IL-KUMMISSJONI EWROPEA Strasburgu,12.12.2017 COM(2017) 763 final ANNESS mar-Rakkomandazzjoni għal Deċiżjoni tal-Kunsill li tawtorizza l-ftuħ ta’ negozjati dwar Ftehim ta’ Sħubija bejn l-Unjoni Ewropea u l-pajjiżi tal-Grupp ta’ Stati Afrikani, tal-Karibew u tal-Paċifiku



ANNESS Werrej 1.NATURA U KAMP TA' APPLIKAZZJONI TAL-FTEHIM 2.FONDAZZJONI 3.PATT BEJN L-UE U L-AFRIKA 4.PATT BEJN L-UE U L-KARIBEW 5.PATT BEJN L-UE U L-AFRIKA 6.KOOPERAZZJONI DIVERSIFIKATA 7.QAFAS ISTITUZZJONALI 8.DISPOŻIZZJONIJIET FINALI



1.NATURA U KAMP TA' APPLIKAZZJONI TAL-FTEHIM

L-għan tan-negozjati huwa li tiġi konkluża Sħubija msaħħa bejn l-Unjoni Ewropea (UE) u l-pajjiżi tal-Afrika, tal-Karibew u tal-Paċifiku. L-għan huwa li jinkiseb Ftehim ġdid li jikkonsisti f’bażi komuni u tliet patti reġjonali. Il-bażi komuni, applikabbli għall-membri kollha tas-Sħubija, se telenka l-objettivi, il-prinċipji u l-prijoritajiet ġenerali, u jippermetti aktar kooperazzjoni fil-livell internazzjonali. Iċ-ċentru tal-gravità se jkun fuq il-patti reġjonali, l-iffissar ta’ prijoritajiet speċifiċi fil-livell reġjonali lejn pajjiżi fl-Afrika, fil-Karibew u fil-Paċifiku, skont id-dinamika reġjonali intensifikata u l-importanza dejjem akbar ta’ organizzazzjonijiet reġjonali. Is-Sħubija se tkun miftuħa għal gradi differenti ta’ involviment jew adeżjoni ta’ pajjiżi oħra, li jaqsmu l-istess valuri u jikkontribwixxu biex jintlaħqu l-objettivi. Il-Ftehim il-ġdid huwa maħsub bħala qafas ta’ sħubija politiku komprensiv tar-relazzjonijiet bejn il-Partijiet u jiġġenera riżultati ta’ benefiċċju b’mod reċiproku fuq l-interessi komuni u intersezzjonati. Għal dan il-għan, huwa għandu jimmira, l-ewwel nett, biex jinbnew stati u soċjetajiet paċifiċi u reżiljenti, li jiġu massimizzati l-benefiċċji ta’ migrazzjoni ġestita tajjeb, u jiġi żgurat rispett sħiħ ta’ impenji internazzjonali dwar id-drittijiet tal-bniedem, il-libertajiet fundamentali u l-prinċipji demokratiċi. It-tieni nett, huwa se jfittex li javvanza l-iżvilupp sostenibbli, ibbażat fuq l-implimentazzjoni tal-Aġenda 2030 għall-Iżvilupp Sostenibbli u l-Ftehim ta’ Pariġi dwar it-Tibdil fil-Klima, kif ukoll isaħħaħ l-investiment u joħloq impjiegi deċenti għal kulħadd. It-tielet nett, huwa se jiffaċilita pożizzjonijiet komuni fix-xena dinjija, b’mod li jsaħħaħ il-multilateraliżmu u ordni internazzjonali bbażat fuq ir-regoli. Il-patti reġjonali huma protokolli għall-ftehim, li jipprovdi għal qafas legali komprensiv tar-relazzjonijiet. Fl-istess ħin, il-Protokoll jippermetti aġġustament flessibbli għat-tibdil ta’ ċirkostanzi permezz tal-applikazzjoni ta’ proċedura simplifikata biex jiġu riveduti t-tliet patti reġjonali.

Il-Ftehim se jinkludi arkitettura istituzzjonali adattata, biex tiġi żgurata simplifikazzjoni u aktar koerenza mal-oqfsa eżistenti u biex jiġi permess li jittieħdu deċiżjonijiet u azzjonijiet malajr u b’mod effettiv. Huwa se jiddikjara wkoll li l-Partijiet se jsegwu approċċ li jinvolvi diversi partijiet ikkonċernati billi jissaħħaħ ir-rwol tas-soċjetà ċivili u tas-settur privat.



2.FONDAZZJONI PARTI 1 DISPOŻIZZJONIJIET KOMUNI Titolu I Objettivi Il-Ftehim se jistabbilixxi li l-Partijiet għandhom l-objettivi komuni ta’: Ħolqien ta’ sħubija politika ffukata fuq il-bini ta’ stati u soċjetajiet paċifiċi, stabbli, regolati sew, prosperużi u reżiljenti; ·Aċċelerazzjoni tal-progress lejn il-kisba tal-Għanijiet ta’ Żvilupp Sostenibbli, u b’mod partikolari l-qerda tal-faqar, li tippermetti l-ħtiġijiet u l-prijoritajiet differenti ta’ pajjiżi differenti; ·Il-bini ta’ alleanzi effettivi f’kuntesti internazzjonali, bil-għan li titmexxa ’l quddiem l-azzjoni globali. B’mod aktar speċifiku, il-Partijiet se jimpenjaw ruħhom biex jieħdu azzjonijiet konkreti sabiex: ·jirrispettaw id-drittijiet tal-bniedem, il-libertajiet fundamentali, id-demokrazija, l-istat tad-dritt u l-governanza tajba. ·Jixprunaw tkabbir sostenibbli u inklużiv u xogħol diċenti għal kulħadd. ·Iħarsu l-ambjent, jiġġieldu t-tibdil fil-klima u jippromwovu enerġija sostenibbli. ·Jippromwovu l-paċi, is-sigurtà u l-ġustizzja. ·Ibiddlu l-mobilità u l-migrazzjoni f’opportunitajiet u jindirizzaw l-isfidi flimkien. ·Jiżguraw l-iżvilupp u d-dinjità tal-bniedem. Titolu II Prinċipji

Il-Ftehim se jistabbilixxi li l-objettivi tas-Sħubija, imsejsa fuq sistema legalment vinkolanti, se jkun segwit fi spirtu ta’ ugwaljanza, nondiskriminazzjoni, solidarjetà u rispett reċiproku. Il-Ftehim se jtenni l-impenn tal-Partijiet li jsaħħu d-djalogu politiku regolari fil-livelli kollha u jissodisfaw l-objettivi tas-Sħubija permezz tal-format li jgħin l-aktar biex isir dan. Il-Ftehim se jesprimi l-appoġġ tal-Partijiet għal sistema multilaterali b’saħħitha u effettiva u d-determinazzjoni tagħhom li jikkooperaw f’fora multilaterali u organizzazzjonijiet internazzjonali dwar kwistjonijiet ta’ interess reċiproku u globali. Il-Ftehim għandu jiċċertifika li l-objettivi tas-Sħubija se jiġu segwiti permezz ta’ approċċ integrat li jinkorpora elementi politiċi, ekonomiċi, soċjali, kulturali u ambjentali. Il-Ftehim se jiddikjara li l-Partijiet se jieħdu deċiżjonijiet u jieħdu azzjonijiet fl-aktar livell xieraq, b’konformità mal-prinċipji ta’ komplementarjetà u sussidjarjetà. Il-kooperazzjoni ma’ formati reġjonali formali u ad hoc tista’ tiġi segwita sabiex jintlaħqu l-objettivi tas-Sħubija b’mod aktar effettiv u effiċjenti. Il-Ftehim se jiddikjara li l-Partijiet se jippromwovu approċċ li jinvolvi diversi partijiet ikkonċernati, li jiffaċilita l-involviment attiv ta’ firxa wiesgħa ta’ atturi fi djalogu u proċessi ta’ kooperazzjoni. Il-Ftehim se jistabbilixxi li l-Partijiet jenħtieġ li jiżguraw li jittieħdu l-miżuri kollha meħtieġa sabiex jagħtu effett lid-dispożizzjonijiet ta’ dan il-Ftehim. TITOLU III Djalogu politiku Il-Ftehim se jafferma mill-ġdid l-impenn tal-Partijiet li jkomplu jiżviluppaw u jsaħħu d-djalogu politiku fuq l-oqsma, l-għanijiet u l-objettivi kollha definiti fil-Ftehim. L-objettivi tad-djalogu se jkunu li (i) jrawwem il-fehim reċiproku tal-pożizzjonijiet u l-interessi ta’ kull Parti u (ii) jikkontribwixxi għall-kisba tal-objettivi tal-Ftehim, billi jiffaċilita u jippermetti kooperazzjoni effettiva dwar il-kwistjonijiet kollha ta’ tħassib komuni, fuq livell nazzjonali u reġjonali, u billi jippermetti l-koordinazzjoni regolari dwar kwistjonijiet internazzjonali u globali ta’ interess komuni. Id-djalogu jista’ jkollu wkoll l-għan li jmexxi ’l quddiem inizjattivi ġodda li jsegwu objettivi komuni, aġendi u prijoritajiet maqbula b’mod konġunt, inkluż billi jistabbilixxi formoli u formati ġodda ta’ kooperazzjoni. Id-djalogu se jitmexxa b’mod regolari, b’mod flessibbli u mfassal apposta. Dan se jsir fl-aktar format xieraq u l-aktar adattat, inkluż fil-livell nazzjonali, reġjonali, kontinentali jew tal-AKP kollu. Dan se jieħu vantaġġ sħiħ tal-mezzi kollha possibbli, inkluż fil-kuntest ta’ laqgħat internazzjonali. Titolu IV Koerenza tal-politiki għall-iżvilupp Il-Ftehim se jirrikonoxxi li l-għanijiet integrati u marbutin tal-Aġenda 2030 għall-Iżvilupp Sostenibbli jirrikjedu qafas ta’ politika ta’ abilitazzjoni f’livelli differenti u approċċi proattivi sabiex ikun hemm sinerġiji ta’ politiki differenti. Għal dan il-għan, il-Partijiet se jaqblu li kull waħda minnhom se tagħmel il-parti tagħha biex taħdem lejn koerenza politika, sabiex jiġi żgurat li l-politiki tagħhom jikkontribwixxu għall-iżvilupp sostenibbli tagħhom, kemm lokalment kif ukoll internazzjonalment. Il-Ftehim se jinkludi l-impenn ta’ kull Parti li individwalment u kollettivament timmassimizza l-benefiċċji u timminimizza l-impatt negattiv li l-politiki tagħha jista’ jkollhom fuq il-parti l-oħra. Kull Parti se timpenja ruħha wkoll biex tinforma u, fejn xieraq, tikkonsulta mal-Parti l-oħra fi ħdan il-format istituzzjonali stabbilit dwar inizjattivi u miżuri li jista’ jkollhom effetti sekondarji sinifikanti fuq il-parti l-oħra. PARTI 2 PRIJORITAJIET STRATEĠIĊI Titolu I Id-drittijiet tal-bniedem, il-libertajiet fundamentali, id-demokrazija, l-istat tad-dritt u l-governanza tajba

Il-Ftehim se jinkludi dispożizzjonijiet li permezz tagħhom il-partijiet itennu l-impenn tagħhom biex jippromwovu, jipproteġu u jissodisfaw il-valuri universali tad-demokrazija, id-drittijiet tal-bniedem, il-libertajiet fundamentali, il-governanza tajba u l-istat tad-dritt, ir-rispett għad-dinjità tal-bniedem u l-prinċipji tan-nondiskriminazzjoni, l-ugwaljanza u s-solidarjetà. Il-Partijiet se jippromwovu dawn il-valuri b’rispett sħiħ għall-prinċipji tal-Karta tan-NU u tal-liġi internazzjonali. Il-Ftehim se jiżgura li r-rispett tad-drittijiet tal-bniedem, il-libertajiet fundamentali, il-prinċipji demokratiċi u l-istat tad-dritt jispiraw il-politiki interni u internazzjonali tal-partijiet u jikkostitwixxu elementi essenzjali tal-Ftehim. Il-governanza tajba se tirfed ukoll il-politiki domestiċi u internazzjonali tal-Partijiet u tikkostitwixxi element fundamentali ta’ dan il-Ftehim. Il-Ftehim se jirrikonoxxi wkoll li nuqqasijiet lejn il-kisba u r-rispett tal-elementi essenzjali u fundamentali jippreżentaw sfidi ewlenin għall-iżvilupp sostenibbli. Il-Ftehim se jippromwovi politiki ibbażati fuq id-drittijiet, li jinkludu d-drittijiet kollha tal-bniedem u li jiżguraw aċċess ugwali għal opportunitajiet għall-membri kollha tas-soċjetà, irrispettivament mill-etniċità, is-sess, l-età, id-diżabilità, ir-reliġjon, it-twemmin, l-orjentazzjoni sesswali u l-identità tal-ġeneru, l-istatus ta’ migrazzjoni jew fatturi oħra. Dan se jinkludi wkoll impenn għall-ġlieda kontra r-razziżmu, id-diskriminazzjoni razzjali, il-ksenofobija u l-intolleranza relatata. Il-Ftehim, li jirrikonoxxi l-importanza ta’ soċjetajiet pluralistiċi, se jinkludi impenn mill-Partijiet biex jippromwovu proċessi politiċi inklużivi, jippromwovu istituzzjonijiet li għandhom l-obbligu ta' rendikont u huma trasparenti, u jappoġġaw it-teħid tad-deċiżjonijiet parteċipatorji u l-aċċess pubbliku għall-informazzjoni. Dan se jinkludi impenn biex tiġi promossa l-libertà tal-espressjoni u l-indipendenza tal-midja bħala pilastri tad-demokrazija, u biex jiġi ffaċilitat, ippreżervat u mwessa’ l-ispazju miftuħ u faċilitattiv għas-soċjetà ċivili. Il-Ftehim se jinkludi dispożizzjonijiet dwar l-aċċess għal ġustizzja effettiva u indipendenti u għal assistenza legali għaċ-ċittadini u n-negozji kollha. Il-Ftehim se jinkludi dispożizzjonijiet li jappoġġaw inizjattivi biex tiġi miġġielda l-korruzzjoni, biex tiġi introdotta aktar trasparenza u akkontabilità fil-finanzjament pubbliku u fl-għoti ta’ servizzi pubbliċi, sabiex jittejjeb il-ġbir tad-dħul, biex jiġu indirizzati l-evażjoni u l-evitar tat-taxxa u biex jintlaħqu l-istandards tal-governanza fiskali globali. F’dan ir-rigward, għandha tingħata attenzjoni partikolari għall-użu xieraq ta’ assistenza finanzjarja esterna tal-UE. Il-Ftehim se jinkludi dispożizzjoni biex il-Partijiet jikkooperaw fl-iżvilupp ta’ sistema ta’ statistika affidabbli u effiċjenti sabiex tiġi pprovduta l-istatistika meħtieġa biex jiġi appoġġat u mmonitorjat il-proċess ta’ riforma u jsir kontribut għall-iżvilupp sostenibbli. Titolu II Żvilupp ekonomiku sostenibbli inklużiv Il-Ftehim se jiddikjara li t-tkabbir ekonomiku inklużiv u sostenibbli huwa kruċjali għat-twettiq tal-Aġenda 2030 għall-Iżvilupp Sostenibbli. Se jirrikonoxxi wkoll li impjieg sħiħ u produttiv u x-xogħol diċenti għal kulħadd huma essenzjali għall-prosperità. Il-Ftehim se jindika wkoll li l-Partijiet se jaħdmu flimkien sabiex joħolqu l-kondizzjonijiet xierqa għal investiment akbar, aktar kummerċ u żvilupp tas-settur privat fis-setturi kollha, inklużi l-agrikoltura, l-industrija u s-servizzi. Djalogu ekonomiku Il-Ftehim se jinkludi dispożizzjonijiet dwar id-djalogu ekonomiku, sabiex jiffaċilita l-proċess ta’ riforma ekonomika billi jtejjeb l-fehim tal-elementi fundamentali tal-ekonomiji rispettivi tal-Partijiet. Il-Partijiet se jaqblu li jiskambjaw informazzjoni u fehmiet dwar il-politiki makroekonomiċi u r-riformi strutturali u l-analiżi konġunta ta’ kwistjonijiet ekonomiċi ta’ interess reċiproku, inkluż pereżempju l-oqfsa ta’ politika fiskali u monetarja u l-istrumenti għall-implimentazzjoni tagħhom. Il-Ftehim se jinkludi wkoll dispożizzjonijiet dwar il-kooperazzjoni dwar l-iżvilupp u l-implimentazzjoni ta’ sistemi sodi ta’ ġestjoni tal-finanzi pubbliċi, kompatibbli mal-prinċipji fundamentali ta’ effikaċja, trasparenza u akkontabilità. Investiment u żvilupp tas-settur privat Il-Ftehim se jirrikonoxxi li objettiv kruċjali tas-Sħubija huwa li jissaħħu b’mod sostanzjali l-opportunitajiet għaċ-ċittadini u għan-negozji tal-UE u tal-AKP, b’mod li jinħoloq il-ġid permezz ta’ aktar impjiegi u impjiegi aħjar għal kulħadd. Il-Partijiet se jikkoperaw flimkien sabiex joħolqu ambjent ekonomiku favorevoli li jżid b’mod sinifikanti l-livell ta’ investiment sostenibbli u responsabbli tal-flussi għall-vantaġġ reċiproku tagħhom. Filwaqt li jirrispettaw il-kompetenzi tal-UE u tal-Istati Membri tagħhom, il-Partijiet se jinkoraġġixxu l-iżvilupp ta’ ambjent attraenti u stabbli għal investiment (fiż-żewġ direzzjonijiet), bl-appoġġ ta’ regoli stabbli, trasparenti u miftuħa għall-investituri, u l-esplorazzjoni ta’ mekkaniżmi għall-faċilitazzjoni tal-flussi ta’ investiment, speċjalment permezz ta’ kondizzjonijiet aħjar għall-investiment, it-trasferiment tal-kapital, teknoloġiji u l-iskambju ta’ informazzjoni dwar opportunitajiet ta’ investiment.

