Proposta għal DEĊIŻJONI TAL-KUNSILL dwar il-konklużjoni tal-Ftehim ta’ Djalogu Politiku u ta’ Kooperazzjoni mar-Repubbliki tal-Kosta Rika, ta’ El Salvador, tal-Gwatemala, tal-Ħonduras, tan-Nikaragwa u tal-Panama /* COM/2012/0454 final - 2012/0219 (NLE) */





MEMORANDUM TA’ SPJEGAZZJONI Il-Ftehim ta’ Djalogu Politiku u ta’ Kooperazzjoni bejn l-UE u l-Amerika Ċentrali (Political Dialogue and Cooperation Agreement, PDCA) ġie ffirmat fil-15 ta’ Diċembru 2003 f’Ruma. Minħabba n-natura mħallta ta’ dan il-ftehim, l-Istati Membri kellhom jirratifikaw il-ftehim. Din il-fażi ġiet konkluża f’Diċembru 2011 bid-depożitu tal-aħħar żewġ ratifiki li kien għad fadal. Skont id-dispożizzjonijiet tal-ftehim, huwa se jidħol fis-seħħ xahar wara li jiġi ddepożitat dan l-istrument ta’ approvazzjoni. 2012/0219 (NLE) Proposta għal DEĊIŻJONI TAL-KUNSILL dwar il-konklużjoni tal-Ftehim ta’ Djalogu Politiku u ta’ Kooperazzjoni mar-Repubbliki tal-Kosta Rika, ta’ El Salvador, tal-Gwatemala, tal-Ħonduras, tan-Nikaragwa u tal-Panama IL-KUNSILL TAL-UNJONI EWROPEA, Wara li kkunsidra t-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea, u b’mod partikolari l-Artikolu 212(3), flimkien mal-Artikolu 218(6)(a) tiegħu, Wara li kkunsidra l-proposta mill-Kummissjoni Ewropea, Wara li kkunsidra l-kunsens tal-Parlament Ewropew, Billi: (1) Skont id-Deċiżjoni tal-Kunsill 14855/03 tat-8 ta’ Diċembru 2003[1], il-Ftehim ta’ Djalogu Politiku u ta’ Kooperazzjoni mar-Repubbliki tal-Kosta Rika, ta’ El Salvador, tal-Gwatemala, tal-Ħonduras, tan-Nikaragwa u tal-Panama ġie ffirmat fil-15 ta’ Diċembru 2003, soġġett għall-konklużjoni tiegħu f’data iktar tard. (2) Skont l-Artikolu 54(1) tiegħu, il-Ftehim ta’ Djalogu Politiku u ta’ Kooperazzjoni jidħol fis-seħħ fl-ewwel jum tax-xahar wara dak li fih il-Partijiet jinnotifikaw lil xulxin li kkompletaw il-proċeduri meħtieġa għal dan l-iskop. (3) Il-partijiet l-oħra kollha għall-Ftehim, inklużi l-Istati Membri tal-Unjoni, issa ddepożitaw l-istrument ta’ ratifika tagħhom. (4) Il-ftehim għandu jiġi approvat f’isem l-Unjoni Ewropea, ADOTTA DIN ID-DEĊIŻJONI: Artikolu 1 Il-Ftehim ta’ Djalogu Politiku u ta’ Kooperazzjoni mar-Repubbliki tal-Kosta Rika, ta’ El Salvador, tal-Gwatemala, tal-Ħonduras, tan-Nikaragwa u tal-Panama huwa b’dan approvat f’isem l-Unjoni. It-test tal-Ftehim huwa mehmuż ma’ din id-Deċiżjoni. Artikolu 2 Il-President tal-Kunsill jinnomina lill-persuna awtorizzata biex tipproċedi, f’isem l-Unjoni Ewropea, għan-notifika tal-Ftehim, sabiex jiġi espress il-kunsens tal-Unjoni Ewropea li tintrabat bil-Ftehim. Artikolu 3 Din id-Deċiżjoni tidħol fis-seħħ fi […] jum wara dak tal-pubblikazzjoni tagħha f’Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea. Magħmul fi Brussell, Għall-Kunsill Il-President ANNESS FTEHIM TA’ DJALOGU POLITIKU U TA’ KOOPERAZZJONI bejn il-Komunità Ewropea u l-Istati Membri tagħha, minn naħa waħda, u r-Repubbliki tal-Kosta Rika, ta’ El Salvador, tal-Gwatemala, tal-Ħonduras, tan-Nikaragwa u tal-Panama min-naħa l-oħra IR-RENJU TAL-BELĠJU, IR-RENJU TAD-DANIMARKA, IR-REPUBBLIKA FEDERALI TAL-ĠERMANJA, IR-REPUBBLIKA ELLENIKA, IR-RENJU TA’ SPANJA, IR-REPUBBLIKA FRANĊIŻA, L-IRLANDA, IR-REPUBBLIKA TALJANA, IL-GRAN DUKAT TAL-LUSSEMBURGU, IR-RENJU TAL-PAJJIŻI L-BAXXI, IR-REPUBBLIKA TAL-AWSTRIJA, IR-REPUBBLIKA PORTUGIŻA, IR-REPUBBLIKA TAL-FINLANDJA, IR-RENJU TAL-ISVEZJA, IR-RENJU UNIT TAL-GRAN BRITTANJA U L-IRLANDA TA’ FUQ, Partijiet Kontraenti għat-Trattat li jistabbilixxi l-Komunità Ewropea u għat-Trattat dwar l-Unjoni Ewropea, minn hawn ’il quddiem imsejħa ‘l-Istati Membri’, u IL-KOMUNITÀ EWROPEA, minn hawn ’il quddiem imsejħa ‘il-Komunità’ minn naħa waħda, u IR-REPUBBLIKA TAL-KOSTA RIKA, IR-REPUBBLIKA TA’ EL SALVADOR, IR-REPUBBLIKA TAL-GWATEMALA, IR-REPUBBLIKA TAL-ĦONDURAS, IR-REPUBBLIKA TAN-NIKARAGWA, IR-REPUBBLIKA TAL-PANAMA, min-naħa l-oħra, FILWAQT LI JIKKUNSIDRAW ir-rabtiet storiċi u kulturali tradizzjonali bejn il-Partijiet u x-xewqa li jsaħħu r-relazzjonijiet tagħhom, billi jibnu fuq il-mekkaniżmi eżistenti li jirregolaw ir-relazzjonijiet bejn il-Partijiet; FILWAQT LI JIKKUNSIDRAW l-iżvilupp pożittiv fiż-żewġ reġjuni matul l-aħħar għaxar snin, li ppermetta li l-promozzjoni ta’ miri u interessi komuni tidħol fi stadju ġdid ta’ relazzjonijiet, iktar profondi u iktar moderni u permanenti, sabiex ikun hemm reazzjoni għall-isfidi interni kurrenti u għall-avvenimenti internazzjonali; FILWAQT LI JAFFERMAW MILL-ĠDID ir-rispett tagħhom għall-prinċipji demokratiċi u għad-drittijiet fundamentali tal-bniedem kif inhuma stabbiliti fid-Dikjarazzjoni Universali tad-Drittijiet tal-Bniedem; FILWAQT LI JFAKKRU l-impenn tagħhom fir-rigward tal-prinċipji tal-istat tad-dritt u tal-governanza tajba; FUQ IL-BAŻI tal-prinċipju ta’ responsabbiltajiet kondiviżi u konvinti mill-importanza li jiġi pprevenut l-użu tad-drogi illeċiti u li jitnaqqsu l-effetti dannużi tagħhom kif ukoll li jiġu indirizzati l-kultivazzjoni, il-produzzjoni, l-ipproċessar u t-traffikar illeċiti tad-drogi u tal-prekursuri tagħhom; FILWAQT LI JENFASIZZAW l-impenn tagħhom li jaħdmu flimkien sabiex jilħqu l-għanijiet tal-qerda tal-faqar, ta’ żvilupp ekwu u sostenibbli, inklużi l-aspetti tal-vulnerabbiltà għad-diżastri naturali, tal-konservazzjoni u tal-ħarsien tal-ambjent u tal-bijodiversità, u l-integrazzjoni progressiva tal-pajjiżi tal-Amerika Ċentrali fl-ekonomija dinjija; FILWAQT LI JENFASIZZAW l-importanza li l-Partijiet jagħtu lill-konsolidazzjoni tal-proċess ta’ djalogu politiku u ta’ kooperazzjoni ekonomika mibni bejn il-Partijiet bħala parti mid-Djalogu ta’ San Jose mibdi fl-1984 u mġedded f’Firenze fl-1996 u f’Madrid fl-2002; FILWAQT LI JENFASIZZAW il-ħtieġa li jissaħħaħ il-programm ta’ kooperazzjoni rregolat mill-Ftehim Kwadru ta’ Kooperazzjoni bejn il-Komunità Ekonomika Ewropea u r-Repubbliki tal-Kosta Rika, ta’ El Salvador, tal-Gwatemala, tal-Ħonduras, tan-Nikaragwa u tal-Panama ffirmat fl-1993 (minn hawn ’il quddiem imsejjaħ il-“Ftehim Qafas ta’ Kooperazzjoni tal-1993”); FILWAQT LI JIRRIKONOXXU l-avvanzi fil-proċess ta’ integrazzjoni ekonomika tal-Amerika Ċentrali bħal, pereżempju, l-isforzi sabiex tkun stabbilita b’mod rapidu Unjoni Doganali tal-Amerika Ċentrali, id-dħul fis-seħħ tal-Mekkaniżmu ta’ Soluzzjoni tat-Tilwim Kummerċjali, l-iffirmar tat-Trattat dwar l-Investiment u l-Kummerċ fis-Servizzi tal-Amerika Ċentrali, kif ukoll il-ħtieġa li jiġi approfondit il-proċess ta’ integrazzjoni reġjonali, ta’ liberalizzazzjoni tal-kummerċ u ta’ riforma ekonomika reġjonali fi ħdan ir-reġjun tal-Amerika Ċentrali; KONXJI mill-ħtieġa li jippromwovu żvilupp sostenibbli fiż-żewġ reġjuni permezz ta’ sħubija għall-iżvilupp li tinvolvi lill-partijiet interessati rilevanti kollha, inklużi s-soċjetà ċivili u s-settur privat, skont il-prinċipji stabbiliti fil-Kunsens ta’ Monterrey u fid-Dikjarazzjoni ta’ Johannesburg, u fil-Pjan għall-Implimentazzjoni tagħha; KONXJI mill-ħtieġa li jistabbilixxu kooperazzjoni dwar kwistjonijiet ta’ migrazzjoni; FILWAQT LI JIRRIKONOXXU li l-ebda dispożizzjoni f’dan il-ftehim ma tirreferi b’xi mod għall-pożizzjoni tal-Partijiet f’negozjati kummerċjali bilaterali jew multilaterali li jkunu għaddejjin jew futuri, jew b’xi mod tiġi interpretata jew tinftiehem bħala li tiddefinixxiha. FILWAQT LI JENFASIZZAW ir-rieda tagħhom li jikkooperaw f’fora internazzjonali dwar kwistjonijiet ta’ interessi reċiproċi; FILWAQT LI JŻOMMU F’MOĦĦHOM is-sħubija strateġika li ġiet żviluppata bejn l-Unjoni Ewropea u l-Amerika Latina u l-Karibew fil-kuntest tas-Summit ta’ Rio tal-1999 u li ġiet affermata mill-ġdid fis-Summit ta’ Madrid tal-2002; u FILWAQT LI JQISU d-Dikjarazzjoni ta’ Madrid ta’ Mejju 2002; IDDEĊIDEW LI JIKKONKLUDU DAN IL-FTEHIM: TITOLU I PRINĊIPJI, GĦANIJIET U KAMP TA’ APPLIKAZZJONI TAL-FTEHIM Artikolu I Prinċipji 1. Ir-rispett għall-prinċipji demokratiċi u għad-drittijiet fundamentali tal-bniedem, kif inhuma stabbiliti fid-Dikjarazzjoni Universali tad-Drittijiet tal-Bniedem, kif ukoll għall-prinċipju tal-istat tad-dritt, huwa l-bażi tal-politiki interni u internazzjonali tal-Partijiet u jikkostitwixxi element essenzjali ta’ dan il-Ftehim. 2. Il-Partijiet jikkonfermaw l-impenn tagħhom fir-rigward tal-promozzjoni ta’ żvilupp sostenibbli u fir-rigward tal-kontribut tagħhom sabiex jintlaħqu l-Għanijiet ta’ Żvilupp tal-Millennju. 3. Il-Partijiet jaffermaw mill-ġdid ir-rabta tagħhom mal-prinċipji ta’ governanza tajba u tal-ġlieda kontra l-korruzzjoni. Artikolu 2 Għanijiet u Kamp ta’ Applikazzjoni 1. Il-Partijiet jikkonfermaw l-għan konġunt tagħhom li jsaħħu r-relazzjonijiet tagħhom billi jiżviluppaw id-djalogu politiku tagħhom u jsaħħu l-kooperazzjoni ta’ bejniethom. 