Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “il-Komunikazzjoni tal-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew u lill-Kunsill Spazju Ewropew tad-Data dwar is-Saħħa: L-isfruttament tas-setgħa tad-data dwar is-saħħa għan-nies, għall-pazjenti u għall-innovazzjoni”

[COM(2022) 196 final]

u dwar

“il-Proposta għal Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar l-Ispazju Ewropew tad-Data dwar is-Saħħa”

[COM(2022) 197 final – 2022/0140 (COD)]

(2022/C 486/16)

Relatur: Gonçalo LOBO XAVIER

Konsultazzjoni Parlament Ewropew 6.6.2022 Kunsill, 13.6.2022 Bażi legali Artikolu 114 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropa Sezzjoni kompetenti Sezzjoni għas-Suq Uniku, il-Produzzjoni u l-Konsum Adottata fis-sezzjoni 8.9.2022 Adottata fis-sessjoni plenarja 22.9.2022 Sessjoni plenarja Nru 572 Riżultat tal-votazzjoni (favur/kontra/astensjonijiet) 198/0/1

1. Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

1.1 Il-KESE jilqa’ l-Komunikazzjoni tal-Kummissjoni dwar l-Ispazju Ewropew tad-Data dwar is-Saħħa. Wara l-kriżi tal-COVID-19, u b’xi eżempji tajbin ta’ kooperazzjoni, bħaċ-ċertifikat COVID tal-UE, l-UE u ċ-ċittadini tagħha jistgħu jibbenefikaw minn data sikura, armonizzata u kondiviża li tista’ tagħti spinta lis-sistemi tas-saħħa tal-Istati Membri fid-dimensjonijiet kollha tagħhom. Il-KESE jaqbel li t-trasformazzjoni diġitali hija kruċjali sabiex tingħata kura tas-saħħa aħjar liċ-ċittadini, jinbnew sistemi tas-saħħa aktar b’saħħithom u aktar reżiljenti, jingħata appoġġ għall-kompetittività u l-innovazzjoni fit-tul fl-ekosistema medika tal-UE, u l-UE tiġi megħjuna fl-irkupru mill-pandemija.

1.2 Mill-perspettiva tal-KESE, huwa essenzjali li jintużaw l-opportunitajiet li jġibu magħhom l-innovazzjoni u d-diġitalizzazzjoni sabiex tingħata spinta lill-benesseri taċ-ċittadini u tittejjeb il-kwalità tas-servizzi tas-saħħa. Fl-istess ħin, is-soċjetà ċivili organizzata u l-imsieħba soċjali jiġbdu l-attenzjoni għall-fatt li, fost l-Istati Membri tal-UE, hemm livelli differenti ta’ litteriżmu diġitali, li jeħtieġ li jiġu indirizzati bħala parti mill-proċess ta’ implimentazzjoni tal-istrateġija. Fir-rigward ta’ din il-kwistjoni, il-motto “ħadd ma jitħalla jibqa’ lura” huwa aktar rilevanti minn qatt qabel.

1.3 Għall-KESE, il-proposta dwar l-Ispazju Ewropew tad-Data dwar is-Saħħa tippreżenta opportunità eċċellenti li tawtonomizza lill-individwi fl-aċċess u l-kontroll tad-data personali tagħhom dwar is-saħħa. Il-KESE jemmen ukoll li din l-istrateġija tiżgura qafas konsistenti għall-użu tad-data dwar is-saħħa tal-individwi fil-kuntest tal-politiki tar-riċerka u l-iżvilupp. Biex jintlaħqu dawn iż-żewġ għanijiet, huwa importanti ħafna li jiġu garantiti l-fiduċja fil-proċess u s-sikurezza tiegħu. Għal din ir-raġuni, il-KESE jappoġġja kampanja ta’ komunikazzjoni fuq skala kbira li tgħin biex tinbena l-fiduċja fost il-pubbliku. Iċ-ċittadini għandhom ikunu konxji tal-benefiċċji assoċjati mal-proċess ta’ kondiviżjoni. Fil-fehma tal-KESE, ikun interessanti li jiġu enfasizzati l-benefiċċji diretti għaċ-ċittadini u l-konsumaturi, kif sar għal partijiet interessati oħra. Madankollu, irid ikun ċar li jkun hemm fis-seħħ rekwiżiti obbligatorji tal-kwalità, speċjalment għal finijiet ta’ awtorizzazzjoni u anonimità.

