MT Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea C 361/1

AVVIŻ TAL-KUMMISSJONI

Il-linji gwida tal-UE dwar id-donazzjoni tal-ikel

(2017/C 361/01)

Werrej

1. Introduzzjoni 2

1.1. Sfond 2

1.2. Skop 3

2. Kamp ta' Applikazzjoni 4

2.1. X'inhi r-ridistribuzzjoni tal-ikel? 4

2.2. X'inhu ikel żejjed? 4

2.3. Min huma l-atturi? 5

3. Ir-ridistribuzzjoni tal-ikel: ir-rwoli u r-responsabbiltajiet tal-atturi 6

3.1. Attivitajiet ta' ridistribuzzjoni u organizzazzjonijiet karitatevoli 8

3.1.1. L-għażla ta' ikel żejjed għar-ridistribuzzjoni 9

3.2. It-traċċabbiltà 9

4. Determinazzjoni tar-responsabbiltà primarja u tar-responsabbiltà meta jqumu kwistjonijiet ta' sikurezza tal-ikel 11

4.1. Il-kuntest ġuridiku 11

4.2. L-implikazzjonijiet għar-ridistribuzzjoni ta' ikel żejjed 12

5. Ir-regolamenti dwar l-iġjene u r-ridistribuzzjoni ta' ikel żejjed 12

5.1. Ir-rekwiżiti ġenerali tal-iġjene applikabbli għall-attivitajiet kollha ta' donazzjoni tal-ikel 13

5.2. Ir-rekwiżiti speċifiċi tal-iġjene applikabbli għar-ridistribuzzjoni ta' ikel li joriġina mill-annimali 13

5.3. Ir-rekwiżiti tal-iġjene applikabbli għar-ridistribuzzjoni ta' ikel żejjed mis-setturi tal-ospitalità, tal-forniment tal-ikel u tas-servizz tal-ikel 14

5.4. L-iffriżar ta' ikel żejjed biex tiġi ffaċilitata r-ridistribuzzjoni 15

6. Informazzjoni dwar l-ikel lill-konsumaturi 15

6.1. Il-kuntest ġuridiku 15

6.2. L-implikazzjonijiet għar-ridistribuzzjoni ta' ikel żejjed 17

6.2.1. Ir-rekwiżit ta' informazzjoni għall-ikel ippakkjat bil-lest 17

6.2.2. Ir-rekwiżiti tal-lingwa 17

6.2.3. Ir-rekwiżit ta' informazzjoni għall-ikel li mhux ippakkjat bil-lest 17

6.3. L-immarkar tad-data 18

6.3.1. Il-kuntest ġuridiku 18

6.3.2. L-implikazzjonijiet għar-ridistribuzzjoni ta' ikel żejjed 18

6.3.3. Il-bajd: ir-regoli dwar l-immarkar tad-data u l-prattiki ta' ridistribuzzjoni 19

7. Ir-regoli fiskali 19

7.1. It-Taxxa fuq il-Valur Miżjud (VAT) 19

7.2. Inċentivi fiskali 20

8. Programmi Oħra tal-UE 21

8.1. Il-Fond għal Għajnuna Ewropea għall-Persuni l-Aktar fil-Bżonn u d-donazzjonijiet tal-ikel 21

8.2. Organizzazzjoni Komuni tas-swieq fi prodotti agrikoli 21

8.3. Organizzazzjoni Komuni tas-swieq fi prodotti tas-sajd u tal-akkwakultura 22

Referenzi 23

Anness 1: Tabella sommarja ta' dispożizzjonijiet legali b'rilevanza għad-donazzjoni tal-ikel 25

Anness 2: Siġra tad-deċiżjonijiet: Hemm bżonn li nikkonforma mar-Regolament (KE) Nru 853/2004 bħala bejjiegħ bl-imnut li jforni lil organizzazzjoni karitatevoli/bank tal-ikel jew bħala organizzazzjoni karitatevoli/bank tal-ikel? 29

1. INTRODUZZJONI

1.1. Sfond

Fl-UE, kważi kwart tal-popolazzjoni — 119,1 miljun persuna — kienu f'riskju ta' faqar jew esklużjoni soċjali fl-2015 u 42,5 miljun persuna ma setgħux jaffordjaw ikla ta' kwalità kull jumejn (1). Fl-istess ħin, huwa stmat li fis-sena fl-UE jiġu ġġenerati madwar 88 miljun tunnellata ta' skart tal-ikel b'kostijiet assoċjati stmati f'EUR 143 biljun (2).

Minbarra l-impatt ekonomiku u soċjetali importanti tagħha, il-ħela tal-ikel tpoġġi pressjoni żejda fuq ir-riżorsi naturali limitati u fuq l-ambjent. Skont l-Organizzazzjoni tal-Ikel u l-Agrikoltura tan-Nazzjonijiet Uniti (FAO), madwar terz tal-ikel kollu prodott fid-dinja jintilef jew jintrema (3). L-ikel li jinħasad iżda finalment jintilef jew jintrema jikkonsma madwar kwart tal-ilma kollu użat mill-agrikoltura kull sena (4) u jirrikjedi erja tar-raba' daqs iċ-Ċina (5). L-iskart tal-ikel jiġġenera madwar 8 % tal-emissjonijiet ta' gass serra globali fis-sena (6).

Il-fokus primarju tal-prevenzjoni tal-iskart tal-ikel għandu jkun li tittieħed azzjoni fis-sors billi tiġi limitata l-ġenerazzjoni ta' ikel żejjed f'kull stadju fil-katina tal-provvista tal-ikel (jiġifieri il-produzzjoni, l-ipproċessar, id-distribuzzjoni u l-konsum). Meta jkun hemm eċċessi ta' ikel, l-aħjar destinazzjoni, li tiżgura użu tal-ogħla valur ta' riżorsi ta' ikel li jittiekel, hija li dawn jiġu rridistribwiti għall-konsum mill-bniedem.

Id-donazzjoni tal-ikel mhux talli tappoġġa l-ġlieda kontra l-faqar tal-ikel talli tista' tkun lieva effettiva fit-tnaqqis tal-ammont ta' ikel żejjed imqiegħed għal użijiet industrijali jew mibgħut għat-trattament tal-iskart u finalment il-miżbla. Madankollu, minkejja li r-ridistribuzzjoni ta' ikel żejjed hija fenomenu li qed jikber u l-manifatturi u l-bejjiegħa bl-imnut tal-ikel għandhom ir-rieda li jagħtu b'donazzjoni iż-żejjed tagħhom lil banek tal-ikel u organiżmi tal-karità, l-ammont ta' ikel irridistribwit xorta waħda jirrappreżenta porzjon żgħir tal-ikel żejjed li jittiekel kumplessiv disponibbli fl-UE. Pereżempju, fl-2016, membri tal-Federazzjoni Ewropea tal-Banek tal-Ikel (FEBA) iddistribwixxew 535 000 tunnellata ta' ikel lil 6,1 miljun persuna (7), li jirrappreżentaw porzjon żgħir biss tal-volum ta' skart tal-ikel stmat iġġenerat fis-sena fl-UE.

L-Istati Membri u l-partijiet ikkonċernati identifikaw ostakli legali u operazzjonali, għal donaturi u riċevituri, għar-ridistribuzzjoni ta' ikel tajjeb u li jittiekel fl-UE (8). Il-Pjan ta' Azzjoni ppropost mill-Kummissjoni għall-promozzjoni ta' Ekonomija Ċirkolari (9) għaldaqstant jirrikjedi li l-Kummissjoni inter alia tiċċara l-leġiżlazzjoni tal-UE relatata mal-ikel sabiex tiffaċilita d-donazzjoni tal-ikel.

1.2. Skop

Din il-gwida għandha l-għan li tiċċara dispożizzjonijiet rilevanti fil-leġiżlazzjoni tal-UE u tgħin biex jitneħħew l-ostakli għar-ridistribuzzjoni tal-ikel fi ħdan il-qafas regolatorju attwali tal-UE. B'mod aktar speċifiku, dawn il-linji gwida se jfittxu li:

— jiffaċilitaw il-konformità tal-fornituri u r-riċevituri ta' ikel żejjed mar-rekwiżiti rilevanti stabbiliti fil-qafas regolatorju tal-UE (eż. sikurezza tal-ikel, iġjene tal-ikel, traċċabbiltà, responsabbiltà, VAT, eċċ.);

— jippromwovu interpretazzjoni komuni mill-awtoritajiet regolatorji fl-Istati Membri tal-UE ta' regoli tal-UE li japplikaw għar-ridistribuzzjoni ta' ikel żejjed.

Il-linji gwida tal-UE dwar id-donazzjoni tal-ikel neċessarjament jiffokaw fuq dawk il-kwistjonijiet li jeħtieġu li jiġu indirizzati fil-livell tal-UE, u b'hekk ifittxu li jikkomplementaw iżda mhux jidduplikaw dawk stabbiliti fl-Istati Membri. Il-linji gwida żviluppati fil-livelli nazzjonali u/jew settorjali, ħafna drabi mfassla flimkien mas-sħab tar-ridistribuzzjoni u awtoritajiet kompetenti (fil-livelli nazzjonali u/jew reġjonali), għandhom rwol importanti fl-iżgurar tas-sikurezza tal-ikel, it-traċċabbiltà u l-iċċarar tar-rwoli u r-responsabbiltajiet ta' diversi atturi involuti fl-irkupru u r-ridistribuzzjoni tal-ikel żejjed (10). Il-linji gwida settorjali madwar l-UE (11) jistgħu jappoġġaw ukoll sforzi ta' ridistribuzzjoni tal-ikel u jippromwovu qsim tal-aħjar prattika.

Il-Kummissjoni għaldaqstant tirrakkomanda bil-qawwa li r-regoli u/jew il-linji gwida rilevanti dwar id-donazzjoni tal-ikel jiġu żviluppati fil-livell nazzjonali sabiex jiġu stabbiliti b'mod ċar għall-atturi kollha r-regoli u l-proċeduri operattivi eżistenti fil-livell nazzjonali, inklużi r-responsabbiltajiet rispettivi tal-atturi ewlenin, sabiex tiġi ffaċilitata l-konformità u tiġi promossa l-aħjar prattika. F'dan ir-rigward, il-linji gwida tal-UE dwar id-donazzjoni tal-ikel, adottati mill-Kummissjoni Ewropea f'konsultazzjoni mal-Pjattaforma tal-UE dwar it-Telf tal-Ikel u l-Ħela tal-Ikel (12), jistgħu jintużaw bħala referenza li l-atturi fl-Istati Membri jqisu meta jfasslu l-gwida u r-regoli nazzjonali.

Il-gwida tal-Istati Membri tista' tiċċara ulterjorment ukoll ir-rwoli u r-responsabbiltajiet tal-operaturi ta' negozju tal-ikel f'żoni fejn ir-regoli nazzjonali japplikaw, pereżempju, b'rabta mar-responsabbiltà (ara wkoll it-taqsima 4). L-awtoritajiet nazzjonali kompetenti barra minn hekk jistgħu jħeġġu t-tfassil u t-tixrid ta' manwali ta' prattika tajba għall-irkupru u r-ridistribuzzjoni ta' ikel żejjed, f'konformità mal-Artikolu 8(3) tar-Regolament (KE) Nru 852/2004 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill (13). Sabiex titħeġġeġ id-donazzjoni tal-ikel, l-awtoritajiet nazzjonali kompetenti jistgħu jixtiequ jikkunsidraw inċentivi tat-taxxa għall-operaturi ta' negozju tal-ikel (ara t-taqsima 7.2) kif ukoll l-implimentazzjoni, mill-atturi kkonċernati, ta' attivitajiet ta' informazzjoni, komunikazzjoni u taħriġ biex jiġu appoġġati ulterjorment il-prattiki ta' ridistribuzzjoni tal-ikel tajjeb fuq il-post.

Sabiex jiġi ffaċilitat il-qsim ta' informazzjoni dwar prattiki nazzjonali ta' donazzjoni tal-ikel, il-Kummissjoni tippubblika linji gwida eżistenti fl-Istati Membri tal-UE fuq is-sit web tagħha ddedikat għall-prevenzjoni tal-iskart tal-ikel (14). Meta l-gwidi settorjali nazzjonali u madwar l-UE ta' prattika tajba relatati mad-donazzjoni tal-ikel jiġu żviluppati fil-kuntest tar-regoli tal-UE dwar l-iġjene tal-ikel (15) u nnotifikati lill-Kummissjoni Ewropea, dawn isiru disponibbli wkoll f'reġistru online (16).

2. KAMP TA' APPLIKAZZJONI

Il-kamp ta' applikazzjoni tal-linji gwida tal-UE dwar id-donazzjoni tal-ikel jinkludi l-irkupru u r-ridistribuzzjoni tal-ikel minn operaturi ta' negozju tal-ikel li huma pprovduti, mid-detentur, mingħajr ħlas.

2.1. X'inhi r-ridistribuzzjoni tal-ikel?

Ir-ridistribuzzjoni tal-ikel hija proċess fejn l-ikel żejjed li jista' inkella jintrema, jiġi rkuprat, miġbur u pprovdut lil persuni, b'mod partikolari lil dawn fil-bżonn.

Bħala parti mill-ħidma tiegħu biex jipprevjeni t-telf u l-ħela tal-ikel u jippromwovi s-sigurtà tal-ikel, tim multidixxiplinari tal-Organizzazzjoni tal-Ikel u l-Agrikoltura (FAO) ippropona definizzjoni għal “irkupru u ridistribuzzjoni għal ikel tajjeb u nutrittiv għall-konsum mill-bniedem” kif ġej (17):

— “Irkupru ta' ikel tajjeb u nutrittiv għall-konsum mill-bniedem” huwa meta wieħed jirċievi, bi jew mingħajr ħlas, ikel (ipproċessat, nofsu pproċessat jew nej) li inkella jintrema jew jinħela mill-katini tal-provvista tal-agrikoltura, tal-bhejjem u tas-sajd tas-sistema tal-ikel. “Ridistribuzzjoni ta' ikel tajjeb u nutrittiv għall-konsum mill-bniedem” hija meta jinħażen jew jiġi pproċessat u mbagħad iddistribwit l-ikel irċevut skont l-oqfsa xierqa tas-sikurezza, il-kwalità u regolatorji direttament jew permezz ta' intermedjarji, u bi jew mingħajr ħlas, lil dawk li jkollhom aċċess għalih għat-teħid tal-ikel.

Insostenn tal-isforzi li għaddejjin, kemm fil-livelli tal-Unjoni Ewropea kif ukoll dawk nazzjonali, għall-promozzjoni ta' dieti tajbin għas-saħħa u bbilanċjati għaċ-ċittadini Ewropej kollha, b'mod partikolari t-tfal, ir-ridistribuzzjoni ta' prodotti tal-ikel għandha tqis, kull meta possibbli, il-kontribut tagħhom għal dieta bbilanċjata. F'dan ir-rigward, il-linji gwida nutrizzjonali nazzjonali għandhom jintużaw bħala dokumenti ta' gwida.

Il-linji gwida tal-UE dwar id-donazzjoni tal-ikel — filwaqt li huma konsistenti mad-definizzjoni ta' ridistribuzzjoni tal-ikel ipproposta mill-FAO — għandhom l-għan li jiċċaraw id-dispożizzjonijiet rilevanti tal-leġiżlazzjoni tal-UE li japplikaw meta prodotti tal-ikel isiru disponibbli mid-detentur, mingħajr ħlas. Ir-ridistribuzzjoni tal-ikel tinkludi firxa wiesgħa ta' atturi, netwerks u attivitajiet li qegħdin jevolvu b'mod rapidu. Minkejja li l-banek tal-ikel huma s-sħab l-aktar komuni u prinċipali fil-qasam tar-ridistribuzzjoni tal-ikel, il-gwida pprovduta aktar 'il quddiem, rigward l-applikazzjoni tar-regoli rilevanti tal-UE (eż. sikurezza tal-ikel, iġjene tal-ikel, informazzjoni tal-konsumaturi, responsabbiltà, eċċ.), tista' tiġi applikata wkoll għal mudell u/jew atturi oħra tar-ridistribuzzjoni tal-ikel. Dawn tal-aħħar jistgħu jinkludu entitajiet impenjati f'attivitajiet ta' ridistribuzzjoni tal-ikel mingħajr skop ta' qligħ, bħal supermarkits jew ristoranti soċjali, fejn il-benefiċjarju aħħari f'ċerti każijiet jista' jagħmel ħlas nominali sabiex jirċievi ikel jew ikliet.

