MT Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea C 198/39

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “il-Komunikazzjoni tal-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew, lill-Kunsill, lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew u lill-Kumitat tar-Reġjuni — Il-promozzjoni tas-setturi kulturali u kreattivi għal tkabbir u l-impjiegi fl-UE”

COM(2012) 537 final

2013/C 198/06

Relatur: is-Sur PEZZINI

Korelatur: is-Sur KONSTANTINOU

Nhar id-19 ta’ Diċembru 2012, il-Kummissjoni Ewropea ddeċidiet, b’konformità mal-Artikolu 304 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea, li tikkonsulta lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar:

il-Komunikazzjoni tal-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew, lill-Kunsill, lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew u lill-Kumitat tar-Reġjuni - Il-promozzjoni tas-setturi kulturali u kreattivi għal tkabbir u l-impjiegi fl-UE.

COM(2012) 537 final.

Il-Kummissjoni Konsultattiva dwar il-Bidliet Industrijali, inkarigata sabiex tipprepara l-ħidma tal-Kumitat dwar is-suġġett, adottat l-Opinjoni tagħha nhar it-12 ta’ Marzu 2013.

Matul l-489 sessjoni plenarja tiegħu li saret fis-17 u t-18 ta’ April 2013 (seduta tas-17 ta’ April 2013), il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew adotta din l-Opinjoni b’175 vot favur, 2 voti kontra u 3 astensjonijiet.

1. Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

1.1 Il-Kumitat huwa konvint li għall-Ewropa l-kultura u l-kreattività huma: — il-pedament tal-valuri li fuqhom tistrieħ l-identità tal-UE u tal-mudell tagħha ta’ ekonomija soċjali tas-suq; — binomju li jġib suċċess fir-rigward tal-iżvilupp ekonomiku, soċjali u produttiv ta’ kwalità fil-livell lokali, reġjonali, nazzjonali u tal-UE; — elementi ewlenin ta’ vantaġġ kumparattiv tal-valur miżjud Ewropew fid-disinn, l-iżvilupp, il-produzzjoni u l-konsum ta’ oġġetti materjali u immaterjali; — fattur ewlieni, li jwassal għall-kompetittività, li jmiss is-setturi ekonomiċi u soċjali kollha; — bażi b’potenzjal qawwi ta’ aktar impjiegi ta’ kwalità aħjar; — simbolu internazzjonali li jippreżenta l-prestiġju u l-oriġinalità tal-UE fid-dinja.