2. Bl-istess mod, il-Partijiet jaffermaw mill-ġdid id-deċiżjoni tagħhom li jsaħħu l-kooperazzjoni dwar il-kummerċ, l-investimenti u r-relazzjonijiet ekonomiċi. 3. Il-Partijiet jikkonfermaw l-għan konġunt tagħhom li jaħdmu sabiex joħolqu kundizzjonijiet fejn, fuq il-bażi tal-eżitu tal-Programm ta’ Ħidma ta’ Doha, li l-Partijiet impenjaw irwieħhom li jikkompletaw sa tmiem l-2004, jista’ jiġi nnegozjat bejniethom Ftehim ta’ Assoċjazzjoni, li jinkludi Ftehim ta’ Kummerċ Ħieles, fattibbli u li jkun ta’ benefiċċju għat-tnejn. 4. L-implimentazzjoni ta’ dan il-Ftehim għandha tgħin sabiex jinħolqu dawn il-kundizzjonijiet billi jsiru sforzi ħalli jkun hemm stabbiltà politika u soċjali, jiġi approfondit il-proċess ta’ integrazzjoni reġjonali u jitnaqqas il-faqar fi ħdan qafas ta’ żvilupp sostenibbli fl-Amerika Ċentrali. 5. Dan il-Ftehim jirregola d-djalogu politiku u l-kooperazzjoni bejn il-Partijiet u jinkludi l-arranġamenti istituzzjonali meħtieġa għall-applikazzjoni tiegħu. L-ebda dispożizzjoni ta’ dan il-Ftehim ma tiddefinixxi l-pożizzjoni tal-Partijiet f’negozjati kummerċjali bilaterali jew futuri li jkunu għaddejjin jew futuri. 6. Il-Partijiet jimpenjaw irwieħhom li perjodikament jivvalutaw il-progress li jkun sar, fejn iqisu l-progress miksub qabel id-dħul fis-seħħ tal-Ftehim. TITOLU II DJALOGU POLITIKU Artikolu 3 Għanijiet 1. Il-Partijiet jaqblu li jsaħħu d-djalogu politiku regolari tagħhom fuq il-bażi tal-prinċipji stabbliti fid-Dikjarazzjonijiet Konġunti tal-proċess ta’ Djalogu ta’ San Jose, b’mod partikolari d-Dikjarazzjonijiet ta’ San Jose (it-28/id-29 ta’ Settembru 1984), ta’ Firenza (il-21 ta’ Marzu 1996) u ta’ Madrid (it-18 ta’ Mejju 2002). 2. Il-Partijiet jaqblu li d-djalogu politiku jkun ikopri l-aspetti kollha ta’ interess reċiproku u kwalunkwe kwistjoni internazzjonali oħra. Huwa jħejji t-triq għal inizjattivi ġodda sabiex jintlaħqu miri komuni u sabiex tkun stabbilita bażi komuni f’oqsma bħall-integrazzjoni reġjonali, it-tnaqqis tal-faqar u l-koeżjoni soċjali, l-iżvilupp sostenibbli, is-sigurtà u l-istabbilità reġjonali, il-prevenzjoni u r-riżoluzzjoni tal-kunflitti, id-drittijiet tal-bniedem, id-demokrazija, il-governanza tajba, il-migrazzjoni u l-ġlieda kontra l-korruzzjoni, il-ġlieda kontra t-terroriżmu, id-drogi u l-armi żgħar u armamenti ħfief. Barra minn hekk, jipprovdi bażi sabiex jittieħdu inizjattivi u jappoġġja sforzi sabiex jiġu żviluppati inizjattivi, inklużi l-kooperazzjoni, u azzjonijiet fir-reġjun kollu tal-Amerika Latina. 3. Il-Partijiet jaqblu li djalogu politiku msaħħaħ jippermetti skambju wiesa’ ta’ informazzjoni u jipprovdi forum għal inizjattivi konġunti fil-livell internazzjonali. Artikolu 4 Mekkaniżmi Il-Partijiet jaqblu li d-djalogu politiku tagħhom jitwettaq: (a) fejn ikun xieraq u bi qbil miż-żewġ Partijiet, fil-livell ta’ Kapijiet ta’ Stat u ta’ Gvern; (b) fil-livell ministerjali, b’mod partikolari fil-qafas tal-Laqgħa Ministerjali tad-Djalogu ta’ San Jose; (c) fil-livell ta’ uffiċjali għoljin; (d) fil-livell ta’ ħidma; u jagħmel l-ikbar użu possibbli mill-mezzi diplomatiċi. Artikolu 5 Kooperazzjoni fil-qasam tal-politika estera u ta’ sigurtà Sa fejn ikun possibbli u skont l-interessi tagħhom, il-Partijiet jikkoordinaw il-pożizzjonijiet tagħhom u jieħdu inizjattivi konġunti fil-fora internazzjonali xierqa u jikkooperaw fil-qasam tal-politika estera u ta’ sigurtà. TITOLU III KOOPERAZZJONI Artikolu 6 Għanijiet 1. Il-Partijiet jaqblu li l-kooperazzjoni prevista fil-Ftehim Qafas ta’ Kooperazzjoni tal-1993 tissaħħaħ u tiġi estiża għal oqsma oħrajn. Din il-kooperazzjoni tkun tiffoka fuq l-għanijiet li ġejjin: (a) il-promozzjoni tal-istabbilità politika u soċjali permezz tad-demokrazija, tar-rispett għad-drittijiet tal-bniedem u ta’ governanza tajba; (b) l-approfondiment tal-proċess ta’ integrazzjoni reġjonali fost il-pajjiżi tal-Amerika Ċentrali sabiex jingħata kontribut għal tkabbir ekonomiku ikbar u għal titjib gradwali fil-kwalità tal-ħajja għall-popli tagħhom; (c) it-tnaqqis tal-faqar u l-promozzjoni ta’ aċċess iktar ekwu għas-servizzi soċjali u għall-benefiċċji tat-tkabbir ekonomiku, fejn jiġi żgurat bilanċ xieraq bejn il-komponenti ekonomiċi, soċjali u ambjentali f’kuntest ta’ żvilupp sostenibbli. 2. Il-Partijiet jaqblu li l-kooperazzjoni tkun tqis l-aspetti trasversali marbuta mal-iżvilupp ekonomiku u soċjali, inklużi kwistjonijiet bħall-ġeneru, ir-rispett għall-popli indiġeni u gruppi etniċi oħrajn tal-Amerika Ċentrali, il-prevenzjoni tad-diżastri naturali u r-rispons għalihom, il-konservazzjoni u l-ħarsien tal-ambjent, il-bijodiversità, id-diversità kulturali, ir-riċerka u l-iżvilupp teknoloġiku. L-integrazzjoi reġjonali tiġi kkunsidrata wkoll bħala tema trasversali u f’dak ir-rigward l-azzjonijiet ta’ kooperazzjoni fil-livell nazzjonali jkunu kompatibbli mal-proċess ta’ integrazzjoni reġjonali. 3. Il-Partijiet jaqblu li l-miżuri li għandhom l-għan li jagħtu kontribut għall-integrazzjoni reġjonali fl-Amerika Ċentrali u li jsaħħu r-relazzjonijiet interreġjonali bejn il-Partijiet jiġu inkoraġġiti. Artikolu 7 Metodoloġija Il-Partijiet jaqblu li l-kooperazzjoni tiġi implimentata permezz ta’ assistenza teknika u finanzjarja, studji, taħriġ, skambji ta’ informazzjoni u ta’ għarfien espert, laqgħat, seminars, proġetti ta’ riċerka jew kwalunkwe mezz ieħor miftiehem mill-Partijiet fil-kuntest tal-qasam ta’ kooperazzjoni, tal-għanijiet mixtieqa u tal-mezzi disponibbli, f’konformità man-normi u mar-regolamenti li japplikaw għal din il-kooperazzjoni. L-entitajiet kollha involuti fil-kooperazzjoni se jkunu soġġetti għal ġestjoni trasparenti u responsabbli tar-riżorsi. Artikolu 8 Kooperazzjoni fil-qasam tad-drittijiet tal-bniedem, tad-demokrazija u tal-governanza tajba Il-Partijiet jaqblu li l-kooperazzjoni f’dan il-qasam tappoġġja b’mod attiv lill-gvernijiet u lir-rappreżentanti tas-soċjetà ċivili permezz ta’ azzjonijiet, b’mod partikolari fl-oqsma li ġejjin: (a) il-promozzjoni u l-protezzjoni tad-drittijiet tal-bniedem u l-konsolidazzjoni tal-proċess ta’ demokratizzazzjoni, inkluża l-ġestjoni tal-proċessi elettorali; (b) it-tisħiħ tal-istat tad-dritt u tal-ġestjoni tajba u trasparenti tal-affarijiet pubbliċi, inkluża l-ġlieda kontra l-korruzzjoni fil-livelli lokali, reġjonali u nazzjonali; u (c) it-tisħiħ tal-indipendenza u tal-effiċjenza tas-sistemi ġudizzjarji. Artikolu 9 Kooperazzjoni fil-qasam tal-prevenzjoni tal-kunflitti 1. Il-Partijiet jaqblu li kooperazzjoni f’dan il-qasam tippromwovi u ssostni politika komprensiva tal-paċi li tinkoraġġixxi djalogu fost in-nazzjonijiet demokratiċi fid-dawl tal-isfidi preżenti, li jinkludi l-prevenzjoni u r-riżoluzzjoni tal-kunflitti, l-istabbiliment mill-ġdid tal-paċi u l-ġustizzja fil-kuntest tad-drittijiet tal-bniedem. Din il-politika tkun ibbażata fuq il-prinċipju ta’ sjieda u tiffoka primarjament fuq l-iżvilupp tal-kapaċitajiet reġjonali, subreġjonali u nazzjonali. Sabiex ikunu pprevenuti l-kunflitti, u kif ikun meħtieġ, hija tiżgura opportunitajiet politiċi, ekonomiċi, soċjali u kulturali ndaqs għas-segmenti kollha tas-soċjetà, issaħħaħ il-leġittimità demokratika, tippromwovi l-koeżjoni soċjali u l-ġestjoni effettiva tal-affarijiet pubbliċi, tistabbilixxi mekkaniżmi effettivi għal konċiljazzjoni paċifika tal-interessi ta’ gruppi differenti u tinkoraġġixxi soċjetà ċivili attiva u organizzata, b’mod partikolari billi tagħmel użu mill-istituzzjonijiet reġjonali eżistenti. 2. L-attivitajiet ta’ kooperazzjoni jistgħu jinkludu, kif ikun xieraq, fost l-oħrajn, appoġġ għal proċessi ta’ medjazzjoni, ta’ negozjati u ta’ rikonċiljazzjoni speċifiċi għall-pajjiż, għal sforzi żviluppati sabiex jagħtu għajnuna lit-tfal, lin-nisa u lill-anzjani, u għal azzjonijiet fil-ġlieda kontra l-mini kontra l-persunal. 3. Il-Partijiet jikkooperaw ukoll fil-qasam tal-prevenzjoni ta’ u tal-ġlieda kontra t-traffiku illegali ta’ armi żgħar u armamenti ħfief bil-għan li tiġi żviluppata, fost l-oħrajn, koordinazzjoni f’azzjonijiet sabiex jissaħħu l-kooperazzjoni legali, istituzzjonali u bejn il-pulizija, kif ukoll il-ġbir u l-qerda tal-armi żgħar u tal-armamenti ħfief illeċiti f’idejn persuni pajżana. Artikolu 10 Kooperazzjoni sabiex tissajjaħ il-modernizzazzjoni tal-Istat u tal-amministrazzjoni pubblika 1. Il-Partijiet jaqblu li l-għan ta’ kooperazzjoni f’dan il-qasam ikun li jissaħħu l-modernizzazzjoni u l-professjonalizzazzjoni tal-amministrazzjoni pubblika fil-pajjiżi tal-Amerika Ċentrali, inkluż li jingħata appoġġ lill-proċess ta’ deċentralizzazzjoni u lill-bidliet organizzattivi li jirriżultaw mill-proċess ta’ integrazzjoni tal-Amerika Ċentrali. B’mod ġenerali, l-għan ikun li tittejjeb l-effiċjenza organizzattiva, li jiġu żgurati ġestjoni trasparenti tar-riżorsi pubbliċi u responsabbiltà, kif ukoll li jittejjeb il-qafas legali u istituzzjonali bbażat, fost l-oħrajn, fuq l-aħjar prattiki tal-Partijiet u fejn jittieħed vantaġġ mill-esperjenza miksuba permezz tal-iżvilupp ta’ politiki u ta’ strumenti fl-Unjoni Ewropea. 