[pic] | KUMMISSJONI TAL-KOMUNITAJIET EWROPEJ | Brussel 2.3.2006 KUMM(2006) 80 finali 2006/0026 (CNS) Proposta għal DEĊIŻJONI TAL-KUNSILL dwar il-konklużjoni, f'isem il-Komunità Ewropea, tal-Protokoll dwar il-Ħarsien tal-Ħamrija, il-Protokoll dwar l-Enerġija u l-Protokoll dwar it-Turiżmu tal-Konvenzjoni dwar l-Alpi (preżentata mill-Kummissjoni) MEMORANDUM TA’ SPJEGAZZJONI 1. SFOND Ħafna problemi ambjentali jirrigwardaw aktar minn pajjiż wieħed u jistgħu biss jiġu indirizzati effettivament permezz tal- kooperazzjoni internazzjonali. Għal din ir-raġuni, l-Artikolu 174 tat-Trattat tal-KE jistabbilixxi li wieħed mill-għanijiet ewlenin tal-politika tal-Komunità Ewropea (KE) dwar l-ambjent huwa li jiġu promossi miżuri fuq livell internazzjonali sabiex jiġu indirizzati problemi ambjentali reġjonali. Il-Kummissjoni tappoġġja l-għan tal-promozzjoni ta' livell għoli ta' ħarsien ambjentali billi titqies id-diversità tal-qagħdiet fir-reġjuni varji. Minħabba li r-reġjun ta' l-Alpi huwa żona sensittiva ħafna, il-KE għandha tagħti aktar każ ta' dan ir-reġjun u għandha tindirizza l-problemi tiegħu permezz ta' strateġija xierqa. Oqsma ta' prijorità tas-Sitt Programm ta' Azzjoni għall-Ambjent[1] - il-bidla fil-klima, in-natura u l-bijodiversità, is-saħħa u l-kwalità tal-ħajja kif ukoll ir-riżorsi naturali u l-iskart - jistgħu jiġu promossi u msaħħa fir-reġjuni tal-muntanji permezz ta' ftehimiet internazzjonali. Il-Konvenzjoni dwar il-Ħarsien ta' l-Alpi, il-Konvenzjoni dwar l-Alpi, ġiet iffirmata mill-Komunità Ewropea f'Salzburg fis-7 ta' Novembru 1991, u bid-Deċiżjoni tal-Kunsill 96/191/KE tas-26 ta' Frar 1996[2], il-Komunità rratifikat il-Konvenzjoni, li fl-aħħar daħlet fis-seħħ fl-4 ta' April 1998. Il-Partijiet Kontraenti l-oħra huma l-Awstrija, Franza, il-Ġermanja, l-Italja, il-Liechtenstein, Monaco, is-Slovenja u l-Iżvizzera. Ir-raġunijiet għad-deċiżjoni tal-Kunsill għadhom jgħoddu. Huma dawn li ġejjin: (1) il-konklużjoni tal-Konvenzjoni hija parti mill-involviment tal-Komunità fl-attivitajiet internazzjonali dwar il-ħarsien ta' l-ambjent li ġew rakkomandati fil- (...) ħames Programm ta' Azzjoni (1992) mill-Komunitajiet Ewropej dwar l-Ambjent u (2) il-ħarsien ta' l-Alpi hija sfida ewlenija għall-Istati Membri kollha minħabba n-natura trans-fruntiera tal-problemi ekonomiċi, soċjali u ekoloġiċi taż-żona ta' l-Alpi. Skond l-Artikolu 2(2) u (3) tal-Konvenzjoni dwar l-Alpi, miżuri konkreti sabiex jinkisbu dawn l-għanijiet huma stabbiliti fi Protokolli varji. Bir-ratifika tal-Konvenzjoni dwar l-Alpi, il-KE hija impenjata li twettaq l-obbligi rikjesti minn din il-Konvenzjoni. Ir-ratifika tal-Protokolli toqgħod tajjeb fi ħdan il-qafas tal-politika ambjentali tal-Komunità Ewropea; b'mod partikolari l-Artikolu 174(4) tat-Trattat tal-KE jipprevedi espliċitament il-kooperazzjoni internazzjonali fil-qasam ambjentali. Huma wkoll konsistenti mas-Sitt Programm ta' Azzjoni għall-Ambjent. Fl-aħħarnett, il-Konvenzjoni dwar l-Alpi u l-Protokolli li jikkompletaw il-Konvenzjoni, jipprovdu qafas għall-iżvilupp sostenibbli bbażat fuq il-prinċipji tas-sussidjarjetà, il-prevenzjoni u l-kooperazzjoni, u l-prinċipju li min iniġġes iħallas. Dawn huma l-prinċipji li fuqhom hija bbażata l-politika tal-KE. Il-Konvenzjoni hija koperta biċ-ċar mill-qafas tal-politika ambjentali tal-KE kif stabbilit fl-Artikolu 174 tat-Trattat KE. Il-Protokolli jistgħu jitqiesu bħala miżuri li lill-Konvenzjoni jagħmluha operazzjonali. Minkejja li kull wieħed mill-Protokolli huwa ftehim Internazzjonali, huma kollha jafu l-bidu tagħhom mil-Konvenzjoni dwar l-Alpi. Kull wieħed minnhom jiffoka primarjament fuq aspetti ambjentali. Għaldaqstant, huwa xieraq li wieħed iqishom kollha mil-lat ambjentali u li kollha jkollhom bażi legali komuni, jiġifieri l-Artikolu 174 ff tat-Trattat tal-KE, minkejja li jkopru għanijiet speċifiċi. Il-Protokolli kollha ġew iffirmati mill-Istati Membri tal-Konvenzjoni dwar l-Alpi. Il-Ġermanja, l-Awstrija, Franza, is-Slovenja u l-Liechtenstein irratifikaw il-Protokolli u dawn daħlu fis-seħħ għalihom. L-Italja u l-Iżvizzera bħalissa qed jagħmlu sforzi biex jirratifikaw il-Protokolli. 2. IL-KOMUNITÀ U L-PROTOKOLLI Il-Komunità Ewropea dan l-aħħar iffirmat il-Protokolli dwar il-Ħarsien tal-Ħamrija, l-Enerġija u t-Turiżmu[3]. Wara l-iffirmar tagħhom, dawn it-tliet Protokolli għandhom jiġu rratifikati mill-Komunità Ewropea f’dan iż-żmien. Il-Kummissjoni Ewropea diġà adottat proposta għall-iffirmar tal-Protokoll dwar it-Trasport li għad għandu jiġi ffirmat mill-Kunsill. Il-Protokolli dwar l-Ippjanar Spazjali ( Spatial Planning ) u l-Iżvilupp Sostenibbli, dwar l-Agrikoltura tal-Muntanji u dwar il-Ħarsien tan-Natura diġà ġew iffirmati mill-Komunità Ewropea. L-iffirmar tal-Protokolli dwar il-Foresti tal-Muntanji, u dwar ir-Riżoluzzjoni tat-Tilwim se jitqiesu aktar tard. a) Il-Protokoll dwar il-Ħarsien tal-Ħamrija Il-Protokoll dwar il-ħarsien tal-Ħamrija tal-Konvenzjoni dwar l-Alpi jagħti numru ta' indikazzjonijiet qawwija dwar il-ħarsien tal-ħamrija b'konformità mar-riflessjonijiet tal-Kummissjoni fuq l-istrateġija għall-ħarsien tal-ħamrija[4] u r-riżoluzzjoni tal-Parlament Ewropew[5] dwarha. Waħda mill-miri ewlenin, stabbilita fl-Artikolu 1 tal-Protokoll, hija l-ħarsien tar-rwol multifunzjonali tal-ħamrija, imsejjes fuq l-idea ta' l-iżvilupp sostenibbli. Għaldaqstant, il-produttività sostenibbli tal-ħamrija għandha tkun żgurata, fil-funzjoni naturali tagħha (bħala bażi għall-ħajja u post ta' għajxien għall-bnedmin, l-annimali u l-pjanti, bħala element kruċjali tan-natura u tal-pajsaġġ, bħala parti mill-ekosistema u bħala riżors ġenetiku), bħala arkivju ta' l-istorja naturali u kulturali u sabiex jiġi ggarantit l-użu tagħha għall-agrikoltura, l-koltivazzjoni tal-foresti, l-urbaniżmu u t-turiżmu, użi ekonomiċi oħra, it-trasport u l-infrastruttura, u bħala sors ta' materja prima. Il-Protokoll jista' jgħin sabiex jiġu implimentati miżuri xierqa fuq livell nazzjonali u reġjonali peress li kull strateġija għall-ħarsien tal-ħamrija għandha tqis id-diversità konsiderevoli tal-kundizzjonijiet reġjonali u lokali li jeżistu fir-reġjun Alpin. Ir-ratifikar tal-protokoll ikun miżura konkreta sabiex tissaħħaħ l-istrateġija tal-Kummissjoni peress li huwa mistenni progress skond il-konklużjonijiet tal-Kunsill dwar il-ħarsien integrat tal-ħamrija[6]. Fil-fatt, diversi elementi li jinsabu fil-Protokoll jistgħu jiġu inklużi fil-politika Komunitarja dwar il-ħarsien tal-ħamrija bħalma huma r-rekwiżiti marbuta mas-sorveljanza tal-ħamrija, l-identifikazzjoni ta' żoni ta' riskju għat-tagħwir ( soil erosion ), l-għargħar u t-tiġrif ( landslides ), inventarju ta' żoni kkontaminati, u l-istabbiliment ta' bażijiet tad- data armonizzati. Madankollu, il-Kummissjoni tipproponi li tiġi introdotta Dikjarazzjoni dwar l-Artikolu 12(3) tal-Protokoll dwar il-Ħarsien tal-Ħamrija fuq l-użu tal-ħama tad-drenaġġ li għandu jiġi interpretat fid-dawl tad-Direttiva tal-Kunsill dwar il-ħarsien ta' l-ambjent, u b'mod partikolari tal-ħamrija, meta l-ħama tad-dranaġġ tintuża fl-agrikoltura (86/278/KEE)[7]. Il-Kummissjoni Ewropea hija ta l-opinjoni li l-ħama jista’ jkollha karatteristiċi agronomiċi prezzjużi u, sakemm tintuża tajjeb, tista’ jintuża fl-agrikoltura. Il-ħama tista’ tintuża meta toffri valur għall-ħamrija u għan-nutriment ta’ l-uċuħ tar-raba’ u tal-pjanti. L-użu tagħha m'għandux jagħmel ħsara lill-kwalità tal-ħamrija u tal-prodotti agrikoli, kif jidher fil-Premessa 7 ta' din id-Direttiva, u lanqas ma għandu jwassal għal effetti ta' ħsara lill-bniedem (konsegwenzi diretti jew indiretti fuq saħħet il-bniedem), l-annimali, il-pjanti u l-ambjent, kif jidher fil-Premessa 5 u l-Artikolu 1 tad-Direttiva. Partikolarment, il-ħama minn impjanti żgħar għat-trattament ta’ l-ilma skart urban tar-reġjun tirrappreżenta ftit perikolu. Dikjarazzjoni proposta oħra tirrigwarda l-Artikolu 17(2) tal-Protokoll dwar il-Ħarsien tal-Ħamrija. Dan l-Artikolu għandu jinftiehem b'tali mod li jkun żgurat li l-pjanijiet għall-ġestjoni ta' l-iskart għall-proċessi ta' qabel it-trattament, it-trattament u r-rimi ta' l-iskart u l-materjali residwi jitfasslu u jiġu implimentati, sabiex jiġi evitat it-tniġġis tal-ħamrija u tiġi żgurata l-kompatibbiltà mhux biss ma' l-ambjent iżda wkoll mas-saħħa tal-bniedem. Fir-rigward ta’ l-Artikolu 19(2) u l-Artikolu 21(2) Dikjarazzjoni tissuġġerixxi li s-sistema ta’ osservazzjoni komuni għandha tkun kompatibbli fejn xieraq mas-Sistema ta' Sistemi Globali ta' Osservazzjoni tad-Dinja (GEOSS) u għandha tqis id- database imwaqqaf mill-Istati Membri skond il-leġiżlazzjoni tal-KE dwar l-osservazzjoni, il-ġbir tad-dejta u l-metadejta. Is-sistemi ta' osservazzjoni tad-dinja jikkonsistu fil-kejl ta' l-arja, l-ilma u l-art mill-art, l-ajru jew l-ispazju. Filwaqt li fl-imgħoddi ġew osservati waħedhom, l-isforz kurrenti huwa li dawn l-elementi jitqiesu flimkien u jiġu studjati l-interazzjonijiet bejniethom. Il-GEOSS hija maħsuba bħala sistema mqassma ta' sistemi li tibni fuq l-isforzi kurrenti ta' kooperazzjoni fost sistemi eżistenti ta' osservazzjoni u pproċessar, li jaħdmu b'mandat speċifiku għalihom u li jwasslu għal sistema li tipprovdi dejta, informazzjoni, prodotti u servizzi fil-waqt, li jistgħu jintużaw u li huma preċiżi lil kwalunkwe u lil kull utent leġittimu madwar id-dinja. b) Il-Protokoll dwar l-Enerġija Is-Sitt Programm ta' Azzjoni għall-Ambjent[8] jistabbilixxi l-impenn tal-Komunità Ewropea li tiġġieled il-bidla fil-klima kif ukoll il-ġestjoni u l-użu sostenibbli tar-riżorsi naturali. Għandhom jittieħdu miżuri speċifiċi sabiex tiżdied l-effiċjenza ta' l-enerġija, sabiex jiġi promoss l-użu ta' enerġija rinnovabbli u sabiex tkun garantita l-integrazzjoni ta' l-aspetti tal-bidla fil-klima f'oqsma oħra ta' politika. Il-Partijiet Kontraenti għall-Protokoll dwar l-Enerġija jaqblu li jieħdu l-miżuri xierqa fil-qasam tal-konservazzjoni ta' l-enerġija, tal-produzzjoni, tat-trasport, tat-twassil u ta' l-użu ta' l-enerġija sabiex jitrawmu l-kundizzjonijiet għall-iżvilupp sostenibbli. Id-dispożizzjonijiet tal-Protokoll huma fi qbil mal-politika tal-Kummissjoni[9] u r-ratifika tal-Protokoll issaħħaħ ukoll il-kooperazzjoni trans-fruntiera ma' l-Iżvizzera, il-Liechtenstein u Monaco. Dan jgħin sabiex jiġi żgurat li l-imsieħba reġjonali għandhom l-istess għanijiet bħall-Komunità Ewropea u li inizjattivi bħal dawn ikopru l-eko-reġjun kollu ta' l-Alpi. Il-Komunità Ewropea kkommettiet ruħha għal numru ta' oqsma ta' politika ambjentali li jistgħu u għandhom jiġu promossi fuq livell reġjonali permezz ta' korpi (inter-)governattivi xierqa bħall-Konvenzjoni dwar l-Alpi. Il-Konvenzjoni ta’ Qafas tan-Nazzjonijiet Uniti dwar il-Bidla fil-Klima (UNFCCC) u l-Protokoll ta’ Kyoto jirrikjedu li l-Partijiet jifformulaw, jimplimentaw, jippubblikaw u jaġġornaw regolarment il-programmi reġjonali u nazzjonali li fihom miżuri maħsuba biex itaffu l-bdil fil-klima billi jindirizzaw l-emissjonijiet antropoġeniċi mill-għejun u jipprovdu ‘sinks’ li jassorbu l-gassijiet b’effett ta’ serra kollha li mhumiex ikkontrollati mill-Protokoll ta’ Kyoto. Il-Partijiet Kontraenti għandhom jieħdu miżuri biex jiffaċilitaw l-adatazzjoni xierqa għall-bdil fil-klima. Il-KE u l-Istati Membri, l-Isvizzera, il-Liechtenstein u Monaco, huma Partijiet tal-UNFCCC u tal-Protokoll ta’ Kyoto. Il-Protokolli tal-Konvenzjoni ta’ l-Alpi, partikolarment il-Protokoll dwar l-Enerġija, jindirizzaw il-ħtieġa li jittaffa l-bdil inevitabbli tal-klima u li wieħed jadatta ruħu għalih. Madankollu, il-Kummissjoni tissuġġerixxi li għandha tiġi introdotta Riżerva fir-rigward ta' l-Artikolu 9 tal-Protokoll dwar l-Enerġija li jirrigwarda kwistjonijiet ta' l-enerġija nukleari. Sa fejn għandha x'taqsam il-KE, rekwiżiti bħal dawn huma previsti fit-Trattat li jistabbilixxi l-Komunità għall-Enerġija Atomika (EURATOM). Id-Deċiżjoni li biha ġiet irratifikata l-Konvenzjoni ta’ l-Alpi ma kinitx ibbażata fuq it-Trattat EURATOM iżda unikament fuq it-Trattat tal-KE. Id-Deċiżjoni li tawtorizza r-ratifika tal-Protokoll se jkollha l-istess bażi legali. Konsegwentement, il-Komunità Ewropea mhux se tkun marbuta bl-Artikolu 9 tal-Protokoll dwar l-Enerġija, meta l-Protokoll jidħol fis-seħħ għall-Komunità. c) Il-Protokoll dwar it-Turiżmu It-Turiżmu huwa settur importanti ħafna għall-ekonomija ta’ ħafna partijiet mill-Alpi u huwa marbut mill-qrib ma’ l-impatti li jkollu fuq l-ambjent u l-komunitajiet lokali u huwa wkoll dipendenti fuqhom. L-attivitajiet turistiċi jsiru primarjament minn nies li jiġu minn destinazzjonijiet barra r-reġjun