RAPPORT TAL-KUMMISSJONI LILL-KUNSILL U LILL-PARLAMENT EWROPEW It-tielet rapport dwar il-monitoraġġ tal-iżvilupp tas-suq ferrovjarju /* COM/2012/0459 final */





RAPPORT TAL-KUMMISSJONI LILL-KUNSILL U LILL-PARLAMENT EWROPEW It-tielet rapport dwar il-monitoraġġ tal-iżvilupp tas-suq ferrovjarju (Test b’rilevanza għaż-ŻEE) I. Introduzzjoni 1. Matul l-aħħar snin, il-ferroviji Ewropej għaddew minn bidliet sinifikanti marbuta kemm mal-qagħda ekonomika ftit li xejn favorevoli fuq livell globali kif ukoll mal-iżvilupp tal-qafas regolatorju, b’mod partikolari dak Ewropew. 2. L-għan li tiġi stabbilita Żona Ferrovjarja Unika Ewropea bbażata fuq kompetizzjoni miftuħa ġie affermat mill-ġdid f’diversi okkażjonijiet: fil-White Paper tal-2011 intitolata “Pjan direzzjonali għal Żona Unika Ewropea tat-Trasport – Lejn sistema tat-trasport kompetittiva u li tuża r-riżorsi b’mod effiċjenti”, fil-Komunikazzjoni Azzjoni għall-istabbiltà, għat-tkabbir u għall-impjiegi’ li kienet adottata fit-30 ta’ Mejju 2012 (li tenfasizza l-importanza tat-tnaqqis tal-piżijiet amministrattivi u tal-ostakoli għad-dħul), fil-Konklużjonijiet tal-Kunsill Ewropew ta’ Jannar 2012 u fil-Komunikazzjoni ‘Governanza aqwa tas-suq uniku’. Dan il-ftuħ jikkontribwixxi għall-għanijiet tal-Istrateġija Ewropa 2020 bil-kontribut li jagħti lit-tkabbir ekonomiku u lill-ħolqien tal-impjiegi. 3. F'dan il-kuntest, il-Kummissjoni pproponiet, b’mod partikolari, riformulazzjoni tal-ewwel pakkett ferrovjarju, li kienet is-suġġett ta’ ftehim politiku fit-3 ta’ Lulju 2012, filwaqt li l-ftuħ tat-traffiku internazzjonali tal-passiġġieri, li daħal fis-seħħ fl-1 ta’ Jannar 2010, beda jħalli l-ewwel effetti tiegħu. 4. Dan l-iżvilupp kontinwu tal-qafas regolatorju qanqal id-deċiżjoni tal-leġiżlatur li jitlob lill-Kummissjoni biex timmonitorja regolarment l-iżvilupp tas-suq ferrovjarju Ewropew, b'mod li tevalwa l-influwenza tal-azzjonijiet tal-politika Komunitarja fuq is-suq ferrovjarju u tiffaċilita d-definizzjoni tal-miżuri li jeħtieġ li jiġu adottati u implimentati fil-ġejjieni fil-qasam ferrovjarju. 5. Għalhekk, dan ir-rapport iwieġeb għall-obbligu li jsir monitoraġġ tas-suq ferrovjarju Ewropew mitlub mid-Direttiva 2001/12/KE[1]. 6. Il-Komunikazzjoni dwar il-monitoraġġ tal-iżvilupp tas-suq ferrovjarju[2], li ġiet adottata fit-18 ta’ Ottubru 2007, u r-Rapport[3] omonimu tat-18 ta’ Diċembru 2009 jipprovdu għal dan. Dan ir-rapport mhux biss jaġġorna dawn id-dokumenti, imma jipprovdi wkoll għadd ta’ elementi ġodda dwar suġġetti li mhumiex koperti mid-dokumenti preċedenti. II. Sistema ta’ monitoraġġ tas-suq ferrovjarju 7. Il-Kummissjoni stabbiliet Sistema ta’ Monitoraġġ tas-Suq Ferrovjarju (Rail Market Monitoring Scheme-RMMS) sabiex tissodisfa r-rekwiżiti fir-rigward tal-monitoraġġ tas-suq. 8. Fil-kompiti ta’ monitoraġġ tagħha, il-Kummissjoni hija assistita minn grupp ta’ ħidma magħmul minn esperti tal-ministeri nazzjonali u tal-industrija ferrovjarja, inklużi l-imsieħba soċjali. Bejn l-2001 u tmiem l-2011, saru 25 laqgħa tal-Grupp ta’ Ħidma tal-RMMS, bi tlieta minnhom isiru wara li ġie adottat ir-rapport preċedenti. 