KOMUNIKAZZJONI TAL-KUMMISSJONI

Linji gwida dwar it-testijiet dijanjostiċi in vitro għall-COVID-19 u l-prestazzjoni tagħhom

(2020/C 122 I/01)

1. Objettiv u Kamp ta’ Applikazzjoni

L-ittestjar għall-preżenza tal-virus tas-SARS-CoV-2 jew għall-esponiment għalih fil-passat huwa aspett essenzjali għall-ġlieda kontra t-tifqigħa tal-COVID-19 u l-kriżi tas-saħħa pubblika li hija assoċjata magħha. Jenħtieġ li jsir ittestjar aktar mifrux b’mod urġenti biex il-pandemija tiġi kkontrollata b’suċċess. Għal ġestjoni effettiva tal-istadji differenti tal-pandemija, huwa essenzjali li wieħed jifhem l-ewwel nett x’informazzjoni nistgħu nieħdu mit-testijiet differenti, jiġifieri x’inhu l-għan maħsub ta’ test partikolari, u t-tieni, il-livell ta’ prestazzjoni tat-test, jiġifieri kemm huwa kapaċi jissodisfa sewwa dak l-għan.

Dan id-dokument jipprovdi gwida dwar dawn l-aspetti. Jiddeskrivi l-kuntest regolatorju tal-apparat tal-ittestjar dijanjostiku in vitro relatat mal-COVID-19 fl-UE u jagħti ħarsa ġenerali lejn it-tipi differenti ta’ testijiet u l-għanijiet tagħhom. Jinkludi kunsiderazzjonijiet dwar il-prestazzjoni tal-apparat u l-validazzjoni ta’ dik il-prestazzjoni. Jipprovdi elementi li l-Istati Membri għandhom iqisu fid-definizzjoni tal-istrateġiji nazzjonali, kif ukoll l-operaturi ekonomiċi fit-tqegħid tal-apparat fis-suq, bl-objettiv li jiġi żgurat li fl-UE jkun hemm disponibbli apparat sikur u effettiv għall-ittestjar relatat mal-COVID-19. Dan huwa partikolarment importanti fil-kuntest tal-valutazzjoni tal-effett tal-kontromiżuri tas-saħħa pubblika u fit-tfassil tal-istrateġiji sikuri ta’ dieskalazzjoni.

2. Il-kuntest regolatorju tal-UE tal-apparat tal-ittestjar għall-COVID-19

Id-Direttiva 98/79/KE dwar il-mezzi mediċi dijanjostiċi in vitro (IVD) (1) attwalment tapplika għat-testijiet għall-COVID-19. Sabiex dawn it-testijiet jitqiegħdu fis-suq tal-UE, il-manifattur irid jikkonforma mad-dispożizzjonijiet rilevanti tad-Direttiva. B’mod partikolari, il-manifattur irid ifassal fajl tekniku li juri b’mod espliċitu li t-test huwa sikur u għandu l-prestazzjoni maħsuba, billi juri konformità mar-rekwiżiti stipulati fl-Anness I tad-Direttiva. Kif spjegat fil-punt 3 ta’ dawn il-linji gwida, it-testijiet jistgħu jkunu maħsuba mill-manifattur biex jintużaw minn professjonisti fil-kura medika jew minn utenti mhux professjonisti (awtotestijiet). Għat-testijiet għall-COVID-19 maħsuba biex jintużaw mill-professjonist fil-kura medika, tista’ titwaħħal il-marka CE wara li l-manifattur jiddikjara li r-rekwiżiti tad-Direttiva huma ssodisfati (dikjarazzjoni ta’ konformità). L-apparat maħsub għall-awtottestjar jeħtieġ l-involviment ta’ korp notifikat li jrid iwettaq verifika addizzjonali tad-dokumentazzjoni teknika.

B’mod eċċezzjonali, fl-interess tal-protezzjoni tas-saħħa, id-Direttiva tistipula li, bi tweġiba għal talba debitament ġustifikata, Stat Membru jista’ jawtorizza t-tqegħid fis-suq fit-territorju tiegħu ta’ apparat individwali li jkunu għadhom ma twettqux il-proċeduri ta’ valutazzjoni tal-konformità għalih (pereżempju sakemm titlesta l-evalwazzjoni tal-apparat). Bl-adozzjoni ta’ dawn id-derogi nazzjonali, l-awtorità nazzjonali kompetenti tal-Istat Membru trid tqis bir-reqqa dan ir-riskju fil-konfront tal-benefiċċju li l-apparat ikun disponibbli għal użu immedjat. Il-proċessi nazzjonali biex jiġu adottati dawn id-derogi jvarjaw minn Stat Membru għall-ieħor.

Id-Direttiva teżenta l-apparat li jiġi manifatturat u użat fl-istess istituzzjoni tas-saħħa (l-hekk imsejjaħ apparat intern) mir-rekwiżiti msemmija hawn fuq. Dawn il-prattiki huma ġeneralment koperti mil-leġiżlazzjoni nazzjonali, li tista’ tvarja b’mod sinifikanti minn Stat Membru għall-ieħor.

Mis-26 ta’ Mejju 2022, id-Direttiva se tiġi sostitwita bir-Regolament (UE) Nru 2017/746 dwar apparati mediċi dijanjostiċi in vitro (2). Madankollu, ir-Regolament diġà jipprevedi perjodu tranżizzjonali li jibda mid-data tad-dħul fis-seħħ tiegħu (Mejju 2017) u li matulu tista’ tiġi vvalutata l-konformità tal-apparati mediċi dijanjostiċi in vitro skont ir-Regolament jew skont id-Direttiva.