tal-muntanji; dawn jagħtu kontribut importanti billi jżommu ekonomija vijabbli u, għalhekk, popolazzjoni permanenti. Madankollu, peress li r-reġjun tal-muntanji huwa żona unika u ekoloġikament sensittiva ħafna, bilanċ bejn l-interessi ekonomiċi, il-ħtiġijiet tal-popolazzjoni lokali u l-kwistjonijiet ambjentali huwa importanti ferm għall-iżvilupp sostenibbli tar-reġjun. L-għan globali tal-Protokoll dwar it-Turiżmu huwa l-promozzjoni tat-turiżmu sostenibbli, speċifikament billi jiġi żgurat li t-turiżmu jkun żviluppat u ġestit bil-kunsiderazzjoni ta’ l-impatti tiegħu fuq l-ambjent. Għal dan il-għan, jipprevedi miżuri u rakkomandazzjonijiet speċifiċi li jistgħu jintużaw bħala strumenti għar-rinfurzar ta' l-aspett ambjentali ta' l-innovazzjoni u r-riċerka, il-monitoraġġ u t-taħriġ, l-għodda u l-istrateġija ta' ġestjoni, il-proċeduri ta’ ppjanar u awtorizzazzjoni marbuta mat-turiżmu u partikolarment ma’ l-iżvilupp kwalitattiv tiegħu. Id-dokument ta’ ħidma adottat dan l-aħħar dwar "Miżuri Komunitarji li jaffettwaw it-turiżmu"[10] juri biċ-ċar il-medda wiesgħa ta' oqsma ta' politika u leġiżlazzjoni ta' l-UE li tirrigwarda, direttament jew indirettament, it-turiżmu Ewropew u dak internazzjonali. Bil-komunikazzjoni tagħha dwar “L-orjentazzjonijiet bażiċi għas-sostenibbiltà tat-turiżmu Ewropew”[11] il-Kummissjoni timmira li tniedi proċess ta’ l-Aġenda 21 għas-sostenibbiltà tat-turiżmu Ewropew sabiex tindirizza b’mod koerenti l-problemi bil-kontribut attiv tal-partijiet interessati kollha, mil-livell Ewropew sa dak lokali. Tagħraf ukoll li l-isfidi speċifiċi addizzjonali għandhom jiġu indirizzati f'żoni ġeografiċi partikolari, bħalma huma l-Alpi. It-turiżmu huwa fenomenu dejjem iżjed globali, iżda fl-istess ħin għadu primarjament fl-isfera tar-responsabbiltà lokali u reġjonali. Il-Konvenzjoni ta’ l-Alpi u l-Protokoll dwar it-Turiżmu tagħha, flimkien mal-Protokolli l-oħrajn li jistgħu jinfluenzaw lis-settur tat-turiżmu, jirrappreżentaw strument ta’ qafas biex jistimola u jikkoordina l-kontribut tal-partijiet interessati f'livell reġjonali u lokali sabiex is-sostenibbiltà ssir xprun ewlieni fit-titjib tal-kwalità ta’ l-offerta turistika tar-reġjun Alpin. Ir-ratifika tal-Protokoll isservi ta' sinjal politiku b'saħħtu għar-reġjun ta' l-Alpi u r-reġjuni tal-muntanji b'mod ġenerali u pass fis-sod fl-azzjoni ta' segwitu għas-Samit Dinji dwar l-Iżvilupp Sostenibbli, is-Sena Internazzjonali 2002 ta' l-Eko-Turiżmu u il-proċess ta’ l-Aġenda 21 għas-sostenibbiltà tat-turiżmu Ewropew. 3. KONKLUŻJONIJIET Il-Konvenzjoni dwar l-Alpi[12] u l-Protokolli tagħha huma strument li jippermetti l-Komunità Ewropea ssaħħaħ il-ħarsien ambjentali għal-żona kbira li tinsab f'aktar minn pajjiż wieħed u li hija sensittiva ħafna. Il-Komunità Ewropea hija impenjata biex jitwettqu l-għanijiet tal-Konvenzjoni u l-Protokolli. L-iffirmar tal-Protokolli[13] kien sinjal ċar ta' dan l-impenn. Ir-ratifika ta’ dawn il-Protokolli mill-Komunità Ewropea tiġbed l-attenzjoni lejn l-isforzi tagħha li tippromwovi l-iżvilupp sostenibbli f'dan ir-reġjun importanti fil-muntanji. 2006/0026 (CNS) Proposta għal DEĊIŻJONI TAL-KUNSILL dwar il-konklużjoni, f'isem il-Komunità Ewropea, tal-Protokoll dwar il-Ħarsien tal-Ħamrija, il-Protokoll dwar l-Enerġija u l-Protokoll dwar it-Turiżmu tal-Konvenzjoni dwar l-Alpi IL-KUNSILL TA’ L-UNJONI EWROPEA, Wara li kkunsidra t-Trattat li jistabbilixxi l-Komunità Ewropea, u b'mod partikolari l-Artikoli 175 (1) u l-ewwel sentenza ta' l-ewwel sub-paragrafu ta' l-Artikolu 300(2) u l-ewwel subparagrafu ta’ l-Artikolu 300(3) tiegħu, Wara li kkunsidra l-proposta mill-Kummissjoni[14], Wara li kkunsidra l-opinjoni tal-Parlament Ewropew[15], Billi: 1. Il-Konvenzjoni dwar il-ħarsien ta’ l-Alpi (il-Konvenzjoni dwar l-Alpi) ġiet konkluża f’isem il-Komunità Ewropea bid-Deċiżjoni tal-Kunsill 96/191/KE tas-26 ta’ Frar 1996[16]. 2. Il-Kunsill iddeċieda fuq l-iffirmar, f’isem il-Komunità Ewropea, tal-Protokoll dwar il-Ħarsien tal-Ħamrija, il-Protokoll dwar l-Enerġija u l-Protokoll dwar it-Turiżmu tal-Konvenzjoni dwar l-Alpi bid-Deċiżjoni tal-Kunsill 2005/923/KE fit-2 ta' Diċembru 2005[17]. 3. Il-Protokolli huma pass importanti fl-implimentazzjoni tal-Konvenzjoni dwar l-Alpi, u l-Komunità Ewropea hija impenjata fit-twettiq ta' l-għanijiet ta' din il-Konvenzjoni. 4. Il-problemi soċjali, ekonomiċi u ekoloġiċi mifruxa fuq aktar minn pajjiż wieħed ta' l-Alpi għadhom sfida ewlenija li għandha tiġi indirizzata f'din iż-żona sensittiva ħafna. 5. Oqsma ta' Politika tal-Komunità, partikolarment oqsma ta' prijorità tas-Sitt Programm ta' Azzjonigħall-Ambjent[18] għandhom jiġu promossi u msaħħa fir-reġjun ta' l-Alpi. 6. Wieħed mill-għanijiet ewlenin tal-Protokoll dwar il-Ħarsien tal-Ħamrija huwa s-salvagwardja tar-rwol multifunzjonali tal-ħamrija fuq il-bażi tal-kunċett ta’ l-iżvilupp sostenibbli. Il-produttività sostenibbli tal-ħamrija għandha tiġi żgurata fil-funzjoni naturali tagħha, bħala arkivju ta' l-istorja naturali u kulturali u sabiex ikun garantit l-użu tagħha għall-agrikoltura u l-koltivazzjoni tal-foresti, l-urbaniżmu u t-turiżmu, użi ekonomiċi oħra, it-trasport u l-infrastruttura, u bħala għajn ta’ materja prima. 7. Kull strateġija għall-ħarsien tal-ħamrija għandha tqis id-diversità konsiderevoli tal-kundizzjonijiet reġjonali u lokali li hemm fir-reġjun ta’ l-Alpi. Il-Protokoll dwar il-Ħarsien tal-Ħamrija għandu jgħin fl-implimentazzjoni ta' miżuri xierqa fil-livell nazzjonali u reġjonali. 8. Ir-rekwiżiti tal-Protokoll bħas-sorveljanza tal-ħamrija, l-identifikazzjoni ta' żoni ta' riskju għat-tagħwir ( soil erosion ), l-għargħar u t-tiġrif ( landslides ), inventarju ta' żoni kkontaminati, u l-istabbiliment ta' bażijiet tad- data armonizzati jistgħu jkunu elementi importanti għal politika Komunitarja dwar il-ħarsien tal-ħamrija. 9. Il-Protokoll dwar l-Enerġija jirrikjedi miżuri xierqa li għandhom jittieħdu fil-qasam tal-konservazzjoni ta’ l-enerġija, il-produzzjoni ta’ l-enerġija, inkluż il-promozzjoni ta’ l-enerġija li tiġġedded, it-trasport ta’ l-enerġija, it-tqassim u l-użu ta’ l-enerġija biex jitrawmu kundizzjonijiet għall-iżvilupp sostenibbli. 10. Id-dispożizzjonijiet tal-Protokoll dwar l-Enerġija huma konformi mas-Sitt Programm ta’ Azzjoni għall-Ambjent biex jiġi miġġieled il-bdil fil-klima kif ukoll il-promozzjoni tal-ġestjoni u l-użu sostenibbli tar-riżorsi naturali. Id-dispożizzjonijiet tal-Protokoll huma wkoll konformi mal-politika tal-Komunità dwar l-enerġija[19]. 11. Ir-ratifika tal-Protokoll dwar l-Enerġija ssaħħaħ il-kooperazzjoni minn fruntiera għall-oħra bejn l-Iżvizzera, il-Liechtenstein u Monaco. Dan jgħin sabiex jiġi żgurat li l-imsieħba reġjonali għandhom l-istess għanijiet bħall-Komunità Ewropea u li inizjattivi bħal dawn ikopru l-eko-reġjun kollu ta' l-Alpi. 12. In-Netwerks Trans-Ewropej ta’ l-Enerġija (TEN-E) għandhom jingħataw prijorità u l-miżuri ta’ koordinazzjoni u implimentazzjoni previsti fil-linji ta’ gwida TEN-E[20] għandhom jiġu applikati meta jkunu qed jiġu żviluppati konnessjonijiet minn pajjiż għall-ieħor, partikolarment linji ta’ l-elettriku b’vultaġġ għoli. 13. Il-Komunità Ewropea, l-Istati Membri tagħha, l-Iżvizzera, il-Liechtenstein u Monaco huma Partijiet tal-Konvenzjoni ta' Qafas tan-Nazzjonijiet Uniti dwar il-Bdil fil-Klima (UNFCCC) u tal-Protokoll ta’ Kyoto. L-UNFCCC u l-Protokoll ta’ Kyoto jirrikjedu li l-Partijiet jifformulaw, jimplimentaw, jippubblikaw u jaġġornaw regolarment il-programmi reġjonali u nazzjonali li fihom miżuri maħsuba biex itaffu l-bdil fil-klima billi jindirizzaw l-emissjonijiet antropoġeniċi mill-għejun u jipprovdu ‘sinks’ li jassorbu l-gassijiet kollha li jikkawżaw l-effett serra li mhumiex ikkontrollati mill-Protokoll ta’ Montreal. 14. Il-Protokoll dwar l-Enerġija jikkontribwixxi biex jiġu sodisfatti r-rekwiżiti ta' l-UNFCCC li jittieħdu miżuri biex tkun iffaċilitata adattazzjoni xierqa għall-bdil fil-klima. 15. It-turiżmu huwa settur b'importanza ekonomika għolja fil-parti l-kbira ta' l-Alpi u huwa direttament marbut ma' impatti ambjentali u soċjali u huwa wkoll dipendenti fuqhom. 16. Madankollu, peress li r-reġjun tal-muntanji huwa żona unika u ekoloġikament sensittiva ħafna, bilanċ bejn l-interessi ekonomiċi u l-kwistjonijiet ambjentali huwa importanti ferm għall-iżvilupp sostenibbli tar-reġjun. 17. It-turiżmu huwa fenomenu dejjem iżjed globali, iżda fl-istess ħin għadu primarjament fl-isfera tar-responsabbiltà lokali u reġjonali. Il-Konvenzjoni ta’ l-Alpi u l-Protokoll dwar it-Turiżmu tagħha, flimkien mal-Protokolli l-oħrajn li jistgħu jinfluenzaw is-settur tat-turiżmu, jirrappreżentaw strument ta’ qafas biex jistimola u jikkoordina l-kontribut tal-partijiet interessati f'livell reġjonali u lokali sabiex is-sostenibbiltà ssir xprun ewlieni fit-titjib tal-kwalità ta’ l-offerta turistika tar-reġjun Alpin. 18. L-għan globali tal-Protokoll dwar it-Turiżmu huwa l-promozzjoni tat-turiżmu sostenibbli, speċifikament billi jiġi żgurat li t-turiżmu huwa żviluppat u ġestit bil-kunsiderazzjoni ta’ l-impatti tiegħu fuq l-ambjent. Għal dan il-għan, jipprevedi miżuri u rakkomandazzjonijiet speċifiċi li jistgħu jintużaw bħala strumenti għar-rinfurzar ta' l-aspett ambjentali ta' l-innovazzjoni u r-riċerka, il-monitoraġġ u t-taħriġ, l-għodda u l-istrateġija ta' ġestjoni, il-proċeduri ta’ ppjanar u awtorizzazzjoni marbuta mat-turiżmu u partikolarment ma’ l-iżvilupp kwalitattiv tiegħu. 19. Il-Partijiet Kontraenti tat-tliet Protokolli għandhom jippromwovu l-edukazzjoni u t-taħriġ rilevanti u, addizzjonalment, jippromwovu t-tixrid tat-tagħrif lill-pubbliku dwar l-għanijiet, il-miżuri u l-implimentazzjoni ta’ kull wieħed minn dawn it-tliet Protokolli. 20. Jixraq li dawn il-Protokolli jiġu approvati mill-Komunità Ewropea. IDDEĊIEDA KIF ĠEJ: Artikolu 1 Il-Protokoll dwar il-Ħarsien tal-Ħamrija, il-Protokoll dwar l-Enerġija u l-Protokoll dwar it-Turiżmu tal-Konvenzjoni dwar l-Alpi, iffirmati fis-7 ta’ Novembru f’Salzburg, huma b’dan approvati f’isem il-Komunità Ewropea. It-test tal-Protokoll huwa anness ma’ din id-Deċiżjoni. Artikolu 2 Il-President tal-Kunsill huwa b’dan awtorizzat jaħtar il-persuna(i) bis-setgħa li tiddepożita/jiddepożitaw, f’isem il-Komunità, l-istrument ta’ approvazzjoni mar-Repubblika ta’ l-Awstrija skond l-Artikolu 27 tal-Protokoll dwar il-Ħarsien tal-Ħamrija, l-Artikolu 21 tal-Protokoll dwar l-Enerġija u l-Artikolu 28 tal-Protokoll dwar it-Turiżmu. Fl-istess ħin il-persuna(i) maħtura għandha/għandhom tiddepożita/jiddepożitaw ir-riservi u d-dikjarazzjonijiet stipulati fl-Annes għal din id-Deċiżjoni. Artikolu 3 Din id-Deċiżjoni għandha tkun ippublikata fil- Ġurnal Uffiċjali ta' l-Unjoni Ewropea . Magħmula fi Brussell, Għall-Kunsill Il-President ANNESS I PROTOKOLL TA’ APPLIKAZZJONI TAL-KONVENZJONI ALPINA TA’ L-1991 FIL-QASAM TAL- PROTEZZJONI TAL-ĦAMRIJA PROTOKOLL “PROTEZZJONI TAL-ĦAMRIJA” Preambolu Ir-Repubblika Federali tal-Ġermanja, Ir-Repubblika ta’ l-Awstrija, Ir-Repubblika Franċiza, Ir-Repubblika Taljana, Il-Prinċipat ta’ Lichtenstein, Il-Prinċipat ta’ Monaco, Ir-Repubblika tas-Slovenja, Il-Konfederazzjoni Żvizzera, kif ukoll Il-Komunità Ewropea, Skond il-missjoni tagħhom li toħroġ mill-Konvenzjoni dwar il-protezzjoni ta’ l-Alpi (Konvenzjoni Alpina) tas-7 ta’ Novembru 1991 li tassigura politika globali ta’ protezzjoni u ta’ żvilupp sostenibbli taż-żona Alpina, Fl-applikazzjoni ta’ l-obbligi tagħhom li joħorġu mill-Artikolu 2(2) u (3) tal-Konvenzjoni Alpina, Bl-għan li titnaqqas il-ħsara kwantitattiva u kwalitattiva kkawżata lill-ħamrija, notevolment bl-użu ta’ metodi ta’ produzzjoni agrikoli u ta’ silvikultura li jekonomizzaw il-ħamrija, filwaqt li dawn jiġu esplojtati b’mod ekonomiku, billi titwaqqaf l-erożjoni u billi tkun limitata l-impermeabbiltà tal-ħamrija. Konxji li l-protezzjoni tal-ħamrija Alpina, il-ġestjoni sostenibbli tagħha u r-restawrazzjoni tal-funzjonijiet naturali tagħha fil-positijiet niexfa huma ta’ interess ġenerali, Konxji li l-Alpi, li jifformaw waħda mill-ikbar żoni naturali kontinwi fl-Ewropa, għandhom diversità ekoloġika u ekosistemi estremament sensibbli, li l-kapaċità ta’ tħaddim tagħhom għandha tkun ippreservata, Konvinti li l-popolazzjoni lokali għandha tkun tista’ tiddefinixxi l-proġett tagħha ta’ żvilupp soċjali, kulturali u ekonomiku u li tipparteċipa fl-implimentazzjoni tiegħu fl-ambitu istituzzjonali eżistenti, Konxji li minn naħa ż-żona Alpina tikkostitwixxi qafas ta’ ħajja u ta’ attivitajiet ekonomiċi importanti għall-popolazzjoni lokali u żona ta’ mistrieħ għar-residenti ta’ reġjuni oħra, u li min-naħa