9. Din l-analiżi hija bbażata fuq il-ħidmiet tal-RMMS u b’mod partikolari fuq ir-riżultati tal-kwestjonarju, iżda wkoll fuq studji reċenti u fuq sorsi statistiċi disponibbli mingħand il-Kummissjoni Ewropea, b’mod partikolari l-Eurostat. Għall-finijiet ta’ din l-analiżi, il-kunċett ta’ Stati Membri għandu jinkludi lin-Norveġja, li pparteċipat fil-kwestjonarju. III. L-implimentazzjoni tal-qafas istituzzjonali u legali 10. L-Istat Membri kollha li għandhom netwerks ferrovjarji ttrasponew id-Direttivi tal-ewwel pakkett ferrovjarju. Madankollu, traspożizzjoni żbaljata, fi gradi differenti u fir-rigward ta’ aspetti, xi drabi, differenti, wasslet lill-Kummissjoni sabiex mill-2008 tagħti bidu għal proċeduri ta’ ksur kontra l-parti l-kbira tal-Istati Membri. Il-proċeduri jinsabu fi stadji differenti, skont il-pajjiżi, minħabba l-ispeċifiċità tas-sitwazzjonijiet. Fi tmiem l-2011, 12-il pajjiż kienu qegħdin quddiem il-Qorti tal-Lussemburgu. L-ilmenti rikorrenti jikkonċernaw l-indipendenza tal-funzjonijiet essenzjali, l-iffissar tat-tariffi għall-infrastruttura ferrovjarja u l-indipendenza tal-aġenzija regolatorja. 11. Barra minn hekk, il-Kummissjoni pproponiet[4] riformulazzjoni tal-ewwel pakkett ferrovjarju; mil-lat tal-forma, il-kuntest regolatorju fis-settur ferrovjarju għandu jiġi ssimplifikat billi t-tliet direttivi msemmija iktar ’il fuq jiġu magħquda, armonizzati, iċċarati u aġġornati f’test wieħed biss. Mil-lat sostantiv, għandhom jintlaħqu tliet għanijiet: l-iżgurar ta' finanzjament xieraq u ffissar ta’ tariffi xierqa għall-infrastrutturi ferrovjarji, il-garanzija ta' kundizzjonijiet għal kompetizzjoni ġusta bejn l-operaturi u t-tisħiħ tal-effettività tal-korpi ta’ kontroll. 12. Fir-rigward tat-tieni pakkett ferrovjarju, ġew stabbiliti l-istituzzjonijiet nazzjonali mitluba. Is-servizzi tal-Kummissjoni bħalissa qiegħdin jevalwaw it-traspożizzjoni tad-Direttiva tas-Sigurtà[5], li għandha tiġi fi tmiemha f’nofs l-2013. 13. Fir-rigward tat-tielet pakkett ferrovjarju, id-data ta’ skadenza għat-traspożizzjoni tad-Direttivi 2008/57/KE[6] u 2009/131/KE[7] kienet id-19 ta’ Lulju 2010, filwaqt li għad-Direttiva 2011/18/UE[8], l-iskadenza kienet iffissata għall-31 ta’ Diċembru 2011. Għad-Direttiva 2007/58/KE[9], id-data ta’ skadenza għat-traspożizzjoni kienet l-4 ta’ Ġunju 2009 u dik għal implimentazzjoni sħiħa kienet l-1 ta’ Jannar 2010. 14. Barra minn hekk, fil-White Paper ta’ Marzu 2011[10] tagħha, il-Kummissjoni ħabbret inizjattivi ġodda għat-trasport ferrovjarju. B’hekk, hija biħsiebha tipproponi “ir-raba’ pakkett ferrovjarju” li jkollu l-għan li jiftaħ it-trasport domestiku tal-passiġġieri, itejjeb l-aċċess għall-infrastrutturi u għas-servizzi relatati u jestendi l-kompiti tal-Aġenzija Ferrovjarja Ewropea fil-qasam taċ-ċertifikazzjoni. 15. Ir-Regolament dwar il-kurituri għall-merkanzija[11] jipprevedi l-istabbiliment ta’ 6 kurituri sal-10 ta’ Novembru 2013 u tlieta oħrajn sal-10 ta’ Novembru 2015. Għal kull kuritur, l-Istati Membri għandhom jistabbilixxu bord eżekuttiv responsabbli, b’mod partikolari, għas-superviżjoni tal-ħidma importanti ta’ implimentazzjoni tal-kuritur mill-bord ta’ tmexxija, ikkostitwit mill-maniġers tal-infrastruttura kkonċernati. Il-parti l-kbira tal-kurituri diġà waqqfu l-bord eżekuttiv tagħhom. Dawn il-kurituri għat-trasport tal-merkanzija se jkunu s-sinsla tal-kurituri TEN-T multimodali. 16. Fl-aħħar nett, ir-riformulazzjoni tad-direttivi tal-ewwel pakkett ferrovjarju ppermettiet żviluppi fil-qasam tas-superviżjoni regolatorja, tal-finanzjament u tal-iffissar tat-tariffi għall-infrastruttura u fil-kundizzjonijiet ta’ aċċess għas-suq. Se jinħoloq netwerk formali ta’ korpi regolatorji sabiex ikunu żgurati l-koordinazzjoni u l-iskambju tal-aħjar prattiki, kif ukoll klawżola rendez-vous sabiex ikun eżaminat dan l-iżvilupp fl-2014. IV. Il-ftuħ tas-suq ferrovjarju 17. Fi tmiem l-2010, kien hemm qrib is-700 liċenzja Ewropea tal-operazzjoni ferrovjarja fil-qasam tat-trasport tal-merkanzija, li minnhom 340 kienu fil-Ġermanja