3. Ħarsa ġenerali lejn it-testijiet u l-għanijiet tagħhom

It-testijiet jistgħu jinġabru fi gruppi skont ir-raġunament xjentifiku, it-tip ta’ teknoloġija, l-utent maħsub u l-post tal-ittestjar. Il-fehim korrett tal-interazzjoni tad-definizzjonijiet relatati huwa essenzjali biex l-apparat jintuża kif xieraq.

F’termini tar-raġunament xjentifiku, it-testijiet għall-COVID-19 li huma disponibbli llum jaqgħu b’mod ġenerali f’żewġ kategoriji: dawk li jidentifikaw il-virus tas-SARS-CoV-2 u dawk li jidentifikaw esponiment għall-virus fil-passat (b’mod aktar speċifiku, ir-reazzjoni immuni tal-ġisem tal-bniedem għall-infezzjoni).

Għall-ewwel kategorija, hemm żewġ sottotipi: fuq naħa waħda, dawk li jidentifikaw il-materjal ġenetiku tal-virus (permezz ta’ traskrizzjoni inversa u reazzjoni katina bil-polimerażi, jew RT-PCR), u fuq in-naħa l-oħra dawk li jidentifikaw il-komponenti tal-virus bħall-proteini fil-wiċċ tiegħu (testijiet b’antiġeni). Dawn it-testijiet tipikament jitwettqu fuq sekrezzjonijiet mill-imnieħer jew mill-griżmejn (jiġifieri swabs jew washes). It-testijiet RT-PCR huma dawk li attwalment huma rakkomandati mill-Organizzazzjoni Dinjija tas-Saħħa (WHO) (3) u miċ-Ċentru Ewropew għall-Prevenzjoni u l-Kontroll tal-Mard (ECDC) għad-dijanjożi tal-COVID-19 (4). It-testijiet b’antiġeni jistgħu wkoll fil-prinċipju jintużaw għad-dijanjożi iżda sa issa għadhom ma ġewx żviluppati ħafna minnhom.

It-testijiet li jidentifikaw l-esponiment huma tipikament dawk li jidentifikaw l-antikorpi fid-demm li l-ġisem tal-pazjent jipproduċi b’reazzjoni għall-infezzjoni mill-virus. Jissejħu wkoll testijiet seroloġiċi billi tipikament isiru fuq is-seru tad-demm. Hemm ħafna testijiet tal-antikorpi għall-virus tas-SARS-CoV-2 fis-suq. L-effettività tat-testijiet tal-antikorpi fid-dijanjożi bikrija tal-COVID-19 hija limitata ħafna billi l-antikorpi jistgħu jiġu identifikati fid-demm tal-pazjent biss diversi jiem wara li jkunu infettati. Dan jiddependi fuq naħa waħda mis-sistema immunitarja tal-individwu u fuq in-naħa l-oħra mis-sensittività tat-teknika użata (5). Barra minn hekk, l-antikorpi jippersistu għal xi żmien wara li l-infezzjoni tkun fieqet. Ma jagħtux tweġiba definittiva dwar il-preżenza jew l-assenza tal-virus tas-SARS-CoV-2 u għaldaqstant mhumiex adattati biex jivvalutaw jekk l-individwu jistax ikun kuntaġġuż għal oħrajn. Madankollu, it-testijiet tal-antikorpi jistgħu jkunu essenzjali biex isir stħarriġ seroepidemjoloġiku fuq skala kbira tal-popolazzjoni biex jiġi vvalutat, pereżempju, l-istatus ta’ immunità tal-ħaddiema u bħala wieħed mill-elementi biex jiġu ggwidati l-istrateġiji ta’ dieskalazzjoni meta l-pandemija tkun taħt kontroll. (4)

F’termini tat-tip ta’ teknoloġija, tista’ ssir distinzjoni bejn żewġ kategoriji ta’ testijiet kummerċjali li għandhom il-marka CE: it-testijiet awtomatizzati li jintużaw fuq magni analizzaturi, u t-testijiet rapidi, definiti bħala apparat kwalitattiv jew semikwantitattiv, li jintuża waħdu jew f’sensiliet żgħar, li jinvolvi proċeduri mhux awtomatizzati u li tfassal biex jagħti riżultat rapidu (6). Ta’ min jinnota li t-testijiet awtomatizzati jistgħu wkoll ikunu rapidi u mfassla f’forma ta’ tagħmir portabbli, iżda ma jaqgħux taħt id-definizzjoni ta’ testijiet rapidi. It-testijiet RT-PCR kummerċjali huma testijiet awtomatizzati li ġeneralment mhumiex rapidi, iżda xi apparat portabbli qed isir disponibbli. It-testijiet b’antiġeni jinsabu f’forma ta’ test rapidu (uħud minnhom jinkludu qarrejja biex jgħinu fl-interpretazzjoni tar-riżultat). It-testijiet tal-antikorpi jeżistu kemm bħala testijiet awtomatizzati kif ukoll bħala testijiet rapidi.

Sa mill-bidu ta’ April 2020, in-numri approssimattivi li ġejjin ta’ apparat tal-COVID-19 li għandu l-marka CE skont id-Direttiva 98/79/KE (7) huma: 78 għat-testijiet tal-RT-PCR, 13-il test b’antiġeni rapidi, 101 test tal-antikorpi, li l-biċċa l-kbira tagħhom huma rapidi. Ta’ min jinnota li d-disponibbiltà tvarja ħafna minn Stat Membru għall-ieħor. Dan minħabba li l-manifattur jista’ jiddestinahom għal swieq mhux tal-UE jew jista’ ma jkunx hemm distributuri li jbigħu dan l-apparat fl-Istati Membri kollha. Id-disponibbiltà tvarja wkoll matul iż-żmien skont, pereżempju, il-fatturi loġistiċi fil-manifattura u fid-distribuzzjoni.

