Komunikazzjoni mill-Kummissjoni lilL-Kunsill - Abbozz ta’ Rapport Konġunt dwar l-Impjiegi 2004/2005 {SEC(2005)67} /* KUMM/2005/0013 finali */





Brussell 27.01.2005 KUMM(2005)13 final KOMUNIKAZZJONI MILL-KUMMISSJONI LILL-KUNSILL Abbozz ta’ Rapport Konġunt dwar l-Impjiegi 2004/2005 {SEC(2005)67} TAQSIRA EŻEKUTTIVA Dan l-abbozz ta’ Rapport Konġunt dwar l-Impjiegi jagħmel parti mill-“pakkett ta’ implimentazzjoni” u jakkumpanja r-Rapport tar-Rebbiegħa ta' l-2005 tal-Kummissjoni fid-dawl tar-reviżjoni ta’ nofs il-mandat ta’ l-Istrateġija ta’ Liżbona. Huwa bi tweġiba għall-istedina lill-Kunsill u lill-Kummissjoni mill-Kunsill Ewropew tar-Rebbiegħa ta’ l-2004 li jressqu rapport qasir dwar l-implimentazzjoni tal-Linji ta' Gwida Ewropej għall-Impjiegi u tar-Rakkomandazzjonijiet tal-Kunsill għal-laqgħa tiegħu fl-2005. Ir-riformi fis-suq tax-xogħol li saru fil-passat saħħu l-ħila ta’ l-impjiegi biex jirkupraw fid-dawl ta’ tnaqqis fl-attività ekonomika. Fatturi ta’ rkupru ukoll kellhom sehem fiż-żjieda tal-produttività tax-xogħol f’xi pajjiżi relattivament iżjed foqra. Minbarra dan, dan l-aħħar kien hemm ftit progress lejn it-twettiq tat-tliet għanijiet ta’ l-Istrateġija Ewropea għall-Impjiegi (EES), li huma: okkupazzjoni sħiħa, titjib fil-kwalità u l-produttività fuq ix-xogħol u tisħiħ ta’ l-għaqda u l-inklużjoni soċjali. - Ir-rata ta’ impjiegi kumplessiva staġnat f’madwar 63%, minkejja ż-żjidiet kontinwi għan-nisa u dan l-aħħar ukoll għall-ħaddiema kbar fl-età. L-għan ta’ Liżbona ta’ 70% sa l-2010 jidher dejjem iktar diffiċli. Ir-rata ta’ impjiegi ta’ ħaddiema kbar fl-età, li żdiedet għal ftit iktar minn 40% fl-2003, hija l-iktar il-bogħod mill-għan ta’ 50% għall-2010, filwaqt li l-progress lejn l-għan ta’ rata ta’ 60% għan-nisa f’impjieg naqqas fir-ritmu. - L-iżvilupp tal-produttività tax-xogħol naqas notevolment. Hemm bżonn li din it-tendenza tinbidel minnufih. Il-progress fit-titjib tal-kwalità tax-xogħol mhux uniformi. Is-sinerġiji bejn il-kwalità tax-xogħol u l-produttività mhumiex esplojtati bis-sħiħ. - It-tnaqqis fl-attività ekonomika ġibed l-attenzjoni lejn problemi ta’ inklużjoni soċjali u t-tkabbir ta’ l-UE żied il-komplessità u d-diversità tas-sitwazzjonijiet fl-UE, partikolarment fir-rendiment ta’ l-impjiegi u l-qgħad nazzjonali u reġjonali. Il-ħila ta’ l-UE li tħeġġeġ iż-żjieda fl-impjiegi u fil-produttività fl-istess ħin, tiddependi minn iktar riformi strutturali mhux biss fis-suq tax-xogħol iżda wkoll fis-swieq tas-servizzi, tal-prodotti u dawk finanzjarji. Din bħalissa tinsab imxekkla minn talba domestika baxxa u mill-aġġustamenti makro-ekonomiċi marbuta ma’ żbilanċi globali. F’dak li għandu x’jaqsam mas-suq tax-xogħol, huwa ta’ importanza kbira li l-produttività tax-xogħol tiżdied u, partikolarment, li tikber ir-rata ta' impjiegi tal-ħaddiema kbar fl-età. Dan ir-rapport jikkonferma l-konklużjonijiet tar-rapport tat- Taskforce dwar l-Impjiegi fejn jgħidu li l-ħidma għanda tkun iffokata fuq erba' prijoritajiet: li tiżdied il-ħila tal-ħaddiema u tan-negozji li jadattaw ruħhom; li iktar nies jiġu mħajra jidħlu u jibqgħu fis-suq tax-xogħol, li jsir iżjed investiment fil-kapital uman u fit-tagħlim għal matul il-ħajja ( lifelong learning ) u li dan l-investiment ikun iktar effettiv, u li tkun assigurata l-implimentazzjoni effettiva tar-riformi permezz ta’ tmexxija aħjar. Assessement tà politika tà tweġibiet fejn rakkomandazzjonijiet speċiċifi ġew indirizzati mill-istati membri. Dan l-assessement izda ma jirriflettix il-kumplessività tal-politika jew is-sistema fis-setturi relevanti. B'risposta għal-Linji ta’ Gwida u r-Rakkomandazzjonijiet għall-Impjiegi, l-aktar tweġibiet b’saħħithom mill-Istati Membri kienu: - L-element ta’ l-inċentivi finanzjarji sabiex ix-Xogħol iħalli l-qligħ. - Ir-riforma tas-servizzi pubbliċi ta’ l-impjiegi - It-tfassil u r-reviżjoni ta’ l-istrateġiji tat-tagħlim matul il-ħajja - Il-faċilitazzjoni tal-ħolqien u l-iżvilupp tan-negozji Hemm ukoll tweġibiet sinjifikattivi dwar: - Il-garanzija ta' pagi u spejjeż oħra favorevoli għall-impjiegi - Il-promozzjoni tal-flessibiltà flimkien mas-sigurtà fis-suq tax-xogħol, minkejja li r-riskji ta’ segmentazzjoni għadhom preżenti - Il-promozzjoni ta' servizzi tal-kura tat-tfal u servizzi ta’ kura oħra sabiex tiżdied il-parteċipazzjoni tal-mara - It-tisħiħ ta’ politika attiva dwar is-suq tax-xogħol, minkejja li l-isforzi jidhru li mhumiex biżżejjed minħabba