Il-Partijiet se jsaħħu l-kooperazzjoni biex tiżdied l-inklużjoni finanzjarja u l-aċċess għal finanzjament, permezz tal-użu ta’ firxa wiesgħa ta’ servizzi finanzjarji u strumenti finanzjarji u mekkaniżmi innovattivi, inkluż billi jiġi appoġġat l-iżvilupp ta’ sistemi siguri, supervizzati tajjeb u sistemi finanzjarji miftuħa biex jiżdied il-kreditu tas-settur privat. Il-Partijiet jirrikonoxxu li infrastruttura adegwata - inkluż it-trasport, l-enerġija, l-ilma, il-konnettività diġitali — kif ukoll ir-riċerka u l-innovazzjoni huma fatturi abilitanti ewlenin għal tkabbir ekonomiku sostenibbli. Huma se jżidu wkoll il-kooperazzjoni dwar l-edukazzjoni u t-taħriġ tekniki u vokazzjonali, u jorbtuha b’mod aktar effettiv mas-suq tax-xogħol lokali u mal-ħtiġijiet tal-ħiliet. Il-Partijiet se jaffermaw mill-ġdid li l-attivitajiet tas-settur privat u tal-investiment iridu jirrispettaw u jippromwovu l-istandards fundamentali tax-xogħol. Huma se jaffermaw mill-ġdid il-prinċipju ta’ libertà ta’ assoċjazzjoni u l-impenn tagħhom biex jippromwovu u effettivament jimplimentaw l-istandards tax-xogħol u l-istandards soċjali li huma rikonoxxuti internazzjonalment, kif maqbul fl-ILO u f'kuntesti oħra rilevanti. Huma se jimpenjaw ruħhom wkoll biex joħolqu aktar impjiegi u impjiegi ta’ kwalità li jikkontribwixxu għall-għoti ta’ setgħa ekonomika u soċjali liż-żgħażagħ u lil dawk l-aktar foqra u l-aktar vulnerabbli, partikolarment lin-nisa u lill-bniet. Il-Partijiet se jiżguraw l-assorbiment u l-aderenza mal-prinċipji tar-responsabbiltà soċjali korporattiva u l-imġiba responsabbli fin-negozju, inkluża r-responsabbiltà fiskali u ambjentali, t-trasparenza u l-akkontabbiltà, f’konformità ma’ linji gwida u prinċipji rikonoxxuti internazzjonalment. Kooperazzjoni kummerċjali Il-Partijiet se jirrikonoxxu l-importanza tal-kummerċ u l-investiment għar-relazzjonijiet ġenerali bejn l-AKP u l-UE, kif ukoll għall-iżvilupp tal-ekonomiji AKP. Huma se jaqblu li jrawmu l-kummerċ u l-investiment bejn il-Partijiet, li se jsaħħaħ l-integrazzjoni tagħhom fl-ekonomija dinjija. Il-Partijiet se jġeddu l-impenn tagħhom li jirrispettaw l-obbligi tagħhom fil-qafas tal-Organizzazzjoni Dinjija tal-Kummerċ (WTO) u li jippromwovu l-objettivi tad-WTO. Il-Partijiet se jieħdu l-miżuri meħtieġa kollha sabiex jitgawdew il-benefiċċji tal-qafas stabbli u prevedibbli mogħtija mill-Ftehim ta’ Sħubija Ekonomika (FSE) – inkluża l-possibbiltà biex jiġi mwessa’ u approfondit ftehim fejn xieraq, f’konformità mal-klawżoli rendez-vous u bil-qbil tal-Partijiet rispettivi – u minn reġimi kummerċjali preferenzjali oħra. Il-Partijiet se jaffermaw mill-ġdid li r-rispett għad-drittijiet tal-bniedem, il-prinċipji demokratiċi u l-istat tad-dritt, in-nonproliferazzjoni ta’ armi ta’ qerda massiva, kif ukoll il-governanza tajba, huma l-elementi essenzjali u fundamentali tal-FSE. Il-partijiet se jaqblu li jippromwovu l-involviment tas-soċjetà ċivili u tas-settur privat, b’mod partikolari l-SMEs, fi djalogi dwar il-kummerċ u kwistjonijiet relatati mal-kummerċ, kif ukoll fl-implimentazzjoni tal-FSE. Il-partijiet se jaqblu li jimpenjaw ruħhom fi djalogu fil-livelli adegwati (il-livelli reġjonali u nazzjonali kollha tal-AKP), kif ukoll li jikkooperaw f’fora internazzjonali dwar kwistjonijiet kummerċjali. Huma se jaqblu dwar qafas istituzzjonali xieraq għal dan it-tip ta’ djalogu. Il-Partijiet se jaffermaw mill-ġdid l-impenn tagħhom biex jintegraw l-iżvilupp sostenibbli, inklużi d-dimensjonijiet soċjali u ambjentali, fir-relazzjonijiet kummerċjali reċiproċi kollha, u biex issaħħu l-kooperazzjoni u d-djalogi f’dawn l-oqsma. Il-Partijiet se jaffermaw mill-ġdid l-impenji rispettivi tagħhom taħt strumenti internazzjonali fil-qasam tal-kummerċ f’servizzi u jsaħħu d-djalogu u l-kooperazzjoni f’livelli xierqa f’dan il-qasam. Fejn xieraq, huma se jkomplu jappoġġaw impriżi f’oqsma speċifiċi, bħalma huma t-trasport marittimu u t-teknoloġiji tal-informazzjoni u tal-komunikazzjoni. Bl-istess mod, il-Partijiet se jaffermaw mill-ġdid ukoll l-impenji rispettivi tagħhom taħt ftehimiet internazzjonali u strumenti oħra f’oqsma relatati mal-kummerċ, bħad-drittijiet ta’ proprjetà intellettwali, it-tneħħija ta’ ostakli mhux tariffarji, il-politiki ta’ kompetizzjoni effettivi u sodi inklużi t-trasparenza fir-rigward ta’ sussidji pubbliċi, il-faċilitazzjoni doganali u kummerċjali, l-armonizzazzjoni regolatorja, l-istandardizzazzjoni u ċ-ċertifikazzjoni, kif ukoll miżuri sanitarji u fitosanitarji, u jsaħħu l-kooperazzjoni u d-djalogu fil-livelli xierqa f’dawn l-oqsma. Titolu III Ambjent u tibdil fil-klima Il-Ftehim se jirrikonoxxi li d-degradazzjoni ambjentali u t-tibdil fil-klima jirrappreżentaw theddida serja għall-kisba tal-iżvilupp sostenibbli, u dan iqiegħed f’riskju għoli l-(kwalità tal-) ħajja tal-ġenerazzjonijiet attwali u futuri, b’mod li jipperikola l-paċi u l-istabbiltà u t-tkabbir ekonomiku. Il-Partijiet se jimpenjaw ruħhom biex jaħdmu flimkien biex jitħaffef il-progress lejn il-kisba tal-għanijiet relatati mal-Aġenda 2030 għall-Iżvilupp Sostenibbli u l-implimentazzjoni tal-Ftehim ta’ Pariġi dwar it-tibdil fil-klima. Huma se jimpenjaw ruħhom li jsaħħu l-kooperazzjoni u jibnu alleanzi effettivi f’kuntesti internazzjonali oħra dwar kwistjonijiet rilevanti, b’mod partikolari, it-tibdil fil-klima, l-enerġija sostenibbli, il-governanza tal-oċeani u l-bijodiversità. Huma se jiftiehmu wkoll biex jintegraw l-objettivi tas-sostenibbiltà ambjentali u tat-tibdil fil-klima fil-politiki kollha, il-pjanijiet u l-investimenti, u biex isaħħu l-involviment tal-gvernijiet lokali, l-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili, u s-settur privat. Il-Partijiet se jirrikonoxxu li azzjoni ambizzjuża dwar kemm il-mitigazzjoni kif ukoll l-adattament, inkluż it-tnaqqis tar-riskju tad-diżastri, hija essenzjali biex jiġu ġestiti u jitnaqqsu l-effetti negattivi tat-tibdil fil-klima. Għal dan il-għan, huma se jaqblu li jwaqqfu impenji ta’ mitigazzjoni ambizzjużi, kwantifikabbli u ġusti, waqt li jikkunsidraw ċirkostanzi nazzjonali differenti u realtajiet u kapaċitajiet ekonomiċi li qed jevolvu. Huma se jiftiehmu wkoll biex jintegraw pjanijiet ta’ adattament fil-proċessi nazzjonali u biex jaqsmu l-esperjenzi sabiex jinkiseb żvilupp sostenibbli reżiljenti għat-tibdil fil-klima.

Il-Partijiet se jappoġġaw il-konservazzjoni u l-ġestjoni sostenibbli u l-użu ta’ riżorsi naturali, inklużi l-art u l-ilma, il-promozzjoni ta’ approċċi tal-ekonomija ċirkolari u prattiki ta’ konsum u ta’ produzzjoni sostenibbli, u l-konservazzjoni u l-ġestjoni sostenibbli tal-bijodiversità u tal-ekosistemi, inklużi l-forestrija u l-ġlieda kontra t-traffikar illegali ta’ fawna selvaġġa u fl-injam. Għall-kisba ta’ oċeani b’saħħithom u produttivi, huma se jippromwovu l-ħarsien u r-restawr ta’ ekosistemi marini u l-konservazzjoni u l-ġestjoni sostenibbli tar-riżorsi tal-oċeani u s-sajd sostenibbli. Il-Partijiet, fl-intensifikazzjoni tal-kooperazzjoni, se jikkunsidraw: ·il-vulnerabilità ta' stati gżejjer żgħar li qed jiżviluppaw, speċjalment it-theddida li jġib miegħu t-tibdil fil-klima; ·l-iskopertura ta’ pajjiżi għal nixfa li qed tiggrava, għall-iskarsezza tal-ilma, għad-degradazzjoni tal-art u għad-deżertifikazzjoni; ·ir-rabtiet bejn it-tnaqqis tar-riskju ta’ diżastri u l-adattament għal strateġiji u attivitajiet għat-tibdil fil-klima, kif ukoll ir-relazzjoni mill-qrib tagħhom mar-reżiljenza, il-mitigazzjoni tat-tibdil fil-klima, is-servizzi tal-ekosistemi u s-sigurtà tal-ikel, u r-rabta mal-ispostament, il-migrazzjoni u s-sigurtà. Titolu IV Paċi, sigurtà u ġustizzja Il-Ftehim se jirrikonoxxi li l-promozzjoni tal-paċi, tal-istabbiltà u tas-sigurtà, inklużi s-sigurtà tal-bniedem u r-reżiljenza, bħala kondizzjonijiet abilitanti kritiċi għall-iżvilupp sostenibbli u għall-prosperità. Huwa se jtenni li ma jistax ikun hemm żvilupp sostenibbli mingħajr il-paċi u s-sigurtà, u mingħajr l-iżvilupp inklużiv ma jistax ikun hemm paċi u sigurtà sostenibbli. Il-Partijiet se japplikaw approċċ integrat għal konflitti u kriżijiet, inkluż il-prevenzjoni, ir-riżoluzzjoni u l-isforzi ta’ rikonċiljazzjoni, b’mod li jiġu indirizzati wkoll il-kapaċitajiet ċivili u militari, kif ukoll l-interazzjoni tagħhom. Huma se jaġixxu f’kooperazzjoni mill-qrib mal-organizzazzjonijiet kontinentali u reġjonali, kif ukoll man-NU. Huma se jippromwovu mekkaniżmi inklużivi u ta’ parteċipazzjoni u strutturi għal djalogu u konsensus, li jinvolvu l-komunitajiet lokali u l-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili. Il-Partijiet se jikkooperaw sabiex itejbu l-governanza tar-riżorsi naturali, inkluż l-industriji estrattivi, peress li din tkun ta’ benefiċċju għas-soċjetà kollha kemm hi u biex jiġi evitat li l-isfruttament u l-kummerċ illegali tagħhom jikkontribwixxu sabiex jikkawżaw konflitti. Il-Partijiet se jimpenjaw ruħhom għaż-żieda ta’ azzjonijiet konġunti fil-prevenzjoni u fil-ġlieda kontra t-terroriżmu internazzjonali u l-estremiżmu vjolenti, b’rispett sħiħ għall-istat tad-dritt, id-dritt internazzjonali, il-liġi dwar id-drittijiet tal-bniedem, il-liġi dwar ir-refuġjati u l-liġi umanitarja internazzjonali. Il-Partijiet se jsaħħu d-determinazzjoni tagħhom biex jiġġieldu l-forom kollha ta’ kriminalità organizzata u t-traffikar illeċitu, inkluż tal-bnedmin, tad-drogi u ta’ materjali perikolużi. Il-Partijiet se jikkooperaw sabiex jiġi evitat l-użu tas-sistemi finanzjarji tagħhom biex isir il-ħasil tar-rikavat minn attivitajiet kriminali (inkluż it-traffikar tad-drogi u l-korruzzjoni) u għall-finanzjament tat-terroriżmu. Il-Partijiet se jimpenjaw ruħhom biex tiġi indirizzata l-impunità fil-livelli kollha u b’mod partikolari għar-reati kriminali l-aktar serji ta’ tħassib internazzjonali. Għal dan il-għan, huma se jaffermaw mill-ġdid id-determinazzjoni tagħhom li jieħdu passi biex jimplimentaw l-Istatut ta’ Ruma tal-Qorti Kriminali Internazzjonali u, kif xieraq, l-istrumenti relatati, filwaqt li jirrikonoxxu l-komplementarjetà tar-rwoli bejn il-ġurisdizzjonijiet kriminali nazzjonali u l-Qorti Kriminali Internazzjonali fil-kisba tal-ġustizzja u tar-rikonċiljazzjoni. Il-Partijiet se jaffermaw mill-ġdid l-impenn tagħhom sabiex jikkumbattu l-proliferazzjoni ta’ armi tal-qerda massiva u s-sistemi ta' kunsinna tagħhom b’konformità sħiħa mal-obbligi eżistenti taħt trattati u ftehimiet ta’ diżarm u ta’ nonproliferazzjoni, u obbligi internazzjonali rilevanti oħra. Il-Partijiet se jaqblu li dan jikkostitwixxi element essenzjali tal-Ftehim. Il-Partijiet se jsaħħu l-ġlieda kontra l-manifattura illeċita, it-trasferiment, iċ-ċirkolazzjoni, l-akkumulazzjoni eċċessiva u t-tixrid mhux ikkontrollat ta’ mini antipersuna (APL) u l-fdalijiet esplożivi tal-gwerra (ERW) kif ukoll armi ħfief u ta' kalibru żgħir (SALW). Il-Partijiet se jirrikonoxxu wkoll l-importanza ta’ sistemi nazzjonali ta’ kontroll għat-trasferiment tal-armi f’konformità ma’ ftehim internazzjonali. Il-Partijiet se jimpenjaw ruħhom favur il-protezzjoni ta’ infrastrutturi kritiċi, il-mitigazzjoni tar-riskji Kimiċi, Bijoloġiċi, Radjoloġiċi u Nukleari (CBRN) ta’ oriġini naturali, aċċidentali u kriminali, kif ukoll biex tissaħħaħ l-avjazzjoni ċivili u s-sigurtà marittima, inkluż permezz tal-ġlieda kontra l-piraterija u s-serqa bl-użu ta' armi fuq il-baħar. Il-Partijiet se jimpenjaw ruħhom biex isaħħu l-kooperazzjoni biex jippromwovu ċ-ċibersigurtà, biex jimpedixxu u jiġġieldu kontra r-reati ta’ teknoloġija għolja, ċibernetiċi u elettroniċi u biex itejbu s-sigurtà tan-netwerks permezz tal-iskambju ta’ informazzjoni u esperjenzi prattiċi f’konformità mal-leġiżlazzjoni u l-obbligi internazzjonali tagħhom rigward id-drittijiet tal-bniedem. Il-Partijiet se jaqblu li jikkooperaw sabiex jiġi żgurat livell għoli ta’ protezzjoni ta’ data personali skont l-istrumenti u l-istandards internazzjonali rilevanti, inkluż permezz ta’ skambju ta’ informazzjoni u għarfien espert.

