Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “Għaxar snin ta’ Sħubija tal-Lvant: nirriflettu dwar il-kisbiet u nfasslu l-politika futura tas-Sħubija tal-Lvant”

(opinjoni fuq inizjattiva proprja)

(2020/C 14/04)

Relatur: Indrė VAREIKYTĖ

Data tad-deċiżjoni tal-Assemblea Plenarja 20.2.2019 Bażi legali Artikolu 32(2) tar-Regoli ta; Proċedura Opinjoni fuq inizjattiva proprja Sezzjoni kompetenti Relazzjonijiet Esterni Adottata fis-sezzjoni 5.9.2019 Adottata fil-plenarja 26.9.2019 Sessjoni plenarja nru 546 Riżultat tal-votazzjoni (favur/kontra/astensjonijiet) 155/3/6

1. Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

1.1. Il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew (KESE) jemmen li s-Sħubija tal-Lvant (SL) hija inizjattiva tal-UE tant meħtieġa u potenzjalment ta’ suċċess, u jistieden lill-Parlament Ewropew u lill-Kummissjoni Ewropea li għadhom kemm ġew eletti biex jimpenjaw ruħhom bis-sħiħ għaliha. Il-KESE jimpenja ruħu wkoll li jibqa’ involut ħafna fil-bini ta’ soċjetajiet aktar b’saħħithom u demokratiċi fil-pajjiżi ġirien. ( 1 )

1.2. Filwaqt li l-kisbiet ewlenin tas-SL huma l-Ftehimiet ta’ Assoċjazzjoni (AA), inkluż iż-Żona ta’ Kummerċ Ħieles Approfondita u Komprensiva (DCFTA) u ftehimiet ta’ vjaġġar mingħajr viża mal-Georgia, ir-Repubblika tal-Moldova u l-Ukrajna (TRIO Assoċjat), mis-sħubija huwa mistenni aktar progress immirat aħjar matul l-għaxar snin li ġejjin.

1.3. Il-Kumitat jenfasizza li filwaqt li t-TRIO Assoċjat urew progress u rieda akbar biex jiġu introdotti r-riformi, kif ukoll l-Armenja ssegwi l-eżempju tajjeb, il-Belarus u l-Ażerbajġan staġnaw fil-biċċa l-kbira u, f’xi każijiet, marru lil hinn mid-definizzjoni tad-demokrazija.

1.4. Il-KESE jemmen li l-UE hija l-ewwel u qabel kollox unjoni ta’ valuri, għalhekk, ir-relazzjonijiet tagħha mal-ġirien tagħha għandhom ikunu bbażati wkoll fuq l-istess valuri u jkunu kondizzjonali.

1.5. Il-Kumitat jidentifika dawn li ġejjin bħala sfidi maġġuri futuri fi ħdan is-Sħubija tal-Lvant: l-implimentazzjoni effettiva tal-AA/DCFTA u impenji relatati oħrajn, it-tisħiħ tal-istat tad-dritt, l-implimentazzjoni tar-riformi ġudizzjarji u l-ġlieda kontra l-korruzzjoni; il-protezzjoni ulterjuri tal-ambjent u l-indirizzar b’mod attiv tat-tibdil fil-klima; iż-żieda fir-reżiljenza tas-soċjetà billi jiġu miġġielda t-theddid ibridu u d-diżinformazzjoni; it-tisħiħ tal-ambjent għal soċjetà ċivili u midja ħielsa u indipendenti; u ż-żieda fl-involviment tal-UE biex tgħin ittejjeb il-ħajja taċ-ċittadini affettwati mill-kunflitti fir-reġjun.

1.6. Il-KESE jirrakkomanda li l-Kummissjoni tistabbilixxi objettivi u riżultati speċifiċi għal kull pajjiż imsieħeb għall-perjodu li jmiss tas-SL. Il-parteċipazzjoni tas-soċjetà ċivili f’dan il-proċess se tkun kruċjali sabiex ikun hemm strument addizzjonali biex jimmonitorja b’mod attiv il-progress.

1.7. Il-KESE jissuġġerixxi li tiġi stabbilita skeda għal valutazzjonijiet ta’ progress konsekuttivi u obbligatorji biex il-gvernijiet tas-SL jiġu mħeġġa joħolqu l-pjani tagħhom stess, flimkien mal-pjani direzzjonali bilaterali, biex jippjanaw u jimmonitorjaw l-implimentazzjoni tar-riżultati u l-objettivi.

1.8. Il-Kumitat jirrakkomanda wkoll li jiżdied progressivament l-għadd tal-indikaturi u tad-data li l-pajjiżi tas-SL huma meħtieġa jissottomettu lill-Eurostat.