l-qgħad li qiegħed jiżdied, partikolarment fost iż-żagħżagħ. - Li tiġi indirizzata s-sitwazzjoni tan-nies żvantaġġjati fis-suq tax-xogħol Tweġibiet ħafna iktar dgħajfa huma dwar: - L-iżvilupp ta’ strateġiji għal tixjiħ attiv - Li jitjieb il-livell, l-effettività u l-qsim ta’ investiment fil-kapital uman, li jinkludi t-tnaqqis tat-tluq kmieni mill-iskola u ż-żjieda tal-parteċipazzjoni f’taħriġ ta’ persuni mingħajr sengħa jew b’għarfien limitat ta’ sengħa. - Li tiġi indirizzata d-differenza bejn il-pagi ta’ l-irġiel u n-nisa - Li jiġi indirizzat ix-xogħol mhux iddikkjarat - It-tbassir u l-ġestjoni ta’ ristrutturar ekonomiku Id-differenza bejn il-prijoritajiet fuq livell ta' l-UE u l-implimentazzjoni tagħhom fl-Istati Membri għandha tispiċċa. Huwa meħtieġ li l-gvernijiet jaqsmu bejniethom l-għanijiet ta’ l-UE u jsaħħu l-fehma pubblika dwar il-bzonn li impenji ta' l-UE għandhom ifissru għemil fuq livelli nazzjonali u lokali. Sħubija fir-riformi, għanijiet nazzjonali u appoġġ finanzjarju xieraq huma essenzjali. Il-Pjanijiet ta’ Azzjoni Nazzjonali għall-Impjiegi (NAPs) iridu jiskbu leġitimazzjoni politika ikbar u jkunu parti integrali mill-proċess tat-teħid ta’ deċiżjonijiet. It-tweġibiet ta’ ħafna Stati Membri ġodda evidentement iqanqlu l-fiduċja. It-trasparenza u l-viżibbiltà ta’ l-NAPs jeħtieġu jittejbu iżjed sabiex jgħinu t-tagħlim reċiproku, kemm fl-Istati Membri kif ukoll madwar l-UE. L-EES għandha rwol ewlieni fl-implimentazzjoni ta' l-għanijiet ta' l-impjiegi ta' l-Istrateġija ta' Liżbona. Dan ir-rwol jeħtieġ isir iżjed viżibbli. Ir-reviżjoni ta’ nofs il-mandat toffri opportunità sabiex tingħatalu iktar importanza fuq il-livelli kollha, sabiex iħaffef il-proċess ta' koordinazzjoni u sabiex l-implimentazzjoni tingħata iżjed importanza. 1. IR-RWOL TAR-RAPPORT KONġUNT DWAR L-IMPJIEGI 2004/2005 Wara r-Rapport Konġunt dwar l-Impjiegi 2003/2004 (JER) u r-rapport tat- Taskforce dwar l-Impjiegi[i], il-Kunsill Ewropew tar-Rebbiegħa talab għal progress veru fl-implimentazzjoni ta’ l-Istrateġija Ewropea dwar l-Impjiegi (EES). Il-Kunsill Ewropew ħabbar il-ħsieb tiegħu li jevalwa l-progress u talab rapport qasir għal-laqgħa tiegħu fl-2005. Il-Grupp ta’ Livell Għoli għall-Istrateġija ta' Liżbona saħaq fuq il-bżonn li wieħed jiffoka fuq l-implimentazzjoni tar-Rakkomandazzjonijiet. Il-kontenut ta’ dan ir-rapport huwa meħud primarjament mill-Pjanijiet ta’ Azzjoni għall-Impjiegi (NAPs) mressqa fil-Ħarifa ta' l-2004, msejsa fuq il-Linji ta' Gwida u r-Rakkomandazzjonijiet dwar l-Impjiegi. Għall-ewwel darba, l-Istati Membri li ngħaqdu ma’ l-Unjoni Ewropea fl-1 ta’ Mejju 2004 ressqu NAP. Id-Dokument ta' Ħidma ta’ l- Istaff tal-Kummissjoni li jakkumpanja dan ir-rapport joffri valutazzjoni iżjed iddettaljata tal-progress fir-rendiment ta' l-impjiegi u ta’ l-implimentazzjoni tal-politika. Dan ir-rapport huwa parti integrali mill-“pakkett ta' implimentazzjoni” tal-Kummissjoni, li jinkludi wkoll ir-Rapporti ta’ Implimentazzjoni dwar il-Linji ta’ Gwida Wiesgħa għall-Politika Ekonomika u l-Istrateġija tas-Suq Intern, li se jkun parti mir-reviżjoni ta' nofs il-mandat ta' l-Istrateġija ta' Liżbona fl-2005. 2. kuntest ekonomiku u progress lejn il-kisba ta’ l-għanijiet għall-impjiegi ta' l-UE Fi ħdan il-qafas ta’ l-EES, l-Istati Membri huma marbuta li jkattru b’mod meqjus tliet għanijiet ġenerali u relatati: okkupazzjoni sħiħa, kwalità u produttività fuq ix-xogħol, koeżjoni u inklużjoni soċjali. Wara perijodu ta’ tkabbir ekonomiku favorevoli mill-1997 sa l-2001, ir-rendiment tas-suq tax-xogħol kien affettwat mit-tnaqqis fl-attività ekonomika u l-progress lejn il-kisba ta’ l-għanijiet għall-impjiegi ta' l-UE naqqas fir-ritmu.[ii] Irkupru ekonomiku huwa essenzjali imma mhuwiex biżżejjed. Il-potenzjal ekonomiku ta' l-Ewropa jiddependi fuq il-ħila tagħha li żżid l-impjiegi u l-produttività f’daqqa. Dan iserraħ fuq riformi strutturali ulterjuri mhux biss fis-suq tax-xogħol iżda wkoll fis-swieq tas-servizzi, tal-prodotti u dawk finanzjarji. Inizjattivi sabiex jitjieb il-mod kif jaħdem is-suq tax-xogħol, biex titjieb il-kwalità fuq ix-xogħol u li jindirizzaw l-esklużjoni soċjali u d-differenzi bejn ir-reġjuni huma essenzjali sabiex iktar nies ikunu mħajra jidħlu u miżmuma f’impjieg u sabiex titħaffef il-produttività. L-UE għandha żżid l-isforzi tagħha u tagħmel użu bis-sħiħ mis-sinerġiji li hemm bejn it-tliet għanijiet għall-impjiegi ta' l-UE, kif ukoll