u 72 fil-Polonja. L-għadd ta’ liċenzji fis-settur tal-passiġġieri issa huwa ta’ iktar minn 500, fejn 320 jinsabu fil-Ġermanja u 44 fir-Renju Unit. Fuq il-livell tal-UE, l-għadd ta’ liċenzji b’hekk żdied bi kważi 16 % għat-trasport tal-merkanzija u bi 11 % għat-traffiku tal-passiġġieri f’sentejn. Għandu jiġi ppreċiżat li dawn iċ-ċifri ma jinkludux il-liċenzji nazzjonali, li ċerti Stati Membri baqgħu jagħtu numru sinifikanti minnhom (l-impriżi li l-attività tagħhom hija limitata għall-għoti ta’ servizzi ferrovjarji fuq livell reġjonali fil-qasam tat-trasport tal-merkanzija jista’ jkollhom liċenzja nazzjonali biss). 18. Fis-servizzi tat-trasport tal-merkanzija, f’termini ta’ tunnellati-kilometri, l-impriżi l-oħra għajr l-operatur l-iktar importanti għandhom l-ikbar ishma mis-suq fir-Rumanija (55 %), fir-Renju Unit (51 %) u fl-Estonja (43 %), kif jidher fil-Grafika 1. F’sentejn, waqt il-kriżi, is-sehem mis-suq tal-operaturi preeżistenti kiber b’mod sinifikanti f’diversi Stati Membri (minn 10 għal 23 % fil-Latvja, minn 14 għal 27 % fil-Belġju u minn 10 għal 20 % fi Franza), filwaqt li baqa’ nieqes jew qrib iż-żero fil-Finlandja, fl-Irlanda, fil-Litwanja u fil-Lussemburgu. Grafika 1: It-total tal-ishma mis-suq (espressi f’perċentwal tat-traffiku f’tunnellati-kilometri) għall-operaturi tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija għajr l-operatur ewlieni fi tmiem l-2010 Sors: kwestjonarju tal-RMMS li ntela' mill-Istati Membri f’Mejju/Ġunju 2011. 19. Fil-każ tat-trasport tal-passiġġieri, l-operaturi l-ġodda għandhom ishma mis-suq partikolarment għoljin fir-Renju Unit (90 %), fl-Estonja (50 %) u fil-Polonja (48 %), filwaqt li l-pajjiżi fejn l-operatur preeżistenti għadu jikkontrolla s-suq kollu issa huma fil-minoranza (il-Belġju, il-Greċja, Spanja, il-Finlandja, l-Irlanda, il-Litwanja, is-Slovenja u s-Slovakkja). Madankollu, f’ċerti Stati Membri bħall-Polonja, l-operaturi l-ġodda kienu r-riżultat tal-iżmantellar parzjali tal-operatur preeżistenti u għandhom monopolji de facto fir-reġjuni rispettivi tagħhom. Grafika 2: It-total tal-ishma mis-suq (espressi f’perċentwal tat-traffiku f'passiġġieri-kilometri) tal-operaturi li joffru servizzi ta’ trasport ferrovjarju ta’ passiġġieri għajr l-operatur ewlieni fi tmiem l-2010 Sors: kwestjonarju tal-RMMS li ntela' mill-Istati Membri f’Mejju/Ġunju 2011. 20. Din is-sitwazzjoni hija prinċipalment dovuta għall-fatt li l-ftuħ tas-suq domestiku tat-trasport ferrovjarju tal-passiġġieri kien ftit jew wisq prematur, skont l-Istati Membri: fl-Isvezja mill-1992, fil-Ġermanja fl-1994, fir-Renju Unit fl-1995, imbagħad fid-Danimarka u fl-Italja, u sussegwentement f’madwar għaxar pajjiż ieħor tal-Unjoni. 21. Fir-rigward tat-trasport internazzjonali tal-passiġġieri, li nfetaħ għall-kompetizzjoni bil-leġiżlazzjoni Ewropea fl-1 ta’ Jannar 2010, l-alleanzi bejn l-operaturi preeżistenti jibqgħu l-metodu operattiv l-iktar frekwenti. Madankollu, għandu jiġi osservat li qed jitfaċċaw dejjem iktar servizzi li jidħlu f’kompetizzjoni ma’ dawk tal-operatur preeżistenti ta’ wieħed mill-pajjiżi fejn jiġu operati diversi rotot. Huwa b’hekk li Deutsche Bahn u ÖBB ingħaqdu mal-kumpanija mil-Lombardia FNM sabiex jagħtu servizz tul ir-rotta Munich-Bologna. Bl-istess mod Trenitalia u Veolia Transdev qed joffru servizzi għar-rotot Pariġi-Venezia. Westbahn GmbH fetħet linja ferrovjarja Vjenna-Salzbourg-Freilassing. Deutsche Bahn tista’ wkoll toffri biss servizzi tul ir-rotot mill-Ġermanja sa Londra, jew Pariġi f’ġejjieni relattivament qrib. Fl-aħħar nett, fir-rigward tat-trasporti