Rapport Speċjali Valutazzjoni tal-  
arranġamenti għall-għeluq 
tal-programmi tal-koeżjoni 
u tal-iżvilupp rurali 
għall-2007-2013 MT 2016  Nru  36
IL/uniF6BAQORTI
EWROPEA 
TAL/uniF6BAAWDITUR I

IL-QORTI EWROPEA TAL-AWDITURI  
12, rue Alcide De Gasperi  
1615 Luxembourg  
LUXEMBOURG
Tel. +352 4398-1
Mistoqsijiet:  eca.europa.eu/mt/Pages/ContactForm.aspx
Sit web:  eca.europa.eu
Twitter: @EUAuditors
Ħafna informazzjoni addizzjonali dwar l -Unjoni Ewropea hija disponibbli fuq l -Internet.  
Jista’ jsir aċċess għaliha permezz tas -server Europa (http://europa.eu).
Il-Lussemburgu: L -Uffiċċju tal -Pubblikazzjonijiet tal -Unjoni Ewropea, 2017
Print ISBN 978-92-872-6710-8 ISSN 1831-0907 doi:10.2865/626374 QJ-AB-16-035-MT-C
PDF ISBN 978-92-872-6726-9 ISSN 1977-5741 doi:10.2865/593022 QJ-AB-16-035-MT-N
EPUB ISBN 978-92-872-6752-8 ISSN 1977-5741 doi:10.2865/7998 QJ-AB-16-035-MT-E
© L-Unjoni Ewropea, 2017
Ir-riproduzzjoni hija awtorizzata kemm -il darba jissemma s -sors oriġinali.
Valutazzjoni tal-
arranġamenti għall-għeluq 
tal-programmi tal-koeżjoni 
u tal-iżvilupp rurali 
għall-2007-2013
(skont l-Artikolu 287(4), it-tieni subparagrafu, TFUE )Rapport SpeċjaliMT 2016  Nru 36
02
 Tim tal-awditjar
Ir-rapporti speċjali tal-QEA jippreżentaw ir-riżultati tal-awditi tal-prestazzjoni u tal-konformità tagħha f’dak li jirrigwarda 
oqsma baġitarji jew suġġetti ta’ ġestjoni speċifiċi. Il-QEA tagħżel u tfassal dawn il-kompiti tal-awditjar biex timmas -
simizza l-impatt tagħhom billi tqis ir-riskji għall-prestazzjoni jew għall-konformità, il-livell ta’ introjtu jew ta’ nfiq involut, 
l-iżviluppi li jkunu għad iridu jseħħu u l-interess politiku u pubbliku.
Dan l-awditu tal-prestazzjoni twettaq mill-Awla II tal-Awditjar — immexxija minn Iliana Ivanova, Membru tal-QEA — li 
tispeċjalizza fl-oqsma ta' nfiq ta' investiment għall-koeżjoni, it-tkabbir u l-inklużjoni. L-awditu twettaq f'kooperazzjoni 
mal-Awla I tal-Awditjar li tispeċjalizza fl-użu sostenibbli tar-riżorsi naturali. L-awditu tmexxa mill-Membru Relatur Ladislav 
Balko, b'appoġġ minn Branislav Urbanič, Kap tal-Kabinett; Niels-Erik Brokopp, Maniġer Prinċipali; Mariya Zhekova, Kap tal-
Kompitu; Charlotta Törneling, Deputat Kap tal-Kompitu; Milan Smid, Judit Oroszki u Maria Ploumaki, Awdituri.
Mix-xellug għal-lemin:  C. Törneling, B. Urbanič, J. Oroszki, M. Smid, L. Balko, N.-E. Brokopp, M. Zhekova.

03
 Werrej
Paragrafu
 Glossarju
I - XV Sommarju eżekuttiv
1 -14 Introduzzjoni
1-10 Għeluq tal-programmi pluriennali fil-qasam ta’ politika ta’ koeżjoni u fil-qasam ta’ politika ta’ 
żvilupp rurali
11-14 Responsabbiltajiet fil-proċess ta’ għeluq tal-programmi: l-Istati Membri u l-Kummissjoni
15-18 Ambitu u approċċ tal-awditjar
19-115 Osservazzjonijiet
19-68 Ir-regoli għall-għeluq tal-programmi tjiebu iżda jenħtieġu passi ulterjuri biex dan isir aktar 
effiċjenti u f’waqtu
21-29 Bidliet konsiderevoli fl-arranġamenti tal-għeluq tal-programmi mill-perjodu 2000-2006 ‘l hawn fil-koeżjoni 
u fl-iżvilupp rurali
30-45 Il-legalità u r-regolarità jittieħdu inkunsiderazzjoni għall-għeluq tal-programmi għall-2007-2013 fil-
koeżjoni, iżda jiġu ttrattati separatament mill-għeluq għall-iżvilupp rurali
46-52 Il-kisba tal-outputs u tar-riżultati ma titteħidtx inkunsiderazzjoni b’mod suffiċjenti fl-għeluq tal-programmi
53-56 Rapport ikkonsolidat tal-għeluq tal-programmi, dwar il-legalità u r-regolarità tal-infiq kif ukoll dwar 
l-outputs u r-riżultati miksuba, ma jiġix ipprovdut lill-Parlament Ewropew u lill-Kunsill
57-68 L-għeluq jinbeda biss bosta snin wara li jintemm il-perjodu ta’ programmazzjoni minħabba trikkib tal-
perjodi ta’ eliġibbiltà
04 Werrej 
69-115 Il-Kummissjoni pprovdiet appoġġ adegwat u f’waqtu biex tgħin lill-Istati Membri jħejju għall-
għeluq tal-programmi għall-2007-2013, iżda jeħtieġ li tibqa’ attenta biex tiżgura implimentazzjoni 
soda mill-Istati Membri
69-88 Il-Kummissjoni ħarġet gwida komprensiva u f’waqtha dwar l-għeluq tal-programmi għall-2007-2013
89-91 Ċerti rekwiżiti fil-linji gwida dwar il-koeżjoni jmorru lil hinn mid-dispożizzjonijiet regolatorji
92-103 L-Istati Membri huma sodisfatti bl-appoġġ tal-Kummissjoni, iżda l-koordinazzjoni bejn l-awtoritajiet 
nazzjonali u reġjonali hija essenzjali
104-115 Jeħtieġ li l-Kummissjoni tibqa’ attenta biex tiggarantixxi s-sodezza tal-eżerċizzju ta’ għeluq tal-programmi 
għall-2007-2013
116-141 Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet
 Anness  I — Bażi legali għall-għeluq tal-programmi għall-2007-2013
 Anness  II — Ġestjoni u kontroll tal-programmi għall-2007-2013 fil-livell tal-Istati Membri
 Anness  III —  Evoluzzjoni tal-qafas ta’ aċċertament u l-arranġamenti tal-għeluq tal-programmi 
tal-Kummissjoni matul tliet perjodi
 Anness  IV —  Ħarsa ġenerali lejn il-kwistjonijiet prinċipali li jeħtieġu aktar kjarifika għall-
għeluq tal-programmi għall-2007-2013 - risposti mill-awtoritajiet tal-Istati Membri 
għall-istħarriġ/intervisti
 Ir-risposta tal-Kummissjoni
05
 Glossarju
Approvazzjoni finanzjarja : Deċiżjoni annwali tal-Kummissjoni li tkopri l-kompletezza, l-eżattezza u l-veraċità tal-
kontijiet annwali ppreżentati mill-aġenziji akkreditati tal-pagamenti. Għall-iskop ta’ din id-deċiżjoni, il-Kummissjoni 
tirrikjedi li l-kontijiet jiġu ċċertifikati minn korpi indipendenti taċ-ċertifikazzjoni.
Approvazzjoni tal-konformità : Deċiżjonijiet tal-Kummissjoni dwar in-nefqa li għandha tiġi eskluża mill-
finanzjament li jsir mill-UE minħabba li ma tkunx ġiet effettwata f’konformità mar-regoli tal-UE. Ġeneralment, 
deċiżjonijiet bħal dawn ikopru n-nefqa mġarrba matul aktar minn sena finanzjarja waħda.
Approvazzjoni tal-kontijiet : Proċedura f’żewġ stadji, imħaddma mill-Kummissjoni, biex tiżgura li l-Istati 
Membri jwettqu b’mod xieraq ir-responsabbiltajiet tagħhom rigward il-pagamenti li jsiru taħt il-Politika Agrikola 
Komuni (PAK). Il-proċedura tinkludi approvazzjoni finanzjarja annwali tal-kontijiet ta’ kull aġenzija tal-pagamenti 
u approvazzjoni pluriennali tal-konformità rigward il-konformità tat-tranżazzjonijiet mar-regoli tal-UE.
Bilanċ finali : L-ammont imħallas jew irkuprat fl-għeluq ta’ programm operazzjonali jew programm tal-iżvilupp 
rurali, kif iddefinit fil-linji gwida dwar l-għeluq.
Fondi Strutturali u ta’ Investiment Ewropej (FSIE) : L-FSIE huma ħames fondi separati li għandhom l-għan li 
jnaqqsu l-iżbilanċi reġjonali madwar l-Unjoni, b’oqfsa ta’ politika ssettjati għall-perjodu baġitarju tal-QFP ta’ seba’ 
snin. Il-fondi huma l-Fond Ewropew għall-Iżvilupp Reġjonali (FEŻR), il-Fond Soċjali Ewropew (FSE), il-Fond ta’ 
Koeżjoni (FK), il-Fond Agrikolu Ewropew għall-Iżvilupp Rurali (FAEŻR) u l-Fond Ewropew għall-Affarijiet Marittimi 
u s-Sajd (FEMS).
Ġestjoni kondiviża : Metodu ta’ implimentazzjoni tal-baġit tal-UE li fih il-Kummissjoni tiddelega kompiti ta’ 
implimentazzjoni lill-Istati Membri, filwaqt li żżomm ir-responsabbiltà finali.
Korrezzjonijiet finanzjarji netti : Korrezzjonijiet finanzjarji imposti mill-Kummissjoni fejn l-Istati Membri jkunu 
meħtieġa jirrimborżaw fondi irregolari lill-baġit tal-UE, u u dan iwassal għal tnaqqis definittiv ta’ fondi lill-Istat 
Membru kkonċernat.
Korrezzjonijiet finanzjarji : L-għan tal-korrezzjonijiet finanzjarji huwa li jipproteġu l-baġit tal-UE mill-piż ta’ nefqa 
żbaljata jew irregolari. Għan-nefqa taħt ġestjoni kondiviża, il-kompitu tal-irkupru ta’ pagamenti li jkunu saru b’mod 
skorrett huwa primarjament ir-responsabbiltà tal-Istat Membru. Il-korrezzjonijiet finanzjarji jistgħu jsiru billi tiġi 
rtirata n-nefqa irregolari mid-dikjarazzjonijiet tan-nefqa tal-Istat Membru jew permezz ta’ rkupri mill-benefiċjarji. 
Korrezzjonijiet finanzjarji jistgħu jiġu imposti wkoll mill-Kummissjoni.
Livell ta’ materjalità : L-awdituri jesprimu opinjoni dwar jekk ir-rapporti finanzjarji humiex imħejjija, f’kull aspett 
materjali, f’konformità ma’ sett partikolari ta’ regoli. Il-valutazzjoni ta’ x’inhu materjali hija kwistjoni ta’ ġudizzju 
professjonali. Il-livell ta’ materjalità użat mill-Kummissjoni huwa attwalment ta’ 2 %, li jirreferi għall-proporzjon ta’ 
nefqa żbaljata jew irregolari mal-infiq tal-UE awditjat.
06 Glossarju 
Operazzjoni : Proġett, grupp ta’ proġetti jew azzjoni oħra magħżula skont il-kriterji stabbiliti għall-programm 
operazzjonali jew għall-programm tal-iżvilupp rurali, u implimentat minn benefiċjarju wieħed jew aktar bil-ħsieb li 
jinkisbu l-miri u l-objettivi tal-programm.
Politika ta’ koeżjoni : Il-politika ta’ koeżjoni hija wieħed mill-akbar oqsma ta’ politika li fuqhom jintnefaq il-baġit 
tal-UE. Hija għandha l-għan li tnaqqas id-disparitajiet fl-iżvilupp bejn reġjuni differenti, tirristruttura żoni industrijali 
li jkunu sejrin lura u tiddiversifika żoni rurali, u li tinkoraġġixxi l-kooperazzjoni transkonfinali, transnazzjonali 
u interreġjonali. Hija ffinanzjata mill-Fond Ewropew għall-Iżvilupp Reġjonali (FEŻR), il-Fond Soċjali Ewropew (FSE) 
u l-Fond ta’ Koeżjoni (FK).
Politika ta’ żvilupp rurali : It-tieni pilastru tal-Politika Agrikola Komuni, ikkofinanzjata mill-FAEŻR. L-għan tal-
politika huwa li ttejjeb il-pajsaġġ u s-sitwazzjoni għall-persuni li jgħixu hemm, permezz tat-titjib tal-kompetittività 
tal-agrikoltura u tal-forestrija, it-titjib tal-ambjent u tal-kwalità tal-ħajja f’żoni rurali u l-inkoraġġiment tad-
diversifikazzjoni tal-ekonomija rurali. Din il-politika tinkludi miżuri relatati mal-qasam u oħrajn mhux relatati mal-
qasam. Dawn tal-aħħar ikunu tipikament miżuri ta’ investiment, bħall-modernizzar ta’ azjendi agrikoli u t-twaqqif ta’ 
infrastrutturi pubbliċi f’żoni rurali.
Proġett kbir : Proġett li jikkonsisti f’sensiela ta’ xogħlijiet ekonomikament indiviżibbli li jissodisfaw funzjoni teknika 
preċiża, għandu għanijiet identifikati b’mod ċar u li l-ispiża totali tiegħu vvalutata, meta l-kontribuzzjoni tal-fondi 
tiġi ddeterminata, taqbeż EUR 50 miljun (għall-perjodu ta’ programmazzjoni 2007-2013). L-approvazzjoni tal-
Kummissjoni hija meħtieġa fil-livell kumplessiv tal-proġett.
Programm Operazzjonali (PO) : PO jistipula l-prijoritajiet u l-objettivi speċifiċi ta’ Stat Membru u jiddeskrivi kif 
il-finanzjament (kofinanzjament mill-UE u kofinanzjament pubbliku nazzjonali u privat) ser jintuża matul perjodu 
partikolari (attwalment seba’ snin) għall-finanzjament ta’ proġetti. Il-proġetti f’PO iridu jikkontribwixxu għal ċertu 
għadd ta’ objettivi. Il-finanzjament tal-PO jista’ jiġi mill-FEŻR, mill-FK u/jew mill-FSE. Il-PO jitħejja mill-Istat Membru 
u jrid jiġi approvat mill-Kummissjoni qabel ikun jista’ jsir kwalunkwe pagament mill-baġit tal-UE. Il-PO jistgħu jiġu 
modifikati biss matul il-perjodu ta’ programmazzjoni jekk iż-żewġ partijiet jaqblu.
Programm tal-Iżvilupp Rurali (PŻR) : Dokument ta’ programmazzjoni mħejji minn Stat Membru u approvat mill-
Kummissjoni biex jintuża fl-ippjanar u l-monitoraġġ tal-implimentazzjoni tal-politika ta’ żvilupp rurali tal-UE fil-livell 
reġjonali jew f’dak nazzjonali. Il-PŻR jistipula l-prijoritajiet, u l-objettivi speċifiċi, tal-Istat Membru u jiddeskrivi kif 
il-finanzjament (kofinanzjament mill-UE u kofinanzjament pubbliku nazzjonali u privat) ser jintuża matul perjodu 
partikolari (attwalment seba’ snin). Il-PŻR jiġu kkofinanzjati mill-FAEŻR.
Qafas Finanzjarju Pluriennali (QFP) : Il-QFP jistabbilixxi l-prijoritajiet ta’ nfiq u l-ammonti massimi li l-UE tista’ 
tonfoq f’oqsma partikolari matul perjodu fiss ta’ bosta snin. Il-livelli massimi tan-nefqa fir-Regolament tal-QFP huma 
dejjem ogħla minn dawk fil-baġit tal-UE. Il-QFP jinkludi wkoll sorsi ta’ introjtu għall-baġit tal-UE u mekkaniżmi ta’ 
korrezzjoni għall-perjodu inkwistjoni. Il-QFP attwali jkopri l-perjodu 2014-2020, filwaqt li dawk preċedenti kienu 
jkopru l-perjodu 2007-2013 u l-perjodu 2000-2006 (Aġenda 2000).
Rapport annwali tal-attività (RAA) : Ir-RAA jindikaw ir-riżultati tal-operazzjonijiet b’referenza, fost oħrajn, għall-
objettivi stabbiliti, ir-riskji assoċjati u l-forma ta’ kontroll intern. Mill-eżerċizzju tal-baġit tal-2001 ‘il hawn fil-każ 
tal-Kummissjoni u mill-2003 ‘l hawn fil-każ tal-istituzzjonijiet kollha tal-Unjoni Ewropea (UE), l-”uffiċjal awtorizzanti 
b’delega” irid jippreżenta RAA lill-istituzzjoni tiegħu dwar it-twettiq ta’ dmirijietu, flimkien ma’ informazzjoni 
finanzjarja u ta’ ġestjoni.
Rata ta’ riskju residwu : Stima tal-parti tan-nefqa kumulattiva ddikjarata, għal kull programm matul il-perjodu ta’ 
programmazzjoni kollu kemm hu, li mhijiex legali u regolari. Ir-rata ta’ riskju residwu tieħu kont tal-korrezzjonijiet 
finanzjarji kollha implimentati mindu beda l-perjodu u n-nefqa totali ddikjarata fl-għeluq tal-programm.
07 Glossarju 
Riżerva ta’ prestazzjoni : Riżorsi li jikkostitwixxu 6 % tar-riżorsi allokati lill-FEŻR, lill-FSE u lill-FK jew lill-FAEŻR, li 
jridu jsiru disponibbli wara l-eżami tal-prestazzjoni tal-2019 jekk ċerti rekwiżiti jiġu ssodisfati jew jinqabżu.
Rkupru : Wieħed minn żewġ modi kif tiġi implimentata korrezzjoni finanzjarja (il-mod l-ieħor huwa l-irtirar). L-Istat 
Membru jħalli n-nefqa fil-programm sakemm l-ammont imħallas indebitament jiġi rkuprat mingħand il-benefiċjarji, 
u jnaqqasha mid-dikjarazzjoni tan-nefqa li jmiss ladarba l-irkupru jkun ġie effettwat.
Strumenti finanzjarji : Terminu ġeneriku għal kuntratti li jipprovdu lid-detentur bi klejm fuq obbligant. L-UE 
tipprovdi appoġġ għal tliet tipi possibbli ta’ strumenti finanzjarji: strumenti ta’ ekwità, ta’ self u ta’ garanzija. 
Strumenti ta’ ekwità u ta’ self huma kuntratti bejn investitur u destinatarju ta’ investiment jew bejn mutwanti 
u mutwatarju. Garanziji huma kuntratti li fihom garanti jiggarantixxi d-drittijiet ta’ investitur jew ta’ mutwanti.
08
 Sommarju eżekuttiv
I
In-nefqa għall-politiki ta’ koeżjoni u ta’ żvilupp rurali tifforma parti kbira (madwar 44 %) mill-baġit kumplessiv 
tal-Unjoni Ewropea (UE). Iż-żewġ politiki għandhom objettivi komplementari u jitwettqu permezz ta’ strumenti 
b’sistemi simili ta’ ġestjoni u kontroll.
II
Ġeneralment, l-infiq tal-UE jiġi ppjanat u implimentat f’“qafas finanzjarju” pluriennali (QFP) li jkopri l-program -
mazzjoni għal perjodu fiss ta’ bosta snin. Dan il-perjodu jikkoinċidi mal-perjodi ta’ programmazzjoni għall-qasam 
tal-koeżjoni u u għal dak tal-iżvilupp rurali. L-aħħar tliet perjodi ta’ programmazzjoni jkopru l-perjodi 2000-2006, 
2007-2013 u 2014-2020.  L-awditi tagħna matul il-perjodu 2007-2013 wera li kemm il-koeżjoni kif ukoll l-iżvilupp rurali 
huma suxxettibbli għal livelli materjali ta’ nfiq irregolari.
III
Wara t-tmiem ta’ perjodu ta’ programmazzjoni, il-programmi tal-koeżjoni u tal-iżvilupp rurali jkunu jkunu jridu 
jingħalqu u jiġu suġġetti għal likwidazzjoni finanzjarja. Dan jinvolvi l-identifikazzjoni tas-sehem tal-UE fil-kofinan -
zjament ta’ kull nefqa irregolari u r-ritorn tagħha għall-baġit tal-UE. Kemm il-Kummissjoni kif ukoll l-Istati Membri 
għandhom kompiti u responsabbiltajiet speċifiċi fil-proċess ta’ għeluq tal-programmi. Dawn huwa preskritti fir-
regolamenti u kjarifikati aktar fil-linji gwida maħruġa mill-Kummissjoni.
IV
F’dan l-awditu aħna eżaminajna jekk ir-regoli u l-proċeduri għall-għeluq tal-programmi jipprovdux bażi biex il-Kum -
missjoni u l-Istati Membri jagħlqu l-programm tal-koeżjoni u tal-iżvilupp rurali b’mod effiċjenti u f’waqtu. Qabbilna 
l-arranġamenti tal-għeluq ta’ tliet perjodi ta’ programmazzjoni għaż-żewġ oqsma ta’ politika u vvalutajna b’mod 
partikolari kif il-Kummissjoni tikseb aċċertament li d-dikjarazzjoni finali fiha nefqa li hija legali u regolari u li tintuża 
f’konformità mal-objettivi tal-programmi. Analizzajna wkoll it-twaqqit tal-proċess ta’ għeluq u jekk l-awtorità 
baġitarja tiġix informata dwar l-eżitu tal-għeluq tal-programmi.
V
L-arranġamenti tal-għeluq tal-programmi fil-koeżjoni u fl-iżvilupp rurali evolvew matul dawn it-tliet perjodi ta’ pro -
grammazzjoni. Għall-perjodu 2000-2006, l-arranġamenti kienu l-istess għaż-żewġ oqsma. In-nefqa ġiet iddikjarata 
b’mod kumulattiv u aċċettata mill-Kummissjoni fl-għeluq tal-programmi biss. Fil-perjodu 2007-2013, l-Istati Membri 
kienu meħtieġa jipprovdu aċċertament annwali lill-Kummissjoni li n-nefqa fuq operazzjonijiet iffinanzjati mill-UE 
kienet legali u regolari, iżda dan ġie implimentat b’mod differenti fiż-żewġ oqsma.
VI
Fil-qasam tal-koeżjoni, l-għeluq tal-programmi jista’ ġeneralment jitqies li juri aċċettazzjoni finali li n-nefqa hija 
legali u regolari. Biex dan ikun jista’ jsir, il-Kummissjoni tikkalkula rata ta’ riskju residwu għal kull programm, waqt 
li tieħu inkunsiderazzjoni l-korrezzjonijiet finanzjarji għall-perjodu fl-intier tiegħu. Madankollu, fl-iżvilupp rurali 
n-nefqa tal-programm ġiet approvata annwalment u l-Kummissjoni tkompli tivverifika l-legalità u r-regolarità anki 
wara l-għeluq formali tal-programm. Għaldaqstant, l-għeluq tal-programmi huwa purament tranżazzjoni finanzjarja 
b’ebda aċċettazzjoni tan-nefqa bħala legali u regolari u b’ebda kalkolu ta’ rata ta’ riskju residwu għal kull programm 
tal-iżvilupp rurali.
VII
Għall-perjodu 2014-2020, il-qafas ta’ aċċertament ttejjeb aktar u ġie allinjat aktar bejn iż-żewġ oqsma ta’ nfiq. 
L-aċċettazzjoni annwali tal-kontijiet issa hija karatteristika taż-żewġ oqsma ta’ politika. Madankollu, għad fadal xi 
differenzi fit-terminoloġija, fit-twaqqit u fl-iskadenzi.
09 Sommarju eżekuttiv 
VIII
Għall-perjodu 2007-2013, aħna sibna li hemm fokus limitat fuq il-kisba tal-outputs u tar-riżultati. Filwaqt li r-rappor -
tar tar-riżultati li sar mill-Istati Membri tal-programmi tagħhom huwa obbligatorju u jiġi evalwat debitament mill-
Kummissjoni, il-pagament tal-bilanċ finali fl-għeluq tal-programmi mhuwiex marbut direttament mal-kisba effettiva 
tal-outputs u tar-riżultati, f’ebda wieħed miż-żewġ oqsma.
IX
F’dak li jirrigwarda ż-żmien tal-għeluq tal-programmi, dan la jikkoinċidi mat-tmiem tal-perjodu ta’ programmazzjoni 
u lanqas ma’ dak tal-perjodu ta’ eliġibbiltà. Ġeneralment, l-għeluq formali tal-programmi jinbeda wara t-tmiem tal-
perjodu ta’ eliġibbiltà, meta l-perjodu sussegwenti ta’ programmazzjoni jkun diġà għaddej ġmielu; skont xi jkunu 
ċ-ċirkustanzi, jistgħu jgħaddu bosta snin oħra biex jiġi kkompletat. It-trikkib sinifikanti bejn il-kompiti għall-perjodi 
differenti u d-diffikultajiet amministrattivi li jiġu ffaċċjati meta jingħata segwitu għall-attivitajiet, li wħud min -
nhom ikunu seħħew aktar minn għaxar snin qabel, jippreżentaw riskju għall-effettività tal-għeluq tal-programmi. 
Barra minn hekk, il-possibbiltà li l-baġit tal-programm jintnefaq sa sentejn (n+2) u għall-perjodu 2014-2020 anki sa 
tliet snin (n+3) wara t-tmiem tal-perjodu ta’ programmazzjoni toħloq diżinċentiv biex jinbdew il-programmi tal-
perjodu sussegwenti.
X
Tħassib ieħor huwa relatat mar-rapportar mill-Kummissjoni dwar l-eżitu tal-għeluq tal-programmi fiż-żewġ oqsma. 
B’mod partikolari, il-Kummissjoni ma tinformax lill-awtorità baġitarja dwar l-eżitu finali tal-proċess ta’ għeluq tal-
programmi (ir-regolarità tan-nefqa, u l-outputs u r-riżultati miksuba). Minħabba li s-sistema tal-baġit tal-UE hija mib -
nija madwar programmazzjoni pluriennali, aħna nqisu li jenħtieġ li l-Kummissjoni tipprovdi lill-Parlament Ewropew 
u lill-Kunsill b’rapport ikkonsolidat tal-għeluq li jkun fih informazzjoni ewlenija dwar l-aspetti l-aktar rilevanti ta’ 
prestazzjoni u konformità tal-implimentazzjoni tal-programm.
XI
Sabiex jiġi żgurat li l-arranġamenti tal-għeluq għall-qasam ta’ politika tal-koeżjoni u għall-qasam ta’ politika 
tal-iżvilupp rurali jtejbu l-obbligu ta’ rendikont u t-trasparenza fl-użu tal-fondi tal-UE, aħna nirrakkomandaw li 
l-Kummissjoni:
- tipproponi allinjament ulterjuri tad-dispożizzjonijiet regolatorji għall-għeluq bejn il-koeżjoni u l-iżvilupp rurali, 
bl-għan li jinkiseb proċess annwali ta’ aċċertament li jkun armonizzat fiż-żewġ oqsma;
- tintroduċi aċċettazzjoni finali mill-Kummissjoni rigward il-legalità u r-regolarità tan-nefqa u tal-outputs 
u r-riżultati miksuba ladarba l-programmi jkunu ngħalqu. Din tkun tinkludi l-istabbiliment ta’ proċeduri għall-
kalkolu ta’ rata ta’ riskju residwu fil-livell tal-programmi u l-iżgurar li r-rata ma taqbiżx is-soll ta’ materjalità 
fl-għeluq, kif ukoll l-ivvalutar ta’ jekk il-miri ntlaħqux u, jekk ikun meħtieġ, l-impożizzjoni ta’ korrezzjonijiet 
finanzjarji għal prestazzjoni insuffiċjenti;
- tispeċifika kif ser tinforma lill-awtorità baġitarja dwar l-eżitu tal-proċess ta’ għeluq; u
- telimina t-trikkib bejn il-perjodi ta’ eliġibbiltà, tallinja kemm jista’ jkun l-eliġibbiltà mal-perjodu ta’ program -
mazzjoni, u tirrikjedi li l-programmi jingħalqu fil-pront wara t-tmiem tal-perjodu ta’ eliġibbiltà (massimu 
ta’ sitt xhur għall-Istati Membri biex jippreżentaw id-dokumenti ta’ għeluq u sitt xhur oħra għad-deċiżjoni 
tal-Kummissjoni).
Jenħtieġ li dawn ir-rakkomandazzjonijiet jiġu implimentati waqt it-tħejjijiet għall-qafas leġiżlattiv ta’ wara l-2020.
10 Sommarju eżekuttiv 
XII
Aħna vvalutajna wkoll jekk il-Kummissjoni pprovdietx gwida u appoġġ adegwati u f’waqthom lill-Istati Mem -
bri meta kienu qegħdin iħejju għall-għeluq tal-programmi tagħhom għall-2007-2013. B’mod ġenerali, sibna li 
l-linji gwida tal-Kummissjoni dwar l-għeluq tal-programmi għall-perjodu 2007-2013 kemm fil-koeżjoni kif ukoll 
fl-iżvilupp rurali jipprovdu bażi adegwata biex l-Istati Membri jħejju b’mod effettiv għall-għeluq. Il-linji gwida kienu 
f’waqthom, u komprensivi, u l-Kummissjoni tat appoġġ addizzjonali li jindirizza l-ħtiġijiet tal-Istati Membri. L-Istati 
Membri kienu sodisfatti bl-appoġġ tal-Kummissjoni u qiesu, fil-parti l-kbira, li kienu mħejjija tajjeb għall-eżerċizzju 
ta’ għeluq.
XIII
Identifikajna ċerti riskji li jeħtieġ li jiġu indirizzati matul l-għeluq għall-2007-2013 tal-programmi tal-koeżjoni u tal-
iżvilupp rurali. B’mod partikolari, ma hemmx skadenzi vinkolanti għal ċerti oqsma rilevanti għall-għeluq, u dan jista’ 
jikkontribwixxi għal dewmien addizzjonali fil-proċess ta’ għeluq. Aħna sibna wkoll li xi rekwiżiti, jiġifieri dawk rela -
tati ma’ proġetti mhux operazzjonali u r-rapportar ta’ rata ta’ riskju residwu jgħinu biex jimmitigaw ir-riskji assoċjati 
mal-għeluq. Oħrajn, bħat-tqassim ta’ proġetti mhux kbar f’fażijiet, huma meħtieġa iżda bil-formulazzjoni attwali 
tagħhom jistgħu jikkomplikaw l-eżerċizzju ta’ għeluq. Fl-aħħar nett, ninsabu mħassbin dwar il-fatt li l-kontrolli fil-
livell tal-Istati Membri u/jew tal-Kummissjoni mhumiex suffiċjenti biex jiżguraw il-legalità u r-regolarità fl-għeluq 
tan-nefqa fir-rigward tal-istrumenti finanzjarji, l-avvanzi kuntrattwali u ċerti proġetti kbar li huma rilevanti għall-
għajnuna mill-Istat.
XIV
Għaldaqstant il-Kummissjoni trid tibqa’ attenta biex tiggarantixxi s-sodezza tal-eżerċizzju ta’ għeluq tal-programmi 
għall-2007-2013. Biex tiżgura li r-riskji kollha jiġu indirizzati kif xieraq matul l-għeluq tal-programmi tal-koeżjoni 
u tal-iżvilupp rurali għall-2007-2013, aħna nirrakkomandaw li jenħtieġ li l-Kummissjoni tiżgura li:
- id-deċiżjonijiet ta’ approvazzjoni ta’ proġetti kbar jittieħdu fil-pront, u
- l-Istati Membri jimplimentaw proċeduri speċifiċi biex jivverifikaw l-eliġibbiltà tan-nefqa, b’mod partikolari dik 
relatata mal-istrumenti finanzjarji u l-avvanzi kuntrattwali.
XV
Nirrakkomandaw ukoll li l-awtoritajiet maniġerjali tal-Istati Membri jħallsu b’mod f’waqtu l-kontribuzzjoni sħiħa li 
ssir mill-UE lill-benefiċjarji tal-proġetti.
11
 Introduzzjoni
Għeluq tal-programmi pluriennali fil-qasam ta’ 
politika ta’ koeżjoni u fil-qasam ta’ politika ta’ żvilupp 
rurali
Perjodi ta’ programmazzjoni u allokazzjoni baġitarja
01 
In-nefqa għall-politiki ta’ koeżjoni u ta’ żvilupp rurali tifforma parti kbira (madwar 
44 %) mill-baġit kumplessiv tal-UE. Dawn il-politiki, u oħrajn, ta’ nfiq tal-UE jiġu 
ppjanati u implimentati f’“qafas finanzjarju” pluriennali (QFP) li jkopri l-program -
mazzjoni għal perjodu fiss ta’ bosta snin. Dan il-perjodu jikkoinċidi ma’ perjodi ta’ 
programmazzjoni għall-qasam tal-koeżjoni u għal dak tal-iżvilupp rurali. L-aħħar 
tliet perjodi jkopru l-perjodi 2000-2006, 2007-2013 u 2014-2020.
02 
Il-qasam tal-koeżjoni u l-qasam tal-iżvilupp rurali għandhom karatteristiċi simili 
f’dak li jirrigwarda l-mekkaniżmi eżekuttivi, l-istrumenti u s-sistemi ta’ kontroll 
tagħhom. It-tnejn għandhom l-għan li jnaqqsu d-disparitajiet reġjonali (ara 
l-Kaxxa 1 ), u għall-perjodu 2014-2020 iż-żewġ oqsma jiġu ffinanzjati mill-Fondi 
Strutturali u ta’ Investiment Ewropej (FSIE)1.1 L-Artikolu 1 tar-Regolament 
(UE) Nru 1303/2013 tal-
Parlament Ewropew 
u tal-Kunsill tas-
17 ta’ Diċembru 2013 li 
jistabbilixxi dispożizzjonijiet 
komuni dwar il-Fond Ewropew 
għall-Iżvilupp Reġjonali, 
il-Fond Soċjali Ewropew, 
il-Fond ta’ Koeżjoni, il-Fond 
Agrikolu Ewropew għall-
Iżvilupp Rurali u l-Fond 
Marittimu u tas-Sajd Ewropew 
u li jistabbilixxi 
d-dispożizzjonijiet ġenerali 
dwar il-Fond Ewropew 
għall-Iżvilupp Reġjonali, 
il-Fond Soċjali Ewropew, 
il-Fond ta’ Koeżjoni u l-Fond 
Ewropew għall-Affarijiet 
Marittimi u s-Sajd u li jħassar 
ir-Regolament tal-Kunsill (KE) 
Nru 1083/2006 (ĠU L 347, 
20.12.2013, p. 320).
Objettivi tal-politika fil-qasam tal-politika ta’ koeżjoni u fil-qasam tal-politika ta’ 
żvilupp rurali
Il-politika ta’ koeżjoni għandha l-għan li tnaqqas id-disparitajiet fl-iżvilupp bejn reġjuni differenti, tirristruttu -
ra żoni industrijali li jkunu sejrin lura u tiddiversifika żoni rurali, u li tinkoraġġixxi l-kooperazzjoni transkon -
finali, transnazzjonali u interreġjonali.
Il-politika ta’ żvilupp rurali għandha l-għan li ttejjeb il-pajsaġġ u s-sitwazzjoni għall-persuni li jgħixu hemm, 
permezz tat-titjib tal-kompetittività tal-agrikoltura u tal-forestrija, it-titjib tal-ambjent u tal-kwalità tal-ħajja 
f’żoni rurali u l-inkoraġġiment tad-diversifikazzjoni tal-ekonomija rurali.Kaxxa 1
12 Introduzzjoni 
03 
Għall-perjodu ta’ programmazzjoni 2014-2020, madwar EUR 460 biljun ġew 
allokati għall-programm tal-koeżjoni u tal-iżvilupp rurali mill-baġit tal-UE, 
meta mqabbla ma’ madwar EUR 430 biljun għall-2007-2013 u EUR 300 biljun 
għall-2000-2006 (ara l- Figura 1 ). Dan jirrappreżenta madwar 40 % tal-baġit totali 
tal-UE għall-2000-2006, 44 % għall-2007-2013 u 43 % għall-2014-2020. Figura 1Allokazzjonijiet tal-UE għall-perjodi 2000-2006, 2007-2013 u 2014-2020 (EUR biljun)
NB: Il-QFP aġġustati għall-2006 (UE-25), l-2013 (UE-27) u l-2017 (UE-28) rispettivament intużaw għall-kompilazzjoni ta’ din id-dijagramma.
Sors : Il-QEA, ibbażat fuq data  tal-Kummissjoni.618-il 
PO440
PO510
PO
152 
PŻR94 
PŻR118-il 
PŻR
Żvilupp ruraliKoeżjoni2014-2020
2007-2013
2000-2006
500 400 300 200 100 0
13 Introduzzjoni 
Ġestjoni kondiviża tal-politiki ta’ koeżjoni u ta’ żvilupp rurali
04 
Ir-responsabbiltà għall-implimentazzjoni tal-politiki ta’ koeżjoni u ta’ żvilupp 
rurali hija kondiviża bejn l-Istati Membri u l-Kummissjoni Ewropea. Il-Kummissjoni 
tapprova programmi pluriennali fuq il-bażi tal-proposti tal-Istati Membri.
05 
Fil-Kummissjoni, id-Direttorat Ġenerali għall-Politika Reġjonali u Urbana (DĠ RE -
GIO), id-Direttorat Ġenerali għall-Impjiegi, Affarijiet Soċjali u Inklużjoni (DĠ EMPL) 
u d-Direttorat Ġenerali għall-Agrikoltura u l-Iżvilupp Rurali (DĠ AGRI) huma res -
ponsabbli għall-ġestjoni ta’ dawn l-oqsma ta’ politika. Fl-Istati Membri, l-awtori -
tajiet tal-programmi nazzjonali u/jew reġjonali għall-koeżjoni u għall-iżvilupp 
rurali għandhom il-kompitu li jiżguraw il-legalità u r-regolarità ta’ operazzjonijiet 
kofinanzjati taħt is-superviżjoni u r-responsabbiltà finali tal-Kummissjoni2.
L-għeluq bħala l-aħħar pass fiċ-ċiklu tal-ħajja tal-programm
06 
L-approvazzjoni, l-implimentazzjoni u l-għeluq tal-programmi pluriennali huma 
proċess ċikliku. It-tliet stadji fil-ħajja ta’ programm huma spjegati fil- Figura 2 .
07 
L-għeluq, l-aħħar stadju fiċ-ċiklu tal-ħajja ta’ programm, huwa ddefinit fir-Regola -
ment Finanzjarju tal-UE u fir-regolamenti settorjali għaż-żewġ oqsma ta’ politika 
li jseħħ mal-pagament tal-bilanċ li japprova n-nefqa preċedenti kollha (magħruf 
ukoll bħala l-bilanċ finali) lill-Istat Membru jew mal-irkupru tas-somom imħallsa 
żejda mill-Kummissjoni3.2 L-Artikolu 317 tat-Trattat dwar 
il-Funzjonament tal-Unjoni 
Ewropea (TFUE).