Titolu V Migrazzjoni u mobilità Il-Ftehim se jagħraf li l-migrazzjoni u l-mobbiltà jista’ jkollhom impatt pożittiv fuq l-iżvilupp sostenibbli, jekk ikun ġestit b’mod xieraq. Huwa se jirrikonoxxi wkoll ir-rilevanza akbar ta’ migrazzjoni u mobilità min-Nofsinhar għan-Nofsinhar u dik għal raġunijiet ambjentali, kif ukoll iċ-ċaqliq sfurzat tal-popolazzjoni. Il-Ftehim se jsaħħaħ l-impenn tal-Partijiet li jsaħħu l-kooperazzjoni bil-ħsieb li jiġu massimizzati l-benefiċċji li l-migrazzjoni u l-mobbiltà ġestiti tajjeb jistgħu jġibu — pereżempju permezz ta’ rimessi, aktar investiment u trasferimenti ta’ teknoloġija, għarfien, ħiliet u kapaċità produttiva għall-migranti, is-soċjetajiet u l-familji tagħhom fil-pajjiżi ta’ oriġini u ta’ destinazzjoni –kif ukoll biex jitnaqqsu kemm jista’ jkun l-effetti negattivi tiegħu fuq l-iżvilupp, bħal eżodu ta’ mħuħ u kostijiet soċjali oħra. Miżuri ulterjuri jistgħu jittieħdu biex il-membri tad-dijaspora u l-organizzazzjonijiet tal-migranti jkunu jistgħu jikkontribwixxu b’mod attiv għall-iżvilupp fil-pajjiż ta’ oriġini tagħhom. Il-Ftehim se jafferma mill-ġdid l-impenn tal-Partijiet lejn trattament ġust ta’ ċittadini ta’ pajjiż terz li joqogħdu legalment fit-territorji tagħhom, biex jadotta politiki effettivi ta’ integrazzjoni mmirati biex jingħataw id-drittijiet u l-obbligi simili għal dawk taċ-ċittadini tagħhom, u biex jiżviluppa miżuri kontra l-forom kollha ta’ diskriminazzjoni. Il-Ftehim se jsaħħaħ l-impenn tal-Partijiet biex jikkooperaw fil-prevenzjoni u l-ġlieda kontra l-migrazzjoni irregolari, filwaqt li jirrikonoxxi li l-migrazzjoni irregolari għandha impatt negattiv fuq il-pajjiżi ta’ oriġini, ta’ tranżitu u ta’ destinazzjoni u żżid ir-riskju għal migranti li jġarrbu ksur tad-drittijiet tal-bniedem u li jsiru vittmi tat-traffikar u tal-abbużi. Il-Ftehim se jafferma mill-ġdid l-obbligu legali ta’ kull Parti li taċċetta mill-ġdid in-nazzjonali proprji li jkunu jinsabu irregolarment fit-territorju ta’ Parti oħra mingħajr kondizzjonalità u biex tkun żgurata l-ħidma bla xkiel u effettiva ta’ dan l-impenn. Biex tagħmel dan, il-Ftehim se jipprovdi dispożizzjonijiet konkreti dwar kif dan l-obbligu jinbidel fil-prattika. Il-Ftehim se jinkludi wkoll impenn mill-Partijiet biex jiżguraw li d-drittijiet u d-dinjità taċ-ċittadini huma rispettati f'kull proċedura mibdija biex jiġu rritornati l-immigranti irregolari lejn il-pajjiż ta' oriġini tagħhom. Il-Partijiet se jaqblu li jsaħħu l-kooperazzjoni biex jiffaċilitaw l-integrazzjoni sostenibbli mill-ġdid tal-migranti irregolari, f’konformità mal-prinċipji ta’ sħubija u responsabbiltà konġunta. Il-Ftehim se jinkludi d-determinazzjoni mill-Partijiet biex iżidu l-isforzi tagħhom fil-prevenzjoni u l-ġlieda kontra t-traffikar ta’ bnedmin u l-faċilitazzjoni ta’ dħul klandestin tal-migranti, fil-promozzjoni u l-appoġġ tal-ġestjoni integrata tal-fruntieri, f’investigazzjonijiet finanzjarji konġunti, kif ukoll kooperazzjoni dwar il-prosekuzzjoni kriminali. Il-Ftehim se jinkludi impenn mill-Partijiet biex tissaħħaħ il-protezzjoni tar-refuġjati u persuni spostati oħra irrispettivament mill-istatus tagħhom skont il-liġi internazzjonali, tiġi appoġġata l-integrazzjoni tagħhom fil-pajjiżi ospitanti, u jissaħħu l-kapaċitajiet tal-pajjiżi tal-ewwel ażil, ta’ tranżitu u ta’ destinazzjoni. Se tingħata attenzjoni partikolari lill-migranti f’sitwazzjonijiet vulnerabbli u għall-ħtiġijiet speċifiċi tagħhom. Il-Ftehim se jagħraf l-importanza li jiġi adottat approċċ komprensiv, koerenti u bilanċjat fl-oqsma prijoritarji multipli u interkonnessi, b’rispett sħiħ għall-obbligi tad-drittijiet tal-bniedem u dawk umanitarji. Il-Partijiet se jirsistu biex jimmassimizzaw id-dividendi tal-migrazzjoni u l-mobilità u japplikaw l-ingranaġġ neċessarju billi jużaw il-politiki kollha, l-istrumenti u l-għodod rilevanti biex jiġi żgurat l-impenn u l-benefiċċju reċiproku tal-Partijiet. Titolu VI Żvilupp u dinjità tal-bniedem Il-Ftehim se jirriafferma l-impenn tal-Partijiet li jaħdmu flimkien biex jinqered il-faqar fil-forom kollha tiegħu, jindirizzaw l-inugwaljanzi u l-promozzjoni tal-koeżjoni soċjali, b’attenzjoni partikolari għall-aktar nies vulnerabbli u żvantaġġati, sabiex jiġi żgurat li l-bnedmin kollha jilħqu l-potenzjal tagħhom b’dinjità u f’ambjent b’saħħtu, u li ħadd ma jibqa’ lura. Għal dan il-għan, il-Partijiet se jintensifikaw l-isforzi tagħhom biex iħaffu l-progress lejn il-kisba tal-għanijiet relatati tal-Aġenda 2030 għall-Iżvilupp Sostenibbli. Se tingħata attenzjoni speċjali lil dawk l-aktar fil-bżonn, b’mod partikolari LDCs u pajjiżi fraġli u affettwati minn konflitti. Il-Partijiet, filwaqt li jirrikonoxxu li t-tkabbir demografiku u t-tibdil demografiku jista’ jkollhom impatt sinifikanti fuq l-kisbiet fl-iżvilupp u l-progress ekonomiku, se jintrabtu li jaħdmu flimkien biex jimminimizzaw l-isfidi relatati maż-żieda fil-popolazzjoni u jaħsdu l-benefiċċji ta’ dividendi demografiċi. Aċċess ekwu għas-servizzi soċjali Il-Ftehim se jippromwovi l-aċċess ekwu u inklużiv għal edukazzjoni ta’ kwalità fil-livelli kollha, inkluż it-taħriġ tekniku u vokazzjonali, sabiex jiġi żgurat li kulħadd jakkwista l-għarfien u l-ħiliet li jeħtieġ biex igawdi l-ħajja fid-dinjità u jikkontribwixxi għall-benesseri tal-komunitajiet tiegħu. Il-Ftehim se jippermetti approċċ fejn is-saħħa titqies fit-tfassil tal-politiki kollha, filwaqt li jiġu indirizzati l-inugwaljanzi fl-aċċess għall-kura tas-saħħa u l-introduzzjoni ta’ kopertura tas-saħħa universali fil-pajjiżi kollha, b’mod li jitfasslu sistemi tas-saħħa b’saħħithom u effiċjenti, u li jikkooperaw fuq suġġetti ta’ interess komuni, speċjalment fuq il-prevenzjoni u l-indirizzar ta’ mard li jittieħed u li ma jitteħidx. Il-Ftehim se jippromwovi aċċess aħjar għal ilma nadif għal kulħadd, inkluż permezz ta’ ġestjoni tal-ilma sostenibbli u integrata, kif ukoll sistemi ta’ kenn affordabbli u adegwat għal kulħadd, permezz ta’ programmi ta’ akkomodazzjoni mmirati u pjanijiet ta’ żvilupp urban imtejba.

Protezzjoni soċjali Il-Ftehim se jirrikonoxxi li l-politiki dwar il-protezzjoni soċjali għandhom rwol trasformattiv fis-soċjetà billi jrawmu l-ekwità, jippromwovu l-inklużjoni soċjali u jiġi xprunat tkabbir ekonomiku inklużiv. Għal dan il-għan, il-Partijiet se jimpenjaw ruħhom li joħolqu politiki tal-impjieg immirati lejn xogħol diċenti għal kulħadd, japplikaw politiki pubbliċi ridistributtivi, jadottaw politiki u programmi ta’ protezzjoni soċjali b’sjieda nazzjonali u inklużivi, inklużi pjattaformi ta’ protezzjoni soċjali, sabiex jiġi żgurat li r-riżultati tat-tkabbir ikunu mifruxa u mqassma ugwalment u l-faqar jiġi eradikat sal-2030. Ugwaljanza bejn is-sessi Il-Ftehim se jafferma mill-ġdid li l-ugwaljanza bejn in-nisa u l-irġiel, il-bniet u s-subien hija kruċjali għal żvilupp sostenibbli, li jkollu effett multiplikatur biex il-faqar jinqered b’suċċess, biex jintlaħaq tkabbir sostenibbli tal-popolazzjoni, titjieb il-prosperità u jkun żblukkat l-iżvilupp ta’ soċjetajiet demokratiċi bbażati fuq id-drittijiet tal-bniedem, il-ġustizzja soċjali u s-sostenibbiltà. Il-Partijiet se jippromwovu l-protezzjoni u r-rispett tad-drittijiet tan-nisa u tal-bniet u l-emanċipazzjoni tagħhom, inkluż dwar kwistjonijiet relatati mas-saħħa sesswali u riproduttiva tagħhom, u se jikkooperaw biex jiġu eliminati l-forom kollha ta’ vjolenza u diskriminazzjoni sesswali u sessista. Il-Partijiet se jiżguraw li l-perspettiva tal-ugwaljanza bejn is-sessi tiġi integrata b’mod sistematiku fil-politiki kollha bħala kontribut ewlieni lejn il-kisba b’suċċess tal-Għanijiet ta’ Żvilupp Sostenibbli. Reżiljenza Il-Ftehim se ikun fih dispożizzjonijiet biex isaħħu r-reżiljenza, b’mod partikolari ta’ popolazzjonijiet vulnerabbli, meta ffaċċjati minn xokkijiet ambjentali u ekonomiċi, diżastri naturali u dawk ikkaġunati mill-bniedem, konflitti u theddid globali għas-saħħa, inkluż ir-reżistenza antimikrobika. Il-Partijiet se jintegraw b’mod sistematiku l-valutazzjoni tar-riskju u r-reżiljenza fl-azzjoni tagħhom li tiżgura li l-individwi, il-komunitajiet, l-istituzzjonijiet u l-pajjiżi jkunu jistgħu jitħejjew aħjar għal, jifilħu aktar, jadattaw, u jirkupraw malajr mill-istress u mix-xokkijiet mingħajr ma jiġu kompromessi l-prospetti tal-iżvilupp fit-tul. Kultura u l-fehim reċiproku Il-Ftehim se jinkludi impenn mill-Partijiet biex jippromwovu d-djalogu interkulturali u l-kooperazzjoni kulturali li tirrispetta kif xieraq id-diversità tagħhom filwaqt li tagħraf valuri universali, bil-għan li jissaħħaħ il-fehim reċiproku bejn nishom u l-għarfien dwar il-kulturi rispettivi tagħhom, kif ukoll il-prevenzjoni ta’ radikalizzazzjoni vjolenti. PARTI 3 KOOPERAZZJONI INTERNAZZJONALI Il-Ftehim se jafferma li l-Partijiet huma impenjati għal ordni globali bbażata fuq id-dritt internazzjonali u bil-multilateraliżmu bħala l-prinċipju ewlieni tagħha, u n-Nazzjonijiet Uniti fil-qalba tagħha, bil-għan li jkun hemm l-ankrar tal-paċi u l-ġustizzja, il-prosperità, l-iżvilupp sostenibbli u l-protezzjoni dejjiema għall-beni komuni globali. Dan l-impenn se jissarraf f’determinazzjoni biex tirriforma u ssaħħaħ l-istituzzjonijiet multilaterali sabiex tissaħħaħ l-effettività tagħhom, ir-responsabbiltà u r-rappreżentattività. Bl-istess mod, din se sservi biex tippromwovi u tappoġġa l-istat tad-dritt u l-ġustizzja fuq livell internazzjonali, u jiġi żgurat li l-Partijiet kollha jieħdu l-passi meħtieġa lejn ir-ratifika, l-implimentazzjoni u d-domestikazzjoni ta’ konvenzjonijiet u trattati internazzjonali ewlenin. Il-Ftehim se jsaħħaħ b’mod sinifikanti l-impenn tal-Partijiet biex jingħaqdu flimkien f’oqsma li fihom is-Sħubija tista’ tipprovdi valur miżjud sostanzjali biex tmexxi ’l quddiem l-azzjoni globali. Il-Partijiet se jaqblu li jidentifikaw fuq bażi regolari, kemm fil-livell politiku kif ukoll f’dak operazzjonali, bażi komuni dwar għadd ta’ temi strateġiċi sabiex tiffaċilita l-azzjoni koordinata u f’waqtha, inkluż dwar il-votazzjoni, f’fora internazzjonali u inizjattivi rilevanti. B’mod speċifiku, dawn se jiddependu fuq laqgħat ministerjali u se jaqblu li jużaw jew li jiġu stabbiliti mekkaniżmi ta’ koordinazzjoni xierqa biex jikkooperaw bl-aħjar mod fil-kuntest tan-Nazzjonijiet Uniti, l-Organizzazzjoni Dinjija tal-Kummerċ u, kull fejn ikun possibbli, minn istituzzjonijiet internazzjonali oħra.

Il-Ftehim se jistabbilixxi li l-Partijiet jistgħu ifittxu b’mod attiv li jikkooperaw mill-qrib u jistabbilixxu alleanzi strateġiċi ma’ pajjiżi terzi u / jew gruppi li jikkondividu l-valuri u l-interessi tagħhom, bil-ħsieb li tissaħħaħ l-influwenza diplomatika tagħhom f’kuntesti internazzjonali oħra.



3.PATT BEJN L-UE U L-AFRIKA Parti 1 BAŻI GĦALL-KOOPERAZZJONI Il-Ftehim se jiddikjara li s-Sħubija bejn l-UE u l-Afrika tikkonsisti mill-objettivi ġenerali, il-prinċipji u l-impenji stabbiliti fil-Parti Ġenerali ta’ dan il-Ftehim, u mill-objettivi speċifiċi u l-impenji stabbiliti f’dan il-Protokoll. Il-Ftehim se japprofondixxi r-relazzjonijiet eżistenti bejn l-Unjoni Ewropea u l-Afrika u l-istabbiliment ta’ sħubija politika u ta’ benefiċċju reċiproku, li jippermetti biex titwettaq l-Aġenda 2030 għall-Iżvilupp Sostenibbli u dwar l-interessi ta’ kull waħda mill-Partijiet. B’mod aktar speċifiku, il-Partijiet se jieħdu miżuri konkreti, biex: ·jinbnew soċjetajiet reżiljenti u paċifiċi u jindirizzaw id-dinamiċi demografiċi u ta’ mobbiltà biex jintlaħqu l-ambizzjonijiet leġittimi attwali u tal-ġejjieni tal-ġenerazzjonijiet Ewropej u Afrikani; ·jiġġieldu kontra t-tibdil fil-klima u jiżguraw aċċess ġust u l-ġestjoni sostenibbli tar-riżorsi naturali sabiex jiftħu opportunitajiet ekonomiċi mhux sfruttati, jippreżervaw il-bijodiversità u jipprevjenu kull użu illeċitu, inkluż għas-sostenn ta’ konflitti. ·jiksbu l-ugwaljanza bejn is-sessi, jappoġġaw l-aspirazzjonijiet taż-żgħażagħ u jiġġieldu kontra kull forma ta’ diskriminazzjoni u emarġinazzjoni li jistgħu jwasslu għal estremiżmu vjolenti; ·isaħħu l-investiment pubbliku u privat u joħolqu impjiegi diċenti għal kulħadd; ·jindirizzaw l-inugwaljanzi u jippromwovu l-protezzjoni soċjali bil-għan li jinqered il-faqar u jiġu indirizzati l-effetti negattivi ta’ kriżijiet umanitarji li jieħdu fit-tul; Il-Ftehim se jissostitwixxi u jaġġorna l-Istrateġija Konġunta Afrika-UE (JAES). Huwa se jirreferi wkoll għal dokumenti ewlenin għaż-żewġ Partijiet, b’mod partikolari l-Aġenda 2063 tal-Afrika, l-Istrateġija Globali għall-Politika Estera u ta’ Sigurtà tal-Unjoni Ewropea u l-Konsensus Ewropew dwar l-Iżvilupp. Il-Ftehim se jinkludi impenn mill-Partijiet biex jiġi implimentat il-Patt bejn l-UE u l-Afrika permezz ta’ Pjanijiet ta’ Azzjoni suċċessivi fil-livelli nazzjonali, reġjonali u kontinentali. Il-Ftehim se jintroduċi sistema biex jiġi mmonitorjat il-progress, permezz tad-djalogu politiku fil-livelli kollha, abbażi ta’ indikaturi ċari u riżultati li jistgħu jitkejlu, sabiex jiġi żgurat li l-implimentazzjoni timxi kif previst. Il-Ftehim se jirrikonoxxi r-rabtiet speċjali bejn ir-Reġjuni Ultraperiferiċi tal-UE (OR- Outermost Regions) u l-Pajjiżi u t-Territorji Extra-Ewropej (OCT - Overseas Countries and Territories) u ħafna pajjiżi Afrikani. Il-Ftehim se jiddikjara li l-Partijiet jistgħu jirrieżaminaw il-Protokoll fuq bażi regolari u kif ikun xieraq, bil-ħsieb li jiġi adattat għaċ-ċirkostanzi li jkunu qed jinbidlu. Parti 2 PRIJORITAJIET STRATEĠIĊI