1.9. Fid-dawl tal-promozzjoni tad-diżinformazzjoni mill-gvern Russu, il-kampanji ta’ proġetti ta’ investiment aggressivi Ċiniżi u Russi, u theddid ieħor fir-reġjun, l-istituzzjonijiet tal-UE jeħtiġilhom jqisu mill-ġdid l-istrateġija ta’ komunikazzjoni għar-reġjun tas-SL sabiex jilħqu liċ-ċittadini.

1.10. Il-KESE jemmen li huma meħtieġa aktar enfasi u għodod biex jittejbu l-ħiliet tal-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili (OSĊ), tal-uffiċjali pubbliċi u tal-mexxejja politiċi fil-pajjiżi tas-SL, kif ukoll biex jinbnew il-kapaċitajiet tat-trade unions u tal-assoċjazzjonijiet tan-negozju.

1.11. Il-Kumitat jemmen li għandha tingħata prijorità akbar biex jiġu rimedjati d-diskrepanzi u l-ispariġġi fil-ħiliet fil-pajjiżi tas-SL, biex tittejjeb l-effettività ġenerali tal-edukazzjoni, u biex jissaħħu r-rabtiet bejn l-edukazzjoni, ir-riċerka u l-innovazzjoni, sabiex tissaħħaħ il-kooperazzjoni bejn is-settur pubbliku u dak privat.

1.12. Anke jekk il-kummerċ bejn il-pajjiżi tas-SL u l-UE qed jiżdied, il-kummerċ intrareġjonali għandu jissaħħaħ aktar sabiex jiġu żgurati d-diversifikazzjoni u s-sostenibbiltà tad-dħul mill-kummerċ.

1.13. Il-KESE jemmen bis-sħiħ li għandu jkun hemm qafas legali obbligatorju li jippermetti lis-soċjetà ċivili taċċessa l-informazzjoni, izżomm lill-gvern responsabbli u tieħu sehem fil-proċessi ta’ tfassil ta’ politika f’kull wieħed mill-pajjiżi tas-Sħubija tal-Lvant.

1.14. Il-Kumitat jappoġġja bis-sħiħ il-mozzjoni biex jiġi introdott djalogu msaħħaħ dwar riformi relatati mal-AA/DCFTA bejn l-UE u t-TRIO Assoċjat, jiġu inklużi elementi komparattivi fir-rakkomandazzjonijiet speċifiċi għall-pajjiż tal-AA u biex jiġi sinkronizzat ir-rilaxx tagħhom biex titrawwem kompetizzjoni pożittiva.

2. Kummenti ġenerali

2.1. Is-Sħubija tal-Lvant (SL), li tnediet fl-2009 bħala inizjattiva ta’ politika konġunta, għandha l-għan li tapprofondixxi u ssaħħaħ ir-relazzjonijiet bejn l-Unjoni Ewropea, l-Istati Membri tagħha u s-sitt ġirien tagħha tal-Lvant: l-Armenja, l-Ażerbajġan, il-Belarussja, il-Georgia, ir-Repubblika tal-Moldova u l-Ukrajna.

2.2. Fi ħdan dan il-qafas, l-imsieħba kollha qablu li jwasslu benefiċċji tanġibbli għall-ħajja ta’ kuljum taċ-ċittadini tagħhom billi jsaħħu l-istituzzjonijiet u l-governanza tajba, jiżguraw l-istat tad-dritt u l-infurzabbiltà tiegħu, jimplimentaw riformi ġudizzjarji ewlenin, jiġġieldu kontra l-korruzzjoni; jżidu l-impenn mas-soċjetà ċivili, jsaħħu l-pożizzjoni tan-nisa u jiżguraw bilanċ bejn is-sessi, isaħħu l-komunikazzjoni strateġika u jappoġġjaw il-pluralità u l-indipendenza tal-midja; jgħinu lin-negozji żgħar u ta’ daqs medju jikbru, jattiraw l-investimenti, joħolqu impjiegi ta’ kwalità f’setturi ġodda, iżidu l-opportunitajiet ta’ kummerċ billi jappoġġjaw l-aċċess għal swieq ġodda; itejbu l-konnessjonijiet u l-infrastruttura tat-trasport, isaħħu r-reżiljenza u l-effiċjenza fl-enerġija, kif ukoll l-użu tal-enerġija rinnovabbli; u billi jinvestu fil-ħiliet, l-intraprenditorija u l-impjegabbilità taż-żgħażagħ.

2.3. Filwaqt li t-tliet AA/DCFTA u l-ftehimiet ta’ vjaġġar mingħajr viża mal-istati firmatarji huma kisbiet ferm ta’ min ifaħħarhom, sfortunatament, il-progress ġenerali li ġie osservat fil-biċċa l-kbira tal-oqsma msemmija hawn fuq huwa moderat, u l-ebda riżultat stabbilit minn qabel għadu ma ntlaħaq kompletament.

