvi t-trattament tal-ilma mormi biex jiġu 
eliminati kontaminanti organiċi bijodegradabbli. 
ed904920_MT_insideBT.indd   6 20/05/09   9:33:05
Ir-Rapport Speċjali Nru 3/2009 — L-effettività tal-infiq tal-Miżuri Strutturali fuq it-trattament tal-ilma mormi għall-perijodi  ta’ programm 1994-1999 u 2000-2006 7
Trattament terzjarju : Fażi bijoloġika/kimika applikata fejn hemm bżonn biex tnaqqas il-livelli 
ta’ konċentrazzjoni ta’ nutrijenti f’ilmijiet mormija trattati qabel ma jiġu skarikati fl-ilmijiet li jirċivuhom b’riskju ta’ ewtrofikazzjoni. 
Żona sensittiva : Korp ta’ ilma jew taqsima ta’ korp ta’ ilma fir-riskju ta’ ewtrofikazzjoni. In-
nomina xierqa ta’ żoni sensittivi hija kruċjali peress li tiddetta t-tip ta’ trattament li għandu jiġi stabbilit għall-ilma mormi sabiex jitnaqqsu l-aġenti li jikkawżaw l-ewtrofikazzjoni. F’żoni sensittivi n-nitroġenu u/jew il-fosfru għandhom jitneħħew. 
Żoni Normali : Korp tal-ilma jew taqsima ta’ korp tal-ilma li mhux f’riskju ta’  
ewtrofikazzjoni. 
ed904920_MT_insideBT.indd   7 20/05/09   9:33:06
IRRISPOSTI
TALKUMMISSJONI
Ir-Rapport Speċjali Nru 3/2009 — L-effettività tal-infiq tal-Miżuri Strutturali fuq it-trattament tal-ilma mormi għall-perijodi  ta’ programm 1994-1999 u 2000-2006 8
SOMMARJU 
EŻEKUTTIV
I. 
L-ilma mormi u l-ħama tad-drenaġġ mill-agg-
lomerazzjonijiet urbani jistgħu jeffettwaw  il-kwalità tal-lagi, tax-xmajjar, tal-ibħra kos-tali, tal-ħamrija u tal-ilmijiet ta’ taħt l-art  
tal-Ewropa. Riżultat ta’ dan l-UE adottat serje ta’ Direttivi u kkofinanzjat ukoll il-bini ta’  
impjanti ta’ trattament tal-ilma urban mormi permezz tal-Fond ta’ Koeżjoni u l-FEŻR. Dan tejjeb b’mod sinifikanti r-rata ta’ kopertura 
tal-popolazzjoni urbana moqdija mit-tratta-
ment tal-ilma mormi. 
II. 
Il-verifika tal-Qorti ffokat fuq l-impjanti ffi-nanzjati mill-Fond ta’ Koeżjoni u mill-FEŻR għall-perijodi ta’ programm 1994-1999  
u 2000-2006, fi Spanja, fil-Portugall, fil-
Greċja u fl-Irlanda li kienu jirrappreżentaw 
il-parti l-kbira tal-infiq f’dan il-qasam.  Il-konklużjonijiet tal-verifika ppreżentati  
f’dan ir-rapport huma bbażati fuq eżami  tal-ġestjoni u s-sistemi ta’ kontroll fil-Kum-
missjoni u fuq evalwazzjoni tal-prestazzjoni 
ta’ 73 impjant ta’ trattament. Barra dan, ir-rimi tal-ħama tad-drenaġġ li jinħoloq kon-segwenza tat-trattament tal-ilma mormi u  
l-irwol tal-Kummissjoni fil-qasam tal-ilma  mormi ġew analizzati wkoll. 
III. 
Il-Qorti kkonkludiet illi, b’mod ġenerali,  il-Miżuri Strutturali kkontribwew għal titjib fit-trattament tal-ilma mormi fl-erba’ Stati  
Membri vverifikati. 
IV. 
B’mod ġenerali, l-impjanti ta’ trattament  ikkofinanzjati mill-Miżuri Strutturali kienu  
qegħdin jagħtu prestazzjoni xierqa. Iżda, ins-tab li xi wħud bdew jaħdmu taħt il-kapaċità operattiva u f’minorità ta’ każijiet ir-rekwiżiti tal-UE ma ġewx issodisfati fir-rigward tal-
kwalità tal-effluwent. 
ed904920_MT_insideBT.indd   8 20/05/09   9:33:06
IRRISPOSTI
TALKUMMISSJONI
Ir-Rapport Speċjali Nru 3/2009 — L-effettività tal-infiq tal-Miżuri Strutturali fuq it-trattament tal-ilma mormi għall-perijodi  ta’ programm 1994-1999 u 2000-2006 9
V. 
Il-Qorti sabet li kien meħtieġ li tingħata  
attenzjoni akbar biex jiġi assigurat li  l-impjanti ta’ trattament huma marbuta  b’mod xieraq man-netwerk tad-drenaġġ u li 
l-ilma industrijali mormi rċevut mill-impjanti ġie pretrattat kif meħtieġ. 
VI. 
Dwar il-ħama tad-drenaġġ, il-Qorti kkonklu-
diet li l-maġġoranza tal-impjanti ta’ tratta-
ment ikkofinanzjati, fl-erba’ Stati Membri  vverifikati, jarmu l-ħama skont il-metodi tal-
użu mill-ġdid imħeġġin mill-UE; għalkemm 
minoranza kienet għażlet metodi inqas sos-
tenibbli li ma jagħmlux użu mill-ġdid. Barra dan, il-Qorti identifikat xi aspetti fir-rigward 
tal-monitoraġġ tar-rimi tal-ħama li jistgħu  
jittejbu. 
VII. 
Id-Direttiva tal-Ħama tad-Drenaġġ attwali  
ilha mill-1986 u għalhekk ma tinkludix  avvanzi li seħħew minn dak iż-żmien ’il hawn fil-qasam. Kwalunkwe reviżjoni tad-Direttiva 
għandha tikkunsidra l-ispejjeż u l-benefiċċji 
kollha tal-miżuri l-ġodda proposti u l-impatt potenzjali fuq politika oħra tal-UE.
VIII. 
Fir-rigward tal-irwol tal-Kummissjoni,  il-Qorti hija tal-opinjoni illi jista’ jkun hemm aktar konsistenza fir-reviżjonijiet tagħha  
tal-applikazzjonijiet għall-għotjiet, li jiġu  
ffaċilitati permezz tal-iżvilupp ta’ linji gwida 
interni u listi ta’ kontrolli sabiex jintużaw  
waqt il-proċess ta’ evalwazzjoni. SOMMARJU 
EŻEKUTTIV
IX. 
Barra dan, il-Qorti nnutat li hemm bżonn  
monitoraġġ aħjar tal-eżiti mill-Kummissjoni meta teżamina r-rapporti finali qabel kwalun-kwe pagament tal-bilanċ tal-finanzjament.  
Għandhom jittieħdu azzjonijiet ta’ segwitu xierqa fejn ma tingħatax l-informazzjoni  
meħtieġa u fejn ma jinkisbux ir-riżultati  mistennija. 
X. 
Fl-aħħar, il-Qorti qieset li ż-żamma tal-istat ekoloġiku tajjeb tal-korpi tal-ilma teħtieġ  enfasi aktar b’saħħitha fuq il-prinċipji amb-jentali tal-UE li “min iniġġes għandu jħallas” u dwar it-tnaqqis tat-tniġġis f’ras il-għajn. 
ed904920_MT_insideBT.indd   9 20/05/09   9:33:06
Ir-Rapport Speċjali Nru 3/2009 — L-effettività tal-infiq tal-Miżuri Strutturali fuq it-trattament tal-ilma mormi għall-perijodi  ta’ programm 1994-1999 u 2000-2006 10
1 L-Artikolu 174 tal-verżjoni 
konsolidata tat-Trattat li 
jistabbilixxi l-Komunità Ewropea 
(ĠU C 325, 24.12.2002, p. 1). 
2 Id-Direttiva tal-Kunsill 
91/271/KEE. 
3 L-Artikolu 14 tad-Direttiva 
91/271/KEE. 
4 Id-Directtiva tal-Kunsill 
86/278/KEE. 
5 Id-Direttiva 2000/60/KE 
tal-Parlament u tal-Kunsill. INTRODUZZJONI 
SFOND AMBJENTALI 
 1.  Skont it-Trattat, il-Komunità għandha tikkontribwixxi sabiex tippreserva, 
tipproteġi u ttejjeb il-kwalità tal-ambjent abbażi tal-prinċipju ta’  
prekawzjoni u fuq il-prinċipji li għandha tittieħed azzjoni preven-
tiva, il-ħsara għandha tissewwa f’ras il-għajn u li min iniġġes għandu jħallas
1.
 2.  L-ilma mormi ta’ agglomerazzjonijiet urbani u l-ħama tad-drenaġġ jistgħu 
jeffettwaw il-kwalità tal-lagi, tax-xmajjar, tal-ibħra kostali u tal-ilmi-jiet ta’ taħt l-art tal-Ewropa, u kif ukoll tal-ħamrija tagħha. L-istru-menti leġiżlattivi prinċipali rilevanti tal-UE fil-qasam huma:
id-Direttiva dwar it-Trattament tal-Ilma Urban Mormi a) 2 li teħtieġ illi 
l-Istati Membri jiżguraw li, sal-31 ta’ Diċembru 2000 jew sal-31 ta’ 
Diċembru 2005 skont id-daqs tal-agglomerazzjoni kkonċernata, l-agglomerazzjonijiet kollha jkollhom sistemi ta’ ġbir għall-ilma 
urban mormi li għandhom ikunu soġġetti minn tal-inqas għal  
trattament sekondarju u trattament terzjarju fil-każ ta’ żoni sen-sittivi. It-trattament xieraq tal-ilma urban mormi jimmira li jis-
sorvelja u jnaqqas għal-livelli aċċettabbli kontaminanti organiċi u inorganiċi inklużi dawk li għandhom il-potenzjal li jikkawżaw 
l-ewtrofikazzjoni fil-korpi tal-ilma fil-qrib jew ikunu ta’ theddid għall-għawwiema li jiffrekwentaw dawn l-ilmijiet; din id-Direttiva tipprovdi wkoll għall-użu mill-ġdid ta’ ħama li tiġi mit-trattament 
tal-ilma mormi
3;
id-Direttiva dwar il-Ħama tad-Drenaġġ b) 4 li tispeċifika r-regoli  
dwar kif għandhom jittieħdu l-kampjuni u ssir l-analiżi tal-ħama u l-ħamrija u tiffissa limiti għall-konċentrazzjonijiet u l-kwanti-tajiet massimi annwali ta’ metalli tqal li jistgħu jiġu introdotti  
fil-ħamrija. Id-Direttiva timmira li tirregola u tħeġġeġ l-użu ta’  ħama tad-drenaġġ fl-agrikoltura b’tali mod li tevita ħsara lill-
veġetazzjoni, lill-annimali jew lill-bnedmin; 
id-Direttiva tal-Qafas tal-Ilma c) 
5 li tikkonċerna s-salvagwardja u l-os-
servazzjoni kontinwa tal-kwalità tal-ilmijiet tal-baċin tax-xmara u l-ekosistemi tagħhom. Id-Direttiva ħtieġet l-istabbiliment ta’  
sistemi ta’ klassifikazzjoni u netwerks ta’ monitoraġġ sal-2006,  
il-pubblikazzjoni tal-pjanijiet tal-immaniġġjar tal-baċin tax-xmara 
fl-2009 u, bħala regola, l-ilħuq tal-objettivi ambjentali sal-2015.
ed904920_MT_insideBT.indd   10 20/05/09   9:33:06
Ir-Rapport Speċjali Nru 3/2009 — L-effettività tal-infiq tal-Miżuri Strutturali fuq it-trattament tal-ilma mormi għall-perijodi  ta’ programm 1994-1999 u 2000-2006 11
6 Id-Deċiżjoni Nru 1600/2002/
KE tal-Parlament Ewropew u tal-
Kunsill tat-22 ta’ Lulju 2002 li 
tniżżel is-Sitt Programm ta’ Azzjoni tal-Komunità Ambjentali (ĠU L 242, 
10.9.2002, p. 1). 
7 L-Artikolu 5 tal-verżjoni 
konsolidata tat-Trattat li jistabbilixxi l-Unjoni Ewropea 
jgħid: “biss jekk u sa fejn, 
l-objettivi ta’ l-azzjoni prevista ma 
jkunux jistgħu jinkisbu biżżejjed 
mill-Istati Membri, iżda jkunu 
jistgħu, minħabba l-iskala jew 
l-effetti ta’ l-azzjoni prevista, jinkisbu aħjar fil-livell ta’ l-Unjoni”.  3.  Hemm sommarju fil-qosor tal-proċess tat-trattament tal-ilma mormi u 
l-iskarikar tal-ħama fid-dijagramma intitolat “L-Ambjent tat-Tratta-
ment tal-Ilma Urban Mormi”, flimkien mal-ispjegazzjonijiet relatati fl-Anness .
 4.  Skont is-“Sitt Programm ta’ Azzjoni tal-Komunità Ambjentali”6, il-ġestjoni 
tal-ilma mormi hija prijorità tal-UE għall-perijodu 2002-2012.
GOVERNANZA U KOFINANZJAMENT TALUE 
 5.  Il-protezzjoni ambjentali hija qasam ta’ kompetenzi kondiviżi bejn l-Istati 
Membri u l-Komunità, u għaldaqstant kwalunkwe azzjoni meħuda  
mill-Komunità għandha tkun skont il-prinċipju tas-sussidjarjetà7.
 6.  Id-Direttivi dwar l-ambjent japplikaw ġol-Unjoni. L-osservanza tad-
dispożizzjonijiet tagħhom tista’ teħtieġ proġetti ta’ investiment li  jvarjaw skont il-livell ta’ trattament tal-ilma mormi meħtieġ mis-sitwazzjoni ambjentali tal-korpi tal-ilma fejn l-effluwent jiġi skarikat u 
skont it-tip ta’ tagħmir neċessarju (stazzjonijiet ta’ ppumpjar, nixxiefa 
tal-ħama, eċċ.). Dawn jistgħu jvarjaw minn inqas minn 10 miljun euro għal agglomerazzjonijiet żgħar għal aktar minn 200 miljun euro għal ċentru urban prinċipali, fejn l-ispiża per capita  tonqos skont id-daqs 
tal-impjant minħabba ekonomiji relatati mad-daqs (ara l- Kaxxa 1 ).
EŻEMPJI TA’ PROĠETTI KOFINANZJATI MIŻJURA MILLQORTI
Fi Spanja, proġett ġie kkoﬁ  nanzjat mill-Fond ta’ Koeżjoni biex jaqdi erba’ rħula b’popolazzjoni ta’ 10 000 abitant. 
Kien jinkludi impjant ta’ trattament ta’ ilma urban mormi li jagħti trattament ta’ livell sekondarju u terzjarju 
18-il kilometru ta’ pajpijiet u sitt stazzjonijiet ta’ ppumpjar. L-ispiża tal-proġett kienet ta’ 5,5 miljun euro, b’għotja 
mingħand l-UE ta’ 4,3 miljun euro.
Fil-Portugall, l-ispiża ta’ impjant ta’ trattament ġdid ikkoﬁ  nanzjat mill-Fond ta’ Koeżjoni kienet ta’ 22,8 miljun euro. 
Dan l-impjant, imfassal biex jaqdi popolazzjoni ta’ 250 000 abitant bi trattament ta’ livell sekondarju u disinfezzjoni tal-ilma, irċieva għotja mingħand l-UE ta’ 19,4 miljun euro.
Fil-Greċja, il-Fond ta’ Koeżjoni kkoﬁ  nanzja titjib sostanzjali ta’ impjant ta’ trattament għal belt ta’ 3,7 miljun abi-
tant minn dak ta’ trattament primarju sempliċi għal wieħed sekondarju u terzjarju. L-ispiża tal-proġett kienet ta’ 202,2 miljun euro, b’għotja mingħand l-UE ta’ 135,0 miljun euro.KAXXA 1
ed904920_MT_insideBT.indd   11 20/05/09   9:33:06
Ir-Rapport Speċjali Nru 3/2009 — L-effettività tal-infiq tal-Miżuri Strutturali fuq it-trattament tal-ilma mormi għall-perijodi  ta’ programm 1994-1999 u 2000-2006 12
 7.  L-ispejjeż għall-bini ta’ impjanti ta’ trattament huma eliġibbli għall-
għajnuna mill-Miżuri Strutturali. Fir-reġjun tal-Objettiv 1 il-livell  
tal-għotja jista’ jilħaq 85 %8. Is-sostenn finanzjarju tal-UE kellu total 
ta’ 10,6 biljun euro għall-perijodu ta’ programm 2000-20069, b’erba’ 
Stati Membri (Spanja, il-Portugall, il-Greċja u l-Irlanda) responsabbli 
għal aktar minn 50 % tan-nefqa. Total ta’ 13,9 biljun huwa allokat  
għall-perijodu ta’ programm 2007-2013, bit-12-il Stat Membru l-ġodda tal-UE responsabbli għal 9,1 biljun euro.