l-oħra l-preservazzjoni tal-funzjonijiet tal-ħamrija tista’ titqiegħed f’periklu mill-eżiġenzi differenti ta’ utilizzazzjoni li huma kkonċentrati fiż-żona Alpina dejqa, u li, għal din ir-raġuni, l-interessi ekonomiċi għandhom ikunu armonizzati ma’ l-eżiġenzi ekoloġiċi, Jirrikonoxxu l-fatt li l-ħamrija tokkupa pożizzjoni partikulari fi ħdan l-ekosistemi, li l-formazzjoni mill-ġdid tagħha kif ukoll ir-riġenerazzjoni tal-ħamrija ddaneġġata jsiru bil-mod ħafna, li minħabba partikularitajiet topografiċi taż-żona Alpina, l-erożjoni tal-ħamrija tista’ tintensifika ruħha, li, minn parti l-ħamrija hija akkumulatur ta’ tinġis u li, mill-parti l-oħra, il-ħamrija kkontaminata tista’ tkun sors ta’ ta’ kontribuzzjonijiet ta’ elementi li jniġġsu f’ekosistemi ta’ madwarhom u jistgħu jippreżentaw periklu għall-bniedem, għall-annimali u għall-pjanti, Konxji li l-użu ta’ l-artijiet, notevolment, għall-urbanizmu, l-iżvilupp ta’ l-industrija u ta’ l-artiġjanat, ta’ l-infrastruttura, ta’ l-estrazzjoni mill-minjieri, tat-turiżmu, ta’ l-agriultura u ta’ l-ekonomija forestarja kif ukoll tat-trasporti, jistgħu jwasslu għal ħsara kwalitattiva u kwantitattiva tal-ħamrija, u li konsegwentement, miżuri xierqa u integrati ta’ prevenzjoni kif ukoll ta’ limitazzjoni u ta’ tisħiħ tal-ħsarat għandhom ikunu proposti għall-protezzjoni tal-ħamrija, Jikkunsidraw li l-protezzjoni tal-ħamrija għandha riperkussjonijiet multipli fuq politiki oħra fiż-żona Alpina u li din għandha tkun – bħala konsegwenza – kkoordinata mad-dixxiplini u s-setturi l-oħra, Konvinti li ċerti problemi ma jistgħux jiġu solvuti ħlief f'ambitu transfrontali u jeżiġu miżuri komuni min-naħa ta' l-Istati Alpini, li għandhom jiġu implimentati mill-Partijiet firmatarji skond il-mezzi eżistenti, Jaqblu dwar dan li ġej: Kapitolu I Dispożizzjonijiet Ġenerali Artikolu 1 Objettivi (1) Dan il-Protokoll iservi għall-implimentazzjoni ta’ l-impenji tal-Partijiet Kontraenti tal-Konvenzjoni Alpina fil-qasam tal-protezzjoni tal-ħamrija. (2) Il-ħamrija, 1. fil-funzjonijiet naturali tagħha bħala: a) bażi vitali u żona vitali għall-bniedem, għall-annimali, għall-pjanti u għall-organiżmi tagħhom, b) element li jiddistingwi n-natura u l-pajsaġġi, c) parti mill-ekosistemi, b’mod partikulari biċ-ċikli ta’ l-ilma u l-elementi nutrittivi tagħhom, d) fonti ta’ trasformazzjoni u ta’ regolazzjoni għall-kontributuri ta’ sustenzi, notevolment permezz tal-kapaċitajiet tagħhom ta’ filtrazzjoni, l-effett ta’ waqfien, ta’ riżerva, b’mod partikulari għall-protezzjoni ta’ l-ilmijiet ta’ taħt l-art, e) riżerva ġenetika, 2. fil-funzjonijiet tagħha ta’ arkivju ta’ l-istorja naturali u kulturali u, 3. sabiex jiġi protett l-użu tagħha bħala: a) sit għall-agrikoltura inkluż l-ekonomija tal-biedja tar-ragħa ta’ l-annimali u l-ekonomija forestarja, b) superfiċji għall-urbanizzazzjoni u l-attivitajiet turistiċi, c) sit għal użi ekonomiċi oħra, it-trasporti, il-provvista u d-distribuzzjoni, l-evakwazzjoni ta’ l-ilmijiet u ta' l-iskart, d) depożiti ta’ riżorsi naturali, għandha tiġi kkonservata b’mod sostenibbli fil-komponenti kollha tagħha. B’mod partikulari l-funzjonijiet ekoloġiċi tal-ħamrija għandhom ikunu ggarantiti u ppreservati fit-tul b'mod kwalitattiv u kwantitattiv bħala element essenzjali ta' l-ekosistemi. In-naturalizzazzjoni mill-ġdid tal-ħamrija ddanniġġata għandha tiġi nkuraġġuta. (3) Il-miżuri li għandhom jittieħdu għandhom bħala objettiv b’mod partikulari użu adatt tal-ħamrija skond il-post, użu ekonomiku ta’ l-uċuħ, il-prevenzjoni kontra l-erożjoni u modifiki ta’ preġudizzju għall-istruttura ta’ l-art kif ukoll minimizzazzjoni tal-kontribuzzjonijiet ta’ sustenzi li jniġġsu l-ħamrija. (4) B’mod partikulari, id-diversità ta’ ħamrija, tipika taż-żona Alpina u l-postijiet karatteristiċi, għandhom ukoll jiġu ppreservati u promossi. (5) F’dan ir-rigward, il-prinċipju ta’ prevenzjoni, li jinkludi l-garanzija tal-kapaċità ta’ tħaddim u tal-possibbiltajiet ta’ użu tal-ħamrija għal finijiet differenti kif ukoll id-disponibilità tagħhom għal ġenerazzjonijiet futuri bil-ħsieb ta’ żvilupp sostenibbli, jieħu importanza partikulari. Artikolu 2 Obbligi fundamentali (1) Il-Partijiet Kontraenti jwiegħdu li jieħdu l-miżuri legali u amminstrattivi meħtieġa sabiex jassiguraw il-protezzjoni tal-ħamrija fiż-żona Alpina. Is-sorveljanza ta’ dawn il-miżuri se ssir taħt ir-responsabbiltà ta’ l-awtoritajiet nazzjonali. (2) Fil-każ ta’ periklu ta’ ħsara gravi u persistenti għall-kapaċità ta' tħaddim tal-ħamrija, l-aspetti ta' protezzjoni għandhom bħala regola ġenerali jieħdu prijorità fuq l-aspetti ta' użu. (3) Il-Partijiet Kontraenti qed jeżaminaw il-possibbiltà li jappoġġaw il-miżuri kkunsidrati minn dan il-protokoll għall-protezzjoni tal-ħamrija fiż-żona Alpina permezz ta’ miżuri fiskali u/jew finanzjarji. Il-miżuri kompatibbli mal-protezzjoni tal-ħamrija u ma’ l-objettivi ta’ użu ekonomiku u ekoloġiku ta’ l-art għandhom jibbenefikaw minn appoġġ partikulari. Artikolu 3 Il- kunsiderazzjoni ta’ l-objettivi fil-politiki l-oħra Il-Partijiet Kontraenti jwiegħdu li jieħdu wkoll in konsiderazzjoni l-objettivi ta’ dan il-Protokoll fil-politiki l-oħra tagħhom. Fl-Alpi dan japplikaw b’mod partikulari għas-setturi ta’ l-ippjanar tat-territorju, ta’ l-urbaniżmu u tat-trasporti, ta’ l-enerġija, ta’ l-agrikultura u ta’ l-ekonomija forestarja, ta’ l-esplojtazzjoni ta’ materji prima, ta’ l-industrija, ta’ l-artiġjanat, tat-turiżmu, tal-protezzjoni tan-natura u tal-manteniment tal-pajsaġġi, tal-ġestjoni ta’ l-ilma ta’ l-iskart u tal-kwalità ta’ l-arja. Artikolu 4 Parteċipazzjoni tal-kollettivitajiet territorjali (1) Fil-kwadru istituzzjonali eżistenti, kull Parti Kontraenti tiddetermina l-aħjar livell ta’ koordinazzjoni u ta’ kooperazzjoni bejn l-istituzzjonijiet u l-kolletivitajiet territorijali kkonċernati b’mod dirett sabiex tkun promossa solidarjetà fir-responsabbiltà, notevolment sabiex tesplojtja u tiżviluppa fiż-żona Alpina s-sinerġiji fl-applikazzjoni tal-politiki tal-protezzjoni tal-ħamrija kif ukoll fl-implimentazzjoni tal-miżuri li joħorġu minnhom. (2) Il-kollettivitajiet territorjali kkonċernati b’mod dirett huma reċipjenti fis-stadji differenti tal-preparazzjoni u ta’ l-implimentazzjoni ta’ dawn il-politiki u miżuri skond il-kompetenzi tagħhom, fl-ambitu istituzzjonali eżistenti. Artikolu 5 Kooperazzjoni internazzjonali (1) Il-Partijiet Kontraenti jappoġġaw kooperazzjoni internazzjonali rrinforzata bejn l-istituzzjonijiet kompetenti rispettivi b’mod partikulari f’dak li għandu x’jaqsam mat-twaqqif ta’ reġistri tal-ħamrija, l-osservazzjoni tal-ħamrija, id-delimitazzjoni u s-sorveljanza taż-żoni tal-ħamrija protetti u taż-żoni ta' ħamrija mniġġsa kif ukoll iż-żoni f'periklu, it-tqegħid għad-dispożizzjoni u armonizzazzjoni tal-bażijiet tad-data, il-koordinazzjoni tar-riċerka dwar il-protezzjoni tal-ħamrija Alpini kif ukoll l-informazzjoni reċiproka. (2) Il-Partijiet Kontraenti jwiegħdu li jeliminaw l-ostakli għall-kooperazzjoni interenazzjonali bejn il-kollettivitajiet territorjali taż-żona Alpina u li jiffavorixxu s-soluzzjoni għall-problemi komuni fil-livell l-aktar xieraq. (3) Meta d-definizzjoni tal-miżuri dwar il-protezzjoni tal-ħamrija tkun tiddependi fuq il-kompetenza nazzjonali jew internazzjonali, il-kollettivitajiet territorjali għandhom ikollhom il-possibbiltà li jippreżentaw b’mod effikaċi l-interessi tal-popolazzjoni. Kapitolu II Miżuri speċifiċi Artikolu 6 Delimitazzjonijiet taż-żoni Il-Partijiet Kontraenti jieħdu ħsieb li ħamrija li hi denja ta’ protezzjoni tkun inkluża wkoll mad-delimitazzjoni taż-żoni protetti. B’mod partikulari, formazzjonijiet pedoloġi u tal-blat karatteristiċi jew ta’ interess partikulari għall-għarfien ta’ l-evoluzzjoni tad-dinja, għandhom jiġu ppreservati. Artikolu 7 L-użu ekonomiku u prudenti tal-ħamrija (1) Waqt it-twaqqif ta’ l-implimentazzjoni tal-pjani u/jew programmi msemmija fit-tielet inċiż ta’ l-Artikolu 9 tal-Protokoll « Ippjanar tat-territorju u żvilupp sostenibbli » għandhom jittieħdu in konsiderazzjoni l-ħtiġijiet tal-protezzjoni tal-ħamrija, b’mod partikulari l-użu ekonomiku ta’ l-art u tas-superfiċji. (2) Sabiex tkun limitata l-impermeabbiltà u l-okkupazzjoni tal-ħamrija, il-Partijiet Kontraenti jieħdu ħsieb l-użu tal-metodi ta’ kostruzzjoni li jagħmlu ekonomija mis-superfiċji u jagħmlu użu ekonomiku tal-ħamrija. Għal dak li għandu x’jaqsam ma’ l-urbanizzazzjoni, dawn jikkunsidraw preferibbilment iż-żoni interni u jillimitaw l-espansjoni ta’ l-agglomerazzjonijiet. (3) Għall-istudji ta’ impatt fuq l-ambjent u ż-żona ta' proġetti kbar fil-qasam ta' l-industrija, tal-kostruzzjoni u ta' l-infrastruttura l-aktar tat-trasport, ta' l- enerġija u tat-turiżmu, għandu jittieħed in konsiderazzjoni fl-ambitu tal-proċeduri nazzjonali, il-protezzjoni tal-ħamrijat u tan-nuqqas ta’ superfiċji li tinsab fiż-żona Alpina. (4) Meta l-kondizzjonijiet naturali jippermettu, il-ħamrija li m’għadhiex tiġi wżata jew li l-użu tagħha nbidel, m’mod partikulari l-miżbliet, il-gagazza, l-infrastrutturi, il-mogħdijiet ta’ l-iski għandhom jinħolqu mill-ġdid jew jkunu kkultivati mill-ġdid. Artikolu 8 L-użu ekonomiku u estrazzjoni ta’ materji prima fl-użu ekonomiku tal-ħamrija (1) Il-Partijiet Kontraenti jħarsu utilizzazzjoni ekonomika tal-materji prima maħruġa mill-ħamrija. Huma jagħmlu mezz li jiġu wżati bi preferenza prodotti ta’ sostituzzjoni u li l-possibbiltajiet ta’ riċiklaġġ jintużaw kemm jista’ jkun jew li l-iżvilupp tagħhom jiġi inkuraġġat. (2) Fl-esplojtazzjoni, it-trattament u l-użu tal-materji prima estratti mill-ħamrija, għandha titnaqqas kemm jista’ jkun il-ħsara lill-funzjonijiet l-oħra tal-ħamrija. Fiż-żoni li jippreżentaw interess partikulari għall-protezzjoni tal-funzjonijiet tal-ħamrija u fiż-żoni destinati għall-ġbir ta’ l-ilma għax-xorb, ma’għandhiex issir l-estrazzjoni tal-materji prima. Artikolu 9 Preżervazzjoni tal-ħamrija ta’ żoni ta’ artijiet mistagħdra u ta’ xagħri (1) Il-Partijiet Kontraenti jwiegħdu li jippreżervaw ix-xagħri għoljin kif ukoll dawk baxxi. Għal dan l-għan, hu meħtieġ li l-użu tat-torba jitwaqqaf fit-terminu medju. (2) Fl-artijiet mistagħdra u fix-xagħri, miżuri ta’ dranaġġ għandhom ikunu limitati biss għaż-żamma tan- networks eżistenti ħlief f’każijiet eċċezzjonali ġustifikati. Miżuri sabiex żoni li diġà għandhom sistema ta' dranaġġ jinġiebu lura għall-istat naturali tagħhom għandhom jiġu nkuraġġuti. (3) Bħala regola ġenerali, l-artijiet mistagħdra ma’għandhomx jiġu wżati jew jekk dawn qed jiġu wżati għall-agrikultura, għandhom jintużaw b'mod li jżommu l-ispeċifiċità tagħhom. Artikolu 10 Delimitazzjoni u trattament taż-żoni ta’ riskju (1) Il-Partijiet Kontraenti jaqblu li jfasslu mappi taż-żoni ta’ l-Alpi mminaċċjati minn riskji ġeoloġiċi, idroġeoloġiċi u idroloġiċi, b'mod partikulari minn ċaqliq ta' l-art (massa ta' blat, massa ta' tajn, twaqqigħ ta' blat li jinqata' u jitgerbeb ’l isfel), valangi u għargħar, li jirreġistraw dawn iż-żoni u, jekk hu meħtieġ, li jsemmu ż-żoni ta’ riskju. Jekk applikabbli, ir-riskji sismiċi għandhom jiġu kkunsidrati wkoll. (2) Il-Partijiet Kontraenti jieħdu ħsieb li fejn hu possibbli tekniki ta’ inġinerija kompatibbli man-natura jiġu implimentati fiż-żoni ta’ riskju u li jiġu wżati materjali lokali u tradizzjonali adattati għall-kondizzjonijiet ta’ pajsaġġ. Dawn il-miżuri għandhom jiġu sostnuti minn miżuri ta’ silvikultura xierqa. Artikolu 11 Delimitazzjoni u trattament taż-żoni ta’ l-Alpi mminaċċjati mill-erożjoni (1) Il-Partijiet Kontraenti jaqblu li jfasslu mappa taż-żoni ta’ l-Alpi effettwati minn ħofor ta’ erożjoni u jirreġistraw il-ħamrija skond kriterji komparabbli kwantitattivi ta’ l-erożjoni tal-ħamrija, jekk dan hu meħtieġ għall-protezzjoni ta' l-oġġetti materjali. (2) L-erożjoni tal-ħamrija għandha tiġi limitata għall-minimu assolut. Is-superfiċji li saretilhom ħsara mill-erożjoni u ċ-ċaqliq ta’ l-art għandhom jiġu rriabilitati kemm jista’ jkun għall-protezzjoni tal-bniedem u ta’ l-oġġetti materjali. (3) Bil-ħsieb tal-protezzjoni tal-bniedem u ta’ l-oġġetti materjali, għandhom kemm jista’ jkun jintużaw tekniki kompatibbli man-natura fil-qasam ta' l-idroloġija, ta' l-inġinerija u ta' l-esplojtazzjoni forestarja sabiex titwaqqaf l-erożjoni kkawżata mill-ilmijiet u sabiex jitnaqqas l-impatt ta’ l-ilma ġieri. Artikolu 12 Agrikultura, l-ekonomija tar-ragħa ta’ l-annimali u l-ekonomija forestarja (1) Għall-protezzjoni kontra l-erożjoni u l-munzelli ta’ ħsara għall-ħamrija, il-Partijiet Kontraenti jwiegħdu li jużaw prattika tajba fl-agrikultura, l-ekonomija tar-ragħa ta’ l-annimali