2. Din il-kooperazzjoni tista’ tinkludi, fost l-oħrajn, programmi li jkollhom l-għan li jibnu l-kapaċitajiet għat-tfassil u għall-implimentazzjoni tal-politiki fl-oqsma kollha ta’ interess reċiproku, fost l-oħrajn, l-għoti ta’ servizzi pubbliċi, il-kompożizzjoni u l-eżekuzzjoni tal-baġit, il-prevenzjoni ta’ u l-ġlieda kontra l-korruzzjoni, u t-tisħiħ tas-sistemi ġudizzjarji. Artikolu 11 Kooperazzjoni fil-qasam tal-integrazzjoni reġjonali 1. Il-Partijiet jaqblu li kooperazzjoni f’dan il-qasam issaħħaħ il-proċess ta’ integrazzjoni reġjonali fir-reġjun tal-Amerika Ċentrali, b’mod partikolari l-iżvilupp u l-implimentazzjoni tas-suq komuni tiegħu. 2. Il-kooperazzjoni tagħti appoġġ lill-iżvilupp u lit-tisħiħ tal-istituzzjonijiet komuni fir-reġjun tal-Amerika Ċentrali u tippromwovi kooperazzjoni iktar mill-qrib bejn l-istituzzjonijiet ikkonċernati. 3. Il-kooperazzjoni tippromwovi wkoll l-iżvilupp ta’ politiki komuni u l-armonizzazzjoni tal-qafas legali, biss u esklużivament sal-punt li dawn ikunu koperti mill-istrumenti ta’ integrazzjoni tal-Amerika Ċentrali u kif ikun miftiehem mill-Partijiet, inklużi l-politiki settorjali f’oqsma bħall-kummerċ, id-dwana, l-enerġija, it-trasport, il-komunikazzjonijiet, l-ambjent u l-kompetizzjoni kif ukoll il-koordinazzjoni tal-politiki makroekonomiċi f’oqsma bħall-politika monetarja, il-politika fiskali u l-finanzi pubbliċi. 4. B’mod iktar speċifiku, hija tista’ tinkludi, fost l-oħrajn permezz tal-għoti ta’ assistenza teknika relatata mal-kummerċ: (a) l-għoti ta’ assistenza sabiex jissaħħaħ il-proċess ta’ konsolidazzjoni u ta’ implimentazzjoni ta’ unjoni doganali funzjonanti tal-Amerika Ċentrali; (b) l-għoti ta’ assistenza sabiex jitnaqqsu u jiġu eliminati l-ostakoli għall-iżvilupp tal-kummerċ intrareġjonali; (c) il-kooperazzjoni fis-simplifikazzjoni, fil-modernizzazzjoni, fl-armonizzazzjoni u fl-integrazzjoni tas-sistemi doganali u ta’ tranżitu u l-għoti ta’ appoġġ f’termini ta’ żvilupp ta’ leġiżlazzjoni, ta’ normi u ta’ taħriġ professjonali; u (d) l-għoti ta’ assistenza sabiex jiġi approfondit il-proċess lejn il-konsolidazzjoni u l-funzjonament ta’ suq komuni intrareġjonali. Artikolu 12 Kooperazzjoni reġjonali Il-Partijiet jaqblu li jużaw l-istrumenti ta’ kooperazzjoni eżistenti kollha sabiex jippromwovu l-attivitajiet li għandhom l-għan li jiżviluppaw kooperazzjoni attiva u reċiproka bejn l-Unjoni Ewropea u l-Amerika Ċentrali u, mingħajr ma tiġi mminata l-kooperazzjoni bejn il-Partijiet, bejn l-Amerika Ċentrali u pajjiżi/reġjuni oħrajn fl-Amerika Latina u fil-Karibew f’oqsma bħall-promozzjoni tal-kummerċ u tal-investiment, l-ambjent, il-prevenzjoni tad-diżastri naturali u r-rispons għalihom, ir-riċerka xjentifika, teknika u teknoloġika, l-enerġija, it-trasport, l-infrastruttura tal-komunikazzjonijiet, il-kultura, l-iżvilupp reġjonali u l-ippjanar fl-użu tal-art, fost l-oħrajn. Artikolu 13 Kooperazzjoni fil-kummerċ 1. Il-Partijiet jaqblu li kooperazzjoni fil-kummerċ tippromwovi l-integrazzjoni tal-pajjiżi tal-Amerika Ċentrali fl-ekonomija dinjija. Hija jkollha wkoll l-għan li trawwem, permezz tal-għoti ta’ assistenza teknika relatata mal-kummerċ, l-iżvilupp u d-diversifikazzjoni tal-kummerċ intrareġjonali kif ukoll il-kummerċ mal-Unjoni Ewropea sal-ogħla grad possibbli. 2. Il-Partijiet jaqblu li jimplimentaw aġenda integrata għal kooperazzjoni fil-kummerċ sabiex jisfruttaw bl-aħjar mod l-opportunitajiet li jimplika l-kummerċ, iwessgħu l-bażi produttiva li se tibbenefika mill-kummerċ, fost l-oħrajn billi jiżviluppaw mekkaniżmi sabiex jiġu ffaċċati l-isfidi ta’ kompetizzjoni ikbar fis-suq, u jibnu dawk il-ħiliet, dawk l-istrumenti u dawk it-tekniki meħtieġa sabiex il-benefiċċji kollha tal-kummerċ ikunu jistgħu jitgawdew iktar malajr. 3. Sabiex tiġi implimentata l-aġenda tal-kooperazzjoni u sabiex jiġu massimizzati l-opportunitajiet ta’ negozjati u ta’ ftehimiet kummerċjali bilaterali, reġjonali jew multilaterali, il-Partijiet jaqblu li jsaħħu l-bini tal-kapaċitajiet tekniċi reġjonali. Artikolu 14 Kooperazzjoni fil-qasam tas-servizzi 1. Il-Partijiet jaqblu li jsaħħu l-kooperazzjoni tagħhom fil-qasam tas-servizzi, f’konformità mar-regoli tal-Ftehim Ġenerali dwar il-Kummerċ fis-Servizzi (General Agreement on Trade in Services, GATS), biex jirriflettu l-importanza dejjem ikbar tas-servizzi għall-iżvilupp u għad-diversifikazzjoni tal-ekonomiji tagħhom. Iż-żieda fil-kooperazzjoni jkollha l-għan li ttejjeb il-kompetittività tas-settur tas-servizzi tal-Amerika Ċentrali b’mod li jkun konsistenti ma’ żvilupp sostenibbli. 2. Il-Partijiet jidentifikaw is-setturi tas-servizzi fejn se tiġi ffokata l-kooperazzjoni. L-attivitajiet ikunu mmirati, fost l-oħrajn, lejn l-ambjent regolatorju fejn titqies b’mod xieraq il-leġiżlazzjoni domestika, kif ukoll lejn l-aċċess għas-sorsi tal-kapital u tat-teknoloġija. Artikolu 15 Kooperazzjoni dwar il-proprjetà intellettwali Il-Partijiet jaqblu li l-kooperazzjoni f’dan il-qasam ikollha l-għan li tippromwovi l-investiment, it-trasferiment tat-teknoloġija, it-tixrid tal-informazzjoni, l-attivitajiet kulturali u kreattivi u l-attivitajiet ekonomiċi relatati kif ukoll l-aċċess u l-kondiviżjoni tal-benefiċċji fl-oqsma identifikati mill-Partijiet. Il-kooperazzjoni jkollha l-għan li ttejjeb il-liġijiet, ir-regolamenti u l-politiki sabiex ikunu promossi livelli ta’ protezzjoni u ta’ infurzar tad-drittijiet tal-proprjetà intellettwali skont l-ogħla standards internazzjonali. Artikolu 16 Kooperazzjoni dwar l-akkwist pubbliku Il-Partijiet jaqblu li l-kooperazzjoni f’dan il-qasam ikollu l-għan li tippromwovi proċeduri reċiproċi, mhux diskriminatorji, trasparenti u, jekk il-Partijiet jiftiehmu hekk, miftuħa[2], għal akkwist rispettiv tal-gvern u tas-settur pubbliku u, fejn ikun xieraq, fil-livelli kollha. Artikolu 17 Kooperazzjoni fil-qasam tal-politika tal-kompetizzjoni Il-Partijiet jaqblu li l-kooperazzjoni fil-qasam tal-politika tal-kompetizzjoni tippromwovi l-istabbiliment u l-applikazzjoni effettivi tar-regoli tal-kompetizzjoni kif ukoll it-tixrid tal-informazzjoni sabiex jiġu inkuraġġiti t-trasparenza u ċ-ċertezza legali għall-impriżi li joperaw fis-swieq tal-Amerika Ċentrali u tal-Unjoni Ewropea. Artikolu 18 Kooperazzjoni doganali 1. Il-Partijiet jaqblu li l-kooperazzjoni f’dan il-qasam ikollha l-għan li tiżviluppa miżuri relatati mal-faċilitazzjoni doganali u kummerċjali u li tippromwovi l-iskambju ta’ informazzjoni dwar is-sistemi doganali tal-Partijiet, sabiex ikun iffaċilitat il-kummerċ bejn il-Partijiet. 2. Kif ġie miftiehem mill-Partijiet, il-kooperazzjoni tista’ tinkludi, fost l-oħrajn: (a) is-simplifikazzjoni u l-armonizzazzjoni tad-dokumentazzjoni tal-importazzjoni u tal-esportazzjoni bbażata fuq standards internazzjonali, inkluż l-użu ta’ dikjarazzjonijiet simplifikati; (b) it-titjib tal-proċeduri doganali, permezz ta’ metodi bħall-valutazzjoni tar-riskji, proċeduri simplifikati għad-dħul u għar-rilaxx tal-merkanzija, għoti ta’ status ta’ kummerċjant awtorizzat, użu ta’ skambju elettroniku tad-dejta (electronic data interchange, EDI) u ta’ sistemi awtomatizzati; (c) miżuri sabiex jittejbu t-trasparenza u l-proċeduri ta’ appell mid-deċiżjonijiet doganali; (d) mekkaniżmi sabiex tiġi promossa konsultazzjoni regolari mal-komunità kummerċjali dwar ir-regolamenti u l-proċeduri tal-importazzjoni u tal-esportazzjoni. 3. Fil-qafas istituzzjonali stabbilit b’dan il-Ftehim, tista’ tiġi kkunsidrata l-konklużjoni ta’ protokoll ta’ assistenza reċiproka dwar kwistjonijiet doganali. Artikolu 19 Kooperazzjoni dwar regolamenti tekniċi u dwar il-valutazzjoni tal-konformità 1. Il-Partijiet jaqblu li kooperazzjoni dwar l-istandards, ir-regolamenti tekniċi u l-valutazzjonijiet tal-konformità hija għan ewlieni għall-iżvilupp tal-kummerċ, b’mod partikolari fir-rigward tal-kummerċ intrareġjonali. 