RAPPORT TAL-KUMMISSJONI LILL-PARLAMENT EWROPEW U LILL-KUNSILL Ir-Raba’ Rapport dwar l-implimentazzjoni mir-Repubblika tal-Moldova tal-Pjan ta’ Azzjoni għal-Liberalizzazzjoni tal-Viża /* COM/2013/0459 final */





RAPPORT TAL-KUMMISSJONI LILL-PARLAMENT EWROPEW U LILL-KUNSILL Ir-Raba’ Rapport dwar l-implimentazzjoni mir-Repubblika tal-Moldova tal-Pjan ta’ Azzjoni għal-Liberalizzazzjoni tal-Viża 1. introduzzjoni Id-Djalogu bejn l-UE u r-Repubblika tal-Moldova dwar il-Viża li jeżamina l-kundizzjonijiet għall-ivjaġġar mingħajr viża taċ-ċittadini tar-Repubblika tal-Moldova (iktar ’il quddiem iċ-ċittadini tal-Moldova) lejn l-UE kien imniedi fil-15 ta’ Ġunju 2010. Il-Pjan ta’ Azzjoni għal-Liberalizzazzjoni tal-Viża (iktar ’il quddiem VLAP)[1] ġie ppreżentat lill-awtoritajiet tar-Repubblika tal-Moldova (iktar ’il quddiem l-awtoritajiet Moldovani) mill-Kummissjoni fl-24 ta’ Jannar 2011. Il-VLAP jistabbilixxi sensiela ta’ parametri referenzjarji preċiżi għar-Repubblika tal-Moldova dwar erba’ hekk magħrufa “elementi”[2] ta’ kwistjonijiet teknikament rilevanti, bl-għan kemm tal-adozzjoni ta’ qafas leġiżlattiv u politiku (fażi 1) kif ukoll tal-implimentazzjoni effettiva tiegħu (fażi 2). Il-Kummissjoni irrappurtat regolarment lill-Parlament Ewropew u lill-Kunsill dwar l-implimentazzjoni tal-VLAP. L-Ewwel Rapport ta’ Progress dwar l-implimentazzjoni mir-Repubblika tal-Moldova tal-Pjan ta’ Azzjoni għal-Liberalizzazzjoni tal-Viża ġie ppreżentat fis-16 ta’ Settembru 2011[3]. Fis-7 ta’ Ottubru 2011, saret Laqgħa tal-Uffiċjali Għolja, li matulha ġie ppreżentat l-Ewwel Rapport ta’ Progress u ġew diskussi l-passi li jmiss fil-proċess. Il-missjonijiet ta’ evalwazzjoni dwar l-Elementi 2, 3 u 4 tal-VLAP ġew organizzati fit-tieni nofs ta’ Ottubru u fil-bidu ta’ Novembru 2011, u involvew esperti mill-Istati Membri tal-UE akkumpanjati mill-uffiċjali tal-Kummissjoni u tas-Servizz Ewropew għal azzjoni Esterna (iktar ’il quddiem EEAS). L-għan ta’ dawn il-missjonijiet esperti kien li jivvalutaw il-qafas leġiżlattiv, politiku u istituzzjonali skont il-parametri referenzjarji tal-ewwel fażi tal-VLAP u l-konformità tiegħu mal-istandards Ewropej u internazzjonali. Ir-rapporti tal-esperti ġew iffinalizzati f’Diċembru 2011. It-Tieni Rapport ta’ Progress dwar l-implimentazzjoni mir-Repubblika tal-Moldova tal-Pjan ta’ Azzjoni għal-Liberalizzazzjoni tal-Viża nħareġ fid-9 ta’ Frar 2012[4]. Fis-27 ta’ Frar 2012, saret Laqgħa tal-Uffiċjali Għolja li matulha ġie ppreżentat it-Tieni Rapport ta’ Progress u ġew diskussi l-passi li jmiss fil-proċess. It-Tielet Rapport ta’ Progress dwar l-implimentazzjoni mir-Repubblika tal-Moldova tal-Pjan ta’ Azzjoni dwar il-Liberalizzazzjoni tal-Viża nħareġ fit-22 ta’ Ġunju 2012[5]. Kien it-tielet u l-aħħar rapport ta’ progress dwar l-ewwel fażi tal-VLAP u ppreżenta valutazzjoni konsolidata mill-Kummissjoni dwar il-progress li sar mir-Repubblika tal-Moldova sabiex tilħaq il-parametri referenzjarji tal-ewwel fażi tal-VLAP relatati mal-istabbiliment ta’ qafas leġiżlattiv, politiku u istituzzjonali. Il-valutazzjoni tal-impatti migratorji u ta’ sigurtà li jista’ jkollha l-liberalizzazzjoni futura tal-viża għaċ-ċittadini tal-Moldova li jivvjaġġaw lejn l-UE nħarġet fit-3 ta’ Awwissu 2012[6] mill-Kummissjoni bl-involviment tal-aġenziji tal-UE u l-partijiet interessati relevanti. Il-Kunsill, wara li bena fuq dawn ir-rapporti, adotta Konklużjonijiet fid-19 ta’ Novembru 2012 li fihom ġie miftiehem mal-Kummissjoni li r-Repubblika tal-Moldova kienet issodisfat il-parametri referenzjarji kollha skont l-ewwel fażi tal-Pjan ta’ Azzjoni għal-Liberalizzazzjoni tal-Viża. Sussegwentement, tnediet il-valutazzjoni tal-parametri referenzjarji stabbiliti skont it-tieni fażi. Il-passi li jmiss tat-tieni fażi kif ukoll it-tħejjija tal-missjonijiet ta’ evalwazzjoni ġew diskussi matul Laqgħa tal-Uffiċjali Għolja li saret fit-28 ta’ Jannar 2013. Ġiet organizzata sensiela ġdida ta’ missjonijiet ta’ evalwazzjoni dwar l-erba’ elementi kollha tal-VLAP mit-18 ta’ Frar sal-15 ta’ Marzu 2013. Il-missjonijiet ta’ evalwazzjoni ma kellhomx paragun f’terminu ta’ ambitu u dettalji tal-valutazzjoni – erba’ ġimgħat ta’ involviment ta’ 12-il espert mill-Istati Membri tal-UE akkumpanjati minn uffiċjali tal-Kummissjoni u tal-EEAS. Il-missjonijiet tal-esperti kellhom l-għan li jivvalutaw kemm l-istatus ta’ lħuq tal-parametri ta’ referenza tat-tieni fażi tal-VLAP, kif ukoll il-limitu tal-implimentazzjoni tal-qafas leġiżlattiv, politiku u istituzzjonali, b’konformità mal-istandards Ewropej u internazzjonali. Ingħatat attenzjoni partikolari għal oqsma bħall-antidiskriminazzjoni u l-integrazzjoni ta’ minoritajiet u t-traffikar ta’ bnedmin, xi wħud minnhom imsemmija wkoll fil-Konklużjonijiet tal-Kunsill tad-19 ta’ Novembru 2012. Ir-rapporti tal-esperti ġew iffinalizzati f’Mejju 2013. Ir-Repubblika tal-Moldova impenjat ruħha li tindirizza r-rakkomandazzjonijiet inklużi f’dawn ir-rapporti permezz ta’ Pjan ta’ Azzjoni Nazzjonali aġġornat li l-abbozz tiegħu sar fl-aħħar ta’ Mejju 2013. Il-Pjan ta’ Azzjoni għal-Liberalizzazzjoni tal-Viża wera li huwa inċentiv importanti għar-riformi u għen lir-Repubblika tal-Moldova biex iżżomm pass kontinwu ta’ riformi strutturali mill-2010. Ġie stabbilit il-qafas leġiżlattiv u politiku kif rikonoxxut mill-konklużjoni tal-ewwel fażi tal-VLAP f’Novembru 2012. L-għan ta’ dan ir-rapport huwa li jippreżenta l-istat tal-implimentazzjoni tal-qafas leġiżlattiv u istituzzjonali, il-funzjonament tal-istituzzjonijiet u l-livell ta’ koordinazzjoni bejn l-aġenziji. Il-Kummissjoni ppreparat dan ir-rapport ta’ progress abbażi ta’ missjonijiet komprensivi ta’ evalwazzjoni ta’ Frar-Marzu 2013, inklużi r-rapporti li l-abbozz tagħhom sar f’dak il-kuntest minn esperti tal-Istati Membri, kif ukoll informazzjoni addizzjonali li waslet għand is-Sottokumitat Konġunt Nru 3 tal-UE u tar-Repubblika tal-Moldova[7] u matul id-Djalogu dwar id-Drittijiet tal-Bniedem tal-UE u r-Repubblika tal-Moldova li t-tnejn saru f’April 2013. Ingħatat attenzjoni speċjali għas-sostenibbiltà tar-riformi u r-riżultati miksuba, inkluż permezz ta’ persunal u finanzjament li għandu rilevanza. Ir-rapport jinkludi wkoll valutazzjoni dwar l-istat ta’ ssodisfar tar-rakkomandazzjonijiet indirizzati lir-Repubblika tal-Moldova inklużi fir-rapport tal-Valutazzjoni tal-Impatti[8] ta’ Awwissu 2012. 2. valutazzjoni tal-implimentazzjoni tal-erba’ elementi tal-pjan ta’ azzjoni għal-liberalizzazzjoni tal-viża Element 1: sigurtà tad-dokument, inklużi l-bijometriċi (a) Parametri ta’ referenza VLAP · Ħruġ gradwali ta’ passaporti bijometriċi b’konformità mal-istandards ICAO, inklużi f’konsolati Moldovani ’l barra mill-pajjiż, u l-eliminazzjoni gradwali ta’ passaporti li ma jikkonformawx mal-istandards ICAO Minn Jannar 2011, ir-Repubblika tal-Moldova bdiet toħroġ esklussivament passaporti bijometriċi (passaporti ordinarji, passaporti diplomatiċi, passaporti uffiċjali u passaporti għal persuni mingħajr stat) bl-implimentazzjoni tal-prinċipju “Passaport wieħed, dokument wieħed”. Fil-31 ta’ Diċembru 2012, kien hemm jiċċirkolaw 2 514 335 passport ta’ ċittadini tar-Repubblika tal-Moldova, li 487 745 minnhom (jew 19.3%) kienu passaporti bijometriċi. Sal-2020, hija ppjanata l-eliminazzjoni totali ta’ passaporti mhux bijometriċi. Mill-1 ta’ Jannar 2012, iċ-ċittadini tal-Moldova li jgħixu barra mill-pajjiż jistgħu jissottomettu applikazzjonijiet lill-missjonijiet diplomatiċi tar-Repubblika tal-Moldova u lill-uffiċċji konsulari sabiex jiksbu passaporti bijometriċi. L-ambaxxati u l-konsulati kollha tar-Repubblika tal-Moldova barra mill-pajjiż, mingħajr eċċezzjoni, kienu mgħammra b’tagħmir speċjali għall-ġbir ta’ dejta bijometrika mill-applikanti. Dan il-passaport bijometriku ġdid jikkonforma mal-istandards ICAO u jinkludi għadd ta’ fatturi tas-sigurtà rakkomandati mill-ICAO[9]. Mit-2 ta’ Jannar 2013, iċ-Ċentru għar-Riżorsi ta’ Informazzjoni tal-Istat “Registru” (CSIR Registru, iktar ’il quddiem ir-"Registru") jaħdem bir-riżorsi tiegħu stess u b’ċertifikati pubbliċi ewlenin. Fit-28 ta’ Settembru 2012, l-awtoritajiet tal-Moldova għamlu applikazzjoni biex jingħaqdu mad-Direttorju Ewlieni Pubbliku tal-ICAO (iktar ’il quddiem ICAO PKD). Fil-bidu tal-2013, sar l-abbozz tal-Ordni bi ħlas tal-Ministeru tat-Teknoloġija tal-Informazzjoni u l-Komunikazzjonijiet (iktar ’il quddiem MITC) mir-Registru tat-tariffa ta’ reġistrazzjoni unika sabiex jingħaqad mal-ICAO PKD. L-iffirmar mir-Registru ta’ kuntratt ta’ akkwist ta’ ktejjeb b’ċippa integrata, abbażi tar-riżultati tas-sejħa għall-offerti ta’ Jannar 2012 ġie sospiż sa Frar 2013 minħabba proċedura legali li ġiet miċħuda mill-Qorti Suprema tal-Ġustizzja tar-Repubblika tal-Moldova. Ir-rebbieħ tas-sejħa għall-offerti u r-Registru huma mistennija li jiffirmaw kuntratt fis-sajf tal-2013. · Livell għoli ta’ integrità u sigurtà tal-proċess ta’ applikazzjoni, personalizzazzjoni u distribuzzjoni għall-passaporti, kif ukoll karti tal-identità u ta’dokumenti oriġinaturi oħra Ir-‘Registru’ huwa responsabbli mill-ħruġ ta’ dokumenti tal-Ivjaġġar u tal-Identità. L-uffiċċji kollha tas-Servizz tal-istatus Ċivili huma kkompjuterizzati u assoċjati permezz ta’ kanali ta’ komunikazzjoni siguri ma’ Sistema ta’ Informazzjoni Awtomatizzata bl-isem “Reġistru tal-Istat tal-Popolazzjoni (iktar ’il quddiem RSP). Iċ-ċertifikati tat-twelid, taż-żwieġ, tal-mewt u tat-tibdil fl-isem/kunjom maħruġa huma fformattjati b’mod identiku u jinkludu l-istess elementi ta’ sigurtà[10]. Applikazzjonijiet għal dokumenti tal-ivjaġġar u karti tal-identità nazzjonali jsiru fid-49 uffiċċju territorjali u reġjonali tar-Registru. Il-verifiki li jsiru minn dawk l-uffiċċji ġeneralment jikkonċernaw il-preċiżjoni tad-dejta u l-kompletezza tal-applikazzjoni, kif ukoll verifiki mhux elettroniċi b’relazzjoni mal-MoI fir-rigward ta’ ksur tal-liġi, każijiet kriminali u persuni li jkunu wettqu reati. Il-potenzjal għal xi ħadd biex juża identitajiet multipli jidher li huwa limitat ħafna minħabba l-eżistenza tal-RSP li jinkludi ammont kbir ta’ dejta relatata ma’ kull ċittadin Moldovan. L-inklużjoni tal-bijometriċi fil-passaporti “tiffriża” l-identità tad-detentur u tipprevjeni li tintuża identità differenti. Ir-'Registru' qed jieħu passi serji biex inaqqas kemm jista’ jkun il-korruzzjoni fil-livell tal-persunal, fost l-oħrajn permezz ta’ separazzjoni ċara ta’ obbligi u l-funzjonijiet tal-persunal, assenjar aleatorju ta’ applikanti lill-uffiċjali; reviżjoni tat-talbiet tal-applikanti minn minimu ta’ 3 uffiċjali differenti u ħlasijiet ta’ tariffi permezz ta’ magna tal-flus awtomatika (ATM). Il-preżenza ta’ diversi verifiki tal-applikazzjonijiet tagħmel l-introduzzjoni ta’ applikazzjonijiet ta’ frodi fis-sistema mill-persunal iktar diffiċli. Minbarra dan, is-Servizz tal-Istatus Ċivili żviluppa strateġija għall-prevenzjoni u l-ġlieda kontra l-korruzzjoni fil-livell tal-persunal. Il-miżuri jinkludu spezzjonijiet mhux ippjanati, aċċess limitat għal dejta, sorveljanza bil-vidjow u dikjarazzjonijiet ta’ dħul, proprjetà u kunflitt ta’ interess. F’kull uffiċċju lokali tal-applikazzjonijiet, jidhru avviżi b’informazzjoni rigward korruzzjoni. Konsegwentement għal dawn il-miżuri l-ġodda, ġew imposti seba’ sanzjonijiet dixxiplinarji għal ksur imwettaq mill-impjegati tal-Uffiċċju tal-Istatus Ċivili, wara investigazzjonijiet li saru fl-2012. L-applikanti li jgħixu fir-reġjun ta’ Transnistria[11] jistgħu japplikaw għal dokumenti f’wieħed mill-uffiċċji li jinsabu ħdejn il-linja amministrattiva. Mis-17 ta’ Lulju 2003, sitt uffiċċji permanenti fir-Repubblika tal-Moldova u uffiċċju mobbli wieħed jindirizzaw tali talbiet u huma stabbiliti l-istess organizzazzjoni prattika u proċeduri ewlenin bħal fil-bqija tar-Repubblika tal-Moldova. Il-persuni li għandhom dokumenti maħruġa mill-“awtoritajiet” ta’ Transnistria jistgħu jirreġistraw id-dokumenti tal-istatus ċivili tagħhom mal-awtoritajiet tal-Moldova billi jittraskrivuhom mill-Uffiċċju tal-Istatus Ċivili u jiġu inklużi fl-RSP. Imbagħad jinħareġ dokument lill-individwu mill-Uffiċċju tal-istatus Ċivili li jippermettilhom jiksbu passaport Moldovan. Proċedura speċjali għar-rikonoxximent tad-dokumenti oriġinaturi maħruġa mill-“awtoritajiet ta’ Transnistria” hija prevista fil-liġi. L-identità tista’ tiġi stabbilita permezz ta’ dokumenti ta’ identità jew ivvjaġġar preċedenti tar-Repubblika tal-Moldova jew abbażi ta’ rekords familjali. F’ħafna każijiet, il-verifikazzjoni tal-identità tal-individwu se tkun relattivament sempliċi peress li rekords sal-1992 huma disponibbli. Għall-persuni