3 L-Artikolu 90 tar-Regolament 
(UE, EURATOM) Nru 966/2012 
tal-Parlament Ewropew 
u tal-Kunsill tal-
25 ta’ Ottubru 2012 dwar 
ir-regoli finanzjarji applikabbli 
għall-baġit ġenerali tal-Unjoni 
u li jħassar ir-Regolament 
tal-Kunsill (KE, Euratom) 
Nru 1605/2002 (ir-Regolament 
Finanzjarju) (ĠU L 298, 
26.10.2012, p. 1); 
l-Artikolu 109(3) tar-Regoli ta’ 
Applikazzjoni tar-Regolament 
Finanzjarju; l-Artikolu 89(5) 
tar-Regolament (KE) 
Nru 1083/2006 tal-Kunsill li 
jistabbilixxi d-dispożizzjonijiet 
ġenerali dwar il-Fond 
Ewropew għall-Iżvilupp 
Reġjonali, il-Fond Soċjali 
Ewropew u l-Fond ta’ Koeżjoni 
(ĠU L 210, 31.7.2006, p. 25); 
u l-Artikolu 37 tar-Regolament 
(UE) Nru 1306/2013 tal-
Parlament Ewropew 
u tal-Kunsill tas-
17 ta’ Diċembru 2013 dwar 
il-finanzjament, il-ġestjoni 
u l-monitoraġġ tal-politika 
agrikola komuni u li jħassar 
ir-Regolamenti tal-Kunsill (KEE) 
Nru 352/78, (KE) Nru 165/94, 
(KE) Nru 2799/98, (KE) 
Nru 814/2000, (KE) 
Nru 1290/2005 u (KE) 
Nru 485/2008 (ĠU L 347, 
20.12.2013, p. 549).
14 Introduzzjoni Figura 2Iċ-ċiklu tal-ħajja tal-programmi pluriennali fil-koeżjoni u fl-iżvilupp rurali
Sors : Il-QEA.  Perjodu kurrenti
Perjodu sussegwentiWara li jintemm il-perjodu, il-programmi jkunu jridu jingħalqu. 
Għaż-żewġ oqsma ta’ politika, l-għeluq ta’ programm huwa ddeﬁnit bħala l-likwidazzjoni ﬁnanzjarja permezz tal-pagament tal-bilanċ ﬁnali lill-Istat Membru jew l-irkupru tas-somom imħallsa żejda mill-Kummissjoni. L-Istati Membri għandhom 6 xhur (għall-iżvilupp rurali) jew 15-il xahar (għall-koeżjoni) biex jippreżentaw id-dokumenti ta' għeluq lill-Kummissjoni.L-Istati Membri jimplimentaw il-programmi billi jagħżlu operazzjonijiet individwali fuq il-bażi ta’ kriterji miftiehma. Waqt il-perjodu ta’ programmazzjoni l-Istati Membri jirrimborżaw lill-beneﬁċjarji għall-ispejjeż imġarrba abbażi tad-dikjarazzjonijiet tan-nefqa. Dawn id-dikjarazzjonijiet imbagħad jiġu aggregati ﬁ klejms għall-pagamenti perjodiċi li jkunu ġew iċċertiﬁkati mill-awtoritajiet 
tal-Istati Membri u ppreżentati lill-Kummissjoni għall-koﬁnanzjament. 
Il-Kummissjoni tagħmel pagamenti interim lill-Istati Membri abbażi ta' dawn il-klejms għall-pagamenti. L-Istati Membri għandhom sentejn wara li jintemm il-perjodu ta’ programmazzjoni biex jiﬃnalizzaw l-implimentazzjoni tal-programmi, u għalhekk id-data l-aktar reċenti biex isiru l-pagamenti taħt il-perjodu 2007-2013 kienet il-31 ta’ Diċembru 2015.L-Istati Membri jħejju programmi għall-implimentazzjoni tal-politika ﬁl-livell nazzjonali jew reġjonali, li jiġu approvati mill-Kummissjoni.Sabiex tiżgura l-likwidità biex b'hekk il-fondi jkunu disponibbli għall-appoġġ lill-beneﬁċjarji mill-bidu tal-programm, il-Kummissjoni tipprovdi l-preﬁnanzja-ment lill-Istati Membri.
Implimentazzjoni
GħeluqApprovazzjoni 
tal-programmi 
GħeluqImplimentazzjoniApprovazzjoni tal-programmi 
15 Introduzzjoni 
08 
Madankollu, l-”għeluq” jirreferi wkoll għall-proċess ta’ terminazzjoni ta’ pro -
gramm, li jinvolvi l-preżentazzjoni ta’ dokumenti mill-Istati Membri lill-Kummiss -
joni, bir-riżultat li jitħallas il-bilanċ finali. Fiż-żewġ oqsma ta’ politika, it-termini 
tal-arranġamenti tal-għeluq huma ssettjati fir-regolamenti rispettivi, li huma 
elenkati fl- Anness I .
09 
L-għeluq huwa mument kruċjali fiċ-ċiklu tal-ħajja ta’ programm għaliex:
 ο il-Kummissjoni hija meħtieġa taċċetta biss nefqa implimentata skont ir-regoli 
tal-UE u dawk nazzjonali. B’mod partikolari, dan ifisser li hija biss in-nefqa 
użata skont l-objettivi tal-programmi, u minfuqa b’mod legali u regolari, li 
tista’ tiġi rimborżata mill-baġit tal-UE; u
 ο l-Istati Membri għandhom jiżguraw li l-infiq huwa konformi mar-rekwiżiti 
legali applikabbli u mal-prinċipji ta’ ġestjoni finanzjarja tajba. L-infiq irrego -
lari kollu li jinqabad u li jiġi kkoreġut mill-Kummissjoni wara l-għeluq jista’ 
jirriżulta fi tnaqqis nett fil-finanzjament mill-UE għall-programm. Fl-iżvilupp 
rurali, dawn il-korrezzjonijiet kollha għandhom effett nett fuq il-finanzjament 
mill-UE.
10 
Fl-istess waqt, ir-regolamenti tal-UE jirrikjedu li l-fondi tal-UE li jsiru disponibbli 
għall-kofinanzjament ta’ operazzjonijiet fl-Istati Membri jintnefqu fl-iskadenzi li 
jkunu speċifikati fir-regolamenti. Il-pressjoni fuq l-Istati Membri biex jużaw dawn 
il-fondi kollha tikber kif jibda joqrob it-tmiem tal-perjodu ta’ eliġibbiltà, peress li 
jistgħu jirriskjaw li jitilfu kwalunkwe sehem li ma jkunx intnefaq mill-allokazzjoni 
inizjali tagħhom.
Responsabbiltajiet fil-proċess ta’ għeluq tal-
programmi: l-Istati Membri u l-Kummissjoni
L-awtoritajiet tal-Istati Membri jippreżentaw id-dokumenti ta’ 
għeluq
11 
L-awtoritajiet responsabbli għall-ġestjoni u l-kontroll tal-programmi tal-koeżjoni 
u tal-iżvilupp rurali għall-2007-2013 fil-livell tal-Istati Membri huma deskritti 
fl-Anness II . Ir-responsabbiltajiet rispettivi tagħhom fil-proċess ta’ għeluq tal-
programmi huma ppreżentati fit- Tabella 1  hawn taħt.
16 Introduzzjoni 
Ir-responsabbiltajiet tal-awtoritajiet tal-Istati Membri fl-għeluq tal-programmi
Koeżjoni Żvilupp rurali
(i) L- awtorità maniġerjali  
tippreżenta rapport finali ta’ impli -
mentazzjoni li jkopri l-perjodu 
sħiħ ta’ programmazzjoni1.(i) L- awtorità maniġerjali tippreżenta l-aħħar rapport 
annwali ta’ progress dwar l-implimentazzjoni4.
(ii) L- awtorità ta’ ċertifikazzjoni  
tippreżenta applikazzjoni 
għall-pagament tal-bilanċ finali 
u dikjarazzjoni tan-nefqa2.(ii) L-aġenzija tal-pagamenti  tippreżenta l-kontijiet an -
nwali għall-aħħar sena ta’ eżekuzzjoni5.
(iii)  L-awtorità tal-awditjar  tiv-
valuta l-validità tal-applikazzjoni 
għall-pagament tal-bilanċ finali, 
u l-legalità u r-regolarità tat-
tranżazzjonijiet ta’ bażi koperti 
mid-dikjarazzjoni finali tan-nefqa, 
li tkun appoġġjata minn rapport 
finali ta’ kontroll3.
Fid-dikjarazzjoni tagħha ta’ 
għeluq tal-programmi, l-awtorità 
tal-awditjar ikollha tiddivulga 
rata ta’ riskju residwu għal kull PO 
(jew grupp ta’ PO) għall-perjodu 
sħiħ ta’ programmazzjoni. Jekk 
din tkun ogħla mil-livell ta’ ma -
terjalità ta’ 2 % tal-Kummissjoni, 
normalment tiskatta korrezz -
joni finanzjarja. Il-programmi ma 
għandhomx jingħalqu b’rata ta’ 
riskju residwu vverifikata li tkun 
ogħla mis-soll ta’ materjalità.(iii) Il-korp taċ-ċertifikazzjoni  jippreżenta opinjoni u jfassal 
rapport dwar il-kompletezza, l-eżattezza u l-veraċità tal-
aħħar kontijiet annwali u l-funzjonament tas-sistema ta’ 
kontroll intern6.
1 L-Artikolu 67 tar-Regolament (KE) Nru 1083/2006.
2 L-Artikoli 61, 78 u 89 tar-Regolament (KE) Nru 1083/2006.
3 L-Artikolu 62(1)(e) tar-Regolament (KE) Nru 1083/2006.
4 L-Artikolu 82(1) tar-Regolament (KE) Nru 1698/2005 u l-Artikolu 37 tar-Regolament (KE) Nru 1306/2013.
5 L-Artikolu 7(3) u 37 tar-Regolament (UE) Nru 1306/2013.
6  L-Artikolu 9 tar-Regolament (UE) Nru 1306/2013 u l-Artikolu 5 tar-Regolament ta’ Implimentazzjoni tal-Kummissjoni (UE) Nru 908/2014 
tas-6 ta’ Awwissu 2014 li jistabbilixxi r-regoli għall-applikazzjoni tar-Regolament (UE) Nru 1306/2013 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill fir-
rigward tal-aġenziji tal-pagamenti u korpi oħra, il-ġestjoni finanzjarja, l-approvazzjoni ta’ kontijiet, ir-regoli dwar kontrolli, garanziji u tras -
parenza (ĠU L 255, 28.8.2014, p. 59).
Sors : Il-QEA.Tabella 1
17 Introduzzjoni 
Il-Kummissjoni tivvaluta u taċċetta d-dokumenti ta’ għeluq
12 
Fil-koeżjoni, għall-għeluq tal-programmi għall-2007-2013, il-Kummissjoni 
għandha ħames xhur biex tanalizza d-dokumenti ppreżentati mill-Istati Mem -
bri u biex tagħti opinjoni dwar ir-rapport finali ta’ implimentazzjoni4 u d-dikja -
razzjoni ta’ għeluq5. Ladarba dawn jiġu aċċettati, il-Kummissjoni jkollha tħallas 
il-bilanċ finali fi żmien 45 jum kalendarju6. Waqt il-perjodu ta’ programmazzjoni, 
il-verifikazzjonijiet li jsiru mill-Istati Membri jew mill-Kummissjoni jistgħu jwasslu 
għal korrezzjonijiet finanzjarji għal PO. Ġeneralment, huwa mistenni li l-kwist -
jonijiet kollha mhux solvuti li jkunu relatati mal-attivitajiet ta’ kontroll u s-sejbiet 
tal-awditjar jiġu kjarifikati u solvuti waqt il-proċess ta’ għeluq tal-programmi. 
Madankollu, il-Kummissjoni tista’ tagħmel aktar xogħol tal-awditjar li jista’ 
jirriżulta f’korrezzjonijiet finanzjarji wara l-pagament tal-bilanċ finali7.
13 
Fl-iżvilupp rurali, l-għeluq tal-programmi huwa bbażat fil-biċċa l-kbira fuq 
il-proċess annwali ta’ approvazzjoni finanzjarja: il-verifikazzjoni ta’ kull sena, im -
wettqa mill-Kummissjoni, tar-rapport tal-korp taċ-ċertifikazzjoni u l-aċċettazzjoni 
tal-kontijiet. Fl-għeluq tal-programmi, il-Kummissjoni għandha ħames xhur biex 
tikkummenta dwar l-aħħar rapport annwali ta’ progress 8. Ladarba dak ir-rapport 
jitqies bħala riċevibbli u l-aħħar kontijiet annwali jiġu approvati, il-Kummissjoni 
jkollha tħallas il-bilanċ finali fi żmien sitt xhur9. Sabiex tipproteġi l-baġit tal-
UE minn nefqa irregolari, matul il-perjodu ta’ programmazzjoni l-Kummissjoni 
wettqet ukoll kontrolli fuq il-legalità u r-regolarità tan-nefqa (approvazzjoni 
plurien  nali tal-konformità), li kienu indipendenti mill-approvazzjoni finanzjarja. 
Dawn il-kontrolli spiss irriżultaw f’korrezzjonijiet finanzjarji netti u xorta waħda 
jistgħu jsiru jew jiġu ffinalizzati wara l-għeluq tal-PŻR.
14 
Waqt li l-iskadenza għall-awtoritajiet tal-Istati Membri biex jippreżentaw id-
dokumenti ta’ għeluq għall-iżvilupp rurali kienet it-30 ta’ Ġunju 2016, l-iskadenza 
għall-koeżjoni kienet issettjata għat-30 ta’ Marzu 2017. Meta sar l-awditu tagħna, 
minħabba l-iskadenzi differenti, id-Direttorati Ġenerali kienu fi stadji differenti 
tat-tħejjija tagħhom. Id-DĠ AGRI kien iffinalizza l-manwal u l-proċeduri interni 
tiegħu għall-għeluq, iżda dan il-kompitu kien għadu għaddej fid-DĠ REGIO 
u fid-DĠ EMPL u skedat li jitlesta sa tmiem l-2016, qabel l-iskadenza għall-
preżentazzjoni tad-dokumenti ta’ għeluq.4 L-Artikolu 67(4) tar-
Regolament (KE) 
Nru 1083/2006.
5 L-Artikolu 89(3) tar-
Regolament (KE) 
Nru 1083/2006.
6 L-Artikolu 89(4) tar-
Regolament (KE) 
Nru 1083/2006.
7 Taħt l-Artikolu 90 tar-
Regolament (KE) 
Nru 1083/2006, l-awtorità ta’ 
ġestjoni (l-awtorità 
maniġerjali) trid tiżgura li 
d-dokumenti ta’ appoġġ (ta’ 
sostenn) kollha dwar in-nefqa 
u l-verifiki (awditi) fuq 
il-programm ikkonċernat 
jibqgħu disponibbli 
għall-Kummmissjoni 
u għall-Qorti Ewropea 
tal-Awdituri għal perjodu ta’ 
tliet snin wara d-data 
tal-għeluq.
8 L-Artikolu 82(3) tar-
Regolament tal-Kunsill (KE) 
Nru 1698/2005 tal-
20 ta’ Settembru 2005 dwar 
appoġġ għall-iżvilupp rurali 
mill-Fond Agrikolu Ewropew 
għall-Iżvilupp Rurali (FAEŻR) 
(ĠU L 277, 21.10.2005, p. 1).
9 L-Artikolu 37 tar-Regolament 
(UE) Nru 1306/2013.
18
 Ambitu u approċċ 
tal-awditjar
15 
F’dan l-awditu aħna eżaminajna jekk ir-regoli u l-proċeduri għall-koeżjoni 
u l-iżvilupp rurali jipprovdux bażi biex il-Kummissjoni u l-Istati Membri jagħlqu 
l-programmi b’mod effiċjenti u f’waqtu.
L-ewwel nett, eżaminajna:
 ο jekk id-dispożizzjonijiet regolatorji li jirregolaw l-għeluq tal-programmi 
fil-koeżjoni u fl-iżvilupp rurali jirrikjedux l-aċċettazzjoni finali tan-nefqa tal-
prog  rammi bħal legali u r-regolari u l-aċċertament li l-outputs u r-riżultati 
jkunu nkisbu;
 ο jekk l-awtorità baġitarja (il-Parlament Ewropew u l-Kunsill) tiġix informata 
dwar l-eżitu tal-għeluq tal-programmi ta’ nfiq pluriennali; u
 ο jekk il-proċess ta’ għeluq isirx f’waqtu.
Imbagħad, ivvalutajna jekk il-Kummissjoni pprovdietx appoġġ adegwat u f’waqtu 
lill-Istati Membri biex tgħinhom iħejju għall-għeluq tal-PO u PŻR tagħhom 
għall-2007-2013.
16 
L-awditu tagħna ffoka fuq il-punti tajbin u l-punti dgħajfin tal-arranġamenti 
għall-għeluq tal-programmi tal-koeżjoni u tal-iżvilupp rurali għall-perjodu 2007-
2013, fuq it-tagħlimiet meħuda mill-għeluq tal-programmi għall-2000-2006 u fuq 
kemm id-dgħufijiet identifikati għaż-żewġ perjodi ġew indirizzati fir-regolamenti 
għall-2014-2020.
19 Ambitu u approċċ tal-awditjar 
17 
Ix-xogħol tal-awditjar kien jikkonsisti fl-elementi li ġejjin:
 ο analiżi tar-regoli li jirregolaw l-għeluq tal-perjodi ta’ programmazzjoni 2000-
2006, 2007-2013 u 2014-2020;
 ο analiżi tal-appoġġ li l-Kummissjoni pprovdiet lill-Istati Membri permezz ta’ 
gwida u taħriġ għall-għeluq għall-2007-2013;
 ο stħarriġ elettroniku tal-awtoritajiet nazzjonali u reġjonali involuti fl-għeluq 
tal-programmi biex nieħdu l-fehmiet tagħhom dwar ir-regoli, il-gwida 
u l-appoġġ tal-Kummissjoni u l-istat ta’ tħejjija tagħhom stess. L-istħarriġ 
twettaq minn Novembru 2015 sa Jannar 2016. Kien indirizzat lill-awtoritajiet 
maniġerjali u lill-awtoritajiet tal-awditjar fil-qasam tal-politika ta’ koeżjoni, 
u lill-aġenziji tal-pagamenti u lill-korpi taċ-ċertifikazzjoni fil-qasam tal-
politika ta’ żvilupp rurali. Irrispondew 337 awtorità mill-480 li ġew mistiedna 
jipparteċipaw fl-istħarriġ (rata ta’ rispons ta’ madwar 70 %); u
 ο intervisti ma’ rappreżentanti tal-awtoritajiet tal-Istati Membri li pparteċipaw 
fl-istħarriġ. B’kollox għamilna intervisti ma’ 25 awtorità nazzjonali u reġjonali 
għall-koeżjoni u ma’ 12-il awtorità għall-iżvilupp rurali.
18 
Ix-xogħol tal-awditjar twettaq bejn Settembru 2015 u Settembru 2016.
20
 Osservazzjonijiet
10 Imsejħa korpi ta’ stralċ 
(winding-up bodies - WuB) 
fil-perjodu 2000-2006.Ir-regoli għall-għeluq tal-programmi tjiebu iżda 
jenħtieġu passi ulterjuri biex dan isir aktar effiċjenti 
u f’waqtu
19 
L-għeluq huwa l-aħħar stadju fiċ-ċiklu tal-ħajja ta’ programm pluriennali. Biex 
tiżgura l-obbligu ta’ rendikont u t-trasparenza, jenħtieġ li l-Kummissjoni taċċetta 
l-legalità u r-regolarità tan-nefqa finali kif ukoll il-konformità ta’ din in-nefqa mal-
objettivi tal-programm. Jenħtieġ li l-għeluq tal-programmi jseħħ mill-aktar fis 
possibbli wara li jintemm il-perjodu ta’ programmazzjoni, u jenħtieġ li l-Kummiss -
joni tirrapporta dwar l-eżitu tal-għeluq lill-awtorità baġitarja.
20 
Minħabba s-similaritajiet fil-qasam tal-politika ta’ koeżjoni u fil-qasam tal-politika 
ta’ żvilupp rurali (b’mod partikolari l-miżuri ta’ investiment mhux relatati mal-
qasam) u l-fatt li, mill-2014 ‘il hawn, it-tnejn huma parti mill-Fondi Strutturali u ta’ 
Investiment Ewropej, l-arranġamenti tal-għeluq tal-programmi għandhom ikunu 
allinjati sabiex tiżdied it-trasparenza u jkunu jistgħu jitqabblu. Arranġamenti 
tal-għeluq allinjati jkunu jiffaċilitaw ukoll il-fehim, mill-partijiet interessati, 
tal-proċess ta’ għeluq. Fl-aħħar nett, regoli komuni jistgħu jwasslu għal aktar 
effiċjenza fl-implimentazzjoni tal-programmi.
Bidliet konsiderevoli fl-arranġamenti tal-għeluq tal-
programmi mill-perjodu 2000-2006 ‘l hawn fil-koeżjoni 
u fl-iżvilupp rurali
Il-perjodu 2000-2006: ebda aċċertament annwali ma ġie pprovdut 
mill-Istati Membri, f’ebda wieħed mill-oqsma ta’ politika
21 
Għall-perjodu 2000-2006, il-proċess ta’ għeluq tal-programmi u l-linji gwida 
kienu komuni għall-koeżjoni u għall-iżvilupp rurali, u ebda aċċertament annwali 
ma ġie ipprovdut mill-awtoritajiet tal-Istati Membri, f’ebda wieħed mill-oqsma 
ta’ politika. Fl-għeluq tal-programmi, dawn l-awtoritajiet10 kellhom jipprovdu 
aċċertament, ibbażat fuq kontroll imwettaq fuq kampjun, dwar il-legalità u r-
regolarità tan-nefqa kollha matul il-perjodu. F’ħafna mill-każijiet, l-analiżi u l-
verifikazzjonijiet tal-Kummissjoni wasslu għal talbiet ta’ kjarifika jew xogħol 
addizzjonali fil-livell tal-Istati Membri u, b’hekk, ta’ sikwit il-proċess ta’ għeluq 
tal-programmi kien jiġi estiż. Pereżempju, għal 14 % tal-programmi operazzjonali 
tal-FEŻR l-għeluq ħa aktar minn erba’ snin. Il- Figura 3  tipprovdi ħarsa ġenerali 
lejn iż-żmien li d-DĠ tal-Kummissjoni ħadu biex jagħlqu l-programmi tal-koeżjoni 
u tal-iżvilupp rurali għall-2000-2006.
21 Osservazzjonijiet 
Il-perjodu 2007-2013: rekwiżit biex l-Istati Membri jipprovdu 
aċċertament annwali għaż-żewġ oqsma ta’ politika
22 
Il-perjodu ta’ programmazzjoni 2007-2013 ġab rekwiżit biex l-Istati Membri 
jippreżentaw aċċertament annwali fiż-żewġ oqsma ta’ politika. Waqt li jipprovdu 
bażi għall-għeluq tal-programmi, dawn id-dikjarazzjonijiet annwali kienu in -
tenzjonati li jagħmlu l-proċess aktar faċli u rapidu milli fil-perjodu preċedenti. 
Fil-qasam tal-koeżjoni ħadu l-forma ta’ rapporti annwali ta’ kontroll ippreżentati 
mill-awtoritajiet tal-awditjar u aċċettati mill-Kummissjoni. Fl-iżvilupp rurali, 
il-Kummissjoni żviluppat il-proċedura ta’ “approvazzjoni tal-kontijiet”11 għar-
rikonoxximent finali tan-nefqa, li tinkludi l-approvazzjoni finanzjarja annwali u l-
approvazzjoni pluriennali tal-konformità (ara l-paragrafu 13). Ħarsa ġenerali lejn 
il-kompiti ta’ ġestjoni u kontroll tal-awtoritajiet tal-Istati Membri responsabbli, 
għall-perjodu ta’ programmazzjoni 2007-2013, hija ppreżentata fl- Anness II .11 F’dak iż-żmien, din ġiet 
introdotta fir-Regolament 
tal-Kunsill (KE) Nru 1290/2005 
tal-21 ta’ Ġunju 2005 dwar 
il-finanzjament tal-Politika 
Agrikola Komuni (ĠU L 209, 
11.8.2005, p. 1); issa 
l-Artikolu 51 tar-Regolament 
(UE) Nru 1306/2013.Għadd ta’ programmi PŻR kumulattiviFSE kumulattiviFEŻR kumulattiviPŻR magħluqaFSE: PO magħluqaFEŻR: PO magħluqa
Żmien għall-għeluq(%)
> 4 snin 3 snin sa
 4 sninSentejn sa 
3 sninSena sa 
sentejn6 xhur sa 
sena6 xhur140
120
100
80
60
40
20
0100
80
60
40
20
0Figura 3Iż-żmien meħud biex jingħalqu l-PO u l-PŻR għall-2000-2006
Sors : Il-QEA, ibbażat fuq data  tal-Kummissjoni.
22 Osservazzjonijiet 
23 
Fil-politika ta’ koeżjoni, matul il-perjodu 2007-2013, in-nefqa ġiet iddikjarata 
b’mod kumulattiv mill-bidu tal-perjodu u l-Kummissjoni ma aċċettathiex annwal -
ment. Minkejja dan, ir-rapporti annwali ta’ kontroll u l-opinjonijiet tal-awditjar 
ippreżentati mill-awtoritajiet tal-awditjar u aċċettati mill-Kummissjoni kienu jif -
formaw parti importanti mill-aċċertament annwali tal-Kummissjoni. Il-Kummiss -
joni kellha wkoll il-possibbiltà li tinterrompi jew tissospendi pagamenti jekk kien 
hemm xi dubji dwar il-legalità u r-regolarità tan-nefqa. Is-sistema ta’ rapporti an -
nwali ta’ kontroll u ta’ opinjonijiet, flimkien mal-aċċettazzjoni, mill-Kummissjoni, 
tar-rapporti annwali ta’ implimentazzjoni, jipprovdu l-pedament għall-proċess ta’ 
għeluq tal-programmi.
24 
Fil-każ tal-iżvilupp rurali, min-naħa l-oħra, il-Kummissjoni effettivament aċċettat 
id-dikjarazzjonijiet tan-nefqa annwalment matul il-perjodu 2007-2013. Il-
Kummiss  joni kienet meħtieġa tivverifika r-rapport tal-korp taċ-ċertifikazzjoni 
u l-opinjoni tal-awditjar tiegħu u taċċetta l-kontijiet kull sena (approvazzjoni fi -
nanzjarja annwali). Din il-proċedura kienet tkopri mhux biss il-kontijiet iżda wkoll 
il-funzjonament tas-sistema ta’ kontroll intern tal-aġenzija tal-pagamenti u d-dik -
jarazzjoni ta’ assigurazzjoni maħruġa mid-direttur tal-aġenzija; madankollu, ma 
kinitx tkopri l-legalità u r-regolarità tan-nefqa. Independentement minn dan, il-
Kummissjoni kienet meħtieġa teżamina u taċċetta r-rapport annwali ta’ progress 
dwar l-implimentazzjoni. L-għeluq tal-programmi fl-iżvilupp rurali huwa bbażat 
fuq il-kontijiet annwali ppreżentati mill-Istati Membri għal kull sena finanzjarja 
fil-perjodu ta’ programmazzjoni (2007 sa 2015) u fuq l-aċċettazzjoni korrispon -
denti mill-Kummissjoni (deċiżjonijiet ta’ approvazzjoni finanzjarja). Madankollu, 
il-legalità u r-regolarità huma esklużi mill-ambitu tal-approvazzjoni finanzjarja 
annwali u minflok huma koperti mill-proċedura ta’ approvazzjoni tal-konformità 
pluriennali, li tista’ tkompli anki wara l-għeluq. Fil-każ tal-iżvilupp rurali, l-għeluq 
tal-programmi jista’ jitqies għaldaqstant bħala proċess li jikkonsisti f’passi 
meħtieġa matul il-perjodu ta’ implimentazzjoni u li jkompli wara l-għeluq formali 
ta’ PŻR, aktar milli eżerċizzju ta’ darba f’mument speċifiku taż-żmien.
25 
L-iżvilupp tas-sistema ta’ ġestjoni u kontroll, matul tliet perjodi ta’ program -
mazzjoni (2000-2006, 2007-2013 u 2014-2020) għall-koeżjoni u għall-iżvilupp 
rurali rilevanti għall-għeluq tal-programmi, jidher fl- Anness III . Dan juri wkoll kif 
l-awtoritajiet tal-Istati Membri u l-Kummissjoni jipprovdu informazzjoni dwar il-
monitoraġġ u aċċertament matul it-tliet perjodi.
23 Osservazzjonijiet 
Il-perjodu 2014-2020: L-arranġamenti tal-għeluq tal-programmi 
fil-koeżjoni u fl-iżvilupp rurali jerġgħu jikkonverġu, iżda għadhom 
mhumiex kompletament allinjati
26 
Għall-perjodu ta’ programmazzjoni 2014-2020, aċċettazzjoni annwali tal-kontijiet 
tiġi applikata kemm fil-koeżjoni kif ukoll fl-iżvilupp rurali12, u dan iwassal għal 
“għeluq annwali” fiż-żewġ oqsma ta’ politika. Fil-każ tal-koeżjoni, il-kwistjonijiet 
relatati mal-legalità u r-regolarità tan-nefqa jittieħdu inkunsiderazzjoni għall-
aċċettazzjoni annwali tal-kontijiet dment li dawn jinqabdu u jiġu kkoreġuti mill-
awtoritajiet nazzjonali qabel ma l-kontijiet jiġu ppreżentati lill-Kummissjoni, iżda 
jistgħu jiġu indirizzati wkoll fi stadju sussegwenti mill-awditi tal-konformità plu -
riennali li mbagħad jirriżultaw f’korrezzjonijiet finanzjarji netti imposti mill-Kum -
missjoni, li jkunu suġġetti għal kundizzjonijiet speċifiċi13. Ġeneralment dan ikun 
jikkorrispondi għall-proċess stabbilit għall-iżvilupp rurali mill-perjodu 2007-2013. 
Fil-każ tal-iżvilupp rurali, l-aċċertament annwali ġie estiż għal-legalità u r-rego -
larità peress li, mill-2015 ‘il quddiem, il-korpi taċ-ċertifikazzjoni huma meħtieġa li 
jinkludu dawn l-aspetti fir-rapporti annwali tagħhom. Bħal fil-każ tal-politika ta’ 
koeżjoni, l-awditi tal-konformità pluriennali bil-possibbiltà ta’ applikazzjoni ta’ 
korrezzjonijiet finanzjarji netti jitwettqu separatament.
27 
Fiż-żewġ oqsma ta’ politika, l-għeluq tal-perjodu 2014-2020 ser ikun kważi iden -
tiku għall-aċċettazzjoni annwali tal-kontijiet, bid-differenza li għall-koeżjoni ser 
ikun meħtieġ rapport finali ta’ implimentazzjoni minbarra d-dokumenti annwali14 
ppreżentati għas-sena finali. Fil-każ tal-iżvilupp rurali, mhux ser ikunu meħtieġa 
dokumenti addizzjonali għall-għeluq tal-programmi; il-format tar-rapportar ser 
ikun l-istess bħal dak għall-eżerċizzju annwali.
28 
Għall-perjodu 2014-2020, ir-regoli dwar l-aċċertament u l-għeluq tal-programmi 
ttejbu aktar u ġew allinjati aktar bejn iż-żewġ oqsma ta’ nfiq. Minkejja l-isforzi 
biex jiġu ssemplifikati l-proċeduri permezz tar-regolament dwar dispożizzjonijiet 
komuni15, għad fadal xi differenzi fl-arranġamenti tal-għeluq għaż-żewġ oqsma 
ta’ politika. Id-differenzi prinċipali huma elenkati fit- Tabella 2 .12 L-Artikolu 84 tar-Regolament 
(UE) Nru 1303/2013.
13 L-Artikoli 139(5) u 145(7) 
tar-Regolament (UE) 
Nru 1303/2013.
14 L-Artikolu 141 tar-Regolament 
(UE) Nru 1303/2013.
15 Ir-Regolament (UE) 
Nru 1303/2013.
24 Osservazzjonijiet 
Differenzi fl-arranġamenti tal-għeluq tal-programmi fil-perjodu 2014-2020 bejn 
il-koeżjoni u l-iżvilupp rurali
Suġġett Koeżjoni Żvilupp rurali Differenzi
Terminoloġija 
u rwoli tal-
awtoritajiet tal-
Istati MembriIl-kompiti u  r-responsabbiltajiet tal-
awtoritajiet maniġerjali, tal-awtoritajiet 
ta’ ċertifikazzjoni u tal-awtoritajiet tal-
awditjar huma deskritti fl- Anness II .
Il-perjodu  2014-2020 jintroduċi t-terminu 
l-ġdid “aċċettazzjoni tal-kontijiet”1.Il-kompiti u  r-responsabbiltajiet 
tal-awtoritajiet maniġerjali, tal-
aġenziji tal-pagamenti u tal-awtori -
tajiet ta’ ċertifikazzjoni huma deskritti 
fl-Anness II .
It-terminu “aċċettazzjoni tal-kontijiet” 
mir-regolament dwar dispożizzjonijiet 
komuni huwa applikabbli, iżda r-regoli 
speċifiċi għall-iżvilupp rurali jżommu 
t-termini “approvazzjoni tal-kontijiet”2 
u “approvazzjoni tal-konformità”3.Għalkemm il-kompiti tagħhom huma fil-
parti l-kbira simili, l-awtoritajiet tal-Istati 
Membri għandhom ismijiet differenti 
u rwoli differenti fl-oqsma ta’ politika 
rispettivi.
It-terminu “aċċettazzjoni tal-kontijiet” 
jintuża għall-koeżjoni, iżda fil-każ 
tal-iżvilupp rurali jintużaw ukoll “app -
rovazzjoni tal-kontijiet” u  “approvazzjoni 
tal-konformità”.
Legalità 
u regolaritàFil-koeżjoni, il-prefinanzjament inizjali 
tal-programmi jiġi supplimentat bi pre -
finanzjament annwali. Jinżammu 10 % 
tal-pagamenti interim b’mod sistematiku 
biex il-baġit tal-UE jiġi mħares mill-
effetti ta’ nfiq irregolari. Dan l-ammont 
irid jiġi rilaxxat mal-aċċettazzjoni tal-
kontijiet annwali.
Il-leġiżlazzjoni4 tiddikjara speċifikament 
li jenħtieġ li l-kwistjonijiet ta’ legalità 
u regolarità ma jittieħdux inkunsid -
erazzjoni għall-aċċettazzjoni annwali 
tal-kontijiet.Fl-iżvilupp rurali, jitħallas biss il-
prefinanzjament inizjali lill-Istati Mem -
bri, ma hemm ebda prefinanzjament 
annwali u ma tinżamm ebda somma 
mill-pagamenti interim. Madankollu, il-
pagamenti kumulattivi għal programm 
jingħataw limitu massimu f’livell ta’ 
95 %, u l-5 % li jkun fadal jiġi rilaxxat 
biss fil-pagament tal-bilanċ finali.
Ir-regoli speċifiċi dwar l-iżvilupp rurali 
jespandu r-rapportar annwali li jsir mill-
korpi taċ-ċertifikazzjoni dwar il-legalità 
u r-regolarità5.Filwaqt li fl-iżvilupp rurali jitħallas biss il-
prefinanzjament inizjali lill-Istati Membri, 
dan jiġi supplimentat bi prefinanzjament 
annwali fil-koeżjoni. Fl-iżvilupp rurali ma 
tinżamm ebda parti mill-pagament inte -
rim filwaqt li fil-koeżjoni jinżammu 10 %. 
Mill-banda l-oħra, għall-iżvilupp rurali 
l-pagamenti għal programm partikolari 
jingħataw limitu massimu f’livell ta’ 95 %, 
li mhuwiex il-każ għall-koeżjoni.
F’ebda qasam ma huwa ċar sa liema punt 
il-Kummissjoni fil-prattika ser tqis il-
legalità u r-regolarità għall-aċċettazzjoni 
annwali.Tabella 2
1 L-Artikolu 84 tar-Regolament (UE) Nru 303/2013.
2 L-Artikolu 51 tar-Regolament (UE) Nru 1306/2013.
3 L-Artikolu 52 tar-Regolament (UE) Nru 1306/2013.
4 L-Artikolu 139(5) tar-Regolament (UE) Nru 1303/2013.
5 L-Artikolu 9 tar-Regolament (UE) Nru 1306/2013.
25 Osservazzjonijiet 
29 
Essenzjalment, dawn id-differenzi jfissru li l-għeluq tal-programmi ser jibda aktar 
tard għall-koeżjoni milli għall-iżvilupp rurali, u li l-Istati Membri ser ikollhom 
jippreżentaw biss lill-Kummissjoni rapport finali ta’ implimentazzjoni għall-
programmi fil-qasam tal-koeżjoni16. Il-proċess ta’ għeluq jista’ jibbenefika wkoll 
minn aktar allinjament bejn iż-żewġ oqsma ta’ politika.16 L-Artikolu 141 tar-Regolament 
(KE) Nru 1303/2013.Tabella 2Suġġett Koeżjoni Żvilupp rurali Differenzi
Sena 
kontabilistika, 
sena finanzjarja 
u l-aħħar kontijiet 
annwaliĠiet introdotta sena kontabilistika ġdida, 
l-1 ta’ Lulju – it-30 ta’ Ġunju6.
L-aħħar kontijiet annwali jridu jkopru 
n-nefqa sad-data finali tal-eliġibbiltà (il-
31 ta’ Diċembru 2023)8; dawn ser ikopru 
formalment is-sena kontabilistika mill-
1 ta’ Lulju 2023 sat-30 ta’ Ġunju 2024.Is-sena kontabilistika tibqa’ 
s-16 ta’ Ottubru – il-15 ta’ Ottubru7 
għall-perjodu  2007-2013.
Filwaqt li d-data finali tal-eliġibbiltà hija 
l-istess (il-31 ta’ Diċembru 2023), l-aħħar 
kontijiet annwali ser ikopru l-15 ta’ Ot -
tubru 2022 sal-31 ta’ Diċembru 2023.Is-snin kontabilistiċi jkopru perjodi 
differenti.
Il-perjodu kopert mill-aħħar kontijiet 
annwali huwa differenti wkoll.
Skadenzi L-iskadenza għall-preżentazzjoni 
tad-dokumenti finali għall-għeluq hija 
l-15 ta’ Frar 2025, 13-il xahar u nofs 
wara d-data finali tal-eliġibbiltà 
tal-31 ta’ Diċembru 2023.L-iskadenza għall-preżentazzjoni 
tad-dokumenti finali għall-għeluq 
hija t-30 ta’ Ġunju 2024, sitt xhur 
wara d-data finali tal-eliġibbiltà 
tal-31 ta’ Diċembru 2023.Hemm skadenzi differenti għall-
preżentazzjoni tad-dokumenti finali 
għall-għeluq.
Dokumenti ta’ 
għeluqIrid jiġi ppreżentat rapport finali ta’ 
implimentazzjoni9.Mhumiex meħtieġa dokumenti addizz -
jonali għall-għeluq.Għall-kuntrarju tal-iżvilupp rurali, fil-każ 
tal-koeżjoni jrid jiġi ppreżentat rapport 
finali ta’ implimentazzjoni.
6 L-Artikolu 2(29) tar-Regolament (UE) Nru 1303/2013.
7 L-Artikolu 39 tar-Regolament (UE) Nru 1306/2013.
8 L-Artikolu 65(2) tar-Regolament (UE) Nru 1303/2013.
9 L-Artikolu 141 tar-Regolament (UE) Nru 1303/2013.
Sors:  Il-QEA.
26 Osservazzjonijiet 
Il-legalità u r-regolarità jittieħdu inkunsiderazzjoni għall-
għeluq tal-programmi għall-2007-2013 fil-koeżjoni, iżda jiġu 
ttrattati separatament mill-għeluq għall-iżvilupp rurali
Il-fehim u l-konsegwenzi mistennija tal-għeluq tal-programmi 
għall-2007-2013 huma xi ftit differenti
L-Istati Membri jinterpretaw l-iskop tal-għeluq tal-programmi b’mod usa’ 
mid-definizzjoni tiegħu fil-qafas legali
30 
Jenħtieġ li l-iskop tal-għeluq tal-programmi jiġi ddikjarat b’mod ċar fir-regola -
menti u kkomunikat sabiex irawwem fehim komuni mill-Kummissjoni u l-Istati 
Membri.