2.2. X'inhu ikel żejjed?

Ikel żejjed, li jikkonsisti minn prodotti tal-ikel lesti (inklużi laħam frisk, frott u ħxejjex), prodotti parzjalment ifformulati jew ingredjenti tal-ikel, jista' jirriżulta fi kwalunkwe stadju tal-katina tal-produzzjoni u d-distribuzzjoni tal-ikel għal diversi raġunijiet. Ikel li ma jissodisfax l-ispeċifikazzjonijiet tal-manifattur u/jew tal-konsumatur (eż. varjazzjonijiet fil-kulur, id-daqs, il-forma tal-prodott, eċċ.) kif ukoll żbalji fil-produzzjoni u t-tikkettar jistgħu jiġġeneraw ikel żejjed pereżempju fis-setturi tal-agrikoltura u tal-manifattura. Diffikultajiet fil-ġestjoni tal-provvista u d-domanda jistgħu jwasslu għal ordnijiet żejda u/jew ordnijiet imħassra. Kwistjonijiet relatati ma' mmarkar tad-data, bħal meta ma jkunx fadal biżżejjed ħajja tal-prodott mal-kunsinna jew regoli nazzjonali li jipprevjenu r-ridistribuzzjoni ta' ikel wara d-data ta' “uża qabel”, jistgħu jipprevjenu wkoll li ikel jinbiegħ u jiġi ddistribwit permezz tal-kanali tal-bejgħ bl-imnut normali.

Ikel żejjed jista' jiġi rridistribwit sakemm ikun tajjeb għall-konsum mill-bniedem u konformi mar-rekwiżiti kollha tas-sikurezza tal-ikel (18), kif speċifikat mir-regoli tal-UE dwar is-sikurezza tal-ikel u l-informazzjoni dwar l-ikel lill-konsumaturi kif ukoll mir-regoli nazzjonali rilevanti. Ikel adatt għad-donazzjoni tal-ikel jista' jinkludi, pereżempju, prodotti li: ma jissodisfawx l-ispeċifikazzjonijiet tal-manifattur jew tal-konsumatur; ikollhom imballaġġ u/jew tikkettar alterat iżda li ma jikkompromettux is-sikurezza tal-ikel jew l-informazzjoni lill-konsumaturi; ikunu mmarkati biż-żmien (bħal prodotti intiżi għal staġun tal-vaganzi speċifiku jew attività promozzjonali); ikunu maħsuda fl-għelieqi bil-permess tal-produttur; ikunu qabżu d-data ta' “uża qabel” iżda xorta waħda jkunu jistgħu jiġu kkonsmati b'mod sikur; ikunu ġew miġbura u/jew ikkonfiskati mill-awtoritajiet regolatorji għal raġunijiet li mhumiex is-sikurezza tal-ikel, eċċ.

Ir-ridistribuzzjoni ta' ikel żejjed u l-impenn f'attivitajiet ta' donazzjoni tal-ikel jistgħu għaldaqstant jitwettqu minn operaturi ta' negozju tal-ikel f'kull stadju tal-katina tal-provvista tal-ikel. Operaturi ta' negozju tal-ikel (eż. bdiewa, manifatturi u bejjiegħa bl-imnut tal-ikel) jistgħu jagħtu b'donazzjoni ikel żejjed permezz ta' organizzazzjonijiet ta' ridistribuzzjoni (bħal banek tal-ikel), netwerks tal-ġbir u organizzazzjonijiet karitatevoli oħra jew direttament lill-konsumaturi nfushom (eż. impjegati).

2.3. Min huma l-atturi?

Il-linji gwida tal-UE dwar id-donazzjoni tal-ikel tkopri atturi involuti f'kull stadju tal-katina tal-provvista tal-ikel, kemm jekk donaturi kif ukoll jekk riċevituri. Dawn il-linji gwida jindirizzaw u għandhom l-għan li jiċċaraw ir-responsabbiltajiet u l-obbligi speċifiċi tal-operaturi ta' negozju tal-ikel fir-ridistribuzzjoni tal-ikel żejjed kif stabbilit fil-liġi tal-UE dwar l-ikel u b'mod partikolari fir-Regolament (KE) Nru 178/2002 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill (19), l-hekk imsejħa Liġi Ġenerali dwar l-Ikel.

In-netwerk ta' ridistribuzzjoni għall-ikel żejjed fl-UE huwa kumpless, li jinvolvi tipi differenti ta' atturi u proċessi operattivi.

Organizzazzjonijiet “donaturi”

Dawn huma operaturi ta' negozju tal-ikel li jistgħu jipprovdu ikel żejjed minn kull stadju tal-katina tal-provvista tal-ikel, jiġifieri: produzzjoni primarja, ipproċessar u manifattura tal-ikel, bejgħ bl-imnut u distribuzzjoni oħra kif ukoll is-setturi tal-forniment tal-ikel u tal-ospitalità.

Organizzazzjonijiet “riċeventi”

Dawn huma involuti fir-ridistribuzzjoni ta' ikel żejjed u jistgħu jiġu kklassifikati bħala organizzazzjonijiet “ta' quddiem” jew “tal-isfond”, fejn xi wħud jissodisfaw iż-żewġ funzjonijiet (20):

— L-organizzazzjonijiet “tal-isfond” jirkupraw ikel mogħti b'donazzjoni minn atturi mill-katina tal-provvista tal-ikel li huma jittrasportaw, jaħżnu u jirridistribwixxu lil netwerk ta' organizzazzjonijiet karitatevoli affiljati u kkwalifikati inklużi organiżmi tal-karità, ristoranti soċjali, impriżi soċjali, eċċ.

— L-organizzazzjonijiet “ta' quddiem” jirċievu ikel mogħti b'donazzjoni minn organizzazzjonijiet “tal-isfond” u/jew direttament minn atturi fil-katina tal-provvista tal-ikel. Dawn, min-naħa l-oħra, jipprovdu dan l-ikel lill-benefiċjarji tagħhom f'diversi forom (eż. pakketti tal-ikel, postijiet li jipprovdu l-ikel b'xejn, ikliet servuti f'ristoranti/kafetteriji soċjali, eċċ.); xi wħud jistgħu wkoll ibigħu prodotti tal-ikel lil persuni fil-bżonn fi prezz issussidjat.

F'ħafna Stati Membri, l-organizzazzjonijiet “tal-isfond” jissejħu “banek tal-ikel”; madankollu, f'ċerti Stati Membri (eż. l-Estonja, il-Ġermanja u n-Netherlands) il-“banek tal-ikel” ma jirridistribwixxux ikel lil organizzazzjonijiet oħra biss iżda jipprovdu ikel ukoll direttament lill-benefiċjarji aħħarin. Barra minn hekk, l-attivitajiet kemm tal-organizzazzjonijiet “ta' quddiem” kif ukoll dawk “tal-isfond” jistgħu jvarjaw fl-Istati Membri: xi wħud jillimitaw il-ħidma tagħhom għall-ħżin, it-trasport u d-distribuzzjoni tal-ikel; oħrajn jipproċessaw u jippreparaw ikel u/jew ikliet li jiġu pprovduti lill-benefiċjarju aħħari.

Dan id-dokument jindika l-organizzazzjonijiet “tal-isfond” bħala “organizzazzjonijiet ta' ridistribuzzjoni” (OR) u “ta' quddiem” bħala “organizzazzjonijiet karitatevoli” (OK).

Donaturi privati

Il-Liġi Ġenerali dwar l-Ikel, li tistabbilixxi l-qafas leġiżlattiv li huwa l-bażi tal-liġi tal-UE dwar l-ikel, ma tapplikax għall-produzzjoni primarja għal użu domestiku privat u l-preparazzjoni, l-immaniġġjar jew il-ħżin primarji tal-ikel għal konsum domestiku privat. Għaldaqstant jirriżulta li l-persuni privati li jipprovdu ikel fuq bażi ad hoc, f'avvenimenti komunitarji jew karitatevoli oħra inklużi inizjattivi ta' ġbir, huma esklużi minn obbligi relatati mal-Liġi Ġenerali dwar l-Ikel bħalma huma organizzazzjonijiet karitatevoli li kultant jirċievu ikel mingħand persuni privati. Madankollu, l-Istati Membri jistgħu jipprovdu kjarifika addizzjonali fir-regoli nazzjonali jew parir biex jgħinu lill-fornituri tal-ikel karitatevoli jew komunitarji biex jirċievu kontribuzzjonijiet minn donaturi privati biex jikkonformaw mar-rekwiżit li jservu ikel tajjeb.

Barra minn hekk, ir-regoli tal-UE dwar l-iġjene tal-ikel u l-informazzjoni dwar l-ikel japplikaw biss għall-impriżi, li l-kunċett tagħhom jimplika ċerta kontinwità ta' attivitajiet u ċertu grad ta' organizzazzjoni. Il-kamp ta' applikazzjoni tal-linji gwida tal-UE dwar id-donazzjoni tal-ikel għaldaqstant jeskludi operazzjonijiet bħall-immaniġġjar, il-preparazzjoni, il-ħżin u l-preżentazzjoni okkażjonali tal-ikel minn persuni privati f'avvenimenti bħal fieri tal-knisja, tal-iskola jew tar-raħal. Gwida addizzjonali f'dan il-qasam hija pprovduta fit-taqsima 3.8 tad-“Dokument ta' gwida dwar l-implimentazzjoni ta' ċerti dispożizzjonijiet tar-Regolament (KE) Nru 852/2004 Dwar l-iġjene tal-oġġetti tal-ikel” (21). L-awtoritajiet nazzjonali kompetenti jistgħu jipprovdu gwida ulterjuri sabiex jiċċaraw jekk il-provvista tal-ikel komunitarja jew karitatevoli tirrikjedix reġistrazzjoni skont ir-regoli dwar l-iġjene tal-ikel (22).

Organizzazzjonijiet “faċilitaturi”

Sabiex jiffaċilitaw ir-ridistribuzzjoni tal-ikel, organizzazzjonijiet intermedjarji jistgħu jipprovdu wkoll servizzi li jippermettu kuntatt bejn donaturi u riċevituri tal-ikel u r-rikonċiljazzjoni tal-provvista tal-ikel żejjed mad-domanda potenzjali. Meta jintużaw netwerks tat-teknoloġiji tal-informazzjoni u tal-komunikazzjoni (ICT), is-sid tal-pjattaforma jew għodda diġitali oħra, huwa mħeġġeġ jiġbed l-attenzjoni tad-donaturi u r-riċevituri tal-ikel — pereżempju meta tali atturi jkunu operaturi ta' negozju tal-ikel (ara t-taqsima 3 hawn taħt) — għall-obbligi rispettivi tagħhom skont il-liġi tal-UE dwar l-ikel. L-organizzazzjoni responsabbli għan-netwerk tal-ICT titqies bħala fornitur ta' “servizz minn soċjetà tal-informazzjoni” kif iddefinit fid-Direttiva 2000/31/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill (23).

F'każijiet fejn l-attivitajiet tal-organizzazzjoni “faċilitatriċi” jinkludu l-preparazzjoni, l-immaniġġjar, il-ħżin u/jew id-distribuzzjoni tal-ikel — pereżempju l-ġestjoni ta' refriġeratur pubbliku fejn l-ikel żejjed isir disponibbli mid-donaturi għal ridistribuzzjoni ulterjuri — is-sid x'aktarx li jitqies bħala operatur tan-negozju tal-ikel. F'tali każijiet, il-linji gwida tal-UE dwar id-donazzjoni tal-ikel se tkun rilevanti għall-attivitajiet tagħhom.

3. IR-RIDISTRIBUZZJONI TAL-IKEL: IR-RWOLI U R-RESPONSABBILTAJIET TAL-ATTURI

Ir-ridistribuzzjoni tal-ikel żejjed hija koperta mil-Liġi Ġenerali dwar l-Ikel. Operazzjonijiet relatati mal-provvista tal-ikel, sew jekk għall-profitt sew jekk le, jitqiesu b'mod ċar bħala li “jqiegħdu fis-suq” ikel:

— “tqegħid fis-suq” tfisser iż-żamma ta' ikel jew għalf għall-għanijiet ta' bejgħ, inkluża l-offerta għall-bejgħ jew xi forma oħra ta' trasferiment, sew jekk bi ħlas sew jekk le, u l-bejgħ, id-distribuzzjoni, u xi forma oħra tat-trasferiment innifsu (24).

Organizzazzjonijiet li jirċievu ikel żejjed — kemm jekk organizzazzjonijiet ta' ridistribuzzjoni (OR) kif ukoll karitatevoli (OK) — jitqiesu bħala operaturi ta' negozju tal-ikel skont il-Liġi Ġenerali dwar l-Ikel.

— “negozju tal-ikel” tfisser kull impriża, sew għall-profitt sew jekk le u sew pubblika kemm privata, li twettaq xi waħda mill-attivitajiet relatati ma' xi stadju ta' produzzjoni, ipproċessar jew distribuzzjoni tal-ikel (25).

— “operatur ta' negozju tal-ikel” tfisser persuni fiżiċi jew ġuridiċi responsabbli biex jiżguraw li l-ħtiġijiet tal-liġi dwar l-ikel jiġu mħarsa fin-negozju tal-ikel taħt il-kontroll tagħhom (26).

L-Artikolu 17 tal-Liġi Ġenerali dwar l-Ikel jiddefinixxi r-rwoli tal-operaturi kollha ta' negozju tal-ikel fil-katina sħiħa tal-ikel (jiġifieri bdiewa, manifatturi, importaturi, sensara, distributuri, negozji pubbliċi u privati tal-forniment tal-ikel, organizzazzjonijiet ta' ridistribuzzjoni u karitatevoli ta' ikel u għalf, eċċ.) u dak tal-awtoritajiet kompetenti fl-Istati Membri tal-UE kif ġej:

“1. L-operaturi tan-negozju tal-ikel u l-għalf f'kull stadju tal-produzzjoni, ipproċessar, u tqassim fin-negozji taħt il-kontroll tagħhom għandhom jiżguraw li l-ikel u l-għalf ikunu jissodisfaw il-ħtiġijiet tal-liġi dwar l-ikel li huma relevanti għall-attivitajiet tagħhom u għandhom jivverifikaw li dawk il-ħtiġijiet jitħarsu.

2. L-Istati Membri għandhom jinfurzaw il-liġi dwar l-ikel, u jimmonitorjaw u jivverifikaw li l-ħtiġijiet relevanti tal-liġi dwar l-ikel jiġu mħarsa mill-operaturi tan-negozju tal-ikel u l-għalf fl-istadji kollha tal-produzzjoni, ipproċessar u tqassim. […]” (27).

L-Artikolu 17(1) jimponi fuq l-operaturi ta' negozju tal-ikel obbligu li skontu huma jridu jipparteċipaw b'mod attiv fl-implimentazzjoni tar-rekwiżiti tal-liġi dwar l-ikel u jivverifikaw li tali rekwiżiti jiġu ssodisfati. Dan ir-rekwiżit ġenerali huwa marbut mill-qrib ma' rekwiżiti obbligatorji oħra stabbiliti minn leġiżlazzjoni speċifika dwar l-ikel [pereżempju, l-implimentazzjoni tal-Prinċipji tal-Analiżi tal-Perikli u l-Punti Kritiċi ta' Kontroll (HACCP) fil-qasam tal-iġjene tal-ikel]. Għaldaqstant, dan jagħti r-responsabbiltà primarja (28) għall-konformità mar-rekwiżiti tal-liġi (tal-UE u nazzjonali) dwar l-ikel lill-operaturi ta' negozju tal-ikel fl-istadji kollha tal-produzzjoni, l-ipproċessar u d-distribuzzjoni fin-negozji (jew l-attività fil-katina tal-provvista tal-ikel) taħt il-kontroll tagħhom.

Minħabba li operatur ta' negozju tal-ikel qiegħed fl-aħjar pożizzjoni biex ifassal sistema sikura għall-provvista ta' ikel u jiżgura li l-ikel li jipprovdi jkun tajjeb, huwa jkollu r-responsabbiltà primarja li jiżgura l-konformità mal-liġi dwar l-ikel u b'mod partikolari s-sikurezza tal-ikel. (Fir-rigward tal-interazzjoni mar-responsabbiltà primarja u r-responsabbiltà legali, jekk jogħġbok ara t-Taqsima 4).

Fir-rigward tal-attivitajiet kollha relatati mal-produzzjoni u d-distribuzzjoni tal-ikel, l-operaturi ta' negozju tal-ikel impenjati fir-ridistribuzzjoni ta' ikel żejjed jeħtieġu li jivvalutaw, fuq bażi ta' każ b'każ, ir-rekwiżiti li huma xierqa u jiżguraw, fost oħrajn, li s-sikurezza tal-ikel u l-informazzjoni lill-konsumaturi ma jkunux kompromessi. Eżempji ta' obbligi li jirriżultaw mir-rekwiżit ġenerali ta' responsabbiltà primarja għall-organizzazzjonijiet li jimmaniġġjaw u jirridistribwixxu ikel żejjed (OR u OK) huma, pereżempju, il-ħtieġa li jiżguraw il-ħżin xieraq ta' ikel refriġerat biex tinżamm il-katina tal-kesħa, kif meħtieġ mir-regoli tal-UE dwar l-iġjene tal-ikel, u l-projbizzjoni ta' ridistribuzzjoni ta' ikel li tkun għaddietlu d-data “uża sa”, kif speċifikat mir-regoli tal-UE dwar l-għoti ta' informazzjoni dwar l-ikel lill-konsumaturi fir-rigward tar-rekwiżiti ta' sikurezza stabbiliti fil-Liġi Ġenerali dwar l-Ikel (29).