1.4 Il-KESE jqis li, bħala tali, l-Ispazju Ewropew tad-Data dwar is-Saħħa se jkollu impatt pożittiv sinifikanti fuq id-drittijiet fundamentali fir-rigward tal-protezzjoni tad-data personali u l-moviment liberu. Jekk tinħoloq konnessjoni adatta bejnu u l-ispazju tad-data tal-Cloud Ewropew tax-Xjenza Miftuħa (EOSC) u mal-infrastruttura tad-data tax-xjenzi tal-ħajja Ewropea rilevanti ( 1 ) , l-Ispazju Ewropew tad-Data dwar is-Saħħa se jippermetti lir-riċerkaturi, lill-innovaturi u lil dawk li jfasslu l-politika jużaw id-data b’mod aktar effettiv, sigur, u b’mod li jissalvagwardja l-privatezza. F’dan ir-rigward, il-KESE jaqbel li din il-proposta hija sforz ieħor tajjeb biex tingħata spinta lis-suq intern u l-potenzjal tiegħu għat-titjib tal-ħajja taċ-ċittadini Ewropej.

1.5 Minkejja li jappoġġja din l-aġenda, il-KESE jiġbed l-attenzjoni għall-fatt li l-UE ma tistax titlob lill-pubbliku jappoġġja żona Ewropea għall-iskambju ta’ data dwar is-saħħa jekk il-finanzjament għall-kura tas-saħħa jkun skars. Il-COVID-19 kienet daqqa ta’ ħarta kbira għas-sistemi tas-saħħa pubblika, u l-UE jeħtiġilha tkun konxja li jeħtiġilha ssewwi l-ħsara u ssaħħaħ is-sistemi tas-saħħa pubblika b’baġit adatt qabel ma tieħu passi għal dan il-proġett, li bla dubju huwa pożittiv. Fil-fehma tal-KESE, jekk ikun hemm baġit għal “aġenda”, l-UE jeħtiġilha taħdem fuq dan il-proġett interessanti wara li l-ewwel talloka fondi għat-tisħiħ tas-sistemi tas-saħħa.

1.6 Il-KESE jenfasizza l-ħtieġa li tingħata kjarifika liċ-ċittadini dwar l-użu tad-data primarja u sekondarja. In-nies jeħtiġilhom ikollhom fiduċja u kunfidenza fis-sistema sabiex jikkooperaw u jifhmu l-benefiċċji, kemm fil-każ tal-individwi kif ukoll il-komunità kollha. Il-KESE jemmen li l-biżgħat ewlenin huma relatati mal-użu sekondarju tad-data. Irid ikun ċar ħafna x’inhu l-użu, x’inhuma l-limiti, liema korp se jikkontrolla u jivvalida d-data, u x’sanzjonijiet hemm fis-seħħ fil-każ ta’ nuqqas ta’ konformità. Il-KESE jemmen bis-sħiħ li l-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili u l-imsieħba soċjali jistgħu jgħinu biex jispjegaw u jippromovu dawn il-messaġġi jekk ikunu involuti kif xieraq. L-Istati Membri jistgħu verament jibbenefikaw minn organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili fuq il-post biex jappoġġjaw lill-komunità f’dawn il-kwistjonijiet, biex jiżguraw li ħadd ma jitlef dan il-progress. Bl-istess mod, il-prattikanti mediċi ġenerali u t-tobba li jittrattaw li jintgħażlu mill-pazjenti huma ħoloq ewlenin fil-katina ta’ fiduċja u kunfidenza bejn il-pazjenti u l-utenti tad-data dwar is-saħħa. Il-KESE jirrakkomanda li dawn il-professjonisti għandhom ikunu involuti b’mod partikolari fl-istrateġija ta’ komunikazzjoni.