u l-ekonomija forestarja, adattata għall-kondizzjonijiet lokali. (2) Għal dak li għandu x’jaqsam mall-kontribuzzjonijiet ta’ sustanzi li jiġu mill-użu ta’ fertilizzanti jew minn prodotti fitosanitarji, il-Partijiet Kontraenti jimmiraw li jelaboraw u li jimplimentaw kriterji komuni għal prattika teknika tajba. In-natura, il-kwantità kif ukoll iż-żmien tal-fertilizzazzjoni għandhom ikunu adattati għall-ħtiġijiet tal-pjanti, billi jkunu kkunsidrati n-nutrijenti disponibbli fil-ħamrija u l-materja organika, kif ukoll il-kondizzjonijiet u l-post tal-kultivazzjoni. Dan jintlaħaq permezz ta’ l-użu ta’ metodi ekoloġiċi/bijoloġiċi u integrati tal-produzzjoni u d-determinazzjoni ta’ massimi ta’ sustanzi organiċi skond kondizzjonijiet naturali tal-post u ta’ l-iżvilupp tal-pjanti. (3) F’mergħat ta’ l-Alpi, l-użu ta’ fertilizzanti minerali u ta’ prodotti fitosanitarji sintetiċi għandhom notevolment jiġu mminimizzati. Ma’għandhiex tibqa’ tintuża l-ħama tad-draenaġġ. Artikolu 13 Miżuri ta’ silvikultura u oħrajn (1) Fil-foresti tal-muntanji li jipproteġu b’mod wiesa’ s-sit tagħhom, u l-aktar tal-postijiet fejn jgħixu n-nies, ta’ l-infrastruttura tat-trasport, taż-żoni kultivati u oħrajn, il-Partijiet Kontraenti jwiegħdu li jagħtu l-prijorità lil din il-funzjoni protettiva u li jorjentaw il-ġestjoni forestarja tagħhom għal dan l-objettiv ta' protezzjoni. Dawn il-foresti tal-muntanji għandhom jiġu kkonservati fil-post. (2) B’mod partikulari l-foresta għandha tiġi esplojtjata u miżmuma b’mod li tiġi evitata l-erożjoni tal-ħamrija u tal-munzelli ta’ ħsara għall-ħamrija. Għal dan l-għan, għandhom jiġu inkuraġġuti s-silvikultura adattata u r-riġenerazzjoni naturali tal-foresti. Artikolu 14 L-impatti ta’ infrastrutturi turistiċi (1) Il-Partijiet Kontraenti se jaħdmu bl-aktar mod xieraq sabiex : - l-impatti negattivi ta’ l-attivitajiet turistiċi fuq il-ħamrija ta’ l-Alpi jiġu evitati; - il-ħamrija ddanniġġata minħabba fl-esplojtazzjoni turistika intensa tkun stabilizzata, lnotevolment u kemm hu possibbli, permezz tar-restawr tal-qoxra veġetali u permezz ta’ l-użu ta’ tekniki ta’ inġinerija qrib tan-natura. L-użu ulterjuri għandu jkun immirat b’mod li tali ħsara ma terġax isseħħ. - Il-permessi ta’ bini u ta’ livellar tal-mogħdijiet ta’ l-iski ma’għandhomx jingħataw ħlief b’mod eċċezzjonali fil-foresti li għandhom funzjoni ta’ protezzjoni u meta miżuri kompensatorji jkunu mħaddma, u li l-ebda permess ma’għandu jingħata fiż-żoni instabbli. (2) L-addittivi kimiċi u bijoloġiċi użati fil-preparazzjoni tal-mogħdijiet se jiġu tollerati biss jekk tiġi ċċertifikata l-kompatibbilità tagħhom ma' l-ambjent. (3) F’każ fejn jinstabu li jeżistu ħsarat serji lill-ħamrija u lill-veġetazzjoni, il-Partijiet Kontraenti għandhom jieħdu, fl-aqsar żmien possibbli, il-miżuri meħtieġa sabiex tiġi rrimedjata din is-sitwazzjoni. Artikolu 15 Limitazzjoni tal-kontribuzzjonijiet ta’ sustanzi ta’ tniġġis (1) Il-Partijiet Kontraenti għandhom jintraprendu l-isforzi kollha sabiex inaqqsu kemm jista’ jkun u b’mod preventiv il-kontribuzzjonijiet ta’ sustanzi li jagħmlu l-ħsara lill-ħamrija mill-atmosfera, l-ilmijiet, l-iskart u s-sustenzi ta’ ħsara għall-ambjent. Il-miżuri li jillimitaw l-emissjonijiet fis-sorsi tagħhom se jkunu pprivileġġati. (2) Sabiex tiġi evitata l-kontaminazzjoni tal-ħamrija li ġejja mill-użu ta’ sustanzi perikolużi, il-Partijiet Kontraenti għandhom jadottaw dispożiżżjonijiet tekniċi, li jeffettwaw kontrolli u li jimplimentaw programmi ta’ riċerka u ta’ azzjonijiet ta' informazzjoni. Artikolu 16 L-użu ekoloġiku tal-prodotti li jdewbu s-silġ u tar-ramel Il-Partijiet Kontraenti jwiegħdu li jimminimizzaw l-użu tal-melħ li jħoll u li jużaw, kemm jista’ jkun, prodotti kontra ż-żliq u li jagħmlu anqas ħsara bħaż-żrar u r-ramel. Artikolu 17 Ħamrija kkontaminata, siti li ilhom ikkontaminati, programm ta' ġestjoni ta' l-iskart (1) Il-Partijiet Kontraenti jwiegħdu li jirreġistraw u li jiddeskrivu s-siti antiki tagħhom li ġew imniġġsa u s-superfiċji li għalihom għad hemm suspetti ta’ tniġġis (inventarju ta’ siti li ilhom ikkontaminati), sabiex jiġi eżaminat l-istat tas-superfiċji u sabiex jiġu evalwati, permezz ta’ l-użu ta’ metodi komparabbli, ir-riskji li dawn jippreżentaw. (2) Sabiex tiġi evitata l-kontaminazzjoni tal-ħamrija u bil-ħsieb ta’ trattament ta’ qabel, ta' trattament u ta' depożitu ta' l-iskart u tar-residwi li huma kompatibbli ma' l-ambjent, programmi ta' mmaniġġjar ta' l-iskart għandhom jiġu elaborati u implimentati. Artikolu 18 Miżuri kumplimentarji Il-Partijiet Kontraenti jistgħu jieħdu miżuri kumplimentarji għal dawk maħsuba minn dan il-protokoll, għall-protezzjoni tal-ħamrija. Kapitolu III Riċerka, formazzjoni u informazzjoni Artikolu 19 Riċerka u osservazzjoni (1) Il-Partijiet Kontraenti jinkuraġġixxu u jarmonizzaw, f’kollaborazzjoni mill-qrib, ir-riċerka u l-osservazzjoni sistematika li tidher li hi utli sabiex jintlaħqu l-objettivi ta' dan il-Protokoll. (2) Il-Partijiet Kontraenti jaraw li r-riżultati nazzjonali tar-riċerka u ta’ l-osservazzjoni sistematika jkunu integrati f’sistema komuni ta’ osservazzjoni u ta’ informazzjoni permanenti u li tkun aċċessibbli għall-pubbliku fl-ambitu istituzzjonali eżistenti. (3) Il-Partijiet Kontraenti għandhom jikkoordinaw il-proġetti Alpini ta' riċerka tagħhom dwar il-protezzjoni tal-ħamrija billi jieħdu in konsiderazzjoni evoluzzjonijiet nazzjonali u internazzjonali ta’ riċerka oħra u għandhom il-ħsieb li jwettqu attivitajiet ta’ riċerka komuni. (4) Attenzjoni partikulari se tkun merfugħa għall-evalwazzjonijiet ta’ vulnerabbilità tal-ħamrija vis-à-vis attivitajiet diversi tal-bniedem, għall-evalwazzjonijiet tal-kapaċità tagħhom għar-riġenerazzjoni, kif ukoll għall-istudju tat-tekniki korrispondenti li huma l-aktar adatti. Artikolu 20 It-twaqqif ta’ bażijiet tad- data armonizzati (1) Il-Partijiet Kontraenti jaqblu li joħolqu, fl-ambitu tas-Sistema ta’ Informazzjoni u ta’ Osservazzjoni ta’ l-Alpi, bażijiet tad- data komparabbli (parametri pedoloġiċi, teħid ta’ kampjuni, metodi ta’ analiżi, evalwazzjoni) u l-possibbiltà ta’ skambju ta’ data . (2) Il-Partijiet Kontraenti għandhom jilħqu ftehim dwar is-sustanzi perikolużi għall-ħamrija li għandhom jiġu analiżżati l-ewwel, u għandhom ifittxu li jsibu kriterji ta’ evalwazzjoni komparabbli. (3) Il-Partijiet Kontraenti għandhom jimmiraw sabiex jirreġistraw il-ħamrijat fiż-żona Alpina b’mod rappresentattiv, fuq l-istess bażijiet ta’ apprezzament u jsegwu metodi armonizzati, billi jikkunsidraw is-sitwazzjoni ġeoloġika u idroloġika. Artikolu 21 Il-ħolqien ta’ erjas ta’ osservazzjoni permanenti u ta’ koordinazzjoni ta’ l-osservazzjoni ta’ l-ambjent (1) Il-Partijiet Kontraenti għandhom joħolqu, fiż-żona Alpina, erjas ta’ osservazzjoni permanenti (kontroll u insegwiment tekniku) u li jintegrawhom f’ network pan-Alpin ta’ osservazzjoni tal-ħamrijat. (2) Il-Partijiet Kontraenti ftiehmu li jikkoordinaw l-osservazzjoni nazzjonali tal-ħamrija ma' l-istituzzjonijiet ambjentali fis-setturi ta' l-arja, l-ilma, il-flora u l-fawna. (3) Fl-ambitu ta’ dawn l-istudji, il-Partijiet Kontraenti għandhom iwaqqfu banek ta’ kampjuni tal-ħamrija skond kriterji komparabbli. Artikolu 22 Formazzjoni u informazzjoni Il-Partijiet Kontraenti għandhom jiffavorixxu l-formazzjoni inizjali u kontinwa kif ukoll l-informazzjoni tal-pubbliku għal dak li jikkonċerna l-objettivi, il-miżuri u l-implimentazzjoni ta’ dan il-Protokoll. Kapitolu IV Implimentazzjoni, kontroll u evalwazzjoni Artikolu 23 Implimentazzjoni Il-Partijiet Kontraenti jwiegħdu li jassiguraw l-implimentazzjoni ta’ dan il-Protokoll billi jieħdu l-miżuri kollha xierqa fl-ambitu istituzzjonali eżistenti. Artikolu 24 Kontroll tar-rispett ta’ l-obbligi (1) Il-Partijiet Kontraenti jagħmlu rapport regolari lill-Kumitat Permanenti dwar il-miżuri meħuda bis-saħħa ta’ dan il-Protokoll. Ir-rapporti jittrattaw ukoll il-kwistjoni ta’ l-effikaċità tal-miżuri meħuda. Il-Konferenza Alpina tiddetermina l-perjodiċità tar-rapporti. (2) Il-Kumitat Permanenti jeżamina dawn ir-rapporti sabiex jivverifika li l-Partijiet Kontraenti wettqu l-obbligi tagħhom li jaqgħu taħt dan il-Protokoll. Dan jista’ wkoll jitlob lill-Partijiet Kontraenti kkonċernati informazzjoni kumplimentarja jew jista’ jirrikorri għal sorsi ta’ informazzjoni oħra. (3) Il-Kumitat Permanenti għandu jħejji rapport għall-Konferenza Alpina dwar ir-rispett, mill-Partijiet Kontraenti, ta' l-obbligi li jaqgħu taħt dan il-Protokoll. (4) Il-Konferenza Alpina għandha tieħu nota ta' dan ir-rapport. Jekk din tara li kien hemm xi ksur ta’ l-obbligi, din tista’ tadotta rakkomandazzjonijiet. Artikolu 25 Evalwazzjoni ta’ l-effikaċità tad-dispożizzjonijiet (1) Il-Partijiet Kontraenti għandhom jeżaminaw u jevalwaw, b’mod regolari, l-effikaċità tad-dispożizzjonijiet ta’ dan il-Protokoll. Fil-miżura li dan ikun meħtieġ għat-twettiq ta’ l-objettivi, huma għandhom jikkunsidraw l-adozzjoni ta’ emendi xierqa għal dan il-Protokoll. (2) Fl-ambitu istituzzjonali eżistenti, il-kollettivitajiet territorjali huma assoċjati ma’ din l-evalwazzjoni. L-organizzazzjonijiet mhux governattivi attivi f’dan il-qasam jistgħu jiġu kkonsultati. Kapitolu V Dispożizzjonijiet finali Artikolu 26 Irbit bejn il-Konvenzjoni Alpina u l-Protokoll (1) Dan il-Protokoll hu l-Protokoll tal-Konvenzjoni Alpina skond l-Artikolu 2 u artikoli oħra rilevanti tal-Konvenzjoni. (2) Ħadd ma jista’ jsir Parti Kontraenti għal dan il-Protokoll jekk mhux Parti Kontraenti tal-Konvenzjoni Alpina. Kull rinunċja għall-Konvenzjoni Alpina tfisser ukoll rinunċja ta’ dan il-Protokoll. (3) Meta l-Konferenza Alpina tiddelibera kwistjonijiet dwar dan il-Protokoll, il-Partijiet Kontraenti għal dan il-Protokoll biss jistgħu jieħdu sehem fil-votazzjoni. Artikolu 27 Firma u ratifika (1) Dan il-Protokoll hu miftuħ għall-firma ta’ l-Istati firmatarji tal-Konvenzjoni Alpina u tal-Komunità Ewropea fis-16 ta’ Ottubru 1998 u fis-16 ta’ Novembru 1998 fir-Repubblika ta’ l-Awstrija bħala depositarja. (2) Dan il-Protokoll jidħol fis-seħħ għall-Partijiet Kontraenti li esprimew il-kunsens tagħhom li jintrabtu minn l-imsemmi Protokoll tliet xhur wara d-data li fiha tliet Stati jkunu ddepożitaw l-istrument tagħhom ta' ratifika, ta' aċċettazzjoni jew ta' approvazzjoni. (3) Għall-Partijiet Kontraenti li jesprimu wara dan iż-żmien il-kunsens tagħhom li jintrabtu b’dan il-Protokoll, il-Protokoll jidħol fis-seħħ wara d-data ta' depożitu ta' l-istrument ta' ratifika, ta' aċċettazzjoni jew ta' approvazzjoni. Wara d-dħul fis-seħħ ta’ emenda għall-Protokoll, il-Partijiet Kontraenti ġodda kollha ta’ l-imsemmi Protokoll isiru Partijiet Kontraenti tal-Protokoll kif emendat. Artikolu 28 Notifiki Id-depożitarju għandu jinnotofika lil kull Stat indikat fil-Preambolu u lill-Komunità Ewropea, għal dak li jikkonċerna dan il-Protokoll : a) kull firma, b) id-depożitu ta’ kull strument ta’ ratifika, ta’ aċċettazzjoni jew ta’ approvazzjoni, c) kull data ta’ dħul fis-seħħ, d) kull dikjarazzjoni magħmula minn Parti Kontraenti jew Firmatarja, e) kull denunċja nnotifikata minn Parti Kontraenti, inkluż id-data li fiha ssir effettiva. B’xhieda ta’ dan, is-sottoskritti, awtorizzati kif jixraq għal dan l-effett, iffirmaw dan il-Protokoll. Magħmul fi Bled, is-16 ta’ Ottubru 1998, bil-Franċiż, il-Ġermaniż, it-Taljan, is-Sloven, l-erba' testi daqsinsew awtentiċi, f'kopja waħda li għandha tkun depożitata fl-arkivji ta' l-Istat tar-Repubblika ta’ l-Awstrija. Id-depożitarju għandu jibgħat kopja ċċertifikata lill-Partijiet firmatarji kollha. PROTOKOLL TA’ APPLIKAZZJONI TAL-KONVENZJONI ALPINA TA’ L-1991 FIL-QASAM TA’ L-ENERĠIJA PROTOKOLL “ENERĠIJA” Preambolu Ir-Repubblika Federali tal-Ġermanja, Ir-Repubblika ta’ l-Awstrija, Ir-Repubblika ta’ Franza, Ir-Repubblika ta’ l-Italja, Il-Prinċipalità ta’ Liechtenstein, Il-Prinċipalità ta’ Monako, Ir-Repubblika tas-Slovenja, Il-Konfederazzjoni Żvizzera, kif ukoll Il-Komunità Ewropea, B’konformità mal-missjoni tagħhom li tirriżulta mill-Konvenzjoni dwar il-protezzjoni ta’ l-Alpi (Il-Konvenzjoni Alpina) tas-7 ta’ Novembru 1991 sabiex tkun żgurata politika globali ta’ protezzjoni u ta’ żvilupp sostenibbli taż-żona Alpina, Fl-applikazzjoni ta’ l-obbligi tagħhom li jirriżultaw mill-Artikolu 2(2) u (3) tal-Konvenzjoni Alpina, Konxji ta’ l-importanza tat-twettiq ta’ forom ta’ produzzjoni, ta’ distrubuzzjoni u ta’ użu ta’ l-enerġija li jirrispettaw n-natura u l-pajsaġġ u li huma kompatibbli ma’ l-ambjent u mal-promozzjoni ta’ miżuri biex tkun ekonomizzata l-enerġija; Minħabba n-neċessità li jnaqqsu wkoll l-emissjonijiet