transkonfinali reġjonali, għandha tiġi osservata żieda ta’ servizzi ġodda, li wħud minnhom qed jiġu offruti minn operaturi preeżistenti u oħrajn minn operaturi ġodda, kif jenfasizza studju tal-Kummissjoni[12]. V. Il-funzjonament tas-suq tat-trasport ferrovjarju fl-UE[13] V.1 Il-pożizzjoni tat-trasport ferrovjarju pparagunata ma’ modi oħra 22. Għalkemm is-sehem tas-settur ferrovjarju fit-trasport globali tal-merkanzija naqas b'mod sinifikanti matul id-deċennji preċedenti, minn għaxar snin lil hawn is-sehem mis-suq ta’ dan is-settur baqa’ ftit taħt il-11 %, b’10,2 % biss fl-2010 f’kuntest ta’ kriżi. 23. Is-sehem tas-settur ferrovjarju fit-trasport tal-merkanzija fuq l-art, li kien stabbilizza ruħu mill-2002 għal 17,1%, filwaqt li fl-1995 kien għadu jilħaq l-20,2 %, fl-2010 niżel għal 16,2 %. Grafika 3: Is-sehem tas-settur ferrovjarju fit-trasport tal-merkanzija (UE-27, 1995-2010) Sors: Manwal statistiku “It-trasport fl-UE f’ċifri, ktejjeb statistiku tal-2012” (EU transport in figures, Statistical Pocketbook 2012) 24. Fil-każ tat-trasport tal-passiġġieri, is-sehem tas-settur ferrovjarju mis-suq tat-trasport tal-passiġġieri fl-UE-27 żdied bi ftit matul l-aħħar snin, biex għadda minn 5,9 % fl-2004 għal 6,3 % fl-2010. Madankollu, għad hemm differenzi sinifikanti bejn l-Istati Membri li għandhom netwerk ferrovjarju, għaliex dan is-sehem jilħaq madwar 10 % jew aktar fl-Ungerija u fl-Awstrija, iżda bilkemm jilħaq it-2 % fl-Estonja u ftit aktar minn 1 % fil-Greċja. Grafika 4: Is-sehem tas-settur ferrovjarju fit-trasport tal-passiġġieri (UE-27, 1995-2010) Sors: Manwal statistiku “It-trasport fl-UE f’ċifri, ktejjeb statistiku tal-2012” (EU transport in figures, Statistical Pocketbook 2012) V.2 It-tendenzi tat-trasport ferrovjarju f’termini ta’ volumi u prestazzjoni[14] a) Trasport tal-merkanzija 25. Bħala konsegwenza tal-kriżi, fl-2009, kien hemm tnaqqis f’daqqa ta’ 18,3 % fl-UE 27 fit-traffiku tat-trasport tal-merkanzija, espress f’tunnellati-kilometri. Minħabba l-irkupru osservat fis-setturi li kienu l-iktar milquta, u b’mod partikolari l-industrija tal-azzar, tal-kimika u tal-vetturi, is-sena 2010 kienet immarkata b'tibdil ċar fit-tendenza, b’mhux inqas minn 15-il Stat Membru jirreġistraw żidiet ta’ iktar minn 10 %, mingħajr madankollu ma jerġgħu jintlaħqu, f’dan l-istadju, il-livelli osservati fl-2008. Skont iċ-ċifri pprovduti mis-CER (Community of European Railways – il-Komunità tal-Ferroviji Ewropej), il-prestazzjoni tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija fit-tielet trimestru tal-2011 baqgħet inqas b’9.2 % minn dak tat-tielet trimestru tal-2008 fil-kontinent Ewropew kollu. Grafika 5: L-iżvilupp tat-traffiku tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija fl-2009-2010 f’tunellati-kilometri Sors: kwestjonarji tal-RMMS li ntlew mill-Istati Membri f’Mejju/Ġunju 2011. b) Trasport tal-passiġġieri 26. Relattivament, it-trasport tal-passiġġieri ma kienx affetwat bil-kriżi, sa fejn it-tnaqqis fit-traffiku espress f’passiġġieri-kilometri fl-UE-27 kien ta’ 1,4 % fl-2009, fejn iż-żieda ta’ 3,6 % fl-UE-15 ma setgħetx tpaċi t-tnaqqis f’daqqa ta’ 8,3 % osservat fil-pajjiżi tal-UE-12. Fl-2010, l-iżvilupp kien wieħed varjat, b’sitwazzjoni għal darb’oħra inqas favorevoli fl-UE-12 (- 11,3 % fir-Rumanija) milli fl-UE-15, bl-ikbar żieda tkun innotata fir-Renju Unit (+ 5,8 %). Grafika 6: L-iżvilupp tat-trasport ferrovjarju tal-passiġġieri fl-2009/2010 f’passiġġieri-kilometri Sors: kwestjonarji tal-RMMS li ntela' mill-Istati Membri f’Mejju/Ġunju 2011 VI. Prestazzjonijiet tal-impriżi