1.7 Il-KESE, għalkemm b’mod ġenerali huwa favur din il-proposta, jistieden lill-Kummissjoni tirrifletti b’mod ċar dwar il-vantaġġi u l-iżvantaġġi tal-inizjattiva biex jitnaqqsu r-riskji qabel ma tgħaddi għall-passi li jmiss. Jeħtieġ li jiġi realizzat li hemm wisq sfidi quddiemna meta nitkellmu dwar is-sistemi tas-saħħa tal-Istati Membri. Hemm passi differenti, fehmiet differenti dwar is-sistemi tas-saħħa pubbliċi u privati u ċ-ċittadini jeħtiġilhom jirrealizzaw li din il-proposta tfisser investiment u għażliet ta’ politika pubblika. Għandu jkun ċar għaċ-ċittadini li din il-proposta hija parti minn strateġija u progress li se jżidu l-valur minflok ma jimminaw is-sistema. Il-komunikazzjoni hija meħtieġa biex jiġi evitat nuqqas ta’ fehim mill-pubbliku ġenerali.

1.8 Bl-għan li jiġi promoss aċċess aħjar għal kulħadd għall-assigurazzjoni, li jirrikjedi li l-assiguraturi jifhmu aħjar l-evidenza rilevanti, il-KESE jitlob għal riflessjoni dwar ir-rilevanza ta’ reviżjoni tal-projbizzjoni assoluta fuq l-użu ta’ data sekondarja mill-assiguraturi. Madankollu, fid-dawl tar-riskju konkomitanti li jiġu individwalizzati l-premiums tal-assigurazzjoni u li jintgħażlu r-riskji, huwa qies li huwa preferibbli li tinżamm il-pożizzjoni tal-Kummissjoni Ewropea li l-użu sekondarju tad-data elettronika dwar is-saħħa għandu jkun ristrett għall-objettivi perfettament leġittimi tat-titjib u t-twettiq tal-politiki tas-saħħa pubblika u tar-riċerka. Il-Kumitat jitlob ukoll li tiġi kkunsidrata l-possibbiltà li din id-data tinfetaħ għall-assiguraturi għal skopijiet ta’ riċerka, sakemm din tkun kompletament kompatibbli mal-GDPR u l-objettivi ta’ interess pubbliku msemmija hawn fuq, u tiġi mmonitorjata mill-awtoritajiet kompetenti f’kooperazzjoni mas-soċjetà ċivili.

1.9 Il-KESE jemmen bis-sħiħ li l-Ispazju Ewropew tad-Data dwar is-Saħħa se jkun ta’ benefiċċju għall-individwi, il-professjonisti tas-saħħa, il-fornituri tal-kura tas-saħħa, ir-riċerkaturi, ir-regolaturi u dawk li jfasslu l-politika, iżda dan se jseħħ biss jekk, fil-kuntest ta’ din l-istrateġija, iċ-ċittadini u l-partijiet interessati jkunu involuti fl-investiment kontinwu fis-sistemi tas-saħħa nazzjonali. Mhuwiex possibbli li ċ-ċittadini jinvolvu ruħhom jekk ma jħossuhomx fil-qalba tal-proċess. Il-KESE jirrakkomanda li l-Kummissjoni u l-Istati Membri jinvolvu lill-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili sabiex l-implimentazzjoni tal-istrateġija tirnexxi u biex jibbenefikaw mill-esperjenza ta’ dawn l-organizzazzjonijiet, li jistgħu jxerrdu l-kelma dwar it-trasparenza u l-affidabbiltà tal-inizjattiva. L-investiment f’dawn l-oqsma huwa kruċjali.

