Ir-Rapport Speċjali Nru 16/2011 “Għajnuna finanzjarja tal-UE għad-diżattivazzjoni ta’ impjanti nukleari fil-Bulgarija, il-Litwanja u s-Slovakkja: Kisbiet u Sfidi Futuri”





GLOSSARJU Direzzjoni kritika : Il-prattika komuni applikata għall-ġestjoni tal-proġetti tinkludi t-tħejjija ta’ skedi ddettaljati għall-proġetti li jidentifikaw il-kompiti kollha meħtieġa biex jintlaħqu l-objettivi tal-proġett fi ħdan l-iskeda taż-żmien stipulata kif ukoll l-interrelazzjonijiet bejn dawn il-kompiti identifikati. Fi ħdan dawn l-iskedi, id-direzzjoni kritika tkopri dawk il-kompiti li l-implimentazzjoni tagħhom tista’ tinfluwenza l-iskeda taż-żmien ġenerali tal-proġett għall-implimentazzjoni. Faċilitajiet u teknoloġiji għall-ġestjoni tal-iskart radjuattiv : Il-faċilitajiet u t-teknoloġiji għall-ġestjoni tal-iskart radjuattiv huma t-tagħmir, il-ħiliet fl-inġinerija u l-installazzjonijiet meħtieġa għall-irkupru, il-kundizzjonar, il-proċessar, it-trasport, il-ħżin u (kull fejn possibbli) ir-rimi tal-iskart radjuattiv. Impjant tal-Enerġija Nukleari : Impjanti tal-enerġija bl-użu ta’ materjali nukleari fissjonabbli bħala fjuwil. Il-materjali li jirriżultaw mill-proċess tad-diżattivazzjoni : Mid-diżattivazzjoni ta’ impjant tal-enerġija nukleari jirriżultaw diversi materjali. Wieħed jista’ jara d-differenza bejn il-firxa wiesgħa tal-kategoriji li ġejjin: Materjal mhux ikkontaminat b’valur kummerċjali Din il-kategorija normalment tinkludi tagħmir teknoloġiku speċifiku u fjuwil jew materja prima bħall-ħadid jew l-azzar. Skart konvenzjonali Minħabba l-verifikazzjoni tan-nuqqas ta’ kontaminazzjoni radjuattiva, dan jintrema permezz tal-impjanti u l-faċilitajiet li normalment jintużaw għat-trattament tal-iskart. Skart radjuattiv Din il-kategorija tkopri l-materjali kollha affettwati mill-kontaminazzjoni radjuattiva. Dawn jerġgħu jiġu sottodiviżi skont il-livell ta’ radjuattività (baxx ħafna, baxx, intermedju jew għoli) u skont l-istat tagħhom (likwidu, solidu jew tal-gass). Kull kategorija ta’ skart teħtieġ tintrema permezz ta’ flussi speċifiċi ta’ skart radjuattiv. Fjuwil Nukleari Irrispettivament jekk huwiex ġdid (mhux użat) jew użat, il-fjuwil nukleari jakkumula l-biċċa l-kbira tar-radjuattività ta’ kwalunkwe impjant tal-enerġija nukleari. Il-fjuwil jeħtieġ ipproċessar mill-ġdid f’impjanti speċjalizzati. Pjan ta’ diżattivazzjoni : Il-pjan ta’ diżattivazzjoni huwa d-dokument ewlieni li fuqu jserraħ il-proċess kollu tad-diżattivazzjoni. Jinkludi l-informazzjoni li tiddeskrivi l-kunċett tad-diżattivazzjoni propost millimpjant tal-enerġija nukleari. Normalment jitħejja qabel ma l-faċilità twaqqaf l-operat tagħha b’mod permanenti u jkun jeħtieġ approvazzjoni mill-korp regolatorju. Il-prinċipju li min iniġġes iħallas : Il-prinċipju li "min iniġġes iħallas" joriġina mill-Konferenza tan-Nazzjonijiet Uniti dwar l-Ambjent u l-Iżvilupp tal-1992, li stabbilixxiet li: "L-Awtoritajiet Nazzjonali għandhom jagħmlu sforz biex jippromwovu l-internalizzazzjoni tal-ispejjeż ambjentali u l-użu ta’ strumenti ekonomiċi billi jitqies l-approċċ li bi prinċipju, min iniġġes għandu jġarrab l-ispejjeż tat-tniġġis, b’kunsiderazzjoni xierqa għall-interess pubbliku u mingħajr ma jiġi kkawżat xkiel għall-kummerċ u għall-investimenti internazzjonali". Dan il-prinċipju jifforma parti mill-qafas legali tal-UE (ara l-Artikolu 191(2) tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea). Reatturi nukleari li ma jistgħux jiġu aġġornati, koperti mill-programmi vverifikati : Skont studju mwettaq mill-Kummissjoni fl-1993 (COM(93) 635 finali), żewġ tipi speċifiċi ta’ reatturi ġew meqjusa li mhumiex sikuri biżżejjed u li ma jistgħux jiġu aġġornati: ir-reatturi nukleari RBMK u VVER 440/230: "RBMK" huwa l-akronimu għal Reaktor Bolschoi Moschnosti Kanalnij, jiġifieri High Power Channel Reactor. Dan huwa t-tip ta’ reattur li esperjenza l-inċident nukleari fl-impjant tal-enerġija nukleari ta’ Chernobyl. "VVER" huwa l-akronimu għal Vodo-Vodyanoi Energetichesky Reaktor, jiġifieri Water-Water Energetic Reactor (serje ta’ reatturi nukleari). Test tal-istress : Rivalutazzjoni mmirata tal-marġnijiet tas-sikurezza tal-impjanti tal-enerġija nukleari li joperaw fl-UE f ’każijiet ta’ avvenimenti estremi li jkunu ta’ sfida għall-funzjonijiet ta’ sikurezza tal-impjant u li jwasslu għal inċident serju. SOMMARJU EŻEKUTTIV I. Fil-qafas tan-negozjati tagħhom dwar l-adeżjoni mal-UE u minħabba ż-żieda tas-sikurezza nukleari, il-Bulgarija, il-Litwanja u s-Slovakkja impenjaw ruħhom għall-għeluq bikri u d-diżattivazzjoni sussegwenti ta’ tmien reatturi nukleari li ma setgħux jiġu aġġornati. Billi rrikonoxxiet il-piż soċjali, ekonomiku u finanzjarju eċċezzjonali tal-impenji tagħhom, l-Unjoni Ewropea ddeċidiet li tipprovdi kontribuzzjoni finanzjarja lil dawn it-tliet pajjiżi. II. L-għan ewlieni tal-verifika tal-Qorti kien li tivvaluta l-effettività tal-programmi ffinanzjati mill-UE (1999–2010) fil-kontribuzzjoni lejn id-diżattivazzjoni tar-reatturi nukleari u fl-indirizzar tal-konsegwenzi tal-għeluq bikri tagħhom. III. Il-qorti kkonkludiet li: (a) B’riżultat ta’ qafas ta’ politika relattivament laxk, il-programmi ma jibbenefikawx minn valutazzjoni komprensiva tal-ħtiġijiet, prijoritizzazzjoni, l-iffissar ta’ għanijiet u riżultati speċifiċi li għandhom jintlaħqu. Ir-responsabbiltajiet huma mxerrdin, b’mod partikolari dawk li jirrigwardaw il-monitoraġġ u l-ilħuq tal-objettivi tal-programmi fit-totalità tagħhom. Is-superviżjoni mill-Kummissjoni tiffoka fuq l-eżekuzzjoni baġitarja u l-implimentazzjoni tal-proġetti. (b) M’hemmx valutazzjoni komprensiva li tirrigwarda l-progress tal-proċess tad-diżattivazzjoni u tal-mitigazzjoni. Ġie nnutat li kien hemm dewmien u spejjeż żejda fil-proġetti ta’ infrastruttura prinċipali. (c) Għalkemm ir-reatturi ngħalqu bejn l-2002 u l-2009, il-programmi għadhom ma wasslux għat-tibdiliet organizzattivi meħtieġa biex jippermettu lill-operaturi jinbidlu f’organizzazzjonijiet effettivi għad-diżattivazzjoni. (d) Ir-riżorsi finanzjarji disponibbli bħalissa (inkluża kontribuzzjoni finanzjarja tal-UE li tammonta għal EUR 2,85 biljun sal-2013) mhumiex se jkunu suffiċjenti, u n-nuqqas ta’ finanzjament huwa sinifikanti (madwar EUR 2,5 biljun). IV. Il-Qorti tirrakkomanda li: (a) Il-Kummissjoni għandha tistabbilixxi l-kundizzjonijiet għal użu effettiv, effiċjenti u ekonomiku tal-fondi tal-UE. Hi għandha tistabbilixxi valutazzjoni ddettaljata tal-ħtiġijiet li turi l-progress tal-programmi sa issa, l-attivitajiet li għad iridu jitwettqu, u pjan ta’ finanzjament ġenerali li jidentifika s-sorsi ta’ finanzjament. Qabel ma jitwettaq infiq ieħor, il-Kummissjoni għandha tanalizza r-riżorsi disponibbli u l-benefiċċji mistennija. Dan imbagħad għandu jwassal għall-allinjament tal-objettivi mal-baġit disponibbli u għall-istabbiliment ta’ indikaturi ta’ prestazzjoni sinifikanti li sussegwentement jistgħu jkunu mmonitorjati u li dwarhom jista’ jsir rappurtar kif meħtieġ. (b) Fil-każ li l-UE tiddeċiedi li, kif propost mill-Kummissjoni, tipprovdi aktar għajnuna finanzjarja fil-qafas finanzjarju multiannwali li jmiss, dan l-appoġġ għandu jiddependi minn evalwazzjoni ex-ante tal-valur miżjud tal-UE ta’ intervent bħal dan, li tidentifika l-attivitajiet speċifiċi li għandhom jiġu ffinanzjati permezz tal-baġit tal-UE u li tqis il-faċilitajiet l-oħra ta’ finanzjament, bħalma huma l-Fondi Strutturali. DAĦLA Sfond 1. Id-diżattivazzjoni hija l-aħħar pass taċ-ċiklu tal-ħajja ta’ impjant tal-enerġija nukleari, li normalment idum jopera bejn 30 u 40 sena, u sa 60 sena fil-każ tal-aktar installazzjonijiet reċenti (ara l-Anness I). Id-diżattivazzjoni tkopri attivitajiet preparatorji qabel l-għeluq finali (bħal elaborazzjoni ta’ pjan ta’ diżattivazzjoni, tħejjija tad-dokumentazzjoni tal-liċenzjar u proġetti ta’ infrastruttura tal-iskart) u l-attivitajiet kollha li jsegwu l-għeluq tar-reatturi, bħat-tneħħija tal-elementi ta’ fjuwil użat, id-dekontaminazzjoni, iż-żarmar jew/u t-twaqqigħ tal-installazzjonijiet nukleari, ir-rimi tal-materjali ta’ skart nukleari li jkun fadal u r-restawr ambjentali tas-sit ikkontaminat. Il-proċess tad-diżattivazzjoni jispiċċa meta l-installazzjoni tinħeles minn kwalunkwe kontroll regolatorju u kwalunkwe restrizzjoni radjoloġika. 2. Il-proċess tad-diżattivazzjoni jipproduċi volumi kbar ta’ materjal. Ir-rimi tagħhom bħala skart iġib miegħu spejjeż ambjentali u finanzjarji sinifikanti ħafna [1]. Din hija r-raġuni għaliex, abbażi tal-prinċipju li "min iniġġes iħallas" u skont il-prattika miftiehma internazzjonalment, huwa rrakkomandat li, sakemm installazzjoni nukleari tingħalaq b’mod permanenti, l-operaturi tagħha għandhom jiżguraw id-disponibbiltà ta’ riżorsi finanzjarji adegwati għad-diżattivazzjoni sikura. L-għan ta’ dawn ir-riżorsi għandu jkun li jkopru l-aspetti kollha tad-diżattivazzjoni, mid-diżattivazzjoni teknika tal-installazzjoni sal-ġestjoni tal-iskart. Jekk matul l-implimentazzjoni jiġi ppruvat li l-proġett ta’ diżattivazzjoni jaqbeż l-istima approvata tal-ispejjeż, l-operatur għandu jkopri l-ispejjeż addizzjonali [2]. 