F’termini tal-utent maħsub, it-testijiet jistgħu jkunu destinati biex jintużaw minn professjonisti fil-kura medika jew minn utenti mhux professjonisti (awtotestijiet).

Fl-aħħar nett, f’termini tal-post tal-ittestjar, l-apparat jista’ jkun ibbażat f’laboratorju jew inkella qrib il-pazjent, magħruf ukoll bħala fil-punt tal-kura, jiġifieri qrib pazjent u barra mill-faċilitajiet tal-ittestjar fil-laboratorju (8). Fl-UE, it-testijiet qrib il-pazjent huma maħsuba li jintużaw biss minn professjonist fil-kura medika. It-terminu “test qrib il-pazjent” ma jintużax għal apparat maħsub għall-utenti mhux professjonisti; dan għandu jiġi klassifikat bħala awtotest.

Ta’ min jinnota li, sabiex isostnu l-istrateġiji nazzjonali, huwa speċjalment importanti li jiġi kuntestwalizzat kull tip ta’ test għall-għan maħsub tiegħu, pereżempju dijanjożi jew skrinjar. Dan jinkludi l-kunsiderazzjoni tal-popolazzjoni fil-mira speċifika (pereżempju l-professjonisti fil-kura medika, il-pubbliku ġenerali), il-fażi tal-marda li huwa maħsub li jintuża għaliha (pereżempju soġġetti asintomatiċi/b’saħħithom, każijiet ikkonfermati, ħruġ wara ammissjonijiet fl-isptar, eċċ.) u d-deċiżjoni klinika li tkun ittieħdet abbażi tar-riżultati tat-test.

4. Kunsiderazzjonijiet dwar il-prestazzjoni tat-test

Id-Direttiva 98/79/KE tistipula li l-apparat irid jiġi ddisinjat u manifatturat b’tali mod li jkun xieraq għall-għan maħsub speċifikat mill-manifattur, filwaqt li jitqies l-istat ġeneralment magħruf u maqbul tas-sengħa. Irid jilħaq il-prestazzjoni rilevanti, b’mod partikolari f’termini tas-sensittività analitika, is-sensittività dijanostika, l-ispeċifiċità analitika, l-ispeċifiċità dijanjostika, il-preċiżjoni, ir-ripetibbilità, ir-riproduċibilità, inkluż il-kontroll ta’ interferenzi rilevanti magħrufa, u l-limiti tad-detezzjoni tagħhom, iddikjarati mill-manifattur (9).

L-għan maħsub irid ikun speċifikat fl-istruzzjonijiet għall-użu u/jew fuq it-tikketta, sakemm ma jkunx ovvju għall-utent (10). Dawn għandhom ikunu kompluti u preċiżi u jinkludu l-utent maħsub u l-aspetti kliniċi bħall-popolazzjoni fil-mira. L-istruzzjonijiet għall-użu jrid ikun fihom ukoll il-livelli tal-prestazzjoni għall-parametri ta’ hawn fuq (11). Id-dokumentazzjoni teknika tal-apparat trid tinkludi data adegwata tal-evalwazzjoni tal-prestazzjoni li turi l-prestazzjonijiet iddikjarati mill-manifattur u appoġġjati minn sistema ta’ kejl ta’ referenza (meta din tkun disponibbli), b’informazzjoni dwar il-metodi ta’ referenza, il-materjal ta’ referenza, il-valuri ta’ referenza magħrufa, il-preċiżjoni u l-unitajiet tal-kejl użati. Id-data għandha toriġina minn studji f’ambjent kliniku jew f’ambjent ieħor xieraq jew tirriżulta minn referenzi rilevanti (12). L-informazzjoni dwar l-istabbiliment tal-prestazzjoni għandha tkun kompluta biex tippermetti valutazzjoni tal-kwalità tagħha. Pereżempju, il-manifatturi għandhom jidentifikaw b’mod ċar il-metodi komparaturi, kemm kien hemm suġġetti li kienu parti mill-istudju dwar il-prestazzjoni, kif dawk is-suġġetti ġew kwalifikati bħala pożittivi jew negattivi.

Il-manifattur irid jikkonferma li l-apparat ikun ġie manifatturat filwaqt li tqies l-“istat ġeneralment magħruf u maqbul tas-sengħa” f’termini tal-parametri tal-prestazzjoni elenkati fl-ewwel paragrafu ta’ din it-Taqsima. L-“istat ġeneralment magħruf u maqbul tas-sengħa” ma jfissirx li l-apparat irid ikun l-aħjar fil-klassi tiegħu. Madankollu, l-apparat ma jistax jaqa’ fil-livell minn dak li jista’ jintlaħaq b’mod raġonevoli u li jintlaħaq mill-parti l-kbira tal-apparat (13). Huwa ċar li, fil-każ tal-COVID-19, l-istat ġeneralment magħruf u maqbul tas-sengħa qed jevolvi b’mod rapidu. Madankollu, il-manifatturi għandhom jistinkaw biex japplikaw dan l-approċċ sa fejn ikun raġonevolment possibbli.