li twieldu fir-reġjun ta’ Transnistria mill-1992 ’il quddiem, l-istabbiliment u l-intitolament għal ċittadinanza tar-Repubblika tal-Moldova jirrikjedu investigazzjoni ta’ rekords tal-ġenituri jew ta’ aħwa sabiex tiġi stabbilita relazzjoni familjari. Fl-aħħar nett, livell raġonevoli ta’ ċertezza dwar l-identità jista’ jintlaħaq permezz ta’ dejta inkroċjata relatata ma’ rekords ta’ membri tal-familja fl-RSP. · Rappurtar fil-pront u sistematiku lil bażi tad-dejta tal-Interpol/LASP dwar passaporti mitlufa jew misruqa Minn Ottubbru 2011, ġew stabbiliti proċessi għad-dettalji tal-passaporti mitlufa jew misruqa kollha li jintbagħtu kull ħames minuti mir-‘Registru’ lill-Uffiċċju Ċentrali Nazzjonali tal-Pulizija (iktar ’il quddiem NCB) li huwa punt ta’ kuntatt mal-Interpol. L-NCB jibgħat din l-informazzjoni lill-Interpol anke fuq bażi ta’ kuljum permezz ta’ sistema elettronika dak il-ħin stess. Ma ssir ebda distinzjoni bejn passaporti mitlufa u passaporti misruqa. Il-punti ta’ qsim fuq il-fruntieri huma konnessi ma’ bażi tad-dejta tal-Interpol dwar passaporti mitlufa jew misruqa. L-għadd ta’ passaporti mitlufa huwa għoli ħafna meta mqabbel mal-għadd ta’ passaporti li jinħarġu. Fl-2011, 29 946 passport ġew iddikjarati mitlufa filwaqt li nħargu 261 259. Fl-2012, 32 343 passport ġew iddikjarati mitlufa filwaqt li nħarġu 260 393. Minn Ottubru 2011, 15 603 passaport mitluf ġew iddikjarati li nstabu u nġabru lura. · Skambju regolari ta’ kampjuni ta’ passaporti u kooperazzjoni dwar is-sigurtà ta’ dokumenti fl-UE L-Istati Membri tal-UE huma aġġornati fuq bażi annwali dwar kampjuni ġodda ta’ passaporti fir-Repubblika tal-Moldova permezz ta’ kanal speċifiku ta’ komunikazzjoni. Barra minn hekk, mill-2009, ir-Repubblika tal-Moldova ngħaqdet nar-Reġistru Pubbliku ta’ Identità Awtentika u Dokumenti tal-Ivjaġġar onlajn (iktar ’il quddiem PRADO) tal-Kunsill tal-Unjoni Ewropea. L-aħħar aġġornament li sar fis-sistema PRADO kien fl-1 ta’ Lulju 2011, meta ġew introdotti kampjuni ġodda bil-fatturi ta’ sigurtà tal-passaporti bijometriċi tal-Moldova. F’Diċembru 2012, intbagħtu 65 kampjun ġdid bil-fatturi tas-sigurtà tal-passaporti bijometriċi diplomatiċi u tas-servizz tal-Moldova. Fl-2012, id-Diviżjoni tal-Esperti tad-dokumenti tad-Dipartiment tal-Pulizija tal-Fruntiera, irċeviet, permezz tal-Ministeru tal-Affarijiet Barranin u tal-Integrazzjoni Ewropea (iktar ’il quddiem MFAEI) kampjuni tad-dokumenti tal-ivjaġġar tal-Istati Membri tal-UE (62 biċċa). (b) Rakkomandazzjonijiet tal-Valutazzjoni tal-Impatt · Jiġu stabbiliti u applikati sanzjonijiet proporzjonati, effettivi u dissważivi għall-persuni akkużati li biegħu jew sellfu l-passaporti tagħhom L-Artikolu 361 tal-Kodiċi Kriminali tar-Repubblika tal-Moldova diġà jipprevedi sanzjonijiet għall-fabbrikazzjoni, il-pussess, il-bejgħ jew l-użu ta’ dokumenti uffiċjali foloz. Rigward passaporti mitlufa jew misruqa, l-awtoritajiet tal-Moldova bħalissa qed jeżaminaw il-possibbiltà li jirristrinġu iktar il-kundizzjonijiet għall-ħruġ ta’ passaporti lill-persuni li jkunu ammettew tali każijiet. · Kondiviżjoni regolari mal-awtoritajiet tal-UE dwar passaporti bijometriċi mitlufa jew misruqa, b’mod partikolari pemezz tal-użu tal-bażi tad-dejta tal-Interpol dwar Dokumenti tal-Ivjaġġar Mitlufa jew Misruqa Ara l-punt tal-parametri ta’ referenza "Rappurtar fil-pront u sistematiku lill-bażi tad-dejta tal-Interpol/LASP dwar passaporti mitlufa jew misruqa", paġna 5 ta’ dan ir-rapport. · Tisħiħ tal-qafas legali u istituzzjonali rigward “ir-Reġistru Ċivili” sabiex jiġi evitat l-abbuż tat-tibdil fl-ismijiet jew fl-identità għall-finijiet ta’ kisba ta’ passaport ġdid. Għandhom jiġu stabbiliti u applikati regoli ċari rigward it-tibdil tal-ismijiet; il-qafas legali u istituzzjonali għandu jissaħħaħ u jinkludi kontroll effettiv kif ukoll miżuri ta’ traċċibbiltà Kwalunkwe ċittadin jista’ japplika sabiex jibdel ismu jew kunjomu. Id-deċiżjoni tittieħed mill-uffiċċju tal-Istatus Ċivili Ċentrali. Il-liġi ma tinkludi ebda limitu fuq in-numru ta’ drabi li l-isem u l-kunjom jistgħu jinbidlu. In-numru ta’ identifikazzjoni personali uniku (minn hawn ’il quddiem IDNP) fiċ-ċertifikat tat-twelid ma jista’ jinbidel qatt u fil-każ ta’ tibdil fl-isem jew il-kunjom, id-dokumenti tal-ivjaġġar u tal-identità preċedenti jiġu invalidati. Il-kontrolli fuq il-fruntieri fil-punti tal-ħruġ, isiru abbażi tal-IDNP, filwaqt li l-Pulizija tal-Fruntiera għandhom l-aċċess għall-RSP li jinkludi l-ismijiet/kunjomijiet preċedenti taċ-ċittadini tal-Moldova. Is-sistema stabbilita tnaqqas b’mod sinifikanti l-abbuż tat-tibdil tal-ismijiet. Valutazzjoni Ġenerali tal-Element 1 L-organizzazzjoni u l-proċessi stabbiliti jiżguraw livell tajjeb ta’ integrità u sigurtà ta’ dokumenti. Ir-reġistrazzjoni ta’ status ċivili u l-proċessi ta’ ħruġ ta’ dokument tjiebu b’mod sinifikanti mill-2010. Is-sistemi ta’ applikazzjoni u ħruġ stabbiliti huma siguri, maħsuba sew u jipprovdu servizz tajjeb liċ-ċittadini. Qed jiġu distribwiti passaporti bijometriċi li jikkonformaw mal-ICAO u l-passaporti l-qodma qed jiġu eliminati gradwalment. Ir-Repubblika tal-Moldova qed tintalab ukoll tipprovdi informazzjoni ulterjuri dwar in-numru għoli ta’ passaporti mitlufa. Il-Kummissjoni tqis li r-Repubblika tal-Moldova ġeneralment tissodisfa l-parametri referenzjarji tat-tieni fażi stabbiliti taħt l-Element 1. Azzjoni ulterjuri hija meħtieġa dwar: · L-introduzzjoni tal-użu ta’ ktejjeb b’ċippa integrata, li timplimenta kemm il-Kontroll Estiż tal-Aċċess (KES) kif ukoll il-Kontroll Supplimentari tal-Aċċess (KSA). · L-awtomazzjoni ta’ kemm jista’ jkun possibbli proċessi, l-eliminazzjoni tan-numru ta’ proċeduri manwali li għadhom fis-seħħ bħalissa u l-ħolqien ta’ ħolqa elettronika tar-‘Registru’ mal-Ministeru tal-Intern. Element 2: immigrazzjoni irregolari, inkluża r-riammissjoni Element 2 / suġġett 1 – L-immaniġġjar tal-fruntieri (a) Parametri referenzjarji tal-VLAP · Implimentazzjoni effettiva ta’ leġiżlazzjoni ta’ kontroll tal-fruntieri permezz ta’ verifiki tal-fruntieri, u sorveljanza tal-fruntieri, proċeduri u effettività operazzjonali, stampa tas-sitwazzjoni fil-livell nazzjonali u lokali, inkluża l-implimentazzjoni tal-analiżi tar-riskju, l-immaniġġjar tal-intelliġenza u l-fluss tad-dejta kif ukoll l-aċċess dirett u l-konsultazzjoni ta’ bażijiet tad-dejta rilevanti nazzjonali u internazzjonali Fl-1 ta’ Lulju 2012, daħlet fis-seħħ liġi dwar il-Pulizija tal-fruntiera li tgħid li s-Servizz ta’ Gwardja tal-Fruntieri ġie ristrutturat f’Dipartiment tal-Pulizija tal-Fruntiera tal-Ministeru tal-Intern (iktar ’il quddiem MoI) tar-Repubblika tal-Moldova. Il-Pulizija tal-Fruntiera għandhom il-kompetenzi u s-setgħat eżekuttivi fil-qasam ta’ mmaniġġjar integrat tal-fruntieri, kif ukoll fil-prevenzjoni u l-mitigazzjoni ta’ kriminalità transfruntiera. Il-Liġi dwar il-Fruntiera tal-Istat issegwi d-definizzjonijiet u l-qafas tal-Kodiċi ta’ Schengen dwar il-Fruntieri[12] u tikkunsidra wkoll il-qafas legali tal-Unjoni Ewropea għar-responsabbiltà tat-trasportaturi, speċjalment id-Direttiva dwar l-obbligi tat-trasportaturi li jikkomunikaw dejta dwar il-passiġġieri (Direttiva 2004/82/KE). Il-Pulizija tal-Fruntiera qed iwettqu l-attivitajiet tagħhom skont regoli u regolamenti simili bħall-gwardji tal-fruntieri tal-istati ta’ Schengen tal-UE. Fiż-żona kkontrollata mill-Moldova, ġew stabbiliti 56 punt ta’ qsim tal-fruntieri (iktar ’il quddiem BCPs) u t-traffiku fuq il-fruntieri tar-Repubblika tal-Moldova jvarja bejn 13 u 15-il miljun passiġġier kull sena. Il-verifiki fuq il-fruntieri huma b’mod ġenerali mwettqa b’konformità mal-aħjar prattiki tal-Katalogu ta’ Schengen tal-UE. Is-sistemi ta’ rappurtar u analiżi tar-riskju jinsabu f’livell tajjeb ħafna, anke meta mqabbel mas-sistemi tal-pajjiżi ta’ Schengen. Is-sistemi tal-analiżi tar-riskju ssegwi l-mudell komuni integrat tal-analiżi tar-riskju (CIRAM) tal-FRONTEX u l-profili huma maħsuba sew u huma ta’ kwalità għolja. Bħala parti min-Netwerk tal-Analiżi tar-Riskju tal-Fruntieri tal-Lvant tal-FRONTEX (EB-RAN), il-Pulizija tal-Fruntiera jiskambjaw informazzjoni mal-FRONTX kull xahar. Barra minn hekk, bl-għajnuna tal-Missjoni ta’ Assistenza tal-Fruntieri tal-UE għar-Repubblika tal-Moldova u l-Ukrajna (iktar ’il quddiem EUBAM), il-Pulizija tal-Fruntiera u d-Dwani, u l-kontrapartijiet Ukranjani tagħhom qed ifasslu abbozz ta’ Rapport ta’ Valutazzjoni dwar is-Sigurtà Komuni tal-Fruntieri. Is-sorveljanza tal-fruntieri hija ppjanata u mwettqa skont sistema tal-analiżi tar-riskju. In-numru ta’ rondi huwa f’livell raġonevolment tajjeb. L-immaniġġjar integrat tal-fruntieri (iktar ’il quddiem IBM) jinkludi pjanijiet għall-bini ta’ sistema ta’ sorveljanza komprensiva fissa fuq il-fruntieri. Billi tiġi introdotta sistema ta’ sorveljanza fissa ma-sistemi portabbli (awtomatiċi) ta’ kumplimentazzjoni, il-Pulizija tal-Fruntiera jistgħu jimplimentaw is-sistema tas-sorveljanza tal-fruntieri b’livell adegwat. Il-Pulizija tal-Fruntieri għandhom numru adegwat ta’ klieb tas-servizz (total ta’ 123, li 74 minnhom kienu klieb tal-intraċċar). B’mod ġenerali, it-tagħmir għall-ewwel kontrolli tal-fruntieri jissodisfa l-istandards Ewropej. L-għadd ta’ twissijiet fil-bażijiet tad-dejta kien iktar minn 5 700 fl-2012 (5 687 twissija nazzjonali; 56 twissijiet tal-Interpol) u l-għadd totali żdied b’iktar minn erba’ darbiet meta mqabbel mal-2011. L-uffiċjali tal-ewwel linja għandhom aċċess għas-Sistema ta’ Informazzjoni Integrata tal-Pulizija tal-Fruntiera (iktar ’il quddiem BPIIS), qafas legali, twissijiet barranin, profili tar-riskju u internet (e.ż. PRADO). Il-BCPs kollha għandhom konnessjonijiet onlajn mal-bażijiet ta’ dejta ċentrali. Minħabba n-nuqqas ta’ tagħmir suffiċjenti, il-livell tal-verifiki tat-tieni linja mhuwiex f’livell adegwat fil-BCPs kollha. · Il-provvediment ta’ infrastruttura adegwata, tagħmir tekniku, sistemi tal-IT, riżorsi finanzjarji u umani b’konformità mal-Istrateġija IBM u l-Pjan ta’ Azzjoni li għandhom jiġu adottati u l-implimentazzjoni effettiva ta’ programm ta’ taħriġ u l-miżuri kontra l-korruzzjoni Il-Pulizija tal-Fruntiera qed jaġġornaw is-sistema ta’ sorveljanza tal-fruntieri u se jistabbilixxu Ċentru Nazzjonali ta’ Koordinazzjoni (iktar ’il quddiem NCC). L-iżvilupp tal-istampa tas-sitwazzjoni huwa parti mill-pjan tat-tielet fażi li għaddej bħalissa bl-isem “Żvilupp ta’ sistema ta’ komunikazzjoni fissa u mobbli fuq il-fruntiera tal-istat”. Dawn il-fażijiet jinkludu l-akkwist ta’ tagħmir u l-bini ta’ sistema ta’ telekomunikazzjoni fissa u mobbli għall-pajjiż kollu. L-istabbiliment tal-NCC se jtejjeb is-sensibilizzazzjoni sitwazzjonali, u se jippermetti wkoll kooperazzjoni mas-sistema Ewropea ta’ sorveljanza tal-fruntieri esterni[13] (iktar’ il quddiem EUROSUR). Il-Pulizija tal-Fruntiera għandhom għadd suffiċjenti ta’ tagħmir għas-sorveljanza tal-fruntieri (e.