MT    MT  KUMMISSJONI TAL-KOMUNITAJIET EWROPEJ 
Brussel 14.10.2005 
KUMM(2005) 484 finali 
  
GREEN PAPER 
It-titjib tas-sa ħħa mentali tal-popolazzjoni 
Lejn strate ġija għall-Unjoni Ewropea dwar is-sa ħħa mentali 
 
MT 2   MT WERREJ 
1. Da ħla ............................................................................................................................ 3  
2. Sa ħħa mentali – ċentrali għaċ-ċittadini, so ċjeta’ u politika ......................................... 4 
3. Is-sitwazzjoni – sa ħħa mentali ħażina, sfida dejjem akbar g ħall-UE........................... 4 
4. L-i żvilupp ta’ reazzjonijiet: Inizjattivi politi ċi fuq is-sa ħħa mentali ........................... 5 
4.1. Il-Komunità Ewropea, il-mandat tag ħha u l-attivitajiet fil-qasam tas-sa ħħa mentali .. 5 
4.2. Is-sa ħħa mentali fl-Istati Membri................................................................................. 7 
5. Il-b żonn għal Strateġija ta' l-UE fuq is-sa ħħa mentali ................................................. 7 
6. It-tiftix g ħal soluzzjonijiet – g ħażliet ta’ azzjoni ......................................................... 8 
6.1. Il-Promozzjoni tas-sa ħħa mentali u l-indirizz tas-sa ħħa mentali permezz ta’ azzjoni 
preventiva..................................................................................................................... 8 
6.1.1. Il-Promozzjoni tas-sa ħħa mentali tal-popolazzjoni...................................................... 8 
6.1.2. L-indirizz tas-sa ħħa mentali ħażina permezz ta’ azzjoni preventiva; ........................ 10 
6.2.  Il-promozzjoni ta' l-inklu żjoni soċjali għal persuni mentalment morda jew 
diżabbli u l-protezzjoni tad-dr ittijiet fundamentali tag ħhom u tad-dinjità................. 11 
6.3. It-titjib ta' l-informazzjoni u l-g ħarfien dwar is-sa ħħa mentali fl-UE........................ 12 
7. Pro ċess ta’ konsultazzjoni g ħall-iżvilupp ta’ strate ġija ta' l-UE dwar is 
saħħa mentali.............................................................................................................. 13 
7.1. Il- Ħolqien ta’ Djalogu dwar is-Sa ħħa Mentali ma’ l-Istati Membri .......................... 13 
7.2. It-tnedija ta’ Pjattaforma ta' l-UE g ħas-Saħħa Mentali.............................................. 13 
7.3. L-i żvilupp ta’ punt ta' kuntatt bejn il-politika u ri ċerka fuq is-sa ħħa mentali............ 13 
8. Il-Passi li jmiss ........................................................................................................... 14 
 
 
MT 3   MT GREEN PAPER  
It-titjib tas-sa ħħa mentali tal-popolazzjoni 
Lejn strate ġija għall-Unjoni Ewropea dwar is-sa ħħa mentali 
1. D AĦLA 
Is-saħħa mentali tal-popolazzj oni Ewropea hija ri żors biex jintla ħqu xi għanijiet strate ġiċi ta' 
politika, b ħal pereżempju biex l-Ewropa titpo ġġa lura fit-triq ta' prosperità fuq medda twila ta’ 
żmien, biex tkun sostnuta r-rabta ta' l-Ewropa g ħal solidarjetà u ġustizzja so ċjali, u sabiex 
jinġiebu benefi ċji prattiċċi tanġibbli għall-kwalità ta' ħajja taċ-ċittadini Ewropej1.  
Madankollu, is-sa ħħa mentali tal-popolazzjoni ta' l-UE  tista’ titjieb konsiderevolment: 
• Saħħa mentali ħazina taffetwa kull raba’ ċittadin u tista’ twassal g ħal suwiċidju, il-kaw ża 
ta’ wisq imwiet; 
• Saħħa mentali ħazina tikkaw ża telfiet sinifikanti u pi żijiet lis-sistemi ekonomi ċi, soċjali, 
edukattivi kif ukoll lis-sistemi tal-kriminalità u l- ġustizzja; 
• Għadhom je żistu l-istigmatizzazzjoni, d-diskrimin azzjoni u n-nuqqas ta’ rispett lejn id-
drittijiet umani u d-dinjità ta’ dawk morda mentalment u tal-persuni b’di żabbiltà, u dan 
huwa sfida lil valuri Ewropej tal-qofol. 
It-titjib huwa possibli. Di ġà ttieħdu ħafna inizjattivi. Hemm b żonn ta’ iktar żvilupp u 
konsolidazzjoni ta’ l-azzjonijiet e żistenti. F’Jannar 2005 il-Konf erenza Ministerjali Ewropea 
tad-WHO  dwar is-Sa ħħa Mentali stabilixxiet qafas g ħal azzjoni komprensiva, u ħolqot impenn 
politiku b’sa ħħtu għas-saħħa mentali. Stiednet lill-Kummissjoni Ewropea, sie ħba 
kollaborattiva tal-konferenza, biex tikkontribwixxi fit-twettiq ta' dan il-qafas ta' azzjoni, skond 
il-kompetenzi tag ħha u l-aspettativi tal-Kunsill u bi s ħab mad -WHO . 
Din il- Green Paper  hija l-ewwel risposta g ħal din l-istedina. Tipproponi li twaqqaf strate ġija 
ta' l-UE dwar is-sa ħħa mentali. Dan kieku j żid il-valur: billi jikkostitwixxi qafas g ħal skambju 
u kooperazzjoni bejn Stati Membri; billi jg ħin biex ti żdied il-koerenza ta’ azzjonijiet fis-
setturi ta’ politika ta' sa ħħa u dawk li mhumiex fil-livell ta’ l-Istati Membri u tal-Kommunità; 
u billi jippermetti l-involviment ta’ medda wiesg ħa ta’ stakeholders  rilevanti fil-kostruzzjoni 
ta’ soluzzjonijiet.  
L-għan ta’ din il- Green Paper  huwa li tniedi dibattitu ma' l-istituzzjonijiet Ewropej, il-
Gvernijiet, il-professjonisti tas-sa ħħa, l-i stakeholders f’setturi o ħra, is-soċjetà ċivili inklu żi 
organizzazzjonijiet ta’ pazj enti, u l-kommunità ta’ ri ċerka dwar ir-relevanza tas-sa ħħa mentali 
għall-UE, l-b żonn ta’ strate ġija fil-livell ta' l-UE u l-prijoritajiet possibbli.  
Skond il-provi żjonijiet ta' l-Artikolu 152 tat-Trattat tal-KE, xi proposti fis-settur tas-sa ħħa 
pubblika li saru f'din il- Green Paper  jaqgħu taħt il-kompetenza tal-Kommunità. Aktar 
proposti se jkunu l-kompetenza eskl ussiva ta' l-Istati Membri. G ħal proposti ta’ azzjoni 
f’oqsma o ħra ta’ politika, il-ba żijiet legali xierqa se japplikaw. 
 
MT 4   MT L-għan tal-Kummissjoni huwa li tippublika r-ri żultati tal-pro ċess ta’ konsultazzjoni flimkien 
ma', jekk dan ikun f'loku, il-proposta tag ħha għal strateġija fuq is-sa ħħa mentali g ħall-UE sa l-
aħħar ta' 2006.  
2. S AĦĦA MENTALI – ĊENTRALI G ĦAĊ-ĊITTADINI , SOĊJETA ’ U POLITIKA  
M’hemm l-ebda sa ħħa mingħajr saħħa mentali. G ħaċ-ċittadini , is-saħħa mentali hija ri żors li 
jippermettilhom jirrealizzaw l-potenzjal intelletwali u emozzjonali u biex isibu u jwettqu r-rwol tagħhom fil-ħajja soċjali, ta' l-iskola u x-xog ħol. Għas-soċjetajiet , is-saħħa mentali tajba 
taċ-ċittadini tikkontribwixxi g ħal prosperità, solidarjetà u ġustizzja so ċjali. Kuntrarjament, is-
saħħa mentali ħażina timponi nefqiet enormi, telfiet u pi żijiet fuq i ċ-ċittadini u s-sistemi tas-
soċjetà.  
Is-saħħa mentali, is-sa ħħa mentali ħażina u x'jiddeterminaha: 
Id-WHO  tiddeskrivi s- saħħa mentali  bħala: “stat ta’ benesseri fejn l-individwu jirrealizza l-
abiltajiet tieg ħu jew tag ħħa, jista’ jfendi bit-tensjonijiet normali tal- ħajja, jista' ja ħdem b'mod 
produttiv u li j ħalli l-frott, u jista' jikkontri bwixxii lill-kommunità tieg ħu jew tagħha”.2  
Is-saħħa mentali ħażina tinkludi problemi ta’ sa ħħa mentali u tensjoni, il-funzjonament 
ħażin assoċjat ma’ diqa, sintomi, u di żordni mentali dijanjostikabbli, b ħall-iskizofrenja u d-
dipressjoni. 
Il-kundizzjoni mentali tal-pe rsuni hija determinata minn ħafna fatturi  (anness 1), li jinkludu 
dawk bijolo ġiċi, (eż. ġenetika, sess), individwali (e ż. esperjenzi personali), familjari u so ċjali 
(eż. appoġġ soċjali) kif ukoll ekonomi ċi u ambjentali (e ż. stat soċjali u kundizzjonijiet ta’ 
għixien). 
3. I S-SITWAZZJONI – SAĦĦA MENTALI ĦAŻINA, SFIDA DEJJEM AKBAR G ĦALL-UE 
Id-dimensjoni tas-sa ħħa 
Huwa stmat li f’sena wa ħda aktar minn 27% ta' l-adulti Ewropej jesperjenzaw mill-anqas 
forma wa ħda ta’ saħħa mentali ħażina (ara l-anness 2)3 
Il-forom l-aktar komuni ta’ sa ħħa mentali ħażina fl-UE huma l-ansjet à u d-dipressjoni. Sas-
sena 2020, id-dipressjoni hija ma ħsuba li se tkun l-og ħla kawża ta’ mard fid-dinja żviluppata4 
Bħalissa, fl-UE, kull sena madwar 58,000 ċittadin imut permezz ta' suwi ċidju (anness 3), 
aktar mill-imwiet annwali kkaw żati mill-in ċidenti tat-traffiku, l-omi ċidju, jew l- HIV/AIDS5. 
Hemm rabta mill-qrib bejn is-sa ħħa mentali u dik fi żika. Implikazzjoni wa ħda: l-integrazzjoni 
tas-saħħa mentali fil-provi żjoni ta’ kura ġenerali fl-isptar tista’ tnaqqas sostanzjalment il-
perjodi fl-isptar, u b’hekk tillibera ri żorsi ekonomi ċi. 
 
