[pic] | Il-KUMMISSJONI EWROPEA | Brussel 17.3.2010 KUMM(2010)103 finali KOMUNIKAZZJONI MILL-KUMMISSJONI LILL-KUNSILL U LILL-PARLAMENT EWROPEW Ir-rapport ta' kull sentejn dwar il-Qafas Speċjali ta' Assistenza għall-fornituri tradizzjonali tal-AKP tal-banana SEG(2010)331 INTRODUZZJONI Il-Qafas Speċjali tal-Assistenza (SFA) għall-fornituri tradizzjonalii tal-AKP tal-banana inħoloq fl-1999 sabiex jgħin lil dawk il-fornituri biex jaġġustaw għat-tibdil fil-kompetizzjoni internazzjonali u skada f'Diċembru tal-2008. Kien immirat lejn 12-il pajjiż tradizzjonali li jfornu l-banana. Il-Beliże, il-Kamerun, il-Kap Verde, il-Kosta tal-Avorju, Dominika, il-Grenada, il-Ġamajka, il-Madagaskar, Santa Luċija (minn issa ’l quddiem St Luċija), San Vinċenz u l-Grenadini (minn issa ’l quddiem San Vinċenz), is-Somalja, u s-Surinam. B’kollox, xi EUR 376 miljun ingħataw taħt l-iskema tal-SFA. L-għanijiet kienu jew li titjieb il-kompetittività tal-pajjiżi tradizzjonali li jipproduċu l-banana, jew, jekk dan ma jkunx fattibbli aktar, tiġi megħjuna d-diversifikazzjoni. Il-mira kellha tintlaħaq peremezz ta' proġetti imfassla biex - Tiżdied il-produttività, - Titjieb il-kwalità, - Tiġi adattata l-produzzjoni u l-kummerċjalizzazzjoni skont l-istandards ta' kwalità tal-UE, - It-twaqqif ta’ organizzazzjonijiet tal-produtturi li jiffokaw fuq it-titjib tal-kummerċjalizzazzjoni kif ukoll l-iżvilupp ta' metodi ta' produzzjoni li ma jagħmlux ħsara lill-ambjent, inkluż il-kummerċ ġust, - Jiġu żviluppati strateġiji ta’ kummerċjalizzazzjoni mfassla biex jissodisfaw ir-rekwiżiti tal-organizzazzjoni komuni tal-UE tas-suq tagħha, - Tingħata għajnuna lill-produtturi biex jiżviluppaw metodi ta' produzzjoni li ma jagħmlux ħsara lill-ambjent, inkluż il-kummerċ ġust, - Tiġi appoġġjata d-diversifikazzjoni kulfejn il-kompetittività fis-settur tal-banana ma tkunx sostenibbli. L-allokazzjonijiet annwali tal-pajjiżi kienu bbażati fuq il-qasma fil-kompetittività mqabbla mal-fornituri tal-pajjiżi terzi u l-importazzjoni tal-produzzjoni tal-banana għall-ekonomija ta’ kull pajjiż tal-AKP[1]. Il-baġit annwali gradwalment naqas minn EUR 44.5 miljun fl-1999 għal EUR 29.2 miljun (2008). Sal-2003, iċ-ċavetta għall-allokazzjoni kienet imfassla biex tipprovdi iżjed appoġġ lil pajjiżi li kienu qed ibatu minn qasma akbar ta' kompetittività. Sa mill-2004, koeffiċjent ta’ tnaqqis ippremja lill-pajjiżi li għamlu kisbiet kompetittivi. BAżI LEGALI Fit-22 ta' April 1999 il-Kunsill adotta r-Regolament (KE) Nru 856/1999[2] li jistabbilixxi Qafas Speċjali ta' Assistenza għall-fornituri tradizzjonali tal-AKP li jipprovdu l-banana. Fit-22 ta' Lulju 1999 il-Kummissjoni adottat ir-Regolament Nru 1609/1999[3] li jistabbilixxi r-regoli