ż. kameras ta’ viżjoni termini u nuċċalijiet għall-vista bil-lejl, iżda bħalissa għandhom nuqqas ta’ sistemi fissi ta’ sorveljanza). In-numru ppjanat ta’ persunal tal-Pulizija tal-Fruntiera huwa ta’ 3 543, li minnhom bħalissa, 83% (2 945) huma reklutati. Ir-raġuni għan-nuqqas ta’ persunal hija li ma għadhomx jiġu impjegati suldati tal-lieva għall-kontrolli tal-fruntieri u l-postijiet vakanti kollha għandhom jimtlew sal-aħħar tal-2013. Il-Kulleġġ nazzjonali tal-Pulizija tal-Fruntiera jorganizza programm ta’ taħriġ ta’ sentejn għall-uffiċjali mhux kummissjonali u korsijiet ta’ sitt xhur ta’ taħriġ bażiku għall-impjegati ġodda. Il-programm ta’ sentejn għall-uffiċjali mhux kommissjonati japplika għall-proċess ta’ Kopenħagen, u kien imfassal bl-għajnuna tal-EUBAM u skont il-Kurrikulu Komuni Ewlieni tal-UE (iktar ’il quddiem CCC) għat-taħriġ tal-gwardji tal-fruntieri. B’mod ġenerali, il-programmi ta’ taħriġ jagħtu bażi soda għall-preparazzjoni ta’ persunal professjonali għall-finijiet tal-immaniġġjar tal-fruntieri. Il-Pulizija tal-Fruntiera diġà implimentaw il-biċċa l-kbira tar-rakkomandazzjonijiet u l-aħjar prattiki għall-prevenzjoni tal-korruzzjoni[14] tal-Katalogu ta’ Schengen tal-UE dwar il-Kontroll tal-fruntieri esterni[15]. Il-Kodiċi Deontoloġiku tal-Pulizija tal-Fruntiera ġie approvat fit-13 ta’ Ġunju 2008 u s-salarji tal-Pulizija tal-Fruntiera huma f’livell kompetittiv. Jitwettqu kontrolli mhux avżati u l-persunal tal-Pulizija tal-Fruntiera għandhom jippubblikaw l-interessi personali u d-dħul tagħhom meta jidħlu fis-servizz u kull sena wara dakinhar. Hija stabbilita sistema ta’ rotazzjoni regolari. · Titjib tal-kooperazzjoni interaġenzija (inkluż l-iskambju tad-dejta bejn is-Servizz tal-Gwardja tal-Fruntiera u l-aġenziji tal-infurzar tal-liġi) il-kooperazzjoni internazzjonali, inkluża l-kooperazzjoni mal-pajjiżi ġirien u l-implimentazzjoni ta’ arranġament ta’ ħidma mal-FRONTEX għal livell għoli ta’ effettività. Il-kooperazzjoni interaġenzija fl-immaniġġjar tal-fruntieri laħqet livell sodisfaċenti. Il-Pulizija tal-Fruntiera għandhom kooperazzjoni intensiva ħafna mal-Pulizija, id-dwani, u l-uffiċċju tal-Migrazzjoni u l-Ażil (iktar ’il quddiem BMA). Il-kooperazzjoni bejn il-Pulizija tal-Fruntiera u l-uffiċċju tal-Prosekutur Ġenerali (iktar ’il quddiem GPO) żdiedet strutturalment wara li l-Pulizija tal-Fruntiera rċeviet kompetenzi ġodda għal investigazzjonijiet kriminali. Il-forom ewlenin tal-kooperazzjoni interaġenzija huma l-iskambju tal-informazzjoni, timijiet konġunti tal-investigazzjoni, azzjonijiet konġunti u taħriġ konġunt. Fil-BCPs kollha, il-Pulizija tal-Fruntiera u tad-Dwana implimentaw kontrolli f’punt wieħed. Huma qed jużaw sistema komuni ta’ reġistrazzjoni ta’ vetturi tal-merkanzija u jistgħu jużaw it-tagħmir ta’ xulxin, pereżempju sabiex jiċċekjaw il-vetturi. Il-Pulizija tal-Fruntiera stabbilixxiet sett komprensiv ta’ ftehimiet u protokolli ta’ kooperazzjoni mar-Rumanija u l-Ukrajna. Fl-2012, il-Pulizija tal-Fruntiera kompliet il-kooperazzjoni mal-EUBAM, biex tiżgura implimentazzjoni effiċjenti tal-attivitajiet tad-9 Pjan ta’ Azzjoni tal-Fażi Annwali[16]. Mill-2006, il-Pulizija tal-Fruntiera għandha uffiċjal ta’ kuntatt fiċ-ċentru konġunti ta’ Galati għall-kooperazzjoni transfruntiera. Il-ftehimiet ta’ kooperazzjoni jeżistu ma’ xi Stati Membri tal-UE (il-Latvja, il-Litwanja, l-Estonja, l-Ungerija u l-Polonja). Il-Kooperazzjoni ma’ pajjiżi oħra tal-Istati Indipendenti tal-Commonwealth (iktar ’il quddiem CIS) isseħħ permezz tal-Kunsill Kmandant tas-Servizzi tal-Gwardja tal-Fruntieri tas-CIS. Fl-aħħar nett, hemm protokoll ta’ kooperazzjoni bejn il-gwardji tal-fruntieri tal-istati tal-GUAM[17]. Il-Pulizija tal-Fruntiera ffirmat arranġament ta’ ħidma mal-Frontex f’Awwissu 2008 u pparteċipat f’diversi attivitajiet ikkoordinati tal-FRONTEX. F’Diċembru 2012, ġie stabbilit il-Punt ta’ Kuntatt Nazzjonali tal-FRONTEX (NFPOC) fid-Dipartiment tal-Pulizija tal-Fruntiera, u ġie assenjat b’kompetenzi fil-koordinazzjoni u l-implimentazzjoni tad-dispożizzjonijiet tal-Pjan ta’ Kooperazzjoni tal-FRONTEX. (b) Rakkomandazzjonijiet tal-Valutazzjoni tal-Impatt · Ikompli t-tisħiħ tal-kontrolli tal-fruntieri, inkluż l-analiżi tar-riskju u l-miżuri ta’ sorveljanza, kif ukoll il-prevenzjoni u l-ġlieda kontra l-korruzzjoni fuq il-fruntieri, u t-tkomplija tat-tisħiħ tal-kooperazzjoni mal-EUBAM fl-oqsma kollha tal-immaniġġjar tal-fruntieri; Ara l-parametri referenzjarji tal-VLAP fil-paġni 7 u 8 ta’ dan ir-rapport. · Tissaħħaħ il-kooperazzjoni mal-pajjiżi tal-viċinat. Jissaħħu l-kooperazzjoni bilaterali u internazzjonali u l-iskambju tal-informazzjoni dwar dejta statistika u analitika u dejta/intelliġenza tattika/operattiva, permezz ta’ miżuri bħall-inizjazzjoni/parteċipazzjoni f’operazzjonijiet transfruntiera konġunti, timijiet ta’ investigazzjoni konġunti, u timijiet ta’ intelliġenza konġunti, sabiex ikun iffaċilitat l-iskambju ta’ uffiċjali ta’ kuntatt u sabiex jiġi offrut taħriġ għal twettiq ta’ kontrolli konġunti fuq il-fruntieri u fid-dwana Ara l-Parametri referenzjarji tal-VLAP fil-paġni 8, 9 u 10 ta’ dan ir-rapport. · Jitjiebu t-taħriġ u l-bini tal-kapaċità fir-rigward ta’ dwana internazzjonali u kooperazzjoni fl-infurzar tal-liġi u l-iskambju tal-informazzjoni. Ara l-Parametri referenzjarji tal-VLAP fil-paġni 8, 9 u 10 ta’ dan ir-rapport. · Jiġu kkoordinati l-attivitajiet ta’ kontroll fuq il-fruntieri komuni. Kondiviżjoni ta’ intelliġenza u tisħiħ ta’ valutazzjoni komuni ta’ sitwazzjoni fil-livell operattiv. Ara l-Parametri referenzjarji tal-VLAP fil-paġni 8, 9 u 10 ta’ dan ir-rapport. · Tissaħħaħ il-kooperazzjoni mal-pajjiżi ġirien, b’mod partikolari l-Ukrajna Ir-Repubblika tal-Moldova u l-awtoritajiet tal-Ukrajna fl-2007 bdew proġett pilota dwar il-Punt tal-Qsim tal-Fruntiera Rososhany-Briceni operat b’mod konġunt (iktar ’il quddiem JOBCP). Il-proġett pilota dawr il-JOBCP kien ippjanat u mibdi bl-għajnuna u l-appoġġ tal-EUBAM u tal-Kummissjoni Ewropea. Iż-żewġ kontrapartijiet għaddew ir-responsabbiltà tal-verifiki fil-punti tal-ħruġ lil xulxin. Il-prinċipji ta’ “tieqa waħda”, “punt fejn tinqeda minn kollox”, “minn id għall-oħra”, “taħt saqaf wieħed” u “spalla ma’ spalla” ġew introdotti b’suċċess fil-proġett pilota JOBCP. · Jitkompla s-sostenn għall-kooperazzjoni mal-EUBAM u l-implimentazzjoni ta’ rakkomandazzjonijiet EUBAM dwar it-titjib u l-intensifikazzjoni tal-użu ta’ unitajiet mobbli Il-parti tal-fruntiera ta’ Transnistria mar-Repubblika tal-Moldova-Ukrajna ma taqax taħt il-Kontroll tal-Pulizija tal-Fruntiera u tad-dwana tar-Repubblika tal-Moldova. Din il-parti tinkludi 25 punt ta’ qsim uffiċjali lejn l-Ukrajna u l-verifiki tal-fruntiera rikonoxxuti internazzjonalment isiru biss mill-Gwardja tal-Fruntiera tal-Ukrajna. Matul il-linja amministrattiva interna bejn ir-reġjun ta’ Transnistria u r-Repubblika tal-Moldova, hemm stabbiliti 14-il Punt Intern għall-Kontroll tad-Dwana (ICCP) fejn jiġu vverifikati oġġetti mid-Dwana tar-repubblika tal-Moldova. Fi Frar 2013, l-awtoritajiet tal-Moldova bdew jimplimentaw strateġija ġdida sabiex jevitaw immigrazzjoni irregolari u kriminalità transfruntiera, u sabiex ikun iffaċilitat il-fluss tal-passiġġieri li jgħaddu mir-reġjun ta’ Transnistria. L-istrateġija tinkludi miżuri bħal: reġistrazzjoni ta’ ċittadini barranin li jidħlu fir-Repubblika tal-Moldova u li joħorġu minnha fil-linja amministrattiva kollha; it-tisħiħ tal-kapaċitajiet tal-ICCPs mill-BMA (f’6 mill-ICCPs se jkun hemm uffiċċju 24/7 ta’ reġistrazzjoni għall-barranin); regoli għall-abbozzar għall-ICCPs (protezzjoni tad-dejta, skambju ta’ informazzjoni bejn l-awtoritajiet u diviżjoni ta’ kompiti); kampanji ta’ informazzjoni dwar regoli ġodda ta’ reġistrazzjoni għall-barranin; l-istabbiliment ta’ unitajiet mobbli[18] fil-pajjiż kollu u r-rinfurzar tal-kooperazzjoni mal-awtoritajiet tal-Ukrajna u l-EUBAM. Skont din l-istrateġija, iċ-ċittadini barranin li jidħlu fit-territorju tar-Repubblika tal-Moldova u li joħorġu minnu billi jgħaddu mir-reġjun ta’ Transnistria, inklużi dawk li jgħixu hemmhekk, jistgħu jirreġistraw ruħhom b’mod volontarju fl-ICCPs, BCPs jew uffiċċji definiti fi Chisinau, Balti jew Comrat. Dan il-mekkaniżmu mhux se jaffettwa l-moviment tal-barranin fuq il-fruntieri rikonoxxuti internazzjonalment tar-Repubblika tal-Moldova. Sabiex tiġi indirizzata l-immiggrazzjoni irregolari u l-kriminalità transfruntiera, unità mobbli magħmula minn 70 uffiċjal, se twettaq analiżi tar-riskju bbażata fuq kontrolli interni fil-pajjiż kollu. Dawn ir-rondi se jsiru b’mod aktar frekwenti bħala rondi konġunti magħmula mid-Dwana, il-Pulizija, il-Pulizija tal-Fruntiera u l-BMA. L-implimentazzjoni ta’ din il-politika, inkluż il-qafas legali għandha l-intenzjoni li titwettaq fl-ewwel nofs tal-2013. Barra minn hekk, ir-Repubblika tal-Moldova għandha l-intenzjoni li testendi l-prattika ta’ kontroll konġunti u r-rondi mal-gwardji tal-fruntiera tal-Ukrajna tal-parti ċentrali (ta’ Transnistria) tal-fruntiera komuni. Din il-prattika nbdiet fl-2012 fuq il-parti tat-tramuntana tal-fruntiera, fil-punt tal-qsim tal-fruntiera ta’ Rososhany-Briceni sorveljata b’mod konġunt, u li dalwaqt se tiġi estiża għall-punt tal-qsim tal-fruntiera fi Palanca / Mayaki fuq in-naħa tan-nofsinhar tal-fruntiera. Valutazzjoni tal-Element 2 / suġġett 1 – L-immaniġġjar tal-fruntiera Il-Pulizija tal-Fruntiera tar-Repubblika tal-Moldova hija organizzata skont ir-rakkomandazzjonijiet tal-Katalogu ta’ Schengen tal-UE, il-verifiki tal-fruntieri u s-sorveljanza jitwettqu skont l-istandards tal-UE u s-sistema tal-analiżi tar-riskju hija organizzata skont l-aħjar prattiki ta’ Schengen. Ċertament għad hemm bżonn ta’ titjib tekniku. Azzjoni ulterjuri hija meħtieġa għal: · L-introduzzjoni ta’ sistemi ta’ sorveljanza tekniċi fissi fuq il-fruntiera fuq l-art. L-implimentazzjoni tal-aħjar prattika tal-UE għall-istabbiliment tal-NCC u l-RCCs. · L-intensifikazzjoni ta’ kontrolli ta’ vetturi għall-identifikazzjoni ta’ persuni moħbija u titjib tal-analiżi tar-riskju u tal-profili tat-Traffikar tal-Bnedmin (THB). Titjib tat-taħriġ u d-disponibbiltà tal-uffiċjali tal-ewwel linja u tat-tieni linja għall-identifikazzjoni ta’ dokumenti ffalsifikati. Akkwist kontinwu ta’ tagħmir għall-verifiki tat-tieni linja u għall-kontrolli tal-vetturi. Monitoraġġ u reġistrazzjoni ta’ verifiki fuq il-fruntiera f’kull punt. Intensifikazzjoni tal-prevenzjoni kontra l-korruzzjoni fid-dwana u implimentazzjoni tal-aħjar prattiki. · Implimentazzjoni ulterjuri tal-kunċett ta’ unità mobbli għar-reġjun ta’ Transnistria kompost minn awtoritajiet kompetenti tal-infurzar tal-liġi mħarrġa biex jindirizzaw l-immigrazzjoni irregolari u l-kriminalità transfruntiera. Għandhom jiġu żgurati skambju awtomatiku ta’ informazzjoni u dejta personali dak il-ħin stess bejn l-awtoritajiet kollha tal-infurzar tal-liġi. Element 2 / suġġett 2 – Ġestjoni tal-migrazzjoni (a) Parametri referenzjarji tal-VLAP · L-implimentazzjoni effettiva kontinwa tal-ftehim ta’ riammissjoni bejn l-UE u r-Repubblika tal-Moldova u l-miżuri għar-riintegrazzjoni taċ-ċittadini tal-Moldova (ritorn volontarju jew riammessi) L-Uffiċċju tal-Migrazzjoni u l-Ażil (BMA) tad-Dipartiment tal-MoI huwa l-awtorità kompetenti għall-implimentazzjoni tal-ftehimiet ta’ riammissjoni tar-Repubblika tal-Moldova. Huma stabbiliti l-ftehimiet ta’ riammissjoni li ġejjin tar-Repubblika tal-Moldova u stati oħra: UE (iffirmat fi Brussell fl-10 ta’ Ottubru 2007), in-Norveġja (09 ta’ Awwissu 2006), il-Konfiderazzjoni Żvizzera (01 ta’ Ġunju 2004, 19 ta’ Mejju 2010), u t-Turkija (01 ta’ Novembru 2012). Negozjati kontinwi mal-Albanija, l-Ażerbajġan, il-Federazzjoni Russa, u l-Libanu. Matul l-aħħar laqgħa bejn ir-Repubblika tal-Moldova u l-Kumitat Konġunt tal-UE dwar ir-Riammissjoni[19] ġie spjegat li f’termini ta’ applikazzjonijiet ta’ riammissjoni li jikkonċernaw ċittadini Moldovani mill-pajjiżi tal-UE, iċ-ċifri naqsu minn 242 fl-2011, għal 142 fl-2012 u għal 57 għall-ewwel ħames (5) xhur tal-2013. Fl-2012, l-ogħla numru ta’ applikazzjonijiet ġie minn Franza (54), il-Ġermanja (34) u l-Awstrija (26). Il-Ministeru tax-Xogħol, il-Protezzjoni Soċjali u l-Familja stabbilixxa miżuri sostenibbli għar-riintegrazzjoni taċ-ċittadini Moldovani permezz tal-uffiċċji tal-Aġenziji Nazzjonali tal-Impjieg. Jiġu organizzati fieri regolari tas-suq tax-xogħol, ġiet stabbilita hotline, informazzjoni disponibbli (faxxikli, pannelli tal-informazzjoni, brochures) dwar postijiet vakanti fis-suq tax-xogħol u l-benefiċċji soċjali għal dawk li ma jaħdmux huma esebiti b’mod viżibbli fil-fergħat lokali kollha. Il-programm PARE 1+1 ikompli jappoġġa l-investimenti lokali ta’ ċittadini Moldovani ritornati flimkien ma’ kontribuzzjoni addizzjonali mill-gvern. · Implimentazzjoni effettiva ta’ qafas legali għall-immaniġġjar tal-migrazzjoni, inkluż il-provvediment ta’ strutturi amministrattivi b’riżorsi umani adegwati u b’kompetenzi rilevanti għall-aspetti kollha tal-immaniġġjar tal-migrazzjoni, kif ukoll il-kooperazzjoni effettiva bejn aġenziji rilevanti L-immaniġġjar tal-migrazzjoni fir-Repubblika tal-Moldova huwa inkluż fil-Liġi Nru 200/16.07.2010 dwar ir-reġim tal-barranin fir-Repubblika tal-Moldova. Il-liġijiet nazzjonali iktar antiki (jiġifieri l-Liġi Numru 275/1994, Liġi Nru 180/2008) għadhom japplikaw għall-barranin li jibqgħu b’mod legali u għadhom ma ġewx revokati u ġew integrati fil-Liġi Ġdida. Għadhom pendenti proċeduri komprensivi għall-kjarifikazzjoni tal-limiti taż-żmien u ebda sanzjoni ta’ kontravenzjoni fil-mekkaniżmu ta’ ritorn volontarju, kif ukoll salvagwardji għall-familji u t-tfal[20]. L-Uffiċċju għall-Migrazzjoni u l-Ażil (BMA) fil-MoI huwa l-awtorità responsabbli ewlenija għall-immaniġġjar tal-immigrazzjoni fir-Repubblika tal-Moldova. Il-Kummissjoni għall-Koordinazzjoni ta’ ċerti attivitajiet relatati ma’ kwistjonijiet ta’ migrazzjoni (stabbiliti bid-Deċiżjoni tal-Gvern 133/23.02.2010) tipprevedi l-implimentazzjoni tal-politiki u l-istrateġiji statali kollha fil-qasam tal-migrazzjoni, il-prevenzjoni u l-ġlieda tal-immigrazzjoni irregolari, kif ukoll il-koordinazzjoni tal-attivitajiet tal-awtoritajiet pubbliċi kompetenti kollha fil-qasam tal-immaniġġjar tal-migrazzjoni. Fil-kuntest tar-ristrutturar intern