Titolu I Paċi u sigurtà Il-Ftehim se jtenni l-impenn tal-Partijiet biex jippromwovu l-paċi permezz ta’ sħubijiet approfonditi dwar is-sigurtà fil-livell nazzjonali, reġjonali u kontinentali, b’tali mod li tinkiseb stabbiltà u prosperità fl-Afrika u jkunu fruttati kwalunkwe effetti negattivi fuq l-Ewropa. Għal dan l-iskop, il-Partijiet se jieħdu miżuri konkreti, inter alia, biex: dwar il-paċi u s-sigurtà, ·jintensifikaw il-kooperazzjoni, il-koordinazzjoni u d-djalogu, mill-prevenzjoni u t-twissija bikrija tal-paċi dejjiema permezz tal-immaniġġar tal-kriżijiet u l-istabbilizzazzjoni; ·jindirizzaw il-muturi ewlenin tal-instabbiltà, inkluż l-aċċess għall-art u r-riżorsi naturali, tilwim dwar il-fruntieri, is-sigurtà tal-ikel u tal-ilma, u l-ispostament sfurzat ta’ persuni; ·jiżguraw li delitti tal-gwerra u abbużi tad-drittijiet tal-bniedem, inkluż ir-reklutaġġ ta’ suldati tfal u vjolenza bbażata fuq is-sess, jiġu kkastigati; ·jiżguraw li l-Arkitettura Afrikana għall-Paċi u s-Sigurtà (APSA) issir operazzjonali għal kollox, permezz ta’ sforzi akbar tal-membri UA u r-RECs lejn is-sostenibbiltà finanzjarja tal-isforzi kollha għall-paċi u s-sigurtà fil-kontinent u permezz ta’ strumenti tal-UE adattati aħjar biex jappoġġaw l-attivitajiet operazzjonali meħtieġa u l-ħtiġijiet tal-bini tal-kapaċità relatati; dwar it-terroriżmu u l-kriminalità organizzata, ·il-ġlieda kontra t-terroriżmu fil-forom kollha tiegħu, l-indirizzar ta’ dawk il-fatturi li jistgħu joħolqu ambjent li jwassal għar-radikalizzazzjoni u r-reklutaġġ; ·il-ġlieda kontra l-kriminalità organizzata u l-forom kollha ta’ traffikar illeċitu (eż. bnedmin, armi, drogi, materjal perikoluż, tal-organiżmi selvaġġi, beni kulturali); ·isaħħu s-sigurtà marittima, inkluż l-indirizzar ta’ atti ta’ piraterija u ta’ serq bl-armi fuq il-baħar. Titolu II Id-drittijiet tal-bniedem u l-governanza demokratika Il-Ftehim se jissaħħaħ id-determinazzjoni tal-Partijiet biex jippromwovu u jsaħħu d-demokrazija, il-promozzjoni u l-protezzjoni tad-drittijiet tal-bniedem, u jiżguraw governanza responsabbli, trasparenti u inklużiva, bi spazju biżżejjed għal gruppi tas-soċjetà ċivili u għaċ-ċittadini biex jesprimu l-aspirazzjonijiet tagħhom lejn it-tfassil tal-politika. Għal dan l-iskop, il-Partijiet se jieħdu miżuri konkreti, inter alia, biex: dwar id-drittijiet tal-bniedem, il-libertajiet fundamentali u d-demokrazija,

·jiżguraw li l-Karta Afrikana dwar id-Drittijiet tal-Bniedem u tal-Popli u l-Karta Afrikana dwar id-Demokrazija, l-Elezzjonijiet u l-Governanza, jiġu implimentati bis-sħiħ; ·japplikaw bis-sħiħ il-prinċipju ta’ nondiskriminazzjoni fir-rigward tal-etniċità, is-sess, l-età, id-diżabilità, ir-reliġjon jew it-twemmin, l-orjentazzjoni sesswali, bil-prijoritizzazzjoni tal-isforzi għar-revoka ta’ liġijiet diskriminatorji; ·irawmu djalogu u kooperazzjoni dwar l-abolizzjoni tal-piena tal-mewt u l-ġlieda kontra t-tortura u t-trattament ħażin f’kull forma tagħhom; ·jiżguraw elezzjonijiet kredibbli, trasparenti u inklużivi, li jirrispettaw iċ-ċikli elettorali u d-dispożizzjonijiet kostituzzjonali; ·jappoġġaw prerogattivi leġiżlattivi, baġitarji u ta’ sorveljanza tal-parlamenti nazzjonali eletti; ·jippromwovu soċjetajiet pluralistiċi u jippreżervaw u jwessgħu l-ispazju għal istituzzjonijiet tas-soċjetà ċivili fil-promozzjoni u fl-iffurmar ta’ politiki; dwar l-istat tad-dritt, il-ġustizzja, u l-governanza tajba, ·jibnu istituzzjonijiet pubbliċi, li għandhom obbligu ta' rendikont u trasparenti għall-, inkluż l-użu usa’ ta’ soluzzjonijiet ta’ gvern elettroniku; ·jiġġieldu kontra l-korruzzjoni u leġiżlazzjoni fis-seħħ biex jitrażżnu l-flussi finanzjarji illeċiti, il-frodi u l-kriminalità organizzata; ·jikkooperaw sabiex jimpedixxu l-użu tas-sistemi finanzjarji, tal-istituzzjonijiet u tan-negozji u tal-professjonijiet mhux finanzjarji magħżula tal-ħasil tal-flus mir-rikavati minn attivitajiet kriminali (inkluż it-traffikar illeċitu u l-korruzzjoni) u għall-finanzjament tat-terroriżmu f’konformità mal-istandards internazzjonali. ·jiżguraw il-ġestjoni sostenibbli ta’ dħul minn riżorsi naturali u jadottaw riformi biex jiżguraw politiki fiskali ġusti, ekwi u sostenibbli; ·jippromwovu l-aċċess għall-ġustizzja u, b’mod partikolari, għall-indipendenza tal-ġudikatura biex issir ġustizzja ġusta u f’waqtha; ·jindirizzaw il-frodi tat-taxxa, l-evażjoni tat-taxxa u l-pjanifikazzjoni fiskali aggressiva, b’attenzjoni partikolari biex jiżdiedu t-trasparenza fiskali, l-iskambju ta’ informazzjoni u l-kompetizzjoni ġusta fil-qasam tat-taxxa, f’konformità mal-istandards u l-oqfsa internazzjonali rilevanti; Titolu III Żvilupp ekonomiku inklużiv u sostenibbli Il-Ftehim se jsaħħaħ ir-relazzjonijiet ekonomiċi u kummerċjali bejn il-Partijiet, itejjeb l-istabbiltà makroekonomika u finanzjarja, isaħħaħ l-opportunitajiet għall-investiment u n-negozju - permezz tal-Pjan ta’ Investiment Estern (EIP) - u jappoġġa t-tranżizzjoni lejn impjieg sħiħ u ta’ kwalità, ir-rispett u l-protezzjoni tal-istandards fundamentali tax-xogħol, u s-sostenibbiltà ambjentali. Huwa se jsaħħaħ l-iżvilupp tas-settur privat fis-setturi kollha, inklużi l-agrikoltura, l-industrija u s-servizzi. Vetturi ewlenin għall-investiment u l-iżvilupp tas-settur privat Il-Ftehim se jinkludi dispożizzjonijiet li jindirizzaw ostakli kruċjali li jeħtieġu intervent pubbliku — minbarra l-investiment strutturali fl-infrastrutturi (pereżempju l-enerġija, it-trasport, il-konnettività diġitali) kif ukoll ir-riċerka u l-innovazzjoni - sabiex jinħoloq ambjent ta’ negozju li jiffaċilita flussi akbar ta’ investiment u żvilupp tas-settur privat.

Għal dan l-iskop, il-Partijiet se jieħdu miżuri konkreti, inter alia, biex: ·joħolqu ambjent regolatorju abilitanti, filwaqt li jagħtu attenzjoni partikolari lill-protezzjoni tad-drittijiet tal-proprjetà u tal-art, il-politiki tal-kompetizzjoni tajba u trasparenza fir-rigward ta’ sussidji pubbliċi, il-proprjetà intellettwali u l-investiment, it-tnaqqis tal-burokrazija permezz tat-tnaqqis tal-kostijiet għal ċertifikazzjoni, liċenzji u aċċess għal finanzjament; ·jipprovdu lil kumpaniji, b’mod partikolari l-intrapriżi żgħar u ta’ daqs medju, b’informazzjoni faċilment aċċessibbli u adegwata u proċeduri amministrattivi ffaċilitati dwar kif jespandu n-negozju tagħhom fl-Afrika u fl-UE; ·jagħmlu użu aktar strateġiku tal-finanzi pubbliċi, inklużi strumenti ta’ finanzjament imħallat biex jattiraw investiment pubbliku u privat addizzjonali; ·iżidu l-aċċess domestiku għal finanzjament, speċjalment għal MSMEs, inkluż permezz ta’ riformi tas-sistema finanzjarja biex jiżviluppaw sistemi ta’ ħidma bankarja u mhux bankarja vijabbli, mekkaniżmi innovattivi ta’ finanzjament u skemi ta’ mikrokreditu; ·jiżviluppaw u jsaħħu s-servizzi finanzjarji diġitali, inklużi sistemi bankarji mobbli, inkluż permezz ta’ kollaborazzjoni msaħħa dwar l-implimentazzjoni ta’ standards internazzjonali u jiżguraw swieq miftuħa, il-protezzjoni tal-konsumatur u aktar aċċess għal servizzi mobbli; ·isaħħu s-sistemi tal-Edukazzjoni u t-Taħriġ Tekniku u Vokazzjonali (TVET) misjuqa aktar mid-domanda, adattati għall-ħtiġijiet u l-opportunitajiet tas-swieq tax-xogħol lokali u reġjonali. Setturi ewlenin għall-investiment u l-iżvilupp tas-settur privat Il-Ftehim se jiddikjara li se jsir iffukar fuq is-setturi strateġiċi li ġejjin li huma mistennija li jkollhom effett multiplikatur għoli lejn żvilupp ekonomiku inklużiv u sostenibbli u l-ħolqien tal-impjiegi. Għal dan l-iskop, il-Partijiet se jieħdu miżuri konkreti, inter alia, biex, dwar l-agrikoltura, ·ikabbru u jiddiversifikaw il-produzzjoni agrikola, inkluż permezz ta’ aċċess imtejjeb għall-finanzjament u għas-swieq u l-eliminazzjoni ta’ inċentivi li joħolqu sistemi ta’ produzzjoni mhux sostenibbli; ·isaħħu l-pożizzjoni tal-produtturi agrikoli u l-esportaturi f’katini ta’ valur globali, inkluż permezz tat-tneħħija tal-ostakli tekniċi għall-kummerċ, il-bini ta’ kapaċità fil-qasam ta’ standards sanitarji u fitosanitarji, u l-promozzjoni ta’ skemi għal kummerċ ġust; ·jiżguraw ir-reġistrazzjoni u l-protezzjoni tal-indikazzjonijiet ġeografiċi (IĠ) għall-prodotti Afrikani u għall-prodotti agrikoli u alimentari Ewropej u jwettqu azzjonijiet biex jappoġġaw lill-komunitajiet lokali biex jieħdu vantaġġ sħiħ mill-IĠ biex javvanzaw fil-ktajjen tal-valur reġjonali u mondjali; dwar is-sajd u l-akkwakultura, ·jikkonkludu u / jew iġeddu ftehimiet ta’ sħubija dwar is-sajd sostenibbli (SFPA - sustainable fisheries partnership agreements), biex tiġi żgurata s-sostenibbiltà tar-riżorsi tal-ħut u l-promozzjoni tal-aħjar prattiki fil-ġestjoni tas-sajd; ·jikkumbattu kontra s-sajd illegalrapporti, mhux irrapportat u mhux irregolat (IUU - illegal, unreported and unregulated), u jappoġġaw l-iżvilupp ta’ ġestjoni sostenibbli tas-sajd;

·jiżviluppaw akwakultura sostenibbli, permezz ta’ simplifikazzjoni tal-proċeduri ta’ liċenzjar, ġestjoni tat-territorju effettiva għal effiċjenza massima u s-sostenibbiltà, u kondizzjonijiet aktar ekwi għal investituri nazzjonali u barranin; dwar l-enerġija sostenibbli, ·jikkontribwixxu għal aċċess universali għall-enerġija u l-użu produttiv tal-enerġija għall-atturi ekonomiċi kollha, inkluż bit-tisħiħ tal-investiment fil-ġenerazzjoni, it-trażmissjoni, id-distribuzzjoni u l-effiċjenza enerġetika u billi jiġu ffaċilitati swieq tal-enerġija miftuħa, trasparenti u funzjonali li jixprunaw l-investimenti, it-trasferiment ta’ teknoloġija ta’ benefiċċju reċiproku, ir-riċerka u l-innovazzjoni; ·joħolqu u jsaħħu l-interkonnessjonijiet tal-enerġija effettiva fi ħdan l-Afrika u bejn l-Ewropa u l-Afrika biex tiġi żgurata provvista ta’ enerġija affidabbli u affordabbli, u jsegwu l-objettivi tal-Unjoni tal-Enerġija Ewropea ·iżidu l-finanzjament pubbliku u privat għall-enerġija rinnovabbli u għall-effiċjenza enerġetika, filwaqt li tingħata attenzjoni partikolari għall-implimentazzjoni b’suċċess ta’ inizjattivi nazzjonali u reġjonali rilevanti, inkluża l-Inizjattiva Afrikana għall-Enerġija Rinovvabbli (AREI - African Renewable Energy Initiative). dwar l-ekonomija ekoloġika ·jippromwovu t-tranżizzjoni lejn ekonomija b’livell baxx ta’ karbonju, b’użu effiċjenti tar-riżorsi u ekonomija ċirkolari, inkluż permezz ta’ appoġġ ta’ metodi sostenibbli ta’ konsum u ta’ produzzjoni u miżuri dwar il-prevenzjoni tal-iskart u l-ġestjoni tal-iskart li ma tagħmilx ħsara lill-ambjent ·itejbu l-għarfien u l-kapaċità fuq għażliet strateġiċi u l-aħjar prattiki biex tittejjeb l-effiċjenza tar-riżorsi tul iċ-ċiklu tal-ħajja kollu ta’ prodotti u riżorsi naturali dwar l-estrazzjoni ta’ komoditajiet, ·jiżguraw aċċess ġust, sostenibbli u mingħajr distorsjoni għas-settur estrattiv, inklużi l-minjieri f’qiegħ il-baħar, għall-atturi ekonomiċi kollha, b’rispett sħiħ għas-sovranità ta’ kull pajjiż fuq ir-riżorsi naturali tiegħu u l-promozzjoni ta’ ġestjoni sostenibbli; ·jiksbu aktar trasparenza u responsabbiltà fil-ġestjoni tal-industriji estrattivi, inkluż permezz tal-promozzjoni tal-Inizjattiva għat-Trasparenza fl-Industriji Estrattivi u l-implimentazzjoni ta’ inizjattivi rilevanti oħra dwar il-provenjenza responsabbli tal-minerali li joriġinaw minn żoni affettwati minn konflitti; ·isaħħu r-responsabbiltà soċjali korporattiva u l-imġiba responsabbli tan-negozji tul il-katina tal-valur kollha, inkluż permezz tal-iżvilupp u / jew l-implimentazzjoni sħiħa tal-leġiżlazzjoni rilevanti, filwaqt li jikkunsidraw l-istandards internazzjonali; dwar it-trasport u l-infrastruttura, ·itejbu t-trasport fuq l-art fl-Afrika sabiex jiġi ffaċilitat il-moviment tal-oġġetti u tan-nies, filwaqt li jiggarantixxu aktar trasparenza u kompetizzjoni għall-ippjanar u l-implimentazzjoni tal-infrastruttura; ·jiżguraw il-provvista kompetittiva ta’ servizzi tat-trasport marittimu, inkluż aċċess bla restrizzjonijiet għall-portijiet; ·isaħħu r-relazzjonijiet fis-settur tal-avjazzjoni bil-għan li jissaħħu l-opportunitajiet ta’ investiment, u t-twessigħ u t-tfannid tal-kooperazzjoni regolatorja, u t-titjib tas-sikurezza u s-sigurtà; ·jiżguraw konnettività diġitali bi prezz raġonevoli, inklużiva u affidabbli, appoġġata minn ambjent regolatorju abilitanti u jippromwovu l-użu tas-sistema Ewropea ta’ navigazzjoni globali bis-satellita (Galileo) u s-sistema ta’ awmentazzjoni bis-satellita (EGNOS), b’attenzjoni fuq punti ta’ interess reċiproku; dwar teknoloġiji ġodda u innovazzjoni, ·jiżviluppaw u jsaħħu l-ekonomija diġitali, il-komunikazzjonijiet elettroniċi, is-servizzi fiduċjarji u l-protezzjoni ta’ data personali, il-kummerċ elettroniku u l-gvern elettroniku, l-iżgurar tal-iżvilupp u l-użu ta’ standards internazzjonali, data u swieq miftuħa, protezzjoni tal-konsumatur u aktar aċċess għal servizzi diġitali; ·jiżguraw l-aċċess għal teknoloġiji u servizzi diġitali għaċ-ċittadini u għall-atturi ekonomiċi kollha, inkluż il-ħolqien ta’ politika favorevoli u qafas regolatorju li jippermetti l-intraprenditorija diġitali, l-investimenti transfruntiera u l-promozzjoni tal-ħiliet diġitali u l-litteriżmu.