2. Kif ġie miftiehem mill-Partijiet, il-kooperazzjoni tippromwovi: (a) il-provvista ta’ programmi ta’ assistenza teknika fl-Amerika Ċentrali sabiex ikun żgurat li s-sistemi u l-istrutturi għall-istandards, għall-akkreditazzjoni, għaċ-ċertifikazzjoni u għall-metroloġija jkunu kompatibbli ma’: - standards internazzjonali; - rekwiżiti essenzjali li jikkonċernaw is-saħħa u s-sikurezza, il-konservazzjoni tal-pjanti u tal-annimali, il-protezzjoni tal-konsumatur u l-ħarsien tal-ambjent. (b) l-għan ta’ kooperazzjooni f’dan il-qasam sabiex ikun iffaċilitat aċċess għas-suq. 3. Fil-prattika, il-kooperazzjoni: (a) tipprovdi appoġġ organizzattiv u tekniku sabiex jiġi inkuraġġit l-istabbiliment ta’ netwerks u ta’ korpi reġjonali, u tiżdied il-koordinazzjoni tal-politiki sabiex jiġi promoss approċċ komuni għall-użu ta’ standards internazzjonali u reġjonali fir-rigward ta’ regolamenti tekniċi u ta’ proċeduri ta’ valutazzjoni tal-konformità; (b) tinkoraġġixxi kwalunkwe miżura li jkollha l-għan li tnaqqas id-distakk bejn il-Partijiet fl-oqsma tal-valutazzjoni tal-konformità u tal-istandardizzazzjoni; u (c) tinkoraġġixxi kwalunkwe miżura maħsuba sabiex ittejjeb it-trasparenza, il-prattiki regolatorji tajbin u l-promozzjoni tal-istandards ta’ kwalità għall-prodotti u għall-prattiki tan-negozju. Artikolu 20 Kooperazzjoni industrijali 1. Il-Partijiet jaqblu li l-kooperazzjoni industrijali tippromwovi l-modernizzazzjoni u r-ristrutturar tal-industrija tal-Amerika Ċentrali u tas-setturi individwali, kif ukoll il-kooperazzjoni industrijali bejn l-operaturi ekonomiċi, bil-għan li s-settur privat jissaħħaħ f’kundizzjonijiet li jippromwovu l-ħarsien tal-ambjent. 2. L-inizjattivi ta’ kooperazzjoni industrijali jkunu jirriflettu l-prijoritajiet ddeterminati mill-Partijiet. Dawn ikunu jqisu l-aspetti reġjonali tal-iżvilupp industrijali, fejn jippromwovu s-sħubijiet transnazzjonali fejn dan ikun rilevanti. L-inizjattivi jipprovaw, b’mod partikolari, jistabbilixxu qafas adattat sabiex jittejjeb l-għarfien dwar il-ġestjoni u tiġi promossa t-trasparenza fir-rigward tas-swieq u tal-kundizzjonijiet għall-impriżi tan-negozju. Artikolu 21 Kooperazzjoni fil-qasam tal-iżvilupp tal-impriżi żgħar u ta’ daqs medju, u tal-mikroimpriżi Il-Partijiet jaqblu li jippromwovu ambjent favorevoli għall-iżvilupp ta’ impriżi żgħar u ta’ daqs medju, u ta’ mikroimpriżi, inklużi dawk fiż-żoni rurali, b’mod partikolari billi: (a) jippromwovu kuntatti bejn l-operaturi ekonomiċi, jinkoraġġixxu investimenti konġunti, impriżi konġunti u netwerks ta’ informazzjoni permezz tal-programmi orizzontali eżistenti; (b) jiffaċilitaw l-aċċess għal mezzi ta’ finanzjament, jipprovdu informazzjoni u jagħtu stimolu lill-innovazzjoni. Artikolu 22 Kooperazzjoni dwar is-settur agrikolu u rurali, il-foresterija u l-miżuri sanitarji u fitosanitarji 1. Il-Partijiet jaqblu dwar kooperazzjoni reċiproka fl-agrikoltura sabiex jiġu promossi agrikoltura sostenibbli, żvilupp agrikolu u rurali, il-foresterija, żvilupp soċjali u ekonomiku sostenibbli u s-sigurtà tal-ikel għall-pajjiżi tal-Amerika Ċentrali. 2. Il-kooperazzjoni tiffoka fuq il-promozzjoni tal-bini tal-kapaċitajiet u fuq it-trasferiment tal-infrastruttura u tat-teknoloġija, fejn tindirizza kwistjonijiet bħal: (a) il-miżuri sanitarji, fitosanitarji, ambjentali u tal-kwalità tal-ikel, fejn titqies il-leġiżlazzjoni fis-seħħ għaż-żewġ Partijiet, f’konformità mar-regoli tad-WTO u ta’ organizzazzjonijiet internazzjonali kompetenti oħrajn; (b) id-diversifikazzjoni u r-ristrutturar tas-setturi agrikoli; (c) l-iskambju reċiproku ta’ informazzjoni, inkluża dik dwar l-iżvilupp tal-politiki agrikoli tal-Partijiet; (d) l-assistenza teknika għat-titjib tal-produttività u l-iskambju ta’ teknoloġiji alternattivi tal-uċuħ tar-raba’; (e) l-esperimenti xjentifiċi u teknoloġiċi; (f) il-miżuri li għandhom l-għan li jtejbu l-kwalità tal-prodotti agrikoli, il-miżuri li jibnu l-kapaċitajiet għall-assoċjazzjonijiet tal-produtturi u l-miżuri li jappoġġjaw l-attivitajiet ta’ promozzjoni tal-kummerċ; (g) it-titjib fil-kapaċità għall-implimentazzjoni tal-miżuri sanitarji u fitosanitarji sabiex jiġi iffaċilitat l-aċċess għas-suq kif ukoll sabiex jiġi żgurat livell xieraq ta’ protezzjoni tas-saħħa skont id-dispożizzjonijiet tal-ftehim WTO/SPS. Artikolu 23 Kooperazzjoni fis-sajd u fl-akkwakultura Il-Partijiet jaqblu li jiżviluppaw kooperazzjoni ekonomika u teknika fis-settur tas-sajd u tal-akkwakultura, speċjalment f’aspetti bħall-isfruttament, il-ġestjoni u l-konservazzjoni sostenibbli tar-riżorsi tas-sajd, inkluża l-valutazzjoni tal-impatt ambjentali. Il-kooperazzjoni għandha tinkludi anki oqsma bħall-industrija tal-ipproċessar u l-faċilitazzjoni tal-kummerċ. Il-kooperazzjoni fis-settur tas-sajd tista’ twassal għall-konklużjoni ta’ ftehimiet bilaterali dwar is-sajd bejn il-Partijiet jew bejn il-Komunità Ewropea u pajjiż wieħed jew iktar tal-Amerika Ċentrali u/jew għall-konklużjoni ta’ ftehimiet multilaterali dwar is-sajd bejn il-Partijiet. Artikolu 24 Kooperazzjoni dwar it-tħaffir fil-minjieri Il-Partijiet jaqblu li l-kooperazzjoni fil-qasam tat-tħaffir fil-minjieri, fejn jitqiesu l-aspetti tal-konservazzjoni ambjentali, tiffoka prinċipalment fuq dawn li ġejjin: (a) il-promozzjoni tal-parteċipazzjoni tal-impriżi mill-Partijiet fl-esplorazzjoni, fl-isfruttament u fl-użu sostenibbli tal-minerali skont il-leġiżlazzjoni tagħhom; (b) il-promozzjoni ta’ skambji ta’ informazzjoni, ta’ esperjenza u ta’ teknoloġija marbuta mal-esplorazzjoni u mal-isfruttament tal-minjieri; (c) il-promozzjoni ta’ skambji ta’ esperti u t-twettiq ta’ riċerka konġunta sabiex jiżdiedu l-opportunitajiet għal żvilupp teknoloġiku; (d) l-iżvilupp ta’ miżuri sabiex jiġi promoss l-investiment f’dan il-qasam, skont il-leġiżlazzjoni ta’ kull pajjiż tal-Amerika Ċentrali u tal-Unjoni Ewropea u tal-Istati Membri tagħha; (e) l-iżvilupp ta’ miżuri sabiex jiġu promossi l-integrità ambjentali u r-responsabbiltà ambjentali tal-kumpaniji f’dan is-settur. Artikolu 25 Kooperazzjoni fl-enerġija 1. Il-Partijiet jaqblu li l-għan konġunt tagħhom se jkun dak li jinkuraġġixxu l-kooperazzjoni fil-qasam tal-enerġija, f’setturi ewlenin bħall-idroelettriċità, l-elettriku, iż-żejt u l-gass, l-enerġija rinnovabbli, it-teknoloġija tal-iffrankar tal-enerġija, l-elettrifikazzjoni rurali u l-integrazzjoni reġjonali tas-swieq tal-enerġija, fost l-oħrajn kif ġew identifikati mill-Partijiet, u f’konformità mal-leġiżlazzjoni domestika. 2. Il-kooperazzjoni tista’ tinkludi, fost l-oħrajn, dawn li ġejjin: (a) il-formulazzjoni u l-ippjanar ta’ politika dwar l-enerġija, inklużi l-infrastrutturi interkonnessi ta’ importanza reġjonali, it-titjib u d-diversifikazzjoni tal-provvista tal-enerġija u t-titjib tas-swieq tal-enerġija, inkluża l-faċilitazzjoni tat-tranżitu, tat-trażmissjoni u tad-distribuzzjoni fi ħdan il-pajjiżi tal-Amerika Ċentrali; (b) il-ġestjoni u t-taħriġ għas-settur tal-enerġija u t-trasferiment tat-teknoloġija u tal-għarfien; (c) il-promozzjoni tal-iffrankar tal-enerġija, tal-effiċjenza enerġetika u tal-enerġija rinnovabbli u l-eżami tal-impatt ambjentali tal-produzzjoni u tal-konsum tal-enerġija; (d) il-promozzjoni tal-applikazzjoni ta’ mekkaniżmu għal żvilupp nadif sabiex jingħata appoġġ lill-inizjattivi tat-tibdil fil-klima u lill-varjabbiltà ta’ dan it-tibdil; (e) il-kwistjoni ta’ użi nodfa u paċifiċi tal-enerġija nukleari. Artikolu 26 Kooperazzjoni fit-trasport 1. Il-Partijiet jaqblu li l-kooperazzjoni f’dan il-qasam tiffoka fuq ir-ristrutturar u l-modernizzazzjoni tat-trasport u tas-sistemi infrastrutturali relatati, fuq it-titjib tal-moviment tal-passiġġieri u tal-merkanzija u fuq il-provvista ta’ aċċess aħjar għal swieq tat-trasport urban, bl-ajru, marittimu, ferrovjarju u bit-triq billi tiġi rfinata l-ġestjoni tat-trasport mil-lat operattiv u minn dak amministrattiv u billi jippromwovu standards operattivi għoljin. 2. Il-kooperazzjoni tista’ tinkludi dawn li ġejjin: (a) skambji ta’ informazzjoni dwar il-politiki tal-Partijiet, speċjalment dwar it-trasport urban u dwar l-interkonnessjoni u l-interoperabbiltà tan-netwerks tat-trasport multimodali u kwistjonijiet oħrajn ta’ interess reċiproku; (b) il-ġestjoni tal-ferroviji, tal-portijiet u tal-ajruporti, inkluża kooperazzjoni xierqa bejn l-awtoritajiet rilevanti; (c) proġetti ta’ kooperazzjoni għat-trasferiment tat-teknoloġija Ewropea fis-Sistema Globali ta’ Navigazzjoni bis-Satellita u fiċ-ċentri urbani tat-trasport pubbliku; (d) it-titjib tal-istandards tas-sikurezza u tal-prevenzjoni tat-tniġġis, inkluża l-kooperazzjoni fil-fora internazzjonali xierqa bil-għan li jiġi żgurat infurzar aħjar tal-istandards internazzjonali. Artikolu 27 Kooperazzjoni dwar is-soċjetà tal-informazzjoni, it-teknoloġija tal-informazzjoni u t-telekomunikazzjonijiet 1. Il-Partijiet jaqblu li t-teknoloġija tal-informazzjoni u l-komunikazzjonijiet huma setturi ewlenin f’soċjetà moderna u huma ta’ importanza vitali għal żvilupp ekonomiku u soċjali u għal tranżizzjoni mingħajr problemi lejn soċjetà tal-informazzjoni. Il-kooperazzjoni f’dan li-qasam tikkontribwixxi għat-tnaqqis tad-distakk diġitali u għall-iżvilupp tar-riżorsi umani. 