2.4. Il-KESE jemmen li l-UE hija l-ewwel u qabel kollox unjoni ta’ valuri ( 2 ) , u b’hekk ir-relazzjonijiet tagħha mal-viċinat tagħha għandhom ikunu bbażati wkoll fuq dawk l-istess valuri. Għandu jkun hemm aktar kondizzjonalità fis-SL u rotot ċari, maqbula reċiprokament mal-pajjiżi tas-SL biex jiġu żgurati d-drittijiet tal-bniedem, il-libertajiet ċivili, tal-midja u tal-istampa, l-istat tad-dritt, il-governanza trasparenti, l-ugwaljanza bejn is-sessi, id-djalogu soċjali, il-ħarsien tal-ambjent u valuri bażiċi oħra, li mingħajrhom l-Ewropa tal-lum tkun inkonċepibbli. Ir-reġjun kollu se jibbenefika l-aktar meta d-demokraziji ġirien tal-UE jkunu fuq l-istess livell tal-UE. Il-pajjiżi msieħba għandhom jippreżentaw ukoll skeda sabiex jiġu rratifikati t-18-il Trattat Internazzjonali dwar id-Drittijiet tal-Bniedem ( 3 ) u jinkiseb (jew jinżamm) l-istatus tal-akkreditazzjoni ‘A’ mill-Alleanza Globali tal-Istituzzjonijiet Nazzjonali tad-Drittijiet tal-Bniedem ( 4 )

2.5. Il-Kumitat jirrikonoxxi l-ħtieġa għal riżultati ċari u li jistgħu jitkejlu, u jirrakkomanda li l-Kummissjoni tistabbilixxi objettivi u riżultati speċifiċi għal kull pajjiż imsieħeb għall-perjodu li jmiss tas-SL. Huwa kruċjali li jiġi żgurat li l-objettivi u r-riżultati futuri jiffokaw mhux biss fuq l-indikaturi ekonomiċi, iżda wkoll fuq il-prosperità u l-benesseri soċjali. L-iffukar fuq l-iżvilupp ekonomiku biss wera li ma jagħtix ir-riżultati mistennija. Pereżempju, l-ammont totali ta’ għotjiet tal-UE lill-Ukrajna se jilħaq EUR 4,8 biljun sal-2020 ( 5 ) , madankollu, l-Ukrajna għadha l-ifqar pajjiż fir-reġjun.

2.6. Il-parteċipazzjoni tas-soċjetà ċivili f’dan il-proċess se tkun kruċjali, sabiex ir-riformi ppjanati jsiru inqas vulnerabbli għaċ-ċikli tal-elezzjonijiet u l-bidliet politiċi. Il-proċess ta’ trasformazzjoni u l-implimentazzjoni tar-riformi meħtieġa jistgħu jsiru biss billi jiġu involuti l-imsieħba soċjali u l-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili fil-proċess leġislattiv, fir-riformi u fl-implimentazzjoni tagħhom. Għal dan il-għan, l-assoċjazzjonijiet tan-negozju u l-organizzazzjonijiet ta’ appoġġ għandhom ikunu involuti fil-proċessi tat-tfassil u l-implimentazzjoni tal-istrateġiji għall-iżvilupp ekonomiku u l-kooperazzjoni reġjonali.

2.7. Sabiex jiġu implimentati bis-sħiħ u jkunu sostenibbli, ir-riżultati għandu jkollhom sjieda lokali b’saħħitha. Jekk ma jiġux identifikati, diskussi, appoġġjati u implimentati f’kooperazzjoni mas-soċjetà ċivili lokali, ir-riżultati miksuba jistgħu faċilment jitreġġgħu lura. Barra minn hekk, s’issa l-atturi ewlenin responsabbli għall-implimentazzjoni kienu l-Kummissjoni Ewropea u l-Ministeri rilevanti tas-SL, filwaqt li l-gvernijiet, li għandhom jiżguraw rieda politika kontinwa għar-riformi, għadhom mhumiex inklużi fost l-atturi ewlenin fir-rigward tal-ilħuq tal-miri ( 6 )

2.8. Waqt l-ippjanar tas-sett li jmiss ta’ objettivi fit-tul, għandha tingħata aktar attenzjoni lill-monitoraġġ tal-progress tal-implimentazzjoni tagħhom. S’issa, il-valutazzjoni twettqet prinċipalment mis-Servizz Ewropew għall-Azzjoni Esterna (SEAE) u mis-soċjetà ċivili fil-pajjiżi tas-SL. Il-KESE jissuġġerixxi li tiġi stabbilita skeda għal valutazzjoni ta’ progress konsekuttiva u obbligatorja biex il-gvernijiet tas-SL jiġu mħeġġa joħolqu l-pjani tagħhom stess, flimkien mal-pjani direzzjonali bilaterali, biex jippjanaw u jimmonitorjaw l-implimentazzjoni tar-riżultati u l-objettivi.