ferrovjarji a) L-impjiegi 27. L-għadd ta’ impjegati fi tmiem l-2010 fl-impriżi responsabbli għall-operazzjoni kummerċjali tas-servizzi tat-trasport ferrovjarju u għall-ġestjoni tal-infrastrutturi tela’, fi tmiem l-2010, għal 110000 fi Franza, għal 80000 fil-Ġermanja u għal 64000 fil-Polonja (ara l-Anness 6). Madankollu, billi l-perimetru tal-attività ta’ dawn l-impriżi jvarja minn Stat għall-ieħor, jibqa’ diffiċli li jsiru paraguni. Bl-istess mod, huwa diffiċli li jiġi kkwantifikat b’mod preċiż kemm kien kbir it-tnaqqis fil-persunal osservat fis-settur matul l-aħħar għaxar snin. 28. Is-sehem tal-persuni li għandhom iktar minn 50 sena fost il-popolazzjoni attiva fit-trasport fuq l-art laħaq il-31 % fl-2010 kontra medja ta’ 27 % fis-setturi kollha. Is-settur huwa wkoll differenti mil-lat tal-età medja ta’ rtirar kmieni (55 sena) u mil-lat tas-sehem tan-nisa fl-impjiegi totali (14 %). b) L-industrija tal-provvista ferrovjarja 29. Skont studju tal-Unjoni tal-Industriji Ferrovjarji Ewropej (UNIFE) [15], huwa stmat li s-suq ferrovjarju dinji kien jammonta għal iktar minn EUR 120 biljun fl-2007 u sal-2016 għandu jilħaq l-EUR 154 biljun. L-ikbar rati ta’ tkabbir huma mistennija fir-reġjun tal-Asja tal-Paċifiku kif ukoll fil-pajjiżi tal-Komunità ta’ Stati Indipendenti. 30. Barra minn hekk, is-CER (Community of European Railways) issostni li tiġdid sinifikanti tat-tagħmir ferrovjarju intiż għat-trasport tal-passiġġieri għaddej bħalissa fir-Repubblika Ċeka, fis-Slovakkja u fis-Slovenja. c) Il-kwalità tas-servizz u s-sodisfazzjon tal-passiġġieri 31. Għadu diffiċli li titkejjel il-kwalità tas-servizzi ferrovjarji tat-trasport tal-merkanzija fl-Unjoni Ewropea għaliex ġeneralment l-indikaturi jkunu nieqsa. Madankollu, l-istabbiliment progressiv tal-monitoraġġ tal-prestazzjonijiet tas-servizzi tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija fil-kurituri differenti għat-trasport tal-merkanzija għandu jipprovdi ċerti elementi ta’ informazzjoni dwar il-puntwalità tas-servizzi. 32. Skont ir-Regolament Nru 1371/2007[16], l-operaturi ferrovjarji li huma suġġetti għalih għandhom jippubblikaw rapport annwali dwar il-kwalità tas-servizzi pprovduti u b’mod partikolari dwar il-puntwalità tas-servizzi ta’ trasport tal-passiġġieri. 33. Barra minn hekk, studju mwettaq għall-Kummissjoni (ara l-Anness 15) wera li l-passiġġieri kollox ma’ kollox huma sodisfatti bis-sigurtà abbord il-ferroviji, bil-ħin tal-vjaġġ previst u bil-kumdità tal-vetturi; min-naħa l-oħra, għandhom it-tendenza li jikkunsidraw li l-indafa u l-manutenzjoni tal-ferroviji, il-puntwalità tagħhom kif ukoll il-kwalità tal-informazzjoni mogħtija, b’mod partikolari f’każ ta’ dewmien, huma dawk l-elementi li għandhom jittejbu. Il-puntwalità tidher bħala sodisfaċenti f’għadd sinifikanti ta’ Stati Membri, imma hija kkunsidrata bħala insuffiċjenti minn iktar minn 40 % tal-persuni intervistati fil-Polonja, fil-Ġermanja, fl-Isvezja, fir-Rumanija u fi Franza. 34. Il-passiġġieri jikkunsidraw ukoll li fl-istazzjonijiet tal-ferrovija, iż-żoni ta’ parkeġġ, il-kwalità tal-installazzjonijiet kif ukoll l-indafa u l-manutenzjoni għandhom jingħataw attenzjoni partikolari. Bil-kontra, il-faċilità tax-xiri tal-biljetti, l-informazzjoni u s-sigurtà jidhru, kollox ma’ kollox, sodisfaċenti. Il-livell ta’ sodisfazzjon fir-rigward tal-istazzjonijiet tal-ferrovija madankollu jvarja b’mod ċar minn pajjiż għall-ieħor; huwa għoli ħafna fi Spanja u fil-Lussemburgu, imma jibqa’ wieħed baxx fil-Polonja u fl-Ungerija. d) L-obbligi ta’ servizz pubbliku 35. 