tal-MoI, il-BMA ġie mgħammar b’riżorsi umani adegwati (22 persunal) għall-koordinazzjoni ta’ diversi kompiti mwettqa fl-Istrateġija tal-Migrazzjoni. Id-Dipartiment tal-Immigrazzjoni fil-BMA għandu kompetenzi addizzjonali, bħar-reġistrazzjoni/kanċellazzjoni tar-residenza jew id-domiċilju ta’ barranin, ir-reġistrazzjoni ta’ residenza temporanja ta’ barranin fir-Repubblika tal-Moldova sa 90 ġurnata[21], kif ukoll il-koordinazzjoni tal-ħruġ ta’ viżi għal terminu twil ta’ żmien u l-ġlieda kontra persuni barranin li joqogħdu b’mod irregolari. It-taħriġ kontinwu lill-persunal tal-BMA jiġi pprovdut fil-kuntest ta’ proġetti differenti tal-UE, bl-appoġġ tal-IOM, ICMPD and UNHCR. Workshops estensivi dwar is-Sistema ta’ Informazzjoni dwar il-Viża u żjajjar ta’ studju f’diversi Stati Membri tal-UE, jiġu organizzati fil-kuntest tal-Proġett ReVis. Matul l-aħħar laqgħa tal-Kumitat Konġunt dwar il-Faċilitazzjoni tal-Viża bejn ir-Repubblika tal-Moldova u l-UE[22], ġie konkluż li r-rata tar-rifjut tal-viża għaċ-ċittadini tal-Moldova naqset b’mod sinifikanti minn 11.43% fl-2010 għal 6.53% fl-2012. L-istatistiki għall-2010 u l-2012 juru li r-rata tar-rifjut tal-viża uniformi ta’ Schengen naqset fl-ambaxxati u l-konsulati tal-UE f’Chisinau. Għar-Repubblika Ċeka – tnaqqis minn 22.72% għal 9.55%; il-Litwanja – minn 15.86% għal 2.9%; Franza – minn 14.11% għal 9.9%; il-Polonja – minn 11.64 % għal 6.42%; l-Italja – minn 15.23% għal 8.0%;. l-Ungerija (ċentru komuni għall-Applikazzjoni tal-Viża) – minn 7.75% għal 5.9%; il-Ġermanja - minn 5.33% fl-2010 għal 2.4% fl-2012. Ir-rata medja ppiżata tar-rifjut tal-viża fl-2010 kienet 11.43%%, fl-2012 kienet 4.8%. Il-perċentwal ta’ viżi ta’ Schengen bi dħul multilpu maħruġa fir-Repubblika tal-Moldova wkoll żdied b’mod kontinwu (25.2% fl-2010 u 26.7% fl-2012). · Profil tal-migrazzjoni stabbilit u aġġornat regolarment u analiżi effettiva ta’ dejta dwar stokks u flussi tal-migrazzjoni Skont statistika uffiċjali (Punti ta’ Qsim tal-Fruntieri) fl-1 ta’ Jannar 2013 – kien hemm 899 500 ċittadin tal-Moldova barra mill-pajjiż, li minnhom 274 500 baqgħu msifrin għal inqas minn 3 xhur, 289 500 għal iktar minn 3 xhur, 100 700 sa sena (1), 55 600 sa 3 snin u 179 100 għal iktar minn 3 snin. Il-Profil ta’ Migrazzjoni Estiża (EMP) ġie stabbilit bid-Deċiżjoni tal-Gvern Nru 634/24.08.2012 dwar l-approvazzjoni tal-lista ta’ indikaturi u mudell EMP. L-ewwel EMP ġie ppubblikat f’April 2013. L-EMP se jservi bħala strument għall-iżvilupp ta’ politiki ta’ migrazzjoni iktar effiċjenti u koerenti fir-Repubblika tal-Moldova, li jkun kumplimentari għall-Istrateġija Nazzjonali tal-Migrazzjoni u l-mekkaniżmu ta’ koordinazzjoni tagħha. Ġiet maħluqa unità speċjalizzata responsabbli għall-produzzjoni u l-aġġornament tal-Profil ta’ Migrazzjoni Estiża fil-BMA (Unità dwar l-iżvilupp tal-informazzjoni, l-immaniġġjar tad-dejta u l-analiżi tar-riskju – 5 persuni). · Implimentazzjoni konsistenti ta’ metodoloġija effettiva dwar l-identifikazzjoni fuq l-art ta’ migrazzjoni irregolari, l-analiżi tar-riskju (inkluż ir-rappurtar ta’ aġenziji rilevanti u l-analiżi ta’ kull livell amministrattiv e.ż. lokali, ċentrali) u l-investigazzjoni ta’ każijiet ta’ migrazzjoni irregolari ffaċilitata organizzata, inkluża l-kooperazzjoni effettiva bejn l-aġenziji rilevanti L-identifikazzjoni ta’ persuni barranin li jibqgħu b’mod irregolari ssir permezz ta’ verifiki u kontrolli speċifiċi tal-BMA. L-evidenza tiġi vverifikata mas-Sistema tal-BMA ta’ Informazzjoni Awtomata Integrata dwar il-Migrazzjoni u l-Ażil (SIIAMA), rekords tal-Pulizija tal-Fruntiera, ir-Reġistru tal-Popolazzjoni tal-Istat (ACCESS), BNC INTERPOL, Evidenza kkompjuterizzata ta’ persuni mħarrkin – “SEARCH”. Il-BMA jagħmel rejds fil-pajjiż kollu b’kooperazzjoni mal-Ispezzjoni tax-Xogħol, l-Ispettorat Statali dwar it-Taxxa, u ċ-Ċentru Nazzjonali għas-Saħħa Pubblika. Bħala riżultat, 107 persuni barranin fl-2011 u 123 persuna barranija fl-2012 ġew akkużati bi ksur tar-regoli sabiex jibqgħu fil-pajjiż u ta’ xogħol mhux iddikjarat. Ġie pprovdut 34 persunal sabiex tiġi żgurata kopertura reġjonali tal-pajjiż u t-twaqqif ta’ tliet servizzi reġjonali tal-BMA li jiġġieldu l-fatt li persuni barranin jibqgħu fil-pajjiż. Il-BMA riċentiment stabbilixxa Unità għall-Iżvilupp tal-Informazzjoni, l-Immaniġġjar tad-Dejta u l-Analiżi tar-Riskju (persunal ta’5) u l-Pulizija tal-Fruntiera wkoll stabbilixxiet Unità speċjalizzata għall-Analiżi tar-Riskju dwar il-migrazzjoni irregolari. Id-disseminazzjoni u l-użu ta’ din id-dejta fil-BCPs kollha ssir permezz ta’ bażi tad-dejta onlajn disponibbli fil-BCPs kollha. Sabiex tiġi żgurata implimentazzjoni komprensiva tal-Liġi dwar il-persuni barranin u atti regolatorji, il-BMA jikkoopera mad-dipartimenti speċjalizzati tal-MoI li ġejjin: id-dipartiment tal-Pulizija, id-dipartiment Penitenzjarju, is-Servizz tal-Informazzjoni u tas-Sigurtà, id-Dipartiment tal-Pulizija tal-Fruntiera, id-dipartiment tat-Truppi Carabineer. Fl-20 ta’ Diċembru 2012 ġie ffirmat ftehim ta’ kooperazzjoni bejn il-BMA u d-dipartiment tal-Pulizija tal-Fruntiera sabiex tiġi evitata u miġġielda l-migrazzjoni irregolari ta’ persuni barranin fuq il-fruntiera u fit-territorju tar-Repubblika tal-Moldova. Qed jiġi implimentat Pjan ta’ Azzjoni għall-implimentazzjoni ta’ miżuri li jiżguraw il-kontroll tal-flussi tal-migrazzjoni li jgħaddu mir-reġjun ta’ Transnistria. Huwa maħsub li jkollu reġistrazzjoni aħjar ta’ barranin fil-Punti ta’ Kontrolli Interni tad-Dwana u kontroll tal-flussi migratorji mill-MoI fuq il-linja amministrattiva. Il-BMA stabbilixxa unità responsabbli għall-immaniġġjar tal-attività tal-Punti ta’ Kontroll Interni għall-evidenza u r-reġistrazzjoni ta’ persuni. L-obbligu ta’ reġistrazzjoni se japplika għall-barranin kollha, mingħajr ma tiġi imposta verifika tal-vjaġġaturi kollha li jaqsmu r-reġjun ta’ Transnistria. Minbarra l-proċedura proposta fil-Punti ta’ Kontroll Interni, il-barranin jistgħu jirreġistraw (i) fi kwalunkwe uffiċċju territorjali tal-evidenza u d-dokumentazzjoni tal-popolazzjoni tal-Ministeru tat-Teknoloġija tal-Informazzjoni u l-Kommunikazzjoni, (ii) Servizzi Reġjonali kwalunkwe subdiviżjoni territorjali tal-BMA (f’Chisinau, Balti u Cahul) kif ukoll (iii) f’subdiviżjonijiet tad-Dipartiment tal-Pulizija tal-Fruntiera, sa massimu ta’ 72 siegħa wara l-qsim tal-fruntiera. · Provvediment ta’ infrastruttura adegwata (inklużi ċ-ċentri ta’ detenzjoni) u t-tisħiħ ta’ korpi responsabbli sabiex tiġi żgurata l-espulsjoni effettiva ta’ ċittadini ta’ pajjiżi terzi li jgħixu b’mod irregoli jew li jkunu fi tranżitu mit-territorju tar-Repubblika tal-Moldova L-infurzar tal-miżura ta’ tkeċċija titwettaq mill-BMA billi l-persuni barranin jiġu eskortati lejn il-fruntiera tal-istat jew tal-pajjiż tal-oriġini. Il-barranin jitpoġġew taħt kustodja pubblika f’Ċentru ta’ Kollokament Temporanju għall-Barranin, subdiviżjoni tal-BMA, fejn l-aċċess għal assistenza ġuridika, soċjali, kulturali u d-drittijiet tal-bniedem previsti fil-liġi huma ggarantiti. Fil-kuntest tar-ristrutturar intern tal-BMA/MoI, iċ-ċentru ġie allokat riżorsi umani addizzjonali, u issa għandu 5 servizzi u persunal ta’ 40 persuna. Bejn l-2009 u l-2013, 360 persuna barranija tpoġġew taħt kustodja pubblika li minnhom: 71 persuna fl-2009, 80 persuna fl-2010, 103 persuni fl-2011, 97 persuna fl-2012 u (s’issa) 9 persuni fl-2013. Minn 115-il każ ta’ identifikazzjoni mibdija mill-BMA, ġew identifikati 85 persuna barranija li tpoġġew taħt kustodja pubblika mingħajr dokumenti ta’ identifikazzjoni. (b) Rakkomandazzjonijiet tal-Valutazzjoni tal-Impatt · Jiġu organizzati kampanji ta’ informazzjoni kontinwi u mmirati bil-għan li jiġu kkjarifikati d-drittijiet u l-obbligi tal-ivvjaġġar mingħajr viża, inkluża informazzjoni dwar ir-regoli li jirregolaw l-aċċess għas-suq tax-xogħol tal-UE (inkluż permezz tal-Portal tal-UE dwar l-Immigrazzjoni) u r-responsabbiltà għal kwalunkwe abbuż ta’ drittijiet taħt ir-reġim mingħajr viża Ġew organizzati laqgħat estiżi tat-task force dwar il-Viża mal-Konsulenti ta’ Livell Għoli tal-UE, is-soċjetà ċivili u l-organizzazzjonijiet mhux governattivi. Jiġu organizzati sessjonijiet pubbliċi ta’ informazzjoni fuq bażi regolari, bħala parti mis-sessjonijiet ta’ integrazzjoni tal-UE, imwettqa mill-MFAIE f’ambjenti differenti tal-midja/ soċjali u tal-università. Dawn is-sessjonijiet pubbliċi għandhom l-għan li jikkjarifikaw id-drittijiet u l-obbligi ta’ vjaġġar mingħajr Viża, inkluża informazzjoni dwar regoli li jirregolaw l-aċċess għas-suq tax-xogħol tal-UE u r-responsabbiltà għal kwalunkwe abbuż ta’ drittijiet taħt ir-reġim mingħajr viża. F’Balti jinsab ċentru ta’ informazzjoni attiv ħafna, fil-bini tal-Università Nazzjonali. Barra minn hekk, jitwettqu ħafna attivitajiet dwar il-komunikazzjoni u l-informazzjoni fi proġetti differenti tas-Sħubija UE-Repubblika tal-Moldova (eż. Legali fl-UE, Nexus, eċc.). Rigward il-Kundizzjonijiet eżatti tal-ivjaġġar fl-UE, il-politika tal-viża tal-UE, id-dispożizzjonijiet tal-Ftehim tal-Faċilitazzjoni tal-Viża tal-UE-Repubblika tal-Moldova, huma kollha ppreżentati u aġġornati b’mod permanenti fuq il-websajt tal-MFAEI (il-parti tal-informazzjoni konsulari), kif ukoll fiċ-Ċentru ta’ Appell tal-MFAEI, hotline b’xejn. Valutazzjoni tal-Element 2 / suġġett 2 – Il-ġestjoni tal-migrazzjoni Il-proċeduri operattivi għall-applikazzjoni ta’ Liġi dwar il-persuni barranin huma funzjonali u l-BMA sar l-attur ta’ koordinazzjoni fl-immaniġġjar ta’ flussi ta’ migrazzjoni. Ġie stabbilit il-Profil ta’ Migrazzjoni Estiża flimkien ma’ Rapport dwar Valutazzjoni tad-Dejta. Qed tiġi osservata l-implimentazzjoni effettiva tal-ftehimiet ta’ riammissjoni u tal-faċilitazzjoni tal-viża tal-UE-Repubblika tal-Moldova. Teżisti wkoll infrastruttura adegwata inklużi ċentri ta’ detenzjoni. Azzjoni ulterjuri hija meħtieġa dwar: · Il-kontinwazzjoni tal-applikazzjoni tal-Liġi Nru.200/2010 dwar ir-reġim tal-barranin u r-revokazzjoni ta’ liġijiet nazzjonali antiki. · It-tisħiħ ta’ riżorsi umani għall-kopertura reġjonali tal-BMA fil-qasam tal-immigrazzjoni u l-ġlieda kontra persuni barranin li jibqgħu b’mod irregolari. Il-provvediment ta’ rappurtar u mekkaniżmu ta’ analiżi dwar kull livell amministrattiv billi tissaħħaħ l-Unità tal-Analiżi tar-Riskju. · It-tkomplija tal-ftuħ ta’ unitajiet għar-reġistrazzjoni tal-BMA fil-linja ta’ Transnistria. Kooperazzjoni ma’ awtoritajiet ta’ infurzar tal-liġi oħra u l-iżgurar tal-iskambju awtomatiku tad-dejta. Element 2 / suġġett 3 – Il-politika tal-ażil (a) Parametri referenzjarji tal-VLAP · Implimenatazzjoni effettiva ta’ leġiżlazzjoni tal-ażil, inklużi l-provvediment ta’ infrastruttura adegwata u t-tisħiħ ta’ korpi responsabbli (persunal, finanzjament), b’mod partikolari fil-qasam tal-proċeduri tal-ażil, l-akkoljenza ta’ dawk li qed ifittxu ażil u l-protezzjoni tad-drittijiet tagħhom, kif ukoll l-integrazzjoni ta’ rifuġjati; l-iżgurar li benefiċjarji ta’ protezzjoni internazzjonali għandhom aċċess għal dokumenti tal-ivjaġġar previsti fil-leġiżlazzjoni Il-liġi tar-Repubblika tal-Moldova fil-qasam tal-protezzjoni tar-rifuġjati b’mod ġenerali hija konformi mal-istandards internazzjonali u Ewropej. Il-liġi dwar l-ażil tipprevedi l-qafas istituzzjonali neċessarju u proċeduri u prinċipji ġuridiċi. Il-liġi hija implimentata b’mod sodisfaċenti. Il-kwalità tal-Proċedura għad-Determinazzjoni ta’ Status ta’ Refuġjat hija tajba u qed titjieb. L-aċċess għall-proċedura huwa ggarantit mil-liġi u implimentat fil-prattika. Il-UNHCR għandha aċċess sħiħ għall-persuni ta’ tħassib u għandha relazzjonijiet ta’ ħidma tajbin mal-awtoritajiet tal-ażil u l-pulizija tal-fruntiera. Il-prinċipju ta’ non-refoulement huwa fil-prinċipju rispettat. Huwa mifhum li l-RSD huwa ta’ kwalità tajba u qed ikompli jitjieb. Fl-2012, l-istatus ta’ rifuġjat ingħata lil 19-il persuna u ngħatat għajnuna umanitarja lil 45 persuna. B’kollox ittieħdu 119-il deċiżjoni, li jfisser li iktar min-nofs l-applikazzjonijiet irriżultaw fl-għoti ta’ forma ta’ protezzjoni. Pajjiżi oħra fl-ogħla 5 applikazzjonijiet li rriżultaw fl-għoti ta’ forma ta’ protezzjoni huma: l-Armenja, l-Afganistan, il-Kirgistan u r-Russja. Dawn in-numri jistgħu jkunu indikazzjoni li d-deċiżjonijiet huma bbażati fuq informazzjoni oġġettiva u aġġornata tal-pajjiż tal-oriġini (COI) u li l-protezzjoni tingħata lil dawk il-persuni li jinħtieġu protezzjoni internazzjonali. Madankollu, is-sistema tal-COI jeħtieġ li tiġi infurzata u għandu jiġi reklutat iktar persunal. Fl-ewwel istanza[23] fit-teħid ta’ deċiżjonijiet, hemm rata estremament