bejn l-EES u l-ħidma fil-qasam ta' l-inklużjoni soċjali. IL-KISBA TA’ OKKUPAZZJONI SħIħA Sabiex tintlaħaq il-mira ta’ 70% għar-rata ta’ impjiegi ta’ l-UE fl-2010, l-Ewropa għad għandha bżonn toħloq iktar minn 22 miljun post ta’ impjieg.. L-UE mhijiex se tilħaq l-għan intermedju għall-2005 għar-rata ta’ impjiegi (67%) u, mingħajr tendenzi pożittivi oħra, l-għan ta' l-2010 mhux se jintlaħaq. B’riżultat ta’ dan it-tnaqqis fl-attività ekonomika għal perijodu twil, iż-żjieda kumplessiva fir-rata ta’ impjiegi waqfet, u r-rata fl-UE25 staġnat f’63% fl-2003 (55% għan-nisa u 40% għall-ħaddiema kbar fl-età). Madankollu, ir-riformi fis-suq tax-xogħol li saru fil-passat saħħu l-ħila ta’ l-impjiegi li jirkupraw. F’termini netti, l-ebda impjieg ma ntilef fit-tnaqqis ta’ l-attività ekonomika li seħħet dan l-aħħar fl-UE15, filwaqt li iktar minn 3 miljun impjieg intilef fir-reċessjoni ta’ l-1992-1993. L-Istati Membri l-ġodda kisbu tkabbir ekonomiku raġonevolment b’saħħtu matul dawn l-aħħar snin, iżda dan għadu mmexxi minn żjidiet qawwija fil-produttività, filwaqt li ż-żjieda fl-impjiegi kienet żgħira ħafna jew negattiva. Tabella Rati kumplessivi ta’ impjiegi Ritmu tal-progress mill-1997 Rati fl-2003 (%) | Baxx | Qrib il-medja | Għoli | < 70 | DK | SE, UK | NL | 65-70 | AT, CY, DE, PT | FI, IE | < 65 | CZ, EE, LT, MT, PL, SI, SK | BE, EL, FR, LU, LV | ES, HU, IT | Ir-rata ta’ impjiegi għan-nisa baqgħet titjieb fl-2003 iżda l-progress issa naqqas fir-ritmu. Sabiex jintlaħaq l-għan ta’ għall-inqas 60%, iż-żjidiet annwali medji li dehru fir-rata ta’ impjiegi għan-nisa mill-1997, għandhom jinżammu kull sena sa l-2010. Tabella Rati kumplessivi ta’ impjiegi għan-nisa Ritmu tal-progress mill-1997 Rati fl-2003 (%) | Baxx | Qrib il-medja | Għoli | < 60 | DK | AT, FI, PT, SE, UK | CY, NL | 55-60 | CZ, EE, LT, SI<0} | DE, FR, LV | IE | < 55 | MT, PL, SK | BE, EL HU | ES, IT, LU | Minkejja progress ċar, l-għan ta’ 50% għar-rata ta’ impjiegi għal ħaddiema kbar fl-età jinsab il-bogħod. Mingħajr żjieda spettakolari f’din ir-rata, l-għan ta’ 70% għar-rata kumplessiva ta’ impjiegi ma jkunx jista jintlaħaq. Tabella Rati ta’ impjiegi għal ħaddiema kbar fl-età (55-64) Ritmu tal-progress mill-1997 Rati fl-2003 (%) | Baxx | Qrib il-medja | Għoli | < 50 | CY, EE | PT, SE | DK, UK | 40-50 | EL | CZ, ES, LT | FI, IE, LV, NL | < 40 | AT, DE, PL, SI, SK | BE, IT, LU, MT | FR, HU | L-irkupru ekonomiku żied fil-momentum għall-UE iżda ż-żjieda fl-impjiegi kienet żgħira fl-2004 u l-istennija għall-2005 tibqa' meqjusa. Biex wieħed jerġa’ lura lejn żjieda akbar fl-impjiegi – bħat-tkabbir ekonomiku – iserraħ b’mod partikolari fuq l-iżviluppi fit-talba interna u esterna, bil-possibbiltà li l-iżbilanċi fl-ekonomja ta’ l-Istati Uniti ixekklu din iż-żjieda. TITJIB FIL-KWALITÀ U L-PRODUTTIVITÀ FUQ IX-XOGħOL Filwaqt li ż-żjieda fil-produttività tax-xogħol hija essenzjali għall-kompetittività ta’ l-UE u għall-kapaċità tagħha li tiġġenera tkabbir sostenibbli, din naqset ħafna fl-UE15. Fis-snin disgħin bikrin, l-UE kellha rendiment aħjar mill-Istati Uniti iżda din is-sitwazzjoni nqalbet minn nofs id-disgħinijiet ‘l hawn. Filwaqt li l-Istati Uniti setgħet tgħaqqad żjieda kbira fl-impjiegi flimkien ma’ żjieda fil-produttività, fl-UE, iż-żjieda fl-impjiegi qed isseħħ flimkien ma’ tnaqqis fil-produttività. Id-dħul ta’ ħaddiema f’setturi b’livelli inqas ta’ produttività seta' kellhu sehem, iżda t-tnaqqis fil-produttività qisu jfisser li l-ekonomiji ta’ l-UE għandhom diffikultajiet iktar wiesgħa fl-isfond f’dak li għandu x’jaqsam mat-tkattir u l-assorbiment ta’ l-innovazzjoni. Tabella 4. Prodott Gross Domestiku u ż-żjieda fil-produttività tax-xogħol (medji ta’ kull sena) <0} 1990-1996 UE15 Stati Uniti | 1997-2000 UE15 Stati Uniti | 2001-2003 UE15 Stati Uniti | 1. PGD | 1.5 3 | 3.2 4.1 | 1.0 2.5 | 2. Impiegi | -0.4 1.6 | 1.9 2.1 | 0.4 0.5 | 3. Produttività tax-xogħol (għal kull ħaddiem) | 1.9 1.7 | 1.3 2.0 | 0.6 2.9 | 4. Produttività tax-xogħol kull siegħa | 2.2 1.3 | 1.9 1.4 | 1.1 3.3 | Il-livelli ta’ produttività u d-dinamika jvarjaw ħafna madwar l-UE, u jidher ċar li l-Istati Membri l-ġodda għad baqagħlhom biex jilħqu lill-oħrajn. Tabella 5. Żjieda fil-produttività tax-xogħol u livelli (għal kull persuna f’impjieg) <0} Ir-rata medja annwali ta’ żjieda tal-PGD għal kull persuna f’impjieg (1997-2003) PGD għal kull persuna f’impjieg bl-istess ħila ta’ nfiq (ppp) fl-2003 (UE25= 100) | Baxx | Medjan | Għoli | ≥ 110 | IT | AT, FI, BE, FR, LU, NL | IE | 75-110 | ES | DE, DK, SE, UK | CY, EL, MT | 50-75 | PT | CZ, HU, PL, SI, SK | ≤ 50 | EE, LV, LT | Filwaqt li hemm ħolqa pożittiva bejn il-produttività u l-kwalità fix-xogħol, il-progress dan l-aħħar fit-titijib tal-kwalità fuq ix-xogħol ma kienx uniformi. Is-sekwenzi ta’ tranżizzjoni fis-suq tax-xogħol u l-għadd ta’ xogħol mhux iddikkjarat ivarjaw ħafna, b’sinjali ta’ segmentazzjoni f’ħafna Stati Membri. Hemm differenzi kbar bejn id-dħul medju ta’ l-irġiel u n-nisa; id-differenza medja bejn is-sessi għal bosta snin hi ta’ 16% . Il-parteċipazzjoni baxxa ta' adulti fit-taħriġ hija ta’ tħassib u dawk in-nies li l-aktar għandhom bżonn (dawk mingħajr sengħa, ħaddiema kbar fl-età u ħaddiema ta' SMEs) għandhom l-inqas probabbiltà li jeħduh. Għalkemm qiegħed jonqos, in-numru ta’ inċidenti fuq ix-xogħol għadu kbir u l-progress mhuwiex uniformi. IT-TISħIħ TAL-KOEżJONI U L-INKLUżJONI SOċJALI Minħabba t-tnaqqis ta’ l-attività ekonomika, il-qgħad żied b’rata moderata. Wara tnaqqis kontinwu mill-1997, il-qgħad fit-tul ukoll żdied u hemm sinjali inkwetanti ta’ deterjorament tal-prospetti tax-xogħol għaż-żagħzagħ, għal dawk li m’għandhomx sengħa u għal gruppi oħra vulnerabbli, bħalma huma n-nies b’diżabbiltà, l-immigranti u l-minoranzi, li jiltaqgħu ma’ żvantaġġi komposti, li jinkludu riskji ta’ diskriminazzjoni. Dawn it-tendenzi għandhom jintlaqgħu billi jiżdiedu l-isforzi favur l-integrazzjoni tal-persuni maqtugħin barra mis-suq tax-xogħol, partikolarment permezz ta’ politika li tgħaqqad politika tas-suq tax-xogħol attiva, xbieki tas-sigurtà u aċċess għal servizzi soċjali. Filwaqt li xogħol huwa l-aħjar garanzija kontra l-esklużjoni soċjali, xi 25% tan-nies fir-riskju tal-faqar fl-UE-25 għandhom impjieg. Il-promozzjoni ta’ l-aċċess għall-impjiegi ta’ kwalità, li jinkludi l-aċċess għal taħriġ, u dħul li jagħmel possibbli l-parteċipazzjoni sħiħa fl-impjiegi u fis-soċjetà, huwa fundamentali għall-inklużjoni soċjali. It-tkabbir wassal biex l-isfida tal-koeżjoni tinħass iżjed. Id-differenzi fl-impjiegi u fil-qgħad bejn ir-reġjuni għadhom komuni, b’rati għolja ħafna ta’ qgħad f’ħafna reġjuni. Reġjuni b’livelli baxxi ta’ qgħad ġeneralment ikunu dawk b’livelli ta’ produttività baxxi. 3. L-IMPLIMENTAZZJONI TAL-LINJI TA’ GWIDA U R-RAKKOMANDAZZJONIJIET Ir-Rakkomandazzjonijiet tal-Kunsill ta’ l-2004 kienu mfassla madwar l-erba’ prijoritajiet ta’ azzjoni identifikati mit- Taskforce dwar l-Impjiegi. Din it-taqsima hi taqsira ta’ l-iżjed żviluppi importanti li seħħu dan l-aħħar. L-Anness 1 ta’ dan ir-rapport jiġbor fil-qosor il-valutazzjoni tat-tweġibiet dwar politika ta' kull Stat Membru għar-Rakkomandazzjonijiet. Il-valutazzjoni hi marbuta ma’ l-implimentazzjoni ta’ rakkomandazzjonijiet speċifiċi taħt kull kategorija indirizzati lil kull Stat Membru. Il-valutazzjoni mhijiex ta’ politika jew sistemi kumplessivi fil-kategorija relevanti. 3.1 Iż-żJIEDA TAL-ĦILA TAL-ħADDIEMA U N-NEGOZJI LI JADATTAW RUħHOM Il-promozzjoni tal-flessibbiltà flimkien mas-sigurtà fis-suq tax-xogħol L-Istati Membri qegħdin dejjem iżjed jfittxu li jippromwovu bilanċ bejn il-flessibbiltà u s-sigurtà, ħafna drabi permezz ta’ taħdidiet ma’ l-imsieħba soċjali. L-adattamement tal-ħin tax-xogħol jintuża sabiex jirriffletti aħjar il-bżonnijiet tal-kumpanija u ta’ l-individwi. L-immodernizzar ta’ l-organizzazzjoni tax-xogħol hi mogħtija importanza f’FI u SE. Minkejja dan, is-segmentazzjoni tas-suq tax-xogħol mhuwiex indirizzat b’mod sinjifikattiv fl-UE u jeżistu differenzi kbar bejn it-tipi ta’ kuntratti, l-istatus ta’ l-impjieg u l-gruppi ta’ l-età. Partikolarment, għad baqa’ ħafna xi jsir biex titjieb l-organizzazzjoni tax-xogħol u titħaffu l-mobbiltà u t-transizzjonijiet fis-suq tax-xogħol, speċjalment għaż-żagħżagħ. Għaxar Stati Membri rċevew rakkomandazzjonijiet dwar l-immodernizzar tal-liġi dwar ix-xogħol. Ħafna mill-Istati Membri ġodda qiegħdin idaħħlu varjetà ikbar fil-ħinijiet tax-xogħol u fil-kuntratti. Li x-xogħol sekondarju ( part-time) isir iktar attraenti huwa kkunsidrat dejjem iżjed bħala prijorità iżda għadu mhux utiliżżat biżżejjed. L-implimentazzjoni tar-riforma tal-kodiċi tax-xogħol f’PT toffri l-possibbiltà għal kontroll aħjar ta’ kuntratti b’terminu fiss u ta’ dawk li jaħdmu għar-rashom. In-numru kbir ta’ kuntratti b’terminu fiss għandu jkun indirizzat permezz ta’ djalogu soċjali f’ES fil-futur