Ir-Rapport Speċjali Nru 6/2011 “Kienu effettivi l-proġetti ta’ turiżmu kofinanzjati mill-FEŻR?”





IL-GLOSSARJU L-Awtorità tal-ġestjoni : L-Awtorità nominata mill-Istat Membru għall-ġestjoni ta’ azzjoni, li normalment tieħu l-forma ta’ programm operazzjonali. EAFW : L-Ekwivalenti Full time Annwali Maħdum. EAFW = Ir-Riżorsi fiżiċi × il-Persentaġġ ta’ ħin maħdum × il-Perjodu ta’ attività matul sena. Pereżempju, persuna li taħdem b’50 % matul erba’ xhur tikkorrispondi għal 0,17 EAFW. Dan il-metodu kien użat biex jikkalkula n-numru ta’ impjiegi maħluqa jew miżmuma li ġew imsemmija fir-rapport. L-Effikaċja : Il-punt safejn intlaħqu objettivi ta’ azzjoni. FEŻR : Il-Fond Ewropew għall-Iżvilupp Reġjonali. Il-FEŻR huwa wieħed mill-Fondi Strutturali. Huwa strument finanzjarju mfassal biex jippromwovi l-koeżjoni ekonomika u soċjali bejn ir-reġjuni tal-UE. Azzjonijiet tal-FEŻR huma l-biċċa l-kbira implimentati permezz ta’ programmi operazzjonali li jinkludu numru kbir ta’ proġetti. Fondi Strutturali : L-istrumenti prinċipali ta’ politika tal-Unjoni Ewropea bħala appoġġ għall-objettivi tat-Trattat ta’ koeżjoni ekonomika u soċjali. Impjieg dirett : Impjieg ġenerat mill-attivitajiet li jirċievu l-għotja tal-FEŻR. Pereżempju, impjiegi maħluqa għall-immaniġġjar ta’ lukanda huma impjiegi diretti. Madankollu, impjiegi involuti fil-kostruzzjoni tal-lukanda mhumiex ikkunsidrati bħala impjiegi diretti. Programm Operazzjonali : Dokument approvat mill-Kummissjoni li jieħu l-forma ta’ sett koerenti ta’ prijoritajiet li jinkludu miżuri multiannwali. Il-proġetti li se jkunu kofinanzjati mill-Fondi Strutturali jridu jaqgħu taħt l-ambitu ta’ miżura. SOMMARJU EŻEKUTTIV I. It-turiżmu huwa t-tielet l-akbar settur ekonomiku mad-dinja kollha u l-akbar industrija ta’ servizzi fl-Unjoni Ewropea (UE). Hija attività li qiegħda ssir dejjem iktar importanti li tikkontribwixxi kemm għat-tkabbir ekonomiku kif ukoll għall-impjiegi. II. Għall-perjodu tal-programm 2000–06, EUR 4623 miljun ġew allokati taħt il-Fond Ewropew għall-Iżvilupp Reġjonali għal investimenti fiżiċi fit-turiżmu. Proġetti huma magħżula u ġestiti minn awtoritajiet ta’ ġestjoni fl-Istati Membri. III. Il-verifika preżenti kejlet l-aktar ir-riżultati ta’ twettiq lejn tkabbir u impjiegi, l-għan kumplessiv tal-Fondi Strutturali. L-informazzjoni kienet direttament miġbura minn 206 promoturi ta’ proġetti magħżula b’mod każwali bħala kampjuni sabiex jagħtu ħarsa ġenerali rappreżentattiva lejn is-sitwazzjoni fil-livell tal-UE. IV. Il-Qorti eżaminat jekk il-proġetti tat-turiżmu: a) tawx ir-riżultati mistennija minnhom; b) ipproduċewx riżultati sostenibbli; c) sarux bħala riżultat ta’ appoġġ tal-UE. V. Il-Qorti sabet li: a) il-biċċa l-kbira tal-proġetti kellhom bosta riżultati, jew bil-ħolqien jew iż-żamma ta’ impjiegi (58 %), jew bil-ħolqien tal-kapaċità fit-turiżmu (73 %) jew fl-attività (74 %). 44 % tal-proġetti kellhom riżultati fit-tliet kategoriji kollha; b) proġetti li għalihom ġew stabbiliti objettivi laħquhom b’medja ta’ 75 % għall-ħolqien ta’ impjiegi jew iż-żamma tagħhom u 93 % għal kapaċità fit-turiżmu. Fejn ma ġewx stabbiliti objettivi bħal dawn, ċertu proġetti xorta waħda kisbu xi riżultati; c) is-sitwazzjoni fir-rigward-tal-miri, l-indikaturi u l-monitoraġġ varjat fir-reġjuni li nżaru; d) fiż-żmien tal-verifika, 98 % tal-proġetti li tlestew kienu għadhom operazzjonali u 94 % tal-impjiegi maħluqa jew miżmuma mill-proġetti kienu għadhom eżistenti; e) appoġġ pubbliku finanzjarju ppermetta li jseħħu 74 % tal-proġetti, 20 % oħra tal-proġetti ġew modifikati minħabba l-għotja, u ma kellu l-ebda influwenza f’6 % tal-proġetti. Iktar ma kienet baxxa r-rata ta’ għajnuna, inqas kien l-impatt fuq il-proġett; f) waqt li 92 % tal-promoturi pperċepixxew l-għotja tal-FEŻR bħala rikonoxximent tal-kwalità tal-proġett tagħhom, 42 % minnhom ikkunsidraw li s-sussidju FEŻR żied b’mod konsiderevoli l-piż amministrattiv tagħhom. Iktar ma kienet baxxa r-rata ta’ għajnuna, iktar l-għotja tal-FEŻR kienet perċepita bħala piż. VI. Il-Qorti tirrakkomanda li: a) awtoritajiet ta’ ġestjoni għandhom jiżguraw li proġetti huma stabbiliti b’objettivi, miri u indikaturi xierqa u l-Kummissjoni għandha tiżgura din il-prattika; b) awtoritajiet ta’ ġestjoni għandhom jagħtu aktar attenzjoni dwar jekk l-għotjiet humiex verament neċessarji għat-twettiq tal-proġetti proposti u x’impatt se jkollhom il-proġetti f’termini ta’ żieda ta’ impjiegi u tkabbir ekonomiku, u l-Kummissjoni għandha tinkoraġġixxi din il-prattika; c) il-Kummissjoni għandha tevalwa l-effikaċja tal-ispiża tal-għajnuna f’dan is-settur u tikkunsidra jekk l-appoġġ setax jiġi mmirat aħjar. Ir-Ritratt 1 — Bini storiku mibdul f’lukanda b’erba’ stilel (Spanja) +++++ TIFF +++++ © L-Unjoni Ewropea Sors: Il-Qorti Ewropea tal-Awdituri, Jannar 2010. INTRODUZZJONI IT-TURIŻMU FL-UE 1. It-turiżmu ġie definit bħala "l-attivitajiet ta’ persuni li jivjaġġaw lejn jew li joqogħdu f’postijiet barra mill-ambjent tas-soltu tagħhom għal mhux aktar minn sena waħda konsekuttiva għall-pjaċir, għan-negozju jew objettivi oħra" [1]. Sar parti importanti mill-ħajja ta’ ċittadini Ewropej, fejn iktar ċittadini qegħdin jivvjaġġaw, kemm għal raġunijiet ta’ gost u ta’ negozju. Iservi biex isaħħaħ il-fehma ta’ ċittadinanza Ewropea permezz ta’ iktar kuntatti u skambji bejn ċittadini b’lingwi, kulturi u tradizzjonijiet differenti [2]. 2. Huwa wieħed mill-oqsma fejn l-Unjoni Ewropea (UE) għandha kompetenza li twettaq azzjonijiet bħala appoġġ, koordinazzjoni jew suppliment ta’ azzjonijiet ta’ Stati Membri [3]. It-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea (TFUE) jenfasizza l-importanza tas-settur tat-turiżmu, fejn l-għan tal-Unjoni huwa li tinkoraġġixxi kondizzjonijiet favorevoli għall-iżvilupp ta’ intrapriżi u l-promozzjoni ta’ kooperazzjoni bejn Stati Membri, b’mod partikolari permezz tal-iskambju ta’ prattika tajba [4]. 