 8.  Żewġ Direttorati Ġenerali fil-Kummissjoni Ewropea għandhom rwol 
sinifikanti fl-approvazzjoni u s-segwitu tal-proġetti tat-trattament  tal-ilma mormi u l-ħama tad-drenaġġ: id-Direttorat Ġenerali għall-Ambjent (DĠ ENV) u d-Direttorat Ġenerali għall-Politika Reġjonali (DĠ REGIO).
 9.  Id-DĠ ENV huwa responsabbli mill-politika ambjentali tal-UE fil-qasam 
tat-trattament tal-ilma mormi. Huwa meħtieġ isegwi l-prestazzjoni tal-impjanti ta’ trattament fit-termini tal-kwalità tal-ilma skarikat  
u r-rimi tal-ħama, u wkoll biex jibda proċeduri ta’ ksur meta jkunu  
meħtieġa. 
 10.  Id-DĠ REGIO huwa responsabbli mill-baġit tal-UE fil-qasam tal-politika 
reġjonali permezz ta’ ġestjoni maqsuma mal-Istati Membri. L-impjanti 
ta’ trattament huma kkofinanzjati taħt din il-politika permezz ta’ żewġ 
strumenti finanzjarji: il-Fond ta’ Koeżjoni u l-FEŻR10.
 11.  Il-Kummissjoni teżamina l-applikazzjonijiet kollha għall-proġetti tal-
Fond ta’ Koeżjoni u għall-proġetti kbar tal-FEŻR11 ippreżentati mill-
Istati Membri, sabiex tassigura li ġew ikkompletati korrettament u  
josservaw id-Direttivi tal-UE. Il-Kummissjoni tgħin lill-Istati Membri 
bl-ippreżentar tagħhom tal-applikazzjonijiet għall-għajnuna per-
mezz tal-Gwida għall-Fond ta’ Koeżjoni 2000-2006 tagħha. L-irwol  
tad-DĠ REGIO huwa li jeżamina l-kwalità tal-proġetti individwali li  
għandhom jiġu ffinanzjati, u jikkonsulta Direttorati Ġenerali oħrajn 
skont il-bżonn (b’mod partikolari d-DĠ ENV).8 L-Objettiv 1 jippromwovi 
l-iżvilupp u l-aġġustament 
strutturali ta’ reġjuni li l-iżvilupp 
tagħhom għadu taħt il-medja (il-PGN per capita inqas minn 
75 % tal-medja tal-UE). Żewġ 
terzi tal-operazzjonijiet tal-Fondi 
Strutturali kellhom x’jaqsmu 
mal-Objettiv 1 bi kważi 20 % tal-popolazzjoni totali tal-Unjoni 
kkonċernata minn dan l-Objettiv. 
Għal perijodu ta’ programm 2000-
2006, ir-rata massima ta’ għotja 
f’dawn ir-reġjuni hija ta’ 75 % 
għal proġetti tal-FEŻR u 85 % għal 
proġetti tal-Fond ta’ Koeżjoni. 
9 Mhix disponibbli informazzjoni 
fil-Kummissjoni għall-perijodu ta’ 
programmar 1994-1999 peress 
li d- data  dwar il-FEŻR, għal dak 
il-perijodu, kienet biss disponibbli 
fil-livell tal-Istat Membru. 
10 Il-kofinanzjament ta’ impjanti 
ta’ trattament kien ukoll approvat 
għall-Pajjiżi Kandidati taħt 
l-Istrument Strutturali ta’ qabel l-Adeżjoni (ISPA). Dawn il-proġetti 
kienu kkonvertiti fi proġetti tal-
Fond ta’ Koeżjoni fiż-żmien tal-
adeżjoni. 
11 Għall-perijodu ta’ programm 
1994-1999, “proġetti kbar” kienu dawk li l-ispiża totali tagħhom 
meta tiġi kkunsidrata biex jiġi 
ddeterminat l-ammont ta’ għajnuna 
Komunitarja, hija bħala regola 
ġenerali, akbar minn ECU 25 miljun għal investimenti tal-infrastruttura 
jew akbar minn ECU 15-il miljun 
għal investimenti produttivi. 
Għall-perijodu ta’ programm 
2000-2006, id-definizzjoni ta’ 
“proġetti kbar” kopriet proġetti li 
l-ispiża totali tagħhom meta tiġi 
kkunsidrata biex tiġi ddeterminata 
l-kontribuzzjoni mill-Fondi kienet 
teċċedi 50 miljun euro. Għall-
perijodu 2007-2013, il-livell minimu 
għal proġetti ambjentali huwa ta’ 
25 miljun euro. 
ed904920_MT_insideBT.indd   12 20/05/09   9:33:06
Ir-Rapport Speċjali Nru 3/2009 — L-effettività tal-infiq tal-Miżuri Strutturali fuq it-trattament tal-ilma mormi għall-perijodi  ta’ programm 1994-1999 u 2000-2006 13
 12.  Id-deċiżjoni biex proġett jiġi kofinanzjat tistabbilixxi l-ammont mogħti 
u l-kundizzjonijiet li jridu jiġu sodisfatti. Wara l-kompletazzjoni tal-
proġetti tal-Fond ta’ Koeżjoni, sabiex jirċievi l-bilanċ tal-għotja,  il-benefiċjarju għandu jippreżenta rapport finali li jiddeskrivi x-xogħol 
li twettaq u li jagħti evalwazzjoni inizjali dwar jekk ir-riżultati misten-
nija nkisbux
12. Għal proġetti kbar tal-FEŻR, ir-Regolament ma jeħtiġx 
rapporti finali speċifiċi iżda, rapporti fuq il-programmi operattivi li 
fihom hemm inklużi proġetti kbar irid ikun fihom kapitolu li jagħti informazzjoni separata dwarhom. 
 13.  Fir-rigward tal-proġetti tal-FEŻR l-oħrajn, l-irwol tal-Kummissjoni huwa 
limitat għall-evalwazzjoni u l-approvazzjoni tal-programmi operattivi, aktar milli l-proġetti individwali. 
RATA TA’ KOPERTURA TA’ AGGLOMERAZZJONIJIET 
SKONT ITTRATTAMENT TALILMA MORMI 
 14.  Parzjalment minħabba fid-dħul fis-seħħ tad-Direttiva tat-Trattament 
tal-Ilma Urban Mormi u s-sostenn finanzjarju sinifikanti tal-EU13, 
kien hemm żieda sinifikanti fir-rata ta’ kopertura tal-popolazzjoni  urbana moqdija minn kapaċitajiet ta’ trattament sekondarji u terzjarji (ara d-definizzjoni tal- Anness ). Dan jidher partikolarment fl-erba’  
Stati Membri li rċevew aktar minn 50 % tan-nefqa tal-UE għall-implimentazzjoni tat-trattament tal-ilma urban mormi għall-perijodu 
ta’ programm 2000-2006 (it- Tabelli 1  u 2).12 Ir-Regolament tal-Kunsill (KE) 
Nru 1164/94 tas-16 ta’ Mejju 
1994 li jistabbilixxi l-Fond ta’ 
Koeżjoni (ĠU L 130, 25.5.1994, p. 1), kif emendat mir-Regolament 
(KE) Nru 1265/1999 (ĠU L 161, 
26.6.1999, p. 62). 
13 Għall-erba’ Stati Membri miżjura, 
aktar minn 50 % tar-riżorsi 
finanzjarji neċessarji biex jiġi 
implimentat trattament tal-ilma 
urban mormi ngħataw mill-UE. 
ed904920_MT_insideBT.indd   13 20/05/09   9:33:06
Ir-Rapport Speċjali Nru 3/2009 — L-effettività tal-infiq tal-Miżuri Strutturali fuq it-trattament tal-ilma mormi għall-perijodi  ta’ programm 1994-1999 u 2000-2006 14
EVOLUZZJONI TALPERSENTAĠĠ TALPOPOLAZZJONI TA’ AGGLOMERAZZJONIJIET 
URBANI MOQDIJA MINN IMPJANTI TA’ TRATTAMENTI LI JAGĦTU TRATTAMENT SEKONDARJU 
Stat Membru Bidu tal-perijodu ta’ 
programm 1994-1999Tmiem tal-perijodu ta’ 
programm 2000-2006
Irlanda120 % (1994) 87 % (2006)
Spanja241 % (1995) 77 % (2005)
Portugall332 % (1994) 80 % (2006)
Greċja4<20 % (1994) 85 % (2005)
1 L-Aġenzija għall-Protezzjoni tal-Ambjent (EPA) – L-Uffiċċju għall-Infurzar Ambjentali, 
Skariki tal-Ilma Urban Mormi fl-Irlanda – Rapporti għas-Snin 2002-2003 u 2004-2005. Figuri għall-2006 mogħtija mid-Dipartiment tal-Ambjent, il-Wirt u l-Gvern Lokali.
2 Għad- data  tal-1995, rapport ippreparat skont l-Artikolu 16 tad-Direttiva tat-Trattament 
tal-Ilma Urban Mormi, mibgħut minn Spanja lill-Kummissjoni (Ottubru 2004) u għall-2005, stima rċevuta mill-Ministeru tal-Ambjent. 
3 Pjan Strateġiku għat-Trattament tal-Ilma u l-Ilma Mormi (2007-2013).
4 Ministeru tal-Ambjent – stima tal-Aġenzija Ċentrali tal-Ilma.TABELLA 1
EVOLUZZJONI TA’ PERSENTAĠĠ TALPOPOLAZZJONI TA’ AGGLOMERAZZJONIJIET 
URBANI LI JINSABU F’ŻONI SENSITTIVI MOQDIJA MINN IMPJANTI TA’ TRATTAMENT LI JIPPROVDU TRATTAMENT SEKONDARJU U TERZJARJU
Stat MembruBidu tal-perijodu ta’ 
programm 1994-1999 (1995)1Tmiem tal-perijodu ta’ 
programm 2000-2006
Irlanda 2 % 8 % (2006)2
Spanja 3 % 84 % (2005)3
Portugall 0 % 63 % (2005)4
Greċja 6 % 55 % (2006)5
1 Data  Ambjentali OECD ( Compendium  2006).
2 Għall-2006, L-Aġenzija għall-Protezzjoni Ambjentali (EPA) u għall-2009 id-Dipartiment 
tal-Ambjent stima li l-persentaġġ ser jiżdied għal 80 %.
3 Ministeru tal-Ambjent.
4 L-Instituto da Água I. P. (INAG I. P.) stima li l-persentaġġ se jiżdied għal 78 % fl-2008.
5 Ministeru tal-Ambjent – L-Aġenzija Ċentrali tal-Ilma. Il-figura żdiedet għal 97 % sal-2007.TABELLA 2
ed904920_MT_insideBT.indd   14 20/05/09   9:33:07
Ir-Rapport Speċjali Nru 3/2009 — L-effettività tal-infiq tal-Miżuri Strutturali fuq it-trattament tal-ilma mormi għall-perijodi  ta’ programm 1994-1999 u 2000-2006 15
LAMBITU U LAPPROĊĊ TALVERIFIKA
 15.  L-objettiv prinċipali tal-verifika kien li tevalwa l-effettività tal-infiq tal-
Miżuri Strutturali fuq it-trattament tal-ilma mormi għall-perijodi ta’ 
programm 1994-1999 u 2000-2006.
 16.  Il-Qorti indirizzat il-mistoqsijiet li ġejjin:
L-impjanti ta’ trattament ikkofinanzjati mill-UE jiksbu prestazzjoni a) 
adegwata fit-trattament tal-ilma mormi? 
Il-ħama prodotta mill-impjanti ta’ trattament qiegħda tintuża  b) 
b’mod xieraq? 
Il-Kummissjoni qiegħda tissodisfa l-irwol tagħha f’dak li għandu c) 
x’jaqsam mal-għażla tal-proġett, il-monitoraġġ tal-eżiti permezz tal-analiżi tagħha ta’ rapporti finali u l-promozzjoni ta’ prinċipji ambjentali? 
 17.  Il-verifika twettqet fil-Kummissjoni Ewropea u f’erba’ Stati Membri: 
Spanja, il-Portugall, il-Greċja u l-Irlanda. It-total tan-nefqa Komu-nitarja fuq proġetti tat-trattament tal-ilma mormi għal dawn l-Istati Membri kien ta’ 5,2 biljun euro għall-perijodu ta’ programm 1994-1999 
u 5,9 biljun euro għall-perijodu 2000-2006. Il-verifika twettqet minn 
Mejju 2007 sa Marzu 2008.
 18.  Il-verifika kienet ibbażata fuq evalwazzjoni tal-prestazzjoni ta’ kampjun 
ta’ 73 impjant ta’ trattament li joperaw kofinanzjati matul il-perijodi ta’ programm rilevanti. 
 19.  Il-proċeduri ta’ approvazzjoni, monitoraġġ u segwitu tal-Kummissjoni 
tal-proġetti kienu eżaminati. Fl-Istati Membri, il-Qorti intervistat  
rappreżentanti minn awtoritajiet lokali, reġjonali u nazzjonali varji 
inkarigati mit-tfassil, l-għażla, l-operat u l-monitoraġġ ta’ impjanti ta’ trattament. Il-Qorti żaret 26 proġett ( Tabella 3 ), akkumpanjata minn 
esperti indipendenti intiżi fl-oqsma tal-operat, iż-żamma u l-kontroll 
tal-impjanti tat-trattament. 47 impjant tat-trattament oħrajn kienu 
soġġetti għal desk checks. Sabiex jiġu identifikati u mqabbla l-istan-
dards u l-aqwa prattiċi fil-qasam, twettqet reviżjoni ta’ standards ta’ 
xi pajjiżi li mhumiex fl-UE (il-USA, l-Iżvizzera, il-Kanada, l-Awstrija u 
l-Ġappun).
ed904920_MT_insideBT.indd   15 20/05/09   9:33:07
Ir-Rapport Speċjali Nru 3/2009 — L-effettività tal-infiq tal-Miżuri Strutturali fuq it-trattament tal-ilma mormi għall-perijodi  ta’ programm 1994-1999 u 2000-2006 16
IMPJANTI TATTRATTAMENT TALILMA MORMI MIŻJURA BĦALA PARTI MILL
VERIFIKA TALQORTI: SKONT ILPOST U SSORS TA’ FINANZJAMENT
Fond ta’ Koeżjoni FEŻR Total
Spanja 516
Portugall 516
Greċja 606
Irlanda 628
Total 22 4 26TABELLA 3
ed904920_MT_insideBT.indd   16 20/05/09   9:33:07
Ir-Rapport Speċjali Nru 3/2009 — L-effettività tal-infiq tal-Miżuri Strutturali fuq it-trattament tal-ilma mormi għall-perijodi  ta’ programm 1994-1999 u 2000-2006 17
LIMPJANTI TA’ TRATTAMENT IKKOFINANZJATI 
MILLUE JIKSBU LIVELL TA’ PRESTAZZJONI ADEGWAT FITTRATTAMENT TALILMA MORMI?
SFOND 
 20.  L-għan tat-trattament tal-ilmijiet domestiċi u l-ilmijiet industrijali pre-
trattati huwa li jnaqqas il-kontaminanti għal-livell aċċettabbli li  
mbagħad jista’ jiġi assorbit mingħajr periklu mill-korpi tal-ilma li  
jirċivuhom. Il-kwalità tal-effluwent hija ssorveljata permezz tat-teħid ta’ kampjuni tal-ilma. 
 21.  Il-Qorti eżaminat:
jekk l-impjanti tat-trattament kinux imħaddma b’kapaċità  a) 
xierqa; 
jekk il-kwalità tal-effluwent prodott kinitx aċċettabbli; b) 
jekk l-impjanti ta’ trattament kinux issorveljati b’mod xieraq f’dak c) 
li għandu x’jaqsam mal-prestazzjoni. 
ILPARTI LKBIRA TALIMPJANTI TA’ TRATTAMENT KIENU 
JAĦDMU B’KAPAĊITÀ XIERQA …
 22.  Mill-impjanti ta’ trattament miżjura, 18 minn 26 kienu meqjusa li jaħdmu 
b’mod sodisfaċenti fir-rigward tal-kapaċità, b’rata ta’ utilizzazzjoni ’l 
fuq minn 50 %. F’dawn il-każijiet, kien hemm rabta xierqa bejn id-djar 
u l-utenti industrijali u l-impjant tat-trattament. 