·l-attivitajiet ta’ riċerka u żvilupp teknoloġiku li jkollhom l-għan li jinkoraġġixxu l-progress xjentifiku u t-trasferiment ta’ teknoloġija u kompetenza; ·jappoġġaw l-innovazzjoni adatta għall-bżonnijiet lokali, id-diversifikazzjoni ekonomika u t-tranżizzjoni lejn ekonomiji bbażati fuq l-għarfien. Kooperazzjoni kummerċjali Il-Ftehim se jimmira li jrawwem opportunitajiet ta’ kummerċ u investiment bejn il-Partijiet għall-benefiċċju ta’ żvilupp inklużiv u sostenibbli. Għal dan l-iskop, il-Partijiet se jieħdu miżuri konkreti, inter alia, biex: ·jiżguraw li l-kondizzjonijiet ta’ qafas u l-politiki domestiċi tajbin huma fis-seħħ biex jiġu ffaċilitati aktar flussi tal-kummerċ li jwasslu għal tkabbir inklużiv u żvilupp sostenibbli, inkluż permezz ta’ tisħiħ tal-kapaċitajiet ta’ produzzjoni u l-intraprenditorija u aktar investimenti f’setturi intensivi tax-xogħol u servizzi b’valur miżjud u d-dħul f’katini ta’ valur globali u reġjonali; ·isaħħu l-mekkaniżmi, il-proċeduri u l-istituzzjonijiet sabiex titjieb il-kapaċità li jistabbilixxu u jimplimentaw politiki kummerċjali, kif ukoll biex is-settur privat ikun jista’ jieħu vantaġġ minn dawn il-politiki u miż-żieda fl-opportunitajiet; ·jibnu fuq, irawmu u jappoġġaw il-proċessi ta’ integrazzjoni reġjonali, inkluż l-iffaċilitar tal-kummerċ u l-armonizzazzjoni regolatorja, sabiex jgħinu lill-pajjiżi jieħdu aktar vantaġġ kummerċjali mal-ġirien tagħhom, u biex jikkontribwixxu għall-promozzjoni tal-istabbiltà, il-koeżjoni u l-prosperità reġjonali; ·jappoġġaw it-tħejjijiet għal Żona ta' Kummerċ Ħieles Kontinentali (CFTA - Continental Free Trade Area); Titolu IV Żvilupp uman u dinjità Il-Ftehim se jafferma d-determinazzjoni tal-Partijiet biex jeqirdu l-faqar fil-forom kollha sal-2030, jindirizzaw b’mod effettiv l-inugwaljanza u jiksbu l-ugwaljanza bejn is-sessi, u joħolqu l-kondizzjonijiet għal parteċipazzjoni effettiva tan-nies fil-ħajja demokratika u kontribuzzjoni attiva għal tkabbir ekonomiku sostenibbli. Għal dan l-iskop, il-Partijiet se jieħdu miżuri konkreti, inter alia, biex: dwar l-edukazzjoni, ·jiżguraw li l-bniet u u / jews-subien kollha jkollhom aċċess għal żvilupp, kura u edukazzjoni qabel il-primarja ta' kwalità fil-bidu tat-tfulija u jintlaħaq l-objettiv li l-bniet u s-subien kollha jkollhom edukazzjoni primarja u sekondarja bla ħlas, ekwa u ta’ kwalità, permezz ta’ tisħiħ tas-sistemi nazzjonali tal-edukazzjoni fil-livelli kollha; ·isaħħu r-reġistrazzjonijiet u l-kwalità fl-edukazzjoni terzjarja u jiżguraw il-kostituzzjoni ta’ massa kritika ta’ ħaddiema tas-sengħa ta' innovazzjoni u għażagħ b’edukazzjoni, inkluż l-iżvilupp ta’ ħiliet diġitali u litteriżmu u l-użu ta’ teknoloġiji diġitali; ·isaħħu opportunitajiet għal riċerka kollaborativa tal-kooperazzjoni fil-qasam tax-xjenza, it-teknoloġija u r-riċerka fl-insegwiment ta’ eċċellenza xjentifika ta’ benefiċċju reċiproku;

dwar is-saħħa, ·jiksbu kopertura universali tas-saħħa u aċċess ekwu għas-servizzi tas-saħħa permezz tat-tisħiħ tas-sistemi nazzjonali tas-saħħa fil-livelli kollha; ·jiżguraw is-saħħa u d-drittijiet sesswali u riproduttivi (SRHR) inkluż l-aċċess universali għal servizzi komprensivi ta’ kwalità u bi prezz aċċessibbli tas-saħħa sesswali u riproduttiva, edukazzjoni, informazzjoni u servizzi; ·jappoġġaw l-aċċess għal mediċini u vaċċini, lejn il-ksib tal-mira ta’ mediċini u vaċini sikuri, affordabbli u essenzjali għal kulħadd; ·isaħħu l-kapaċità tal-pajjiżi Afrikani għal twissija bikrija, it-tnaqqis tar-riskju u l-ġestjoni ta’ riskji tas-saħħa nazzjonali u globali, inkluż fil-qasam tas-saħħa tal-annimali u tal-pjanti; ·jippromwovu miżuri għat-tnaqqis ta’ mard li ma jitteħidx u l-fatturi ta’ riskju tagħhom u b’hekk jevitaw mard li jista’ jiġi evitat u l-piż soċjali assoċjati miegħu, waqt li jiffukaw fuq it-tfal u gruppi vulnerabbli; ·jippromwovu l-iskambju ta’ għarfien, esperjenzi u l-aħjar prattiki bejn il-pajjiżi; ·jieħdu miżuri biex jimplimentaw it-trattati globali tas-saħħa. dwar il-ħarsien soċjali, ·jadottaw politiki ta’ sostenn biex jinkiseb u jinżamm tkabbir fid-dħul tal-40 % tal-popolazzjoni li jinsabu fl-aktar livell baxx f’rata ogħla mill-medja nazzjonali; ·jestendu l-koperatura tal-protezzjoni soċjali, permezz ta’ sigurtà għad-dħul bażiku u skemi ta’ protezzjoni soċjali li jkunu adegwati u kapaċi jirreaġixxu għax-xokkijiet; ·joħolqu swieq tax-xogħol aktar inklużivi u li jiffunzjonaw tajjeb u politiki dwar l-impjiegi diretti lejn xogħol diċenti għal kulħadd, inkluż l-iffaċilitar ta’ tranżizzjoni aktar faċli mill-ekonomija informali għal dik formali; dwar l-ugwaljanza bejn is-sessi, ·jiżguraw li kulħadd jiffirma, jirratifika u jimplimenta bis-sħiħ il-Konvenzjoni dwar l-Eliminazzjoni ta' Kull Forma ta' Diskriminazzjoni kontra n-Nisa (CEDAW - Convention on the Elimination of all forms of Discrimination Against Women) kif ukoll il-protokoll addizzjonali tagħha dwar id-drittijiet tan-nisa; ·jiżguraw l-integrità fiżika u psikoloġika tal-bniet u tan-nisa, billi jeliminaw il-forom kollha ta’ vjolenza bbażata fuq is-sess, inklużi l-mutilazzjoni u l-qtugħ ġenitali femminili (MĠF/Q) u prattiċi tradizzjonali ta’ ħsara oħrajn, it-tmiem taż-żwieġ tat-tfal u żwiġijiet furzati; ·jiżguraw li d-drittijiet soċjali tal-bniet u tan-nisa jiġu rispettati u promossi, b’mod partikolari fil-qasam tal-edukazzjoni u tas-saħħa, waqt li jirrikonoxxu r-rwol kritiku tan-nisa għar-realizzazzjoni tad-dividend demografiku; ·isaħħu il-leħen u l-parteċipazzjoni fil-ħajja politika tal-bniet u tan-nisa u fil-proċessi ta’ paċi u fl-isforzi ta’ medjazzjoni; ·isaħħu d-drittijiet ekonomiċi tan-nisa, jiffaċilitaw l-aċċess tagħhom għas-servizzi finanzjarji, il-kontroll u l-użu tal-art u assi produttivi oħra, u l-appoġġ għal intraprendituri nisa; dwar iż-żgħażagħ, ·iżidu l-assistenza biex iż-żgħażagħ jiksbu ħiliet rilevanti għas-suq tax-xogħol permezz tal-edukazzjoni, it-taħriġ vokazzjonali, l-aċċess għat-teknoloġiji diġitali;

·jippromwovu l-ħolqien ta’ impjiegi sostenibbli b’kondizzjonijiet tax-xogħol diċenti u jaħdmu kontra l-iżvilupp ta’ radikalizzazzjoni vjolenti; ·jippromwovu awtonomizzazzjoni u ċ-ċittadinanza responsabbli taż-żgħażagħ, billi jiftħu spazji għall-parteċipazzjoni attiva tagħhom fil-livelli kollha tas-soċjetà, u japoġġaw inizjattivi ta’ djalogu interkulturali fost l-organizzazzjonijiet taż-żgħażagħ; dwar is-sigurtà alimentari, ·jiżguraw li kulħadd ikollu aċċess għal biżżejjed ikel affordabbli, sikur u sustanzjuż, bl-għan li jinqered il-ġuħ u tipi oħra ta’ kriżi alimentari; ·isaħħu l-koordinazzjoni bejn l-iżvilupp u l-azzjoni umanitarja biex l-kriżijiet tal-ikel ikunu antiċipati, ipprevenuti u mħejjija aħjar, jiżguraw azzjoni f’waqtha biex jagħmlu l-ikel disponibbli lokalment, u jindirizzaw l-kawżi primarji ta’ volatilità eċċessiva tal-prezzijiet; ·itaffu l-esponiment ta’ popolazzjonijiet vulnerabbli permezz ta’ xbieki ta’ sikurezza soċjali msaħħa; ·jiżguraw li l-impenji dwar il-ġlieda kontra l-forom kollha ta’ nuqqas ta’ nutrizzjoni huma implimentati u li tingħata attenzjoni partikolari lill-popolazzjonijiet li jbatu minn nuqqas ta’ nutrizzjoni fejn il-kapaċità istituzzjonali hija dgħajfa u diżastri frekwenti jew konflitti għandhom effett devastanti fuq l-aktar gruppi vulnerabbli bħalma huwa l-każ f’pajjiżi fraġli; ·jipprevjenu ż-żieda ta’ mard li ma jitteħidx b’appoġġ ta’ dieti u stili ta’ ħajja tajbin għas-saħħa. dwar is-sigurtà tal-ilma, ·jiżguraw aċċess sikur u suffiċjenti għal ilma tajjeb għax-xorb b'kost affordabbli sabiex jiġu sodisfatti l-ħtiġijiet bażiċi, inklużi faċilitajiet sanitarji u ta’ iġjene, u jissalvagwardjaw is-saħħa u l-livelli ta’ benesseri; ·jiżguraw provvisti tal-ilma effiċjenti għall-iżvilupp u l-attivitajiet soċjoekonomiċi u jippreservaw u jipproteġu l-ekosistemi f’allokazzjoni tal-ilma u sistemi ta’ ġestjoni; ·jippromwovu l-kooperazzjoni għal ġestjoni tar-riżorsi tal-ilma transfruntiera bil-ħsieb li tinkiseb is-sostenibbiltà tal-ilma ħelu, ilaħħqu mal-inċertezzi ta’ perikli relatati mal-ilma (eż. għargħar, nixfiet u tniġġis), u l-prevenzjoni tar-riskji ta’ konflitti; dwar il-kooperazzjoni kulturali, ·isaħħu l-industriji kulturali u kreattivi; ·irawmu skambji kulturali u jwettqu inizjattivi konġunti f’diversi sferi kulturali; ·jippromwovu t-tisħiħ ta’ wirt kulturali tanġibbli u intanġibbli kif ukoll id-diversità tal-espressjonijiet kulturali. Titolu V Mobbiltà u migrazzjoni Il-Ftehim, li jibni fuq inizjattivi eżistenti (eż. l-Aġenda Ewropea għall-Migrazzjoni, il-Qafas ta’ Sħubija, il-proċessi ta’ Rabat u Khartoum; is-Summit tal-Belt Valletta), se jirrikonoxxu li interessi Afrikani u Ewropej dwar il-migrazzjoni huma interkonnessi u li meta jkunu indirizzati b’mod xieraq, inkluż permezz ta’ mekkaniżmi effettivi għar-ritorn u r-riammissjoni ta’ migranti irregolari, il-migrazzjoni u l-mobbiltà jikkontribwixxu għat-tkabbir ekonomiku u l-flussi tal-kompetenzi u l-għarfien. Għal dan l-iskop, il-Partijiet se jieħdu miżuri konkreti, inter alia, biex:

dwar il-migrazzjoni legali, ·iżidu ċ-ċirkolazzjoni tal-imħuħ permezz ta’ skemi ta’ mobbiltà għal studenti, riċerkaturi u professjonisti; ·jiffaċilitaw żjarat qosra fi ħdan il-qafas legali eżistenti, għal skopijiet ta’ negozju u investiment; ·jaħdmu lejn il-ġestjoni effettiva tal-migrazzjoni tal-ħaddiema, inkluż permezz tat-trasferiment u r-rikonoxximent tal-ħiliet u l-kwalifiki, il-protezzjoni soċjali xierqa u l-ġlieda kontra kull forma ta’ sfruttament; dwar il-migrazzjoni irregolari, ·itejbu l-kooperazzjoni dwar il-ġestjoni tal-fruntieri, itejbu l-ġbir u l-kondiviżjoni ta' intelligence, u jrawmu l-kooperazzjoni tal-pulizija u dik ġudizzjarja; ·jikkonfermaw l-impenn legali tal-Partijiet li jieħdu lura n-nazzjonali proprji li jkunu jinsabu irregolarment fit-territorju ta’ Parti oħra, fuq talba ta’ din tal-aħħar u mingħajr il-kondizzjonalità, u jistabbilixxu mekkaniżmu biex jiżguraw li dan l-obbligu jiġi sodisfatt b’mod effettiv, u sabiex tiġi ffaċilitata l-implimentazzjoni tiegħu. Għal dan il-għan, il-Partijiet jimpenjaw ruħhom biex jirreaġixxu malajr għal talbiet ta’ riammissjoni (pereżempju permezz tal-identifikazzjoni tan-nazzjonali tagħhom, il-ħruġ ta’ dokumenti tal-ivvjaġġar għar-ritorn jew l-aċċettazzjoni tad-dokument tal-ivvjaġġar tal-UE għar-ritorn, reazzjoni f’waqtha dwar formalitajiet ta’ operazzjonijiet ta’ ritorn) ·Il-Partijiet se jiżviluppaw u jadottaw ukoll leġiżlazzjoni skont il-Konvenzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti kontra l-Kriminalità Organizzata Transnazzjonali (UNTOC) u l-Protokolli supplimentari tagħha (il-Protokoll kontra l-Faċilitazzjoni tad-Dħul Klandestin ta’ Migranti fuq l-Art, bil-Baħar u bl-Ajru u l-Protokoll dwar il-Prevenzjoni, it-Trażżin u l-Ikkastigar tat-Traffikar tal-Persuni, Speċjalment tan-Nisa u t-Tfal), bħala strumenti legali internazzjonali biex jiġġieldu kontra l-kuntrabandu tal-migranti u t-traffikar tal-bnedmin; ·iniedu kampanji ta’ sensibilizzazzjoni fost migranti potenzjali dwar ir-riskji marbuta mal-migrazzjoni irregolari; ·jintensifikaw l-azzjoni kontra netwerks ta’ kuntrabandisti u traffikanti permezz ta’ skambju aħjar ta’ informazzjoni, sistemi ta’ investigazzjonijiet u prosekuzzjonijiet kriminali; dwar kwistjonijiet oħra relatati mal-migrazzjoni ·inaqqsu għal anqas minn 3 fil-mija l-kostijiet ta’ tranżazzjoni ta’ rimessi tal-migranti, jeliminaw il-kurituri tar-rimessi b’kostijiet għola minn 5 fil-mija, u jtejbu l-oqfsa regolatorji għal aktar involviment ta’ atturi mhux tradizzjonali, inkluż permezz tal-użu ta’ teknoloġiji ġodda; ·iħeġġu l-involviment tad-dijaspora f’pajjiżi ta’ oriġini, bħala xprun għall-iżvilupp ekonomiku lokali; ·jiżguraw li l-migrazzjoni min-Nofsinhar għan-Nofsinhar (bejn u fi ħdan il-pajjiżi Afrikani) hija indirizzata b’mod adegwat fl-aġendi tal-iżvilupp nazzjonali u reġjonali; ·jiżguraw l-ogħla livell ta’ protezzjoni u assistenza lil persuni spostati bil-forza, inkluż refuġjati, persuni li jfittxu l-ażil u persuni spostati internament, fuq il-bażi tal-prinċipju ta’ tqassim tar-responsabbiltà u f’konformità sħiħa mad-dritt internazzjonali. Titolu VI Tibdil fil-klima u sostenibbiltà ambjentali Il-Ftehim se jirriafferma li l-azzjonijiet ambizzjużi ta’ mitigazzjoni u ta’ adattament huma essenzjali biex jiġu ġestiti u mtaffija r-riskji tat-tibdil fil-klima u, b’mod aktar ġenerali, li l-protezzjoni u t-titjib tal-kwalità tal-ambjent hija l-bażi vitali għall-iżvilupp tal-ġenerazzjonijiet attwali u futuri. Għal dan l-iskop, il-Partijiet se jieħdu miżuri konkreti, inter alia, biex:

dwar l-azzjoni klimatika, ·jaċċelleraw l-implimentazzjoni tal-Ftehim ta’ Pariġi dwar it-tibdil fil-klima permezz Determinati fil-Livell Nazzjonali (NDCs — Nationally Determined Contributions) u Pjanijiet ta’ Adattament Nazzjonali; ·jagħmlu l-flussi finanzjarji eżistenti u jesploraw finanzjament innovattiv u konsistenti b’perkors lejn emissjonijiet baxxi ta’ gassijiet serra u żvilupp reżiljenti għat-tibdil fil-klima; ·jibnu u / jew isaħħu l-kapaċità umana u istituzzjonali xjentifika u teknika għal monitoraġġ u ġestjoni ambjentali u tal-klima, inkluż permezz tal-użu ta’ teknoloġiji ta’ osservazzjoni tad-dinja u sistemi ta’ informazzjoni bħal Copernicus; ·jiżviluppaw u / jew isaħħu tkabbir ekoloġiku u tkabbir blu sostenibbli f’setturi ekonomiċi ewlenin; dwar il-bijodiversità u l-ekosistemi, ·jippromwovu l-konservazzjoni, l-użu sostenibbli u r-restawr tal-ekosistemi, b’mod partikolari tal-baċin tal-Kongo, sabiex jippermettu l-iżvilupp ta’ pajjiżi, l-għajxien għall-popolazzjoni lokali u s-servizzi tal-ekosistema lokalment u globalment; ·jipproteġu l-organiżmi selvaġġi u jżidu l-għarfien pubbliku dwar il-ħarsien tal-organiżmi selvaġġi u t-traffikar fil-livelli kollha, filwaqt li tingħata attenzjoni partikulari għall-Konvenzjoni dwar il-Kummerċ Internazzjonali fl-Ispeċijiet ta’ Fawna u Flora Selvaġġi fil-Periklu (CITES - Convention on International Trade in Endangered Species of Wild Fauna and Flora) u oqfsa internazzjonali relevanti oħra; ·jippreservaw iż-żoni kostali u marini u jitnaqqas ir-residwu tal-baħar, inkluż permezz tal-promozzjoni ta’ linji politiċi għall-prevenzjoni tal-iskart u l-avvanz tal-operazzjonijiet tat-tindif tal-oċeani; ·isaħħu l-involviment tal-komunitajiet lokali fil-konservazzjoni tal-ekosistemi, jagħtu prijorità lill-ħolqien ta’ impjiegi u opportunitajiet ekonomiċi oħra, inkluż permezz tal-promozzjoni ta’ turiżmu sostenibbli u li ma jagħmilx ħsara lill-ambjent; dwar in-nixfa, id-deżertifikazzjoni u d-degradazzjoni tal-art, ·jippromwovu approċċi integrati li jindirizzaw in-nixfa, id-degradazzjoni tal-art u d-deżertifikazzjoni, inkluż permezz tal-iżgurar ta’ drittijiet u pusess tal-art sostenibbli u ekwi, art sostebibbli, u l-ġestjoni tal-ilma u r-riżorsi tal-foresti, u l-ħolqien ta’ opportunitajiet ekonomiċi sostenibbli għan-nies f’żoni rurali; ·iħaffu l-progress lejn l-implimentazzjoni tal-Konvenzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti għall-Ġlieda kontra d-Deżertifikazzjoni (UNCCD - UN Convention to Combat Desertification) il-Pjanijiet ta’ Azzjoni Nazzjonali (NAP - National Action Plans) u inizjattivi reġjonali u internazzjonali rilevanti oħrajn, inkluża l-inizjattiva Great Green Wall; ·jimmobilizzaw riżorsi addizzjonali fil-ġlieda kontra d-deżertifikazzjoni u d-degradazzjoni tal-art u jsaħħu l-involviment tal-komunitajiet lokali; dwar il-forestrija, ·jippromwovu l-Infurzar tal-Liġi, Tmexxija u Kummerċ tal-Foresti (FLEGT - Forest Law Enforcement, Governance and Trade), inkluż permezz tal-konklużjoni u / jew l-implimentazzjoni ta’ Ftehimiet ta’ Sħubija Volontarji (VPA - Voluntary Partnership Agreements), u jsaħħu l-koerenza u l-interazzjonijiet pożittivi fil-livell tal-pajjiżi bejn il-FLEGT u l-programm tan-NU dwar it-Tnaqqis ta’ Emissjonijiet mid-Deforestazzjoni u d-Degradazzjoni tal-Foresti (REDD+); ·jaħdmu kontra l-qtugħ illegali tas-siġar, il-kummerċ illegali tal-injam u prodotti tal-injam, iżidu l-għarfien pubbliku dwar id-deforestazzjoni fil-livelli kollha, u jinkoraġġixxu l-konsum ta’ prodotti effiċjenti fl-użu tar-riżorsi u l-enerġija minn foresti ġestiti b’mod sostenibbli; ·isaħħu l-involviment ta’ komunitajiet lokali, fil-protezzjoni tal-foresti, jagħtu prijorità lill-ħolqien ta’ impjiegi u opportunitajiet ekonomiċi oħra fil-konservazzjoni tal-ekosistemi; dwar l-urbanizzazzjoni sostenibbli,

·joħolqu ambjent legali u politiku għal żvilupp urban sostenibbli f’konformità mal-Aġenda Urbana Ġdida tan-NU, billi jinvolvu b’mod attiv lill-awtoritajiet lokali, b’attenzjoni partikolari għall-akkwiżizzjoni tal-art u għad-drittijiet tal-proprjetà trasparenti u regolati; ·itejbu l-bini tal-kapaċitajiet u jimpenjaw ruħhom f’kampanji ta’ sensibilizzazzjoni ambjentali; ·jibnu soluzzjonijiet ta’ enerġija sostenibbli u ta’ mobilità urbana, b’appoġġ minn finanzjament adegwat fil-livell domestiku u internazzjonali, inkluż permezz ta’ sħubijiet bejn il-pubbliku u l-privat; ·itejbu l-ġestjoni tal-iskart u s-sustanzi perikolużi kollha u jindirizzaw il-forom kollha tat-tniġġis; ·jippromwovu soluzzjonijiet imsejsa fin-natura biex tissaħħaħ ir-reżiljenza f’żoni urbani.



4.PATT BEJN L-UE U L-KARIBEW Parti 1 BAŻI GĦALL-KOOPERAZZJONI Il-Ftehim se jiddikjara li s-Sħubija bejn l-UE u l-Karibew tikkonsisti mill-objettivi ġenerali, il-prinċipji u l-impenji stabbiliti fil-Parti Ġenerali ta’ dan il-Ftehim, u mill-objettivi speċifiċi u l-impenji stabbiliti f’dan il-Protokoll. Il-Ftehim se japprofondixxi r-relazzjonijiet eżistenti bejn l-Unjoni Ewropea u r-reġjun tal-Karibew u l-istabbiliment ta’ sħubija politika u ta’ benefiċċju reċiproku, li jippermetti biex titwettaq l-Aġenda 2030 għall-Iżvilupp Sostenibbli u dwar l-interessi ta’ kull waħda mill-Partijiet. B’mod aktar speċifiku, il-Partijiet se jieħdu miżuri konkreti, inter alia, biex: ·jindirizzaw it-tibdil fil-klima u jiżguraw aċċess effettiv u ġestjoni sostenibbli tar-riżorsi naturali, sabiex jiġġeneraw żvilupp ekonomiku u soċjali sostenibbli; ·isaħħu l-investiment pubbliku u privat u joħolqu impjiegi diċenti għal kulħadd; ·jibnu soċjetajiet inklużivi, li jiksbu l-ugwaljanza bejn is-sessi u li jipprovdu alternattivi vijabbli għaż-żgħażagħ, appoġġati minn politiki ta’ protezzjoni soċjali effiċjenti; ·jiżguraw konformità ma’ normi globali dwar il-korruzzjoni, il-kriminalità organizzata u l-governanza fiskali. Il-Ftehim se jibni fuq l-Istrateġija ta’ Sħubija Konġunta UE-Karibew u jissostitwiha. Il-Ftehim se jirrikonoxxi r-rabtiet mill-qrib tar-Reġjuni Ultraperiferiċi (OR -Outermost Regions) u l-Pajjiżi u t-Territorji Extra-Ewropej (OCT - Overseas Countries and Territories) tal-UE ma’ pajjiżi tal-Karibew u r-rwol tagħhom fl-integrazzjoni reġjonali. Il-Ftehim se jinkludi impenn mill-Partijiet biex jiġi implimentat il-Protokoll bejn l-UE u l-Karibew permezz ta’ Pjanijiet ta’ Azzjoni suċċessivi fil-livelli nazzjonali u reġjonali.

Il-Ftehim se jintroduċi sistema biex jiġi mmonitorjat il-progress, permezz tad-djalogu politiku fil-livelli kollha, abbażi ta’ indikaturi ċari u eżiti li jistgħu jitkejlu, sabiex jiġi żgurat li l-implimentazzjoni timxi kif previst. Il-Ftehim se jiddikjara li l-Partijiet jistgħu jirrieżaminaw il-Protokoll fuq bażi regolari u kif ikun xieraq, bil-ħsieb li jiġi adattat għaċ-ċirkostanzi li jkunu qed jinbidlu. Parti 2 PRIJORITAJIET STRATEĠIĊI Titlu I Tibdil fil-klima u użu sostenibbli tar-riżorsi naturali Il-Ftehim se jirriafferma li l-azzjonijiet ambizzjużi ta’ mitigazzjoni u ta’ adattament huma essenzjali biex jiġu ġestiti u mtaffija r-riskji tat-tibdil fil-klima u, b’mod aktar ġenerali, li l-protezzjoni u t-titjib tal-kwalità tal-ambjent hija l-bażi vitali għall-iżvilupp tal-ġenerazzjonijiet attwali u futuri. Għal dan l-iskop, il-Partijiet se jieħdu miżuri konkreti, inter alia, biex: dwar l-azzjoni klimatika, ·jaċċelleraw l-implimentazzjoni tal-Ftehim ta’ Pariġi dwar it-tibdil fil-klima, permezz ta’ Kontribuzzjonijiet Determinati fil-Livell Nazzjonali (NDCs - Nationally Determined Contributions) u Pjanijiet ta’ Adattament Nazzjonali; ·jagħmlu l-flussi finanzjarji eżistenti u jesploraw għodod ta’ finanzjament innovattiv u konsistenti b’perkors lejn emissjonijiet baxxi ta’ gassijiet serra u żvilupp reżiljenti għat-tibdil fil-klima; ·jibnu u / jew isaħħu l-kapaċità umana u istituzzjonali xjentifika u teknika għal monitoraġġ u ġestjoni ambjentali u tal-klima, inkluż permezz tal-użu ta’ teknoloġiji ta’ osservazzjoni tad-dinja u sistemi ta’ informazzjoni; ·jiżviluppaw u / jew isaħħu tkabbir ekoloġiku u tkabbir blu sostenibbli f’setturi ekonomiċi ewlenin; dwar sostenibilità ambjentali, ·jippromwovu l-konservazzjoni, l-użu sostenibbli u r-restawr tal-ekosistemi, sabiex jippermettu l-iżvilupp ta’ pajjiżi, l-għajxien għall-popolazzjoni lokali u s-servizzi tal-ekosistema lokalment u globalment; ·iwaqqfu d-deforestazzjoni u jiżguraw il-ġestjoni sostenibbli tal-foresti; ·jippromwovu l-ġestjoni sostenibbli tal-ilma; ·itejbu l-ġestjoni tal-iskart – inkluż permezz ta’ sistemi effiċjenti ta’ ġbir u riċiklaġġ effettiv – u tas-sustanzi perikolużi kollha; dwar il-governanza tal-oċeani,

·jippriservaw l-ekosistemi kostali u tal-baħar, filwaqt li jagħtu prijorità lill-iżvilupp sostenibbli tas-settur tas-sajd u tat-turiżmu u fil-kuntest ta’ strateġiji ta’ tkabbir blu; ·jikkumbattu kontra s-sajd illegali, mhux irrapportat u mhux irregolat (IUU - Illegal, Unreported and Unregulated), u jappoġġaw l-iżvilupp ta’ ġestjoni sostenibbli tas-sajd; ·inaqqsu r-residwi fil-baħar, jiffokaw fuq il-kawżi bażiċi tal-iskart tal-baħar, inkluż permezz ta’ politika ta’ prevenzjoni tal-iskart u l-espansjoni ta’ operazzjonijiet ta’ tindif tal-oċeani, filwaqt li tingħata attenzjoni partikolari lil żoni ta’ akkumulazzjoni fil-vortiċi tal-oċeani; ·isaħħu l-kapaċitajiet nazzjonali u reġjonali biex b’mod responsabbli jiġġestixxu r-riżorsi kostali u dawk oċeaniċi; ·jippromwovu l-valorizzazzjoni tal-kapital naturali tal-baħar u tal-kosta dwar il-ġestjoni tar-riskju tad-diżastri, ·iżidu l-kapaċitajiet ta’ monitoraġġ, ta' twissija bikrija u dawk ta’ valutazzjoni tar-riskju biex b'hekk itejbu l-prevenzjoni, l-mitigazzjoni, it-tħejjija, ir-rispons u l-miżuri ta’ rkupru fil-livell domestiku, sabiex tiżdied ir-reżiljenza tas-soċjetajiet u l-infrastruttura tagħhom f’konformità mal-prijoritajiet tal-Qafas ta’ Sendai; ·isaħħu l-kapaċità reġjonali ta’ reazzjoni għad-diżastri u għar-rispons ta’ emerġenza, inklużi l-mekkaniżmi tal-protezzjoni ċivili; ·irawmu kooperazzjoni permezz tal-użu ta’ teknoloġiji u informazzjoni fis-settur spazjali; ·jiżguraw is-sjieda lokali bl-involviment tal-komunitajiet affettwati, tas-soċjetà ċivili u tal-awtoritajiet lokali fit-tfassil u l-implimentazzjoni ta’ risponsi ta’ politika, filwaqt li tingħata attenzjoni partikolari lill-familji l-aktar vulnerabbli u lill-gruppi marġinalizzati. Titolu II: Żvilupp ekonomiku inklużiv u sostenibbli Il-Ftehim se jsaħħaħ ir-relazzjonijiet ekonomiċi u kummerċjali bejn il-Partijiet, itejjeb l-istabbiltà makroekonomika u finanzjarja, jinċentiva l-investiment u l-opportunitajiet kummerċjali, u jappoġġa t-tranżizzjoni lejn okkupazzjoni sħiħa u ta’ kwalità, ir-rispett u l-protezzjoni tal-istandards fundamentali tax-xogħol, u s-sostenibbiltà ambjentali. Huwa se jsaħħaħ l-iżvilupp tas-settur privat fis-setturi kollha, inklużi l-agrikoltura, l-industrija u s-servizzi Vetturi ewlenin għall-investiment u l-iżvilupp tas-settur privat Il-Ftehim se jinkludi dispożizzjonijiet li jindirizzaw ostakli kruċjali li jeħtieġu intervent pubbliku – minbarra l-investiment strutturali fl-infrastrutturi (pereżempju l-enerġija, it-trasport, il-konnettività diġitali) – kif ukoll ir-riċerka u l-innovazzjoni sabiex jinħoloq ambjent ta’ negozju li jiffaċilita flussi akbar ta’ investiment u żvilupp tas-settur privat. Għal dan il-għan, il-Partijiet se jimpenjaw ruħhom inter alia biex: ·joħolqu ambjent legali li jgħin, filwaqt li jagħtu attenzjoni partikolari lill-protezzjoni tal-art u lid-drittijiet tal-proprjetà, lill-proprjetà intellettwali u lill-investiment, it-tnaqqis tal-burokrazija permezz tat-tnaqqis tal-kostijiet għal ċertifikazzjoni, liċenzji u l-aċċess għall-finanzi, il-politiki tal-kompetizzjoni tajba inklużi t-trasparenza fir-rigward ta’ sussidji pubbliċi, u l-adozzjoni ta’ sistemi tat-taxxa effikaċi u prevedibbli; ·jipprovdu lill-investituri b’informazzjoni faċilment aċċessibbli u adegwata dwar kif jistgħu jespandu n-negozju tagħhom fil-Karibew, biex b’hekk jiffaċilitaw il-proċeduri amministrattivi għall-ħolqien ta’ negozju; ·jagħmlu użu aktar strateġiku tal-finanzi pubbliċi, inklużi strumenti ta’ finanzjament imħallat biex jattiraw investiment pubbliku u privat addizzjonali;