L-operaturi ta' negozju tal-ikel involuti fir-ridistribuzzjoni tal-ikel għandhom japplikaw prattiki ta' iġjene tajba u għandu jkollhom sistema ta' awtokontroll (HACCP) (30) fis-seħħ. Id-definizzjoni ta' tali sistemi ta' awtokontroll, adattata għall-attivitajiet ta' ridistribuzzjoni, tista' tappoġġa l-OR u l-OK fil-ġestjoni ta' kwalunkwe riskju operazzjonali kif ukoll fil-verifika li r-rekwiżiti jkunu ssodisfati; pereżempju, permezz tar-reġistrazzjoni u l-verifika ta' temperaturi kesħin tal-ħżin. Fl-istabbiliment ta' tali pjan, jista' jiġi previst approċċ proporzjonat u flessibbli kif spjegat fl-Avviż tal-Kummissjoni rilevanti (31).

Bħala operaturi ta' negozju tal-ikel, l-OR u l-OK iridu jivverifikaw ukoll li r-rekwiżiti tal-liġi dwar l-ikel ikunu ssodisfati għall-attivitajiet taħt il-kontroll tagħhom u jistgħu, f'dan ir-rigward, jirrifjutaw prodotti offruti bħala donazzjoni li jistgħu jippreżentaw riskju għall-konsumaturi finali (eż. prodotti b'imballaġġ li tkun saritlu ħsara, aspett anormali tal-ikel, prodott viċin wisq id-data “uża sa” biex jippermetti r-ridistribuzzjoni u l-użu sikuri tiegħu mill-konsumatur qabel l-iskadenza tiegħu, eċċ.).

Għall-atturi kollha fil-katina ta' distribuzzjoni tal-ikel, l-OR u l-OK iridu jiżguraw b'mod partikolari li l-ikel imqiegħed fis-suq ikun konformi mar-rekwiżiti tas-sikurezza tal-ikel stabbiliti fl-Artikolu 14 tal-Liġi Ġenerali dwar l-Ikel, li jaqra kif ġej:

“1. L-ikel m'għandux jitqiegħed fuq is-suq jekk ma jkunx tajjeb.

2. L-ikel għandu jitqies li ma jkunx tajjeb jekk ikun meqjus li: (a) jkun ta' ħsara għas-saħħa; (b) ma jkunx tajjeb għall-konsum uman. […]” (32).

Il-kunċetti ta' “jkun ta' ħsara għas-saħħa” u “ma jkunx tajjeb għall-konsum uman” huma spjegati ulterjorment fl-Artikoli 14(3)-14(5) tal-Liġi Ġenerali dwar l-Ikel kif ukoll fil-gwida (33) mfassla mill-Kummissjoni u mill-Istati Membri biex jappoġġaw lill-atturi kollha fl-issodisfar tal-obbligi relatati mal-Liġi Ġenerali dwar l-Ikel.

Il-Liġi Ġenerali dwar l-Ikel timponi wkoll rekwiżit ġenerali tat-traċċabbiltà fuq l-ikel kollu mqiegħed fis-suq tal-UE (ara wkoll it-Taqsima 3.2 fejn dan ir-rekwiżit huwa elaborat ulterjorment):

“— It-traċċabilità ta' ikel, għalf u annimali li jipproduċu l-ikel, u kull sustanza oħra maħsuba li tkun, jew mistennija li tkun, inkorporata fl-ikel jew fl-għalf għandha tiġi stabbilita fl-istadji kollha tal-produzzjoni, ipproċessar u tqassim” (34).

Sabiex jissodisfaw ir-rekwiżit ġenerali tat-traċċabbiltà, l-organizzazzjonijiet li jieħdu sehem fir-ridistribuzzjoni tal-ikel żejjed jeħtieġ li jżommu rekords ta' minn fejn ġej l-ikel u, jekk jipprovdu ikel lil negozji oħra, huma jridu jiddokumentaw ukoll lil min ġie ddistribwit l-ikel (ara t-taqsima 3.2).

L-operaturi kollha ta' negozju tal-ikel huma meħtieġa wkoll jirtiraw, jiġbru lura jew jinnotifikaw ikel li ma jkunx tajjeb kif spjegat fl-Artikolu 19 tal-Liġi Ġenerali dwar l-Ikel:

“1. Jekk operatur ta' negozju tal-ikel iqis jew ikollu raġuni għaliex jaħseb li ikel li jkun ġie importat, prodott, ipproċessat, manifatturat jew imqassam ma jkunx konformi mal-ħtiġijiet tas-sigurtà tal-ikel, għandu minnufih jibda proċeduri biex jirtira l-ikel inkwistjoni mis-suq fejn l-ikel ikun ħalla l-kontroll immedjat ta' dak l-operatur inizjali tan-negozju u javża lill-awtoritajiet kompetenti b'dan. Jekk il-prodott jista' jkun li wasal għand il-konsumatur, l-operatur għandu effettivament u eżattament javża lill-konsumaturi bir-raġuni tal-irtirar tiegħu, u fejn meħtieġ, jiġbor lura mingħand il-konsumaturi l-prodotti diġà pprovduti lilhom fejn miżuri oħra ma jkunux biżżejjed biex jintlaħaq livell għoli ta' protezzjoni tas-saħħa.

2. Operatur ta' negozju responsabbli għal attivitajiet ta' bejgħ bl-imnut u tqassim li ma jaffettwax l-ippakkeġġjar, tikkettjar, sigurtà jew integrità tal-ikel għandu, fil-limiti tal-attivitajiet rispettivi tiegħu, jibda proċeduri biex jirtira mis-suq il-prodotti li ma jkunux jikkonformaw mal-ħtiġijiet tas-sigurtà tal-ikel u għandu jieħu sehem fil-kontribuzzjoni lejn is-sigurtà tal-ikel billi jgħaddi t-tagħrif relevanti meħtieġ biex jiġi rintraċċat l-ikel, waqt li jikkoopera fl-azzjoni meħuda mill-produtturi, proċessaturi, manifatturi u/jew awtoritajiet kompetenti.

3. Operatur ta' negozju tal-ikel għandu minnufih javża lill-awtoritajiet kompetenti jekk iqis jew ikollu raġuni għaliex jaħseb li ikel li jkun tqiegħed fis-suq jista' jkun ta' ħsara għas-saħħa tal-bniedem. L-operaturi għandhom javżaw lill-awtoritajiet kompetenti bl-azzjoni meħuda biex jevitaw riskji għall-konsumatur finali u m'għandhomx jipprevjenu jew jiskoraġġixxu lil xi persuna milli tikkoopera, skont il-liġi nazzjonali u l-prattika legali, mal-awtoritajiet kompetenti, fejn dan jista' jipprevjeni, inaqqas jew jelimina xi riskju li jinħoloq minn dak l-ikel. […]”.

3.1. Attivitajiet ta' ridistribuzzjoni u organizzazzjonijiet karitatevoli

In-natura tal-attività ta' organizzazzjoni kif ukoll il-mudell operattiv tagħha se jiddetermina r-regoli speċifiċi li japplikaw skont il-qafas regolatorju tal-UE għas-sikurezza tal-ikel u l-informazzjoni dwar l-ikel lill-konsumaturi. B'mod partikolari, kemm jekk organizzazzjoni tirridistribwixxi ikel lil organizzazzjoni oħra (jiġifieri “minn negozju għal negozju”) jew direttament lill-benefiċjarju aħħari (“min-negozju għall-konsumatur”) kif ukoll it-tip ta' attività li twettaq (eż. donazzjoni ta' ikel li joriġina mill-annimali, preparazzjoni ta' ikliet) jistgħu jwasslu għal rekwiżiti differenti f'termini ta' traċċabbiltà, iġjene tal-ikel u informazzjoni dwar l-ikel.

Huwa għaldaqstant importanti li jitqies, fuq bażi ta' każ b'każ, it-tip ta' attività mwettqa mill-organizzazzjonijiet impenjati fir-ridistribuzzjoni tal-ikel peress li jista' jkun hemm differenzi bejn ir-regoli applikabbli u l-obbligi relatati.

Peress li l-attivitajiet tal-organizzazzjonijiet ta' ridistribuzzjoni u karitatevoli huma essenzjalment relatati mad-distribuzzjoni tal-ikel, dawn jistgħu jitqiesu, skont il-Liġi Ġenerali dwar l-Ikel, bħala operaturi ta' negozju tal-ikel impenjati f'attività ta' “bejgħ bl-imnut”.

— “bejjiegħ bl-imnut” (35) tfisser l-immaniġġjar u/jew l-ipproċessar ta' ikel u l-ħażna tiegħu fil-punt tal-bejgħ jew twassil lill-konsumatur finali, u tinkludi stazzjonijiet ta' distribuzzjoni, operazzjonijiet ta' catering, canteens ta' fabbriki, catering istituzzjonali, u operazzjonijiet simili ta' servizzi tal-ikel, ħwienet, ċentri ta' tqassim ta' supermarkets u ħwienet li jbigħu bl-ingrossa.

Skont ir-regoli tal-UE dwar l-iġjene tal-ikel, l-OR u l-OK huma meqjusa essenzjalment bħala “bejjiegħa bl-imnut” jew ċentri ta' distribuzzjoni, b'attivitajiet limitati għall-ħżin u t-trasport. L-applikazzjoni tar-regoli tal-UE dwar l-iġjene tal-ikel, inklużi miżuri speċifiċi relatati mal-ikel li joriġina mill-annimali hija spjegata ulterjorment fit-taqsima 5.

Skont ir-regoli tal-UE dwar it-tikkettar tal-ikel, l-OR u l-OK li jippreparaw ikel li huwa lest għall-konsum mill-konsumaturi finali jistgħu jitqiesu bħala “caterers tal-massa”. L-implikazzjonijiet ta' dan l-istatus għall-obbligi relatati mal-informazzjoni dwar l-ikel lill-konsumaturi huma mogħtija fid-dettall fil-Kapitolu 6.

— “caterers tal-massa” (36) tfisser kull stabbiliment (inklużi vettura jew stall fiss jew mobbli), bħal ristoranti, kantins, skejjel, sptarijiet u impriżi tal-catering li fih, waqt in-negozju, jiġi mħejji l-ikel biex ikun lest għall-konsum mill-konsumatur aħħari.

3.1.1. L-għażla ta' ikel żejjed għar-ridistribuzzjoni

L-ikel m'għandux jitqiegħed fis-suq jekk ma jkunx tajjeb. Xi Stati Membri u partijiet ikkonċernati talbu kjarifika fir-rigward tar-ridistribuzzjoni ta' prodotti li huma magħmula minn unitajiet multipli, li xi wħud minnhom jistgħu ma jkunux tajbin għall-konsum mill-bniedem. Dawn jistgħu jinkludu pereżempju: basket larinġ fejn waħda mil-larinġ tkun immuffata; pakkett multiplu ta' jogurts fejn wieħed jista' jkollu l-għatu mqatta'; jew kaxxa bajd fejn waħda tista' tkun miksura. Ir-regoli tal-UE dwar is-sikurezza tal-ikel ma tipprojbixxix lil operatur ta' negozju tal-ikel milli jagħżel tali ikel bil-ħsieb tar-ridistribuzzjoni tiegħu. B'mod partikolari, l-Artikolu 14(6) tal-Liġi Ġenerali dwar l-Ikel jipprevedi dan li ġej:

“— Fejn xi ikel li ma jkunx tajjeb ikun parti minn grupp, lott jew kunsinna tal-ikel tal-istess klassi jew deskrizzjoni, għandu jiġi preżunt li l-ikel kollu f'dak il-grupp, lott jew kunsinna huwa wkoll mhux tajjeb, sakemm wara li ssir stima dettaljata ma jkun hemm ebda xhieda li l-bqija tal-grupp, lott jew kunsinna ma tkunx tajba”.

Għaldaqstant, tali operazzjonijiet bħall-ftuħ ta' xibka larinġ biex jiġi sseparat il-frott imħassar minn dak li huwa tajjeb għall-konsum mill-bniedem — kemm jekk dan isir mid-donatur (eż. bejjiegħ bl-imnut) jew mir-riċevitur (eż. OR/OK) — huma possibbli sakemm, wara valutazzjoni dettaljata, ikun jista' jiġi żgurat li l-ikel li huwa rridistribwit ikun tajjeb għall-ikel.

Fit-twettiq ta' tali valutazzjoni dettaljata, l-operatur ta' negozju tal-ikel jista' jiġi ggwidat mill-kunsiderazzjonijiet meta jiddetermina jekk l-ikel huwiex ħażin għall-konsum mill-bniedem, kif spjegat fil-gwida tal-Kummissjoni dwar l-implimentazzjoni tal-Liġi Ġenerali dwar l-Ikel (37). Tali valutazzjoni tista' tqis firxa ta' fatturi bħal: it-tip ta' prodott (eż. ikel li jmur malajr/li ma jmurx malajr); kompożizzjoni tal-prodott (eż. artab ħafna/ftit); tip/livell ta' pproċessar; kunsiderazzjonijiet viżivi u organolettiċi; integrità tal-imballaġġ u tal-unitajiet individwali; żmien kemm idum tajjeb il-prodott; kundizzjonijiet ta' mmaniġġjar, ħżin u trasport; struzzjonijiet għall-użu (jekk/fejn applikabbli), eċċ.

3.2. It-traċċabbiltà

L-iżgurar tat-traċċabbiltà tal-prodotti tal-ikel fl-istadji kollha tal-produzzjoni, tal-ipproċessar u tad-distribuzzjoni huwa wieħed mill-obbligi ewlenin imposti fuq l-operaturi ta' negozju tal-ikel skont il-Liġi Ġenerali dwar l-Ikel sabiex il-konsumaturi jiġu protetti minn kwalunkwe riskju assoċjat mal-katina tal-ikel u hekk tiġi żgurata s-sikurezza tal-ikel. Meta jkun ġie identifikat riskju li jirrikjedi t-tneħħija ta' ikel mis-suq, is-sistemi ta' traċċabbiltà jiżguraw li dan il-proċess jista' jiġi ġestit fil-pront u b'mod effettiv.

Id-donaturi tal-ikel, li huma stess ikunu operaturi ta' negozju tal-ikel, huma meħtieġa jistabbilixxu sistema ta' traċċabbiltà kemm jekk dan l-ikel jitqiegħed fis-suq għall-iskop ta' bejgħ jew jekk isir disponibbli mingħajr ħlas għall-organizzazzjonijiet ta' ridistribuzzjoni u/jew karitatevoli. Kif spjegat fit-taqsima 2.2, il-persuni privati li jipprovdu ikel fuq bażi ad hoc f'avvenimenti komunitarji jew karitatevoli oħra u organizzazzjonijiet karitatevoli li kultant jirċievu ikel mingħand donaturi privati huma esklużi minn obbligi relatati mat-traċċabbiltà.

Ir-riċevituri ta' ikel żejjed, jiġifieri organizzazzjonijiet ta' ridistribuzzjoni u karitatevoli, bħall-operaturi kollha ta' negozju tal-ikel, iridu jimplimentaw ukoll miżuri ta' traċċabbiltà meħtieġa għall-iżgurar tas-sikurezza tal-katina tal-provvista tal-ikel. Fil-livell tal-UE ġew stabbiliti wkoll regoli speċifiċi għall-ikel li joriġina mill-annimali (38) kif ukoll għan-nebbieta u ż-żrieragħ maħsubin għall-produzzjoni tan-nebbieta (39) sabiex tiġi żgurata l-applikazzjoni tajba tar-rekwiżiti tat-traċċabbiltà għal dawn il-prodotti tal-ikel fid-dawl tal-esperjenza fil-passat fl-immaniġġjar ta' kriżijiet ta' sikurezza tal-ikel. Informazzjoni addizzjonali dwar kif għandhom jiġu implimentati r-rekwiżiti tat-traċċabbiltà fil-prattika hija pprovduta wkoll fid-dokument ta' gwida biex tappoġġa lill-atturi kollha fl-issodisfar tal-obbligi relatati mal-Liġi Ġenerali dwar l-Ikel (40).

Pereżempju, din il-gwida tispeċifika li mill-inqas l-informazzjoni li ġejja għandha tinżamm sabiex jiġu ssodisfati r-rekwiżiti stabbiliti fl-Artikolu 18:

— l-isem u l-indirizz tal-fornitur, u identifikazzjoni tal-prodotti pprovduti;

— l-isem u l-indirizz tal-konsumatur, u identifikazzjoni tal-prodotti kkunsinnati;

— id-data u, fejn ikun meħtieġ, il-ħin tat-tranżazzjoni/tal-kunsinna;

— il-volum, fejn xieraq, jew il-kwantità.

Fir-rigward tal-perjodu ta' żmien minimu għaż-żamma ta' rekords, il-gwida tispeċifika li perjodu ta' 5 snin mid-data tal-manifattura jew il-kunsinna x'aktarx li jissodisfa l-objettivi tar-Regolament.