1.2 Il-KESE jqis li quddiem l-importanza dejjem ikbar tar-rwol tas-setturi kulturali u kreattivi fl-iżvilupp tal-ekonomija Ewropea u fil-projezzjoni internazzjonali tagħha hemm bżonn ta’ strateġija fuq żmien medju u twil li tassigura: — dimensjoni soċjali soda u koerenti tas-setturi kulturali u kreattivi, li tkun tista’ toħloq definizzjonijiet u kwalifiki ġodda għall-professjonijiet attwali, tassigura kundizzjonijiet tax-xogħol ekwi u tippromovi potenzjali moħbija, u li tkun kapaċi: — tisfrutta l-potenzjal kollu tal-ħolqien ta’ postijiet tax-xogħol fis-setturi kulturali u kreattivi u tiggarantixxi xogħol ta’ kwalità f’qafas ta’ difiża tad-drittijiet bażiċi; — tiddefinixxi mill-ġdid u toħloq kwalifiki ġodda għall-kompetenzi professjonali li jeżistu; — tnaqqas l-obbligi amministrattivi u burokratiċi għall-SMEs, il-mikrointrapriżi u l-ħaddiema awtonomi; — takkumpanja l-proċessi ta’ riorganizzazzjoni u ta’ ristrutturazzjoni, fir-rispett sħiħ tad-drittijiet u tad-dinjità tal-persuni, b’miżuri ta’ taħriġ u ta’ kwalifikazzjonijiet ġodda, u f’qafas trasparenti ta’ informazzjoni u ta’ konsultazzjoni tal-ħaddiema; — tippromovi djaloġu soċjali strutturat għas-setturi kulturali u kreattivi b’mod globali, fil-livell Ewropew, nazzjonali u dak tal-intrapriża; — tiddefinixxi qafas regolamentarju Ewropew adegwat, kapaċi jħares id-diversità kulturali u ta’ għażla, inaqqas il-piżijiet amministrattivi u jiffaċilita l-mobbiltà interna fl-UE u fil-livell internazzjonali. — dimensjoni teknoloġika u ta’ valur miżjud kreattiv, li tħares id-drittijiet tal-proprjetà intellettwali, fil-livell tas-suq intern, kif ukoll, u fuq kollox, fil-livell internazzjonali; tippromovi r-riċerka ta’ teknoloġiji ġodda u applikazzjonijiet innovattivi ta’ prodotti u proċessi; tappoġġja bi sħiħ il-proċessi l-ġodda u l-opportunitajiet diġitali l-ġodda, b’marka tal-kwalità Ewropea; li tiżgura l-iżvilupp ta’ katina ta’ valur, permezz ta’ netwerks u sistemi komuni ta’ distribuzzjoni. — dimensjoni ta’ djalogu territorjali mas-soċjetà ċivili, li tapplika skemi ta’ djalogu strutturat fil-livell Ewropew, nazzjonali u territorjali għas-setturi kulturali u kreattivi; tippromovi l-iżvilupp ta’ dawn is-setturi, meħtieġa biex it-territorju jingħata vitalità ġdida u jissaħħu l-kwalifiki ta’ dawk li għandhom talenti espressivi u kreattivi, tal-professjonijiet intellettwali u tax-xogħol. — dimensjoni internazzjonali tal-Ewropa kreativa u kulturali, b’konformità mal-impenji internazzjonali li ttieħdu fil-qafas tal-Konvenzjoni tal-UNESCO dwar id-diversità kulturali, li tkun taf tuża mudelli ġodda ta’ negozju li jintegraw id-disinn fil-katina tal-valur u l-atturi kollha jkunu jistgħu jżidu l-valur tal-prodotti u l-proċessi li jkunu jistgħu jiġu identifikati bħala eżempji tal-eċċellenza Ewropea fis-swieq globali; li tħares ix-xogħlijiet tagħhom mill-piraterija u mill-kontrafazzjoni bi strumenti flessibbli, aċċessibbli u effikaċi; — dimensjoni finanzjarja u ta’ aċċess għall-kreditu li tkun tista’ tappoġġja l-inizjattivi tas-settur fis-suq intern u dak internazzjonali – anke permezz ta’ inċentivi fiskali, krediti tat-taxxa u t-tneħħija tat-taxxa doppja – u li tiggarantixxi strumenti adatti għall-karatteristiċi tas-settur fl-aċċess għall-kreditu, speċjalment fir-rigward tas-sistemi ta’ garanzija adatti għall-mikrointrapriżi u għall-proġetti ta’ natura immaterjali.

1.3 Il-KESE jitlob lill-Kummissjoni li tagħmel reviżjoni dettaljata tal-applikazzjoni tal-acquis communautaire għas-setturi kulturali u kreattivi, l-aktar fir-rigward tar-regoli relevanti għall-politika tal-kompetizzjoni, id-drittijiet tal-proprjetà intellettwali u d-dritt għax-xogħol, u tal-ħarsien tal-klawsoli tal-ftehimiet internazzjonali li ntlaħqu bejn l-UE u pajjiżi terzi.

1.4 Il-Kumitat jipproponi lill-Kummissjoni li tistudja l-possibbiltajiet u l-mezzi biex torganizza forum wiesa’ tal-partijiet interessati fis-setturi kulturali u kreattivi, biex permezz ta’ eżerċizzju ta’ previżjoni parteċipattiva, fost l-oħrajn, jiġu identifikati aħjar l-atturi kollha fil-qasam u jiġu stabbiliti l-punti li jistgħu jiffurmaw Pjan Strateġiku ta’ Azzjoni fuq perjodu medju u twil biex jiġu rilanċjati t-tkabbir u l-ħolqien tal-postijiet tax-xogħol ta’ kwalità. Dan il-pjan ta’ azzjoni jrid ikun ibbażat fuq strateġija trasversali fil-livell lokali, reġjonali u dak Ewropew, bil-parteċipazzjoni attiva tal-Istati Membri, l-awtoritajiet reġjonali u lokali, il-partijiet soċjali u s-soċjetà ċivili.

1.5 Il-Kumitat jitlob li minn issa jitniedu inizjattivi speċifiċi biex jiġġieldu kontra x-xogħol prekarju fis-setturi kulturali u kreattivi, biex jiġu assigurati kundizzjonijiet ekwi tax-xogħol għall-ħaddiema kollha tas-settur, b’mod partikolari għall-impjiegi “indipendenti” jew anomali li jitwettqu b’sottokuntratti, speċjalment ix-xogħol intermittenti; biex kulħadd ikollu garanzija ta’ aċċess sikur u ugwali għan-netwerk diġitali.