3. It-turiżmu huwa t-tielet l-akbar settur dinji f’termini ta’ attività ekonomika u l-akbar industrija ta’ servizzi fl-UE [5]. L-industrija tiġġenera iktar minn 5 % tal-Prodott Domestiku Gross (PDG), b’madwar 1,8 miljun intrapriża li jħaddmu 5,2 % stmat totali fis-suq tal-impjiegi (9,7 miljun impjieg). Meta setturi relatati jiġu kkunsidrati, il-kontribuzzjoni stmata tat-turiżmu titla’ għal 10 % tal-PDG u 12 % tas-suq tal-impjiegi [6]. IL-MIŻURI STRUTTURALI U T-TURIŻMU 4. L-azzjonijiet tal-Fondi Strutturali fil-qasam tat-turiżmu għandhom il-mira primarja li joħolqu u jżommu l-impjiegi, kif ukoll biex jistimulaw it-tkabbir ekonomiku. B’mod aktar speċifiku, għandhom jikkontribwixxu għal żvilupp bilanċjat u sostenibbli ta’ attivitajiet ekonomiċi u ta’ impjiegi u ta’ riżorsi umani [7]. Fil-perjodu 2000–06, il-Fond Ewropew għall-Iżvilupp Reġjonali (FEŻR) ipprovda appoġġ għal investimenti produttivi għall-ħolqien u l-ħarsien ta’ impjiegi u għall-iżvilupp ta’ investiment fit-turiżmu u fil-kultura, bil-kondizzjoni li l-impjiegi li nħolqu kellhom ikunu sostenibbli [8]. 5. Il-proġetti huma kofinanzjati mill-UE permezz ta’ programmi operazzjonali multiannwali. Dawn il-programmi jiddefinixxu prijoritajiet, u kull wieħed minnhom jinkludi numru ta’ miżuri, li xi wħud minnhom jinkludu appoġġ għat-turiżmu. 6. Il-programmi huma mfassla mill-Istati Membri wara proċess ta’ konsultazzjoni bejn il-Kummissjoni u l-awtoritajiet nazzjonali, reġjonali, lokali u pubbliċi, u l-imsieħba ekonomiċi u soċjali fl-Istati Membri. Il-Kummissjoni tevalwa u tapprova l-programmi. 7. Proġetti individwali huma proposti minn promoturi ta’ proġetti. Awtoritajiet nazzjonali, reġjonali jew lokali magħżula minn Stati Membri jorganizzaw proċeduri ta’ għażla u japprovaw proġetti. Il-promoturi għandhom jipprovdu lill-awtoritajiet tal-ġestjoni kompetenti b’informazzjoni ta’ monitoraġġ fuq il-progress tal-proġett u l-ilħuq tal-objettivi. 8. Għall-perjodu tal-programm 2000–06, EUR 7994 miljun ġew allokati mill-Fondi Strutturali għat-turiżmu, inklużi EUR 4623 miljun mill-FEŻR għal investimenti fiżiċi (eż. ċentri ta’ informazzjoni, akkomodazzjoni għal turisti, faċilitajiet ta’ forniment ta’ ikel). Il-EUR 3371 miljun li jibqa’, relatati ma’ investimenti mhux fiżiċi (eż. l-iżvilupp u l-provvista ta’ servizzi għal turisti, attivitajiet sportivi, kulturali u ta’ passatemp, il-wirt), servizzi maqsuma u taħriġ vokazzjonali u ma kinux inklużi fl-ambitu ta’ din il-verifika. [9] Ir-Ritratt 2 — Il-Kostruzzjoni ta’ teatru reġjonali ġdid (Franza) +++++ TIFF +++++ © L-Unjoni Ewropea Sors: Il-Qorti Ewropea tal-Awdituri, Diċembru 2009. IL-VERIFIKA L-AMBITU U L-OBJETTIVI TAL-VERIFIKA 9. Il-Qorti vverifikat proġetti ta’ investiment fiżiku fit-turiżmu kofinanzjati mill-FEŻR waqt il-perjodu tal-programm 2000–06. Eluf u eluf ta’ proġetti ġew kofinanzjati b’dan il-mod, sa rata massima ta’ 50 % f’reġjuni tal-Objettiv 2 [10] u 75 % f’reġjuni tal-Objettiv 1 [11]. In-numru ta’ programmi operazzjonali u l-ammonti allokati għal kull Stat Membru huwa pprovdut fl-Anness 1. 10. L-objettiv ewlieni tal-verifika kien li jivvaluta jekk il-proġetti tat-turiżmu: a) tawx ir-riżultati mistennija minnhom; b) ipproduċewx riżultati sostenibbli; c) sarux bħala riżultat ta’ appoġġ tal-UE. IL-METODOLOĠIJA TAL-VERIFIKA 11. Sar stħarriġ (ara l-Kaxxa 1) ta’ 206 proġetti magħżula b’mod każwali bħala kampjuni sabiex tingħata ħarsa ġenerali rappreżentattiva lejn is-sitwazzjoni. Il-proġetti mistħarrġa kienu f’26 programm rilevanti għal disa’ Stati Membri, f’reġjuni li kellhom fondi allokati għal proġetti tat-turiżmu. Id-dettalji tan-numru ta’ proġetti mistħarrġa u li fihom saru żjarat, skont l-Istat Membru jew il-programm operazzjonali, jinsabu fl-Anness II. IL-KAXXA 1 L-ISTRUTTURA TAL-KWESTJONARJU UŻATA GĦALL-ISĦARRIĠ Informazzjoni ġenerali fuq il-proġett. Ir-riżultati tal-proġett f’termini ta’: impjiegi diretti maħluqa jew salvagwardjati kapaċità ta’ turiżmu volum ta’ attività vijabilità ekonomika oħrajn. L-influwenza tal-UE jew ta’ għajnuna oħra fil-proġett Fatturi għal suċċess jew xort’oħra 12. Tweġibiet waslu minn 98,5 % tal-promoturi tal-proġetti mistħarrġa u d-dħul f’database tal-Qorti stabbilita biex tippermetti l-analiżi tat-tweġibiet. 13. Sabiex tiġi ċċekkjata l-eżattezza tat-tweġibiet tal-promoturi, saru l-azzjonijiet li ġejjin: a) 52 proġett (jiġifieri 25 % tal-proġetti mistħarrġa) minn disa’ reġjuni li jinsabu f’erba’ Stati Membri (Franza, il-Ġermanja, l-Italja u Spanja) sarulhom żjarat. b) L-awtoritajiet tal-ġestjoni ġew mistoqsija biex jivverifikaw l-eżatezza tat-tweġibiet għal dawk il-proġetti li ma sarulhomx żjarat fuq il-post. c) Minbarra hekk, għall-proġetti kollha fl-istħarriġ, kien hemm reviżjoni mhux fuq il-post ta’ dokumenti ewlenin miksuba mill-awtoritajiet tal-ġestjoni, bħal applikazzjonijiet għal għotjiet, deċiżjonijiet dwar għotjiet u kwalunkwe rapporti ta’ evalwazzjoni eżistenti. 