ta’ gass li għandu effet serra fiż-żona Alpina u li jirrispettaw għalhekk l-impenji tal-Konvenzjoni Kwadru tan-Nazzjonijiet Uniti dwar il-bidliet fil-klima, Konvinti li hemm lok li jkunu armonizzati l-interessi ekonomiċi u l-eżiġenzi ekoloġiċi; Konxji mill-fatt li ż-żona Alpina għandha importanza partikulari fil-pjan Ewropew u li hi tikkostitwixxi, f’termini ta’ ġeomorfoloġija, klima, ilmijiet, veġitazzjoni, fawna, pajsaġġ u kultura, patrimonju uniku kif ukoll divers u li r-reġjun montanjuż għoli tagħha, il-widien u l-pre-Alpi huma entitajiet ambjentali li l-preservazzjoni tagħhom ma tistax tkun biss ir-responsabbiltà ta’ l-Istati Alpini, Konxji mill-fatt li l-Alpi jirrappreżentaw mhux biss iż-żona vitali u ta’ xogħol tal-popolazzjoni lokali iżda għandhom ukoll importanza kbira għat-territorji extra-Alpini minħabba l-fatt notevolment li hu reġjun ta’ passaġġ mhux biss tat-traffiku trans-Ewropew tal-persuni u tal-merkanzija, iżda wkoll tan- networks internazzjonali tad-distribuzzjoni ta’ l-enerġija, Minħabba s-sensibbiltà ambjentali taż-żona Alpina, notevolment f’dak li jikkonċerna l-attivitajiet ta’ produzzjoni, ta’ trasport u ta’ tħaddim ta' enerġija li jinteraġixxu ma' l-aspetti inerenti tal-protezzjoni tan-natura, ta’ l-immaniġġjar tat-territorju u ta’ l-użu tal-ħamrija, Minħabba l-fatt li l-preżenza ta’ riskji għall-protezzjoni ta’ l-ambjent, b’mod partikulari minħabba bidliet eventwali tal-klima kkawżati mill-bniedem, sar neċessarju li tingħata attenzjoni partikulari għar-rapporti mill-viċin bejn l-attivitajiet soċjali u ekonomiċi tal-bniedem u l-konservazzjoni ta’ l-ekosistemi li jeħtieġu, b’mod speċjali fiż-żona Alpina, l-adozzjoni ta’ miżuri adatti u diversi, bi ftehim komuni mal-popolazzjoni lokali, l-istituzzjonijiet politiċi u l-organizzazzjonijiet ekonomiċi u soċjali, Konvinti li l-popolazzjoni lokali għandha tkun f'pożizzjoni li tiddefinixxi l-proġett ta’ żvilupp soċjali, kulturali u ekonomiku tagħha u li tipparteċipa fit-tħaddim tiegħu fl-ambitu istituzzjonali eżistenti, Konvinti li ċerti problemi ma jistgħux ikunu solvuti ħlief fl-ambitu transfruntier u jeżiġu miżuri komuni mill-parti ta’ l-Istati Alpini u tal-kollettivitajiet territorjali kkonċernati direttament, Konvinti mill-fatt li s-sodisfazzjon tal-ħtiġijiet ta’ enerġija jirrappreżentaw fattur importanti fl-iżvilupp ekonomiku u soċjali, kemm fl-intern u kif ukoll fl-estern taż-żona Alpina, Konxi mill-importanza ta’ l-użu u ta’ l-iżvilupp ulterjuri ta’ strumenti ekonomiċi li bis-saħħa tagħhom l-ispejjeż veri se jkunu jistgħu jiġu kkunsidrati aħjar fil-kalkolu tal-prezzijiet ta' l-enerġija, Konvinti mill-fatt li ż-żona Alpina tikkontribwixxi b’mod sostenibbli li jkunu milħuqa l-ħtiġijiet ta’ l-enerġija fl-ambitu Ewropew u li hi stess għandha jkollha, minbarra r-riżorsi suffiċjenti ta’ ilma ħelu, riżorsi ta’ enerġija suffiċjenti biex jittejbu l-kondizzjonijiet ta' l-għajxien tal-popolazzjonijiet u ta' l-produttività ekonomika, Konvinti mill-fatt li ż-żona Alpina għandha rwol partikularment importanti għall-interkonnessjoni tas-sistemi ta’ enerġija fil-pajjiżi Ewropej, Konvinti mill-fatt li fiż-żona Alpina, miżuri bl-iskop ta' użu razzjonali ta’ l-enerġija u ta’ l-użu sostenibbli tar-riżorsi ta’ l-ilma u ta’ l-injam, jikkontribwixxu biex jissodisfaw il-ħtiġijiet ta’ l-enerġija fl-ambitu ta’ l-ekonomija nazzjonali u li l-użu tal-bijomassa u ta’ l-enerġija tax-xemx għandhom importanza li qed tiżdied, Jaqblu dwar dan li ġej: Kapitolu I Dispożizzjonijiet ġenerali Artikolu 1 Objettivi Il-Partijiet Kontraenti jwiegħdu li joħolqu kondizzjonijiet-qafas u li jadottaw miżuri fil-qasam ta’ l-ekonomija ta’ l-enerġija, tal-produzzjoni, tat-trasport, tad-distribuzzjoni u ta’ l-użu ta’ l-enerġija fl-ambitu ta’ applikazzjoni territorjali tal-Konvenzjoni Alpina adatti biex tkun imwettqa sitwazzjoni ta’ enerġija bi żvilupp sostenibbli, kompatibbli mal-limiti speċifiċi ta’ tolleranza taż-żona Alpina; billi jagħmlu dan, il-Partijiet Kontraenti se jagħtu kontribuzzjoni importanti għall-protezzjoni tal-popolazzjoni u l-ambjent, u għas-salvagwardar tar-riżorsi u tal-klima. Artikolu 2 Impenji fundamentali (1) B’konformità ma’ dan il-Protokoll, il-Partijiet Kontraenti jimmiraw notevolment biex: a) jarmonizzaw il-planifikazzjoni ta’ l-ekonomija ta’ l-enerġija mal-pjan ta’ mmaniġġjar ġenerali tagħhom taż-żona Alpina; b) jadottaw is-sistemi ta’ produzzjoni, ta’ trasport u ta’ distribuzzjoni ta’ l-enerġija bl-iskop ta' ottimizzazzjoni ġenerali tas-sistema ta’ infrastrutturi fiż-żoni Alpini, billi jikkunsidraw il-ħtiġijiet tal-protezzjoni ta’ l-ambjent; c) jillimitaw l-impatti li joriġinaw mill-enerġija fuq l-ambjent billi jottimizzaw il-provvista tas-servizzi lill-klijenti finali ta’ l-enerġija billi jadottaw, fost l-oħrajn u safejn hu possibbli, il-miżuri li ġejjin: - it-tnaqqis tal-ħtiġijiet ta’ enerġija bis-saħħa ta’ tħaddim ta’ teknoloġiji aktar effikaċi; - użu aktar vast għall-ħtiġijiet ta’ enerġija li jkun għad baqa’ bżonnha permezz ta’ sorsi ta’ enerġija rinnovabbli; - l-ottimizzazzjoni ta’ l-istallazzjonijiet eżistenti għall-produzzjoni ta’ enerġija bbażata fuq sorsi ta' enerġija mhux rinnovabbli; d) jillimitaw l-effetti negattivi ta’ l-infrastruttura ta’ l-enerġija fuq l-ambjent u tal-pajsaġġ, li jinkludu dawk li għandhom x’jaqsmu ma' l-immaniġġjar ta' l-iskart, permezz ta’ l-adozzjoni ta' miżuri preventivi għall-infrastrutturi ġodda u, jekk neċessarju, jirrikorru għal intervenzjonijiet ta’ ammeljorazzjoni fl-istallazzjonijiet eżistenti. (2) F’każ ta’ kostruzzjoni ta’ infrastrutti kbar ġodda ta’ enerġija u ta’ tkabbir importanti tal-kapaċità ta’ dawk eżistenti, il-Partijiet Kontraenti, fl-ambitu tal-liġi fis-seħħ, jippoċedu fl-evalwazzjoni ta’ l-impatti fuq l-ambjent Alpin u fl-evalwazzjoni ta’ l-effetti tagħhom mil-lat territorjali u soċjo-ekonomiku, b’konformità ma’ l-Artikolu 12. F’każ ta’ proġetti li jistgħu jkollhom effetti li jaqsmu l-fruntieri, il-Partijiet jirrikonoxxu l-liġi ta' konsultazzjoni fil-livell internazzjonali. (3) Huma jikkunsidraw fil-politika ta’ l-enerġija tagħhom il-fatt li ż-żona Alpina hi lesta għall-użu ta’ sorsi ta’ enerġija rinnovabbli u jinkuraġġixxu l-kollaborazzjoni reċiproka fis-sehem tal-programmi ta’ żvilupp f’dan il-qasam. (4) Il-Partijiet Kontraenti jippreżervaw iż-żoni protetti permezz taż-żoni ta’ lqigħ tagħhom, iż-żoni l-oħra ta' protezzjoni u ta' trankwillità kif ukoll iż-żoni intatti mil-lat tan-natura u tal-pajsaġġ; huma jottomizzaw l-infrastruttura ta’ l-enerġija skond il-livelli differenti ta’ vulnerabbiltà, ta’ tolleranza u ta’ deterjorazzjoni li jkunu għaddejjin fl-ekosistema Alpina. (5) Il-Partijiet Kontraenti huma konxji mill-fatt li politika adatta ta’ riċerka u ta’ żvilupp li timmanifesta lilha nfisha permezz ta’ miżuri preventivi u ta’ ammeljorazzjoni tista’ twassal kontribuzzjoni importanti għall-protezzjoni ta’ l-Alpi kontra l-impatti ta’ l-infrastrutturi ta’ l-enerġija fuq l-ambjent. Huma jinkuraġġixxu azzjonijiet ta’ riċerka u ta’ żvilupp f'din id-direzzjoni u jgħaddu lil xulxin ir-riżultati importanti. (6) Il-Partijiet Kontraenti jikkooperaw bl-iskop li jiżviluppaw f’dan il-qasam ta’ l-enerġija metodi biex ikunu kkunsidrati aħjar l-ispejjeż veri. Artikolu 3 Konformità mal-liġi internazzjonali u mal-politiki l-oħra (1) It-tħaddim ta’ dan il-Protokoll se jkun implimentat b’konformità man-normi legali internazzjonali fis-seħħ, partikularment dawk tal-Konvenzjoni Alpina u tal-Protokolli abbozzati bl-applikazzjoni tiegħu kif ukoll ma' l-akkordji internazzjonali fis-seħħ. (2) Il-Partijiet Kontraenti jwiegħdu li jikkunsidraw ukoll l-objettivi ta’ dan il-Protokoll fil-politiki l-oħra tagħhom, b'mod partikulari fl-oqsma ta' l-immaniġġjar tat-territorju u ta' l-iżvilupp reġjonali, tat-trasporti, ta' l-agrikultura u tas-silvikultura kif ukoll tat-turiżmu bl-iskop li jkunu evitati l-effetti negattivi jew kontradittorji fiż-żona Alpina. Artikolu 4 Il-Parteċipazzjoni tal-kollettivitajiet territorjali (1) Fl-ambitu istituzzjonali eżistenti, kull Parti Kontraenti tiddetermina l-aħjar livell ta’ koordinazzjoni u ta’ kooperazzjoni bejn l-istituzzjonijiet u l-kollettivitajiet territorjali direttament ikkonċernati sabiex jippromwovu solidarjetà fir-responsabbiltà, notevolment biex jesplojtjaw u jiżviluppaw is-sinerġiji fl-applikazzjoni tal-politki ta’ l-enerġija fiż-żona Alpina kif ukoll fit-tħaddim tal-miżuri li jirriżultaw minnhom. (2) Il-kollettivitajiet territorjali direttament ikkonċernati huma parteċipanti fil-fażijiet differenti ta' preparazzjoni u ta’ tħaddim ta’ dawn il-politiki u miżuri fir-rigward tal-kompetenzi tagħhom, fl-ambitu istituzzjonali fis-seħħ. (3) Il-Partijiet Kontraenti jinkuraġġixxu l-kooperazzjoni internazzjonali bejn l-istituzzjonijiet direttament ikkonċernati bill-problemi marbuta ma’ l-enerġija u l-ambjent bl-iskop li jiffavorixxu ftehim dwar is-soluzzjonijiet għall-problemi komuni. Kapitolu II Miżuri speċifiċi Artikolu 5 Iffrankar ta’ enerġija u użu razzjonali ta’ l-enerġija (1) Iż-żona Alpina teħtieġ miżuri speċifiċi għall-użu ekonomiku ta’ l-enerġija, għad-distribuzzjoni u l-użu razzjonali tagħha; dawn il-miżuri għandhom jikkunsidraw: a) il-ħtiġijiet ta’ enerġija li huma mifruxin fuq territorji vasti u li huma varjabbli ħafna skond l-altitudni, l-istaġuni u l-eżiġenzi turistiċi; b) id-disponibbiltà lokali tar-riżorsi ta’ enerġija rinnovabbli; c) l-impatt partikulari ta’ l-inserzjonijiet atmosferiċi fuq l-għadajjar u l-widien, minħabba l-konfigurazzjoni tagħhom ġeomorfoloġiċi. (2) Il-Partijiet Kontraenti jaraw li jtejbu l-kompatibbiltà ambjentali ta’ l-użu ta’ l-enerġija u jinkuraġġixxu bħala prijorità l-ekonomiji u l-użu razzjonali ta’ l-enerġija, b’mod partikulari f’dak li jikkonċerna l-proċessi ta’ produzzjoni, is-servizzi pubbliċi u l-infrastrutturi tal-lukandi l-kbar, kif ukoll fl-istallazzjoni tat-trasport, ta’ l-attivitajiet sportivi u tal-mogħdija taż-żmien. (3) Huma jadottaw miżuri u dispożizzjonijiet, b’mod partikulari fl-oqsma li ġejjin: a) fit-titjib ta’ l-iżolazzjoni tal-bini u ta’ l-effikaċità tas-sistemi tad-distribuzzjoni tas-sħana; b) fl-ottimizzazzjoni tal-produttività ta’ l-istallazzjonijiet tat-tisħin, tal-ventilazzjoni u ta’ l-arja kondizzjonata; c) fil-kontroll perjodiku u fit-tnaqqis, f’każ ta’ ħtieġa, ta’ l-emissjonijiet li jniġġsu ta’ l-istallazzjonijiet termiċi; d) fl-iffrankar ta’ l-enerġija bis-saħħa ta’ proċessi teknoloġiċi moderni għall-użu u t-trasformazzjoni ta’ l-enerġija; e) fil-kalkoli individwali ta’ l-ispejjeż tat-tisħin u tal-misħun; f) fil-planifikazzjoni u l-promozzjoni ta’ bini ġdid li juża teknoloġiji li jikkonsmaw enerġija baxxa; g) fil-promozzjoni u tħaddim ta’ proġetti ta’ enerġija u klimatiċi munċipali/lokali b’konformità mal-miżuri previsti fl-Artikolu 2 inċiż 1.c; h) fit-titjib ta’ l-enerġija tal-bini f’każ ta’ rinnovazzjoni u fl-inkuraġġiment għall-użu ta’ sistemi ta’ tisħin li jirrispettaw l-ambjent. Artikolu 6 Riżorsi ta’ enerġija rinnovabbli (1) Il-Partijiet Kontraenti jwiegħdu, skond il-limiti tar-riżorsi finanzjarji tagħhom, li jippromwovu u li jużaw preferibbilment riżorsi ta’ enerġija rinnovabbli skond metodi li jirrispettaw l-ambjent u l-pajsaġġ. (2) Huma jinkuraġġixxu wkoll l-użu ta’ istallazzjonijiet deċentralizzati għall-esplojtazzjoni tar-riżorsi ta’ enerġija rinnovabbli bħall-ilma, ix-xemx u l-bijomassa. (3) Il-Partijiet Kontraenti jinkuraġġixxu l-użu tar-riżorsi ta’ enerġija rinnovabbli, anki kkombinati mal-provvista konvenzjonali eżistenti. (4) Il-Partijiet Kontraenti jinkuraġġixxu, b’mod partikulari, l-użu razzjonali tar-riżorsi ta’ l-ilma u ta’ l-injam li jirriżultaw minn immaniġġjar sostenibbli tal-foresti tal-muntanji għall-produzzjoni ta’ l-enerġija. Artikolu 7 Enerġija idroelettrika (1) Il-Partijiet Kontraenti jassiguraw iż-żamma tal-funzjonijiet ekoloġiċi tal-kanali ta’ l-ilma u l-integrità tal-pajsaġġi permezz ta’ miżuri adatti, fosthom li jkun stabbilit il-ħruġ minimu ta' ilma, it-tħaddim ta’ normi sabiex ikunu mnaqqsa l-varjazzjonijiet artifiċjali tal-livell ta’ l-ilma u l-garanzija tal-migrazzjoni tal-fawna, fil-każ ta’ ċentri idroelettriċi ġodda u meta dan hu possibbli, għal dawk li diġà jeżistu. (2) Il-Partijiet Kontraenti jistgħu jadottaw miżuri li jimmiraw biex jammeljoraw il-kompetittività taċ-ċentri idroelettriċi eżistenti billi jirrispettaw in-normi ta' sigurtà u n-normi ambjentali tagħhom. (3) Huma jwiegħdu barra minn hekk li jissalvagwardaw ir-riżorsi ta’ l-ilmijiet fiż-żoni riżervati għall-ilma ħelu, fiż-żoni protetti miż-żoni ta’ lqigħ tagħhom, iż-żoni