Jistgħu jsiru kompromessi bejn parametri, pereżempju bejn is-sensittività tat-test (li jidentifika l-għadd massimu ta’ individwi pożittivi) u l-ispeċifiċità tiegħu (il-kapaċità li jiddistingwi bejn pożittivi veri u pożittivi foloz). Test li jkun sensittiv ħafna fid-detezzjoni tal-markatur tal-mira ta’ interess huwa aktar probabbli li jidentifika wkoll miri relatati iżda distinti li mhumiex ta’ interess, jiġifieri jista’ jkun inqas speċifiku. Bħala eżempju ieħor, limitu baxx ta’ detezzjoni jista’ jirriżulta f’riproduċibbiltà aktar baxxa tar-riżultat tat-test. Diversi għażliet ta’ kombinazzjonijiet ta’ parametri jistgħu jkunu ġustifikati, soġġetti għall-għan tal-apparat: skrinjar rapidu, dijanjożi, konferma, eċċ. Pereżempju, meta persuna tiġi eżaminata għall-ewwel darba, dan għandu jsir b’test li jkun preċiż ħafna u li jkollu livell baxx ta’ pożittivi foloz, u li ċertament ikollu livell baxx ħafna ta’ negattivi foloz. Jekk il-persuna tittestja pożittiva u tiġi eżaminata ftit jiem wara, it-test jista’ jkollu xi tolleranza għall-pożittivi foloz (billi l-individwu aktarx ikun għadu pożittiv), iżda mhux għan-negattivi foloz (billi dan iwassal għal konklużjonijiet żbaljati). Barra minn hekk, jekk test ikun faċli biex jintuża u jkun irħis iżda jkollu speċifiċità relattivament baxxa, din id-diffikultà tista’ tingħeleb billi t-test jiġi ripetut darbtejn jew anke tliet darbiet.

Il-manifatturi huma obbligati jispjegaw l-għażliet tagħhom dwar il-livelli ta’ prestazzjoni fl-istruzzjonijiet għall-użu u jiddeterminaw l-għan speċifiku skont l-għażliet li jkunu għamlu. Obbligati wkoll jidentifikaw il-popolazzjoni fil-mira.

Rigward il-prestazzjoni ta’ testijiet fil-kuntest tal-ittestjar tal-popolazzjoni, hemm żvantaġġi kemm mil-lat ta’ sensittività dijanjostika insuffiċjenti (eż. li twassal għal individwi infettati nieqsa) kif ukoll mil-lat ta’ speċifiċità dijanjostika insuffiċjenti (eż. l-impożizzjoni ta’ miżuri ta’ konfinament fuq individwi li mhumiex pożittivi veri). Dan jenħtieġ li jitqies flimkien mal-istadju tal-pandemija f’popolazzjoni partikolari. Pereżempju, fl-istadju ta’ kontroll jista’ jkun partikolarment importanti li jiġu identifikati każijiet pożittivi b’livell għoli ta’ speċifiċità (jiġifieri ssir distinzjoni bejn il-COVID-19 u mard ieħor simili iżda inqas perikoluż) biex jiġi evitat piż mhux meħtieġ fuq is-sistema tal-kura tas-saħħa. B’kuntrast, fl-istadju tad-dieskalazzjoni, is-sensittività (l-identifikazzjoni tal-individwi infettati kollha li fadal) tista’ tkun aktar importanti mill-ispeċifiċità biex jiġi żgurat li l-marda fil-fatt titrażżan. Huwa importanti wkoll li jitqiesu l-karatteristiċi tal-popolazzjoni li fiha huwa maħsub li jintuża t-test, pereżempju jekk il-prevalenza ta’ infezzjoni hijiex mistennija li tkun baxxa jew għolja, jew jekk hemmx varjanti lokali tal-virus.

Il-Kummissjoni, l-Istati Membri u l-partijiet ikkonċernati għandhom iqisu liema huma l-aspetti kritiċi tal-prestazzjoni tal-apparat speċifiċi għall-COVID-19 li fuqhom għandu jittieħed approċċ komuni.

Pereżempju, għal testijiet RT-PCR, dan jista’ jkun l-identifikazzjoni ta’ sekwenzi ta’ mira stabbli (jiġifieri l-frammenti ġenetiċi tipiċi tal-virus tas-SARS-CoV-2 li jridu jiġu identifikati). Il-virus jista’ jinbidel (permezz tal-mutazzjoni) ma’ kull pazjent infettat ġdid, u dawn il-mutazzjonijiet min-naħa tagħhom jistgħu jagħmlu test partikolari inqas effettiv, jew saħansitra ineffettiv. Għalhekk huwa importanti li l-profil tal-mutazzjoni tal-virus jiġi mmonitorjat u li fuq dik il-bażi jintuża approċċ partikolari tal-RT-PCR. Għal testijiet b’antiġeni rapidi, huwa importanti li wieħed jagħżel RT-PCR bħala l-metodu komparatur; it-tqabbil ma’ pereżempju test b’antiġeni rapidu ieħor mhuwiex xieraq, peress li dan l-approċċ jirriżulta f’degradazzjoni progressiva tar-referenzi. Għal testijiet ta’ antikorpi, jekk test jispeċifika li jista’ jintuża fuq kampjuni tad-demm, tas-seru u tal-plażma, għandha tingħata evidenza li t-test jaħdem kif maħsub fuq dawk it-tipi kollha ta’ kampjuni.

Madankollu, huwa importanti li wieħed iżomm f’moħħu li l-qasam qed jevolvi malajr u li l-korp ta’ letteratura qed jiżviluppa. L-approċċi li għalihom ġiet stabbilita bażi xjentifika suffiċjenti biss għandhom jitqiesu bħala l-aħjar prattika.