3. Fil-każ ta’ għeluq bikri, il-pajjiżi jiffaċċjaw konsegwenzi soċjali, ekonomiċi u finanzjarji oħrajn. Essenzjalment dan huwa kawża tat-tnaqqis fil-produzzjoni u l-bejgħ mistenni tal-elettriku u l-ħtieġa li jiġu ffinanzjati riżorsi alternattivi. 4. Fis-snin li ġejjin id-diżattivazzjoni ta’ reatturi nukleari se tkun kwistjoni li dejjem issir importanti. Madwar l-Ewropa hawn għadd dejjem jikber ta’ impjanti nukleari li diġà qed jiġu diżattivati jew li se jiġu diżattivati fuq medda ta’ żmien qasira/medja. Fl-aħħar ta’ Ġunju 2011, kien hemm 220 reattur nukleari fl-Unjoni Ewropea. Kif turi l-Figura 1, 77 minn dawn ir-reatturi ngħalqu, fejn parti kbira minnhom kienu diġà jinsabu fi stat ta’ diżattivazzjoni. Mbagħad sal-2025, madwar terz tal-143 reattur nukleari li joperaw f’14-il Stat Membru tal-UE se jkollhom jingħalqu [3]. Finalment, jista’ jagħti l-każ li Stati Membri u operaturi nukleari se jkollhom iħabbtu wiċċhom mal-għeluq bikri ta’ aktar impjanti minħabba t-"testijiet tal-istress" li għandhom jitwettqu fuq reatturi nukleari sa tmiem l-2011 [4]. IL-FIGURA 1 REATTURI TAL-ENERĠIJA NUKLEARI FL-UE F’ĠUNJU 2011 +++++ TIFF +++++ Sors: Is-Sistema ta’ Informazzjoni tar-Reattur tal-Enerġija tal-Aġenzija Internazzjonali tal-Enerġija Atomika. GĦAJNUNA FINANZJARJA TAL-UE BIEX TAPPOĠĠA D-DIŻATTIVAZZJONI NUKLEARI FIL-BULGARIJA, IL-LITWANJA, U S-SLOVAKKJA 5. L-inċident ta’ Chernobyl fl-1986 u l-impatt transkonfinali tiegħu enfasizzaw fuq l-importanza globali tas-sikurezza nukleari. Din il-ġrajja pprovokat tħassib wiesa’ rigward l-operat ta’ reatturi nukleari li ma jistgħux jiġu aġġornati fl-Ewropa Ċentrali u tal-Lvant. Għalhekk, bil-għan li tiżdied is-sikurezza nukleari, il-komunità internazzjonali, u b’mod partikolari l-Unjoni Ewropea, mill-bidu tad-disgħinijiet, iddeċidiet li tipprovdi forom varji ta’ għajnuna finanzjarja lil diversi pajjiżi [5]. 6. Fil-qafas tan-negozjati tal-adeżjoni mal-Unjoni Ewropea, il-Bulgarija, il-Litwanja u s-Slovakkja impenjaw ruħhom għall-għeluq bikri u d-diżattivazzjoni sussegwenti ta’ tmien reatturi (ara l-Figura 2). IL-FIGURA 2 IMPJANTI NUKLEARI SOĠĠETTI GĦAL GĦELUQ BIKRI Sors: Il-Qorti Ewropea tal-Awdituri, abbażi tas-Sistema ta’ Informazzjoni tar-Reattur tal-Enerġija tal-Aġenzija Internazzjonali tal-Enerġija Atomika u d-dokumentazzjoni teknika miġbura matul il-verifika. Impjant tal-enerġija nukleari | Unità (u tip) ta' reattur | Bidu tal-operat kummerċjali | Data teoretika tal-għeluq (skont it-tfassil) | Data tal-għeluq reali (skont il-ftehima) | Tmiem id-diżattivazzjoni (tbassir kurrenti) | Kozloduy (il-Bulgarija) | Unità 1 (VVER 440 / 230) | 1974 | 2004 | 2002 | 2035 | Unità 2 (VVER 440 / 230) | 1975 | 2005 | 2002 | 2035 | Unità 3 (VVER 440 / 230) | 1981 | 2011 | 2006 | 2035 | Unità 4 (VVER 440 / 230) | 1982 | 2011 | 2006 | 2035 | Ignalina (il-Litwanja) | Unità 1 (RBMK 1500) | 1984 | 2013 | 2004 | 2029 | Unità 2 (RBMK 1500) | 1987 | 2017 | 2009 | 2029 | Bohunice V1 (is-Slovakkja) | Unità 1 (VVER 440 / 230) | 1980 | 2008 | 2006 | 2025 | Unità 2 (VVER 440 / 230) | 1981 | 2010 | 2008 | 2025 | 7. L-UE rrikonoxxiet li, minħabba l-proporzjon sinifikanti tat-telf ta’ kapaċità ta’ produzzjoni, dan l-impenn irrappreżenta piż eċċezzjonali għall-pajjiżi kkonċernati. Għaldaqstant, sabiex tgħinhom jissodisfaw dan l-impenn, l-UE ddeċidiet li tipprovdi kontribuzzjoni finanzjarja li għandha ż-żewġ objettivi li ġejjin: (a) l-appoġġ tal-isforzi tal-pajjiżi benefiċjarji biex jiddiżattivaw ir-reatturi nukleari magħluqa tagħhom ("miżuri ta’ diżattivazzjoni"); u (b) il-kontribuzzjoni biex jiġu indirizzati l-konsegwenzi tal-għeluq bikri ("miżuri ta’ mitigazzjoni"). 8. L-iskema ta’ finanzjament ippreżentata mill-Kummissjoni ma bbenefikatx minn evalwazzjoni komprensiva ex-ante [6]. Il-finanzjament kellu jkun disponibbli bħala allokazzjoni ġenerali, abbażi tal-ħtiġijiet ta’ ħlas attwali u tal-kapaċità ta’ assorbiment tal-pajjiżi benefiċjarji. Il-programmi ġew stabbiliti biex jappoġġaw prijoritajiet definiti b’mod wiesa’: id-diżattivazzjoni, it-titjib ambjentali, l-immodernizzar u s-sostituzzjoni tal-kapaċità tal-iġġenerar konvenzjonali, konsegwenzi oħra li jikkontribwixxu għall-immodernizzar tal-produzzjoni, it-trażmissjoni u d-distribuzzjoni tal-enerġija u għall-iżgurar tal-provvista tal-enerġija u t-titjib tal-effiċjenza fl-użu tagħha. Ma ġewx definiti l-ispejjeż totali u l-importanza relattiva ta’ dawn il-prijoritajiet, is-sehem tal-UE f’dan ir-rigward u l-limiti ta’ żmien biex ikun hemm intervent mill-UE. Għal kull qafas finanzjarju ġew stabbiliti limiti massimi għall-fondi disponibbli [7]. L-UTILIZZAZZJONI U L-ĠESTJONI TAL-GĦAJNUNA FINANZJARJA TAL-UE 9. Kif jidher fit-Figura 3, it-total tal-fondi tal-UE jammonta għal EUR 2,850 miljun għall-perjodu bejn l-1999 u l-2013. Fil-31 ta’ Diċembru 2010, il-Kummissjoni kienet impenjat aktar minn 70 % tal-kontribuzzjoni finanzjarja tal-UE (jew EUR 2066 miljun). Il-ħlasijiet lill-kuntratturi ammontaw għal EUR 1030 miljun, li jirrappreżentaw kważi nofs l-ammonti impenjati [8]. Minn dan l-ammont, madwar 60 % u 40 % rispettivament marru għal miżuri ta’ diżattivazzjoni u ta’ mitigazzjoni. Ħarsa ġenerali tal-flussi finanzjarji tal-programmi hija ppreżentata fl-Anness II. 10. F’konformità mad-dispożizzjonijiet rilevanti [9], il-Kummissjoni ddelegat il-ġestjoni tal-parti l-kbira (83 %) tal-għajnuna finanzjarja tal-UE għall-programmi tal-pajjiżi lill-Bank Ewropew għar-Rikostruzzjoni u l-Iżvilupp (BERŻ), li kien immaniġġja proġetti ta’ sikurezza nukleari u faċilitajiet ta’ diżattivazzjoni sa mill-bidu tad-disgħinijiet. Għal dan l-għan, b’koperazzjoni ma’ xi pajjiżi Ewropej, ġew stabbiliti tliet Fondi Internazzjonali ta’ Għajnuna għad-Dekummissjonar fl-2001 [10]. Ġie ffirmat Ftehim ta’ Qafas bejn il-pajjiżi benefiċjarji, il-BERŻ u d-donaturi tal-fondi (ara n-nota 10 f’qiegħ il-paġna). IL-FIGURA 3 ANALIŻI TAL-GĦAJNUNA TAL-UE MILL-PROGRAMM Sors: Bażijiet legali u l-kontabilità tal-Kummissjoni. Programm | Kontribuzzjoni tal-UE (EUR miljun) | Persentaġġ tat-total | Kozloduy | 870 | 30,5 % | Ignalina | 1367 | 48,0 % | Bohunice | 613 | 21,5 % | Total | 2850 | 100 % | 11. Skont il-qafas tar-Regolamenti tal-Kunsill, il-BERŻ huwa mitlub jimmaniġġja l-fondi pubbliċi allokati għall-programmi ta’ diżattivazzjoni ta’ impjanti tal-enerġija nukleari u ta’ monitoraġġ tal-ġestjoni finanzjarja ta’ dawn il-programmi bil-għan li jkun ottimizzat l-użu tal-flus tal-pubbliku. Barra minn hekk, il-BERŻ għandu jwettaq il-kompiti baġitarji fdati lilu mill-Kummissjoni f’konformità mar-rekwiżiti tar-Regolament Finanzjarju [11]. 12. Barra minn hekk, fil-każ tal-Litwanja, il-Kummissjoni ddelegat parti mill-għajnuna għal struttura parallela, l-Aġenzija Ċentrali tal-Immaniġġjar tal-Proġetti [12] (CPMA). Dan seħħ wara li ġie kkunsidrat li l-pajjiż kellu struttura nazzjonali ta’ implimentazzjoni adegwata. Ir-responsabilitajiet ta’ ġestjoni tal-Aġenzija huma simili għal dawk tal-BERŻ. 13. It-tliet pajjiżi benefiċjarji, b’konsultazzjoni mal-BERŻ jew mas-CPMA, jipproponu proġetti biex jingħataw l-għajnuna. Fil-każ tat-tliet fondi ta’ għajnuna, l-assembleji tad-donaturi (fejn hi rrappreżentata l-Kummissjoni) japprovaw il-proġetti. Fil-każ tal-mezz tas-CPMA, il-Kummissjoni tapprova l-proġetti b’mod dirett. Fl-2007, twaqqaf Kumitat tal-Ġestjoni tal-Istati Membri biex jassisti lill-Kummissjoni fl-implimentazzjoni programmi tal-għajnuna. Il-kontribuzzjoni tista’ tammonta sa 100 % tal-ispejjeż kollha tal-proġett. Madankollu, wieħed jistenna li jsir kull sforz biex titkompla l-prattika tal-kofinanzjament li ġiet stabbilita taħt l-għajnuna ta’ qabel l-adeżjoni [13]. 14. Normalment, il-kuntratturi esterni jwettqu l-proġetti taħt ir-responsabbiltà ta’ dawk li jirċievu l-għotjiet [14]. L-awtoritajiet nazzjonali rilevanti, il-BERŻ jew is-CPMA jimmonitorjaw it-twettiq tal-proġetti. Abbażi tar-rapporti tagħhom, l-assembleji tad-donaturi u l-Kummissjoni, rispettivament, jissorveljaw l-implimentazzjoni tal-proġetti. 