Peress li r-ridistribuzzjoni tal-ikel isseħħ fi tmiem il-katina tal-valur tal-ikel u l-ikel normalment ma jiġix maħżun għal xi żmien partikolarment twil mill-OR u l-OK, il-Kummissjoni tqis li perjodu ta' żmien indikattiv għaż-żamma ta' rekords ta' 2 sa 5 snin ikun xieraq. L-Istati Membri jistgħu jispeċifikaw ulterjorment tali perjodi ta' żmien fir-regoli nazzjonali u/jew fi gwida; inkluż, pereżempju, l-adattament possibbli tal-perjodi ta' żmien meħtieġa għaż-żamma ta' rekords skont in-natura tal-attività kkonċernata (eż. jistgħu jkunu meħtieġa perjodi ta' żmien iqsar għar-ristoranti soċjali).

Il-Kummissjoni Ewropea, fl-2004, iċċarat l-obbligi ta' traċċabbiltà fil-kuntest tar-ridistribuzzjoni tal-ikel (41). B'mod ġenerali, l-operaturi kollha tal-katina tal-ikel huma meħtieġa jirreġistraw il-fornituri tal-prodotti li jirċievu (pass lura) u r-riċevituri tal-prodotti (pass 'il quddiem). Madankollu, fil-każ tad-distribuzzjoni tal-ikel lill-konsumatur finali, mhux meħtieġ li jiġu rreġistrati r-riċevituri.

L-iżgurar tat-traċċabbiltà “pass 'il quddiem” għall-attivitajiet ta' ridistribuzzjoni jista' għaldaqstant ikun obbligu ġdid għal ċerti operaturi ta' negozju tal-ikel, pereżempju mis-setturi tal-bejgħ bl-imnut u tal-forniment tal-ikel, li normalment jipprovdu ikel biss lill-konsumatur finali. Meta tali operaturi ta' negozju tal-ikel jirridistribwixxu ikel lil OR jew OK, dawn se jeħtieġu li jiżguraw ukoll it-traċċabbiltà mhux biss tal-prodotti li jirċievu iżda wkoll dawk li jikkunsinnaw (jiġifieri “pass 'il quddiem”).

L-obbligi tal-organizzazzjonijiet ta' ridistribuzzjoni u l-organizzazzjonijiet karitatevoli huma differenti fir-rigward tat-traċċabbiltà. Filwaqt li l-organizzazzjonijiet ta' ridistribuzzjoni jridu jżommu rekord kemm tal-fornituri tal-prodotti (dawn huma l-fornituri tal-prodotti li jirċievu) kif ukoll tal-organizzazzjonijiet li lilhom jirridistribwixxu l-ikel, l-organizzazzjonijiet karitatevoli li jikkunsinnaw l-ikel lill-konsumatur finali jeħtieġu biss li jżommu rekord tal-fornituri tal-ikel li jirċievu.

Fil-każ tal-prodotti tas-sajd u tal-akkwakultura, regoli ġenerali tat-traċċabbiltà jridu jiġu kkomplementati mir-regoli speċifiċi tat-traċċabbiltà stabbiliti fl-Artikolu 58 tar-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 1224/2009 (42) li jistabbilixxi sistema ta' kontroll tal-Unjoni għall-iżgurar tal-konformità mar-regoli tal-Politika Komuni tas-Sajd. Minbarra l-obbligi stabbiliti mir-rekwiżiti tat-traċċabbiltà skont il-Liġi Ġenerali dwar l-Ikel, dan ifisser li l-operaturi fl-istadji kollha tal-produzzjoni, l-ipproċessar u d-distribuzzjoni (inklużi l-organizzazzjonijiet ta' ridistribuzzjoni u l-organizzazzjonijiet karitatevoli) għandu jkollhom l-informazzjoni speċifika meħtieġa għall-intraċċar tal-prodotti tas-sajd u tal-akkwakultura u li għandu jkun possibbli li dawk il-prodotti jiġu ntraċċati lura għall-istadju tal-qbid jew il-ħsad.

Xi Stati Membri jipprovdu wkoll gwida addizzjonali biex jgħinu lill-atturi jissodisfaw l-obbligi ta' traċċabbiltà fir-rigward tar-ridistribuzzjoni tal-ikel.

4. DETERMINAZZJONI TAR-RESPONSABBILTÀ PRIMARJA U TAR-RESPONSABBILTÀ META JQUMU KWISTJONIJIET TA' SIKUREZZA TAL-IKEL

4.1. Il-kuntest ġuridiku

Ir-responsabbiltà primarja u r-responsabbiltà legali

Ir-responsabbiltà primarja tal-operaturi ta' negozju tal-ikel li jiżguraw konformità mal-liġi (kemm tal-UE kif ukoll nazzjonali) dwar l-ikel (mhux il-leġiżlazzjoni dwar is-sikurezza tal-ikel biss iżda wkoll leġiżlazzjoni oħra dwar l-ikel), stabbilita fl-Artikolu 17 tal-Liġi Ġenerali dwar l-Ikel, tikkonċerna l-attivitajiet taħt il-kontroll tagħhom u hija applikabbli matul il-katina tal-provvista tal-ikel. L-Istati Membri huma għaldaqstant ipprojbiti milli jżommu jew jadottaw dispożizzjonijiet legali fil-livell nazzjonali li jeżentaw lil xi operatur ta' negozju tal-ikel minn dan l-obbligu.

Ir-rekwiżit tar-responsabbiltà primarja m'għandux l-effett li jiġi introdott reġim tal-Unjoni li jirregola l-allokazzjoni tar-responsabbiltà bejn l-atturi differenti fil-katina tal-provvista tal-ikel. Id-determinazzjoni tal-fatti u ċ-ċirkustanzi li jistgħu jirrendu operatur suxxettibbli għal penali kriminali u/jew responsabbiltà ċivili hija kwistjoni kumplessa li tiddependi ħafna mill-istruttura tas-sistemi legali differenti u li taqa', fil-prinċipju, fi ħdan il-kompetenza nazzjonali.

Għalkemm ir-rekwiżit stabbilit fl-Artikolu 17(1) huwa direttament applikabbli, ir-responsabbiltà tal-operaturi ta' negozju tal-ikel għandha tirriżulta fil-prattika mill-ksur ta' rekwiżit speċifiku tal-liġi dwar l-ikel u mir-regoli għar-responsabbiltà ċivili jew kriminali li jistgħu jinstabu fl-ordinament ġuridiku nazzjonali ta' kull Stat Membru. Il-proċedimenti dwar ir-responsabbiltà mhumiex se jkunu bbażati fuq l-Artikolu 17 iżda fuq bażi ġuridika li trid tinstab fil-leġiżlazzjoni speċifika miksura fil-livell nazzjonali. Minkejja dan, meta prodott jinstab li ma jissodisfax ir-rekwiżiti legali, ir-responsabbiltà ta' kull attur fil-katina tal-provvista tal-ikel għandha tiġi vvalutata fuq il-bażi ta' jekk dan issodisfax ir-responsabbiltajiet tiegħu skont il-Liġi Ġenerali dwar l-Ikel.

Ir-responsabbiltà tal-produttur għall-prodotti tal-ikel difettużi (id-Direttiva tal-Kunsill 85/374/KEE (43))

L-Artikolu 21 tal-Liġi Ġenerali dwar l-Ikel jiddikjara li d-dispożizzjonijiet tiegħu:

“— […] għandhom ikunu mingħajr preġudizzju għad-Direttiva tal-Kunsill 85/374/KEE tal-25 ta' Lulju 1985 dwar l-approssimazzjoni tal-liġijiet, regolamenti u dispożizzjonijiet amministrattivi tal-Istati Membri li jikkonċernaw ir-responsabbiltà għal prodotti difettużi”.

Dik id-Direttiva stabbilixxiet fil-livell tal-UE l-prinċipju li f'każ ta' ħsara kkawżata mid-difett ta' (xi) prodott (minbarra prodotti agrikoli primarji), il-produttur għandu jkun responsabbli. Il-produttur huwa ddefinit bħala li huwa l-manifattur, iżda wkoll bħala “kull persuna li, billi tqiegħed isimha, il-marka tan-negozju tagħha jew fattur distintiv ieħor fuq il-prodott tippreżenta lilha stess bħala l-produttur tiegħu”.

Fir-rigward tal-prodotti tal-ikel difettużi, id-Direttiva 85/374/KEE tapplika sa fejn id-dispożizzjonijiet tagħha ma jikkontradixxux il-Liġi Ġenerali dwar l-Ikel, b'mod speċjali fir-rigward tar-responsabbiltà primarja tal-operaturi ta' negozju tal-ikel li jiżguraw konformità mar-rekwiżiti kollha tal-liġi dwar l-ikel stabbiliti kemm fil-livell tal-UE kif ukoll dak nazzjonali għall-operazzjoni taħt il-kontroll tagħhom. Kif iddikjarat hawn fuq, meta prodott jinstab li jkun difettuż, il-valutazzjoni tar-responsabbiltà għandha tqis jekk il-produttur ikunx issodisfa kif xieraq ir-responsabbiltajiet speċifiċi tiegħu skont il-Liġi Ġenerali dwar l-Ikel.

Kif jiġu ddeterminati r-responsabbiltajiet meta jqumu kwistjonijiet ta' sikurezza tal-ikel?

Fil-każ ta' tħassib dwar is-sikurezza tal-ikel (pereżempju velenar bl-ikel), l-awtoritajiet tas-saħħa pubblika se jinvestigaw il-katina sħiħa tal-provvista tal-ikel sabiex jidentifikaw l-oriġini u l-kawża tal-problema. Jista' jiġri li l-problema tas-sikurezza tal-ikel tkun instabet minn negozju tal-ikel, li għandu jieħu azzjoni biex jirtira, jiġbor lura jew jinnotifika ikel li ma jkunx tajjeb (ara wkoll t-Taqsima 3).

Id-determinazzjoni tar-responsabbiltà ta' operatur(i) partikolari ta' negozju tal-ikel tirrikjedi identifikazzjoni tal-kawża tal-problema u l-operazzjoni/l-attività, li matulha seħħ l-inċident fuq bażi ta' każ b'każ, eż.:

— l-ivvelenar bl-ikel irriżulta minn pastorizzazzjoni insuffiċjenti (rwol tal-manifattur tal-ikel);

— il-katina tal-kesħa nkisret matul it-trasport tal-ikel mill-fornitur sal-bejjiegħ bl-imnut (rwol tal-fornitur tal-loġistika);

— l-ikel ma kienx maħżun kif xieraq fil-livell tal-bejgħ bl-imnut qabel id-donazzjoni (rwol tal-bejjiegħ bl-imnut);

— l-ikel kien iddistribwit minn organizzazzjoni karitatevoli wara d-data “uża sa” (rwol tal-organizzazzjoni karitatevoli), eċċ.

Għal darb'oħra, għandu jiġi nnotat li d-determinazzjoni tal-fatti u ċ-ċirkustanzi li jistgħu jirrendu operatur suxxettibbli għal penali kriminali u/jew responsabbiltà ċivili hija kwistjoni li tiddependi ħafna mill-istruttura tas-sistemi legali nazzjonali differenti. Informazzjoni ulterjuri li tikkonċerna t-tifsira u l-impatt tal-Artikolu 17.1 tal-Liġi Ġenerali dwar l-Ikel fir-rigward tal-allokazzjoni tar-responsabbiltajiet fil-katina agroalimentari tista' tinsab fil-gwida dwar l-implimentazzjoni tal-Liġi Ġenerali dwar l-Ikel (44).

4.2. L-implikazzjonijiet għar-ridistribuzzjoni ta' ikel żejjed

It-tħassib dwar ir-responsabbiltà potenzjali jista' jkun ta' ostaklu li jirrestrinġi lill-manifatturi u lill-bejjiegħa bl-imnut tal-ikel milli jimpenjaw ruħhom f'attivitajiet ta' ridistribuzzjoni tal-ikel. Minbarra t-tħassib legali, l-operaturi ta' negozju tal-ikel jista' jkollhom tħassib ukoll dwar il-ħsara potenzjali lir-reputazzjoni korporattiva/tal-marka fil-każ ta' inċident ta' sikurezza tal-ikel marbut mar-ridistribuzzjoni tal-ikel.

Għandu jiġi enfasizzat li r-rekwiżit ta' responsabbiltà primarja japplika għall-operaturi kollha ta' negozju tal-ikel irrispettivament minn jekk il-prodotti tal-ikel ikunux mibjugħa jew mogħtija b'donazzjoni. L-Artikolu 17 tar-Regolament (KE) Nru 178/2002 jibqa' japplika bl-istess mod. L-unika differenza hija li jiżdied pass ieħor fil-katina tad-distribuzzjoni (jiġifieri l-organizzazzjoni ta' ridistribuzzjoni u/jew karitatevoli) li, bħal operaturi oħra ta' negozju tal-ikel, se tkun responsabbli għall-operazzjoni taħt il-qasam ta' kontroll rispettiv tagħha.

Filwaqt li l-kunċett ta' “responsabbiltà primarja” stabbilit fil-Liġi Ġenerali dwar l-Ikel japplika dejjem għal kull attur involut fir-ridistribuzzjoni tal-ikel għall-attivitajiet taħt il-kontroll tiegħu, id-determinazzjoni ta' “min għandu jitqies responsabbli għal xiex”, pereżempju fil-każ ta' inċident ta' sikurezza tal-ikel, hija kwistjoni ta' kompetenza nazzjonali. F'ċerti Stati Membri (45), huma stabbiliti ftehimiet ta' sħubija formali li jiddokumentaw it-trasferiment tas-sjieda tal-prodotti kkonċernati bejn id-donaturi u r-riċevituri kif ukoll ir-rwol u r-responsabbiltajiet rispettivi ta' dawn l-atturi fl-iżgurar tas-sikurezza, it-traċċabbiltà u l-informazzjoni lill-konsumaturi matul il-katina tar-ridistribuzzjoni tal-ikel.

5. IR-REGOLAMENTI DWAR L-IĠJENE U R-RIDISTRIBUZZJONI TA' IKEL ŻEJJED

Il-konsumaturi kollha jridu jkunu protetti bl-istess mod mill-istess standards tas-sikurezza tal-ikel, kemm jekk l-ikel ikun ikkummerċjalizzat direttament lill-konsumaturi jew jekk ikun irridistribwit lil dawk fil-bżonn minn organizzazzjonijiet ta' ridistribuzzjoni u organizzazzjonijiet karitatevoli oħra. Sabiex jiġi żgurat dan il-prinċipju, ir-ridistribuzzjoni ta' ikel żejjed, inklużi l-kunsinna u l-immaniġġjar tal-ikel kif ukoll l-ipproċessar ulterjuri u l-preparazzjoni tal-ikel possibbli (pereżempju f'ristoranti soċjali) trid tikkonforma mar-regoli tal-UE dwar l-iġjene tal-ikel li huma applikabbli għall-operaturi kollha ta' negozju tal-ikel. L-istandards tal-iġjene tal-ikel li jrid ikun hemm konformità magħhom għal attivitajiet kummerċjali, japplikaw ukoll għall-attivitajiet ta' organizzazzjonijiet ta' ridistribuzzjoni u karitatevoli.

Sabiex jiġu protetti l-konsumaturi u tiġi żgurata s-sikurezza tal-ikel, l-ikel li jissodisfa r-rekwiżiti stabbiliti fir-regoli tal-UE dwar l-iġjene tal-ikel u li jkun tajjeb għall-konsum mill-bniedem biss għandu jitqiegħed fis-suq, inkluż dak li jingħata b'donazzjoni lil organizzazzjonijiet mingħajr skop ta' qligħ għal distribuzzjoni lil dawk fil-bżonn. Bħall-operaturi ta' negozju tal-ikel, l-organizzazzjonijiet ta' ridistribuzzjoni u l-organiżmi tal-karità jridu jikkonformaw mal-Liġi Ġenerali dwar l-Ikel u mar-regoli tal-UE relatati mal-iġjene tal-ikel (l-hekk imsejħa l-“pakkett tal-iġjene” (46) magħmul mir-Regolament (KE) Nru 852/2004 li fih rekwiżiti ġenerali tal-iġjene u, meta applikabbli, ir-Regolament (KE) Nru 853/2004 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill (47) li fih rekwiżiti speċifiċi addizzjonali tal-iġjene għall-ikel li joriġina mill-annimali).

5.1. Ir-rekwiżiti ġenerali tal-iġjene applikabbli għall-attivitajiet kollha ta' donazzjoni tal-ikel

L-objettiv ċentrali tar-regoli dwar l-iġjene tal-ikel — li tiġi evitata l-kontaminazzjoni tal-oġġetti tal-ikel (u għaldaqstant li jiġi evitat it-taħsir minħabba tkabbir batterjali) sabiex tiġi protetta s-saħħa tal-bniedem — jikkontribwixxi wkoll għat-tnaqqis tal-iskart tal-ikel. Ir-regoli tal-UE dwar l-iġjene tal-ikel huma ġenerali ħafna u joffru grad wiesa' ta' flessibbiltà biex jissodisfaw il-ħtiġijiet speċifiċi ta' tipi differenti ta' stabbilimenti (eż. ristoranti). Din il-flessibbiltà hija spjegata fl-Avviż tal-Kummissjoni dwar l-implimentazzjoni tas-sistemi għall-immaniġġjar tas-sikurezza tal-ikel li jkopru l-programmi prerekwiżiti (PRPs) u l-proċeduri bbażati fuq il-prinċipji tal-HACCP, inkluż il-faċilitazzjoni/il-flessibbiltà tal-implimentazzjoni f'ċerti negozji tal-ikel (48).

