MT Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea C 68/21

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “Ir-rwol tal-Unjoni Ewropea fil-konsolidazzjoni tal-paċi fir-relazzjonijiet esterni: prattiki tajbin u perspettivi”

2012/C 68/04

Relatur: is-Sinjura MORRICE

Matul is-sessjoni plenarja tiegħu tad-19 u l-20 ta’ Jannar 2011, il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew iddeċieda, b'konformità mal-Artikolu 29(2) tar-Regoli ta’ Proċedura tiegħu, li jħejji opinjoni fuq inizjattiva proprja dwar

Ir-rwol tal-Unjoni Ewropea fil-konsolidazzjoni tal-paċi fir-relazzjonijiet esterni: prattiki tajbin u perspettivi.

Is-Sezzjoni Speċjalizzata għar-Relazzjonijiet Esterni, inkarigata sabiex tipprepara l-ħidma tal-Kumitat dwar is-suġġett, adottat l-opinjoni tagħha nhar il-15 ta’ Diċembru 2011.

Matul l-477 sessjoni plenarja tiegħu li saret fit-18 u d-19 ta’ Jannar 2012 (seduta tad-19 ta’ Jannar 2012), il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew adotta din l-opinjoni b'190 vot favur, vot wieħed (1) kontra u 3 astensjonijiet.

1. Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

1.1 Il-konsolidazzjoni tal-paċi qiegħda fid-DNA tal-Unjoni Ewropea. Il-ħolqien, it-tkabbir u s-sopravivenza tagħha fi żminijiet ta’ kriżi huma xhieda tal-kapaċità tagħha fil-qasam tal-konsolidazzjoni tal-paċi. Bħala komunità ta’ nazzjonijiet li jippromovu d-demokrazija, id-drittijiet tal-bniedem, l-ugwaljanza u t-tolleranza, l-UE għandha obbligu morali li tappoġġja l-konsolidazzjoni tal-paċi fid-dinja, u issa għandha mandat li tagħmel dan permezz ta’ Trattat. Bħala l-ikbar donatur tal-għajnuna fid-dinja, b'bosta snin ta’ esperjenza f'żoni fejn hemm konflitti u firxa wiesgħa ta’ għodod għad-dispożizzjoni tagħha, għandha tieħu r-riedni f'idejha f'dak li għandu x'jaqsam ma’ ħidma favur il-konsoldazzjoni tal-paċi fil-livell internazzjonali. Iżda, fil-fatt, ma tisfruttax biżżejjed il-potenzjal tagħha fil-qasam tal-konsolidazzjoni tal-paċi fil-livell dinji u l-impatt tal-appoġġ tagħha għal bidla pożittiva mhuwiex kbir daqskemm għandu u jista' jkun. Minkejja sforzi li saru biex tittejjeb il-koerenza mal-ħolqien tas-Servizz Ewropew għall-Azzjoni Esterna (European External Action Service – EEAS), għad irid jinkiseb “approċċ integrat min-naħa tal-UE kollha”. Mingħajr strateġija definita b'mod ċar għall-konsolidazzjoni tal-paċi, mingħajr skambju ikbar ta’ esperjenza bejn l-azzjonijiet kollha tal-UE fil-qasam tal-konsolidazzjoni tal-paċi, u fin-nuqqas ta’ kooperazzjoni ġenwina mal-Istati Membri, donaturi tal-għajnuna fil-livell nazzjonali, NGOs u organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili li jikkonsolidaw il-paċi fil-livell lokali, il-potenzjal tal-UE li toħloq differenza reali u dewwiema fir-reġjuni l-iżjed imwiegħra fid-dinja mhux ser jiġi sfruttat bis-sħiħ. L-isfida hija kbira, imma l-benefiċċji huma akbar. F'dinja paċifika taqbel Ewropa paċifika.

1.2 Abbażi ta’ dawn il-konklużjonijiet, il-KESE jirrakkomanda dan li ġej:

Rigward l-istrateġija u l-politika

1.2.1 L-EEAS għandu jfassal strateġija għall-konsolidazzjoni tal-paċi li tinkludi azzjonijiet ċivili, militari, diplomatiċi u politiċi, u azzjonijiet umanitarji u dawk li jinkludu elementi ta’ reazzjoni rapida, għajnuna għall-iżvilupp fuq perjodu twil ta’ żmien, għajnuna fuq perjodu qasir ta’ żmien, tibdil fil-klima, kummerċ u politika tal-investiment u l-azzjonijiet l-oħra kollha tal-UE li għandhom impatt fuq żoni fraġli.

1.2.2 Għandu jwaqqaf task force, li fiha jissieħbu rappreżentanti tal-Parlament Ewropew, il-Kummissjoni Ewropea, il-Kumitat tar-Reġjuni, il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew, il-Bank Ewropew tal-Investiment u NGOs fil-qasam tal-konsolidazzjoni tal-paċi, bil-għan li tfassal din l-istrateġija.

1.2.3 Il-politiki u l-programmi tal-UE, b'mod partikolari dawk li joperaw f'żoni fejn hemm konflitti, għandhom ikunu suġġetti għal valutazzjoni tas-sensittività tagħhom għall-konflitti, bil-għan li jiġi żgurat li huma konformi man-normi u l-valuri tal-UE u jistgħu jiggarantixxu l-użu l-iżjed kosteffettiv tal-għajnuna mill-UE.

Rigward kwistjonijiet operattivi

1.2.4 Għandu jiġi stabbilit kodiċi tal-prinċipji għall-operazzjonijiet kollha tal-UE fiż-żoni fejn hemm konflitti jew żoni li huma suxxettibbli għall-konflitti.