MT 5   MT L-impatt fuq il-prosperità, is-solidarjetà u l- ġustizzja so ċjali 
L-implikazzjonijiet ta’ sa ħħa mentali ħażina huma ħafna:  
Is-saħħa mentali ħażina hija stmata li tiswa lill-UE bejn 3%-4% tal-PGD, l-aktar min ħabba 
telf fil-produttività6. Id-disturbi mentali huma kaw ża prinċipali ta’ l-irtirar bikri u ta' 
pensjonijiet ta’ di żabiltà7. 
Disturbi fil-kondotta u l-im ġiba fit-tfulija huma spi ża fuq is-sistemi so ċjali, edukattivi u 
kriminali (ara l-anness 4)8. 
Aktar nefqiet li mhumiex tan ġibbli jikkon ċernaw il-mod li bih is-so ċjetà tittratta lil persuni 
b'mard mentali u b’di żabiltà. Minkejja g ħażliet ta' trattament a ħjar u żviluppi po żittivi fil-kura 
psikjatrika, persuni b'sa ħħa mentali ħażina jew b'di żabiltà għadhom jesperjenzaw l-esklu żjoni 
soċjali, l-istigmatizzazzjoni, id-d iskriminazzjoni jew in-nuqqas ta ' rispett lejn id-drittijeit 
fundamentali u d-dinjità tag ħhom. 
4. L- IŻVILUPP TA ’ REAZZJONIJIET : INIZJATTIVI POLITI ĊI FUQ IS -SAĦĦA MENTALI  
Il-perċezzjoni dejjem tikber tas-sa ħħa mentali ħażina bħala problema wasslet lil ħafna nies li 
jfasslu l-politika, professjonisti tas-sa ħħa u stakeholders  oħra biex ifittxu soluzzjonijiet, l-
aktar reċentement fil-Konferenza Ministerjali tad -WHO  u ta' l-Ewropa dwar is-Sa ħħa 
Mentali9. 
Hemm qbil li l-ewwel prijorità hija li jing ħataw servizzi effettivi u ta’ kwalità g ħolja ta’ kura 
u trattament, li jkunu a ċċessibbli g ħal dawk b'sa ħħa mentali ħażina10. 
Madankollu, g ħalkemm intervenzjonijiet medi ċi għandhom rwol ċentrali biex jilqg ħu għall-
isfidi, we ħidhom ma jistg ħux jindirizzaw u jbiddlu fatturi so ċjali determinanti. G ħalhekk, 
skond l-istrate ġija tad -WHO , hemm b żonn ta’ metodu komprensiv, li jinkludi l-provvediment 
ta’ trattament u kura g ħal individwi, i żda wkoll azzjoni g ħal popolazzjoni s ħiħa sabiex ti ġi 
promossa s-sa ħħa mentali, biex jipprevjeni s-sa ħħa mentali ħażina u biex jindirizza l-isfidi 
assoċjati ma’ l-istigma u d-dritti jiet umani. Dan il-metodu g ħandu jinvolvi ħafna atturi, inklu ż 
setturi ta' politika tas-sa ħħa u mhumiex, kif ukoll stakeholders  li d-deċiżjonijiet tag ħhom 
iħallu impatt fuq is-sa ħħa mentali tal-popolazzjoni. L-orga nizzazzjonijiet tal-pazjenti u s-
soċjetà ċivili għandhom jing ħataw rwol prominenti biex jinbnew is-soluzzjonijiet. 
4.1. Il-Komunità Ewropea, il-mandat tag ħha u l-attivitajiet fil-qasam tas-sa ħħa 
mentali 
Il-mandat ta’ azzjoni fil-livell Komunitarju fil-qasam tas-sa ħħa pubblika huwa definit fl-
Artikolu 152 tat-Trattat tal-KE. Jg ħid li: "Il-livell g ħoli ta’ ħarsien tas-sa ħħa umana g ħandu 
jkun assigurat fid-definizzjoni u l-implimentazzjoni ta' l-istrate ġiji u l-attivitajiet kollha 
Komunitarji.”11.L-azzjoni tal-Komunità g ħandha tikkumplimenta l- politika nazzjonali g ħat-
titjib tas-sa ħħa, il-prevenzjoni tal-mard, l-informazzjoni u edukazzjoni dwar is-sa ħħa, kif 
ukoll tnaqqas il- ħsara relatata mad-droga, u tinkora ġġixxi l-kooperazzjoni bejn l-Istati 
Membri f’dawn l-oqsma. L-Istati Membri huma esklussivament kompetenti g ħall-
organizzazzjoni ta s-servizzi ta' sa ħħa u kura. G ħal politika o ħra tal-Komunità japplikaw il-
bażijiet legali li jkunu jg ħoddu. 
 
MT 6   MT Skond dawn il-kompetenzi, is-sa ħħa mentali hija kwistjoni g ħall-Komunità Ewropea permezz 
ta’: 
• Il-kontribuzzjoni li sa ħħa mentali tajba tal-popolazzjoni tista’ tag ħti lil xi oġġettivi politi ċi 
strateġiċi; 
• Ir-rwol tal-Komunità biex tinkora ġixxi u twie żen il-koperazzjoni bejn  l-Istati Membri u 
biex tindirizza l-inugwaljanzi bejniethom; u 
• L-obbligu tal-Komunità biex tikkontribwixxi g ħal livell g ħoli ta’ protezzjoni tas-sa ħħa tal-
bniedem permezz tal-politika u l-attivitajiet tag ħha. 
Tul l-aħħar snin, inizjattivi varji spe ċifiċi ġew żviluppati f'diversi mi żuri tal-Komunità: 
– Il-politika tas-sa ħħa tal-Komunità ilha tinkludi s-sa ħħa mentali mill-1997 permezz ta’ 
proġetti speċifiċi u inizjattivi ta’ politika12 (anness 5). Il- Programm tas-Sa ħħa ta' l-UE  
2003-200813 jipprovdi l-ba żi legali g ħall-azzjoni. Aktar prijoritajiet relatati indirizzaw l-
abbuż tad-droga u l- ħsara kkaw żata mill-alko ħol. 
– Inizjattivi ta ħt il-politika so ċjali u ta’ l-impjiegi  tal-Komunità indirizzaw in-nuqqas ta' 
diskriminazzjoni kontra persuni b’sa ħħa mentali ħażina, l-inklu żjoni soċjali ta’ persuni 
b’diżabiltà, u l-prevenzj oni ta’ tensjoni fuq il-post tax-xog ħol, li tinkludi: 
– L-adozzjoni tad-Direttiva 2000/78/KE li ti pprojbixxi d-diskriminazzjoni, fost l-
oħrajn fuq ba żi ta' diżabiltà, fil-qasam ta' l-impjiegi14; 
– Azzjonijiet ta ħt is-Sena Ewropea g ħal Persuni b’Di żabiltà fl-2003; u 
– L-adozzjoni ta’ Ftehim ta’ Qafas Ewropew dwar Tensjoni relatata max-Xog ħol 
bejn is-sie ħba soċjali fl-2004. 
– Il-Programmi ta’ Qafas tar-Ri ċerka  tal-Komunità kienu u jibqg ħu sors importanti ta' 
fondi għar-riċerka mentali15 Eżempju ta' dan huwa l-pro ġett “MHEDEA-2000 ” li għamel 
analiżi Ewropea dwar id-di żabiltà mentali16 
– Il-politika dwar is-so ċjetà ta’ informazzjoni u l- media  tappoġġja l-iżvilupp ta' g ħodod 
ibbażati fuq l-Informazzjoni u Teknolo ġija tal-Kompjuter ( ICT) għal użu fil-prevenzjoni, 
id-dijanjosi u l-kura17. 
– Il-politika re ġjonali  tappoġġja investimenti ta’ infrastruttura fil-qasam tas-sa ħħa li hija ta’ 
siwi għall-aġġustament strutturali tar-re ġjuni. 
– Il-politika edukattiva tindirizza s-sa ħħa mentali b ħala parti mix-xog ħol ta’ politika (e ż. 
dwar kompetenzi ewlenin g ħas-soċjetà ta’ l-g ħarfien) u permezz ta’ pro ġetti. 
– Bħala parti mill-politika tal-Komunità ta’ libertà, ġustizzja u sigurtà , il-programm 
DAPHNE II  jiġġieled kontra l-vjolenza fuq it-tfal, i ż-żgħażagħ u n-nisa18. Vjolenza b ħal 
din tista’ to ħloq problemi ta' sa ħħa mentali. 
Madankollu, strate ġija komprensiva fuq is-sa ħħa mentali, li kieku torbot dawn l-attivitajiet 
kollha, għadha ma te żistix fil-livell tal-Komunità. Strate ġija ta' dan it-tip kieku ssa ħħaħ il-
koerenza u l-effettività ta’ in izjattivi kurrenti u futuri. 
 