·iżidu l-aċċess domestiku għall-finanzjament, inkluż permezz ta’ riformi tas-sistema finanzjarja biex jiżviluppaw sistemi ta’ ħidma bankarja u mhux bankarja vijabbli u mekkaniżmi u skemi innovattivi ta’ finanzjament; ·jiżviluppaw u jsaħħu s-servizzi finanzjarji diġitali, inklużi sistemi bankarji mobbli, inkluż permezz ta’ kollaborazzjoni msaħħa dwar l-implimentazzjoni ta’ standards internazzjonali u jiżguraw swieq miftuħa, il-protezzjoni tal-konsumatur u aktar aċċess għal servizzi mobbli; ·isaħħu s-sistemi tal-Edukazzjoni u t-Taħriġ Tekniku u Vokazzjonali (TVET) misjuqa aktar mid-domanda, adattati għall-ħtiġijiet u l-opportunitajiet tas-swieq tax-xogħol lokali u reġjonali. Setturi ewlenin għall-investiment u l-iżvilupp tas-settur privat Il-Partijiet se jiffokaw, inter alia,, fuq dawn is-setturi strateġiċi li ġejjin li mistennija jkollhom effett multiplikatur għoli lejn żvilupp ekonomiku inklużiv u sostenibbli u l-ħolqien tal-impjiegi, biex jiġi żgurat li t-tkabbir ekonomiku jmur id f’id mas-sostenibbiltà ambjentali. Għal dan l-iskop, il-Partijiet se jieħdu miżuri konkreti, inter alia, biex: dwar l-ekonomija ekoloġika ·jippromwovu t-tranżizzjoni lejn ekonomija b’livell baxx ta’ karbonju, b’użu effiċjenti tar-riżorsi u ekonomija ċirkolari, inkluż permezz ta’ appoġġ ta’ metodi sostenibbli ta’ konsum u ta’ produzzjoni u miżuri dwar il-prevenzjoni tal-iskart u l-ġestjoni tal-iskart li ma tagħmilx ħsara lill-ambjent ·itejbu l-għarfien u l-kapaċità fuq għażliet strateġiċi u l-aħjar prattiki biex tittejjeb l-effiċjenza tar-riżorsi tul iċ-ċiklu tal-ħajja kollu ta’ prodotti u riżorsi naturali dwar tkabbir blu sostenibbli, ·jikkonkludu u / jew iġeddu ftehimiet ta’ sħubija dwar is-sajd sostenibbli (SFPAs), li jiżguraw is-sostenibbiltà tar-riżorsi tas-sajd, il-promozzjoni tal-aħjar prattiki fil-ġestjoni tas-sajd, u il-kapaċità akbar tal-ipproċessar tal-prodotti tas-sajd; ·jiżviluppaw akwakultura sostenibbli, permezz tas-simplifikazzjoni tal-proċeduri tal-liċenzjar, ippjanar effettiv tal-ispazju għal effiċjenza u sostenibbiltà massima, kif ukoll titjib fil-livell tal-kondizzjonijiet ekwivalenti ta' kompetizzjoni għall-investituri; ·jiżguraw aċċess ġust, sostenibbli u mingħajr distorsjoni għas-setturi tal-estrazzjoni, inkluża l-estrazzjoni minn qiegħ il-baħar, għall-atturi ekonomiċi kollha, filwaqt li jtqisu t-tħassib dwar is-sostenibbiltà, kif ukoll jiksbu aktar trasparenza u responsabbiltà inkluż permezz tal-promozzjoni tal-Inizjattiva għat-Trasparenza tal-Industriji Estrattivi u l-implimentazzjoni ta’ inizjattivi relevanti oħra; ·jiżguraw aċċess mingħajr restrizzjoni għas-swieq u l-kummerċ marittimi internazzjonali, inklużi l-portijiet, abbażi ta’ kompetizzjoni ġusta u fuq bażi kummerċjali; dwar l-enerġija sostenibbli, ·jikkontribwixxu għal aċċess universali għall-enerġija u għal provvista sostenibbli tal-enerġija għall-atturi ekonomiċi kollha, kif ukoll jinċentivaw l-investimenti inkluż fil-ġenerazzjoni, it-trażmissjoni u d-distribuzzjoni tal-enerġija rinnovabbli u l-effiċjenza enerġetika filwaqt li jindirizzaw id-distorsjonijiet detrimentali tas-suq; ·jintensifikaw il-finanzjament pubbliku u privat tal-enerġija rinnovabbli u tal-effiċjenza enerġetika kif ukoll l-iżvilupp u l-utilizzazzjoni ta’ teknoloġiji tal-enerġija li huma nodfa, diversi u sostenibbli, inklużi teknoloġiji rinnovabbli u b’emissjonjieti baxxi tal-enerġija; dwar it-turiżmu, ·jagħtu spinta lill-investiment fis-settur turistiku, permezz ta’ strateġiji aġevolati ta’ kummerċjalizzazzjoni u promozzjoni, taħriġ professjonali u l-utilizzazzjoni ta’ teknoloġiji diġitali;

·isaħħu r-rabtiet bejn is-settur turistiku u setturi oħra relevanti, b’mod partikolari l-agrikoltura u s-sajd, b’attenzjoni partikolari għall-protezzjoni tal-ambjent kif ukoll għat-turiżmu agrikolu u marittimu; ·jintegraw l-użu sostenibbli u l-konservazzjoni tal-bijodiversità fl-ippjanar u l-iżvilupp tal-politika dwar it-turiżmu; ·jippromwovu turiżmu sostenibbli, responsabbli u ta’ kwalità għolja, li jirrispetta l-integrità u l-interessi tal-komunitajiet lokali; dwar il-konnettività tan-nies u tal-postijiet, ·jibnu sistemi infrastrutturali ta’ kwalità u sostenibbli sabiex jiffaċilitaw il-moviment tal-merkanzija u tal-persuni, filwaqt li jippromwovu prattiki ambjentali tajbin f’konformità ma’ konvenzjonijiet u ftehimiet internazzjonali stabbiliti; ·jiżguraw aċċess għas-swieq tat-Teknoloġiji tal-Informazzjoni u tal-Komunikazzjoni (pereż. it-telekomunikazzjoni, l-internet) għall-atturi ekonomiċi kollha, inkluż permezz tal-ħolqien ta’ oqfsa leġiżlattivi favorevoli u s-sostenn ta’ investimenti mmirati,kif ukoll jipprevedu l-użu affordabbli tat-teknoloġiji diġitali għall-individwi u għan-negozji; ·jippromwovu skambji kulturali u jwettqu inizjattivi konġunti f’diversi sferi kulturali inkluż l-organizzazzjoni konġunta ta’ avvenimenti kulturali; ·isaħħu l-kooperazzjoni u l-integrazzjoni mar-reġjuni ultraperiferiċi tal-UE (OR - Outermost Regions) u l-Pajjiżi u Territorji Extra-Ewropej (OCT). ·irawmu u jappoġġaw il-proċessi ta’ integrazzjoni reġjonali fi ħdan il-Karibew kif ukoll mal-Amerika Latina; Kooperazzjoni kummerċjali Il-Ftehim se jimmira li jrawwem opportunitajiet ta’ kummerċ u investiment bejn il-Partijiet għall-benefiċċju ta’ żvilupp inklużiv u sostenibbli. Għal dan il-għan, il-Partijiet se jimpenjaw ruħhom, inter alia, biex: ·isaħħu l-mekkaniżmi u l-proċeduri u jżidu il-kapaċità, fi ħdan l-arranġamenti kummerċjali miftiehma; ·jiżguraw li l-kondizzjonijiet qafas u l-linji ta’ politika domestiċi t-tajba jkunu fis-seħħ biex jiġu ffaċilitati aktar flussi tal-kummerċ li jwasslu għal tkabbir inklużiv u żvilupp sostenibbli, għall-ħolqien tal-impjiegi, għad-diversifikazzjoni ekonomika u għall-industrijalizzazzjoni, inkluż permezz ta’ tisħiħ tal-kapaċitajiet ta’ produzzjoni u l-intraprenditorija u aktar investimenti f’setturi li jżiedu l-valur u jirrikjedu ħafna ħaddiema u li jidħlu f’katini ta’ valur globali u reġjonali; ·isaħħu l-mekkaniżmi, il-proċeduri u l-istituzzjonijiet sabiex titjieb il-kapaċità li jistabbilixxu u jimplimentaw politiki kummerċjali, kif ukoll biex is-settur privat ikun jista’ jieħu vantaġġ minn dawn il-politiki u miż-żieda fl-opportunitajiet; ·jibnu fuq, irawmu u jappoġġaw il-proċessi ta’ integrazzjoni reġjonali, inkluż l-iffaċilitar tal-kummerċ u l-armonizzazzjoni regolatorja, sabiex jgħinu lill-pajjiżi jieħdu aktar vantaġġ kummerċjali mal-ġirien tagħhom, u biex jikkontribwixxu għall-promozzjoni tal-istabbiltà, il-koeżjoni u l-prosperità reġjonali. Titolu III: Sigurtà tal-bniedem, drittijiet tal-bniedem u governanza tajba

Il-Ftehim se jtenni li soċjetajiet reżiljenti – b’istituzzjonijiet responsabbli, demokratiċi, effettivi u trasparenti, fejn id-drittijiet tal-bniedem u l-libertajiet fundamentali huma protetti għal kollox u huwa ggarantit spazju adegwat għaċ-ċittadini u l-gruppi li jesprimu l-aspirazzjonijiet u jagħti forma lil politiki – huma dawk l-aktar ippreparati biex jadattaw, jirreaġixxu u jimmaniġġaw kif suppost it-tibdil kemm domestiku kif ukoll dak fl-ambjent estern. Għal dan l-iskop, il-Partijiet se jieħdu miżuri konkreti, inter alia, biex: dwar il-kriminalità u s-sigurtà taċ-ċittadini, ·jikkumbattu l-produzzjoni, it-traffikar u l-konsum tad-drogi illeċiti b’fokus speċjali fuq in-naħa tad-domanda, permezz tal-prevenzjoni u tat-taħriġ; ·itejbu l-ġestjoni tal-flussi migratorji u jindirizzaw it-traffikar tal-bnedmin, l-ispostament furzat u l-faċilitazzjoni ta’ dħul klandestin ta’ migranti, armi ħfief u ta’ kalibru żgħir u armi konvenzjonali oħra, kontroll strateġiku kummerċjali ta’ oġġetti b’użu doppju, permezz ta’ titjib fil-ġestjoni tal-kontroll tal-fruntieri, l-intelligence transfruntiera, il-kondiviżjoni tal-informazzjoni u l-iskambju ta’ esperti u assistenza teknika; ·jindirizzaw l-vjolenza bejn il-klikkek b’approċċ komprensiv, ibbażat fuq il-kawżi sottostanti u preventiv, filwaqt li jindirizzaw dawk il-fatturi li jistgħu joħolqu ambjent li jwassal għar-radikalizzazzjoni; ·jikkooperaw sabiex jimpedixxu l-użu tas-sistemi finanzjarji, tal-istituzzjonijiet u ta’ ċerti impriżi u professjonijiet mhux finanzjarji għall-ħasil tar-rikavati minn attivitajiet kriminali (inkluż it-traffikar illeċitu u l-korruzzjoni) u għall-finanzjament tat-terroriżmu f’konformità ma’ standards internazzjonali; dwar id-drittijiet tal-bniedem u l-ġustizzja, ·japplikaw bis-sħiħ il-prinċipju tan-nondiskriminazzjoni fir-rigward tal-etniċità, is-sess, l-età, id-diżabilità, ir-reliġjon jew it-twemmin, l-orjentazzjoni sesswali, filwaqt li jagħtu prijorità lir-revokazzjoni ta’ liġijiet diskriminatorji; ·irawmu djalogu u kooperazzjoni dwar l-abolizzjoni tal-piena tal-mewt u l-ġlieda kontra t-tortura u t-trattament ħażin, kif ukoll aġir ħażin mill-forzi tas-sifurtà; ·itemmu l-vjolenza domestika, l-isfruttament sesswali u tax-xogħol, jippromwovu d-drittijiet tat-tfal, itemmu t-tħaddim tat-tfal, l-abbuż tat-tfal u l-pieni korporali, il-ġlieda kontra t-traffikar tal-bnedmin u kull forma ta’ sfruttament għal profitti, kemm f'ekonomiji legali kif ukoll illegali; ·isaħħu l-istituzzjonijiet u l-istat tad-dritt, jiżguraw aċċess ġust għall-ġustizzja, l-indipendenza u r-responsabbiltà tal-ġudikatura, għall-bini tal-kapaċità tal-amministrazzjonijiet tal-ġustizzja, u jintemm ix-xogħol b’lura u l-ammont eċċessiv ta’ arrest preventiv; ·itejbu l-kondizzjonijiet fil-ħabs, jimplimentaw programmi ta’ riabilitazzjoni soċjali fid-dawl tal-integrazzjoni soċjali mill-ġdid tal-ħabsin, u jindirizzaw il-problemi soċjali u ta’ sigurtà maħluqa mid-deportazzjoni ta’ kriminali minn pajjiżi terzi. dwar il-governanza tajba u kwistjonijiet fiskali, ·jippromwovu governanza tajba inklużi l-ġestjoni soda tal-finanzi pubbliċi, it-trasparenza u l-obbligu ta' rendikont; ·jistabbilixxu mekkaniżmi ġodda u jsaħħu dawk eżistenti kontra l-korruzzjoni, it-tixħim u delitt tal-kullar abjad inkluż il-ħasil tal-flus; ·jindirizzaw il-frodi tat-taxxa, l-evażjoni tat-taxxa u l-pjanifikazzjoni fiskali aggressiva, b’attenzjoni partikolari biex jiżdiedu t-trasparenza fiskali, l-iskambju ta’ informazzjoni u l-kompetizzjoni ġusta fil-qasam tat-taxxa, f’konformità mal-istandards u l-oqfsa internazzjonali rilevanti; ·jintensifikaw id-djalogu politiku ma’ ġurisdizzjonijiet fil-qasam tat-taxxa li ma jikkooperawx bil-għan li jintlaħqu standards dinjin ta’ governanza fiskali.