90 % mis-suq ferrovjarju domestiku tal-passiġġieri huwa kopert minn obbligi ta’ servizz pubbliku[17]. Fil-pajjiżi tal-UE-15, il-parti l-kbira tal-kuntratti ta’ servizz pubbliku jiġu ffirmati għal terminu minimu ta’ bejn sentejn u għaxar snin; fl-UE-12, filwaqt li fl-2005 it-tul ta' żmien tal-parti l-kbira tal-kuntratti ma kienx jaqbeż is-sena, is-sehem tal-kuntratti fit-tul żdied, li huwa ta’ benefiċċju għall-investimenti. 36. It-tpaċiji espressi f’perċentwal tad-differenza bejn l-infiq u d-dħul mill-bejgħ tal-biljetti fl-2009 ma kinux jaqbżu l-71 % fil-pajjiżi tal-UE-12, kontra l-94 % fl-UE-15; dawn iċ-ċifri naqsu b’4 punti meta pparagunati mal-2007 f’kuntest ta’ restrizzjonijiet baġitarji kbar (ara l-Anness 11). e) Is-sigurtà 37. Skont ir-rapport tal-Aġenzija Ferrovjarja Ewropea (ara l-Anness 16), 188 passiġġier ta’ ferroviji kienu vittmi ta’ inċidenti fatali bejn l-2008 u l-2010, fuq total ta’ 4120 vittma matul l-istess perjodu. 60 % ta' dawn l-imwiet kienu jikkonċernaw persuni li kienu jinsabu fuq il-linji ferrovjarji f’postijiet fejn l-aċċess kien ipprojbit. 38. Il-livell ġenerali tas-sigurtà fl-Ewropa, imkejjel f’numru ta’ inċidenti fatali għal kull biljun ferrovija-kilometru, kompla jitjieb mill-1990, minkejja li b’ritmu iktar kajman mill-2004, kif indikat fil-Grafika 7. Grafika 7: Ħabtiet ferrovjarji u ħruġ ta’ ferroviji barra mil-linji b'konsegwenzi fatali għal kull biljun ta’ ferroviji-kilometri Sors: rapport ta’ evalwazzjoni tas-sigurtà tal-2012 tal-Aġenzija Ferrovjarja Ewropea VII. Infrastrutturi tat-trasport ferrovjarju a) Tul tan-netwerks 39. It-tul totali tal-linji ferrovjarji tal-UE huwa ta’ madwar 212 000 km, livell li ilu relattivament stabbli għal numru ta' snin. F’ċerti Stati Membri li għandhom diffikultajiet baġitarji partikolarment sinifikanti, l-għeluq mhuwiex jaffettwa il-linji imma l-binarji, b’mod partikolari fil-Greċja, fir-Rumanija u fil-Portugall, l-iktar għaliex dawn in-netwerks għandhom dimensjonijiet kbar. 40. Madankollu, in-netwerk Ewropew ta’ veloċità għolja kompla jikber, fejn laħaq is-6600 kilometru fl-2010, jiġifieri rdoppja fi tmien snin. Spanja issa għandha l-ikbar netwerk segwita minn Franza (ara l-Anness 8). b) Żvilupp tal-investimenti fl-infrastrutturi 41. Skont l-ITF (Forum Internazzjonali tat-Trasport), is-sehem tal-investimenti fl-infrastrutturi tat-trasport fuq l-art baqa’ stabbli għal 0,8 % fl-Ewropa tal-Punent matul l-għaxar snin li għaddew, filwaqt li żdied fil-pajjiżi tal-Ewropa Ċentrali u fl-Ewropa tal-Lvant biex laħaq it-2 % fl-2009. Is-sehem tas-settur ferrovjarju f’dawn l-investimenti madankollu jvarja ħafna minn pajjiż għall-ieħor; fl-2009, huwa laħaq il-65 % fl-Awstrija, il-55 % fir-Renju Unit, it-52 % fil-Lussemburgu, il-45 % fl-Isvezja u l-41 % fil-Belġju, b’medja ta’ 32 % fl-Ewropa tal-Punent; fil-pajjiżi tal-Ewropa Ċentrali tal-Lvant, is-sehem tas-settur ferrovjarju madankollu niżel minn 22 % fis-sena 2000 għal 13 % fl-2009 (ara l-Anness 9). c) Ħlas u kuntratti multiannwali 42. Il-livell tal-ħlasijiet għal aċċess għan-netwerk ivarjaw b’mod ferm sinifikanti minn maniġer tal-infrastrutturi għall-ieħor; għal ferrovija tal-merkanzija ta’ 1000 tunnellata, il-prezz f’euro għal kull ferrovija-kilometru jmur minn EUR 0,1 fi Spanja u EUR 0,5 fl-Isvezja għal EUR 10,2 fis-Slovakkja u EUR 9,8 fl-Irlanda (ara l-Anness 10). B’mod ġenerali, madankollu jidher li d-diskrepanzi jistgħu jonqsu, billi diversi pajjiżi tal-UE-12 li tradizzjonalment għandhom ħlasijiet għoljin ħabbru jew anki taw bidu għal tnaqqis fit-tariffi. Għandu jiġi nnotat ukoll li l-ħlasijiet jistgħu jvarjaw ukoll b’mod sinifikanti fuq l-istess netwerk nazzjonali skont il-linji jew il-ħinijiet. 