1.2.5 Il-proġetti kollha għall-konsolidazzjoni tal-paċi għandhom jinkludu l-promozzjoni ta’ governanza tajba u prinċipji demokratiċi (drittijiet tal-bniedem, libertà tal-espressjoni, ugwaljanza, libertajiet politiċi u ta’ sħubija fi trejdjunjins) kif ukoll standards fil-qasam tal-ħarsien tal-ambjent.

1.2.6 Għandhom jiġu stabbiliti punti ta’ riferiment għall-monitoraġġ tal-progress relatat mar-riformi u għandhom jissaħħu s-sistemi għall-monitoraġġ b'mod li jinkludu rappreżentanti tas-soċjetà ċivili, li jkun hemm bilanċ bejn in-nisa u l-irġiel rappreżentati fil-korpi għall-monitoraġġ u biex jiġi żgurat impenn favur ir-riformi. Fiż-żoni fraġli għandha tingħata aktar attenzjoni lill-prevenzjoni tal-konflitti, b'enfasi partikolari fuq ir-rwol tal-edukazzjoni u tal-mezzi tax-xandir, fosthom il-mezzi tax-xandir soċjali. Għandhom jitħeġġu b'mod attiv u jiġu promossi miżuri għall-promozzjoni tar-rikonċiljazzjoni, fosthom id-djalogu interkulturali u l-medjazzjoni.

1.2.7 L-impenji tal-UE fil-konfront tas-soċjetà ċivili organizzata fiż-żoni fraġli għandhom jissaħħu permezz ta’ żieda fl-appoġġ għall-organizzazzjonijiet li jħaddnu l-valuri tal-UE u jippromovu t-tolleranza, il-pluraliżmu u azzjonijiet oħra fil-qasam tal-konsolidazzjoni tal-paċi u għandha tiġi ffaċilitata l-ħidma tal-KESE f'dan il-qasam.

1.2.8 Għandha titħeġġeġ il-konformità mar-Riżoluzzjoni Nru 1325 tan-NU dwar in-nisa u l-paċi, u għandu jingħata appoġġ akbar lill-gruppi tan-nisa li jaħdmu fil-livell lokali u lill-promozzjoni tal-ugwaljanza bejn in-nisa u l-irġiel.

1.2.9 Il-vittmi tal-konflitti, b'mod partikolari t-tfal, għandhom jirċievu attenzjoni mmirata li tkun iżjed sensittiva u l-UE għandha tirrikonoxxihom u tappoġġjahom iżjed.

1.2.10 Għandhom jitħeġġu, jiġu ffaċiltati u appoġġjati programmi li jappoġġjaw iż-żgħażagħ vulnerabbli, b'mod partikolari s-subien, biex jiġu megħjuna jaqdu rwol sħiħ u kostruttiv fis-soċjetà.

1.2.11 Għandhom jitwessgħu u jittejbu r-reklutaġġ u t-taħriġ ta’ persunal ċivili bil-għan li jintbagħtu fuq missjonijiet, u l-għan aħħari tal-missjonijiet għandu jinbidel mill-ġestjoni militari għal dik tal-kriżijiet ċivili.

1.2.12 Għandha tinħoloq bażi tad-data fil-livell Ewropew ta’ esperti fil-qasam tal-konsolidazzjoni tal-paċi u ta’ kandidati għal missjonijiet ċivili mill-qasam ġudizzjarju, avukati, pulizija, NGOs fil-qasam tal-konsolidazzjoni tal-paċi, medjaturi, amministraturi u politiċi b'esperjenza fil-qasam.

Rigward l-aħjar prattika u l-iskambju tal-esperjenza

1.2.13 Għandu jsir skambju tat-tagħlim prinċipali fost l-istituzzjonijiet tal-UE, l-Istati Membri u l-korpi internazzjonali, iffaċilitat permezz ta’ kompendju tal-aħjar prattika fil-qasam tal-konsolidazzjoni tal-paċi u iżjed riċerka fl-użu tal-għodod tal-KESE għar-riżoluzzjoni tal-konflitti (1).

1.2.14 Għandha tingħata attenzjoni ikbar lill-iskambju ta’ esperjenza bejn il-ħidma interna tal-UE fil-qasam tal-konsolidazzjoni tal-paċi, bħall-Programm EU PEACE fl-Irlanda ta’ Fuq, u l-azzjonijiet esterni tagħha.

1.2.15 Għandha tiġi kkunsidrata b'serjetà l-possibbiltà li jinħoloq ċentru ta’ eċċellenza/istitut Ewropew għall-konsolidazzjoni tal-paċi li jorbot mal-istrutturi eżistenti u jibni fuqhom u fuq ideat u rakkomandazzjonijiet minn istituzzjonijiet oħra.

1.2.16 Għandha tiġi organizzata konferenza fuq skala kbira dwar il-konolidazzjoni tal-paċi biex tlaqqa' flimkien l-elementi kollha ta’ strateġija ġdida għall-konsolidazzjoni tal-paċi u tikkonsolida r-rakkomandazzjonijiet dwar kif l-aħjar jixxerred it-tagħlim.

2. Kuntest

2.1 Din l-opinjoni tibni fuq l-opinjoni fuq inizjattiva proprja dwar “Ir-rwol tal-UE fil-proċess ta’ paċi fl-Irlanda ta’ Fuq”, adottata mill-KESE f'Ottubru 2008 (2), li titlob lill-UE jpoġġi l-konsolidazzjoni tal-paċi fil-qalba tad-direzzjoni strateġika futura tagħha. Hija twessa' l-kamp ta’ applikazzjoni tar-riċerka fil-qasam tal-konsolidazzjoni tal-paċi fil-livell tal-UE lil hinn mill-fruntieri tagħha, teżamina l-għodod disponibbli, b'mod partikolari minn mindu nħoloq l-EEAS, tanalizza sa liema punt sar skambju tal-esperjenza u tressaq rakkomandazzjonijiet għal ħidma futura f'dan il-qasam.