qarib, billi jkunu aġġustati l-livelli ta’ ħarsien f’impjiegi standard sabiex isiru iżjed attraenti. IT għad jonqosha timplimenta partijiet ewlenin minn riformi li għandhom l-għan li tiġi evitata u miġġielda s-segmentazzjoni tas-suq tax-xogħol. Inizzjattivi ta’ politika bdew fi FR. Tliet Stati Membri rċevew rakkomandazzjoni speċifika dwar l-immodernizzar ta' l-organizzazzjoni tax-xogħol u dwar it-tixrid ta’ l-innovazzjoniDin tibqa’ sfida kbira partikolarment għall-SMEs. Li l-imsieħba soċjali jkunu involuti huwa essenzjali għall-progress veru. L-irrappurtar ta’ inizjattivi li ttieħdu sabiex jittejbu l-kundizzjonijiet tax-xogħol huwa ġeneralment batut, minkejja li huwa tajjeb li kienu stipulati għanijiet nazzjonali għas-saħħa u s-sigurtà u għat-tnaqqis ta’ l-inċidenti fuq il-post tax-xogħol[iii]. Il-faċilitazzjoni ta' l-iżvilupp tan-negozji Stati Membri wrew rispons kumplessivament tajjeb sabiex itejbu l-ambjent tan-negozju tagħhom u kkonċentraw fuq il-bżonn li jitnaqqas ix-xkiel amministrattiv u regolatorju għall-ħolqien ta' negozji ġodda. DK, NL, u SE ħadmu flimkien sabiex ikejlu l-piż amministrattiv tar-regolamenti. Għaxar Stati Membri rċevew rakkomandazzjoni speċifika. L-iżvilupp ta’ one-stop shops , ta’ servizzi fuq l-internet u ta’ appoġġ lin-negozji taħt forma ta’ pariri qiegħed jiżdied iżda l-aċċess diffiċli għall-finanzi u investiment baxx fl-innovazzjoni u fl-iżvilupp u r-riċerka (R&D) għadhom xkiel sinjifikanti. Għalhekk, minkejja l-fatt li ħafna mill-Istati Membri adottaw miżuri sabiex jippromwovu l-intrapriża, kif ukoll is- self employment , jeħtieġ li jitjieb ir-rendiment tagħhom. Minbarra hekk, il-prijorità li tingħata sabiex jitnaqqsu l-piżijiet amministrattivi jeħtieġ tiġi implimentata fis-sħiħ, partikolarment billi jitħaffew il-proċeduri għall-impjegar ta’ l- istaff. Il-garanzija ta’ spejjeż tax-xogħol favorevoli għall-impjiegi Fl-2003/2004, l-iżviluppi kumplessivi tal-pagi kienu ġeneralment konformi ma’ l-iżviluppi fil-produttività u ma’ l-istabbilità tal-prezzijiet fit-terminu mezzan, u kien hemm sforzi sabiex spejjeż mhux marbuta mal-pagi jitnaqqsu jew jinżammu kif kienu. Disa’ Stati Membri rċevew rakkomandazzjoni speċifika dwar żviluppi tal-pagi u sistemi ta’ negozjati dwar il-pagi. Jidhru xi żviluppi pożittivi f'pajjiżi li rċevew rakkomandazzjoni speċifika għall-pajjiż, iżda l-progress għandu jiġi sorveljat. Minkejja t-talba għal valutazzjoni tal-mekkaniżmi ta' kif jiġu ddeterminati l-pagi, l-ebda inizjattivi ma’ huma rrappurtati f’ES u I, fejn ir-responsabbiltà titħalla f’idejn l-imsieħba soċjali. F’DE, il-flessibbiltà permessa fil-qbil kollettiv qiegħda iktar ma’ jmur tiġi użata sabiex tindirizza din il-kwistjoni. Erbatax-il Stat Membru rċevew rakkomandazzjoni sabiex inaqqsu l-ispejjeż mhux marbuta mal-pagi, speċjalment għal ħaddiema li għandhom pagi baxxi. Il-biċċa l-kbira minnhom ħadu xi inizjattivi, partikolarment fejn għandhom x’jaqsmu l-kontribuzzjonijiet tas-sigurtà soċjali minn min jimpjega. Madankollu, il-progress għadu limitat, partikolarment f’ħafna mill-Istati Membri l-ġodda. It-tbassir u l-ġestjoni ta’ ristrutturar ekonomiku Il-bżonn ta’ ġestjoni pożittiva għar-ristrutturar, speċjalment għal sensji kollettivi, huwa mogħti importanza f’ħafna NAPs, iżda għad baqa’ ħafna xi jsir. Ittieħdu miżuri sabiex tissaħħaħ il-ħila ta’ l-awtoritajiet pubbliċi li jbassru u jieħdu azzjoni b'mod koordinat. F’SI, it-twaqqif ta’ "fondi għax-xogħol” hu mfassal sabiex joffri servizzi lill-ħaddiema f’riskju li jitkeċċew mix-xogħol għax ikunu żejda. Ħames Stati Membri rċevew rakkomandazzjoni speċifika. BE, FR, u PT talbu lill-imsieħba soċjali, b’riżultati varji ta’ suċċess, sabiex jimplimentaw mekkaniżmi effettivi f’livelli settorjali u lokali. Il-bidla ta’ xogħol mhux iddikkjarat f’impjieg regolari Sforzi sabiex xogħol mhux iddikkjarat jinbidel f’impjieg regolari mhumiex uniformi. FR wriet sforz partikolari sabiex jiġi ddokumentat aħjar ix-xogħol mhux iddikkjarat. Tmien Stati Membri rċevew rakkomandazzjoni speċifika. Progress inizjali hu rrapportat f’IT u LV. Il-prijorità baxxa li tingħata lil din il-kwistjoni f’ħafna mill-Istati Membri l-ġodda huwa ta’ tħassib. 