dettaljati għall-implimentazzjoni tiegħu. Fl-2007 u fl-2008 il-linja baġitarja ammontat għal EUR 28.67 miljun u EUR 29.226 miljun, rispettivament. Id-Deċiżjonijiet tal-Kummissjoni li ffissaw l-ammonti tal-pajjiżi kienu adottati fit-23 ta’ April 2007[4] u fil-21 ta’ April 2008[5]. L-Artikolu 9 tar-Regolament tal-Kunsill jispeċifika li “s al-31 ta’ Diċembru 2000, u kull [sentejn] minn hemm ’il quddiem, il-Kummissjoni għandha tippreżenta rapport, [jekk hu xieraq] akkompanjat minn proposti, dwar l-operat ta’ dan ir-Regolament lill-Parlament Ewropew u lill-Kunsill ”. Dan ir-rapport ikopri l-2007 u l-2008[6] u miegħu hemm Dokument ta' Ħidma tal-Persunal. INFORMAZZJONI DWAR IS-SUQ L-Unjoni Ewropea (UE) hi l-akbar konsumatur u importatur tal-banana fid-dinja. Meta mqabbla mal-2007, fl-2008, 5 416 449 t. (hawn taħt imsejjaħ t.) ta’ banana ġew ikkunsmati fl-UE (+3.5%), li minnhom 4 848 889 t. (+3.7%) kienu importati minn pajjiżi terzi u 567 560 t. (+2.3%) oriġinaw domestikament. Fl-2008, l-USA importat 3 976 146 t. ta’ banana, tnaqqis ta’ 0.7% fuq is-sena ta’ qabel. Kważi l-banana kollha importata mill-US kienet toriġina mill-Amerika Ċentrali jew ta' Isfel (il-banana mill-AKP tirrappreżenta 0.003% tal-importazzjoni totali). Is-suq tal-banana tal-UE hu fornut mill-pajjiżi tal-Aktar Nazzjon Iffavorit (MFN) (fil-biċċa l-kbira pajjiżi tal-Amerika Ċentrali u t’Isfel), il-pajjiżi tal-Afrika, il-Karibew u l-Paċifiku (AKP), u produtturi domestiċi. Fl-2008, il-banana tal-MFN ikkunsmata mill-UE kienet ta’ 72.5%, filwaqt li l-banana tal-AKP ammontat għal 17% u l-10.5% li fadal kienu prodotti fl-UE. Il-fornituri ewlenin tal-MFN tal-banana kienu l-Ekwador, il-Kolumbja u l-Costa Rica, b'importazzjoni ta’ 1 328 033, 1 278 133 u 893 395 t. Matul l-istess sena, il-fornituri ewlenin tal-AKP kienu l-Kamerun, il-Kosta tal-Avorju u r-Repubblika Dominikana, li esportat 279 530, 216 583 u 170 396 t. Il-Kap Verde, il-Granada, il-Madagaskar, u s-Somalja ma jesportawx aktar banana lejn l-UE. IS-SISTEMA KUMMERċJALI TAL-UE Sa mill-1 ta’ Jannar 2006, l-UE qed tapplika tariffa tal-MFN ta’ EUR 176/t. fuq l-importazzjoni tal-banana, b’konformità mal-impenji tal-UE li titlaq mis-sistema preċedenti ta’ kwota għal sistema ta’ tariffa biss. L-istatistika li ssegwi l-impatt tar-reġim il-ġdid fuq l-importazzjoni turi li dan iżomm l-istess kundizzjonijiet ta' aċċess għas-suq, b'żieda fl-importazzjoni. Matul dan il-perjodu, il-banana li oriġinat mill-pajjiżi l-anqas żviluppati (LCDs) gawdiet minn aċċes ħieles mid-dazji u l-kwoti għas-suq Ewropew taħt l-inizjattiva Kollox Ħlief Armi (KĦA). L-istess japplika mill-1 ta’ Jannar 2008, għall-banana li toriġina mill-pajjiżi AKP li kkonkludew ftehimiet li