1.10 Il-KESE jappoġġja l-idea li l-Istati Membri u l-korpi involuti fl-Ispazju Ewropew tad-Data dwar is-Saħħa jistgħu jużaw taħlita ta’ investimenti mill-Programm Ewropa Diġitali, il-Faċilità Nikkollegaw l-Ewropa u l-Orizzont Ewropa sabiex tiġi implimentata l-istrateġija. Barra minn hekk, il-Programm Ewropa Diġitali se jappoġġja t-tnedija tal-infrastruttura meħtieġa biex id-data dwar is-saħħa ssir aċċessibbli b’mod sigur bejn il-fruntieri tal-UE u biex jiġu żviluppati spazji komuni tad-data. Madankollu, il-KESE jiġbed l-attenzjoni wkoll għall-fatt li dawn l-investimenti se jieħdu ż-żmien u mhemmx konnessjoni diretta mal-iskeda ta’ żmien tal-istrateġija. L-aspettattivi taċ-ċittadini jridu għalhekk jiġu bbilanċjati fi ħdan l-iskeda ta’ żmien ta’ dawn l-investimenti sabiex ma jkunx hemm riskju ta’ ċittadini li joħorġu diżappuntanti jew li ma jaċċettawx l-istrateġija u l-kondiviżjoni tad-data b’mod ġenerali.

1.11 Fl-aħħar nett, il-KESE jħeġġeġ lill-Kummissjoni tinvesti b’mod konsistenti fis-sistemi taċ-ċibersigurtà, li jistgħu jipprevjenu problemi kbar fl-Istati Membri kollha. In-nies jeħtiġilhom ikunu jistgħu jafdaw f’dawn il-kwistjonijiet, u l-problemi u l-eżempji reċenti kollha f’ħafna partijiet differenti tal-UE ħolqu sens ta’ nuqqas ta’ sigurtà u biża’ fir-rigward tal-protezzjoni tad-data u s-sigurtà tas-sistemi. Dan irid jiġi indirizzat b’mod koordinat mill-UE, u jista’ jagħmel id-differenza meta nindirizzaw dan it-tip ta’ investiment sensittiv.

2. Qafas ġenerali

2.1 Il-Kummissjoni Ewropea nediet l-Ispazju Ewropew tad-Data dwar is-Saħħa, wieħed mill-pedamenti ċentrali ta’ Unjoni Ewropea tas-Saħħa b’saħħitha. L-Ispazju Ewropew tad-Data dwar is-Saħħa huwa qafas speċifiku għall-kondiviżjoni tad-data dwar is-saħħa li jistabbilixxi regoli u prattiki ċari, infrastruttura u qafas ta’ governanza għall-użu tad-data elettronika dwar is-saħħa mill-pazjenti, kif ukoll għar-riċerka, l-innovazzjoni, it-tfassil tal-politika u l-attivitajiet regolatorji, filwaqt li jiżgura konformità sħiħa mal-istandards għoljin tal-UE dwar il-protezzjoni tad-data.

2.2 Dan se jgħin lill-UE tikseb qabża kbira ’l quddiem fil-mod kif il-kura tas-saħħa tingħata lill-persuni madwar l-Ewropa. Huwa se jawtonomizza lin-nies biex jikkontrollaw u jużaw id-data dwar is-saħħa tagħhom f’pajjiżhom jew fi Stati Membri oħra. L-Ispazju Ewropew tad-Data dwar is-Saħħa se jrawwem suq uniku ġenwin għas-servizzi tas-saħħa diġitali u l-prodotti.