… IMMA GĦADD TA’ IMPJANTI TA’ TRATTAMENT KIENU 
JOPERAW FERM TAĦT ILKAPAĊITÀ …
 23.  Impjanti li joperaw b’inqas mill-kapaċità ta’ 50 % jistgħu jitqiesu bħala 
sottoutilizzati. Fil-kampjun tal-Qorti, seba’ impjanti kienu qegħdin joperaw b’dan il-mod u s-sottoutilizzazzjoni tista’ tiġi spjegata kif  
ġej
14:OSSERVAZZJONIJIET
14 Żewġ impjanti ta’ trattament 
ħadmu b’kapaċità ta’ 35 %, erbgħa 
b’madwar 40 % u wieħed b’45 %. 
ed904920_MT_insideBT.indd   17 20/05/09   9:33:07
Ir-Rapport Speċjali Nru 3/2009 — L-effettività tal-infiq tal-Miżuri Strutturali fuq it-trattament tal-ilma mormi għall-perijodi  ta’ programm 1994-1999 u 2000-2006 18
sitta mis-seba’ każijiet ta’ sottoutilizzazzjoni rriżultaw minn prob- a) 
lemi fil-kompletazzjoni tan-netwerk, fejn bosta djar u utenti indus-trijali baqgħu ma ntrabtux mal-impjanti ta’ trattament minkejja li l-impjanti kienu ilhom aktar minn ħames snin jaħdmu. Riżultat ta’ 
dan, mhux l-ilma mormi kollu prodott fiż-żona kien trattat; 
l-impjant l-ieħor kien qiegħed jaħdem inqas mill-kapaċità ppjanata b) 
minħabba t-telf ta’ industriji lokali li wassal għal tnaqqis drastiku fil-kwantità ta’ ilma rċevuta għat-trattament. 
… U IMPJANT TA’ TRATTAMENT WIEĦED MA KELLUX 
BIŻŻEJJED KAPAĊITÀ
 24.  Impjant wieħed kien qiegħed jaħdem bil-kapaċità sħiħa minħabba t-tkab-
bir ekonomiku malajr mhux mistenni tar-reġjun ikkonċernat. Riżultat ta’ dan l-impjant ta’ trattament ma kellux biżżejjed kapaċità biex iġesti l-piż tiegħu tal-ilma mormi meta saret iż-żjara tal-Qorti. Xogħlijiet  ta’ espansjoni għal dan l-impjant huma ppjanati għall-2009-2010, u 
bħalissa mhux f’pożizzjoni li jittratta l-ilma mormi kollu rċevut b’mod 
tajjeb. 
MAĠĠORANZA KBIRA TA’ IMPJANTI TA’ TRATTAMENT 
IPPRODUĊEW EFFLUWENT LI JISSODISFA RREKWIŻITI TALUE
 25.  Il-Qorti evalwat il-kwalità tal-ilma skarikat mit-73 impjant ta’ tratta-
ment magħżula skont ir-rekwiżiti tad-Direttiva ta’ Trattament tal-Ilma 
Urban Mormi15. Id-Direttiva mbagħad ġiet imqabbla mar-regolamenti 
li jeżistu fil-pajjiżi mhux membri tal-UE b’livell ta’ żvilupp ekono-miku u soċjali simili. F’64 każ il-kwalità tal-ilma skarikat issodisfat  
ir-rekwiżiti tal-UE u t- Tabella 4  tagħti sommarju tar-riżultati.15 Id-Direttiva tal-Kunsill 91/271/
KEE, l-Anness I, it-tabelli 1 u 2 
jistabbilixxu rekwiżiti għall-iskariki li jikkonċernaw id-domanda 
ta’ ossiġnu bijokimiku (BOD5), 
id-domanda ta’ ossiġnu kimiku 
(COD), solidi totali sospiżi (TSS) 
għal żoni normali, u barra dan, 
għal żoni sensittivi, fosfru totali 
(TP) u/jew nitroġenu totali (TN) (ara l- Anness ). 
ed904920_MT_insideBT.indd   18 20/05/09   9:33:07
Ir-Rapport Speċjali Nru 3/2009 — L-effettività tal-infiq tal-Miżuri Strutturali fuq it-trattament tal-ilma mormi għall-perijodi  ta’ programm 1994-1999 u 2000-2006 19
PRESTAZZJONI TALIMPJANTI TATTRATTAMENT FILKAMPJUN TALVERIFIKA 
FIRRIGWARD TARREKWIŻITI TALKWALITÀ TALEFFLUWENT TALUE
Impjanti ta’ 
trattament ivveriﬁ  katIr-rekwiżiti tal-UE 
issodisfati b’mod ċarIr-rekwiżiti tal-UE 
issodisfati bilkemm Ir-rekwiżiti tal-UE 
mhux issodisfati 
Spanja 19 9 7 3
Irlanda 18 12 5 1
Portugall 18 8 6 4
Greċja 18 12 5 1
Total 73 41 23 9
% 100 % 56,2 % 31,5 % 12,3 %TABELLA 4
EŻEMPJI TA’ IMPJANTI TA’ TRATTAMENT LI JISSODISFAW IRREKWIŻITI TALUESTAMPI 14
Stampa 1: Impjant ta’ trattament f’Psyttalia – il-Greċja Stampa 2: Impjant ta’ trattament f’Febros – il-Portugall
Stampa 3: Impjant ta’ trattament f’León – Spanja Stampa 4: Impjant ta’ trattament f’Drogheda – l-Irlanda
ed904920_MT_insideBT.indd   19 20/05/09   9:33:08
Ir-Rapport Speċjali Nru 3/2009 — L-effettività tal-infiq tal-Miżuri Strutturali fuq it-trattament tal-ilma mormi għall-perijodi  ta’ programm 1994-1999 u 2000-2006 20
 26.  Kif muri fit- Tabella 4 , f’disa’ każijiet il-kwalità tal-ilma skarikat ma sso-
disfatx ir-rekwiżiti tal-UE u l-problemi li ġejjin kienu nnutati: 
l-ilma industrijali mormi normalment għandu jiġi pretrattat qabel a) 
ma jiġi skarikat fis-sistema ta’ drenaġġ muniċipali biex jiġu evi-
tati problemi fil-prestazzjoni tal-impjant tat-trattament. F’erba’ 
impjanti ta’ trattament li ma jissodisfawx ir-rekwiżiti tal-UE, il-problemi prinċipali kienu minħabba li l-impjanti kienu qegħdin jilqgħu ilma minn sorsi industrijali li ma kienx pretrattat kom-
pletament u f’xi każijiet l-operaturi ma kinux ġew infurmati dwar il-kompożizzjoni tal-ilma industrijali mormi li kienu qegħdin  jirċievu (ara l- Kaxxa 2 ); 
xi impjanti ta’ trattament kienu qegħdin jitħaddmu minn awto- b) 
ritajiet lokali li kellhom nuqqas ta’ riżorsi u kompetenza xierqa  u bl-ebda mekkaniżmi fil-post biex jirċievu informazzjoni dwar  
l-aqwa prattika; 
f’każijiet oħrajn prestazzjoni baxxa rriżultat min-nuqqas li n-nutri- c) 
jenti li jwasslu għall-ewtrofikazzjoni jitneħħew minħabba nuqqas 
ta’ tagħmir xieraq biex ineħħi n-nutrijent. 
EŻEMPJI TA’ PRETRATTAMENT INADEGWAT TA’ ILMA INDUSTRIJALI MORMI
Fi Spanja, operaturi ta’ tnejn mit-tliet impjanti ta’ trattament li ma jissodisfawx l-istandards, ﬁ  r-Rapporti tal-
Ħidma ta’ Kull Xahar tagħhom niżżlu li l-industriji kienu qegħdin iwasslu ilma mormi mhux trattat ﬂ  -impjanti 
tagħhom li kellu impatt negattiv fuq il-prestazzjoni. F’wieħed minn dawn iż-żewġ impjanti, 74 mit-93 kontroll 
proprju mwettqa matul l-2006 kienu jiddevjaw b’aktar minn 100 % mil-limiti stabbiliti ﬁ  d-Direttiva tat-Trattament 
tal-Ilma Urban Mormi. 
Fil-Portugall, ﬁ   tnejn mill-erba’ impjanti ta’ trattament li ma jissodisfawx ir-rekwiżiti tal-UE, l-industriji kienu 
qegħdin jiskarikaw direttament ﬁ  s-sistema ta’ drenaġġ muniċipali mingħajr ma jwettqu pretrattament xieraq. 
L-operaturi kienu jafu bis-sitwazzjoni u barra minn hekk dan tniżżel ﬁ  r-rapporti tal-korp indipendenti inkarigat 
mis-sorveljanza tal-prestazzjoni tal-impjant tat-trattament. KAXXA 2ISSORVELJANZA TALKWALITÀ TALEFFLUWENT: DATA  
TALPRESTAZZJONI ĠENERALMENT AĊĊETTATA IMMA XI OPPORTUNITAJIET GĦAL TITJIB
 27.  Ġeneralment, għas-26 impjant ta’ trattament miżjura, il-kontrolli proprji 
mwettqa mill-operatur tal-impjant kienu skont l-istandards iffissati fid-Direttiva tat-Trattament tal-Ilma Urban Mormi fir-rigward tal-frekwenza tagħhom u l-metodi tat-teħid tal-kampjuni użati. Mada-
ed904920_MT_insideBT.indd   20 20/05/09   9:33:12
Ir-Rapport Speċjali Nru 3/2009 — L-effettività tal-infiq tal-Miżuri Strutturali fuq it-trattament tal-ilma mormi għall-perijodi  ta’ programm 1994-1999 u 2000-2006 21
16 L-Anness I.D tad-Direttiva 
91/271/KEE. 
17 Id-Direttiva 86/278/KEE u 
d-Direttiva 91/271/KEE. nakollu, xi nuqqasijiet kienu identifikati speċjalment f’impjanti  
iżgħar: 
f’każ wieħed, il-frekwenza tal-kontrolli mwettqa minnhom stess a) 
kienet insuffiċjenti (ħames kontrolli twettqu minnhom stess  
fl-2006 minflok it-12 meħtieġa);
fi tliet każijiet il-metodu ta’ teħid tal-kampjun użat ma kienx skont b) 
id-Direttiva (intuża t-teħid ta’ kampjun tat-tip grab filwaqt li  d-Direttiva tiddisponi għal teħid ta’ kampjun tat-tip 24h-compo-site jew teħid ta’ kampjun tat-tip flow-proportional).
 28.  Matul il-verifika għadd ta’ prattiċi tajba ġew osservati li kienu addizzjo-
nali għar-rekwiżiti tad-Direttiva: 
operaturi f’impjanti ta’ trattament b’kapaċità ta’ ’l fuq minn  a) 
50 000 e.p. kienu qegħdin iwettqu aktar kontrolli proprji mill-24 meħtieġa mid-Direttiva
16. Fl-14-il impjant bħal dawn miżjura, 
l-għadd ta’ kampjuni meħuda kull sena kien ivarja minn 38 għal 365; 
tlieta mill-erba’ Stati Membri miżjura joperaw sistema ta’ liċenzji b) 
ta’ skarikar li jistabbilixxu r-rekwiżiti tal-iskarikar tal-ilma għal  kull impjant tat-trattament (għalkemm xi wħud mill-impjanti ta’ trattament miżjura f’dawk l-Istati Membri kienu qegħdin joperaw 
mingħajr liċenzji jew b’liċenzji skaduti). Ir-raba’ Stat Membru beda s-sistema ta’ liċenzji tiegħu fl-2008. 
ILĦAMA PRODOTTA MILLIMPJANTI TA’ TRATTAMENT 
QIEGĦDA TINTUŻA B’MOD XIERAQ?
SFOND
 29.  It-trattament tal-ilma mormi jirriżulta fi skarikar ta’ effluwent u l-pro-
duzzjoni ta’ ħama tad-drenaġġ. L-UE tħeġġeġ l-użu tiegħu bħala fer-tilizzant
17, peress li l-ħama tad-drenaġġ ittrattat huwa sors tajjeb ta’ 
fosfru, nitroġenu u potassju. Użu bħal dan tal-ħama jagħmel sens eko-
nomiku għall-bidwi, peress li huwa użu tajjeb ta’ riżorsi disponibbli 
filwaqt li fl-istess ħin huwa ta’ benefiċċju għall-ħamrija. Iżda, il-ħama tad-drenaġġ jista’ jkun fih ukoll kontaminanti li jagħmlu l-ħsara li  
jeħtieġ li jinżammu f’livell aċċettabbli sabiex il-ħama jintuża jew jin-trema mingħajr periklu. 
ed904920_MT_insideBT.indd   21 20/05/09   9:33:13
Ir-Rapport Speċjali Nru 3/2009 — L-effettività tal-infiq tal-Miżuri Strutturali fuq it-trattament tal-ilma mormi għall-perijodi  ta’ programm 1994-1999 u 2000-2006 22
18 Id-Direttiva tal-Kunsill 75/442/
KEE tal-15 ta’ Lulju 1975 dwar 
l-iskart (ĠU L 194, 25.7.1975, p. 39). 
RIMI TALĦAMA TADDRENAĠĠ PRODOTT MILLIMPJANTI TA’ TRATTAMENT 
FILKAMPJUN TALVERIFIKA
Metodi ta’ użu mill-ġdid 
irrakkomandati mill-UEMetodi mhux ta’ użu mill-ġdid
Total
Applikazzjoni 
tal-artĦruqLandﬁ  lls
muniċipaliImpjant ta’ 
trattament 
fuq il-postOħrajn
Spanja 16 0 2 0 1 19
Irlanda 17 0 1 0 0 18
Portugall 14 0 1 3 0 18
Greċja 0 1 14 2 1 18
Total 47 1 18 5 2 73TABELLA 5 30.  Il-Qorti eżaminat:
jekk il-ħama ntremitx mingħajr periklu, fejn l-UE tħeġġeġ a) 18 l-użu 
tiegħu mill-ġdid mingħajr periklu fl-agrikoltura u l-ġenerazzjoni tal-
enerġija permezz tal-ħruq, bir-rimi fil-landfills muniċipali aċċettat 
għalkemm rikonuxxut bħala l-metodu l-inqas sostenibbli;
jekk meta jiġi użat fl-agrikoltura, il-ħama u l-ħamrija għandhomx b) 
livelli ta’ sigurtà għolja ta’ ċerti sustanzi meqjusa perikolużi; 
jekk il-monitoraġġ tal-impjanti operattivi u l-Istati Membri kienx c) 
jipprovdi assigurazzjoni raġonevoli li l-ħama tad-drenaġġ kien  qiegħed jintrema mingħajr periklu. 
ŻEWĠ TERZI TALIMPJANTI TA’ TRATTAMENT IVVERIFIKATI 
KIENU JARMU LĦAMA TADDRENAĠĠ SKONT ILPRATTIĊI RAKKOMANDATI MILLUE
 31.  Mit-73 impjant ta’ trattament fil-kampjun tal-verifika, minn dawk li jsegwu 
l-metodi ta’ użu mill-ġdid rakkomandati mill-UE, 47 għażlu l-agrikol-tura u impjant wieħed għażel il-ġenerazzjoni tal-enerġija permezz  tal-ħruq (ara t- Tabella 5 ). 
ed904920_MT_insideBT.indd   22 20/05/09   9:33:13
Ir-Rapport Speċjali Nru 3/2009 — L-effettività tal-infiq tal-Miżuri Strutturali fuq it-trattament tal-ilma mormi għall-perijodi  ta’ programm 1994-1999 u 2000-2006 23
EŻEMPJI TA’ RIMI TA’ ĦAMA TADDRENAĠĠSTAMPI 56
Stampa 5: Prattika mħeġġa mill-UE tal-użu mill-ġdid 
ﬂ -artijiet agrikoliStampa 6: Prattika dgħajfa: ħażna fuq il-post f’impjant 
ta’ trattament miżjur 32.  Metodi mhux ta’ użu mill-ġdid kienu mħaddma fil-25 impjant ta’ tratta-
ment l-oħrajn minħabba raġunijiet varji:
għalkemm bħalissa l-Greċja qiegħda tiżviluppa pjan nazzjonali  a) 
biex titratta l-kwestjoni tar-rimi tal-ħama tad-drenaġġ, meta saret 
il-verifika ma kienx hemm fis-seħħ la pjanijiet nazzjonali u lanqas 
reġjonali u 14 mit-18-il impjant ta’ trattament Griegi vverifikati 
jarmu l-ħama tad-drenaġġ f’landfills muniċipali; 
fil-Greċja u l-Portugall, xi impjanti ta’ trattament m’għandhomx b) 
strateġija vijabbli għar-rimi tal-ħama, b’mod partikolari dawk  imħaddma mill-muniċipalitajiet. Dan wassal għal ħażna fuq il-post 
u f’każ wieħed, għar-rimi f’minjiera abbandunata. Impjant kbir ta’ trattament fil-Greċja ma kellux kuntratt validu għar-rimi tal-ħama 
u riżultat ta’ dan, 13 450 tunnellata ta’ ħama nħażnu kull sena fuq 
il-post ( Stampa 6 ).
ed904920_MT_insideBT.indd   23 20/05/09   9:33:13
Ir-Rapport Speċjali Nru 3/2009 — L-effettività tal-infiq tal-Miżuri Strutturali fuq it-trattament tal-ilma mormi għall-perijodi  ta’ programm 1994-1999 u 2000-2006 24
EVOLUZZJONI TALPERSENTAĠĠ TA’ UŻU MILLĠDID TALĦAMA TADDRENAĠĠ 
TALIMPJANT TA’ TRATTAMENT SKONT ILPRATTIĊI RAKKOMANDATI MILLUE1
Stat MembruBidu tal-perijodu ta’ 
programm 1994-1999 Tmiem tal-perijodu ta’ 
programm 2000-2006 Metodu ta’ użu mill-
ġdid
Irlanda 12 % / 15 % (1994) 76 % / 83 % (2005) Agrikoltura/l-art kollha 
Spanja 46 % (1997) 66 % (2003) Agrikoltura
Portugall 30 % (1995) 42 % (2005) Agrikoltura
Greċja 0 % (1997)0 % (2005) /
50 % (nofs l-2007)2 Enerġija (ħruq)
1 Rapporti dwar il-ħama tad-drenaġġ li l-Istati Membri jippreparaw skont l-Artikolu 17 tad-Direttiva 
tal-Ħama tad-Drenaġġ.