31 
Il-biċċa l-kbira mill-wiġġieba għall-istħarriġ tagħna tal-awtoritajiet tal-Istati 
Membri rrispondew li l-iskop tal-għeluq tal-programmi kien ċar. Madankollu, 
il-perċezzjoni li kellhom tal-iskop tal-għeluq, fiż-żewġ oqsma ta’ politika, kienet 
usa’ mid-definizzjoni mogħtija fir-regolamenti (jiġifieri l-pagament tal-bilanċ 
finali17). Proporzjon sinifikanti ta’ wiġġieba identifikaw ukoll skopijiet oħrajn tal-
għeluq tal-programmi, bħall-“verifikazzjoni finali li n-nefqa rimborżata hija legali 
u regolari”, “ċertezza legali għall-Istat Membru li n-nefqa ddikjarata għall-perjodu 
hija aċċettata mill-Kummissjoni Ewropea” u “evalwazzjoni ta’ jekk l-objettivi 
ntlaħqux”.
32 
Fil-qasam tal-koeżjoni, il-Kummissjoni wkoll kienet ta’ din il-fehma usa’. Skont 
id-DĠ REGIO u d-DĠ EMPL il-pagament tal-bilanċ finali jsir wara eżaminar tal-
kisbiet tal-programmi li jkunu ġew stipulati fir-rapport finali ta’ implimentazzjoni, 
u jiddependi minn ċertifikazzjoni mill-awtorità tal-awditjar li n-nefqa ddikjarata 
lill-Kummissjoni hija legali u regolari.17 L-Artikolu 89(5) tar-
Regolament (KE) 
Nru 1083/2006 għall-koeżjoni 
u l-Artikolu 37 tar-Regolament 
(UE) Nru 1306/2013 għall-
iżvilupp rurali.
27 Osservazzjonijiet 
33 
Madankollu l-perċezzjoni, li l-għeluq ta’ programm ta’ koeżjoni joffri ċertezza 
legali li n-nefqa hija aċċettata mill-Kummissjoni, mhijiex appoġġjata mir-regola -
menti, peress li jistgħu jsiru korrezzjonijiet finanzjarji anki wara l-għeluq tal-prog -
rammi. Fil-prattika, huwa rari li tkun tenħtieġ l-applikazzjoni ta’ korrezzjonijiet 
finanzjarji sussegwenti. Fl-iżvilupp rurali d-diskrepanza fl-aspettattivi hija pjut -
tost akbar, peress li l-awditi tal-konformità wara l-għeluq (li potenzjalment iwas -
slu għal korrezzjonijiet finanzjarji) huma frekwenti u l-għeluq “reali” ma jinkisibx 
qabel ma jiġu ffinalizzati u kkompletati l-awditi kollha permezz tad-deċiżjonijiet 
ta’ korrezzjoni finanzjarja li jittieħdu mill-Kummissjoni.
Fil-koeżjoni, tiġi kkalkulata rata ta’ riskju residwu kumulattiv waqt 
l-implimentazzjoni tal-programmi u fl-għeluq tagħhom biex jigu 
vvalutati l-legalità u r-regolarità tan-nefqa; dan ma jsirx fil-każ tal-
iżvilupp rurali
34 
Fiż-żewġ oqsma, il-Kummissjoni stabbiliet qafas biex l-Istati Membri jipprovdu 
aċċertament tal-legalità u r-regolarità tan-nefqa ddikjarata matul il-perjodu ta’ 
programmazzjoni. Fit-tmiem tal-perjodu, waqt li jittieħed kont ta’ kwalunkwe 
korrezzjoni finanzjarja, jenħtieġ li n-nefqa tkun legali u regolari għall-programm 
fl-intier tiegħu. Il-kalkolu ta’ rata ta’ riskju residwu għall-perjodu kollu kemm hu 
jkun jindika r-rata ta’ żball li jkun fadal wara li jkunu tqiesu l-korrezzjonijiet finan -
zjarji kollha, u jkun jippermetti li ssir valutazzjoni ta’ jekk il-livell ta’ nfiq irregolari 
huwiex taħt is-soll ta’ materjalità tal-Kummissjoni li attwalment jinsab issettjat 
f’livell ta’ 2 % fiż-żewġ oqsma ta’ politika. Il-kalkolu u l-analiżi tar-rata ta’ riskju 
residwu fil-livell tal-programmi jkunu jagħtu wkoll il-possibbiltà li l-kawżi tar-rata 
ta’ żball li jkun fadal jiġu identifikati, u jkunu jippermettu li n-nefqa irregolari 
titniżżel għal livell aċċettabbli permezz ta’ miżuri korrettivi ulterjuri.
35 
Fil-koeżjoni, aħna sibna li rata ta’ riskju residwu tiġi kkalkulata fl-għeluq għal kull 
programm u għall-perjodu ta’ programmazzjoni kollu kemm hu, b’kont meħud 
tal-korrezzjonijiet finanzjarji. Id-DĠ REGIO u d-DĠ EMPL jistgħu jimponu korrezz -
jonijiet finanzjarji addizzjonali fl-għeluq jekk ir-rata ta’ riskju residwu vverifikata 
għal PO tkun materjali.
28 Osservazzjonijiet 
36 
Fl-iżvilupp rurali, la l-korpi taċ-ċertifikazzjoni u lanqas il-Kummissjoni ma jik -
kalkulaw rata ta’ riskju residwu fil-livell tal-programmi wara l-impatt tal-korrezz -
jonijiet finanzjarji kollha. Peress li ma jsir ebda kalkolu bħal dan annwalment jew 
għall-perjodu ta’ programmazzjoni kollu, ma hemmx aċċertament fl-għeluq tal-
programmi li r-riskju huwa taħt il-livell ta’ materjalità anki wara l-korrezzjonijiet. 
Ir-Rapport Annwali tal-Attività 2015 tad-DĠ AGRI jiddikjara li ma jistax jiġi misten -
ni b’xi ċertezza reali li riskju finanzjarju li jkun fadal taħt it-2 % jkun jista’ jinkiseb 
bi sforzi raġonevoli għall-iżvilupp rurali18.
37 
Ir-rapport annwali tal-attività tad-DĠ AGRI għandu dettalji dwar l-ammont 
stmat li jinsab f’riskju u dwar il-kapaċità korrettiva stmata19 għall-FAEŻR fl-intier 
tiegħu. Dan jagħti indikazzjoni tar-riskju finanzjarju li jkun fadal għall-baġit tal-UE 
meta l-azzjonijiet korrettivi kollha jittieħdu inkunsiderazzjoni. Madankollu, dan 
l-eżerċizzju huwa limitat għal sena finanzjarja waħda, u f’dan l-istadju ma jsir 
ebda kalkolu fil-livell tal-programmi jew tal-aġenziji tal-pagamenti. Barra minn 
hekk, b’kuntrast mal-mod kif tintuża fil-koeżjoni, l-informazzjoni ma tintużax biex 
tiżgura li r-rata ta’ riskju residwu tibqa’ taħt il-livell ta’ materjalità tal-Kummissjoni.
38 
F’ebda wieħed mill-oqsma ta’ politika r-regolamenti għall-perjodu 2014-2020 ma 
jirrikjedu li l-awtoritajiet tal-awditjar u l-korpi taċ-ċertifikazzjoni jippreżentaw 
opinjoni tal-awditjar jew rapport għall-perjodu ta’ programmazzjoni kollu, 
jew li jikkalkulaw rata ta’ riskju residwu għal kull programm fl-għeluq tiegħu. 
Madankollu, aħna ninnotaw li r-rati tal-iżball residwu annwali jiġu rrapportati 
mill-awtoritajiet tal-awditjar, u r-rati ta’ żball u r-rati ta’ inkonformità jiġu rrappor -
tati mill-korpi taċ-ċertifikazzjoni, u jiġu vverifikati mill-Kummissjoni. Dawn jieħdu 
kont tal-korrezzjonijiet finanzjarji fil-livell tal-Istati Membri.
Ma hemmx aċċettazzjoni finali tan-nefqa tal-iżvilupp rurali bħala 
legali u regolari fl-għeluq jew wara l-għeluq tal-programmi
39 
L-aċċettazzjoni finali tan-nefqa tal-programmi bħala legali u regolari jkollha ċerti 
implikazzjonijiet prattiċi. B’mod partikolari, hija tkun tipprovdi ċarezza għall-Istati 
Membri. Tkun tipprovdi wkoll informazzjoni utli għall-proċedura ta’ kwittanza – 
il-proċess li permezz tiegħu l-Parlament Ewropew, fuq rakkomandazzjoni mill-
Kunsill, jagħti lill-Kummissjoni approvazzjoni finali tal-mod kif il-baġit tal-UE ġie 
implimentat. Il-kwittanza hija wieħed mill-modi kif il-Parlament u l-Kunsill jistgħu 
jżommu lill-Kummissjoni taħt obbligu ta’ rendikont għall-implimentazzjoni tal-
baġit tal-UE20.18 Is-sezzjoni 3.3 tar-Rapport 
Annwali tal-Attività 2015 
tad-Direttorat Ġenerali 
għall-Agrikoltura u l-Iżvilupp 
Rurali, p. 86 (Ref. 
Ares(2016)2325961 - 
19/5/2016).
19 Il-kapaċità korrettiva tiġi 
kkalkulata bħala medja 
tal-korrezzjonijiet finanzjarji 
tat-tliet snin preċedenti, li 
jkunu ġew imposti mill-
Kummissjoni, u l-irkupri li 
l-Istati Membri jkunu wettqu 
mingħand il-benefiċjarji.
20 L-Artikolu 319 tat-Trattat dwar 
il-Funzjonament tal-Unjoni 
Ewropea.
29 Osservazzjonijiet 
40 
Għall-koeżjoni, aħna eżaminajna l-proċess li jasal sal-punt ta’ pagament tal-bilanċ 
finali għal kull PO. F’termini ġenerali, huwa mistenni li l-kwistjonijiet kollha mhux 
solvuti li jkunu relatati mal-legalità u r-regolarità tal-infiq jiġu kjarifikati u solvuti 
qabel l-għeluq ta’ PO. Wara li tkun ikkompletat il-valutazzjoni tagħha, il-Kum -
missjoni tibgħat ittra tal-għeluq lill-Istat Membru fejn tiddikjara l-ammont ta’ 
nefqa li huwa aċċettat bħala eliġibbli għall-programm. Din essenzjalment tfisser 
l-aċċettazzjoni finali ta’ dik in-nefqa bħala legali u regolari. Peress li l-benefiċjarji 
huma meħtieġa li jżommu d-dokumenti għal tliet snin wara l-għeluq tal-
programm, id-DĠ REGIO u d-DĠ EMPL jistgħu jwettqu awditi wara l-għeluq. 
Madankollu, fil-prattika dan kważi qatt ma jagħmluh.
41 
Fl-iżvilupp rurali, il-Kummissjoni tirrikonoxxi d-dikjarazzjoni finali tan-nefqa per -
mezz tal-proċedura ta’ approvazzjoni tal-kontijiet, li taħtha hija tieħu deċiżjonijiet 
ta’ approvazzjoni finanzjarja annwali u ta’ approvazzjoni pluriennali tal-kon -
formità (ara l-paragrafu 13). Aħna eżaminajna kif dawn id-deċiżjonijiet jittieħdu 
inkunsiderazzjoni għall-kalkolu tal-bilanċ finali. Għalkemm id-deċiżjonijiet kollha 
ta’ approvazzjoni finanzjarja jittieħdu inkunsiderazzjoni għall-kalkolu tal-bilanċ 
finali, id-deċiżjonijiet ta’ konformità jiġu ttrattati separatament peress li jbaxxu 
direttament il-pakkett baġitarju disponibbli (jiġifieri jirrappreżentaw korrezzjoni 
finanzjarja netta). Dan jista’ jseħħ anke wara li l-Kummissjoni tkun ħadet deċiżjoni 
formali biex tapprova l-aħħar kontijiet annwali tal-programm.
42 
Id-deċiżjonijiet ta’ approvazzjoni tal-konformità spiss ikun fihom korrezzjoni -
jiet finanzjarji li jirriżultaw minn awditi tal-konformità li l-Kummissjoni tkun 
wettqet matul il-perjodu biex tivverifika li n-nefqa hija f’konformità mar-regoli. 
L-approvazzjoni tal-konformità hija element essenzjali tal-proċedura ta’ ap -
provazzjoni tal-kontijiet tad-DĠ AGRI; madankollu, hija separata mill-proċedura 
ta’ approvazzjoni finanzjarja annwali. Awditi tal-konformità jistgħu jitwettqu, 
u d-deċiżjonijiet jistgħu jittieħdu, wara l-għeluq tal-programm. Fi tmiem l-2016, 
sa liema data l-Kummissjoni tistenna li tkun ħadet il-parti l-kbira tal-aħħar 
deċiżjonijiet tagħha ta’ approvazzjoni annwali tal-kontijiet għall-2007-2013, hija 
tistma li madwar 80 awditu tal-konformità jkunu għadhom għaddejjin.
43 
Il-fatt li d-deċiżjonijiet ta’ approvazzjoni tal-konformità jkunu għadhom jistgħu 
jittieħdu wara l-għeluq tal-programmi jfisser li l-bilanċ stabbilit fl-għeluq21 mhu -
wiex neċessarjament “finali”, peress li l-eżitu tal-awditi tal-konformità jista’ xorta 
waħda jwassal biex il-Kummissjoni tirkupra fondi mill-Istat Membru.21 Kif iddefinit fl-Artikolu 37 
tar-Regolament (UE) 
Nru 1306/2013.
30 Osservazzjonijiet 
44 
Fir-Rapport Speċjali Nru 7/2010 tagħna22, aħna nnotajna li s-separazzjoni 
tal-approvazzjoni finanzjarja annwali mill-approvazzjoni pluriennali tal-kon -
formità tista’ tagħti xi vantaġġi operazzjonali. Il-Kummissjoni qieset li l-qsim 
tal-proċedura kien meħtieġ, minħabba t-tul tal-awditi tal-konformità, u jkun 
jippermettilha timmonitorja aktar mill-qrib l-eżekuzzjoni finanzjarja annwali tal-
programmi. Madankollu, ikkritikajna l-fatt li l-Kummissjoni ma tħejjix sommarju 
fejn tirrikonoxxi n-nefqa ta’ sena speċifika wara li jkunu ġew iffinalizzati l-verifiki 
kollha tal-konformità. Sibna li, fl-għeluq tal-programmi, sommarju bħal dan 
ma jeżistix lanqas. Deċiżjoni bħal din tkun tirrikonoxxi n-nefqa netta aċċettata 
wara l-implimentazzjoni tal-korrezzjonijiet finanzjarji kollha, u fl-istess waqt 
tkun tinforma lill-awtorità tal-kwittanza. Hija tkun tipprovdi wkoll wieħed mill-
elementi meħtieġa għall-kalkolu ta’ rata ta’ riskju residwu fil-livell tal-programmi 
għall-iżvilupp rurali. Din il-kwistjoni ma ġietx indirizzata mill-Kummissjoni 
għall-perjodu 2014-2020.
45 
Għall-perjodu 2014-2020, il-qasma bejn l-aċċettazzjoni annwali tal-kontijiet 
u l-awditi tal-konformità pluriennali qed tinżamm u tiġi estiża għall-qasam 
tal-koeżjoni23.
Il-kisba tal-outputs u tar-riżultati ma titteħidtx 
inkunsiderazzjoni b’mod suffiċjenti fl-għeluq tal-programmi
46 
Jenħtieġ li l-għeluq ikopri r-rapportar u l-evalwazzjoni finali tal-programm, 
inklużi l-monitoraġġ u l-analiżi tal-kisba tal-outputs u tar-riżultati għall-perjodu 
kollu kemm hu. Jenħtieġ li l-Kummissjoni tiġi pprovduta b’ data  affidabbli dwar 
l-ilħuq tal-miri biex hija tkun tista’ tevalwa kemm il-fondi tal-UE ntużaw b’mod 
effiċjenti u effettiv matul il-perjodu.22 Il-paragrafi 77, 81, 100 u 104 
tar-Rapport Speċjali 
Nru 7/2010 “Verifika 
tal-proċedura tal-
approvazzjoni tal-kontijiet” 
(http://eca.europa.eu ).
23 L-Artikolu 139(5) tar-
Regolament (UE) 
Nru 1303/2013.
31 Osservazzjonijiet 
Perjodu 2007-2013: l-Istati Membri jridu jirrapportaw dwar miri 
speċifiċi u verifikabbli, bl-użu ta’ indikaturi ddefiniti fil-programmi
47 
Matul il-perjodu ta’ programmazzjoni, l-Istati Membri kienu meħtieġa jirrappor -
taw dwar il-progress li sar fl-implimentazzjoni tal-programmi tagħhom24. F’dan 
kellhom jinkludu informazzjoni dwar miri speċifiċi u verifikabbli, bl-użu tal-
indikaturi ddefiniti fil-programmi. Ir-regolamenti pprevedew ukoll evalwazzjoni 
ta’ nofs it-terminu għall-PŻR (fl-2010) u evalwazzjoni ex post  fiż-żewġ oqsma ta’ 
politika (fl-2015)25.
48 
Fl-għeluq tal-programmi, ir-rapportar dwar l-ilħuq tal-miri huwa rekwiżit fiż-
żewġ oqsma ta’ politika – fir-rapport finali ta’ implimentazzjoni għall-koeżjoni 
u l-aħħar rapport annwali ta’ progress dwar l-implimentazzjoni għall-iżvilupp 
rurali – qabel il-pagament tal-bilanċ finali (ara t- Tabella 1 ). Madankollu, l-ammont 
tal-pagament finali mhuwiex direttament marbut mal-kisba effettiva tal-outputs 
u tar-riżultati.
49 
Fil-koeżjoni, xi awtoritajiet tal-Istati Membri indikaw li ma kienx ċar kif l-ope -
razzjonijiet mhux iffinalizzati sal-iskadenza tal-għeluq tal-programmi għandhom 
jittieħdu inkunsiderazzjoni waqt ir-rapportar dwar il-prestazzjoni. Oħrajn ma 
kinux ċerti dwar il-konsegwenzi finanzjarji li seta’ jkun hemm jekk il-miri ssettjati 
fil-programmi tagħhom ma jintlaħqux. Għalkemm il-Kummissjoni rrispondiet 
lill-Istati Membri li ma jkun hemm ebda korrezzjoni finanzjarja awtomatika jekk 
l-indikaturi ma jinkisbux, l-awtoritajiet responsabbli kienu għadhom mhux ċerti 
dwar l-approċċ meħud mid-DĠ REGIO u mid-DĠ EMPL.
50 
Fl-iżvilupp rurali, ċerti awtoritajiet tal-Istati Membri indikaw li r-regoli għar-
rapportar dwar l-outputs u r-riżultati tal-operazzjonijiet li ġew iffinanzjati taħt 
żewġ perjodi ta’ programmazzjoni kienu għadhom mhux ċari.
51 
L-awtoritajiet tal-awditjar tal-Istati Membri u l-korpi taċ-ċertifikazzjoni indikaw, 
permezz tal-istħarriġ u l-intervisti, li ma kinux qegħdin jipprevedu li jivverifikaw 
jekk il-miri ntlaħqux jew għalfejn ma ntlaħqux. Dan, ikkombinat mal-inċertezza 
tal-awtoritajiet dwar kif għandhom jirrapportaw dwar l-operazzjonijiet mhux 
iffinalizzati sa tmiem il-perjodu ta’ programmazzjoni, jirrappreżenta riskju 
għall-affidabbiltà u l-eżattezza tad- data  rrapportata dwar l-ilħuq tal-miri 
għall-2007-2013.24 Fir-rapport annwali ta’ 
implimentazzjoni għall-
koeżjoni u fir-rapport annwali 
ta’ progress dwar 
l-implimentazzjoni għall-
iżvilupp rurali (ara l- Anness II ).
25 L-Artikolu 84 tar-
Regolament (KE) 
Nru 1698/2005 u l-Artikolu 49 
tar-Regolament (KE) 
Nru 1083/2006.
32 Osservazzjonijiet 
26 L-Artikoli 20 u l-Artikolu 22(2) 
tar-Regolament (UE) 
Nru 1303/2013.
27 L-Artikolu 22(7) tar-
Regolament (UE) 
Nru 1303/2013.
28 Il-paragrafi 3.61 sa 3.65 
tar-Rapport Annwali tal-QEA 
għall-2014 (ĠU C 373, 
10.11. 2015).Perjodu 2014-2020: L-allokazzjoni tar-riżerva ta’ prestazzjoni 
tingħata bil-kundizzjoni li jintlaħqu l-objettivi intermedjarji tal-
programm fil-livell tal-prijoritajiet
52 
Għall-perjodu 2014-2020, kien hemm fokus aktar qawwi fuq l-outputs u r-riżultati 
matul l-implimentazzjoni u l-kontrolli tal-programmi (inkluża l-adozzjoni ta’ 
programm, u fl-evalwazzjoni u fl-awditjar). Dan ġie msaħħaħ bil-modifika tal-
qafas ta’ prestazzjoni, inkluża l-introduzzjoni mill-ġdid ta’ riżerva ta’ prestazzjoni 
li tammonta għal 6 % tal-baġit tal-programm. L-allokazzjoni tar-riżerva tingħata 
bil-kundizzjoni li jintlaħqu l-objettivi intermedjarji ssettjati fil-livell tal-prijorita -
jiet26. Jekk il-miri ma jintlaħqux, il-Kummissjoni tista’ wkoll tapplika korrezzjoni -
jiet finanzjarji27. Madankollu, f’rapport preċedenti innotajna għadd ta’ dgħufijiet 
fit-tfassil tal-qafas ta’ prestazzjoni fiż-żewġ oqsma28. Barra minn hekk, għad irid 
jintwera kif ir-riżerva ta’ prestazzjoni ser tiġi applikata fil-prattika u x’ser ikun l-
impatt attwali tagħha.
Rapport ikkonsolidat tal-għeluq tal-programmi, dwar 
il-legalità u r-regolarità tal-infiq kif ukoll dwar l-outputs 
u r-riżultati miksuba, ma jiġix ipprovdut lill-Parlament 
Ewropew u lill-Kunsill
53 
Is-sistema tal-baġit tal-UE hija bbażata fuq programmazzjoni pluriennali. Biex 
jiġu żgurati l-obbligu ta’ rendikont u t-trasparenza fl-implimentazzjoni tal-prog -
rammi, jenħtieġ li l-eżitu tal-proċess ta’ għeluq tal-programmi jiġi rrapportat lill-
awtorità baġitarja. Għaldaqstant, jenħtieġ li l-Kummissjoni tinforma lill-Parlament 
Ewropew u lill-Kunsill dwar is-sitwazzjoni finali għall-perjodu ta’ programmazz -
joni f’termini tar-regolarità tan-nefqa u l-objettivi milħuqa.
54 
Attwalment, għadd ta’ dokumenti differenti huma disponibbli għall-awtorità 
baġitarja dwar l-implimentazzjoni tal-programmi:
 ο Komunikazzjoni dwar il-protezzjoni tal-baġit tal-Unjoni Ewropea;
 ο Rapporti annwali tal-attività għad-DĠ AGRI, EMPL u REGIO;
 ο Rapport annwali ta’ sinteżi dwar il-kisbiet tal-Kummissjoni fir-rigward 
tal-ġestjoni;
 ο Evalwazzjonijiet ex post  tal-ilħuq tal-objettivi tal-PO u tal-PŻR matul 
il-perjodu;
33 Osservazzjonijiet 
 ο Rapport ta’ sinteżi dwar l-evalwazzjoni ex post ;
 ο Id-deċiżjonijiet tal-Kummissjoni dwar il-konformità tan-nefqa mar-regoli tal-
UE; u
 ο għall-iżvilupp rurali, id-deċiżjonijiet ta’ approvazzjoni finanzjarja annwali li 
ttieħdu mill-Kummissjoni (li l-aħħar waħda minnhom tinkludi l-bilanċ finali).
55 
Il-Kummissjoni tirrapporta lill-awtorità baġitarja permezz tar-Rapport Annwali 
tal-Attività tad-Direttorati Ġenerali rispettivi fuq il-bażi tas-sitwazzjoni attwali 
annwali, iżda ma hemm ebda rapport previst dwar l-eżitu finali tal-għeluq tal-
programmi għall-perjodu ta’ programmazzjoni fl-intier tiegħu. Din is-sitwazzjoni 
tibqa’ l-istess għall-perjodu 2014-2020.
56 
Fir-rigward tal-perjodu 2000-2006, aħna ninnotaw li l-Kummissjoni ħarġet rap -
port ad hoc  dwar il-korrezzjonijiet finanzjarji u l-istatus tal-għeluq tal-programmi 
tal-FEŻR u tal-FSE u tal-proġetti tal-FK fl-2013.
L-għeluq jinbeda biss bosta snin wara li jintemm il-perjodu 
ta’ programmazzjoni minħabba trikkib tal-perjodi ta’ 
eliġibbiltà
57 
Jenħtieġ li l-għeluq tal-programmi jseħħ malajr kemm jista’ jkun wara li jintemm 
il-perjodu ta’ programmazzjoni biex b’hekk il-programmi sussegwenti jkunu 
jistgħu jibdew fil-pront. Biex tiġi żgurata l-effettività fl-għeluq, huwa essenzjali 
wkoll li jiġu allokati żmien u riżorsi suffiċjenti għall-kompiti relatati.
34 Osservazzjonijiet 
Żmien addizzjonali biex jintnefqu l-fondi tal-UE: minn n+2 fil-
perjodu 2000-2006 għal n+3 fil-perjodu 2014-2020
58 
Matul l-aħħar tliet perjodi, ir-regolamenti tal-UE taw żmien addizzjonali lill-Istati 
Membri biex jonfqu l-fondi allokati lilhom. Fl-2000-2006 u fl-2007-2013, huma 
tħallew ikomplu jonfqu għal sentejn oħra wara t-tmiem tal-perjodu ta’ program -
mazzjoni. Għaldaqstant il-perjodu ta’ eliġibbiltà għall-2007-2013 kompla sal-
31 ta’ Diċembru 2015 (minflok sa tmiem l-2013).
59 
Għall-2014-2020, il-perjodu ta’ eliġibbiltà (iż-żmien biex jintnefaq il-baġit tal-
programm) ġie estiż bi tliet snin wara t-tmiem tal-perjodu ta’ programmazzjoni 
(n+3)29 minflok is-sentejn (n+2) permessi għall-perjodi preċedenti ta’ program -
mazzjoni. B’riżultat ta’ dan, il-perjodu ta’ eliġibbiltà ser jintemm fl-2023, 10 snin 
sħaħ wara l-adozzjoni tal-qafas leġiżlattiv mill-Parlament Ewropew u mill-Kunsill 
(lejn tmiem l-2013). Dan ser jiġi segwit mill-għeluq tal-programmi li jżid, għall-
koeżjoni, mill-inqas sentejn oħra. Sa dak iż-żmien, il-kostellazzjoni tal-Parlament 
Ewropew ser tkun inbidlet darbtejn u possibbilment anki tliet darbiet ladarba 
l-għeluq ikun ġie ffinalizzat.
Fil-koeżjoni l-Istati Membri għandhom aktar żmien biex 
jippreżentaw id-dokumenti ta’ għeluq tal-programmi
60 
Ir-regoli dwar l-għeluq tal-programmi għall-2000-2006 kienu jippermettu li l-per -
jodu ta’ eliġibbiltà jiġi estiż għal 6 xhur oħra jew 12-il xahar ieħor f’każijiet individ -
wali. Estensjonijiet bħal dawn ma kinux possibbli għall-2007-2013, f’ebda wieħed 
miż-żewġ oqsma ta’ politika, li huwa mistenni li jwassal għal tqassir tal-proċess 
ta’ għeluq. Madankollu, hemm differenza kbira bejn il-koeżjoni u l-iżvilupp rurali 
f’termini taż-żmien li huwa permess għat-tħejjija u l-preżentazzjoni tad-doku -
menti ta’ għeluq lill-Kummissjoni30: fil-koeżjoni l-Istati Membri jingħataw 15-il 
xahar wara t-tmiem tal-perjodu ta’ eliġibbiltà biex jagħmlu dan, iżda fl-iżvilupp 
rurali għandhom biss 6 xhur31. Minħabba f’hekk, għall-perjodu ta’ programmazz -
joni 2007-2013, l-Istati Membri jridu jlestu l-proċess ta’ għeluq tal-programmi 
sal-31 ta’ Marzu 2017 għall-koeżjoni u sat-30 ta’ Ġunju 2016 għall-iżvilupp rurali 
(ara l- Figura 4 ).29 L-Artikolu 38 tar-
Regolament (UE) 
Nru 1306/2013 u l-Artikolu 65 
tar-Regolament (UE) 
Nru 1303/2013.
30 L-Artikolu 89(1) tar-
Regolament (KE) 
Nru 1083/2006.
31 L-Artikolu 37 tar-
Regolament (UE) 
Nru 1306/2013 
u l-Artikolu 82(1) tar-
Regolament (KE) 
Nru 1698/2005.
35 Osservazzjonijiet Figura 4
61 
Din id-differenza tista’ tiġi spjegata mill-fatt li, għall-iżvilupp rurali, ħafna mix-
xogħol diġà sar matul il-perjodu, biex b’hekk l-għeluq tal-programmi jiffoka 
prinċipalment fuq l-aħħar sena finanzjarja. B’kuntrast ma’ dan, għall-koeżjoni 
l-eżerċizzju ta’ għeluq huwa aktar estensiv u jinvolvi l-validazzjoni tan-nefqa 
għall-perjodu ta’ programmazzjoni kollu (ara wkoll il-paragrafi 22 sa 25).
62 
Għall-2014-2020, għalkemm l-arranġamenti tal-għeluq tal-programmi għaż-
żewġ oqsma ta’ politika huma allinjati aktar mill-qrib, il-koeżjoni għad għandha 
skadenza sinifikattivament itwal għall-preżentazzjoni tad-dokumenti lill-Kummis -
sjoni: 13-il xahar u nofs wara d-data finali ta’ eliġibbiltà, meta mqabbla ma’ sitt 
xhur għall-iżvilupp rurali.It-twaqqit tal-għeluq tal-programmi
Preżentazzjoni tad- 
dokumenti ta ’ għeluq
Żvilupp ruraliPreżentazzjoni tad- 
dokumenti ta ’ għeluq
KoeżjoniData ﬁnali 
tal-eliġibbiltàTmiem tal-perjodu 
ta’ programmazzjoni
Il-31 ta’ Marzu 2017 It-30 ta’ Ġunju 2016 Il-31 ta’ Diċembru 2015 Il-31 ta’ Diċembru 2013 Jannar 2007Attivitajiet ta’ 
għeluq, 
tal-Istati 
Membri, 
għall-iżvilupp 
rurali (6 xhur)
Attivitajiet ta’ għeluq, 
tal-Istati Membri, 
għall-koeżjoni (15-il xahar)Eliġibbiltà estiża (n+2) Perjodu ta ’ programmazzjoni 2007-2013
Sors : Il-QEA.
36 Osservazzjonijiet 
64 
Fil-bidu ta’ Novembru 2016, in-nomina għal 140 (minn 215-il) programm għad-
DĠ EMPL u għal 163 (minn 295) programm għad-DĠ REGIO ġiet innotifikata. 
Kien hemm 66 programm tad-DĠ EMPL u 53 programm tad-DĠ REGIO li kienu 
ppreżentaw klejms għall-pagamenti interim għall-201632, u dan juri li diġà kienu 
qegħdin jimplimentaw l-operazzjonijiet. Għalhekk, fl-Istati Membri, l-awtoritajiet 
b’mod ġenerali bdew jimplimentaw il-programmi tagħhom għall-2014-2020. 
Madankollu l-implimentazzjoni tal-maġġoranza vasta tal-programmi għadha 
ma bdietx, sempliċiment minħabba li fondi li ma ntnefqux kienu għadhom 
disponibb  li taħt il-programmi għall-2007-2013 li l-perjodu ta’ eliġibbiltà tagħhom 
intemm biss fil-31 ta’ Diċembru 2015. Dan it-trikkib tal-perjodi ta’ eliġibbiltà 
joħloq diżinċentiv biex jinbdew il-programmi tal-perjodu sussegwenti.It-trikkib tal-perjodi ta’ eliġibbiltà jikkontribwixxi għal bidu tardiv 
ta’ programmi sussegwenti
63 
Ħafna programmi għall-perjodu 2014-2020 ġew approvati fl-2015 jew 
saħansitra fl-2016, kif jidher fit- Tabella 3 . Minn meta ġiet adottata l-bażi legali 
f’Diċembru 2013, l-implimentazzjoni għall-perjodu l-ġdid għaddejja ġmielha 
fl-Istati Membri u ħtieġet l-attenzjoni tad-Direttorati Ġenerali tal-Kummissjoni. 
Wara n-negozjar tal-ftehimiet ta’ sħubija kif ukoll tal-PO u tal-PŻR, fil-koeżjoni 
ħafna Stati Membri jinsabu fil-proċess li jinnominaw l-awtoritajiet maniġerjali 
u l-awtoritajiet ta’ ċertifikazzjoni, li jridu jiġu vverifikati mill-awtoritajiet tal-
awditjar. In-notifika ta’ dawn in-nomini lill-Kummissjoni hija kundizzjoni għall-
preżentazzjoni ta’ klejms għall-pagamenti interim. Tabella 3Adozzjoni tal-programmi għall-perjodu 2014-2020
Direttorat-ĠeneraliGħadd ta’ programmi adottati
2014 2015 2016 Total
DĠ REGIO 132 (45 %) 143 (48 %) 20 (7 %) 295
DĠ EMPL 153 (71 %) 62 (29 %) 215
DĠ AGRI 9 (8 %) 109 (92 %) 118
Total għal kull sena 294 (47 %) 314 (50 %) 20 (3 %) 628
Sors : Il-QEA, ibbażat fuq data  tal-Kummissjoni.32 Sors: Data  pprovduta 
mid-DĠ REGIO 
u mid-DĠ EMPL.
37 Osservazzjonijiet 
It-trikkib tal-perjodi ta’ eliġibbiltà jżid ukoll il-piż amministrattiv 
kumplessiv tal-ġestjoni u l-kontroll tal-programmi fil-livell tal-
Istati Membri u f’dak tal-Kummissjoni
65 
Il-Kummissjoni tqis li l-għeluq tal-programmi huwa parti mir-rekwiżiti regolatorji 
u ma tallokax baġit separat għall-eżerċizzju ta’ għeluq jew timmonitorja l-ispiża 
tiegħu, f’ebda wieħed miż-żewġ oqsma ta’ politika. Il-Kummissjoni ma tirrikje -
dix mill-Istati Membri li dawn jipprovdu informazzjoni dwar l-ispejjeż proprji 
tagħhom jew ir-rekwiżiti tagħhom għar-riżorsi, għall-eżerċizzju ta’ għeluq; lanqas 
ma tħejji stima komprensiva tar-rekwiżiti globali għar-riżorsi tad-Direttorati 
Ġenerali tagħha. Peress li l-Istati Membri jqisu li l-għeluq huwa parti mir-re -
sponsabbiltajiet tagħhom ta’ ġestjoni tal-programmi, huma wkoll ma jistmawx 
separatament, u ma jimmonitorjawx, ir-rekwiżiti għar-riżorsi għall-għeluq f’ebda 
wieħed miż-żewġ oqsma ta’ politika.
66 
It-tħassib prinċipali li l-Istati Membri esprimew fl-istħarriġ u fl-intervisti tagħna 
kien il-pressjoni taż-żmien li tinħoloq kemm mit-trikkib tal-perjodi ta’ eliġibbiltà 
kif ukoll mix-xogħol meħtieġ għall-għeluq tal-programmi. L-awtoritajiet tal-
aw ditjar u l-korpi taċ-ċertifikazzjoni, b’mod partikolari, iqisu din il-pressjoni 
taż-żmien bħala riskju kbir. Xi awtoritajiet indikaw li kienu qegħdin jindirizzaw 
il-problema billi jingaġġaw persunal addizzjonali jew jesternalizzaw l-attivitajiet. 
Madankollu, minħabba tnaqqis fil-baġit, bosta oħrajn ma kinux f’pożizzjoni li 
jagħmlu dan. Il-Kummissjoni, ukoll, identifikat ħtieġa għal riżorsi addizzjonali ta’ 
persunal matul l-għeluq tal-programmi u qiegħda tqis il-possibbiltà li testernal -
izza ċerti kompiti.
67 
Barra minn hekk, uħud mill-awtoritajiet tal-Istati Membri involuti fl-għeluq tal-
programmi kienu ġew affettwati ħażin minn riorganizzazzjoni amministrattiva 
li wasslet għat-tkeċċija jew ir-riassenjazzjoni tal-persunal. Għalhekk hemm riskju 
serju li ma jkunx hemm persunal suffiċjenti b’esperjenza għall-attivitajiet ta’ 
għeluq fil-livell nazzjonali.
68 
Il-perjodu 2014-2020 ser jaggrava l-problema tal-implimentazzjoni simultanja 
ta’ dawk il-programmi li jkunu relatati ma’ żewġ perjodi, billi n-nefqa ser tibqa’ 
eliġibbli għal tliet snin wara t-tmiem tal-perjodu ta’ programmazzjoni minflok 
is-sentejn permessi għall-2007-2013. Għalhekk, f’xenarju fejn ma jkunx hemm 
dewmien fil-bidja tal-perjodu sussegwenti, ser ikun hemm trikkib tax-xogħol 
tal-Istati Membri, b’konnessjoni mal-aċċettazzjoni annwali tal-kontijiet tal-
programmi għall-2014-2020, mal-implimentazzjoni ta’ programmi ġodda bejn 
l-1 ta’ Jannar 2021 u jew it-30 ta’ Ġunju 2024 (għall-iżvilupp rurali) jew inkella 
l-15 ta’ Frar 2025 (għall-koeżjoni).
38 Osservazzjonijiet 
Il-Kummissjoni pprovdiet appoġġ adegwat u f’waqtu 
biex tgħin lill-Istati Membri jħejju għall-għeluq tal-
programmi għall-2007-2013, iżda jeħtieġ li tibqa’ 
attenta biex tiżgura implimentazzjoni soda mill-Istati 
Membri
Il-Kummissjoni ħarġet gwida komprensiva u f’waqtha dwar 
l-għeluq tal-programmi għall-2007-2013
69 
Jenħtieġ li r-regoli jkunu ċari, sempliċi u prattiċi, u jenħtieġ li jinstabu faċilment 
fir-regolamenti. Qafas legali kumpless jista’ jżid l-inċidenza ta’ żbalji fl-għeluq 
tal-programmi jekk l-awtoritajiet ma jifhmux ir-rekwiżiti sew jew jekk jinterpre -
tawhom b’mod differenti milli tinterpretahom il-Kummissjoni. Jista’ wkoll iwas -
sal għal nuqqas ta’ effiċjenza jekk il-Kummissjoni tkun meħtieġa toħroġ kjarifiki 
lill-Istati Membri. Biex tnaqqas dawn ir-riskji, jeħtieġ li l-Kummissjoni tħejji linji 
gwida, bil-quddiem, li jiġbru fil-qosor u jikkjarifikaw aktar id-dispożizzjonijiet 
għall-għeluq tal-programmi. Filwaqt li r-regolamenti jipprovdu qafas ġenerali 
għall-perjodu ta’ programmazzjoni fl-intier tiegħu (il-programmazzjoni, il-
ġestjoni finanzjarja, l-awditjar, eċċetera), jenħtieġ li l-linji gwida jiffukaw aktar fuq 
l-aspetti tekniċi u prattiċi tal-interpretazzjoni, mill-Kummissjoni, tar-regolamenti.