baxxa ta’ turnover fl-appell: fl-2012, id-deċiżjonijiet kollha nżammu fi proċedura ġudizzjarja. Fid-Dipartiment tal-Ażil u l-Integrazzjoni, 5 persuni qed jaħdmu fl-Unità tal-Protezzjoni Internazzjonali u l-Proċedura tal-Ażil. Bħalissa dan huwa meqjus bħala suffiċjenti, peress li n-numru ta’ applikazzjoni għall-ażil għadu relattivament baxx (177 fl-2012, 72 fl-2011), li jiggarantixxi żmien biżżejjed sabiex isiru intervisti u jittieħdu deċiżjonijiet kwalitattivi. Hemm kamra waħda għall-intervisti fil-bini tal-AID u hija mgħammra tajjeb u toffri biżżejjed privatezza lill-applikant tal-ażil. Huwa rrappurtat li attenzjoni speċjali tingħata lill-iktar persuni vulnerabbli bħall-minorenni, vittmi ta’ tortura, persuni trawmatizzati, vittmi ta’ vjolenza u tortura, persuni trawmatizzati u persuni b’diżordni psikoloġika. Huma ġeneralment jiġu assistiti mill-NGO “Memoria”. Ġiet stabbilita unità ġdida fl-istruttura tal-BMA: l-unità għall-persuni mingħajr stat u għall-informazzjoni, b’persunal li jikkonsisti f’4 persuni. Din l-unità tittratta applikazzjonijiet mingħajr stat[24], iżda wkoll ir-reġistrazzjoni ta’ persuni li jfittxu ażil. Ġew żviluppati kwestjonarju, mudell ta’ intervista u ktieb ta’ gwida li jiggarantixxu li jiġu pprattikati d-dispożizzjonijiet ġuridiċi. Minn Frar 2012, waslu 160 talba u 16-il persuna ngħataw status ta’ persuni mingħajr stat. Il-“Liġi dwar l-integrazzjoni ta’ persuni barranin fir-Repubblika tal-Moldova” daħlet fis-seħħ fl-1 ta’ Lulju 2012. Ġew żviluppati l-metodoloġiji għat-twettiq ta’ sessjonijiet ta’ akkomodazzjoni soċjokulturali u tal-korsijiet fil-lingwa tal-istat. Ir-Regolament dwar il-proċedura u l-kundizzjonijiet għall-kiri ta’ akkomodazzjoni għall-benefiċjarji barranin ta’ programm ta’ integrazzjoni u l-barranin li jkunu kisbu forma ta’ u r-Regolament taċ-Ċentru tal-Akkomodazzjoni ġew approvati. Il-liġi tiggarantixxi aċċess sħiħ għas-suq tax-xogħol għall-benefiċjarji ta’ forma ta’ protezzjoni u għall-applikanti għal ażil, assistenza għall-qgħad u miżuri għall-prevenzjoni tal-qgħad. Ġew osservati diversi proġetti pilota li kellhom suċċess. Fiż-żmien meta saret din l-evalwazzjoni, kien għadu mhux possibbli għar-rifuġjati li jiksbu dokumenti tal-ivjaġġar li jippermettulhom jivvjaġġaw barra mit-territorju tar-Repubblika tal-Moldova. Minħabba kwistjonijiet dwar l-għoti tal-offerta għall-ħruġ ta’ karti tal-identità u passaporti bijometriċi dawn id-dokumenti jkunu disponibbli sa Settembru 2013. Ir-Regolament taċ-Ċentru tal-Akkomodazzjoni għal Dawk li qed ifittxu Ażil ġie approvat mill-Gvern fit-28 ta’ Diċembru 2012. Iċ-Ċentru ilu jeżisti minn Settembru 2010 u l-manutenzjoni u l-persunal tiegħu jitħallsu mill-baġit tal-Istat. Fil-15 ta’ Frar 2013, 18-il persuna li qed ifittxu ażil, żewġ (2) benefiċjarji tal-protezzjoni Umanitarja u wieħed (1) li għandu Status ta’ rifuġjat kienu qed jgħixu fiċ-ċentru ta’ akkoljenza. Il-ħaddiema soċjali, l-avukati u l-UNHCR għandhom aċċess għaċ-ċentru l-ħin kollu. Il-kundizzjonijiet u l-kwalità taċ-Ċentru huma ġeneralment tajbin, minkejja m-nuqqas ta’ persunal u fondi insuffiċjenti. Valutazzjoni tal-Element 2 / suġġett 3 – Il-politika tal-ażil Il-Liġi dwar l-Ażil hija implimentata b’mod adegwat u l-Kwalità tal-Proċedura għad-Determinazzjoni ta’ Status ta’ Rifuġjat hija tajba u qed titjieb. Ir-Repubblika tal-Moldova żviluppat proċedura eżemplari għad-determinazzjoni ta’ mingħajr stat. Sar progress konsiderevoli fil-qasam tal-integrazzjoni. Azzjoni ulterjuri hija meħtieġa dwar: · L-inklużjoni ta’ punti li fihom tinqeda minn kollox bħala wieħed mill-awtoritajiet kompetenti li jirċievu applikazzjonijiet għall-ażil fl-Artikolu 52 tal-Liġi dwar l-Ażil. · Il-provvediment ta’ taħriġ kontinwu fl-ażil lill-pulizija u lill-pulizija tal-fruntiera. Jiġi żgurat l-għarfien espert neċessarju f’każijiet ta’ ażil fil-qrati, pereżempju permezz tal-ħolqien ta’ qrati speċjalizzati jew imħallfin speċjalizzati. · L-iżvilupp ulterjuri ta’ metodoloġija għall-immaniġġjar tal-COI u jiġi żgurat aċċess għal Laqgħat ta’ informazzjoni aġġornati tas-COI dwar is-suġġett. · Iż-żieda tal-fondi għall-miżuri ta’ integrazzjoni sponsorjati mill-Istat u l-iżvilupp ta’ kodiċi tal-etika għall-persunal fiċ-ċentru(i) ta’ akkoljenza. Valutazzjoni ġenerali tal-Element 2 Il-Kummissjoni tqis li r-Repubblika tal-Moldova fil-biċċa l-kbira tissodisfa l-parametri referenzjarji tat-tieni fażi stabbiliti taħt l-Element 2. Xi rakkomandazzjonijiet għad iridu jiġu implimentati iktar, kif deskritt hawn fuq. Element 3: ordni pubbliku u sigurtà Element 3 / suġġett 1 – Il-prevenzjoni u l-ġlieda kontra l-kriminalità, it-terroriżmu u l-korruzzjoni organizzati (a) Parametri referenzjarji tal-VLAP · Implimentazzjoni tal-Istrateġija u l-Pjan ta’ Azzjoni dwar il-prevenzjoni u l-ġlieda kontra l-kriminalità inkluża l-koordinazzjoni effettiva bejn l-awtoritajiet rilevanti, kif ukoll it-twettiq ta’ investigazzjoni effettiva, il-prosekuzzjoni u l-konfiski ta’ rikavat mill-kriminalità; Sabiex tiġi implimentata l-Istrateġija Nazzjonali dwar il-prevenzjoni u l-ġlieda kontra kriminalità organizzata, mill-2011 twettqu diversi attivitajiet ta’ implimentazzjoni. Fl-4 ta’ Mejju 2012 twaqqaf il-Kunsill Nazzjonali għall-koordinazzjoni ta’ attivitajiet li jevitaw u li jiġġieldu kriminalità organizzata. Il-Kunsill huwa korp kolleġjali interdipartimentali mwaqqaf biex jiżgura kooperazzjoni effiċjenti bejn l-awtoritajiet tal-amministrazzjoni ċentrali pubblika u koordinazzjoni tal-attività tagħhom fil-prevenzjoni u l-ġlieda tal-kriminalità organizzata. Fit-8 ta’ Ġunju 2012, ġie approvat il-Pjan direzzjonali dwar l-implimentazzjoni tar-rakkomandazzjonijiet tal-missjonijiet ta’ evalwazzjoni tal-UE minn Ottubru sa Novembru 2011 rigward il-miżuri investigattivi speċjali u għall-ġlieda tal-kriminalità organizzata. Il-Kunsill Nazzjonali ta’ Koordinazzjoni tal-attivitajiet għall-prevenzjoni u l-ġlieda ta’ kriminalità ġie mwaqqaf mill-GPO. Matul l-2012, 70 reat twettqu minn 49 grupp kriminali b’229 membru attiv (li minnhom 6 gruppi kriminali għandhom attività fil-livell internazzjonali). Fil-prattika ġie osservat titjib tar-rappurtar tas-soċjetà ċivili dwar atti illeċiti, żamma ta’ rekords iktar stretta u dixxiplina riġida sabiex jiġi evitat li jinħbew reati u offiżi oħra. B’mod parallel għall-implimentazzjoni tal-Istrateġija u l-Pjan ta’ Azzjoni, fil-5 ta’ Marzu 2013, daħlet fis-seħħ riforma ewlenija tal-Ministeru tal-Intern (MoI). Il-prinċipji u l-għanijiet ewlenin tar-riforma huma: id-depolitiċizzazzjoni tal-attivitajiet tal-aġenziji tal-infurzar tal-liġi; id-demilitarizzazzjoni tad-dipartiment tal-Carabinieri Troops; iktar preżenza ta’ aġenziji tal-infurzar tal-liġi (LEAs) fil-pajjiż kollu, permezz ta’ mobilizzazzjoni aħjar tal-unitajiet tal-pulizija; armonizzazzjoni u koordinazzjoni aħjar ta’ dipartimenti differenti tal-pulizija sabiex jiġu evitati sovrapożizzjonar u dupplikazzjoni ta’ funzjonijiet; reazzjoni iktar effiċjenti għal reati kbar u serji billi jiġu speċjalizzati attivitajiet ta’ investigazzjoni kriminali u servizzi paralleli ta’ prosekuzzjoni. Permezz tar-riforma tal-Ministeru tal-Intern, ġew introdotti żewġ kunċetti ġodda u jinsabu fil-proċess ta’ implimentazzjoni: speċjalizzazzjoni tal-unitajiet tal-pulizija li għandhom il-kompitu ta’ fajls ta’ reati serji u ta’ kriminalità organizzata u approċċ ta’ pulizija mmexxija mill-intelliġenza. Twaqqfet l-Unità tal-Pulizija għall-Analiżi li għandha ħames analisti tal-intelliġenza li jużaw I2 u l-għodda analitika tal-IT Letizia. Ir-riforma ġiet rikonoxxuta universalment bħala mezz eċċellenti kif it-tfassil tal-politika jiġi separat mill-implimentazzjoni tal-politika. Il-kompetenzi l-ġodda tal-Ministru li jikkonċernaw attivitajiet tal-pulizija ma għadhomx jinkludu l-funzjoni ta’ qabel tagħhom ta’ investigazzjoni kriminali, b’konformità mal-aħjar standards tal-UE u internazzjonali. L-ewwel riżultat pożittiv tar-riforma hija l-ħatra tal-Kap tal-Pulizija mill-Gvern wara li ġie propost mill-Ministeru tal-Intern. Skont ir-riforma tal-MoI, il-Carabinieri ġew riorganizzati, dimilitirizzati u pożizzjonati fl-istruttura tal-Ispettorat Ġenerali tal-Pulizija. Saru wkoll attivitajiet sabiex jissaħħu l-laboratorji forensiċi. Permezz tal-Ordni Nru 399 mid-29 ta’ Novembru 2012 twaqqaf grupp ta’ ħidma interdipartimentali sabiex jiżviluppa qafas leġiżlattiv u regolatorju neċessarju sabiex tinħoloq u tiġi mmaniġġjata bażi tad-dejta tad-DNA u laboratorju tad-DNA. F’Ġunju 2013, esperti mill-Awstrija se jassistu lill-MoI fl-abbozz ta’ liġi dwar id-DNA. Se jiġu allokati EUR 2 miljun għat-tagħmir u t-taħriġ ta’ persunal fl-oqsma tekniċi u forensiċi. Ġew adottati l-konvenzjonijiet internazzjonali rilevanti kollha, u b’mod ġenerali, il-qafas leġiżlattiv kurrenti u s-sistema istituzzjonali tal-infurzar tal-liġi jistgħu jiġu kkunsidrati bħala li jikkonformaw mal-acquis tal-UE u l-aħjar standards tal-UE, u l-implimentazzjoni tagħhom tinsab fi stadju avvanzat. Madankollu, il-leġiżlazzjoni dwar il-konfiska għadha turi xi nuqqasijiet fir-rigward tal-istandards internazzjonali u l-acquis tal-UE. Tali nuqqasijiet huma prinċipalment relatati mal-iffriżar tas-setgħat u l-konfiska ta’ partijiet terzi. Ir-Repubblika tal-Moldova għandha ssaħħaħ ir-regoli kurrenti tar-reġistrazzjoni tal-kumpaniji u d-dispożizzjonijiet tar-responsabbiltà korporattiva kriminali sabiex jiġi limitat l-użu ta’ kumpaniji “qoxra” għall-ħasil ta’ rikavat minn kriminalità u sabiex jinħbew assi kriminali. Abbażi tal-istatistika dwar konfiska, l-ammonti konfiskati huma baxxi meta mqabbla man-numru ta’ kundanni. L-awtoritajiet Moldovani għandhom jagħmlu iktar użu mis-setgħat ta’ konfiska tagħhom. Ir-Repubblika tal-Moldova għandha tistabbilixxi uffiċċju ċentralizzat għall-irkupru tal-assi sabiex jissaħħu l-identifikazzjoni u l-intraċċar tar-rikavat minn kriminalità li jirriżulta kemm minn attività kriminali domestika kif ukoll minn attività kriminali transfruntiera u jiskambja informazzjoni b’mod effiċjenti mal-uffiċċji għall-irkupru tal-assi fl-Istati Membri. Valutazzjoni tal-Element 3 / suġġett 1a – Il-prevenzjoni u l-ġlieda kontra l-kriminalità organizzata u t-terroriżmu L-implimentazzjoni tar-riforma tal-MoI ġiet pjanata u mibdija b’mod xieraq. L-awtoritajiet tal-infurzar tal-liġi responsabbli mill-ġlieda kontra reati serji u organizzata huma kkoordinati tajjeb, jilħqu l-livell tal-istandards Ewropej u jipproduċu riżultati. Hemm bżonn ta’ aġġustamenti ulterjuri u investiment f’mezzi tekniċi sabiex ir-riforma tkun sostenibbli u sfruttata b’mod sħiħ. Azzjoni ulterjuri hija meħtieġa għal: · L-iżvilupp ulterjuri ta’ mudell strateġiku ta’ analiżi ta’ intelliġenza għall-Pulizija b’konformità mal-Pulizija mmexxija mill-Intelliġenza. Jiżdiedu l-isforzi sabiex titjieb il-koordinazzjoni tal-obbligi li jsiru rondi tad-dipartimenti kollha taħt l-ispettorat Nazzjonali tar-Rondi. Jitneħħa r-rwol tekniku intermedjarju tas-Servizz tas-Sigurtà u Intelliġenza fl-interċezzjoni ta’ komunikazzjonijiet peress li għall-finijiet ta’ investigazzjoni kriminali tali attivitajiet għandhom jiġu implimentati esklużivament mill-awtoritajiet għall-infurzar tal-liġi. · It-tisħiħ tal-qafas legali dwar il-konfiska, jiġi stabbilit uffiċċju għall-irkupru tal-assi, tissaħħaħ it-trasparenza tal-entitajiet ġuridiċi u sistematikament jużaw is-setgħat ta’ konfiska. · L-implimentazzjoni ta’ leġiżlazzjoni dwar il-prevenzjoni tat-traffikar tal-bnedmin u l-Pjan Nazzjonali rispettiv, inkluża l-koordinazzjoni effettiva bejn aġenziji tal-istat u l-protezzjoni effettiva ta’ vittmi ta’ traffikar, b’mod partikolari tfal; Ir-Repubblika tal-Moldova għamlet passi sinifikanti ’l quddiem fil-qasam kontra t-traffikar fl-aħħar sentejn (2) f’termini tal-immodernizzar tal-qafas legali u istituzzjonali. Huwa evidenti li l-politiki kontra t-traffikar huma prijoritizzati fl-aġenda politika. Il-Pjan ta’ azzjoni Nazzjonali 2010-2011 u l-Pjan ta’ Azzjoni Nazzjonali 2012-2013 (fir-rigward tal-azzjonijiet ippjanati għall-2012) kienu 75 % implimentati b’mod sħiħ u 11 % implimentati b’mod parzjali. Ħafna attivitajiet tal-pjan ġew implimentati anke minħabba l-appoġġ pprovdut mill-IOs u l-NGOs f’għadd ta’ programmi internazzjonali. Is-sitt (6) Pjan ta’ Azzjoni THB ġdid se jiġi żviluppat fit-tieni nofs tal-2013. Skont l-istatistika[25] fl-2012, fuq il-fruntiera ġew identifikati 18-il każ ta’ THB b’35 persuna, filwaqt li n-numru fl-2010 kien 10 (15-il persuna) u 13 (29 persuna fl-2011). Aktar minn nofs il-każijiet ġew identifikati fl-ajruport ta’ Chisinau. Il-vittmi, tipikament