14. Wara l-azzjonijiet ta’ hawn fuq, id-database ġiet aġġornata bit-tweġibiet rettifikati. L-informazzjoni miġbura fid-database u l-evidenza miż-żjarat tal-proġett, jiffurmaw il-bażi għall-konklużjonijiet tal-verifika li saru. 15. Il-verifika twettqet bejn Ottubru 2009 u Ġunju 2010. Ir-Ritratt 3 — Bankina u ringiela balavostri mal-kosta biex ikun hemm aċċess għal sit storiku (l-Italja) +++++ TIFF +++++ © L-Unjoni Ewropea Sors: Il-Qorti Ewropea tal-Awdituri, Diċembru 2009. IT-TIPI TA’ PROĠETT FIL-KAMPJUN TAL-VERIFIKA 16. Il-grad ta’ diversità fi ħdan il-206 proġetti kampjun meħuda jinsabu fit-Tabella 1, skont klassifikazzjoni żviluppata mill-Qorti għal din il-verifika. IT-TABELLA 1 TIPI TA’ ATTIVITÀ LI JIRĊIEVU GĦOTJA TAL-FEŻR Sors: Il-Qorti Ewropea tal-Awdituri. | Il-Proġetti | Numru | % [9999] | A. Infrastruttura / tagħmir għall-użu pubbliku | 54 | 26 | Port, marina, irmiġġi għal dgħajjes, iż-żona ma’ xatt il-baħar | 19 | 9,2 | Aċċess, mogħdijiet, mogħdijiet għar-roti, toroq, parkeġġ | 19 | 9,2 | Oħrajn | 9 | 4,4 | Titjib tal-bajjiet | 4 | 1,9 | Tisbiħ ta’ ġonna | 3 | 1,5 | B. Akkomodazzjoni u forniment tal-ikel | 53 | 26 | Lukanda | 38 | 18,4 | Sit tal-ikkampjar | 4 | 1,9 | Akkomodazzjoni oħra u forniment tal-ikel | 11 | 5,3 | C. Mużew u monumenti storiċi | 48 | 23 | Mużew / sit kulturali (ċentru arkeoloġiku...) | 39 | 18,9 | Monument storiku / wirt (knisja, kastell, palazz...) | 9 | 4,4 | D. Ċentru tal-btala u ta’ rikreazzjoni | 21 | 10 | Ċentru ta’ passatemp (park ta’ divertiment pixxina, żu, akkwarju...) | 15 | 7,3 | Ċentru tal-btala (li jinkludi akkomodazzjoni, forniment tal-ikel u attivitajiet) | 6 | 2,9 | E. Oħrajn | 30 | 15 | Ċentru għall-kungressi, ċentru għall-avvenimenti, faċilità bi skop multiplu | 9 | 4,4 | Ċentru sportiv | 2 | 1,0 | Librerija, arkivju | 2 | 1,0 | Kummerċjalizzazzjoni, ċentru tat-turiżmu, punti ta’ informazzjoni | 6 | 2,9 | Ċentru edukattiv ambjentali, riżerva naturali | 4 | 1,9 | Oħrajn | 7 | 3,4 | Total tal-proġetti kampjun | 206 | 100 | 17. B’kollox, 76 % tal-iffinanzjar FEŻR ġie allokat għal promoturi pubbliċi. Dawn il-proġetti huma ffinanzjati b’mod sħiħ minn fondi pubbliċi, bl-iffinanzjar tal-UE ikkumplimentat minn sorsi ta’ awtorità nazzjonali, reġjonali jew lokali. Il-Figura 1 tipprovdi t-tqassim ta’ proġetti privati u pubbliċi skont klassifikazzjoni żviluppata għal din il-verifika. Ir-Ritratt 4 — Pixxina ġdida ta’ ġewwa bl-ilma tal-baħar, użat minn turisti u l-popolazzjoni lokali (il-Ġermanja) +++++ TIFF +++++ © L-Unjoni Ewropea Sors: Il-Qorti Ewropea tal-Awdituri, Frar 2010. IL-FIGURA 1 PROĠETTI SKONT IT-TIP TA’ ATTIVITÀ U T-TIP TA’ PROMOTUR +++++ TIFF +++++ OSSERVAZZJONIJIET IL-PROĠETTI TAW IR-RIŻULTATI MISTENNIJA? 18. Kif imsemmi fil-paragrafu 11, ġie użat stħarriġ biex jivvaluta l-firxa safejn proġetti kienu laħqu l-objettivi tagħhom. Il-Qorti bagħtet kwestjonarju lill-promoturi tal-206 proġetti, li kienu rċevew EUR 369 miljun b’kollox minn fondi tal-UE (ftit inqas minn terz tal-ispiża totali tal-proġetti kkonċernati). L-istħarriġ ikkalkula żidiet fl-attività u fil-kapaċità tat-turiżmu, kif ukoll impjiegi diretti jew miżmuma. Il-Qorti eżaminat applikazzjonijiet ta’ ffinanzjar u deċiżjonijiet ta’ għotjiet li jipprovdu deskrizzjoni ta’ dak li l-promoturi tal-proġetti bi ħsiebhom jiksbu permezz tal-proġetti tagħhom. 19. Ir-riżultati indikaw li 73 % tal-proġetti kkontribwixxew għal żieda fil-volum annwali tat-turiżmu, 74 % żiedu l-kapaċità ta’ qasam biex jilqgħu turisti u 58 % tal-proġetti ħolqu jew żammew impjiegi diretti. 44 % tal-proġetti kisbu riżultati mit-tliet kategoriji kollha, filwaqt li 8 % kellhom riżultati ‘l barra mit-tliet kategoriji msemmija. Ir-Ritratt 5 — Mogħdija ddisinjata għall-użu minn persuni li jmorru bil-mixi u ċiklisti (Franza) +++++ TIFF +++++ © L-Unjoni Ewropea Sors: Il-Qorti Ewropea tal-Awdituri, Diċembru 2009. ŻIEDA FL-ATTIVITÀ TAT-TURIŻMU 20. Żieda fit-turiżmu normalment ikollha impatt pożittiv fuq ekonomija lokali u fuq l-impjieg indirett, li twassal għall-ġenerazzjoni ta’ tkabbir ekonomiku. Il-verifika ppruvat tkejjel il-volum tal-attività tat-turiżmu ġġenerat direttament mill-proġetti. Il-volum jista’ jitfisser b’varjetà ta’ modi, bħal sodod okkupati f’lukandi, in-numru ta’ ljieli f’kampeġġi, in-numru ta’ viżitaturi għal mużewijiet, eċċ. 21. 142 proġett (70 %) inkludew objettiv ta’ żieda fl-attività tat-turiżmu bħala parti mill-applikazzjoni tagħhom għal għotjiet u 111 minn dawn il-proġetti kellhom suċċess f’dan ir-rigward. 34 proġett ieħor żiedu l-attività mingħajr ma għamlu din bħala objettiv, li jwassal għal total ġenerali ta’ 145 proġett li jżidu fl-attività tat-turiżmu. B’mod ġenerali, għotjiet tħallsu kemm jekk inkisbu l-objettivi kif ukoll jekk ma nkisbux u l-pagament tal-għotja kien kondizzjonat biss fuq riżultati għal sitta mill-proġetti kampjun, li ħamsa minnhom laħqu l-objettivi tagħhom. 22. Proġett fil-Ġermanja għall-iżvilupp ta’ faċilità ta’ pixxini tal-ilma tal-baħar li qabel kellha pixxina waħda u sawna waħda, żiedet ċentru ta’ benesseri b’sawni addizzjonali, pixxina ta’ barra u faċilitajiet oħrajn (Ir-Ritratt 4). L-ispiża totali tal-proġett kien EUR 16,9 miljun b’41 % ġej mill-FEŻR. In-numru annwali ta’ viżitaturi tela’ minn 92000 għal 129000 wara t-tlestija tiegħu. 23. Proġett pubbliku fi Franza kkonsista fil-modifika ta’ linja tal-ferrovija mitluqa għall-ħolqien ta’ mogħdija ta’ 26 km għall-użu minn persuni li jmorru bil-mixi u ċiklisti (Ir-Ritratt 5). In-numru ta’ utenti tela’ minn żero fl-2003 għal 23000 fl-2008. Sistema elettronika ta’ għadd tirreġistra l-użu u jingħataw numri regolarment lill-uffiċċju lokali tat-turiżmu. L-ispiża totali tal-proġett kienet EUR 1,6 miljun b’39 % ġej mill-FEŻR. 24. Proġett ieħor Ġermaniż ta’ ħolqien ta’ pont tal-injam fuq xmara għall-konnessjoni ta’ mogħdijiet għar-roti u għall-mixi u l-bini ta’ dokk għal kenuri (Ir-Ritratt 6) twettaq b’suċċess u inkoraġġixxa t-twettiq ta’ attivitajiet kulturali żgħar viċin il-pont, bħal laqgħat soċjali waranofsinhar fejn in-nies jixorbu l-kafè f’matmura rinnovata. Madankollu, il-livell eżatt ta’ suċċess jibqa’ mhux magħruf minħabba li ma kien hemm l-ebda kejl tal-livell ta’ attività li jirriżulta minn dan il-proġett. L-ispiża totali tal-proġett kienet EUR 139426 b’49 % gej mill-FEŻR. 25. Proġett Franċiż għax-xiri u l-arranġament mill-ġdid ta’ dar tradizzjonali, bil-konverżjoni tagħha f’mużew tal-inbid, kien jinsab ġo villaġġ storiku (Ir-Ritratt 7). Il-mużew attira 4000 viżitatur fl-ewwel sena tiegħu imma n-numru ta’ viżitaturi minn dak iż-żmien naqas bin-nofs u konsegwentement issa huwa miftuħ biss fl-istaġun tas-sajf. Meta jkun miftuħ, il-mużew ikollu rwol fil-promozzjoni ta’ produzzjoni reġjonali u vitikultura b’mod ġenerali. L-ispiża totali tal-proġett kienet EUR 0,8 miljun b’42 % ġej mill-FEŻR. Ir-Ritratt 6 — Pont tal-injam fuq xmara għall-mogħdijiet għar-roti u għall-mixi u dokk għal kenuri (il-Ġermanja) +++++ TIFF +++++ © L-Unjoni Ewropea Sors: Il-Qorti Ewropea tal-Awdituri, Diċembru 2009. INĦOLQOT KAPAĊITÀ ADDIZZJONALI FIT-TURIŻMU 26. Ħafna proġetti tat-turiżmu huma stabbiliti biex iżidu l-kapaċità u b’hekk jiffaċilitaw żidiet fl-attività fit-turiżmu. Żidiet bħal dawn maħluqin direttament minn proġett jistgħu jitfissru b’varjetà kbira ta’ modi, bħal kmamar żejda, sodod (għal lukandi), kilometri lineari (mogħdijiet u passaġġi riżervati għal ċiklisti, eċċ.), siti tal-ikkampjar, postijiet għall-irmiġġ, sedili (għal teatri u faċilitajiet ta’ forniment ta’ ikel). 