jistabbilixxu, jew iwasslu għal Ftehimiet ta’ Sħubija Ekonomika (EPAs). Il-pajjiżi kollha non LCD AKP li esportaw banana fl-2007 inizjalaw jew iffirmaw EPA interim jew sħiħ. DEċIżJONIJIET FINANZJARJI Linja baġitarja 2007 Wara l-approvazzjoni tal-Proposti ta’ Finanzjament, it-12-il-Ftehim ta’ Finanzjament ġew iffirmati kmieni fl-2008 għal EUR 28.67 miljun (Tabella 1). Xi 42% tal-fondi huma ddedikati għat-titjib tal-kompetittività tas-settur tal-esportazzjoni tal-banana fl-4 Stati Benefiċjarji u 58% tal-fondi għad-diversifikazzjoni fi 8 Stati benefiċjarji (Grafiki 1 u 2). Linja baġitarja 2008 Wara l-approvazzjoni tal-Proposti ta’ Finanzjament, it-12-il-Ftehim ta’ Finanzjament ġew iffirmati kmieni fl-2009 għal EUR 29.23 miljun (Tabella 1). Tabella 1: Linja Baġitarja tal-Banana 21 06 05 (ex B7-8710) | 1999 – 2008 | Il-pajjiżi kollha | Sena | Allokazzjonijiet (€) | Impenji (€) | Ħlasijiet (€) | RAC (€) | RAC % | RAL (€) | RAL % | 1999 | 44 500 000.00 | 43 475 608.78 | 42 095 728.17 | 1 024 391.22 | 2% | 2 404 271.83 | 5% | 2000 | 44 075 000.00 | 39 934 158.83 | 33 462 635.64 | 4 140 841.17 | 9% | 10 612 364.36 | 24% | 2001 | 43 000 000.00 | 40 483 859.31 | 34 977 171.91 | 2 516 140.69 | 6% | 8 022 828.09 | 19% | 2002 | 44 000 000.00 | 36 181 040.48 | 22 480 047.18 | 7 818 959.52 | 18% | 21 519 952.82 | 49% | 2003 | 40 000 000.00 | 37 249 522.44 | 23 573 857.92 | 2 750 477.56 | 7% | 16 426 142.08 | 41% | 2004 | 37 290 000.00 | 35 385 028.32 | 20 854 670.49 | 1 904 971.68 | 5% | 16 435 329.51 | 44% | 2005 | 34 500 000.00 | 32 725 797.76 | 12 574 525.20 | 1 774 202.24 | 5% | 21 925 474.80 | 64% | 2006 | 30 690 000.00 | 13 496 220.72 | 4 420 564.68 | 17 193 779.28 | 56% | 26 269 435.32 | 86% | 2007 | 28 670 000.00 | 2 089 406.00 | 711 961.00 | 26 580 594.00 | 93% | 27 958 039.00 | 98% | 2008 | 29 226 000.00 | 0.00 | 0.00 | 29 226 000.00 | 100% | 29 226 000.00 | 100% | Allokazzjonijiet (€) | Impenji (€) | Ħlasijiet (€) | RAC (€) | RAC % | RAL (€) | RAL % | Il-Beliże | 27 719 000 00 | 21 749 415.38 | 15 959 198.62 | 5 969 584.62 | 22% | 11 759 801.38 | 42% | Il-Ġamajka | 42 625 000.00 | 34 656 171.84 | 27 664 349.83 | 7 968 828.16 | 19% | 14 960 650.17 | 35% | Dominika | 52 503 000.00 | 39 472 434.09 | 22 441 384.45 | 13 030 565.91 | 25% | 30 061 615.55 | 57% | St Luċija | 71 623 000.00 | 50 239 673.65 | 33 004 820.80 | 21 383 326.35 | 30% | 38 618 179.20 | 54% | San Vinċenz | 51 093 000.00 | 41 290 569.20 | 23 600 296.00 | 9 802 430.80 | 19% | 27 492 704.00 | 54% | Il-Grenada | 5 500 000.00 | 3 887 119.97 | 3 224 044.47 | 1 612 880.03 | 29% | 2 275 955.53 | 41% | Is-Surinam | 21 767 000.00 | 16 315 936.67 | 12 176 565.69 | 5 451 063.33 | 25% | 9 590 434.31 | 