2 Stima. Ministeru tal-Ambjent.TABELLA 6 33.  Għall-Istati Membri miżjura, ir-reviżjoni mill-Qorti tad- data  dwar ir-rimi 
tal-ħama tad-drenaġġ kienet tindika li kien hemm żieda notevoli fl-użu mill-ġdid tal-ħama tad-drenaġġ kif imħeġġeġ mill-UE (it- Tabella 6  u 
l-Kaxxa 3 ).
EŻEMPJU DWAR KIF STAT MEMBRU ĦEĠĠEĠ ILPRATTIKA RRAKKOMANDATA 
MILLUE
Il-prestazzjoni miksuba mill-Irlanda kienet dovuta min-naħa għall-implimentazzjoni tagħha tad-Direttiva tal-
Ħama tad-Drenaġġ permezz tal-iżvilupp u l-applikazzjoni ta’ linji ta’ gwida li jidentiﬁ  kaw l-aqwa prattika għat-
trattament u r-rimi tal-ħama tad-drenaġġ. Linja gwida minnhom kienet tiﬀ  oka fuq il-preparazzjoni ta’ pjanijiet 
eﬀ ettivi għall-ġestjoni tal-ħama għal awtoritajiet lokali ﬁ  lwaqt li tnejn l-oħra kienu jittrattaw ir-rimi mingħajr 
periklu tal-ħama fuq artijiet agrikoli, inkluż rekwiżit tal-użu ta’ “Pjan ta’ Ġestjoni tan-Nutrijent” għal kull bidwi. KAXXA 3
ed904920_MT_insideBT.indd   24 20/05/09   9:33:15
Ir-Rapport Speċjali Nru 3/2009 — L-effettività tal-infiq tal-Miżuri Strutturali fuq it-trattament tal-ilma mormi għall-perijodi  ta’ programm 1994-1999 u 2000-2006 25
EŻEMPJI TA’ KONTROLLI GĦAL KOMPOSTI OĦRAJN FILĦAMA TADDRENAĠĠ
Fl-Irlanda, tlieta mit-tmien impjanti ta’ trattament miżjura perjodikament kienu jittestjaw għall-ﬂ  uworidu, l-ar-
seniku, is-silenju u l-manjesju. Xi impjanti ttestjaw ukoll idrokarboni aromatiċi poliċikliki (PAHs) u bifelini poliklorinati (PCB).
Fil-Portugall, mill-2006, il-ħama prodott mill-impjanti ta’ trattament li jirċievu l-ilmijiet industrijali għandu jkun 
iċċekkjat għal komposti organiċi u dijossini. Dan twettaq f’erbgħa mis-sitt impjanti ta’ trattament miżjura. KAXXA 4RIŻULTATI SODISFAĊENTI TARREKWIŻITI TADDIRETTIVA 
TALĦAMA TADDRENAĠĠ
 34.  Għall-impjanti ta’ trattament ivverifikati fuq il-post fit-tliet Stati Membri 
li japplikaw il-ħama lill-art, it-testijiet tal-laboratorju mwettqa fuq 
konċentrazzjonijiet ta’ metal tqil fil-ħama tad-drenaġġ u fil-ħamrija, 
qabel l-applikazzjoni tal-ħama, taw riżultati li kienu josservaw il-limiti massimi meħtieġa mid-Direttiva tal-Ħama tad-Drenaġġ. Twett-qu kontrolli għal komposti oħrajn, bħall-bifelini poliklorinati (PCB), għalkemm mhux meħtieġa mid-Direttiva (ara l- Kaxxa 4 ).
REVIŻJONI TADDIRETTIVA?
 35.  Għalkemm il-Qorti sabet li r-rekwiżiti tad-Direttiva tal-Ħama tad-Drenaġġ 
kienu qegħdin jiġu osservati b’mod sodisfaċenti, peress li d-Diret-tiva attwali ġiet adottata fl-1986, hija ma tiħux inkonsiderazzjoni  żviluppi sussegwenti fit-tekniki u l-metodi tat-trattament u r-rimi  
tal-ħama. Pereżempju, id-Direttiva ma teħtieġx ittestjar għal konta-minanti organiċi bħall-PCBs, jew patoġeni bħall-E. coli, filwaqt li xi 
Stati Membri tal-UE ffissaw livelli ta’ konċentrazzjoni massimi għall-
kontaminanti organiċi fir-regolamenti nazzjonali tagħhom u ċerti  pajjiżi mhux membri tal-UE ffissaw standards immirati biex inaqqsu l-effetti ta’ ħsara tal-patoġeni fil-ħama. Barra dan, fid-Direttiva ma 
jissemmewx applikazzjonijiet popolari oħrajn tal-art bħall-foresti. 
ed904920_MT_insideBT.indd   25 20/05/09   9:33:15
Ir-Rapport Speċjali Nru 3/2009 — L-effettività tal-infiq tal-Miżuri Strutturali fuq it-trattament tal-ilma mormi għall-perijodi  ta’ programm 1994-1999 u 2000-2006 26
 36.  Jekk reviżjoni titqies neċessarja, aktarx li limiti ġodda għal varji sus-
tanzi jkunu aktar stretti minn dawk misjuba fid-Direttiva attwali. Iżda, f’każijiet oħrajn, jista’ jkun hemm opportunità, fid-dawl tar-riċerka mwettqa sa mill-adozzjoni tad-Direttiva tal-1986, biex ċerti limiti  
li fil-passat kienu meqjusa bħala prudenti jiġu llaxkati. Jista’ jkun  hemm ukoll il-bżonn li testijiet jiġu instigati għall-kontaminanti mhux 
imsemmija fid-Direttiva attwali. 
MONITORAĠĠ TARRIMI TALĦAMA: XI OPPORTUNITAJIET 
GĦAL TITJIB FLIMPJANTI OPERATTIVI U LKORPI TA’ MONITORAĠĠ TALISTATI MEMBRI
 37.  Ir-reviżjoni tal-Qorti tal-ittestjar tal-kwalità tal-ħama u r-reġistrazzjoni 
għall-impjanti operattivi fil-kampjun, indikaw li l-frekwenza tat-teħid tal-kampjun u l-għażla tal-metodu tat-teħid tal-kampjun għall-ittestjar 
tal-ħama ta’ drenaġġ, anke jekk xi nuqqasijiet kienu identifikati dwar 
l-għadd ta’ testijiet imwettqa. 
 38.  Fl-Istati Membri, il-Qorti nnutat li:
fil-livelli varji, l-awtorità responsabbli mill-monitoraġġ tal-ħama a) 
tad-drenaġġ ta’ sikwit ma kinitx kapaċi tindika l-kwantità tal-ħama 
prodotta, il-kontenut tiegħu u kif ġie mormi;
peress li xi kultant unitajiet differenti kienu responsabbli milli  b) 
jissorveljaw ir-rimi tal-ħama agrikolu u mhux agrikolu separata-ment, kien hemm nuqqas ta’ sorveljanza f’dak li għandu x’jaqsam mas-sitwazzjoni ta’ kull impjant ta’ trattament inġenerali. 
ILKUMMISSJONI QIEGĦDA TISSODISFA LIRWOL 
TAGĦHA?
SFOND
 39.  L-approvazzjoni u s-segwitu ta’ proġetti ta’ trattament tal-ilma mormi 
kofinanzjati mill-UE jinvolvu żewġ Direttorati Ġenerali tal-Kummiss-joni Ewropea: id-DĠ REGIO u d-DĠ ENV. Għall-proġetti kbar tal-Fond ta’ Koeżjoni u tal-FEŻR, l-irwol tal-Kummissjoni fl-evalwazzjoni tal-
applikazzjonijiet għall-għotjiet u l-proċess ta’ teħid tad-deċiżjonijiet 
għandu x’jaqsam mal-proġetti individwali, filwaqt li għal proġetti  iżgħar tal-FEŻR, l-intervent tagħha huwa fil-livell tal-programm ope-
rattiv (il-paragrafi 8 sa 13). 
ed904920_MT_insideBT.indd   26 20/05/09   9:33:15
Ir-Rapport Speċjali Nru 3/2009 — L-effettività tal-infiq tal-Miżuri Strutturali fuq it-trattament tal-ilma mormi għall-perijodi  ta’ programm 1994-1999 u 2000-2006 27
 40.  Għall-proġetti kbar tal-Fond ta’ Koeżjoni u tal-FEŻR, il-Qorti eżaminat 
jekk il-Kummissjoni:
iċċekkjatx b’mod konsistenti l-informazzjoni ambjentali li qiegħda a) 
fl-applikazzjonijiet għall-għotjiet;
irrevedietx l-eżiti miksuba minn proġetti ta’ approvazzjoni qabel b) 
ma ħallset il-bilanċ tal-għotja;
assiguratx li l-Istati Membri applikaw il-prinċipji ambjentali tal-UE c) 
li t-tniġġis għandu jitnaqqas f’ras il-għajn u li min iniġġes għandu jħallas. 
BŻONN GĦALLKONSISTENZA FLEŻAMI TALPROĠETTI
 41.  Sabiex il-Kummissjoni tassigura li l-applikazzjonijiet għall-għotjiet kollha 
jiġu ttrattati b’mod ugwali u li l-aspetti kollha tal-applikazzjonijiet huma koperti, qafas xieraq u applikat b’mod sistematiku li jinkludi linji gwida interni u listi ta’ kontrolli huwa essenzjali. Matul il-veri-
fika, il-Qorti nnutat in-nuqqas ta’ linji gwida u listi ta’ kontrolli bħal 
dawn. 
 42.  Il-Gwida għall-Fond ta’ Koeżjoni 2000-2006 tal-Kummissjoni stipulat ċerti 
dokumenti u informazzjoni prinċipali li kellhom jiġu inklużi mal-app-likazzjonijiet tal-għotjiet. Informazzjoni bħal din ma kinitx dejjem  
inkluża mal-applikazzjonijiet reveduti mill-Qorti u l-użu ta’ listi ta’ 
kontrolli seta’ ma ħalliex li dan iseħħ. 
 43.  Fir-reviżjoni tagħha tat-22 impjant ta’ trattament miżjura fuq il-post u 
kofinanzjati mill-Fond ta’ Koeżjoni l-Qorti nnutat: 
filwaqt li kważi l-applikazzjonijiet u d-deċiżjonijiet kollha tal- a) 
Kummissjoni jinkludu miri dwar il-kwalità tal-ilma skarikat u  l-volum ta’ ilma mormi li għandu jiġi trattat, huma fihom ftit infor-mazzjoni dwar in-natura tar-rimi tal-ħama tad-drenaġġ (indikata biss fi tmien applikazzjonijiet għall-għajnuna u sitt deċiżjonijiet ta’ għotjiet) jew dwar il-kwalità tal-ħama tad-drenaġġ (li hemm referenza għaliha biss f’żewġ applikazzjonijiet għall-għajnuna u deċiżjoni ta’ għotja waħda); 
nuqqas ta’ indikaturi tal-prestazzjoni kwantifikati tal-kwalità tal- b) 
ilma li jirċievi fi kważi l-applikazzjonijiet kollha għall-għajnuna 
u d-deċiżjonijiet korrispondenti tal-Kummissjoni (u dan ġie  
kkonfermat mis-sejbiet ta’ evalwazzjoni ex-post  imwettqa għall-
Kummissjoni). 
ed904920_MT_insideBT.indd   27 20/05/09   9:33:15
Ir-Rapport Speċjali Nru 3/2009 — L-effettività tal-infiq tal-Miżuri Strutturali fuq it-trattament tal-ilma mormi għall-perijodi  ta’ programm 1994-1999 u 2000-2006 28
19 L-eżempji l-aktar reċenti ġew 
osservati mill-Qorti fir-Rapport 
Speċjali tagħha Nru 1/2008 
dwar il-proċeduri tal-eżami u 
evalwazzjoni preliminari ta’ 
proġetti kbar ta’ investiment għall-
perijodi ta’ programm 1994-1999 u 
2000-2006 (ĠU C 81, 1.4.2008, p. 1).  44.  Fil-fatt, il-Qorti nnutat li l-evalwazzjoni dwar jekk il-proġetti kisbux l-ob-
jettivi tagħhom tista’ tkun milquta min-nuqqasijiet fl-applikazzjo-
nijiet għall-għajnuna, b’mod partikolari dwar effetti u indikaturi  antiċipati
19.
 45.  Eżami aktar rigoruż tal-proġetti fil-fażi ta’ applikazzjoni seta’ identifika 
u għen sabiex jissolvew ċerti problemi nnutati waqt it-twettiq tal-
verifika:
kwalità tal-impjant tat-trattament mhux xierqa f’żoni sensittivi  a) 
minħabba nuqqas ta’ tagħmir xieraq biex jitneħħa n-nutrijent  
(il-paragrafu 26);
rimi mhux xieraq tal-ħama, b’xi impjanti ta’ trattament kbar jakku- b) 
mulaw il-ħama tad-drenaġġ fuq il-post (il-paragrafu 32).
BŻONN TA’ MONITORAĠĠ AĦJAR TALEŻITI
 46.  Qabel ma jitħallas il-bilanċ tal-għotja għal proġetti tal-Fond tal-Koeżjoni, 
rapport finali li fih b’mod partikolari evalwazzjoni dwar jekk ir-riżultati 
antiċipati nkisbux, għandu jiġi ppreżentat lill-Kummissjoni. Jekk ir-
rapport finali ma jintbagħatx lill-Kummissjoni sa 18-il xahar mid-data 
finali fid-deċiżjoni tal-għotja, il-bilanċ tal-pagament li jibqa’, skont 
il-leġiżlazzjoni rilevanti, għandu jkun annullat. 
 47.  Fil-verifika tagħha tar-rapporti finali tat-22 impjant ta’ trattament ikko-
finanzjati mill-Fond ta’ Koeżjoni u miżjura mill-Qorti, kien innutat  li sitt rapporti finali biss taw data  dwar il-kwalità tal-ilma skarikat, 
wieħed biss ta data  dwar it-titjib imkejjel tal-kwalità tal-ilma u tlieta 
biss indikaw il-metodu ta’ rimi ta’ ħama tad-drenaġġ. 
 48.  Il-Qorti tikkonkludi li l-Kummissjoni mhix f’pożizzjoni li tevalwa sewwa 
r-rapporti finali mingħajr ma jkollha informazzjoni fundamentali u  prinċipali bħalma hemm referenza għaliha fil-paragrafu 47. Minħabba n-nuqqas ta’ informazzjoni bħala din, is-sospensjoni jew l-annullament tal-bilanċ ta’ pagament se jseħħ biss jekk rapport ma jiġix ippreżentat, 
aktar milli wara evalwazzjoni dwar jekk ir-riżultati antiċipati fil-fatt 
inkisbux. 
ed904920_MT_insideBT.indd   28 20/05/09   9:33:15
Ir-Rapport Speċjali Nru 3/2009 — L-effettività tal-infiq tal-Miżuri Strutturali fuq it-trattament tal-ilma mormi għall-perijodi  ta’ programm 1994-1999 u 2000-2006 29
20 L-istat ekoloġiku tajjeb huwa 
definit fid-Direttiva tal-Qafas 
tal-Ilma abbażi ta’ tliet gruppi ta’ 
elementi: elementi bijoloġiċi tal-
kwalità, elementi idromorfoloġiċi 
tal-kwalità u elementi fiżjo-kimiċi tal-kwalità (l-Artikolu 2 u 
l-Anness V). 