27. Il-120 proġett li kellhom l-objettiv mistqarr li jżidu l-kapaċità tat-turiżmu kisbu 93 % taż-żieda mmirata tagħhom. Minbarra dawn, 32 proġett ma kellhomx objettiv f’termini ta’ kapaċità, imma xorta waħda żiduha. 28. Proġett wieħed fi Spanja kellu l-għan li joħloq 30 kamra doppja minħabba li dak li qabel kien monasteru ġie mibdul f’lukanda (Ir-Ritratt 8). L-objettiv ewlieni kien il-preżervazzjoni ta’ bini ta’ ċertu importanza lill-wirt arkitettoniku tal-lokalità, u l-awtorità lokali ddeċidiet li tużah għall-qasam turistiku. Barra minn dan, matul il-proċess inħolqu 20 impjieg dirett. L-ispiża totali tal-proġett kienet EUR 3,6 miljun b’75 % ġej mill-FEŻR. 29. Mhux il-proġetti kollha kellhom l-objettiv li joħolqu kapaċità ġdida u xi proġetti involvew l-arranġament mill-ġdid ta’ dak li kien hemm diġà. Proġett wieħed Franċiż ikkonsista fir-rinnovament ta’ kmamar f’lukanda eżistenti biex b’hekk jippreżerva l-livell eżistenti ta’ attività (4200 lejl fis-sena), kif ukoll iż-żamma ta’ 1,2 impjieg. L-ispiża totali tal-proġett kienet EUR 253254 b’14 % ġej mill-FEŻR. 30. Proġetti oħrajn iffokaw fuq it-titjib tal-kapaċità infrastrutturali ta’ żona. F’reġjun kostali Taljan, proġett pubbliku ħareġ bl-intenzjoni li joħloq 37 km ta’ toroq, 9 km ta’ mogħdijiet għall-mixi/għar-roti, minbarra żoni ta’ parkeġġ u ta’ mistrieħ u xi punti ta’ veduti panoramiċi. L-għan ġenerali tal-proġett kien it-titjib tal-aċċess għal bosta postijiet kostali b’diffikultà ta’ aċċessibilità u t-trawwim ta’ turiżmu lokali fiż-żona. L-ispiża totali tal-proġett kienet EUR 0,4 miljun b’49 % ġej mill-FEŻR. IMPJIEGI MAĦLUQA U MIŻMUMA 31. Il-ħolqien jew il-manutenzjoni ta’ impjiegi huma fatturi ewlenin fl-isforz għal żvilupp sostenibbli bilanċjat tal-ekonomija u tal-impjiegi. Eżaminazzjoni tad-deċiżjonijiet ta’ għotjiet ta’ proġetti turi li 116 jew 58 % tal-proġetti inkludew il-ħolqien jew iż-żamma ta’ impjiegi bħala riżultat mistenni. Proġetti oħrajn ħolqu l-impjiegi għalkemm ma kienx objettiv espliċitu inkluż fid-dokumentazzjoni għall-applikazzjoni ta’ għotja. Pereżempju, proġett Belġjan fl-istħarriġ, relatat ma’ mużewijiet tal-arti u tal-istorja, ħoloq 57 impjieg għalkemm ma kien issemma xejn fid-dokumentazzjoni għall-applikazzjoni tal-għotja. L-ispiża totali tal-proġett kienet EUR 30,5 miljun b’20 % ġej mill-FEŻR. 32. Tweġibiet għall-istħarriġ jindikaw li total ta’ 2520 impjieg dirett ġew jew maħluqa (1515) jew miżmuma (1005). Minn dan it-total 23,5 % ittieħdu minn nisa. Ir-Ritratt 7 — Bini tradizzjonali rranġat mill-ġdid biex iservi bħala mużew tal-inbid (Franza) +++++ TIFF +++++ © L-Unjoni Ewropea Sors: Il-Qorti Ewropea tal-Awdituri, Diċembru 2009. 33. Mal-kampjun sħiħ mistħarreġ, 58 % ta’ proġetti kellhom riżultati pożittivi f’termini ta’ impjiegi. Xi oqsma ta’ attività, skont in-natura tagħhom stess, għandhom iktar potenzjal għall-ħolqien ta’ impjiegi minn oħrajn. Il-kategorija "Ċentri ta’ btala u rikreazzjoni" kellha l-ogħla persentaġġ ta’ proġetti li ħolqu jew żammew impjiegi. Inqas impjiegi qed jinħolqu jew jinżammu fil-qasam ta’ "Infrastruttura u tagħmir pubbliku", fejn ta’ spiss numru żgħir biss ta’ ħaddiema ta’ manutenzjoni huma meħtieġa ladarba l-proġett huwa stabbilit u qed jitħaddem (il-Figura 2). 34. Il-116-il proġett (58 %) li għalihom ġew stabbiliti objettivi f’termini ta’ ħolqien ta’ impjiegi diretti u ta’ manutenzjoni, irriżultaw fil-ksib ta’ 75 % tan-numru mmirat ta’ impjiegi. 18 mill-116-il proġett ma kisbux riżultati f’termini ta’ impjiegi maħluqa jew miżmuma u f’erba’ każijiet l-għotja kienet kondizzjonata fuq riżultati pożittivi. B’kuntrast, 14 % tal-proġetti ħolqu jew żammew impjiegi għalkemm ma kienx ġie stabbilit objettiv qabel f’termini ta’ impjiegi. IL-FIGURA 2 IL-PERSENTAĠĠ TA’ PROĠETTI LI ĦOLQU JEW IPPREŻERVAW IMPJIEGI DIRETTI, SKONT IT-TIP TA’ ATTIVITÀ +++++ TIFF +++++ Il-persentaġġ fi ħdan kull wieħed mill-ħames kategoriji. Il-medja ġenerali hija ta’ 58% 35. Proġett Franċiż għall-bini ta’ pixxina ġdida pubblika ħoloq 12-il impjieg. Dan inkluda żewġ impjiegi għal manutenzjoni li twettqet iktar tard minn fornitur estern ta’ servizz. Inżammu 1,5 impjieg mill-pixxina l-qadima li kellha tingħalaq. Dan b’rispett għan-numru propost ta’ impjiegi inklużi fl-applikazzjoni tal-għotja. L-ispiża totali tal-proġett kienet EUR 4,4 miljun bi 17 % ġej mill-FEŻR. 36. Proġett privat fil-Ġermanja kkonsista fil-ħolqien ta’ ħostel għaż-żgħażagħ b’faċilitajiet sportivi. 