Ir-Regolament (KE) Nru 852/2004 dwar l-iġjene tal-oġġetti tal-ikel japplika għall-istabbilimenti kollha tal-ikel.

L-aktar rekwiżiti rilevanti relatati mar-ridistribuzzjoni tal-ikel huma:

— ir-reġistrazzjoni tal-istabbiliment lill-awtoritajiet kompetenti (li tista' tkun proċedura ta' notifika sempliċi lill-awtorità nazzjonali kompetenti dwar l-attivitajiet tiegħu jew bidla sinifikanti fl-attivitajiet);

— l-applikazzjoni ta' prattiki ta' iġjene tajba stabbiliti fl-Anness II għal dak ir-Regolament;

— l-implimentazzjoni ta' proċeduri bbażati fuq il-prinċipji tal-HACCP.

Ir-Regolament (KE) Nru 852/2004 ma jistabbilixxix regoli dettaljati ħafna iżda rekwiżiti ġenerali (pereżempju biex tiġi evitata kontaminazzjoni tal-ikel) li jridu jiġu rispettati mill-atturi kollha.

Dawn ir-regoli dwar l-iġjene tal-ikel, li jipprovdu flessibbiltà kbira f'kif dawn jiġu implimentati, huma l-uniċi applikabbli għal:

— bejjiegħa bl-imnut li jaħżnu jew jittrasportaw biss ikel li mhux soġġett għal kundizzjonijiet tat-temperatura bħal tkessiħ jew iffriżar (eżempji ta' tali ikel huma l-għaġin, l-ikel fil-landa, iz-zokkor, id-dqiq, eċċ.);

— bejjiegħa bl-imnut li jipprovdu ikel direttament lill-konsumaturi finali (inklużi fornituri tal-ikel skont id-definizzjoni fl-Artikolu 3(7) tal-Liġi Ġenerali dwar l-Ikel);

— atturi involuti fl-ipproċessar ta' ikel biss li ma joriġinax mill-annimali (eż. frott, ħaxix, ġewż) għal ridistribuzzjoni ulterjuri.

5.2. Ir-rekwiżiti speċifiċi tal-iġjene applikabbli għar-ridistribuzzjoni ta' ikel li joriġina mill-annimali

Għandhom jiġu applikati regoli speċifiċi addizzjonali dwar l-iġjene tal-ikel, previsti fir-Regolament (KE) Nru 853/2004, meta l-bejjiegħa bl-imnut u l-organizzazzjonijiet ta' ridistribuzzjoni jikkunsinnaw ikel li joriġina mill-annimali lil stabbilimenti oħra. L-ikel li joriġina mill-annimali jinkludi laħam, prodotti tas-sajd u tal-akkwakultura, prodotti tal-ħalib (eż. ġobnijiet), bajd u prodotti tal-bajd, eċċ. Fil-prinċipju, il-bejjiegħa bl-imnut li jixtiequ jikkunsinnaw ikel li joriġina mill-annimali lil organizzazzjonijiet ta' ridistribuzzjoni jew organiżmi tal-karità jeħtieġ li jikkonformaw mad-dispożizzjonijiet kollha tar-Regolament (KE) Nru 853/2004 flimkien mar-rekwiżiti u l-piż amministrattivi relatati inkluża l-approvazzjoni tagħhom mill-awtoritajiet nazzjonali qabel tibda l-attività.

Deroga mir-Regolament (KE) Nru 853/2004 tapplika jekk, fil-livell tal-bejgħ bl-imnut, il-provvista ta' ikel li joriġina mill-annimali:

— tkun marġinali, ristretta u lokali, jew

— tkun limitata għat-trasport u l-ħżin (madankollu l-kundizzjonijiet tat-temperatura stabbiliti fir-Regolament (KE) Nru 853/2004 japplikaw f'dan il-każ).

Eżenzjonijiet huma applikabbli wkoll għall-hekk imsejħa prodotti komposti (49) jiġifieri ikel li jkun fih kemm prodotti pproċessati li joriġinaw mill-annimali kif ukoll prodotti li ma joriġinawx mill-annimali. Dawn jinkludu varjetà wiesgħa ta' prodotti differenti ħafna (eż. pizez bil-perżut, żebbuġ mimli bil-ġobon, ħobż u kejkijiet bil-butir, għaġin bi prodotti tal-bajd, eċċ.). Dawn huma esklużi mill-applikazzjoni tar-regoli addizzjonali dwar l-iġjene tal-ikel li japplikaw għar-ridistribuzzjoni ta' ikel li joriġina mill-annimali. Madankollu, il-prodotti pproċessati li joriġinaw mill-annimali li jintużaw bħala ingredjenti għall-preparazzjoni ta' tali ikel għandhom jinkisbu u jiġu mmaniġġjati f'konformità mar-rekwiżiti tar-Regolament (KE) Nru 853/2004.

Regoli nazzjonali addizzjonali jistgħu japplikaw fir-rigward tal-provvista mill-bejjiegħa bl-imnut ta' ikel li joriġina mill-annimali mogħti tali derogi.

Jista' jiġri li operatur li normalment jipprovdi ikel biss lil konsumaturi finali — bħal pereżempju ħanut tal-laħam jew supermarkit (li r-Regolament (KE) Nru 853/2004 mhux applikabbli għalihom) — irid jikkonforma mad-dispożizzjonijiet kollha f'dak ir-Regolament meta jagħti b'donazzjoni ċertu ikel (li joriġina mill-annimali) lil stabbiliment ieħor, kemm jekk ikun organizzazzjonijiet ta' ridistribuzzjoni jew ikun ristorant soċjali. Hija n-natura minn negozju għal negozju tal-operazzjoni li tixkatta l-ħtieġa għall-bejjiegħ bl-imnut li jikkonforma mad-dispożizzjonijiet kollha tar-Regolament (KE) Nru 853/2004.

Sabiex tiġi indirizzata din il-kwistjoni, l-Istati Membri jitħallew jidderogaw mir-regoli fir-Regolament (KE) Nru 853/2004 jekk dawn id-donazzjonijiet ikunu attività “marġinali, lokalizzata u ristretta”. Dawn il-kunċetti huma spjegati ulterjorment fit-taqsima 3.6 tad-“Dokument ta' gwida dwar l-implimentazzjoni ta' ċerti dispożizzjonijiet tar-Regolament (KE) Nru 853/2004 dwar l-iġjene tal-ikel li joriġina mill-annimali”. Fil-qosor, “marġinali” trid tinftiehem bħala parti żgħira mill-attivitajiet, “ristretta” tirreferi għal-limitazzjoni tal-attività għal ċerti prodotti u “lokalizzata” għall-qrubija immedjata tal-fornitur. L-Istati Membri għandhom jiddefinixxu ulterjorment dawn il-kunċetti fil-miżuri nazzjonali soġġetti għal notifika (50) lill-Kummissjoni u lil Stati Membri oħra.

Fl-Anness 2 hemm ipprovduta siġra tad-deċiżjonijiet sabiex tiffaċilita l-valutazzjoni mid-donaturi u r-riċevituri tal-ikel tal-ħtieġa għall-konformità mar-Regolament (KE) Nru 853/2004.

5.3. Ir-rekwiżiti tal-iġjene applikabbli għar-ridistribuzzjoni ta' ikel żejjed mis-setturi tal-ospitalità, tal-forniment tal-ikel u tas-servizz tal-ikel

Filwaqt li r-ridistribuzzjoni ta' ikel żejjed mis-setturi tal-ospitalità u tal-forniment tal-ikel hija aktar limitata għal raġunijiet ta' iġjene, huwa possibbli għall-operaturi ta' negozju tal-ikel li jidentifikaw u jivvalutaw opportunitajiet possibbli biex jagħmlu dan fuq bażi ta' każ b'każ. Il-kapaċità li tiġi żgurata ridistribuzzjoni sikura ta' ikel żejjed se tvarja skont fatturi bħal: it-tip ta' ikel/ikliet prodotti; in-natura tal-istabbiliment; id-disponibbiltà tal-organizzazzjonijiet riċeventi; l-aċċess għal fornitur tal-loġistika li jista' jiżgura trasport sikur tal-ikel żejjed disponibbli, eċċ.

Sabiex tiġi evitata l-ħela tal-ikel, huwa importanti li l-operaturi tal-forniment tal-ikel jipprevjenu kemm jista' jkun il-produzzjoni ta' ikel żejjed u jimmonitorjaw bir-reqqa l-kwantitajiet ta' ikel magħmula disponibbli, pereżempju f'buffet, fi kwalunkwe mument partikolari. Filwaqt li r-regoli jistgħu jkunu differenti fl-Istati Membri, ċerti awtoritajiet nazzjonali se jawtorizzaw ir-ridistribuzzjoni ta' ċertu ikel magħmul disponibbli lill-konsumaturi, pereżempju, ikel ippakkjat bil-lest, li jibqa' tajjeb fil-ħażna (eż. kondimenti, krakers, gallettini, eċċ.) sakemm il-prodotti ma jkunux miftuħa u l-imballaġġ ma tkunx saritlu ħsara.

Ir-Regolament (KE) Nru 852/2004 dwar l-iġjene tal-oġġetti tal-ikel ma jipprojbixxix, bħala tali, it-tkessiħ ta' ikliet fi tmiem is-servizz sabiex tiġi ffaċilitata d-donazzjoni tal-ikel mis-settur tas-servizz tal-ikel/tal-ospitalità.

Sabiex tiġi ffaċilitata r-ridistribuzzjoni sikura ta' ikel żejjed, ċerti Stati Membri u organizzazzjonijiet settorjali stabbilixxew jew bħalissa qegħdin jiżviluppaw linji gwida speċifiċi relatati mad-donazzjoni tal-ikel mis-settur tal-forniment tal-ikel/tal-ospitalità (51).

5.4. L-iffriżar ta' ikel żejjed biex tiġi ffaċilitata r-ridistribuzzjoni

F'diskussjonijiet reċenti mal-Istati Membri rigward il-gwida meħtieġa fil-livell tal-UE biex tiġi ffaċilitata d-donazzjoni tal-ikel, l-esperti indikaw li l-prattika tal-iffriżar tal-ikel qabel id-data ta' skadenza tagħhom sabiex jiġi estiż iż-żmien ta' kemm idum tajjeb il-prodott u tiġi ffaċilitata r-ridistribuzzjoni sikura jkun jixirqilha kunsiderazzjoni ulterjuri fil-livell tal-UE peress li l-ikel irċevut mill-organizzazzjonijiet ta' ridistribuzzjoni u l-organiżmi tal-karità mhux dejjem ikun jista' jingħata b'donazzjoni lill-konsumatur qabel id-data “uża sa”. Madankollu, għal raġunijiet iġjeniċi, ir-Regolament (KE) Nru 853/2004 jippreskrivi li l-ikel li joriġina mill-annimali destinat għall-friża għandu jiġi ffriżat mingħajr dewmien bla bżonn wara l-produzzjoni (52). Dan ir-rekwiżit ma japplikax għall-bejjiegħa bl-imnut li jfornu lil operaturi ta' negozju tal-ikel bħal banek tal-ikel sakemm tali attività tal-bejjiegħa bl-imnut tibqa' marġinali, lokalizzata u ristretta f'konformità mal-Artikolu 1(5)(b)(ii) tiegħu. L-Istati Membri li jagħtu l-possibbiltà tal-iffriżar ta' ikel li joriġina mill-annimali għal skopijiet ta' ridistribuzzjoni għandhom jadottaw miżuri nazzjonali kif xieraq u jinnotifikawhom lill-Kummissjoni u lill-Istati Membri l-oħra.

6. INFORMAZZJONI DWAR L-IKEL LILL-KONSUMATURI

6.1. Il-kuntest ġuridiku

Ir-Regolament (UE) Nru 1169/2011 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill (53) dwar l-għoti ta' informazzjoni dwar l-ikel lill-konsumaturi jistabbilixxi l-prinċipji ġenerali, ir-rekwiżiti u r-responsabbiltajiet li jirregolaw l-informazzjoni dwar l-ikel u b'mod partikolari t-tikkettar tal-ikel. Dan għandu l-għan li jiżgura livell għoli ta' protezzjoni tas-saħħa u l-interess tal-konsumaturi billi jipprovdi bażi għall-konsumaturi biex jagħmlu għażliet informati u użu sikur mill-ikel. Fil-kuntest tar-ridistribuzzjoni ta' ikel żejjed, dan huwa kritiku biex jiżgura li l-benefiċjarji aħħarin ikollhom aċċess għall-istess informazzjoni bħal dik li hija meħtieġa u pprovduta meta huma jixtru ikel fil-ħwienet.

Il-lista ta' dettalji obbligatorji li jridu jiġu inklużi fit-tikkettar tal-ikel hija speċifikata taħt l-Artikolu 9(1) tar-Regolament inklużi inter alia: l-isem tal-ikel, il-lista ta' ingredjenti, id-data ta' kemm iservi l-inqas (jiġifieri “uża qabel”) jew meta xieraq id-data “uża sa”; kwalunkwe kundizzjoni speċjali tal-ħżin u/jew kundizzjoni tal-użu; u dikjarazzjoni ta' nutrizzjoni. Informazzjoni obbligatorja oħra tista' tkun meħtieġa wkoll fid-dispożizzjonijiet dwar it-tikkettar ta' leġiżlazzjoni oħra tal-UE inkluża leġiżlazzjoni settorjali (eż. ir-Regolament (KE) Nru 853/2004 li jistabbilixxi ċerti regoli speċifiċi ta' iġjene għall-ikel li joriġina mill-annimali, regoli tal-Organizzazzjoni Komuni tas-Suq bħar-Regolament (UE) Nru 1379/2013 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill (54) dwar l-organizzazzjoni komuni tas-swieq fil-prodotti tas-sajd u tal-akkwakultura, standards tal-kummerċjalizzazzjoni) jew f'leġiżlazzjoni nazzjonali.

Ir-responsabbiltajiet tal-operaturi ta' negozju tal-ikel

L-Artikolu 8 tar-Regolament (UE) Nru 1169/2011 jistabbilixxi r-responsabbiltajiet tal-operaturi ta' negozju tal-ikel fl-għoti ta' informazzjoni dwar l-ikel lill-konsumaturi. Dan jiddikjara fost oħrajn li:

— l-operatur fin-negozju tal-ikel responsabbli għall-informazzjoni dwar l-ikel huwa l-operatur li taħt ismu jew taħt isem in-negozju tiegħu l-ikel jiġi kkummerċjalizzat jew l-importatur;

— l-operatur ta' negozju tal-ikel irid jiżgura l-preżenza tal-informazzjoni dwar l-ikel u li din tkun preċiża f'konformità mar-regoli tal-UE u kwalunkwe miżura rilevanti stabbilita fil-leġiżlazzjoni nazzjonali;

— l-operaturi ta' negozju tal-ikel li ma jaffettwawx l-informazzjoni dwar l-ikel m'għandhomx ifornu ikel li jafu jew jippreżumu, abbażi tal-informazzjoni li għandhom bħala nies professjonali, li ma jikkonformax mar-regoli applikabbli dwar l-informazzjoni dwar l-ikel;

— l-operaturi ta' negozju tal-ikel, fin-negozji taħt il-kontroll tagħhom, m'għandhomx jimmodifikaw l-informazzjoni li jkun hemm ma' xi ikel jekk dik il-modifika tiżgwida lill-konsumatur jew inkella b'xi mod ieħor tnaqqas il-livell ta' protezzjoni tal-konsumatur u l-possibbiltajiet għall-konsumatur finali li jagħmel għażliet informati. L-operaturi ta' negozju tal-ikel huma responsabbli għal kwalunkwe bidla li jagħmlu fl-informazzjoni li jkun hemm ma' xi ikel.

— l-operaturi ta' negozju tal-ikel, fin-negozju taħt il-kontroll tagħhom, għandhom jiżguraw li jkun hemm konformità mar-rekwiżiti tal-liġi tal-informazzjoni dwar l-ikel u mad-dispożizzjonijiet nazzjonali rilevanti għall-attivitajiet tagħhom u jridu jivverifikaw li jkunu ssodisfati dawk ir-rekwiżiti.

Kif għandha tiġi pprovduta l-informazzjoni obbligatorja?

Fil-każ ta' ikel ippakkjat bil-lest, l-Artikolu 12(2) jispeċifika li l-informazzjoni obbligatorja dwar l-ikel trid tidher direttament fuq il-pakkett jew fuq it-tikketta mwaħħla miegħu. F'ċerti każijiet, tali informazzjoni tista' tiġi ppreżentata wkoll f'dokumenti kummerċjali relatati mal-ikel, fejn jista' jkun garantit li tali dokumenti jew jiġu mal-ikel li jirreferu għalih jew ikunu ntbagħtu qabel jew fl-istess ħin tal-kunsinna. L-Artikolu 8(7) jispeċifika li l-għoti ta' informazzjoni permezz ta' dokumenti kummerċjali huwa possibbli f'każijiet fejn: l-ikel ippakkjat bil-lest ikun intiż għall-konsumatur finali iżda kkummerċjalizzat fi stadju qabel il-bejgħ lill-konsumatur finali jew fejn dan ikun intiż li jiġi fornut lill-fornituri tal-massa (biex jiġi ppreparat, ipproċessat, maqsum jew imqatta' ulterjorment).