2.9. Il-KESE jirrakkomanda li għandha titqies iż-żieda progressiva tal-ammont tal-indikaturi u tad-data li l-pajjiżi tas-SL huma meħtieġa jissottomettu lill-Eurostat, sabiex jiġi żgurat monitoraġġ aktar mill-qrib tal-progress ta’ riformi ewlenin u biex tiġi żgurata valutazzjoni aktar trasparenti u oġġettiva. Il-pajjiżi tal-AA/DCFTA għandu jkollhom skeda ta’ żmien ċara biex eventwalment jilħqu l-istess livell ta’ twassil ta’ data lill-Eurostat bħall-Istati Membri tal-UE.

2.10. Sabiex jitkejjel l-impatt tal-involviment tas-soċjetà ċivili fir-riformi tas-SL, il-Kumitat jipproponi li titħejja analiżi komparattiva, li tkejjel id-differenzi fil-kisbiet u l-impatt tas-soċjetà ċivili fil-pajjiżi flimkien mal-Gruppi Konsultattivi Domestiċi (DAGs) u l-bqija tal-imsieħba tas-SL.

2.11. Il-Kumitat jemmen bis-sħiħ li l- prijorità attwali tal-Parlament Ewropew li għadu kif ġie elett u tal-Kummissjoni Ewropea hija li jintlaħaq kunsens dwar l-assoċjazzjoni u, possibbilment, il-prospetti ta’ sħubija għall-istati tas-SL, li għandhom ir-rieda u jistgħu jissieħbu fl-UE fil-futur qarib. Kemm il-progress kif ukoll l-ippjanar għal dan huma mxekkla bil-kbir minħabba n-nuqqas ta’ viżjoni ċara dwar x’inhu l-objettiv finali u l-premju għall-isforzi kollha għal kull pajjiż imsieħeb jekk dan jimplimenta bis-sħiħ l-objettivi u r-riżultati stabbiliti.

2.12. Fuq perjodu ta’ żmien itwal, l-istrateġija tas-SL wara l-2020 tista’ tinvolvi l-liberalizzazzjoni ta’ xi servizzi, inklużi servizzi finanzjarji, l-adeżjoni tal-pajjiżi assoċjati maż-Żona Unika ta’ Pagamenti bl-Euro (SEPA) u, permezz tal-AA/DCFTA, maż-Żona Ekonomika Ewropea (ŻEE), l-integrazzjoni aktar profonda fil-qasam tas-suq diġitali, eż. fit-trażmissjoni tad-data, u fl-estensjoni tal-libertà tal-moviment għall-professjonisti bil-konklużjoni ta’ ftehimiet mal-UE dwar ir-rikonoxximent reċiproku tal-kwalifiki professjonali.

2.13. Il-promozzjoni tal-valuri tal-UE kienet u tibqa’ l-idea ewlenija tal-politika tas-SL. L-appoġġ għal relazzjonijiet aktar mill-qrib u, eventwalment, sħubija fl-UE, jibqa’ għoli fost iċ-ċittadini tas-SL, madankollu, it-tibdil tal-mentalità tan-nies jeħtieġ sforzi fit-tul. Filwaqt li l-importanza tar-rispett għall-istat tad-dritt, il-ħlas tat-taxxi u l-evitar ta’ ekonomija li ma tidhirx hija rikonoxxuta mill-biċċa l-kbira taċ-ċittadini tal-UE, fil-pajjiżi tas-SL, minħabba s-sitwazzjoni ekonomika tagħhom, in-nies qed jitħabtu kuljum biex jiżguraw is-sopravivenza tagħhom, u għalhekk ma jagħtux prijorità lill-aċċettazzjoni ta’ ċerti valuri tal-UE.

2.14. Sabiex tittejjeb il-ġestjoni u tiżdied l-effettività tal-iskemi u l-istrumenti ta’ appoġġ immirati biex jiżguraw il-parteċipazzjoni inklużiva tas-soċjetà ċivili fil-proċessi ġenerali tas-SL, għandha tingħata kunsiderazzjoni għall-konċentrazzjoni ta’ tali l-istrumenti f’idejn il-KESE minħabba l-kapaċitajiet uniċi tiegħu, l-esperjenza fil-qasam, l-istorja istituzzjonali u l-permeabilità fis-soċjetà.

2.15. Fid-dawl tal-promozzjoni tad-diżinformazzjoni mill-gvern Russu, il-kampanji ta’ proġetti ta’ investiment aggressivi Ċiniżi u Russi, u theddid ieħor fir-reġjun, l-istituzzjonijiet tal-UE jeħtiġilhom jqisu mill-ġdid l-istrateġija ta’ komunikazzjoni għar-reġjun tas-SL sabiex jilħqu liċ-ċittadini. Wieħed mill-mezzi ppruvati biex tinxtered l-informazzjoni dwar il-valuri, l-għanijiet, l-impatt u eżempji tajbin ta’ kooperazzjoni mal-UE huwa permezz tat-tisħiħ tal-pożizzjoni tal-OSĊ lokali, billi sempliċiment jiġu megħjuna biex jiksbu impatt aħjar fil-ħidma tagħhom ta’ kuljum.