17-il impjieg inħolqu mal-bidu operazzjonali fl-2004, li kienet il-mira tal-ħolqien ta’ impjiegi. Fiż-żmien tal-verifika, kien hemm 26 persuna mħaddma fil-kamp bi rwoli varji. L-ispiża totali tal-proġett kien EUR 11,1 miljun bi 23 % ġej mill-FEŻR. 37. Fil-maġġoranza tal-każijiet, l-iffinanzjar ma kienx kondizzjonat fuq ir-riżultati f’termini ta’ kisba ta’ impjiegi maħluqa jew miżmuma. Kondizzjonijiet bħal dawn kienu mniżżla b’rispett għal 43 proġett biss u s-sitwazzjoni dwar il-kondizzjonalità ta’ lħuq ta’ riżultati ta’ impjiegi kienet tvarja madwar ir-reġjuni vverifikati (ara l-Kaxxa 2). IL-KAXXA 2 EŻEMPJI TA’ ARRANĠAMENTI DWAR IL-KONDIZZJONALITÀ TA’ MIRI TA’ IMPJIEGI Għal xi proġetti li nżaru fil-Ġermanja, għotjiet tħallsu fuq il-kondizzjoni li għandhom jinħolqu ċertu numru ta’ impjiegi. Dawn l-impjiegi jridu jinżammu għal mill-inqas ħames snin. F’reġjun Spanjol, skont ir-regoli dwar l-għoti ta’ għajnuna fis-settur tat-Turiżmu, promoturi li japplikaw għal għotja jridu jieħdu responsabbiltà formali biex ma jnaqqsux l-impjieg. Il-preżentazzjoni ta’ dan id-dokument hija kondizzjoni għall-preżentazzjoni tal-applikazzjoni għall-għotja. Fl-Italja, proġett għall-modernizzazzjoni ta’ lukanda rċieva għotja FEŻR fuq il-bażi ta’ impjiegi maħluqa u miżmuma għal minimu ta’ 5 snin. Madankollu, proġett ieħor għall-estensjoni u r-rinnovament ta’ lukanda kellu jżomm l-impjiegi għal sena biss. Barra minn hekk in-numru ta’ impjiegi maħluqa seta’ jiddevja sa 30 % mingħajr il-bżonn ta’ pieni jew ir-rimborż tal-għotja. Fir-Renju Unit, kien hemm kondizzjonalità dwar l-impjiegi fi 11 minn 14-il proġett li tlestew. In-numru ta’ impjiegi li għandhom jinħolqu huwa stmat meta ssir deċiżjoni fuq l-għotja u mkejjel wara t-tlestija tal-proġett skont il-formoli matematiċi bbażati fuq in-nefqa. Jekk kondizzjoni mhijiex issodisfata, id-deċiżjoni għal rimborż parjzali tal-għotja mill-promotur hija meħuda mill-awtorità tal-ġestjoni. MIRI, INDIKATURI U MONITORAĠĠ 38. Għar-reġjuni li nżaru, l-awtoritajiet tal-ġestjoni kellhom modi varji kif jitrattaw il-prestazzjoni tal-proġett, kif muri fil-paragrafi li ġejjin. 39. Għall-proġetti Franċiżi mistħarrġa, ir-riżultati mistennija f’termini ta’ ħolqien ta’ impjiegi, attività ta’ turiżmu jew kapaċità ta’ turiżmu mhumiex sistematikament inklużi fl-applikazzjonijiet għal għotja jew deċiżjonijiet ta’ għotja u fejn preżenti, huma pprovduti għal raġunijiet ta’ informazzjoni, peress li l-ksib ta’ riżultati ma kienx kondizzjonalità fl-ebda mill-proġetti mistħarrġa għall-ksib tal-għotja FEŻR. L-awtoritajiet tal-ġestjoni ma jissorveljawx b’mod sistematiku l-ksib ta’ dan it-tip ta’ riżultat. Ir-Ritratt 8 — Dak li qabel kien monasteru mibdul f’lukanda b’erba’ stilel (Spanja) +++++ TIFF +++++ © L-Unjoni Ewropea Sors: Il-Qorti Ewropea tal-Awdituri, Jannar 2010. 40. Fi Spanja, il-kriterji ġenerali huma stabbiliti għall-għażla ta’ proġetti, li jippermettu l-għażla ta’ proġetti proposti minn awtorità nazzjonali, reġjonali jew lokali, sakemm ikun relatat mal-wirt storiku jew kulturali jew mat-turiżmu. Objettivi kwantifikati huma stabbiliti fil-livell ta’ kejl biss. Wieħed mill-proġetti li minnhom ittieħdu kampjuni kien jinkludi objettivi kwantifikati relatati ma’ żieda fil-kapaċità tat-turiżmu u impjiegi maħluqa. Dan il-proġett kellu objettivi f’termini ta’ erja tas-superfiċje tal-bini li jrid jiġi rinnovat, in-numru mistenni ta’ viżitaturi kull sena u n-numru ta’ impjiegi (diretti u indiretti) li għandhom jinħolqu. Għal ebda mill-proġetti li saritilhom żjara ma kienu kondizzjonali indikaturi bħal dawn għall-ksib tal-għotja FEŻR. 41. F’reġjun wieħed Ġermaniż fejn saret żjara, kienu kofinanzjati biss proġetti infrastrutturali ta’ turiżmu pubbliku u proġetti għal faċilitajiet tat-turiżmu. Għall-proġetti li sarulhom żjarat, indikaturi kwantifikabbli ta’ riżultat kienu stabbiliti mill-awtoritajiet tal-ġestjoni. F’każ ta’ proġetti li ħolqu jew żammew impjiegi diretti, l-applikazzjoni għal għotja ma pprovdiet l-ebda objettivi kwantifikabbli jew miri b’rabta mal-ħolqien u ż-żamma ta’ impjiegi. Ir-riżultati huma rrappurtati mill-awtoritajiet tal-ġestjoni fuq livell ta’ prijorità u ta’ kejl. 42. Fir-reġjun l-ieħor Ġermaniż li nżar, għal proġetti li ħolqu impjiegi diretti, l-applikazzjoni għal għajnuna kien fiha objettivi jew miri kwantifikabbli dwar il-ħolqien ta’ impjiegi. Għall-proġetti li sarulhom żjarat bl-involviment ta’ promoturi privati, il-ħolqien ta’ impjiegi kien kondizzjoni għall-għotji ta’ sussidju u pprovda lill-awtoritajiet tal-ġestjoni b’volum immirat ta’ attività ta’ turiżmu. Tnejn mill-proġetti pprovdew miri relatati maż-żieda ta’ kapaċità. Fil-każ ta’ erba’ proġetti privati, il-ħolqien attwali ta’ impjiegi u n-numru ta’ sodod maħluqa kienu monitorjati mill-awtoritajiet tal-ġestjoni. Dawn tal-aħħar jagħmlu verifikazzjoni finali fl-aħħar tal-perjodu ta’ assenjazzjoni (ħames snin wara t-tlestija tal-proġett għal impjiegi u 15-il sena għal infrastrutturi) biex jiġi ċċekkjat jekk il-provvedimenti tad-deċiżjoni ġewx issodisfati. 43. F’wieħed mir-reġjuni Taljani li nżaru, riżultati mistennija relatati maż-żieda fil-kapaċità tat-turiżmu kienu inklużi għas-sitt proġetti kollha li nżaru; riżultati mistennija f’termini ta’ attività ta’ turiżmu kienu inklużi u kwantifikati f’applikazzjonijiet ta’ għotja għal nofs il-proġetti. Għan-nofs l-ieħor, l-attività ta’ turiżmu kienet indirettament ippreżentata permezz ta’ dħul imbassar inkluż f’kontijiet ta’ qligħ u telf integrati fl-applikazzjonijiet ta’ għotja. Ir-riżultati mistennija f’termini ta’ ħolqien ta’ impjiegi diretti kienu inklużi fl-applikazzjonijiet ta’ għotja għal ħames proġetti u kienu kwantifikati għal erbgħa minnhom. 44. Fl-istess reġjun, l-indikaturi li jirreferu għall-ħolqien ta’ impjiegi kienu obbligatorji biss għal proġetti privati fejn huma komponent ta’ evalwazzjoni ex-ante. Il-preżervazzjoni ta’ impjiegi huwa obbligatorju għal perjodu determinat u huwa monitorjat matul dan il-perjodu li jorbot. 45. Fit-tieni reġjun Taljan li nżar, indikaturi kwantitattivi relatati maż-żieda fil-kapaċità tat-turiżmu jew fil-ħolqien ta’ impjiegi ma kinux inklużi fil-formoli ta’ applikazzjoni, għall-proġetti li nżaru. B’mod simili, għal ebda mill-proġetti li sarulhom żjarat ma jorbtu indikaturi bħal dawn għall-ksib tal-għotja, la l-FEŻR u lanqas forom oħrajn ta’ sussidji. L-awtoritajiet tal-ġestjoni ma jimmonitorjawx l-effikaċja tal-proġett u r-riżultati sussegwenti għal investimenti fil-proġett f’termini ta’ impjiegi ġodda diretti jew mhux diretti, jew żieda fl-attività ta’ turiżmu relatata mas-sussidji. 