44% | Il-Kosta tal-Avorju | 34 546 000.00 | 22 655 888.96 | 15 333 367.71 | 11 890 111.04 | 34% | 19 212 632.29 | 56% | Is-Somalja | 13 698 000.00 | 12 350 524.26 | 9 301 680.17 | 1 347 475.74 | 10% | 4 396 319.83 | 32% | Il-Kap Verde | 4 100 000.00 | 1 053 727.00 | 776 332.15 | 3 046 273.00 | 74% | 3 323 667.85 | 81% | Il-Madagaskar | 3 500 000.00 | 2 000 000.00 | 1 800 000.00 | 1 500 000.00 | 43% | 1 700 000.00 | 49% | IS-SOMMA FINALI | 375 951 000.00 | 281 020 642.64 | 195 151 162.19 | 94 930 357.36 | 25.3% | 180 799 837.81 | 48.1% | SORVELJANZA TAL-IMPATT Ġenerali Valutazzjoni esterna ikkummissjonata fl-2008 u li tlestiet fl-ewwel tliet xhur tal-2009, kienet tinvolvi missjonijiet lejn 8 pajjiżi (il-Beliże, il-Kamerun, il-Kosta tal-Avorju, Dominika, il-Ġamajka, St Luċija, San Vinċenz u s-Surinam). B’mod ġenerali r-riżultati rrappurtati għal-Lvant tal-Karibew japplikaw ukoll għall-4 pajjiżi ma żaruhomx. Il-programmi kontinwi ġew evalwati f’termini ta’: - Relevanza u validità tal-objettivi - Validità tal-istrateġiji ta’ rispons fuq medda medja ta’ żmien skont il-pajjiż - Effiċjenza u effettività tal-SFA - Ir-riżultati u l-impatti tal-attivitajiet ippjanati fuq il-kompettività tal-produtturi li jesportaw il-banana - Ir-riżultati u l-impatti tal-attivitajiet ippjanati ta’ diversifikazzjoni fuq (ex-) ħawwiela tal-banana u (ex-) ħaddiema fis-settur tal-banana. - Sostenibbiltà tal-programmi Relevanza tal-istrateġiji tal-pajjiżi L-istrateġiji li jsaħħu l-kompetittività ippruvaw ir-relevanza tagħhom u kienu ċari u fattibbli f'dawk il-pajjiżi li 1) urew impenn f'saħħtu għal dan il-għan; 2) kellhom karatteristiċi agronomiċi favorevoli; 3) diġà kellhom setturi strutturati kummerċjali ħafna u 4) kienu f’pożizzjoni li jittrasformaw is-settur tal-banana f’settur aktar tekonoloġiku u kummerċjali (il-Beliże, il-Kamerun, il-Kosta tal-Avorju, is-Surinam u, għall-bidu l-Ġamajka). Il-programmi SFA tagħhom taw prijorità liż-żieda fil-produttività, it-titjib fil-kwalità tal-prodotti u l-ħarsien ambjentali, it-taħriġ, il-kummerċjalizzazzjoni [pic] Diversifikazzjoni b’suċċess tinbet minn taħlita ta’ inizjattivi fuq il-livelli makro, meso u mikro. L-aġendi tad-diversifikazzjoni ekonomika tal-pajjiżi kienu mhux speċifiċi, multisettorjali u kellhom prijoritajiet u skadenzi li jvarjaw; il-programmi kienu jibbenefikaw minn linji gwida aktar ċari. Fuq id-diversifikazzjoni, l-evalwazzjoni sabet li: - Kien hemm iżżejjed proġetti u programmi li kienu imfassla/implimentati (pereżempju fl-2008 St Luċija kellha 64 interventi kontinwi tal-valur ta’ EUR 69 miljun). - Kien hemm wisq oqsma fil-mira, pereżempju t-turiżmu, it-toroq, l-iżvilupp tas-settur privat u l-iżvilupp agrikolu, fattur li