Fl-aħħar nett, il-prestazzjoni tajba tal-awtotestijiet hija partikolarment importanti billi dawn huma maħsuba għall-utenti mhux professjonisti. Korp notifikat jivvaluta d-dokumentazzjoni teknika ta’ dawn it-testijiet inkluż id-disinn u l-użabbiltà u joħroġ ċertifikat (14). F’dan l-istadju, l-awtoritajiet kompetenti tal-Istati Membri ġeneralment mhumiex favur l-użu tal-awtotestijiet tal-COVID-19 fil-kuntest attwali tal-pandemija u xi wħud saħansitra pprojbew l-użu ta’ ċerti tipi ta’ awtotestijiet (15). Raġuni għal dan hija d-diffikultà li jista’ jkun hemm biex l-utent mhux professjonist jinterpreta b’mod korrett ir-riżultat u l-implikazzjonijiet tiegħu (eż. li r-riżultat jista’ jkun pożittiv falz jew negattiv falz, li professjonist fil-kura medika jista’ jidentifika billi jqis il-kuntest kliniku tal-pazjent). Ta’ min jinnota li mhuwiex permess mil-liġi li jsir disponibbli apparat maħsub għall-użu professjonali għall-utenti mhux professjonisti, pereżempju fl-ispiżeriji jew permezz tal-web.

5. Validazzjoni tal-prestazzjoni tat-testijiet

Kif spjegat hawn fuq, qabel ma l-apparat jitqiegħed fis-suq, il-manifattur jevalwa l-prestazzjoni tiegħu f’konformità mal-għan maħsub.

Madankollu, speċjalment minħabba l-iżvilupp rapidu tal-pandemija, il-prestazzjoni tal-apparat tista’ tvarja fil-prattika meta mqabbla mal-istudju tal-prestazzjoni li l-manifattur ikun għamel għall-finijiet ta’ marka CE. Għalhekk, huwa rrakkomandat ħafna li qabel ma jiddaħħal l-apparat fir-rutina klinika, issir validazzjoni addizzjonali tal-prestazzjoni klinika tat-testijiet għall-COVID-19 billi jsir tqabbil permezz ta’ metodu ta’ referenza f’għadd kbir biżżejjed ta’ soġġetti tal-popolazzjoni fil-mira. Ir-riżultati xjentifiċi evalwati bejn il-pari għall-validazzjoni klinika tat-testijiet kummerċjali tal-COVID-19 huma rrakkomandati ħafna qabel ma jkunu jistgħu jintużaw b’mod sikur u affidabbli biex jittieħdu deċiżjonijiet mediċi jew dwar is-saħħa pubblika. Il-validazzjoni tirreferi għall-konferma li t-test ikun kiseb il-livelli ta’ prestazzjoni speċifikati mill-manifattur.

Dawn l-istudji qed isiru mill-awtoritajiet kompetenti u mil-laboratorji ta’ referenza fl-Istati Membri. Hemm benefiċċji ovvji mill-kondiviżjoni tar-riżultati ta’ dawk il-validazzjonijiet u li jiġu organizzati studji ċentralizzati ta’ validazzjoni biex isir l-aktar użu effiċjenti tar-riżorsi. Bħalissa qed isiru studji rapidi ta’ validazzjoni klinika ta’ testijiet dijanjostiċi rapidi għall-COVID-19 minn laboratorji tal-isptar f’diversi Stati Membri tal-UE. Il-kooperazzjoni tkun ukoll ta’ benefiċċju fuq livell internazzjonali fejn l-istess testijiet jintużaw f’ġurisdizzjonijiet differenti. Kemm id-WHO kif ukoll il-FIND bħalissa qed jaħdmu fuq studji ta’ validazzjoni ta’ apparat differenti (16).

L-iskarsezza ta’ metodi u materjali ta’ referenza toħloq diffikultà għal dawn l-istudji ta’ validazzjoni u għall-evalwazzjoni tal-prestazzjoni tal-apparat mill-manifatturi. Dan l-aħħar iċ-Ċentru Konġunt tar-Riċerka tal-Kummissjoni żviluppa materjal ta’ kontroll pożittiv għat-testijiet tal-RT-PCR li huwa disponibbli għal-laboratorji fl-Ewropa. Il-pannelli ta’ serokonverżjoni u l-pannelli tal-kampjuni pożittivi huma eżempji ta’ materjali oħra li huma meħtieġa. Kwistjoni oħra bħalissa hija n-nuqqas ta’ data tal-komparatur disponibbli pubblikament, li jagħmilha diffiċli biex isir tqabbil tal-prestazzjoni tal-apparat. Skemi esterni ta’ valutazzjoni tal-kwalità jistgħu jkunu mod wieħed kif tiġi ġġenerata din id-data. L-ECDC(4) u d-WHO (17) diġà qegħdin fil-proċess li jorganizzaw skema ta’ valutazzjoni tal-kwalità esterna għat-testijiet RT-PCR.

6. Azzjonijiet meħuda mill-Kummissjoni s’issa

Il-Kummissjoni diġà ħadet il-passi li ġejjin fir-rigward tal-aċċess għas-suq u l-prestazzjoni tal-apparat:

— Iffaċilitat l-iskambju kontinwu ta’ informazzjoni bejn l-awtoritajiet kompetenti għal dijanjostika in vitro fil-qafas tas-sottogrupp iddedikat tal-Grupp ta’ Koordinazzjoni dwar l-Apparat Mediku (18). Dan jinkludi l-iskambji regolatorji dwar il-konformità, id-disponibbiltà u l-affidabilità tal-apparat, iż-żamma ta’ inventarju tal-apparat u l-kondiviżjoni ta’ informazzjoni dwar azzjonijiet nazzjonali, li tkopri wkoll id-derogi nazzjonali maħruġa mill-Istati Membri u l-ġustifikazzjonijiet għalihom.