2.3 L-Istati Membri se jiżguraw li s-sommarji tal-pazjenti, il-preskrizzjonijiet elettroniċi, ir-riżultati tal-laboratorju u r-rapporti ta’ rilaxx jinħarġu u jiġu aċċettati f’format Ewropew komuni. L-interoperabbiltà u s-sigurtà se jsiru rekwiżiti obbligatorji. Biex jiġi żgurat li d-drittijiet taċ-ċittadini jiġu salvagwardjati, l-Istati Membri kollha jeħtiġilhom jaħtru awtoritajiet tas-saħħa diġitali. Dawn l-awtoritajiet se jipparteċipaw fl-infrastruttura diġitali transfruntiera (MyHealth@EU), li se tappoġġja lill-pazjenti fil-kondiviżjoni tad-data tagħhom bejn il-fruntieri.

2.4 L-Ispazju Ewropew tad-Data dwar is-Saħħa jkompli jibni fuq il-GDPR, l-Att propost dwar il-Governanza tad-Data, l-abbozz tal-Att dwar id-Data u d-Direttiva dwar is-sigurtà tan-networks u tas-sistemi tal-informazzjoni. Huwa jikkomplementa dawn l-inizjattivi u jipprovdi regoli mfassla apposta għas-settur tas-saħħa.

2.5 L-użu primarju tad-data elettronika dwar is-saħħa jappoġġja l-użu tad-data għal kura tas-saħħa aħjar fil-livell nazzjonali u transfruntier. Id-data medika tipikament tinħażen f’rekords elettroniċi tas-saħħa, li jkun fihom segmenti tal-istorja medika tal-pazjent (ċentralment jew bl-involviment ta’ diversi fornituri tal-kura tas-saħħa). L-ispazju Ewropew tad-Data dwar is-Saħħa se jippermetti lin-nies jaċċessaw id-data dwar is-saħħa tagħhom u jagħmlu d-data tagħhom disponibbli għal professjonist tas-saħħa tal-għażla tagħhom, inkluż meta jkunu barra minn pajjiżhom u bil-lingwa tal-professjonist tas-saħħa. Għalhekk, il-pazjent jista’ jikseb dijanjożi u trattament aħjar b’inqas żbalji mediċi u jevita dijanjostika mhux meħtieġa.

2.6 L-użu sekondarju tad-data elettronika dwar is-saħħa jseħħ meta d-data dwar is-saħħa tiġi pproċessata sabiex jiġu infurmati u vvalutati l-politiki tas-saħħa pubblika jew sabiex titwettaq ir-riċerka. Dan jista’ jtejjeb is-sikurezza tal-pazjenti u jagħti spinta lill-iżvilupp ta’ mediċini u apparat mediku ġodda, kif ukoll mediċina personalizzata u prodotti li jiddependu mill-intelliġenza artifiċjali. Fil-kuntest tal-Ispazju Ewropew tad-Data dwar is-Saħħa, ir-riżultati ta’ tali riċerka jsiru pubbliċi f’forma aggregata, filwaqt li tiġi ppreservata kif xieraq il-privatezza tad-data.

2.7 L-Ispazju Ewropew tad-Data dwar is-Saħħa huwa ekosistema speċifika għas-saħħa, u jikkonsisti f’regoli, standards u prattiki komuni, infrastruttura, u qafas ta’ governanza li għandu l-għan li: a) jawtonomizza lill-individwi permezz ta’ aċċess diġitali akbar għad-data elettronika dwar is-saħħa personali tagħhom u l-kontroll akbar tagħha, u billi jappoġġja l-moviment liberu tad-data; b) irawwem suq uniku ġenwin għas-sistemi tar-rekords elettroniċi tas-saħħa, l-apparati mediċi rilevanti u s-sistemi tal-IA riskju kbir; c) il-provvista ta’ struttura konsistenti, affidabbli u effiċjenti għall-użu tad-data dwar is-saħħa għar-riċerka, l-innovazzjoni, it-tfassil tal-politika u l-attivitajiet regolatorji.