MT 7   MT 4.2. Is-sa ħħa mentali fl-Istati Membri 
Hemm disparitaijiet sini fikanti bejn (u anke fi) Stati Membri. E żempju wie ħed huma r-rati ta' 
suwiċidju, li jvarjaw minn 3.6 g ħal kull 100 000 pe rsuna fil-Gre ċja għal 44 għal kull 100 000 
persuna fil-Litwanja, li hija l-og ħla fid-dinja19. Il-proporzjonijiet tal-ba ġit dedikati g ħas-saħħa 
mentali jvarjaw ħafna wkoll fl-Istati Memb ri (ara l-anness 6).  
Ir-rapport tal-2004 “L-istat tas-sa ħħa mentali fl-Unjoni Ewropea"20 sab li l-qag ħda tas-saħħa 
mentali mhijiex uniformi fl-Istati Membri, mi nflok, jirrifletti diversità bejn il-pajji żi, is-
sitwazzjonijiet, it-tradizzj onijiet u l-kulturi tag ħhom.  
L-istorja tal-pajji żi miġbura fil-pubblikazzjoni ta’ l-2005 “Il-promozzjoni tas-sa ħħa mentali u 
l-prevenzjoni tad-disturbi mentali fl-Istati Membri Ewropej: ħarsa globali"21 tippreżenta sfidi, 
miżuri u strutturi fl-Istati Membri. 
Minħabba d-disparità bejn l-Istati Membri, mhux possibbli li tasal g ħal konklu żjonijiet 
sempliċi jew li tipproponi soluzzjonijiet uniformi. Madankollu, hemm lok g ħall-iskambju u l-
kooperazzjoni bejn Stati Me mbri u l-opportunità li jitg ħallmu minn xulxin. 
Għadd ta’ dokumenti ta’ politika addottati mill-Kunsill tal-Ministri mill-199922, taw sinjal li l-
Istati Membri jixtiequ ju żaw il-livell ta' l-UE g ħall-kooperazzjoni fil-qasam tas-sa ħħa mentali. 
Il-Konklu żjonijiet tal-Kunsill adottati f’ Ġunju 2005 sa ħħu dan il-messa ġġ billi stiednu lill-
Istati Membri jag ħtu l-attenzjoni dovuta li ll-implimentazzjoni tar-ri żultati tal-Konferenza 
Interministerjali tad -WHO  u Ewropea fuq is-Sa ħħa Mentali. Il-Kummissjoni ġiet mistiedna 
biex tappo ġġja din l-implimentazzjoni fuq il-ba żi tal-kompetenzi tag ħha. 
5. I L-BŻONN GĦAL STRATEĠIJA TA ' L-UE  FUQ IS -SAĦĦA MENTALI  
It-twaqqif ta’ strate ġija fuq is-sa ħħa mentali fil-livell ta' l-UE j żid il-valur permezz ta’: 
(1) Ħolqien ta’ qafas g ħall-iskambju u l-kooperazzjoni bejn Stati Membri; 
(2) Għajnuna biex ti żdied il-koerenza ta’ azzjonijiet f’ setturi differenti ta’ politika; 
(3) Biex tinfeta ħ pjattaforma g ħall-involviment ta' l- istakeholders  li tinkludi 
organizzazzjonijiet ta' pazjenti u tas-so ċjetà ċivili fil-kostruzzjoni ta' soluzzjonijiet. 
Il-konsultazzjoni g ħandha tidentifika b’liema mod l-istr umenti ta’ politika u finanzjarji tal-
Komunità, per e żempju l-Programmi ta’ Qafas g ħar-Riċerka, jikkontribwixxu g ħat-titjib tas-
saħħa mentali tal-popolazzjoni. L-Istati Membri huma inkora ġġiti biex flimkien je żaminaw 
mar-reġjuni u mal-Kummissjoni ki f il-Fondi Strutturali jistg ħu jintużaw aħjar biex, fil-qasam 
tas-saħħa mentali, fit-tul jitjiebu l-fa ċilitajiet kif ukoll l-infras truttura. Kontribuzzjoni 
orizzontali tal-Kummissjoni tista’ ti ġġenera informazzjoni u tag ħrif fuq l-istat tas-sa ħħa 
mentali fl-UE, dwar id-determinanti tas-sa ħħa mentali u l-possibiltajiet biex jindirizzaw sa ħħa 
mentali ħażina. 
L-istrateġija tad -WHO  għar-Reġjun Ewropew, ir-ri żultati ta’ attivitajiet ta ħt il-Programmi ta' 
l-UE, kif ukoll evidenza dis ponibbli fi Stati Membri g ħandhom jintu żaw biex ji żviluppaw l-
istrateġija. 
Il-Kummissjoni tipproponi li strate ġija ta' l-UE tista’ tiffoka fuq dawn l-aspetti: 
 
MT 8   MT (1) Tippromwovi s-sa ħħa mentali ta' kul ħadd; 
(2) Tindirizza s-sa ħħa mentali ħażina permezz ta’ azzjoni preventiva; 
(3) Ittejjeb il-kwalità tal- ħajja ta’ nies b’sa ħħa mentali ħażina jew di żabiltà permezz ta' l-
inklużjoni soċjali u l-protezzjoni tad-dr ittijiet u d-dinjità tag ħhom; u 
(4) Tiżviluppa informazzjoni fuq is-sa ħħa mentali, sistema ta’ ri ċerka u tag ħrif għall-UE. 
6. I T-TIFTIX G ĦAL SOLUZZJONIJIET – GĦAŻLIET TA ’ AZZJONI  
Hemm bżonn li l-impenji politi ċi li hemm b ħalissa jiġu tradotti f’azzjoni. Pro ġetti taħt il-
Programmi ta’ Sa ħħa Pubblika ta' l-UE wrew li l-azzjoni hija possibbli u tista’ tkun ta' su ċċess 
u ta' effika ċja fin-nefqa. Pro ġetti oħra kkontribew biex tjiebet il-ba żi ta’ tag ħrif u 
informazzjoni fuq is-sa ħħa mentali fl-UE. 
In-network  "L-implimentazzjoni ta’ Azzjoni g ħall-Promozzjoni tas-Sa ħħa Mentali 
(IMPHA )"23 żviluppa database fuq l-Internet li jiddeskri vi l-programmi li hemm b ħalissa, 
stampa ta' l-evidenza dwar il-prevenzjoni u l- promozzjoni, u pjan ta’ azzjoni "Il-promozzjoni 
tas-Saħħa Mentali u l-Prevenzjoni tad-Disturbi Mentali. Politika g ħall-Ewropa"24. 
6.1. Il-Promozzjoni tas-sa ħħa mentali u l-indirizz tas-sa ħħa mentali permezz ta’ 
azzjoni preventiva 
Il-promozzjoni tas-sa ħħa mentali u prevenzjoni tas-sa ħħa mentali ħażina tindirizza 
determinanti tas-sa ħħa mentali individwali, tal-familja, tal-komunità u tas-so ċjetà, billi 
ssaħħaħ fatturi protettivi (pere żempju, l-kapa ċità ta' rkupru) u tnaqqa s il-fatturi ta’ riskju25 
(anness 7). L-iskejjel u postijiet tax-xog ħol, fejn in-nies iqattg ħu parti kbira mill- ħin tagħhom, 
huma postijiet ta' importanza kru ċjali għall-azzjoni. 
6.1.1. Il-Promozzjoni tas-sa ħħa mentali tal-popolazzjoni 
Il-bini ta’ sa ħħa mentali fit-trabi, tfal u adoloxxenti 
Peress li s-sa ħħa mentali ti ġi determinata ħafna matul l-ewwel snin ta’ ħajja, il-promozzjoni 
tas-saħħa mentali fit-tfal u l-adoloxxenti hija investiment g ħall-futur. It-tag ħlim ta’ ħiliet tat-
trobbija tat-tfal jista’ jtejjeb l-i żvilupp ta' l-ulied. Metodu olistiku fl-iskola jista' j żid il-
kompetenzi so ċjali, jtejjeb il-kapa ċità ta' rkupru, u jnaqqas l-i bbulijar, l-ansjetà u s-sintomi 
dipressivi. 
Xi azzjonijiet ta’ su ċċess identifikati permezz ta’ pro ġetti ta' l-UE26 
It-trabi u tfal : l-indirizz tad-dipressjoni ta' wara l- ħlas fl-ommijiet; titjib fil- ħiliet tat-trobbija 
tat-tfal; żjarat fid-djar minn infermiera biex jg ħinu ġenituri futuri u dawk friski; 
intervenzjonijiet ta’ infermiera fl-iskola. 
Adolexxenti u żgħażagħ: Ambjent u spirtu po żittiv fl-iskola; ġabriet ta' tag ħrif fuq is-sa ħħa 
mentali għall-istudenti, il- ġenituri u l-g ħalliema.  
 