— Żammet djalogu mal-industrija, li jinkludi suġġetti bħad-disponibbiltà u l-prestazzjoni tal-apparat.

— Kellha skambji regolari mad-WHO rigward azzjonijiet relatati mal-COVID-19.

— Stabbiliet mezzi ta’ kooperazzjoni ma’ ġurisdizzjonijiet oħra fir-rigward ta’ apparat falz.

— Ippubblikat gwida dwar il-valutazzjoni tal-konformità tal-apparat mediku (19) u ħarsa ġenerali tar-rikonoxximent internazzjonali tal-istandards (20), li jinkludu wkoll l-istandards rilevanti għall-apparat dijanjostiku in vitro.

— Ipproduċiet dokument ta’ ħidma li jinkludi rieżami tal-letteratura dwar il-prestazzjoni tal-apparat u gwida inizjali dwar il-kriterji ta’ prestazzjoni għall-apparat tal-COVID-19 inklużi testijiet RT-PCR, testijiet tal-antikorpi u b’antiġeni, fil-kuntest ta’ grupp tal-proġett li jinkludi l-Kummissjoni, l-ECDC u rappreżentanti ta’ esperti minn awtoritajiet kompetenti fid-dijanjostiċi in vitro u minn korpi ta’ valutazzjoni tat-teknoloġija tas-saħħa.

— Żviluppat materjal ta’ kontroll pożittiv li jista’ jintuża għall-valutazzjoni tal-kwalità tat-testijiet RT-PCR (21)u d-distribuzzjoni tiegħu fil-laboratorji madwar l-UE.

— Appoġġat ir-riċerka u l-innovazzjoni u kkordinat l-isforzi Ewropej u globali fir-riċerka. Fl-2020 tnedew diversi azzjonijiet speċjali ta’ riċerka u innovazzjoni, li fost suġġetti oħrajn, jindirizzaw l-iżvilupp tad-dijanjostika tal-COVID-19, it-trattamenti u l-vaċċini, kif ukoll l-infrastrutturi u r-riżorsi li jippermettu din ir-riċerka. Tliet proġetti ġodda jindirizzaw dan il-qasam (22) u mistennija li jkun hemm diversi oħrajn.

7. Aktar azzjonijiet meħtieġa

Sabiex jiġi żgurat li t-testijiet jintużaw b’mod xieraq, li l-prestazzjoni tal-apparat tkun tal-ogħla livell raġonevolment possibbli, u li l-approċċi għall-evalwazzjoni u l-validazzjoni tal-prestazzjoni tal-apparat ikunu aktar allinjati madwar l-Unjoni, għandhom jittieħdu l-azzjonijiet li ġejjin:

— Fil-ġimgħat li ġejjin il-Kummissjoni se tiffaċilita d-diskussjoni tal-istrateġiji nazzjonali tal-ittestjar biex, sa fejn ikun xieraq, trawwem approċċ komuni tal-UE. L-istrateġiji nazzjonali għandhom iqisu l-għan maħsub ta’ kull tip ta’ test u l-importanza tal-użu tal-apparat f’kuntest speċifiku, b’mod partikolari l-gruppi ta’ popolazzjoni speċifiċi u l-fażi tal-marda li fiha huwa maħsub biex jintuża t-test. Għandhom jiġu kkunsidrati parametri ta’ prestazzjoni kritiċi bħas-sensittività dijanjostika, l-ispeċifiċità dijanjostika u l-limitu ta’ detezzjoni tal-apparat għal kuntest u għan partikolari.

— Il-Kummissjoni, appoġġata mill-ECDC, minn esperti fil-valutazzjoni tat-teknoloġija tas-saħħa u minn awtoritajiet kompetenti dijanjostiċi in vitro, se tassisti lill-Istati Membri permezz ta’ ħarsa ġenerali ċentralizzata ta’ informazzjoni disponibbli dwar il-prestazzjoni tat-test u se taġixxi bħala punt uniku ta’ kuntatt għall-ġestjoni ta’ din l-informazzjoni. Ir-rendikont tal-istat ġeneralment magħruf u maqbul tas-sengħa fuq bażi regolari se jappoġġa d-deċiżjonijiet infurmati tal-Istati Membri dwar l-istrateġiji nazzjonali tal-ittestjar kif ukoll l-iżvilupp kontinwu tal-apparat mill-manifatturi. Se ssir aktar ħidma biex tinġabar u tiġi analizzata evidenza dwar il-kuntest(i) li fihom jintużaw dawn it-testijiet biex tiġi pprovduta informazzjoni siewja li ssostni d-deċiżjonijiet tal-Istati Membri dwar l-istrateġija tal-ittestjar.

— Il-Kummissjoni, l-Istati Membri u l-partijiet ikkonċernati, f’konsultazzjoni mal-ECDC, se jiddiskutu l-aħjar prattiki għall-evalwazzjoni tal-prestazzjoni ta’ tipi differenti ta’ testijiet għall-COVID-19 fil-kuntest tal-valutazzjoni tal-konformità fix-xahar li jmiss u jirrieżaminaw dan is-suġġett fuq bażi regolari. Jekk ikun xieraq, il-Grupp ta’ Koordinazzjoni dwar l-Apparat Mediku joħroġ gwida korrispondenti.