43. Il-Kummissjoni tikkunsidra li l-kuntratti multiannwali bejn il-maniġers tal-infrastruttura u l-impriżi ferrovjarji huma tali li jiżguraw livell tajjeb ta’ servizzi u l-bilanċ finanzjarju meħtieġ. Ġew iffirmati kuntratti multiannwali f’xi 15-il Stat Membru (ara l-Anness 12). d) Mobilitazzjoni tal-ERTMS 44. L-introduzzjoni tas-sistema ERTMS (Sistema Ewropea tal-Ġestjoni tat-Traffiku Ferrovjarju) hija indikatur importanti tal-progress lejn iktar interoperabbiltà. Fi tmiem l-2011, kien hemm iktar minn 4000 kilometru ta’ linji operattivi mgħammra bl-ERTMS fl-Unjoni, li jirrappreżenta tkabbir ta’ iktar minn 20 % meta pparagunat mas-sena ta’ qabel. Barra minn hekk, iktar minn 4000 kilometru ta’ linji bħalissa qed jiġu mgħammra bl-ERTMS u għandhom isiru operattivi sa tmiem l-2013. 45. Il-Pjan Ewropew ta' Mobilitazzjoni li ġie adottat fit-22 ta’ Lulju 2009 jistabbilixxi li assi ewlenin għandhom jiġu mgħammra bis-sistema sal-2015. L-Istati Membri għandhom jinnotifikaw qabel tmiem l-2012 skeda dettaljata li tinkludi, b’mod partikolari, id-dati tas-sejħiet għall-offerti kif ukoll l-istadji ewlenin tal-implimentazzjoni tal-proġetti li għandhom iwasslu għall-installazzjoni tal-ERMTS sal-2015. Il-Kummissjoni se tkun qed tissorvelja b’attenzjoni l-konformità ma' dan l-obbligu. VIII. Konklużjonijiet 46. Il-kriżi ekonomika tal-2009 kellha impatt sinifikanti fuq it-traffiku tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija. Minkejja rkupru sinifikanti, il-livelli tal-2010 baqgħu inferjuri b’madwar 15 % meta mqabbla mal-livelli li kienu osservati fl-2008 fil-maġġoranza tal-Istati Membri; it-tnaqqis saħansitra baqa’ għaddej fi Franza u fl-Italja. Fil-livell tal-Unjoni, madankollu jidher li s-sehem modali tas-settur ferrovjarju llum huwa paragunabbli mal-livelli ta’ qabel il-kriżi. 47. L-effetti tal-kriżi kienu ferm iktar modesti fit-trasport ferrovjarju tal-passiġġieri. Fil-fatt, iż-żieda fit-traffiku osservata fil-parti l-kbira tal-pajjiżi tal-UE-15 baqgħet għaddejja; it-tnaqqis li kien beda fis-snin 90 fl-UE-12 min-naħa tiegħu kompla fl-2010. F’dan il-kuntest, għandha tiġi nnotata korrelazzjoni notevoli bejn l-iżvilupp reċenti fit-traffiku osservat f’kull Stat Membru u l-grad ta’ sodisfazzjon tal-passiġġieri kif ġie espress fl-istħarriġ tal-opinjoni pubblika mwettaq għall-Kummissjoni, kif jirriżulta, pereżempju, mir-riżultati tajbin miksuba mir-Renju Unit u mil-Litwanja. 48. Il-proċess ta’ ftuħ tas-suq sar iktar rapidu fit-trasport ferrovjarju tal-merkanzija waqt il-kriżi, minkejja li b’ritmu mhux ugwali skont l-Istati Membri. Min-naħa l-oħra, ċerti operaturi preeżistenti issa għandhom ishma mis-suq sinifikanti f’pajjiżi Ewropej oħrajn minħabba kumpaniji sussidjarji li joperaw fil-post. B’mod ġenerali, il-kriżi ma rażżnitx il-progressjoni tal-operaturi l-ġodda fis-swieq nazzjonali differenti. F’dan il-kuntest, għandu jiġi nnotat li t-tisħiħ tal-preżenza ta’ operaturi kompetittivi ma kellux impatt negattiv fuq il-livell għoli ta’ sigurtà ta’ dan il-mezz ta’ trasport. 