l-oħra protetti u għat-trankwillità, kif ukoll fiż-żoni intatti mil-lat tan-natura u tal-pajsaġġ. (4) Il-Partijiet Kontraenti jirrakkomandaw il-ftuħ mill-ġdid taċ-ċentri idroelettriċi li mhumiex użati minflok il-kostruzzjoni ta’ oħrajn ġodda. Id-dispożizzjoni ta’ l-inċiż (1) li tikkonċerna s-salvagwardar ta’ l-ekosistemi akwatiċi u ta’ sistemi oħra kkonċernati japplika wkoll għall-ftuħ mill-ġdid ta’ ċentri idroelettriċi eżistenti. (5) Il-Partijiet Kontraenti jistgħu, fl-ambitu tal-leġislazzjoni nazzjonali, jeżaminaw kif huma jistgħu jġiegħlu jħallsu lill-konsumaturi finali tar-riżorsi Alpini prezzijiet konformi mas-suq u kif is-servizzi pprovduti mill-popolazzjoni lokali fl-interess ġenerali jistgħu jkunu kkumpensati b’mod ġust. Artikolu 8 Enerġija minn kumbustibbli ffossilizzati (1) Il-Partijiet Kontraenti jiggarantixxu li, fil-każ ta’ istallazzjonijiet termiċi ġodda li jużaw kumbustibbli ffossilizzati għall-produzzjoni ta’ l-enerġija elettrika u/jew għat-tisħin, ikunu hemm rikorriment għall-aħjar tekniki disponibbli. Għall-istallazzjonijiet eżistenti fiż-żona Alpina, il-Partijiet Kontraenti jillimitaw l-emissjonijiet safejn hu possibbli permezz ta' l-użu ta' teknoloġiji u/jew ta' kumbustibbli adatti. (2) Il-Partijiet Kontraenti jivverifikaw il-possibbiltà teknika u ekonomika kif ukoll il-kompatibbiltà ambjentali tas-sostituzzjoni ta' istallazzjonijiet termiċi li jużaw kumbustibbli ffossilizzati b'istallazzjonijiet li jużaw enerġija rinnovabbli u b'istallazzjonijiet deċentralizzati. (3) Il-Partijiet Kontraenti jadottaw miżuri li għandhom jiffavorixxu l-koġenerazzjoni għal użu aktar razzjonali ta’ l-enerġija. (4) Fiż-żoni tal-fruntieri, il-Partijiet Kontraenti jarmonizzaw u jikkonnettjaw, kemm jista’ jkun possibbli, is-sistemi tagħhom ta’ kontroll ta’ l-emissjonijiet u ta’ l-inserzjonijiet. Artikolu 9 Enerġija nukleari (1) Il-Partijiet Kontraenti jwiegħdu, fl-ambitu tal-konvenzjonijiet internazzjonali, li jgħaddu lil xulxin l-informazzjoni kollha dwar iċ-ċentralijiet u l-istallazzjonijiet nukleari li għandhom – jew għad jista’ jkollhom – konsegwenzi fiż-żona Alpina, bl-iskop li jipproteġu għal tul taż-żmien is-saħħa tal-popolazzjoni, il-fawna, il-flora, u l-bijoċenosi tagħhom, l-abitat u l-interazzjonijiet tagħhom. (2) Barra minn dan, il-Partijiet Kontraenti jassiguraw, kemm hu possibbli, l-armonizzazzjoni u l-konnessjoni tas-sistemi tagħhom ta’ sorveljanza tar-radjuattività ambjentali. Artikolu 10 Trasport u distribuzzjoni ta’ enerġija (1) Għall-infrastrutturi kollha eżistenti, il-Partijiet Kontraenti billi jkomplu jsegwu r-razzjonalizzazzjoni u l-ottimizzazzjoni, billi jikkunsidraw l-eżiġenzi tal-protezzjoni ta’ l-ambjent u notevolment, tan-neċessità tal-konservazzjoni ta’ l-ekosistemi sensibbli ħafna u tal-pajsaġġ filwaqt li jieħdu, jekk ikun hemm bżonn, miżuri ta’ protezzjoni tal-popolazzjoni u ta’ l-ambjent Alpina. (2) F’każ ta’ kostruzzjoni ta’ linji tat-trasport ta’ enerġija elettrika u ta’ stazzjonijiet elettriċi li jikkonċernawhom, kif ukoll l-katusi li jġorru ż-żejt u l-gass, li jinkludu l-istazzjonijiet ta’ l-ippumpjar u tal-kompressjoni u l-istallazzjonijiet li għandhom importanza kbira mil-lat ta’ l-ambjent, il-Partijiet Kontraenti jħaddmu il-miżuri neċessarji sabiex jevitaw l-inkonvenjenzi lill-popolazzjoni u lill-ambjent, li jinkludu, jekk possibbli, l-użu ta’ faċilitajiet u ta’ linji li diġà huma eżistenti. (3) F’dak li jikkonċerna l-linji tat-trasport ta’ enerġija elettrika, il-Partijiet Kontraenti jikkunsidraw b’mod partikulari l-importanza taż-żoni protetti maż-żoni ta' lqigħ tagħhom, ta’ żoni oħra protetti u ta’ trankwillità, kif ukoll taż-żoni intatti mil-lat tan-natura u tal-pajsaġġ, kif ukoll il-ħajja ta’ l-għasafar. Artikolu 11 Rinaturalizzazzjoni u enġinerija ambjentali Il-Partijiet Kontraenti jistabbilixxu fl-istudji pilota tagħhom u fl-istudji dwar l-impatt ambjentali previsti skond il-leġislazzjonijiet fis-seħħ il-klawsoli dwar ir-rinaturalizzazzjoni tas-siti u ta’ l-ambjenti akwatiċi wara t-twettiq ta’ xogħlijiet pubbliċi jew privati fil-qasam ta’ l-enerġija li għandhom x'jaqsmu ma' l-ambjent u ma' l-ekosistemi fiż-żona Alpina, billi jirrikorru, kemm jista' jkun possibbli, għal tekniċi ta' inġinerija ambjentali. Artikolu 12 Evalwazzjoni ta’ l-impatt fuq l-ambjent (1) Il-Partijiet Kontraenti se jwettqu fl-ambitu tal-leġislazzjonijiet nazzjonali fis-seħħ, konvenzjonijiet u akkordji internazzjonali, evalwazzjoni inizjali ta’ l-impatt fuq l-ambjent għal kull proġett ta’ istallazzjoni ta’ l-enerġija indikati fl-Artikoli 7, 8, 9 u 10 ta’ dan il-Protokoll u għal kull tibdil sussegwenti ta’ dawn l-istess istallazzjonijiet. (2) Il-Partijiet Kontraenti jagħrfu l-parir li jadottaw, kemm jista’ jkun possibbli, l-aħjar tekniki disponibbli sabiex jeliminaw jew jevitaw l-impatt fuq l-ambjent billi jipprevedu, eventwalment, it-tneħħija ta’ l-istallazzjonijiet li ma jkunux qed jintużaw li ma jirrispettawx l-ambjent. Artikolu 13 Djalogu (1) Il-Partijiet Kontraenti jwiegħdu li jikkunsultaw lil xulxin inizjalment dwar il-proġetti li jista’ jkollhom effetti li jaqsmu l-fruntieri f’dak li jikkonċerna l-impatti tagħhom. (2) F'dak li jikkonċerna l-proġetti li jista' jkollhom effetti li jittraxxendu l-fruntieri, il-Partijiet Kontraenti kkonċernati jistgħu jifformulaw fi żmien xieraq ir-rimarki li tagħhom se tittieħed kunsiderazzjoni b'mod adatt fil-fażi ta’ l-għoti ta’ l-awtorizzazzjonijiet. Artikolu 14 Miżuri kumplementarji Il-Partijiet Kontraenti jistgħu jieħdu miżuri kumplementarji għal dawk maħsuba minn dan il-Protokoll dwar l-enerġija u l-iżvilupp sostenibbli. Kapitolu III Riċerka, formazzjoni u informazzjoni Artikolu 15 Riċerka u osservazzjoni (1) Il-Partijiet Kontraenti jinkuraġġixxu u jarmonizzaw, permezz ta’ kollaborazzjoni mill-viċin u billi jikkunsidraw ir-riżultati diġà akkwistati għad-diversi livelli nazzjonali u internazzjonali, ir-riċerka u l-osservazzjoni sistematika sabiex jitwettqu l-objettvi ta’ dan il-Protokoll; partikularment f’dak li jikkonċerna l-metodi u l-kriterji ta’ analiżi u ta’ evalwazzjoni ta’ l-impatti fuq l-ambjent u l-klima, kif ukoll it-teknoloġiji speċifiċi għall-iffrankar ta’ l-enerġija u l-użu razzjonali tagħha fiż-żona Alpina. (2) Huma jikkunsidraw ir-riżultati tar-riċerka fil-proċess ta’ definizzjoni u ta’ verifikazzjoni ta’ l-objettivi u tal-miżuri ta’ politika ta’ l-enerġija kif ukoll fl-attivitajiet ta’ formazzjoni u ta’ assistenza teknika fuq il-livell lokali, favur il-popolazzjoni, ta’ l-operaturi ta’ l-ekonomija u tal-kollettivitajiet territorjali. (3) Il-Partijiet Kontraenti jaraw li r-riżultati nazzjonali tar-riċerka u ta’ l-osservazzjoni sistematika jkunu integrati f’sistema komuni ta’ osservazzjoni u ta’ informazzjoni permanenti u li tkun aċċessibbli għall-pubbliku fl-ambitu istituzzjonali eżistenti. Artikolu 16 Formazzjoni u informazzjoni (1) Il-Partijiet Kontraenti jiffavorixxu l-formazzjoni inizjali u kontinwa kif ukoll l-informazzjoni tal-pubbliku f’dak li huma objettivi, miżuri u ħaddim ta’ dan il-Protokoll. (2) Huma jiffavorixxu partikularment l-iżvilupp ulterjuri tal-formazzjoni, tal-formazzjoni kontinwa kif ukoll ta’ l-assistenza teknika fil-qasam ta’ l-enerġija, li jinkludi l-protezzjoni ta' l-ambjent, tan-natura u tal-klima. Kapitolu IV Implimentazzjoni, kontroll u evalwazzjoni Artikolu 17 Implimentazzjoni Il-Partijiet Kontraenti jwiegħdu li jaraw li jitħaddem dan il-Protokoll billi jieħdu l-miżuri kollha adatti fl-ambitu istituzzjonali eżistenti. Artikolu 18 Kontroll tar-rispett ta’ l-obbligi (1) Il-Partijiet Kontraenti jagħmlu rapport regolari lill-Kumitat Permanenti dwar il-miżuri meħuda bis-saħħa ta’ dan il-Protokoll. Ir-rapporti jittrattaw ukoll il-kwistjoni ta’ l-effikaċità tal-miżuri meħuda. Il-Konferenza Alpina tiddetermina l-perjodiċità tar-rapporti. (2) Il-Kumitat Permanenti jeżamina dawn ir-rapporti sabiex jivverifika li l-Partijiet Kontraenti wettqu l-obbligi tagħhom li jaqgħu taħt dan il-Protokoll. Dan jista’ wkoll jitlob lill-Partijiet Kontraenti kkonċernati informazzjoni kumplimentarja jew jista’ jirrikorri għal sorsi ta’ informazzjoni oħra. (3) Il-Kumitat Permanenti għandu jħejji rapport għall-Konferenza Alpina dwar ir-rispett, mill-Partijiet Kontraenti, ta' l-obbligi li jaqgħu taħt dan il-Protokoll. (4) Il-Konferenza Alpina għandha tieħu nota ta' dan ir-rapport. Jekk din tara li kien hemm xi ksur ta’ l-obbligi, din tista’ tadotta rakkomandazzjonijiet. Artikolu 19 Evalwazzjoni ta’ l-effikaċità tad-dispożizzjonijiet (1) Il-Partijiet Kontraenti għandhom jeżaminaw u jevalwaw, b’mod regolari, l-effikaċità tad-dispożizzjonijiet ta’ dan il-Protokoll. Fil-miżura li dan ikun meħtieġ għat-twettiq ta’ l-objettivi, huma għandhom jikkunsidraw l-adozzjoni ta’ emendi xierqa għal dan il-Protokoll. (2) Fl-ambitu istituzzjonali eżistenti, il-kollettivitajiet territorjali huma assoċjati ma’ din l-evalwazzjoni. L-organizzazzjonijiet non-governattivi attivi f’dan il-qasam jistgħu jiġu kkonsultati. Kapitolu V Dispożizzjonijiet finali Artikolu 20 Rabta bejn il-Konvenzjoni Alpina u l-Protokoll (1) Dan il-Protokoll hu l-Protokoll tal-Konvenzjoni Alpina skond l-Artikolu 2 u artikoli oħra rilevanti tal-Konvenzjoni. (2) Ħadd ma jista’ jsir Parti Kontraenti għal dan il-Protokoll jekk mhux Parti Kontraenti tal-Konvenzjoni Alpina. Kull rinunċja għall-Konvenzjoni Alpina tfisser ukoll rinunċja ta’ dan il-Protokoll. (3) Meta l-Konferenza Alpina tiddelibera kwistjonijiet dwar dan il-Protokoll, il-Partijiet Kontraenti għal dan il-Protokoll biss jistgħu jieħdu sehem fil-votazzjoni. Artikolu 21 Firma u ratifika (1) Dan il-Protokoll hu miftuħ għall-firma ta’ l-Istati Firmatarji tal-Konvenzjoni Alpina u tal-Komunità Ewropea fis-16 ta’ Ottubru 1998 u fis-16 ta’ Novembru 1998 fir-Repubblika ta’ l-Awstrija bħala depositarja. (2) Dan il-Protokoll jidħol fis-seħħ għall-Partijiet Kontraenti li esprimew il-kunsens tagħhom li jintrabtu minn l-imsemmi Protokoll tliet xhur wara d-data li fiha tliet Stati jkunu ddepożitaw l-istrument tagħhom ta' ratifika, ta' aċċettazzjoni jew ta' approvazzjoni. (3) Għall-Partijiet Kontraenti li jagħtu aktar 'il quddiem il-kunsens tagħhom biex ikunu marbuta bil-Protokoll, il-Protokoll jidħol fis-seħħ tliet xhur wara d-data tad-depożitu ta’ l-istrument ta’ ratifika, ta’ aċċetazzjoni u ta’ approvazzjoni. Wara d-dħul fis-seħħ ta’ emenda għall-Protokoll, il-Partijiet Kontraenti ġodda kollha ta’ l-imsemmi Protokoll isiru Partijiet Kontraenti tal-Protokoll kif emendat. Artikolu 22 Notifiki Id-depożitarju għandu jinnotofika lill-Istati kollha indikati fil-Preambolu u lill-Komunità Ewropea, dwar dak li jikkonċerna dan il-Protokoll : a) kull firma, b) id-depożitu ta’ kull strument ta’ ratifika, ta’ aċċettazzjoni jew ta’ approvazzjoni, c) kull data ta’ dħul fis-seħħ, d) kull dikjarazzjoni magħmula minn Parti Kontraenti jew Firmatarja, e) kull denunċja nnotifikata minn Parti Kontraenti, inkluż id-data li fiha ssir effettiva. B’xhieda ta’ dan, is-sottoskritti, awtorizzati kif jixraq għal dan l-effett, iffirmaw dan il-Protokoll. Magħmul fi Bled, is-16 ta’ Ottubru 1998, bil-Franċiż, il-Ġermaniż, it-Taljan, is-Sloven, l-erba' testi daqsinsew awtentiċi, f'kopja waħda li għandha tkun depożitata fl-arkivji ta' l-Istat tar-Repubblika ta’ l-Awstrija. Id-depożitarju għandu jibgħat kopja ċċertifikata lill-Partijiet Firmatarji kollha. PROTOKOLL TA’ APPLIKAZZJONI TAL-KONVENZJONI ALPINA TA’ L-1991 FIL-QASAM TAT-TURIŻMU PROTOKOLL “TURIŻMU” Preambolu Ir-Repubblika Federali tal-Ġermanja, Ir-Repubblika ta’ l-Awstrija, Ir-Repubblika Franċiza, Ir-Repubblika Taljana, Il-Prinċipat ta’ Lichtenstein, Il-Prinċipat ta’ Monaco, Ir-Repubblika tas-Slovenja, Il-Konfederazzjoni Żvizzera, kif ukoll Il-Komunità Ewropea, Skond il-missjoni tagħhom li toħroġ mill-Konvenzjoni dwar il-protezzjoni ta’ l-Alpi (Il-Konvenzjoni Alpina) tas-7 ta’ Novembru 1991 li tassigura politika globali ta’ protezzjoni u ta’ żvilupp sostenibbli taż-żona Alpina, Fl-applikazzjoni ta’ l-obbligi tagħhom li joħorġu mill-Artikolu 2(2) u (3) tal-Konvenzjoni Alpina, Jikkunsidraw il-volontà tal-Partijiet Kontraenti li jarmonizzaw l-interessi ekonomiċi u l-eżiġenzi ekoloġiċi u li jassiguraw żvilupp sostenibbli, Konxji mill-fatt li l-Alpi jikkostitwixxu l-ambitu ta’ ħajja u ta’ żvilupp ekonomiku tal-popolazzjoni lokali, Konvinti li l-popolazzjoni lokali għandha tkun tista’ tiddefinixxi l-proġett tagħha ta’ żvilupp soċjali, kulturali u ekonomiku u li tipparteċipa fl-implimentazzjoni tiegħu fl-ambitu istituzzjoniali eżistenti, Jikkunsidraw li ċ-ċiviltà urbana