3. Introduzzjoni

3.1 Ta' spiss deskritta bħala l-ikbar suċċess fid-dinja fil-qasam tal-konsolidazzjoni tal-paċi, l-UE tista' titqies bħala l-aqwa eżempju għall-oħrajn f'dan il-qasam. L-esperjenza tagħha li tlaqqa' flimkien għedewwa kbar wara t-Tieni Gwerra Dinjija hija ċertament l-ikbar kisba tagħha. Li żżommhom flimkien f’unjoni ta’ nazzjonijiet, iżżid l-għadd tagħhom u twessa’ l-influwenza tagħhom fid-dinja huma kisbiet importanti oħra fil-qasam tal-konsolidazzjoni tal-paċi, u ż-żamma ta’ din id-dinamika fil-konfront ta’ kriżi finanzjarja ser tkun sfida importanti oħra.

3.2 Iżda l-UE ma għandhiex il-mezzi adegwati biex iġġorr il-piż tar-responsabbiltà morali tagħha la bħala l-aqwa eżempju u lanqas bħala mexxejja fil-qasam tal-konsolidazzjoni tal-paċi fid-dinja. Fl-operazzjonijiet tagħha f’żoni fejn hemm konflitti tuża għadd ta’ għodod differenti li għandha għad-dispożizzjoni tagħha: nibdew mill-ġestjoni tal-kriżijiet u l-għajnuna umanitarja u nispiċċaw bl-għajnuna militari u l-għajnuna għall-iżvilupp. Iżda dan l-approċċ huwa nieqes mill-koerenza, il-koordinazzjoni u rabta kredibbli mas-soċjetà ċivili qrib iċ-ċittadin.

3.3 Bid-dħul fis-seħħ tat-Trattat ta’ Lisbona, l-UE għandha kompetenza ġdida fil-qasam tal-konsolidazzjoni tal-paċi (Artikolu 21), struttura ġdida li tappoġġja din il-kompetenza (is-Servizz Ewropew għall-Azzjoni Esterna) u mexxejja ġdida (ir-Rappreżentant Għoli Catherine Ashton) li tagħmel dan possibbli. Għalhekk, ma għad hemm l-ebda raġuni għala l-UE ma tistax tieħu r-riedni f’idejha u tagħmel impatt ġenwin fuq il-konsolidazzjoni tal-paċi fid-dinja kollha.

3.4 Jekk qatt kien hemm żmien ideali biex l-UE turi sens ta’ tmexxija, dak iż-żmien huwa issa. L-eqreb ġirien tagħha huma fi stat ta’ taqlib politiku, ekonomiku u soċjali. Għandhom bżonn appoġġ sod f’dan iż-żmien kruċjali fl-istorja tagħhom. Meta nediet il-Politika tal-Viċinat “ġdida u ambizzjuża” tagħha, l-UE wriet li hija lesta u għandha r-rieda li tkun minn ta’ quddiem nett u tagħti l-ewwel eżempju. Iżda, biex tagħmel dan, bħal fi kwalunkwe proċess għall-konsolidazzjoni tal-paċi fid-dinja, l-importanti l-fatti mhux it-tpaċpiċ.

3.5 L-UE għandha “potenzjal formidabbli” li torbot flimkien l-aspetti kollha tal-influwenza tagħha biex toħloq approċċ koerenti u komprensiv għall-konsolidazzjoni tal-paċi u għandha wkoll ir-riżorsi biex twettaq dan. Iżda, fl-aħħar mill-aħħar, is-suċċess jiddependi mir-rieda politika tal-Istati Membri tal-UE, il-kapaċità tagħhom li jħaddnu vuċi komuni u x-xewqa tagħhom li jappoġġjaw bis-sħiħ strateġija konġunta ambizzjuża għall-konsolidazzjoni tal-paċi li mhux biss tagħti iżjed kredibbiltà lill-UE fix-xena dinjija iżda sservi wkoll biex tippromovi bidla pożittiva fid-dinja.

4. Sfond

4.1 It-terminu “konsolidazzjoni tal-paċi” huwa relattivament ġdid fil-lessiku tad-diplomazija internazzjonali. Ġie deskritt għall-ewwel darba minn Boutros-Ghali, Segretarju Ġenerali tan-NU, fl-Aġenda għall-Paċi tiegħu tal-1992, bħala azzjoni li tidentifika u tappoġġja strutturi li jkollhom l-għan isaħħu u jikkonsolidaw il-paċi sabiex ma jerġax ikun hemm konflitti. Fl-2006, in-NU waqqfu Kummissjoni għall-Konsolidazzjoni tal-Paċi bil-għan li tappoġġja l-ħidma marbuta mal-paċi f’pajjiżi li kienu ħerġin minn konflitti u fl-2009 l-OECD waqqfet Netwerk Internazzjonali dwar il-Konflitti u s-Sitwazzjonijiet ta’ Fraġilità.

4.2 Fil-kuntest Ewropew, l-ewwel referenza speċifika għall-konsolidazzjoni tal-paċi fir-relazzjonijiet esterni tal-UE saret fil-Programm ta’ Göteborg għall-Prevenzjoni tal-Konflitti Vjolenti, adottat fl-2001. L-iżjed referenza reċenti hija l-Artikolu 21 tat-Trattat ta’ Lisbona li jelenka l-prinċipji tad-drittijiet tal-bniedem u tad-demokrazija, il-prevenzjoni tal-konflitti u l-preservazzjoni tal-paċi fost l-għanijiet fundamentali tal-azzjoni esterna tal-UE.