46. Il-proġetti kolha kellhom riżultati pożittivi sa ċertu punt u b’hekk jistgħu jitqiesu bħala effettivi. Il-proġetti mistħarrġa kellhom riżultati f’termini ta’ ħolqien ta’ impjiegi, żieda f’attività ta’ turiżmu u kapaċità mtejba ta’ turiżmu. Xi ftit mill-proġetti kellhom objettivi f’dawn it-tliet oqsma u kisbuhom, waqt li oħrajn ma kellhomx objettivi bħal dawn. Proġetti oħrajn kisbu riżultati mhux ippjanati speċifikament mill-bidu. Mingħajr l-issettjar sistematiku ta’ objettivi ta’ proġett, l-istabbiliment ta’ miri u indikaturi, u l-monitoraġġ u l-evalwazzjoni sussegwenti ta’ riżultati, huwa diffiċli li jiġi vvalutat it-twettiq veru ta’ proġetti jew il-firxa tal-valur miżjud Ewropew [12]. HUMA SOSTENIBBLI R-RIŻULTATI TAL-PROĠETTI? 47. Fiż-żmien tal-verifika, 28 % tal-proġetti li minnhom ittieħdu kampjuni kienu twettqu fl-aħħar sentejn, 45 % bejn sentejn u ħames snin ilu u 27 % għal aktar minn ħames snin. Għat-72 % ta’ proġetti mlestija iktar minn sentejn ilu, il-Qorti eżaminat jekk fiż-żmien tal-verifika: a) il-proġetti komplewx joperaw u għamlux jew profitt jew tawx kontribuzzjoni għall-ispejjeż; u b) ir-riżultati miksuba x’aktarx kinux se jkomplu fil-ġejjieni. IL-BIĊĊA L-KBIRA TAL-IMPJIEGI KIENU GĦADHOM EŻISTENTI FIŻ-ŻMIEN TAL-VERIFIKA 48. 94 % tal-impjiegi maħluqa jew miżmuma kienu għadhom eżistenti fiż-żmien tal-verifika. L-ispejjeż tal-operat ta’ terz mill-proġetti li jsostnu dawn l-impjiegi huma ffinanzjati minn sovvenzjonijiet pubbliċi ta’ Stati Membri ta’ forma waħda jew oħra. Ir-Ritratt 9 — Titjib tat-triq ewlenija ġo villeġġatura ħdejn il-baħar (Franza) +++++ TIFF +++++ © L-Unjoni Ewropea Sors: Il-Qorti Ewropea tal-Awdituri, Diċembru 2009. KWAŻI L-PROĠETTI KOLLHA KOMPLEW JOPERAW, IMMA MHUX NEĊESSARJAMENT BI QLIGĦ 49. Fi 93 % tal-każijiet, il-kapaċità ta’ turiżmu maħluqa minn proġetti baqgħet fuq l-istess livell mit-tmiem tal-proġett u f’6 % tal-każijiet żdiedet. 50. Il-livell ta’ attività ta’ turiżmu baqa’ stabbli jew żdied mit-tmiem tal-proġett f’94 % tal-każijiet (Il-Figura 3). 51. 98 % tal-proġetti li tlestew kienu għadhom operazzjonali fiż-żmien tal-verifika [13]. Mhux il-proġetti kollha ġġeneraw dħul suffiċjenti biex ikopru l-ispejjeż tal-operat tagħhom. B’mod ġenerali, 25 % tal-proġetti li tlestew millinqas sentejn qabel għamlu qligħ (61 % ta’ proġetti privati u 14 % ta’ dawk pubbliċi). Skont in-natura tagħhom stess, il-biċċa l-kbira tal-proġetti pubbliċi (60 %) mhumiex intenzjonati li jagħmlu qligħ. Il-promotur pubbliku, li normalment ikun awtorità lokali, jassumi l-ispejjeż operattivi bi bdil ma’ vantaġġi oħrajn għall-komunità (eż. aċċess b’xejn għal pixxina għat-tfal tal-iskola, il-preżervazzjoni ta’ xi oġġett ta’ wirt storiku, eċċ.). Hemm proġetti oħrajn dedikati simili bħat-tiġdid ta’ spazju pubbliku (eż. triq), li qatt ma kienu intenzjonati li jiġġeneraw dħul. IL-FIGURA 3 IŻ-ŻIEDA TA’ ATTIVITÀ TA’ TURIŻMU MAĦLUQA MINN PROĠETTI KIENET DEJJIEMA? +++++ TIFF +++++ 52. Id-differenza f’attitudni bejn promoturi privati u pubbliċi ta’ proġett b’rabta ma’ profitabilità jistgħu jiġu murija bi tweġibiet lill-mistoqsijiet fl-istħarriġ fuq il-profitabilità mistennija fis-sentejn u sat-tliet snin li ġejjin. Il-Figura 4 tindika li l-kwistjoni ta’ profitabilità fil-futur għadha ma tapplikax għal 60 % ta’ proġetti pubbliċi fl-istħarriġ sħiħ, filwaqt li 79 % ta’ promoturi privati jistennew li jagħmlu qligħ fis-snin li ġejjin. 53. B’mod ġenerali, 24 % tal-impjiegi ġew maħluqa jew miżmuma minn proġetti, liema attivitajiet ma kinux intenzjonati li jagħmlu qligħ. IL-FIGURA 4 PROFITABILITÀ TA’ PROĠETTI FIL-FUTUR +++++ TIFF +++++ Ir-Ritratt 10 — Proġett li jinvolvi r-rinnovament tal-ħitan ta’ barra u tas-saqaf ta’ Knisja (Franza) +++++ TIFF +++++ © L-Unjoni Ewropea Sors: Il-Qorti Ewropea tal-Awdituri, Novembru 2009. L-GĦOTJIET INFLUWENZAW L-EŻISTENZA JEW IT-TFASSIL TA’ PROĠETTI? 54. Il-Qorti staqsiet jekk l-appoġġ pubbliku, u l-iffinanzjar FEŻR b’mod partikolari, kienx fattur kritiku li jinfluwenza jew it-tfassil ta’ proġetti jew id-deċiżjoni dwar jekk proġetti għandhomx iseħħu. Il-Qorti mbagħad eżaminat kif il-proċess ta’ wasla ta’ appoġġ FEŻR fiha nfisha ġiet perċepita minn promoturi ta’ proġetti. MHUX IL-PROMOTURI KOLLHA SABU L-APPOĠĠ PUBBLIKU NEĊESSARJU 55. 53 promotur (26 %, 34 promotur pubbliku u 19-il promotur privat) iddikjaraw li kienu jidħlu għall-proġett mingħajr ma jkunu rċevew kwalunkwe għotja pubblika: a) 12-il promotur (6 %, kollha pubbliċi) saru jafu li l-proġett kieku kien jitwettaq eżatt bl-istess mod, jiġifieri l-għotja ma biddlet la d-daqs, la l-kontenut u lanqas il-kapaċità tal-proġett għall-ħolqien ta’ impjiegi. Erbgħa minn dawn il-proġetti kienu diġà bdew meta l-promotur skopra l-possibbiltà li jkollu sussidju FEŻR; b) madankollu 41 promotur (20 %) qalu li l-proġett ma kienx ikun l-istess. Fi 30 każ l-iskala jew il-kontenut kien jiġi modifikat (12 privati u 18 pubbliċi) filwaqt li s-sussidji kellhom influwenza fuq impjiegi jew l-ambjent fi 17-il proġett privat u 3 proġetti pubbliċi. 56. Il-proporzjon ta’ għotjiet pubbliċi fl-ispiża totali ta’ proġett kellu impatt fuq it-tweġibiet tal-promoturi tal-proġett, u iżgħar ma jkun il-persentaġġ ta’ appoġġ pubbliku, inqas ma l-għajnuna tkun meqjusa bħala kruċjali għall-eżistenza tal-proġett (Il-Figura 5). 