— Il-Kummissjoni, b’kooperazzjoni mal-Istati Membri, se tiffaċilita t-tqegħid fis-suq ta’ apparat tal-ittestjar sikur u affidabbli. Il-Kummissjoni se tiddiskuti mal-industrija u mal-awtoritajiet kompetenti l-gwida ulterjuri meħtieġa dwar il-valutazzjoni tal-konformità. Il-Kummissjoni se tassisti lill-Istati Membri fl-attivitajiet tagħhom ta’ sorveljanza tas-suq billi ddaħħal fis-seħħ arranġamenti biex l-informazzjoni tiġi kondiviża u aċċessata b’mod effiċjenti.

— L-awtoritajiet kompetenti nazzjonali identifikaw għadd ta’ apparati foloz li tqiegħdu fis-suq b’mod illegali, pereżempju bi prova falsifikata ta’ reġistrazzjoni nazzjonali, b’ċertifikat falsifikat ta’ korp innotifikat jew b’dokumentazzjoni regolatorja nieqsa. L-Istati Membri ħadu azzjonijiet biex ineħħuhom mis-suq. Il-Kummissjoni se tkompli tiffaċilita l-kollaborazzjoni massima tar-regolaturi, anke fil-livell internazzjonali, biex tidentifika u tneħħi dan l-apparat mis-suq. Huwa rrakkomandat li l-awtoritajiet kompetenti jikkooperaw ukoll mal-importaturi u b’mod partikolari mad-distributuri billi t-tnejn li huma jistgħu jgħinu biex jidentifikaw il-kummerċ fl-apparat falz.

— Il-Kummissjoni, b’kooperazzjoni sħiħa mal-Istati Membri u b’konsultazzjoni mal-ECDC, se tistabbilixxi netwerk ta’ laboratorji ta’ referenza għall-COVID-19 madwar l-Unjoni, flimkien ma’ pjattaforma biex tappoġġahom. L-attivitajiet se jinkludu, l-iffaċilitar tal-iskambju ta’ informazzjoni, l-identifikazzjoni tal-ħtiġijiet tal-laboratorji, il-ġestjoni u d-distribuzzjoni ta’ kampjuni ta’ kontroll, il-valutazzjoni esterna tal-kwalità, l-iżvilupp, l-organizzar u s-segwitu ta’ metodu għall-ittestjar komparattiv u l-iskambju ta’ għarfien u ħiliet. Il-Kummissjoni se tikkoordina l-ħidma tan-netwerk u se tipprovdi l-appoġġ analitiku meħtieġ lill-Istati Membri fil-ġestjoni u l-mitigazzjoni tal-kriżi.

— Il-Kummissjoni, flimkien mal-Istati Membri, se jistinkaw biex jiżviluppaw għodod li jippermettu li ssir evalwazzjoni tal-prestazzjoni tal-apparat u biex jallinjaw l-approċċi madwar l-Unjoni, bħall-materjali ta’ referenza u l-metodi għal tqabbil standardizzat. Dan jeħtieġ kooperazzjoni mill-qrib bejn ir-regolaturi, il-korpi ta’ valutazzjoni tat-teknoloġija tas-saħħa (23), l-ECDC, in-netwerk ta’ laboratorji ta’ referenza għall-COVID-19 u l-organizzazzjonijiet ta’ riċerka u l-industrija biex jiġi żgurat l-aħjar riżultat. Il-Kummissjoni se tqis liema huma l-opportunitajiet ta’ finanzjament li se jipprovdu appoġġ għal dawn l-attivitajiet.

— Sabiex jiġi żgurat li jkun disponibbli għadd suffiċjenti ta’ testijiet bi prestazzjoni tajba u ta’ reaġenti relatati, fejn dawn ikunu meħtieġa, l-industrija u l-Istati Membri għandhom jagħmlu użu minn strumenti fil-livell tal-Unjoni biex jikkoordinaw il-provvista u d-domanda, bħall-punt ċentrali ta’ koordinament (24), rescEU u l-akkwist konġunt. Il-produzzjoni ta’ volumi biżżejjed ta’ testijiet se teħtieġ kooperazzjoni msaħħa bejn il-kumpaniji, li jeħtieġ li ssir f’konformità mal-Qafas Temporanju għall-valutazzjoni ta’ kwistjonijiet dwar l-antitrust relatati mal-kooperazzjoni kummerċjali (25).

— L-Istati Membri għandhom juru solidarjetà billi jagħmlu arranġamenti biex iqassmu b’mod ġust l-istokkijiet u t-tagħmir tal-laboratorji disponibbli fil-postijiet fejn huma l-aktar meħtieġa. Il-koordinazzjoni tal-istrateġiji nazzjonali se tkun indispensabbli għal dan u jeħtieġ li tiġi pprovduta aktar gwida fil-kuntest tal-istrateġija ta’ ħruġ li qed tiġi żviluppata bħalissa mill-Kummissjoni u mill-Istati Membri.

(1) ĠU L 331, 7.12.1998, p.1.

(2) ĠU L 117, 5.5.2017, p. 176.

(3) https://www.who.int/publications-detail/laboratory-testing-for-2019-novel-coronavirus-in-suspected-human-cases-20200117

(4) Rapid risk assessment: Coronavirus disease 2019 (COVID-19) pandemic: increased transmission in the EU/EEA and the UK – eighth update https://www.ecdc.europa.eu/en/publications-data/rapid-risk-assessment-coronavirus-disease-2019-covid-19-pandemic-eighth-update

(5) Pereżempju d-detezzjoni tal-kulur meta mqabbla mad-detezzjoni tal-fluworexxenza – din it-teknika tal-aħħar hija aktar sensittiva.