MT 9   MT Il-promozzjoni tas-sa ħħa mentali fil-popolazzjoni tal- ħaddiema 
Waqt li sa ħħa mentali tajba żżid il-kapacità u produttività fuq ix-xog ħol, kundizzjonijiet 
ħżiena ta’ xog ħol li jinkludu intimidazzjoni mill-kollegi, jwasslu g ħal saħħa mentali ħażina, 
lif għal mard u aktar spejje ż. Sa 28% ta' l-impjegati fl-Ewropa jirrapurtaw li hemm tensjoni 
fuq il-post tax-xog ħol27 Interventi biex titjieb il-kapa ċità individwali u biex jnaqqsu dawk li 
jikkawżaw it-tensjoni fl-ambjent ta’ xog ħol iżid l-iżvilupp ta’ sa ħħa u ekonomija. 
Xi azzjonijiet ta’ su ċċess identifikati permezz ta’ pro ġetti ta' l-UE28 
Post ta’ xog ħol u kultura ta’ mmani ġġjar parteċipattivi; identifikazzjoni ta’ sa ħħa mentali 
ħażina fil-ħaddiema; arran ġamenti ta’ ħidma skond il-b żonnijiet tal- ħaddiema (e żempju ħin ta' 
xogħol flessibbli).  
Il-promozzjoni ta’ sa ħħa mentali f’persuni aktar anzjani 
Popolazzjoni ta' l-UE li dejjem qieg ħda tikber fl-età, bil-konsegwenzi ta’ sa ħħa mentali li 
huma asso ċjati magħha, issejja ħ għal azzjoni effettiva. Ix-xju ħija ġġib magħha ħafna fatturi 
ta’ tensjoni li jistg ħu jżidu s-saħħa mentali ħażina, bħat-tnaqqis fil-kapa ċità funzjonali u l-
iżolament so ċjali. Id-dipressjoni tard fil- ħajja u kundizzjonijiet newro-psikjatri ċi relatati ma’ 
l-età, bħad-demenza, se j żidu l-piż ta' disturbi mentali. Interventi ta’ appo ġġ urew li jtejbu l-
istat mentali f'popolazzjonijiet ixje ħ. 
Xi azzjonijiet ta’ su ċċess identifikati permezz ta’ pro ġetti ta' l-UE29 
Networks  ta’ appoġġ soċjali; inkora ġġiment ta’ attività fi żika u parte ċipazzjoni fil-programmi 
tal-komunità u l-volontarjat.  
Il-mira lejn gruppi  vulnerabbli fis-so ċjetà 
Status soċjali u ekonomiku baxx i żid il-vulnerabbiltà g ħas-saħħa mentali ħażina. It-telfien ta’ 
l-impjieg u l-qg ħad jistgħu jnaqqsu l-istima li persuna jkollha lejha nnifisha u tista’ twassal 
għal dipressjoni. Immi granti u gruppi o ħra emarġinati huma f’riskju og ħla ta’ saħħa mentali 
ħażina. Intervenzjonijie t biex dawk bla xog ħol jerġgħu jidħlu fis-suq ta' l-impjiegi jistg ħu 
jkunu ta' nefqa effika ċi. L-appo ġġ għal gruppi vulnerabbli jista' jtejjeb is-sa ħħa mentali, 
isaħħaħ il-koeżjoni soċjali, u jevita l-pi żijiet soċjali u ekonomi ċi assoċjati. 
Xi azzjonijiet ta’ su ċċess identifikati permezz ta’ pro ġetti ta' l-UE30 
Servizz ta’ pariri g ħall-gruppi f'riskju; appo ġġ biex jidħlu lura fis-suq tax-xog ħol; impjieg 
appoġġat għal dawk b’sa ħħa mentali ħażina jew di żabiltà. 
Inizjtattiva possibbli f il-livell Komunitarju: 
Suġġerimenti żviluppati tul il-pro ċess ta’ konsultazzjoni b ħala reazzjoni g ħal din il-
Green Paper  jistgħu jinbidlu fi proposta  mill-Kummissjoni g ħal Rakkomandazzjoni tal-
Kunsill dwar il-Promozzjoni tas-sa ħħa mentali31 
 
MT 10   MT 6.1.2. L-indirizz tas-sa ħħa mentali ħażina permezz ta’ azzjoni preventiva; 
Il-Prevenzjoni tad-Dipressjoni 
Id-dipressjoni hija wa ħda mill-aktar problemi serji ta’ sa ħħa fl-UE. 
Ir-rapport ta' l-esperti tal-2004 tal-Kummissjoni  “Azzjonijiet Kontra d-Dipressjoni" janalizza 
d-dipressjoni u l-implikazzjonijiet tag ħha għas-saħħa pubblika kif ukoll g ħas-sistemi so ċjali u 
ekonomiċi u jippreżenta għażliet għal azzjoni32 
Strateġiji ta' l-iskola jinkludu ħiliet tal-ħajja, prevenzjoni ta' l-ibbulijar, strate ġiji fuq il-post 
tax-xogħol biex tonqos it-tens joni, u attività fi żika fi gruppi ixje ħ kollha jistg ħu jnaqqsu is-
sintomi ta’ dipressjoni. I ż-żieda fl-għarfien tal-pubbliku dwar id-dipressjoni tista’ tinkura ġixxi 
t-tiftix għal għajnuna u tnaqqas l-istigma u d-diskriminazzjoni. 
Xi azzjonijiet ta’ su ċċess:  
Interventi ta' natura komportamentista konjittiva; appo ġġ psikoloġiku għal dawk li jinsabu 
f’riskju; it-ta ħriġ ta’ professjonisti fil-qasam tas-sa ħħa dwar il-prevenzjoni, r-rikonoxximent u 
t-trattament tad-dipressjoni. 
It-tnaqqis ta’ disturbi minn u żu ta’ sustanzi 
L-alkoħol, id-drogi u sustanzi o ħra psikoattivi ta’ sp iss ikunu ta' riskju g ħal problemi ta’ sa ħħa 
mentali, jew konsegwenza tag ħhom. Id-drogi u l-alko ħol huma prioritajiet stabbiliti tal-
politika tas-sa ħħa fil-livell ta’ Komunità: 
- Id-drogi 
Fl-2004, il-Kunsill adotta Strate ġija ta' l-UE dwar id-Drogi 2005-201233 Fl-2005, il-Kunsill 
adotta Pjan ta’ Azzjoni kontra d-Droga g ħas-snin 2005-200834 Sa l-aħħar ta’ l-2006 il-
Kummissjoni qed tippjana rapport dwar l- implimentazzjoni mill-Istati Membri tar-
Rakkomandazzjoni tal-Kunsill 35  
- L-alkoħol 
Fl-2001 il-Kunsill adotta Rakkomandazzjoni dwar ix-xorb ta' l-alko ħol miż-żgħażagħ. Il-
Kummissjoni qieg ħda tanalizza l-implimentazzjoni tar-Rakkomandazzjoni, u tipprepara 
strateġija komprensiva biex tnaqqas il- ħsara relatata ma' l-alko ħol.  
Il-Prevenzjoni tas-suwi ċidju 
L-istrateġiji ta’ prevenzjoni tas-suwi ċidju qed ji ġu żviluppati fl-Istati Me mbri. Evidenza dwar 
il-prevenzjoni tas-suwi ċidju tappo ġġja: ir-restrizzjoni ta’ l-a ċċess għal metodi g ħat-twettiq 
tas-suwiċidju, taħriġ ta’ dawk li jipprovdu kura tas-sa ħħa u kollaborazzjoni bejn kura 
sekondarja u kura li ting ħata bħala segwitu wara t-tentattivi ta’ suwi ċidju.  
 