2.16. L-UE għandha tkompli tikkontribwixxi għas-soluzzjoni paċifika ta’ kunflitti fir-reġjun tas-SL. Approċċi bħas-Sħubija Ewropea għal Soluzzjoni Paċifika tal-Kunflitt dwar Nagorno-Karabakh (EPNK), fejn l-OSĊ mill-Istati Membri tal-UE u l-pajjiżi tas-SL jingħaqdu flimkien fi sforz komuni biex jinbena fehim reċiproku u ta’ fiduċja fil-proċess tas-soluzzjoni, għandhom jitkattru.

3. Soċjetà

3.1. L-aktar skemi ta’ finanzjament reċenti għall-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili organizzati tas-SL għandhom kundizzjoni – biex is-soċjetà ċivili taħdem fuq l-implimentazzjoni u r-riformi tal-AA, l-OSĊ għandhom isiru aġenti tal-UE u xi kultant jaħdmu fuq suġġetti li mhumiex naturali għalihom. Minħabba din il-kundizzjoni, l-OSĊ qegħdin sempliċement japplikaw għall-finanzjament li huwa disponibbli, minflok jiffokaw fuq l-għanijiet tagħhom u dak li huwa meħtieġ għas-soċjetà, u b’hekk qed isiru fornitur ieħor tas-servizzi.

3.2. Ir-rapport u data komparattiva tal-OSĊ tal-UE jikkonfermaw ( 7 ) li l-maġġoranza tal-kontropartijiet tas-SL tagħhom lanqas biss għandhom il-ħiliet bażiċi tal-ġestjoni tal-proġett, inklużi dawk dwar kif iħejju proposti u baġits tal-proġett. Għalhekk, ir-rwol tal-organizzazzjonijiet tal-UE fit-twassil ta’ riżultati relatati mal-monitoraġġ tar-riformi, it-tħejjija ta’ rapporti paralleli, analiżijiet dwar kwistjonijiet u rakkomandazzjonijiet differenti jibqa’ importanti ħafna. Il-KESE jemmen li OSĊ inqas ikkwalifikati fil-pajjiżi tas-SL m’għandhomx jiġu injorati jew mhux apprezzati, madankollu, l-aspettattivi fir-rigward tagħhom għandhom ikunu realistiċi: huma atturi importanti fil-komunitajiet tagħhom, iżda m’għandhomx ikunu mistennija li jagħmlu dak li l-organizzazzjonijiet Ewropej esperjenzati huma kapaċi jwasslu.

3.3. Għalhekk, il-KESE jirrakkomanda li l-Kummissjoni, fi sħubija mal-Istati Membri tal-UE, tistabbilixxi programm edukattiv aċċessibbli li jiffoka fuq it-titjib tal-ħiliet tar-rappreżentanti tal-OSĊ, tal-uffiċjali pubbliċi u tal-mexxejja tal-pajjiżi tas-SL. Tali programm jista’ wkoll jindirizza n-nuqqas ta’ kompetenzi li r-rappreżentanti tal-OSĊ jiffaċċjaw meta jidħlu fis-servizz pubbliku, kif kien il-każ wara r-Rivoluzzjoni tad-Dinjità fl-Ukrajna u r-Rivoluzzjoni tal-Bellus fl-Armenja.

3.4. Barra minn hekk, il-Kumitat jemmen li għandha tingħata prijorità b’mod ċar lill-iskemi ta’ appoġġ u lill-inklużjoni tas-sħubija għall-organizzazzjonijiet taż-żgħażagħ fil-pajjiżi tas-SL u li tiġi appoġġjata aktar il-parteċipazzjoni tagħhom fil-programmi ta’ kooperazzjoni u mobbiltà internazzjonali (eż. Żgħażagħ fl-Azzjoni u Erasmus+). L-istabbiliment ta’ skejjel Ewropej, bħal dak fi Tbilisi, il-Georgia, fil-bqija tal-istati tas-SL jista’ jkun bidu tajjeb sabiex jissaħħaħ l-istandard tal-edukazzjoni abbażi tal-aħjar eżempji mill-Istati Membri tal-UE.