1.6 Il-KESE jiġbed l-attenzjoni tal-Kummissjoni għall-ħtieġa li l-qafas regolamentarju jiġi adattat għall-karatteristiċi speċifiċi ta’ dawn is-setturi, speċjalment fl-oqsma tal-proprjetà intellettwali, tas-simplifikazzjoni amministrattiva u fiskali u tat-trattament ugwali fir-rigward tal-VAT bejn il-komunikazzjoni bl-istampa u dik diġitali speċjalment għall-intrapriżi ż-żgħar f’dan is-settur.

1.7 Fil-fehma tal-KESE, għandha tiġi kkunsidrata l-possibbiltà li jinħoloq djalogu strutturat mas-soċjetà ċivili ffukat fuq iċ-ċittadini, fl-okkażjoni tas-Sena Ewropea taċ-Ċittadini.

2. Is-setturi kulturali u kreattivi fl-Ewropa

2.1 Is-setturi kulturali u kreattivi fl-Ewropa jiffurmaw riżorsa strateġika essenzjali: l-eċċellenza u l-kompetittività tal-Ewropa f’dawn is-setturi huma r-riżultat tal-isforzi tal-artisti, l-awturi, id-disinjaturi, il-professjonisti u l-imprendituri, jiġifieri ta’ nies mogħnija b’talenti tradizzjonali u innovattivi kif ukoll b’ħiliet formali u informali li għandhom jiġu preżervati, promossi u użati.

2.2 Il-Kumitat diġà sab il-mod biex jenfasizza li “Hekk kif inhu rikonoxxut mill-Istrateġija Ewropa 2020, l-industriji kulturali u kreattivi għandhom rwol ċentrali fit-tkabbir, il-kompetittività u l-futur tal-UE u taċ-ċittadini tagħha. […] Barra minn hekk dawn huma ġeneraturi ta’ vantaġġ komparattiv li ma jistax jiġi riprodott xi mkien ieħor, fatturi għall-iżvilupp lokali u muturi tat-tibdil industrijali” (1).

2.3 Skont id-definizzjoni tal-Green Paper tal-2010 (2), kulturali “huma dawk l-industriji li jipproduċu u jqassmu oġġetti jew servizzi li fiż-żmien meta jkunu żviluppati jitqiesu li għandhom attribut, użu jew skop speċjali li jiġbor jew iwassal espressjonijiet kulturali, irrispettivament mill-valur kummerċjali li jista’ jkollhom” – b’konformità mal-Konvenzjoni tal-UNESCO tal-2005 (3) – u huma kreattivi “dawk l-industriji li jużaw il-kultura bħala sors u għandhom dimensjoni kulturali, minkejja li l-prodotti tagħhom huma prinċipalment funzjonali. Dawn jinkludu l-arkitettura u d-disinn, li jintegraw elementi kreattivi fi proċessi usa’, kif ukoll sottosetturi bħalma huma d-disinn grafiku, il-moda jew ir-reklamar”.

2.4 L-identifikazzjoni tal-oqsma koperti mis-settur kulturali u/jew is-settur kreattiv s’issa għadha vaga (4) u b’hekk huwa diffiċli li jiġi deċiż kemm fil-fatt jikkontribwixxu għall-iżvilupp tal-prodott domestiku gross u għall-impjiegi.

2.5 Fil-kuntest tal-proposta tal-Programm Qafas “Ewropa Kreattiva” (5), li dwarha l-Kumitat diġà esprima ruħu (6), jiġu definiti bħala setturi kulturali u kreattivi “is-setturi kollha li l-attivitajiet tagħhom huma bbażati fuq valuri kulturali u/jew espressjonijiet artistiċi u kreattivi, irrispettivament jekk dawn l-attivitajiet humiex orjentati lejn is-suq jew le u mit-tip ta’ struttura li twettaqhom.” Dan għandu jinkludi b’mod espliċitu l-industriji editorjali u grafiċi, tal-karta stampata u diġitali.

2.6 Fl-2008, dawn is-setturi kienu jirrappreżentaw 4,5 % tal-PDG totali Ewropew u kienu jokkupaw madwar 3,8 % tal-forza tax-xogħol, jiġifieri aktar minn 8,5 miljun persuna (7).