Il-linji gwida tal-Kummissjoni ffaċilitaw il-fehim tar-regoli li huma 
applikabbli għall-għeluq tal-programmi fiż-żewġ oqsma ta’ 
politika
70 
L-eżaminar li wettaqna tal-qafas legali wera li, għaż-żewġ oqsma ta’ politika, 
jeħtieġ li r-regoli dwar l-għeluq tal-programmi jittieħdu minn regolamenti dif -
ferenti33. Dan huwa l-każ b’mod speċjali għall-iżvilupp rurali, fejn il-ħafna regola -
menti rilevanti għall-għeluq ikomplu jżidu mal-kumplessità. Barra minn hekk, 
l-aspetti finanzjarji tal-proċess ta’ għeluq tal-programmi għall-2007-2013 huma 
koperti mir-regolamenti l-ġodda adottati fl-2013 u fl-2014 għall-perjodu 2014-
202034, filwaqt li l-kundizzjonijiet ta’ eliġibbiltà għan-nefqa huma stipulati 
fir-regolamenti għall-perjodu 2007-201335. L-arranġamenti ta’ kontroll36 u r-regoli 
tranżizzjonali37 huma koperti b’saħansitra regolamenti oħrajn.33 Ir-regolamenti li jiddefinixxu 
l-arranġamenti tal-għeluq 
tal-programmi fl-oqsma ta’ 
politika rispettivi huma elenkati 
fl-Anness I .
34 Ir-Regolament (UE) 
Nru 1306/2013, ir-Regolament ta’ 
Delega tal-Kummissjoni (UE) 
Nru 907/2014 tal-11 ta’ Mar -
zu 2014 li jissupplimenta 
r-Regolament (UE) Nru 1306/2013 
tal-Parlament Ewropew 
u tal-Kunsill rigward l-aġenziji 
tal-pagamenti u korpi oħra, 
il-ġestjoni finanzjarja, l-ap -
provazzjoni tal-kontijiet, it-titoli 
u l-użu tal-euro (ĠU L 255, 
28.8.2014, p. 18) u r-Regolament 
(UE) Nru 908/2014.
35 Ir-Regolament (KE) 
Nru 1698/2005, u r-Regolament 
tal-Kummissjoni (KE) 
Nru 1974/2006 tal-15 ta’ 
Diċembru 2006 li jistabbilixxi 
regoli ddettaljati għall-
applikazzjoni tar-Regolament 
tal-Kunsill (KE) Nru 1698/2005 
dwar l-appoġġ għall-iżvilupp 
rurali mill-Fond Agrikolu 
Ewropew għall-Iżvilupp Rurali 
(FAEŻR) (ĠU L 368, 23.12.2006, 
p. 15).
36 Ir-Regolament tal-Kummissjoni 
(UE) Nru 65/2011 tas-27 ta’ Jan -
nar 2011 li jistabbilixxi regoli 
dettaljati għall-implimentazzjoni 
tar-Regolament tal-Kunsill (KE) 
Nru 1698/2005, dwar l-implimen -
tazzjoni ta’ proċeduri ta’ kontroll 
kif ukoll kundizzjonalità 
fir-rigward ta’ miżuri ta’ appoġġ 
għall-iżvilupp rurali (ĠU L 25, 
28.1.2011, p. 8) u (UE) 
Nru 908/2014.
37 Ir-Regolament (UE) Nru 1310/2013 
tal-Parlament Ewropew 
u tal-Kunsill tas-
17 ta’ Diċembru 2013 li 
jistabbilixxi ċerti dispożizzjonijiet 
transitorji dwar l-appoġġ 
għall-iżvilupp rurali mill-Fond 
Agrikolu Ewropew għall-Iżvilupp 
Rurali (FAEŻR), li jemenda 
r-Regolamenti (UE) 
Nru 1305/2013, (KE) Nru 73/2009, 
(UE) Nru 1307/2013, (UE) 
Nru 1306/2013 u (UE) 
Nru 1308/2013 (ĠU L 347, 
20.12.2013, p. 865); u r-Regola -
ment Delegat tal-Kummissjoni 
(UE) Nru 807/2014 tal-11 ta’ Mar -
zu 2014 li jissupplimenta 
r-Regolament (UE) Nru 1305/2013 
tal-Parlament Ewropew 
u tal-Kunsill dwar appoġġ 
għall-iżvilupp rurali mill-Fond 
Agrikolu Ewropew għall-Iżvilupp 
Rurali (FAEŻR) u li jintroduċi 
dispożizzjonijiet tranżitorji (ĠU 
L 227, 31.7.2014, p. 1).
39 Osservazzjonijiet 
71 
Għaż-żewġ oqsma ta’ politika, madankollu, il-Kummissjoni indirizzat il-kumples -
sità tal-qafas legali billi ħejjiet linji gwida dwar l-għeluq tal-programmi. Dawn 
jiġbru fil-qosor ir-rekwiżiti ewlenin u l-iskadenzi tal-proċess u jipprovdu aktar 
kjarifiki, li ntlaqgħu tajjeb mill-maġġoranza tal-awtoritajiet involuti fl-eżerċizzju 
ta’ għeluq.
72 
Globalment, sibna li l-Kummissjoni kienet ħarġet linji gwida komprensivi li 
jikk jarifikaw id-dispożizzjonijiet applikabbli fir-regolamenti għaż-żewġ oqsma. 
Abbozzi ta’ linji gwida ġew ippreżentati lill-Istati Membri fi stadju bikri, u b’hekk 
dawn ingħataw opportunità li jikkummentaw dwar il-kontentut. It- Tabella 4  turi 
l-iskeda ta’ żmien għall-adozzjoni tal-linji gwida fiż-żewġ oqsma ta’ politika. Il-linji 
gwida emendati kien fihom biss ftit li xejn bidliet. Tabella 4Skeda ta’ żmien għall-adozzjoni tal-linji gwida dwar 
l-għeluq tal-programmi
Koeżjoni Żvilupp rurali
L-ewwel abbozz ta’ linji gwida li ġie 
ppreżentat lill-Istati MembriĠunju  20121April  20134
Linji gwida li ġew adottati Marzu  20132Marzu  20155
Linji gwida emendati li ġew adottati April  20153Diċembru  20156
1 Fil-laqgħa tal-Kumitat ta’ Koordinazzjoni tal-Fondi tas-7 ta’ Ġunju 2012.
2  Id-Deċiżjoni tal-Kummissjoni C(2013)1573 tal-20 ta’ Marzu 2013 dwar l-approvazzjoni tal-linji 
gwida dwar l-għeluq tal-programmi operattivi adottati għall-għajnuna mill-Fond Ewropew 
għall-Iżvilupp Reġjonali, il-Fond Soċjali Ewropew u l-Fond ta’ Koeżjoni (2007-2013).
3  Id-Deċiżjoni tal-Kummissjoni C(2015)2771 tat-30 ta’ April 2015 li temenda 
d-Deċiżjoni C(2013) 1573 tal-20 ta’ Marzu 2013.
4 Fil-laqgħa tal-Kumitat għall-Iżvilupp Rurali tad-19 ta’ April 2013.
5  Id-Deċiżjoni tal-Kummissjoni C(2015)1399 tal-5 ta’ Marzu 2015 dwar l-approvazzjoni ta’ linji gwida 
dwar l-għeluq tal-programmi tal-iżvilupp rurali adottati għal assistenza mill-Fond Agrikolu 
Ewropew għall-Iżvilupp Rurali (FAEŻR) għall-perjodu 2007-2013.
6  Id-Deċiżjoni tal-Kummissjoni C(2015)8866 tal-11 ta’ Diċembru 2015 li temenda 
d-Deċiżjoni C(2015) 1399 tal-5 ta’ Marzu 2015.
Sors : Il-QEA.
40 Osservazzjonijiet 
73 
Fiż-żewġ oqsma ta’ politika, il-linji gwida jżidu kjarifiki u gwida prattika 
dwar kwistjonijiet li ma kinux koperti fid-dettall jew ma kinux ċari biżżejjed 
fir-regolamenti.
74 
Kważi l-awtoritajiet kollha fiż-żewġ oqsma ta’ politika li pparteċipaw fl-istħarriġ 
qiesu li l-Kummissjoni pprovdiet il-linji gwida biżżejjed qabel iż-żmien biex 
iħejju għall-għeluq tal-programmi. Żewġ terzi mill-wiġġieba indikaw li l-linji 
gwida kkjarifikaw ħafna kwistjonijiet li ma kinux indirizzati b’mod suffiċjenti fir-
regolamenti (ara l- Figura 5 ). Kważi l-awtoritajiet kollha sabu wkoll li l-linji gwida 
kienu ċari f’dak li jirrigwarda l-organizzazzjoni tal-għeluq tal-programmi, inklużi 
r-responsabbiltajiet u l-iskadenzi.
75 
Madwar waħda minn kull ħames awtoritajiet mistħarrġa indikat li kienu jeħtieġu 
gwida jew kjarifika ulterjuri dwar kwistjonijiet speċifiċi. L-oqsma li għalihom 15 % 
jew aktar tal-wiġġieba qiesu li l-gwida ma kinitx ċara jew li pjuttost ma kinitx ċara 
huma disponibbli fl- Anness IV .Figura 5Risposti tal-istħarriġ mill-awtoritajiet tal-Istati Membri dwar jekk ġietx ipprovduta 
kjarifika suffiċjenti biżżejjed fil-linji gwida tal-Kummissjoni
Sors:  L-istħarriġ tal-QEA.
Ebda opinjoniLe
Il-kwistjonijiet kollha diġà huma 
ttrattati b’mod ċar ﬁr-regolamentiIva
67 %11 %
13 %9 %
41 Osservazzjonijiet 
In-nuqqas ta’ skadenzi għal ċerti aspetti tal-proċess ta’ għeluq tal-
programmi jista’ jipperikola l-ikkompletar tal-għeluq fil-ħin
76 
Skadenzi ċari huma karatteristika importanti tar-regoli li jirregolaw l-għeluq tal-
programmi, peress li jgħinu biex jiġi żgurat li l-kompiti jiġu kkompletati fil-ħin u li 
l-proċess ta’ għeluq fl-intier tiegħu jkun effettiv.
77 
B’mod ġenerali, ir-regolamenti kienu jinkludu skadenzi għall-parti l-kbira tal-
aspetti, iżda fi tliet oqsma ma kienx hemm skadenzi: għar-risposti tal-Istati 
Membri għall-mistoqsijiet tal-Kummissjoni dwar id-dokumenti ta’ għeluq, għall-
approvazzjoni mill-Kummissjoni ta’ proġetti kbar, u għall-kontribuzzjoni pubblika 
mħallsa mill-Istati Membri lill-benefiċjarji fil-qasam tal-koeżjoni.
Ebda skadenza fir-regolamenti għar-risposti tal-Istati Membri għall-
mistoqsijiet tal-Kummissjoni: riskju ta’ għeluq tal-programmi li jieħu fit-tul
78 
Jekk id-dokumenti ta’ għeluq ikunu ta’ kwalità tajba, id-dispożizzjonijiet fir-
regolamenti jkunu suffiċjenti biex jiggarantixxu l-għeluq tal-programmi skont 
l-iskeda ta’ żmien. Madankollu, jekk il-Kummissjoni ma tkunx sodisfatta bl-in -
formazzjoni pprovduta minn Stat Membru, in-nuqqas ta’ skeda ta’ żmien fir-
regolament għar-risposti għall-mistoqsijiet tal-Kummissjoni jista’ jtawwal aktar 
il-proċess ta’ għeluq.
79 
Ebda wieħed mir-regolamenti għall-perjodu 2007-2013 ma jispeċifika skadenza 
biex l-Istati Membri jirrispondu għall-mistoqsijiet tal-Kummissjoni dwar id-
dokumenti ta’ għeluq. Fil-koeżjoni, il-linji gwida jissettjaw skadenza ta’ xahrejn 
f’dan ir-rigward, li jistgħu jiġu estiżi b’xahrejn oħra fuq talba; il-linji gwida dwar 
l-iżvilupp rurali ma fihom ebda dispożizzjoni bħal din.
42 Osservazzjonijiet 
Ebda skadenza għall-preżentazzjoni u l-approvazzjoni ta’ proġetti kbar 
fil-koeżjoni: dan jikkomplika l-għeluq tal-programmi u jippreżenta riskju 
għall-infiq tal-fondi
80 
Għall-perjodu 2007-2013, il-proġetti kbar fil-qasam tal-koeżjoni ġew iddefiniti 
bħala operazzjonijiet bi spiża totali li taqbeż EUR 50 miljun38. Peress li proġetti 
bħal dawn jinvolvu finanzjament konsiderevoli mill-UE, dawn kellhom jiġu eval -
wati u approvati għall-finanzjament mill-Kummissjoni39.
81 
Il-qafas regolatorju għall-perjodu 2007-2013 ma kien fih ebda skadenza għall-
preżentazzjoni ta’ applikazzjonijiet għal proġetti kbar u, fil-prattika, ebda 
skadenza finali biex il-Kummissjoni tadotta d-deċiżjonijiet relatati. Sal-15 ta’ No -
vembru 2016, 19-il applikazzjoni għal proġetti kbar minn 7 Stati Membri kienu 
għadhom qegħdin jistennew l-approvazzjoni mid-DĠ REGIO. L-ispiża eliġibbli 
totali assoċjata ta’ dawn il-proġetti kienet ta’ EUR 1 biljun u l-kontribuzzjoni mill-
UE kienet ta’ EUR 854 miljun.
82 
Deċiżjoni pendenti dwar proġett kbir tikkomplika l-għeluq ta’ PO, peress li l-
awtoritajiet maniġerjali u tal-awditjar ma jafux kif jittrattaw in-nefqa inkwistjoni 
meta jkunu qed iħejju d-dokumenti ta’ għeluq. Deċiżjonijiet pendenti joħolqu 
wkoll inċertezza legali għall-Istat Membru. B’mod partikolari, bl-iskadenza tal-
għeluq fil-qrib, jekk il-Kummissjoni tirrifjuta proġett kbir hemm riskju akbar li 
l-Istat Membru ma jkunx jista’ jissostitwixxih b’nefqa oħra eliġibbli, u dan jista’ 
jwassal għal diffikultajiet fl-użu sħiħ tal-kontribuzzjoni li ssir mill-UE.
83 
Għall-perjodu 2014-2020, in-nefqa relatata ma’ proġett kbir tista’ tiġi inkluża 
f’talba għal pagament40 jekk l-ewwel il-Kummissjoni tiġi nnotifikata dwar eval -
wazzjoni pożittiva minn esperti indipendenti jew wara l-preżentazzjoni għall-
approvazzjoni mill-Kummissjoni. Jenħtieġ li l-Kummissjoni tadotta deċiżjoni dwar 
l-approvazzjoni tal-kontribuzzjoni finanzjarja għall-proġett kbir fi żmien tliet 
xhur41.38 L-Artikolu 39 tar-Regolament 
(KE) Nru 1083/2006.
39 L-Artikolu 41 tar-Regolament 
(KE) Nru 1083/2006.
40 L-Artikolu 102(6) tar-
Regolament (UE) 
Nru 1303/2013.
41 L-Artikolu 102(1) u (2) 
tar-Regolament (UE) 
Nru 1303/2013.
43 Osservazzjonijiet 
Ebda skadenza fil-koeżjoni għall-pagament tal-kontribuzzjoni pubblika lill-
benefiċjarji: riskju għar-reputazzjoni
84 
Bħala regola ġenerali, in-nefqa tal-koeżjoni hija eliġibbli għall-kofinanzjament mill-
UE jekk fil-fatt tkun tħallset minn benefiċjarju biex jiġu implimentati l-operazzjoni -
jiet waqt il-perjodu ta’ eliġibbiltà42. Għalhekk mhuwiex meħtieġ li l-benefiċjarju jkun 
irċieva l-kofinanzjament pubbliku korrispondenti qabel ma l-Istat Membru jikklej -
mja r-rimborż mingħand il-Kummissjoni.
85 
L-awtoritajiet maniġerjali jridu jiżguraw li l-benefiċjarji jirċievu l-ammont totali tal-
kontribuzzjoni pubblika malajr kemm jista’ jkun u fl-intier tiegħu43, iżda ma hemm 
ebda skadenza speċifika fil-qafas regolatorju tal-koeżjoni għall-2007-2013 rigward 
il-pagamenti lill-benefiċjarji. Għaldaqstant, fl-għeluq tal-programmi, l-Istati Membri 
jistgħu jitolbu r-rimborż għan-nefqa li ma tkunx għadha tħallset lill-benefiċjarji44.
86 
Preċedentement, aħna ġbidna l-attenzjoni għal dewmien serju fil-pagament tal-
kontribuzzjoni pubblika lill-benefiċjarji (ara l- Kaxxa 2 ). Il-Kummissjoni ma tirrikje -
dix mill-Istati Membri li dawn mal-għeluq tal-programmi, jew sussegwentement, 
jikkomunikaw liema parti mill-kontribuzzjoni pubblika attwalment ġiet żborżata. 
B’riżultat ta’ dan, hemm possibbiltà li l-benefiċjarji ma jirċevux il-kontribuzzjoni 
sħiħa fiż-żmien xieraq, anki jekk il-Kummissjoni tkun ħallset il-kontribuzzjoni tagħha 
bis-sħiħ lill-Istat Membru. Fil-prinċipju, dan jista’ jfisser li, anki wara l-għeluq tal-
programmi (fl-2018 jew wara), il-benefiċjarji jistgħu jkunu għadhom ma rċevewx 
il-kontribuzzjoni li l-UE tkun għamlet għall-proġetti tagħhom. Aħna nqisu li l-paga -
menti tardivi huwa riskju konsiderevoli għar-reputazzjoni tal-UE.42 L-Artikoli 56(1) u 78(1) 
tar-Regolament (KE) 
Nru 1083/2006.
43 L-Artikolu 80 tar-Regolament 
(KE) Nru 1083/2006.
44 Is-sezzjoni 5.1.1 tal-Linji gwida 
dwar l-għeluq tal-programmi 
fil-koeżjoni.
Pagament tardiv tal-kontribuzzjoni li saret mill-UE lill-benefiċjarji
Fi Franza kien hemm dewmien serju fit-trasferiment tal-fondi tal-UE mill-awtoritajiet nazzjonali lill-korpi 
reġjonali li kienu qed jaġixxu bħala benefiċjarji: f’żewġ każijiet id-dewmien kien itwal minn ħames xhur45.
Taħt proġett fl-Italja li kellu l-għan li jfassal rapport li jimmappja l-ħtiġijiet ta’ taħriġ f’diversi reġjuni Taljani, 
il-benefiċjarju ppreżenta l-klejm għall-ispejjeż lill-awtorità maniġerjali f’Marzu 2014. L-ispejjeż inklużi fil-
klejm ġew iċċertifikati mill-awtoritajiet nazzjonali u ppreżentati lill-Kummissjoni. Għalkemm il-Kummissjoni 
llikwidat l-ispejjeż iddikjarati f’Ġunju 2014, il-benefiċjarju rċieva l-pagament interim ħames xhur wara biss, 
f’Novembru 2014.
Instabu każijiet simili f’erba’ proġetti oħra fl-Italja, fi proġett wieħed fi Franza, u f’sitt proġetti 
fin-Netherlands46.
45 Il-Kaxxa 6(3)(a) tar-Rapport Annwali tal-QEA għall-2013 (ĠU C 398, 12.11.2014).
46 Il-Kaxxa 6(5)(a) tar-Rapport Annwali tal-QEA għall-2014.Kaxxa 2
44 Osservazzjonijiet 
87 
Għall-kuntrarju ta’ dak li jiġri fil-koeżjoni, fl-iżvilupp rurali hija biss in-nefqa li 
għaliha l-għajnuna tkun verament tħallset lill-benefiċjarju, li tkun eliġibbli għall-
kontribuzzjoni mill-UE47.
88 
Għall-perjodu 2014-2020, ir-regolament jispeċifika li l-kontribuzzjoni pubblika lill-
benefiċjarji trid titħallas fi żmien 90 jum mid-data li fiha l-benefiċjarju jippreżenta 
klejm għall-pagament48. Ir-regolament jinkludi wkoll klawżola ta’ riżerva li tir -
rikjedi mill-Istat Membru li dan jiżgura li, sad-data tal-għeluq, l-ammont tal-kon -
tribuzzjoni pubblika mħallsa lill-benefiċjarji jkun tal-inqas daqs il-kontribuzzjoni li 
jkun irċieva mill-baġit tal-UE49.
Ċerti rekwiżiti fil-linji gwida dwar il-koeżjoni jmorru lil hinn 
mid-dispożizzjonijiet regolatorji
89 
Aħna sibna li l-linji gwida dwar il-koeżjoni introduċew ċerti rekwiżiti li kienu jmor -
ru lil hinn mid-dispożizzjonijiet regolatorji. Ir-rekwiżiti inkwistjoni kienu marbuta 
ma’ strumenti finanzjarji, proġetti mhux operazzjonali, it-tqassim ta’ proġetti 
f’fażijietu r-rata ta’ riskju residwu. Dawn huma ppreżentati fit- Tabella 5 , li tindika 
wkoll kif jiġu indirizzati fl-iżvilupp rurali u jekk sarux xi bidliet għall-2014-2020. 
Il-linji gwida dwar l-iżvilupp rurali ma introduċew ebda rekwiżit addizzjonali.
90 
Madwar 19 % tal-awtoritajiet maniġerjali u 24 % tal-awtoritajiet tal-awditjar ukoll 
innotaw fir-risposti tagħhom għall-istħarriġ li xi rekwiżiti fil-linji gwida kienu 
jmorru lil hinn mid-dispożizzjonijiet tar-regolamenti.
91 
Ir-rekwiżiti elenkati fit- Tabella 5  kollha ġew introdotti biex jindirizzaw nuqqasijiet 
speċifiċi. Ir-rekwiżiti li jirrigwardaw il-proġetti mhux operazzjonali u r-rapportar 
ta’ rata ta’ riskju residwu jgħinu biex jimmitigaw ir-riskji assoċjati mal-għeluq 
tal-programmi. Il-kjarifiki relatati mat-tqassim ta’ proġetti mhux kbar f’fażijiet, 
huma meħtieġa iżda bil-formulazzjoni attwali tagħhom jistgħu jikkomplikaw 
l-eżerċizzju ta’ għeluq. Preċedentement irrapportajna dwar l-estensjoni tal-
perjodu ta’ eliġibbiltà għall-istrumenti finanzjarji permezz tal-linji gwida tal-
Kummissjoni dwar l-għeluq tal-programmi50, li toħloq problema tal-ġerarkija tan-
normi. Il-Kummissjoni tikkontesta din il-fehma u rrifjutat li tippreżenta proposta 
leġiżlattiva li temenda r-Regolament (KE) Nru 1083/2006 biex b’hekk tipprovdi 
ċertezza legali lill-Istati Membri51.47 L-Artikolu 71(1) tar-
Regolament (KE) 
Nru 1698/2005.
48 L-Artikolu 132 tar-Regolament 
(UE) Nru 1303/2013.
49 L-Artikolu 129 tar-Regolament 
(UE) Nru 1303/2013.
50 Il-paragrafu 6.45 tar-Rapport 
Annwali tal-QEA għall-2015, 
il-paragrafu 6.52 tar-Rapport 
Annwali tal-QEA għall-2014 
u l-paragrafu 43 tar-Rapport 
Speċjali Nru 19/2016.
51 Ir-risposta tal-Kummissjoni 
għall-paragrafu 6.52 
tar-Rapport Annwali tal-QEA 
għall-2015 u l-paragrafu 43 
tar-Rapport Speċjali 
Nru 19/2016 
“L-implimentazzjoni tal-baġit 
tal-UE permezz ta’ strumenti 
finanzjarji – tagħlimiet li 
għandhom jinsiltu mill-
perjodu tal-programm 2007-
2013”( http://eca.europa.eu ).
45 Osservazzjonijiet Tabella 5Rekwiżiti fil-linji gwida dwar il-koeżjoni li jmorru lil hinn mir-regolamenti
Suġġett Deskrizzjoni tal-problema fil-koeżjoni Approċċ fl-iżvilupp ruraliApproċċ 
fil-perjodu  2014-2020
Eliġibbiltà għan-nefqa 
taħt l-istrumenti 
finanzjarji1Fir-Rapport Annwali 2015 tagħna, aħna nnotajna li 
l-Artikolu 56(1) tar-Regolament (KE) Nru 1083/2006 
kien jistabbilixxi l-31 ta’ Diċembru 2015 bħala 
d-data finali ta’ eliġibbiltà għall-pagamenti. 
F’April 2015, il-Kummissjoni ddeċidiet li testendi 
l-perjodu ta’ eliġibbiltà sal-31 ta’ Marzu 2017. 
Hija għamlet dan b’mod unilaterali, permezz 
ta’ Deċiżjoni tal-Kummissjoni li temenda l-linji 
gwida dwar l-għeluq tal-programmi, minflok ma 
staqsiet lill-Kunsill u lill-Parlament biex jemendaw 
ir-Regolament. Billi għad ma hemmx leġiżlazzjoni 
ta’ valur ġuridiku awtorevoli suffiċjenti aħna nqisu 
li l-iżborżamenti li saru wara l-31 ta’ Diċembru 2015 
huma irregolari2.Ebda bidla fil-perjodu ta’ eliġibbiltà, 
li jibqa’ l-31 ta’ Diċembru 2015 bħal 
fil-każ ta’ kull nefqa oħra.Fiż-żewġ oqsma ta’ politika, 
in-nefqa taħt strumenti finan -
zjarji ġeneralment trid tkun ve -
rament tħallset jew, fil-każ ta’ 
garanziji, tkun ġiet impenjata 
fil-perjodu ta’ eliġibbiltà3.
It-tqassim ta’ proġetti 
kbar f’fażijiet4 vs 
proġetti mhux kbar.Ir-regolament jipprevedi t-tqassim ta’ proġetti 
kbar f’fażijiet5 (il-qsim tagħhom fi stadji separati 
li jridu jitwettqu f’perjodi differenti ta’ program -
mazzjoni) iżda l-linji gwida6 fihom aktar regoli, 
dwar it-tqassim f’fażijiet, li jkopru l-finanzjament 
ta’ proġetti mhux kbar matul żewġ perjodi ta’ 
programmazzjoni (2007-2013 u 2014-2020). Ir-
rekwiżiti li jirregolaw il-finanzjament ta’ proġetti 
matul żewġ perjodi ta’ programmazzjoni huma 
aktar ikkomplikati u restrittivi fil-koeżjoni milli 
fl-iżvilupp rurali.Ir-regolament ma jipprevedix 
it-tqassim ta’ proġetti f’fażijiet. 
Ġeneralment, proġetti li ma jkunux 
ġew spiċċati huma eliġibbli7 
(mingħajr rekwiżit relatat mal-ispiża 
totali tal-proġett) għal aktar kofinan -
zjament fil-perjodu l-ġdid abbażi 
tar-regoli tranżizzjonali. Id-data ta’ 
waqfien hija d-data tal-pagament 
tan-nefqa.Bħal fil-perjodu 2007-2013, 
ir-regolamenti għall-
perjodu  2014-2020 ikopru 
t-tqassim ta’ proġetti kbar biss 
f’fażijiet.
1 Pagamenti minn strument finanzjarju lir-riċevituri finali, ir-rimborż tal-ispiża ta’ ġestjoni u l-ħruġ ta’ garanziji.
2 Il-paragrafu 6.45 tar-Rapport Annwali tal-QEA għall-2015 (ĠU C 375, 13.10.2016).
3  L-Artikolu 42(1) tar-Regolament (UE) Nru 1303/2013: “fl-għeluq ta’ programm, in-nefqa eliġibbli tal-istrument finanzjarju għandha tkun 
l-ammont totali ta’ kontribuzzjonijiet għall-programm effettivament imħallsa, jew fil-każ ta’ garanziji, impenjati, mill-istrument finanzjarju 
fil-perjodu ta’ eliġibbiltà”. Dan huwa soġġett għall-eċċezzjonijiet fl-Artikolu 42(2) u (3).
4  L-Artikolu 39 tar-Regolament (KE) Nru 1083/2006 jiddefinixxi proġett kbir bħala operazzjoni li l-kost (l-ispiża) totali tagħha huwa aktar minn 
EUR 50 miljun.
5 L-Artikolu 40(d) tar-Regolament (KE) Nru 1083/2006.
6 Is-sezzjonijiet 3.3 u 3.4 tal-Linji gwida dwar l-għeluq tal-programmi fil-koeżjoni.
7 Bl-eċċezzjoni ta’ tliet miżuri li ma tkomplewx.
46 Osservazzjonijiet 
Suġġett Deskrizzjoni tal-problema fil-koeżjoni Approċċ fl-iżvilupp ruraliApproċċ 
fil-perjodu  2014-2020
Definizzjoni u rekwiżiti 
għall-proġetti mhux 
operazzjonaliEbda rekwiżit legali biex, sal-għeluq tal-prog -
rammi, l-operazzjonijiet ikunu operazzjonali, 
b’hekk hemm riskju li l-operazzjonijiet li jirċievu 
kofinanzjament mill-UE jistgħu qatt ma jiġu 
kkompletati. Dan ir-rekwiżit huwa introdott fil-linji 
gwida8. Madankollu, bħala eċċezzjoni u taħt ċerti 
kundizzjonijiet, proġetti mhux operazzjonali jistgħu 
jiġu kkofinanzjati. Dawn iridu jiġu kkompletati 
sal-31 ta’ Marzu 2019; inkella l-Kummissjoni jkollha 
twettaq korrezzjoni finanzjarja.Proġetti li ma jkunux ġew spiċċati 
huma ġeneralment eliġibbli kif 
spjegat hawn fuq.Għad ma hemm ebda rekwiżit 
biex l-operazzjonijiet ikunu 
operazzjonali fl-għeluq.
Rekwiżit li tiġi 
kkalkulata rata ta’ 
riskju residwuIl-linji gwida9 jespandu r-rekwiżit regolatorju ta’ 
kalkolu ta’ rata ta’ żball annwali, biex jinkludi 
rekwiżit biex l-awtoritajiet tal-awditjar jiddivulgaw 
rata ta’ riskju residwu fid-dikjarazzjoni ta’ għeluq 
għal kull PO. Ir-rata ta’ riskju residwu fl-għeluq 
tal-programmi hija ddefinita bħala s-somma tal-
ammonti ta’ riskju residwu annwali (b’kont meħud 
tal-irtirar u l-irkupri) diviża bis-somma tan-nefqa 
totali ddikjarata fl-għeluq. Jenħtieġ li l-awtoritajiet 
tal-awditjar jieħdu inkunsiderazzjoni r-rata ta’ 
riskju residwu meta jifformulaw l-opinjoni dwar 
l-awditjar fl-għeluq tal-programmi. Filwaqt li dan 
jista’ jfisser ammont sostanzjali ta’ xogħol addizz -
jonali għal xi awtoritajiet tal-awditjar, dan jipprovdi 
lill-Kummissjoni b’aktar aċċertament li l-livell ta’ 
żball li jkun fadal għal programm ikun taħt il-livell 
ta’ materjalità fl-għeluq.Ir-regolamenti ma jirrikjedux 
mill-korpi taċ-ċertifikazzjoni li dawn 
jippreżentaw opinjoni tal-awditjar 
jew rapport għall-perjodu kollu, jew 
li jikkalkulaw rata ta’ riskju residwu 
għal kull programm fl-għeluq.Ir-regolamenti ma jir -
rikjedux mill-awtoritajiet 
tal-awditjar jew mill-korpi 
taċ-ċertifikazzjoni li dawn 
jippreżentaw opinjoni 
tal-aw  ditjar jew rapport għall-
perjodu kollu, jew li jik -
kalkulaw rata ta’ riskju residwu 
għal kull programm fl-għeluq 
tiegħu.Tabella 5
8  Is-sezzjoni 3.5 “Non-functioning projects” (Proġetti mhux operazzjonali): “at the time of the submission of the closure documents, Member 
States have to ensure that all projects included in the programme closure are functioning, meaning completed and in use, so considered as 
eligible” (meta jiġu ppreżentati d-dokumenti ta’ għeluq, l-Istati Membri jridu jiżguraw li l-proġetti kollha inklużi fl-għeluq tal-programm ikunu 
operazzjonali, jiġifieri kkompletati u qegħdin jintużaw, u għalhekk meqjusa eliġibbli).
9  L-Anness VI tal-Linji gwida dwar l-għeluq tal-programmi fil-koeżjoni (Gwida dwar it-tħejjija għar-rapport finali ta’ kontroll u d-dikjarazzjoni ta’ 
għeluq).
Sors : Il-QEA.
47 Osservazzjonijiet 
L-Istati Membri huma sodisfatti bl-appoġġ tal-Kummissjoni, 
iżda l-koordinazzjoni bejn l-awtoritajiet nazzjonali 
u reġjonali hija essenzjali
92 
Jenħtieġ li l-Kummissjoni tgħin lill-awtoritajiet fl-Istati Membri biex iħejju għall-
għeluq tal-programmi billi tipprovdi appoġġ f’waqtu u xieraq fil-forma ta’ taħriġ 
u kjarifika kontinwi hekk kif u meta jinqalgħu l-problemi. Jenħtieġ li l-Istati Mem -
bri jibdew it-tħejjijiet tagħhom ħafna qabel u jorganizzaw l-attivitajiet ta’ għeluq 
fil-livell nazzjonali u dak reġjonali, fil-ħin xieraq.
L-Istati Membri huma sodisfatti bl-appoġġ tal-Kummissjoni; 
globalment, iqisu lilhom infushom imħejjijin għall-għeluq 
tal-programmi
93 
L-analiżi tagħna wriet li l-Kummissjoni kienet ipprovdiet appoġġ adegwat, 
fil-forma ta’ taħriġ, konferenzi, seminars, laqgħat u dokumenti ta’ mistoqsijiet 
u tweġibiet li jirrigwardaw liż-żewġ oqsma ta’ politika. L-awtoritajiet kollha res -
ponsabbli kellhom aċċess għal dawn id-dokumenti u kienu mistiedna jattendu 
sensiela ta’ sessjonijiet ta’ taħriġ organizzati mill-Kummissjoni.
94 
Il-parti l-kbira tal-awtoritajiet li pparteċipaw fl-istħarriġ, miż-żewġ oqsma ta’ 
politika, sabu li t-taħriġ u l-appoġġ tal-Kummissjoni kienu utli u qalu li ngħataw 
tweġibiet għall-mistoqsijiet tagħhom f’ħin xieraq. Il-maġġoranza tal-wiġġieba 
kienu wkoll sodisfatti bit-tip ta’ appoġġ ipprovdut mill-Kummissjoni, b’awtorità 
waħda biss minn kull 10 tesprimi preferenza li tingħata appoġġ b’xi mod ieħor.
95 
Kważi terz mill-wiġġieba (29 %) sabu li l-appoġġ tal-Kummissjoni għall-eżerċizzju 
ta’ għeluq tal-programmi għall-2007-2013 kien aħjar minn dak tal-perjodu 2000-
2006 (ara l- Figura 6 ).
48 Osservazzjonijiet 
96 
Kien hemm 89 % tal-wiġġieba għall-istħarriġ li qiesu lilhom infushom imħejjijin 
tajjeb jew pjuttost imħejjijin tajjeb għall-għeluq tal-programmi sa minn Settem -
bru 2015. Maġġoranza minnhom indikaw ukoll li kienu lesti jew mexjin tajjeb 
fit-tħejjija ta’ manwali u proċeduri interni. Kien hemm 85 % tal-wiġġieba li qiesu li 
jkollhom żmien suffiċjenti biex jikkompletaw il-kompiti tagħhom b’mod xieraq.
Il-koordinazzjoni b Tabella ejn l-awtoritajiet differenti ta’ Stat 
Membru hija pperċepita bħala riskju għall-ikkompletar bir-reqqa 
tal-kompiti ta’ għeluq tal-programmi
97 
Sabiex jiġu żgurati l-effettività u l-effiċjenza tal-għeluq tal-programmi, huwa es -
senzjali li jitwaqqaf proċess ta’ koordinazzjoni effettiv fost l-awtoritajiet differenti 
fi Stat Membru. Jenħtieġ li l-awtoritajiet kollha jkollhom żmien suffiċjenti biex 
iwettqu l-kompiti ta’ għeluq b’mod sodisfaċenti. Figura 6Il-fehma tal-Istati Membri dwar l-appoġġ tal-Kummissjoni għall-eżerċizzju ta’ għeluq 
tal-programmi għall-2007-2013 meta mqabbel mal-2000-20061
1 Ir-risposti tal-awtoritajiet tal-Bulgarija, tar-Rumanija u tal-Kroazja ġew esklużi peress li ma pparteċipawx fl-għeluq tal-perjodu 2000-2006.
Sors:  L-istħarriġ tal-QEA.
1 %
43 %27 %29 %
Mhux applikabbli jew ebda 
opinjoniBħal qabel
AgħarAħjar
49 Osservazzjonijiet 
98 
L-istħarriġ wera li 44 % tal-awtoritajiet b’responsabbiltajiet fl-iżvilupp rurali 
u 56 % tal-awtoritajiet fil-koeżjoni qiesu li l-koordinazzjoni ma’ awtoritajiet oħrajn 
ippreżentat riskju moderat jew għoli għall-għeluq tal-programmi.
99 
L-awtoritajiet tal-awditjar u l-korpi taċ-ċertifikazzjoni b’mod partikolari qajmu 
tħassib dwar jekk l-iskeda ta’ żmien miftiehma fil-livell nazzjonali tagħtihomx 
żmien suffiċjenti biex iwettqu xogħolhom b’mod sodisfaċenti. Skadenzi xierqa 
miftiehma huma ta’ tħassib akbar għal dawn l-awtoritajiet milli għall-awtoritajiet 
maniġerjali u għall-aġenziji tal-pagamenti, peress li l-kompiti tagħhom jitwettqu 
l-aħħar.
100  
Fil-koeżjoni, fejn ir-regoli jagħmlu ċerti tipi ta’ nfiq eliġibbli sal-iskadenza għall-
preżentazzjoni tad-dokumenti fil-31 ta’ Marzu 2017 (ara l-paragrafi 106 sa 113), 
jista’ jkun li l-proċess ta’ għeluq tal-programmi ma jħallix żmien suffiċjenti biex l-
awtoritajiet tal-awditjar jiċċekkjaw id-dikjarazzjonijiet finali tan-nefqa. Dan huwa 
pperċepit bħala riskju partikolarment għoli.
101  
B’mod speċjali għall-programmi li ma jkunux nefqu l-kontribuzzjoni sħiħa li tkun 
saret mill-UE, l-iskeda ta’ żmien fil-livell tal-Istat Membru tista’ tinkludi skadenza 
tardiva għall-preżentazzjoni tan-nefqa finali mill-awtorità maniġerjali lill-awtorità 
tal-awditjar. Xi drabi d-data ta’ preżentazzjoni miftiehma hija t-tmiem tal-2016, 
u dan iżid il-piż fuq l-awtorità tal-awditjar u jista’ jirriżulta f’limitazzjoni tal-ambi -
tu fl-opinjoni tal-awditjar li trid tinħareġ sal-31 ta’ Marzu 2017. Għal każijiet bħal 
dawn, il-Kummissjoni tista’ jew titlob lill-awtorità tal-awditjar twettaq verifikazz -
jonijiet addizzjonali ta’ din in-nefqa, li de facto  jfisser għoti ta’ żmien supplimen -
tari lill-awtoritajiet tal-awditjar u titwil tal-eżerċizzju ta’ għeluq tal-programmi, 
jew imponiment ta’ korrezzjonijiet finanzjarji. Mhuwiex ċar kif limitazzjoni tal-
ambitu bħal din ser titqies għall-kalkolu tar-rata ta’ riskju residwu.
102  
Il-Kaxxa 3  tagħti eżempju ta’ “prattika tajba” fil-forma ta’ skeda ta’ żmien miftie -
hma mid-diversi awtoritajiet.