naqqas il-prospetti ta’ xi impatt sinjifikanti. Impatt L-industrija tal-banana għandha rwol kruċjali fil-Beliże, il-Kamerun, il-Kosta tal-Avorju, Dominika, il-Ġamajka, is-Surinam, St Luċija u San Vinċenz. F’Dominika, St Luċija u San Vinċenz, l-esportazzjoni tal-banana rrappreżentat 18.1%, 19.7% u 22.3% tal-esportazzjoni totali tal-pajjiżi fl-2006 (FAO 2008). Meta tqabbel, is-settur tal-banana jammonta għal 9% u 7% tal-esportazzjoni tal-Kamerun u l-Kosta tal-Avorju. Il-programmi SFA wettqu kontribuzzjonijiet siewja biex itejbu l-kompetittività fil-Beliże, il-Kamerun, il-Kosta tal-Avorju u s-Surinam, u offrewlhom prospetti aktar qawwija biex ifendu f’ambjent aktar liberalizzat. Is-sehem tal-fornituri tradizzjonali tal-Karibew naqas minn 52.3% mit-total tal-importazzjoni tal-banana tal-AKP fl-1992 għal 13% fl-2008. Fl-istess waqt, l-importazzjoni fl-Afrika telgħet minn 37.4% tat-total tal-banana tal-AKP fl-1992 għal 59% fl-2008, u l-esportazzjoni mir-Repubblika Dominikana (mhix benefiċjarju tal-SFA) u l-Beliże telgħet minn 10% tat-total tal-banana tal-AKP fl-1992 għal 28% fl-2008. Is-Surinam huwa storja ta’ suċċess. Grazzi wkoll għall-appoġġ tal-SFA, l-industrija ingħatat il-ħajja mill-ġdid u ġiet ittrasformata f’esportatur effiċjenti, l-uniku produttur tradizzjonali tal-AKP li rreġistra tkabbir pożittiv fl-esportazzjoni matul l-2006 - 2008. Ir-rapport tal-evalwazzjoni jissuġġerrixxi li hu misteni li l-attivitajiet ikunu sostenibbli fuq perjodu minn qasir sa medju. Jekk il-Beliże, il-Kamerun, il-Kosta tal-Avorju u s-Surinam humiex se jibqgħu kompetittivi taħt skeda tariffarja differenti, jiddependi kważi għal kollox mill-ħila tagħhom li jżidu l-produttività lil hinn mill-2009. Għadu kmieni wisq biex wieħed ikun żgur mill-effetti li l-appoġġ tal-SFA għandu fuq l-istabbiltà ekonomika u d-diversifikazzjoni la darba li tħallsu biss 50% tal-allokazzjonijiet sal-aħħar tal-2008. Barra minn dan, l-investimenti l-kbar ta’ diversifikazzjoni huma f’attivitajiet fiżiċi relatati mal-infrastruttura (toroq, bini eċċ) b’perjodi ta’ żmien konsiderevoli qabel tkun tista’ ssir utilizzazzjoni effiċjenti ta’ dawn l-assi. L-impatt ma jistax jiġi kkwantifikat peress li 1) tibdiliet fir-regoli finanzjarji tal-KE wasslu biex imajnaw il-ħlasijiet u l-estensjonijiet ta’ żmien għal madwar nofs l-attivitajiet taħt l-SFA 2003-2005. 