3. Il-qawwa tad-data dwar is-saħħa: il-fiduċja bħala ċ-ċentru tal-istrateġija

3.1 Il-KESE jilqa’ l-inizjattiva tal-Kummissjoni dwar “Spazju Ewropew tad-Data dwar is-Saħħa”, li għandha l-potenzjal li żżid il-kwalità tal-ħajja taċ-ċittadini, tagħti spinta lill-innovazzjoni u toħloq ambjent sikur għall-protezzjoni tad-data u l-kondiviżjoni tad-data.

3.2 Wara l-kriżi tal-COVID-19, l-Istati Membri kollha sofrew mill-pressjoni li s-sistemi tas-saħħa nazzjonali tagħhom kellhom iġarrbu, u din l-inizjattiva tal-Kummissjoni waslet fil-mument opportun.

3.3 Il-KESE huwa konvint li hemm nuqqas ta’ fiduċja ġenerali fir-rigward tas-solidità tas-sistema, minkejja xi riżultati pożittivi li dehru f’ħafna pajjiżi differenti. Il-prattikanti mediċi ġenerali u t-tobba li jittrattaw li jintgħażlu mill-pazjenti huma ħoloq ewlenin fil-katina ta’ fiduċja u kunfidenza bejn il-pazjenti u l-utenti tad-data dwar is-saħħa. Il-KESE jirrakkomanda li dawn jiġu involuti b’mod attiv biex jinfurmaw liċ-ċittadini dwar il-valur tal-iskambji tad-data dwar is-saħħa għalihom bħala individwi u għal kulħadd.

3.4 Sabiex jiġi sfruttat il-potenzjal tad-data dwar is-saħħa, il-Kummissjoni ppreżentat proposta leġiżlattiva biex jinħoloq Spazju Ewropew tad-Data dwar is-Saħħa li jawtonomizza lill-individwi biex jieħdu kontroll tad-data dwar is-saħħa tagħhom stess u li jippermetti l-użu tagħha biex jiġi żgurat l-għoti ta’ kura tas-saħħa aħjar u biex l-UE tkun tista’ tagħmel użu sħiħ mill-potenzjal li joffri l-iskambju, l-użu u l-użu mill-ġdid sikur u sigur tad-data dwar is-saħħa, mingħajr l-ostakli eżistenti. Il-KESE jappoġġja din l-idea ġenerali.

3.5 Iċ-ċittadini tal-UE se jkunu jistgħu jaċċessaw u jaqsmu d-data tagħhom f’ħin reali, filwaqt li jżommu kontroll akbar fuqha. L-Ispazju Ewropew tad-Data dwar is-Saħħa se jippermetti kura tas-saħħa aktar effettiva, aċċessibbli u reżiljenti u kwalità tal-ħajja aħjar, filwaqt li jagħti lill-individwi kontroll fuq id-data dwar is-saħħa tagħhom u jisfrutta l-potenzjal tal-ekonomija tad-data. Għal darb’oħra, il-KESE u s-soċjetà ċivili organizzata jemmnu li l-UE jeħtiġilha tieħu vantaġġ mill-fatt li n-nies huma miftuħa għal inizjattiva bħal din sakemm jifhmu l-proġett u l-benefiċċji tal-kunċett.

4. Sfidi relatati mal-użu tad-data dwar is-saħħa: riskji u opportunitajiet

4.1 Il-KESE jemmen li huwa kruċjali li l-Istati Membri jirrealizzaw li huma meħtieġa investimenti sabiex jiġi promoss dan il-proġett u li bħalissa hemm diversi prijoritajiet strateġiċi oħra li jikkompetu.