49. Il-ftuħ effettiv tas-suq tal-passiġġieri sar b’mod progressiv, iżda issa jikkonċerna parti kbira tal-Istati Membri. Il-proċess ta’ monitoraġġ tas-suq ferrovjarju se jkun imtejjeb fi żmien qasir ta’ żmien bil-pubblikazzjoni ta’ studju tal-Ewrobarometru dwar il-ftuħ tas-suq domestiku tat-trasport ferrovjarju tal-passiġġieri li qed jitwettaq għall-Kummissjoni. Ir-riżultati ta’ dan tal-aħħar se jitqiesu fit-tfassil tal-proposta leġiżlattiva futura dwar il-ftuħ tas-suq ferrovjarju domestiku tal-passiġġieri. [1] Taqsima Va tad-Direttiva 2001/12/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas-26 ta’ Frar 2001 (ĠU L 075, 15.3.2001) li temenda d-Direttiva 91/440/KEE tal-Kunsill dwar l-iżvilupp tal-linji ferrovjarji tal-Komunità . [2] Komunikazzjoni mill-Kummissjoni lill-Kunsill u lill-Parlament Ewropew dwar il-monitoraġġ tal-iżvilupp tas-suq ferrovjarju tat-18 ta’ Ottubru 2007 (COM(2007) 609). [3] Rapport mill-Kummissjoni lill-Kunsill u lill-Parlament Ewropew - It-tieni rapport dwar il-monitoraġġ tal-iżvilupp tas-suq ferrovjarju COM(2009)676 kif ġie emendat bir-Rettifika tat-8 ta’ Diċembru 2010. [4] Komunikazzjoni mill-Kummissjoni dwar l-iżvilupp ta’ Żona Unika Ferrovjarja Ewropea COM(2010) 474 tas-17 ta’ Settembru 2010 [5] Id-Direttiva 2004/49/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tad-29 ta’ April 2004 fuq is-sigurtà tal-linji tal-ferrovija tal-Komunità u li temenda d-Direttiva tal-Kunsill 95/18/KE fuq l-għoti tal-liċenzi tal-impriżi tal-linji tal-ferrovija u d-Direttiva 2001/14/KE fuq l-allokazzjoni tal-kapaċità tal-infrastruttura tal-linji tal-ferrovija u l-intaxxar tal-piżijiet għall-użu tal-infrastruttura tal-linji tal-ferrovija u ċ-ċertifikazzjoni tas-sigurtà (Id-Direttiva tas-Sigurtà Tal-Linji tal-Ferrovija) [6] Direttiva 2008/57/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas-17 ta’ Ġunju 2008 dwar l-interoperabilità tas-sistema ferrovjarja fil-Komunità [7] Direttiva tal-Kummissjoni 2009/131/KE tas-16 ta’ Ottubru 2009 li temenda l-Anness VII għad-Direttiva 2008/57/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar l-interoperabbiltà tas-sistema ferrovjarja fil-Komunità [8] Direttiva tal-Kummissjoni 2011/18/UE tal-1 ta’ Marzu 2011 li temenda l-Annessi II, V u VI tad-Direttiva 2008/57/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar l-interoperabbiltà tas-sistema ferrovjarja fil-Komunità [9] Direttiva 2007/58/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat-23 ta’ Ottubru 2007 li temenda d-Direttiva tal-Kunsill 91/440/KEE dwar l-iżvilupp tal-linji tal-ferrovija tal-Komunità u d-Direttiva 2001/14/KE dwar l-allokazzjoni ta’ kapaċità ta’ infrastruttura tal-ferroviji u t-tqegħid ta’ piżijiet għall-użu ta’ infrastruttura tal-ferroviji [10] White Paper tat-28 ta’ Marzu 2011 “Pjan direzzjonali għal Żona Unika Ewropea tat-Trasport – Lejn sistema tat-trasport kompetittiva u li tuża r-riżorsi b’mod effiċjenti” COM(2011) 144 finali [11] Regolament (UE) Nru 913/2010 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat-22 ta’ Settembru 2010 dwar netwerk ferrovjarju Ewropew għat-trasport ta’ merkanzija kompetittiv [12] Situation and perspectives of the rail market (Sitwazzjoni u perspettivi tas-suq ferrovjarju), Marzu 2010 [13] Ċipru u Malta ma għandhomx netwerks ferrovjarji; ir-referenzi kollha għall-UE-12 u għall-UE-27 għandhom jinftiehmu bħala li ma jinkludux lil dawn iż-żewġ pajjiżi. [14] “Prestazzjonijiet tat-trasport ferrovjarju” tfisser it-trasport ferrovjarju espress f'passiġġieri-kilometri jew f’passiġġieri-kilometri. [15] Worldwide Rail Market Study – Status Quo & Outlook 2016 (Studju tas-Suq Ferrovjarju Dinji – Status quo u perspettiva għall-2016) [16] Regolament (KE) Nru 1371/2007 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat-23 ta’ Ottubru 2007 dwar id-Drittijiet u l-Obbligi tal-passiġġieri tal-ferroviji [17] Public service rail transport in the European Union: an overview (It-trasport ferrovjarju bħala servizz pubbliku fl-Unjoni Ewropea: ħarsa ġenerali) (Novembru 2011)