4.3 It-Trattat ta’ Lisbona jistabbilixxi wkoll qafas ġdid għall-UE fil-qasam tar-relazzjonijiet esterni. Ir-Rappreżentant Għoli tal-Unjoni għall-Affarijiet Barranin u l-Politika ta’ Sigurtà jiġbor flimkien il-kompetenzi li qabel kienu kondiviżi bejn il-Kunsill u l-Kummissjoni Ewropea. Ir-Rappreżentant Għoli, Catherine Ashton, hija appoġġjata mill-EEAS li l-kompetenza tiegħu tkopri d-diplomazija, l-iżvilupp u d-difiża – magħrufa bħala t-“3Ds” bl-Ingliż (diplomacy, development, defence) – li lkoll jistgħu jintużaw għall-konsolidazzjoni tal-paċi.

4.4 Fi ħdan l-EEAS u d-direttoratti rilevanti tal-Kummissjoni Ewropea, l-UE għandha firxa wiesgħa ta’ għodod li jistgħu jintużaw għall-konsolidazzjoni tal-paċi. Dawn jinkludu:

— Missjonijiet ċivili u militari fil-qasam tal-politika ta’ sigurtà u ta’ difiża komuni – li jiffukaw fuq il-pulizija, l-istat tad-dritt u l-amministrazzjoni u l-protezzjoni ċivili – li ta’ spiss huma limitati minħabba n-nuqqas ta’ persunal imħarreġ disponibbli. Id-dimensjoni tas-sigurtà u tal-loġistika hija meqjusa bħala kundizzjoni għal ambjent stabbli u sigur għall-konsolidazzjoni tal-paċi.

— Strument għall-Istabbiltà – is-sors prinċipali tal-finanzjament tal-UE għall-konsolidazzjoni tal-paċi. ’Il fuq minn 70 % tal-fondi disponibbli (EUR 2 biljun 2007-2013) jintużaw fil-qasam tar-rispons għall-kriżijiet biex tinstab soluzzjoni temporanja bejn l-għajnuna umanitarja fuq perjodu qasir ta’ żmien u l-għajnuna għall-iżvilupp fuq perjodu twil ta’ żmien.

— Sħubija għall-Konsolidazzjoni tal-Paċi, imwaqqfa mill-Istrument għall-Istabbiltà, biex ittejjeb il-komunikazzjoni mal-imsieħba ewlenin fir-rispons għall-kriżijiet. Hija tappoġġja l-ħidma mal-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili, tgħin fit-tixrid tal-aħjar prattika u tagħti aċċess għal appoġġ loġistiku u tekniku.

4.5 Ħemm ħafna iżjed strumenti tal-UE li mhumiex speċifikament maħsuba għall-konsolidazzjoni tal-paċi iżda li jistgħu jintużaw biex jappoġġjaw lill-UE f’dan ir-rwol. Dawn jinkludu l-Għajnuna Umanitarja (ECHO), l-Istrument Ewropew għad-Demokrazija u għad-Drittijiet tal-Bniedem, l-Għajnuna għall-Iżvilupp permezz tal-Fond Ewropew għall-Iżvilupp (AKP/pajjiżi u territorji extra-Ewropej) u l-Istrument ta’ Finanzjament tal-Kooperazzjoni għall-Iżvilupp (l-Amerika Latina, l-Asja, il-Golf u l-Afrika t’Isfel).

4.6 Il-politiki tal-UE, pereżempju fil-qasam tal-kummerċ, l-ambjent, l-enerġija u l-agrikoltura, kif ukoll l-investiment mill-BEI, ukoll jistgħu jintużaw f’kuntest ta’ konsolidazzjoni tal-paċi u l-politika tal-UE dwar it-tkabbir ukoll għandha element marbut mal-konsolidazzjoni tal-paċi fis-sens li tesiġi li l-pajjiżi kandidati jikkonformaw mal-valuri fundamentali tal-UE (3). Barra minn hekk, il-Politika Ewropea tal-Viċinat (PEV), li tkopri 16 minn fost l-eqreb ġirien tal-UE, “ġiet imġedda” wara r-rebbiegħa Għarbija b’mod li tinkludi element ta’ konsolidazzjoni tal-paċi biex tgħin fil-bini ta’ “demokrazija profonda u sostenibbli” u l-aġenda l-ġdida tal-UE msejħa “Aġenda għall-Bidla” tipproponi li jissaħħaħ ir-rwol tal-UE fil-konsolidazzjoni tal-paċi f’għadd ta’ modi.

4.7 Filwaqt li l-biċċa l-kbira tal-konsolidazzjoni tal-paċi fil-livell tal-UE ssir fil-qafas tal-politika tagħha fil-qasam tar-relazzjonijiet esterni, l-UE qiegħda wkoll tħaddem inizjattiva unika dwar il-paċi fi ħdan il-fruntieri tagħha. Il-Programm Speċjali ta’ Għajnuna għall-Paċi u r-Rikonċiljazzjoni fl-Irlanda ta’ Fuq u l-pajjiżi konfinali tal-Irlanda twaqqaf fl-1996 u attwalment qed ikun iffinanzjat għat-tielet darba (4).

5. Konsolidazzjoni tal-paċi – l-isfidi

5.1 Tiftix għal definizzjoni u strateġija

5.1.1 Għalkemm issa huwa aċċettat b’mod wiesa’ li l-konsolidazzjoni tal-paċi hija approċċ ġdid siewi ta’ kif isir intervent f’żoni fejn hemm konflitti, it-terminu m’għandux definizzjoni preċiża. Xi wħud iqisu li għandha tiġi applikata biss f’sitwazzjonijiet ta’ wara l-konflitti bil-għan li l-pajjiż ikkonċernat jiġi stabilizzat u mibni mill-ġdid. Oħrajn jarawha bħala mod biex timla lakuna, u torbot flimkien il-politiki ta’ difiża u ta’ żvilupp. Oħrajn jiddeskrivuha bħala proċess katalitiku li jintuża fil-fażijiet kollha, nibdew mill-prevenzjoni tal-konflitti u l-ġestjoni tal-kriżijiet u nispiċċaw bil-proċess ta’ paċifikazzjoni u t-twaqqif ta’ ġlied u gwerer u l-istabilizzazzjoni wara l-konflitti.