MT 11   MT Azzjoni ta’ su ċċess: 
L-Alleanza Ewropea ko ntra d-Dipressjoni ( EAAD ) għandha l-g ħan li tnaqqas id-dipressjoni u 
l-aġir suwiċidjali permezz tal- ħolqien ta’ networks  reġjonali ta’ informazzjoni bejn il-qasam 
tas-saħħa, il-pazjenti u qrabathom, facilitators  tal-komunità u l-pubbliku ġenerali. Pro ġett bi 
prova juri tnaqqis ta’ 25% fis-suwi ċidji u tentattivi ta’ suwi ċidju, speċjalment fost i ż-
żgħażagħ36. 
Inizjtattiva possibbli f il-livell Komunitarju: 
Suġġerimenti żviluppati tul il-pro ċess ta’ konsultazzjoni b ħala reazzjoni g ħal din il-
Green Paper  jistgħu jinbidlu fi proposta  mill-Kummissjoni g ħal Rakkomandazzjoni tal-
Kunsill dwar it-tnaqqis tad-dipressjoni u l-a ġir suwiċidjali.  
6.2.  Il-promozzjoni ta' l-inklu żjoni soċjali għal persuni mentalment morda jew 
diżabbli u l-protezzjoni tad-drittijiet fundamentali tag ħhom u tad-dinjità 
Persuni b’sa ħħa mentali ħażina jew b'di żabiltà jiltaqg ħu ma’ bi żgħa u preġudizzju minn 
persuni o ħra, ta' spiss ibba żati fuq kun ċetti żbaljati dwar is-sa ħħa mentali ħażina. L-istigma 
żżid is-sofferenza personali, l-esklu żjoni soċjali u tista’ tfixkel l-a ċċess għall-alloġġ u l-
impjiegi. Tista’ wkoll i żomm lin-nies milli jfittxu l-g ħajnuna għax jibżgħu li jiġu tikkettati. 
Artikolu 13 tat-Trattat tal-KE jifrex ba żi legali g ħal azzjoni fil-livell tal-Komunità g ħall-
ġlieda kontra diskriminazzjoni, inter alia  bbażata fuq id-di żabiltà. Jista’ jkun hemm il-b żonn 
ukoll għal bidla fl-attitudnijiet tal-pubbliku, l-imsie ħba soċjali, l-awtoritajiet pubbli ċi u l-
Gvernijiet: it-titjib ta' l-g ħarfien tal-pubbliku dwar is-sa ħħa mentali ħażina u għażliet ta’ 
trattament, u l-inkura ġġiment biex il-persuni mentalment morda jew b’di żabiltà jkunu 
integrati fil- ħajja tax-xog ħol, lkoll jistg ħu joħolqu aċċettazzjoni akbar u g ħarfien fis-so ċjetà 
kollha. 
Bidla fil-paradigma 
It-tneħħija ta' l-istituzzjonalizzazzjoni  fis-servizzi tas-sa ħħa mentali u t-twaqqif ta’ servizzi fil-
kura primarja, ċentri tal-komunità u sptarijiet ġenerali, skond il-b żonnijet tal-pazjenti u 
familja, jistg ħu jappoġġjaw l-inklu żjoni soċjali. Sptarijiet mentali kbar jew istituti jistg ħu 
faċilment jikkontribwixxu g ħall-istigma. Fi ħdan riformi fis-servizzi psikjatri ċi, ħafna pajji żi 
qed jitbieg ħdu mill-g ħoti ta’ servizzi tas-sa ħħa mentali permezz ta’ istituzzjonijiet kbar tal-
psikjatrija (f’xi Stati Membri ġodda, istituzzjonijiet ta' dan it-tip g ħadhom jirrappre żentaw 
biċċa kbira ta' l-infrastruttura tas-servizzi tas-sa ħħa mentali) u jersqu lejn servizzi bba żati fil-
komunità. Dan jimxi id f’id mat-tag ħlim lill-pazjenti u l-familji tag ħhom kif ukoll l-istaff 
dwar strate ġiji ta’ parte ċipazzjoni attiva u t-te ħid tal-poter fuq ħajtek37. 
Studju għall-Kummissjoni, "Inklu żi fis-soċjetà”38, ikkonferma li t-tibdil ta’ istituzzjonijiet 
f’alternattivi ibba żati fil-komunità ġeneralment jipprovdi opportunitajiet g ħal kwalità ta' ħajja 
aħjar għal persuni b'di żabiltà. Studju ġdid se janalizza u jippre żenta l-aħjar mod kif jistg ħu 
jintużaw ir-riżorsi finanzjarji tal-lum biex jil ħqu l-bżonnijiet tal-persuni b'di żabiltà, u 
jipprovdi evidenza dwar il-prezz tat-tne ħħija ta' l-istituzzjonali żmu39. 
 
MT 12   MT Attivitajiet rilevanti ta ' organizzazzjonijiet o ħra internazzjonali: 
Fi ħdan in- network  tad-WHO  għal Sparijiet li Jippromwovu s-Sa ħħa, Grupp ta' Ħidma 
dwar Servizzi Psikjatri ċi li Jippromwovu s-Sa ħħa40 identifika mudelli ta’ pratti ċi tajbin fil-
promozzjoni tas-sa ħħa mentali fil-psikjatrija.  
Il-Kunsill ta' l-Ewropa fl-2006 se jibda x-xog ħol biex tiġi żviluppata "G ħodda ta' referenza 
Ewropea g ħal etika u d-drittijiet umani fis-sa ħħa mentali" 
Xi pazjenti jfittxu l-kura psikjatrika residenzjali fuq ba żi volontarja. It-tqeg ħid ta’ bilfors  ta’ 
pazjenti f’istituzzjonijiet psikjatri ċi u trattament involontarju jaffetwa ħażin ħafna d-drittijiet 
tagħhom. Dan g ħandu jiġi applikat biss fejn ikunu fallew alternattivi anqas ristrettivi. 
Il-proġett "Id-Dħul Obbligatorju u Trattament Involont arju ta’ Pazjenti Morda Mentalment – 
Leġiżlazzjoni u Prattika fl-Istati Membri ta' l-UE”41 juri li regolamenti legali fost il-pajji żi ta' 
l-UE kienu etero ġenei ħafna. Tradizzjonijiet u a ttitudnijiet kulturali kif ukoll l-istruttura u l-
kwalità tas-sistemi tal-kura fis-sa ħħa mentali jiddeterminaw ukoll il-prattika innifisha. Il-
prevalanza ta' d ħul obbligatorju tvarja bil- kbir bejn l-Istati Membri. 
Sfidi għas-saħħa mentali u d-dinjità ta’ persuni jistg ħu jeżistu wkoll f’ambjenti o ħra 
residenzjali, b ħal djar ta’ kura g ħal anzjani, istituti tat-tfal jew ħabsijiet. 
Inizjtattivi possibbli fil-livell Komunitarju: 
- Suġġerimenti żviluppati permezz ta’ pro ċess ta' konsultazzjoni jistg ħu jidentifikaw l -aħjar 
prattika g ħall-promozzjoni ta' l-inkluzjoni so ċjali u l-protezzjoni tad-drittijiet tal-
persuni b'sa ħħa mentali ħażina jew b'di żabiltà .  
- Persuni b’sa ħħa mentali ħażina jew b'di żabiltà flimkien mas-sitw azzjoni f’istituzzjonijiet 
psikjatriċi jistgħu jkunu inklu żi fl-attivitajiet ta’ l- Aġenzija tad-Drittijiet Fundamentali  ta' l-
UE, li se tibda topera sa l-1 ta’ Jannar 200742. 
6.3. It-titjib ta' l-informazzjoni u l-g ħarfien dwar is-sa ħħa mentali fl-UE 
Is-saħħa mentali hija koperta ħażin ħafna minn sistemi e żistenti ta' monitora ġġ tas-saħħa. 
Hemm b żonn ta’ sforzi kbar biex jarmonizzaw l- indikaturi nazzjonali u internazzjonali 
eżistenti dwar is-sa ħħa mentali u d-di żabiltà fil-popolazzjo nijiet biex tin ħoloq dataset  li tkun 
komparabbli fl-Ewropa kollha. Hemm b żonn ta’ aktar informazzjoni dwar id-determinanti 
demografi ċi u ekonomi ċi tas-saħħa mentali, kif ukoll ta' infrastrutturi, attivitajiet u ri żorsi 
promozzjonali u preventivi. 
Għandu jiġi identifikat kif strumenti disponibbli tal-Komunità b ħas-Seba' Programm ta' Qafas 
għar-Riċerka43 jistgħu jintużaw biex jinbnew kapa ċitajiet ta’ ri ċerka u biex jappo ġġjaw 
riċerka għas-saħħa mentali fl-UE. G ħarfien aħjar dwar ir-rilevanza tas-sa ħħa mentali u l-
konsegwenzi ta’ sa ħħa mentali ħażina fuq is-sa ħħa, il-kwalità tal- ħajja, l-assistenza so ċjali u 
ekonomika, l-inklu żjoni soċjali u d-drittijiet fundamenta li, u fuq is-servizzi tas-sa ħħa mentali 
(eż. l-ekwità, l-a ċċess), jippermettu t-tijib tal-pratti ċi li jintużaw bħalissa. 
 