2. Il-kooperazzjoni f’dan il-qasam ikollha l-għan li tippromwovi: (a) djalogu dwar l-aspetti kollha tas-soċjetà tal-informazzjoni; (b) f’konformità mal-leġiżlazzjoni domestika tal-Partijiet, djalogu dwar l-aspetti regolatorji u tal-politika tat-teknoloġija tal-informazzjoni u tal-komunikazzjonijiet, inklużi l-istandards; (c) skambji ta’ informazzjoni dwar il-valutazzjoni tal-konformità tal-istandards u l-approvazzjoni tat-tip; (d) tixrid ta’ informazzjoni ġdida u ta’ teknoloġiji tal-komunikazzjonijiet; (e) proġetti ta’ riċerka konġunta dwar it-teknoloġiji tal-informazzjoni u tal-komunikazzjonijiet u proġetti pilota fl-oqsma tal-applikazzjonijiet tas-soċjetà tal-informazzjoni; (f) l-interkonnessjoni u l-interoperabbiltà tan-netwerks u tas-servizzi telematiċi; (g) skambji u taħriġ tal-ispeċjalisti; (h) l-iżvilupp tal-applikazzjonijiet tal-gvern elettroniku. Artikolu 28 Kooperazzjoni awdjoviżiva Il-Partijiet jaqblu li jippromwovu kooperazzjoni fis-settur awdjoviżiv u fis-settur tal-midja b’mod ġenerali, permezz ta’ inizjattivi konġunti fit-taħriġ kif ukoll permezz ta’ attivitajiet ta’ żvilupp, ta’ produzzjoni u ta’ distribuzzjoni awdjoviżivi, inkluż fil-qasam edukattiv u kulturali. Il-kooperazzjoni ssir skont id-dispożizzjonijiet nazzjonali rilevanti dwar id-drittijiet tal-awtur u l-ftehimiet internazzjonali applikabbli. Artikolu 29 Kooperazzjoni dwar it-turiżmu Il-Partijiet jaqblu li l-kooperazzjoni f’dan il-qasam ikollha l-għan li tikkonsolida l-aħjar prattiki sabiex ikun żgurat żvilupp ibbilanċjat u sostenibbli tat-turiżmu fir-reġjun tal-Amerika Ċentrali. Il-kooperazzjoni jkollha l-għan li tiżviluppa strateġiji sabiex ir-reġjun jiġi ppożizzjonat u promoss aħjar fl-Ewropa bħala multidestinazzjoni turistika kompetittiva. Artikolu 30 Kooperazzjoni bejn l-istituzzjonijiet finanzjarji Il-Partijiet jaqblu li jinkuraġġixxu, skont il-ħtiġijiet tagħhom u fil-qafas tal-programmi u tal-leġiżlazzjoni rispettivi tagħhom, kooperazzjoni bejn l-istituzzjonijiet finanzjarji. Artikolu 31 Kooperazzjoni fil-qasam tal-promozzjoni tal-investiment 1. Il-Partijiet jaqblu li jippromwovu, fil-kamp ta’ applikazzjoni tal-kompetenzi rispettivi tagħhom, klima attraenti u stabbli għal investiment reċiproku. 2. Il-kooperazzjoni tista’ tinkludi: (a) l-inkoraġġiment ta’ mekkaniżmi għall-iskambju u għat-tixrid ta’ informazzjoni li tirrigwarda l-leġiżlazzjoni dwar l-investimenti u l-opportunitajiet għal investiment; (b) l-iżvilupp ta’ qafas legali favorevoli għall-investiment fuq iż-żewġ naħat, fejn ikun xieraq, permezz tal-konklużjoni ta’ ftehimiet bilaterali li jippromwovu u jipproteġu l-investiment bejn l-Istati Membri u l-pajjiżi tal-Amerika Ċentrali; (c) il-promozzjoni ta’ proċeduri amministrattivi simplifikati; (d) l-iżvilupp ta’ mekkaniżmi ta’ impriżi konġunti. Artikolu 32 Djalogu makroekonomiku 1. Il-Partijiet jaqblu li l-kooperazzjoni jkollha l-għan li tippromwovi l-iskambju ta’ informazzjoni dwar it-tendenzi u l-politiki makroekonomiċi rispettivi, kif ukoll il-kondiviżjoni tal-esperjenzi fil-koordinazzjoni tal-politiki makroeknomiċi fil-kuntest ta’ suq komuni. 2. Il-Partijiet ikollhom ukoll l-għan li japprofondixxu d-djalogu bejn l-awtoritajiet tagħhom dwar kwistjonijiet makroekonomiċi u, kif ikun miftiehem mill-Partijiet, jista’ jinkludi oqsma bħall-politika monetarja, il-politika fiskali, il-finanzi pubbliċi, l-istabilizzazzjoni makroekonomika u d-dejn estern. Artikolu 33 Kooperazzjoni fl-istatistika 1. Il-Partijiet jaqblu li l-għan ewlieni jkun li jiġu żviluppati metodi u programmi statistiċi aħjar, li jinkludu l-ġbir u t-tixrid tal-istatistika, bil-għan li jiġu ġġenerati indikaturi b’paragunabbiltà mtejba bejn il-Partijiet, biex b’hekk il-Partijiet ikunu jistgħu jużaw l-istatistika dwar il-kummerċ fil-merkanzija u fis-servizzi ta’ xulxin u b’mod iktar ġenerali, dwar kwalunkwe qasam kopert minn dan il-Ftehim, li għalih tista’ tiġi ppreparata l-istatistika. 2. Din il-kooperazzjoni tista’ tinkludi, fost l-oħrajn: skambji tekniċi bejn l-istituti tal-istatistika fl-Amerika Ċentrali u fl-Istati Membri u fil-Eurostat tal-Unjoni Ewropea; l-iżvilupp ta’ metodi mtejba u, fejn ikun rilevanti, konsistenti ta’ ġbir, ta’ analiżi u ta’ interpretazzjoni tad-dejta; u l-organizzazzjoni ta’ seminars, ta’ gruppi ta’ ħidma jew ta’ programmi ta’ taħriġ fl-istatistika. Artikolu 34 Kooperazzjoni dwar il-protezzjoni tal-konsumatur 1. Il-Partijiet jaqblu li kooperazzjoni f’dan il-qasam tista’ tinvolvi, fost l-oħrajn, u sa fejn ikun possibbli: (a) fehim reċiproku mtejjeb tal-leġiżlazzjoni dwar il-konsumaturi sabiex ikunu evitati ostakoli għall-kummerċ filwaqt li jiġi żgurat livell għoli ta’ protezzjoni tal-konsumatur; (b) il-promozzjoni ta’ skambju ta’ informazzjoni dwar is-sistemi ta’ protezzjoni tal-konsumatur. Artikolu 35 Kooperazzjoni dwar il-protezzjoni tad-dejta 1. Il-Partijiet jaqblu li jikkooperaw dwar il-protezzjoni fl-ipproċessar ta’ dejta personali u ta’ dejta oħra sabiex jippromwovu l-ogħla standards internazzjonali. 2. Il-Partijiet jaqblu wkoll li jikkooperaw dwar il-protezzjoni tad-dejta personali sabiex itejbu l-livell ta’ protezzjoni u sabiex jaħdmu lejn il-moviment liberu tad-dejta personali bejn il-Partijiet, fejn titqies b’mod xieraq il-leġiżlazzjoni domestika tal-Partijiet. Artikolu 36 Kooperazzjoni xjentifika u teknoloġika 1. Il-Partijiet jaqblu li l-kooperazzjoni fix-xjenza u fit-teknoloġija titwettaq fl-interess reċiproku tagħhom u f’konformità mal-politiki tagħhom, u jkollha l-għan li: (a) tiskambja informazzjoni u esperjenza xjentifika u teknoloġika fil-livell reġjonali, speċjalment dwar l-implimentazzjoni ta’ politiki u ta’ programmi; (b) tippromwovi l-iżvilupp tar-riżorsi umani; (c) tinkoraġġixxi relazzjonijiet bejn il-komunitajiet xjentifiċi tal-Partijiet; (d) tinkoraġġixxi l-parteċipazzjoni tas-settur tan-negozju tal-Partijiet f’kooperazzjoni xjentifika u teknoloġika, b’mod partikolari fil-promozzjoni tal-innovazzjoni; (e) tippromwovi l-innovazzjoni u t-trasferiment tat-teknoloġija bejn il-Partijiet, inklużi l-gvern elettroniku u teknoloġiji iktar nodfa. 2. Il-Partijiet jaqblu li jippromwovu u jsaħħu proċessi ta’ żvilupp u ta’ innovazzjoni xjentifiċi, tar-riċerka u teknoloġiċi, li jinvolvu istituzzjonijiet ta’ edukazzjoni għolja, ċentri ta’ riċerka u setturi produttivi. B’mod speċjali l-impriżi żgħar u ta’ daqs medju għandhom jingħataw inkoraġġiment miż-żewġ naħat. 3. Il-Partijiet jaqblu li jrawmu kooperazzjoni xjentifika u teknoloġika fost l-universitajiet, l-istituti ta’ riċerka u s-setturi produttivi taż-żewġ reġjuni, inklużi l-boroż ta’ studju u l-programmi ta’ skambju tal-istudenti u tal-ispeċjalisti. 4. Il-Partijiet jaqblu li jsaħħu r-rabtiet ta’ kooperazzjoni bejn entitajiet xjentifiċi, teknoloġiċi u tal-innovazzjoni għall-promozzjoni, għat-tixrid u għat-trasferiment tat-teknoloġija. Artikolu 37 Kooperazzjoni dwar l-edukazzjoni u t-taħriġ 1. Il-Partijiet jaqblu li l-kooperazzjoni f’dan il-qasam ikollha l-għan li tiddetermina kif għandhom jittejbu l-edukazzjoni u t-taħriġ vokazzjonali. Għal dan il-għan, l-aċċess miż-żgħażagħ, min-nisa, mill-popli indiġeni u minn gruppi etniċi oħrajn tal-Amerika Ċentrali, kif ukoll mill-anzjani għall-edukazzjoni, inklużi l-korsijiet tekniċi, l-edukazzjoni għolja u t-taħriġ vokazzjonali, għandhom jingħataw attenzjoni speċjali, l-istess kif għandha tingħata attenzjoni l-ilħuq tal-Għanijiet ta’ Żvilupp tal-Millennju f’dan il-kuntest. 2. Il-Partijiet jaqblu li jikkooperaw iktar mill-qrib dwar l-edukazzjoni u t-taħriġ vokazzjonali u li jipprowmovu l-kooperazzjoni bejn l-universitajiet u bejn in-negozji sabiex jiġi żviluppat il-livell ta’ għarfien espert tal-persunal ta' grad superjuri. 3. Il-Partijiet jaqblu wkoll li jagħtu attenzjoni speċjali lil operazzjonijiet u programmi deċentralizzati (ALFA, ALBAN, URB-AL, eċċ.), li joħolqu rabtiet permanenti bejn korpi speċjalizzati fiż-żewġ Partijiet, li jinkoraġġixxu l-akkomunement u l-iskambju tal-esperjenza u tar-riżorsi tekniċi. F’dan il-kuntest, il-kooperazzjoni tista’ wkoll tappoġġja azzjonijiet u programmi edukattivi u ta’ taħriġ sabiex jiġu indirizzati l-ħtiġijiet speċifiċi tal-pajjiżi tal-Amerika Ċentrali. 