15. Il-Kummissjoni għandha r-responsabbiltà aħħarija għall-użu tal-fondi tal-UE li huma ġestiti mid-Direttorat Ġenerali tagħha għall-Enerġija. L-AMBITU U L-APPROĊĊ TAL-VERIFIKA 16. Il-verifika tal-Qorti kopriet l-implimentazzjoni tat-tliet programmi ta’ diżattivazzjoni mill-1999 sa tmiem l-2010. L-objettiv ewlieni kien li tivvaluta l-effettività tal-programmi ta’ diżattivazzjoni nukleari ffinanzjati mill-UE fir-rigward taż-żewġ objettivi tagħhom (ara l-paragrafu 7). Il-verifika pprovat twieġeb għal tliet mistoqsijiet: (a) Tfasslu azzjonijiet tal-programmi għad-diżattivazzjoni li huma konformi mal-ħtiġijiet identifikati, u s’issa dawn twettqu kif kien ippjanat? (b) Tfasslu azzjonijiet tal-programmi għall-mitigazzjoni tal-konsegwenzi tal-għeluq bikri tar-reatturi, li huma konformi mal-ħtiġijiet identifikati, u s’issa dawn twettqu kif kien ippjanat? (c) L-arranġamenti ta’ kontabilità u ta’ governanza kienu adegwati biex jiżguraw użu effettiv tal-fondi tal-UE? 17. Ix-xogħol tal-verifika inkluda: ir-reviżjoni tad-dokumentazzjoni preparatorja u leġiżlattiva relatata mal-programmi kif ukoll analiżi tal-informazzjoni teknika u finanzjarja rilevanti; l-intervisti fil-Kummissjoni, fil-BERŻ u s-CPMA, il-ministeri rilevanti tal-pajjiżi benefiċjarji, u l-impjanti tal-enerġija nukleari; ir-reviżjoni ta’ standards internazzjonali u każijiet tal-aħjar prattiki, b’mod partikolari l-proċess tad-diżattivazzjoni tal-Impjant tal-Enerġija Nukleari ta’ Greifswald [15]; il-konsultazzjoni ma’ esperti fil-qasam tal-proġetti ta’ diżattivazzjoni; ir-reviżjoni tal-ambitu u t-twaqqit tal-149 proġett fil-portafolji attwali abbażi ta’ ħtiġijiet identifikati u l-objettivi ġenerali tal-programmi; u il-valutazzjoni tar-riżultati ta’ kampjun mhux statistiku ta’ 22 proġett (16 għad-"diżattivazzjoni" u 6 għall-"mitigazzjoni") bi żjarat fit-tliet pajjiżi benefiċjarji kollha [16]. OSSERVAZZJONIJIET IL-PROGRESS MIKSUB FID-DIŻATTIVAZZJONI TAR-REATTURI 18. Kif indikat fil-paragrafu 6, l-għan tat-titjib fis-sikurezza nukleari kellu jintlaħaq permezz tal-għeluq bikri tat-tmien reatturi li ma setgħux jiġu aġġornati kif ukoll id-diżattivazzjoni sussegwenti tagħhom. Il-Bulgarija, il-Litwanja u s-Slovakkja għalqu dawn ir-reatturi f’konformità mal-impenji tagħhom. Rigward id-diżattivazzjoni, intlaħqu miri importanti, iżda l-proċess ewlieni għadu ġej. L-IDENTIFIKAZZJONI TAL-ATTIVITAJIET TA’ DIŻATTIVAZZJONI GĦADHA GĦADDEJJA 19. L-ippjanar u l-ġestjoni ddettaljati tal-attivitajiet kollha li għandhom jitwettqu fil-proċess tad-diżattivazzjoni huma fattur ewlieni għas-suċċess tiegħu. Standards internazzjonali jistipulaw li qabel il-fażi tal-implimentazzjoni tal-attivitajiet ta’ diżattivazzjoni, pjan tad-diżattivazzjoni jrid jistabbilixxi kif se jiġi mmaniġġjat il-proġett. Il-pjan għandu jkun imsejjes fuq strateġija ta’ diżattivazzjoni u jidentifika l-azzjonijiet sussegwenti li għandhom jittieħdu, mill-għeluq tar-reatturi sar-rimi finali jew il-ħżin tal-iskart [17]. 20. Sommarju tal-valutazzjoni tad-dokumenti dwar l-ippjanar tad-diżattivazzjoni għat-tliet impjanti li huma, huwa pprovdut fil-Figura 4. Ġew innutati diversi nuqqasijiet: (a) Għandhom jitħejjew klassifikazzjoni u kwantifikazzjoni tal-iskart li għandu jiġi ttrattat biex iservu ta’ bażi għall-identifikazzjoni adegwata tal-attivitajiet ta’ diżattivazzjoni. Fil-każ tal-impjant Bohunice V1, tlesta inventarju dwar l-iskart f’Lulju 2010. Fil-każ tal-impjanti ta’ Ignalina u Kozloduy, madankollu, l-inventarji tal-iskart radjuattiv ma kinux kompluti billi l-kwantitajiet konkreti ta’ kull tip ta’ materjal radjuattiv li kellu jiġi proċessat kien għad ma kinux magħrufa (il-karatterizzazzjoni radjoloġika tal-impjanti ma kinitx intemmet). Id-dokumenti tal-ippjanar użati mill-operaturi tal-impjanti kienu għadhom ibbażati fuq data provviżorja dwar l-iskart radjuattiv. (b) Il-pjanijiet tad-diżattivazzjoni huma mistennija li jinkludu pjanijiet ta’ ġestjoni ta’ skart radjuattiv li jidentifikaw l-attivitajiet, il-faċilitajiet, u t-teknoloġiji speċifiċi meħtieġa għaż-żarmar, il-kundizzjonar, it-trasport, il-ħżin, u r-rimi finali ta’ kull tip ta’ skart, b’mod partikolari l-aktar materjali kritiċi (kontenuti tar-reatturi, ċirkwiti ta’ tkessiħ ewlenin u komponenti attivati oħra ta’ volum kbir oħra u skart b’livell għoli ta’ radjuattività). Anki fl-uniku każ fejn tlesta l-inventarju (Bohunice V1), dan għadu ma ġiex integrat fi pjan iddettaljat tad-diżattivazzjoni li jispjega fid-dettall kif skart identifikat se jiġi trattat u kif se jintrema matul il-proċess tad-diżattivazzjoni kollu. Il-pjan attwali jiffoka biss fuq l-ewwel fażi tad-diżattivazzjoni, li kważi tkopri b’mod esklussiv materjali mhux radjuattivi. (c) Il-pjanijiet tad-diżattivazzjoni għandhom jistmaw l-ispiża kollha tal-proċess tad-diżattivazzjoni fit-totalità tiegħu u għandhom jiġu aġġornati ta’ spiss biex tkun żgurata l-validità tal-estimi. Madankollu, l-estimi inklużi fil-pjanijiet tad-diżattivazzjoni li kienu disponibbli fl-aħħar tal-2010 mhumiex kompluti peress li l-informazzjoni preċiża rigward il-kwantitajiet ta’ kull tip ta’ skart radjuattiv li għandu jkun ittrattat jew/u l-faċilitajiet u t-teknoloġiji meħtieġa għat-trattament tagħhom mhix disponibbli. Barra minn hekk, dawn il-pjanijiet ma jkoprux il-proċessi tad-diżattivazzjoni tal-impjanti fit-totalità tagħhom. (d) Sabiex ikun immonitorjat sew il-proċess tad-diżattivazzjoni, għandu jkun hemm rabta bejn il-proġetti individwali, l-attivitajiet previsti fil-pjanijiet tad-diżattivazzjoni u l-ispiża stmata tagħhom. L-ebda wieħed mit-tliet programmi ma jissodisfa dan l-istandard. IL-FIGURA 4 IL-VALUTAZZJONI TAL-IPPJANAR TAD-DIŻATTIVAZZJONI Mistoqsija ta’ verifika | VALUTAZZJONI TAL-QORTI | PROGRAMM KOZLODUY | PROGRAMM IGNALINA | PROGRAMM BOHUNICE V1 | Tħejja inventarju sħiħ tal-iskart? | Le | Le | Iva | Ġew iddefiniti pjanijiet ta’ ġestjoni tal-iskart? | Parzjalment | Parzjalment | Parzjalment | Ġew stmati sew l-ispejjeż tad-diżattivazzjoni? | Parzjalment | Parzjalment | Parzjalment | Kien hemm arranġamenti sodisfaċenti għall-monitoraġġ tal-implimentazzjoni tal-pjanijiet tad-diżattivazzjoni? | Le | Le | Le | PROĠETTI TA’ INFRASTRUTTURA MAĠĠURI JIFFAĊĊJAW DEWMIEN U SPEJJEŻ ŻEJDA 21. Fil- 31 ta’ Diċembru 2010, il-programmi kienu varaw 101 proġett li kkontribwixxew għad-diżattivazzjoni tat-tmien reatturi. Il-valur totali ta’ dawn il-proġetti, li ġew iffinanzjati kważi esklussivament mill-UE, ammonta għal EUR 1125 miljun. Il-Figura 5 tipprovdi ħarsa ġenerali tal-proġetti ta’ diżattivazzjoni ffinanzjati mill-programmi vverifikati. 22. Analiżi tal-proġetti ta’ infrastruttura li ġew miżjura fuq il-post (ara l-Anness III) turi dewmien u spejjeż żejda. B’mod partikolari, proġetti ewlenin fid-direzzjoni kritika tal-proċess tad-diżattivazzjoni ttardjaw, pereżempju, faċilitajiet għall-ġestjoni tal-fjuwil użat u l-iskart radjuattiv (jiġifieri faċilitajiet għall-ħżin tal-fjuwil użat u faċilitajiet għat-trattament, il-ħżin u r-rimi finali tal-iskart radjuattiv). IL-FIGURA 5 ĦARSA ĠENERALI TAL-PROĠETTI TA’ DIŻATTIVAZZJONI SKONT IL-PROGRAMM U L-MEZZ FINANZJARJU Sors: Il-Qorti Ewropea tal-Awdituri, abbażi tal-informazzjoni pprovduta mill-BERŻ u s-CPMA. Programm | Mezz finanzjarju | Għadd ta' proġetti | Valur totali tal-proġetti (EUR miljun) | Total tal-għajnuna tal-UE (EUR miljun) | Kozloduy | KIDSF | 30 | 334,1 | 318,4 | Ignalina | IIDSF CPMA | 17 21 | 421,9 146,9 | 390,7 135,3 | Bohunice V1 | BIDSF | 33 | 222,2 | 203,7 | | Total | 101 | 1125,1 | 1048,1 | IN-NUQQAS TA’ FINANZJAMENT HUWA SINIFIKANTI 23. F’Marzu 2011, l-Istati Membri benefiċjarji aġġornaw l-estimi tagħhom tal-ispejjeż għad-diżattivazzjoni, biex b’hekk laħqu l-EUR 5,3 biljun [18]. It-tqabbil mal-finanzjament għad-diżattivazzjoni disponibbli bħalissa fil-livell nazzjonali u tal-programmi jissuġġerixxi li hemm nuqqas ta’ madwar EUR 2,5 biljun (ara l-Figura 6). 