tagħna tiżviluppa bżonn li qed dejjem jikber ta' turiżmu u ta’ passatempi varji għall-bniedem tal-lum, Jikkunsidraw li l-Alpi jibqgħu waħda miż-żoni l-kbar ta’ akkoljenza għat-turiżmu u l-passatempi fl-Ewropa, permezz tal-possibbiltajiet immensi tagħhom ta’ passatempi, permezz tar-rikkezza tal-pajsaġġi tagħhom u d-diversità tal-kondizzjonijiet ekoloġiċi tagħhom u peress illi hu meħtieġ li tkun ittrattata din l-isfida lilhinn mill-ambitu nazzjonali, Jikkunsidraw li parti sinifikattiva tal-popolazzjoni ta’ ċerti Partijiet Kontraenti jgħixu fl-Alpi u li t-turiżmu Alpin hu ta’ interess pubbliku peress li jikkontribwixxi għaż-żamma ta' popolazzjoni permanenti, Jikkunsidraw li t-turiżmu tal-munitanja jiżviluppa ruħu f’ambitu ta’ kompetizzjoni li qed isir aktar u aktar mondjali u li jikkontribwixxi b’mod sinifikanti għall-prestazzjonijiet ekonomiċi taż-żona Alpina, Jikkunsidraw li tendenzi reċenti jidhru li qed jimxu lejn armonija itjeb bejn it-turiżmu u l-ambjent : interess aktar u aktar mitqanqal mill-klijentela għal ambitu naturali attraenti u miżmum fix-xitwa bħas-sajf, tħassib ta’ bosta minn dawk li jieħdu d-deċiżjonijiet lokali biex itejbu l-kwalità ta’ l-ambitu ta’ l-akkoljenza li tipproteġi l-ambjent, Jikkunsidraw li fiż-żona Alpina, il-limiti ta’ l-adattament ta’ l-ekosistemi ta’ kull sit għandhom ikunu kkunsidrati b’mod speċjali u għandhom jiġu apprezzati skond l-ispeċifiċitajiet tagħhom, Konxji li l-patrimonju naturali u kulturali kif ukoll il-pajsaġġi huma l-bażi essenzjali tat-turiżmu fl-Alpi, Konxji li d-differenzi naturali, kulturali, ekonomiċi u istituzzjonali li jikkaratterizzaw l-Istati Alpini kienu l-bażi ta’ żviluppi awtonomi u ta’ bosta offerti turistiċi li, minflok ma ċedew il-post għal uniformità fuq il-pjan internazzjonali, kellhom ikunu sorsi ta’ attivitajiet turistiċi diversifikati u kumplimentarji, Konxji li żvilupp sostenibbli ta’ l-ekonomija turistika bbażat fuq il-valorizzazzjoni tal-patrimonju naturali u fuq il-kwalità tal-prestazzjonijiet u tas-servizzi hu meħtieġ meta wieħed jikkunsidra d-dipendenza ekonomika tal-maġġor parti tar-reġjuni Alpini vis-à-vis t-turiżmu u tal-possibbiltà ta’ sopravvivenza li dan jirrappreżenta għall-popolazzjonijiet tagħhom, Konxji li hu meħtieġ li t-turisti jiġu mħeġġa li jirrispettaw in-natura, li jiġu megħjuna sabiex jifhmu aħjar il-popolazzjonijiet li jgħixu u jaħdmu fir-reġjuni ffrekwentati u li jinħolqu l-aħjar kondizzjonijiet għall-iskoperta vera tan-natura fiż-żona Alpina fid-diversità kollha tagħha, Konxji li l-organiżmi professjonali tat-turiżmu u l-kollettivitajiet territorjali għandhom iwaqqfu, f'ambitu miftiehem f'livell taż-żona Alpina, il-mezzi sabiex itejbu l-istrutturi tal-produzzjoni tagħhom kif ukoll it-tħaddim tagħhom, Jixtiequ li jassiguraw l-iżvilupp sostenibbli taż-żona Alpina permezz ta’ turiżmu li jirrispetta l-ambjent, li jikkostitwixxi wkoll bażi essenzjali għall-kondizzjonijiet ta' għixien u ta' l-ekonomija tal-popolazzjoni lokali, Konvinti li ċerti problemi ma jistgħux jiġu solvuti ħlief f’ambitu transkonfinali u jeżiġu miżuri komuni min-naħa ta’ l-Istati Alpini, jaqblu dwar dan li ġej: Kapitolu I Dispożizzjonijiet Ġenerali Artikolu 1 L-objettiv L-objettiv ta’ dan il-Protokoll jikkonsisti fil-kontribuzzjoni, fl-ambitu istituzzjonali eżistenti, għal żvilupp sostenibbli taż-żona Alpina permezz ta’ turiżmu li jirrispetta l-ambjent bis-saħħa ta’ miżuri speċifiċi u ta’ rakkomandazzjonijiet li jikkunsidraw l-interessi tal-popolazzjoni lokali u tat-turisti. Artikolu 2 Kooperazzjoni internazzjonali (1) Il-Partijiet Kontraenti jwiegħdu li jeliminaw l-ostakli għal kooperazzjoni interenazzjonali bejn il-kollettivitajiet territorijali taż-żona Alpina u li jippromwovu s-soluzzjoni tal-problemi komuni bis-saħħa ta’ kollaborazzjoni fil-livell l-aktar adatt. (2) Il-Partijiet Kontraenti jinkoraġġixxu kooperazzjoni internazzjonali rrinforzata bejn l-entitajiet kompetenti rispettivi. Huma jieħdu ħsieb notevolment tal-valutazzjoni ta' żoni transkonfinali permezz tal-koordinazzjoni ta' l-attivitajiet turistiċi u tal-passatempi li jirrispettaw l-ambjent. (3) Meta kollettivitajiet territorjali ma jistgħux jimplimentaw miżuri, peress illi dawn huma ta’ kompetenzi nazzjonali jew internazzjonali, dawn għandhom jingħataw il-possibbiltà li jirrappreżentaw b’mod effikaċi l-interessi tal-popolazzjoni. Artikolu 3 Il-kunsiderazzjoni ta’ l-objettivi fil-politiki l-oħra Il-Partijiet Kontraenti jwiegħdu li jikkunisdraw ukoll l-objettivi ta’ dan il-Protokoll fil-politiki l-oħra tagħhom partikolarment fis-setturi ta' l-ippjanar tat-territorju, tat-trasport, ta' l-agrikultura, ta' l-ekonomija forestarja, tal-protezzjoni ta’ l-ambjent u tan-natura, kif ukoll f’dak li jikkonċerna l-provvista ta’ l-ilma u ta’ l-enerġija, bil-ħsieb li jitnaqqsu l-effetti negattivi jew kontradittorji eventwali. Artikolu 4 Parteċipazzjoni tal-kollettivitajiet territorjali (1) Fl-ambitu istituzzjonali eżistenti, kull Parti Kontraenti tiddetermina l-aħjar livell ta’ koordinazzjoni u ta’ kooperazzjoni bejn l-istituzzjonijiet u l-kolletivitajiet territorjali kkonċernati b’mod dirett sabiex tkun promossa solidarjetà fir-responsabbiltà, notevolment sabiex ikunu esplojtjati u żviluppati s-sinerġiji fl-applikazzjoni tal-politiki tat-turiżmu kif ukoll fl-implimentazzjoni tal-miżuri li joħorġu minnhom. (2) Il-kollettivitajiet territorjali kkonċernati b’mod dirett huma parteċipanti fl-istadji differenti tal-preparazzjoni u ta’ l-implimentazzjoni ta’ dawn il-politiki u miżuri skond il-kompetenzi tagħhom, fl-ambitu istituzzjonali eżistenti. Kapitolu II Miżuri speċifiċi Artikolu 5 Kontroll tat-turiżmu (1) Il-Partijiet Kontraenti jwiegħdu li jassiguraw żvilupp turistiku sostenibbli b’turiżmu li jirrispetta l-ambjent. Għal dan l-għan, huma favur l-elaborazzjoni u l-implimentazzjoni ta’ kunċetti direttivi, ta’ programmi ta’ żvilupp, ta’ pjanijiet settorjali, mibdija mill-awtoritajiet kompetenti fil-livell l-aktar xieraq, li jikkunsidraw l-objettivi ta’ dan il-Protokoll. (2) Dawn il-miżuri se jippermettu li jiġu evalwati u mqabbla l-vantaġġi u l-inkonvenjenti ta' l-iżviluppi maħsuba notevolment: a) tal-konsegwenzi soċjo-ekonomiċi fuq il-popolazzjonijiet lokali, b) tal-konsegwenzi għall-ħamrija, l-ilma, l-arja, il-bilanċ naturali u l-pajsaġġi, billi jkunu kkunsidrati l-informazzjonijiet ekoloġiċi speċifiċi, tar-riżorsi naturali u tal-limiti ta’ adattament ta’ l-ekosistemi, c) tal-konsegwenzi fuq il-finanzi pubbliċi. Artikolu 6 Orjentazzjonijiet ta’ l-iżvilupp turistiku (1) Il-Partijiet Kontraenti jikkunsidraw, għall-iżvilupp tat-turiżmu, il-preokkupazzjonijiet li jikkonċernaw il-protezzjoni tan-natura u s-salvagwardar tal-pajsaġġ. Huma jwiegħdu li jippromwovu kemm jistgħu, il-proġetti favorevoli għall-pajsaġġi u tollerabbli għall-ambjent. (2) Huma jikkommettu ruħhom għal politika sostenibbli li tirrinforza l-kompetittività tat-turiżmu Alpi qrib in-natura u li b’hekk jagħtu kontribuzzjoni importanti għall-iżvilupp soċjo-ekonomiku taż-żona Alpina. Il-miżuri favur l-innovazzjoni u d-diversifikazzjoni ta’ l-offerta se jkunu privileġġati. (3) Il-Partijiet Kontraenti jieħdu ħsieb li jkun imfittex fir-reġjuni b’impatt turistiku qawwi bilanċ ekwilibrat bejn il-forom ta’ turiżmu intensiv u l-forom ta’ turiżmu estensiv. (4) Mill-mument li jittieħdu inċentivi, dawn l-aspetti għandhom jiġu rrispettati: a) għat-turiżmu intensiv, l-adattament ta’ l-istrutturi u t-tagħmir turistiċi eżistenti għall-eżiġenzi ekoloġiċi u l-iżvilupp ta’ strutturi ġodda b’konformità ma’ l-objettivi ta’ dan il-Protokoll, b) għat-turiżmu estensiv, iż-żamma jew l-iżvilupp ta’ offerta turistika li hi qrib tal-kondizzjonijiet naturali u li tirrispetta l-ambjent, kif ukoll l-ivvalutar tal-patrimonju naturali u kulturali tar-reġjuni li jilqgħu t-turisti. Artikolu 7 Riċerka dwar il-kwalità (1) Il-Partijiet Kontraenti jikkommettu ruħhom għal politika ta’ riċerka permanenti u sistematika tal-kwalità tat-turiżmu fiż-żona Alpina kollha, billi jikkunsidraw notevolment l-eżiġenzi ekoloġiċi. (2) Huma jiffavorixxu l-iskambju ta’ esperjenzi u t-twettiq ta’ programmi ta’ azzjoni komuni, li jsegwu ammeljorazzjoni kwalitattiv notevolment: a) fl-iżvilupp tal-faċilitajiet fil-pajsaġġi u l-ambjent naturali, b) fl-urbaniżmu, l-arkitettura (kostruzzjonijiet ġodda u riabilitazzjoni ta’ villaġġi) c) fl-akkomodazzjoni u l-firxa ta’ servizi turistiċi, d) fid-diversifikazzjoni tal-prodott turistiku taż-żona Alpina, billi jiġu vvalorizzati l-attivitajiet kulturali tad-diversi territorji kkonċernati. Artikolu 8 Kontroll tal-fluss turistiku Il-Partijiet Kontraenti jiffavorixxu l-kontroll tal-fluss turistiku notevolment fiż-żoni protetti, billi jorganizzaw it-tqassim u l-akkomodazzjoni tat-turisti b’mod li jiggarantixxi l-perennità ta’ dawn is-siti. Artikolu 9 Limiti naturali ta’ l-iżvilupp Il-Partijiet Kontraenti jieħdu ħsieb li l-iżvilupp turistiku jkun adattat għall-partikularitajiet ta’ l-ambjent u għar-riżorsi disponibbli tal-lokalità jew tar-reġjun in kwistjoni. Fil-każ ta’ proġetti li jistgħu jkollhom impatt notevoli fuq l-ambjent, hu xieraq, fl-ambitu istituzzjonali eżistenti, li ssir evalwazzjoni preliminari ta' dawn l-impatti, ikkunsidrati fit-teħid tad-deċiżjoni. Artikolu 10 Żoni ta’ trankwillità Il-Partijiet Kontraenti jwiegħdu, b’konformità mar-regolamenti tagħhom u skond kriterji ekoloġiċi, li jiddelimitaw żoni ta’ trankwillità fejn wieħed jirrinunċja għall-akkomodazzjonijiet turistiċi. Artikolu 11 Politika ta’ l-akkomodazzjoni Il-Partijiet Kontraenti jiżviluppaw politiki ta’ akkomodazzjoni filwaqt li jikkunsidraw l-ispazju limitat taż-żona disponibbli, billi jipprivileġġaw l-akkomodazzjoni kummerċjali, ir-riabilitazzjoni u l-użu ta’ bini eżistenti, u billi jimmodernizzaw u tjejbu l-kwalità ta’ l-akkomodazzjoni eżistenti. Artikolu 12 Tlugħ bil-funikular (1) Il-Partijiet Kontraenti jaqblu, fl-ambitu tal-proċeduri nazzjonali ta’ awtorizzazzjoni tat-tlugħ bil-funikular, li jimplimentaw, lilhinn mill-eżiġenzi ekonomiċi u tas-sigurtà, politika li twieġeb għall-eżiġenzi ekoloġiċi u tal-pajsaġġ. (2) L-awtorizzazzjonijiet il-ġodda ta’ esplojtazzjoni ta’ tlugħ bil-funikular kif ukoll il-konċessjonijiet se jkunu suġġetti għaż-żmontaġġ u t-tneħħija tal-funikulari li mhux użati jintużaw u għan-naturalizzazzjoni mill-ġdid tas-superfiċji li mhux użati bi priorità għall-ispeċijiet veġetali ta’ oriġini lokali. Artikolu 13 Traffiku u trasporti turistiċi (1) Il-Partijiet Kontraenti jiffavorixxu l-miżuri li jfittxu li jnaqqsu t-traffiku mmotorizzat ġo l-istazzjonijiet turistiċi. (2) Barra minn hekk, huma jinkoraġixxu l-inizjattivi privati jew pubbliċi li għandhom tendenza li jtejjbu l-aċċess għas-siti u ċ-ċentri turistiċi permezz ta’ trasporti kollettivi u li jinkoraġġixxu l-użu ta’ dawn it-trasporti mit-turisti. Artikolu 14 Tekniki partikulari ta’ ppjanar 1. Mogħdijiet ta’ l-iski. (1) Il-Partijiet Kontraenti jieħdu ħsieb li l-ippjanar, iż-żamma u l-esplojtazzjoni tal-mogħdijiet ta’ l-iski jippreżentaw l-aqwa integrazzjoni possibbli għall-pajsaġġi billi jikkunsidraw l-bilanċi naturali u s-sensibbiltà tal-bijotopi. (2) Il-modifiki ta’ l-art għandhom jiġu limitati kemm jista’ jkun u meta l-kondizzjonijiet naturali jippermettu, is-superfiċji mibdula għandhom ikunu mħawla mill-ġdid bi priorità għall-ispeċijiet ta' oriġini lokali. 