21 Ir-rapport mill-Kummissjoni lill-
Kunsill u lill-Parlament Ewropew skont l-Artikolu 16 tar-Regolament 
(KE) Nru 648/2004 tal-Parlament 
Ewropew u tal-Kunsill tal-31 ta’ 
Marzu 2004 dwar id-deterġenti, 
li jikkonċerna l-użu tal-fosfati / 
COM(2007) 234 finali — Brussell, 
l-4 ta’ Mejju 2007. 
22 Direttorat Ambjentali tal-UE – 
Rapport Finali dwar il-Fosfati u 
Builders tad-Deterġenti Alternattivi 
/ WRc Ref: UC 4011 / Ġunju 2002 paġni 120, 121 u 125, UNDP/GEF 
rapport fuq ix-Xmara Danubju u 
l-proġett MARE/HELCOM dwar 
iż-Żona tal-Baħar Baltiku. 
23 Il-Bulgarija u r-Rumanija ma 
ttiħdux inkonsiderazzjoni f’dan l-istudju. 
24 Il-Kummissjoni rrappurtat 
li tnejn miż-żewġ pajjiżi li 
kienu rċevew ammonti kbar ta’ 
assistenza mill-UE b’sostenn għall-
investiment tat-trattament tal-ilma 
mormi, u li kienu miżjura f’din 
il-verifika, kienu inqas minn 50 % 
ħielsa mill-fosfat fid-deterġenti tal-
ħasil tal-ħwejjeġ. JEĦTIEĠ LI TINGĦATA AKTAR KONSIDERAZZJONI LILL
PRINĊIPJI AMBJENTALI TALUE
 49.  Il-preservazzjoni tal-istat ekoloġiku tajjeb tal-korpi tal-ilma20 ma jeħtieġx 
biss it-trattament sodisfaċenti ta’ ilma mormi fil-livell tal-impjant  individwali imma wkoll l-applikazzjoni tal-prinċipji ambjentali tal-UE li t-tniġġis għandu jitnaqqas f’ras il-għajn u li min iniġġes għandu jħallas. 
 50.  Rapport tal-Kummissjoni jsostni21 li tnejn mis-sorsi prinċipali tal- ewtro-
fikazzjoni tal-ilma ħelu minn agglomerazzjonijiet urbani huma  d-deterġenti domsetiċi tal-ħasil tal-ħwejjeġ abbażi tal-fosfat u l-iskart 
metaboliku tal-bnedmin. Tħassib dwar il-kontribut tad-deterġenti  tal-ħasil tal-ħwejjeġ ibbażati fuq il-fosfat wasslu lill-Istati Membri  
biex jimxu lejn deterġenti ħielsa mill-fosfat. 
 51.  Rapporti oħrajn22 jikkonkludu li l-provvista ta’ trattament terzjarju biss fiha 
nfisha tista’ ma tkunx biżżejjed biex tevita l-ewtrofikazzjoni mingħajr ma wieħed jersaq lil hinn minn deterġenti abbażi tal-fosfat. 
 52.  Il-Kummissjoni studjat il-benefiċċji ambjentali potenzjali għall-Istati 
Membri li jersqu lil hinn minn deterġenti abbażi tal-fosfat u kkon-kludiet li 24 mill-25
23 li ġew studjati kieku jibbenefikaw fuq livelli  
differenti24. Fost il-fatturi kkunsidrati għal kull Stat Membru kienu  
l-konsum annwali ta’ fosfati tad-deterġenti, il-provvista ta’ trattament 
terzjarju tal-ilma u l-livell ta’ tħassib dwar l-ewtrofikazzjoni. 
 53.  Il-Kummissjoni rrikonoxxiet il-bżonn għal azzjoni xierqa u fir-rapport 
li hemm referenza għalih fil-paragrafu 50, hija qalet li jekk tkun  
iġġustifikata tittieħed deċiżjoni dwar ir-restrizzjonijiet fuq il-fosfati 
fid-deterġenti u evalwazzjoni tal-impatt u li jekk jitqies xieraq, even-
twalment issegwi preżentazzjoni ta’ proposta leġiżlattiva. 
 54.  Dwar il-prinċipju ta’ min iniġġes iħallas, id-Direttiva tal-Qafas tal-Ilma 
teħtieġ li sal-2010 tiġi adottata politika dwar il-prezz tal-ilma li tipp-rovdi inċentiv għall-użu effiċjenti ta’ riżorsi tal-ilma u l-irkupru tal-
ispejjeż. 
ed904920_MT_insideBT.indd   29 20/05/09   9:33:15
Ir-Rapport Speċjali Nru 3/2009 — L-effettività tal-infiq tal-Miżuri Strutturali fuq it-trattament tal-ilma mormi għall-perijodi  ta’ programm 1994-1999 u 2000-2006 30
 55.  Meta tevalwa applikazzjoni għal għotja, il-Kummissjoni hija meħtieġa 
li tivverifika l-osservanza tal-prinċipju li ”min iniġġes iħallas” u din 
tista’ tinfluwenza r-rata ta’ għajnuna mogħtija25. Iżda, m’ hemm l-ebda 
livelli speċifiċi biex kontrihom jiġu evalwati r-rati ta’ tariffi proposti fl-applikazzjoni. Il-Qorti nnutat li r-rati tat-tariffi qatt ma kienu  inklużi fid-deċiżjoni tal-għotja u ta’ sikwit anqas fir-rapporti finali, u għaldaqstant jagħmlu evalwazzjoni tas-sostennibilità finanzjarja  
diffiċli. 
 56.  Ir-reviżjoni tal-Qorti tat-tariffi applikati wriet li inġenerali t-tariffi huma 
baxxi wisq biex ikopru l-ispejjeż operattivi (ara l- Kaxxa 5 ). 25 KE DĠ Regio, Manwal tal-
Proċeduri tal-Fond tal-Koeżjoni 
2000-2006 (Verżjoni 2006-2009) 
– paġna 21.
EŻEMPJI TA’ TARIFFI APPLIKATI MILLIMPJANTI TA’ TRATTAMENT MIŻJURA
It-tariﬃ    applikati mill-impjanti ta’ trattament miżjura ﬁ   Spanja, ﬁ  l-Portugall u ﬁ  l-Greċja kienu jvarjaw b’mod 
siniﬁ  kanti (eż. għal kwantità ta’ ilma ’l fuq minn 20 m3 varjazzjoni minn 0,079 euro/m3 għal 1,17 euro/m3).
L-Irlanda ma titlobx ħlas lill-utenti domestiċi għall-użu tagħhom tas-servizzi tal-ilma u l-ilma mormi, għalkemm 
titlob ħlas lill-utenti kummerċjali u industrijali tas-servizzi tal-ilma u l-ilma mormi.KAXXA 5
ed904920_MT_insideBT.indd   30 20/05/09   9:33:15
Ir-Rapport Speċjali Nru 3/2009 — L-effettività tal-infiq tal-Miżuri Strutturali fuq it-trattament tal-ilma mormi għall-perijodi  ta’ programm 1994-1999 u 2000-2006 31
KONKLUŻJONIJIET U 
RAKKOMANDAZZJONIJIET
 57.  Il-konklużjoni ġenerali tal-Qorti hija li l-Miżuri Strutturali kkontrib-
wew għat-titjib tat-trattament tal-ilma mormi fl-erba’ Stati Membri 
vverifikati.
TRATTAMENT TALILMA MORMI
 58.  Fir-rigward tal-prestazzjoni tal-impjanti ta’ trattament tal-ilma mormi, il-
Qorti sabet li inġenerali dawk l-impjanti kkofinanzjati minn Miżuri Strut-
turali għandhom prestazzjoni ta’ livell xieraq (il-paragrafi 22 u 25). 
 59.  Iżda:
instab li sebgħa mis-26 impjant qegħdin jaħdmu taħt  a) 
il-kapaċità, f’sitt każijiet minħabba n-nuqqas li l-utenti poten-
zjali kollha domestiċi u industrijali jiġu marbuta mal-impjanti  
ta’ trattament u f’każ ieħor minħabba t-telf tal-industriji lokali  
(il-paragrafi 23 u 24);
il-kwalità tal-effluwent ma ssodisfatx ir-rekwiżiti tal-UE f’disgħa b) 
minn 73 każ minħabba li ilma mormi industrijali pretrattat ina-degwatament jiġi skarikat fin-netwerk tad-drenaġġ, nuqqas  ta’ kompetenza min-naħa tal-awtoritajiet lokali u nuqqas ta’  tagħmir adegwat jew teknoloġija f’oqsma indikati bħala sensit-
tivi (il-paragrafu 26). 
60. ILQORTI GĦALDAQSTANT TIRRAKKOMANDA ILLI:
L-Istati Membri għandhom jassiguraw li jingħata biżżejjed ħsieb  a) 
lir-rabta bejn l-impjanti ta’ trattament mibnija ġodda u n-netwerk tad-drenaġġ;
L-Istati Membri għandhom, sabiex itejbu l-kwalità tal-ilma skarikat, b) 
jagħtu aktar attenzjoni lill-pre trattament xieraq tal-ilma industrijali 
mormi u jippromwovu l-qsim tal-aqwa prattiċi fost l-operaturi.
ed904920_MT_insideBT.indd   31 20/05/09   9:33:16
Ir-Rapport Speċjali Nru 3/2009 — L-effettività tal-infiq tal-Miżuri Strutturali fuq it-trattament tal-ilma mormi għall-perijodi  ta’ programm 1994-1999 u 2000-2006 32
ITTRATTAMENT U RRIMI TALĦAMA TADDRENAĠĠ
 61.  Fir-rigward tat-trattament u r-rimi tal-impjanti tal-ħama tad-drenaġġ, 
il-Qorti sabet li żewġ terzi tal-impjanti tat-trattament kofinanzjati  mill-Miżuri Strutturali jergħu jużaw il-ħama li tirriżulta mit-trattament tal-ilma mormi skont metodi rrakkomandati mid-Direttivi tal-UE, fejn 
kważi kollha kemm huma jippreferu jerġgħu jużawh fuq l-art agrikola 
(il-paragrafu 31). 
 62.  Madanakollu:
f’25 minn 73 impjant instabu metodi insostenibbli li ma jużawx a) 
l-ilma mormi mill-ġdid, bħal ħażna fuq il-post (il-paragrafu 32); 
fi tlieta minn erba’ Stati Membri, għal xi impjanti, l-awtoritajiet b) 
rilevanti ma kinux kapaċi jindikaw il-kwantità tal-ħama prodotta, il-kontenut tiegħu jew kif intrema (il-paragrafu 38);
għalkemm il-Qorti sabet li r-rekwiżiti tad-Direttiva tal-Ħama tad- c) 
Drenaġġ bdew jiġu osservati, żviluppi fit-trattament tal-ħama u 
r-rimi wara l-1986 mhumiex ikkunsidrati fil-leġiżlazzjoni tal-UE, għalkemm xi Stati Membri japplikaw standards aktar stretti  
(il-paragrafi 35 u 36). 
63. ILQORTI GĦALHEKK TIRRAKKOMANDA LI:  
l-Istati Membri, qabel ma jippreżentaw il-proġett għall- a) 
kofinanzjament, għandhom jassiguraw li l-impjanti ta’ trattament tal-ilma urban mormi għandhom strateġija għar-rimi tal-ħama tad-
drenaġġ;
l-Istati Membri għandhom jassiguraw li d-databases tagħhom fuq b) 
il-ħama tad-drenaġġ fihom informazzjoni għal kull impjant fuq  il-kwalità tal-ħama prodotta, il-kontenut tiegħu u l-metodu ta’  rimi; 
il-Kummissjoni għandha tikkunsidra jekk wasalx iż-żmien għar- c) 
reviżjoni tad-Direttiva tal-Ħama tad-Drenaġġ. Kwalunkwe reviżjoni 
għandha tieħu inkonsiderazzjoni l-ispejjeż u l-benefiċċji fejn jiġu proposti metodi ġodda kif ukoll għall-bżonn li jinżamm bilanċ  mal-politika l-oħra tal-UE. 
ed904920_MT_insideBT.indd   32 20/05/09   9:33:16
Ir-Rapport Speċjali Nru 3/2009 — L-effettività tal-infiq tal-Miżuri Strutturali fuq it-trattament tal-ilma mormi għall-perijodi  ta’ programm 1994-1999 u 2000-2006 33
LEFFETTIVITÀ TALIRWOL TALKUMMISSJONI
 64.  Fir-rigward tal-irwol tal-Kummissjoni dwar l-approvazzjoni u s-segwitu 
tagħha tal-proġetti tal-Fond ta’ Koeżjoni u l-proġetti kbar tal-FEŻR, il-Qorti nnutat in-nuqqasijiet sinifikanti li ġejjin:
il-Kummissjoni approvat proġetti li ma kinux jinkludu infor- a) 
mazzjoni prinċipali fl-applikazzjoni għall-għajnuna kif meħtieġa 
mill-Gwida għall-Fond ta’ Koeżjoni (eż. objettivi ta’ prestazzjoni fir-rigward tar-rimi tal-ħama u l-kwalità tal-ilma li jirċevih). Infor-mazzjoni bħal din tiffaċilita l-evalwazzjoni tar-riżultati miksuba li għandhom jiġu inklużi fir-rapport finali (il-paragrafi 41 sa 45); 
ir-rapporti finali tal-proġetti individwali tal-Fond ta’ Koeżjoni ta’ b) 
sikwit ma fihomx riżultati dwar il-kwalità tal-ilma skarikat, l-ilma 
li jirċevih u l-kwalità u n-natura tar-rimi tal-ħama tad-drenaġġ.  
Mingħajr informazzjoni bħal din il-Kummissjoni mhix f’pożizzjoni 
li twettaq l-evalwazzjonijiet neċessarji tar-rapporti finali qabel  
il-pagament tal-bilanċ finali (il-paragrafi 46 sa 48).
 65.  Fir-rigward tal-konsiderazzjoni mogħtija mill-Kummissjoni dwar prinċipji 
ambjentali tal-UE, il-Qorti nnutat dan li ġej:
għadd ta’ studji indikaw il-benefiċċji li jistgħu jinkisbu għall- a) 
ambjent billi jintużaw deterġenti mhux abbażi tal-fosfat.  L-evalwazzjoni tal-kwestjoni għandha tkompli tkun bilanċjata,  b’komponent xieraq ta’ analiżi bejn l-ispejjeż u l-benefiċċji  (il-paragrafi 50 sa 53);
il-Kummissjoni mhux dejjem ħadet biżżejjed konsiderazzjoni tal- b) 
prinċipju ta’ min iniġġes iħallas, peress li r-reviżjoni tal-Qorti  sabet li t-tariffi applikati ġeneralment kienu baxxi wisq biex ikopru l-ispejjeż operattivi. Barra dan, ir-rati ta’ tariffi sikwit ma kinux inklużi fir-rapporti finali, li jagħmluha diffiċili li ssir evalwazzjoni 
tas-sostenibilità finanzjarja (il-paragrafi 54 sa 56).
ed904920_MT_insideBT.indd   33 20/05/09   9:33:16
Ir-Rapport Speċjali Nru 3/2009 — L-effettività tal-infiq tal-Miżuri Strutturali fuq it-trattament tal-ilma mormi għall-perijodi  ta’ programm 1994-1999 u 2000-2006 34
66. ILQORTI GĦALHEKK TIRRAKKOMANDA
LI LKUMMISSJONI GĦANDHA:
teħtieġ li informazzjoni li tippermetti l-iffissar tal-miri tal-pres- a) 
tazzjoni, f’oqsma principali bħall-kwalità tal-ilma skarikat, il-kwalità tal-korpi tal-ilma li jirċievu, il-valur tal-ilma li għandu  
jiġi trattat u l-metodu intenzjonat ta’ rimi tal-ħama tiġi inkluża  
fl-applikazzjonijiet għall-għotjiet u sistematikament ikkontrollata 
bħala parti mill-proċess ta’ evalwazzjoni tal-proġett. L-iffissar ta’ 
linji gwida interni xierqa u listi ta’ kontrolli għall-użu mid-desk  
officers għandu jiffaċilita dan;
tħeġġeġ lill-Istati Membri biex jevalwaw l-ilħuq tar-riżultati  b) 
antiċipati fil-livell tal-proġett kif stabbiliti fl-applikazzjoni għall-
għajnuna, u tinnota li għall-perijodu 2007-2013 mhux meħtieġ li 
jiġi ppreżentat l-ebda rapport finali lill-Kummissjoni fir-rigward 
tal-proġetti tal-Fond ta’ Koeżjoni u l-proġetti kbar tal-FEŻR; 
tevalwa jekk pass aktar ’il bogħod mid-deterġenti abbażi tal-fosfat c) 
huwiex ġustifikabbli skont l-ispejjeż u l-benefiċċji għaċ-ċittandini 
tal-UE;
tassigura li s-sostenibilità finanzjarja tal-proġetti tal-impjant tat- d) 
trattament hija kkunsidrata fl-istadju tal-approvazzjoni tal-appli-kazzjoni u informazzjoni pertinenti bħat-tariffi proposti tingħata 
konsiderazzjoni meħtieġa. 