Minbarra l-informazzjoni dwar l-ikel mogħtija f'dokumenti kummerċjali, l-indikazzjoni tad-dettalji li ġejjin trid tiġi inkluża wkoll fuq l-imballaġġ estern li fih jiġi ppreżentat l-ikel ippakkjat bil-lest għall-kummerċjalizzazzjoni, jiġifieri l-isem tal-ikel, id-data ta' kemm iservi l-inqas tad-data “uża sa”, kwalunkwe kundizzjoni speċjali tal-ħżin u/jew kundizzjoni tal-użu, u l-isem jew l-isem tan-negozju u l-indirizz tal-operatur ta' negozju tal-ikel responsabbli għall-għoti ta' informazzjoni dwar l-ikel (kif speċifikat skont l-Artikolu 8(1)).

Fil-każ ta' ikel li mhux ippakkjat bil-lest, l-Artikolu 44 jipprovdi kjarifika ulterjuri fir-rigward ta' liema informazzjoni trid tiġi pprovduta kif ukoll il-mezz li bih għandu jsir dan. Dan jiddikjara li fejn l-ikel ikun offrut għall-bejgħ lill-konsumatur finali jew lil fornituri tal-massa mingħajr ma jkun ippakkjat bil-lest, jew fejn l-ikel jiġi ppakkjat fuq il-post fejn jinbiegħ fuq talba tal-konsumatur jew ikun ippakkjat bil-lest għall-bejgħ dirett, il-forniment ta' dettalji speċifikati fl-Artikolu 9(1)(c) huwa mandatorju. Dan ifisser li l-konsumatur irid ikun informat bil-preżenza fl-ikel ta' kwalunkwe ingredjent jew aġenti tal-ipproċessar elenkati fl-Anness II għar-Regolament, jew li ġejjin minn sustanza jew prodott elenkati fl-Anness II li jikkawżaw allerġiji jew intolleranzi użati fil-manifattura jew il-preparazzjoni ta' ikel jew li jkunu għadhom preżenti fil-prodott lest, anki jekk f'forma mibdula.

L-Artikolu 44 jiddikjara wkoll li l-Istati Membri jistgħu jadottaw miżuri nazzjonali dwar il-mezz li bih l-informazzjoni dwar l-allerġeni (u kwalunkwe dettall obbligatorju ieħor stabbilit fir-regoli tal-UE li huwa meħtieġ mil-leġiżlazzjoni nazzjonali għall-ikel li mhux ippakkjat bil-lest) għandhom isiru disponibbli u, fejn ikun il-każ, il-forom ta' espressjoni u preżentazzjoni tagħhom. Pereżempju, ċerti Stati Membri adottaw leġiżlazzjoni speċifika li tippermetti d-dendil ta' sinjali fi ħwienet li jispjegaw li l-persunal jista' jiġi kkuntattjat għal aktar informazzjoni dwar l-allerġeni.

Fil-każ speċifiku tal-prodotti tas-sajd u tal-akkwakultura, l-informazzjoni obbligatorja dwar l-ikel li mhux ippakkjat bil-lest tista' tiġi pprovduta għall-bejgħ bl-imnut permezz ta' informazzjoni kummerċjali bħal billboards jew posters.

Minn negozju għal negozju vs min-negozju għall-konsumatur

L-operaturi ta' negozju tal-ikel li jfornu ikel lil operaturi oħra ta' negozju tal-ikel li mhuwiex maħsub għall-konsumatur finali jew għall-fornituri tal-massa, għandhom jiżguraw li dawk l-operaturi oħra ta' negozju tal-ikel jiġu pprovduti b'informazzjoni suffiċjenti li tippermettilhom jissodisfaw l-obbligi tagħhom fir-rigward tal-preżenza u l-preċiżjoni tal-informazzjoni dwar l-ikel (kif speċifikat skont l-Artikolu 8.2), pereżempju, billi tiġi inkluża tali informazzjoni f'dokumenti kummerċjali, jekk ma tkunx preżenti fuq l-ikel stess.

Fil-każ tal-informazzjoni speċifika lill-konsumatur li għandha tiġi pprovduta dwar il-prodotti tas-sajd u tal-akkwakultura, it-trażmissjoni tagħha tiġi żgurata permezz ta' regoli tat-traċċabbiltà speċifiċi għas-settur, fejn applikabbli. Għall-prodotti tas-sajd u tal-akkwakultura pproċessati u ppreparati (li jaqgħu taħt il-kodiċijiet 1604 u 1605 tan-nomenklatura magħquda (55)), tapplika r-regola ġenerali skont l-Artikolu 8.2 tar-Regolament (UE) Nru 1169/2011.

6.2. L-implikazzjonijiet għar-ridistribuzzjoni ta' ikel żejjed

6.2.1. Ir-rekwiżit ta' informazzjoni għall-ikel ippakkjat bil-lest

Kemm jekk l-ikel jinxtara mill-konsumaturi jew jekk isir disponibbli mingħajr ħlas għall-benefiċjarji aħħarin permezz ta' għajnuna għall-ikel jew mekkaniżmi oħra ta' ridistribuzzjoni tal-ikel, l-informazzjoni dwar l-ikel trid tkun preżenti u tiġi pprovduta lill-benefiċjarju aħħari f'konformità mar-regoli tal-UE u nazzjonali rilevanti relatati mal-għoti ta' informazzjoni dwar l-ikel lill-konsumaturi. Meta l-ikel mogħti b'donazzjoni jkollu tikkettar konformi mar-rekwiżiti legali kollha, l-obbligi li jikkonċernaw l-għoti ta' informazzjoni dwar l-ikel jistgħu jiġu ssodisfati faċilment. Madankollu, meta jiġi ġġenerat ikel żejjed, pereżempju fil-livell tal-manifattura, minħabba tikkettar ħażin ta' prodotti u/jew żbalji fit-tikkettar li jipprojbixxu l-aċċess tal-prodott tal-ikel għall-kanali tal-bejgħ bl-imnut normali, ikun meħtieġ li ssir kjarifika addizzjonali u/jew jittieħdu miżuri sabiex jiġi żgurat li l-benefiċjarju aħħari jirċievi l-informazzjoni obbligatorja kollha meħtieġa.

Fir-rigward tal-ikel ippakkjat bil-lest magħmul disponibbli għall-konsumatur finali, ir-regoli tal-UE jeħtieġu li d-dettalji obbligatorji kollha għandhom jiġu pprovduti fuq l-imballaġġ jew tikketta mwaħħla miegħu. F'każijiet fejn l-ikel b'tikketta insuffiċjenti ma jkunx jista' jiġi ttikkettat mill-ġdid qabel ir-ridistribuzzjoni tiegħu, l-operatur ta' negozju tal-ikel responsabbli għall-informazzjoni dwar l-ikel (ara l-Artikolu 8(1)) irid jipprovdi l-informazzjoni kollha neċessarja lill-organizzazzjoni ta' ridistribuzzjoni u/jew lill-organizzazzjoni karitatevoli sabiex jiżgura li dawn tal-aħħar ikunu jistgħu jissodisfaw l-obbligi tagħhom li jikkonċernaw l-għoti ta' informazzjoni dwar l-ikel lill-benefiċjarju aħħari. Ċerti Stati Membri pprovdew gwida sabiex jiżguraw li l-ikel tajjeb u li jittiekel li inkella jintrema jista' jiġi rridistribwit filwaqt li jiġi żgurat li l-benefiċjarju aħħari jkollu aċċess għall-informazzjoni kollha li hija meħtieġa (ara l-Artikolu 9(1)), anki jekk tali informazzjoni ma tkunx ipprovduta direttament fuq it-tikketta. Madankollu, f'każijiet fejn l-iżball tat-tikkettar jista' jkollu implikazzjonijiet għas-saħħa pubblika (pereżempju, relatati mal-informazzjoni fuq il-preżenza ta' allerġeni), l-Istati Membri jistgħu mbagħad jeħtieġu li l-iżball jiġi kkoreġut fuq it-tikkettar tal-prodott ikkonċernat qabel ma jkun jista' jingħata b'donazzjoni.

6.2.2. Ir-rekwiżiti tal-lingwa

Ir-Regolament (UE) Nru 1169/2011 jeħtieġ li l-informazzjoni obbligatorja dwar l-ikel trid tidher f'lingwa mifhuma faċilment mill-konsumaturi tal-Istati Membri fejn ikel qed jiġi kkummerċjalizzat (56). Barra minn hekk, l-Istati Membri li fihom qed jiġi kkummerċjalizzat il-prodott jistgħu jeħtieġu l-użu ta' lingwa speċifika (57).

Fil-prattika din tkun il-lingwa jew il-lingwi uffiċjali tal-pajjiż fejn l-ikel jitqiegħed fis-suq. Madankollu, l-għoti ta' informazzjoni obbligatorja f'lingwa barranija li tinftiehem faċilment mill-konsumatur huwa possibbli. Hemm ħafna eżempji fejn it-termini jew l-espressjonijiet jistgħu jinftiehmu faċilment mill-konsumatur, minkejja li ma jkunux fil-lingwa tiegħu. F'tali każijiet, ir-rekwiżit li jinbidel it-tikkettar ikun jidher sproporzjonat.

Peress li t-tikkettar ta' prodotti tal-ikel f'lingwa barranija jista' joħloq ostaklu għar-ridistribuzzjoni ulterjuri tal-ikel, ċerti Stati Membri żviluppaw gwida f'dan ir-rigward.

6.2.3. Ir-rekwiżit ta' informazzjoni għall-ikel li mhux ippakkjat bil-lest

Huwa importanti li l-konsumaturi jirċievu l-informazzjoni neċessarja dwar l-ikel li jikkonsmaw anki meta dan ma jkunx ippakkjat bil-lest u meta l-ikel ikun ipproċessat, ippreparat u msajjar għal konsum ulterjuri minn servizz ta' forniment tal-ikel jew ristorant (soċjali). Kif spjegat fit-taqsima 6.1, f'tali każijiet, l-informazzjoni dwar l-ikel meħtieġa hija limitata għal dik relatata mal-preżenza ta' allerġeni u kwalunkwe informazzjoni addizzjonali oħra meħtieġa mir-regoli nazzjonali.

L-Artikolu 44 tar-Regolament (UE) Nru 1169/2011 jiddikjara wkoll li l-Istati Membri jistgħu jadottaw miżuri nazzjonali dwar il-mezz li bih l-informazzjoni dwar l-allerġeni (u informazzjoni obbligatorja possibbli oħra) għandhom isiru disponibbli u, fejn ikun il-każ, il-forom ta' espressjoni u preżentazzjoni tagħhom.

Konsegwentement, l-Istati Membri għandhom il-kapaċità sħiħa li jipprovdu r-regoli neċessarji kollha fejn jiżguraw li l-informazzjoni dwar l-allerġeni fl-ikel issir disponibbli għall-organizzazzjonijiet ta' ridistribuzzjoni u karitatevoli u fl-aħħar mill-aħħar għall-konsumaturi b'mod konvenjenti u effiċjenti. Ħafna mill-Istati Membri diġà adottaw tali miżuri.

6.3. L-immarkar tad-data

6.3.1. Il-kuntest ġuridiku

L-għan tal-immarkar tad-data fit-tikkettar tal-ikel huwa li jgħin lill-konsumaturi jagħmlu użu sikur u ottimali mill-ikel. Il-marka tad-data hija indikazzjoni li tiddikjara t-tul ta' żmien ta' kemm ikel jista' jdum maħżun f'kundizzjonijiet speċifiċi tal-ħżin. Il-parti ewlenija tal-leġiżlazzjoni tal-UE għall-immarkar tad-data hija r-Regolament (UE) Nru 1169/2011 dwar l-għoti ta' informazzjoni dwar l-ikel lill-konsumaturi.

Hemm żewġ tipi ta' mmarkar tad-data:

— id-data “uża qabel”, li hija xierqa għall-maġġoranza tal-ikel u tindika d-data sa meta l-ikel jista' jkun mistenni raġonevolment li jżomm il-kundizzjoni ottimali tiegħu jekk jinħażen kif suppos.t Din hija relatata mal-kwalità tal-ikel. Hemm xi ikel li huwa eżentat mir-rekwiżit tad-data “uża qabel”, pereżempju l-frott u l-ħaxix frisk, l-inbid, il-melħ, iz-zokkor, il-ħall, iċ-chewing gums;

— id-data “uża sa”, hija meħtieġa għal ikel li, minn perspettiva mikrobijoloġika, imur malajr ħafna, u għalhekk, wara perjodu taż-żmien qasir, x'aktarx li jkun ta' periklu imminenti għal saħħet il-bniedem. Id-data “uża sa” hija relatata mas-sikurezza; wara l-iskadenza tad-data “uża sa”, ikel ma jistax jitqiegħed fis-suq peress li jitqies li ma jkunx tajjeb.

Il-format li għandu jintuża fl-espressjoni tal-marki tad-data msemmija aktar 'il fuq huwa rregolat fl-Anness X għar-Regolament (UE) Nru 1169/2011.

F'kooperazzjoni mal-Istati Membri tal-UE, il-Kummissjoni Ewropea pproduċiet fuljett (58) li jipprovdi informazzjoni ulterjuri dwar it-tifsira ta' dawn iż-żewġ dati kif ukoll it-traduzzjoni tat-termini f'kull waħda mil-lingwi nazzjonali. Il-Kummissjoni ppubblikat ukoll infografika biex tgħin tiċċara t-tifsira ta' dawn il-kunċetti kif ukoll is-sejbiet reċenti dwar kif il-konsumaturi jifhmu dawn it-termini (59). L-organizzazzjonijiet tal-Istati Membri u tal-partijiet ikkonċernati jwettqu wkoll kampanji tal-informazzjoni u jiżviluppaw għodod fir-rigward tal-immarkar tad-data sabiex jiġu pprovduti gwida lill-operaturi ta' negozju tal-ikel u parir lill-konsumaturi fl-immaniġġjar tagħhom tal-ikel (60).

6.3.2. L-implikazzjonijiet għar-ridistribuzzjoni ta' ikel żejjed

L-istabbiliment tad-dati kemm “uża sa” kif ukoll “uża qabel” jaqa' taħt ir-responsabbiltà tal-manifatturi tal-ikel. Bl-eċċezzjoni tal-bajd tajjeb għall-ikel, il-leġiżlazzjoni tal-UE ma tippreskrivix kif għandu jiġi stabbilit l-immarkar tad-data (jiġifieri jew l-għażla ta' “uża sa” jew “uża qabel” jew it-tul ta' kemm idum tajjeb il-prodott). Filwaqt li ikel li jittiekel wara d-data “uża sa” jista' joħloq tħassib dwar is-sikurezza, ikel wara d-data “uża qabel” ikun għadu tajjeb għall-konsum, bil-kundizzjoni li jiġu osservati l-kundizzjonijiet tal-ħżin u li l-imballaġġ ma tkunx saritlu ħsara. Fir-rigward tad-dati “uża qabel”, il-manifatturi jiggarantixxu l-kwalità tal-ikel (eż. it-tqarqiċ, il-kulur, it-togħma…) u l-konformità ma' kwalunkwe stqarrija magħmula fit-tikkettar (eż. stqarrijiet nutrizzjonali dwar il-livell tal-vitamina Ċ f'oġġett tal-ikel) sat-tmiem tad-data “uża qabel” biss.

Fir-rigward tad-donazzjoni tal-ikel ittikkettat bid-data “uża sa”, id-donaturi tal-ikel għandhom jiżguraw li jkun hemm biżżejjed żmien disponibbli ta' kemm idum tajjeb il-prodott mal-kunsinna ta' tali prodotti lill-banek tal-ikel u organizzazzjonijiet karitatevoli oħra sabiex jippermettu d-distribuzzjoni u l-użu sikuri tiegħu mill-konsumatur finali qabel id-data “uża sa” indikata. Ċerti Stati Membri stabbilixxew regoli speċifiċi rigward l-ammont minimu ta' żmien ta' kemm idum tajjeb il-prodott li għandu jkun disponibbli meta l-prodotti tal-ikel jiġu pprovduti għal donazzjoni (61).