4.3 Aktar minn nofs l-Istati Membri ma għandhomx leġiżlazzjoni speċifika dwar l-użu mill-ġdid tad-data elettronika dwar is-saħħa, pereżempju għar-riċerka, għat-tfassil tal-politika jew għal skopijiet regolatorji, u jiddependu mid-dispożizzjonijiet ġenerali tal-GDPR, u spiss jużaw il-kunsens għall-ipproċessar tad-data dwar is-saħħa ( 6 ) . Din is-sitwazzjoni tirriżulta f’użu mill-ġdid limitat tad-data dwar is-saħħa. Mhux l-Istati Membri kollha għandhom korp kompetenti għall-aċċess għad-data dwar is-saħħa, iżda fejn jeżisti korp bħal dan, l-għadd ta’ talbiet għall-użu ta’ data dwar is-saħħa għal proġetti ta’ riċerka jew ta’ tfassil ta’ politika qed jiżdied b’rata mgħaġġla ( 7 ) , u dan juri l-interess f’sistema bħal din u l-livell ta’ domanda mrażżna. Il-KESE jifhem u jemmen li dan il-kunċett jappoġġja wkoll il-ħtieġa għal strateġija bħal din.

4.4 L-Ispazju Ewropew tad-Data dwar is-Saħħa se jintroduċi approċċi innovattivi għar-reġistrazzjoni tal-kanċer, b’alternattivi potenzjali biex tinġabar informazzjoni f’waqtha u ġeolokalizzata dwar diversi tipi ta’ kanċers. Dan jista’ jipprovdi informazzjoni dwar is-sitwazzjoni attwali f’ħin reali tal-kanċer madwar l-UE. Fl-istess ħin, jista’ jidentifika x-xejriet, id-disparitajiet u l-inugwaljanzi bejn l-Istati Membri u r-reġjuni.

4.5 Huwa wkoll importanti għax jista’ jagħmilha aktar faċli biex jiġu identifikati l-isfidi u l-oqsma speċifiċi ta’ azzjoni li jirrikjedu investiment u azzjoni oħra fil-livell tal-UE, nazzjonali u reġjonali. Dan se jagħmel l-iskrinjar u l-kura tal-kanċer aktar immirati, aktar effettivi u aktar aċċessibbli, fost l-oħrajn.

4.6 Iċ-ċibersigurtà hija ċentrali għall-ħajja tan-nies. Il-benefiċċji mit-teknoloġija huma enormi u meta jirrelataw mad-data tan-nies, il-potenzjal huwa saħansitra ogħla, iżda l-istess huwa r-riskju li tintilef informazzjoni importanti u ta’ valur. Il-KESE huwa konxju tar-riskji involuti u l-eżempji reċenti fi Stati Membri differenti huma sejħa għal azzjoni. Strateġija kkoordinata biex tiġi miġġielda l- “piraterija ċibernetika” u biex jiżdiedu l-livelli taċ-ċibersigurtà hija importanti ħafna. Mingħajr dan it-tip ta’ investiment, il-proposta hija inutli.

5. Governanza, finanzjament u interazzjoni ma’ politiki oħra tas-saħħa

5.1 Il-KESE jemmen bis-sħiħ li dan il-proġett huwa opportunità li tawtonomizza lill-UE, u li permezz tiegħu se nibbenefikaw minn drittijiet u salvagwardji aktar b’saħħithom rigward id-data dwar is-saħħa tal-UE. Huwa mistenni li jkun aktar faċli li d-data dwar is-saħħa tiġi aċċessata u kondiviża ma’ professjonisti oħra tas-saħħa, mingħajr ma jkun hemm bżonn li jerġgħu jsiru l-istess testijiet bla bżonn. Fl-istess ħin, l-aċċess aktar faċli għal data interoperabbli ta’ kwalità għolja għandu jiffaċilita wkoll l-innovazzjoni u l-iżvilupp ta’ trattamenti ġodda, vaċċini ġodda u mediċina personalizzata. Għalhekk, hija meħtieġa koordinazzjoni tajba fost il-partijiet ikkonċernati kollha – is-sistemi tas-saħħa pubblika, il-gvernijiet, iċ-ċittadini, dawk li jfasslu l-politika u l-komunikaturi – biex jintlaħqu dawn l-għanijiet.