5.1.2 Jekk inħarsu lejn dawn l-elementi individwalment, “it-twaqqif ta’ ġlied u gwerer” jinvolvi s-sigurtà u d-difiża, “il-paċifikazzjoni” tinvolvi l-użu tad-diplomazija biex jintlaħaq ftehim politiku filwaqt li “l-konsolidazzjoni tal-paċi” tinvolvi dawn it-tnejn u iżjed. Idealment, hija azzjoni li tibda qabel il-korpi fdati bl-inkarigu li jwaqqfu l-ġlied jew gwerer u l-paċifikaturi jaslu fiż-żona kkonċernata u, jekk tkun azzjoni ta’ suċċess u sostnuta, jista’ jfisser li dawn ma jkunx hemm bżonnhom. Fid-dawl tal-fatt li l-konsolidazzjoni tal-paċi tħaddan kollox, hija konsultattiva għalkollox u għat-tul, l-aħjar deskrizzjoni tagħha forsi hija proċess miftuħ li jservi biex jirrikonċilja d-differenzi billi toħloq opportunitajiet ġodda u tillumina l-imħuħ.

5.2 Il-bżonn ta’ riflessjoni konġunta

5.2.1 Hi x’inhi d-definizzjoni, l-esperti jaqblu li l-konsolidazzjoni tal-paċi hija proċess kumpless ħafna li tinvolvi firxa wiesgħa ta’ atturi li jaħdmu fl-oqsma ta’ interventi militari u ċivili, id-diplomazija u l-appoġġ finanzjarju u tekniku fuq perjodi qosra u twal ta’ żmien fil-livell lokali, nazzjonali u internazzjonali. L-isfida prinċipali hija li jinsab mod biex jiġu stabbiliti “l-koerenza, il-koordinazzjoni u l-komplementarjetà” bejn il-firxa estensiva ta’ politiki, atturi u strumenti fi ħdan u barra mill-UE li lkoll jaħdmu fl-istess qasam. Id-diffikultà prinċipali hija li Stati Membri differenti u donaturi esterni differenti għandhom prijoritajiet differenti u jista’ jkun hemm xi tensjonijiet meta l-bżonnijiet u l-interessi ta’ kull naħa jiġbdu f’direzzjonijiet opposti.

5.2.2 Fi ħdan l-UE, l-istrutturi kumplessi fl-istituzzjonijiet u d-direttorati jfissru li l-koordinazzjoni prattika bejn l-entitajiet responsabbli tirrappreżenta sfida sostanzjali oħra. Bl-istess mod, hemm bżonn importanti li tiġi żgurata koerenza bejn dawk il-politiki li jimmiraw b’mod speċifiku iż-żoni fraġili, bħall-għajnuna għall-iżvilupp, u dawk li jista’ jkollhom impatt kbir fuqhom, b’mod partikolari l-politika fl-oqsma tal-kummerċ, l-investiment, it-tibdil fil-klima u l-enerġija. Il-ħolqien tal-EEAS huwa meqjus bħala opportunità ġenwina biex il-politika verament tissarraf f’azzjoni bejn l-istituzzjonijiet tal-UE u bejn l-UE, l-Istati Membri tagħha u donaturi ewlenin oħrajn, bħan-Nazzjonijiet Uniti, l-Istati Uniti, iċ-Ċina, u partijiet interessati oħrajn.

5.2.3 Għalkemm għadna ’l bogħod minn approċċ komprensiv, saru sforzi biex l-istrumenti tal-UE jintużaw b’mod iżjed koerenti. Eżempju reċenti ta’ dan kien il-Kunsill Affarijiet Barranin ta’ Ġunju 2011 li laħaq ftehim dwar approċċ inklużiv għas-Sudan u s-Sudan t’Isfel li jvarja minn djalogu politiku għat-tisħiħ tal-kapaċitajiet fil-livell ċivili, għajnuna għall-iżvilupp u kooperazzjoni kummerċjali. L-“Aġenda għall-Bidla” reċenti tal-UE, li pprijoritizzat mill-ġdid il-politika għall-iżvilupp tagħha, hija eżempju ieħor ta’ approċċ ġdid għall-konsolidazzjoni tal-paċi. Il-proposti jinkludi enfasi fuq id-drittijiet tal-bniedem, id-demokrazija, l-ugwaljanza, il-governanza tajba u r-rabtiet mas-soċjetà ċivili. F’ċerti bnadi, dan jitqies bħala mod ta’ ħsieb ġdid siewi filwaqt li oħrajn huma tal-fehma li mhuwiex biżżejjed.

5.3 Rwol imsaħħaħ għas-soċjetà ċivili fit-trasformazzjoni tal-konflitti

5.3.1 Il-proċess tat-trasformazzjoni tal-konflitti jitlob ċertu tibdil fundamentali fl-attitudnijiet u l-imġiba. L-inklużjoni, il-parteċipazzjoni u d-djalogu huma armi kontra l-biża’, il-mibegħda, l-intolleranza u l-inġustizzja u huma s-sisien li fuqhom jinbena ambjent għall-prevenzjoni tal-konflitti u l-konsolidazzjoni tal-paċi. Din il-ħidma trid issir fl-eqreb livell għaċ-ċittadini, f’liema livell il-konsolidazzjoni tal-paċi l-iżjed li tagħmel differenza. Hawnhekk, ma nistgħux naffordjaw li l-parteċipazzjoni tal-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili organizzata – li jħaddnu l-valuri tal-UE tal-ugwaljanza, id-drittijiet tal-bniedem, l-inklużjoni u t-tolleranza – tkun waħda aċċidentali u l-appoġġ lill-persuni vulnerabbli, fil-periklu jew li sempliċement ma jistgħux iwasslu leħinhom għandu jingħata prijorità.