2) l-Indikaturi Oġġettivament Verifikabbli għal uħud mill-pajjiżi pereżempju il-Kosta tal-Avorju u l-Kamerun, ma kinux żviluppati kif suppost u ma jistgħux jintużaw biex jiġi vvalutat l-impatt, u 3) ma kienx hemm sistemi ta’ monitoraġġ u dawk tal-ġbir tad-dejta biex jiġġeneraw informazzjoni kumulattiva fuq riżultati mistennija u/jew attwali, pereżempju l-Beliże. Madankollu, bħala riżultat tal-appoġġ tal-SFA, l-Istati tal-Lvant tal-Karibew issa qed jiffukaw fuq prerekwiżiti għal diversifikazzjoni ekonomika li tirnexxi. Il-bidla mid-dipendenza tradizzjonali fuq il-banana lejn opportunitajiet oħra illum hija inkorporata fil-pjanijiet ta’ żvilupp tagħhom. L-enfasi kurrenti fuq it-tisħiħ tal-infrastruttura essenzjali (San Vinċenz u Dominika), it-titjib tal-edukazzjoni rurali (il-Beliże), l-iżvilupp tas-settur privat (San Vinċenz u St Luċija), l-inkorporar tal-edukazzjoni tal-ICT fil-kurrikula tal-iskejjel, l-ippjanar ġenerali għat-turiżmu u s-sistemi soċjali ta’ appoġġ eventwalment se jagħtu riżultati pożittivi. Il-pajjiżi li qed jiddeversifikaw illum huma ħafna aktar impenjati biex jibnu l-kapaċitajiet biex jiddiversifikaw fuq bażi sostenibbli. Il-programmi SFA kellhom effett pożittiv fuq popolazzjonijiet u komunitajiet fil-mira, bl-iffinanzjar ta’ investimenti soċjali speċifiċi (jiġifieri Fondi ta’ Investimenti Soċjali, skemi ta’ żvilupp rurali, edukazzjoni u saħħa). Fil-pajjiżi orjentati lejn il-kompetittività, is-settur tal-banana issa huwa allineat aktar mill-qrib mar-rekwiżiti tas-suq u l-politiki u l-istandards ambjentali tal-UE. Il-protokolli ta’ produzzjoni ddettati mis-suq (pereżempju EurepGAP u ISO 14001) tejbu l-kundizzjonijiet tax-xogħol fl-irziezet, saħħu l-prospetti għall-konservazzjoni tal-ħamrija u naqqsu l-impatt ambjentali negattiv. Sabiex jiksbu ċertifikazzjoni Ewropea, il-produtturi kienu sfurzati biex jużaw l-inputs b'mod aktar razzjonali u biex inaqqsu l-użu ġenerali tal-agrokimiċi, materjal tal-ippakkjar, makkinarju u enerġija. Is-sostenibbiltà ta’ inizjattivi ta’ diversifikazzjoni tiddependi fuq l-impenn tal-gvern li jinkorpora dawk l-attivitajiet fl-allokazzjonijiet baġetarji annwali u l-pjanijiet tan-nefqa. L-evalwazzjoni sabet li l-pajjiżi li qed jiddiversifikaw qed jużaw ir-riżorsi tal-SFA biex jibnu kapaċitajiet nazzjonali biex jindirizza sfidi u għanijiet ta’ diversifikazzjoni ekonomika aktar wiesa’ u tat-tul. KONKLUżJONIJIET U RAKKOMANDAZZJONIJIET Il-Kummissjoni għamlet sforzi biex tħaffef l-eżekuzzjoni filwaqt li tħares il-kwalità, lestiet l-adattazzjonijiet meħtieġa tal-proġetti kontinwi tal-SFA u rrivediet/ipprogrammat dawk approvati fl-2006, l-2007 u l-2008. Il-ħlasijiet attwali mill-programmi kollha tal-SFA żdiedu minn EUR 21 miljun fl-2006 għal EUR 46 miljun fl-2008. Il-ħlas tal-programmi kollha se jkun lest fl-2012 (apparti mill-evalwazzjonijiet u awditjar ex post). Id-Dokument ta’ Ħidma tal-Persunal jinkludi ħarsa ġenerali lejn ir-rakkomandazzjonijiet magħmula fir-Rapport tal-2006 dwar il-Monitoraġġ u l-Valutazzjoni tal-Impatt (COGEA, 2006) u l-azzjonijiet li