MT 13   MT Inizjtattiva possibbli fil-livell Komunitarju: 
Jista’ jiġi stabbilit punt ta' kunta ttbejn il-poli tika u r-ri ċerka li jlaqqa' flimkien awtoritajiet 
Komunitarji u nazzjonali, istituzzjonijiet u stakeholders . Ir-rwol tieg ħu jista' jkun li jag ħti 
parir fuq l-indikaturi rilevanti tas-sa ħħa mentali g ħall-UE, il-monitora ġġ tas-saħħa mentali, u 
l-prijoritajiet g ħal attivitajiet ta’ ri ċerka fil-livell Ewropew. 
7. P ROĊESS TA ’ KONSULTAZZJONI G ĦALL-IŻVILUPP TA ’ STRATE ĠIJA TA ' L-UE  DWAR 
IS-SAĦĦA MENTALI  
Ir-rilevanza tas-sa ħħa mentali g ħal għadd ta' oqsma tag ħmilha ħaġa f'lokha li ti ġi żviluppata 
strateġija ta' l-UE dwar is-sa ħħa mentali bba żata fuq pro ċess konsultattiv wiesg ħa u inklussiv.  
L-attivitajiet li ġejjn huma previsti: 
7.1. Il- Ħolqien ta’ Djalogu dwar is-Sa ħħa Mentali ma’ l-Istati Membri 
Dan il-forum se jippermetti l-iskambju u l-kooperazzjoni bejn l-Istati Membri. O ġġettiv 
wieħed huwa l-identifikazzjoni ta ' prioritajiet u elementi g ħal pjan ta’ azzjoni dwar is-sa ħħa 
mentali, li twassal g ħal sett ta’ azzjonijiet ta l-qalba fil-politika tas-sa ħħa u mhux, flimkien ma' 
miri, normi ta' referenza, skeda ta' dati g ħal azzjoni u mekkani żmu għall-monitora ġġ ta'l-
implimentazzjoni. Il-Pjan ta’ Azzjoni tad -WHO  għas-Saħħa Mentali g ħall-Ewropa jista’ jservi 
ta’ mudell, flimkien mal-Pjan ta’ Azzjoni "Promozzjoni tas-Sa ħħa u Prevenzjoni tad-Disturbi 
Mentali: Politika g ħall-Ewropa" żviluppat ta ħt il-Programm tas-Sa ħħa Pubblika ta' l-UE44. Id-
Djalodu g ħandu jikkonsidra wkoll il-b żonn li iż-żewġ Rakkomandazzjonijiet tal-Kunsill dwar 
a) il-promozzjoni tas-sa ħħa mentali u b) it-tnaqqis ta’ l-a ġir dipressiv u suwi ċidjali. 
7.2. It-tnedija ta’ Pjattaforma ta' l-UE g ħas-Saħħa Mentali 
Il-Pjattaforma ta' l-UE dwar is-Sa ħħa Mentali g ħandha tippromwovi kooper azzjoni fis-setturi 
kollha u kunsens fuq is-sa ħħa mentali permezz ta' l-involviment ta' atturi varji b ħal dawk li 
jfasslu l-politika, esperti u stakeholders  mis-setturi tas-sa ħħa u lilhinn minnhom, u 
rappreżentanti tas-so ċjetà ċivili. Il-Pjattaforma g ħandha tanalizza aspetti prin ċipali tas-sa ħħa 
mentali, tidentifika pratti ċi bbażati fuq l-evidenza, ti żviluppa rakkomandazzjonijiet g ħall-
azzjoni, anke fil-livell tal-Komunità, u tidentifika l-a ħjar prattika g ħal promozzjoni ta' l-
inklużjoni soċjali tal-persuni b'sa ħħa mentali ħażina u b'di żabiltà u g ħal protezzjoni tad-
drittijiet fundamenta li u d-dinjità tag ħhom, li kollha jistg ħu jidħlu bħala parti mid-Djalogu ma' 
l-Istati Membri. 
7.3. L-i żvilupp ta’ punt ta' kuntat t bejn il-politika u ri ċerka fuq is-sa ħħa mentali 
Dan il-grupp g ħandu jinvolvi lill-partijiet prin ċipali rilevanti biex jis tumulaw djalogu dwar l-
iżvilupp ta’ sistema indikattiva li t kun tinkludi informazzjoni dwar is-sa ħħa mentali u d-
determinanti tag ħha, l-evalwazzjoni ta’ l-impatt u prattika bba żata fuq l-evidenza. G ħandu 
jesplora l-aktar metodi effettivi ta’ kif prioritajiet ta’ ri ċerka jistg ħu jiġu identifikati, u biex 
jassigura kuntatt a ħjar bejn is-sistemi ta’ data, għarfien mir-ri ċerka u tfassil tal-politika. Ir-
rakkomandazzjonijiet tieg ħu għandhom ji ġu inklużi fil-Pjan ta’ Azzjoni. 
 
MT 14   MT 8. I L-PASSI LI JMISS  
Hemm ftehim ġenerali li d-dimensjoni umana, so ċjali u dik ekonomika tas-sa ħħa mentali 
għandhom b żonn ta’ rikonoxximent minn dawk li jfasslu l-politika kif ukoll ta’ g ħarfien akbar 
fost il-pubbliku. Qed jittie ħdu inizjattivi importanti fil-livell ta’ l-Istati Membri, l-UE u tad-
WHO . Il-Kummissjoni tistieden lil dawk i ċ-ċittadini, partijiet, or ganizzazzjonijiet u 
istituzzjonijiet ta' l-Unjoni Ewropea bies jikkontribwixxu fit-t ħejjija ta' Strate ġija possibbli ta' 
l-UE u Pjan ta’ Azzjoni dwar is-Sa ħħa Mentali billi jikkumme ntaw dwar din il- Green Paper . 
Il-Kummissjoni hija partikolarment interessa ta f'opinjonijiet dwar il-mistoqsijiet li 
ġejjin: 
(1) Kemm hija rilevanti s-sa ħħa mentali tal-popolazzjoni g ħall-miri ta' l-istrate ġija politika 
ta' l-UE, kif diskuss f’sezzjoni 1? 
(2) L-iżvilupp ta’ strate ġija komprensiva ta' l-UE dwar is-sa ħħa mentali tkompli żżid il-
valur lil dawk l-azzjonijiet li je żistu diġà u li hemm ippjanati, u sezzjoni 5 tipproponi 
prijoritajiet adegwati? 
(3) L-inizjattivi proposti f’sezzjonijie t 6 u 7 huma adegwati biex jappo ġġjaw il-
koordinazzjoni bejn Stati Membri, bi ex jippromwovu l-integrazzjoni tas-sa ħħa mentali 
fil-politika tas-sa ħħa u mhux fl-azzjoni ta' l-istakeholde rs, u biex ittejjeb ir-rabta bejn 
ir-riċerka u l-politika dwar aspetti ta' sa ħħa? 
Kontribuzzjonijiet fil-kuntest ta' dan il-pro ċess ta’ konsultazzjoni g ħandhom jintbag ħtu lill-
Kummissjoni sal- 31 ta’ Mejju 2006 , permezz ta’ messa ġġ elettroniku fl-i ndirizz mental-
health@cec.eu.int, jew bil- posta f’dan l-indirizz: 
Il-Kummissjoni Ewropea 
Directorate-general for Hea lth and Consumer Protection 
Unit C/2 “Health Information” L-2920 Luxembourg 
Il-kontribuzzjonijiet se ji ġu ppublikati fuq il-web sajt tal-Kummissjoni
45, sakemm ma jkunx 
espliċitament mitlub biex dan ma jsirx. Lejn  l-ahhar ta’ l-2006, il-Kummissjoni g ħandha l-
ħsieb li tippre żenta l-anali żi tagħha dwar ir-reazzjonijiet li jasl ulha, flimkien, jekk dan ikun 
f'loku, mal-proposta u/jew l-inizjattivi tag ħha għal strateġija ta’ l-UE dwar is-sa ħħa mentali. 
 
MT 15   MT ANNESS 1  
The functional model of mental health  
antecedent
soutcomes
present social contextprecipitating
factors
ME NTAL  HE AL TH
Individual resources
PRESEN T  SO CIAL 
CONTEX T
e.g. social support•PRECIPITATIN G
e.g. life events •PREDISPOSIN G 
FACTORS
- genetic factors
- fa ctors  rela ted to 
pregnancy and birth
-e a r l y  c h i l d h o o d
experiences
- family environment- social circumstances
- physical environment
-e d u c a t i o n
-e m p l o y m e n t-w o r k  c o n d i t i o n s-h o u s i n gOUTCOME S
-l e v e l  o f  w e l l b e i n g
- physical health
-s y m p t o m s
- knowledge & 
skills
-q u a l i t y  o f  
relationships
- sexual sat isfact ion
- use of ser vices- productivity-p u b l i c  s a f e t ysociety & culture
society & cultureantecedent
soutcomes
present social contextprecipitating
factors
ME NTAL  HE AL TH
Individual resources
PRESEN T  SO CIAL 
CONTEX T
e.g. social support•PRECIPITATIN G
e.g. life events •PREDISPOSIN G 
FACTORS
- genetic factors
- fa ctors  rela ted to 
pregnancy and birth
-e a r l y  c h i l d h o o d
experiences
- family environment- social circumstances
- physical environment
-e d u c a t i o n
-e m p l o y m e n t-w o r k  c o n d i t i o n s-h o u s i n gOUTCOME S
-l e v e l  o f  w e l l b e i n g
- physical health
-s y m p t o m s
- knowledge & 
skills
-q u a l i t y  o f  
relationships
- sexual sat isfact ion
- use of ser vices- productivity-p u b l i c  s a f e t ysociety & culture
society & culture
 
Source:  
Lahtinen, E., Lehtinen, V., Riikonen, E., Ahonen, J. (eds.): Framework for promoting mental 
health in Europe, Hamina 1999 
 
MT 16   MT ANNESS 2  
Estimated number of subjects in the genera l EU population (age 18–65) affected by 
mental disorders within past 12 months46 
Diagnosis (DSM-IV) 12-m onth estimate (%) 12-m onth estimate (million) 
Alcohol dependence 2.4 7.2 
Illicit substance dependence 0.7 2.0 
Psychotic disorders 1.2 3.7 
Major depression 6.1 18.4 
Bipolar disorder 0.8 2.4 
Panic disorder 1.8 5.3 
Agoraphobia 1.3 4.0 
Social phobia 2.2 6.7 
Generalised Anxiety Disorder 
(GAD) 2.0 5.9 
Specific phobias 6.1 18.5 
Obsessive-compulsive Disorder 
(OCD) 0.9 2.7 
Somatoform disorders 6.3 18.9 
Eating disorders 0.4 1.2 
Any mental disorder 27.4 82.7 
Source: 
Hans-Ulrich Wittchen, Frank Jacobi (2005). Size and burden of mental di sorders in Europe: a 
critical review and appraisal of 27 studies . European Neurospsychopharmacology, Volume 
15, Number 4, pp. 357-376. 12-months valUEs r ounded by Commission. Percentage valUEs 
based on Commission’s own calculations. 
 
MT 17   MT ANNESS 3  
Standardised death rate for suicide p er 100.000 people across EU Member States in 
200247 
44
27.32625.424.5
19.919.518.41716.8
14.713.71312.712.211.711.510.510.19.1
7.1 6.8 6.86
3.6
05101520253035404550

 
MT 18   MT ANNESS 4  
Long term economic costs of mental health  problems. Costs converted to Euros and 
2002 prices used  
Financial costs of social exclusion: long term 
follow up of children without and with conduct 
problems or disorders
020000400006000080000100000120000140000
No
problemsConduct
ProblemsConduct
DisorderEurosCrime
Lost employment
Relationships
Foster and residential
care
Health
Education
 
Source: 
Scott, S.; Knapp, M.; Henderson, J.; Maughan, B.: Fi nancial cost of social exclusion. Follow-
up study of anti-social children into adu lthood, British Medical Journal (BMJ), 323, 191-196. 
Costs converted into Euro-valUEs by David McDaid, Mental Health Economics European Network.  
 