Il-kummerċjalizzazzjoni ta' ikel wara d-data tad-durabbiltà minima (jiġifieri “uża qabel”) hija permessa skont ir-regoli tal-UE, bil-kundizzjoni li l-ikel ikkonċernat ikun għadu tajjeb u l-preżentazzjoni tiegħu ma tkunx qarrieqa. Huwa permess, f'kull stadju fil-katina tal-provvista tal-ikel, li jitqiegħed ikel fis-suq li jkun qabeż id-data tad-durabbiltà minima. Hija r-responsabbiltà tal-operatur ta' negozju tal-ikel (eż. il-bejjiegħ bl-imnut) li jiżgura li l-ikel ikun għadu tajjeb għall-konsum mill-bniedem u li l-konsumaturi jkunu informati kif xieraq li l-prodott ikkonċernat ikun qabeż id-data “uża qabel” (pereżempju, tali prodotti jistgħu jiġu kkummerċjalizzati separatament b'sinjali li jindikaw li tkun għaddiet id-data tad-durabbiltà minima).

Ċerti Stati Membri jirrestrinġu jew saħansitra jipprojbixxu l-kummerċjalizzazzjoni ta' ikel li jkun qabeż id-data “uża qabel” u dan iwassal għall-ħela inevitabbli tal-ikel (62). Tali prattiki, li jirrestrinġu l-irkupru u r-ridistribuzzjoni tal-ikel, jistgħu jkunu r-riżultat ta' nuqqas ta' ċarezza dwar kemm wara d-data “uża qabel” prodott tal-ikel partikolari jista' jsir disponibbli għall-konsumaturi u l-ħtieġa li jiġu rispettati r-rwol tal-operaturi ta' negozju tal-ikel li għandhom ir-responsabbiltà għall-istabbiliment tal-immarkar tad-data. Ċerti operaturi ta' negozju tal-ikel jista' jkollhom ukoll l-istandards interni tagħhom dwar kemm wara d-data “uża qabel” prodott jista' jiġi rridistribwit għall-konsum mill-bniedem, b'kunsiderazzjoni pereżempju tal-ispeċifikazzjonijiet tal-kwalità tiegħu.

Sabiex tiġi ffaċilitata r-ridistribuzzjoni ta' ikel wara d-data “uża qabel”, ċerti awtoritajiet nazzjonali fl-Istati Membri ppprovdew gwida addizzjonali lill-atturi dwar l-oġġetti tal-ikel li jistgħu jintużaw/jiġu ddistribwiti minn banek tal-ikel u organiżmi oħra tal-karità wara d-data “uża qabel” kif ukoll żminijiet limitu indikattivi għal kull kategorija tal-ikel ikkonċernata (63). L-awtoritajiet pubbliċi jenfasizzaw madankollu li tali linji gwida huma indikattivi biss u li d-distribuzzjoni possibbli tal-ikel wara data “uża qabel” trid tiġi vvalutata fuq bażi ta' każ b'każ. Jekk hemm raġuni għaliex wieħed jemmen li ikel ma jibqax tajjeb għall-konsum, m'għandux jiġi ddistribwit ulterjorment. Il-kundizzjonijiet xierqa tal-ħżin u l-integrità tal-imballaġġ iridu jiġu dejjem iggarantiti.

6.3.3. Il-bajd: ir-regoli dwar l-immarkar tad-data u l-prattiki ta' ridistribuzzjoni

Skont ir-regoli tal-UE dwar il-kummerċjalizzazzjoni, il-bajd ikkummerċjalizzat bħala tal-klassi “A” (jiġifieri bajd tajjeb għall-ikel) irid jiġi ttikkettat b'data “uża qabel” li tkun stabbilita 28 jum minn meta jkun inbied il-bajd (64). Ir-regoli tal-UE dwar l-iġjene tal-ikel (65) jispeċifikaw ulterjorment li l-bajd irid jiġi kkunsinnat lill-konsumatur f'limitu massimu ta' żmien ta' 21 jum minn mindu jkun inbied. Dan għalhekk ifisser li filwaqt li l-bajd ma jkunx jista' jibqa' jinbiegħ bl-imnut wara 21 jum, il-konsumaturi li jixtru bajd sa din id-data se jkollhom ġimgħa addizzjonali li fiha dawn jistgħu jkunu żguri dwar il-kwalità u l-freskezza tal-bajd mixtri.

Sabiex tiġi evitata l-ħela tal-ikel, il-bejjiegħa bl-imnut jistgħu jbigħu bajd wara l-limitu ta' 21 jum lill-industrija tal-ipproċessar tal-bajd (66) għall-produzzjoni ta' prodotti tal-ikel u/jew l-ipproċessar tal-bajd (bi trattament bis-sħana suffiċjenti) sabiex jippermettu l-użu ulterjuri tiegħu. Bl-istess raġunament, wara l-limitu ta' 21 jum, il-bajd jista' jsir disponibbli wkoll għar-ridistribuzzjoni tal-ikel, bil-kundizzjoni li l-operatur ta' negozju tal-ikel riċeventi (eż. organizzazzjoni karitatevoli) jipproċessa l-bajd (bi trattament bis-sħana suffiċjenti sabiex jiżgura s-sikurezza tiegħu) qabel jagħmlu disponibbli għall-konsumaturi.

7. IR-REGOLI FISKALI

It-taxxa fuq il-valur miżjud jista' jkollha implikazzjonijiet għat-trasferiment ta' ikel żejjed minn donaturi lil banek tal-ikel u organizzazzjonijiet karitatevoli oħra.

Strumenti fiskali oħra (għat-tnaqqis mit-taxxa u ħelsien mit-taxxa fuq il-kumpaniji) jistgħu jipprovdu inċentivi ekonomiċi għad-donazzjoni tal-ikel u b'hekk jappoġġaw ir-ridistribuzzjoni ta' ikel żejjed li jittiekel u l-prevenzjoni tal-iskart tal-ikel.

7.1. It-Taxxa fuq il-Valur Miżjud (VAT)

It-taxxa fuq il-valur miżjud (VAT) hija rregolata fil-livell tal-UE mid-Direttiva tal-VAT (67) li trid tiġi implimentata fid-dritt nazzjonali. Il-leġiżlazzjoni dwar il-VAT kif applikata fl-Istati Membri tal-UE xi drabi jista' jkollha implikazzjonijiet għad-donazzjoni tal-ikel, peress li titqies bħala ostaklu għat-trasferiment ta' ikel żejjed bejn id-donaturi, il-banek tal-ikel u organizzazzjonijiet karitatevoli oħra (68). Bl-adattament tar-regoli applikabbli għall-oġġetti mogħtija mingħajr ħlas (skont l-Artikoli 16 u 74 tad-Direttiva tal-VAT), l-Istati Membri jistgħu jiffaċilitaw id-donazzjoni ta' ikel żejjed għal skopijiet karitatevoli.

Il-Kumitat tal-UE tal-VAT fis-7 ta' Diċembru 2012 qabel fuq linji gwida (69) biex tiġi żgurata applikazzjoni uniformi tad-Direttiva tal-VAT fl-Istati Membri tal-UE. B'mod speċifiku l-linji gwida jagħtu gwida dwar l-applikazzjoni tal-Artikoli 16 u 74 fir-rigward tad-donazzjoni tal-ikel:

“Il-Kumitat tal-VAT b'mod unanimu jaqbel li d-donazzjoni ta' oġġetti tal-ikel lill-foqra, magħmula minn persuna taxxabbli mingħajr ħlas, għandha titqies bħala provvista ta' oġġetti bi ħlas, f'konformità mal-ewwel paragrafu tal-Artikolu 16 tad-Direttiva tal-VAT, sakemm din id-donazzjoni ma tissodisfax il-kundizzjonijiet stabbiliti mill-Istat Membru biex titqies bħala rigal ta' valur żgħir fis-sens tat-tieni paragrafu tal-Artikolu 16 tad-Direttiva tal-VAT. Il-Kumitat tal-VAT b'mod unanimu jaqbel ukoll li, f'każijiet fejn tali donazzjoni trid titqies bħala provvista ta' oġġetti bi ħlas, l-ammont taxxabbli għandu jkun il-prezz tax-xiri tal-oġġetti (jew ta' oġġetti simili jew, fl-assenza tal-prezz tax-xiri, il-prezz tal-kost tal-oġġetti) mogħtija b'donazzjoni, aġġustat għall-istat ta' dawk l-oġġetti fil-mument meta sseħħ id-donazzjoni, kif previst fl-Artikolu 74 tad-Direttiva tal-VAT”.

L-applikazzjoni tar-regoli tal-VAT għar-ridistribuzzjoni ta' ikel fl-Istati Membri tal-UE

F'ċerti Stati Membri, titħallas ftit jew ma titħallas l-ebda VAT meta ikel jingħata b'donazzjoni lil banek tal-ikel hekk kif l-awtoritajiet nazzjonali jqisu, f'konformità mal-Artikolu 74 tad-Direttiva tal-VAT kif implimentata fid-dritt nazzjonali, li l-valur tal-ikel mogħti b'donazzjoni viċin id-data “uża qabel/uża sa” jkun żgħir jew żero. Min-naħa l-oħra, Stati Membri oħra tal-UE jqisu l-prezz ta' prodott lest biex jingħata b'donazzjoni bħala li jkun fl-istess livell tal-prezz tax-xiri tiegħu permezz ta' tranżazzjonijiet kummerċjali normali. B'hekk, il-VAT hija kkalkolata wkoll abbażi tal-prezz kummerċjali b'konsegwenzi negattivi għad-donazzjoni tal-ikel (70).

Is-sejbiet mill-istudju komparattiv tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew (KESE) dwar il-leġiżlazzjoni u l-prattiki dwar id-donazzjoni tal-ikel jindikaw li l-maġġoranza tal-Istati Membri meqjusa (71) ma jimponux VAT meta jingħata ikel b'donazzjoni lil banek tal-ikel, bil-kundizzjoni li jiġu ssodisfati ċerti kundizzjonijiet. Skont l-istudju tal-KESE kif ukoll input ieħor ipprovdut lill-Kummissjoni minn esperti tal-Istati Membri, il-Belġju, il-Kroazja, id-Danimarka, l-Italja, il-Ġermanja, il-Greċja, in-Netherlands, il-Polonja u l-Portugall introduċew dispożizzjonijiet speċifiċi fil-leġiżlazzjoni nazzjonali tagħhom dwar it-taxxa biex jindirizzaw il-kwistjoni tal-VAT fir-rigward tad-donazzjoni tal-ikel. Fir-Renju Unit, ħafna mill-oġġetti tal-ikel għandhom rata tat-taxxa żero iżda hemm eċċezzjonijiet li għandhom rata tat-taxxa standard (jiġifieri VAT ta' 20 %) bħall-ħlewwiet, il-gallettini taċ-ċikkulata, il-krisps, eċċ. Fil-prattika, ħafna mill-ikel mogħti b'donazzjoni lill-organiżmi tal-karità fir-Renju Unit se jkollhom rata tat-taxxa żero li jfisser li kumpanija tista' tagħtihom b'donazzjoni mingħajr ma jkollha tagħti rendikont tat-taxxa. Spanja u l-Iżvezja m'għandhom l-ebda dispożizzjoni partikolari dwar il-VAT fir-rigward tad-donazzjoni tal-ikel.

Kjarifika ulterjuri tal-leġiżlazzjoni tal-UE

Fi tweġiba għal mistoqsija mill-Parlament Ewropew (72), il-Kummissjoni esprimiet il-fehma tagħha li l-ostakli tat-taxxa m'għandhomx jimpedixxu d-donazzjonijiet tal-ikel lill-banek tal-ikel u lil organizzazzjonijiet karitatevoli oħrajn. Il-Kummissjoni f'konformità mal-linji gwida miftiehma mill-Kumitat tal-UE tal-VAT, tirrakkomanda li, għall-kalkolu tal-VAT fuq id-donazzjonijiet tal-ikel, il-valur ta' dawn il-prodotti għandu jiġi aġġustat skont iċ-ċirkustanzi u l-istat tal-prodotti fil-mument tad-donazzjoni. Meta d-donazzjonijiet tal-ikel isiru qrib id-data “uża qabel” jew “uża sa” jew il-prodotti ma jkunux tajbin għall-bejgħ iżda jistgħu jiġu kkonsmati mingħajr periklu, dawn iċ-ċirkustanzi għandhom jitqiesu mill-Istati Membri meta tiġi kkalkolata l-VAT dovuta, li tista' tkun anki żero meta l-ikel ġenwinament ma jkollu l-ebda valur (73).

7.2. Inċentivi fiskali

Xi Stati Membri jfittxu li jistimolaw id-donazzjoni tal-ikel billi joffru tnaqqis mit-taxxa. Stati Membri oħra jipprovdu krediti ta' taxxa insostenn ta' skemi ta' ridistribuzzjoni.

Inċentivi tat-taxxa fuq il-kumpaniji fis-seħħ fi ftit Stati Membri (eż. Franza, Spanja u l-Portugall) urew l-effettività tagħhom fit-tħeġġiġ tad-donazzjoni ta' ikel żejjed mill-industrija. Fi Franza 60 % (74) u fi Spanja 35 % tal-valur kontabilistiku nett tal-ikel mogħti b'donazzjoni jistgħu jintalbu bħala kreditu tat-taxxa fuq il-kumpaniji, li jfisser li d-donaturi tal-ikel ikunu jistgħu jnaqqsu l-perċentwali tal-valur tal-ikel mogħti b'donazzjoni mit-taxxa fuq il-kumpaniji fuq l-introjtu tagħhom. L-istudju komparattiv imwettaq mill-KESE juri wkoll li fil-maġġoranza tal-Istati Membri l-oħra eżaminati, id-donazzjoni tal-ikel tista' titqies bħala spiża tat-taxxa li tista' titnaqqas u tista' tnaqqas id-dħul taxxabbli (fi ħdan ċerti limiti u sollijiet skont l-Istati Membri). Il-KESE jispeċifika li l-Portugall għandu tnaqqis tat-taxxa mtejjeb fis-seħħ, li jfisser li d-donaturi jistgħu jnaqqsu sa 140 % tal-valur tal-ikel fil-mument tad-donazzjoni, bil-kundizzjoni li l-ikel se jintuża għal skop soċjali (bħal provvista lil banek tal-ikel) u huwa limitat għal 8/1 000 tal-fatturat tad-donatur.

8. PROGRAMMI OĦRA TAL-UE

8.1. Il-Fond għal Għajnuna Ewropea għall-Persuni l-Aktar fil-Bżonn u d-donazzjonijiet tal-ikel

Il-Fond għal Għajnuna Ewropea għall-Persuni l-Aktar fil-Bżonn (FEAD) għandu l-objettiv speċifiku li jikkontribwixxi biex itaffi l-agħar forom ta' faqar fl-UE billi jipprovdi assistenza mhux finanzjarja lill-aktar persuni żvantaġġati fl-UE. L-assistenza mill-FEAD tista' tieħu l-forma ta' appoġġ fl-ikel, assistenza f'materjal bażiku (ħwejjeġ, xedd is-saqajn, oġġetti tal-iġjene, eċċ.) jew azzjonijiet li jippromwovu l-inklużjoni soċjali tal-persuni l-aktar fil-bżonn.

F'kull Stat Membru, il-FEAD huwa implimentat bl-għajnuna ta' organizzazzjonijiet sħab — korpi pubbliċi jew organizzazzjonijiet mingħajr skop ta' qligħ — inkarigati mill-għoti tal-assistenza jew mill-organizzazzjoni ta' attivitajiet ta' inklużjoni soċjali.

L-ikel imqassam mill-organizzazzjonijiet sħab jista' jinxtara b'riżorsi tal-FEAD iżda jista' jingħata b'donazzjoni wkoll. Programm operazzjonali tal-FEAD jista' jipprevedi l-finanzjament ta' donazzjonijiet tal-ikel, fejn l-ikel jingħata b'donazzjoni lil organizzazzjoni sieħba u jiġi ddistribwit lill-aktar persuni fil-bżonn mingħajr ħlas. Il-kostijiet tal-organizzazzjonijiet sħab għall-ġbir tal-ikel mogħti b'donazzjoni mid-donatur, it-trasport, il-ħżin u d-distribuzzjoni tiegħu lill-persuni l-aktar fil-bżonn jistgħu jiġu koperti minn fondi tal-FEAD. B'dan il-mod, il-FEAD jista' jikkontribwixxi għat-tnaqqis tal-ħela tal-ikel. Attivitajiet ta' sensibilizzazzjoni mill-organizzazzjonijiet sħab fost id-donaturi potenzjali jistgħu jiġu appoġġati wkoll mill-FEAD.

Il-possibbiltà għall-finanzjament ta' donazzjonijiet tal-ikel trid tkun prevista fil-programm operazzjonali korrispondenti tal-FEAD. Ir-Regolament (UE) Nru 223/2014 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill (75) jistabbilixxi li l-organizzazzjonijiet sħab jiġu rrimborżati abbażi tal-kostijiet reali mġarrba u mħallsa (76). Madankollu l-Kummissjoni pproponiet diversi emendi għar-Regolament (UE) Nru 223/2014 bħala parti mill-proposta għal reviżjoni tar-Regolament Finanzjarju, adottata fl-14 ta' Settembru 2016 [COM(2016) 605 final]. Waħda minn dawn l-emendi, jekk tiġi adottata, se toffri l-possibbiltà lill-Istati Membri li jużaw ukoll għażliet tal-kost issimplifikati meta jiffinanzjaw donazzjonijiet tal-ikel. B'riżultat ta' dan, l-Istati Membri se jkunu jistgħu jiddefinixxu rati fissi, somom f'daqqa jew kostijiet unitarji u jużawhom bħala bażi għal pagamenti lil organizzazzjonijiet sħab li jiġbru u jqassmu ikel mogħti b'donazzjoni.