24. Is-Slovakkja impenjat ruħha biex iżżid mal-fondi meħtieġa għad-diżattivazzjoni [19] u ħolqot mekkaniżmu speċifiku ta’ finanzjament (taxxa fuq it-trażmissjoni tal-elettriku) biex tikkontribwixxi għat-tnaqqis tan-nuqqas ta’ finanzi. Il-Litwanja u l-Bulgarija ma stabbilixxew l-ebda mekkaniżmu ekwivalenti. In-nuqqas ta’ arranġamenti ta’ finanzjament suffiċjenti qed ipoġġi t-tlestija tal-proċessi tad-diżattivazzjoni fil-periklu. IL-PROGRESS MIKSUB FIR-RIGWARD TAL-MITIGAZZJONI TAL-EFFETTI TAL-GĦELUQ TAL-IMPJANTI IL-VALUTAZZJONI INADEGWATA TAL-ĦTIĠIJIET TA’ MITIGAZZJONI 25. Skont il-prinċipji ta’ ġestjoni finanzjarja tajba, hija prattika tajba li kwalunkwe programm ta’ nfiq jistabbilixxi l-objettivi tiegħu abbażi ta’ valutazzjoni tal-ħtiġijiet [20]. Din timplika evalwazzjoni, skont l-istandards internazzjonali, tal-konsegwenzi tal-għeluq bikri (pereżempju telf ta’ enerġija elettrika, sigurtà tal-provvista). It-tfassil tal-miżuri potenzjali li għandhom jitwettqu, għandhom iqisu l-ispejjeż tagħhom f’relazzjoni mal-effett tal-mitigazzjoni tagħhom [21]. Il-livell ta’ mitigazzjoni li jintlaħaq mill-proġetti ffinanzjati għandu jiġi vvalutat fid-dawl tad-determinazzjoni jekk l-objettivi ta’ mitigazzjoni jistgħux jitqiesu ssodisfati. IL-KAXXA 1 DEWMIEN U SPEJJEŻ ŻEJDA Fil-Bulgarija, intgħażlet teknoloġija esperimentali tat-tidwib tal-plażma f’Kozloduy mingħajr ma ntweriet sew l-effettività tagħha u mingħajr konsiderazzjoni xierqa tal-ispejjeż tad-disinn u l-kostruzzjoni (madwar EUR 30 miljun meta mqabbla ma’ porzjon wieħed minn ħamsa ta’ dan l-ammont għal teknoloġiji kkonfermati). Fil-Litwanja, fil-ħin taż-żjara tal-verifika, il-proġetti infrastrutturali ewlenin li jikkostitwixxu prekundizzjoni għad-diżattivazzjoni tal-Impjant tal-Enerġija Nukleari ta’ Ignalina ttardjaw b’mod sinifikanti meta mqabbla mad-dati tat-tlestija stabbiliti fil-kuntratti inizjali. Dan jikkonċerna b’mod partikolari: il-faċilità interim għall-fjuwil użat — aktar minn 32 xahar; il-faċilità ta’ rkupru tal-iskart solidu — 44 xahar; il-faċilità ta’ trattament u ħżin ta’ skart solidu għall-ġestjoni tal-iskart radjuattiv ta’ livell baxx u intermedju fil-qosor u fit-tul — 34 xahar. L-ispejjeż totali tal-proġett tal-faċilità interim għall-fjuwil użat żdiedu b’EUR 22 miljun (15,6 %). Fis-Slovakkja, il-faċilità ta’ ħżin interim ta’ skart radjuattiv fis-sit ta’ Bohunice, li inizjalment kienet mistennija li tiġi attivata fl-2010, kienet għadha tinsab fil-proċess ta’ akkwist matul il-verifika. Bħala riżultat, id-disponibbiltà ta’ żoni ta’ ħżin temporanju ġiet identifikata bħala restrizzjoni potenzjali. Il-faċilità għar-rilaxx liberu tal-materjali tad-diżattivazzjoni ttardjat għal aktar minn sena. Sakemm il-faċilità tibda topera, l-ebda materjal ma jista’ jiġi rrilaxxat mill-impjant tal-enerġija nukleari V1 ta’ Bohunice. Il-Figura 6 IN-NUQQAS TA’ FINANZI GĦAD-DIŻATTIVAZZJONI Sors: Il-pjanijiet tad-diżattivazzjoni u l-informazzjoni pprovduta matul il-laqgħa ta’ Marzu 2011 tal-Kumitat tal-Programm ta’ Għajnuna għad-Diżattivazzjoni Nukleari. | Estimi fil-pjanijiet tad-dekummissjonar (EUR miljun) | L-aktar estimu reċenti rigward l-ispejjeż (EUR miljun) | Fondi disponibbli (mis-sorsi kollha) (EUR miljun) | Nuqqas ta’ finanzi (EUR miljun) | Kozloduy NPP Unitajiet mill-1 sal- 4 | 1118 | 1243 | 664 | 579 | Ignalina NPP Unitajiet 1 u 2 | 2019 | 2930 | 1450 | 1480 | Bohunice V1 Unitajiet 1 u 2 | 950 | 1146 | 720 | 426 | TOTAL | 4087 | 5319 | 2834 | 2485 | 26. Il-Figura 7 tipprovdi sommarju tar-riżultat tar-reviżjoni mill-Qorti tal-valutazzjonijiet tal-ħtiġijiet li fuqhom jissejsu l-pjanijiet strateġiċi ddefiniti għall-programmi vverifikati. Valutazzjoni tal-ħtiġijiet fil-livell tal-programm li twassal għal strateġija ta’ mitigazzjoni konkreta inizjalment twettqet għall-Programm Kozloduy biss. Madankollu, din il-valutazzjoni tal-ħtiġijiet skadiet u m’għadhiex rilevanti. B’konsegwenza ta’ dan, kwalunkwe proġett li jaqbel mal-istrateġija tal-enerġija nazzjonali huwa awtomatikament meqjus bħala konsegwenza tal-għeluq tal-impjanti. 27. Saret stima fuq l-impatt potenzjali ta’ proġetti ppjanati mill-BERŻ fil-każ ta’ Kozloduy biss. Fir-rigward tal-kisbiet attwali tal-azzjonijiet ta’ mitigazzjoni u l-kontribut tagħhom għall-objettivi tal-programm, la l-korpi ta’ implimentazzjoni (il-BERŻ, is-CPMA) u lanqas il-Kummissjoni ma vvalutawhom. IL-FIGURA 7 IL-VALUTAZZJONI TAL-IPPJANAR GĦALL-MITIGAZZJONI Mistoqsija ta’ verifika | VALUTAZZJONI TAL-QORTI | PROGRAMM KOZLODUY | PROGRAMM IGNALINA | PROGRAMM BOHUNICE | Twettqet valutazzjoni tal-ħtiġijiet fil-livell tal-programmi? | Iva | Le | Le | Ġiet evalwata l-mitigazzjoni li ntlaħqet mill-programmi? | Parzjalment | Le | Le | L-KAXXA 2 IR-RABTA DGĦAJFA BEJN L-ATTIVITAJIET TA’ MITIGAZZJONI U L-GĦELUQ BIKRI TAR-REATTURI Fil-Bulgarija, il-programm iffinanzja t-titjib tal-effiċjenza fl-enerġija fil-bini pubbliku (l-iskejjel, l-isptarijiet, il-binjiet ta’ ministeri, it-teatri). Ir-rabta mal-għeluq tal-unitajiet 1 sa 4 ta’ Kozloduy hija li t-titjib fl-enerġija se jikkumpensa parti żgħira tat-telf tal-produzzjoni sakemm ix-xejriet tal-konsum jibqgħu l-istess. Fil-Litwanja, il-programm ipprovda kontribuzzjoni għall-mekkaniżmu tal-Aġenzija tad-Djar u l-Iżvilupp Urban għall-arranġament mill-ġdid ta’ bini għal ħafna familji, li nħoloq biex ittejjeb l-effiċjenza fl-enerġija ta’ 24000 binja residenzjali. Il-programm Ignalina appoġġa terz ta’ madwar 570 proġett individwali attwalment imniedi taħt din l-iskema. Ir-rabta mal-għeluq tal-Impjant tal-Enerġija Nukleari ta’ Ignalina hija li t-titjib fl-enerġija se jnaqqas il-konsum u għaldaqstant se jikkumpensa parti mit-telf ta’ produzzjoni. F’Settembru 2009, il-mekkaniżmu spiċċa u ġie sostitwit minn strument ta’ inġinerija finanzjarja ffinanzjat mill-Fondi Strutturali. Fis-Slovakkja, il-modernizzazzjoni tan-netwerk ta’ trażmissjoni ta’ 220kV ġiet iffinanzjata mill-programm bil-kunsiderazzjoni li Bohunice V1 kien il-fornitur tal-enerġija ewlenija tiegħu. Madankollu, in-netwerk kien diġà qdiem fiż-żmien meta ttieħdet id-deċiżjoni dwar l-għeluq u kieku kien jeħtieġ jiġi mmodernizzat anki jekk l-impjant kien baqa’ jopera. It-titjib kien ta’ benefiċċju fuq kollox għall-kontributuri l-oħra tan-netwerk tat-trażmissjoni (pereżempju, l-impjanti tal-enerġija nukleari l-oħra). VARJETÀ WIESGĦA TAL-ATTIVITAJIET IFFINANZJATI GĦALL-MITIGAZZJONI 28. Il-programmi appoġġaw għadd ta’ miżuri biex jittaffew l-effetti tat-telf fil-produzzjoni ta’ elettriku minħabba l-għeluq bikri ta’ impjanti nukleari. Mill- 31 ta’ Diċembru 2010, il-programmi kienu varaw 48 proġett li jikkontribwixxu għall-mitigazzjoni tal-għeluq bikri tat-tliet impjanti. Il-valur totali ta’ dawn il-proġetti kien ta’ EUR 1,34 biljun. L-UE ffinanzjat ’il fuq minn nofs dan l-ammont. Il-Figura 8 tipprovdi ħarsa ġenerali tal-proġetti ta’ mitigazzjoni ffinanzjati mit-tliet programmi vverifikati. 29. Iż-żjarat fuq il-post ikkonfermaw li l-proġetti individwali kienu konformi mal-prijoritajiet tal-programmi ddefiniti b’mod wiesa’ u kkontribwixxew biex jittaffew l-effetti tal-għeluq bikri tat-tmien reatturi nukleari (ara l-Anness IV). Madankollu, il-grad milħuq ta’ mitigazzjoni mhuwiex magħruf. Barra minn dan, mhux dejjem kien possibbli li tiġi aċċertata rabta diretta mal-għeluq bikri tar-reatturi u l-eżistenza ta’ prijoritizzazzjoni tal-attivitajiet ta’ mitigazzjoni ma setgħetx tintwera (ara l-Kaxxa 2). F’sitwazzjoni fejn ir-riżorsi huma diġà insuffiċjenti, din tpoġġi l-ilħuq tal-objettivi tal-programmi fil-periklu u jittardja t-tlestija tal-proċess tad-diżattivazzjoni. IL-FIGURA 8 ĦARSA ĠENERALI TAL-PROĠETTI TA’ MITIGAZZJONI SKONT IL-PROGRAMM U L-MEZZ TA’ FINANZJAMENT Sors: Il-Qorti Ewropea tal-Awdituri, abbażi tal-informazzjoni pprovduta mill-BERŻ u s-CPMA. Programm | Mezz finanzjarju | Għadd ta' proġetti | Għadd ta’ proġetti (EUR miljun) | Total tal-għajnuna mill-UE (EUR miljun) | Kozloduy | KIDSF | 28 | 454,8 | 241,8 | Ignalina | IIDSF CPMA | 3 10 | 475,5 36,1 | 260,4 36,1 | Bohunice V1 | BIDSF | 7 | 376,8 | 190,4 | | Total | 48 | 1343,2 | 728,8 | IR-RESPONSABBILTÀ GĦALL-PROGRAMMI U L-ORGANIZZAZZJONI TAL-ĠESTJONI IR-RESPONSABBILTÀ DGĦAJFA GĦALL-PRESTAZZJONI TAL-PROGRAMMI 30. Il-ġestjoni effettiva titlob id-definizzjoni ta’ linji ċari ta’ responsabbiltà għall-użu tar-riżorsi tal-programmi u biex jintlaħqu l-objettivi tagħhom. Ikun xi jkun il-metodu ta’ mmaniġġjar, il-Kummissjoni għandha tkun f’pożizzjoni li teżerċita r-responsabbiltà aħħarija tagħha għall-implimentazzjoni tal-programmi u għandha tinżamm responsabbli għall-użu tal-fondi [22]. 31. Il-ġestjoni tal-programmi tinkludi diversi livelli. B’mod partikolari, ir-responsabbiltajiet għall-istabbiliment tal-programmi jinvolvu lill-Kummissjoni, lill-BERŻ, lis-CPMA, lill-Assemblea tal-Kontributuri għall-Fondi Internazzjonali tal-Appoġġ ta’ Diżattivazzjoni, lill-operaturi tal-Impjanti nukleari u lill-Istati Membri kkonċernati. Il-Kummissjoni ma żguratx li l-prijoritajiet wiesgħa stipulati fit-Trattati tal-Adeżjoni u r-Regolamenti sussegwenti tal-Kunsill (ara l-paragrafu 8) ġew tradotti f’sett koerenti ta’ miri u indikaturi ddettaljati. 32. L-ebda wieħed mill-korpi msemmija hawn fuq ma stabbilixxa sistema għall-monitoraġġ u l-valutazzjoni tal-progress biex jintlaħqu l-objettivi ġenerali tal-programmi, id-diżattivazzjoni tat-tmien reatturi u l-mitigazzjoni tal-għeluq tagħhom. Għaldaqstant, il-monitoraġġ tal-ilħuq tal-programmi fil-livelli kollha u r-rapporti dwarhom, kienu diffiċli. 33. F’Lulju 2011, il-Kummissjoni rrappurtat dwar programm ta’ diżattivazzjoni għal-Litwanja, is-Slovakkja u l-Bulgarija, jiġifieri dwar l-amministrazzjoni tagħha, in-nefqa mġarrba u l-progress tal-proġetti ewlenin [23]. Xi informazzjoni dwar il-progress tat-tliet programmi ta’ diżattivazzjoni kienet ukoll pprovduta b’appoġġ għad-Deċiżjonijiet annwali tal-Kummissjoni dwar il-finanzjament u dwar żewġ rapporti ġenerali mħejjija mill-Kummissjoni fl-2004 u l-2007 dwar l-użu tar-riżorsi finanzjarji allokati għad-diżattivazzjoni ta’ impjanti tal-enerġija nukleari fis-27 Stat Membru kollha [24]. 