ttieħdu. Madwar it-8 pajjiżi kollha rrappurtati fir-Rapport tal-2008 dwar il-Monitoraġġ u l-Valutazzjoni tal-Impatt (HTSPE, 2009), kien hemm progress sinjifikanti kemm fil-kompetittività u kemm fi kwistjonijiet relatati mad-diversifikazzjoni. Xi progress lejn titjib fil-kompettivitità u żieda fid-diversifikazzjoni. Il-programmi għamlu kontribuzzjonijiet sostanzjali biex jintlaħqu l-objettivi: 1. Kompetittività mtejba fil-Beliże, il-Kamerun, il-Kosta tal-Avorju u s-Surinam, għalkemm l-appoġġ ma setax jikkumpensa għall-ħsara kkawżata mill-urugan fil-Ġamajka fl-2005, 2007, u l-2008. 2. Kapaċità mtejba għal diversifikazzjoni ekonomika b'suċċess fil-Lvant tal-Karibew u għal diversifikazzjoni agrikola (fejn hi mgħassa) fis-Somalja, il-Kap Verde u l-Madagaskar, għalkemm l-impatt sħiħ għadu ma jistax jiġi kkwantifikat. Fil-pajjiżi orjentati lejn il- kompetittività , is-settur tal-banana issa huwa allineat aktar mill-qrib mar-rekwiżiti tas-suq u l-politiki u l-istandards ambjentali tal-UE, b’hekk hemm bażi stabbilita għal żvilupp sostenibbli tan-negozju. L-implimentazzjoni tar-rakkomandazzjonijiet li saru fir-rapport preċedenti irriżultat f’titjib notevoli fl-implimentazzjoni fil-ħin u ta’ kwalità fil-Beliże, il-Ġamajka u l-Gżejjer Windward. Dan l-aspett kien anqas relevanti kemm għall-Kamerun u l-Kosta tal-Avorju, li jibbenefikaw minn sorsi aktar iddiversifikati ta’ finanzjament u għalhekk kienu anqas dipendenti fuq l-appoġġ. F’pajjiżi fejn id-diversifikazzjoni hi prijorità, l-effiċjenza batiet minn nuqqas ta’ ffukar, ħafna investimenti żgħar ħafna, li bħala medja jlaħħqu mal-EUR 1 miljun - 1.5 miljun, b’potenzjal limitat ta’ impatt reali. Barra minn hekk, ir-rabtiet bejn id-diversi inizjattivi għadhom limitati u fraġli. L-evalwazzjoni esterna rrakkomandat li l-pajjiżi tal-AKP li huma impenjati favur id-diversifikazzjoni għandhom jiflu l-kontribuzzjonijiet tal-portafolli tal-SFA tagħhom għall-aġenda tagħhom ta’ diversifikazzjoni ekonomika fil-livell makro. Dan għandu jinkludi valutazzjoni tal-koeżjoni ta’ tali programmi u l-iffaċilitar tal-formulazzjoni/aġġornar tal-istrateġija ta’ diversifikazzjoni ta’ kull pajjiż, bi prijoritajiet ċari li jinkludu l-kwantità u s-sorsi tar-riżorsi finanzjarji meħtieġa biex l-attivitajiet ewlenin jiġu appoġġjati u istituzzjonalizzati. Sabiex jitjbiebu kemm il-monitoraġġ u l-valutazzjoni tal-impatt tal-programmi ta’ diversifikazzjoni, hu rrakkomandat ukoll li jkun hemm aġġornar u titjib tal-oqfsa loġiċi u l-użu tagħhom bħala għodod ta’ ġestjoni ta’ programmi biex jiġi żgurat li l-aġenziji ta’ implimentazzjoni jkunu konxji kontinwament u qed jaħdmu biex jiksbu r-riżultati mistennija u jkejlu attivament l-indikaturi li hemm qbil