5.2 Il-KESE jaqbel li l-investiment fid-diġitalizzazzjoni jfisser investiment f’kura tas-saħħa aħjar u r-reżiljenza tas-sistemi tas-saħħa tal-Istati Membri. Madankollu, il-KESE jifhem ukoll li hemm opportunità għall-Istati Membri biex jagħmlu użu aħjar mir-riżorsi pprovduti mill-iskemi finanzjarji Ewropej, b’mod partikolari l-Faċilità għall-Irkupru u r-Reżiljenza, bħala l-pilastru ewlieni tal-pjan ta’ rkupru Ewropew, NextGenerationEU, li għandu l-għan li jipprovdi għajnuna finanzjarja lill-Istati Membri biex jiġġieldu l-effetti ekonomiċi u soċjali tal-pandemija tal-COVID-19 u biex jagħmlu l-ekonomija Ewropea aktar reżistenti għal xokkijiet futuri.

5.3 Il-KESE jiġbed l-attenzjoni dwar il-benefiċċji ta’ taħlita ta’ investimenti fl-infrastruttura li tippermetti d-diġitalizzazzjoni u l-progress għar-reġjuni kollha. Huwa inutli li jinbeda proġett ta’ dimensjoni bħal din mingħajr in-network jew l-infrastruttura adatta jew mingħajr ma jsir investiment fit-titjib tat-taħriġ u l-litteriżmu diġitali taċ-ċittadini.

5.4 Il-KESE jappoġġja l-idea li aktar minn EUR 480 miljun mill-Programm Ewropa Diġitali, il-Faċilità Nikkollegaw l-Ewropa u l-programm Orizzont Ewropa jistgħu jintużaw mill-Istati Membri u l-korpi involuti fl-Ispazju Ewropew tad-Data dwar is-Saħħa, flimkien ma’ setturi oħra. Il-programm Ewropa Diġitali se jappoġġja wkoll it-tnedija tal-infrastruttura meħtieġa biex id-data dwar is-saħħa ssir aċċessibbli b’mod sigur bejn il-fruntieri tal-UE u biex jiġu żviluppati spazji komuni tad-data. Il-KESE jiddikjara li dawn l-investimenti se jieħdu ż-żmien u li l-aspettattivi taċ-ċittadini jridu jiġu bbilanċjati fi ħdan l-iskeda ta’ żmien ta’ dawn l-investimenti.

Brussell, it-22 ta' Settembru 2022 Christa SCHWENG Il-President tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

(1) Il-Forum Strateġiku Ewropew għall-Infrastrutturi tar-Riċerka, permezz tal-pjani direzzjonali strateġiċi tiegħu, iffaċilita l-istabbiliment ta’ infrastruttura tar-riċerka Ewropea ddedikata għad-data tar-riċerka dwar is-saħħa, il-ġbir tal-bijobanking, id-data tal-imaging mediku, eċċ. Dettalji disponibbli fuq: https://roadmap2021.esfri.eu/.

(2) ĠU L 119, 4.5.2016, p. 1.

(3) ĠU L 152, 3.6.2022, p. 1.

(4) Proposta għal Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar regoli armonizzati dwar l-aċċess ġust għad-data u l-użu tagħha (L-Att dwar id-Data); COM/2022/68 final.

(5) ĠU L 194, 19.7.2016, p. 1

(6) Hansen J. et al, Assessment of the EU Member States’ rules on health data in the light of GDPR (Valutazzjoni tar-regoli tal-Istati Membri tal-UE dwar id-data dwar is-saħħa fid-dawl tal-GDPR), disponibbli fuq https://ec.europa.eu/health/system/files/2021-02/ms_rules_health-data_en_0.pdf.

(7) Skont il-valutazzjoni tal-impatt li takkumpanja l-proposta (p 15), li għandha toħroġ dalwaqt.