Il-Kummissjoni stabbilixxiet in-Netwerk tal-FEAD għall-iskambju ta' esperjenzi u prattiki tajba fost il-partijiet ikkonċernati tal-FEAD. Dan huwa forum fejn l-organizzazzjonijiet sħab jistgħu jaqsmu l-esperjenzi tagħhom fl-ikel mogħti b'donazzjoni: http://ec.europa.eu/feadnetwork

8.2. Organizzazzjoni Komuni tas-swieq fi prodotti agrikoli

L-iskema tal-UE tal-ġestjoni tas-suq (element tal-“organizzazzjoni komuni għal swieq agrikoli”) tappoġġa b'mod attiv is-settur tal-frott u l-ħxejjex permezz ta' erba' għanijiet wiesgħa: settur aktar kompetittiv u orjentat lejn is-suq; inqas varjazzjonijiet marbuta mal-kriżi fid-dħul finanzjarju tal-produtturi; konsum akbar ta' frott u ħxejjex fl-UE; u użu akbar ta' kultivazzjoni u ta' tekniki ta' produzzjoni li ma jagħmlux ħsara lill-ambjent.

Sabiex jibbenefikaw mill-iskema tal-frott u l-ħxejjex, il-produtturi huma mħeġġa jingħaqdu ma' organizzazzjonijiet tal-produtturi (OP) li jirċievu appoġġ għall-implimentazzjoni ta' programmi operazzjonali, ibbażati fuq strateġija nazzjonali.

Il-miżuri ta' prevenzjoni u ta' ġestjoni tal-kriżi taħt l-Organizzazzjoni Komuni tas-swieq fi prodotti agrikoli (OKS) joffru l-possibbiltà lill-PO li jirtiraw kwantitajiet ta' frott u ħxejjex mis-suq. Peress li l-produzzjoni tal-frott u l-ħxejjex hija soġġetta għal varjazzjonijiet sinifikanti u l-prodotti huma staġjonali u jmorru malajr ħafna, l-iskemi ta' rtirar jiffaċilitaw il-ġestjoni tal-ikel żejjed li jista' jkun hemm fis-suq. L-appoġġ finanzjarju jkun ipprovdut bis-sħiħ mill-baġit tal-Unjoni jekk id-destinazzjoni tal-frott u l-ħxejjex irtirati mis-suq tkun id-distribuzzjoni mingħajr ħlas ta' prodotti permezz ta' organiżmi tal-karità (fi ħdan il-limitu ta' 5 % tal-volum tal-produzzjoni kkummerċjalizzata ta' kull OP). Fuq talba, madankollu, l-Istati Membri jistgħu jawtorizzaw lill-organizzazzjoni u l-istituzzjonijiet karitatevoli li jirċievu tali prodotti sabiex jitolbu kontribuzzjoni mingħand ir-riċevituri finali.

Il-leġiżlazzjoni tal-UE tagħti prijorità lid-distribuzzjoni mingħajr ħlas (irtirar għall-karità) fuq destinazzjonijiet oħra billi tagħti livell ogħla ta' appoġġ finanzjarju. Meta l-frott u l-ħxejjex jiġu rtirati għal destinazzjonijiet oħra (jiġifieri użu mhux għall-ikel bħal kompostjar, fertilizzant, konverżjoni tal-enerġija, eċċ.), l-assistenza finanzjarja tal-Unjoni tkun limitata għal 50 % (jew f'xi kundizzjonijiet 60 %) tan-nefqa reali mġarrba. Dan l-irtirar tal-frott u l-ħxejjex huwa għalhekk forma ta' donazzjoni organizzata lir-riċevituri finali.

Id-distribuzzjoni mingħajr ħlas ta' frott u ħxejjex irtirati mis-suq tikkonċerna lill-benefiċjarji li ġejjin: organizzazzjonijiet u fondazzjonijiet karitatevoli approvati mill-Istati Membri; istituzzjonijiet penali; skejjel; kampijiet tal-vaganzi tat-tfal; u sptarijiet u djar tal-anzjani ddeżinjati mill-Istati Membri.

Dawn il-benefiċjarji għandhom jieħdu l-passi neċessarji kollha biex jiżguraw li l-kwantitajiet b'hekk iddistribwiti jkunu addizzjonali għall-kwantitajiet normalment mixtrija minn tali stabbilimenti u li dawn ikollhom kapaċità suffiċjenti li jaħżnu l-prodott irċevut.

Ir-regoli tal-OKS jippermettu wkoll l-ipproċessar ta' frott u ħxejjex irtirati mis-suq għad-distribuzzjoni mingħajr ħlas. F'tali każijiet, il-pagament in natura mill-benefiċjari ta' distribuzzjoni mingħajr ħlas lill-proċessuri tal-frott u l-ħxejjex jista' jkun permess bil-kundizzjoni li fil-livell tal-Istat Membru jkun hemm fis-seħħ regoli xierqa li jiżguraw li l-prodotti pproċessati jkunu intiżi għar-riċevituri finali.

Huwa previst ukoll tikkettar speċifiku li jippromwovi s-sors u l-użu tal-finanzjament mill-UE. Bl-għoti ta' rata ta' kontribuzzjoni ogħla, l-allokazzjoni prijoritarja tal-Unjoni tal-irtirar mis-suq bla dubju hija li l-prodotti rtirati jiġu rridistribwiti lill-persuni fil-bżonn permezz ta' organiżmi tal-karità kif ukoll istituzzjonijiet oħra approvati mill-Istati Membri.

8.3. Organizzazzjoni Komuni tas-swieq fi prodotti tas-sajd u tal-akkwakultura

Il-kontribut għall-isfruttament sostenibbli tar-riżorsi bijoloġiċi ħajjin tal-baħar huwa wieħed mill-għanijiet prinċipali tal-organizzazzjoni komuni tas-swieq (OKS) fi prodotti tas-sajd u tal-akkwakultura. L-organizzazzjonijiet tal-produtturi (OP) huma l-atturi prinċipali inkarigati mill-ilħuq ta' dan l-għan.

F'dan il-kuntest iż-żewġ objettivi komplementari huma li jiġu evitati u jitnaqqsu kemm jista' jkun il-qabdiet inċidentali u, sa fejn ma jkunux jistgħu jiġu evitati, li jsir l-aħjar użu minnhom. Sabiex jintlaħqu l-għanijiet ta' konservazzjoni tal-Politika Komuni tas-Sajd tal-UE u bl-għan li jitħeġġew prattiki tas-sajd selettivi, japplikaw daqsijiet minimi ta' referenza għall-konservazzjoni għal ċerti speċijiet. Konsegwentement, għal tali speċijiet, il-qabdiet li jkunu taħt id-daqs minimu ta' konservazzjoni ma jistgħux jintużaw għall-konsum dirett mill-bniedem. Tali qabdiet jistgħu madankollu jintużaw għal skopijiet oħra, bil-kundizzjoni li dawn ma jwasslux għall-ħolqien ta' suq għal ħut iżgħar mid-daqs preskritt.

Attività importanti oħra tal-OP hija l-aġġustament tal-produzzjoni għar-rekwiżiti tas-suq. Bl-ippjanar tal-attivitajiet ta' qbid skont id-domanda tas-suq sabiex ikun hemm dejjem suq disponibbli għall-ħut li jkun inħatt, l-OP jistgħu jiżguraw l-aħjar dħul possibbli għas-sajjieda filwaqt li fl-istess ħin jillimitaw il-ġenerazzjoni ta' skart tal-ikel.

Sa mir-riforma tagħha fl-2014, l-OKS temmet għalkollox ħafna mill-miżuri ta' kumpens għall-irtirar mis-suq. Madankollu, sabiex tiġi żgurata introduzzjoni bla xkiel tas-sistema l-ġdida, ġiet introdotta miżura temporanja (77) li, sa tmiem l-2018, tippermetti lill-OP tas-sajd jirtiraw prodotti mis-suq meta l-prezz tas-suq ikun baxx wisq. Dan l-appoġġ finanzjarju jingħata f'kundizzjonijiet speċifiċi li jirrikjedu pereżempju li l-prodotti jitqiegħdu lura fis-suq għall-konsum mill-bniedem (kemm jekk bi ħlas jew mingħajr ħlas).

Filwaqt li l-OKS ma tippromwovix b'mod speċifiku d-donazzjoni ta' prodotti tas-sajd u tal-akkwakultura, din l-għażla mhix eskluża. Il-provvista ta' prodotti tas-sajd għall-konsum dirett mill-bniedem hija ristretta biss għal dawk il-prodotti li jikkonformaw mad-daqsijiet minimi ta' referenza għall-konservazzjoni u mal-istandards komuni ta' kummerċjalizzazzjoni fil-mument tal-ewwel offerta tagħhom għall-bejgħ jew tal-ewwel bejgħ. Tali restrizzjoni ma tapplikax għall-prodotti tal-akkwakultura.

Referenzi

(BE) “Circulaire relative aux dispositions applicables aux banques alimentaires et associations caritatives”, Agence Fédérale pour la Sécurité de la Chaîne alimentaire, FAVV-AFSCA, it-8 ta' Frar 2017. http://www.favv-afsca.be/denreesalimentaires/circulaires/_documents/2017-02-08_Circ-ob_Banquesalimentaires_FR_V3_clean.pdf

“Comparative study on EU Member States' legislation and practices on food donations”. Il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew, Ġunju 2014. http://www.eesc.europa.eu/resources/docs/comparative-study-on-eu-member-states-legislation-and-practices-on-food-donation_finalreport_010714.pdf

“Counting the Cost of Food Waste: EU food waste prevention. 10th Report of Session 2013–2014”, Il-Kumitat tal-Unjoni Ewropea, House of Lords, ir-Renju Unit. http://www.parliament.uk/documents/lords-committees/eu-sub-com-d/food-waste-prevention/154.pdf

“European Hospitality Industry Guidelines to Reduce Food Waste and Recommendations to Manage Food Donations”. HOTREC Hospitality Europe, 2017.

“Every Meal Matters — Food donation guidelines”. FoodDrinkEurope/EuroCommerce/il-Federazzjoni Ewropea tal-Banek tal-Ikel — approvati mill-Kumitat Permanenti dwar il-Pjanti, l-Annimali, l-Ikel u l-Għalf, 2016. http://www.fooddrinkeurope.eu/uploads/publications_documents/6194_FoodDrink_Europe_Every_Meal_Matters_screen.pdf

(FI) “Foodstuffs donated to Food Aid”, id-Dipartiment ta' Kontroll EVIRA, il-21 ta' Mejju 2013. http://www.diva-portal.org/smash/get/diva2:902211/ATTACHMENT02.pdf

“Food Redistribution in the Nordic Region, Experiences and results from a pilot study” (TemaNord, 2014) http://norden.diva-portal.org/smash/get/diva2:784307/FULLTEXT01.pdf

Food Redistribution in the Nordic Region: Phase II: Identification of best practice models for enhanced food redistribution (TemaNord, 2016) http://www.diva-portal.org/smash/record.jsf?pid=diva2%3A902211&dswid=-1064

(FR) “Entreprises du secteur alimentaire: Guide pratique et réglementaire pour donner aux associations d'aide alimentaire”, DRAAF Rhône-Alpes. http://draaf.auvergne-rhone-alpes.agriculture.gouv.fr/IMG/pdf/Guide_dons_alimentaires_-_20-septembre-1_cle0124ef.pdf

(FR) “Gwida għall-Prattiki ta' Iġjene Tajba fid-distribuzzjoni ta' ikel minn organizzazzjonijiet kartitatevoli”, il-Federazzjoni Franċiża tal-Banek tal-Ikel, 2011.

(FR) “Liġi Nru 2016-138 tal-11 ta' Frar 2016 dwar il-ġlieda kontra l-ħela tal-ikel”, JORF Nru 0036 tat-12 ta' Frar 2016 https://www.legifrance.gouv.fr/affichTexte.do?cidTexte=JORFTEXT000032036289&dateTexte=&categorieLien=id

(FR) Mudell ta' ftehim reċiproku għad-donazzjoni tal-ikel bejn kumpanija tal-bejgħ bl-imnut u assoċjazzjoni tal-għajnuna għall-ikel awtorizzat bl-applikazzjoni tal-Artikolu L. 230-6 tal-kodiċi rurali u tas-sajd marittimu (Convention de dons de denrées alimentaires entre un commerce de détail alimentaire et une association d'aide alimentaire habilitée en application de l'article L. 230-6 du code rural et de la pêche maritime) (ara: http://agriculture.gouv.fr/don-alimentaire-un-modele-de-convention-entre-distributeurs-et-associations)

“Review of EU legislation and policies with implications on food waste”, FUSIONS, Ġunju 2015. https://www.eu-fusions.org/index.php/publications/267-analysing-food-waste-policies-across-the-eu-28

“Hospitality Food Surplus Redistribution Guidelines”, FUSIONS, Settembru 2015 http://www.eu-fusions.org/phocadownload/feasibility-studies/Hospitality/Hospitalty%20Food%20Surplus%20Redistribution%20Guideline.pdf

(IT) Liġi Nru 166 tad-19 ta' Awwissu 2016. “Miżuri dwar id-donazzjoni u d-distribuzzjoni ta' prodotti tal-ikel u prodotti mediċinali għal solidarjetà soċjali u għal-limitazzjoni tal-ħela” (“Dispozioni concernenti la donazione e la distribuzione di prodotti alimentare e farmaceutici a fini di solidarietà sociale e per la limitazione degli sprechi”). Gazzetta Ufficiale della Republica Italiana. Nru 202, 30 ta' Awwissu 2016 http://www.gazzettaufficiale.it/eli/gu/2016/08/30/202/sg/pdf

(IT) Manual of Good Practices for Charitable Organisations, il-Caritas Italiana, Fondazione Banco Alimentare O.N.L.U.S., 2016

(NL) Manwal dwar is-Sikurezza tal-Ikel, l-Assoċjazzjoni tal-banek tal-ikel Netherlandiżi, 2016

(PT) Procedures to be adopted for restaurants/catering services/events; Procedures for food donated by large establishments; Frequently Asked Questions — NGO DariAcordar ma' ASAE (L-Awtorità tas-Sikurezza tal-Ikel u Ekonomika) u d-DGAV (L-Awtorità Nazzjonali għas-Saħħa tal-Annimali)

Ara wkoll “il-linji gwida nazzjonali/settorjali addizzjonali dwar id-donazzjoni tal-ikel” ippubblikati fuq: http://ec.europa.eu/food/safety/food_waste/library/index_en.htm

(1) Eurostat, 2017.

(2) “Estimates of European food waste levels”, (Stimi tal-livelli tal-iskart tal-ikel fl-Ewropa), FUSIONS (Marzu 2016).

(3) FAO (Organizzazzjoni tal-Ikel u l-Agrikoltura tan-Nazzjonijiet Uniti). 2011. “Global Food Losses and Food Waste — Extent, Causes and Prevention” (Telf tal-Ikel u Skart tal-Ikel Globali — Portata, Kawżi u Prevenzjoni). Ruma: UN FAO.

(4) M. Kummu, H. de Moel, M. Porkka, S. Siebert, O. Varis, u P.J. Ward. 2012. “Lost Food, Wasted Resources: Global Food Supply Chain Losses and Their Impacts on Freshwater, Cropland and Fertilizer Use” (Ikel Mitluf, Riżorsi Moħlija: Telf fil-Katina tal-Provvista tal-Ikel Globali u l-Impatti Tiegħu fuq l-Ilma Ħelu, ir-Raba' u l-Użu ta' Fertilizzanti). “Science of the Total Environment” (Xjenza tal-Ambjent Totali) 438, 2012, p. 477.

(5) FAO. 2013. “Food Wastage Footprint & Climate Change” (L-impronta tal-Iskart tal-Ikel u t-Tibdil fil-Klima). Ruma: UN FAO.

(6) FAO. 2015. “Food Wastage Footprint & Climate Change”. Ruma: UN FAO.

(7) Il-Federazzjoni Ewropea tal-Banek tal-Ikel (FEBA): http://www.eurofoodbank.eu/. Barra minn hekk, it-Tafel (“banek tal-ikel” Ġermaniżi li ma humiex membri tal-FEBA) jiddistribwixxu madwar 220 000T ta' ikel fis-sena lil madwar 1,5 miljun persuna.

(8) Iddokumentati pereżempju fil-“Comparative study on EU Member States' legislation and practices on food donations” (EESC, 2014), (Studju komparattiv dwar l-leġiżlazzjoni u l-prattiki tal-Istati Membri tal-UE dwar id-donazzjonijiet tal-ikel (KESE, 2014); “Counting the Cost of Food Waste: EU food waste prevention” (L-Għadd tal-Kost tal-Iskart tal-Ikel: prevenzjoni tal-iskart tal-ikel fl-UE) (House of Lords tar-Renju Unit, 2013