34. Ir-rapport 2011 jikkostitwixxi l-ewwel valutazzjoni konsolidata dwar l-użu tar-riżorsi finanzjarji allokati għall-Bulgarija, il-Litwanja u s-Slovakkja jew dwar il-progress tal-programmi. Madankollu dan ma jipprovdix indikazzjoni ċara dwar l-ilħuq tal-objettivi tad-diżattivazzjoni u ta’ mitigazzjoni b’mod globali. Qabel il-pubblikazzjoni ta’ dan ir-rapport, l-uniku sors disponibbli f’dan ir-rigward kien l-evalwazzjoni fuq medda ta’ żmien medju li ġiet ippubblikata fl-2007 [25], li eskludiet il-Programm Kozloduy minħabba li oriġina minn bażi legali differenti. 35. In-nuqqas ta’ informazzjoni suffiċjenti, flimkien mal-għadd ta’ livelli ta’ ġestjoni, wasslet għal responsabbiltajiet diffużi. Ma kienx ċar min kellu r-responsabbiltà globali għall-implimentazzjoni tal-programm, u b’mod partikolari jekk il-fondi tal-UE kinux qed iħallu l-effett mixtieq. Is-sorveljanza tal-Kummissjoni ffukat aktar fuq l-eżekuzzjoni baġitarja tal-approprjazzjonijiet finanzjarji u l-implimentazzjoni tal-proġetti milli safejn wasal il-progress tal-proġett lejn l-objettivi tal-programm fit-totalità tagħhom. 36. Il-kejl insuffiċjenti tal-progress lejn it-twettiq tal-miri tal-programmi u l-monitoraġġ inadegwat tal-użu effettiv tar-riżorsi jfissru li ħadd mhuwa responsabbli għall-prestazzjoni globali tal-programm. TIBDILIET ORGANIZZATTIVI MHUX KOMPLETI 37. Is-suċċess tal-proċess ta’ diżattivazzjoni fl-ilħuq tar-riżultati intiżi, fil-ħin u bi spejjeż raġonevoli, jiddependi mill-kapaċità ta’ adattament għall-ħtiġijiet li dejjem jevolvu. Dan ifisser b’mod partikolari li tintlaħaq tranżizzjoni bla intoppi tal-impjanti tal-enerġija nukleari minn organizzazzjoni operattiva għal organizzazzjoni tad-diżattivazzjoni [26]. Biex jintlaħaq dan l-għan, l-istruttura ta’ ġestjoni interna għandha: tipprijoritizza l-allokazzjoni tar-riżorsi disponibbli; tikkoordina u timmonitorja l-attivitajiet kollha sakemm jitlesta l-proċess tad-diżattivazzjoni, u tmexxi t-timijiet tad-diżattivazzjoni biex jiġu żgurati s-sikurezza u l-kosteffettività tal-proġett. 38. Parti sinifikanti tan-nefqa tal-programmi (26 %) ġiet allokata għall-promozzjoni tal-ippjanar u l-implimentazzjoni tal-proċess tad-diżattivazzjoni, b’mod partikolari billi: jiġu koperti bis-sħiħ l-ispejjeż tas-servizzi ta’ konsulenza speċjalizzata għad-diżattivazzjoni inkorporati fl-organizzazzjonijiet tal-operaturi tal-impjanti, b’valur ta’ EUR 125 miljun, u jiġu ffinanzjati l-ispejjeż tal-persunal b’valur ta’ EUR 147 miljun għal madwar 1500 impjegat fit-tliet impjanti li huma. Dawn l-ispejjeż addizzjonali jiżdiedu mal-ispejjeż operazzjonali tal-BERŻ (EUR 16,8 miljun) u tas-CPMA (EUR 1,5 miljun). 39. Ir-reatturi kienu ngħalqu bejn l-2002 u l-2009. Madankollu, il-programmi għadhom ma wasslux għat-tibdiliet organizzattivi meħtieġa biex l-operaturi jinbidlu f’organizzazzjonijiet effettivi tad-diżattivazzjoni. Huwa nnotat b’mod partikolari li: l-organizzazzjonijiet jew is-servizzi tad-diżattivazzjoni għandhom influwenza limitata fuq l-iffissar tal-prijoritajiet u l-allokazzjoni sussegwenti tar-riżorsi disponibbli; minħabba n-nuqqas ta’ għodod adegwati għall-ippjanar u l-monitoraġġ, ma jistgħux jivvalutaw il-progress miksub fl-implimentazzjoni tal-pjanijiet tad-diżattivazzjoni; u id-dipartimenti responsabbli għadhom dipendenti ħafna fuq il-ħidma tal-konsulenti esterni, saħansitra għal kompiti ta’ natura purament amministrattiva. KONKLUŻJONIJIET U RAKKOMANDAZZJONIJIET 40. L-għajnuna finanzjarja tal-UE għall-appoġġ tal-miżuri ta’ diżattivazzjoni u ta’ mitigazzjoni fil-Bulgarija, il-Litwanja, u s-Slovakkja għenet lil dawn l-Istati Membri biex jaqdu l-impenji tagħhom b’rabta mal-għeluq bikri ta’ tmien reatturi nukleari. Ir-reatturi issa ngħalqu u ġew parzjalment żvujtati mill-fjuwil, ġew implimentati xogħlijiet ta’ tħejjija ewlenin u nbdew ix-xogħlijiet ta’ żarmar. Madankollu, wara aktar minn 10 snin ta’ għajnuna mill-UE, ma tantx sar progress, billi ħafna proġetti għadhom jinvolvu attivitajiet ta’ tħejjija. Barra minn hekk, is-sitwazzjoni mhijiex ċara rigward il-ħtiġijiet li għad iridu jiġu ssodisfati minħabba l-għeluq bikri, ladarba ma teżisti l-ebda valutazzjoni komprensiva tal-ħtiġijiet. 41. B’riżultat ta’ qafas ta’ politika relattivament laxk, il-programmi ma jibbenefikawx minn valutazzjonijiet komprensivi tal-ħtiġijiet, prijoritizzazzjoni u l-iffissar ta’ objettivi u riżultati speċifiċi li għandhom jintlaħqu. Data bażika fuq l-inventarji tal-ġestjoni ta’ skart radjuattiv (u l-karatterizzazzjoni tagħhom) jew hija nieqsa jew għadha ma ġietx żviluppata fi pjanijiet ta’ diżattivazzjoni dettaljata. It-teknoloġiji u l-faċilitajiet meħtieġa għall-ipproċessar u l-ħżin tal-iskart radjuattiv għadhom ma ġewx iddisinjati għal kollox. Ir-responsabbiltajiet huma diffużi. Is-sorveljanza tal-Kummissjoni tiffoka aktar fuq l-eżekuzzjoni baġitarja u l-implimentazzjoni tal-proġetti milli fuq l-ilħuq tal-għanijiet tal-programmi fl-intier tagħhom. 42. Minkejja li mhumiex magħrufa l-ispejjeż totali għat-tlestija tal-programmi, huwa evidenti li hemm nuqqas sinifikanti ta’ finanzi. Dan iqiegħed f’periklu t-tlestija tad-diżattivazzjoni. RAKKOMANDAZZJONI NISTABBILIXXU L-LIVELL TA’ GĦAJNUNA MILL-UE B’MOD ORJENTAT LEJN IR-RIŻULTATI (a) Il-Kummissjoni għandha tistabbilixxi l-kundizzjonijiet għal użu effettiv, effiċjenti u ekonomiku tal-fondi tal-UE. Biex dan isir: Din għandha tistabbilixxi valutazzjoni dettaljata tal-ħtiġijiet li turi l-progress tal-programmi sa issa, l-attivitajiet li għad iridu jitwettqu, u pjan ta’ finanzjament ġenerali li jidentifika s-sorsi ta’ finanzjament mingħand id-diversi partijiet interessati. Qabel ma jitwettaq infiq ieħor, il-Kummissjoni għandha tanalizza r-riżorsi disponibbli u l-benefiċċji mistennija. Dan għandu għalhekk iwassal għall-allinjament tal-objettivi mal-baġit disponibbli u għall-istabbiliment ta’ indikaturi ta’ prestazzjoni sinifikanti li sussegwentement jistgħu jkunu mmonitorjati u li dwarhom jista’ jsir rappurtar kif meħtieġ għall-implimentazzjoni tal-programmi fit-totalità tagħhom. (b) F’każ li l-UE tiddeċiedi li, kif propost mill-Kummissjoni, biex tiġi pprovduta aktar għajnuna finanzjarja fil-qafas finanzjarju multiannwali li jmiss, dan l-appoġġ għandu jiddependi minn evalwazzjoni ex-ante tal-valur miżjud ta’ dan l-intervent, li tidentifika l-attivitajiet speċifiċi li jkollhom jiġu ffinanzjati permezz tal-baġit tal-UE, b’kunsiderazzjoni tal-faċilitajiet l-oħra ta’ finanzjament, bħalma huma l-Fondi Strutturali u l-kundizzjonijiet għal żborżi mill-UE. Dan ir-Rapport ġie adottat mill-Awla II, immexxija mis-Sur Harald NOACK, Membru tal-Qorti tal-Awdituri, fil-Lussemburgu fil-laqgħa tagħha tas- 26 ta’ Ottubru 2011. Għall-Qorti tal-Awdituri +++++ TIFF +++++ Vítor Manuel da Silva Caldeira Il-President [1] Skont il-Kummissjoni, l-ammont meħtieġ għar-riabilitazzjoni tas-sit ta’ impjant nukleari jikkorrispondi għal madwar 10 sa 15 % tal-ispiża tal-investiment inizjali għal kull reattur li għandu jiġi diżattivat (Ara COM(2004) 719 finali tas- 26 ta’ Ottubru 2004 Rapport dwar l-użu ta’ riżorsi finanzjarji allokati għad-dekommissjonar [diżattivazzjoni] ta’ impjanti nukleari tal-enerġija [impjanti tal-enerġija nukleari]). [2] Ara l-paragrafi 3, 4 u 13 tar-Rakkomandazzjoni tal-Kummissjoni 2006/851/Euratom tal- 24 ta’ Ottubru 2006 dwar il-ġestjoni tar-riżorsi finanzjarji għad-diżattivazzjoni ta’ installazzjonijiet nukleari, fjuwil użat u skart radjuattiv (ĠU L 330, 28.11.2006, p. 31). F’Lulju 2003, stqarrija interistituzzjonali mill-Parlament Ewropew, il-Kunsill u l-Kummissjoni enfasizzat il-ħtieġa ta’ riżorsi finanzjarji adegwati għal attivitajiet ta’ diżattivazzjoni u ta’ ġestjoni tal-iskart (Ara ĠU L 176, 15.7.2003, p. 56). Ara wkoll id-Dokument Tekniku Nru 1476 tal-Aġenzija Internazzjonali tal-Enerġija Atomika dwar l-Aspetti Finanzjarji tad-Diżattivazzjoni (IAEA) (http://www-pub.iaea.org/MTCD/publications/PDF/te_1476_web.pdf). [3] Ara COM(2007) 794 finali tat- 12 ta’ Diċembru 2007, p. 10 — It-tieni rapport dwar l-użu ta’ riżorsi finanzjarji allokati għad-diżattivazzjoni ta’ stallazzjonijiet nukleari, fjuwil użat u skart radjuattiv. [4] Wara l-inċident fl-impjant tal-enerġija nukleari ta’ Fukushima Daiichi f’Marzu 2011, il-Kunsill Ewropew iddeċieda li s-sikurezza tal-impjanti nukleari kollha tal-UE għandha tiġi riveduta wara valutazzjoni komprensiva u trasparenti tar-riskji u s-sikurezza ("testijiet tal-istress"). Il-Kunsill Ewropew għamel riżoluzzjoni li jivvaluta s-sejbiet inizjali sa tmiem l-2011 abbażi ta’ rapport mill-Kummissjoni (ara l-Konklużjonijiet tal-Presidenza, 24– 25 ta’ Marzu 2011, il-paragrafu 31). [5] Il-mezzi ewlenin tal-finanzjament mill-UE kienu