bniet żgħar kienu se jiġu ttraffikati lejn l-Emirati Għarab Magħquda, it-Turkija, Ċipru ta’ Fuq u s-Sawdi Għarabja, iżda rari ħafna lejn pajjiżi tal-Ewropa. Il-liġijiet u r-regolamenti huma b’konformità mal-istandards internazzjonali u Ewropej f’dan il-qasam – il-Protokoll ta’ Palermo – Il-Konvenzjoni TOC tan-Nazzjonijiet Uniti, 2000, u l-Konvenzjoni tal-Kunsill tal-Ewropa dwar it-THB, Varsavja 2005, kollha ġew irratifikati u qed jiġu implimentati. L-istruttura tas-sistemi nazzjonali kontra t-traffikar hija mibnija fuq kooperazzjoni ta’ multiaġenziji fost l-iktar istituzzjonijiet rilevanti, inkluża s-soċjetà ċivili. Hija ffukata wkoll fuq approċċ ibbażat fuq id-drittijiet tal-bniedem li huwa maħsub biex jagħti prijorità lill-bżonnijiet tal-vittmi. Saru sforzi addizzjonali fil-qasam tal-kooperazzjoni tal-pulizija u ġudizzjarja internazzjonali, inklużi n-negozjati ta’ ftehimiet bilaterali ma’ xi pajjiżi ta’ destinazzjoni ta’ persuni traffikati. Fil-kuntest tar-riforma tal-MoI, iċ-Ċentru għall-Mitigazzjoni tat-Traffikar ta’ Persuni (CCTP) ġie integrat għalkollox fl-ispettorat Ġenerali tal-Pulizija u ġiet maħtura persuna ċivili bħala Direttur tas-CCTP, b’esperjenza estiża fil-qasam kontra t-traffikar. F’termini ta’ implimentazzjoni attwali tal-politiki kontra t-traffikar, minkejja sforzi konsiderevoli, l-allokazzjoni tal-baġit (riżorsi finanzjarji u umani) tidher li għadha insuffiċjenti mill-perspettiva ta’ sjieda komprensiva tal-gvern u sostenibbiltà tal-azzjoni fuq terminu ta’ żmien twil. Il-gvern qed iżid l-isforzi tiegħu b’mod kontinwu f’dan ir-rigward. Bħalissa l-istat ma jistax jiffinanzja NGOs (minħabba l-qafas legali li bħalissa huwa fis-seħħ), fattur li b’xi mod itellef il-kooperazzjoni sħiħa mas-soċjetà ċivili. Madankollu, riċentiment ġie adottat l-abbozz ta’ liġi dwar il-finanzjament pubbliku ta’ fornituri ta’ servizzi soċjali privati. Fir-rigward tal-ġbir ta’ dejta, għadha qed titħejja bażi ta’ dejta nazzjonali dwar l-istatistika dwar it-THB. L-awtoritajiet tal-infurzar tal-liġi għandhom il-bażijiet tad-dejta tagħhom dwar investigazzjonijiet u proċeduri kriminali u l-Ministeru tax-Xogħol u l-Protezzjoni Soċjali għandu l-bażi tad-dejta tiegħu dwar persuni assistiti. Riċentement, ġie mniedi proġett pilota għall-armonizzazzjoni tal-ġbir ta’ dejta mis-Segretarjat Permanenti tal-Kumitat Nazzjonali għall-ġlieda kontra t-traffikar b’kollaborazzjoni mal-IOM. Il-Gvern huwa konxju u impenja ruħu fil-prevenzjoni u s-sistema nazzjonali ta’ riferiment dwar it-THB tipprevedi wkoll assistenza għal vittmi potenzjali u gruppi vulnerabbli. Madankollu, jidher li l-kwistjoni ta’ prevenzjoni sa ċertu punt hija interpretata b’mod limitat ħafna u għandha tinkludi wkoll ħidma dwar l-għeruq tal-kawża tat-THB. F’dan ir-rigward qed isiru sforzi mill-gvern, bl-appoġġ ta’ NGOs, sabiex titjieb il-protezzjoni ta’ tfal vulnerabbli, u bħalissa qed jiġi kkunsidrat abbozz ta’ liġi dwar il-protezzjoni tat-tfal. Ġew stabbiliti kmamar speċjali fejn jiġu intervistati t-tfal u addizzjonalment, fir-reġjuni ġew stabbiliti kmamar speċjali fejn jiġu intervistati l-vittmi u x-xhieda. Ġew abbozzati linji gwida għall-pulizija, għall-ħaddiema fil-qasam tal-kura tas-saħħa u l-ħaddiema soċjali sabiex jgħinuhom isolvu każijiet ta’ vjolenza domestika. Barra minn hekk, il-Ministeru tal-Finanzi se jagħti fondi għall-kampanji ta’ sensibilizzazzjoni fost il-pubbliku għall-2013. Il-kampanji għas-sensibilizzazzjoni pubblika dwar il-perikli u l-gravità ta’ reati mwettqa fuq l-internet jibqgħu għaddejjin sa Awwissu 2013, u wara se jkun hemm ġimgħa ta’ kampanji dwar it-THB f’Ottubru tal-2013, skont il-jum tal-UE għat-THB. Il-gvern jidher li huwa impenjat ħafna biex jindirizza l-korruzzjoni fost il-ħaddiema ċivili tiegħu u l-uffiċjali pubbliċi u l-involviment tagħhom f’każijiet ta’ traffikar. Matul l-2012, inbdiet investigazzjoni kriminali kontra 11-il persuna li jaqgħu taħt il-kategorija ta’ uffiċjali pubbliċi, li minnhom: intbagħtu l-qorti – 7 persuni; klassifikati –persuna 1; investigazzjoni kriminali għaddejja – 3 persuni. Valutazzjoni tal-Element 3 / suġġett 1b – Prevenzjoni tat-traffikar tal-bnedmin Inkiseb titjib sostanzjali permezz tal-implimentazzjoni ta’ Pjan ta’ Azzjoni Nazzjonali. L-istruttura ta’ sistema nazzjonali kontra t-traffikar hija mibnija fuq kooperazzjoni bejn aktar minn aġenzija waħda, inkluża s-soċjetà ċivili. Għandhom jiġu pprovduti finanzjament addizzjonali u persunal sabiex tiġi ggarantita s-sjieda tal-gvern tal-implimentazzjoni tal-politiki kontra t-THB. Azzjoni ulterjuri hija meħtieġa għal: · Il-konsolidazzjoni ta’ bażi tad-dejta nazzjonali dwar traffikar li timtela b’dejta mill-awtoritajiet kollha tal-infurzar tal-liġi u minn korpi pubbliċi u privati responsabbli mill-assistenza għall-vittmi. Allokazzjoni ta’ riżorsi umani u finanzjarji suffiċjenti għall-implimentazzjoni tan-NAP. · Il-kollegament tas-sistema nazzjonali għall-protezzjoni tal-vittmi u l-vittmi potenzjali tat-traffikar mas-sistema nazzjonali għall-protezzjoni tat-tfal. Jinħoloq fond nazzjonali għall-assistenza, il-protezzjoni u l-kumpens tal-vittmi. · L-iżvilupp ulterjuri tal-istandards ta’ kwalità minimi għall-assistenza u t-trattament ta’ vittmi u vittmi potenzjali tat-traffikar u r-rikonoxximent tal-istatus ta’ ħaddiema soċjali. Implimentazzjoni tal-liġi u regolament dwar l-akkreditazzjoni ta’ fornituri ta’ servizzi soċjali privati. · Implimentazzjoni ta’ leġiżlazzjoni dwar il-prevenzjoni u l-ġlieda kontra l-korruzzjoni, li tiżgura l-funzjonament effiċjenti tal-aġenzija indipendenti kontra l-korruzzjoni; l-iżvilupp ta’ kodiċi tal-etika u t-taħriġ kontra l-korruzzjoni, speċjalment immirat għall-uffiċjali pubbliċi involuti fl-infurzar tal-liġi u l-ġudikatura; Fl-aħħar erba’ snin, ir-Repubblika tal-Moldova għamlet passi serji fil-perkors tal-ġlieda kontra l-korruzzjoni, filwaqt li riċentiment tfaċċaw diversi każijiet ta’ livell għoli ta’ abbuż minn uffiċjali superjuri. L-avvenimenti riċenti fir-Repubblika tal-Moldova jinnutaw li d-dipendenza politika indiretta ta’ istituzzjonijiet kontra l-korruzzjoni joħolqu theddida għal investigazzjonijiet professjonali mhux partiġġjani kontra uffiċjali f’livelli għolja. L-investigazzjonijiet ma għandhomx jintużaw ħażin jew jiġu trasformati f’armi politiċi. Għandhom jiġu stabbiliti garanziji adegwati sabiex jiġi żgurat l-iffunzjonar indipendenti u effiċjenti ta’ istituzzjonijiet kontra l-korruzzjoni. Karigi għoljin għandhom isegwu kriterji oġġettivi u trasparenti. F’Lulju 2011, Ir-Repubblika tal-Moldova adottat l-Istrateġija Nazzjonali kontra l-korruzzjoni 2011-2015 permezz ta’ deċiżjoni tal-Parlament – hija dokument kumpless u żviluppat tajjeb bħala programm. Fi Frar 2012, il-Parlament adotta Pjan ta’ Azzjoni għall-2012-2013 għall-implimentazzjoni tal-Istrateġija[26]. Ħafna mill-miżuri damu biex ġew implimentati jew ma ġew implimentati xejn u l-impatt tal-miżuri implimentati għadu jrid jidher. Ma hemm ebda indikazzjoni dwar l-iskadenzi stmati għall-miżuri li għadhom ma ġewx implimentati. Fil-qasam tal-prevenzjoni tal-korruzzjoni, ir-Repubblika tal-Moldova ħadet passi biex tagħmel is-settur pubbliku iktar trasparenti f’attentat biex iżżid il-fiduċja tal-pubbliku fl-istituzzjonijiet pubbliċi, sabiex il-poplu jitressaq eqreb lejn il-gvern fil-proċess tat-teħid ta’ deċiżjonijiet u sabiex jiġu llimitati l-vulnerabbiltajiet għall-korruzzjoni. Parti minn dan l-isforz tirrigwarda programm miftuħ ta’ dejta fuq skala wiesgħa li permezz tiegħu l-gvern tal-Moldova jagħmel disponibbli għall-pubbliku diversi settijiet ta’ dejta ta’ informazzjoni pubblika f’format ta’ dejta miftuħa, inkluża informazzjoni baġitarja. Fl-2008, ir-Repubblika tal-Moldova introduċiet ukoll l-obbligu tal-inizjatur ta’ biċċa leġiżlazzjoni sabiex tiġi ppostjata onlajn u jkunu possibbli kummenti mill-pubbliku li jiġu sottomessi miċ-ċittadini. Iċ-Ċentru Nazzjonali kontra l-Korruzzjoni (iktar ’il quddiem NAC) għandu kompetenzi importanti fil-qasam tal-prevenzjoni tal-korruzzjoni u l-istituzzjonijiet tal-Moldova bdew jimplimentaw pjanijiet ta’ integrità bbażati fuq l-evalwazzjoni ta’ riskji ta’ korruzzjoni f’kull istituzzjoni[27]. L-NAC jipprovdi wkoll, wara li ssir talba mill-Gvern jew mill-Parlament, għarfien espert kontra l-korruzzjoni tal-abbozz ta’ leġiżlazzjoni. Fil-qasam tar-ripressjoni tal-korruzzjoni, il-kompetenzi jinqasmu bejn l-NAC u l-uffiċċju speċjalizzat tal-Prosekutur kontra l-Korruzzjoni (iktar ’il quddiem AP). Il-biċċa l-kbira tax-xogħol investigattiv isir mill-impjegati tal-NAC filwaqt li l-prosekutur mill-AP imexxi u jissuperviżjoni l-attività, filwaqt li joħroġ diversi awtorizzazzjonijiet jew applikazzjonijiet għal diversi ordnijiet tal-qorti matul l-istadju tal-investigazzjoni. L-NAC kien riorganizzat fl-2012 u nbidel mis-superviżjoni tal-gvern għas-superviżjoni [28] tal-Parlament u reġa’ rritorna taħt il-kontroll tal-Gvern f’Mejju 2013. Verifiki ta’ stil ta’ ħajja[29] u ttestjar tal-integrità huma previsti fil-liġi tal-NAC u potenzjalment qed jiġu kkunsidrati mill-awtoritajiet tal-Moldova għall-bqija tal-amministrazzjoni pubblika. Id-diskrepanzi jistgħu joħolqu problema u jistgħu jirriżultaw fl-applikazzjoni ta’ sanzjonijiet, inklużi tkeċċijiet. Għadu qed jitħejja abbozz ta’ proċeduri ddettaljati għall-verifiki ta’ stil ta’ ħajja. Bħalissa s-Servizz tas-sigurtà u l-Informazzjoni biss jista’ teknikament jinterċetta telefonati. L-NAC huwa awtorizzat jisma’ l-konverzazzjonijiet interċettati dak il-ħin stess u jittraskrivihom jew jirrekordjahom għall-prosekuturi. L-investigazzjonijiet finanzjarji huma punt debboli għall-awtoritajiet tal-infurzar tal-liġi fir-Repubblika tal-Moldova. In-nuqqas ta’ speċjalizzazzjoni ddettaljata tal-investigaturi fl-investigazzjonijiet finanzjarji għandu impatt negattiv serju meta wieħed iqis il-kumplessità tal-investigazzjonijiet u fl-aħħar mill-aħħar fuq l-assi rkuprati tal-konvenuti kkundannati. L-eliminazzjoni tal-immunità tal-imħallfin għal investigazzjonijiet kriminali dwar korruzzjoni (l-artikoli 324 u 326) hija pass li ntlaqa’ fid-direzzjoni t-tajba. Għandhom jiġu kkunsidrati passi simili fir-rigward tal-kategoriji kollha li baqa’ ta’ uffiċjali li jgawdu l-immunità. Fl-2011, ġew adottati 314-il deċiżjoni dwar korruzzjoni, iżda ftit minnhom kienu ta’ livell għoli – 213-il kundanna, 18-il każ ġew liberati u 83 każ ġew abbandunati. Fl-2012, ġew adottati 293 deċiżjoni - 197 kundanna, 27 liberati u 69 kawża abbandunata. Fl-2012, fi 17-il każ biss ingħatat sentenza ta’ ħabs – il-bqija tal-kundanni rriżultaw f’multi jew żmien ta’ prova fil-ħabs jew projbizzjoni li jokkupaw karigi simili fis-settur pubbliku. Din mhix prattika sodisfaċenti peress li l-qrati mhux qed ikunu stretti ma’ dawk li jiksru l-liġi. L-NAC ikkummisjona studju analitiku li jivvaluta bl-għajnuna tal-MIAPAC[30] il-livell tal-għoti ta’ sentenzi fil-każijiet tal-korruzzjoni li jkunu waslu għand il-qrati. Huwa rakkomandat ukoll li jiġu organizzati dibattiti fil-ġudikatura tal-Moldova dwar il-prattika tas-sanzjonar (linji gwida dwar l-għoti ta’ sentenzi) li tiżgura li sanzjonijiet ta’ deterrent jiġu applikati fil-każijiet ta’ korruzzjoni. Il-Kummissjoni dwar l-Integrità Nazzjonali (NIC) hija awtorità pubblika awtonoma indipendenti minn aġenziji oħra tal-gvern, jew entitajiet jew individwi. Il-membri tagħha huma appuntati mill-Parlament għal terminu ta’ 5 snin. L-NIC hija responsabbli mid-dikjarazzjonijiet tal-assi, tal-interessi u tal-inkompatibbiltajiet. Il-liġi li tistabbilixxiha daħlet fis-seħħ fl-1 ta’ Marzu 2012, iżda l-NIC bdiet topera biss fl-1 ta’ Marzu 2013. L-NIC għandha 21 kariga li minnhom diġà huma impjegati 12 minnhom. L-NIC tissorvelja lid-dinjitarji, l-prosekuturi, l-imħallfin, il-ħaddiema tas-servizz pubbliku u funzjonijiet maniġerjali oħra u tkopri total ta’ madwar 25,000 ħaddiem tas-servizz pubbliku. F’termini ta’ software u ta’ kapaċitajiet tekniċi, ir-riżorsi tal-NIC huma skarsi. L-NIC ġdida maħtura ma għandhiex rekord fuq il-kontrolli tad-dikjarazzjonijiet tal-assi, dikjarazzjonijiet tal-interessi u inkompatibbiltajiet. Riċentiment għaddiet liġi li rduppjat is-salarji tal-impjegati tal-NAC (EUR 500 għal pożizzjoni inizjali ekwivalenti għas-salarju tal-imħallef tal-Qorti Suprema jew ta’ Deputat –Prosekutur Ġenerali), li madankollu tista’ tirrikjedi li jiġi pprovdut l-istess trattament għal prosekuturi AC sabiex ma tiġix żbilanċjata s-sistema. Ir-Repubblika tal-Moldova ġiet ivvalutata mill-GRECO u rċeviet 17-il rakkomandazzjoni, li 9 minnhom fil-qasam tal-finanzjament tal-parti u 8 kienu jikkonċernaw