4. Il-Partijiet se jippromwovu l-edukazzjoni tal-popli indiġeni, anki fil-lingwi tagħhom stess. Artikolu 38 Kooperazzjoni ambjentali u fil-bijodiversità 1. Il-Partijiet jaqblu li kooperazzjoni f’dan il-qasam għandha tippromwovi l-ħarsien tal-ambjent sabiex jintlaħaq żvilupp sostenibbli. F’din il-konnessjoni, ir-relazzjoni bejn il-faqar u l-ambjent u l-impatt ambjentali tal-attivitajiet ekonomiċi tiġi kkunsidrata bħala importanti. Il-kooperazzjoni għandha tippromwovi wkoll parteċipazzjoni effettiva fil-ftehimiet ambjentali internazzjonali f’oqsma bħat-tibdil fil-klima, il-bijodiversità, id-deżertifikazzjoni u l-ġestjoni tas-sustanzi kimiċi. 2. Il-kooperazzjoni tista’ tiffoka, fost l-oħrajn, fuq: (a) il-prevenzjoni tad-degradazzjoni tal-ambjent; għal dak l-iskop, il-kooperazzjoni għandha tinkludi l-kwistjoni tat-trasferiment ta’ teknoloġiji ambjentalment sostenibbli u/jew nodfa; (b) il-promozzjoni tal-konservazzjoni u tal-ġestjoni sostenibbli tar-riżorsi naturali (inklużi l-bijodiversità u r-riżorsi ġenetiċi); (c) l-inkoraġġiment tal-monitoraġġ nazzjonali u reġjonali tal-bijodiversità; (d) l-iskambju ta’ informazzjoni u ta’ esperjenza dwar il-leġiżlazzjoni ambjentali u dwar problemi ambjentali komuni li jseħħu fiż-żewġ naħat; (e) il-promozzjoni tal-armonizzazzjoni tal-leġiżlazzjoni ambjentali fl-Amerika Ċentrali; (f) it-tisħiħ tal-ġestjoni ambjentali fis-setturi kollha fuq il-livelli kollha tal-gvern; (g) il-promozzjoni tal-edukazzjoni ambjentali, il-ħolqien tal-kapaċità u t-tisħiħ tal-parteċipazzjoni taċ-ċittadini; (h) l-inkoraġġiment tal-programmi ta’ riċerka reġjonali konġunti. Artikolu 39 Kooperazzjoni fil-qasam tad-diżastri naturali Il-Partijiet jaqblu li kooperazzjoni f’dan il-qasam għandu jkollha l-għan li tnaqqas il-vulnerabbiltà tar-reġjun tal-Amerika Ċentrali għad-diżastri naturali billi jissaħħu l-kapaċitajiet reġjonali ta’ riċerka, ippjanar, monitoraġġ, prevenzjoni, rispons u riabilitazzjoni, jiġi armonizzat il-qafas legali u jittejbu l-koordinazzjoni istituzzjonali u l-appoġġ mill-gvern. Artikolu 40 Kooperazzjoni kulturali 1. Il-Partijiet jaqblu li kooperazzjoni f’din l-isfera, kif ukoll ir-rabtiet kulturali u l-kuntatti bejn l-aġenti kulturali fiż-żewġ reġjuni, għandhom jiġu estiżi. 2. L-għan għandu jkun li tiġi promossa kooperazzjoni kulturali bejn il-Partijiet, fejn jitqiesu u jiġu ffavoriti sinerġiji ma’ skemi bilaterali tal-Istati Membri tal-Unjoni Ewropea. 3. Il-kooperazzjoni għandha sseħħ skont id-dispożizzjonijiet nazzjonali dwar id-drittijiet tal-awtur u l-ftehimiet internazzjonali rilevanti. 4. Din il-kooperazzjoni tista’ tkopri l-oqsma kulturali kollha, inklużi, fost l-oħrajn, l-oqsma li ġejjin: (a) it-traduzzjoni ta’ xogħlijiet letterarji; (b) il-konservazzjoni, ir-restawr, l-irkupru u r-rivitalizzazzjoni tal-wirt kulturali; (c) l-avvenimenti kulturali u attivitajiet relatati, kif ukoll l-iskambji ta’ artisti u ta’ professjonisti fil-qasam kulturali; (d) il-promozzjoni tad-diversità kulturali, b’mod partikolari dik tal-popli indiġeni u ta’ gruppi etniċi oħrajn tal-Amerika Ċentrali; (e) l-iskambji taż-żgħażagħ; (f) il-ġlieda kontra t-traffiku illeċitu tal-patrimonju kulturali u l-prevenzjoni tiegħu; (g) il-promozzjoni tal-industriji tal-artiġjanat u kulturali. Artikolu 41 Kooperazzjoni fil-qasam tas-saħħa 1. Il-Partijiet jaqblu li jikkooperaw fis-settur tas-saħħa bil-għan li jagħtu appoġġ lir-riformi settorjali li jwasslu biex l-għoti tas-servizz tas-saħħa jiffavorixxi lill-foqra u jkun wieħed ekwu kif ukoll biex jippromwovu mekkaniżmi ta’ finanzjament ġust li jtejbu l-aċċess għall-kura tas-saħħa u għas-sigurtà nutrizzjonali għall-foqra. 2. Il-Partijiet jaqblu li l-prevenzjoni primarja teħtieġ ukoll l-involviment ta’ setturi oħrajn bħall-edukazzjoni, l-ilma u s-sanità. F’dan ir-rigward, il-Partijiet għandhom l-għan li jsaħħu u jiżviluppaw sħubijiet li jmorru lil hinn mis-settur tas-saħħa sabiex jilħqu l-Għanijiet ta’ Żvilupp tal-Millennju, bħall-ġlieda kontra l-AIDS, il-malarja, it-tuberikolożi, u epidemiji oħrajn. Is-sħubijiet mas-soċjetà ċivili, mal-organizzazzjonijiet mhux governattivi (NGOs) u mas-settur privat ukoll huma meħtieġa sabiex jiġu indirizzati s-saħħa u d-drittijiet sesswali f’approċċ sensittiv għall-kwistjonijiet relatati mal-ġeneri u sabiex ikun hemm ħidma maż-żgħażagħ ħalli jiġu pprevenuti l-mard trażmess sesswalment u t-tqaliet mhux mixtieqa, sakemm dawn l-għanijiet ma jmorrux kontra l-qafas legali u s-sensittività kulturali tal-pajjiżi. Artikolu 42 Kooperazzjoni soċjali 1. Il-Partijiet jaqblu li jikkooperaw fl-inkoraġġiment tal-parteċipazzjoni tas-sħab soċjali fi djalogu dwar il-kundizzjonijiet tal-għajxien u tax-xogħol, il-protezzjoni soċjali u l-integrazzjoni fis-soċjetà. Titqies b’mod partikolari l-ħtieġa li tkun evitata d-diskriminazzjoni fit-trattament taċ-ċittadini ta’ kwalunkwe waħda mill-Partijiet li jkunu legalment residenti fit-territorji tal-Parti l-oħra. 2. Il-Partijiet jirrikonoxxu l-importanza tal-iżvilupp soċjali, li jrid jimxi id f’id mal-iżvilupp ekonomiku u jaqblu li jagħtu prijorità lill-impjiegi, lid-djar u lill-insedjamenti umani skont il-politiki u d-dispożizzjonijiet kostituzzjonali rispettivi tagħhom, kif ukoll lill-promozzjoni tal-prinċipji u tad-drittijiet fundamentali fuq ix-xogħol identifikati mill-konvenzjonijiet tal-Organizzazzjoni Internazzjonali tax-Xogħol, l-hekk imsejħa l-Istandards Ċentrali tax-Xogħol (Core Labor Standards). 3. Il-Partijiet jistgħu jikkooperaw fi kwalunkwe qasam ta’ interess reċiproku fl-oqsma msemmija hawn fuq. 4. Fejn ikun xieraq u skont il-proċeduri rispettivi tagħhom, il-Partijiet jistgħu jwettqu dan id-djalogu f’koordinazzjoni mal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew u mal-kontroparti tiegħu fl-Amerika Ċentrali, rispettivament. Artikolu 43 Parteċipazzjoni tas-soċjetà ċivili fil-kooperazzjoni 1. Il-Partijiet jirrikonoxxu r-rwol u l-kontribut potenzjali tas-soċjetà ċivili fil-proċess ta’ kooperazzjoni u jaqblu li jippromwovu djalogu effettiv mas-soċjetà ċivili. 2. Bla ħsara għad-dispożizzjonijiet legali u amministrattivi ta’ kull Parti, is-soċjetà ċivili tista’: (a) tiġi kkonsultata waqt il-proċess tat-tfassil tal-politiki fuq il-livell tal-pajjiż skont prinċipji demokratiċi; (b) tiġi informata b’konsultazzjonijiet dwar l-istrateġiji u l-politiki settorjali ta’ żvilupp u ta’ kooperazzjoni, b’mod partikolari f’oqsma li jikkonċernawhom, inklużi l-istadji kollha tal-proċess ta’ żvilupp, u tipparteċipa fihom; (c) tirċievi riżorsi finanzji, sa fejn ir-regoli interni ta’ kull Parti jippermettu dan, u appoġġ għall-bini tal-kapaċità f’oqsma kritiċi; (d) tipparteċipa fl-implimentazzjoni ta’ programmi ta’ kooperazzjoni fl-oqsma li jikkonċernawha. Artikolu 44 Kooperazzjoni fil-qasam tal-ġeneru Il-Partijiet jaqblu li l-kooperazzjoni f’dan il-qasam tgħin sabiex jissaħħu politiki, programmi u mekkaniżmi li jkollhom l-għan li jiżguraw, itejbu u jespandu parteċipazzjoni u opportunitajiet indaqs għall-irġiel u għan-nisa fis-setturi kollha tal-ħajja politika, ekonomika, soċjali u kulturali inkluż, fejn ikun meħtieġ, permezz tal-adozzjoni ta’ miżuri pożittivi b’appoġġ għan-nisa. Tgħin ukoll sabiex ikun iffaċilitat l-aċċess tan-nisa għar-riżorsi kollha meħtieġa sabiex jeżerċitaw b’mod sħiħ id-drittijiet fundamentali tagħhom. Artikolu 45 Kooperazzjoni dwar il-popli indiġeni u gruppi etniċi oħrajn tal-Amerika Ċentrali 1. Il-Partijiet jaqblu li l-kooperazzjoni f’dan il-qasam tagħti kontribut sabiex jiġi promoss l-istabbiliment ta’ organizzazzjonijiet għall-popli indiġeni u għal gruppi etniċi oħrajn tal-Amerika Ċentrali kif ukoll sabiex jissaħħu dawk eżistenti, fil-kuntest tal-promozzjoni tal-miri tal-qerda tal-faqar, tal-ġestjoni sostenibbli tar-riżorsi naturali u tar-rispett għad-drittijiet tal-bniedem, għad-demokrazija u għad-diversità kulturali. 2. Minbarra li titqies b’mod sistematiku s-sitwazzjoni tal-popli indiġeni u ta’ gruppi etniċi oħrajn tal-Amerika Ċentrali fil-livelli kollha tal-kooperazzjoni għall-iżvilupp, il-Partijiet jintegraw is-sitwazzjoni partikolari tagħhom fl-iżvilupp tal-politiki u jsaħħu l-kapaċità tal-organizzazzjonijiet tagħhom sabiex iżidu l-effetti pożittivi tal-kooperazzjoni għall-iżvilupp fuq dawn il-gruppi, skont l-obbligi nazzjonali u internazzjonali tal-Partijiet. Artikolu 46 Kooperazzjoni dwar il-popli spostati u l-ġellieda demobilizzati 1. Il-Partijiet jaqblu li l-kooperazzjoni b’appoġġ għall-popli spostati u għall-ġellieda demobilizzati tgħin sabiex jiġu ssodisfati r-rekwiżiti essenzjali tagħhom minn meta tieqaf l-għajnuna umanitarja sal-adozzjoni ta’ soluzzjoni iktar fit-tul sabiex tinstab soluzzjoni dwar l-istatus tagħhom. 