l-programm TACIS (li jagħti għajnuna teknika lill-Istati msieħba fl-Ewropa tal-Lvant u l-Asja Ċentrali) u l-programm PHARE (li jsostni l-koperazzjoni finanzjarja u teknika mal-pajjiżi kandidati tal-Ewropa Ċentrali u tal-Ewropa tal-Lvant). Għadd ta’ pajjiżi bbenefikaw minn din l-għajnuna (il-Bulgarija, ir-Repubblika Ċeka, l-Ungerija, il-Litwanja, ir-Rumanija, is-Slovakkja, is-Slovenja, l-Armenja, il-Kazakistan, ir-Russja u l-Ukraina). Il-Qorti ddiskutiet l-użu ta’ dawn il-fondi fir-Rapport Speċjali tagħha Nru 25/98 (ĠU C 35, 9.2.1999, p. 1). [6] Huwa rekwiżit legali tal-UE li qabel l-immobilizzar tar-riżorsi tal-UE għandha ssir evalwazzjoni sabiex ikun żgurat li l-benefiċċji li jirriżultaw ikunu proporzjonati mar-riżorsi applikati (ara r-Regolament tal-Kunsill (KE Euratom, KEFA) Nru 2333/95 tat- 18 ta’ Settembru 1995 li jemenda r-Regolament Finanzjarju tal- 21 ta’ Diċembru 1977 applikabbli għall-baġit ġenerali tal-Komunitajiet Ewropej (ĠU L 240, 7.10.1995, p. 1); ara wkoll l-Artikolu 27(4) tar-Regolament tal-Kunsill (KE, Euratom) Nru 1605/2002 tal- 25 ta’ Ġunju 2002 rigward ir-Regolament Finanzjarju applikabbli għall-baġit ġenerali tal-Komunitajiet Ewropej (ĠU L 248, 16.9.2002, p. 1). [7] Fid-dokument tagħha "A Budget For Europe 2020" [Baġit għall-Ewropa 2020], il-Parti I, COM(2011) 500 finali tad- 29 ta’ Ġunju 2011, il-Kummissjoni tipproponi t-tkomplija tal-għajnuna finanzjarja tal-UE għad-diżattivazzjoni tul il-perjodu 2014–20 (Intestatura — Tkabbir intelliġenti u inklussiv). [8] Il-Kummissjoni talloka approprjazzjonijiet għall-ftehimiet speċifiċi ffirmati mal-korpi intermedjarji (jew, f’xi każijiet, mal-benefiċjarji) permezz tal-awtorizzazzjoni ta’ impenji individwali. Sussegwentement, il-ħlasijiet huma awtorizzati fuq din il-bażi mill-korpi intermedjarji, li mbagħad jallokaw dawn ir-riżorsi lil proġetti u kuntratti speċifiċi. Finalment, ir-riżorsi jitħallsu lill-kuntratturi mill-korpi intermedjarji. [9] Ir-Regolament Finanzjarju Nru 1605/2002 (ara l-Artikoli minn 53 sa 57) jistipula li taħt ċerti kundizzjonijiet, il-Kummissjoni tista’ tiddelega l-kompiti tagħha ta’ implimentazzjoni. Barra minn hekk, it-Trattati ta’ Adeżjoni u r-Regolamenti rilevanti tal-Kunsill jistipolaw b’mod speċifiku li l-Kummissjoni tista’ tagħmel dan. [10] L-UE hija l-kontributur ewlieni għat-tliet Fondi tal-Għajnuna Internazzjonali għad-Diżattivazzjoni (96 % tat-total). Donaturi Ewropej oħrajn kkontribwixxew EUR 60 miljun. Dawn huma: il-Belġju, id-Danimarka, il-Ġermanja, l-Irlanda, il-Greċja, Spanja, Franza, il-Lussemburgu, il-Pajjiżi l-Baxxi, l-Awstrija, il-Polonja, il-Finlandja, l-Isvezja, ir-Renju Unit, in-Norveġja, u l-Isvizzera. Mill-2004, l-UE hija l-uniku kontributur. [11] Ara r-Regolament tal-Kunsill Nru 647/2010 tat- 13 ta’ Lulju 2010 (rigward il-Bulgarija), ir-Regolament tal-Kunsill Nru 1990/2006 tal- 21 ta’ Diċembru 2006 (rigward il-Litwanja) u r-Regolament tal-Kunsill Nru 549/2007 tal- 14 ta’ Mejju 2007 (rigward is-Slovakkja). Il-BERŻ jimmaniġġja l-fondi tal-UE b’mod ta’ "ġestjoni konġunta" tal-implimentazzjoni baġitarja, li jinvolvi d-delegazzjoni ta’ funzjonijiet ta’ ġestjoni lil organizzazzjonijiet internazzjonali. Id-delegazzjoni hija soġġetta għall-applikazzjoni ta’ standards ta’ kontabilità, verifika, kontroll intern u proċeduri tal-akkwist li joffru garanziji ekwivalenti għall-istandards aċċettati internazzjonalment (L-Artikolu 53d tar-Regolament Nru 1605/2002). [12] Is-CPMA timmaniġġja l-fondi tal-UE fil-qafas b’mod ta’ "ġestjoni ċentralizzata indiretta" tal-implimentazzjoni baġitarja, li jinvolvi d-delegazzjoni ta’ kompiti magħżula mill-Kummissjoni lil aġenzija nazzjonali. Id-delegazzjoni hija soġġetta għall-applikazzjoni ta’ standards ta’ kontabilità, verifika, kontroll intern u proċeduri tal-akkwist li joffru garanziji ekwivalenti għall-istandards aċċettati internazzjonalment (L-Artikoli 53a, 54–57 tar-Regolament Nru 1605/2002). Is-CPMA timmaniġġja EUR 332 miljun, jew 16 % tal-għajnuna totali impenjata lil tliet pajjiżi sa tmiem l-2010. [13] Ir-Regolamenti tal-Kunsill adottati fl-2006, l-2007 u l-2010 jipprevedu din il-possibbiltà (ara n-nota Nru 11 f’qiegħ il-paġna). [14] L-operaturi tal-impjanti huma l-benefiċjarji ewlenin tal-għotjiet għall-proġetti ta’ diżattivazzjoni. Il-benefiċjarji ewlenin tal-proġetti ta’ mitigazzjoni huma korpi pubbliċi jew kumpaniji privati. [15] Id-diżattivazzjoni tal-impjant ta’ Greifswald (il-Ġermanja) titqies bħala l-aħjar prattika minn għadd ta’ organizzazzjonijiet internazzjonali (l-Aġenzija Internazzjonali tal-Enerġija Atomika, l-Aġenzija għall-Enerġija Nukleari u l-Kummissjoni). [16] Il-proċeduri tal-akkwist kienu soġġetti għal reviżjoni limitata abbażi tal-proċeduri tal-korpi ta’ implimentazzjoni stess. Dawk li jirċievu l-għotjiet jitfgħu l-offerta għaIl-kuntratti ffinanzjati permezz tal-Fondi ta’ Għajnuna Internazzjonali għad-Diżattivazzjoni li qed jiġu mmaniġġjati mill-BERŻ. Id-ditti jintgħażlu skont ir-regoli tal-akkwist tal-BERŻ. Billi jaġixxi bħala amministratur tal-Fondi, il-BERŻ jissorvelja l-proċedura. Is-CPMA twettaq l-akkwisti tal-kuntratti skont ir-regoli tal-akkwist pubbliku nazzjonali. [17] Dan jinkludi l-pjan tal-ġestjoni tas-sit, ir-rwoli u r-responsabbiltajiet tal-organizzazzjonijiet involuti, miżuri ta’ sikurezza u ta’ protezzjoni kontra r-radjazzjoni, assigurazzjoni tal-kwalità, pjan tal-ġestjoni tal-iskart, rekwiżiti tad-dokumentazzjoni u taż-żamma tar-rekords, valutazzjoni tas-sikurezza u valutazzjoni ambjentali kif ukoll il-kriterji relatati, miżuri ta’ sorveljanza matul l-istadju tal-implimentazzjoni, miżuri ta’ protezzjoni fiżika kif mitlub, u kwalunkwe rekwiżiti oħra stabbiliti mill-korp regolatorju (ara r-Rekwiżit tas-Sikurezza Nru WS-R-5 tal-Aġenzija Internazzjonali tal-Enerġija Atomika dwar l-Aspetti Finanzjarji tad-Diżattivazzjoni, "Decommissioning of facilities using radioactive material", p. 10, Vjenna, 2006, u d-dokument tekniku Nru 1394, "Planning, managing and organizing the decommissioning of nuclear facilities: lessons learned", Vjenna, Mejju 2004). [18] Kontribuzzjonijiet għal-laqgħa tal-Kumitat tal-Programm ta’ Għajnuna għad-Diżattivazzjoni Nukleari tas- 16 ta’ Marzu 2011. [19] COM(2004) 624 finali tad- 29.9.2004, p. 3. [20] In-nota Nru 9 f’qiegħ il-paġna. [21] Ir-Rakkomandazzjoni tal-Kummissjoni 2006/851/Euratom. [22] It-Trattat jistipula li l-Kummissjoni timplimenta l-baġit tal-UE fuq ir-responsabbiltà tagħha stess (l-Artikoli 17(1) TUE u 317 TFUE). Rekwiżit għall-kwantifikazzjoni tal-objettivi u s-sorveljanza tal-progress tat-twettiq tagħhom ilu stabbilit fil-leġiżlazzjoni tal-UE sa mill-1990 (ara r-Regolament tal-Kunsill (Euratom, KEFA, KEE) Nru 610/90 tat- 13 ta’ Marzu 1990 li jemenda r-Regolament Finanzjarju tal- 21 ta’ Diċembru 1977 applikabbli għall-baġit ġenerali tal-Komunitajiet Ewropej). Il-kunċett ġie żviluppat aktar fl-2002 bl-introduzzjoni tal-istandard SMART (ara l-Artikolu 27(3) tar-Regolament Nru 1605/2002). [23] Rapport mill-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew u lill-Kunsill dwar l-użu tar-riżorsi finanzjarji matul l-2004–09 mgħotija [mogħtija] lil-Litwanja, is-Slovakkja u l-Bulgarija biex isostnu d-dekummissjonar [diżattivazzjoni] ta’ għeluq bikri ta’ impjanti tal-enerġija nukleari skont l-Atti tal-Adeżjoni (COM(2011) 432). [24] COM(2004) 719 u COM(2007) 794. Bħalissa qed jitħejja t-tielet rapport. [25] Evalwazzjoni ta’ nofs it-terminu tal-għajnuna għad-diżattivazzjoni lil-Litwanja u lis-Slovakkja pprovduta skont il-protokolli mat-Trattat tal-Adeżjoni, ir-Rapport Finali, Settembru 2007. Il-konklużjoni ġenerali tagħha hija li l-programm tal-UE ta’ għajnuna għad-diżattivazzjoni fil-pajjiżi kkonċernati huwa ta’ kwalità varja. Element wieħed jispikka fuq kollox, il-fatt li l-għajnuna tal-UE għad-diżattivazzjoni mhijiex ibbażata fuq strateġija koerenti. [26] Ara l-IAEA, Organization and management for decommissioning of large nuclear facilities, Technical reports series Nr 399, Vienna 2000; (Organizzazzjoni u ġestjoni għal diżattivazzjoni ta’ faċilitajiet nukleari kbar, Rapporti tekniċi, Nru tas-Serje 399, Vjenna 2000); Planning, managing and organizing the decommissioning of nuclear facilities: lessons learned, IAEA-TECDOC-1394, Vienna, May 2004; Decommissioning of facilities using radioactive material, Safety requirements No WS-R-5, Vienna, 2006. (L-ippjanar, il-ġestjoni u l-organizzazzjoni tad-diżattivazzjoni ta’ faċilitajiet nukleari: tagħlimiet miksuba, IAEA-TECDOC-1394, Vjenna, Mejju 2004); Diżattivazzjoni ta’ faċilitajiet li jużaw materjal radjuattiv, Rekwiżiti ta’ sikurezza Nru WS-R-5, Vjenna, 2006.) -------------------------------------------------- L-ANNESS I IĊ-ĊIKLU TAL-ĦAJJA TA’ IMPJANT TAL-ENERĠIJA NUKLEARI +++++ TIFF +++++ Sors: Il-Qorti Ewropea tal-Awdituri, abbażi ta’ materjal ta’ gwida ġenerali ppubblikat mill-Aġenzija Internazzjonali tal-Enerġija Atomika u l-Aġenzija għall-Enerġija Nukleari. -------------------------------------------------- L-ANNESS II ĦARSA ĠENERALI LEJN IL-FLUSSI FINANZJARJI FIL-31 TA’ DIĊEMBRU 2010 Il-Programm Kozloduy (Il-Bulgarija) +++++ TIFF +++++ Il-Programm Ignalina (Il-Litwanja) +++++ TIFF +++++ Il-Programm Bohunice V1 (Is-Slovakkja) +++++ TIFF +++++ -------------------------------------------------- L-ANNESS III IL-VALUTAZZJONI TA’ 16-IL PROĠETT TA’ DIŻATTIVAZZJONI Impjant tal-Enerġija Nukleari | Proġett | Valutazzjoni tal-Qorti | Bohunice | Il-proġett ivverifikat Nru 1 Unità tal-Ġestjoni tal-Proġetti — Is-servizzi ta’ konsulenza għall-għoti ta’ appoġġ lill-Unità tal-Ġestjoni tal-Proġetti fl-Impjant tal-Enerġija Nukleari Bohunice V1 għall-implimentazzjoni sikura u kosteffettivà tal-attivitajiet kollha ta’ għajnuna għad-diżattivazzjoni ffinanzjati mill-BIDSF matul il-perjodu 2003–11 u biex jitkompla l-iżvilupp sistematiku ta’ sensiela ta’ proġetti ta’ għajnuna għad-diżattivazzjoni ta’ Bohunice V1, b’enfasi partikolari fuq il-perjodu 2007–13. | Il-konsulent tal-Unità tal-Ġestjoni tal-Proġetti kellu rwol ewlieni fit-tfassil u l-implimentazzjoni tal-proċess tad-diżattivazzjoni, iżda ma kienx hemm biżżejjed progress fil-formulazzjoni u l-implimentazzjoni tal-istrateġija ta’ diżattivazzjoni. Hemm ukoll nuqqasijiet fl-istruttura organizzattiva. | Il-proġett ivverifikat Nru 2 Provvista Affidabbli ta’ Sħana u Fwar u Rikostruzzjoni tal-Istazzjon Awżiljarju bil-Bojler fis-sit ta’ Bohunice: il-modifika tas-sistemi awżiljarji tal-fwar biex tkun żgurata riżerva għal Bohunice V2 (l-impjant li qiegħed jitħaddem), il-Bohunice A1 (impjant separat li qiegħed jiġi diżattivat) u l-fjuwil eżistenti li ntuża u faċilitajiet ta’ skart radjuattiv, wara l-għeluq ta’ Bohunice V1. | Il-proġett laħaq l-objettivi kollha tiegħu. Iżda m’hemmx rabta ċara bejn dan il-proġett u l-proċess ta’ diżattivazzjoni. Huwa relatat aktar mill-qrib mal-operat tal-Impjant tal-Enerġija Nukleari Bohunice V2 milli mal-għeluq ta’ Bohunice V1. | Il-proġett ivverifikat Nru 3 Kontenituri għall-Ħżin tal-Fjuwil Użat: il-provvista ta’ 26 kontenitur għall-ħżin kumpatt tal-fjuwil użat u t-twettiq ta’ kwalunkwe servizzi relatati ta’ produzzjoni, trasport, ittestjar u approvazzjoni ta’ kontenituri. | Il-verifika tikkonferma l-ilħuq sħiħ tal-objettivi tal-proġett f’konformità mal-iskeda u l-baġit tiegħu. Madankollu, għandu jkun innutat li l-kontenituri mixtrija mhux se jintużaw għall-fjuwil nukleari użat li fir-realtà jitneħħa mill-unitajiet ta’ Bohunice V1, u għaldaqstant mhumiex meħtieġa għall-progress tad-diżattivazzjoni tal-impjant. | Il-proġett ivverifikat Nru 4 Studju tal-fattibbiltà dwar it-tkabbir tar-Repożitorju Nazzjonali f’Mochovce. | Hemm dewmien sinifikanti rigward dan il-proġett minħabba n-nuqqas tal-Impjant tal-Enerġija Nukleari Bohunice V1 li jipprovdi l-informazzjoni meħtieġa għat-twettiq tal-istudju. Diversi fatturi jirriskjaw li jillimitaw l-użu potenzjali tal-istudju tal-fattibbiltà. | Il-proġett ivverifikat Nru 5 L-implimentazzjoni tal-Programm ta’ Diżattivazzjoni bl-Użu tar-Riżorsi Umani Disponibbli fl-Impjant tal-Enerġija Nukleari Bohunice V1: il-finanzjament tal-persunal li għandu sehem fit-tħejjija u fl-implimentazzjoni tal-attivitajiet ta’ diżattivazzjoni bil-għan li jiġu ppreservati l-esperjenza u l-għarfien tal-persunal tal-impjant. | L-iffinanzjar tal-persunal li kkontribwixxa għall-implimentazzjoni ta’ kompiti ta’ qabel id-diżattivazzjoni ma wassalx għal bidla organizzattiva: li tippermetti demarkazzjoni ċara tal-persunal li kkontribwixxa għat-tranżizzjoni lejn organizzazzjoni tad-diżattivazzjoni; uli tiggarantixxi monitoraġġ ċentralizzat u adegwat tal-attivitajiet ta’ qabel id-diżattivazzjoni. | Ignalina | Il-proġett ivverifikat Nru 6 (IIDSF) Ħżin interim ta’ assemblaġġi ta’ fjuwil użat mill-Unitajiet 1 u 2 tal-Impjant tal-Enerġija Nukleari ta’ Ignalina: it-tfassil u l-kostruzzjoni ta’ faċilità ta’ ħżin interim ta’ fjuwil nukleari użat, għal 19,000 assemblaġġ ta’ fjuwil użat li baqgħu fl-Unitajiet 1 u 2 sabiex dawn jinħażnu f’kontenituri (imfassla u mmanifatturati fil-qafas tal-proġett). | Hemm dewmien sinifikanti fl-implimentazzjoni tal-proġett. Dan id-dewmien għandu impatt sostanzjali fuq is-sikurezza nukleari sakemm l-elementi kollha ta’ fjuwil użat jitqiegħdu f’kontenitur u fl-ispejjeż operazzjonali tal-impjant (spejjeż addizzjonali ta’ manutenzjoni). | Il-proġett ivverifikat Nru 7 (IIDSF) Faċilità ta’ Ġestjoni u Ħżin ta’ Skart Solidu: it-tfassil, l-appoġġ għal-liċenzjar, l-akkwist, il-kostruzzjoni u l-attivazzjoni għall-bini ta’ faċilitajiet ġodda ta’ ġestjoni u ħżin ta’ skart solidu fl-Impjant tal-Enerġija Nukleari ta’ Ignalina. | Hemm dewmien sinifikanti fl-implimentazzjoni tal-proġett (is-subproġett B2, il-Faċilità ta’ Rkuprar ta’ Skart Solidu, ittardja b’44 xahar u s-subproġett B3/4, il-Faċilità ta’ Trattament u Ħżin ta’ Skart Solidu, ittardja b’34 xahar). Dan id-dewmien huwa kritiku għall-implimentazzjoni ġenerali tal-programm tad-diżattivazzjoni billi r-rotot tal-ġestjoni tal-iskart huma meħtieġa fi stadju bikri biex jippermettu l-implimentazzjoni tal-ewwel proġetti ta’ żarmar u ta’ dekontaminazzjoni u huwa probabbli li jwasslu għal finanzjament addizzjonali mill-IIDSF sabiex il-programm jitlesta. | Il-proġett ivverifikat Nru 8 (IIDSF) Sorsi affidabbli ta’ sħana u fwar għall-Impjant tal-Enerġija Nukleari ta’ Ignalina u l-belt ta’ Visaginas: ir-riabilitazzjoni/is-sostituzzjoni u t-tkabbir ta’ stazzjon temporanju għas-sħana u l-fwar bil-bojler bħala riżerva li ma kienx għadu jintuża, bil-għan li jiġi żgurat li, wara l-għeluq tal-Unità 2, titkompla l-provvista affidabbli ta’ sħana u fwar għall-Impjant tal-Enerġija Nukleari ta’ Ignalina matul id-diżattivazzjoni tiegħu u għas-sistema tat-tisħin distrettwali fil-belt ta’ Visaginas. | Il-proġett issodisfa l-objettivi inizjali rigward in-natura, il-ħin u l-baġit u jikkontribwixxi għall-implimentazzjoni tal-proċess tad-diżattivazzjoni. Il-proġett kien neċessarju fuq kollox minħabba li s-sistemi eżistenti ma kienux għadhom jintużaw. L-involviment tal-Unità tal-Ġestjoni tal-Proġetti ta’ Diżattivazzjoni f’dan il-proġett ma kienx neċessarju minħabba l-fatt li l-kostruzzjoni ma kinitx direttament marbuta ma’ kwistjonijiet ta’ diżattivazzjoni nukleari. | Il-proġett ivverifikat Nru 9 (IIDSF) L-inġinerija, l-ippjanar u l-liċenzjar ta’ attivitajiet ta’ żarmar u dekontaminazzjoni u ta’ għodod għaż-żarmar u d-dekontaminazzjoni fil-binja tat-turbini tal-Unità 1 tal-Impjant tal-Enerġija Nukleari ta’ Ignalina: tħejjija tad-dokumenti ewlenin tal-inġinerija, l-ippjanar u l-liċenzjar neċessarji biex tingħata l-awtorizzazzjoni għall-implimentazzjoni tal-attivitajiet ta’ żarmar u ta’ dekontaminazzjoni fil-Binja tat-Turbini tal-Unità 1 tal-Impjant tal-Enerġija Nukleari ta’ Ignalina, u l-identifikazzjoni u l-provvediment tal-għodod meħtieġa biex isiru dawn l-attivitajiet ta’ żarmar u ta’ dekontaminazzjoni. | L-esternalizzazzjoni tal-attivitajiet ta’ dan il-proġett la kienet imsejsa fuq valutazzjoni adegwata tad-disponibbiltà tal-ħiliet miksuba u l-kapaċitajiet tekniċi tal-persunal tal-impjant, u lanqas ma kienet ibbażata fuq il-kunsiderazzjoni tal-kosteffettività tal-għażla tal-esternalizzazzjoni. | Il-proġett ivverifikat Nru 10 (IIDSF) Appoġġ lill-Unità tal-Ġestjoni tal-Proġetti: il-provvista ta’ għajnuna għall-ġestjoni u l-inġinerija lill-Unità tal-Ġestjoni tal-Proġetti tas-Servizzi tad-Diżattivazzjoni fl-Impjant tal-Enerġija Nukleari ta’ Ignalina. | Il-proġett ivverifikat Nru 10 (IIDSF) — Appoġġ lill-Unità tal-Ġestjoni tal-Proġetti: il-provvista ta’ għajnuna għall-ġestjoni u l-inġinerija lill-Unità tal-Ġestjoni tal-Proġetti tas-Servizzi tad-Diżattivazzjoni fl-Impjant tal-Enerġija Nukleari ta’ Ignalina: l-ambitu tal-ħidma tal-konsulent jikkontribwixxi għal żieda fl-ispejjeż tagħha (twettiq ta’ kompiti ta’ ġestjoni ġenerali tal-proġetti u kompiti amministrattivi minflok enfasi fuq l-għarfien espert tekniku speċifiku b’rabta ma’ kwistjonijiet ta’ diżattivazzjoni nukleari);l-iżvilupp insuffiċjenti tal-istruttura organizzattiva tal-impjant tal-enerġija nukleari ta’ Ignalina. | Il-proġett ivverifikat Nru 11 (CPMA) L-infrastruttura tas-sit tal-Impjant tal-Enerġija Nukleari ta’ Ignalina: it-tħejjija tas-sit u l-iżvilupp tal-infrastruttura (il-permess tas-sit, il-provvista tal-elettriku, il-provvista tas-sħana, it-telekomunikazzjoni, il-provvista tal-ilma) b’appoġġ għall-implimentazzjoni tal-proġetti ewlenin ta’ diżattivazzjoni. | Ġeneralment, dan il-proġett kien implimentat b’mod sodisfaċenti. Madankollu, id-dewmien