50 Osservazzjonijiet 
103  
Xi wiġġieba qiesu li l-Kummissjoni missha stabbiliet skadenzi vinkolanti għall-
awtoritajiet kollha kkonċernati. Madankollu, għall-perjodu 2014-2020, l-iskedar 
tax-xogħol tad-diversi awtoritajiet nazzjonali u reġjonali jibqa’ r-responsabbiltà 
tal-Istati Membri.
Jeħtieġ li l-Kummissjoni tibqa’ attenta biex tiggarantixxi 
s-sodezza tal-eżerċizzju ta’ għeluq tal-programmi 
għall-2007-2013
104  
Tfassil u tħejjija xierqa huma elementi essenzjali, iżda mhux suffiċjenti, biex jiġi 
żgurat għeluq effettiv u f’waqtu tal-programmi tal-koeżjoni u tal-iżvilupp rurali. 
Dan ser jiddependi prinċipalment mill-mod kif il-proċess ta’ għeluq jiġi impli -
mentat fil-prattika fuq il-post, mill-kwalità tad-dokumenti ta’ għeluq ippreżentati 
mill-Istati Membri, u mill-eżaminar konsistenti u bir-reqqa li jitwettaq mill-Kum -
missjoni fl-iskadenzi stipulati fir-regolamenti.Skeda ta’ żmien vinkolanti miftiehma f’reġjun tal-Ġermanja
Fir-reġjun tal-Ġermanja ta’ Schleswig-Holstein, l-awtoritajiet maniġerjali, ta’ ċertifikazzjoni u tal-awditjar 
ftiehmu dwar skeda ta’ żmien li kienet vinkolanti għat-tlieta li huma. L-għan kien li jingħata żmien suffiċjenti lil 
kull awtorità biex twettaq ix-xogħol tagħha.
Kompitu Awtorità responsabbli Skadenza
Preżentazzjoni tal-aħħar klejm għall-pagament interim 
lill-KummissjoniAwtorità Maniġerjali, Awtorità 
ta’ Ċertifikazzjoni29.4.2016
Finalizzazzjoni tal-awditi tal-operazzjonijiet Awtorità tal-Awditjar 31.8.2016
Tħejjija tal-klejm għall-pagament finali Awtorità Maniġerjali, Awtorità 
ta’ Ċertifikazzjoni30.11.2016
Rapport finali ta' implimentazzjoni Awtorità Maniġerjali 30.11.2016
Awditjar tad-dokumenti ta' għeluq Awtorità tal-Awditjar 31.1.2017
Approvazzjoni mill-kumitat ta' monitoraġġ Awtorità Maniġerjali 20.2.2017
Preżentazzjoni tal-pakkett ta' għeluq lill-Kummissjoni Awtorità Maniġerjali, Awtorità 
ta’ Ċertifikazzjoni, Awtorità 
tal-Awditjar1.3.2017Kaxxa 3
51 Osservazzjonijiet 
105  
F’awditu preċedenti tal-fażi inizjali tal-għeluq tal-programmi għall-2000-2006 
fil-qasam tal-koeżjoni, aħna sibna li dan kien biss parzjalment effettiv peress 
li, biex jiġu evitati l-korrezzjonijiet finanzjarji fl-għeluq, l-Istati Membri kienu 
ppreżentaw dikjarazzjonijiet li kien fihom tnaqqis mhux ġustifikat fir-rati finali ta’ 
żball52. Minkejja titjib fil-qafas ta’ kontroll, dan ir-riskju jeżisti wkoll għall-għeluq 
tal-perjodu ta’ programmazzjoni 2007-2013. Barra minn hekk, aħna identifikajna 
għadd ta’ riskji li jeħtieġ li jiġu indirizzati b’mod partikolari matul l-eżerċizzju ta’ 
għeluq għall-2007-2013.
Għad fadal riskji speċifiċi għar-regolarità tan-nefqa fir-rigward 
tal-istrumenti finanzjarji, avvanzi kuntrattwali u xi proġetti kbar 
rilevanti għall-għajnuna mill-Istat
Riskju li l-eliġibbiltà tan-nefqa taħt l-istrumenti finanzjarji ma tiġix 
ivverifikata b’mod adegwat fl-għeluq tal-programmi
106  
L-istrumenti finanzjarji huma mekkaniżmu ta’ finanzjament taħt il-baġit tal-UE 
li jistgħu jieħdu l-forma ta’ self, garanziji jew investimenti ta’ ekwità (jew kważi 
ekwità). Dawn jintużaw kemm fil-koeżjoni kif ukoll fl-iżvilupp rurali.
107  
Meta twaqqaf strument finanzjarju fil-perjodu 2007-2013, tħallas ammont bil-
quddiem lill-istrument u l-Kummissjoni rrimborżat il-kontribuzzjoni mill-UE53 lill-
Istat Membru. Madankollu, in-nefqa eliġibbli għall-istrumenti finanzjarji tista’ tiġi 
ddeterminata biss fl-għeluq tal-programmi u tinkludi l-ammonti attwali ta’ self, 
garanziji u investimenti ta’ ekwità pprovduti lir-riċevituri finali kif ukoll spejjeż 
eliġibbli ta’ ġestjoni u tariffi eliġibbli54. Peress li l-awtoritajiet tal-awditjar u l-korpi 
taċ-ċertifikazzjoni ma kinux meħtieġa jawditjaw din in-nefqa matul il-perjodu, 
hemm riskju li din in-nefqa ma tiġix iċċekkjata b’mod adegwat għall-eliġibbiltà. 
Jekk l-istrumenti finanzjarji fil-koeżjoni jitħallew jipprovdu appoġġ finanzjarju 
lir-riċevituri finali sal-31 ta’ Marzu 2017 (ara t- Tabella 5 ), dan jirrestrinġi aktar il-
kapaċità tal-awtoritajiet li jiksbu aċċertament li n-nefqa hija legali u regolari (ara 
wkoll il-paragrafu 100).
108  
Għall-perjodu tal-2014-2020, il-kontribuzzjonijiet pubbliċi lil strument finanzjarju 
jridu jitħallsu f’porzjonijiet. Il-pagament ta’ segment partikolari isir bil-kundizzjo -
ni li verament jintuża ċertu perċentwal mis-segment preċedenti55, u l-awtoritajiet 
tal-awditjar u l-korpi taċ-ċertifikazzjoni huma meħtieġa jivverifikaw dak l-użu. 
Madankollu, l-ammont ta’ nefqa eliġibbli għadha tiġi ddeterminata biss fl-għeluq 
tal-programmi56. Meħuda flimkien, dawn il-miżuri jnaqqsu r-riskju li l-baġit tal-UE 
jikkofinanzja nefqa irregolari.52 Il-paragrafu 5.61 tar-Rapport 
Annwali tal-QEA għall-2011 
(ĠU C 344, 12.11.2012).
53 L-Artikolu 56(2) tar-
Regolament (KE) 
Nru 1083/2006 u l-Artikolu 52 
tar-Regolament (KE) 
Nru 1974/2006.
54 L-Artikolu 78(6) tar-
Regolament (KE) 
Nru 1083/2006 
u l-Artikolu 52(1) tar-
Regolament (KE) 
Nru 1974/2006.
55 L-Artikolu 41(1) tar-
Regolament (UE) 
Nru 1303/2013.
56 L-Artikolu 42 tar-Regolament 
(UE) Nru 1303/2013.
52 Osservazzjonijiet 
L-arranġamenti għall-pagamenti kuntrattwali bil-quddiem fil-koeżjoni: 
sfida għall-verifikazzjoni tal-eliġibbiltà
109  
Pagamenti kuntrattwali bil-quddiem huma pagamenti akkont relatati mal-
eżekuzzjoni ta’ xogħlijiet jew servizzi skont il-liġi u l-prattika kummerċjali nor -
mali fuq il-bażi ta’ kuntratti li benefiċjarju finali jew riċevitur finali jkun daħal 
għalihom.
110  
Il-Kummissjoni tqis li l-pagamenti kuntrattwali bil-quddiem li jkunu tħallsu minn 
benefiċjarju sal-31 ta’ Diċembru 2015 huma nefqa eliġibbli dment li jiġu kkonk -
retizzati f’nefqa attwali qabel il-31 ta’ Marzu 2017. Dan il-pagament irid ikun 
konformi mar-regoli nazzjonali u mal-obbligi kuntrattwali.
111 
Id-dikjarazzjoni tal-pagamenti kuntrattwali, b’mod speċjali fejn dawn ikunu 
jirrappreżentaw perċentwal għoli tal-valur tal-kuntratt, tintroduċi riskju sinifi -
kanti li jkun hemm nefqa ineliġibbli fl-għeluq tal-programmi. Biex dan ir-riskju 
jiġi minimizzat, jenħtieġ eżaminar, b’ħafna attenzjoni, ta’ jekk il-pagamenti bil-
quddiem għoljin sarux skont il-liġi u l-prattika kummerċjali. Il-libertà biex dawn 
il-pagamenti bil-quddiem jiġu kkonkretizzati f’nefqa attwali fi kwalunkwe żmien 
sal-31 ta’ Marzu 2017 tfisser ukoll li l-awtoritajiet tal-awditjar spiss mhux ser ikunu 
jistgħu jivverifikaw din in-nefqa u għaldaqstant mhux ser ikunu jistgħu jipprovdu 
aċċertament dwar l-eliġibbiltà tagħha (ara wkoll il-paragrafu 100).
112  
Fid-dawl tar-riskju konsiderevoli assoċjat mad-dikjarazzjoni ta’ pagamenti kun -
trattwali bil-quddiem fl-għeluq tal-programmi, bosta Stati Membri (pereżempju 
l-Bulgarija, id-Danimarka, l-Estonja) iddeċidew li ma jinkluduhomx fil-klejms 
tagħhom għall-pagamenti finali.
113  
Ninnotaw li l-Kummissjoni identifikat ukoll l-eliġibbiltà tan-nefqa relatata 
mal-istrumenti finanzjarji u mal-avvanzi kuntrattwali bħala qasam riskjuż, u li 
f’Settembru 2016 ipprovdiet gwida ulterjuri dwar dawk il-kwistjonijiet lill-awtori -
tajiet tal-awditjar57.57 Fi preżentazzjonijiet fil-laqgħa 
tal-grupp Omologu 
tal-Kummissjoni 
u l-awtoritajiet tal-awditjar li 
saret f’Settembru 2016 
f’Budapest.
53 Osservazzjonijiet 
Proġetti kbar approvati qabel it-tmiem tal-2012: riskju ogħla ta’ nuqqas ta’ 
konformità mar-regoli dwar l-għajnuna mill-Istat
114  
Mid-918-il proġett kbir li ġew approvati mill-Kummissjoni għall-perjodu ta’ prog -
rammazzjoni 2007-2013, ġew adottati deċiżjonijiet dwar 440 minnhom qabel 
it-tmiem tal-2012. Id-Direttorat Ġenerali għall-Kompetizzjoni ma vverifikax b’mod 
sistematiku jekk l-investimenti fl-infrastruttura pubblika kkonċernati minn dawn 
il-proġetti setgħux involvew għajnuna mill-Istat. F’Novembru 2012, il-Kummissjo -
ni ħarġet nota ta’ gwida lill-Istati Membri, fejn iddikjarat li ma kellhiex intenzjoni 
li teżamina b’mod sistematiku l-konformità mar-regoli dwar l-għajnuna mill-Istat 
ta’ dawk il-proġetti infrastrutturali kbar koperti minn din in-nota li diġà kienu 
soġġetti għal deċiżjoni qabel id-data ta’ din in-nota58. Fil-prinċipju, għaldaqstant 
huwa possibbli li Stat Membru jkun irċieva deċiżjoni tal-Kummissjoni li tapprova 
proġett kbir waqt li jkun qed jikser ir-regoli dwar l-għajnuna mill-Istat59.
115  
Barra minn hekk, qabel l-2012 u l-kjarifiki pprovduti mill-Qorti Ewropea tal-
Ġustizzja f’sentenza dwar każ ta’ għajnuna mill-Istat (is-Sentenza Leipzig Halle), 
l-Istati Membri rarament kienu jinnotifikaw lill-Kummissjoni dwar l-investimenti 
fl-infrastruttura60.58 Il-Kummissjoni Ewropea; 
in-Nota ta’ Gwida Nru 12-
0059-01 “Verification of 
compliance with state aid 
rules in infrastructure cases” 
(Verifikazzjoni tal-konformità 
mar-regoli dwar l-għajnuna 
mill-Istat fil-każijiet ta’ 
infrastruttura), 
il-21 ta’ Novembru 2012.
59 Il-paragrafu 71 tar-Rapport 
Speċjali Nru 24/2016 “Jeħtieġ li 
jsiru aktar sforzi biex tiżdied 
is-sensibilizzazzjoni u tiġi 
infurzata l-konformità 
mar-regoli dwar l-għajnuna 
mill-Istat fil-politika ta’ 
koeżjoni” ( http://eca.europa.
eu).
60 Il-paragrafu 121 tar-Rapport 
Speċjali Nru 24/2016.
54
 Konklużjonijiet 
u rakkomandazzjonijiet
Ir-regoli għall-għeluq tal-programmi tjiebu iżda jenħtieġu 
passi ulterjuri biex dan isir aktar effiċjenti u f’waqtu
L-arranġamenti tal-għeluq tal-programmi fil-koeżjoni u fl-iżvilupp 
rurali għadhom jeħtieġu aktar allinjament għall-perjodu ta’ wara 
l-2020
116  
Il-kunċett tal-għeluq tal-programmi evolva matul dawn l-aħħar tliet perjodi 
ta’ programmazzjoni, f’konformità ma’ titjib fis-sistemi ta’ ġestjoni u kontroll 
kemm fil-koeżjoni kif ukoll fl-iżvilupp rurali. Aktar u aktar spiss, l-aċċertament 
ġie pprovdut f’intervalli regolari matul il-perjodu ta’ programmazzjoni, u dan 
jirriżulta f’fokus inqas fit-tmiem tal-perjodu u jillimita x-xogħol li jeħtieġ li jsir 
b’mod speċifiku fl-għeluq.
117  
Fil-perjodu 2000-2006, l-arranġamenti tal-għeluq tal-programmi kienu l-istess 
kemm għall-koeżjoni kif ukoll għall-miżuri relatati mal-investiment taħt l-iżvilupp 
rurali, u ż-żewġ oqsma ta’ politika applikaw linji gwida komuni. In-nefqa ġiet 
iddikjarata b’mod kumulattiv u aċċettata biss mill-Kummissjoni fl-għeluq. Il-
perjodu 2007-2013 qiegħed aktar piż fuq l-aċċertament annwali, iżda altrimenti 
iż-żewġ oqsma ta’ politika kienu diverġenti, bl-introduzzjoni tal-aċċettazzjoni 
annwali tan-nefqa għall-miżuri relatati mal-investiment taħt l-iżvilupp rurali. 
Għall-koeżjoni, il-legalità u r-regolarità tan-nefqa ġew iċċekkjati mill-awtoritajiet 
tal-awditjar u mill-Kummissjoni fuq bażi annwali. Barra minn hekk, kull meta 
kien meħtieġ, il-Kummissjoni setgħet tinterrompi u tissospendi l-pagamenti. 
Madankollu, in-nefqa baqgħet tiġi ddikjarata b’mod kumulattiv u din tiġi 
aċċettata formalment mill-Kummissjoni fl-għeluq tal-programmi biss.
118  
Għall-perjodu 2014-2020, l-infiq tal-UE kemm fuq il-koeżjoni kif ukoll fuq 
l-iżvilupp rurali ġej mill-Fondi Strutturali u ta’ Investiment Ewropej (FSIE). Aħna 
nilqgħu l-allinjament, tal-arranġamenti tal-aċċertament u tal-għeluq tal-prog -
rammi bejn l-oqsma ta’ politika, li rriżulta minn din il-bidla. Il-fokus akbar fuq 
il-provvediment ta’ aċċertament waqt il-perjodu u fuq it-tnaqqis tal-għadd ta’ 
kompiti speċifiċi għall-għeluq huwa żvilupp pożittiv, peress li jista’ jnaqqas ukoll 
ir-riskji assoċjati u jista’ jwassal għal proċess iqsar ta’ għeluq. Minkejja l-isforzi 
biex jiġu ssemplifikati l-proċeduri permezz tar-regolament dwar dispożizzjonijiet 
komuni, għad fadal xi differenzi fl-arranġamenti tal-għeluq tal-programmi bejn 
iż-żewġ oqsma ta’ politika (ara l-paragrafi 21 sa 29).
55 Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet 
Rakkomandazzjoni 1
Fil-proposti leġiżlattivi tagħha għall-perjodu ta’ wara l-2020, jenħtieġ li l-kummis -
sjoni tipproponi aktar allinjament tad-dispożizzjonijiet regolatorji għall-għeluq 
tal-programmi bejn il-koeżjoni u għall-miżuri relatati mal-investiment taħt 
l-iżvilupp rurali, bl-għan li jinkiseb proċess annwali ta’ aċċertament li jkun armo -
nizzat fiż-żewġ oqsma.
B’mod speċifiku, jenħtieġ li dan l-allinjament jimmira għal konverġenza fit-
terminoloġija u r-rwoli tal-awtoritajiet tal-istati membri li huma attivi fiż-żewġ 
oqsma ta’ politika, għal legalità u regolarità fl-eżerċizzju ta’ aċċettazzjoni annwali 
u għal sena kontabilistika standard.
Data mmirata għall-implimentazzjoni: meta jkunu qed jitħejjew il-proposti 
leġiżlattivi għal wara l-2020.
L-għeluq tal-programmi, hekk kif iddefinit fir-regolamenti, għadu 
ma jinkludix l-aċċettazzjoni finali mill-Kummissjoni tal-legalità 
u r-regolarità tan-nefqa u r-riżultati tal-programmi
Differenzi fl-aspettattivi rigward l-iskop u l-konsegwenzi tal-għeluq 
tal-programmi
119  
Ma hemm ebda definizzjoni tal-għeluq tal-programmi fir-regolamenti rispettivi 
għall-koeżjoni u għall-iżvilupp rurali. Il-Kummissjoni ppreżentat il-modalitajiet 
u l-kunsiderazzjonijiet prattiċi f’bosta dokumenti ta’ gwida li ġew diskussi wkoll 
mal-Istati Membri. Fil-koeżjoni, aħna sibna li l-Kummissjoni u l-Istati Membri 
għandhom fehma simili tal-iskop tal-għeluq tal-programmi, u t-tnejn li huma 
jinterpretawh b’mod usa’ mid-definizzjoni tiegħu fir-regolamenti li tgħid li dan 
jipprovdi biss approvazzjoni finanzjarja. Madankollu, fl-iżvilupp rurali, il-fehim 
mill-Istati Membri tal-għeluq tal-programmi huwa xi ftit differenti minn dak 
tal-Kummissjoni.
120  
Fiż-żewġ oqsma, u b’mod partikolari f’dak tal-iżvilupp rurali, hemm diskrepanza 
fl-aspettattivi minħabba l-fehim, mill-Istati Membri, li l-għeluq tal-programmi 
jipprovdi ċertezza legali dwar il-legalità u r-regolarità tan-nefqa aċċettata mill-
Kummissjoni. Fis-sens strett tal-kelma, madankollu, dan mhuwiex il-każ (ara 
l-paragrafi 30 sa 33).
56 Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet 
Fil-perjodu 2007-2013, l-aċċettazzjoni finali tan-nefqa tal-programmi għall-
perjodu bħala legali u regolari ssir biss għall-koeżjoni
121  
Il-proċedura ta’ għeluq tal-programmi għall-2007-2013 għall-koeżjoni tieħu kont 
tar-riżultati tal-kontrolli kollha tal-UE u dawk nazzjonali kif ukoll tal-awditi tal-
attivitajiet tal-programmi. L-għeluq jista’ għalhekk jitqies li juri l-aċċettazzjoni li 
n-nefqa għall-perjodu kienet legali u regolari. Id-DĠ REGIO u d-DĠ EMPL jistgħu 
jwettqu wkoll kontrolli addizzjonali li jistgħu jwasslu għal korrezzjonijiet finanz -
jarji sa tliet snin wara l-għeluq tal-programmi, għalkemm fil-prattika dan isir biss 
f’każijiet eċċezzjonali. B’kuntrast ma’ dan, fil-qasam tal-iżvilupp rurali l-awditi 
tal-konformità jkunu għadhom għaddejjin fl-għeluq tal-programmi, li huwa 
għalhekk purament tranżazzjoni finanzjarja b’ebda aċċettazzjoni tan-nefqa bħala 
legali u regolari. Il-Kummissjoni ma toħroġx aċċettazzjoni finali tan-nefqa bħala 
legali u regolari, la annwalment u lanqas għall-perjodu fl-intier tiegħu. Din is-
sitwazzjoni tibqa’ l-istess għall-perjodu 2014-2020 (ara l-paragrafi 39 sa 45).
Jenħtieġ li l-Kummissjoni tinforma lill-awtorità baġitarja dwar l-eżitu finali 
tal-proċedura ta’ għeluq tal-programmi
122  
Ir-rapportar dwar l-eżitu tal-infiq pubbliku huwa għodda ewlenija għall-obbligu 
ta’ rendikont. Il-Kummissjoni tirrapporta lill-awtorità baġitarja permezz tar-
Rapport Annwali tal-Attività tad-Direttorati Ġenerali rispettivi fuq il-bażi tas-sit -
wazzjoni attwali annwali, iżda ma hemm ebda rapport previst dwar l-eżitu finali 
tal-għeluq tal-programmi għall-perjodu ta’ programmazzjoni fl-intier tiegħu. Din 
is-sitwazzjoni tibqa’ l-istess għall-perjodu 2014-2020.
123  
Fis-sistema tal-baġit tal-UE, li hija mibnija fuq programmazzjoni pluriennali, 
aħna nqisu li jenħtieġ li l-għeluq tal-programmi jinvolvi aċċettazzjoni finali mill-
Kummissjoni li n-nefqa għall-perjodu ta’ programmazzjoni fl-intier tiegħu kienet 
legali u regolari, b’kont meħud tar-riżultati tal-kontrolli u l-awditi kollha tal-UE 
u dawk nazzjonali, flimkien ma’ rapport dwar l-implimentazzjoni u r-riżultati 
tal-programmi. Jenħtieġ li mbagħad l-informazzjoni dwar dawn l-aspetti l-aktar 
rilevanti tal-prestazzjoni u tal-konformità jiġu rrapportati wkoll lill-awtorità 
baġitarja. Jenħtieġ li dawn l-arranġamenti jitqiesu waqt it-tħejjija tal-proposta 
leġiżlattiva għall-perjodu ta’ wara l-2020 (ara l-paragrafi 53 sa 55).
57 Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet 
Jenħtieġ li tiġi kkalkulata rata ta’ riskju residwu għall-valutazzjoni tal-
legalità u r-regolarità tan-nefqa matul l-implimentazzjoni tal-programmi 
u fl-għeluq tagħhom
124  
Aħna nqisu li l-kalkolu ta’ rata ta’ riskju residwu għal kull programm ta’ koeżjoni 
huwa miżura utli u xierqa li tista’ tipprovdi aċċertament li l-iżball li jkun fadal fl-
għeluq tal-programmi ma jaqbiżx il-livell ta’ materjalità.
125  
Fl-iżvilupp rurali, madankollu, sibna li l-proċeduri attwali ma jiżgurawx la per -
mezz tal-approvazzjoni annwali u lanqas dik finali tal-kontijiet, u lanqas wara li 
jiġu ffinalizzati l-awditi tal-konformità, li r-rata tal-iżball residwu fil-livell tal-
programmi tkun taħt is-soll ta’ materjalità ta’ 2 %, stabbilit mill-Kummissjoni. 
Il-Kummissjoni ma tikkalkulax rata ta’ riskju residwu fil-livell tal-programmi billi 
tieħu inkunsiderazzjoni l-korrezzjonijiet finanzjarji li jkunu jirriżultaw mill-awditi 
tal-konformità, u għaldaqstant ma hemm ebda aċċertament li r-rata ta’ żball li 
jkun fadal għal programm ma tkunx taqbeż il-livell ta’ materjalità (ara l-para -
grafi 34 sa 38).
Jenħtieġ li l-għeluq tal-programmi jinkludi evalwazzjoni tal-prestazzjoni 
tal-programmi u l-kisba tal-outputs u tar-riżultati
126  
Ftit li xejn kien hemm enfażi fuq il-kisba tal-outputs u tar-riżultati fil-qafas rego -
latorju u fit-tfassil għall-għeluq tal-perjodu 2007-2013. L-awtoritajiet tal-Istati 
Membri huma meħtieġa jirrapportaw dwar l-ilħuq tal-miri tal-programm, iżda din 
l-informazzjoni normalment ma tiġix ivverifikata mill-awtoritajiet tal-awditjar jew 
mill-korpi taċ-ċertifikazzjoni. Filwaqt li l-Kummissjoni hija meħtieġa tevalwa dan 
ir-rapportar, il-pagament ta’ bilanċ finali mhuwiex marbut direttament mal-ilħuq 
tal-miri.
127  
Aħna nilqgħu l-fokus akbar fuq il-prestazzjoni fil-qafas regolatorju għall-
perjodu 2014-2020. Waħda mill-bidliet prinċipali hija l-introduzzjoni mill-ġdid 
ta’ riżerva ta’ prestazzjoni bl-għan li tinħoloq rabta bejn il-pagamenti u l-kisba 
tal-outputs u tar-riżultati. Għad irid jintwera kif ir-riżerva ta’ prestazzjoni ser tiġi 
applikata fil-prattika matul il-perjodu 2014-2020 (ara l-paragrafi 46 sa 52).
58 Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet 
Rakkomandazzjoni 2
Fil-proposti leġiżlattivi tagħha għall-perjodu ta’ wara l-2020, jenħtieġ li 
l-Kummiss  joni tintroduċi aċċettazzjoni finali rigward il-legalità u r-regolarità tan-
nefqa tal-programmi u tal-outputs u r-riżultati miksuba fl-għeluq tal-programmi. 
B’rabta ma’ dan, fiż-żewġ oqsma ta’ politika jenħtieġ li l-Kummissjoni:
- tistabbilixxi proċeduri għall-kalkolu tar-rata ta’ riskju residwu fil-livell tal-
prog  ramm wara l-implimentazzjoni tal-korrezzjonijiet finanzjarji kollha, 
u tiżgura li r-rata ma taqbiżx is-soll ta’ materjalità fl-għeluq; u
- tivvaluta jekk il-miri tal-programm intlaħqux u, jekk ikun meħtieġ, timponi 
korrezzjonijiet finanzjarji għal prestazzjoni insuffiċjenti.
Data mmirata għall-implimentazzjoni: meta jkunu qed jitħejjew il-proposti 
leġiżlattivi għal wara l-2020.
Rakkomandazzjoni 3
Fil-proposti leġiżlattivi tagħha għall-perjodu ta’ wara l-2020, jenħtieġ li 
l-Kummiss  joni tispeċifika kif ser tinforma lill-awtorità baġitarja dwar l-eżitu tal-
proċedura ta’ għeluq, ladarba l-Kummissjoni tkun ħarġet l-aċċettazzjoni finali 
tagħha.
Data mmirata għall-implimentazzjoni: meta jkunu qed jitħejjew il-proposti 
leġiżlattivi għal wara l-2020.
Jenħtieġ li ma jkunx hemm trikkib tal-perjodi ta’ eliġibbiltà, u jenħtieġ 
li l-għeluq iseħħ malajr kemm jista’ jkun wara t-tmiem tal-perjodu ta’ 
eliġibbiltà
128  
Għall-perjodi 2000-2006 u 2007-2013 l-Istati Membri kellhom sentejn addizz -
jonali, wara t-tmiem tal-perjodu, li fihom setgħu jonfqu l-flus allokati lilhom. 
Għall-perjodu ta’ programmazzjoni 2014-2020, dan il-perjodu ġie estiż għal tliet 
snin b’żieda mal-perjodu oriġinali ta’ programmazzjoni ta’ seba’ snin. B’riżultat ta’ 
dan, il-perjodu ta’ eliġibbiltà ser jintemm fl-2023, 10 snin sħaħ wara l-adozzjoni 
tal-qafas leġiżlattiv mill-Parlament Ewropew u mill-Kunsill (lejn tmiem l-2013). 
Dan ser jiġi segwit mill-għeluq tal-programmi li jżid, għall-koeżjoni, mill-inqas 
sentejn oħra.
59 Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet 
129  
Dejjem ser ikun hemm trikkib tal-għeluq tal-programmi mal-perjodu sussegwenti. 
Aħna nqisu li d-disponibbiltà ta’ riżorsi umani hija sfida ewlenija għall-għeluq ef -
fettiv tal-programmi. Dan huwa għalfejn iż-żmien li matulu jiġu implimentati żewġ 
perjodi ta’ programmazzjoni simultanjament jeħtieġ li jkun mill-iqsar possibbli 
biex jitnaqqas il-piż amministrattiv kumplessiv. Barra minn hekk, il-possibbiltà li 
l-baġit tal-programm jintuża wara t-tmiem ta’ perjodu ta’ programmazzjoni toħloq 
diżinċentiv biex jinbdew il-programmi tal-perjodu li jmiss.
130  
Għalhekk inqisu li jenħtieġ li ma jkunx hemm trikkib tal-perjodi ta’ eliġibbiltà, u li 
jenħtieġ li t-tmiem tal-perjodu ta’ eliġibbiltà jikkoinċidi, kemm jista’ jkun, mal-bidu 
tal-perjodu ta’ programmazzjoni sussegwenti. Dan ikun iżid il-pressjoni fuq l-Istati 
Membri biex jonfqu l-fondi tal-UE b’mod f’waqtu u li jagħmel sens, u jkun jiżgura 
bidu, fil-pront, tal-perjodu ta’ programmazzjoni sussegwenti. Regoli simplifikati 
dwar it-tqassim f’fażijiet, b’mod partikolari fil-qasam tal-koeżjoni, jistgħu jtaffu 
t-tranżizzjoni bejn il-perjodi ta’ programmazzjoni.
131  
Barra minn hekk, l-aċċettazzjoni annwali tal-kontijiet hija karatteristika taż-żewġ 
oqsma ta’ politika għall-perjodu 2014-2020 u, b’riżultat ta’ dan, huwa mistenni li 
l-attivitajiet ta’ għeluq, b’mod partikolari fil-koeżjoni, ikunu inqas onerużi milli fil-
passat. Madankollu, sibna li ż-żmien mogħti lill-awtoritajiet tal-Istati Membri għat-
tħejjija u l-preżentazzjoni tad-dokumenti ta’ għeluq tal-programmi għadu differenti 
fiż-żewġ oqsma ta’ politika: 13-il xahar u nofs għall-koeżjoni u 6 xhur għall-qasam 
ta’ politika ta’ żvilupp rurali (ara l-paragrafi 58 sa 68).
Rakkomandazzjoni 4
Fil-proposti leġiżlattivi għall-perjodu ta’ wara l-2020, jenħtieġ li l-Kummissjoni 
tiżgura li ma jibqax ikun hemm trikkib tal-perjodi ta’ eliġibbiltà mal-perjodu ta’ 
programmazzjoni sussegwenti, u li l-proċedura ta’ għeluq tal-programmi tiġi ffina -
lizzata fil-pront wara t-tmiem tal-perjodu ta’ eliġibbiltà. B’mod speċifiku, fiż-żewġ 
oqsma ta’ politika:
- jenħtieġ li ma jibqax ikun hemm trikkib tal-perjodi ta’ eliġibbiltà, u jenħtieġ li 
t-tmiem tal-perjodu ta’ eliġibbiltà jikkoinċidi, kemm jista’ jkun, mal-bidu tal-
perjodu ta’ programmazzjoni sussegwenti;
- jenħtieġ li l-Istati Membri jkunu meħtieġa jippreżentaw id-dokumenti ta’ għeluq 
kollha sa mhux aktar tard minn sitt xhur wara d-data finali ta’ eliġibbiltà; u
- jenħtieġ li l-Kummissjoni tnaqqas iż-żmien meħtieġ għad-deċiżjoni tagħha dwar 
l-aċċettazzjoni tar-rapport finali ta’ implimentazzjoni u tal-aħħar kontijiet ann -
wali, inkluż il-kalkolu tal-bilanċ finali. Huwa mistenni li massimu ta’ 6 xhur (12-il 
xahar magħduda mid-data finali ta’ eliġibbiltà) ikun suffiċjenti.
Data mmirata għall-implimentazzjoni: meta jkunu qed jitħejjew il-proposti 
leġiżlattivi għal wara l-2020.
60 Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet 
Il-Kummissjoni pprovdiet appoġġ adegwat u f’waqtu biex 
tgħin lill-Istati Membri jħejju għall-għeluq tal-programmi 
għall-2007-2013, iżda jeħtieġ li tibqa’ attenta biex tiżgura 
implimentazzjoni soda mill-Istati Membri
132  
Globalment, sibna li l-linji gwida dwar l-għeluq tal-programmi għenu lill-Istati 
Membri jifhmu u jorganizzaw l-għeluq: fiż-żewġ oqsma ta’ politika, dawn jiġbru 
fil-qosor ir-rekwiżiti essenzjali u l-iskadenzi li jinsabu f’għadd ta’ regolamenti 
differenti u jipprovdu spjegazzjoni addizzjonali fejn meħtieġ. Il-Kummissjoni 
pprovdiet ukoll taħriġ dwar l-għeluq kif ukoll appoġġ li ġeneralment indirizza 
l-ħtiġijiet tal-Istati Membri fiż-żmien xieraq. B’mod ġenerali, l-Istati Membri jqisu 
lilhom infushom imħejjijin għall-eżerċizzju ta’ għeluq, u l-Kummissjoni qiegħda 
tiffinalizza l-proċeduri interni meħtieġa.
Għad fadal ċerti riskji f’dak li jirrigwarda l-għeluq tal-programmi 
għall-2007-2013
133  
Aħna Identifikajna ċerti riskji li jeħtieġ li jiġu indirizzati b’mod partikolari matul 
l-eżerċizzju ta’ għeluq tal-programmi għall-2007-2013. Pereżempju, ċerti skadenzi 
relatati mal-għeluq jew ma huma ddefiniti xejn jew inkella huma ddefiniti biss 
fil-linji gwida. Dan jista’ jikkontribwixxi għal proċess ta’ għeluq twil iżżejjed. 
Barra minn hekk, jekk Stat Membru jdewwem il-pagamenti li għandhom isiru 
lill-benefiċjarji, dan jista’ jwassal ukoll għal riskju għar-reputazzjoni għall-UE. 
Fl-aħħar nett, sa nofs Novembru 2016, il-Kummissjoni kienet għadha ma appro -
vatx l-applikazzjonijiet għal proġetti kbar li jikkorrispondu għal kontribuzzjoni ta’ 
EUR 854 biljun mill-UE (ara l-paragrafi 70 sa 88 u l-paragrafi 93 sa 96).
Rakkomandazzjoni 5
Jenħtieġ li l-awtoritajiet maniġerjali tal-Istati Membri jiżguraw li l-benefiċjarji koll -
ha jirċievu l-kontribuzzjoni sħiħa mill-UE għall-proġetti tagħhom tal-FEŻR, tal-FK 
u tal-FSE fil-ħin. L-iskadenza ssettjata għall-perjodu ta’ programmazzjoni 2014-
2020, ta’ 90 jum kalendarju mid-data meta jiġi ppreżentat klejm għall-pagament, 
hija xierqa f’dan ir-rigward.
Data mmirata għall-implimentazzjoni: Marzu  2017.
61 Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet 
Rakkomandazzjoni 6
Jenħtieġ li l-Kummissjoni tadotta fil-pront deċiżjonijiet dwar proġetti kbar li 
għadhom pendenti għall-perjodu 2007-2013. Għall-perjodu 2014-2020, jenħtieġ li 
d-DĠ REGIO jifformula proċeduri interni biex jiggarantixxi li d-deċiżjonijiet dwar 
proġetti kbar jittieħdu malajr, f’konformità mal-iskadenza regolatorja ta’ tliet 
xhur.
Data mmirata għall-implimentazzjoni: Jannar 2017.
Il-linji gwida tal-Kummissjoni dwar l-għeluq tal-programmi jmorru 
lil hinn mid-dispożizzjonijiet regolatorji
134  
Aħna sibna li l-linji gwida tal-Kummissjoni dwar l-għeluq tal-programmi għall-
koeżjoni xi drabi jmorru lil hinn mir-rekwiżiti fir-regolamenti. Preċedentement 
irrapportajna dwar il-kwistjoni l-aktar serja ta’ dan it-tip fir-rigward tal-estensjoni 
tal-perjodu ta’ eliġibbiltà għall-istrumenti finanzjarji61. Madankollu, hemm ftit 
oqsma oħra fejn dan ukoll huwa l-każ.
135  
Uħud minn dawn ir-rekwiżiti, jiġifieri r-rekwiżit li jirrigwarda l-proġetti mhux op -
erazzjonali u r-rapportar ta’ rata ta’ riskju residwu jgħinu biex jimmitigaw ir-riskji 
assoċjati mal-għeluq tal-programmi. Oħrajn, bħat-tqassim ta’ proġetti mhux kbar 
f’fażijiet, huma meħtieġa iżda bil-formulazzjoni attwali tagħhom jistgħu jikkomp -
likaw l-eżerċizzju ta’ għeluq (ara l-paragrafi 89 sa 91).
Jeħtieġ li l-Kummissjoni tibqa’ attenta biex tiggarantixxi 
s-sodezza tal-eżerċizzju ta’ għeluq tal-programmi għall-2007-2013
136  
Tfassil u tħejjija xierqa huma elementi essenzjali, iżda mhux suffiċjenti, biex 
jiġi żgurat l-għeluq effettiv u f’waqtu tal-programmi tal-koeżjoni u tal-iżvilupp 
rurali. Daqstant importanti huma l-mod kif il-proċess ta’ għeluq jiġi implimentat 
fil-prattika, il-kwalità tad-dokumenti ta’ għeluq ippreżentati mill-Istati Membri 
u l-eżaminar tagħhom mill-Kummissjoni b’mod konsistenti u bir-reqqa fl-iskaden -
zi ssetjati fir-regolamenti.61 Il-paragrafu 6.45 tar-Rapport 
Annwali tal-QEA għall-2015, 
il-paragrafu 6.52 tar-Rapport 
Annwali tal-QEA għall-2014 
u l-paragrafu 43 tar-Rapport 
Speċjali Nru 19/2016.
62 Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet 
137  
Sibna li l-koordinazzjoni bejn l-awtoritajiet differenti fi Stat Membru, inkluż l-is -
kedar, b’attenzjoni, tax-xogħol tagħhom hija kruċjali għas-suċċess tal-eżerċizzju 
ta’ għeluq tal-programmi. Jeħtieġ li l-iskadenzi jiġu miftiehma b’mod li jagħtu 
żmien suffiċjenti biex l-awtoritajiet tal-awditjar u l-korpi taċ-ċertifikazzjoni 
jipp  rovdu aċċertament suffiċjenti dwar l-eliġibbiltà tan-nefqa kollha ddikjarata 
fl-għeluq. Barra minn hekk wieħed għad irid jintwera jekk l-iskadenzi miftiehma 
fil-livell nazzjonali u dak reġjonali humiex ser jiġu rrispettati.
138  
F’awditu preċedenti tal-fażi inizjali tal-għeluq tal-programmi għall-2000-2006 fil-
qasam tal-koeżjoni, aħna sibna li dan kien biss parzjalment effettiv peress li, biex 
jiġu evitati l-korrezzjonijiet finanzjarji fl-għeluq, l-Istati Membri kienu ppreżentaw 
dikjarazzjonijiet li kien fihom tnaqqis mhux ġustifikat fir-rati finali ta’ żball. 
Minkej  ja titjib fil-qafas ta’ kontroll, aħna nqisu li dan ir-riskju jeżisti wkoll għall-
għeluq tal-perjodu ta’ programmazzjoni 2007-2013.