MT 19   MT ANNESS 5  
Summary of selected EC events relatin g to mental health between 1999 and 2005  
Year Title of the event Level Council 
resolutions/conclusions 
04/1999 Balancing Mental Health 
Promotion and Mental Health Care Joint EU/WHO 
Meeting  
10/1999 European Conference on 
Promotion of Mental Health and 
Social Inclusion EU Presidency Council resolution on the 
promotion of mental 
health 
03/2000 Health Determinants in the EU EU Presidency Council resolution on 
action on health determinants 
06/2000 Violence and Promotion of 
Mental Health of Children and Young People EU Presidency  
09/2000 Prevention of Youth Suicide EU Presidency  
01/2001 Young People and Alcohol WHO Ministerial 
conference/EU Presidency Council conclusions on a 
Community strategy to reduce alcohol-related harm 
09/2001 Future Mental Health Challenges 
in Europe: Impact of Other Policies on Mental Health Joint EU/WHO 
Meeting  
10/2001 Coping with Stress and 
Depression-Related Problems in Europe Joint EU 
Presidency and WHO Council conclusions on 
combating stress and depression-related problems 
12/2002 Future Mental Health Challenges 
in Europe: Strengthening Co-operation between EU and WHO Joint EU/WHO 
seminar  
03/2003 Mental Illness and Stigma in 
Europe: Facing up to the Challenges of Social Inclusion and Equity Joint EU 
Presidency, WHO and Council of Europe Council conclusions on 
combating stigma and discrimination in relation to mental health 
 
MT 20   MT 10/2003 Mental Health in Europe: New 
Challenges, New Opportunities EC-funded 
conference/co-sponsored by WHO  
09/2004 The Mental Health of Children 
and Adolescents Jointly organised 
by Commission/WHO/Luxembourg  
01/2005 WHO Europe Ministerial 
Conference on Mental Health Commission as a 
coorganiser  
 
 
MT 21   MT ANNESS 6  
Mental Health Expenditure in European Econom ic Area countries (% of total health 
expenditure)  
0246810121416
LuxembourgUK
Sweden
GermanyMalta
Netherlands
HungaryDenmark
Lithuania
Cyprus
Ireland
IcelandBelgium
Spain
Latvia
FrancePortugal
CzechSlovakia
 
Source: 
Mental Health Economics European Network (2004) 
 
MT 22   MT ANNESS 7  
Social, environmental and economic determinants of mental health  
Risk factors Protective factors 
Access to drugs and alcohol  Empowerment  
Displacement  Ethnic minorities integration  
Isolation and alienation  Positive interpersonal interactions  
Lack of education, transport, housing  Social participation  
Neighbourhood disorganisation  Social responsibility and tolerance  
Peer rejection  Social services  
Poor social circumstances  Social support and community networks  
Poor nutrition   
Poverty   
Racial injustice and discrimination  
Social disadvantage  
Urbanisation  
Violence and delinqUEncy  
War  
Work stress  
Unemployment  
Source: 
WHO: Prevention of Mental Disorders. Effec tive Interventions and Policy Options, Summary 
Report, Geneva 2004, p.21 
 
MT 23   MT REFERENZI  
                                                 
1 Kommunikazzjoni “Miri Strate ġiċi 2005-2009. Ewropa 2010: S ħubija għat-Tiġdid Ewropew  Prosperità, 
Solidarjetà u Sigurtà, COM(2005)12 tas-26.01.2005 
2 WHO, Strengthening mental health promotion, Ġinevra 2001 (Fact sheet no. 220) 
3 Wittchen HU, Jacobi F: Size and burden of mental diso rders in Europe: a critical review and appraisal of 27 
studies.  European Neurospsychopharmacology, Volum 15 (2005), G ħadd 4, pp. 357-376. Il-valuri tas-
perċentwali bba żati fuq il-kalkoli tal-Kummissjoni stess. 
4 WHO, World Health Report 2001, p. 11. http://www.who.int/whr/2001 
5 Imwiet ikkaw żati minn in ċidenti tat-traffiku: 50 700, omi ċidju: 5 350, HIV/AIDS : 5 000, figuri tad -WHO  
għall-2002. Kalkoli proprji bba żati fuq statisti ċi ta' l- Eurostat  u l-Health For All Mortality database  tad-WHO   
6 Stima mill- ILO. http://agency.osha.eu.int/publications/newsletter/8/en/index_23.htm 
7 Kif ikkonfermat min- Network  Ewropew ta' l-Ekonomija tas-Sa ħħa Mentali, pro ġett kofinanzjat mill-
Programm ta’ Promozzjoni tas-Sa ħħa tal-Komunità (1997- 2002), implementat minn Mental Health Europe-
Santé Mentale Europe , (2001-2003), http://www.mentalhealth-econ.org. 
8 Scott S, Knapp M, Henderson J, Maughan B: Financial costs of social exclusion: follow-up study of antisocial 
children into adulthood, British Medical Journal, 323 (2001), 191-196. 
9 Il-konferenza stabilixxiet Dikjarazzjoni tas-Sa ħħa Mentali g ħall-Ewropa u Pjan ta’ Azzjoni g ħas-Saħħa 
Mentali g ħall-Ewropa, it-tnejn g ħar-Reġjun Ewropew tad -WHO . http://www.euro.who.int/mentalhealth2005 
10 Huma biss 26% ta' l-adulti Ewropej b’disturb mentali li g ħandhom kuntatt ma’ servizzi formali tas-sa ħħa 
(Alonso, J., Angermeyer, M., Bernert, S. et al.  (2004). Use of Mental Health Services in Europe: Results from 
the European Study on Epidemiology of Mental Disorders (ESEMeD) Project. Acta Psychiatr Scand; 109 
(suppl 420): 47-54. 
11 Artikolu 152 tat-Trattat tal-KE, http://europa. eu.int/eur-lex/en/treaties/selected/livre235.html 
12 Deskrizzjoni fil-qosor ting ħata fil-publikazzjoni: “Azzjoni g ħas-Saħħa Mentali. Attivitajiet kofinanzjati mill-
Programmi tas-Sa ħħa Pubblika tal-Komunità Ewropea 1997-2004”,  
http://europa.eu.int/comm/health/ph_determinants/life_style/mental_health_en.htm. Lista tal-pro ġetti kollha 
simili li ntemmu u li hemm g ħaddejjin b ħalissa tinkiseb minn:  
http://europa.eu.int/comm/health/ph_projects/project_en.htm 
13 Deċiżjoni Nu 1786/2002/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat-23 ta’ Settembru 2002 li tadotta 
programm ta' azzjoni Kom unitarja fil-qasam tas-sa ħħa pubblika (2003-2008). Ġurnal Uffi ċjali L 271, tad-
09.10.2002 
14 Direttiva tal-Kunsill 2000/78/KE tas-27 ta’ November 2000 li tistabilixxi qafas ġenerali għal trattament 
ugwali fl-impjieg u kariga, Ġurnal Uffi ċjali L303 tat-2.12.2000, 16-22 
15 Il-Ħames Programm ta’ Qafas g ħar-riċerka, żvilupp teknolo ġiku u attivitajiet ta’ dimostrazzjoni (1998 sa 
2002), De ċiżjoni Nu 182/1999/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat-22.12.1998, Ġurnal Uffi ċjali 
L26/1 tal-01.02.1999, is-Sitt Programm ta’ Qafas g ħar-riċerka, żvilupp teknolo ġiku u attivitajiet ta’ 
dimostrazzjoni li jkopri l-perjodu 2002-2006, De ċiżjoni Nru 1513/2002/KE tal-Parlament Ewropew u tal-
Kunsill tas-27.06.2002, Ġurnal Uffi ċjali L232/1 tad-29.08.2002; Ġurnal Uffi ċjali L294/1 tad-29.10.02. 
16 Id-Di żabilità fis-Sa ħħa Mentali : evalwazzjoni Ewropea fis-sena 2000, MHEDEA-2000, Pro ġett ta’ RTD 
QLG5-1999-01042, http://dbs.cordis.lu/fep-cgi/srchidadb?ACTION=D&SESSION=41092005-9-
8&DOC=18&TBL=EN_PROJ&RCN=EP_DUR:36&CALLER=PROJ_LIFE 
17 Lista ta’ pro ġetti relatati mas-sa ħħa jinstabu ta ħt il-Programm ta' Teknolo ġiji tas-Soċjetà ta’ l-Informazzjoni 
(IST) taħt il-Programmi ta’ Qafas g ħar-Riċerka tista' tinkiseb minn  
http://www.cordis.lu/ist/ka1/health/p rojectbooklet/others.htm. Pro ġetti relatati mas-sa ħħa mentali jinkludu 
MULTIPLE, ALDICT, ACTION, TASK, ASTRID, MEDIATE  u VEPSY UPDATED .  
18 http://europa.eu.int/comm/justice_home/fu nding/daphne/funding_daphne_en.htm 
19 Eurostat. Figuri g ħall-2002 (Gre ċja: l-aħħar figura disponibbli), b ħal fl-anness 2. 
20 Proġett kofinanzjat mill-Programm tal-Komunità g ħal Monitora ġġ tas-Saħħa (1998-2002) implimentat mill-
Mutelle Générale de l’Education Nationale , Pariġi (2001-2004). Il-pro ġett kopra dawk li qabel kienu l-15-il-
Stat Membru ta' l-UE, in-Norve ġja u l-Islanda,  
http://europa.eu.int/comm/health/ph_projects/2001/monitoring/fp_monitoring_2001_frep_06_en.pdf. B ħalissa 
qed jiġi implimentat pro ġett li jikkorrispondi biex ji ġbor id- data u l-informazzjoni g ħall-Istati Membri l-
 