57. L-opinjoni tvarja b’mod sinifikanti skont it-tip ta’ attività involuta, eż. 52 % tal-promoturi ta’ proġetti ta’ akkomodazzjoni u għall-forniment tal-ikel, qalu li l-proġett tagħhom kien iseħħ mingħajr għotja pubblika. Għal proġetti ta’ mużewijiet u monumenti storiċi jew proġetti ta’ infrastrutturi u ta’ tagħmir pubbliku, 20 % taw din it-tweġiba filwaqt li kienu 10 % biss tal-promoturi fil-qasam ta’ ċentri tal-btala u tar-rikreazzjoni li kienu tal-istess fehma. IL-FIGURA 5 KORRELAZZJONI BEJN L-UTILITÀ PERĊEPITA TAS-SUSSIDJU PUBBLIKU U L-PIŻ TAL-GĦOTJA +++++ TIFF +++++ L-GĦOTJA FEŻR HIJA PERĊEPITA BĦALA RIKONOXXIMENT, IMMA ŻŻID IL-PIŻ AMMINISTRATTIV 58. Il-biċċa l-kbira tal-promoturi kkunsidraw l-għotja FEŻR bħala rikonoxximent tal-kwalità tal-proġett tagħhom (92 %) u l-utilità lill-pubbliku (90 %). Madankollu, 42 % tal-promoturi qalu wkoll li l-wasla tal-għotja FEŻR iżżid konsiderevolment il-piż amministrattiv tal-proġett tagħhom. Din l-opinjoni hija iktar mifruxa fost promoturi privati (56 %) milli fost promoturi pubbliċi (37 %). L-attitudni ta’ promoturi ta’ proġetti b’rabta mal-piż finanzjarju jvarja wkoll bil-proporzjon tal-għotja FEŻR b’relazzjoni mal-ispiża totali tal-proġett, jiġifieri inqas ma tkun l-għotja FEŻR, relattiva mal-ispiża sħiħa, iktar jinħass il-piż amministrattiv. Ir-Ritratt 11 — Kastell rinnovat tas-seklu 13 miftuħ lill-pubbliku (Franza) +++++ TIFF +++++ © L-Unjoni Ewropea Sors: Il-Qorti Ewropea tal-Awdituri, Diċembru 2009. KONKLUŻJONIJIET U RAKKOMANDAZZJONIJIET IT-TWASSIL TAR-RIŻULTATI MISTENNIJA 59. Il-proġetti kollha kellhom riżultati pożittivi f’xi forma jew oħra u l-maġġoranza kellhom riżultati pożittivi taħt bosta intestaturi. 74 % kienu responsabbli għal żieda fl-attività tat-turiżmu, waqt li 73 % ħolqu kapaċità addizzjonali ta’ turiżmu u 58 % tal-proġetti ħolqu jew żammew 2520 impjieg, 23,5 % minnhom minn nisa. 44 % ta’ proġetti kellhom riżultati fit-tliet kategoriji kollha. 8 % tal-proġetti li minnhom ittieħdu kampjuni ma kisbux riżultati f’dawn l-oqsma imma skoprew li kienu ta’ benefiċċju lill-ekonomija lokali jew għall-għajnuna fiż-żamma ta’ elementi ta’ wirt kulturali, storiku, artistiku jew ambjentali ta’ reġjun (ara l-paragrafi 19 u 32). 60. Objettivi kienu stabbiliti biss għal 58 % tal-proġetti fil-kampjun. Fejn ġew stabbiliti objettivi, dawn inkisbu b’75 % għall-ħolqien ta’ impjiegi jew iż-żamma tagħhom u 93 % għaż-żieda fil-kapaċità tat-turiżmu. 9 % tal-proġetti mistħarrġa ma kisbu l-ebda riżultati f’termini ta’ impjiegi, għalkemm kienu mistennija jagħmlu hekk. Alternattivament, 14 % tal-proġetti żiedu l-kapaċità tat-turiżmu u 14 % żiedu l-impjiegi anke jekk objettivi bħal dawn ma kinux ġew stabbiliti (ara l-paragrafu 34). 61. 42 % tal-proġetti fil-kampjun ma kellhomx objettivi f’termini ta’ prestazzjoni. Għal dawk il-proġetti b’objettivi, f’ħafna każijiet ma kinux ġew stabbiliti miri u indikaturi, u s-sitwazzjoni varjat b’rispett mal-proġetti li nżaru. Ma kienx hemm monitoraġġ ta’ riżultati għall-biċċa l-kbira mill-proġetti li minnhom ittieħdu kampjuni. L-awtoritajiet tal-amministrazzjoni kienu rabtu l-għemil tal-pagamenti tal-għotjiet mal-kisba ta’ riżultati f’minoranza żgħira tal-proġetti li minnhom ittieħdu kampjuni. Mingħajr l-issettjar sistematiku ta’ objettivi ta’ proġett, l-istabbiliment ta’ miri u indikaturi u l-monitoraġġ sussegwenti u l-evalwazzjoni tar-riżultati, huwa diffiċli li tivvaluta l-prestazzjoni vera ta’ proġetti jew il-medda ta’ valur miżjud Ewropew (ara l-paragrafi 34 u 38 sa 46). IR-RAKKOMANDAZZJONI 1 Awtoritajiet ta’ ġestjoni għandhom jiżguraw li objettivi, miri u indikaturi xierqa huma stabbiliti fl-istadji tal-applikazzjoni għal għotja u ta’ deċiżjoni biex jippermettu: l-għażla tal-proġetti li x’aktarx ikunu l-aktar effiċjenti; u l-evalwazzjoni tar-riżultati tagħhom. Il-Kummissjoni għandha tinkoraġġixxi din il-prattika. SOSTENIBBILTÀ TAR-RIŻULTATI TAL-PROĠETT 62. Peress li l-maġġoranza ta’ impjiegi maħluqa minn proġetti maturi kienu għadhom eżistenti fiż-żmien tal-verifika u li l-attività u l-kapaċità addizzjonali maħluqa minn dawn il-proġetti kienu baqgħu stabbli jew żdiedu bi ftit, x’aktarx li r-riżultati se jkunu sostenibbli fuq żmien qasir sa medju. Madankollu minnħabba li 25 % ta’ proġetti biss instabu li huma finanzjarament vijabbli, sostenibbiltà bħal din hija dipendenti fuq il-livelli attwali ta’ sovvenzjoni għall-ispejjeż ta’ tħaddim li jkomplu fil-futur. INFLUWENZA TA’ GĦOTJIET 63. Skont promoturi ta’ proġett, il-wasla ta’ ffinanzjar pubbliku ppermettiet li jsiru 74 % tal-proġetti. F’20 % tal-każijiet, iddikjaraw li l-proġetti tagħhom kienu jitkomplew mingħajr għotja imma b’mod modifikat. Iktar ma kienet baxxa r-rata ta’ għajnuna, inqas kien l-impatt fuq il-proġett; F’6 % tal-każijiet, qalu li l-proġetti tagħhom kieku kienu jsiru b’mod simili mingħajr l-għotja (ara l-paragrafi 55 sa 57). 64. Waqt li 92 % tal-promoturi pperċepixxew l-għotja tal-FEŻR bħala rikonoxximent tal-kwalità tal-proġett tagħhom, 42 % minnhom ikkunsidraw li l-proċess tas-sussidju FEŻR żied b’mod konsiderevoli l-piż amministrattiv tagħhom. Kien innotat ukoll li anqas ma kienet ir-rata ta’ għajnuna, iktar l-għotja FEŻR ġiet ikkunsidrata bħala piż (ara l-paragrafu 58). IR-RAKKOMANDAZZJONI 2 Awtoritajiet ta’ ġestjoni għandhom jiżguraw li l-kriterji tal-għażla ta’ proġett jinkludu kunsiderazzjoni dwar jekk hemmx ħtieġa reali għal iffinanzjar bħal dan biex jitwettaq il-proġett. L-impatt potenzjali tal-għotja fuq it-tfassil tal-proġett għandu jiġi kkunsidrat ukoll, minbarra l-impatt ġenerali tal-proġett fuq it-tkabbir ekonomiku u l-impjiegi. Il-Kummissjoni għandha tinkoraġġixxi din il-prattika. IR-RAKKOMANDAZZJONI 3 Il-Kummissjoni għandha tidħol għal evalwazzjoni tal-għajnuna f’dan is-settur, biex tikkunsidra l-firxa safejn tifforma mezz effettiv għall-ispejjeż biex jappoġġja Stati Membri biex irawwmu tkabbir ekonomiku u biex tikkunsidra jekk appoġġ bħal dan jistax ikun immirat aħjar għal dan il-għan. Dan ir-rapport ġie adottat mill-Awla II, immexxija mis-Sur Morten