5.3.2 Huwa aċċettat b’mod wiesa’ li l-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili għandhom rwol kruċjali x’jaqdu biex jiżguraw l-effikaċja u s-sostenibbiltà għat-tul ta’ kwalunkwe strateġija għall-konsolidazzjoni tal-paċi. Il-kooperazzjoni u l-konsultazzjoni ma’ atturi “nonstatali” fil-livell lokali ma jservux biss biex l-UE tifhem iżjed sitwazzjoni ta’ konflitt minn isfel għal fuq (bottom up), iżda jiżguraw ukoll “sjieda” fil-livell lokali tal-proċess. Jgħinu wkoll fil-promozzjoni ta’ konsolidazzjoni tal-paċi li tkun iżjed “sensittiva għall-konflitti” u jservu biex isaħħu mill-ġdid l-isforzi tagħhom favur il-konsolidazzjoni tal-paċi.

5.3.3 Sa issa, l-inizjattivi relatati mal-konsolidazzjoni tal-paċi, kemm fil-livell ta’ politika kif ukoll f’dak operattiv, kellhom it-tendenza li jinjoraw lil dawk il-gruppi li l-influwenza tagħhom fuq il-proċess tista’ tkun kruċjali. In-nisa, li ta’ spiss jipproteġu n-nisġa soċjali f’sitwazzjoni ta’ konflitt, rarament huma rappreżentanti fit-teħid tad-deċiżjonijiet. L-approċċ adottat mill-kummerċanti lokali fiż-żoni fejn hemm konflitti li “jerġgħu jibqgħu għaddejjin bin-negozju” huwa turija importanti ta’ reżistenza għax-xkiel li jistħoqqlu li jkun appoġġjat. L-attività trejdjunjinistika, bħad-dimostrazzjonijiet ta’ paċi u solidarjetà li ta’ spiss naraw fit-toroq li issa huma tal-UE, hija riżorsa effettiva li tappoġġja l-konsolidazzjoni tal-paċi. Iż-żgħażagħ jeħtieġu jiġu appoġġjati biex jesprimu l-enerġija tagħhom f’modi kostruttivi, u l-gruppi vulnerabbli, b’mod partikolari l-vittmi, jeħtieġu attenzjoni mmirata u esperta.

5.3.3.1 Qed jiġi rikonoxxut dejjem aktar li l-prevenzjoni tal-konflitti u r-rikonċiljazzjoni bejn il-gruppi diviżi jistħoqqilhom attenzjoni akbar fil-ħidma għall-konsolidazzjoni tal-paċi. L-edukazzjoni taqdi rwol kruċjali f’dan ir-rigward billi tgħallem liż-żgħażagħ mhux biss jaċċettaw id-differenzi iżda wkoll jirrispettawhom. Għandhom jitqiesu wkoll il-mezzi tax-xandir, u b’mod partikolari r-rwol li l-mezzi tax-xandir soċjali jistgħu jaqdu biex jinfluwenzaw il-bidla pożittiva. Il-promozzjoni ta’ strateġiji speċifiċi biex il-gruppi jingħaqdu flimkien, bħall-medjazzjoni u d-djalogu interkulturali, hi parti importanti oħra minn din il-ħidma.

5.3.4 Id-“djalogu strutturat” bejn l-UE u s-soċjetà ċivili fiż-żoni fejn hemm konflitti jista’ joħloq relazzjonijiet dewwiema u komprensjoni fil-livell lokali. Minħabba r-rabtiet mill-qrib tiegħu mas-soċjetà ċivili organizzata, il-KESE qiegħed f’pożizzjoni ideali biex jaqdi rwol ikbar biex jikkommetti ruħu għall-impenn li ħadet l-UE fil-konfront tal-organizzazzjonijiet taċ-ċittadini f’dawn ir-reġjuni. Diġà qiegħed jaħdem man-negozji, it-trejdjunjins u oħrajn f’postijiet bħaċ-Ċina, it-Tibet, il-Lebanon, l-Afrika ta’ Fuq u l-Istati Afrikani, tal-Karibew u tal-Paċifiku (AKP) u huwa ħerqan li jagħti spinta lil dan l-iskambju tal-esperjenza biex “jirfed u jsaħħaħ” il-ħidma tal-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili u jaħdem mal-UE fuq proġetti fil-qasam tal-konsolidazzjoni tal-paċi.

5.4 Rikonoxximent ikbar tal-valur tal-iskambju tal-esperjenza

5.4.1 Bħala komunità ta’ 27 nazzjon mlaqqgħin flimkien għall-ġid komuni, l-UE qiegħda f’pożizzjoni biex taqsam l-esperjenza distinta tagħha mal-oħrajn. Nibdew billi nsemmu l-proċess tat-teħid tad-deċiżjonijiet u nispiċċaw bl-istrateġija tat-tkabbir, l-UE tipprovdi eżempji ta’ prattika li tista’ tiġi kkupjata minn assoċjazzjonijiet reġjonali fi nħawi oħra tad-dinja. L-Unjoni Afrikana hija waħda minn dawn l-organizzazzjonijiet li qed timita l-approċċ tal-UE u hemm oħrajn li huma ħerqana jagħmlu l-istess. Hemm eżempji oħra li jixħtu dawl fuq is-suċċess ta’ pajjiżi u reġjuni li rnexxielhom jagħmlu bidla mingħajr konflitti u huwa tajjeb li dawn jiġu sottolinjati fil-politiki u l-prattiki relatati mal-konsolidazzjoni tal-paċi.