  Dan ir-rapport ġie adottat mill-Qorti tal-Awdituri fil-Lussemburgu fil-
laqgħa tagħha tat-18 u tad-19 ta’ Marzu 2009
        Għall-Qorti tal-Awdituri
        Vítor Manuel da Silva Caldeira
      President
ed904920_MT_insideBT.indd   34 20/05/09   9:33:16
/g51/g68/g77/g83/g3/g79
/g76/g3/g84/g76/g72/g74/g427/g72/g71/g3/g77/g76/g81/g69/g72
/g81/g68
/g44/g80/g83/g77/g68/g81/g87/g3/g87/g68/g182/g3/g55/g85/g68/g87/g87/g68/g80/g72/g81/g87/g3/g87/g68/g79/g16/g44/g79/g80/g68/g3/g56/g85/g69/g68/g81/g3/g48/g82/g85/g80/g76/g3/g11/g56/g58/g58/g55/g51/g12/g20/g17/g3/g51/g85/g72/g87/g85/g68/g87/g87/g68/g80/g72/g81/g87
/g11/g80/g72/g78/g78/g68/g81/g76/g78/g88/g12/g21/g17/g3/g55/g85/g68/g87/g87/g68/g80/g72/g81/g87/g3
/g83/g85/g76/g80/g68/g85/g77/g88/g3/g11/g80/g72/g78/g78/g68/g81/g76/g78/g88/g12/g22/g17/g3/g55/g85/g68/g87/g87/g68/g80/g72/g81/g87/g3/g86/g72/g78/g82/g81/g71/g68/g85/g77/g88/g3/g11/g69/g76/g77/g82/g79/g82/g421/g76/g78/g88/g12/g44/g79/g80/g68/g3/g80/g82/g85/g80/g76/g3/g80/g75/g88/g91/g3
/g87/g85/g68/g87/g87/g68/g87/g18/g3/g87/g85/g68/g87/g87/g68/g87/g3
/g83/g68/g85/g93/g77/g68/g79/g80/g72/g81/g87/g3/g79/g76/g3
/g77/g76/g71/g427/g82/g79/g3/g79/g16/g56/g58/g58/g55/g51
/g59/g48/g36/g53/g36/g44/g79/g80/g68/g3/g80/g82/g85/g80/g76/g3
/g87/g85/g68/g87/g87/g68/g87
/g55/g85/g68/g87/g87/g68/g80/g72/g81/g87/g3/g87/g68/g79/g16/g427/g68/g80/g68/g3/g11/g87/g81/g76/g91/g91/g76/g73/g12/g3/g84/g68/g69/g72/g79/g3/g87/g76/g81/g87/g85/g72/g80/g68/g3
/g23/g17/g3/g55/g85/g68/g87/g87/g68/g80/g72/g81/g87/g3/g87/g72/g85/g93/g77/g68/g85/g77/g88/g3
/g11/g69/g76/g77/g82/g79/g82/g421/g76/g78/g88/g18/g78/g76/g80/g76/g78/g88/g12 /g88 /g3
/g78/g90/g68/g87/g72/g85/g81/g68/g85/g77/g88/g3/g11/g56/g57/g12
/g44/g79/g80/g68/g3/g80/g82/g85/g80/g76/g3/g80/g75/g88/g91/g3/g87/g85/g68/g87/g87/g68/g87
/g426/g68/g80/g68/g3/g298/g72/g77/g71/g68/g55/g85/g68/g86/g83/g82/g85/g87/g3/g87/g68/g79/g16/g427/g68/g80/g68
/g55/g81/g72/g427/g427/g76/g77/g68/g3
/g87/g68/g81/g16/g81/g88/g87/g85/g76/g77/g72/g81/g87
/g55/g85/g68/g87/g87/g68/g80/g72/g81/g87/g3
/g87/g68/g79/g16/g56/g57/g3
/g54/g70/g85/g72/g72/g81/g76/g81/g74
/g55/g81/g72/g427/g427/g76/g77/g68/g3
/g87/g68/g85/g16/g85/g68/g80/g72/g79/g3/g88/g3
/g298/g16/g298/g72/g77/g87/g53/g44/g57/g40/g53
/g56/g298/g88/g3/g80/g76/g79/g79/g16/g421/g71/g76/g71/g3/g73/g76/g79/g16/g427/g85/g88/g84
/g53/g76/g80/g76/g3/g73/g76/g79/g16/g79/g68/g81/g71/g73/g76/g79/g79/g86/g56/g298/g88/g3/g80/g76/g79/g79/g16/g421/g71/g76/g71/g3/g73/g79/g16/g68/g74/g85/g76/g78/g82/g79/g87/g88/g85/g68/g3/g73/g76/g79/g16
/g78/g68/g80/g83/g68/g81/g77/g68/g41/g72/g85/g87/g76/g79/g76/g93/g93/g68/g81/g87/g3/g88/g298/g68/g87/g3/g69/g182/g80/g82/g71/g3
/g427/g68/g298/g76/g81/g3/g80/g76/g87/g79/g88/g73/g3/g73/g76/g91/g16/g91/g80/g68/g77/g77/g68/g85
/g44/g87/g87/g72/g86/g87/g77/g68/g85/g3/g87/g68/g79/g16/g78/g82/g81/g87/g85/g82/g79/g79/g3/g87/g68/g79/g16/g78/g90/g68/g79/g76/g87/g106/g36/g74/g74/g79/g82/g80/g72/g85/g68/g93/g93/g77/g82/g81/g76/g3/g80/g75/g76/g91/g3/g80/g68/g85/g69/g88/g87/g68/g3/g79/g76/g3
/g87/g76/g86/g78/g68/g85/g76/g78/g68/g3/g71/g76/g85/g72/g87/g87/g68/g80/g72/g81/g87/g3/g73/g76/g91/g16/g91/g80/g68/g85/g68/g36/g74/g74/g79/g82/g80/g72/g85/g68/g93/g93/g77/g82/g81/g76/g3/g80/g68/g85/g69/g88/g87/g68
/g44/g79/g80/g68/g3/g80/g82/g85/g80/g76/g3/g86/g78/g68/g85/g76/g78/g68/g87/g3/g11/g69/g76/g3/g83/g85/g72/g87/g85/g68/g87/g87/g68/g80/g72/g81/g87/g3
/g91/g76/g72/g85/g68/g84/g3/g74/g427/g68/g86/g16/g86/g76/g86/g87/g72/g80/g68/g3/g87/g68/g182/g3/g71/g85/g72/g81/g68/g421/g421/g3
/g80/g88/g81/g76/g411/g76/g83/g68/g79/g76/g12
/g54/g51/g21/g19/g20/g20/g24/g27/g26/g48/g55/g19/g25/g16/g19/g27/g36/g36/g16/g39/g40/g38/g20/g26/g26/g16/g19/g27/g57/g50/g16/g53/g54/g16/g58/g68/g86/g87/g72/g66/g58/g68/g87/g72/g85/g66/g55/g85/g72/g68/g87/g80/g72/g81/g87/g16/g55/g53/g17/g89/g86/g71/g3/g3/g3/g3/g3/g3/g3/g3/g3 /g36/g81/g81/g72/g86/g86 /g177 /g36/g80/g69/g77/g72/g81/g87/g3/g87/g68/g87/g16/g55/g85/g68/g87/g87/g68/g80/g72/g81/g87/g3/g87/g68/g79/g16/g44/g79/g80/g68/g3/g56/g85/g69/g68/g81/g3/g48/g82/g85/g80/g76 /g21/g19/g18/g19/g22/g18
/g21/g19/g19/g28/g37/g75/g72/g77/g77/g72/g80
Ir-Rapport Speċjali Nru 3/2009 — L-effettività tal-infiq tal-Miżuri Strutturali fuq it-trattament tal-ilma mormi għall-perijodi  ta’ programm 1994-1999 u 2000-2006 35
AMBJENT TATTRATTAMENT TALILMA URBAN MORMIANNESS
ed904920_MT_insideBT.indd   35 20/05/09   9:33:16
Ir-Rapport Speċjali Nru 3/2009 — L-effettività tal-infiq tal-Miżuri Strutturali fuq it-trattament tal-ilma mormi għall-perijodi  ta’ programm 1994-1999 u 2000-2006 36
ANNESS
NOTI KOMPLIMENTARI GĦADDIJAGRAMMA 
FAŻIJIET TA’ TRATTAMENT DIFFERENTI TAL-ILMA MORMI U 
D-DRENAĠĠ 
L-ilma mormi jinġabar permezz tan-netwerk ta’ pajpijiet tad-drenaġġ 
urban u jiġi ppumpjat fl-impjant ta’ trattament tal-ilma urban mormi (UWWTP), fejn jgħaddi minn bosta fażijiet ta’ trattament qabel jiġi 
skarikat fil-kanali tal-ilma tal-baċin tax-xmara. 
Pretrattament tal-ilma mormi
Din il-fażi mekkanika tinvolvi t-tneħħija tal-akbar biċċiet tal-iskart 
permezz tal-iscreening (eż. karta, plastik ...), kif ukoll ramel u żejt permezz ta’ proċessi oħrajn.
Trattament primarju tal-ilma mormi
Din il-fażi mekkanika tinvolvi s-separazzjoni inizjali ta’ partiċelli kbar tad-drenaġġ, li joqogħdu fil-qiegħ tat-tank. Dawn il-partiċelli 
mbagħad huma mibruxa u mgħoddija bħal ħama tad-drenaġġ għal 
trattament u użu mill-ġdid sussegwenti. 
Trattament sekondarju tal-ilma mormi
Din il-fażi bijoloġika tinvolvi t-trattament tal-ilma mormi biex jiġu 
eliminati kontaminanti bijodegradabbli organiċi, kif imkejla f’li-
velli ta’ konċentrazzjoni ta’ BOD5, COD u TSS (ara l-Parametri ta’ Kwalità).
It-tip ta’ trattament sekondarju l-aktar komuni jinvolvi l-użu ta’ 
mikroorganiżmi li jippurifikaw li jfarrku u jikkunsmaw il-kontenut tad-drenaġġ bijodegradabbli. Dan ikompli jwassal għas-separazzjoni 
u l-ġabra tal-ħama tad-drenaġġ kif deskritti fil-fażi ta’ trattament 
primarju tal-ilma mormi. 
Trattament terzjarju tal-ilma mormi
Din il-fażi bijoloġika/ kimika hija applikata fejn hemm bżonn, biex jitnaqqsu l-livelli ta’ konċentrazzjoni ta’ nutrijenti f’ilmijiet mor-mija qabel ma jintremew fil-kanali tal-ilma fil-baċin tax-xmara  b’riskju ta’ ewtrofikazzjoni. 
ed904920_MT_insideBT.indd   36 20/05/09   9:33:20
Ir-Rapport Speċjali Nru 3/2009 — L-effettività tal-infiq tal-Miżuri Strutturali fuq it-trattament tal-ilma mormi għall-perijodi  ta’ programm 1994-1999 u 2000-2006 37
Ewtrofikazzjoni sseħħ mill-kobor massiv tal-alka indott min-nutri-
jenti, li jwassal għat-tnaqqis tal-livelli tal-ossiġnu fl-ilma li jirriżulta fl-għajbien ta’ pjanti tal-baħar, ħut u l-ħajja ta’ annimali akwatiċi oħrajn. 
Iż-żewġ nutrijenti prinċipali li jwasslu għall-ewtrofikazzjoni huma 
l-fosfru ( fir-rigward tal-ilma ħelu) u n-nitroġenu (fir-rigward tal-ilma mielaħ). 
Trattament kwaternarju tal-ilma mormi
Il-fażi ta’ radjazzjoni hija applikata fejn hemm bżonn, biex telimina batterji ( E. coli ) li jagħmlu dannu lill-bnedmin li jużaw l-ilmijiet fil-
qrib, normalment biex jinħaslu. Dan it-trattament is-soltu jinvolvi 
d-diżinfettar ta’ drenaġġ trattat permezz tad-dawl ultravjola. 
Trattament tal-ħama tad-drenaġġ
Il-ħama tad-drenaġġ ġeneralment jiġi żvujtat mill-ilma sa kontenut tal-ilma ta’ 20 %, fi stat ta’ tajn magħruf bħala “biosludge” u jista’ 
jkompli jiġi mnixxef għal kontenut tal-ilma ta’ 1 % fi stat ta’ ger-
buba niexfa żgħira magħrufa bħala “biofert” qabel ma tintbagħat bil-vapur għar-rimi. 
Il-biosludge u l-biofert jistgħu jerġgħu jintużaw fl-applikazzjonijiet 
tal-art, ladarba il-livelli ta’ kontaminant ma jinqabżux. Barra dan, il-biofert jista’ jintuża fil-ħolqien tal-enerġija permezz tal-ħruq. 
L-SSD jeħtieġ ukoll l-ittestjar perjodiku ta’ ħamrija agrikola għal 
konċentrazzjonijiet aċċettabbli ta’ metalli tqal qabel l-applikazzjoni 
tal-ħama tad-drenaġġ. 
PARAMETRI TALKONTROLL TALKWALITÀ DDETTATI MIDDIRETTIVI TALUE
Ilma mormi trattat (Direttiva tat-Trattament tal-Ilma Urban Mormi)
Il-parametri li ġejjin huma ttestjati fl-ilma mormi trattat qabel jit-
laq il-UWWTP biex jiġi skarikat fl-ilmijiet tal-baċin tax-xmara li jirċivuh: 
ed904920_MT_insideBT.indd   37 20/05/09   9:33:20
Ir-Rapport Speċjali Nru 3/2009 — L-effettività tal-infiq tal-Miżuri Strutturali fuq it-trattament tal-ilma mormi għall-perijodi  ta’ programm 1994-1999 u 2000-2006 38
Domanda tal-Ossiġnu Bijoloġiku (BOD)
Kwantità tal-ossiġnu kkunsmata minn mikroorganiżmi biex jelimi-
naw materji organiċi u minerali bijodegradabbli li qegħdin fl-ilma. 
Il-BOD5 huwa konvenzjonalment użat biex ikejjel il-konsum tal-
ossiġnu f’termini ta’ mg O2/l wara 5 ijiem. Aktar ma jkun għoli  
l-valur tal-BOD5, aktar ikun għoli l-konsum tal-ossiġnu mill-mikro-
organiżmi u akbar ikun it-tniġġis. 
Domanda tal-Ossġnu Kimiku (COD)
Kwantità tal-ossiġnu kkunsmat biex jossida, b’mezzi kimiċi, il-
materja organika u minerali preżenti fl-ilma. Il-COD għalhekk jin-kludi kemm materja bijodegradabbli kkaratterizzata mill-BOD5 u 
materja mhux bijodegrababbli li tista’ tiġi ossidizzata. Il-parametru huwa espress f’mg O
2/l.
Solidi Totali Sospiżi (TSS)
Kwantità ta’ partiċelli minerali u organiċi sospiżi fl-ilma li jistgħu jinqabdu f’filtru ta’ porożità. Dan il-parametru huwa espress ukoll 
f’mg/l.
Total tan-Nitroġenu (TN) u Total tal-Fosfru (TP)
Kwantità ta’ nutrijenti li jwasslu għall-ewtrofikazzjoni li qegħdin fl-ilma. Dan il-parametru huwa espress ukoll f’mg/l.
Ħama tad-drenġġ ittrattata (Direttiva tal-Ħama tad-Drenaġġ)
Il-metalli tqal li ġejjin huma ttestjati għal-livelli ta’ konċentrazzjoni espressi f’mg / kg ta’ materja xotta fil-ħama qabel l-applikazzjoni 
fil-ħamrija agrikola: 
kadmju, ram, nikel, ċomb, żingu, merkurju u kromju
Kwalità tal-ilma tal-baċin tax-xmara (Direttiva tal-Qafas tal-Ilma)
L-UE żviluppat sistemi ta’ klassifikazzjoni ta’ ttestjar u monitoraġġ 
sofistikati li jippermettu li l-ilmijiet tal-Istati Membri jiġu kate-gorizzati f’ħames livelli ta’ stat ekoloġiku, li minnhom tnejn tajbin 
u għolja, huma aċċettabbli biex jissodisfaw l-objettivi tal-politika 
tal-EU dwar l-ilma nadif.
ed904920_MT_insideBT.indd   38 20/05/09   9:33:20
IRRISPOSTI
TALKUMMISSJONI
Ir-Rapport Speċjali Nru 3/2009 — L-effettività tal-infiq tal-Miżuri Strutturali fuq it-trattament tal-ilma mormi għall-perijodi  ta’ programm 1994-1999 u 2000-2006 39
IRRISPOSTI
TALKUMMISSJONI
SINTEŻI EŻEKUTTIVA
III.  