dwarhom. Is-sostenibbiltà tal-esportazzjoni tal-banana tal-AKP għadha fraġli Il-prospetti għal kompetittività sostnuta huma ġeneralment dipendenti fuq 1) ir-riżultat tan-negozjati kontinwi dwar il-kummerċ internazzjonali u 2) il-kapaċità tal-pajjiżi li jiksbu titjib ulterjuri fil-produttività u jnaqqsu l-ispejjeż. L-istrateġiji li qed isegwu xi pajjiżi kienu lura f'dik li hi valutazzjoni realistika tal-isfidi maħluqa mis-sitwazzjoni internazzjonali tas-suq u l-implikazzjonijiet potenzjali futuri tal-konklużjoni tan-negozjati bilaterali kontinwi dwar il-kummerċ tad-WTO. Ir-riżultati jistgħu jaslu meta l-pajjiżi 1) juru impenn f'saħħtu li jadattaw ruħhom għall-iżviluppi internazzjonali, 2) ikollhom karatteristiċi agronomiċi favorevoli, u 3) ikollhom diġà setturi strutturati kummerċjali ħafna. Il-pajjiżi li jesportaw il-banana baqgħalhom sfidi x’jiffaċċjaw. Jeħtieġ li jindirizzawhom flimkien u ma’ appoġġ internazzjonali. Il-komunità internazzjonali, inkluża l-UE, qed tagħti aktar importanza biex tgħin lill-pajjiżi li qed jiżviluppaw biex iżidu fil-kompetittività tagħhom tal-ekonomija kollha u jagħmlu użu aħjar mill-opportunitajiet internazzjonali tal-kummerċ. L-Għajnuna tal-UE għall-Kummerċ ma tiffukax biss sempliċiment fuq setturi individwali. Wieħed mill-prerekwiżiti tas-suċċess hu li jitfasslu u jiġu aġġornati strateġiji li jinvolvu ħafna partijiet interessati biex jiġi żviluppat il-kummerċ u l-integrazzjoni fis-sistema internazzjonali tal-kummerċ. L-implimentazzjoni tal-SFAs fuq għaxar snin ippermettiet lill-pajjiżi li qed jirċievu biex jippjanaw strateġikament u se tibqa' punt ta' referenza utli għal azzjoni futura. [1] Id-dettalji tal-metodoloġija jinsabu fir-Regolament tal-Kummissjoni Nru 1609/1999 tat-2 ta’ Lulju 1999, ĠU L 190, 23.7.1999, p. 14. [2] ĠU L 108, 27.4.1999, p. 2. [3] ĠU L 190, 23.7.1999, p. 14. [4] Id-Deċiżjoni tal-Kummissjoni C/2007/1744. [5] Id-Deċiżjoni tal-Kummissjoni C/2008/1424. [6] Ir-rapport preċedenti kopra l-2005 u l-2006 COM(2006) 806 finali. [7] Dawn l-istandards ta' kwalità huma imposti mill-bejjiegħa bl-imnut il-kbar Ewropej. [8] L-RAC jew il-Bqija li għandu jiġi Kkuntrattat jindika l-persentaġġ tal-fondi allokati għall-proġett li għalih ma ġew iffirmati l-ebda xogħlijiet, fornimenti ta’ servizzi jew ta’ kuntratti ta’ għotjiet jew stimi ta’ programmi. [9] L-RAP jew il-Bqija li baqa’ biex Jitħallas jindika l-persentaġġ tal-fondi impenjati jew kuntrattati f’kuntratti imma li għandhom ma tħallsux.jew ma ħarġux. [10] L-RAL jew il-Bqija X’jiġi Likwidat jindika (l-persentaġġ) tal-fondi allokati lill-programm li għadhom ma tħallsux jew ma ħarġux. Dan jinkludi dak li Baqa’ X’jitħallas (RAP) fuq kuntratti eżistenti ta’ implimentazzjoni