5.4.2 Minħabba li ilha taħdem fil-qasam tal-konsolidazzjoni tal-paċi fir-relazzjonijiet esterni sa mill-bidu nett, l-UE għandha ammont kbir ta’ esperjenza x’taqsam li kisbet f’pajjiżi bħax-Xlokk tal-Asja, il-Lvant Nofsani, l-Amerika Ċentrali, il-Balkani u l-Afrika sub-Saħarjana. Partijiet minn din il-ħidma rnexxew ħafna, mentri xi partijiet oħra rnexxew inqas. Fil-fatt, l-imġiba tal-UE mil-lat ta’ impenn f’ċerti żoni fejn hemm konflitti ġiet ikkritikata bl-aħrax, iżda anke dawn l-esperjenzi jistgħu jservu ta’ tagħlima għal dawk responsabbli għat-tfassil tal-politika, ġaladarba jsir skambju ta’ dan it-tagħlim.

5.4.3 Fir-rigward ta’ “skambju ta’ esperjenza pożittiva”, hemm ħafna x’nitgħallmu. Il-proċess ta’ paċi ACEH fl-Indonesja, il-konnessjoni mill-ġdid tas-sistema tad-drenaġġ fil-belt ta’ Nikosja (5) u l-appoġġ tal-UE għall-paċi fl-Irlanda ta’ Fuq huma lkoll eżempji li jistgħu jintużaw iżjed fil-firxa ta’ għodod li għandha l-UE għall-konsolidazzjoni tal-paċi. Minkejja li ma teżistix soluzzjoni waħda għal kollox, hemm ċerti prinċipji fundamentali li huma komuni għal ħafna żoni fejn hemm konflitti, u dawn ma għandhomx jiġu injorati.

5.4.4 Ir-riċerka turi, iżda, li dan l-iskambju tal-esperjenza mhuwiex stabbilit tajjeb fil-politika tal-UE, b’mod partikolari meta jittratta kemm l-azzjoni interna kif ukoll dik esterna. Fil-każ tal-programm tal-UE PEACE għall-paċi fl-Irlanda ta’ Fuq, hemm nuqqas ta’ kwalunkwe approċċ sistematiku għall-iskambju tat-tagħlim ma’ oqsma oħra ta’ konflitt. Fid-dawl tal-kunsens li l-UE għenet biex tinkiseb il-paċi fir-reġjun, li t-Task Force ta’ Barroso dwar l-Irlanda ta’ Fuq irrakkomandat li jkun hemm skambju tal-esperjenza ma’ żoni oħra fejn hemm konflitti u li twaqqaf “Netwerk tal-Paċi” biex jagħmel preċiżament dan, in-nuqqas evidenti ta’ rabta bejn din il-ħidma u azzjoni esterna huwa opportunità mitlufa u difett kbir ħafna fil-politika.

5.5 Lejn it-twaqqif ta’ ċentru għall-konsolidazzjoni tal-paċi

5.5.1 Għalhekk, hemm ħafna xi jsir biex l-UE tistabbilixxi l-kredenzjali tagħha bħala mexxejja dinjija fl-istrateġiji marbuta mal-konsolidazzjoni tal-paċi u tiżgura li l-ħidma tagħha jkollha kamp ta’ applikazzjoni u impatt ikbar. Waħda mill-proposti li qed jiġu diskussi bħalissa hija l-ħolqien ta’ Istitut Ewropew għall-Paċi, mitlub mill-eks-President tal-Finlandja u l-Ministru Svediż tal-Affarijiet Barranin biex jiġu żgurati “koerenza, koordinazzjoni u komplementarjetà” ikbar fil-ħidma tal-UE għall-konsolidazzjoni tal-paċi. Min-naħa tagħhom, il-mexxejja fl-Irlanda ta’ Fuq ipproponew Ċentru ta’ Eċċellenza Internazzjonali barra Belfast, li jkun iddedikat għall-konsolidazzjoni tal-paċi, u għaldaqstant talbu għal fondi mill-programm PEACE tal-UE, u l-Parlament Ewropew qed jieħu sehem fid-dibattiti u pproduċa dokument ta’ politika intitolat “Pjan ġenerali għal Istitut għall-Paċi”.

5.5.2 Il-possibbiltà li jinħoloq istitut/ċentru ġdid marbut ma’ korpi oħra li qed jaħdmu fil-qasam, bħall-Istitut tal-Unjoni Ewropea għall-Istudji fuq is-Sigurtà jew l-Aġenzija tal-Unjoni Ewropea għad-Drittijiet Fundamentali, jistħoqqilha tiġi diskussa. Jekk organizzazzjoni ta’ dan it-tip tista’ tlaqqa’ fi ħdanha konsulenza esperta indipendenti, djalogu, taħriġ, studji u skambju tal-esperjenza bejn persuni li jaħdmu fil-qasam, tista’ tkun ta’ valur siewi biex tappoġġja l-ħidma tal-EEAS f’dan il-qasam kruċjali tal-azzjoni tal-UE.

5.6 Opportunità li ma għandhiex tintilef

5.6.1 Din l-opinjoni tiffoka fuq kif l-aħjar l-UE torganizza ruħha biex taqdi rwol iżjed kostruttiv fil-qasam li sar l-ikbar sfida li qed tiffaċċja d-dinja llum – ir-riżoluzzjoni tal-konflitti. Il-fatt li ma hemm l-ebda definizzjoni tal-konsolidazzjoni tal-paċi u li l-UE għadha ma fasslitx strateġija dwar il-konsolidazzjoni tal-paċi jfisser li kważi nistgħu nibdew folja ġdida f’dan il-qasam. Din hija opportunità rari għall-UE fil-qasam tar-relazzjonijiet internazzjonali li tista’ ma terġax tinqala’.