139  
F’rapport preċedenti aħna osservajna wkoll li l-Kummissjoni, b’mod partikolari fil-
bidu tal-perjodu ta’ programmazzjoni 2007-2013, ma vverifikatx b’mod sistema -
tiku jekk il-proġetti kbar kinux konformi mar-rekwiżiti tal-għajnuna mill-Istat62. 
B’riżultat ta’ dan, hemm riskju li wħud mill-proġetti kbar kkofinanzjati mill-UE 
mhumiex kompatibbli mas-suq intern, anki minħabba l-fatt li, qabel l-2012, 
l-Istati Membri rarament kienu jinnotifikaw lill-Kummissjoni dwar investimenti 
fl-infrastruttura.
140  
Aħna rrakkomandajna li l-Kummissjoni titlob lill-awtoritajiet tal-awditjar 
jiċċekkjaw il-konformità, mal-għajnuna mill-Istat, ta’ dawk il-proġetti kbar li ġew 
approvati qabel it-tmiem tal-201263. Il-Kummissjoni ma aċċettatx din ir-rakkoman -
dazzjoni, u għalhekk aħna nqisu li l-konformità mar-regoli dwar l-għajnuna mill-
Istat għadha riskju għall-għeluq ta’ proġetti kbar li ġew approvati qabel it-tmiem 
tal-2012.
141  
Aħna nqisu wkoll li, fir-rigward tal-istrumenti finanzjarji u b’mod partikolari 
l-pagamenti kuntrattwali bil-quddiem, għad fadal riskju li tiġi ddikjarata nefqa 
ineliġibbli fl-għeluq tal-programmi (ara l-paragrafi 97 sa 115).62 Il-paragrafu 71 tar-Rapport 
Speċjali Nru 24/2016.
63 Rakkomandazzjoni 4(b) 
tar-Rapport Speċjali 
Nru 24/2016.
63 Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet 
Rakkomandazzjoni 7
Fl-għeluq tal-programmi, jenħtieġ li l-Kummissjoni tiżgura li l-Istati Membri 
jimplimentaw proċeduri speċifiċi biex jivverifikaw, b’mod partikolari, l-eliġibbiltà 
tan-nefqa relatata mal-istrumenti finanzjarji u l-pagamenti kuntrattwali bil-
qud  diem. Jekk l-awtoritajiet tal-awditjar u l-korpi taċ-ċertifikazzjoni ma jkunux 
jistgħu jipprovdu aċċertament suffiċjenti rigward l-eliġibbiltà ta’ din in-nefqa, 
jistgħu jkunu meħtieġa proċeduri addizzjonali tal-awditjar.
Data mmirata għall-implimentazzjoni: Marzu  2017.
Dan ir-Rapport ġie adottat mill-Awla II, immexxija mis-Sinjura Iliana 
IVANOVA, Membru tal-Qorti tal-Awdituri, fil-Lussemburgu fil-laqgħa tagħha 
tal-14 ta’ Diċembru 2016.
 Għall-Qorti tal-Awdituri
 Klaus-Heiner LEHNE
 President
64
 Annessi
Bażi legali għall-għeluq tal-programmi għall-2007-2013
L-arranġamenti tal-għeluq għall-programmi operazzjonali tal-koeżjoni għall-2007-2013 huma 
ddefiniti fi:
 Ø Ir-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 1083/2006 tal-11 ta’ Lulju 2006 li jistabbilixxi d-dispożizzjonijiet ġenerali dwar 
il-Fond Ewropew għall-Iżvilupp Reġjonali, il-Fond Soċjali Ewropew u l-Fond ta’ Koeżjoni; u
 Ø ir-Regolament tal-Kummissjoni (KE) Nru 1828/2006 tat-8 ta’ Diċembru 2006 li jistabbilixxi r-regoli għall-
implimentazzjoni tar-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 1083/2006 u tar-Regolament (KE) Nru 1080/2006 tal-Parlament 
Ewropew u tal-Kunsill dwar il-Fond Ewropew għall-Iżvilupp Reġjonali.
L-arranġamenti tal-għeluq għall-programmi tal-iżvilupp rurali għall-2007-2013 huma mogħtija fi:
 Ø Ir-Regolament (UE) Nru 1306/2013 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill ta’ 17 ta’ Diċembru 2013 dwar il-finanzja -
ment, il-ġestjoni u l-monitoraġġ tal-politika agrikola komuni u li jħassar ir-Regolamenti tal-Kunsill (KEE) Nru 352/78, 
(KE) Nru 165/94, (KE) Nru 2799/98, (KE) Nru 814/2000, (KE) Nru 1290/2005 u (KE) Nru 485/2008;
 Ø Ir-Regolament ta’ Delega tal-Kummissjoni (UE) Nru 907/2014 tal-11 ta’ Marzu 2014 li jissupplimenta r-Regolament 
(UE) Nru 1306/2013 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill rigward l-aġenziji tal-pagamenti u korpi oħra, il-ġestjoni 
finanzjarja, l-approvazzjoni tal-kontijiet, it-titoli u l-użu tal-euro;
 Ø Ir-Regolament ta’ Implimentazzjoni tal-Kummissjoni (UE) Nru 908/2014 tas-6 ta’ Awwissu 2014 li jistabbilixxi r-
regoli għall-applikazzjoni tar-Regolament (UE) Nru 1306/2013 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill fir-rigward 
tal-aġenziji tal-pagamenti u korpi oħra, il-ġestjoni finanzjarja, l-approvazzjoni ta’ kontijiet, ir-regoli dwar kontrolli, 
garanziji u trasparenza;
 Ø Ir-Regolament (UE) Nru 1310/2013 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas-17 ta’ Diċembru 2013 li jistabbilixxi 
ċerti dispożizzjonijiet transitorji dwar l-appoġġ għall-iżvilupp rurali mill-Fond Agrikolu Ewropew għall-Iżvilupp 
Rurali (FAEŻR), li jemenda r-Regolament (UE) Nru 1305/2013 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill rigward ir-riżorsi 
u d-distribuzzjoni tagħhom fir-rigward tas-sena 2014 u li jemenda r-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 73/2009 u r-
Regolamenti (UE) Nru 1307/2013, (UE) Nru 1306/2013 u (UE) Nru 1308/2013 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill 
fir-rigward tal-applikazzjoni tagħhom fis-sena 2014;
 Ø Ir-Regolament ta’ Delega tal-Kummissjoni (UE) Nru 807/2014 tal-11 ta’ Marzu 2014 li jissupplimenta r-Regolament 
(UE) Nru 1305/2013 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar appoġġ għall-iżvilupp rurali mill-Fond Agrikolu 
Ewropew għall-Iżvilupp Rurali (FAEŻR) u li jintroduċi dispożizzjonijiet tranżitorji;
 Ø Ir-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 1698/2005 tal-20 ta’ Settembru 2005 dwar appoġġ għall-iżvilupp rurali mill-
Fond Agrikolu Ewropew għall-Iżvilupp Rurali (FAEŻR); ir-Regolament tal-Kummissjoni (KE) Nru 1974/2006 
tal-15 ta’ Diċembru 2006 li jistabbilixxi regoli ddettaljati għall-applikazzjoni tar-Regolament tal-Kunsill (KE) 
Nru 1698/2005 dwar l-appoġġ għall-iżvilupp rurali mill-Fond Agrikolu Ewropew għall-Iżvilupp Rurali (FAEŻR); u
 Ø Ir-Regolament tal-Kummissjoni (UE) Nru 65/2011 tas-27 ta’ Jannar 2011 li jistabbilixxi regoli dettaljati għall-
implimentazzjoni tar-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 1698/2005, dwar l-implimentazzjoni ta’ proċeduri ta’ kontroll 
kif ukoll kundizzjonalità fir-rigward ta’ miżuri ta’ appoġġ għall-iżvilupp rurali.Anness  I
65 Annessi 
Ġestjoni u kontroll tal-programmi għall-2007-2013 fil-livell tal-Istati Membri
Kemm fil-koeżjoni kif ukoll fl-iżvilupp rurali, tliet tipi ta’ awtorità huma responsabbli fl-Istati Membri għall-
ġestjoni u l-kontroll tal-PO/PŻR. Dawn il-korpi jaħdmu flimkien, taħt is-sorveljanza u r-responsabbiltà tal-Kum -
missjoni1, biex jiżguraw il-legalità u r-regolarità ta’:
Koeżjoni Żvilupp rurali
(i) L-awtoritajiet maniġerjali  huma responsabbli għall-ippjanar u l-
implimentazzjoni ta’ PO, inkluża l-għażla ta’ operazzjonijiet individwali 
u l-evalwazzjoni tal-programm. Dawn iwettqu wkoll kontrolli tal-ewwel 
livell fuq l-operazzjonijiet u n-nefqa. Huma jippreżentaw rapporti annwali 
ta’ implimentazzjoni li jridu jiġu aċċettati mill-Kummissjoni2.(i) L-awtoritajiet maniġerjali  huma responsabbli għall-ippjanar, 
l-implimentazzjoni, it-twassil u l-evalwazzjoni ta’ PŻR. Dawn 
jippreżentaw rapporti annwali ta’ progress dwar l-implimen -
tazzjoni tal-PŻR lill-Kummissjoni.
(ii) L-awtoritajiet ta’ ċertifikazzjoni  jiċċertifikaw il-legalità u  r-regolarità 
tan-nefqa ddikjarata u jippreżentaw klejms għall-pagamenti interim lill-
Kummissjoni3.(ii) L-aġenziji tal-pagamenti  huma responsabbli għall-ġestjoni 
u l-kontroll tan-nefqa. Jenħtieġ li dawn ikollhom sistema ta’ 
kontroll intern li tipprovdi garanziji suffiċjenti li l-pagamenti 
huma legali u regolari. Huma jippreżentaw klejms għall-
pagamenti kull tliet xhur lill-Kummissjoni u jħejju l-kontijiet 
annwali.
(iii) L-awtoritajiet tal-awditjar  iridu jkunu indipendenti mill-awtorità 
maniġerjali u mill-awtorità ta’ ċertifikazzjoni. Huma jipprovdu aċċertament 
lill-Kummissjoni dwar il-funzjonament effettiv tas-sistemi ta’ ġestjoni 
u kontroll intern għal PO u dwar il-legalità u r-regolarità tan-nefqa li 
tiġi ċċertifikata mill-awtoritajiet ta’ ċertifikazzjoni. Huma meħtieġa li 
jippreżentaw rapporti annwali ta’ kontroll lill-Kummissjoni4, kif ukoll 
opinjoni tal-awditjar annwali li tkopri l-funzjonament tas-sistemi u li tagħti 
stima tar-rata ta’ żball annwali; dawn iridu jiġu vverifikati u aċċettati mill-
Kummissjoni5.(iii) Il-korpi taċ-ċertifikazzjoni  jipprovdu aċċertament lill-
Kummissjoni rigward il-kompletezza, l-eżattezza u l-veraċità 
tal-kontijiet annwali tal-aġenzija tal-pagamenti u  dwar il-
funzjonament xieraq tas-sistema ta’ kontroll intern tagħha. Iridu 
jkunu indipendenti mill-aġenzija tal-pagamenti.
Mill-2015 ‘il hawn, il-korpi taċ-ċertifikazzjoni jridu jipprovdu 
wkoll aċċertament dwar il-legalità u r-regolarità tan-nefqa li 
għaliha jkun intalab r-rimborż mingħand il-Kummissjoni.
1 L-Artikolu 317 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea.
2 L-Artikoli 67(1) u 67(3) tar-Regolament (KE) Nru 1083/2006.
3 L-Artikolu 61 tar-Regolament (KE) Nru 1083/2006.
4 L-Artikolu 62(1)(d) tar-Regolament (KE) Nru 1083/2006
5 L-Artikolu 72(1) tar-Regolament (KE) Nru 1083/2006.
 
Sors : Il-QEA.Anness  II
66 Annessi 
Evoluzzjoni tal-qafas ta’ aċċertament u l-arranġamenti tal-għeluq tal-programmi tal-
Kummissjoni matul tliet perjodi
(a) KoeżjoniAnness  III
Il-Kummissjoni: Awditi tal-legalità u tar-regolaritàŻvilupp Rurali 2000-2006
Il-Kummissjoni:
Possibbiltà ta’ awditi 
b’korrezzjonijiet 
/f_inanzjarji nettiIl-Kummissjoni: 
Aċċettazzjoni tar-rapport /f_inali ta ’ 
implimentazzjoni u tad-dikjarazzjoni ta ’ 
stralċ (għall-perjodu sħiħ), kalkolu tal-bilanċ /f_inaliAwtorità Maniġerjali: Rapport /f_inali ta’ implimentazzjoni 
Awtorità tal-Pagamenti: 
Dikjarazzjoni ċċerti/f_ikata tan-nefqa /f_inali 
Korp ta’ Stralċ: 
Dikjarazzjoni dwar l-istralċ tal-assistenza (għall-perjodu sħiħ)Awtorità Maniġerjali: Rapport annwali ta ’ 
implimentazzjoni
3 snin 15-il/uni00A0xahar sentejn01/2000 12/2006 ??? 3/2010 12/2008
Perjodu ta ’ 
programmazzjoni
 7/uni00A0sninAċċertament pluriennaliIl-Kummissjoni: Aċċettazzjoni tar-rapport annwali ta ’ implimentazz-
joniPagament tal-bilanċ ﬁnali Preżentazzjoni tad- 
dokumenti ta' għeluqData ﬁnali tal-eliġibbiltàTmiem tal-perjodu 
ta’ programmazzjoni
Għeluq Monitoraġġ u evalwazzjoni annwali
Koeżjoni 2007-2013
Mira tal-Kummissjoni: senaAwtorità tal-Awditjar: 
Rapport annwali ta ’ 
kontroll, u opinjoniIl-Kummissjoni: Aċċettazzjoni tar-rapport annwali ta ’ kontrollAċċertament annwali
Il-Kummissjoni:
Possibbiltà ta’ awditi 
b’korrezzjonijiet 
ﬁnanzjarji nettiIl-Kummissjoni: Aċċettazzjoni tar-rapport ﬁnali ta' implimentazzjoni u tad-dikjarazzjoni ta' għeluq, pagament tal-bilanċ ﬁnaliAwtorità Maniġerjali: Rapport ﬁnali ta ’ 
implimentazzjoni   Awtorità ta’ Ċertiﬁkazz-joni: Applikazzjoni għall-pagament tal-bilanċ ﬁnali
Awtorità tal-Awditjar: 
Dikjarazzjoni ta ’ għeluqAwtorità Maniġerjali: Rapport annwali ta ’ 
implimentazzjoni
3 snin 15-il xahar sentejn1/2007 12/2013 ??? 03/2017 12/2015
Perjodu ta ’ 
programmazzjoni 
7 sninIl-Kummissjoni: Awditi tal-legalità u tar-regolarità Assurance pluriannuelleIl-Kummissjoni: 
Aċċettazzjoni tar-rapport annwali ta ’ implimentazzjoniPagament tal-bilanċ ﬁnali Preżentazzjoni tad- 
dokumenti ta ’ għeluq Data ﬁnali tal-eliġibbiltàTmiem tal-perjodu 
ta’ programmazzjoni
GħeluqMonitoraġġ u evalwazzjoni annwali
67 Annessi Anness III
Il-Kummissjoni: 
Aċċettazzjoni tar-rapport annwali ta ’ implimentazzjoniAwtorità Maniġerjali: Rapport annwali ta' implimentazzjoniKoeżjoni 2014-2020
Awtorità Maniġerjali:  Dikjarazzjoni ta’ 
ġestjoni u sommarju annwali tal-kontrolli u tal-awditiAwtorità ta’ Ċertiﬁkazzjoni: Kontijiet iċċertiﬁkatiAwtorità tal-Awditjar: Rapport annwali ta’ kontroll, u opinjoni dwar il-kontijietIl-Kummissjoni: Aċċettazzjoni tal-kontijiet annwali,kalkolu tal-bilanċPakkett ta’ aċċertament annwaliIl-Kummissjoni: 
Aċċettazzjoni tar-rapport ﬁnali ta ’ implimentazzjo-
ni u tal-aħħar kontijiet annwali, kalkolu tal-bilanċ tal-aħħar senaMinbarra l-pakkett ta’ aċċertament annwali:
Awtorità Maniġerjali: 
Rapport ﬁnali ta ’ 
implimentazzjoni
3 snin 13-il xahar u nofs 3 snin01/2014 12/2020 ??? 15/02/2025 12/2023
Perjodu ta ’ 
programmazzjoni
7 sninIl-Kummissjoni: Awditi tal-konformità bil-possibbiltà ta’ korrezzjonijiet ﬁnanzjarji netti Aċċertament pluriennaliPagament tal-bilanċ ﬁnali Preżentazzjoni tad- 
dokumenti ta ’ għeluqData ﬁnali 
tal-eliġibbiltà Tmiem tal-perjodu ta’ programmazzjoni
Għeluq Monitoraġġ u evalwazzjoni annwali
68 Annessi 
(b) Żvilupp ruraliAnness  III
Il-Kummissjoni: 
Aċċettazzjoni tar-rapport ta’ implimentazzjoniAwtorità Maniġerjali: Rapport annwali ta ’ progress 
dwar l-implimentazzjoni
01/2018
sentejnŻvilupp Rurali 2007-2013
Mira tal-Kummissjoni: senaAwtorità tal-Pagamenti: Kontijiet annwali, dikjarazzjoni ta’ 
ġestjoni, sommarju annwali tal-awditi u tal-kontrolliKorp ta’ Ċertiﬁkazzjoni: Opinjoni u rapport dwar il-kontijiet annwaliIl-Kummissjoni: Aċċettazzjoni tal-kontijiet annwali, likwidazzjoni tal-bilanċ Approvazzjoni ﬁnanzjarja annwaliIl-Kummissjoni: Aċċettazzjoni tar-rapport ta
’ 
implimentazzjoni u tal-aħħar kontijiet annwali, kalkolu tal-bilanċ ﬁnaliAwtorità Maniġerjali:  
Rapport ta' implimen-tazzjoni għall-aħħar sena 
Awtorità tal-Paga-
menti:  Kontijiet 
għall-aħħar sena ta’ eżekuzzjoni 
Korp ta’ Ċertiﬁkazzjo-
ni: Opinjoni dwar 
il-kontijiet tal-aħħar sena ta’ eżekuzzjoni
6 xhur sentejn01/2007 12/2013 06/2016 12/2015
Perjodu ta ’ 
programmazz-
joni 7 sninIl-Kummissjoni: Awditi tal-konformità tal-legalità u r-regolarità bil-possibbiltà ta’ korrezzjonijiet ﬁnanzjarji nettiApprovazzjoni pluriennali tal-konformitàPagament tal-bilanċ ﬁnali 
(mistenni)Preżentazzjoni tad- 
dokumenti ta' għeluqData ﬁnali tal-eliġibbiltàTmiem tal-perjodu 
ta’ programmazzjoni
Għeluq Monitoraġġ u evalwazzjoni annwali
Il-Kummissjoni: Awditi tal-legalità u tar-regolaritàŻvilupp Rurali 2000-2006
Il-Kummissjoni:
Possibbiltà ta’ awditi 
b’korrezzjonijiet 
/f_inanzjarji nettiIl-Kummissjoni: 
Aċċettazzjoni tar-rapport /f_inali ta ’ 
implimentazzjoni u tad-dikjarazzjoni ta ’ 
stralċ (għall-perjodu sħiħ), kalkolu tal-bilanċ /f_inaliAwtorità Maniġerjali: Rapport /f_inali ta’ implimentazzjoni 
Awtorità tal-Pagamenti: 
Dikjarazzjoni ċċerti/f_ikata tan-nefqa /f_inali 
Korp ta’ Stralċ: 
Dikjarazzjoni dwar l-istralċ tal-assistenza (għall-perjodu sħiħ)Awtorità Maniġerjali: Rapport annwali ta ’ 
implimentazzjoni
3 snin 15-il/uni00A0xahar sentejn01/2000 12/2006 ??? 3/2010 12/2008
Perjodu ta ’ 
programmazzjoni
 7/uni00A0sninAċċertament pluriennaliIl-Kummissjoni: Aċċettazzjoni tar-rapport annwali ta ’ implimentazz-
joniPagament tal-bilanċ ﬁnali Preżentazzjoni tad- 
dokumenti ta' għeluqData ﬁnali tal-eliġibbiltàTmiem tal-perjodu 
ta’ programmazzjoni
Għeluq Monitoraġġ u evalwazzjoni annwali
69 Annessi 
Sors : Il-QEA.Anness III
Awtorità tal-Pagamenti: Dikjarazzjoni 
ta’ ġestjoni, sommarju annwali 
tal-kontrolli u tal-awditiKorp ta’ Ċertiﬁkazzjoni: Opinjoni u rapport dwar il-kontijiet annwali (li jinkludu l-legalità u r-regolarità)Il-Kummissjoni: Aċċettazzjoni tar-rapport annwali ta
’ implimentazzjoniAwtorità Maniġerjali: Rapport annwali ta’ implimentazzjoni
annuel sur la mise en œuvre
01/2026
sentejnŻvilupp Rurali 2014-2020
Il-Kummissjoni: Aċċettazzjoni tal-kontijiet annwali,kalkolu tal-bilanċApprovazzjoni ﬁnanzjarja annwaliIl-Kummissjoni: 
Aċċettazzjoni tar-rapport ﬁnali ta
’ implimentazzjo-
ni u tal-aħħar kontijiet annwali, kalkolu tal-bilanċ tal-aħħar senaEbda dokument 
addizzjonali ma 
huwa meħtieġ
6 xhur 3 snin01/2014 12/2020 30/06/2024 12/2023
Perjodu ta ’ 
programmazzjo-
ni 7 sninIl-Kummissjoni: Awditi tal-konformità tal-legalità u r-regolarità bil-possibbiltà ta’ korrezzjonijiet ﬁnanzjarji netti Approvazzjoni pluriennali tal-konformitàPagament tal-bilanċ 
ﬁnali Preżentazzjoni tad- 
dokumenti ta ’ għeluq Data ﬁnali tal-eliġibbiltàTmiem tal-perjodu 
ta’ programmazzjoni
Għeluq Monitoraġġ u evalwazzjoni annwali
70 Annessi 
Ħarsa ġenerali lejn il-kwistjonijiet prinċipali li jeħtieġu aktar kjarifika għall-
għeluq tal-programmi għall-2007-2013 - risposti mill-awtoritajiet tal-Istati Membri 
għall-istħarriġ/intervisti1
Kwistjonijiet Koeżjoni Żvilupp rurali
Kalkolu tar-rata tal-iżball residwu, u konsegwenzi jekk din tkun ogħla mis-soll ta’ 
materjalità (2 %)X X
Definizzjoni u trattament ta’ żbalji anomali X X
Strumenti finanzjarji X X
Rapportar dwar il-prestazzjoni tal-programmi, u konsegwenzi potenzjali f’każ li 
ma jintlaħqux il-miriX X
Operazzjonijiet sospiżi minħabba proċeduri legali jew amministrattivi X X
Aktar eżempji prattiċi X
Proġetti mhux operazzjonali X
Proġetti li jiġġeneraw l-introjtu X
Rapportar u teħid ta’ kont rigward irtirar, irkupri u rkupri pendenti X
Regoli tranżizzjonali X
1 Din il-lista tinkludi biss kwistjonijiet li ġew irrapportati bħala li mhumiex ċari jew pjuttost mhux ċari minn aktar minn 15 % tal-awtoritajiet.
Sors : Stħarriġ u intervisti tal-QEA mal-awtoritajiet tal-Istati Membri.Anness  IV
71 Risposta  
tal-Kummissjoni
Sommarju eżekuttiv
II
Il-Kummissjoni qed taħdem mal-Istati Membri biex tindirizza l-kawżi ta’ nfiq irregolari.
Għall-politika ta’ koeżjoni mill-verifiki tal-Qorti sa mill-2009 ħarġu fid-deher li l-livell ta’ żbalji għall-perjodu ta’ prog -
rammazzjoni 2007–2013 hija inqas b’mod sinifikanti għall-perjodu ta’ programmazzjoni 2000–2006.
Ir-rata ta’ żball għall-iżvilupp rurali qiegħed jonqos matul l-aħħar tliet snin.
VI
Fl-iżvilupp rurali dwar il-legalità u r-regolarità tal-infiq tal-FAEŻR hija żgurata permezz tal-proċedura ta’ approvazz -
joni tal-konformità, indipendentement minn dan l-għeluq. Jekk permezz tal-proċedura ta’ approvazzjoni tal-kon -
formità inkjesta jiġu identifikati nuqqasijiet fil-ġestjoni u l-kontroll tal-infiq, il-Kummissjoni tapplika korrezzjonijiet 
finanzjarji għal infiq magħmul għal massimu ta’ 24 xahar qabel in-notifika mill-Kummissjoni, b’konformità mal-Art. 
52 tar-Regolament (UE) Nru 1306/2013.
Kull sena fir-Rapport Annwali tal-Attività ta’ DĠ AGRI tiżvela, kemm ir-rati ta’ żball stmat fit-tranżazzjonijiet bejn 
l-Istati Membri u l-benefiċjarji u tal-kapaċità korrettiva ta’ kontrolli ex-post u proċeduri li jwasslu għal irkupri mill-
benefiċjarji u korrezzjonijiet finanzjarji netti. Meta wieħed iqabbel iż-żewġ tippermetti lill-Kummissjoni li tasal 
għal konklużjoni dwar ir-riskju residwu annwali għall-baġit tal-UE wara l-kontrolli u l-korrezzjonijiet kollha huma 
kkunsidrati.
Il-Kummissjoni ssostni l-fehma espressa fir-Rapport ta’ Attività Annwali 2015 tad-DĠ AGRI. Tabilħaqq, il-politika 
tal-iżvilupp rurali, il-ħtieġa li tiġi żgurata l-legalità u r-regolarità għandhom jiġu bbilanċjati kontra objettivi ta’ 
politika ambizzjużi, li xi drabi wasslu għal disinn kumpless ta’ miżuri. Is-sitwazzjoni tibqa’ taħt skrutinju mill-qrib 
u l-Kummiss  joni hija impenjata li tassisti lill-Istati Membri fil-ġlieda kontra l-kawżi ewlenin tal-iżbalji.
VII
Il-Kummissjoni tqis li l-assigurazzjoni annwali allinjata fuq il-kontijiet ittejjeb il-legalità u r-regolarità tal-pagamenti 
u se tikkontribwixxi biex il-programmi tal-2014–2020 jingħalqu malajr.
VIII
Il-qafas legali fis-seħħ għall-politika ta’ koeżjoni 2007–2013 ma jippermettix li l-pagamenti jkunu kondizzjonati fuq 
riżultati jew il-kisbiet il-linji gwida tal-għeluq jeħtieġu rappurtar sistematiku dwar l-indikaturi skont l-assi prijori -
tarju meta l-kisbiet ivarjaw b’aktar minn 25 % mill-miri u dan jinkludi ġustifikazzjoni għalxiex il-miri ma ntlaħqux 
u għalxiex ma ttiħdux azzjonijiet korrettivi.
L-Istati Membri jkun jenħtiġilhom jagħtu spjegazzjonijiet u ġustifikazzjonijiet dwar id-differenzi fl-indikaturi 
milħuqa. Korrezzjoni finanzjarja tista’ tiġi deċiża fuq bażi ta’ każ b’każ fejn id-diverġenzi tiżvela l-każijiet imsemmija 
fl-Artikolu 99 tar-Regolament Ġenerali (irregolaritajiet, nuqqasijiet serji fis-sistemi ta’ ġestjoni u ta’ kontroll).
Il-produzzjoni u approċċ orjentat lejn ir-riżultati, ġie b’mod aktar estensiv introdotti fil-perjodu 2014–2020 għaż-
żewġ oqsma ta’ politika.
Risposta tal-Kummissjoni 72
IX
Il-Kummissjoni hija marbuta mill-qafas legali fis-seħħ u deċiża mil-leġiżlatur.
Sovrapożizzjoni bejn iż-żewġ termini hija kkunsidrata meħtieġa minħabba li ħafna operazzjonijiet jieħdu diversi snin 
biex jiġi implimentat u li dejjem se jkun hemm fażi tal-bidu u fażi ta’ tgeżwir għal kull perjodu ta’ programmazzjoni.
Il-kwistjoni relatata ta’ għeluq finali li jiġġeneraw għadd kbir ta’ xogħol amministrattiv għall-awtoritajiet f’dak 
iż-żmien għandhom jiffukaw fuq tal-bidu ta’ programmi ġodda diġà ġie indirizzat fir-Regolament tal-2014–2020 
permezz tal-aċċettazzjoni tal-kontijiet annwali (ara t-tweġiba tal-Kummissjoni hawn fuq).
Barra minn hekk, il-Kummissjoni ħeġġet lill-Istati Membri biex iżidu l-kapaċitajiet marbuta mal-għeluq u jużaw 
l-allokazzjonijiet ta’ għajnuna teknika għal 2007–2013 jew 2014–2020 għal dan l-għan.
Il-proċess tal-għeluq beda jitħejja qabel tmiem il-perjodu tal-eliġibilità u kien fl-aqwa tiegħu immedjatament 
meta ntemm il-perjodu tal-eliġibilità. Fil-fatt, l-Istati Membri ngħataw sentejn oħra (tliet snin fil-każ tal-programmi 
2014–2020) biex jimplimentaw il-programmi tagħhom.
Il-Kummissjoni tqis li dan jippermetti ġestjoni u implimentazzjoni aħjar tal-programmi, inaqqas il-pressjoni 
u l-ammont ta’ xogħol involut minn fuq l-awtoritajiet u jippermetti tranżizzjoni aħjar bejn il-perjodi.
X
Il-Kummissjoni tgħarraf lill-awtorità tal-baġit dwar il-progress tal-proċess tal-għeluq (ir-regolarità tan-nefqa u l-out -
puts u r-riżultati miksuba) fir-Rapport Annwali tal-Attività tad-Direttorati Ġenerali konċernati.
Barra minn hekk, fl-2013, id-DĠ REGIO u d-DĠ EMPL ippreżentaw rapport dwar l-għeluq u l-livell kumplessiv tal-
korrezzjonijiet finanzjarji fl-għeluq għall-programmi 2000–2006 għall-attenzjoni tal-awtorità tal-kwittanza.
Barra minn hekk, id-deċiżjonijiet tal-approvazzjoni finanzjarja kollha fil-FAEŻR jiġu ppubblikati fil-Ġurnal Uffiċjali.
XI — L-ewwel inċiż:
Il-Kummissjoni ma taċċettax din ir-rakkomandazzjoni.
Il-Kummissjoni mhix f’pożizzjoni, f’dan l-istadju li tieħu impenji speċifiċi b’rabta mal-proposti leġiżlattivi għall-
perjodu ta’ wara l-2020.
Sforz sinifikanti kien diġà sar biex ir-regoli tal-Fondi ESI għall-perjodu 2014–2020 jiġu armonizzati, kemm għas-snin 
tal-kontijiet annwali kif ukoll fl-għeluq. Il-Kummissjoni se tfittex li tkompli tarmonizza d-dispożizzjonijiet regolatorji 
bejn il-fondi, inkluż dwar it-terminoloġija, l-assigurazzjoni u l-proċessi tal-għeluq, kull meta dan jgħin biex titjieb 
il-ġestjoni tal-fondi tal-UE u jikkontribwixxi lejn implimentazzjoni aktar sempliċi u aktar effettiva l-fl-Istati Membri 
u fir-reġjuni.
Il-Kummissjoni tqis li l-allinjament tal-arranġamenti fl-iżvilupp rurali u ta’ koeżjoni ma għandux idgħajjef il-konsist -
enza tal-implimentazzjoni tal-PAK. L-importanza li jiġu ppreservati s-sinerġiji miksuba bejn iż-żewġ pilastri (il-FAEG 
u l-FAEŻR) ġiet rikonoxxuta mil-leġiżlatur (il-Premessa 4 tar-Regolament 1303/2013). Għaż-żewġ pilastri tal-PAK, 
l-approvazzjoni tal-konformità hija indipendenti mill-approvazzjoni finanzjarja annwali.
Risposta tal-Kummissjoni 73
XI — It-tieni inċiż:
Il-Kummissjoni ma taċċettax din ir-rakkomandazzjoni.
Il-Kummissjoni mhix f’pożizzjoni, f’dan l-istadju li tieħu impenji speċifiċi b’rabta mal-proposti leġiżlattivi għall-
perjodu ta’ wara l-2020.
Fil-politika tal-koeżjoni r-regoli fis-seħħ għall-perjodu ta’ programmazzjoni 2014–2020 diġà jipprevedu l-elementi 
mitluba mill-Qorti.
Fir-rigward tat-tieni parti tar-rakkomandazzjoni dwar il-prestazzjoni, l-Artikolu 22.7 tar-Regolament dwar 
id-Dispożizzjonijiet Komuni diġà jippermetti lill-Kummissjoni tapplika korrezzjonijiet finanzjarji meta tistabbilixxi 
nuqqas serju fil-kisba tal-miri relatati mal-indikaturi finanzjarji, indikaturi tal-outputs u passi ewlenin fl-implimen -
tazzjoni stabbiliti fil-qafas tal-prestazzjoni.
Il-Kummissjoni tqis li aktar alinjament bejn oqsma ta’ politika differenti ma għandux idgħajjef is-sinerġiji miksuba 
fil-ġestjoni taż-żewġ Fondi tal-PAK — il-FAEG u l-FAEŻR. L-importanza li jiġu ppreservati s-sinerġiji miksuba bejn 
iż-żewġ pilastri (il-FAEG u l-FAEŻR) ġiet rikonoxxuta mil-leġiżlatur (il-Premessa 4 tar-Regolament 1303/2013).
XI —  It-tielet inċiż:
Il-Kummissjoni ma taċċettax din ir-rakkomandazzjoni.
Il-Kummissjoni se tkompli tinforma lill-awtorità baġitarja bi trasparenza sħiħa dwar l-implimentazzjoni tal-pro -
gramm, inkluż dwar l-eżitu tal-għeluq. Madankollu mhijiex f’pożizzjoni, f’dan l-istadju li tieħu impenji speċifiċi 
b’rabta mal-proposti leġiżlattivi għall-perjodu ta’ wara l-2020.
XI —  Ir-raba’ inċiż:
Il-Kummissjoni ma taċċettax din ir-rakkomandazzjoni.
Il-Kummissjoni temmen bis-sħiħ li jekk telimina t-trikkib tal-perjodi tal-eliġibilità dan jirriżulta f’inqas implimentazz -
joni tal-politika, inaqqas il-possibbiltà li l-proġetti pluriennali jiġu deċiżi fl-aħħar sena tal-perjodu tal-implimentazz -
joni billi jimponi piż amministrattiv addizzjonali u jikkawża tfixkil fit-tranżizzjoni bejn il-perjodi. Għall-FAEŻR, dan 
jaffettwa b’mod negattiv l-implimentazzjoni bla xkiel tal-impenji ambjentali pluriennali jew proġetti ta’ bidu ta’ 
negozju bbażati fuq pjanijiet kummerċjali pluriennali.
XIII
L-oqsma ewlenin tal-politika ta’ koeżjoni li huma rilevanti għall-għeluq huma l-implimentazzjoni (indirizzata 
b’rapport ta’ implimentazzjoni finali), il-legalità u r-regolarità tan-nefqa (indirizzati bid-dikjarazzjoni tal-għeluq 
u bir-rapport ta’ kontroll finali) u fl-aħħar nett, fid-dikjarazzjoni finali tan-nefqa. Għal dawn l-oqsma ewlenin, 
l-iskadenzi huma indikati fir-Regolament. B’mod partikolari, il-Kummissjoni għandha ħames xhur biex tinforma lill-
Istat Membru dwar l-opinjoni tagħha fuq il-kontenut tar-rapport finali tal-implimentazzjoni u fuq id-dikjarazzjoni 
tal-għeluq.
Risposta tal-Kummissjoni 74
Għall-iżvilupp rurali l-iskadenzi ewlenin huma deskritti fil-leġiżlazzjoni (pereż. l-għoti tad-dokumenti għall-għeluq, 
il-pagament finali). Madankollu, xi skadenzi mhumiex speċifikati u dan jipprovdi tul ta’ żmien suffiċjenti biex jiġu 
żgurati deċiżjoni tal-għeluq u protezzjoni tajbin tal-baġit tal-UE.
Il-Kummissjoni ħarġet linji gwida dwar l-għeluq li għandhom l-għan li jiċċaraw kif il-Kummissjoni tinterpreta 
d-dispożizzjonijiet applikabbli kif ukoll l-aspettattivi tagħha.
Rigward ir-riskji speċifiċi fl-għeluq identifikati mill-Qorti, il-Kummissjoni ġibdet l-attenzjoni tal-awtoritajiet tal-prog -
ramm, inklużi l-awtoritajiet tal-awditjar, dwar dawn ir-riskji.
Il-Kummissjoni se tapplika korrezzjonijiet finanzjarji fejn meħtieġ.
XIV —  L-ewwel inċiż:
Il-Kummissjoni taċċetta r-rakkomandazzjoni.
XIV —  It-tieni inċiż:
Il-Kummissjoni taċċetta r-rakkomandazzjoni.
XV
Il-Kummissjoni tinnota li din ir-rakkomandazzjoni hija indirizzata lill-Istati Membri.
Introduzzjoni
02
Għall-perjodu 2007–2013, il-politiki tal-koeżjoni u tal-żvilupp rurali għandhom oqfsa ġuridiċi separati, programmi ta’ 
governanza differenti, mekkaniżmi ta’ rimborż separati u objettivi ta’ politika indipendenti.
09
L-għeluq huwa rekwiżit legali stabbilit fir-Regolamenti tal-UE.
Skont il-qafas pluriennali ta’ kontroll għall-programmi taħt il-politika ta’ koeżjoni 2007–2013, l-Istati Membri kellhom 
jiżguraw li l-irregolaritajiet jiġu evitati, skoperti u kkoreġuti matul il-perjodu kollu tal-programmazzjoni. Jekk il-
Kummissjoni sabet irregolaritajiet addizzjonali li kienu għadhom mhumiex ikkoreġuti, hija imponiet korrezzjonijiet 
finanzjarji addizzjonali.
09 — L-ewwel inċiż:
Għall-iżvilupp rurali, fil-qafas tal-approvazzjoni finanzjarja annwali, il-korpi taċ-ċertifikazzjoni huma mitluba 
jippreżentaw lill-Kummissjoni opinjoni dwar il-kontijiet annwali tal-Aġenziji tal-Pagamenti, li l-Kummissjoni taċċetta 
f’dan l-istadju. Fi żmien tal-eżerċizzju tal-approvazzjoni finanzjarja annwali, il-Kummissjoni mhijiex obbligata tikkon -
ferma l-legalità u r-regolarità tan-nefqa.
Il-legalità u r-regolarità tan-nefqa jiġu kkontrollati aktar permezz tal-proċedura tal-approvazzjoni tal-konformità li 
titwettaq b’mod separat u indipendenti mill-eżerċizzju tal-għeluq, kif stabbilit mil-leġiżlatur.
Il-proċeduri tal-approvazzjoni tal-konformità jieħdu madwar sentejn, perjodu ta’ żmien li huwa meħtieġ biex jiġi 
żgurat proċess tal-arbitraġġ trasparenti għalkollox, li jagħti l-ħin biex is-sejbiet jiġu diskussi u biex jiġi stabbilit ir-
riskju għall-baġit tal-UE li jrid jiġi kopert b’korrezzjoni finanzjarja netta.
Risposta tal-Kummissjoni 75
09 — It-tieni inċiż:
Id-deċiżjonijiet ad hoc tal-Kummissjoni li jirriżultaw mill-proċedura tal-approvazzjoni tal-konformità jiżguraw li 
kwalunkwe spiża mhux eliġibbli identifikata tiġi eskluża mill-finanzjament u milli tiġi effettivament rimborżata mill-
baġit tal-UE (korrezzjonijiet finanzjarji netti). Fl-agrikoltura, inkluż l-iżvilupp rurali, il-korrezzjonijiet finanzjarji kollha 
għandhom effett nett fuq il-finanzjament mill-UE.