Il-Kummissjoni tisħaq li t-trattament tad-
drenaġġ kien investiment ta’ prijorità ewle-
nija għall-Fondi ta’ Koeżjoni u għall-FEŻR  
fl-4 Stati Membri vverfikati.
IV.  
In-nuqqas ta’ użu ta’ xi impjanti tat-trat-tament xi kultant jiġri minħabba dewmien  fil-bini tas-sistemi tad-drenaġġ, assoċjat  
ma’ tibdil sinifikanti fl-attività ekonomika li 
ma setgħatx tkun prevista. Barra minn dan, il-proġetti jistgħu jinkludu t-trattament  ta’ sorsi ta’ drenaġġ lil hemm mill-ħtiġijiet 
tad-Direttiva tat-Trattament ta’ Ilma Urban 
Mormi. F’każi bħal dawn, id-disinn tal-impjant tat-trattament orjentat lejn il-futur jista’ jkun effettiv għal prezzu, iżda jista’  jwassal temporanjament għall-operat tal-
impjant tat-trattament inqas mill-kapaċità  tiegħu.
V.  
Il-Kummissjoni taqbel li l-investimenti f’dan is-settur jeħtieġ li jistrieħu fuq pjanifi-
kazzjoni għal tul ta’ żmien fuq livell reġjonali 
u lokali, u r-riżorsi finanzjarji għandhom jin-
kludu l-fondi tal-Politika ta’ Koeżjoni, iżda 
għandhom bżonn ikunu kkumplimentati  
minn sorsi oħra.
VI.  
L-użu mill-ġdid tal-ħama tad-drenaġġ f’ħafna każi huwa limitat mill-kwalità tal-ħama, il-kundizzjonijiet ġeografiċi u kunsiderazzjo-nijiet ekonomiċi.
VII.  
Il-Kummissjoni qiegħda taħdem fuq reviżjoni tad-Direttiva dwar il-Ħama tad-Drenaġġ,  ibbażata fuq l-iżvilupp ta’ valutazzjoni tal-impatt kompresiva tal-għażliet u l-ispejjeż  u l-benefiċċji tagħhom.
ed904920_MT_insideBT.indd   39 20/05/09   9:33:20
IRRISPOSTI
TALKUMMISSJONI
Ir-Rapport Speċjali Nru 3/2009 — L-effettività tal-infiq tal-Miżuri Strutturali fuq it-trattament tal-ilma mormi għall-perijodi  ta’ programm 1994-1999 u 2000-2006 40
VIII.  
L-Istati Membri għandhom ir-responsabbiltà 
ewlenija għall-għażla, l-implimentazzjoni u l-monitoraġġ tal-proġetti kofinanzjati. 
Għall-perijodu 2007-2013, il-Kummissjoni  
żviluppat lista’ ta’ kontroll għall-użu intern waqt evalwazzjoni ta’ proġetti dwar l-ilma u d-drenaġġ, biex tivvaluta l-konsistenza mal-acquis  u l-politika ambjentali. Madanakollu, 
il-proġetti ewlenin biss huma soġġetti għal 
deċiżjoni tal-Kummissjoni (proġetti f’dan is-
settur – ogħla minn EUR 25 miljun). 
IX.  
Qabel tħallas il-bilanċ ta’ kull Fond ta’  Koeżjoni jew proġett ewlieni, il-Kummiss-joni taħdem biex tiċċekkja li ntleħqu l-kun-
dizzjonijiet tal-iffinanzjar u fejn meħtieġ  
titlob kjarifikazzjonijiet mill-benefiċjarju. Il-
Kummissjoni se tikkunsidra kif l-aħjar tilħaq ir-rakkomandazzjonijiet tal-Qorti. 
Għall-proġetti approvati matul l-2007-2013, 
fis-settur tad-drenaġġ, huma inklużi serje  
ta’ indikaturi tar-riżultat fid-deċiżjonijiet  
tal-Kummissjoni għall-kofinanzjament  
(jiġifieri l-livell tat-trattament, il-kapaċità  
tal-impjant). 
X.  
Matul l-2000-2006, il-Kummissjoni għamlet 
sforzi biex tippromwovi l-prinċipju ta’ “min 
iniġġes iħallas”, billi ħarġet dokument indi-kattiv dwar l-applikazzjoni tal-prinċipju fil-qafas tal-Politika ta’ Koeżjoni. Hija saħqet  
fuq l-importanza ta’ dan l-element u talbet lill-Istati Membri biex jimpenjaw irwieħhom għall-applikazzjoni msaħħa tal-prinċipju.  
Mill-2010 ‘il quddiem, il-prinċipju ta’ min  
iniġġes iħallas se jsir operattiv, skont  
id-dispożizzjonijiet tad-Direttiva Qafas dwar l-Ilma. DAĦLA
2. c) Għandu jkun innutat li d-dispożizzjonijiet  tad-Direttiva Qafas dwar l-Ilma ma kinux  
applikabbli għall-proġetti u l-perijodi vve-
rifikati (1994-2006). 
Se jsiru applikabbli għall-proġetti ppreparati 
wara l-2009. 
8. 
Il-Kummissjoni tfakkar li l-Istati Membri  għandhom ir-responsabbiltà ewlenija għall-għażla, l-implimentazzjoni u l-monitoraġġ  tal-proġetti kofinanzjati. 
9. 
Il-Kummissjoni qiegħda tiċċekkja l-konfor-
mità mad-Direttiva tat-Trattament ta’ Ilma  Urban Mormi. L-erba’ Rapporti ta’ Impli-
mentazzjoni maħruġa mill-Kummissjoni sal-
aħħar tal-2007 jelenkaw proċeduri ta’ ksur  
orizzontali mibdija kontra Stati Membri, fost 
l-oħrajn kontra l-istati vverifikati, u sentenzi 
mill-Qorti tal-Ġustizzja.  
11 – 12. 
Għall-perijodu 2007-2013, ir-regolament  jippermetti lill-Kummissjoni li tivvaluta u  
tapprova biss proġetti ewlenin (ogħla minn EUR 25 miljun għal proġetti ambjentali),  
konfinanzjati jew mill-Fond ta’ Koeżjoni  
jew mill-FEŻR. Għal dawn il-proġetti,  mhux se jkun hemm rapporti finali tal-proġetti li għandhom ikunu approvati mill-
Kummissjoni. 
Għall-perijodu vverifikat, il-Kummissjoni  
eżaminat il-kwalità ta’ proġetti individwali 
sottomessi mill-Istati Membri biss għall-
proġetti tal-Fond ta’ Koeżjoni u l-proġetti  tal-FEŻR ewlenin. 
ed904920_MT_insideBT.indd   40 20/05/09   9:33:20
IRRISPOSTI
TALKUMMISSJONI
Ir-Rapport Speċjali Nru 3/2009 — L-effettività tal-infiq tal-Miżuri Strutturali fuq it-trattament tal-ilma mormi għall-perijodi  ta’ programm 1994-1999 u 2000-2006 41
Għaż-żewġ perijodi, ir-revizjoni tal-proġetti 
mill-Kummissjoni hija bbażata fuq fatturi  soċjoekonomiċi, il-koerenza u l-konsistenza tal-proġett, il-grad ta’ maturità u l-kapaċità 
li jwassal, bl-użu ta’ tekniki bħal ma huma  analiżi ta’ spiża/benefiċċju u r-rata ta’ ritorn 
interna. Il-Kummissjoni twettaq l-eval-
wazzjoni finali bbażata fuq il-fatt li l-proġett huwa operattiv u f’konformità mad-deċiżjoni inizjali. L-operat xieraq sussegwenti tal-impjant tat-trattament kofinanzjat mhuwiex fl-ambitu tal-evalwazzjoni tal-Politika ta’  Koeżjoni iżda jaqa’ taħt il-leġiżlazzjoni  Komunitarja ġenerali.
OSSERVAZZJONIJIET
23. In-nuqqas ta’ użu ta’ xi impjanti tat-trat-tament xi kultant jiġri minħabba dewmien  
fil-bini tas-sistemi tad-drenaġġ, assoċjat  
ma’ tibdil sinifikanti fl-attività ekonomika li ma setgħatx tkun prevista. Barra minn dan, 
il-proġetti jistgħu jinkludu t-trattament  
ta’ sorsi ta’ drenaġġ lil hemm mill-ħtiġijiet tad-Direttiva. F’dawn il-każi, id-disinn tal-impjant tat-trattament orjentat lejn il-futur jista’ jkun effettiv għal prezzu, iżda jista’  
jwassal għall-operat tal-impjant tat-tratta-
ment temporanjament inqas mill-kapaċità  
tiegħu. 
Il-Kummissjoni taqbel li l-investimenti  
f’dan is-settur jeħtieġ li jistrieħu fuq pjani-
fikazzjoni fit-tul fuq livell reġjonali u lokali, 
u r-riżorsi finanzjarji għandhom jinkludu  l-fondi tal-Politika ta’ Koeżjoni, li jeħtieġ li jkunu kkumplimentati minn sorsi oħra.
24. 
It-tkabbir mhux mistenni jew it-tibdil  soċjoekonomiku f’dan ir-reġjun speċifiku  huma fost ir-riskji li jaffettwaw l-iżvilupp  tal-proġett. 
25. 
Kumplessivament, l-impjanti tat-trattament 
tad-drenaġġ wasslu għal titjib fil-ġestjoni  
tad-drenaġġ f’reġjuni speċifiċi, u għal tnaq-qis tal-impatt tagħhom fuq l-ambjent. 26. 
Il-Kummissjoni tieħu nota tal-fatti u se  tagħmel investigazzjonijiet ulterjuri. Mada-
nakollu, hija tisħaq li l-Istati Membri huma responsabbli għall-operat tal-impjanti tat-trattament u għall-konformità tagħhom mal-
leġiżlazzjoni Komunitarja.
a) 
It-trattament minn qabel tad-drenaġġ indus-
trijali għandu fil-fatt isir meta l-impjanti  tat-trattament tad-drenaġġ urban jibdew  joperaw. Għalhekk, fl-istadju tal-appli-kazzjoni meta l-Kummissjoni teżamina  
l-proġett, il-benefiċjarju għandu juri li  
d-drenaġġ industrijali jew huwa ttrattat  minn qabel kif suppost jew huwa suġġett  għal pjan ta’ azzjoni biex isolvi l-problema. 
L-iskariki tad-drenaġġ industrijali għandhom 
ikunu wkoll suġġetti għall-proċedura tal-għoti ta’ permessi, kif stabbilit mid-Diret-tiva tat-Trattament ta’ Ilma Urban Mormi  
(l-Artikolu 11).    
b) 
Il-proġetti jistgħu jinkludu għajnuna teknika biex itejbu l-kapaċitajiet tal-benefiċjarji. 
c) 
Il-Kummissjoni qiegħda tkun attiva fl-impli-mentazzjoni tal-ħtiġijiet tat-tneħħija tan-nut-rijenti, kemm billi tinforma (ittra lill-Istati  Membri tat-03/07/2003) kif ukoll billi tidħol għal proċeduri dwar ksur legali (għall-kwalità 
inadegwata tal-effluwenti mill-impjanti tat-
trattament u/jew għad-denominazzjoni ina-degwata ta’ żoni sensittivi), li jwasslu għal sentenzi mill-Qorti tal-Ġustizzja (ara r-Rap-
port ta’ Implimentazzjoni tal-2007).
27. 
a) Il-Kummissjoni talbet dejta ta’ monitoraġġ u ta’ rendiment dwar l-impjanti tat-trattament 
għall-Ħames Rapport ta’ Implimentazzjoni  għad-Direttiva tat-Trattament ta’ Ilma Urban 
Mormi li jmiss. 
ed904920_MT_insideBT.indd   41 20/05/09   9:33:20
IRRISPOSTI
TALKUMMISSJONI
Ir-Rapport Speċjali Nru 3/2009 — L-effettività tal-infiq tal-Miżuri Strutturali fuq it-trattament tal-ilma mormi għall-perijodi  ta’ programm 1994-1999 u 2000-2006 42
32. 
L-użu mill-ġdid tal-ħama tad-drenaġġ f’ħafna każi huwa limitat mill-kwalità tal-ħama,  il-kundizzjonijiet ġeografiċi u konsiderazzjo-
nijiet ekonomiċi.
a) 
Il-Kummissjoni tispjega r-rimi tal-ħama tad-drenaġġ f’miżbliet muniċipali fil-mument  tal-verifika bħala n-nuqqas ta’ interess mill-industrija li terġa’ tintuża l-ħama, kif ukoll minħabba r-reazzjonijiet tal-pubbliku.
b) 
Għall-impjant tat-trattament kbir fil-Greċja il-Kummissjoni qiegħda tikkofinanzja proġett 
għall-estensjoni u l-finalizzazzjoni ta’ dan  
l-impjant ta’ trattament tad-drenaġġ. Jikkon-sisti mill-bini ta’ unità li tnixxef il-ħama u  għandu l-għan tal-użu ulterjuri tal-ħama  mnixxfa. Il-proġett kien approvat fl-2006 u 
se jkun finalizzat fl-aħħar tal-2009.
34. 
Fir-rigward tal-kontroll tal-kwalità tal-ħama 
tad-drenaġġ skont id-Direttiva dwar il-Ħama 
tad-Drenaġġ, ċerti Stati Membri stabbilixxew limiti massimi inqas minn dawk fid-Direttiva. 
Jista’ jkun meħtieġ li jkunu ċċekkjati para-metri addizzjonali, li jiddependu fuq it-tip ta’ drenaġġ mormi fil-katusi tad-drenaġġ  (jiġifieri drenaġġ industrijali). 
35.  
l-Kummissjoni qiegħda taħdem fuq reviżjoni 
tad-Direttiva dwar il-Ħama tad-Drenaġġ  
tal-1986, ibbażata fuq l-iżvilupp ta’ valu-
tazzjoni tal-impatt komprensiva tal-għażliet u l-ispejjeż u l-benefiċċji tagħhom.
L-iskeda tentattiva hija:  il-preparazzjoni  
ta’ valutazzjoni tal-impatt għal proposta  
leġiżlattiva possibbli fl-2009; l-adozzjoni ta’ proposta leġiżlattiva possibbli fl-2010.36. 
Il-valutazzjoni tal-impatt għar-reviżjoni  
tad-Direttiva dwar il-Ħama tad-Drenaġġ  
għandha teżamina r-riskji ambjentali,  
ekonomiċi u soċjali konnessi mat-tifrix  
tal-ħama tad-drenaġġ fl-art. L-issikkar tal-
valuri tal-limiti eżistenti għall-metalli tqal  
u l-introduzzjoni ta’ valuri addizzjonali ta’  limiti għall-kontaminanti organiċi u oħrajn huma fost l-għażliet prinċipali li se jkunu  
kkunsidrati. 
39. 
Il-Kummissjoni tirreferi għat-tweġibiet  
tagħha mogħtija fil-punti 8, 9 u 12. 
41. 
Għall-perijodu 2007-2013, il-Kummissjoni  żviluppat lista’ ta’ kontroll għall-użu intern 
waqt evalwazzjoni ta’ proġetti dwar l-ilma u 
d-drenaġġ, biex tivvaluta l-konsistenza mal-acquis  u l-politika ambjentali. 
42. 
Gwida kif ukoll lista ta’ kontroll għall-
proġetti ewlenin ma jorbtux lill-Istati Mem-
bri iżda huma biss indikattivi.
Għall-perijodu 2007-2013, il-Kummissjoni  
organizzat sessjonijiet ta’ taħriġ intern rego-lari dwar il-valutazzjoni tal-proġetti dwar  l-ilma u d-drenaġġ. 