(6) Id-Deċiżjoni tal-Kummissjoni 2002/364/KE dwar l-ispeċifikazzjonijiet komuni għal mezzi dijanjostiċi in vitro (ĠU L 131, 16.5.2002, p. 17).

(7) Mid-dokument ta’ ħidma tas-servizzi tal-Kummissjoni prodott fil-kuntest ta’ grupp tal-proġett li jinkludi l-Kummissjoni, l-ECDC u rappreżentanti ta’ esperti minn awtoritajiet kompetenti fid-dijanjostiċi in vitro u minn korpi ta’ valutazzjoni tat-teknoloġija tas-saħħa. L-informazzjoni hija limitata għal dik pubblikament disponibbli sas-6 ta’ April 2020 u mhijiex ivverifikata aktar. Id-dokument irid jiġi ppubblikat fuq is-sit web tal-Kummissjoni.

(8) http://www.imdrf.org/docs/imdrf/final/technical/imdrf-tech-181031-grrp-essential-principles-n47.pdf

(9) Id-Direttiva 98/79/KE, l-Anness I A(3).

(10) Id-Direttiva 98/79/KE, l-Anness I B 8.5.

(11) Id-Direttiva 98/79/KE, l-Anness I B 8.7 (d).

(12) Id-Direttiva 98/79/KE, l-Anness III (3).

(13) Għal referenza ara d-Deċiżjoni tal-Kummissjoni 2008/932/KE tat-2 ta’ Diċembru 2008, C(2008)7378, ĠU L 333/5, 11.12.2008, p. 5. dwar ċertu test tal-HIV tal-manifattur M.B.S. Fil-każ inkwistjoni, id-data kkombinata ta’ diversi istituzzjonijiet nazzjonali wriet stampa li skontha t-testijiet kollha tal-HIV jistgħu jinġabru fi tliet livelli, li b’mod ġenerali jikkorrispondu għal tliet ġenerazzjonijiet ta’ testijiet. F’dak il-każ, it-test tal-HIV inkwistjoni kien meqjus li ma jikkorrispondix mal-“istat ġeneralment magħruf u maqbul tas-sengħa” minħabba li kien jaqa’ fil-livell ta’ prestazzjoni l-aktar baxx.

(14) Id-Direttiva 98/79/KE, l-Anness III(6).

(15) Il-Belġju pprojbixxa t-tqegħid fis-suq, it-tqegħid fis-servizz u l-użu ta’ awtotestijiet tal-antikorpi rapidi għal 6 xhur mid-19 ta’ Marzu 2020: http://www.ejustice.just.fgov.be/eli/arrete/2020/03/17/2020040686/moniteurIl-Finlandja, l-Iżvezja, l-Irlanda u l-Ġermanja għamlu dikjarazzjonijiet pubbliċi ta’ twissija kontra l-awtotestijiet. In-Netherlands ippubblikaw twissija li t-testijiet rapidi ma għandhomx isiru disponibbli bħala awtotestijiet. L-Estonja ħarġet twissija pubblika biex it-testijiet maħsuba għal użu professjonali ma jintużawx bħala awtotestijiet. Din mhix lista eżawrjenti.

(16) Nota: Il-programm ta’ valutazzjoni u ta’ elenkar ta’ emerġenza tad-WHO (ara https://www.who.int/diagnostics_laboratory/EUL/en/) irċieva 30 applikazzjoni u sal-lum ġie ppubblikat elenkar finalizzat għal tliet apparati RT-PCR. Għall-COVID-19, dan il-programm ma jinkludix validazzjoni bbażata fil-laboratorju.

(17) https://www.who.int/ihr/training/laboratory_quality/10_b_eqa_contents.pdf

(18) Stabbilit skont l-Artikolu 103 tar-Regolament (UE) 2017/745 u l-Artikolu 98 tar-Regolament (UE) 2017/746. Dan il-grupp huwa wkoll responsabbli għas-sorveljanza tal-implimentazzjoni tad-Direttiva 98/79/KE.

(19) https://ec.europa.eu/docsroom/documents/40607

(20) https://ec.europa.eu/docsroom/documents/40606

(21) https://ec.europa.eu/jrc/en/news/new-control-material-developed-jrc-scientists-help-prevent-coronavirus-test-failures

(22) Projects CoNVat, CoronaDX u HG nCoV19 test https://ec.europa.eu/info/files/new-research-actions-coronavirus_mt

(23) https://eunethta.eu/

(24) Il-Kummissjoni stabbiliet “Punt ċentrali ta’ koordinament għat-tagħmir mediku” li jiffaċilita l-identifikazzjoni tal-provvisti disponibbli, inklużi apparati għall-ittestjar u t-tlaqqigħ tagħhom mad-domanda mill-Istati Membri. Dan jinvolvi wkoll kollaborazzjoni mal-industrija dwar iż-żieda fil-produzzjoni mill-manifatturi eżistenti, l-iffaċilitar tal-importazzjonijiet u l-attivazzjoni ta’ modi alternattivi għall-produzzjoni tat-tagħmir.

(25) Il-Komunikazzjoni tal-Kummissjoni: Qafas Temporanju għall-valutazzjoni ta’ kwistjonijiet dwar l-antitrust relatati mal-kooperazzjoni kummerċjali b’reazzjoni għal sitwazzjonijiet ta’ urġenza li jirriżultaw mit-tifqigħa attwali tal-COVID-19, C(2020) 3200 (ĠU C 116 I, 8.4.2020, p. 7).