3.2 IT-TRESSIQ TA’ IżJED NIES SABIEX JIDħLU U JIBQGħU FIS-SUQ TAX-XOGħOL SABIEX IX-XOGħOL ISIR OPPORTUNITÀ REALI GħAL KULħADD It-tisħiħ ta’ politika attiva dwar is-suq tax-xogħol (ALMP) Il-progress fl-għotja ta’ servizzi preventivi għan-nies qiegħda huwa moderat. Għaxar Stati Membri laħqu l-għan ta’ 25% għall-attivazzjoni ta’ dawk qiegħda għal żmien twil[iv], għalkemm f’AT, DK, DE, FR, UK, SI[v] persentaġġ iżgħar mis-sena ta’ qabel ħa sehem f’miżura attiva. Għaxar Stati Membri ma ressqux data komparabbli[vi]. Għoxrin Stat Membru rċieva rakkomandazzjoni sabiex jimmodernizzaw is-servizzi pubbliċi għall-impjiegi (PES) u jtejbu l-aċċess għall-ALMPs, kif ukoll li jħaffu l-integrazzjoni ta’ nies żvantaġġati u jtejbu l-mobbiltà professjonali u ġeografika. Ir-riforma tal-PES qiegħda titwettaq bħalissa iżda t-tweġibiet għall-ALMPs ma kinux uniformi. Dan huwa ta’ tħassib partikolarment fil-kuntest tal-qgħad li qiegħed jiżdied, speċjalment fost iż-żagħżagħ. Li x-xogħol isir iħalli l-qligħ Kien hemm tweġiba sinjifikanti ta’ politika fl-Istati Membri kollha izda ir-rizultat kien ferm mħallat . Ħafna għandhom l-impenn li jtejbu l-impatt kkombinat tat-taxxi u l-benefiċċji fuq l-impjiegi u l-konnessjoni tagħhom ma’ l-attivazzjoni. Hemm ukoll impenn iktar viżibbli sabiex tiġi indirizzata l-kwistjoni tal-ħaddiema fqar permezz ta’ benefiċċji fuq il-post tax-xogħol u żjieda fil-paga minima. It-titjib ta' l-inċentivi fuq ix-xogħol f'sistemi ta' benefiċċji, li jinkludu r-regoli dwar l-eliġibilità, u inċentivi finanzjarji oħra relatati (bħalma huma t-trasport u l-ispejjeż tad-djar) mhumiex mogħtija daqshekk importanza. Ħmistax-il Stat Membru rċevew rakkomandazzjoni speċifika. Ħafna minnhom ħadu xi inizjattivi. Għal numru ta’ pajjiżi ġodda, l-progress huwa essenzjali sabiex jitnaqqas ix-xogħol mhux iddikkjarat. Oħrajn huma ffokati fuq ir-riformi tas-sistemi tal-benefiċċji għal mard u diżabbiltà. Iż-żjieda fil-parteċipazzjoni tan-nisa Ir-rata tan-nisa f'impjieg qiegħda tiżdied u l-għotja ta' servizzi tal-kura tat-tfal u servizzi ta' kura oħra tjiebet. Id-differenza fil-pagi bejn is-sessi għadha persistentement għolja u ftit li xejn qiegħda tiġi indirizzata. Jeżistu għanijiet nazzjonali f’nofs l-Istati Membri[vii]. Politika ta’ gender mainstreaming tidher biss f'SE. Seba’ Stati Membri rċevew rakkomandazzjoni speċifika. Id-differenzi bejn is-sessi f’dak li għandu x’jaqsam ma’ impjiegi u qgħad ġeneralment mhumiex meqjusa bħala għanijiet. Minkejja li d-differenza fil-pagi bejn is-sessi hija meqjusa bħala problema serja, huwa rari li jkun hemm għanijiet konkreti ġodda u xi tip ta’ azzjoni. Ir-rikonċiljazzjoni tax-xogħol u l-ħajja privata tingħata importanza kullimkien iżda il-qsim tar-responsabbiltajiet bejn in-nisa u l-irġiel ma titqiesx. Tfassil ta’ strateġiji komprensivi għal tixjiħ attiv Minkejja li sar xi progress, l-UE għada il-bogħod milli tilħaq l-għan ta’ l-2010 għar-rata ta’ impjiegi għal ħaddiema kbar fl-età u l-politika mhijiex konformi ma’ l-istennija. Ir-rata ta' impjiegi fl-UE issa taqbeż l-40% iżda tibqa' persistentement baxxa f'ħafna Stati Membru, partikolarment għan-nisa. Il-biċċa l-kbira ta’ l-Stati Membri rċevew rakkomandazzjoni speċifika. Hemm sforzi sabiex jitfasslu strateġiji nazzjonali għat-tixjiħ attiv[viii] iżda ħafna drabi l-inizjattivi jserrħu fuq miżuri frammentarji fil-qasam tal-benefiċċji tat-taxxa u r-riformi tal-pensjonijiet li jiskorraġġixxu li wieħed jirtira kmieni, milli fuq iż-żjieda tal-possibilità ta’ impjieg u tal-parteċipazzjoni fis-suq tax-xogħol matul iċ-ċiklu tal-ħajja kollu, ukoll għaż-żagħżagħ. Jidher li wieħed qed jistrieħ ħafna fuq l-impatt tar-riformi tal-pensjonijiet.(FR< IT). Minbarra hekk l-impenn ta' xi wħud mill-Istati Membri hu essenzjalment limitat għal proposti ta' djalogu soċjali tripartit. Il-promozzjoni ta’ l-integrazzjoni ta’ l-immigranti u nies żvantaġġjati Il-potenzjal ta’ l-immigranti u tan-nies żvantaġġjati, bħalma huma l-minoritajiet u n-nies diżabbli, għadhu mhux magħruf biżżejjed u l-esklużjoni mis-suq tax-xogħol għadha problema. Sitt Stati Membri rċevew rakkomandazzjoni speċifika. Xi Stati Membri fasslu strateġiji sabiex iżidu l-parteċipazzjoni fix-xogħol tal-gruppi kollha li mhumiex rapprezentati biżżejjed fis-suq tax-xogħol. Politika speċifika għall-integrazzjoni ta’ l-immigranti u l-minoritajiet qiegħda titfassal u din tiffoka fuq miżuri ta’ assimilazzjoni u ta’ aċċess fis-suq tax-xogħol, li jinkludu taħriġ fil-lingwa, programmi ta’ taħriġ fil-qari u l-kitba u tmexxija vokazzjonali. Minkejja dan, ħafna drabi jitħalla f'idejn l-individwi sabiex jadattaw ruħhom. Ir-Roma jew l-immigranti, per eżempju, ħafna drabi jitqiesu bħala