Titolu IV: Żvilupp tal-bniedem u koeżjoni soċjali Il-Ftehim se jafferma d-determinazzjoni tal-Partijiet biex jeqirdu l-faqar fil-forom kollha sal-2030, jindirizzaw b’mod effettiv l-inugwaljanza u jiksbu l-ugwaljanza bejn is-sessi, u joħolqu l-kondizzjonijiet għal parteċipazzjoni effettiva tan-nies fil-ħajja demokratika u kontribuzzjoni attiva għal tkabbir ekonomiku sostenibbli. Huwa se jirrikonoxxi wkoll il-protezzjoni soċjali bħala investiment fundamentali għall-eradikazzjoni tal-faqar u l-ġlieda kontra l-inugwaljanza, u bħala mezz importanti biex jinħoloq ċiklu ta’ awtotisħiħ lejn żvilupp ekonomiku inklużiv u sostenibbli, billi l-qliegħ ekonomiku jerġa’ jiġi investit b’mod aktar wiesa’ fis-soċjetà u fin-nies. Għal dan l-iskop, il-Partijiet se jieħdu miżuri konkreti, inter alia, biex: dwar l-iżviupp tal-bniedem, ·jiżguraw li t-tfal kollha jikkompletaw perkors ta’ edukazzjoni ta’ qabel il-primarja, primarja u sekondarja li tkun b’xejn u ekwa u ta’ kwalità u li r-reġisrtazzjonijiet fl-edukazzjoni terzjarja jitjiebu b’mod sinifikanti; ·jiksbu kopertura sanitarja universali u aċċess ekwu għas-servizzi tas-saħħa, inklużi s-saħħa u d-drittijiet sesswali u riproduttivi (SRHR - sexual and reproductive health and rights) permezz tat-tisħiħ tas-sistemi sanitarji nazzjonali f’kull livell u jtejbu l-kapaċità għat-twissija bikrija, it-tnaqqis tar-riskju u l-ġestjoni ta’ riskji nazzjonali u globali, jieħdu miżuri biex jimplimentaw trattati globali dwar is-saħħa; ·jiżguraw aċċess sikur u suffiċjenti għal ilma tajjeb għax-xorb b'kost affordabbli sabiex jiġu sodisfatti l-ħtiġijiet bażiċi, inklużi faċilitajiet sanitarji u ta’ iġjene, u jissalvagwardjaw is-saħħa u l-livelli ta’ benesseri; ·jiżguraw li kulħadd ikollu aċċess għal ikel biżżejjed, affordabbli, sikur u nutrittiv; ·jipprevjenu ż-żieda ta’ mard li ma jitteħidx b’appoġġ ta’ dieti u stili ta’ ħajja tajbin għas-saħħa; ·jindirizzaw l-isfidi li jġib iċ-ċaqliq sfurzat tal-popolazzjoni minħabba l-ambjent u l-impatt tiegħu fuq il-migranti u l-komunitajiet tagħhom; ·jadottaw politiki ffukati u investiment xieraq biex jippromwovu d-drittijiet taż-żgħażagħ, jiffaċilitaw il-paretċipazzjoni attiva tagħhom fil-ħajja soċjali, ċivika u ekonomika; dwar il-ħarsien soċjali, ·jadottaw politiki ta’ sostenn biex jinkiseb u jinżamm tkabbir fid-dħul tal-40 % tal-popolazzjoni li jinsabu fl-aktar livell baxx f’rata ogħla mill-medja nazzjonali; ·jestendu l-koperatura tal-protezzjoni soċjali, permezz ta’ sigurtà għad-dħul bażiku u skemi ta’ protezzjoni soċjali li jkunu adegwati u kapaċi jirreaġixxu għax-xokkijiet; ·joħolqu swieq tax-xogħol aktar inklużivi u li jiffunzjonaw tajjeb u politiki tal-impjiegi li l-għan tagħhom hu xogħol deċenti għal kulħadd, inkluż it-titjib fil-kondizzjonijiet tas-saħħa u s-sigurtà għall-ħaddiema; ·jindirizzaw kwistjonijiet relatati mal-ekonomija informali, inkluż l-aċċess għall-kreditu u mikrofinanzjament u tisħiħ fil-miżuri tal-protezzjoni soċjali, bil-għan li tiġi ffaċilitata tranżizzjoni mingħajr problemi lejn l-ekonomija formali; dwar l-ugwaljanza bejn is-sessi, ·jiżguraw li kulħadd jiffirma, jirratifika u jimplimenta bis-sħiħ il-Konvenzjoni dwar l-Eliminazzjoni ta' Kull Forma ta' Diskriminazzjoni kontra n-Nisa (CEDAW - Convention on the Elimination of all forms of Discrimination Against Women) kif ukoll il-protokoll addizzjonali tagħha dwar id-drittijiet tan-nisa;

·jiżguraw l-integrità fiżika u psikoloġika tal-bniet u tan-nisa, billi jeliminaw kull forma ta’ vjolenza abbażi ta’ sess, inkluż traffikar ta’ bnedmin u jeliminaw iż-żwiġijiet tat-tfal u furzati; ·jiżguraw li d-drittijiet soċjali tal-bniet u tan-nisa jiġu rispettati u promossi, l-aktar fil-qasam tas-saħħa u l-edukazzjoni; ·isaħħu l-vuċi u l-parteċipazzjoni tal-bniet u tan-nisa fil-ħajja politika permezz ta’ preżenza aħjar tan-nisa fil-proċessi elettorali, tal-politiki, u tal-governanza, fil-proċessi ta’ paċi u fl-isforzi ta’ medjazzjoni, u billi jagħtu s-setgħa lill-organizzazzjonijiet tal-bniet u tan-nisa; ·jirrinfurzaw id-drittijiet ekonomiċi tan-nisa, billi jaġevolaw l-aċċess tagħhom għas-servizzi finanzjarji, kif ukoll il-kontroll u l-użu tal-art u ta’ assi produttivi oħra, u jappoġġaw lill-intraprendituri nisa. Appoġġ lil Ħaiti Il-Ftehim, filwaqt li jirrikonoxxi s-sitwazzjoni speċjali ta’ Ħaiti bħala l-uniku LDC fir-reġjun, se jimpenja ruħu għal koperazzjoni fit-tul biex jiġu indirizzati d-dgħufijiet strutturali tal-pajjiż, filwaqt li jiġu appoġġati l-objettivi kollha msemmija hawn fuq, inkluża l-konsolidazzjoni tal-istituzzjonijiet tal-istat, it-titjib tal-governanza globali, l-istat tad-dritt u d-drittijiet tal-bniedem, il-ġlieda kontra l-korruzzjoni u l-kollużjoni u t-tnaqqis tal-faqar u l-inugwaljanzi soċjali.



5.PATT BEJN L-UE U L-AFRIKA Parti 1 BAŻI GĦALL-KOOPERAZZJONI Il-Ftehim se jiddikjara li s-Sħubija bejn l-UE u l-Paċifiku tikkonsisti mill-objettivi ġenerali, il-prinċipji u l-impenji stabbiliti fil-Parti Ġenerali ta’ dan il-Ftehim, u mill-objettivi speċifiċi u l-impenji stabbiliti f’dan il-Protokoll. Il-Ftehim se japprofondixxi r-relazzjonijiet eżistenti bejn l-Unjoni Ewropea u r-reġjun Paċifiku u l-istabbiliment ta’ sħubija politika u ta’ benefiċċju reċiproku, li jippermetti li titwettaq l-Aġenda 2030 għall-Iżvilupp Sostenibbli u l-interessi ta’ kull waħda mill-Partijiet. B’mod aktar speċifiku, il-Partijiet se jieħdu miżuri konkreti, inter alia, biex: ·jiżguraw aċċess sostenibbli u ġestjoni tar-riżorsi naturali u jtejbu r-reżiljenza għall-impatti tat-tibdil fil-klima u d-diżastri naturali li jaffettwaw l-iżvilupp ekonomiku u soċjali sostnut; ·isaħħu l-investiment pubbliku u privat u joħolqu impjiegi diċenti għal kulħadd; ·jibnu soċjetajiet inklużivi u sikuri, billi jappoġġaw il-proċessi ta’ rikonċiljazzjoni, biex b'hekk jiskbu l-ugwaljanza bejn is-sessi, u jżiedu l-isforzi dwar l-iżvilupp tal-bniedem u l-politika ta’ protezzjoni soċjali; ·jiżguraw konformità ma’ normi internazzjonali dwar il-korruzzjoni, il-governanza fiskali, u l-kriminalità organizzata. Il-Ftehim se jibni u jissostitwixxi l-Istrateġija tal-UE għall-Gżejjer tal-Paċifiku.

Il-Ftehim se jirrikonoxxi r-rabtiet mill-qrib tal-Pajjiżi u t-Territorji Extra-Ewropej (OCT) tal-UE ma’ pajjiżi tal-Paċifiku u r-rwol tagħhom fl-integrazzjoni reġjonali. Il-Ftehim se jinkludi impenn mill-Partijiet biex jiġi implimentat il-Protokoll bejn l-UE u l-Paċifiku permezz ta’ Pjanijiet ta’ Azzjoni suċċessivi fil-livelli nazzjonali u reġjonali. Il-Ftehim se jintroduċi sistema biex jiġi mmonitorjat il-progress, permezz ta' djalogu politiku msaħħaħ fil-livelli kollha, bl-użu ta’ indikaturi ċari u eżiti li jistgħu jitkejlu, sabiex jiġi żgurat li l-implimentazzjoni timxi kif previst. Il-Ftehim se jiddikjara li l-Partijiet jistgħu jirrieżaminaw il-Protokoll fuq bażi regolari u kif ikun xieraq, bil-ħsieb li jiġi adattat għaċ-ċirkostanzi li jkunu qed jinbidlu. Parti 2 PRIJORITAJIET STRATEĠIĊI Titlu I Tibdil fil-klima u użu sostenibbli tar-riżorsi naturali Il-Ftehim se jirriafferma li l-azzjonijiet ambizzjużi ta’ mitigazzjoni u ta’ adattament huma essenzjali biex jiġu ġestiti u mtaffija r-riskji tat-tibdil fil-klima u, b’mod aktar ġenerali, li l-protezzjoni u t-titjib tal-kwalità tal-ambjent hija l-bażi vitali għall-iżvilupp tal-ġenerazzjonijiet attwali u futuri. Għal dan l-iskop, il-Partijiet se jieħdu miżuri konkreti, inter alia, biex: dwar l-azzjoni klimatika, ·jaċċelleraw l-implimentazzjoni tal-Ftehim ta’ Pariġi dwar it-tibdil fil-klima, permezz ta’ Kontribuzzjonijiet Determinati fil-Livell Nazzjonali (NDCs - Nationally Determined Contributions) u Pjanijiet ta’ Adattament Nazzjonali; ·jagħmlu l-flussi finanzjarji eżistenti u jesploraw finanzjament innovattiv u konsistenti b’perkors lejn emissjonijiet baxxi ta’ gassijiet serra u żvilupp reżiljenti għat-tibdil fil-klima; ·jibnu u / jew isaħħu l-kapaċità umana u istituzzjonali xjentifika u teknika għal monitoraġġ u ġestjoni ambjentali u tal-klima, inkluż permezz tal-użu ta’ teknoloġiji ta’ osservazzjoni tad-dinja u sistemi ta’ informazzjoni; ·jiżviluppaw u / jew isaħħu tkabbir ekoloġiku u tkabbir blu f’setturi ekonomiċi ewlenin; dwar sostenibilità ambjentali, ·jippromwovu l-konservazzjoni, l-użu sostenibbli u r-restawr tal-ekosistemi, sabiex jippermettu l-iżvilupp ta’ pajjiżi, l-għajxien għall-popolazzjoni lokali u s-servizzi tal-ekosistema lokalment u globalment; ·iwaqqfu d-deforestazzjoni u jiżguraw il-ġestjoni sostenibbli tal-foresti; ·jippromwovu l-ġestjoni sostenibbli tal-ilma;

·itejbu l-ġestjoni tal-iskart – inkluż permezz ta’ sistemi effiċjenti ta’ ġbir u riċiklaġġ effettiv – u tas-sustanzi perikolużi kollha; dwar il-governanza tal-oċeani, ·jippreżervaw iż-żoni kostali u marini u l-bijodiversità tagħhom, filwaqt li jagħtu prijorità lill-iżvilupp sostenibbli tas-sajd u tat-turiżmu fil-kuntest ta’ strateġiji ta’ tkabbir blu; ·jikkumbattu kontra s-sajd illegali, mhux irrapportat u mhux irregolat (IUU - illegal, unreported and unregulated), u jappoġġaw l-iżvilupp ta’ ġestjoni sostenibbli tas-sajd; ·inaqqsu r-residwi fil-baħar, jiffokaw fuq il-kawżi bażiċi tal-iskart tal-baħar, inkluż permezz ta’ politika ta’ prevenzjoni tal-iskart u l-espansjoni ta’ operazzjonijiet ta’ tindif tal-oċeani, filwaqt li tingħata attenzjoni partikolari lil żoni ta’ akkumulazzjoni fil-vortiċi tal-oċeani; dwar il-ġestjoni tar-riskju tad-diżastri, ·iżidu l-kapaċitajiet tal-monitoraġġ, tat-twissija bikrija u tar-riskju li jtejbu l-prevenzjoni, l-mitigazzjoni, it-tħejjija, ir-rispons u l-miżuri ta’ rkupru fil-livell domestiku, sabiex tiżdied ir-reżiljenza tas-soċjetajiet u l-infrastruttura tagħhom f’konformità mal-prijoritajiet tal-Qafas ta’ Sendai; ·isaħħu l-kapaċità reġjonali ta’ rispons għad-diżastri u ta’ emerġenza, inklużi l-mekkaniżmi tal-protezzjoni ċivili, għas-sostenn tar-riċerka u t-tixrid tal-aħjar prattika; ·irawmu kooperazzjoni permezz tal-użu ta’ teknoloġiji u informazzjoni fis-settur spazjali; ·jiżguraw is-sjieda lokali bl-involviment tal-komunitajiet affettwati, tas-soċjetà ċivili u tal-awtoritajiet lokali fit-tfassil u l-implimentazzjoni ta’ risponsi ta’ politika, filwaqt li tingħata attenzjoni partikolari lill-familji l-aktar vulnerabbli u lill-gruppi marġinalizzati. Titolu II: Żvilupp ekonomiku inklużiv u sostenibbli Il-Ftehim se jsaħħaħ ir-relazzjonijiet ekonomiċi u kummerċjali bejn il-Partijiet, itejjeb l-istabbiltà makroekonomika u finanzjarja, jinċentiva l-investiment u l-opportunitajiet kummerċjali, u jappoġġa t-tranżizzjoni lejn okkupazzjoni sħiħa u ta’ kwalità, ir-rispett u l-protezzjoni tal-istandards fundamentali tax-xogħol, u s-sostenibbiltà ambjentali. Huwa se jsaħħaħ l-iżvilupp tas-settur privat fis-setturi kollha, inklużi l-agrikoltura, l-industrija u s-servizzi Vetturi ewlenin għall-investiment u l-iżvilupp tas-settur privat Il-Ftehim se jinkludi dispożizzjonijiet li jindirizzaw ostakli kruċjali li jeħtieġu intervent pubbliku – minbarra l-investiment strutturali fl-infrastrutturi (pereżempju l-enerġija, it-trasport, il-konnettività diġitali) – kif ukoll ir-riċerka u l-innovazzjoni sabiex jinħoloq ambjent ta’ negozju li jiffaċilita flussi akbar ta’ investiment u żvilupp tas-settur privat. Għal dan il-għan, il-Partijiet se jimpenjaw ruħhom inter alia biex: ·joħolqu ambjent legali li jgħin, filwaqt li jagħtu attenzjoni partikolari lill-protezzjoni tal-art u lid-drittijiet tal-proprjetà, tal-proprjetà intellettwali u tal-investiment; inaqqsu l-burokrazija billi jnaqqsu l-kostijiet għal ċertifikazzjoni, liċenzji u l-aċċess għall-finanzi, il-politiki tal-kompetizzjoni tajba inklużi t-trasparenza fir-rigward ta’ sussidji pubbliċi, u l-adozzjoni ta’ sistemi fiskali li jiffavorixxu l-investiment; ·jipprovdu lill-investituri b’informazzjoni faċilment aċċessibbli u adegwata dwar kif jistgħu jespandu n-negozju tagħhom fil-Paċifiku, biex b’hekk jiffaċilitaw il-proċeduri amministrattivi għall-ħolqien ta’ negozju; ·jagħmlu użu aktar strateġiku tal-finanzi pubbliċi, inklużi strumenti ta’ finanzjament imħallat biex jattiraw investiment pubbliku u privat addizzjonali; ·iżidu l-aċċess domestiku għall-finanzjament, inkluż permezz ta’ riformi tas-sistema finanzjarja biex jiżviluppaw sistemi ta’ ħidma bankarja u mhux bankarja vijabbli u mekkaniżmi u skemi innovattivi ta’ finanzjament;

·jiżviluppaw u jsaħħu s-servizzi finanzjarji diġitali, inklużi sistemi bankarji mobbli, inkluż permezz ta’ kollaborazzjoni msaħħa dwar l-implimentazzjoni ta’ standards internazzjonali u jiżguraw swieq miftuħa, il-protezzjoni tal-konsumatur u aktar aċċess għal servizzi mobbli; ·isaħħu s-sistemi tal-Edukazzjoni u t-Taħriġ Tekniku u Vokazzjonali (TVET) misjuqa aktar mid-domanda, adattati għall-ħtiġijiet u l-opportunitajiet tas-swieq tax-xogħol lokali u reġjonali. Setturi ewlenin għall-investiment u l-iżvilupp tas-settur privat Il-Partijiet se jiffokaw, inter alia,, fuq dawn is-setturi strateġiċi li ġejjin li mistennija jkollhom effett multiplikatur għoli lejn żvilupp ekonomiku inklużiv u sostenibbli u l-ħolqien tal-impjiegi, biex jiġi żgurat li t-tkabbir ekonomiku jmur id f’id mas-sostenibbiltà ambjentali. Għal dan l-iskop, il-Partijiet se jieħdu miżuri konkreti, inter alia, biex: dwar l-ekonomija ekoloġika ·jippromwovu t-tranżizzjoni lejn ekonomija b’livell baxx ta’ karbonju, b’użu effiċjenti tar-riżorsi u ekonomija ċirkolari, inkluż permezz ta’ appoġġ ta’ metodi sostenibbli ta’ konsum u ta’ produzzjoni u miżuri dwar il-prevenzjoni tal-iskart u l-ġestjoni tal-iskart li ma tagħmilx ħsara lill-ambjent ·itejbu l-għarfien u l-kapaċità fuq għażliet strateġiċi u l-aħjar prattiki biex tittejjeb l-effiċjenza tar-riżorsi tul iċ-ċiklu tal-ħajja kollu ta’ prodotti u riżorsi naturali dwar tkabbir blu sostenibbli, ·jikkonkludu u / jew iġeddu ftehimiet ta’ sħubija dwar is-sajd sostenibbli (SFPAs), li jiżguraw is-sostenibbiltà tar-riżorsi tas-sajd, il-promozzjoni tal-