MT 24   MT                                                                                                                                                               
ġodda, bħala parti mill-pro ġett "Informazzjoni dwar is-Sa ħħa Mentali u Determinanti g ħal-Livell Ewropew" 
kofinanzjat mill-Programm tal-Komunità g ħal Monitora ġġ tas-Saħħa (2003-2008), implementat minn 
STAKES , il-Finlandja, http://www.stakes.fi/mentalhealth/mindful.html . 
21 Imwaqqaf minn pro ġett kofinanzjat mill-Programm tal-Komunità g ħal Monitora ġġ tas-Saħħa (2003-2008): 
Generalitat de Catalunya, European Platform for Mental  Health Promotion and Mental Disorder Prevention: 
indicators, interventions and strategies . Http://www.impha.net 
22 Riżoluzzjoni tal-Kunsill tat-18 ta’ Novembru 1999 dwar il-promozzjoni tas-sa ħħa mentali. Ġurnal Uffi ċjali C 086, tal-
24/03/2000 P. 0001 - 0002, Rakomandazzjoni tal-Kunsill tal-5 ta’ Ġunju 2001 dwar ix-xorb ta’ l-alko ħol miż-
żgħażagħ. Ġurnal Uffi ċjali L161, tas-16/06/2001, P. 0038- 0041  
 Konklu żjonijiet tal-Kunsill tal-5 ta' Ġunju 2001 dwar strate ġija tal-Komunità biex titnaqqas il- ħsara relatata ma’ l-alko ħol. 
Ġurnal Uffi ċjali C 175, tal-20/06/2001 P. 0001- 0002  
 Konklu żjonijiet tal-Kunsill tal-15 ta’ Novembru 2001 dwar il- ġlieda kontra t-tensjoni u probl emi relatati mad-dipressjoni. 
Ġurnal Uffi ċjali C 175, tad- 09/01/2002 P. 0001- 0002  
 Konklu żjonijiet tal-Kunsill dwar il- ġlieda kontra l-istigma u d-diskriminazzjoni  fir-rigward tal-mard mentali tat-2 ta’ 
Ġunju 2003. Ġurnal Uffi ċjali C 141, tas-17/06/2003 P.0001-0002  
 Konklu żjonijiet tal-Kunsill dwar Azzj oni Komunitarja dwar is-Sa ħħa Mentali tat-3 ta’ Ġunju 2005 
http://europa.eu.int/comm/health/ph_determinants/life_style/mental/docs/ev_20050602_en.pdf 
23 Proġett kofinanzjat ta ħt il-Programm tal-Komunità dwar il-Promozzjoni tas-Sa ħħa (1997-2002): Academic 
Centre of Social Sciences, University of Nijmegen: Integrating mental health promotion interventions   
into countries' policies, practice an d the health care system (2002-2005) , www.imhpa.net 
24 Id-dokumenti jistg ħu jitniżżlu minn:  
http://europa.eu.int/comm/health/ph_projects/2002/promotion/fp_promotion_2002_frep_16_en.pdf u http://www.imhpa.net 
25 Għal aktar qari: WHO: Promoting Mental Health. Concepts, Emerging Evidence, Practice . Summary Report, 
Geneva 2004 ; WHO: Prevention of Mental Disorders . Effective Interventions and Policy Options, Summary 
Report, Geneva 2004 . http://www.who.int/mental/evidence/en 
26 Proġetti kofinanzjati mill-Programm tal-Komunità g ħall-Promozzjoni tas-Sa ħħa Mentali: Mental Health 
Europe-Santé Mentale Europe, Mental Health Promotion of Adolescents and Young People  (2000-2001) , 
http://europa.eu.int/comm/health/ph_projects/2000/promotion/promotion_project_2000_full_en.htm#14; 
Mental Health Europe-Santé Mentale Europe, Mental Health Promotion of Children up to 6 years of Age 
(1997-1999) , 
http://europa.eu.int/comm/health/ph_projects/1998/promotion/promotion_project_1998_full_en.htm#17. 
27 Merllie, D. & Paoli, P. (2001) Ten years of working conditions in the European Union . Dublin : European 
Foundation for the Improvement of Living and Working Conditions   
28 Proġetti kofinanzjat mill-Programm tal-Ko munità dwar il-Promozzjoni tas-Sa ħħa: Belgische Interuniversitair 
Centrum, Coping with Stress and Depression-related Problems in Europe  (2001-2003) , 
http://europa.eu.int/comm/health/ph_projects/2001/promotion/promotion_project_2001_full_en.htm#7 
Promozzjoni tas-Sa ħħa Mentali u Strate ġiji ta’ Prevenzjoni g ħal Immani ġġjar ta’ disturbi relatati ma' l-
Ansjetà, d-Dipressjoni u t-Tensjoni fl-Ewropa 2001-2003),  http://europa.eu.int/comm/health/ph_projects/2001/promotion/promotion_project_2001_full_en.htm#2 
29 bħal fin-nota 21 
30 Proġett kofinanzjat mill-Programm tal-Komunità dwar il-Promozzjoni tas-Sa ħħa: Universidad de Deusto, 
Faculty of Sociology, Unemployment and Mental Health,  
http://europa.eu.int/comm/health/ph_projects/1999/promotion/promotion_project_1999_full_en.htm#6 
31 Riżoluzzjoni tal-Kunsill tat-18.11.1999 (ara  n-nota 22) dwar il-promozzjoni tas-sa ħħa mentali stiednet lill-
Kummissjoni biex wara konsultazzjoni ma' l-Istati Membri, tikkunsidra l-b żonn li tressaq proposta g ħal 
rakomandazzjoni tal-Kunsill dw ar il-promozzjoni tas-sa ħħa mentali.  
32 Rapport ta' l-esperti “Azzjonijiet kontra d-dipressjoni. Titjib fis-sa ħħa mentali u l-benessri billi jkunu 
miġġielda l-konsegwenzi ħżiena fuq is-sa ħħa u dawk so ċjali u ekonomi ċi tad-dipressjoni, ”, Kummissjoni 
2004. http://europa.eu.int/comm/health/ph_determinants/life_style/mental/depression_en.htm 
33 http://europa.eu.int/comm/health/ph_determinants/lif e_style/drug/documents/drug_strategy0512_en.pdf 
34 Ġurnal Uffi ċjali C 168 tat-08/07/2005, p. 1-18  
35 http://europa.eu.int/eur-lex/pri/en/oj/dat/2003/l_165/l_16520030703en00310033.pdf 
 
MT 25   MT                                                                                                                                                               
36 Proġett kofinanzjat mill-Programm tal-Ko munità dwar il-Promozzjoni tas-Sa ħħa 2003-2008, implimentat mil-
Ludwig Maximilians-University  Munich (2004-2005),  http://www.eaad.net 
37 Berger, H (1999). Health Promotion - A Change in the Paradigms of Psychiatry. F’: Berger, H., K. Krajic, R. 
Paul (Hrsg.): Health Promoting Hospitals in Practice: Developing Projects and Networks. Conrad, Gamburg 
38 Proġett taħt il-Fond So ċjali Ewropew: L-inklu żjoni fl-Ewropa, Inklu żi fis-soċjetà (2003-2004), 
http://europa.eu.int/comm/employment_social/index/socinc_en.pdf 
39 “Anali żi komparattiva tan-nefqa: Servizzi bba żati fil-komunità huma alternattivi g ħal istituzzjonijiet", numru 
tat-tender  VT/2005/021, Ġurnal Uffi ċjali tat-22 ta’ Ġunju 2005 N° 2005/S 119-117014  
40 http://www.hpps.net 
41 Proġett kofinanzjat mill-Programm tal-Monitora ġġ tas-Saħħa tal-Komunità (1997-2002), implimentat mill-
Institute of Mental Health, Mannheim (2000-2002).  
http://europa.eu.int/comm/health/ph_projects/2000/promotion/promotion_project_2000_full_en.htm#8 
42 COM(2005)280 tat-30 ta’ Ġunju 2005  
43 Proposta g ħal Deċiżjoni tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar is-Seba’ Programm ta’ Qafas tal-
Komunità Ewropea g ħar-riċerka, l-iżvilupp teknolo ġiku u attivitajiet ta’ dimo strazzjoni (2007 sa 2013) 
COM(2005) Finali 119 tas-6 ta’ April 2005 
44 Żviluppat ta ħt il-proġett "L-implimentazzjoni tas-Sa ħħa Mentali f'Azzjonijiet ta' Politika (IMPHA)” 
www.imhpa.net 
45 http://europa.eu.int/comm/health/p h_determinants/life_style/menta l/green_paper/cons ultation_en.htm  
46 Popolazzjoni totali tal-pajji żi ta' l-UE (flimkien ma' l-Islanda, n-Norve ġja u l-Iżvizzera; età 18-65): 
301.7 miljuni 
47 Sors: Eurostat, Tal-Gre ċja l-aħħar sena disponibbli. Jekk jog ħġbok innota li l-istatisti ċi uffiċjali probabbli 
jissottovalutaw il-mewt mis-suwi ċidji. Ir-reġistar ta' mewt b ħala suwiċidju jiddependi fuq ħafna fatturi, inklu ż 
dawk kulturali u reli ġjużi.