LEVYSOHN, Membru tal-Qorti tal-Awdituri, fil-Lussemburgu fil-laqgħa tagħha tal- 4 ta’ Mejju 2011. Għall-Qorti tal-Awdituri +++++ TIFF +++++ Vítor Manuel da Silva Caldeira President [1] Id-Deċiżjoni tal-Kummissjoni 1999/35/KE tad- 9 ta’ Diċembru 1998 dwar il-proċeduri għall-implimentazzjoni tad-Direttiva tal-Kunsill 95/57/KE dwar il-ġbir tal-informazzjoni statistika fil-qasam tat-turiżmu (ĠU L 9, 15.1.1999, p. 23). [2] Komunikazzjoni mill-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew, lill-Kunsill, lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew u lill-Kumitat tar-Reġjuni: "L-Ewropa, l-ewwel destinazzjoni turistika fid-dinja — qafas politiku ġdid Ewropew", KUMM (2010) 352 finali tat- 30 ta’ Ġunju 2010. [3] L-Artikolu 6 (d) u l-artikolu 195 (TFUE) (ĠU C 83, 30.3.2010, p.1 u p. 47). [4] L-Artikolu 195 tat-TFUE. [5] "Sustainable Tourism as a Factor of Cohesion among European Regions" ("Turiżmu Sostenibbli bħala Fattur ta’ Koeżjoni fost Reġjuni Ewropej"). Il-Kumitat tar-Reġjuni, Marzu 2006 (p. 9). [6] Komunikazzjoni mill-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew, lill-Kunsill, lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali u l-Kumitat tar-Reġjuni: "L-Ewropa, id-destinazzjoni turistika Numru 1 tad-dinja — qafas politiku ġdid fl-Ewropa", COM(2010) 352 finali tat- 30 ta’ Ġunju 2010. [7] Ir-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 1260/1999 tal- 21 ta’ Ġunju 1999 li jistabbilixxi d-dispożizzjonijiet ġenerali dwar il-Fondi Strutturali, billi (5) (ĠU L 161, 26.6.1999, p. 1). [8] Ir-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 1783/1999 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat- 12 ta’ Lulju 1999 dwar il-Fond Ewropew għall-Iżvilupp Reġjonali, (ĠU L 213, 13.8.1999, p. 1). [9] Minn Ġunju 2009. [10] L-Objettiv 2 jappoġġja l-konverżjoni ekonomika u soċjali ta’ oqsma li għandhom diffikultajiet strutturali. [11] L-Objettiv 1 jippromwovi l-iżvilupp u l-aġġustament strutturali ta’ reġjuni liema żvilupp waqa’ lura. [9999] Dawn il-figuri jirriflettu l-persentaġġ, f’termini ta’ numru ta’ proġetti, tat-tipi differenti ta’ attività fi ħdan il-kampjun (li huwa wkoll rappreżentattiv tal-persentaġġ tal-ispiża FEŻR għal kull tip ta’ attività fil-popolazzjoni bħala ħaġa waħda). [12] Ara l-komunikazzjoni mill-Kummissjoni "Ir-Reviżjoni tal-Baġit tal-UE", COM(2010) 700, 19.10.2010 u b’mod partikolari p. 5: Filwaqt li l-valur miżjud ta’ proġett politiku ma jistax jiġi ridott għal karta tal-bilanċ, din tal-aħħar hija test ieħor ta’ importanza kbira sabiex jiġi ġġustifikat l-infiq fuq il-livell tal-UE: jekk l-infiq fuq il-livell tal-UE joffrix soluzzjoni aħjar għaċ-ċittadini minn infiq fuq il-livell nazzjonali. Id-dimensjoni Ewropea tista’ timmassimizza l-effiċjenza tal-finanzi tal-Istati Membri u tgħin biex jitnaqqas l-infiq totali, billi jiġu miġbura flimkien is-servizzi u r-riżorsi komuni sabiex jinkiseb il-benefiċċju mill-ekonomiji tal-kobor. B’konsegwenza ta’ dan, il-baġit tal-UE għandu jintuża sabiex jiffinanzja ġid pubbliku tal-UE, azzjonijiet li l-Istati Membri u r-reġjuni ma jistgħux jiffinanzjawhom huma stess, jew fejn jista’ jikseb riżultati aħjar. [13] Proġett wieħed kien definittivament magħluq sentejn wara l-bidu tiegħu minħabba problemi tekniċi u tlieta oħrajn ġew temporanjament magħluqin u se jinfetħu mill-ġdid wara li jitwettaq iktar xogħol. -------------------------------------------------- L-ANNESS I IFFINANZJAR FEŻR GĦAT-TURIŻMU ALLOKAT SKONT L-ISTAT MEMBRU GĦAL INVESTIMENT FIŻIKU FIT-TURIŻMU — IL-PERJODU TAL-PROGRAMM 2000–06 L-Istat Membru | In-Numru ta’ Programmi Operazzjonali inklużi proġetti ta’ turiżmu f’kull Stat Membru | L-ammont FEŻR għat-turiżmu (EUR 1000) | L-Italja | 21 | 1448519 | Il-Ġermanja | 17 | 649206 | Franza | 23 | 467106 | Spanja | 20 | 427888 | Il-Greċja | 15 | 384360 | Ir-Renju Unit | 12 | 220892 | L-Awstrija | 8 | 159228 | Il-Portugall | 6 | 150326 | Il-Belġju | 7 | 100252 | Il-Polonja | 1 | 95663 | Il-Pajjiżi l-Baxxi | 6 | 82947 | Il-Litwanja | 1 | 81999 | L-Ungerija | 1 | 74018 | Ir-Repubblika Ċeka | 2 | 68274 | Kooperazzjoni transkonfinali fl-UE | 23 | 64513 | Kooperazzjoni interreġjonali fl-UE | 22 | 50904 | L-Irlanda | 2 | 29934 | Il-Finlandja | 5 | 20206 | L-Estonja | 1 | 16247 | Is-Slovenja | 2 | 13803 | Il-Latvja | 1 | 9256 | Malta | 1 | 4301 | Ċipru | 1 | 3229 | Total | 198 | 4623071 | -------------------------------------------------- L-ANNESS II IN-NUMRU TA’ PROĠETTI INKLUŻI FL-ISTĦARRIĠ U LI GĦALIHOM SARU ŻJARAT FUQ IL-POST 9 Stati Membri | 26 programm operazzjonali | In-numru ta’ proġetti | mistħarrġa | li nżaru | L-Italja | 1999IT161PO011 Sicilia | 26 | | 1999IT161PO007 Campania | 14 | 6 | 1999IT161PO010 Sardinia | 7 | 6 | 2000IT162DO007 Piemonte | 7 | | 2000IT162DO001 Toscana | 7 | | Il-Ġermanja | 2000DE162DO010 Niedersachsen | 7 | 5 | 1999DE161PO004 Mecklenburg-Vorpommern | 7 | | 1999DE161PO005 Brandenburg | 7 | | 1999DE161PO003 Sachsen-Anhalt | 7 | 6 | 2000DE162DO005 Hessen | 6 | | Spanja | 2000ES161PO007 Castilla y León | 8 | 8 | 2000ES161PO010 Extremadura | 8 | 7 | 2000ES161PO009 Communidad Valenciana | 8 | 1 | 2000ES161PO016 Lokali | 3 | | Franza | 2000FR162DO020 Rhône-Alpes | 7 | 7 | 2000FR162DO006 Poitou-Charentes | 6 | | 2000FR162DO014 Bretagne | 9 | 6 | Il-Greċja | 2000GR161PO016 Kompetittività | 7 | | 2000GR161PO014 Maċedonja Ċentrali | 7 | | 2000GR161PO005 Il-Greċja Kontinentali | 7 | | Il-Portugall | 1999PT161PO016 Madeira | 6 | | 1999PT161PO012 Algarve | 6 | | Ir-Renju Unit | 1999GB161DO004 Il-Punent ta’ Wales u l-Widien | 7 | | 2000GB162DO008 Ix-Xlokk tal-Ingilterra | 9 | | Il-Belġju | 2000BE162DO008 Meuse-Vesdre | 6 | | Il-Litwanja | 2003LT161DO001 Il-Litwanja | 7 | | | In-numru totali ta’ proġetti | 206 | 52 | --------------------------------------------------