3.5. Il-KESE jemmen li l-aġenda ta’ koeżjoni soċjali trid tirrimedja d-diskrepanzi u l-ispariġġi fil-ħiliet fil-pajjiżi tas-SL biex tittejjeb l-effettività ġenerali tal-edukazzjoni billi jiġu adattati l-aħjar eżempji u sistemi mill-kontropartijiet tagħhom tal-UE. Il-kwalità tal-edukazzjoni li tippermetti l-innovazzjoni għadha baxxa fir-reġjun, u għalhekk, hemm bżonn li jiġu riformati s-sistemi edukattivi u li l-organizzazzjonijiet u l-prattikanti rilevanti tas-soċjetà ċivili jiġu involuti fit-tfassil tal-kurrikula. Jeħtieġ li jittejbu r-rabtiet bejn l-edukazzjoni, ir-riċerka u l-innovazzjoni biex tissaħħaħ il-kooperazzjoni bejn is-settur pubbliku u dak privat ( 8 )

3.6. Il-Kumitat jilqa’ l-involviment tal-Konfederazzjoni tat-Trade Unions Internazzjonali (ITUC) u tal-Kunsill Reġjonali Pan-Ewropew (PERC) tiegħu u tal-Konfederazzjoni Ewropea tat-Trade Unions (KETU) fil-bini tal-kapaċità tat-trade unions indipendenti fil-pajjiżi tas-SL. Proġetti u inizjattivi bħal dawn huma importanti għall-promozzjoni tal-mudell soċjali Ewropew, inkluż id-djalogu soċjali u s-sigurtà soċjali kif ukoll in-negozjar kollettiv. L-eżistenza ta’ organizzazzjonijiet tat-trade unions indipendenti hija kruċjali għas-suċċess ta’ tkabbir sostenibbli u progress soċjali li jirriżultaw mill-proċessi ta’ trasformazzjoni marbuta mal-implimentazzjoni ta’ ftehimiet ta’ assoċjazzjoni jew sħubija. Trade unions b’saħħithom huma wkoll prekundizzjoni għal soċjetà ċivili b’suċċess u b’saħħitha.

4. Ekonomija

4.1. Il-bini tar-reżiljenza ekonomika u t-titjib tal-kompetittività huma fil-qalba tal-kooperazzjoni tal-UE mal-pajjiżi tas-SL bl-enfasi fuq il-ħidma flimkien biex jinħolqu l-impjiegi u jiġu żviluppati ekonomiji aktar b’saħħithom, aktar diversifikati, vibranti u sostenibbli. Sar progress sinifikanti f’dan il-qasam, inkluża ż-żieda fil-kummerċ bejn is-sitt pajjiżi msieħba kollha u l-UE.

4.2. Il-KESE jqis li l-impenji għall-armonizzazzjoni tas-swieq diġitali fir-reġjun tas-SL għadhom mhumiex implimentati b’mod effettiv, u b’hekk jixxekklu l-progress u l-iżvilupp tas-servizzi diġitali. Fl-istess ħin, il-KESE jfaħħar il-kunsens milħuq dwar pjani għal ftehim dwar ir-roaming għar-reġjun sal-2020, li mhux biss iżid l-aċċess għall-komunikazzjonijiet għan-nies, iżda jista’ wkoll jagħti spinta lit-turiżmu u jirriżulta f’benefiċċji ekonomiċi mifruxa.

4.3. Anke jekk il-kummerċ bejn il-pajjiżi tas-SL u l-UE qed jiżdied, għandu jsir aktar sforz biex jissaħħaħ il-kummerċ intrareġjonali, sabiex jiġu żgurati d-diversifikazzjoni u s-sostenibbiltà tad-dħul mill-kummerċ.

4.4. Il-KESE jemmen li l-integrazzjoni kummerċjali reġjonali li twassal għal spazju ekonomiku komuni, roaming b’xejn, żona ta’ migrazzjoni komuni, sinkronizzazzjoni tan-netwerks tal-elettriku, l-iżvilupp ta’ sorsi ta’ enerġija nadifa indipendenti u l-konverżjoni tal-istandards agrikoli għall-istandards tal-UE għandha titqies u tiġi żviluppata bħala l-aktar proġetti ekonomiċi komuni importanti kemm għall-imsieħba tas-SL kif ukoll għall-UE kollha kemm hi.

4.5. Il-Kumitat jenfasizza l-ħtieġa li jiġu żviluppati assoċjazzjonijiet tan-negozju indipendenti u organizzazzjonijiet ta’ appoġġ fir-reġjun. Tali organizzazzjonijiet jeħtieġ li jkunu involuti aktar u b’mod aħjar fl-iżvilupp tan-negozju u l-implimentazzjoni tad-DCFTA. Fl-istess ħin, l-SMEs tas-SL jeħtieġu jistabbilixxu assoċjazzjonijiet u/jew organizzazzjonijiet umbrella, li jirrappreżentaw l-interessi tagħhom u li jsaħħuhom fir-rigward tal-promozzjoni tal-interessi tagħhom fil-proċess leġislattiv u tal-iżgurar ta’ sehem fis-swieq lokali u tal-UE.

5. Governanza

5.1. Iż-żieda tal-isforzi fil-qasam tat-tisħiħ tal-istituzzjonijiet u l-governanza tajba hija prijorità ewlenija għall-UE fil-pajjiżi tas-SL fejn għad hemm sfidi. B’mod partikolari, jeħtieġ li jsiru aktar sforzi fir-rigward tal-istat tad-dritt, fl-implimentazzjoni ta’ riformi ġudizzjarji ewlenin, u fil-ġlieda kontra l-korruzzjoni. Dawn huma l-prekundizzjonijiet għall-fiduċja taċ-ċittadini fl-istat, l-istabbiltà fit-tul, u klima bla periklu għall-investiment.