sinifikanti fl-implimentazzjoni tal-proġetti ta’ diżattivazzjoni ewlenin (u b’mod partikolari s-subproġett B3/4, dwar il-Faċilità ta’ Trattament u Ħżin ta’ Skart Solidu ara l-proġett ivverifikat Nru 7) ħalla impatt fuq l-implimentazzjoni tas-subproġetti relatati mal-infrastruttura tas-sit. | Il-proġett ivverifikat Nru 12 (CPMA) Faċilità ta’ miżbla għal skart radjuattiv ta’ livell baxx ħafna: it-tfassil, il-kostruzzjoni u l-liċenzjar tal-faċilità ta’ miżbla għal skart radjuattiv solidu ta’ livell baxx ħafna li ma kellhiex ħajja twila. | Għandu jiġi nnutat li: l-ambitu ta’ dan il-proġett ma jinkludix il-fażijiet kollha neċessarji għall-ħżin ta’ skart radjuattiv fil-faċilità — huma inklużi biss it-tfassil tal-faċilità tal-miżbla u l-kostruzzjoni ta’ żona ta’ ħżin temporanju, maħsuba għall-akkumulu u l-ħżin interim sikur ta’ skart radjuattiv bejn il-kampaniji tar-rimi;il-proġett akkumula dewmien sinifikanti fil-proċess tal-liċenzjar tal-kostruzzjoni. | Kozloduy | Il-proġett ivverifikat Nru 13 Unità tal-Ġestjoni tal-Proġetti — Is-servizzi ta’ konsulenza: appoġġ għall-konsulenza biex tingħata l-għajnuna lill-Impjant tal-Enerġija Nukleari ta’ Kozloduy għall-implimentazzjoni tal-attivitajiet ta’ għajnuna għad-diżattivazzjoni tal-Unitajiet 1 sa 4. | Għalkemm l-Unità tal-Ġestjoni tal-Proġetti qeda rwol ewlieni fit-tibdil tal-istrateġija ta’ diżattivazzjoni, hemm diversi nuqqasijiet fil-ġestjoni ta’ dan il-proġett: id-dewmien tal-proġett;l-estimi mhux affidabbli biżżejjed tal-ispejjeż tad-diżattivazzjoni;l-identifikazzjoni insuffiċjenti tal-attivitajiet ta’ diżattivazzjoni li għandhom jitwettqu;in-nuqqas ta’ inventarji ta’ skart radjuattiv;il-parti sostanzjali ħafna tal-ħidma ta’ konsulenza kkonċernat l-amministrazzjoni tal-proġett minflok il-pariri tekniċi rigward l-implimentazzjoni tal-proċess ta’ diżattivazzjoni. | Il-proġett ivverifikat Nru 14 Faċilità għall-Ħżin tal-Fjuwil Użat Xott: it-tfassil u l-kostruzzjoni tal-faċilità għall-ħżin tal-fjuwil użat xott bil-għan li jinħażnu assemblaġġi ta’ fjuwil użat f’kontenituri. | Hemm dewmien sinifikanti u baġit żejjed sinifikanti għal dan il-proġett: it-tlestija tal-Faċilità għall-Ħżin tal-Fjuwil Użat Xott ittardjat b’sentejn u nofs;il-modifiki fir-rekwiżiti inizjali wasslu għal żidiet fil-prezzijiet u għal modifika tal-bażi tal-prezz għall-kuntratt, bil-konsegwenza li s’issa l-baġit inqabeż b’19 %. | Il-proġett ivverifikat Nru 15 Faċilità għat-Trattament u l-Kundizzjonar ta’ Skart Solidu b’Fattur ta’ Volum Għoli ta’ Tnaqqis: it-tfassil, il-kostruzzjoni u l-attivazzjoni ta’ Faċilità tat-Tidwib tal-Plażma bil-għan li jintlaħaq fattur ta’ volum għoli ta’ tnaqqis fl-Iskart Radjuattiv ta’ Livell Baxx u Intermedju. | Hemm riskju kbir li l-ispejjeż għal dan il-proġett jiddevjaw. Ingħażlet teknoloġija esperimentali mingħajr: dimostrazzjoni adegwata tal-effettività tagħha ukunsiderazzjoni xierqa tal-ispejjeż tal-operat tal-faċilità. | Il-proġett ivverifikat Nru 16 Riżorsi Umani: il-promozzjoni tal-użu effiċjenti tar-riżorsi umani disponibbli fl-Unitajiet 1 sa 4 tal-Impjant tal-Enerġija Nukleari ta’ Kozloduy għall-implimentazzjoni tal-Istrateġija tad-Diżattivazzjoni Aġġornata filwaqt li jinżamm l-għarfien tan-nies fuq is-sit u tiġi żgurata tranżizzjoni dinamika mill-operat għad-diżattivazzjoni. | Il-finanzjament tal-persunal li kkontribwixxa għall-implimentazzjoni ta’ kompiti ta’ qabel id-diżattivazzjoni ma wassalx għal bidla organizzattiva: li tippermetti definizzjoni ċara tal-persunal li kkontribwixxa għat-tranżizzjoni lejn organizzazzjoni tad-diżattivazzjoni; uli tiggarantixxi monitoraġġ ċentralizzat u adegwat tal-attivitajiet ta’ qabel id-diżattivazzjoni. | -------------------------------------------------- L-ANNESS IV VALUTAZZJONI TA’ SITT PROĠETTI TA’ MITIGAZZJONI Impjant tal-Enerġija Nukleari | Proġett | Valutazzjoni tal-Qorti | Bohunice | Il-proġett ivverifikat Nru 1 Ir-rikostruzzjoni tas-substazzjon ta’ Križovany: provvediment ta’ provvista sikura u affidabbli tal-elettriku għas-sistema nazzjonali ta’ trażmissjoni wara l-għeluq finali tal-Impjant tal-Enerġija Nukleari Bohunice V1 bir-rikostruzzjoni ta’ substazzjon b’400 kV fi Križovany, inklużi l-provvista ta’ tagħmir, l-installazzjoni, l-ittestjar u l-ikkummissjonar u servizzi ta’ inġinerija kif ukoll dawk tekniċi relatati matul il-perjodu 2004–09. | Il-verifika kkonfermat it-tlestija effettiva tax-xogħlijiet ta’ rikostruzzjoni ppjanati mingħajr ma jinqabżu l-limiti ta’ żmien u l-baġit. Madankollu, ir-rabta li teżisti bejn dan il-proġett u l-għeluq ta’ Bohunice V1 hija biss waħda dgħajfa. | Ignalina | Il-proġett ivverifikat Nru 2 (IIDSF) It-titjib tal-Impjant Elettriku Litwan u kostruzzjoni ta’ turbina taċ-ċiklu kkombinat tal-gass: titjib ambjentali, tal-effiċjenza fl-użu tal-enerġija u tal-affidabilità tal-Impjant Elettriku Litwan ta’ 1800 MWe bil-għan li jiġi estiż it-tul tal-ħajja tiegħu u li jiżdiedu s-sigurtà tal-provvista u l-istabilità tal-prezzijiet tad-dawl fil-Litwanja. | Il-verifika kkonfermat li l-proġett kiseb ir-riżultati tiegħu, għalkemm b’ambitu mnaqqas (tnaqqis fl-għadd tal-unitajiet tal-Impjant Elettriku Litwan suġġetti għat-titjib). Jiġi nnutat li avvenimenti sussegwenti mmodifikaw il-fatturi strateġiċi inizjali li kienu tqiesu għall-proġetti ta’ mitigazzjoni. B’riżultat ta’ dan, l-Impjant Elettriku Litwan se jkollu biss irwol ta’ riżerva ta’ kapaċità ta’ produzzjoni minflok li jissostitwixxi kapaċità ta’ produzzjoni, kif ippjanat oriġinarjament. | Il-proġett ivverifikat Nru 3 (CPMA) L-adattament ta’ substazzjonijiet tat-tisħin distrettwali fiż-żoni ta’ bini residenzjali 1 u 2+3 f’Visaginas: trasformazzjoni tas-sistema tat-tisħin distrettwali tal-belt ta’ Visaginas mit-tip "miftuħ" għat-tip "magħluq", bil-għan li jkun hemm titjib fl-effiċjenza tagħha u s-sigurtà tal-provvista tat-tisħin wara l-għeluq finali tal-Impjant tal-Enerġija Nukleari ta’ Ignalina. | Il-verifika osservat dewmien sinifikanti fl-implimentazzjoni ta’ dan il-proġett. B’mod partikolari, it-tieni fażi, li tikkonċerna t-tieni u t-tielet żona ta’ bini residenzjali ta’ Visaginas, esperjenzat dewmien ta’ kważi 18-il xahar meta mqabbla mal-pjan ta’ implimentazzjoni tagħha, bil-konsegwenza li s-CPMA kkunsidrat li twaqqaf il-proġett fil-forma preżenti tiegħu. | Il-proġett ivverifikat Nru 4 (CPMA) Il-kontribuzzjoni għall-mekkaniżmu tal-Aġenzija tad-Djar u l-Iżvilupp Urban bil-għan li jiġi appoġġat it-titjib tal-effiċjenza fl-użu tal-enerġija fi blokok ta’ appartamenti residenzjali. | Iż-żjarat fuq il-post ikkonfermaw ir-riżultati pożittivi rrapportati mill-Aġenzija: il-proġetti kkofinanzjati laħqu ffrankar tal-enerġija li ammonta għal 30 % u 60 % meta mqabbel mal-konsum ta’ qabel. Madankollu, is-sehem limitat li kellha l-kontribuzzjoni tal-UE, li ġiet allokata lill-iskema permezz tal-metodu tas-CPMA, fil-qafas tal-mekkaniżmu ġenerali (180 blokk ta’ appartamenti għal diversi familji, meta mqabbla mal-popolazzjoni fil-mira ta’ 24000 binja residenzjali) naqqas is-sinifikat ta’ dawn ir-riżultati pożittivi. | Kozloduy | Il-proġett ivverifikat Nru 5 Bulgaria Energy Efficiency and Renewable Energy Credit Line Facility: l-istabbiliment ta’ faċilità ta’ kreditu, intiża biex tiffinanzja lil kumpaniji tas-settur privat għal proġetti ta’ effiċjenza fl-użu tal-enerġija fl-industrija u għal proġetti żgħar tal-enerġija rinnovabbli. | Il-faċilità tal-linja ta’ kreditu wasslet għal riżultati konformi mal-objettivi stabbiliti, u kkontribwixxiet għall-mitigazzjoni tal-għeluq bikri tal-unitajiet mill-1 sal-4 tal-Impjant tal-Enerġija Nukleari ta’ Kozloduy. Madankollu, il-ħtieġa li jiġu allokati aktar fondi mill-KIDSF lill-faċilità mhix għalkollox iġġustifikata billi subproġetti ffinanzjati juru vijabilità ekonomika u programmi Ewropej oħra jindirizzaw objettivi simili. Awtoritajiet pubbliċi rilevanti fil-Bulgarija mhumiex involuti fil-ġestjoni tal-faċilità. L-esternalizzazzjoni sħiħa tal-ġestjoni tal-proġett tillimita l-koordinazzjoni tal-miżuri meħuda fil-qafas tal-linja ta’ kreditu ma’ dawk implimentati fil-kuntest ta’ programmi oħra nazzjonali jew Ewropej. | Il-proġett ivverifikat Nru 6 Miżuri ta’ effiċjenza fl-użu tal-enerġija min-naħa tad-domanda fil-bini pubbliku: titjib tal-effiċjenza ta’ binjiet pubbliċi (sptarijiet, skejjel u oħrajn) fl-użu tal-enerġija. | Il-proġett kiseb riżultati li kkontribwixxew għall-mitigazzjoni tal-konsegwenzi tal-għeluq bikri tar-reatturi tal-Impjant tal-Enerġija Nukleari ta’ Kozloduy minn 1 sa 4. Madankollu, l-eżistenza ta’ programmi oħra nazzjonali u Ewropej li jindirizzaw l-istess għanijiet tqiegħed f’dubju l-ħtieġa tal-finanzjament mill-KIDSF biex titjieb l-effiċjenza fl-użu tal-enerġija fil-bini pubbliku. | --------------------------------------------------