inkriminazzjonijiet. Ir-rapport GRECO jirrikonoxxi li sar ħafna sforz sabiex jiġu implimentati r-rakkomandazzjonijiet kollha. Sa issa l-leġiżlazzjoni sabiex jiġu indirizzati kienet għadha ma ġietx adottata iżda grupp ta’ ħidma mwaqqaf mill-Kummissjoni Elettorali Ċentrali (CEC) (CEC)[31] ipprepara u ddibatta pubblikament l-Abbozz ta’ Liġi, li issa suppost li ġie adottat. L-eliminazzjoni tal-immunità tal-imħallfin għal investigazzjonijiet kriminali dwar korruzzjoni (l-Artikoli 324 u 326) hija pass li ntlaqa’ fid-direzzjoni t-tajba. Għandhom jiġu kkunsidrati passi simili fir-rigward tal-kategoriji l-oħra kollha li jgawdu l-immunità. Valutazzjoni tal-Element 3 / suġġett 1c – Il-prevenzjoni u l-ġlieda kontra l-korruzzjoni Ittieħdet azzjoni affermattiva rigward it-tisħiħ tal-NAC u l-AP, u l-bidu tal-attivitajiet tal-Kummissjoni tal-Integrità Nazzjonali. Salvagwardji solidi finanzjament adegwati u miżuri addizzjonali għall-bini tal-kapaċità huma wkoll meħtieġa sabiex tiġi żgurata indipendenza politika sħiħa tal-awtoritajiet kollha kontra l-korruzzjoni. Azzjoni ulterjuri hija meħtieġa għal: · L-istabbiliment ta’ sistema solida għal ħatriet ibbażati biss fuq kriterji professjonali u oġġettivi għal pożizzjonijiet ewlenin f’istituzzjonijiet kontra l-korruzzjoni, fil-prosekuzzjoni u fil-Qorti Suprema li jiggarantixxu l-attività operattiva mhux partiġġjana u indipendenti. L-amalgamazzjoni tal-AP mal-NAC u r-restrizzjoni tal-attivitajiet tiegħu għal korruzzjoni ta’ livell għoli. It-titjib tal-iskema tas-salarji u l-istimolu tan-numru ta’ impjegati fl-istituzzjonijiet kollha kontra l-korruzzjoni (NAC, AP, NIC). · L-iżvilupp ulterjuri tal-leġiżlazzjoni u l-prattika dwar il-kontroll tad-dikjarazzjonijiet tal-assi/ġid mhux iġġustifikati u kunflitti ta’ interessi, u l-iżvilupp tal-kapaċitajiet ta’ investigazzjonijiet finanzjarji fl-awtoritajiet għall-infurzar tal-liġi. L-implimentazzjoni ta’ bylaws għall-verifiki tal-istil ta’ ħajja tal-NAC abbażi tal-aħjar prattiki Ewropej u t-tfassil ta’ mekkaniżmu ta’ kooperazzjoni dwar verifiki konġunti dwar l-istil ta’ ħajja mal-NIC. Reviżjoni tal-immunitajiet ta’ uffiċjali li baqa’ mil-lenti tal-aħjar prattiki internazzjonali. It-taħriġ tal-imħallfin, tal-prosekuturi u tal-persunal għall-infurzar tal-liġi dwar il-prattiki Ewropej ta’ interċettazzjoni ta’ komunikazzjonijiet. · Implimentazzjoni tal-leġiżlazzjoni u strateġija għall-prevenzjoni ta’ ħasil tal-flus u finanzjament ta’ terroriżmu, l-implimentazzjoni ta’ leġiżlazzjoni rilevanti dwar il-konfiska ta’ assi ta’ kriminali (inklużi d-dispożizzjonijiet li jindirizzaw aspetti transfruntiera); Il-qafas legali tar-Repubblika tal-Moldova kontra l-ħasil tal-flus u dwar il-ġlieda kontra l-finanzjament ta’ terroriżmu (AML/CFT) huwa komprensiv u komplut. Diversi awtoritajiet amministrattivi huma involuti fir-reġim AML/CFT tal-Moldova bi rwoli u funzjonijiet differenti, u kollha huma esperti fil-kompetenzi tagħhom. Il-livell ta’ koordinazzjoni u kooperazzjoni istituzzjonali fost l-awtoritajiet differenti huwa tajjeb, kif jeżiġu l-istandards internazzjonali. Fl-2012, ir-Repubblika tal-Moldova approvat u implimentat diversi liġijiet (Liġi dwar is-Suq Kapitali, Liġi dwar is-Sistemi ta’ Pagament u flus elettroniċi, Liġi dwar Attività Speċjali ta’ Investigazzjoni), bylaws (Deċiżjoni rigward regolament dwar miżuri AML/CFT għas-suq finanzjarju mhux bankarju) u struzzjonijiet u rakkomandazzjonijiet sabiex jiġu indirizzati xi wħud mid-defiċenzi li ġew identifikati fit-Tielet (3) Rapport ta’ Evalwazzjoni Reċiproka tal-Kumitat MONEYVAL tal-Kunsill tal-Ewropa. Ftit defiċenzi minuri fil-kriminalizzazzjoni tal-ħasil tal-flus u l-finanzjament tat-terroriżmu jeħtieġ li jiġu indirizzati u f’dan ir-rigward, l-awtoritajiet tal-Moldova ppreparaw tibdiliet leġiżlattivi li għaddejjin bħalissa. Madankollu, ir-regolament kurrenti tar-reati jikkonforma mal-konvenzjonijiet FATF, tal-UE u dawk internazzjonali. Għall-2011, minn 151 każ miftuħ mill-FIU, akkużi ngħataw f’erba’ (4) każijiet u kundanni ngħataw fi tnejn (2). L-istituzzjonijiet kollha ġew inklużi bħala membri attivi tal-Istrateġija Nazzjonali 2013-2017 dwar l-AML/CFT li waslet biex tiġi approvata mill-Parlament tal-Moldova. Ġew assenjati kompiti, obbligi u skadenzi fil-Pjan ta’ Azzjoni lil kull waħda minn dawn l-istituzzjonijiet, taħt l-Uffiċċju għall-Prevenzjoni u l-Ġlieda kontra l-Ħasil tal-Flus[32] (OPFML), il-koordinazzjoni u s-superviżjoni ta’ Kummissjoni speċjali tal-Parlament tal-Moldova. Is-superviżjoni u l-gwida tal-entitajiet finanzjarji tar-reġim AML/CFT tal-Moldova li jitwettqu mill-NBM, NCFM u l-OPFML jidhru li huma xierqa u konsistenti mal-istandards internazzjonali. Hemm livell tajjeb ta’ konformità mill-entitajiet finanzjarji permezz tal-miżuri preventivi skont l-istandards tal-FATF u tal-UE: Diliġenza Dovuta tal-Konsumatur; miżuri ta’ identifikazzjoni msaħħa, relazzjonijiet ta’ negozju għaddejjin, persuni esposti politikament, sidien benefiċjarji, trasferimenti, żamma ta’ rekords, taħriġ, proċeduri u politiki interni, unitajiet ta’ konformità; Rapporti dwar Tranżazzjonijiet Suspettużi (STRs). Ir-rapport ta’ Diċembru 2012 tal-Kumitat MONEYVAL tal-Kunsill tal-Ewropa jirrikonoxxi l-progress kontinwu li r-Repubblika tal-Moldova qed tagħmel fl-oqsma tad-diliġenza tal-konsumatur u r-rappurtar. Abbażi ta’ dan ir-rapport, minn Diċembru 2012, ir-Repubblika tal-Moldova tpoġġiet taħt reġim simplifikat ta’ monitoraġġ. Valutazzjoni tal-Element 3 / suġġett 1d – Prevenzjoni tal-ħasil tal-flus u finanzjament tat-terroriżmu Il-qafas legali tal-AML/CFT huwa komprensiv u implimentat kif xieraq. Il-livell ta’ koordinazzjoni u kooperazzjoni istituzzjonali fost l-awtoritajiet rilevanti huwa adegwat u jilħaq l-istandards Ewropej u internazzjonali. Azzjoni ulterjuri hija meħtieġa sabiex: · Jissaħħaħ iktar ir-reġim ta’ sanzjonar għall-AML/CFT, jiżdiedu l-penali u jitjieb ir-reġim ta’ konfiska, iffriżar u sekwestru għall-fondi AML/CFT. Jiġu implimentati miżuri ta’ superviżjoni għal Professjonijiet u Negozji Mhux Finanzjarji Identifikati. L-operazzjonijiet ta’ flus fuq il-fruntieri jinġiebu konformi mal-leġiżlazzjoni kurrenti tal-UE u mal-istandards FATF. · Titkompla l-implimentazzjoni sistematika u fil-ħin tal-Istrateġija Nazzjonali 2013-2017 dwar l-AML/CFT u l-Pjan ta’ Azzjoni Rrakkomandat imfassal minn Moneyval. · Implimentazzjoni tal-istrateġija Nazzjonali kontra d-Droga u l-pjan ta’ azzjoni relatat tagħha, li jagħmlu l-informazzjoni dwar is-sekwestru ta’ drogi u persuni involuti aċċessibbli fuq il-punti tal-qsim tal-fruntieri; l-iżvilupp ulterjuri tal-kooperazzjoni u l-iskambju tal-informazzjoni mal-korpi internazzjonali rilevanti fil-qasam tad-droga; L-Istrateġija Nazzjonali Kontra d-Droga 2011-2018 u l-Pjan ta’ Azzjoni Nazzjonali 2011-2013 huma implimentati b’konformità mal-istandards Ewropej. Bħalissa qed jiġi mfassal il-Pjan ta’ Azzjoni Kontra d-Droga nazzjonali 2014-2018 , u qed tingħata importanza indaqs għall-indirizzar kemm tal-użu tad-droga kif ukoll tat-traffikar. Kif previst mill-Pjan ta’ Azzjoni, f’April 2012, ir-Repubblika tal-Moldova ngħaqdet mal-Grupp Pompidor tal-Kunsill tal-Ewropa. Wara l-iffirmar fl-2012 tal-Memorandum ta’ Ftehim maċ-Ċentru Ewropew għall-Monitoraġġ tad-Droga u l-Vizzju tad-Droga, ġie stabbilit livell tajjeb ta’ kooperazzjoni. Il-Kummissjoni Nazzjonali kontra d-Droga stabbilita fl-2011 tikkoordina l-kooperazzjoni interaġenzija fost l-istituzzjonijiet govermentali u għandha kuntatt mal-istituzzjonijiet mhux govermentali u s-soċjetà ċivili dwar kwistjonijiet relatati mal-politika dwar id-droga. Ġie stabbilit livell tajjeb ta’ kooperazzjoni u koordinazzjoni bejn il-korpi rilevanti. Huwa japplika approċċ bilanċjat bejn it-tnaqqis tad-domanda u servizzi tat-tnaqqis tal-provvista. Il-kooperazzjoni bejn id-Direttorat kontra d-Droga tal-Ispettorat Ġenerali tal-Pulizija tal-MoI u l-istituzzjonijiet għall-prevenzjoni u l-kura tinsab f’livell tajjeb ħafna. Il-kooperazzjoni mal-NGOs involuti fl-assistenza tal-utenti tad-droga hija sodisfaċenti iżda jidher li hija iktar żviluppata rigward azzjonijiet relatati mal-HIV, milli mal-prevenzjoni tal-użu tad-droga u t-tnaqqis tal-ħsara. Fl-2004 ġew introdotti trattamenti sostituttivi, billi bdiet titqassam il-methadone fiċ-ċentri tas-saħħa u l-kura. Ir-reati kollha relatati mad-droga u kategoriji oħra ta’ offiżi huma rrappurtati u rrekordjati bħala reati fis-Sistema ta’ Informazzjoni Awtomatika Integrata stabbilita mill-MoI sabiex tirrekordja offiżi, każijiet kriminali u persuni li kkommettew offiżi. Twettqu b’suċċess diversi operazzjonijiet speċjali relatati mad-droga. Fl-2012, ġew reġistrati 1 457 offiża relatata mad-droga u ġew dokumentati 8 gruppi kriminali involuti fit-traffikar illeċitu ta’ drogi. Is-sekwestri fl-2012 ammontaw għal 304 kg 890 gramma ta’ droga. Fil-livell distrettwali, hemm stabbilita kapaċità forensika bażika, iżda ma jistgħux isiru testijiet preliminari tad-droga dwar is-sustanzi sekwestrati. Għaldaqstant, l-analiżi tiddependi fuq laboratorji forensiċi esterni, fattur li jieħu l-ħin u huwa ineffiċjenti. Ir-Repubblika tal-Moldova mhijiex pajjiż ewlieni la fit-traffikar tad-droga u lanqas fil-produzzjoni tagħha, iżda sservi bħal punt ta’ tranżitu għal drogi destinati lejn l-Ewropa tal-Punent. Sa issa, attivitajiet kontra d-droga kienu mxekkla minn uffiċjali tal-pulizija speċjalizzati u tagħmir insuffiċjenti. Il-Gvern ħa passi serji sabiex jindirizza s-sitwazzjoni fil-kuntest ta’ sforzi li għaddejjin bħalissa għar-riforma tal-pulizija, u qed iżid l-għadd ta’ persunal u r-riorganizzazzjoni ta’ unitajiet speċjalizzati kontra d-droga tad-Direttorat kontra d-droga tal-MoI. Il-mitigazzjoni ta’ kultivazzjoni domestika ta’ mariwana kienet waħda mill-iktar sfidi importanti li affaċċja d-Direttorat f’dawn l-aħħar snin. Madankollu, fl-2012 tfaċċaw bħala problema li qed tikber il-cannabinoids sintetiċi u l-cathinones sintetiċi. Huwa rrappurtat li d-drogi sintetiċi huma pjuttost mifruxa (amfitamini, methamfitamini, cannabinol sintetika u xi analġesiċi sintetiċi bħat-Tramadol, li jidher li huma irħas u li disponibbli b’mod relattivament faċli). Bħala reazzjoni għal din it-tendenza, l-MoI talab lill-Gvern sabiex iżid ħafna minn dawn is-sintetiċi mal-lista uffiċjali ta’ sustanzi pprojbiti. L-użu ta’ ħafna drogi (drogi differenti jew drogi flimkien ma’ alkoħol u sustanzi oħra) ukoll kien qed jinfirex b’rata li qed tiżdied. Valutazzjoni tal-Element 3 / suġġett 1e – Implimentazzjoni tal-politika kontra d-droga Il-Pjan ta’ Azzjoni tal-Istrateġija Nazzjonali kontra d-Droga 2011-2013 u l-qafas istituzzjonali ġew implimentati sew u l-kooperazzjoni interaġenzija tinsab f’livell tajjeb. Il-Kummissjoni Nazzjonali kontra d-Droga qed tiffunzjona sew u d-Direttorat kontra d-Droga tal-MoI huwa organizzat sew u riċentiment żied il-kapaċità analitika tiegħu fil-livell operattiv. Huwa neċessarju l-involviment ulterjuri tal-NGOs fit-tnaqqis tad-domanda għad-droga u l-attivitajiet tat-tnaqqis tal-ħsara. Azzjoni ulterjuri hija meħtieġa sabiex: · Ikomplu jiżdiedu l-isforzi sabiex il-pulizija jiġu mgħammra b’mezzi tekniċi biex jidentifikaw sustanzi misjuba fl-operazzjonijiet tagħhom. · Jiġi żgurat involviment ulterjuri tal-NGOs involuti fl-attivitajiet u t-trattamenti kontra d-droga. · Implimentazzjoni tal-Konvenzjonijiet rilevanti tan-NU u tal-Kunsill, kif ukoll ir-rakkomandazzjonijiet tal-GRECO fl-oqsma msemmija hawn fuq. Il-Liġi u l-Istrateġija għall-prevenzjoni u l-mitigazzjoni tal-kriminalità organizzata jikkonformaw b’mod sħiħ mad-dispożizzjonijiet tal-Konvenzjoni tan-NU kontra l-kriminalità organizzata transfruntiera u l-Protokolli addizzjonali tagħha. (b) Ir-Rakkomandazzjonijiet tal-Valutazzjoni tal-Impatt · Prevenzjoni u ġlieda kontra l-korruzzjoni fil-livelli u fl-oqsma kollha. Implimentati parzjalment – ara l-parametri referenzjarji VLAP. Addizzjonalment, bl-Appoġġ tal-Proġett kontra l-Korruzzjoni, il-Ħasil tal-Flus u l-Finanzjament tat-Terroriżmu fir-Repubblika tal-Moldova (MOLICO), ġiet żviluppata Gwida Prattika għall-investigazzjoni ta’ korruzzjoni u reati relatati mal-korruzzjoni. Il-Gwida hija intenzjonata għal prosekuturi u investigaturi kontra l-korruzzjoni fl-Uffiċċju tal-Prosekutur kontra l-Korruzzjoni, iċ-Ċentru Nazzjonali Kontra l-Korruzzjoni, il-MoI u s-Servizz tas-Sigurtà u l-Intelliġenza. · Titjib tal-ġbir tad-dejta dwar kriminali u OCGs fil-livell nazzjonali inter alia billi jitwaqqfu/jitjiebu l-bażijiet tad-dejta nazzjonali. Ara l-parametri referenzjarji tal-VLAP fil-paġni 17, 18 u 24 ta’ dan ir-rapport. · Jitkomplew l-isforzi sabiex jitjiebu l-indikaturi tad-dejta u l-ġbir ta’ dejta dwar il-kriminalità fl-oqsma kollha tal-kriminalità. Ara l-parametri referenzjarji tal-VLAP fil-paġni 17, 18 u 24 ta’ dan ir-rapport. · Implimentazzjoni ta’ azzjonijiet kontra l-korruzzjoni bħala prijorità fl-oqsma kollha, kif ukoll b’relazzjoni għal aspetti usa’ tal-istat tad-dritt. L-awtoritajiet nazzjonali għandhom ikollhom il-kapaċità li jiġġieldu l-korruzzjoni fil-livelli kollha - ċentrali, reġjonali, lokali u speċifiċi għas-settur, b’attenzjoni partikolari tingħata lill-awtoritajiet tal-infurzar tal-liġi u tad-dwana. Ara l-parametri referenzjarji tal-VLAP fil-paġni 19 sa 22 ta’ dan ir-rapport. · Tiġi żgurata protezzjoni effettiva tax-xhieda tat-THB, u jitjiebu iktar il-protezzjoni, l-assistenza u l-appoġġ għall-vittmi tat-THB. Ara l-parametri referenzjarji tal-VLAP fil-paġni 18 u 19 ta’ dan ir-rapport. · Proċeduri ta’ konfiska ta’ assi għandhom jiġu miftiehma mal-awtoritajiet tal-Moldova, sabiex tiġi rkuprata proprjetà misruqa jew il-profitt minnha, u biex titnaqqas is-saħħa finanzjarja tal-OCGs, u għaldaqstant sabiex jiġi ffaċilitat ż-żarmar tagħhom. Ara l-punti referenzjarji VLAP fil-paġni 17, 22 u 23 ta’ dan ir-rapport. Element 3 / suġġett 2 – Il-kooperazzjoni ġudizzjarja f’oqsma kriminali (a) Parametri referenzjarji tal-VLAP · Implimentazzjoni tal-konvenzjonijiet internazzjonali dwar kooperazzjoni ġudizzjarja f’oqsma kriminali (b’mod partikolari l-Konvenzjonijiet tal-Kunsill tal-Ewropa); Ir-Repubblika tal-Moldova għandha qafas legali komprensiv u aġġornat għall-finijiet tal-kooperazzjoni ġuridika internazzjonali fl-oqsma kriminali. Il-liġi dwar ir-ratifikazzjoni tat-Tieni Protokoll Addizzjonali tal-Konvenzjoni tal-Kunsill tal-Ewropa dwar Assistenza Ġuridika Reċiproka f’Oqsma Kriminali, ġiet adottata fis-26 ta’ Diċembru 2012. Dan il-qafas, kompost minn diversi strumenti internazzjonali, reġjonali kif ukoll domestiċi, jippermettilha titlob u toffri b’mod adegwat kooperazzjoni internazzjonali f’oqsma kriminali f’konformità mal-istandards Ewropej. Il-qafas legali jkopri l-oqsma tradizzjonali ta’ kooperazzjoni bħall-estradizzjoni, ittri rogatorji, trasferimenti u r-responsabbiltà (takeover) ta’ proċeduri kriminali, talbiet għar-rikonoxximent u infurzar ta’ sentenzi kriminali barranin u talbiet għal trasferiment ta’ persuni kkundannati. Dan il-qafas jinkludi xi dispożizzjonijiet dwar l-użu ta’ mezzi relattivament effettivi ta’ investigazzjoni bħal seduti permezz ta’ konferenzi bil-vidjow, osservazzjonijiet transfruntiera, kunsinni kkontrollati, operazzjonijiet pajżana u timijiet konġunti ta’ investigazzjoni. Konsegwentement, il-qafas legali huwa b’saħħtu biżżejjed biex jaffaċċja t-talba li qed tiżdied ta’ kooperazzjoni fil-ġlieda kontra l-iktar reati serji bħat-terroriżmu, il-kriminalità organizzata, it-traffikar tad-droga, it-traffikar tal-bnedmin, il-korruzzjoni, il-kriminalità ċibernetika u l-ħasil tal-flus. Mill-2012, ir-rappreżentant tal-Uffiċċju tal-Prosekutur tar-Repubblika tal-Moldova qed jattendi laqgħat plenarji tal-Kumitat tal-Esperti dwar l-operazzjoni tal-Konvenzjonijiet Ewropej fil-qasam tal-kooperazzjoni kriminali (PC-OC) tal-Kunsill tal-Ewropa. It-talbiet li jidħlu u joħorġu ta’ kooperazzjoni internazzjonali jgħaddu mill-awtoritajiet ċentrali, il-GPO u l-Ministeru tal-Ġustizzja (iktar ’il quddiem MJ) skont ir-regoli stabbiliti mill-Kodiċi tal-Proċedura Kriminali skont l-istadju fil-proċedura jew ta’ investigazzjoni kriminali jew ta’ kundanna wara proċess. Iż-żewġ awtoritajiet iwettqu l-kompitu tagħhom b’koordinazzjoni ma’ korpi u istituzzjonijiet interni jew internazzjonali oħra. Għandhom persunal adegwat, speċjalment il-Qrati wara diversi deċiżjonijiet adottati fil-bidu tal-2013 mill-Kunsill Għoli tal-Maġistrati sabiex jiżdied in-numru ta’ mħallfin investigattivi. Qed tingħata attenzjoni dejjem akbar lit-taħriġ neċessarju u għaddejjin sforzi biex jiżdiedu r-riżorsi baġitarji neċessarji għal dan il-għan. Id-dejta statistika disponibbli turi li kemm is-servizzi tal-GPO kif ukoll is-servizzi tal-MJ regolarment jintalbu biex jipproċessaw għadd sinifikanti ta’ talbiet għal kooperazzjoni ġuridika internazzjonali. Fir-rigward tal-estradizzjoni, ir-responsabbiltà tal-każijiet fi proċeduri kriminali u t-trasferimenti ta’ każijiet fi proċeduri, ir-Repubblika tal-Moldova tidher iktar bħala l-istat li jagħmel it-talba milli l-istat li ssirlu t-talba. Matul l-2009-2012 il-GPO intalab biex kull sena jipproċessa l-għadd medju ta’ madwar 227 talba li ssir għal estradizzjoni u kienubiss 27 it-talbiet li daħlu għall-estradizzjoni. Bħala medja, il-GPO indirizza 31 talba għal take over (talbiet deħlin) bħal f’każijiet ta’ proċeduri kriminali u 11-il każ (talbiet ħerġin) ta’ trasferiment fil-proċeduri kriminali. Għall-kuntrarju, rigward l-ittri rogatorji, ir-Repubblika tal-Moldova tidher li jsirulha talbiet iktar milli tagħmel talbiet hi peress li matul l-istess perjodu, il-GPO ipproċessa medja ta’ 494 talba li tidħol u 388 talba li ssir kull sena. Il-MJ qed jintalab ukoll biex jipproċessa talbiet imma fuq skala żgħira mill-GPO. Matul l-2012-2013, rigward l-estradizzjoni, il-MJ ipproċessa 71 talba li kienu ħerġin u 12-il talba li kienu deħlin. Il-MJ tratta 14-il każ ta’ take over fi proċeduri kriminali (talbiet deħlin) u ebda talba għal trasferimenti f’każijiet kriminali (talbiet ħerġin). Għall-ittri rogatorji, iċ-ċifri globali biss huma disponibbli għall-MJ, jiġifieri 1068 każ ta’ talbiet deħlin u ħerġin f’oqsma ċivili u kriminali, il-każijiet kriminali huma ftit inqas numerużi minn dawk ċivili. Barra minn hekk, l-MJ huwa l-unika awtorità għat-talba għal rikonoxximent u infurzar ta’ sentenzi kriminali ta’ talbiet għal trasferiment ta’ persuni kkundannati. Matul l-2012-2013 il-MJ ittratta 16-il talba li daħlet u 12-il talba li ħarġet għar-rikonoxximent u l-infurzar ta’ sentenzi kriminali. Il-MJ ipproċessa 390 talba għal trasferiment ta’ persuni kkundannati lejn ir-Repubblika tal-Moldova u 21 talba għal trasferiment ta’ persuni kkundannati lejn pajjiżi barranin. L-istatistika dwar l-estradizzjoni turi li GPO jipproċessa għadd iktar sinifikanti ta’ talbiet mill-MJ. Din id-differenza tirrifletti l-fatt li t-talbiet relatati ma’ każijiet li huma fl-istadju tal-investigazzjoni, huma ħafna iktar numerużi minn dawk relatati għall-istadju tal-proċess (ara iktar ’il fuq rigward kompetenza). Rigward l-estradizzjoni, kemm il-GPO u l-MJ irrifjutaw għadd limitat ta’ talbiet deħlin. Il-GPO matul l-2009-2012 irrifjuta 15-il talba biss abbażi ta’ motivi ġuridiċi l-iktar minħabba li l-persuni mfittxija kellhom ċittadinanza tar-Repubblika tal-Moldova jew minħabba limitazzjonijiet statutorji. Il-MJ matul l-2012-2013 irrifjuta talba waħda biss abbażi ta’ motivi ġuridiċi minħabba li l-persuna mfittxija rċeviet ażil. L-għadd limitat ta’ rifjut jista’ jkun meqjus bħala indikazzjoni ta’ attitudni miftuħa tal-awtoritajiet tar-Repubblika tal-Moldova biex jikkooperaw ma’ pajjiżi terzi. It-terminu ta’ żmien medju huwa indikatur ta’ prestazzjoni importanti biex jivvaluta l-effettività tal-kooperazzjoni ġuridika internazzjonali. It-terminu ta’ żmien għall-ipproċessar kemm mill-GPO kif ukoll mill-MJ[33] jidher raġonevoli u ma jaqbiżx il-medja tal-UE. · Livell għoli ta’ effettività ta’ kooperazzjoni ġudizzjarja f’oqsma kriminali ta’ mħallfin u prosekuturi mal-Istati Membri tal-UE. Il-maġġoranza (bejn wieħed u ieħor żewġ terzi (2/3)) tat-talbiet imsemmija hawn fuq indirizzaw tħassibiet dwar is-CIS u inqas minn terz biss (1/3) tal-Istati Membri tal-UE. L-awtoritajiet tar-Repubblika tal-Moldova ilhom jiżguraw kooperazzjoni effettiva mal-awtoritajiet rilevanti tal-Istati Membri tal-UE. · Konklużjoni ta’ ftehim ta’ kooperazzjoni operattiva mal-Eurojust Fil-ħarifa tal-2012, il-Eurojust iffinalizzat Rapport ta’ Evalwazzjoni tar-Repubblika tal-Moldova dwar il-protezzjoni tad-dejta u f’Novembru 2012 infurmat lill-Kunsill dwar il-proposta li tniedi negozjati formali fl-1 ta’ Frar 2013 bl-għan li jiġi konkluż ftehim ta’ kooperazzjoni operattiva. L-ewwel rawnd ta’ negozjati sar fl-10 ta’ Ġunju 2013 u kien pożittiv ħafna, konsegwentement, in-negozjati mistennija li jiġu ffinalizzati dalwaqt. (b) Rakkomandazzjonijiet tal-Valutazzjoni tal-Impatt · Tissaħħaħ is-sistema ġudizzjarja, inkluża l-kooperazzjoni ġudizzjarja f’oqsma kriminali, b’mod partikolari assistenza ġuridika reċiproka. Ir-Repubblika tal-Moldova bħalissa qed timplimenta riforma komprensiva tas-sistema ġudizzjarja tagħha abbażi tal-Pjan ta’ Azzjoni u l-Istrateġija tal-2011-2016 inklużi tibdiliet leġiżlattivi u istituzzjonali importanti. F’Settembru 2012, ġie stabbilit dipartiment għall-implimentazzjoni tar-riforma tal-GPO u l-Programm għall-iżvilupp Strateġiku tal-Uffiċċji tal-Prosekutur għall-2012-2014 ġie approvat f’Diċembru 2012 mill-Kunsill Superjuri tal-Prosekuturi u bħalissa qed jiġi implimentat. Valutazzjoni tal-Element 3 / suġġett 2 – Il-kooperazzjoni ġudizzjarja f’oqsma kriminali Ir-Repubblika tal-Moldova hija sieħeb affidabbli u attiv fil-kooperazzjoni ġuridika internazzjonali u r-rekord tagħha juri attitudni miftuħa ħafna għal kooperazzjoni mal-Istati Membri tal-UE u pajjiżi oħra. Azzjoni ulterjuri hija meħtieġa sabiex: · Jitkompla t-titjib tat-taħriġ tal-imħallfin u l-prosekuturi dwar oqsma internazzjonali, inkluż billi jiżdiedu l-fondi neċessarji. · Jitkompla t-titjib tal-istatistika u r-reġistrazzjoni tagħha permezz tal-użu ta’ lista ta’ parametri definiti b’mod komun, fejn rilevanti, kemm għall-GPO kif ukoll għall-MJ. Element 3 / suġġett 3 – Il-kooperazzjoni fl-infurzar tal-liġi (a) Parametri referenzjarji tal-VLAP · Livell għoli ta’ kapaċità investigattiva operattiva u speċjali ta’ servizzi tal-infurzar tal-liġi u l-użu konsistenti u effiċjenti tagħha biex tiġi indirizzata l-kriminalità transfruntiera; Mir-riforma tal-MoI f’Marzu 2013, L-Ispettorat tal-Investigazzjoni Nazzjonali tal-Pulizija jikkonsisti f’direttorati speċjalizzati (reati serji, kriminalità organizzata, frodi, drogi, unità tal-intervenzjoni) u żewġ ċentri (tat-traffikar tal-bnedmin u tal-IT), li jindirizzaw minn post wieħed, l-ispettru kollu ta’ attivitajiet ta’ kriminalità serji u organizzati. Tliet subdiviżjonijiet reġjonali jiżguraw kopertura fir-Repubblika tal-Moldova kollha. Huma jirrapportaw lid-direttorati ċentrali u jwettqu investigazzjonijiet indipendenti. Ġuridikament u teknikament, ir-riforma tipprevedi kooperazzjoni aħjar bejn is-servizzi tal-pulizija u l-prosekuturi. Ġiet stabbilita unità speċjalizzata fil-GPO– Diviżjoni għall-kontroll u l-investigazzjoni ta’ kriminalità organizzata, li għandha obbligi fl-eżerċitar u l-immaniġġjar ta’ prosekuzzjoni f’każijiet ta’ reati ta’ kriminalità organizzata, fir-rappreżentazzjoni ta’ akkuża fil-qrati u fil-kontroll u l-koordinazzjoni tal-attivitajiet ta’ subdiviżjonijiet speċjali mogħtija responsabbiltajiet fil-prevenzjoni u l-ġlieda ta’ kriminalità organizzata. Barra minn hekk, il-GPO jopera diviżjoni dwar il-mitigazzjoni tat-traffikar tal-bnedmin u diviżjoni dwar il-mitigazzjoni ta’ kriminalità ċibernetika. F’Diċembru 2012, daħlet fis-seħħ liġi ġdida dwar attivitajiet investigattivi speċjali u f’April 2012 ġew adottati xi emendi għas-CPC. Iż-żewġ liġijiet jarmonizzaw il-leġiżlazzjoni eżistenti mad-dispożizzjonijiet ġodda dwar il-mitigazzjoni ta’ kriminalità transfruntiera u timijiet ta’ investigazzjoni konġunta internazzjonali, jirrevedu l-leġiżlazzjoni nazzjonali dwar l-interċezzjoni ta’ konverżazzjonijiet fuq it-telefown u jirrevedu l-leġiżlazzjoni rilevanti fil-qafas tal-Konvenzjoni dwar il-kooperazzjoni tal-Pulizija fix-xlokk tal-Ewropa. Il-qafas legali kurrenti jipprevedi sistema iktar adattata u legali sabiex tħaddem miżuri investigattivi speċjali, regolati bil-liġi u taħt il-kontroll tal-prosekutur u tal-awtorità ġudizzjarja. Id-dispożizzjonijiet ġuridiċi huma f’konformità mal-istandards ġuridiċi u internazzjonali u tal-UE u jpoġġu għad-dispożizzjoni tas-servizzi investigattivi, firxa vasta ta’ għodod investigattivi. Diġà ġew solvuti diversi każijiet kriminali bis-saħħa ta’ dawn il-miżuri, u l-investigaturi u l-prosekuturi jagħtu l-impressjoni li għandhom stampa ċara u fehim dwar meta huwa prattikament u ġuridikament xieraq li jintużaw dawn l-għodod. It-tagħmir tal-interċezzjoni u l-irrekordjar ta’ konverżazzjonijiet, permezz tat-telefown u ta’ apparat għal smigħ lajv jinsabu fil-bini tas-Servizz tas-Sigurtà u l-Intelliġenza u taħt il-kustodja tagħhom. L-SIS jirċievi s-sinjali mill-kumpanija tat-telefown jew