Barra minn hekk, fejn jidħol l-iżvilupp rurali l-Istati Membri huma obbligati jirkupraw l-infiq irregolari mingħand 
il-benefiċjarji u jirrifundawh lill-Kummissjoni anki wara l-għeluq.
14
Id-DĠ REGIO u d-DĠ EMPL qegħdin fit-triq it-tajba li jilħqu l-iskadenza tal-aħħar tas-sena biex ilestu u jivvalidaw il-
manwali u l-proċeduri tal-għeluq tagħhom.
Osservazzjonijiet
19
L-għeluq huwa rekwiżit legali stabbilit fir-Regolamenti, li l-Kummissjoni qed tħejji ruħha għalih bl-aktar mod 
effiċjenti.
Fir-rigward tal-perjodu ta’ programmazzjoni 2007–2013, fejn tidħol il-koeżjoni, l-awtoritajiet tal-Istati Membri huma 
meħtieġa jipprovdu d-dokumenti tal-għeluq lill-Kummissjoni sa mhux aktar tard mill-31 ta’ Marzu 2017. Il-Kummiss -
joni għandha ħames xhur biex tinforma lill-Istat Membru dwar l-opinjoni tagħha fuq ir-rapport finali tal-implimen -
tazzjoni u fuq id-dikjarazzjoni tal-għeluq. L-aħħar pagament isir biss wara valutazzjoni tad-dokumenti tal-għeluq 
sabiex jiġi żgurat li ma tħalla l-ebda żball materjali fid-dikjarazzjoni finali tan-nefqa.
Għall-iżvilupp rurali, il-Kummissjoni trid tirrispetta r-regoli legali kollha stabbiliti mil-leġiżlatur, b’mod partikolari 
l-indipendenza tal-proċedura tal-għeluq mill-proċedura tal-approvazzjoni tal-konformità applikata sabiex tikseb 
assigurazzjoni dwar il-legalità u r-regolarità tan-nefqa tal-PAK. Il-Kummissjoni għandha wkoll tirrispetta l-iskadenza 
tal-pagament tal-bilanċ fi żmien sitt xhur wara li tkun irċeviet id-dokumenti rilevanti. Il-proċeduri tal-approvazzjoni 
tal-konformità jieħdu madwar sentejn, perjodu ta’ żmien li huwa meħtieġ biex jiġi żgurat proċess tal-arbitraġġ tras -
parenti għalkollox, li jagħti l-ħin biex is-sejbiet jiġu diskussi u biex jiġi stabbilit ir-riskju għall-baġit tal-UE li jrid jiġi 
kopert b’korrezzjoni finanzjarja netta.
Id-Direttorati Ġenerali jirrapportaw fir-Rapporti Annwali tal-Attività tagħhom dwar il-korrezzjonijiet finanzjarji 
mwettqa kull sena, inkluż għal programmi magħluqa mill-perjodi ta’ programmazzjoni 1994–1999 u 2000–2006. 
Dawn ir-rapporti jiġu ppreżentati lill-awtorità baġitarja fil-qafas tal-proċedura ta’ kwittanza.
20
Fejn tidħol il-koeżjoni, ġiet imwaqqfa Task Force għall-abbozzar ta’ linji gwida tal-għeluq li tinkludi bosta servizzi 
ewlenin fid-DĠ REGIO u fid-DĠ EMPL. Il-linji gwida u l-modifiki tagħhom għaddew minn Konsultazzjoni fost is-
Servizzi u minn diversi konsultazzjonijiet mal-awtoritajiet nazzjonali.
Il-Kummissjoni tqis li l-allinjament tal-arranġamenti fl-iżvilupp rurali u ta’ koeżjoni ma għandhomx L-importanza 
li jiġu ppreservati s-sinerġiji miksuba bejn iż-żewġ pilastri (il-FAEG u l-FAEŻR) ġiet rikonoxxuta mil-leġiżlatur (il-
Premessa 4 tar-Regolament 1303/20131). Għaż-żewġ pilastri tal-PAK, l-approvazzjoni tal-konformità hija indipendenti 
mill-għeluq.
1 “Fir-rigward tal-Politika Agrikola Komuni (PAK), diġà nkisbu sinerġiji sinifikanti bl-armonizzazzjoni u bl-allinjament tar-regoli tal-ġestjoni u tal-
kontroll tal-ewwel pilastru (il-Fond Agrikolu Ewropew ta’ Garanzija - FAEG) u tat-tieni pilastru (FAEŻR) tal-PAK. Ir-rabta b’saħħitha bejn il-FEAG 
u l-FAEŻR għaldaqstant jenħtiġielha li tinżamm u li l-istrutturi li diġà hemm fis-seħħ fl-Istati Membri jiġi priżervati.”
Risposta tal-Kummissjoni 76
23
Kull sena l-Kummissjoni tanalizza r-Rapporti Annwali ta’ Kontroll u titlob miżuri korrettivi f’każ ta’ rati annwali ta’ 
żball materjali jew ta’ riskju residwu kumulattiv (ir-rati tar-riskju residwu fl-għeluq).
Il-Kummissjoni adottat ukoll politika soda ta’ interruzzjonijiet u sospensjonijiet ta’ pagamenti interim fejn instabu 
nuqqasijiet serji. Dan għandu jnaqqas l-ammont ta’ xogħol fl-għeluq peress li ħafna kwistjonijiet ikunu diġà ġew 
identifikati u kkoreġuti matul l-implimentazzjoni.
24
Fil-qasam tal-iżvilupp rurali, l-eżerċizzju tal-għeluq huwa eżerċizzju tal-approvazzjoni finanzjarja tal-aħħar sena tal-
eżekuzzjoni. Il-bilanċ finali jiġi kkalkolat u mħallas fl-għeluq jekk il-kontijiet annwali kollha tal-perjodu ta’ program -
mazzjoni jkunu approvati (approvazzjoni finanzjarja).
Il-legalità u r-regolarità tal-infiq tal-FAEŻR huma żgurati permezz tal-proċedura tal-approvazzjoni tal-konformità, 
indipendentement mill-għeluq. Jekk permezz tal-proċedura tal-approvazzjoni tal-konformità jiġu identifikati 
nuqqasijiet fil-ġestjoni u fil-kontroll tan-nefqa, il-Kummissjoni tapplika korrezzjonijiet finanzjarji għan-nefqa li tkun 
saret sa 24 xahar qabel in-notifika mill-Kummissjoni, b’konformità mal-Art. 52 tar-Regolament (UE) Nru 1306/2013.
Ara wkoll it-tweġiba tal-Kummissjoni għall-paragrafu 19.
28
Fil-każ tal-fondi ta’ koeżjoni, il-baġits annwali tal-Kummissjoni huma protetti billi jitħallsu biss 90 % tan-nefqa 
interim. Dan huwa komparabbli mar-regola tal-95 % għall-FAEŻR fi tmiem il-perjodu ta’ programmazzjoni (l-Artikolu 
34 tar-Regolament 1306/2013).
Il-FAEŻR ma għandux din is-sistema addizzjonali ta’ prefinanzjament approvat annwalment u għalhekk ma għandu 
bżonn iżomm xejn mill-pagamenti interim qabel l-implimentazzjoni tal-95 %.
29
Allinjament ulterjuri potenzjali jenħtieġlu jirrispetta l-ħtieġa li tinżamm konsistenza bejn iż-żewġ pilastri tal-PAK.
Ara wkoll it-tweġiba tal-Kummissjoni għall-paragrafu 20.
32
Għall-politika ta’ koeżjoni l-għan tal-għeluq diġà huwa stabbilit b’mod ċar fir-regolamenti għall-perjodu 2014–2020.
Risposta tal-Kummissjoni 77
33
Għall-politika ta’ koeżjoni r-regolament jipprevedi perjodu ta’ tliet snin, wara l-pagament tal-bilanċ, li matulu jridu 
jinżammu d-dokumenti ta’ sostenn u f’dak il-perjodu jistgħu jitwettqu awditi u konsegwentement applikati korrezz -
jonijiet finanzjarji.
Għall-iżvilupp rurali, il-benefiċjarji għandhom l-obbligu li jżommu l-investiment kofinanzjat għal perjodu ta’ ħames 
snin wara l-pagament jew wara l-obbligu ta’ Stat Membru li jirkupra ammonti minfuqa b’mod mhux dovut. Il-Kum -
missjoni trid tkun f’pożizzjoni li tivverifika l-konformità ma’ dawn l-obbligi u timponi korrezzjonijiet finanzjarji f’każ 
ta’ ksur.
Huwa stipulat b’mod ċar fil-linji gwida tal-għeluq tal-programmi tal-iżvilupp rurali għall-perjodu 2007-2013 li l-awd -
iti tal-konformità jkomplu jitwettqu indipendentement mill-għeluq. Il-korrezzjonijiet finanzjarji ma jaffettwawx 
il-kalkolu tal-bilanċ finali. L-ammonti ta’ korrezzjonijiet finanzjarji huma stabbiliti fid-deċiżjonijiet tal-approvazzjoni 
tal-konformità tal-Kummissjoni u jiġu eżegwiti permezz ta’ ordnijiet ta’ rkupru (korrezzjonijiet finanzjarji netti).
34
Għall-iżvilupp rurali, ma hemm l-ebda bażi legali biex jiġu imposti korrezzjonijiet finanzjarji fuq il-bażi ta’ rata 
estimata ta’ żbalji u sabiex ir-rata tal-iżbalji titnaqqas taħt il-livell ta’ materjalità. Dan jista’ jsir biss permezz tal-
proċedura tal-approvazzjoni tal-konformità, li l-Kummissjoni se twettaq fejn xieraq.
Ara wkoll it-tweġiba tal-Kummissjoni għall-paragrafu 36.
35
Għall-politika ta’ koeżjoni, il-kummissjoni qed tikkalkula r-riskju residwu kumulattiv matul il-perjodu ta’ program -
mazzjoni kollu, u b’hekk ir-riskju ta’ żbalji jkun jista’ jitnaqqas taħt il-livell tal-materjalità fi kwalunkwe mument 
matul il-perjodu tal-programmazzjoni. L-awtoritajiet tal-awditjar huma meħtieġa jiżvelaw ir-rata tar-riskju residwu 
fl-għeluq u, meta materjali, l-awtoritajiet tal-programm huma meħtieġa jwettqu korrezzjonijiet finanzjarji addizz -
jonali qabel ma jissottomettu d-dikjarazzjoni tal-għeluq finali tagħhom.
36
Fil-qafas legali attwali għall-iżvilupp rurali, id-deċiżjonijiet tal-approvazzjoni tal-konformità jistgħu jibqgħu jittieħdu 
anke wara l-għeluq tal-programm. Għalhekk, il-kunċett tar-“rata tar-riskju residwu fl-għeluq bħalissa mhijiex kom -
patibbli mal-leġiżlazzjoni li tissottostanzja t-tieni pilastru tal-PAK.
Madankollu, kull sena r-Rapport Annwali tal-Attività tad-DĠ AGRI jiżvela, kemm ir-rati estimati ta’ żbalji fit-
tranżazzjonijiet bejn l-Istati Membri u l-benefiċjarji kif ukoll il-kapaċità korrettiva tal-kontrolli u l-proċeduri ex-post  li 
jwasslu għal irkupri mill-benefiċjarji u għal korrezzjonijiet finanzjarji netti. Meta wieħed iqabbel iż-żewġ tippermetti 
lill-Kummissjoni li tasal għal konklużjoni dwar ir-riskju residwu annwali għall-baġit tal-UE wara l-kontrolli u l-korrezz -
jonijiet kollha huma kkunsidrati.
Il-Kummissjoni ssostni l-fehma espressa fir-rapport annwali tal-attività tal-2015 tad-DĠ AGRI. Tabilħaqq, il-politika 
tal-iżvilupp rurali, il-ħtieġa li tiġi żgurata l-legalità u r-regolarità għandhom jiġu bbilanċjati kontra objettivi ta’ 
politika ambizzjużi, li xi drabi wasslu għal disinn kumpless ta’ miżuri. Is-sitwazzjoni tibqa’ tiġi skrutinjata mill-qrib 
u l-Kummissjoni hija impenjata li tassisti lill-Istati Membri fil-ġlieda kontra l-kawżi prinċipali tal-iżbalji.
Risposta tal-Kummissjoni 78
37
Kull sena, ir-Rapport Annwali tal-Attività tad-DĠ AGRI jiżvela rata ta’ żball aġġustata u ammont estimat f’riskju għall-
qasam tal-iżvilupp rurali. Rata ta’ żball aġġustata hija kkalkolata fil-livell tal-Aġenzija tal-Pagamenti u mbagħad tiġi 
aggregata fil-qasam tal-Attività.
Skont ir-regoli attwali li jirregolaw in-nefqa tal-PAK (inkluż l-iżvilupp rurali), l-assigurazzjoni dwar il-legalità u r-rego -
larità tiġi mill-proċedura tal-approvazzjoni tal-konformità u mhux minn kalkolu tar-rata ta’ żball residwu fl-għeluq.
Il-proċedura tal-approvazzjoni tal-konformità tingħata bidu meta l-korp taċ-ċertifikazzjoni jirrapporta li l-iżball 
totali fil-livell tal-Fond ikun ogħla mill-materjalità. Meta s-sejbiet tal-korpi ta’ ċertifikazzjoni jiġu kkonfermati jiġu 
applikati korrezzjonijiet finanzjarji.
38
Għall-programmi tal-2014–2020, tiġi ċċertifikata kull sena kategorija ta’ nefqiet fil-kontijiet li se jkunu soġġetti 
għall-aċċettazzjoni/approvazzjoni annwali u għal eżami ulterjuri tal-legalità u tar-regolarità tiegħu. In-nefqa ma 
għadhiex tiġi ċċertifikata b’mod kumulattiv matul il-perjodu ta’ programmazzjoni u għalhekk ma hemmx bżonn li 
tiġi kkalkolata rata ta’ riskju residwu kumulattiv jew li fl-għeluq tkun meħtieġa opinjoni tal-awditjar dwar il-perjodu 
kollu ta’ programmazzjoni. Għall-aħħar sena tal-perjodu, fejn tidħol il-koeżjoni, l-awtoritajiet tal-awditjar se jip -
provdu rata ta’ riskju residwu annwali tagħhom u se joħorġu l-aħħar opinjoni tal-awditjar annwali fuq il-bażi tagħha. 
Għall-Iżvilupp Rurali, il-korpi taċ-ċertifikazzjoni se jipprovdu r-rati ta’ żball u r-rati tan-nonkonformità fl-aħħar opin -
joni tal-awditjar annwali tagħhom.
39
Il-Parlament Ewropew u l-Kunsill jiġu informati fir-Rapporti Annwali tal-Attività dwar il-progress tal-għeluq tal-prog -
rammi tal-koeżjoni u tal-iżvilupp rurali.
40
Il-Kummissjoni tenfasizza li l-proċess tal-għeluq jenħtieġlu jservi biex jiċċara u jsolvi l-kwistjonijiet miftuħa kollha 
relatati mal-attivitajiet ta’ kontroll u mar-riżultati tal-awditi u tqis li x-xogħol tal-awditjar kumulattiv miġbur matul il-
perjodu ta’ programmazzjoni u fl-għeluq se jipprovdi livell suffiċjenti ta’ assigurazzjoni fl-għeluq mingħajr il-ħtieġa 
li jitwettaq xogħol ta’ awditjar addizzjonali wara dan.
Rigward il-perjodu 2007–2013, il-pjan tal-awditjar fl-aħħar snin 2015–2016 huwa mmirat b’mod ċar lejn li jivverifika 
l-livell ta’ tħejjija tal-Istati Membri għal għeluq li jiffoka fuq it-twettiq mill-ġdid tal-awditi mwettqa mill-awtoritajiet 
tal-awditjar, iżda wkoll li jinkludi awditi ta’ programmi operattivi riskjużi u tal-affidabbiltà tal-irtirar u tal-irkupri rap -
purtati mill-Istati Membri. Minkejja dan l-awditi wara l-għeluq mhumiex esklużi, u dan ikun skont il-valutazzjoni ta’ 
kwalunkwe riskju li jkun fadal wara analiżi tad-dokumenti tal-għeluq.
43
Il-Kummissjoni tqis li l-istruttura attwali tal-proċedura ta’ approvazzjoni tal-konformità tiżgura protezzjoni ade -
gwata tal-interessi finanzjarji tal-baġit tal-UE.
Ara wkoll it-tweġiba tal-Kummissjoni għall-paragrafu 24.
Risposta tal-Kummissjoni 79
46
Il-kummissjoni tqis li l-proċess tal-għeluq jieħu ħafna aktar żmien u jkunu meħtieġa ħafna iktar riżorsi jekk ir-rap -
purtar u l-evalwazzjoni finali tal-programm se jkopru l-perjodu kollu, inkluż fil-monitoraġġ u fl-analiżi tal-outputs 
u tar-riżultati miksuba.
48
Il-qafas legali fis-seħħ għall-politika ta’ koeżjoni 2007–2013 ma jippermettix li l-pagamenti jkunu kondizzjonati fuq 
riżultati jew il-kisbiet. It-taqsima 5.2.6 tal-linji gwida tal-għeluq teħtieġ rappurtar sistematiku dwar l-indikaturi skont 
l-assi prijoritarju meta l-kisbiet ivarjaw b’aktar minn 25 % mill-miri u dan jinkludi ġustifikazzjoni għalxiex il-miri ma 
ntlaħqux u għalxiex ma ttiħdux azzjonijiet korrettivi
L-Istati Membri jkun jenħtiġilhom jagħtu spjegazzjonijiet u ġustifikazzjonijiet dwar id-differenzi fl-indikaturi 
milħuqa. Korrezzjoni finanzjarja tista’ tiġi deċiża fuq bażi ta’ każ b’każ fejn id-diverġenzi tiżvela l-każijiet imsemmija 
fl-Artikolu 99 tar-Regolament Ġenerali (irregolaritajiet, nuqqasijiet serji fis-sistemi ta’ ġestjoni u ta’ kontroll).
Approċċ orjentat lejn l-outputs u r-riżultati ġie introdott b’mod aktar wiesa’ fil-perjodu 2014–2020 għaż-żewġ oqsma 
ta’ politika (ara l-paragrafu 52). Dan l-approċċ ġie msaħħaħ permezz tal-introduzzjoni ta’ riżerva tal-prestazzjoni 
li tammonta għal 6 % tal-baġit tal-programm. Fil-fatt il-qafas tal-prestazzjoni huwa bbażat fuq elementi tal-
orjentazzjoni lejn ir-riżultati. L-objettiv tiegħu huwa li jingħataw inċentivi lill-programm u lill-maniġers tal-prijorità 
biex jwettqu dak li huwa taħt il-kontroll tagħhom. Il-qafas se jippremja lill-programmi li jagħmlu progress tajjeb 
lejn l-objettivi permezz tal-allokazzjoni tar-riżerva tal-prestazzjoni, iżda se jiskatta wkoll miżuri għall-prijoritajiet li 
ma jagħmlux progress. Hemm miri stabbiliti għal dawk l-indikaturi li jridu jintlaħqu sal-aħħar tal-2018 u għall-miri 
li jridu jintlaħqu sa tmiem l-2023. L-allokazzjoni tar-riżerva hija kundizzjonali fuq li jintlaħqu dawn il-miri stabbiliti 
fil-livell ta’ prijoritajiet tal-programm (l-Artikolu 20 l-Artikolu 22(2) tar-Regolament (UE) Nru 1303/2013). Jekk il-miri 
ma jintlaħqux, il-Kummissjoni tista’ wkoll tapplika korrezzjonijiet finanzjarji li jkunu marbutin mal-pagamenti għall-
outputs u għar-riżultati li jkunu ntlaħqu realment.
49
Il-Kummissjoni tqis li t-taqsima 3.5 tal-linji gwida tal-għeluq tispjega b’mod ċar kif għandhom jiġu ttrattati operazz -
jonijiet li ma jkunux tlestew.
Dwar il-konsegwenzi finanzjarji jekk ma jintlaħqux il-miri stabbiliti fil-programmi, il-Kummissjoni tirreferi għall-
Mistoqsijiet u t-Tweġibiet dwar l-għeluq2 ara t-tweġibiet għall-mistoqsijiet 200–205, fejn il-Kummissjoni tispjega 
li fir-Rapport Finali dwar l-Implimentazzjoni l-Istati Membri għandhom jirrapportaw dwar il-kisbiet tal-programm 
kif imkejla mill-indikaturi fiżiċi u finanzjarji u għandhom jipprovdu informazzjoni dwar l-indikaturi. Spjegazzjoni 
u ġustifikazzjoni għandhom jingħataw biss jekk ikun hemm diverġenza sinifikanti, kif rikjest fil-linji gwida dwar 
l-għeluq.
Ara wkoll it-tweġiba tal-Kummissjoni għall-paragrafu 48.
2 http://ec.europa.eu/regional_policy/sources/docoffic/official/guidelines/closure_2007_2013/qa_closure20072013_en.pdf
Risposta tal-Kummissjoni 80
50
Il-kummissjoni pprovdiet gwida rilevanti lill-istati membri dwar dan is-suġġett, pereżempju fil-qafas tal-kumitat 
għall-iżvilupp rurali u l-evalwazzjoni tal-grupp tal-esperti.
51
Skont il-linji gwida dwar l-għeluq għall-koeżjoni, meta jissottomettu d-dokumenti tal-għeluq, l-Istati Membri 
jridu jiżguraw li l-proġetti kollha inklużi fl-għeluq tal-programmi jkunu jiffunzjonaw, jiġifieri jkunu lesti u qegħdin 
jintużaw. Il-Kummissjoni tagħmel eċċezzjoni għall-proġetti mhux funzjonali u għall-proġetti maqsumin f’fażijiet li se 
jiġu mmonitorjati (l-Annessi III, IV u V). Dawn se jkunu b’żieda mad-dejta rapportata dwar l-ilħuq tal-miri.
B’mod aktar speċifiku, il-qsim f’fażijiet u l-implimentazzjoni konkreta tiegħu kienu s-suġġett ta’ diversi tweġibiet 
mogħtija fid-dokument “mistoqsijiet u tweġibiet” dwar l-għeluq, taħriġ dwar l-għeluq u appoġġ speċifiku mogħti 
lill-Istati Membri fil-kuntest tat-task force għal implimentazzjoni aħjar.
Għall-iżvilupp rurali, ir-rappurtar dwar il-miri milħuqa jsir fl-aħħar rapport annwali tal-progress (it-tabella G.3 
ppreżentata mill-Istati Membri tindika l-livell tal-ilħiq ta’ dawn il-miri). L-evalwazzjonijiet ex-post se jqisu dawn 
l-indikaturi u l-ilħiq tal-miri.
52
Il-Kummissjoni tirreferi għat-tweġiba tagħha fil-paragrafu 48.
Il-qafas tal-prestazzjoni jipprovdi mekkaniżmu għall-monitoraġġ ta’ jekk l-implimentazzjoni tal-prijoritajiet tkunx 
tinsab fit-triq it-tajba. Ir-riżerva tal-prestazzjoni tipprovdi inċentiv biex jintlaħqu l-miri importanti, li neċessarjament 
huma l-prekundizzjoni biex jinkisbu r-riżultati mixtieqa. Ir-riżerva tal-prestazzjoni hija biss wieħed mill-elementi li 
jsostnu enfasi akbar fuq ir-riżultati. Il-qalba tal-orjentazzjoni lejn ir-riżultati hija l-loġika ta’ intervent integrata f’kull 
programm flimkien mal-indikaturi assoċjati tal-output u tar-riżultati.
Il-Kummissjoni tirreferi wkoll għall-osservazzjonijiet tal-Kapitolu III tar-Rapport Annwali tal-Qorti tal-Awdituri għas-
sena 2014.
Il-Kummissjoni tinnota wkoll li l-evalwazzjoni ex-post tal-programm hija meħtieġa biss sal-31 ta’ Diċembru 2024 (Art. 
57 R1303/2013). Barra minn hekk, il-konklużjonijiet li jirriżultaw mir-Rapport ta’ Implimentazzjoni tal-2019 se jivval -
utaw il-progress fl-ilħiq tal-objettivi tal-programmi u tal-kontribut tagħhom għall-istrateġija tal-Unjoni għal tkabbir 
intelliġenti, sostenibbli u inklużiv. Dan għandu jkun appoġġjat ukoll mill-introduzzjoni tal-rieżami tal-prestazzjoni.
54
Il-Kummissjoni tqis li r-rendikontabbiltà u t-trasparenza meħtieġa fl-implimentazzjoni tal-programm jiġu pprovduti 
kull sena fir-Rapporti Annwali tal-Attività (AARs) tad-DĠs rispettivi. Dawn l-AARs jiżvelaw kull sena d-dettalji finanz -
jarji u tal-prestazzjoni kollha għall-programmi konċernati.
Risposta tal-Kummissjoni 81
55
Jekk jogħġbok ara t-tweġibiet tal-Kummissjoni fil-paragrafi 54 u 39.
56
L-awtorità baġitarja se tiġi pprovduta bl-informazzjoni dwar ir-riżultat tal-proċess tal-għeluq tal-2007–2013 fir-Rap -
port Annwali tal-Attività tad-DĠ rispettivi.
Ara t-tweġiba komuni tal-Kummissjoni għall-paragrafi 57 u 58:
Il-Kummissjoni tirrikonoxxi li l-għeluq għandu jsir kemm jista’ jkun malajr, iżda l-Istati Membri xorta waħda 
għandhom bżonn biżżejjed żmien biex jiffinalizzaw l-azzjonijiet tagħhom qabel ma jissottomettu l-pakkett tal-
għeluq. Barra minn hekk, l-għeluq jista’ jibda biss wara s-sottomissjoni tad-dokumenti tal-għeluq. Il-Kummissjoni 
tqis li huwa essenzjali li jiġi allokat biżżejjed żmien u riżorsi għall-kompiti relatati.
Dejjem se jkun hemm trikkib tal-ħidma fiż-żewġ perjodi. Il-ħidma fuq il-perjodu li jmiss trid tkun bdiet qabel ma 
jkun intemm il-perjodu ta’ qabel. Ikun hemm riskju li jkun hemm vojt bejn il-perjodi ta’ programmazzjoni.
Il-ġestjoni tal-programmi tal-politika ta’ koeżjoni hija kumplessa u bosta ċirkustanzi jinbidlu matul perjodu ta’ prog -
rammazzjoni ta’ seba’ snin. Dan jista’ jikkawża dewmien fit-tħejjija u fl-implimentazzjoni tal-proġetti. Indikazzjoni 
ta’ dan huwa l-effett tal-kriżi finanzjarja tal-2008 meta l-Kummissjoni ppermettiet lill-Istati Membri jestendu l-per -
jodu tal-eliġibilità biex jitlestew proġetti li ddewmu minħabba l-kriżi. Meta l-perjodu tal-eliġibilità jittawwal aktar 
minn perjodu ta’ programmazzjoni ta’ seba’ snin, dan jippermetti lill-Istati Membri l-possibbiltà li jlestu l-proġetti 
u b’hekk jimmassimizzaw l-impatt tal-kontribut mill-baġit tal-Unjoni.
59
Il-Kummissjoni tinnota li l-eżerċizzju tal-għeluq 2014–2020 se jiġi ssimplifikat permezz tal-aċċettazzjoni annwali 
tal-kontijiet. Dan kien objettiv speċifiku tal-leġiżlatur meta adotta r-regoli tal-2014–2020, ibbażati fuq l-esperjenza 
mill-perjodi preċedenti.
Il-qafas finanzjarju jiddefinixxi l-impenji baġitarji annwali, li huma mqassma fuq seba’ snin. Huwa naturali li 
f’proġetti pluriennali l-pagamenti ma jkunux jistgħu jsegwu preċiżament l-istess ritmu tal-impenji.
Tweġiba komuni tal-Kummissjoni għall-paragrafi 60 sa 62:
Il-Kummissjoni tinnota li l-iskadenzi msemmija mill-Qorti huma l-iskadenzi legali kif previsti fir-Regolament Ġenerali 
għall-koeżjoni u li dawn huma legalment vinkolanti fuq il-Kummissjoni.
Risposta tal-Kummissjoni 82
64
Għandu jiġi nnotat li l-implimentazzjoni fil-prattika tista’ sseħħ mingħajr ma jsiru l-pagamenti mill-UE.
L-għażla tal-proġetti u n-nefqa fil-prattika jagħtu stampa aktar preċiża tal-implimentazzjoni milli jagħtu l-paga -
menti tal-UE. Ir-rata tal-għażla tal-proġetti rdoppjat fl-ewwel nofs tal-2016, minn 8 għal 15 % u dan juri li l-impli -
mentazzjoni fil-prattika bdiet. Sa Ġunju 2016, EUR 48 biljun f’fondi tal-UE kienu diġà ngħataw lil madwar 200 000 
proġett konkret li diġà qed jiġu implimentati fil-prattika. Bil-kofinanzjament nazzjonali inkluż, aktar minn EUR 
68 biljun diġà ġew investiti fl-ekonomija reali u dan qed joħloq impjiegi u tkabbir madwar l-Ewropa kollha. Xi 
pajjiżi qed ikollhom suċċess ferm akbar minn dawn iċ-ċifri (pereż. l-Irlanda, l-Iżvezja, id-Danimarka u l-Finlandja). 
L-ammonti ta’ prefinanzjament trasferiti prinċipalment ikopru n-nefqa fil-prattika. Filwaqt li t-trikkib tal-perjodi ma 
tantx jgħin, id-differenzi sinifikanti bejn l-Istati Membri rigward l-implimentazzjoni jindikaw li hemm fatturi oħra 
iktar rilevanti f’dan ir-rigward (jiġifieri l-kapaċitajiet amministrattivi).
65
Il-Kummissjoni tqis li l-arranġamenti tranżizzjonali u perjodi mrikkbin huma meħtieġa sabiex tkun żgurata l-kontin -
wazzjoni bla xkiel tal-politiki u implimentazzjoni aħjar tal-programmi. Estensjoni addizzjonali (minn n+2 għal n+3) 
ipprovdiet aktar flessibbiltà fl-implimentazzjoni tal-programmi u żgurat li jintlaħqu l-għanijiet tal-politika. It-trikkib 
tal-perjodi jnaqqas il-pressjoni fuq ir-riżorsi u ż-żidiet f’daqqa fix-xogħol.
Il-Kummissjoni tfakkar li l-għeluq huwa rekwiżit legali previsti fir-Regolamenti tal-UE li għalihom d-Direttorati 
Ġenerali jħejju bl-aktar mod effiċjenti, f’kuntest ta’ tnaqqis tal-persunal, iżda l-preparazzjoni tal-istimi tal-ispejjeż 
jew is-segwitu tal-ispejjeż tal-għeluq ma jitqisux rilevanti jew mixtieqa. Il-Kummissjoni mhijiex tirrappurta l-ispejjeż 
ta’ attivitajiet speċifiċi iżda l-ispejjeż amministrattivi kumplessivi tal-attività kollha tagħha.
Il-Kummissjoni ssensibilizzat lill-Istati Membri dwar l-importanza tar-riżorsi allokati għall-għeluq permezz ta’ diversi 
laqgħat mal-Istati Membri (jiġifieri l-laqgħat tal-Homologues Group u l-laqgħat annwali ta’ koordinazzjoni) mill-
2014 u permezz ta’ taħriġ u seminars mogħtija lill-Istati Membri kollha dwar l-għeluq tal-programmi ta’ koeżjoni 
tal-2007–2013.
Fil-kuntest tal-ġestjoni kondiviża, ir-riżorsi allokati għal għeluq huma r-responsabilità tal-Istati Membri; huma 
responsabbli għall-ippjanar u l-monitoraġġ.
66
Għaż-żewġ oqsma ta’ politika r-riżorsi tal-assistenza teknika huma disponibbli wkoll għall-finijiet tal-eżerċizzju 
tal-għeluq u jistgħu jiffinanzjaw attivitajiet marbuta mal-għeluq irrispettivament mill-perjodu (jiġifieri r-riżorsi tal-
assistenza teknika 2014–2020 huma disponibbli wkoll biex jitwettqu attivitajiet tal-għeluq għall-2007–2013).
Il-Kummissjoni tqis ukoll li l-iskadenzi rakkomandati fil-linji gwida tal-għeluq għandhom l-għan li jgħinu lid-diversi 
awtoritajiet iwettqu xogħolhom fi żmien dovut skont il-qafas ta’ żmien regolatorju tal-għeluq.
Jekk il-perjodu mrikkeb jitnaqqas, il-pressjonijiet taż-żmien u ż-żieda f’daqqa fix-xogħol jiżdiedu saħansitra aktar.
Risposta tal-Kummissjoni 83
67
Il-kwistjoni tar-riorganizzazzjoni amministrattiva fl-awtoritajiet nazzjonali tqajmet matul is-seminars organiz -
zati fl-Istati Membri fejn il-Kummissjoni tenniet il-ħtieġa li jkun hemm persunal dedikat biex jittratta max-xogħol 
tal-għeluq.
Ara wkoll it-tweġibiet tal-Kummissjoni għall-paragrafi 65 u 66.
68
Il-Kummissjoni tinnota li l-proċess tal-għeluq għall-perjodu tal-programmazzjoni 2014–2020 se jiġi ssimplifikat 
iktar minħabba l-aċċettazzjoni annwali tal-kontijiet u eżami ulterjuri tal-aspetti tal-legalità u tar-regolarità. B’mod 
partikolari, l-aħħar sena se tittratta biss mal-għeluq tal-kategorija ta’ nefqiet iċċertifikati fir-rigward tal-aħħar sena 
tal-kontabbiltà.
69
Il-Kummissjoni tirreferi għat-tweġiba tagħha fil-paragrafu 20.
70
Sabiex tirregola l-arranġamenti tranżizzjonali dejjem se jkun hemm il-ħtieġa li jiġu osservati r-regoli applikabbli 
għaż-żewġ perjodi differenti ta’ programmazzjoni u x’aktarx, xi regoli speċifiċi oħra (f’termini ta’ derogi) biex jipper -
mettu ċerti impenji jew l-użu ta’ fondi jew biex jispeċifikawhom aktar.
75
Fl-2016 il-Kummissjoni kompliet tipprovdi assistenza mmirata lill-awtoritajiet tal-Istati Membri li rrikjedewha (sess -
jonijiet fl-2015 u fl-2016 dwar l-għeluq fil-laqgħat tal-Homologue Group mal-awtoritajiet tal-awditjar, u bl-għoti ta’ 
aktar kjarifiki bil-miktub).
Għall-FAEŻR ġie żviluppat dokument ta’ Mistoqsijiet u Tweġibiet li indirizza l-aktar mistoqsijiet u s-suġġetti komuni 
mqajma mill-Istati Membri. Minn barra l-Konferenza tal-għeluq, fl-2015 sar grupp ta’ esperti ieħor ta’ jumejn għall-
aġenziji tal-pagamenti u għall-korpi taċ-ċertifikazzjoni.
77
Mhux l-aspetti kollha tal-proċeduri kontradittorji bejn il-Kummissjoni u l-Istati Membri huma indikati fil-livell tar-
Regolament Ġenerali għall-koeżjoni, madankollu dan ġie indirizzat fil-linji gwida tal-għeluq.
Sabiex jitħaffef il-proċess, il-linji gwida tal-għeluq jagħtu lill-Istati Membri xahrejn biex iwieġbu għall-mistoqsijiet 
tal-Kummissjoni flimkien ma’ xahrejn oħra, jekk jitalbu.
Il-pagamenti lill-benefiċjarji huma ttrattati fir-Regolament 2007–2013 (l-Artikolu 80 tar-Regolament Ġenerali) anki 
jekk l-għadd ta’ jiem ma jkunx rifless; huwa jgħid li dan għandu jsir mill-iktar fis possibbli u b’mod sħiħ. Ir-Regola -
ment tal-2014–2020 stabbilixxa skadenza ta’ 90 jum biex jitħallsu l-pagamenti lill-benefiċjarji.
Id-DĠ REGIO bħalissa qed jadotta d-deċiżjonijiet tal-proġetti kbar li fadal bil-ħsieb li jlestihom sa tmiem l-2016.
Risposta tal-Kummissjoni 84
78
Il-linji gwida tal-għeluq (il-punt 5.2) għall-koeżjoni jagħtu skadenza kemm lill-Kummissjoni kif ukoll lill-Istati Mem -
bri dwar il-kummenti fuq ir-rapport finali. Barra minn hekk, il-linji gwida tal-għeluq jipprevedu li jekk Stat Membru 
ma jkunx kapaċi jtejjeb ir-rapport finali, il-Kummissjoni ma taċċettahx u twettaq l-għeluq abbażi tad-dokumenti 
disponibbli. Fl-istess ħin, il-Kummissjoni tista’ tapplika korrezzjonijiet finanzjarji fil-kuntest tal-Artikolu 99 tar-
Regolament Ġenerali. Din il-possibbiltà li l-Kummissjoni tirrifjuta r-rapport u l-possibbiltà li tapplika korrezzjonijiet 
finanzjarji huma inċentiv għall-Istati Membri biex iwieġbu fil-pront għat-talbiet tal-Kummissjoni.
79
Il-Kummissjoni tirreferi għat-tweġiba tagħha fil-paragrafu 78.
Għall-iżvilupp rurali l-eżami tal-aħħar rapport annwali tal-progress ma jdewwimx il-proċess tal-għeluq. Il-bilanċ 
jista’ jitħallas meta l-kontijiet kollha jkunu ġew approvati u r-rapport annwali tal-progress jitqies li huwa 
ammissibbli.
81
Il-Kummissjoni tirreferi għat-tweġiba tagħha fil-paragrafu 78.
82
Stat Membru jkollu jew ma jkollux nefqa li taqbeż l-allokazzjoni tal-programm skont il-kondizzjonijiet tal-implimen -
tazzjoni u skont l-approċċ użat għall-prenotazzjoni żejjed. Din id-deċiżjoni kellha ssir qabel id-data tal-għeluq għall-
eliġibilità, jiġifieri l-31 ta’ Diċembru 2015.
Ara t-tweġiba komuni tal-Kummissjoni għall-paragrafi 84 u 85:
Skont l-Artikolu 80 tar-Regolament 1083/2006, l-Istati Membri għandhom jiżguraw li l-benefiċjarji jirċievu l-ammont 
totali tal-kontribuzzjoni pubblika mill-aktar fis possibbli u kollu kemm hu. Dan huwa l-messaġġ li l-Kummissjoni tat 
lill-Istati Membri matul is-seminars dwar l-għeluq. Dan ġie indirizzat fil-perjodu ta’ programmazzjoni 2014–2020 
(l-Artikolu 132 tar-Regolament 1303/2013 li jipprevedi li suġġett għad-disponibbiltà tal-fondi mill-prefinanzjament 
inizjali u annwali u mill-pagamenti interim, l-awtorità tal-ġestjoni għandha tiżgura li benefiċjarju jirċievi l-ammont 
totali tan-nefqa pubblika eliġibbli u mhux aktar tard minn 90 jum mid-data tas-sottomissjoni tal-pretensjoni għall-
pagament mill-benefiċjarju).
86
Il-Kummissjoni tqis li l-Istati Membri msemmija fl-eżempju fil-Kaxxa 2 jew użaw l-approċċ prudenti għal pagamenti 
tagħhom lill-benefiċjarji tal-ESF (pagament tal-bilanċ wara verifika dettaljata tan-nefqa kollha) jew ħallsu avvanzi 
fuq talba tal-benefiċjarji, ħaġa li ppermettiet l-eżekuzzjoni bla xkiel tal-proġetti konċernati.