2. Din il-kooperazzjoni tista’ tinkludi, fost l-oħrajn, l-attivitajiet li ġejjin: (a) awtosuffiċjenza u integrazzjoni mill-ġdid tal-popli spostati u tal-ġellieda demobilizzati fin-nisġa soċjoekonomika; (b) għajnuna lill-komunitajiet ospitanti lokali u liż-żoni ta’ insedjament mill-ġdid sabiex jinkuraġġixxu l-aċċettazzjoni u l-integrazzjoni tal-popli spostati u tal-ġellieda demobilizzati; (c) għajnuna lil dawk il-persuni li b’mod volontarju jirritornaw lejn il-pajjiżi tal-oriġini tagħhom jew f’pajjiżi terzi, u joqogħdu fihom, jekk il-kundizzjonijiet jippermettu dan; (d) operazzjonijiet biex in-nies jingħataw għajnuna ħalli jirkupraw l-affarijiet personali tagħhom jew id-drittijiet għall-proprjetà tagħhom kif ukoll għajnuna sabiex tinstab soluzzjoni legali għall-ksur tad-drittijiet tal-bniedem kontra l-persuni inkwistjoni; (e) tisħiħ tal-kapaċità istituzzjonali tal-pajjiżi ffaċċati b’dawn il-kwistjonijiet; (f) appoġġ għall-inseriment mill-ġdid fil-ħajja politika, soċjali u produttiva, inkluż, fejn ikun applikabbli, bħala parti minn proċess ta’ rikonċiljazzjoni. Artikolu 47 Kooperazzjoni fil-ġlieda kontra d-drogi illeċiti u l-kriminalità relatata 1. Fuq il-bażi tal-prinċipju tal-koresponsabbiltà, il-Partijiet jaqblu li kooperazzjoni f’dan il-qasam ikollha l-għan li tikkoordina u żżid l-isforzi konġunti sabiex jiġu pprevenuti u jitnaqqsu l-produzzjoni, it-traffikar u l-konsum tad-drogi illeċiti. Il-Partijiet jaqblu wkoll li jagħmlu ħilithom sabiex jiġġieledu l-kriminalità relatata ma’ dan it-traffiku, fost l-oħrajn permezz ta’ organizzazzjonijiet u korpi internazzjonali. Mingħajr preġudizzju għal mekkaniżmi oħrajn ta’ kooperazzjoni, il-Partijiet jaqblu li l-Mekkaniżmu ta’ Koordinazzjoni u ta’ Kooperazzjoni dwar id-Drogi (Co-ordination and Cooperation Mechanism on Drugs) bejn l-Unjoni Ewropea u l-Amerika Latina u l-Karibew jintuża wkoll għal dan l-iskop. 2. Il-Partijiet jikkooperaw f’dan il-qasam sabiex jimplimentaw, b’mod partikolari: (a) programmi li jipprevjenu l-abbuż mid-droga, b’mod speċjali fi gruppi vulnerabbli u li jinsabu f’riskju kbir; (b) proġetti sabiex persuni dipendenti mid-droga jiġu mħarrga, edukati, ittrattati u riabilitati kif ukoll integrati mill-ġdid fis-soċjetà; (c) proġetti li jiffavorixxu l-armonizzazzjoni tal-leġiżlazzjoni u tal-azzjoni f’dan il-qasam fl-Amerika Ċentrali; (d) programmi ta’ riċerka konġunta; (e) miżuri u attivitajiet ta’ kooperazzjoni li jkollhom l-għan li jinkoraġġixxu żvilupp alternattiv, b’mod partikolari, il-promozzjoni ta’ wċuħ tar-raba’ legali ta’ produtturi żgħar; (f) miżuri sabiex ikun ikkontrollat il-kummerċ fil-prekursuri u fil-prodotti essenzjali ekwivalenti għal dawk adottati mill-Komunità Ewropea u mill-korpi internazzjonali kompetenti; (g) miżuri sabiex titnaqqas il-provvista ta’ drogi illeċiti, li jinkludu taħriġ f’sistemi ta’ kontroll amministrattivi sabiex tkun evitata d-devjazzjoni tal-prekursuri kimiċi u kontroll tad-delitti relatati. Artikolu 48 Kooperazzjoni fil-ġlieda kontra l-ħasil tal-flus u l-kriminalità relatata 1. Il-Partijiet jaqblu li jikkooperaw sabiex jipprevjenu li s-sistemi finanzjarji tagħhom jintużaw għall-ħasil tar-rikavati li jirriżultaw minn attivitajiet kriminali b’mod ġenerali u mit-traffikar tad-droga b’mod partikolari. 2. Din il-kooperazzjoni tinkludi assistenza amministrattiva u teknika li jkollha l-għan li tiżviluppa u timplimenta regolamenti u li l-istandards u l-mekkaniżmi xierqa jaħdmu b’mod effiċjenti. B’mod partikolari, il-kooperazzjoni tippermetti l-iskambji ta’ informazzjoni rilevanti u l-adozzjoni ta’ standards xierqa sabiex jiġi miġġieled il-ħasil tal-flus li jkunu paragunabbli għal dawk adottati mill-Komunità Ewropea u mill-korpi internazzjonali attivi f’dan il-qasam, bħat-Task Force ta’ Azzjoni Finanzjarja (Financial Action Task Force, FATF), u n-Nazzjonijiet Uniti. Tiġi inkoraġġita l-kooperazzjoni fil-livell reġjonali. Artikolu 49 Kooperazzjoni dwar il-migrazzjoni 1. Il-Partijiet jaffermaw mill-ġdid l-importanza ta’ ġestjoni konġunta tal-flussi migratorji bejn it-territorji tagħhom. Sabiex tissaħħaħ il-kooperazzjoni, il-Partijiet jistabbilixxu djalogu komprensiv dwar il-kwistjonijiet kollha relatati mal-migrazzjoni, inklużi l-migrazzjoni illegali, il-kuntrabandu u t-traffikar tal-bnedmin, u l-flussi tar-refuġjati. It-tħassib dwar il-migrazzjoni jiġi inkluż fl-istrateġiji nazzjonali għal żvilupp ekonomiku u soċjali tal-pajjiżi tal-oriġini, ta’ tranżitu u ta’ destinazzjoni tal-migranti. 2. Il-kooperazzjoni tirrikonoxxi li l-migrazzjoni hija fenomenu u li għandhom jiġu analizzati u diskussi perspettivi differenti sabiex dan il-fatt jiġi indirizzat skont leġiżlazzjoni internazzjonali, Komunitarja u nazzjonali li tkun applikabbli u rilevanti. B’mod partikolari, hija se tiffoka fuq: a) il-kawżi primarji tal-migrazzjoni; b) l-iżvilupp u l-implimentazzjoni tal-leġiżlazzjoni u tal-prattiki nazzjonali fir-rigward tal-protezzjoni internazzjonali, sabiex ikunu ssodisfati d-dispożizzjonijiet tal-Konvenzjoni ta’ Ġinevra tal-1951 dwar l-istatus tar-refuġjati u tal-Protokoll tal-1967, kif ukoll ta’ strumenti reġjonali u internazzjonali rilevanti oħrajn ħalli jkun żgurat ir-rispett tal-prinċipju ta’ “non-refoulement”; c) ir-regoli ta’ ammissjoni, kif ukoll id-drittijiet u l-istatus tal-persuni ammessi, trattament ġust u politiki ta’ integrazzjoni għall-persuni kollha legalment residenti f’pajjiż li ma jkunux ċittadini tiegħu, edukazzjoni, taħriġ u miżuri kontra r-razziżmu u l-ksenofobija u d-dispożizzjonijiet kollha applikabbli dwar id-drittijiet tal-bniedem tal-migranti; d) l-istabbiliment ta’ politika effettiva u preventiva kontra l-immigrazzjoni illegali. Hija tiffoka wkoll fuq il-kuntrabandu tal-migranti u fuq it-traffikar tal-bnedmin inkluża l-kwistjoni tal-modi kif għandhom jiġu miġġielda netwerks u organizzazzjonijiet kriminali ta’ kuntrabandisti u ta’ traffikanti u kif għandhom jiġu protetti l-vittmi ta’ traffikar bħal dan; e) ir-ritorn, f’kundizzjonijiet umani u dinjitużi, ta’ persuni residenti illegalment u r-riammissjoni tagħhom, skont il-paragrafu 3; f) il-qasam tal-viżi, dwar kwistjonijiet identifikati bħala li huma ta’ interess reċiproku; g) il-qasam tal-kontrolli fuq il-fruntieri, fir-rigward ta’ kwistjonijiet relatati mal-organizzazzjoni, mat-taħriġ, mal-aħjar prattiki, u ma’ miżuri operattivi oħrajn fuq il-post, u fejn ikun rilevanti, mat-tagħmir, filwaqt li jkun hemm għarfien tal-użu doppju potenzjali ta’ tagħmir bħal dan. 3. Fil-qafas tal-kooperazzjoni sabiex tkun ipprevenuta u kkontrollata l-immigrazzjoni illegali, il-Partijiet jaqblu wkoll li jammettu mill-ġdid il-migranti illegali tagħhom. Għal dan il-għan: - Kull pajjiż tal-Amerika Ċentrali, malli jintalab jagħmel dan u mingħajr iktar formalitajiet, jammetti mill-ġdid lil kwalunkwe ċittadin tiegħu li kien preżenti illegalment fit-territorju ta’ Stat Membru tal-Unjoni Ewropea, jipprovdi liċ-ċittadini tiegħu b’dokumenti tal-identità xierqa u jqiegħed għad-dispożizzjoni tagħhom il-faċilitajiet amministrattivi meħtieġa għal skopijiet bħal dawn; - Kull Stat Membru tal-Unjoni Ewropea, malli jintalab jagħmel dan u mingħajr iktar formalitajiet, jammetti mill-ġdid lil kwalunkwe ċittadin tiegħu preżenti illegalment fit-territorju ta’ Pajjiż tal-Amerika Ċentrali, jipprovdi liċ-ċittadini tiegħu b’dokumenti tal-identità xierqa u jqiegħed għad-dispożizzjoni tagħhom il-faċilitajiet amministrattivi meħtieġa għal skopijiet bħal dawn. Il-Partijiet jaqblu li jikkonkludu, malli jintalbu jagħmlu dan u mill-iktar fis possibbli, ftehim li jirregola l-obbligi speċifiċi għall-Istati Membri tal-Unjoni Ewropea u għall-pajjiżi tal-Amerika Ċentrali dwar ir-riammissjoni. Dan il-ftehim se jindirizza wkoll il-kwistjoni tar-riammissjoni taċ-ċittadini ta’ pajjiżi oħrajn u ta’ persuni apolidi. Għal dan l-iskop, it-terminu “Partijiet” ifisser il-Komunità, kwalunkwe wieħed mill-Istati Membri tagħha u kwalunkwe Pajjiż tal-Amerika Ċentrali. Artikolu 50 Kooperazzjoni fil-qasam tal-ġlieda kontra t-terroriżmu 1. Il-Partijiet jaffermaw mill-ġdid l-importanza tal-ġlieda kontra t-terroriżmu u, skont il-konvenzjonijiet internazzjonali, ir-riżoluzzjonijiet rilevanti tan-NU u l-leġiżlazzjoni u r-regolamenti rispettivi tagħhom, jaqblu li jikkooperaw fil-prevenzjoni u fis-soppressjoni tal-atti tat-terroriżmu. Huma jagħmlu dan, b’mod partikolari: (a) fil-qafas ta’ implimentazzjoni sħiħa tar-Riżoluzzjoni 1373 tal-Kunsill tas-Sigurtà tan-NU kif ukoll ta’ riżoluzzjonijiet, konvenzjonijiet u strumenti internazzjonali tan-NU rilevanti oħrajn; (b) bl-iskambju ta’ informazzjoni dwar gruppi terroristiċi u n-netwerks ta’ appoġġ tagħhom skont id-dritt internazzjonali u dak nazzjonali; u (c) bl-iskambju ta’ fehmiet dwar il-mezzi u l-metodi użati sabiex jiġi miġġieled it-terroriżmu, inkluż fl-oqsma tekniċi u fit-taħriġ, u bl-iskambju ta’ esperjenzi fil-prevenzjoni tat-terroriżmu. TITOLU IV DISPOŻIZZJONIJIET ĠENERALI U FINALI Artikolu 51 Mezzi 1. Bil-għan li jagħtu kontribut sabiex jintlaħqu l-għanijiet ta’ kooperazzjoni stabbiliti f’dan il-Ftehim, il-Partijiet jimpenjaw irwieħhom li jipprovdu, fil-limiti tal-kapaċitajiet tagħhom u bil-mezzi tagħhom stess, ir-riżorsi xierqa, inklużi r-riżorsi finanzjarji. F’dan il-kuntest, il-Partijiet japprovaw, sa fejn ikun possibbli, programmi multiannwali u jistabbilixxu prijoritajiet, fejn iqisu l-ħtiġijiet u l-livell ta’ żvilupp tal-pajjiżi tal-Amerika Ċentrali. 