5.2. Il-Kumitat jiġbed l-attenzjoni lejn il-fatt li l-leġislazzjoni dwar konsultazzjonijiet obbligatorji tal-gvern mal-pubbliku teżisti biss fir-Repubblika tal-Moldova u fl-Ukrajna. Għandu jkun hemm qafas legali obbligatorju li jippermetti lis-soċjetà ċivili taċċessa informazzjoni, iżżomm lill-gvern responsabbli u tieħu sehem fil-proċess tat-tfassil tal-politika. Barra minn hekk, sabiex jissaħħu l-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili, il-gvernijiet tal-pajjiżi tas-SL jeħtieġ li jimpenjaw ruħhom għal appoġġ aktar konsistenti u dirett għall-OSĊ.

5.3. Rigward il-bini tal-kapaċità, l-istituzzjonijiet fil-pajjiżi tas-SL li jiffunzjonaw tajjeb u li huma kapaċi jwettqu r-riformi meħtieġa huma aktar kruċjali minn qatt qabel, u b’hekk arranġamenti ta’ ġemellaġġ bejniethom (eż. netwerk ta’ aġenziji tas-sikurezza tal-ikel, korpi ta’ standardizzazzjoni, aġenziji kontra l-korruzzjoni, eċċ.) għandhom jiġu formalizzati u possibbilment appoġġjati mill-UE.

5.4. Il-bini konġunt tal-kapaċità, l-arranġamenti ta’ ġemellaġġ u ta’ netwerking, l-iskambju ta’ prattiki, l-iżvilupp ta’ approċċi u għodod konġunti jistgħu jkunu kollha appoġġjati permezz ta’ faċilità ta’ assoċjazzjoni konġunta. Tista’ tingħata wkoll konsiderazzjoni għall-finanzjament tat-timijiet ta’ riforma fuq il-linji żviluppati għall-Ukrajna.

5.5. Il-KESE jenfasizza wkoll il-ħtieġa li l-gvernijiet tas-SL u s-soċjetà ċivili jiġu megħjuna fl-iżvilupp tal-għodod meħtieġa biex jivvalutaw u jindirizzaw id-disparità bejn is-sessi. Huwa kruċjali li jiġi żgurat li l-appoġġ għall-uffiċċji tal-istatistika tal-istat ikopri l-ġbir ta’ statistika dwar il-kummerċ u s-sessi, inkluż permezz ta’ mistoqsijiet speċifiċi fl-istħarriġ dwar l-unitajiet domestiċi u n-negozju, u indikaturi speċifiċi biex jiġu mmonitorjati l-impatti relatati mal-kummerċ maż-żmien.

6. Konnettività

6.1. Il-ħidma tal-UE mal-pajjiżi msieħba biex jittejbu l-konnessjonijiet tat-trasport u l-infrastruttura, tingħata spinta lir-reżiljenza u l-effiċjenza fl-enerġija, kif ukoll l-użu ta’ enerġija rinnovabbli biex jitnaqqsu l-emissjonijiet tal-gassijiet serra rriżultat fi progress sinifikanti. It-tkomplija tal-investiment f’dawn l-oqsma se twassal għal żvilupp ekonomiku sostenibbli akbar u benefiċċji konkreti għall-ħajja taċ-ċittadini billi jinħolqu sorsi alternattivi ta’ enerġija, jitnaqqsu d-dipendenza enerġetika fuq fornitur wieħed prinċipali u l-konsum tal-enerġija.

6.2. Il-Kumitat għalhekk jenfasizza l-importanza ta’ aktar diversifikazzjoni tal-provvista tal-enerġija, tnaqqis fl-emissjonijiet tas-CO 2 u l-istabbiliment ta’ mekkaniżmi effettivi għall-monitoraġġ tal-emissjonijiet nazzjonali, kif ukoll li tiżdied l-azzjoni dwar il-protezzjoni tal-bijodiversità u l-ġestjoni sostenibbli tal-foresti.

7. Ftehimiet ta’ Assoċjazzjoni/Żona ta’ Kummerċ Ħieles Profonda u Komprensiva

7.1. Il-Kumitat jappoġġja bis-sħiħ il-mozzjoni li jiġi introdott djalogu mtejjeb dwar ir-riformi relatati mal-AA/DCFTA bejn l-UE u t-TRIO Assoċjat, l-inklużjoni ta’ elementi komparattivi fir-rakkomandazzjonijiet speċifiċi għall-pajjiż tal-Ftehimiet ta’ Assoċjazzjoni u li jiġi sinkronizzat ir-rilaxx tagħhom biex titrawwem kompetizzjoni pożittiva, peress li dan diġà rriżulta effettiv biex jaċċellera l-progress fl-Ewropa Ċentrali u tal-Lvant.