Barra minn hekk, il-Kummissjoni tinnota li ttieħdu miżuri biex jiġi evitat dewmien fil-pagamenti fil-perjodu ta’ prog -
rammazzjoni 2014–2020 (ara t-tweġiba tal-Kummissjoni għall-paragrafu 85).
Risposta tal-Kummissjoni 85
89
Il-linji gwida għandhom l-għan li jiċċaraw kif il-Kummissjoni tinterpreta d-dispożizzjonijiet applikabbli kif ukoll 
l-aspettattivi tagħha; għalhekk dawn ma jistgħux jitqiesu bħala rekwiżit addizzjonali. Huma jipprovdu wkoll xi rak -
komandazzjonijiet lill-Istati Membri li, jekk isegwuhom għandhom jiffaċilitaw il-proċess tal-għeluq. B’dan il-mod, 
il-linji gwida jiżguraw li r-regoli jkunu aktar konsistenti u trasparenti għall-Istati Membri u bħala tali jipprovdu 
assigurazzjoni għall-Istati Membri fir-rigward tar-rekwiżiti tal-għeluq tal-Kummissjoni. Il-linji gwida joħolqu fehim 
komuni dwar kif il-Kummissjoni tinterpreta r-Regolament li għandu jgħin biex jiġu evitati konflitti bejn il-Kummiss -
joni u l-Istat Membru matul il-proċess tal-għeluq. Il-linji gwida huma vinkolanti fuq il-Kummissjoni biss u mhux fuq 
l-Istati Membri.
90
Il-Kummissjoni tinnota li l-biċċa l-kbira tal-awtoritajiet ikkonsultati ma jħossux li l-linji gwida jimponu rekwiżiti 
addizzjonali.
Barra minn hekk, dawn il-punti mhumiex rekwiżiti ġodda; madankollu kien hemm il-ħtieġa li jiġu ċċarati ċerti det -
talji sabiex tissaħħaħ l-assigurazzjoni dwar ċerti kwistjonijiet u dwar il-legalità u r-regolarità fl-għeluq.
91
Il-kjarifika rigward li l-operazzjoni tkun tlestiet u dwar il-funzjonalità tagħha fl-għeluq għandha l-għan (fl-ispirtu 
tal-Artikolu 57 tar-Regolament Ġenerali) li l-infiq tal-fondi tal-UE ikun effettiv għall-objettivi definiti fil-programmi. 
Il-kunċett u t-trattament ta’ proġetti mhux funzjonali diġà ġew applikati fl-għeluq tal-programmi tal-2000–2006.
Fir-rigward tar-rata tar-riskju residwu, il-linji gwida tal-għeluq jiċċaraw li għall-finijiet tal-opinjoni tal-awditjar li 
trid tinħareġ mill-awtorità tal-awditjar fl-għeluq, l-awtorità tal-awditjar tista’ tikkunsidra l-korrezzjonijiet finanzjarji 
applikati qabel is-sottomissjoni tad-dokumenti tal-għeluq. Il-Kummissjoni stess tikkalkula rata ta’ żball kumulattiv 
mill-2011 u dan kien kundizzjoni għar-riżerva fir-rapporti annwali tal-attività. Dan jimmitiga aktar ir-riskji fl-għeluq 
u jipprovdi informazzjoni dwar il-livell ta’ żbalji li jibqa’ fin-nefqa kumulattiva ċċertifikata (ara l-paragrafu 91).
Il-kunċett tat-tqassim f’fażijiet kien jeżisti fil-linji gwida tal-għeluq mill-ewwel adozzjoni tagħhom. It-tqassim 
f’fażijiet tal-proġetti ġej mill-ħtieġa li tiġi żgurata l-kontinwità tal-investimenti bejn il-perjodi ta’ programmazzjoni, 
biex jitnaqqas iċ-ċiklu artifiċjali ta’ domanda għall-investiment (li jirriżulta fi prezzijiet għoljin) li jinħoloq minħabba 
ċ-ċiklu ta’ programmazzjoni ta’ seba’ snin u sabiex jiġi żgurat li jintlaħaq l-objettiv finali.
Il-Kummissjoni tqis li l-Linji Gwida tal-Għeluq jiċċaraw b’mod adegwat ir-regoli speċifiċi għat-tqassim f’fażijiet ta’ 
proġetti mhux kbar u dan ma jikkomplikax il-proċess tal-għeluq.
Rigward l-istrumenti finanzjarji, il-modifika tad-deċiżjoni dwar il-linji gwida tal-għeluq tal-Kummissjoni ma taf -
fettwax id-dispożizzjonijiet tar-Regolament 1083/2006 skont liema l-kontribut mill-fondi lil strumenti finanzjarji 
jrid ikun tħallas sa mhux iżjed tard mill-31 ta’ Diċembru 2015. Għalhekk, il-linji gwida pprovdew biss kjarifiki skont 
ir-regoli eżistenti. Ara wkoll it-tweġibiet tal-Kummissjoni għall-paragrafu 6.45 u r-rakkomandazzjoni 3 tar-rapport 
annwali tal-2015 tal-Qorti.
Risposta tal-Kummissjoni 86
Ara t-tweġiba komuni tal-Kummissjoni għall-paragrafi 98 u 99.
L-iskadenzi rakkomandati fil-linji gwida tal-għeluq tal-Kummissjoni għall-koeżjoni jimmiraw lejn li jgħinu lill-awtori -
tajiet differenti jwettqu xogħolhom fil-ħin.
Hija r-responsabbiltà tal-Istati Membri li jiżguraw tqassim adegwat tal-kompiti u l-koordinazzjoni fl-amministrazz -
joni nazzjonali.
Ara t-tweġiba komuni tal-Kummissjoni għall-paragrafi 100 u 101:
Fid-dokument tal-“Mistoqsijiet u tweġibiet” dwar l-għeluq għall-Istati Membri (mistoqsija 98) il-Kummissjoni tir -
rikonoxxi li dan il-perjodu ta’ żmien għandu jiġi kkunsidrat mill-awtorità tal-ġestjoni fir-rigward tal-istrumenti 
finanzjarji sabiex l-awtorità taċ-ċertifikazzjoni u l-awtorità tal-awditjar ikunu jistgħu jlestu xogħolhom fil-ħin. Ġie 
rrakkomandat li l-awtorità taċ-ċertifikazzjoni tibgħat l-aħħar pretensjoni għal pagament interim (inkluż in-nefqa li se 
tiġi ċċertifikata fl-għeluq) lill-awtorità tal-awditjar sat-30 ta’ Ġunju 2016 biex tippermettilha twettaq xogħol tal-aw -
ditjar meħtieġ. Il-Kummissjoni tat struzzjonijiet speċifiċi lill-awtoritajiet tal-awditjar f’dan ir-rigward, pereż. fil-laqgħa 
tal-Homologues Group li saret f’Riga f’Settembru 2015.
105
Il-Kummissjoni diġà tat attenzjoni speċjali għall-validazzjoni tal-bidliet fir-rati ta’ żbalji rrappurtati qabel. Għall-
programmi operattivi aktar riskjużi qed titwettaq ħidma speċifika ta’ awditjar qabel l-għeluq.
Il-Qorti eżaminat il-valutazzjoni tal-Kummissjoni tar-rati ta’ żball żvelati fir-rapporti annwali ta’ kontroll pprovduti 
mill-awtoritajiet nazzjonali sa mis-sena 2010.
107
F’konformità mal-Artikolu 78(6) tar-Regolament (KE) Nru 1083/2006, il-kontribuzzjoni ta’ fondi fi strumenti finan -
zjarji hija inkluża f’talbiet ta’ ħlas lill-Kummissjoni. Wara l-gwida tal-Kummissjoni, din in-nefqa għandha dejjem 
tiġi inkluża fil-popolazzjoni tal-awditjar. Barra minn hekk, kif stipulat fil-metodoloġija tal-awditjar miftiehma, 
l-awtoritajiet tal-awditjar jistgħu jwettqu awditi tematiċi fuq strumenti finanzjarji li jkopru kemm il-kostituzzjoni 
tal-fond kif ukoll l-implimentazzjoni attwali tal-proġetti permezz ta’ awditjar ta’ kampjun ta’ tranżazzjonijiet fil-livell 
tal-intermedjarji finanzjarji jew tar-riċevituri finali. L-awtoritajiet tal-awditjar, għall-fini tad-dikjarazzjoni tal-għeluq, 
se jkollhom jiksbu u jipprovdu assigurazzjoni dwar il-legalità u r-regolarità mhux biss tal-kontribut lill-PO imħallsa 
lill-fondi li jimplimentaw strumenti finanzjarji iżda wkoll tal-użu tal-kontribut lill-PO permezz ta’ tranżazzjonijiet sot -
tostanti implimentati mill-benefiċjarji finali.
Għall-FAEŻR, il-Kummissjoni talbet li l-korpi taċ-ċertifikazzjoni jikkonfermaw, fl-aħħar approvazzjoni tal-kontijiet, 
in-nefqa eliġibbli għall-istrumenti finanzjarji.
Il-Kummissjoni tirreferi għat-tweġiba tagħha fil-paragrafu 100.
Risposta tal-Kummissjoni 87
108
Fir-rigward tal-iżvilupp rurali, l-aġenziji tal-pagamenti u l-korpi taċ-ċertifikazzjoni għandhom jivverifikaw l-użu reali 
tal-pagament preċedenti qabel ma jagħtu l-pagament li jmiss. Barra minn hekk, ir-rekwiżiti eżawrjenti ta’ rappurtar 
stabbiliti skont l-Artikolu 46 tar-R1303/2013 wkoll jiżguraw implimentazzjoni korretta u ġestjoni finanzjarja soda.
Ara t-tweġiba komuni tal-Kummissjoni għall-paragrafi 109 u 110:
L-istandards nazzjonali u internazzjonali jeħtieġu li jsiru avvanzi b’firma ta’ kuntratt. Il-pagament ta’ avvanzi huwa 
għalhekk prerekwiżit għall-bidu tal-implimentazzjoni tax-xogħlijiet u tas-servizzi.
111
Avvanzi kuntrattwali huma eliġibbli biss sakemm dawn jitħallsu skont ir-regoli nazzjonali u skont il-prattika normali 
tas-suq. Għalhekk huwa improbabbli li dawn jirrappreżentaw perċentwali għoljin u jekk jagħmlu hekk ikun hemm 
raġuni bbażata fuq is-suq għal dan.
Il-Kummissjoni stabbiliet li avvanzi ta’ pagamenti jkunu eliġibbli biss jekk il-valur fiżiku tal-implimentazzjoni kor -
rispondenti jkun tal-inqas daqs l-avvanzi fl-għeluq. Dan huwa element li għandu jiġi vverifikat diġà fil-verifiki tal-
ġestjoni. F’dan ir-rigward, l-awtoritajiet nazzjonali għandhom jiċċekkjaw li l-pagamenti jsiru fuq il-bażi tad-deċiżjoni 
tal-għoti u li l-pagamenti jkunu ġew ikkonvertiti f’xogħlijiet jew servizzi reali.
Din il-kwistjoni kienet diġà ġiet iċċarata matul il-perjodu ta’ programmazzjoni 2000–2006.
L-assigurazzjoni tal-awditjar ipprovduta mill-awtoritajiet tal-awditjar fl-għeluq se tkopri wkoll il-kwistjoni tal-avvanzi 
kuntrattwali u l-fatt li l-awtoritajiet ta’ ġestjoni jkunu vverifikaw l-eliġibilità tagħhom, kif ġie mfakkar lill-awtoritajiet 
tal-awditjar matul il-laqgħa annwali tal-2016 tal-koordinazzjoni tal-awditjar u fil-laqgħa tal-Homologues Group 
f’Settembru 2016 (ara l-paragrafu 113).
Ara t-tweġiba komuni tal-Kummissjoni għall-paragrafi 114 u 115:
Il-Kummissjoni tfakkar li l-obbligu li jinnotifikaw il-miżuri ta’ għajnuna mill-Istat jaqa’ fuq l-Istati Membri u li 
d-deċiżjoni tal-Kummissjoni dwar il-proġett il-kbir mhijiex deċiżjoni dwar il-konformità tal-proġett il-kbir mar-regoli 
tal-għajnuna mill-Istat.
Madankollu, notifika dwar l-għajnuna mill-Istat hija meħtieġa biss għal għadd limitat ta’ proġetti kbar (notifika mhix 
meħtieġa fejn, pereżempju, ma tkun involuta l-ebda għajnuna mill-Istat jew l-proġett jaqa’ fil-kamp ta’ applikazzjoni 
ta’ Regolament ta’ Eżenzjoni ta’ Kategorija jew ta’ skema approvata ta’ għajnuna).
Barra minn dan, trid issir distinzjoni bejn is-sitwazzjoni qabel is-sentenza Leipzig –Halle u warajha u bejn il-perjodi 
ta’ programmazzjoni 2007-2013 u 2014-2020.
Risposta tal-Kummissjoni 88
Il-Kummissjoni tinnota wkoll li d-DĠ COMP diġà ġie kkonsultat f’konsultazzjonijiet interservizz formali mid-DĠ 
REGIO dwar deċiżjonijiet fuq proġetti kbar qabel tmiem l-2012, għad li mhux b’mod sistematiku.
Wara s-sentenza Leipzig-Halle, id-DĠ REGIO u d-DĠ COMP saħħew il-kooperazzjoni tagħhom b’rabta mal-val -
utazzjoni tal-applikazzjonijiet għal proġetti kbar. Il-Kummissjoni tisħaq li ma hemm ebda proġett kbir li għalih 
il-Kummissjoni adottat deċiżjoni li tapprova l-finanzjament mill-FEŻR jew mill-FK fl-aħħar snin u li għalih imbagħad 
ġiet adottata deċiżjoni negattiva skont ir-regoli dwar l-għajnuna mill-Istat. Dan juri li l-ftehimiet ta’ kooperazzjoni 
implimentati qed jaħdmu sew fil-prattika.
Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet
Rakkomandazzjoni 1
Il-Kummissjoni ma taċċettax din ir-rakkomandazzjoni.
Il-Kummissjoni mhix f’pożizzjoni, f’dan l-istadju li tieħu impenji speċifiċi b’rabta mal-proposti leġiżlattivi għall-
perjodu ta’ wara l-2020.
Sforz sinifikanti kien diġà sar biex ir-regoli tal-Fondi ESI għall-perjodu 2014–2020 jiġu armonizzati, kemm għas-snin 
tal-kontijiet annwali kif ukoll fl-għeluq. Il-Kummissjoni se tfittex li tkompli tarmonizza d-dispożizzjonijiet regolatorji 
bejn il-fondi, inkluż dwar it-terminoloġija, l-assigurazzjoni u l-proċessi tal-għeluq, kull meta dan jgħin biex titjieb 
il-ġestjoni tal-fondi tal-UE u jikkontribwixxi lejn implimentazzjoni aktar sempliċi u aktar effettiva l-fl-Istati Membri 
u fir-reġjuni.
Il-Kummissjoni tqis li l-allinjament tal-arranġamenti fl-iżvilupp rurali u ta’ koeżjoni ma għandhomx idgħajfu l-kon -
sistenza tal-implimentazzjoni tal-PAK. L-importanza li jiġu ppreservati s-sinerġiji miksuba bejn iż-żewġ pilastri 
(il-FAEG u l-FAEŻR) ġiet rikonoxxuta mil-leġiżlatur (il-Premessa 4 tar-Regolament 1303/20133). Għaż-żewġ pilastri 
tal-PAK, l-approvazzjoni tal-konformità hija indipendenti mill-approvazzjoni finanzjarja annwali.
Ara t-tweġiba komuni tal-Kummissjoni għall-paragrafi 119 u 120:
Fir-rigward tal-iżvilupp rurali, il-Kummissjoni ma sabet l-ebda ilment dwar id-diskrepanza fl-aspettattivi bejn l-Istati 
Membri. L-eżerċizzju tal-għeluq huwa s-saldu tal-kwistjonijiet finanzjarji. Huwa eżerċizzju separat mill-approvazz -
joni tal-konformità.
Skont il-leġiżlazzjoni applikabbli, (l-Artikolu 52 tar-Regolament 1306/2013) il-proċeduri tal-approvazzjoni tal-kon -
formità jkopru perjodu ta’ 24 xhur qabel it-tnedija tal-investigazzjoni. L-Istati Membri huma midħla tal-istruttura 
tas-sistema. Huma infurmati b’mod ċar dwar il-perjodu kopert minn kull investigazzjoni. Barra minn hekk fil-perjodu 
ta’ programmazzjoni preċedenti, fl-iżvilupp rurali ġew adottati korrezzjonijiet finanzjarji wara l-għeluq tal-perjodu 
2000–2006. L-Istati Membri ma oġġezzjonawx dwar iż-żmien li fih ġew deċiżi l-korrezzjonijiet finanzjarji.
3 “Fir-rigward tal-Politika Agrikola Komuni (PAK), diġà nkisbu sinerġiji sinifikanti bl-armonizzazzjoni u bl-allinjament tar-regoli tal-ġestjoni u tal-
kontroll tal-ewwel pilastru (il-Fond Agrikolu Ewropew ta’ Garanzija - FAEG) u tat-tieni pilastru (FAEŻR) tal-PAK. Ir-rabta b’saħħitha bejn il-FEAG 
u l-FAEŻR għaldaqstant jenħtiġielha li tinżamm u li l-istrutturi li diġà hemm fis-seħħ fl-Istati Membri jiġi priżervati.”
Risposta tal-Kummissjoni 89
121
Għan-nefqa tal-PAK, inkluż l-iżvilupp rurali, id-distinzjoni bejn l-approvazzjoni finanzjarja annwali u l-proċeduri 
tal-għeluq fuq naħa u l-proċedura tal-approvazzjoni tal-konformità fuq in-naħa l-oħra, ġiet stabbilita mil-leġiżlatur 
għall-perjodu 2007–2013 u kkonfermata għall-perjodu 2014–2020. Id-distinzjoni bejn il-kontabilità u l-kwistjonijiet 
dwar il-legalità u r-regolarità wriet li hija effettiva u effiċjenti.
122
Il-Kummissjoni tqis li tali rappurtar speċifiku dwar l-eżitu finali tal-għeluq għall-perjodu tal-programm kollu kemm 
hu jista’ jsir fil-kuntest tar-Rapport Annwali tal-Attività tad-Direttorati Ġenerali rispettivi.
123
Il-Kummissjoni tirreferi għat-tweġibiet tagħha fil-paragrafi 40 u 54.
Għall-politika ta’ koeżjoni, ir-Rapporti Annwali tal-Attività jagħtu dettalji dwar il-proċessi interni li għandhom 
l-għan li jiżguraw ġestjoni adegwata tar-riskji relatati mal-legalità u mar-regolarità tat-tranżazzjonijiet sottostanti, 
fejn jitqiesu n-natura pluriennali tal-programmi kif ukoll in-natura tal-pagamenti kkonċernati. F’dan ir-rigward, 
għall-perjodu 2007–2013, l-objettiv ta’ kontroll huwa li jiġi żgurat li r-riskju residwu kumulattiv ta’ kull programm 
ma jaqbiżx it-2 % fuq bażi kumulattiva, abbażi tar-riżultati tal-awditjar disponibbli kollha. Għall-perjodu 2014–2020, 
ir-regolament jintroduċi l-aċċettazzjoni annwali tal-kontijiet u għalhekk l-aċċettazzjoni annwali mill-Kummissjoni ta’ 
kategorija ta’ nefqa legali u regolari, kif ukoll l-aċċettazzjoni tar-rapport finali ta’ implimentazzjoni għal kull pro -
gramm, bħala kundizzjoni għall-aċċettazzjoni tal-bilanċ finali.
Għall-FAEŻR, 2007–2013 u 2014–2020, il-leġiżlatur ħaseb għal għeluq ibbażat fuq l-approvazzjoni finanzjarja annwali 
tal-kontijiet bil-possibbiltà ta’ applikazzjoni ta’ korrezzjonijiet finanzjarji permezz ta’ awditi tal-konformità wara 
l-pagament tal-bilanċ finali. Ir-Rapporti Annwali tal-Attività se jkomplu jagħtu d-dettalji dwar il-prestazzjoni tal-
miżuri tal-iżvilupp rurali u jirrapportaw dwar il-konformità abbażi tal-eżerċizzji annwali tal-approvazzjoni finanzjarja 
u tar-riżultati tal-awditi tal-konformità.
Il-Kummissjoni mhix f’pożizzjoni, f’dan l-istadju li tieħu impenji speċifiċi b’rabta mal-proposti leġiżlattivi għall-
perjodu ta’ wara l-2020.
125
Għall-iżvilupp rurali, il-Kummissjoni stabbiliet proċess bl-għan li tiġi żgurata ġestjoni adegwata tar-riskji relatati 
mal-legalità u mar-regolarità tat-tranżazzjonijiet sottostanti, fejn tqis in-natura pluriennali tal-programmi kif ukoll 
in-natura tal-pagamenti konċernati bl-objettiv li r-riskju residwu għall-baġit tal-UE ma jaqbiżx it-2 %.
Il-legalità u r-regolarità tan-nefqa jiġu vverifikati permezz tal-proċedura tal-approvazzjoni tal-konformità li titwet -
taq b’mod separat u indipendenti mill-eżerċizzju tal-għeluq. Il-korrezzjonijiet finanzjarji jiġu imposti b’riżultat tal-
proċedura tal-approvazzjoni tal-konformità.
Fil-qafas legali attwali d-deċiżjonijiet tal-approvazzjoni tal-konformità jistgħu jibqgħu jittieħdu anke wara l-għeluq 
tal-programm.
Risposta tal-Kummissjoni 90
Ara t-tweġiba komuni tal-Kummissjoni għall-paragrafi 126 u 127:
Fil-fatt għall-perjodu 2007–2013 ma hemmx bażi legali li tippermetti lill-Kummissjoni torbot direttament il-paga -
ment tal-bilanċ finali fl-għeluq mar-riżultati reali tal-programmi/livell tal-assi ta’ prijorità.
Il-fatt li ma hemmx relazzjoni mill-qrib bejn il-prestazzjoni u l-pagamenti ma jfissirx li l-evalwazzjoni u l-valutazzjoni 
tal-prestazzjoni ma jsirux.
Għall-perjodu 2014–2020, il-qafas tal-prestazzjoni stabbilit se joħloq rabta bejn il-pagamenti u l-ksib tar-riżultati 
u tal-outputs fil-livell tal-assi ta’ prijorità.
Rakkomandazzjoni 2
Il-Kummissjoni ma taċċettax din ir-rakkomandazzjoni.
Il-Kummissjoni mhix f’pożizzjoni, f’dan l-istadju li tieħu impenji speċifiċi b’rabta mal-proposti leġiżlattivi għall-
perjodu ta’ wara l-2020.
Fil-politika tal-koeżjoni r-regoli fis-seħħ għall-perjodu ta’ programmazzjoni 2014–2020 diġà jipprevedu l-elementi 
mitluba mill-Qorti fiż-żewġ inċiżi. 
Fir-rigward tat-tieni parti tar-rakkomandazzjoni dwar il-prestazzjoni, l-Artikolu 22.7 tar-Regolament dwar 
id-Dispożizzjonijiet Komuni diġà jippermetti lill-Kummissjoni tapplika korrezzjonijiet finanzjarji meta tistabbilixxi 
nuqqas serju fil-kisba tal-miri relatati mal-indikaturi finanzjarji, indikaturi tal-outputs u passi ewlenin fl-implimen -
tazzjoni stabbiliti fil-qafas tal-prestazzjoni.
Il-Kummissjoni tqis li aktar alinjament bejn oqsma ta’ politika differenti ma għandux idgħajjef is-sinerġiji miksuba 
fil-ġestjoni taż-żewġ Fondi tal-PAK — il-FAEG u l-FAEŻR. L-importanza li jiġu ppreservati s-sinerġiji miksuba bejn 
iż-żewġ pilastri (il-FAEG u l-FAEŻR) ġiet rikonoxxuta mil-leġiżlatur (il-Premessa 4 tar-Regolament 1303/20134).
Rakkomandazzjoni 3
Il-Kummissjoni ma taċċettax din ir-rakkomandazzjoni.
Il-Kummissjoni se tkompli tinforma lill-awtorità baġitarja bi trasparenza sħiħa dwar l-implimentazzjoni tal-pro -
gramm, inkluż dwar l-eżitu tal-għeluq. Madankollu mhijiex f’pożizzjoni, f’dan l-istadju li tieħu impenji speċifiċi 
b’rabta mal-proposti leġiżlattivi għall-perjodu ta’ wara l-2020.
4 “Fir-rigward tal-Politika Agrikola Komuni (PAK), diġà nkisbu sinerġiji sinifikanti bl-armonizzazzjoni u bl-allinjament tar-regoli tal-ġestjoni u tal-
kontroll tal-ewwel pilastru (il-Fond Agrikolu Ewropew ta’ Garanzija - FAEG) u tat-tieni pilastru (FAEŻR) tal-PAK. Ir-rabta b’saħħitha bejn il-FEAG 
u l-FAEŻR għaldaqstant jenħtiġielha li tinżamm u li l-istrutturi li diġà hemm fis-seħħ fl-Istati Membri jiġi priżervati.”
Risposta tal-Kummissjoni 91
129
Il-Kummissjoni hija marbuta bil-qafas legali fis-seħħ u li kien deċiż mil-leġiżlatur.
It-trikkib bejn iż-żewġ perjodi huwa neċessarju minħabba li ħafna operazzjonijiet jieħdu diversi snin biex jiġu impli -
mentati u minħabba li dejjem se jkun hemm fażi tal-bidu u fażi tal-għeluq.
Is-servizzi tal-Kummissjoni ħeġġew lill-Istati Membri biex iżidu l-kapaċitajiet marbuta mal-għeluq u jużaw l-allokazz -
jonijiet ta’ għajnuna teknika għal 2007–2013 jew 2014–2020 għal dan l-għan.
Il-proċess tal-għeluq beda jitħejja qabel tmiem il-perjodu tal-eliġibilità u kien fl-aqwa tiegħu immedjatament 
meta ntemm il-perjodu tal-eliġibilità. Fil-fatt, l-Istati Membri ngħataw sentejn oħra (tliet snin fil-każ tal-programmi 
2014–2020) biex jimplimentaw il-programmi tagħhom. Dan jippermetti ġestjoni u assorbiment aħjar tal-programmi, 
waqt li jqis il-ħtieġa li l-proġetti pluriennali jiġu implimentati, inaqqas il-pressjoni u l-ammont ta’ xogħol involut fuq 
l-awtoritajiet u jippermetti tranżizzjoni aħjar bejn il-perjodi.
130
Il-kummissjoni temmen bis-sħiħ li l-eliminazzjoni tat-trikkib tal-perjodi tal-eliġibilità jirriżulta f’inqas l-implimentazz -
joni ta’ politika.
131
Il-perjodu iqsar mogħti taħt l-iżvilupp rurali jista’ jiġi spjegat mill-fatt li ċ-ċertifikazzjoni u l-proċess tal-
approvazzjoni tal-kontijiet ilhom jeżistu għal aktar minn għaxar snin, u b’mod ġenerali jista’ jingħad li l-korpi taċ-
ċertifikazzjoni u l-aġenziji tal-pagamenti jifhmu r-rekwiżiti.
Il-Kummissjoni temmen li hemm bżonn ta’ bilanċ bejn it-tnaqqis tal-piż amministrattiv u li tingħata assigurazzjoni 
dwar il-legalità u r-regolarità tan-nefqa.
Rakkomandazzjoni 4
Il-Kummissjoni ma taċċettax din ir-rakkomandazzjoni.
Il-Kummissjoni temmen bis-sħiħ li jekk telimina t-trikkib tal-perjodi tal-eliġibilità dan jirriżulta f’inqas implimentazz -
joni tal-politika, inaqqas il-possibbiltà li l-proġetti pluriennali jiġu deċiżi fl-aħħar sena tal-perjodu tal-implimentazz -
joni billi jimponi piż amministrattiv addizzjonali u jikkawża tfixkil fit-tranżizzjoni bejn il-perjodi. Għall-FAEŻR, dan 
jaffettwa b’mod negattiv l-implimentazzjoni bla xkiel tal-impenji ambjentali pluriennali jew proġetti ta’ bidu ta’ 
negozju bbażati fuq pjanijiet kummerċjali pluriennali.
Risposta tal-Kummissjoni 92
133
Il-Kummissjoni hija tal-fehma li jeżistu skadenzi speċifikati għall-oqsma ewlenin kollha rilevanti għall-għeluq.
L-oqsma ewlenin tal-politika ta’ koeżjoni li huma rilevanti għall-għeluq huma l-implimentazzjoni (indirizzata 
b’rapport ta’ implimentazzjoni finali), il-legalità u r-regolarità tan-nefqa (indirizzati bid-dikjarazzjoni tal-għeluq 
u bir-rapport ta’ kontroll finali) u fl-aħħar nett, fid-dikjarazzjoni finali tan-nefqa. Għal dawn l-oqsma ewlenin, 
l-iskadenzi huma indikati fir-Regolament. B’mod partikolari, il-Kummissjoni għandha ħames xhur biex tinforma lill-
Istat Membru dwar l-opinjoni tagħha fuq il-kontenut tar-rapport finali tal-implimentazzjoni u fuq id-dikjarazzjoni 
tal-għeluq. Fir-rigward ta’ proġetti kbar fil-perjodu 2007–2013, inqas minn 2 % minnhom għad iridu jiġu approvati.
Għall-iżvilupp rurali l-iskadenzi ewlenin huma deskritti fil-leġiżlazzjoni (pereż. l-għoti tad-dokumenti għall-għeluq, 
il-pagament finali). Madankollu, xi skadenzi mhumiex speċifikati u dan jipprovdi tul ta’ żmien suffiċjenti biex jiġu 
żgurati deċiżjoni tal-għeluq u protezzjoni tajbin tal-baġit tal-UE.
Rakkomandazzjoni 5
Il-Kummissjoni tinnota li din ir-rakkomandazzjoni hija indirizzata lill-Istati Membri.
Rakkomandazzjoni 6
Il-Kummissjoni taċċetta din ir-rakkomandazzjoni.
Il-Kummissjoni bħalissa qed tipproċessa d-deċiżjonijiet dwar il-proġetti kbar li fadal għall-perjodu tal-2007-2013, 
bl-intenzjoni li jiġu adottati kemm jista’ jkun sal-aħħar tal-2016. Hemm proċeduri fis-seħħ biex id-deċiżjonijiet dwar 
proġetti kbar jiġu adottati fi żmien tliet xhur kif meħtieġ mir-regolamenti. Għad iridu jiġu approvati inqas minn 2 % 
tal-proġetti kbar kollha tal-perjodu 2007–2013.
Fir-rigward tal-perjodu ta’ programmazzjoni 2014–2020 il-Kummissjoni aċċellerat it-trattament tal-proġetti kbar li 
issa qed jiġu approvati f’medja ta’ 110 ijiem.
Ara t-tweġiba komuni tal-Kummissjoni għall-paragrafi 134 u 135:
Inġenerali l-linji gwida tal-għeluq ma jistgħux jitqiesu bħala rekwiżiti addizzjonali iżda għandhom l-għan li jiċċaraw 
kif il-Kummissjoni tinterpreta d-dispożizzjonijiet applikabbli kif ukoll l-aspettattivi tagħha. Il-Kummissjoni tipprovdi 
wkoll xi rakkomandazzjonijiet lill-Istati Membri li, jekk isegwuhom għandhom jiffaċilitaw il-proċess tal-għeluq. B’dan 
il-mod, il-linji gwida jiżguraw li r-regoli jkunu aktar konsistenti u trasparenti għall-Istati Membri u bħala tali jip -
provdu assigurazzjoni għall-Istati Membri fir-rigward tar-rekwiżiti tal-għeluq tal-Kummissjoni.
Il-Kummissjoni tinnota li l-Qorti tqis li din il-kjarifika hija utli u adattata pereżempju għar-rata tar-riskju residwu (ara 
l-paragrafi 123 u 135).
Il-Kummissjoni spjegat il-pożizzjoni tagħha dwar il-possibbiltà legali offruta fl-Artikolu 78(6) tar-Regolament 
Ġenerali għall-2007–2013 li tqis eliġibbli nefqa għal strumenti finanzjarji fl-għeluq. Ara t-tweġiba tal-Kummissjoni 
għar-Rakkomandazzjoni 3 tar-Rapport Annwali tal-2015 tal-Qorti.
Il-Kummissjoni tirreferi wkoll għat-tweġiba tagħha fil-paragrafu 89.
Risposta tal-Kummissjoni 93
Il-Kummissjoni tqis li l-linji gwida tal-għeluq jiċċaraw b’mod adegwat ir-regoli speċifiċi għat-tqassim f’fażijiet ta’ 
proġetti mhux kbar u dan ma jikkomplikax il-proċess tal-għeluq.
137
Il-Kummissjoni tqis li t-tħejjija interna għall-għeluq tinsab fit-triq it-tajba sabiex jiġi żgurat proċess tal-għeluq bla 
intoppi.
Hija r-responsabbiltà tal-Istati Membri li jiżguraw tqassim adegwat tal-kompiti u l-koordinazzjoni fl-amministrazz -
joni nazzjonali.
138
Il-Kummissjoni tenfasizza li għall-għeluq tal-perjodu 2007–13, ir-riskju ta’ tnaqqis mhux ġustifikat fir-rati ta’ żball 
finali rrappurtati mill-Istati Membri huwa mmitigat permezz tal-ħruġ tar-rapporti annwali ta’ kontroll u tal-impli -
mentazzjoni tal-korrezzjonijiet finanzjarji meta r-rati ta’ żball residwi jkunu ogħla mil-livell ta’ materjalità. Il-Kum -
missjoni tanalizza bir-reqqa u tivvalida r-rata ta’ żball irrappurtata mill-awtoritajiet tal-awditjar minn sena għal oħra 
u fl-għeluq. Dan il-proċess jiġi rieżaminat kull sena mill-Qorti.
Ara t-tweġiba komuni tal-Kummissjoni għall-paragrafi 139 u 140:
Għandu jiġi nnotat li notifika dwar l-għajnuna mill-Istat hija meħtieġa biss għal għadd limitat ta’ proġetti kbar (noti -
fika mhix meħtieġa fejn, pereżempju, ma tkun involuta l-ebda għajnuna mill-Istat jew il-proġett jaqa’ fil-kamp ta’ 
applikazzjoni ta’ Regolament ta’ Eżenzjoni ta’ Kategorija jew ta’ skema approvata ta’ għajnuna).
Il-Kummissjoni tirreferi għat-tweġibiet tagħha għar-rakkomandazzjoni nru 4 fir-Rapport Speċjali Nru 24/2016.
Fir-rigward tal-verifika tal-konformità ta’ proġetti kbar mar-regoli dwar l-għajnuna mill-Istat, il-Kummissjoni ma 
laqgħetx ir-rakkomandazzjoni għax temmen li din tmur kontra l-objettivi tal-Kummissjoni, li ġew segwiti fil-gwida li 
tat lill-Istati Membri fl-2012 biex ma jirrieżaminawx b’mod sistematiku l-proġetti deċiżi qabel dik id-data — filwaqt 
li tħalli f’idejn l-Istati Membri l-possibbiltà li jinnotifikaw jew le — u li tipprovdi stabbiltà għall-Istati Membri u għall-
benefiċjarji fir-rigward tat-trattament ta’ tali proġetti.
141
Għall-iżvilupp rurali, il-Kummissjoni hija konxja li, bħal għal kull miżura oħra ġestita minn Aġenzija tal-Pagamenti, 
fl-istrumenti finanzjarji jeżisti r-riskju li tiġi ddikjarata nefqa mhux eliġibbli.
Madankollu, il-Kummissjoni tixtieq tenfasizza li f’awditi preċedenti hija diġà wissiet lill-Istati Membri bil-possibbiltà 
ta’ nfiq irregolari.
Diġà huma ppjanati awditi apposta għall-għeluq ta’ fondi ta’ garanzija u jekk ikun meħtieġ dawn jistgħu jwasslu 
għal korrezzjonijiet finanzjarji.
Fir-rigward tal-eliġibilità tan-nefqa relatata ma’ strumenti finanzjarji u ma’ avvanzi kuntrattwali, diġà ngħataw kjari -
fiki speċifiċi lill-awtoritajiet nazzjonali għall-assigurazzjoni tagħhom fl-għeluq.
Għall-politika ta’ koeżjoni, il-Kummissjoni tirreferi għat-tweġibiet tagħha fil-paragrafi 100 u 107.
Risposta tal-Kummissjoni 94
Rakkomandazzjoni 7
Il-Kummissjoni taċċetta din ir-rakkomandazzjoni.
Fir-rigward tal-eliġibilità tan-nefqa relatata ma’ strumenti finanzjarji u ma’ avvanzi kuntrattwali, diġà ngħataw kjari -
fiki speċifiċi lill-awtoritajiet tal-programm għall-assigurazzjoni tagħhom fl-għeluq.
Pubblikazzjonijiet bla ħlas:
  kopja waħda:  
permezz tal-EU Bookshop (http://bookshop.europa.eu);
  iżjed minn kopja waħda jew posters/mapep:  
mir-rappreżentanzi tal-Unjoni Ewropea (http://ec.europa.eu/represent_mt.htm),  
mid-delegazzjonijiet f'pajjiżi li mhumiex /f_l-UE (http://eeas.europa.eu/delegations/index_mt.htm),  
billi tikkuntatja s-servizz Europe Direct (http://europa.eu/europedirect/index_mt.htm)  
jew ċempel 00 800 6 7 8 9 10 11 (numru tat-telefown bla ħlas minn kullimkien /f_l-UE) (*).
(*)  L-informazzjoni mogħtija hija b’xejn, kif ukoll it-telefonati ġeneralment huma b’xejn (għalkemm xi operaturi, kabini  
tat-telefown jew lukandi jistgħu jitolbu ħlas). 
Pubblikazzjonijiet bi ħlas: permezz tal-EU Bookshop (http://bookshop.europa.eu).KIF GĦANDEK TAGĦMEL BIEX TIKSEB
IL-PUBBLIKAZZJONIJIET TAL-UE
Avveniment Data
Adozzjoni tal-APM / Bidu tal-awditu 15.9 .2015
L-abbozz tar-rapport jintbagħat uffiċjalment lill-Kummissjoni (jew lil parti awditjata 
oħra)13.10.2016
Adozzjoni tar-rapport finali wara l-proċedura kontradittorja 14.12.2016
Ir-risposti uffiċjali tal-Kummissjoni (jew ta’ parti awditjata oħra) riċevuti bil-lingwi 
kollha25.1 .2017
Wara t-tmiem ta’ perjodu ta’ programmazzjoni, 
il-programmi tal-koeżjoni u  tal-iżvilupp rurali jkunu jridu 
jingħalqu u  jiġu suġġetti għal likiwidazzjoni finanzjarja. 
Kemm il-Kummissjoni kif ukoll l-Istati Membri għandhom 
kompiti u responsabbiltajiet speċifiċi fil-proċess ta’ għeluq. 
F’dan l-awditu aħna eżaminajna jekk ir-regoli u  l-proċeduri 
għall-għeluq jipprovdux bażi biex il-Kummissjoni u l-Istati 
Membri jagħlqu l-programmi b’mod effiċjenti u f’waqtu. 
B’mod ġenerali, sibna li l-linji gwida tal-Kummissjoni dwar 
l-għeluq tal-programmi għall-perjodu 2007-2013, kemm 
fil-koeżjoni kif ukoll fl-iżvilupp rurali, jipprovdu bażi 
adegwata biex l-Istati Membri jħejju b’mod effettiv 
għall-għeluq iżda identifikajna xi dgħufijiet u ċerti riskji li 
jeħtieġ li jiġu indirizzati matul l-eżerċizzju ta’ għeluq 
tal-programmi. Aħna nagħmlu wkoll għadd ta’ 
rakkomandazjonijiet rigward il-qafas leġiżlattiv ta’ wara 
l-2020.
IL/uniF6BAQORTI
EWROPEA 
TAL/uniF6BAAWDITUR I