2. Stallazzjonijiet tas-silġ Il-leġsilazzjonijiet nazzjonali jistgħu jawtorizzaw il-fabbrikazzjoni tas-silġ matul il-perijodi ta’ kesħa speċifiċi ta’ kull sit, notevolment sabiex jagħti sigurtà liż-żoni esposti, jekk il-kondizzjonijiet idroloġi, klimatiċi u ekoloġiċi speċifiċi tas-sit ikkonċernat jippermettu. Artikolu 15 Prattiki sportivi (1) Il-Partijiet Kontraenti jwiegħdu li jiddefinixxu politika ta’ kontroll tal-prattiki sportivi li jsiru fil-beraħ, parikularment fiż-żoni protetti, b’mod li jiġu evitati l-inkonvenjenti għall-ambjent. Dan il-kontroll jista’ jwassal, jekk ikun hemm bżonn, għall-projbizzjoni tagħhom. (2) Il-Partijiet Kontraenti jwiegħdu li jillimitaw kemm jistgħu u jekk ikun hemm bżonn jipprojbixxu l-attivitajiet sportivi mmotorizzati barra miż-żoni ddeterminati mill-awtoritajiet kompetenti. Artikolu 16 Illandjar mill-ajru Il-Partijiet Kontraenti jwiegħdu li jillimitaw kemm jistgħu u jekk ikun hemm bżonn jipprojbixxu, barra mill-ajrudromi, l-illandjar mill-ajru għall-finijiet sportivi. Artikolu 17 L-iżvilupp ta’ reġjuni u ta’ kollettivitajiet pubbliċi li huma ekonomikament dgħajfa Hu rrakkomandat lill-Partijiet Kontraenti li jistudjaw soluzzjonijiet adatti fil-livell territorjali xieraq li jippermetti żvilupp ibbilanċjat tar-reġjuni u tal-kollettivitajiet pubbliċi li huma ekonomikament dgħajfa. Artikolu 18 Tqassim tal-vaganzi (1) Il-Partijiet Kontraenti se jipprovaw iqassmu aħjar skond iż-żoni u l-perijodu d-domanda turistika tar-reġjuni li qed jilqgħuhom. (2) Għal dan l-għan, għandha tiġi appoġġata l-kollaborazzjoni bejn l-Istati għal dak li jikkonċerna t-tqassim tal-vaganzi u l-esperimenti ta' titwil ta' l-istaġuni. Artikolu 19 L-inkoraġġiment għall-innovazzjoni Hu rakkomandat lill-Partijiet Kontraenti li jiżviluppaw l-inċentivi kollha speċifiċi sabiex tkun inkuraġġuta l-implimentazzjoni ta’ l-orjentazzjonijiet ta’ dan il-Protokoll ; għal dan l-għan, huma se jistudjaw notevolment it-twaqqif ta’ konkors Alpin li jfittex li jirrikumpensa t-twettiq u l-prodotti turistiċi innovattivi li jirrispettaw l-objettivi ta’ dan il-Protokoll. Artikolu 20 Kooperazzjoni bejn it-turiżmu, l-agrikultura, l-ekonomija forestarja u l-artiġanat Il-Partijiet Kontraenti jappoġġaw il-kollaborazzjoni fost it-turiżmu, l-agrikultura, l-ekonomija forestarja u l-artiġjanat. Huma jiffavorixxu b’mod partikulari it-taħlit ta’ attivitajiet li joħolqu impiegi li jwasslu għal żvilupp sostenibbli. Artikolu 21 Miżuri komplementari Il-Partijiet Kontraenti jistgħu jieħdu miżuri kompeimentari għal dawk maħsuba minn dan il-protokoll, għat-turiżmu sostenibbli. Kapitolu III Riċerka, formazzjoni u informazzjoni Artikolu 22 Riċerka u osservazzjoni (1) Il-Partijiet Kontraenti jinkuraġġixxu u jarmonizzaw, b’kollaborazzjoni mill-qrib, ir-riċerka u l-osservazzjoni sistematika li jidhru li huma utli għal għarfien aħjar ta’ azzjonijiet reċiproċi bejn it-turiżmu u l-ambjent fl-Alpi kif ukoll analiżi ta’ l-iżviluppi futuri. (2) Il-Partijiet Kontraenti jieħdu ħsieb li r-riżultati nazzjonali tar-riċerka u ta’ l-osservazzjoni sistematika jkunu integrati f’sistema komuni ta’ osservazzjoni u ta’ informazzjoni permanenti u li tkun aċċessibbli għall-pubbliku fl-ambitu istituzzjonali eżistenti. (3) Il-Partijiet Kontraenti jintrabtu li jiskambjaw l-informazzjoni dwar l-esperjenzi tagħhom li huma utli għall-implimentazzjoni ta’ miżuri u ta’ rakkomandazzjonijiet ta’ dan il-Protokoll u li jiġbru d- data rilevanti dwar il-qasam ta' l-iżvilupp turistiku kwalitattiv. Artikolu 23 Formazzjoni u informazzjoni (1) Il-Partijiet Kontraenti jiffavorixxu l-formazzjoni inizjali u kontinwa kif ukoll l-informazzjoni tal-pubbliku għal dak li jikkonċerna l-objettivi, il-miżuri u l-implimentazzjoni ta’ dan il-Protokoll. (2) Hu rakkomandat lill-Partijiet Kontraenti li jinkludu, fil-formazzjoni professjonali xogħlijiet li għandhom relazzjoni diretta jew konnessaa mat-turiżmu, għarfien dwar il-postijiet naturali u l-ambjent. Formazzjonijiet oriġinali li jgħaqqdu t-turiżmu u l-ambjent jistgħu għalhekk jiġu implimentati. Per eżempju: - “animatur-natura”, - “uffiċjali responsabbli għall-kwalità tal-lokalità tal-vaganzi”, - "assistenti turistiċi għall-persuni b’diżabbiltà". Kapitolu IV Implimentazzjoni, kontroll u evalwazzjoni Artikolu 24 Implimentazzjoni Il-Partijiet Kontraenti jwiegħdu li jassiguraw l-implimentazzjoni ta’ dan il-Protokoll billi jieħdu l-miżuri kollha xierqa fl-ambitu istituzzjonali eżistenti. Artikolu 25 Kontroll ta’ l-osservanza ta’ l-obbligi (1) Il-Partijiet Kontraenti regolarment jagħmlu rapport lill-Kumitat Permanenti dwar il-miżuri meħuda bis-saħħa ta’ dan il-Protokoll. Ir-rapporti jittrattaw ukoll il-kwistjoni ta’ l-effikaċità tal-miżuri meħuda. Il-Konferenza Alpina tiddetermina l-perjodiċità tar-rapporti. (2) Il-Kumitat Permanenti jeżamina dawn ir-rapporti sabiex jivverifika li l-Partijiet Kontraenti wettqu l-obbligi tagħhom li jaqgħu taħt dan il-Protokoll. Dan jista’ wkoll jitlob lill-Partijiet Kontraenti kkonċernati informazzjoni komplementari jew jista’ jirrikorri għal sorsi ta’ informazzjoni oħra. (3) Il-Kumitat Permanenti għandu jħejji rapport għall-Konferenza Alpina dwar ir-rispett, mill-Partijiet Kontraenti, ta' l-obbligi li jaqgħu taħt dan il-Protokoll. (4) Il-Konferenza Alpina għandha tieħu nota ta' dan ir-rapport. Jekk din tara li kien hemm xi ksur ta’ l-obbligi, din tista’ tadotta rakkomandazzjonijiet. Artikolu 26 Evalwazzjoni ta’ l-effikaċità tad-dispożizzjonijiet (1) Il-Partijiet Kontraenti għandhom jeżaminaw u jevalwaw, b’mod regolari, l-effikaċità tad-dispożizzjonijiet ta’ dan il-Protokoll. Sakemm dan ikun meħtieġ għat-twettiq ta’ l-objettivi, huma għandhom jikkunsidraw l-adozzjoni ta’ emendi xierqa għal dan il-Protokoll. (2) Fl-ambitu istituzzjonali eżistenti, il-kollettivitajiet territorjali huma assoċjati ma’ din l-evalwazzjoni. L-organizzazzjonijiet mhux governattivi attivi f’dan il-qasam jistgħu jiġu kkonsultati. Kapitolu V Dispożizzjonijiet finali Artikolu 27 Irbit bejn il-Konvenzjoni Alpina u l-Protokoll (1) Dan il-Protokoll hu l-Protokoll tal-Konvenzjoni Alpina skond l-Artikolu 2 u artikoli oħra rilevanti tal-Konvenzjoni. (2) Ħadd ma jista’ jsir Parti Kontraenti għal dan il-Protokoll jekk mhux Parti Kontraenti tal-Konvenzjoni Alpina. Kull rinunċja għall-Konvenzjoni Alpina tfisser ukoll rinunċja ta’ dan il-Protokoll. (3) Meta l-Konferenza Alpina tiddelibera kwistjonijiet dwar dan il-Protokoll, il-Partijiet Kontraenti għal dan il-Protokoll biss jistgħu jieħdu sehem fil-votazzjoni. Artikolu 28 Firma u ratifika (1) Dan il-Protokoll hu miftuħ għall-firma ta’ l-Istati firmatarji tal-Konvenzjoni Alpina u tal-Komunità Ewropea fis-16 ta’ Ottubru 1998 u fis-16 ta’ Novembru 1998 fir-Repubblika ta’ l-Awstrija bħala depositarja. (2) Dan il-Protokoll jidħol fis-seħħ għall-Partijiet Kontraenti li esprimew il-kunsens tagħhom li jintrabtu minn l-imsemmi Protokoll tliet xhur wara d-data li fiha tliet Stati jkunu ddepożitaw l-istrument tagħhom ta' ratifika, ta' aċċettazzjoni jew ta' approvazzjoni. (3) Għall-Partijiet Kontraenti li jesprimu wara dan iż-żmien il-kunsens tagħhom li jintrabtu b’dan il-Protokoll, il-Protokoll jidħol fis-seħħ wara d-data tad-depożitu ta' l-istrument ta' ratifika, ta' aċċettazzjoni jew ta' approvazzjoni. Wara d-dħul fis-seħħ ta’ emenda għall-Protokoll, il-Partijiet Kontraenti ġodda kollha ta’ l-imsemmi Protokoll isiru Partijiet Kontraenti tal-Protokoll kif emendat. Artikolu 29 Notifiki Id-depożitarju għandu jinnotofika lil kull Stat indikat fil-Preambolu u lill-Komunità Ewropea, għal dak li jikkonċerna dan il-Protokoll : a) kull firma, b) id-depożitu ta’ kull strument ta’ ratifika, ta’ aċċettazzjoni jew ta’ approvazzjoni, c) kull data ta’ dħul fis-seħħ, d) kull dikjarazzjoni magħmula minn Parti Kontraenti jew Firmatarja, e) kull denunċja nnotifikata minn Parti Kontraenti, inkluż id-data li fiha ssir effettiva. B’xhieda ta’ dan, is-sottoskritti, awtorizzati kif jixraq għal dan l-effett, iffirmaw dan il-Protokoll. Magħmul fi Bled, is-16 ta’ Ottubru 1998, bil-Franċiż, il-Ġermaniż, it-Taljan, is-Sloven, l-erba' testi daqsinsew awtentiċi, f'kopja waħda li għandha tkun depożitata fl-arkivji ta' l-Istat tar-Repubblika ta’ l-Awstrija. Id-depożitarju għandu jibgħat kopja ċċertifikata lill-Partijiet firmatarji kollha. ANNESS II Il-Komunità Ewropea tikkonferma mill-ġdid id-Dikjarazzjonijiet u r-riservi tagħha għall-Protokolli, li diġà saru meta ffirmathom. DIKJARAZZJONIJIET F’ISEM IL-KOMUNITÀ EWROPEA DIKJARAZZJONI MILL-KOMUNITÀ EWROPEA FIR-RIGWARD TA' L-ARTIKOLU 12(3) TAL-PROTOKOLL DWAR "IL-ħARSIEN TAL-ħAMRIJA" TAL-KONVENZJONI DWAR L-ALPI Il-Komunità Ewropea tinnota li l-Artikolu 12(3) tal-Protokoll dwar il-‘Ħarsien tal-Ħamrija’ għandu jiġi interpretat skond il-leġiżlazzjoni eżistenti tal-KE u partikolarment id-Direttiva tal-Kunsill 86/278/KEE tat-12 ta' Ġunju 1986 dwar il-protezzjoni ta’ l-Ambjent, u b’mod partikolari tal-ħamrija, meta l-ħama tad-drenaġġ tintuża fl-agrikoltura[21]. Il-Komunità Ewropea hija ta l-opinjoni li l-ħama jista’ jkollha karatteristiċi agronomiċi prezzjużi u, sakemm tintuża tajjeb, tista’ tintuża fl-agrikoltura. Il-ħama tista’ tintuża f'każijiet fejn tibbenefika l-ħamrija jew għan-nutriment ta' l-uċuħ tar-raba’ u tal-pjanti. L-użu tagħha m'għandux jagħmel ħsara lill-kwalità tal-ħamrija u tal-prodotti agrikoli, kif jidher fil-Premessa 7 ta' din id-Direttiva, u lanqas ma għandu jwassal għal effetti ta' ħsara lill-bniedem (konsegwenzi diretti jew indiretti fuq saħħet il-bniedem), l-annimali, il-pjanti u l-ambjent, kif jidher fil-Premessa 5 u l-Artikolu 1 ta’ dik id-Direttiva. DIKJARAZZJONI MILL-KOMUNITÀ EWROPEA FIR-RIGWARD TA' L-ARTIKOLU 17(2) TAL-PROTOKOLL DWAR "IL-ħARSIEN TAL-ħAMRIJA" TAL-KONVENZJONI DWAR L-ALPI L-Artikolu 17(2) tal-Protokoll dwar il-Ħarsien tal-Ħamrija għandu jinftiehem b'tali mod li jkun żgurat li l-pjanijiet għall-ġestjoni ta' l-iskart għall-proċessi ta' qabel it-trattament, it-trattament u r-rimi ta' l-iskart u l-materjali residwi jitfasslu u jiġu implimentati, sabiex jiġi evitat it-tniġġis tal-ħamrija u li tiġi żgurata l-kompatibbiltà mhux biss ma' l-ambjent iżda wkoll mas-saħħa tal-bniedem. DIKJARAZZJONI MILL-KOMUNITÀ EWROPEA FIR-RIGWARD TA' L-ARTIKOLU 19(2) U L-ARTIKOLU 21 TAL-PROTOKOLL DWAR "IL-ħARSIEN TAL-ħAMRIJA" TAL-KONVENZJONI DWAR L-ALPI Fir-rigward ta’ l-Artikolu 19(2) u l-Artikolu 21(2) tal-Protokoll dwar il-Ħarsien tal-Ħamrija, is-sistema ta’ osservazzjoni komuni għandha tkun kompatibbli fejn xieraq mas-Sistema ta' Sistemi Globali ta' Osservazzjoni tad-Dinja (GEOSS) u għandha tqis id- database imwaqqfa mill-Istati Membri skond il-leġiżlazzjoni tal-KE dwar l-osservazzjoni, il-ġbir tad-dejta u l-metadejta. RIżERVA MILL-KOMUNITÀ EWROPEA RIŻERVA MILL-KOMUNITÀ EWROPEA FIR-RIGWARD TA' L-ARTIKOLU 9 TAL-PROTOKOLL DWAR "L-ENERĠIJA" TAL-KONVENZJONI DWAR L-ALPI L-Artikolu 9 tal-Protokoll dwar l-Enerġija jirrigwarda kwistjonijiet ta' l-enerġija nukleari. Sa fejn għandha x'taqsam il-KE, ir-rekwiżiti msemmija fl-Artikolu 9 huma previsti fit-Trattat li jistabbilixxi l-Komunità għall-Enerġija Atomika (EURATOM). Id-Deċiżjoni li biha ġiet irratifikata l-Konvenzjoni ta’ l-Alpi ma kinitx ibbażata fuq it-Trattat EURATOM iżda unikament fuq it-Trattat tal-KE. Id-Deċiżjoni li tawtorizza r-ratifika tal-Protokoll se jkollha l-istess bażi legali. Konsegwentement, il-Komunità Ewropea mhux se tkun marbuta mill-Artikolu 9 tal-Protokoll dwar l-Enerġija, meta l-Protokoll jidħol fis-seħħ għall-Komunità. [1] ĠU L 242, 15.07.2002, p.1ff. [2] ĠU L 242, 12.03.1996, p.31ff. [3] ĠU L 337, 22.12.2005, p.1ff. [4] COM(2002)179 "Lejn strateġija tematika għall-ħarisen tal-ħamrija". [5] ĠU C 87E, 7.4.2004, p.395ff. [6] Il-Kunsill "Ambjent" tal-25 ta' Ġunju 2002. [7] ĠU L 181, 04.7.1986, p.6ff. [8] ĠU L 242, 10.09.2002, p.1ff. [9] COM(97)599 finali " White Paper għal Strateġija u Pjan ta' Azzjoni tal-Komunità"; COM(02)321 finali Final Paper dwar il- Green Paper "Lejn strateġija Ewropea għas-sigurezza tal-provvista ta' l-enerġija”; ĠU L 283, 27.10.2001, p.33ff. Id-Direttiva 2001/77/KE dwar il-promozzjoni ta' l-elettriku prodott minn sorsi rinnovabbli ta' l-enerġija fis-suq intern ta' l-elettriku; ĠU L 1, 04.01.2003, p.65.ff, Direttiva 2002/91/KE dwar ir-rendiment tal-bini fir-rigward ta' l-enerġija; ĠU L 176, 15.7.2003, p.29.ff., Deċiżjoni Nru 1230/2003 KE li tadotta programm multiannwali għall-azzjoni fil-qasam ta' l-enerġija: "Enerġija Intelliġenti - Ewropa" (2003-2006). "Enerġija Intelliġenti-Ewropa" (2003 - 2006) [10] SEC(2004) 24 [11] COM(2003)716. [12] ĠU L 242, 12.03.1996, p.31ff. [13] ĠU L 337, 22.12.2005, p.1ff. [14] ĠU L […], […], p. […]. [15] ĠU L […], […], p. […]. [16] ĠU L 242, 12.03.1996, p.31ff. [17] ĠU L 337, 22.12.2005, p.27f. [18] ĠU L 242, 10.09.2002, p.1ff. [19] COM(97)599 finali " White Paper għal Strateġija u Pjan ta' Azzjoni tal-Komunità"; COM(02)321 finali Final Paper dwar il- Green Paper “Lejn strateġija Ewropea għas-sigurezza tal-provvista ta' l-enerġija”; ĠU L 283, tas-27.10.2001, p.33ff. Id-Direttiva 2001/77/KE dwar il-promozzjoni ta' l-elettriku prodott minn sorsi rinnovabbli ta' l-enerġija fis-suq intern ta' l-elettriku; ĠU L 1, 04.01.2003, p.65.ff, Direttiva 2002/91/KE dwar ir-rendiment tal-bini fir-rigward ta' l-enerġija; ĠU L 176, 15.7.2003, p.29.ff., Deċiżjoni Nru 1230/2003 KE li tadotta programm multiannwali għall-azzjoni fil-qasam ta' l-enerġija: "Enerġija Intelliġenti - Ewropa" (2003-2006). "Enerġija Intelliġenti-Ewropa" (2003 - 2006) [20] ĠU L176, 15.07.2003, p.11ff. Id-Deċiżjoni Nru 1229/2003/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas-26 ta' Ġunju 2003 li tistabbilixxi serje ta' linji gwida għan-networks trans-Ewropej ta' enerġija u li tħassar id-Deċiżjoni Nru 1254/96/KE. [21] ĠU L 181, 04.7.1986, p.6ff.