responsabbli mis-sitwazzjoni li jinsabu fiha. 3.3 ŻJIEDA FL-INVESTIMENT U INVESTIMENT IKTAR EFFETTIV FIL-KAPITAL UMAN U T-TAGħLIM GħAL MATUL IL-ħAJJA It-tfassil ta’ strateġiji għat-tagħlim ta’ matul il-ħajja u investiment fil-kapital uman L-UE ma’ tipprovdix "iż-żjieda fl-investiment fir-riżorsi umani" mitluba. L-NAPs jagħtu ftit informazzjoni sistematika dwar livelli jew dwar l-effiċjenza tar-riżorsi. L-investiment pubbliku f’dan il-qasam juri biss żjieda żgħira ħafna (5.1% tal-prodott gross domestiku għall-UE15). Dan ivarja bejn l-8.5% f’DK sa 3.9% f’EL u LU. SE, FI u DK għandhom rendiment tajjeb u għandhom impenn li jinvestu fl-livelli 'l fuq sewwa mill-medja ta' l-UE. Il-maqlub ta’ dan huwa veru ukoll. Stati Membri b’rendiment fqir għandhom tendenza li jinvestu f’livelli iżjed baxxi u għandhom strateġiji mhux żviluppati tajjeb sabiex jgħollu l-kapital uman. Filwaqt li hemm għarfien li l-atturi għandhom jaqsmu r-responsabbiltà, l-ebda Stat Membru ma juri approċċ verament komprensiv. Xi wħud jadottaw approċċ fiskali sabiex iħajru lil min jimpjega (partikolarment għall-SMEs) jinvesti. Il-fondi settorjali jintużaw ukoll (BE, IT, NL). Ir-riformi fiskali huma meqjusa fi Stati Membri oħra (EE, IE, SK, UK). Seba’ Stati Membri rċevew rakkomandazzjoni speċifika. L-azzjoni għadha fil-biċċa l-kbira fl-istadju ta’ tfassil u żvilupp. Huwa importanti li wieħed jasal iktar malajr għall-implimentazzjoni għaliex il-biċċa l-kbira minnhom għad jeħtieġilhom joħolqu sistemi u ħiliet li jipprovdu opportunitajiet ta’ tagħlim għal matul il-ħajja għal kulħadd. It-twessigħ tal-parteċipazzjoni fl- edukazzjoni u t-taħriġ u ta’ l-għotja tagħhom’ L-għan stipulat għall-UE għall-2010 li 85% ta’ dawk li għandhom 22 sena jkunu lestew l-edukazzjoni sekondarja ta’ l-ogħla livell hija sfida kbira. Il-medja ta’ l-UE (76.7% fl-2003) bilkemm iċċaqalqet mill-2000. Jeżistu differenzi kbar b’rati li jvarjaw minn 94.1% f'SK sa 43% f'MT. Ir-rati ta' tlestija huma wkoll baxxi ħafna fl-ES, IT, LU u PT. Minkejja progress dan l-aħħar li jagħti kuraġġ, biex jintlaħaq l-għan ta’ l-2010 ta’ rata ta’ 12.5% għall-parteċipazzjoni ta’ l-adulti fit-tagħlim għal matul il-ħajja jeħtieġ li jibqgħu isiru sforzi. Iktar riformi ta’ politika huma meħtieġa sabiex iħeġġu l-parteċipazzjoni f’ħafna mill-Istati Membri. Ir-rati ta’ parteċipazzjoni ilhom jonqsu mill-2001 (7.9%) sal-livell attwali ta’ 9.3% (2003). Madankollu, il-parteċipazzjoni għadha partikolarment baxxa f' CZ, EL, IT, MT, PT, u SK u tvarja ħafna skond l-età u l-livell miksub. M’hemmx impenn sistematiku sabiex il-qagħda ta' nies żvantaġġati tiġi indirizzata. Il-każ ta’ SE hu eċċezzjoni notevoli, fejn muniċipalitajiet huma obbligati joffru edukazzjoni sekondarja għolja liż-żagħżagħ kollha sa l-età ta’ 20. Wara din l-età jistgħu jiksbu kwalifiki f’edukazzjoni għall-adulti minħabba li l-ħaddiema kollha huma intitolati għal study leave. Għoxrin Stat Membru rċieva rakkomandazzjoni speċifika. CY qiegħed iwettaq riformi fl-iskema ta’ apprendisti tiegħu. Quddiem nuqqas ta’ postijiet għall-apprendisti, DE kkonkludiet ftehim nazzjonali ma’ l-industrija sabiex tassigura li ż-żagħżagħ kollha li japplikaw għal taħriġ vokazzjonali jingħataw post u l-HU ħabbret żjieda kbira fil-fondi għal tagħlim għall-adulti. It-tnaqqis tan-numru ta’ studenti li jħallu l-iskola kmieni Minkejja l-għarfien ta' l-importanza tal-kwistjoni, l-inizjattivi ħafna drabi huma frammentarji. Il-biċċa l-kbira mill-politika hi magħmula minn miżuri speċjali li jgħinu lill-istudenti l-iżjed vulnerabbli li jinsabu barra mis-sistema tradizzjonali ta’ l-edukazzjoni u t-taħriġ . Sbatax-il Stat Membru rċieva rakkomandazzjoni speċifika. Il-proporzjon ta’ dawk li jħallu l-iskola kmieni[ix] naqas xi ftit għal 15.9% fl-2003, il-bogħod sewwa mill-għan ta’ l-2010 ta’ 10%. F’seba’ Stati Membri[x] r-rati żdiedu mill-2002. Il-progress lejn l-għan ta’ l-UE jiddependi ħafna mill-progress f’ES, IT, MT u PT, fejn il-livelli huma ogħla ferm mill-medja ta’ l-UE. Kien hemm tnaqqis sinjifikanti fl-Istati Membri bl-iktar rati għoljin, partikolarment PT u ME (b’livelli ‘l fuq sewwa minn 40%). 