7.2. Huwa rrakkomandat li titkompla l-istituzzjonalizzazzjoni tal-kooperazzjoni bejn it-TRIO Assoċjat u l-UE, b’mod partikolari fil-livell eżekuttiv. Il-ħolqien ta’ grupp eżekuttiv konġunt u xi sottogruppi li jtennu l-proċess ta’ istituzzjonalizzazzjoni fil-livell tal-parlamenti jista’ jkun punt tat-tluq tajjeb. Dan jista’ jiġi segwit minn gruppi simili tas-soċjetà ċivili organizzata, fi ħdan il-pjattaformi tas-soċjetà ċivili tas-SL, assoċjazzjonijiet tan-negozju, trade unions u oħrajn. L-esperjenza u n-netwerks maħluqa permezz tal-kooperazzjoni tal-Organizzazzjoni GUAM għad-Demokrazija u l-Iżvilupp Ekonomiku jistgħu jintużaw bħala eżempju. L-appoġġ tal-UE u l-Istati Membri individwali tagħha joffri appoġġ sinifikanti għal tali istituzzjonalizzazzjoni.

7.3. Minħabba l-kumplessità tiegħu, l-AA/DCFTA huwa diffiċli li jiġi implimentat, peress li jeħtieġ riżorsi politiċi, finanzjarji u umani sinifikanti u huwa mimli sfidi, speċjalment peress li huwa indirizzat lejn ir-riformi tas-swieq, filwaqt li l-aspettattivi ġenwini ewlenin tar-riformi tal-UE huma l-istat tad-dritt u l-governanza tajba. Il-Kumitat jemmen li huwa kruċjali li jiġu riflessi dawn l-aspettattivi u li tiġi appoġġjata l-implimentazzjoni tal-AA/DCFTA b’inizjattivi paralleli biex jissaħħu d-demokraziji assoċjati. Mekkaniżmi ta’ appoġġ addizzjonali, li jiġu pprovduti biss mal-implimentazzjoni sħiħa ta’ objettivi maqbula b’mod reċiproku fi ħdan inizjattivi paralleli bħal dawn, jistgħu jiġu kkunsidrati u jservu wkoll bħala motivatur addizzjonali.

7.4. Il-KESE jirrakkomanda ħafna wkoll l-indirizzar regolari tad-drittijiet tax-xogħol tan-nisa u l-kwistjonijiet marbuta mal-pagi, b’mod partikolari fis-setturi tal-industrija u tas-servizzi fejn jidher li hemm l-ikbar diskrepanzi u huma dawk li jvarjaw l-aktar. L-aġenda ta’ approssimazzjoni tal-AA/DCFTA toffri approċċ komprensiv f’termini ta’ azzjoni leġislattiva u infurzar ta’ konvenzjonijiet internazzjonali, inkluż dwar is-sessi u dawk kontra d-diskriminazzjoni. Huwa kruċjali li dan il-proċess jiġi mmonitorjat, jittejjeb il-ġbir ta’ statistika diżaggregata skont is-sessi dwar l-impjiegi u l-pagi, u li jiġu appoġġjati l-gruppi tan-nisa fil-promozzjoni tal-interessi tagħhom.

Brussell, is-26 ta’ Settembru 2019. Il-President tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew Luca JAHIER

(1) Matul l-aħħar għaxar snin, il-KESE adotta aktar minn tużżana opinjonijiet dwar diversi aspetti tas-SL Huwa stabbilixxa wkoll Kumitat ta’ Segwitu permanenti dwar il-Ġirien tal-Lvant, ifforma pjattaformi bilaterali tas-soċjetà ċivili tal-pajjiżi tal-UE u tas-SL, kif ukoll gruppi konsultattivi domestiċi (DAGs), u organizza Fora tan-Negozju tas-Sħubija tal-Lvant flimkien mas-summits tas-SL.

(2) Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea, (2016/C 202/02).

(3) https://indicators.ohchr.org

(4) https://nhri.ohchr.org/

(5) Rebuilding Ukraine: An assessment of EU assistance, Chatham House, Istitut Reali għall-Affarijiet Internazzjonali, 2018.

(6) EaP CSF policy brief, Joint Staff Working Document, “EaP – Focusing on key priorities and deliverables – Assessment and recommendations by the civil society” (Sommarju tal-politika tal-QSK tas-SL, Dokument ta’ Ħidma Konġunt tal-Persunal – Niffokaw fuq il-prijoritajiet u r-riżultati ewlenin – Valutazzjoni u rakkomandazzjonijiet mis-soċjetà ċivili (Mhux disponibbli bil-Malti), 2017

(7) Ukraine Analytica, Edizzjoni 3 (13), 2018.

(8) http://eu4business.eu/files/medias/regional-position-paper_final_kyiv-21-june-2017-2_0.pdf