43. 
a) Għall-perijodu 2007-2013, il-benefiċjarji tal-proġetti huma mistennija li jippreżentaw  l-aħħar destinazzjoni tal-ħama fl-appli-
kazzjoni, li jfisser stima preliminari tal-kwalità u l-kwantità tal-ħama. Madanakollu, għall-investimenti greenfield, il-kwalità tal-
ħama tad-drenaġġ tista’ ma tkunx magħrufa fid-dettall. 
ed904920_MT_insideBT.indd   42 20/05/09   9:33:21
IRRISPOSTI
TALKUMMISSJONI
Ir-Rapport Speċjali Nru 3/2009 — L-effettività tal-infiq tal-Miżuri Strutturali fuq it-trattament tal-ilma mormi għall-perijodi  ta’ programm 1994-1999 u 2000-2006 43
b)
Għall-perijodu vverifikat (1994-2006),  l-indikaturi tar-rendiment tal-kwalità tal-ilma kienu jeżistu fuq livell tal-UE biss għal 
ċerti ilmijiet (jiġifieri l-estrazzjoni tal-ilma tax-xorb, l-ilma għall-għawm). Għalhekk  
l-indikaturi msemmija fil-Gwida għall-Fondi 
ta’ Koeżjoni 2000-2006 ma setgħux ikunu  applikati għall-proġetti kollha. Indikaturi  tar-rendiment kumplessivi ġew introdotti  biss permezz tad-Direttiva Qafas dwar l-Ilma, b’għanijiet li għandhom ikunu ddefiniti sa  Diċembru 2009 u li għandhom jintleħqu,  b’mod ġenerali sa Diċembru 2015. 
45. 
Il-Kummissjoni tisħaq li la għandha l-bażi  legali u lanqas ir-riżorsi meħtieġa biex tidħol f’iktar dettall meta tevalwa l-applikazzjoni-
jiet għall-proġetti.
a) 
Il-Kummissjoni f’ħafna każi ressqet lill-Is-tati Membri quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja, inklużi l-erba’ Stati Membri vverifikati,  
għall-kwalità inadegwata tal-effluwenti  mill-impjanti tat-trattament u/jew għad-
denominazzjoni inadegwata ta’ żoni sensit-
tivi, u se tkompli tagħmel dan. 
b) 
Fir-rigward tar-rimi mhux adegwat tal-ħama f’impjant kbir fil-Greċja, il-Kummissjoni kie-net taf bil-problema u talbet lill-Istat Mem-bru relevanti biex isib soluzzjoni, li kienet  implimentata bl-għajnuna tal-Kummissjoni (ara l-punt 32(b)). 
47. 
Il-Kummissjoni twettaq l-evalwazzjoni finali bbażata fuq il-fatt li l-proġett huwa operat-tiv u f’konformità mad-deċiżjoni inizjali.  L-operat sussegwenti kif suppost tal-impjant tat-trattament kofinanzjat mhux fl-ambitu  
tal-evalwazzjoni tal-Politika ta’ Koeżjoni.  
Barra minn dan, m’hemm ebda ħtieġa legali għall-Istati Membri biex kull ċertu żmien jipp-rovdu informazzjoni dwar il-kwalità tal-ilma 
mormi, tal-ilmijiet li qed jaslu u tal-kwalità u n-natura tar-rimi tal-ħama tad-drenaġġ.48. 
Għodda tal-IT introdotta reċentament  għandha tagħmel il-proċeduri ta’ għeluq li 
ġejjin iktar faċli u trasparenti. Issir verifika fuq il-bażi ta’ kull każ, speċjalment meta  proġett iltaqa’ ma’ diffikultajiet. Is-sospen-
zjoni jew it-tħassir tal-bilanċ tal-ħlas jista’ 
jsir ukoll wara li l-Kummissjoni tkun irċeviet 
u analizzat ir-rapport finali. 
49. 
Il-Kummissjoni tirreferi għall-kummenti  
tagħha dwar il-punti 43(b) u 55. 
53. 
Il-Kummissjoni bħalissa qiegħda tivvaluta  
l-bżonn  għar-reviżjoni tal-leġiżlazzjoni dwar 
id-deterġenti, ibbażata fuq l-iżvilupp ta’ valu-tazzjoni tal-impatt komprensiva tal-għażliet u l-ispejjeż u l-benefiċċji tagħhom.
55. 
Matul l-2000-2006, il-Kummissjoni għamlet sforzi biex tippromwovi l-prinċipju ta’ “min iniġġes iħallas”, billi ħarġet dokument indi-
kattiv dwar l-applikazzjoni tal-prinċipju u  
gwida dwar l-analiżi tal-ispejjeż/ benefiċċji 
(2002). Dawn l-għodod talbu lill-Istati Mem-
bri biex jikkommettu ruħhom għal appli-kazzjoni msaħħa tal-prinċipji ta’ “min iniġġes iħallas” u tal-irkupru tal-ispejjeż. Mill-2010 
‘il quddiem, dawn il-prinċipji se jsiru operat-
tivi, skont id-dispożizzjonijiet tad-Direttiva 
Qafas dwar l-Ilma. 
ed904920_MT_insideBT.indd   43 20/05/09   9:33:21
IRRISPOSTI
TALKUMMISSJONI
Ir-Rapport Speċjali Nru 3/2009 — L-effettività tal-infiq tal-Miżuri Strutturali fuq it-trattament tal-ilma mormi għall-perijodi  ta’ programm 1994-1999 u 2000-2006 44
KONKLUŻJONIJIET U 
RAKKOMANDAZZJONIJIET
59. 
a) 
In-nuqqas ta’ użu ta’ xi impjanti tat-trat-
tament xi kultant jiġri minħabba dewmien  fil-bini tas-sistemi tad-drenaġġ, assoċjat  ma’ tibdil sinifikanti fl-attività ekonomika li 
ma setgħatx tkun prevista. Barra minn dan, il-proġetti jistgħu jinkludu t-trattament  ta’ sorsi ta’ drenaġġ lil hemm mill-ħtiġijiet tad-Direttiva. F’dawn il-każi, id-disinn tal-
impjant tat-trattament orjentat lejn il-futur jista’ jkun effettiv għal prezzu, iżda jista’  jwassal temporanjament għall-operat tal-impjant tat-trattament inqas mill-kapaċità  tiegħu. 
b) 
Il-Kummissjoni tisħaq li l-Istati Membri huma responsabbli għall-operat tal-impjanti tat-
trattament u għall-konformità tagħhom  
mal-leġiżlazzjoni Komunitarja. Il-Kummiss-
joni f’ħafna każi ressqet lill-Istati Membri  
quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja, inklużi l-erba’ Stati Membri vverifikati, għall-kwalità ina-degwata tal-effluwenti mill-impjanti tat-trattament u/jew għad-denominazzjoni  
inadegwata ta’ żoni sensittivi, u se tkompli 
tagħmel dan.
60. 
a) 
Il-Kummissjoni taqbel li l-investimenti f’dan 
is-settur jeħtieġ li jistrieħu fuq pjanifi-
kazzjoni għal tul ta’ żmien fuq livell reġjonali u lokali, u r-riżorsi finanzjarji għandhom  jinkludu l-fondi tal-Politika ta’ Koeżjoni, li  
jeħtieġu li ikunu kkumplimentati minn sorsi 
oħra.  
b) 
Strumenti biex jirregolaw ir-rimi tad-drenaġġ 
industrijali huma stabbiliti fid-Direttiva tat-Trattament ta’ Ilma Urban Mormi (l-Artikolu 11), 
u għandhom ikunu applikati mill-Istati  
Membri.   62. 
a) L-użu mill-ġdid tal-ħama tad-drenaġġ f’ħafna 
każi huwa limitat mill-kwalità tal-ħama, il-
kundizzjonijiet ġeografiċi u konsiderazzjo-nijiet ekonomiċi.
63. 
a) Il-Kummissjoni taqbel li l-proġetti f’dan  is-settur għandhom jindikaw l-istrateġija  għall-ġestjoni tal-ħama tad-drenaġġ. Dan  
l-element qed ikun iċċekkjat għall-proġetti 
l-ġodda, sottomessi fil-perijodu 2007-2013. 
b) 
Fl-2007, l-Istati Membri ntalbu jagħtu dejta relatata mal-produzzjoni tal-ħama tad-drenaġġ, għall-preparazzjoni tal-ħames  
Rapport ta’ Implimentazzjoni tad-Diret-tiva tat-Trattament ta’ Ilma Urban Mormi.  
Il-ħtieġa tar-rapporti inkoraġġiet lill-Istati  
Membri biex iwaqqfu databases nazzjonali. 
c) 
Il-Kummissjoni qiegħda taħdem fuq reviżjoni 
tad-Direttiva dwar il-Ħama tad-Drenaġġ,  
ibbażata fuq l-iżvilupp ta’ valutazzjoni tal-impatt komprensiva tal-għażliet u l-ispejjeż 
u l-benefiċċji tagħhom.
64. 
Il-Kummissjoni tfakkar li l-Istati Membri  għandhom ir-responsabbiltà ewlenija għall-għażla, l-implimentazzjoni u l-monitoraġġ  
tal-proġetti kkofinanzjati. 
a) 
Il-Kummissjoni la għandha l-bażi legali u  lanqas ir-riżorsi meħtieġa biex tidħol f’va-lutazzjoni iktar dettaljata. Madanakollu,  għall-perijodu 2007-2013, il-valutazzjoni  tal-proġetti ewlenin ġiet issimplifikata,  u mingħajr ma jilħqu l-ħtiġijiet minimi,  il-proġetti ma jistgħux ikunu kkofinanzjati  
(jiġifieri dwar l-istrateġija tal-ġestjoni tal-
ħama). Dan qiegħed ikun indirizzat permezz 
tal-użu ta’ lista ta’ kontroll u permezz ta’  taħriġ speċifiku. 
ed904920_MT_insideBT.indd   44 20/05/09   9:33:21
IRRISPOSTI
TALKUMMISSJONI
Ir-Rapport Speċjali Nru 3/2009 — L-effettività tal-infiq tal-Miżuri Strutturali fuq it-trattament tal-ilma mormi għall-perijodi  ta’ programm 1994-1999 u 2000-2006 45
b) 
Fir-rigward tal-perijodu 2007-2013, kemm  taħt il-Fond ta’ Koeżjoni kif ukoll taħt il-FEŻR, il-proġetti tat-trattament tad-drenaġġ  
urban ewlenin biss se jkunu suġġetti għal  Deċiżjonijiet individwali tal-Kummissjoni.  
B’mod ġenerali, il-Kummissjoni mhux se  
jkollha l-istess livell ta’ dettall fir-rigward  tal-implimentazzjoni u l-finalizzazzjoni ta’  Proġetti Ewlenin bħal ma kellha fil-passat. 
65. 
b) Matul l-2000-2006, il-Kummissjoni għamlet 
sforzi biex tippromwovi l-prinċipju ta’ “min 
iniġġes iħallas”, billi ħarġet dokument indi-kattiv dwar l-applikazzjoni tal-prinċipju u  saħqet dwar l-importanza tiegħu fil-Gwida għall-Politika ta’ Koeżjoni. Il-gwida għall-analiżi ta’ spejjeż/ benefiċċji (2002) tipprov-
di wkoll lill-Istati Membri bi gwida relevanti għall-progress dwar l-irkupru tal-ispejjeż.  
Madanakollu, billi dawn il-gwidi ma kinux  jorbtu legalment, setgħet biss titlob lill-Istati Membri biex jimpenjaw irwieħhom  
għal applikazzjoni msaħħa tal-prinċipju.  
66. 
a) Għall-perijodu 2007-2013, il-Kummissjoni  żviluppat lista ta’ kontroll għall-użu intern 
waqt evalwazzjoni ta’ proġetti ewlenin dwar 
l-ilma u d-drenaġġ, biex tivvaluta l-konsis-
tenza mal- acquis  u l-politika ambjentali,  
inkluż fost l-oħrajn il-kwalità tal-ilma mormi u l-ġestjoni tal-ħama. Barra minn hekk,  
numru ta’ indikaturi tar-riżultat huma inklużi 
fid-deċiżjonijiet tal-proġetti individwali tal-Kummissjoni (jiġifieri l-livell tat-trattament, il-kapaċità tal-impjant). c) 
Il-Kummissjoni bħalissa qiegħda tivvaluta  
l-bżonn għar-reviżjoni tal-leġiżlazzjoni dwar 
id-deterġenti, ibbażata fuq l-iżvilupp ta’ valu-
tazzjoni tal-impatt komprensiva tal-għażliet 
u l-ispejjeż u l-benefiċċji tagħhom.
d) 
Il-gwida l-ġdida għall-analiżi tal-ispejjeż/  benefiċċji tal-proġetti ta’ investiment (Ġunju 
2008) tenfasizza r-rwol ċentrali tal-Prinċipju 
li Min Iniġġes Iħallas kif ukoll l-irkupru tal-ispejjeż kollha tal-proġetti dwar id-drenaġġ. Issa din hija appoġġjata mill-ħtiġijiet legali 
tad-Direttiva Qafas dwar l-Ilma u se twassal 
għal ipprezzar aħjar ibbażat fuq l-irkupru  
tal-ispejjeż sal-2010.
ed904920_MT_insideBT.indd   45 20/05/09   9:33:21
ed904920_MT_insideBT.indd   46 20/05/09   9:33:21
IRRISPOSTI
TALKUMMISSJONI
Ir-Rapport Speċjali Nru 3/2009 — L-effettività tal-infiq tal-Miżuri Strutturali fuq it-trattament tal-ilma mormi għall-perijodi  ta’ programm 1994-1999 u 2000-2006 47
Il-Qorti Ewropea tal-Awdituri
Rapport Speċjali Nru 3/2009
L-effettività tal-infiq tal-Miżuri Strutturali fuq it-trattament tal-ilma mormi għall-perijodi ta’ programm 1994-1999 u 2000-20 06 
Il-Lussemburgu: L-Uffiċċju għall-Pubblikazzjonijiet Uffiċjali tal-Komunitajiet Ewropej
2009 – 45 pp. – 21 × 29.7 ċm
ISBN 978-92-9207-257-5
ed904920_MT_insideBT.indd   47 20/05/09   9:33:21
ed904920_MT_insideBT.indd   48 20/05/09   9:33:22
Kif jiġu akkwistati l-pubblikazzjonijiet tal-UE
Pubblikazzjonijiet għall-bejgħ:
•  permezz tal-EU Bookshop (http://bookshop.europa.eu);•  mill-ħanut tal-kotba tiegħek billi tikkwota t-titlu, il-pubblikatur u/jew in-numru 
tal-ISBN;
•  billi tikkuntattja wieħed mill-aġenti tagħna direttament inkarigat mill-bejgħ. 
Tista’ takkwista d-dettalji ta’ kuntatt tagħhom permezz tal-link (http://bookshop.europa.eu), jew billi tibgħat faks ﬁ  n-numru +352 2929-42758.
Pubblikazzjonijiet mingħajr ħlas:•  permezz tal-EU Bookshop (http://bookshop.europa.eu);•  mir-rappreżentanzi tal-Kummissjoni Ewropea jew mid-delegazzjonijiet. 
Tista’ takkwista d-dettalji ta’ kuntatt tagħhom permezz tal-link (http://ec.europa.eu) jew billi tibgħat faks ﬁ  n-numru +352 2929-42758.
ed904920_MT_coverBT.indd   2 20/05/09   9:33:47
2009
LEFFETTIVITÀ TALINFIQ TALMIŻURI 
STRUTTURALI FUQ IT TRATTAMENT 
TALILMA MORMI  GĦALLPERIJODI TA’  
PROGRAMM 19941999 U 20002006 ILQORTI EWROPEA 
TALAWDITURI
Rapport Speċjali  Nru 3LILMA MORMI U LĦAMA TADDRENAĠĠ MILLAGGLOMERAZZJONIJIET 
URBANI JISTGĦU JEFFETTWAW ILKWALITÀ TALLAGI, TAXXMAJJAR, TALIBĦRA KOSTALI, TALILMIJIET TA’  TAĦT LART U TALĦAMRIJA TALEWROPA. RIŻULTAT TA’  DAN, LUE ADOTTAT SERJE TA’  DIRETTIVI U KKOFINANZJAT UKOLL ILBINI TA’  IMPJANTI TA’  TRATTAMENT TALILMA URBAN MORMI. F’DAN IRRAPPORT ILQORTI TANALIZZA JEKK LIMPJANTI TA’  TRATTAMENT IKKOFINANZJATI MILLUE JIKSBUX LIVELL TA’  PRESTAZZJONI ADEGWAT FITTRATTAMENT TALILMA MORMI U JEKK 
ILĦAMA PRODOTTA MILLIMPJANTI TA’ TRATTAMENT HUX QIEGĦDA 
TINTUŻA B’MOD XIERAQ. LIRWOL TALKUMMISSJONI ĠIE EŻAMINAT 
UKOLL. 
IL-QORTI EWROPEA TAL-AWDITURI
MT
QJ-AB-09-003-MT-C
ISBN 978-92-9207-257-5
ISSN 18310907
ed904920_MT_coverBT.indd   1 20/05/09   9:33:45