3.4 IL-GARANZIJA TA’ IMPLIMENTAZZJONI EFFETTIVA TA’ RIFORMI PERMEZZ TA’ TMEXXIJA AħJAR It-twaqqif ta' sħubijiet għar-riforma It-twettiq ta’ l-Istrateġija ta' Liżbona u ta’ l-EES jeħtieġ azzjoni kkoordinata u fehma pubblika dwar aġenda sħiħa ta’ riforma, partikolarment fejn għandha x’taqsam il-ġestjoni tal-bidla ekonomika. Il-Kunsill Ewropew stieden lill-Istati Membri sabiex iwaqqfu sħubijiet għar-riforma. Filwaqt li approċċi ta’ sħubija jinsabu f’’ħafna Stati Membri, IE kien l-uniku wieħed li semma t-twaqqif tas-sħubijiet għar-riforma fl-NAP tiegħu. Il-promozzjoni tar-rwol u l-prominenza tal-Pjanijiet ta’ Azzjoni Nazzjonali Sabiex ikollhom impatt, l-NAPs għandhom bżonn leġitimazzjoni politika. L-involviment tal-parlamenti mhuwiex biżżejjed għax dawn bilkemm għandhom irwol fil-proċedura ta’ approvazzjoni, bl-eċċezzjoni notevoli ta’ MT. Dan il-profil baxx jista’jkun raġuni waħda għalfejn l-NAPs m'għandhomx input jew appoġġ sinjifikanti mis-soċjetà ċivili. L-NAPs huma fil-biċċa l-kbira rapporti ta’ ġabra fil-qosor. Iżda dawn għandhom profil iktar għoli f'ħafna mill-Istati Membri l-ġodda fejn dawn ġeneralment iħarsu iżjed il-quddiem u għandhom irwol iktar ċentrali fiċ-ċiklu politiku. Għandhom isiru iżjed attraenti u iżjed aċċessibbli għat-tixrid (per eżempju BE). Id-definizjoni ta’ l-impenji u l-għanijiet nazzjonali Stati Membri ngħataw parir sabiex jistipulaw għanijiet nazzjonali li jirriflettu dawk miftiehma fuq livell ta’ l-UE. Saru xi passi pożittivi fl-2004 b’ES u seba’ mill-Istati Membri jistipulaw għanijiet nazzjonali għall-impjiegi[xi]. Inqas minn nofs stipulaw għanijiet sabiex iżidu r-rata ta' impjiegi għal ħaddiema kbar fl-età. Etajiet ta’ rtirar diġà kienu jeżistu fi FR, FI, u PT u CY stipulaw għan ġdid. Kien hemm iktar Stati Membri li stipulaw għanijiet sabiex itejbu l-livelli tal-kapital uman. Is-suffiċjenza, t-trasparenza u l-effettività ta' l-ispejjeż fl-allokazzjoni tar-riżorsi finanzjarji Ir-riformi għandhom ikunu appoġġjati minn mezzi finanzjari xierqa u mill-użu effettiv tal-fondi pubbliċi. L-informazzjoni mogħtija fin-NAPs mhijiex biżżejjed. Din għandha tinkludi n-nefqa reali, l-baġits allokati u t-tbassir għall-miżuri ewlenin. Daqs nofs l-Istati Membri jagħtu xi data komparabbli dwar l-infiq fuq l-ALMPs u, xi ftit inqas, dwar l-investiment fir-riżorsi umani[xii]. DK u CY jagħtu stampa raġonevoli mibnija fuq data nazzjonali. Xi ftit Stati Membri[xiii] jagħtu data finanzjara mqassma skond il-Linji ta' Gwida. Ir-rwol tal-Fond Soċjali Ewropew (ESF) huwa mogħti importanza iżda r-rrappurtar mhuwiex uniformi. L-iżvilupp ta’ tagħlim reċiproku iżjed effettiv It-tagħlim reċiproku u l-iskambju ta' ħiliet iservu sabiex itejbu l-proċess politiku. Xi Stati Membri iqabblu r-rendiment ta’ l-impjiegi tagħhom mal-medja ta' l-UE u r-rendiment ta’ oħrajn. L-NAPs ftit isemmu eżempji ta’ politika mnebbħa minn esperjenzi ta' oħrajn. Il-programm il-ġdid ta’ l-UE dwar it-tagħlim reċiproku jagħti opportunità sabiex dan l-element ewlieni jissaħħaħ. [i] Ir-Rapport Konġunt dwar l-Impjiegi jevalwa kif l-Istati Membri qegħdin jimplimentaw il-Linji ta’ Gwida għall-Impjiegi u r-Rakkomandazzjonijiet dwar l-Impjiegi adottati skond l-Artikolu 128 tat-Trattat. Id-dokumenti kollha marbuta ma’ l-Istrateġija Ewropea għall-Impjieg, li jinkludu r-rapport tat- Taskforce dwar l-Impjiegi, il-Linji ta’ Gwida u r-Rakkomandazzjonijiet ta’ l-UE u l-Pjanijiet ta’ Azzjoni Nazzjoni għall-Impjiegi huma disponibbli fil-websajt: http://europa.eu.int/comm/employment_social/employment_strategy/index_en.htm [ii] Għal analiżi ddettaljata ta’ tendenzi riċenti u r-rendiment tas-suq tax-xogħol ta’ l-UE, ara Kummissjoni Ewropea “L-Impjiegi fl-Ewropa 2004” (http://europa.eu.int/comm/employment_social/employment_analysis/employ_en.htm) Għall-aħħar aġġornamenti makroekonomiċi, ara Kummissjoni Ewropea “Tbassir Ekonomiku – Ħarifa ta’ l-2004”. Is-sorsi u l-metodoloġija tat-tabelli li jidhru f’dan ir-rapport huma deskritti fil- Working Paper għall-Istaff tal-Kummissjoni mehmuża. [iii] DK, CY, EL, FR, LV, PT u UK [iv] Il-figura għal SI għandha tiġi kkonfermata. [v] BE, DE, ES, FI, IT, LU, LV, SE, UK, u FR (fuq il-bażi ta’ figuri għal 2002). [vi] CY, CZ, EE, IE, MT, NL, PL, PT, SI, SK [vii] AT, CY, EE, ES, FR, HU, IE, IT, LT, LV, PL, PT (EL għadha ma kkonfermatx l-għan stipulat fil-Pjan ta’ Azzjoni tagħha ta’ l-2003) [viii] CY, CZ, EE, FI, FR, LV, NL, PT, UK [ix] Il-persentaġġ ta’ dawk li għandhom bejn 18 u 24-il sena li kellhom edukazzjoni sekondarja baxxa jew inqas u li ma kellhomx aktar tagħlim jew taħriġ wara li spiċċaw. [x] BE, CZ, CY, DE, DK, ES, FR [xi] CY, EE, HU, LT, LV, SI, SK [xii] AT, BE, DE, EE, FI, FR, HU, IE, IT, LT, LV, PT, SE [xiii] BE, ES, HU, IE, PL