5.6.2 It-twaqqif tal-EEAS għandu jagħmilha possibbli li l-UE taħtaf dik l-opportunità u tieħu r-riedni tal-konsolidazzjoni tal-paċi fil-livell internazzjonali f’idejha. L-isfida issa hija li titfassal strateġija distinta għall-konsolidazzjoni tal-paċi li mhux biss tikseb koerenza bejn il-programmi u l-politiki tal-UE iżda wkoll bejn il-valuri u l-interessi tal-UE u l-Istati Membri tagħha. Dan jista’ jkun diffiċli mingħajr politika estera komuni li tistabbilixxi prinċipji aċċettati għall-intervent jew għal nuqqas ta’ intervent f’oqsma ta’ konflitt, iżda hemm min jemmen li “approċċ li jinvolvi lill-UE kollha” huwa l-uniku mezz kif jista’ jiġi żgurat li l-konsolidazzjoni tal-paċi jkollha impatt reali fil-prattika.

5.6.3 L-istorja għallmet lill-UE s-superjorità tad-demokrazija fuq id-dittatorjat, l-importanza tal-ġustizzja, l-ugwaljanza u d-drittijiet tal-bniedem u l-periklu tal-intolleranza, il-ksenofobija, id-diskriminazzjoni u l-preġudizzju. Mit-Tieni Gwerra Dinjija u l-waqgħa tal-Ħajt ta’ Berlin ’l hawn, l-UE tfittex kontinwament it-triq tal-konsolidazzjoni tal-paċi, issaħħaħ il-kisbiet tagħha u t-twitti t-triq għall-oħrajn. Kellha bosta żminijiet diffiċli, b’mod partikolari l-kriżi finanzjarja attwali, iżda l-valuri fundamentali tagħha jservu ta’ punt ta’ referenza għall-azzjoni interna u esterna tal-UE li ma għandha qatt titbiegħed minnha.

5.6.4 F’dan iż-żmien ta’ kriżi interna u introspezzjoni, l-UE m’għandhiex twarrab il-perspettiva globali tas-sitwazzjoni u r-responsabbiltajiet globali tagħha. Ma għandhiex twarrab il-politiki u l-impenji esterni u jeħtiġilha tonqox rwol distint għaliha nnifisha li l-ebda nazzjon jew grupp ta’ nazzjonijiet ma jista’ jaqdi. Bħala konsolidatur tal-paċi, l-UE ġġib l-istorja, l-etos u l-karatteristika unika tagħha ta’ interventi “minn isfel għal fuq” f’qasam fejn ir-reputazzjoni, il-komprensjoni, l-esperjenza, il-ġenerosità u l-fiduċja huma l-iżjed atturi siewja. Bħala mexxejja dinjija fil-qasam tal-konsolidazzjoni tal-paċi, l-UE għandha bżonn il-fiduċja, il-konvinzjoni u l-kuraġġ biex tagħmel pass ’il quddiem.

Brussell, 19 ta’ Jannar 2012. Il-President tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew Staffan NILSSON

(1) Ara l-Opinjoni SC/029 dwar “Ir-rwol tal-UE fil-proċess ta’ paċi fl-Irlanda ta’ Fuq”, (relatur: is-Sinjura Morrice, 2009), ĠU C 100, 30.4.2009, p. 100-108.

(2) Ibid.

(3) Ara punt 2 tal-konklużjonijiet tal-Kunsill dwar it-tkabbir u l-proċess ta’ stabbilizzazzjoni u assoċjazzjoni matul it-3132 laqgħa tal-Kunsill Affarijiet Ġenerali tal-5 ta’ Diċembru 2011: “The enlargement process continues to reinforce peace, democracy and stability in Europe and allows the EU to be better positioned to address global challenges. The transformative power of the enlargement process generates far-reaching political and economic reform in the enlargement countries which also benefits the EU as a whole. The successful completion of accession negotiations with Croatia is a strong testimony to this and sends a positive signal to the wider region”. (“Il-proċess ta’ tkabbir ikompli jsaħħaħ il-paċi, id-demokrazija u l-istabbiltà fl-Ewropa u jippermetti lill-UE tkun f’pożizzjoni aħjar biex tindirizza l-isfidi globali. Il-qawwa trasformattiva tal-proċess tat-tkabbir tiġġenera riforma politika u ekonomika ta’ importanza kbira fil-pajjiżi ta’ tkabbir li hija ta’ benefiċċju wkoll għall-UE kollha kemm hi. L-ikkompletar b’suċċess tan-negozjati mal-Kroazja għall-adeżjoni hija xhieda qawwija ta’ dan u jibgħat sinjal pożittiv lir-reġjun kollu.”) (mhux disponibbli bil-Malti).

(4) Ara l-opinjoni CESE, “Abbozz ta’ Avviż lill-Istati Membri li jistipola l-linji gwida għal inizjattiva fil-qafas tal-programm speċjali ta’ appoġġ għall-paċi u r-rikonċiljazzjoni fl-Irlanda ta’ Fuq u l-pajjiżi konfinali tal-Irlanda” (SEC(95) 279 finali), ĠU C 236/29, 11.9.1995 (mhux disponibbli bil-Malti), u l-opinjoni CESE, “Proposta għal Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill li għandu x’jaqsam mal-kontribuzzjonijiet finanzjarji tal-Unjoni Ewropea lill-Fond Internazzjonali għall-Irlanda (2007-2010), COM(2010) 12 – 2010/004 (COD)”, ĠU C 18/114, 19.1.2011.

(5) Ara l-opinjoni tal-Kumitat tar-Reġjuni dwar “Id-diplomazija tal-bliet” tat-12 ta’ Frar 2009 (ĠU C 120/01, 28.5.2009).