2. Il-Partijiet jieħdu l-miżuri kollha xierqa sabiex jippromwovu u jiffaċilitaw l-attivitajiet tal-Bank Ewropew tal-Investiment fl-Amerika Ċentrali skont il-proċeduri u l-kriterji ta’ finanzjament tiegħu stess u skont il-liġijiet u r-regolamenti tagħhom, u mingħajr preġudizzju għas-setgħat tal-awtoritajiet kompetenti tagħhom. 3. Il-Pajjiżi tal-Amerika Ċentrali jagħtu faċilitajiet u garanziji lill-esperti tal-Komunità Ewropea u eżenzjoni mit-taxxi fuq l-importazzjonijiet għall-attivitajiet ta’ kooperazzjoni skont il-Konvenzjonijiet Qafas iffirmati bejn il-Komunità Ewropea u kull Pajjiż tal-Amerika Ċentrali. Artikolu 52 Qafas Istituzzjonali 1. Il-Partijiet jaqblu li jżommu l-Kumitat Konġunt, stabbilit skont il-Ftehim ta’ Kooperazzjoni tal-Amerika Ċentrali tal-1985 u miżmum mill-Ftehim Qafas ta’ Kooperazzjoni tal-1993. 2. Il-Kumitat Konġunt ikun responsabbli mill-implimentazzjoni ġenerali tal-ftehim. Huwa jiddiskuti wkoll kwalunkwe kwistjoni li taffettwa r-relazzjonijiet ekonomiċi bejn il-Partijiet, inkluż mal-Pajjiżi Membri individwali tal-Parti tal-Amerika Ċentrali. 3. L-aġendi għal-laqgħat tal-Kumitat Konġunt ikunu ffissati bi qbil miż-żewġ naħat. Il-Kumitat stess jistabbilixxi dispożizzjonijiet dwar il-frekwenza u l-post tal-laqgħat tiegħu, dwar il-presidenza u dwar kwistjonijiet oħrajn li jistgħu jinqalgħu u, fejn ikun meħtieġ, jistabbilixxi sottokumitati. 4. Jiġi stabbilit Kumitat Konsultattiv Konġunt, li jkun jikkonsisti f’rappreżentanti tal-Kumitat Konsultattiv tas-Sistema ta’ Integrazzjoni tal-Amerika Ċentrali (CC-SICA) u tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew (KESE), sabiex jassisti lill-Kumitat Konġunt ħalli jkun promoss id-djalogu mal-organizzazzjonijiet ekonomiċi u soċjali tas-soċjetà ċivili. 5. Il-Partijiet jinkoraġġixxu lill-Parlament Ewropew u lill-Parlament tal-Amerika Ċentrali (Parlacen) jistabbilixxu Kumitat Interparlamentari, fil-qafas ta’ dan il-Ftehim, skont il-liġijiet kostituzzjonali tagħhom. Artikolu 53 Definizzjoni tal-Partijiet Għall-iskopijiet ta’ dan il-Ftehim, “il-Partijiet” tfisser il-Komunità, l-Istati Membri tagħha, jew il-Komunità u l-Istati Membri tagħha, fl-oqsma rispettivi ta’ kompetenza tagħhom, kif jirriżulta mit-Trattat li jistabbilixxi l-Komunità Ewropea, minn naħa waħda, u r-Repubbliki tal-Kosta Rika, ta’ El Salvador, tal-Gwatemala, tal-Ħonduras, tan-Nikaragwa u tal-Panama, min-naħa l-oħra, skont l-isferi ta’ kompetenza rispettivi tagħhom. Il-Ftehim japplika wkoll għall-miżuri meħuda minn kwalunkwe awtorità Statali, reġjonali jew lokali, fit-territorji tal-Partijiet. Artikolu 54 Dħul fis-seħħ 1. Dan il-Ftehim jidħol fis-seħħ fl-ewwel jum tax-xahar wara dak li fih il-Partijiet jinnotifikaw lil xulxin li jkunu kkompletaw il-proċeduri meħtieġa għal dan l-iskop. 2. In-notifiki jintbagħtu lis-Segretarju Ġenerali tal-Kunsill tal-Unjoni Ewropea, li jkun id-depożitarju ta’ dan il-Ftehim. 3. Mid-data tad-dħul fis-seħħ tiegħu, skont il-paragrafu 1, dan il-Ftehim jissostitwixxi l-Ftehim Qafas ta’ Kooperazzjoni tal-1993. Artikolu 55 Tul ta’ żmien 1. Dan il-Ftehim ikun validu b’mod indefinit. F’dan il-kuntest, u kif ġie ddikjarat fl-Artikolu 2(3) ta’ dan il-Ftehim, il-Partijiet ifakkru fid-Dikjarazzjoni ta’ Madrid tas-17 ta’ Mejju 2002. 2. Kwalunkwe waħda mill-Partijiet tista’ tinnotifika bil-miktub lill-parti l-oħra l-intenzjoni tagħha li tiddenunzja dan il-Ftehim. Id-denunzja ssir effettiva sitt xhur wara n-notifika lill-Parti l-oħra. Artikolu 56 Twettiq tal-obbligi 1. Il-Partijiet jadottaw kwalunkwe miżura ġenerali jew speċifika meħtieġa minnhom sabiex iwettqu l-obbligi tagħhom taħt dan il-Ftehim u jiżguraw irwieħhom li jkunu konformi mal-għanijiet stabbiliti f’dan il-Ftehim. 2. Jekk waħda mill-Partijiet tikkunsidra li l-Parti l-oħra tkun naqset milli twettaq obbligu taħt dan il-Ftehim, tista’ tieħu miżuri xierqa. Qabel ma tagħmel dan, trid fi żmien 30 jum tipprovdi lill-Kumitat Konġunt bl-informazzjoni kollha rilevanti meħtieġa għal eżami bir-reqqa tas-sitwazzjoni sabiex tinstab soluzzjoni aċċettabbli għall-Partijiet. F’din l-għażla ta’ miżuri, trid tingħata prijorità lil dawk li l-inqas jiddisturbaw il-funzjonament ta’ dan il-Ftehim. Dawn il-miżuri jiġu nnotifikati immedjatament lill-Kumitat Konġunt u jkunu s-suġġett ta’ konsultazzjonijiet fil-Kumitat jekk il-Parti l-oħra titlob dan. 3. Bħala deroga mill-paragrafu 2, kwalunke Parti tista’ immedjatament tieħu miżuri xierqa skont id-dritt internazzjonali f’każ ta’: (a) denunzja ta’ dan il-Ftehim mhux sanzjonata mir-regoli ġenerali tad-dritt internazzjonali; (b) ksur mill-Parti l-oħra tal-elementi essenzjali ta’ dan il-Ftehim imsemmija fl-Artikolu 1(1). Il-Parti l-oħra tista’ titlob li tissejjaħ laqgħa urġenti sabiex il-Partijiet jinġiebu flimkien fi żmien 15-il jum għal eżami bir-reqqa tas-sitwazzjoni sabiex tinstab soluzzjoni aċċettabbli għall-Partijiet. Artikolu 57 Żviluppi futuri 1. Il-Partijiet jistgħu jiftiehmu li jestendu dan il-Ftehim bil-għan li jwessgħu u jissupplimentaw il-kamp ta’ applikazzjoni tiegħu skont il-leġiżlazzjoni rispettiva tagħhom, billi jikkonkludu ftehimiet dwar setturi jew attivitajiet speċifiċi fid-dawl tal-esperjenza miksuba waqt l-implimentazzjoni tiegħu. 2. Ma tiġi eskluża min qabel l-ebda opportunità għal kooperazzjoni. Il-Partijiet jistgħu jużaw il-Kumitat Konġunt sabiex jesploraw possibbiltajiet prattiċi għall-kooperazzjoni fl-interess reċiproku tagħhom. 3. Fir-rigward tal-implimentazzjoni ta’ dan il-Ftehim, kwalunkwe Parti tista’ tagħmel suġġerimenti maħsuba sabiex jespandu l-kooperazzjoni fl-oqsma kollha, fejn titqies l-esperjenza miksuba waqt l-implimentazzjoni ta’ dan il-Ftehim. Artikolu 58 Protezzjoni tad-dejta Għall-iskopijiet ta’ dan il-Ftehim, il-Partijiet jaqblu li jagħtu livell għoli ta’ protezzjoni lill-ipproċessar ta’ dejta personali u ta’ dejta oħra, kompatibbli mal-ogħla standards internazzjonali. Artikolu 59 Applikazzjoni territorjali Dan il-Ftehim japplika, minn naħa waħda, għat-territorji fejn jiġi applikat it-Trattat li jistabbilixxi l-Komunità Ewropea u bil-kundizzjonijiet stabbiliti f’dak it-Trattat, u min-naħa l-oħra, għat-territorji tar-Repubbliki tal-Kosta Rika, ta’ El Salvador, tal-Gwatemala, tal-Ħonduras, tan-Nikaragwa u tal-Panama. Artikolu 60 Testi awtentiċi Ta’ dan il-Ftehim jitfasslu kopji bil-lingwa Daniża, Olandiża, Ingliża, Finlandiża, Franċiża, Ġermaniża, Griega, Taljana, Portugiża, Spanjola u Svediża, u kull wieħed minn dawn it-testi jkun awtentiku ugwalment. ANNESS DIKJARAZZJONIJIET UNILATERALI TAL-UE ================================================================== 1. Dikjarazzjoni tal-Kummissjoni u tal-Kunsill tal-Unjoni Ewropea dwar il-klawżola li tikkonċerna r-ritorn u r-riammissjoni tal-migranti illegali (l-Artikolu 49) L-Artikolu 49 ikun mingħajr preġudizzju għas-separazzjoni interna tal-poteri bejn il-Komunità Ewropea u l-Istati Membri tagħha għall-konklużjoni ta’ ftehimiet ta’ riammissjoni. ================================================================== 2. Dikjarazzjoni tal-Kummissjoni u tal-Kunsill tal-Unjoni Ewropea dwar il-klawżola li tikkonċerna d-definizzjoni tal-Partijiet (l-Artikolu 53) Id-dispożizzjonijiet ta’ dan il-Ftehim li jaqgħu fil-kamp ta’ applikazzjoni tal-Parti III, Titolu IV tat-Trattat li jistabbilixxi l-Komunità Ewropea jorbtu lir-Renju Unit u lill-Irlanda bħala Partijiet Kontraenti separati, u mhux bħala parti mill-Komunità Ewropea, sakemm ir-Renju Unit jew l-Irlanda (skont kif ikun il-każ) jinnotifikaw lill-Parti tal-Amerika Ċentrali li jkunu saru marbutin bħala parti mill-Komunità Ewropea skont il-Protokoll dwar il-pożizzjoni tar-Renju Unit u tal-Irlanda anness mat-Trattat dwar l-Unjoni Ewropea u mat-Trattat li jistabbilixxi l-Komunità Ewropea. L-istess japplika għad-Danimarka, skont il-Protokoll anness ma’ dawk it-Trattati dwar il-pożizzjoni tad-Danimarka. =================================================================== [1] ĠU L , , p. . [2] Kif previst fl-Artikolu 2(5), ‘miftuħa’ ma għandhiex tiġi interpretata bħala li tfisser ‘aċċess’.