2.7 Il-Parlament Ewropew qabel mad-definizzjoni ta’ hawn fuq u żied b’mod espliċitu l-mużewijiet u l-moda.

2.8 Anke jekk il-piż tas-setturi kulturali u kreattivi fil-produzzjoni ekonomika Ewropea jibqa’ kbir ħafna, u qed jikber, b’impatt sinifikanti fuq l-impjiegi (8), id-diversità tad-definizzjonijiet li jeżistu – minn dawk tal-WIPO u tal-OECD għal dawk tal-UNCTAD u tal-UNESCO sa dawk tal-Kunsill tal-Ewropa, ma tippermettix li jsir xogħol fuq bażi sikura u fuq statistiċi internazzjonalment komparabbli: fl-UE jeżistu perċentwali tal-PDG li jvarjaw minn 2,6 % (Green Paper), għal 3,3 % (Programm “Ewropa Kreattiva”), għal 4,5 % (9) sa 6,5 % (Kunsill tal-Ewropa), u varjazzjoni li tmur minn iktar minn 5 miljun persuna għal 8,5 (10) sa kważi 18-il miljun (11).

2.9 Id-diversifikazzjoni tal-industriji kulturali u kreattivi Ewropej hija riflessa fil-karatteristiċi tal-istrutturi tas-settur, bil-preżenza qawwija ta’ intrapriżi ta’ daqs medju, żgħir u mikro, li jiffurmaw madwar 80 % tal-ambjent produttiv kollu. L-intrapriżi l-kbar jirrappreżentaw inqas minn 1 %, iżda huma responsabbli għal aktar minn 40 % tal-impjegati (12).

2.10 Din l-istruttura tas-setturi kulturali u kreattivi fl-Ewropa toħloq problemi minn diversi aspetti: l-iżvilupp tal-kompetenzi, l-aċċess għall-finanzi, il-promozzjoni ta’ mudelli ġodda ta’ negozju, il-ħarsien tad-drittijiet tal-proprjetà intellettwali, l-aċċess diffiċli għas-swieq internazzjonali u t-titjib tar-rabtiet ma’ setturi oħra, biex ma nsemmux id-diffikultà marbuta mar-rikonoxximent reċiproku tal-kwalifiki (formali u informali, eċċ) (13).

2.11 Jekk fl-Ewropa is-setturi li jiffurmaw in-nukleu mhux industrijali, jiġifieri l-oqsma tal-arti viżiva, l-arti tal-ispettaklu u l-patrimonju storiku-artistiku, spiss għandhom importanza strateġika qawwija, fl-Istati Uniti din l-importanza hija kkonċentrata fuq kollox fis-setturi industrijali, b’indirizz qawwi lejn is-suq.

2.12 Il-mudell Amerikan huwa punt ta’ referenza naturali għall-pajjiżi li fihom l-interess prinċipali huwa li tinħoloq sistema ta’ produzzjoni kulturali li ma tantx tiddependi mill-finanzi pubbliċi u li hija indirizzata ħafna lejn il-profitt.

2.13 Il-Ġappun huwa pajjiż-gwida, mhux biss fil-kuntest Asjatiku, peress li tul iż-żmien, żviluppa forom sekulari u speċifiċi ħafna ta’ produzzjoni, b’forom ġodda u oriġinali tal-industrija kulturali, li huma indirizzati lejn pubbliku wiesa’ u indirizzati biex jissodisfaw is-suq.

2.14 Fiċ-Ċina qed isir sforz formidabbli ta’ investiment fl-infrastruttura, fil-qasam kulturali, bi strateġija determinata, li tillimita l-infiltrazzjoni tal-offerta kulturali Amerikani, u b’interess ċar lejn il-mudelli ta’ organizzazzjoni Ewropej u għar-rwol tal-miżuri pubbliċi biex jagħtu forma u appoġġ lis-sistemi kulturali lokali.

2.15 Fl-Indja, l-industrija kulturali li rat l-akbar żvilupp kienet dik taċ-ċinema, bi tkabbir fl-introjti li huwa straordinarju, anke jekk bi produzzjonijiet li huma ankrati ferm fil-kultura tradizzjonali Indjana, u għallhekk bi ftit interess għall-pubbliku li mhux midħla ta’ din il-kultura.

2.16 L-Amerika Latina llum tinsab fil-qalba ta’ proċess qawwi ta’ tkabbir tal-industriji kulturali tagħha, anke bis-saħħa tal-influwenza tal-kultura Spanjola fl-Istati Uniti u tat-tkabir ekonomiku u demografiku mgħaġġel fil-Messiku, mentri fil-Brażil is-settur kulturali qed jgħaddi minn żvilupp notevoli lil hinn mill-kamp mużikali. Min-naħa l-oħra, l-Afrika qed tiżviluppa identità kulturali oriġinali, li hija influwenzata wkoll mill-multipliċità ta’ kuntatti mad-dinja kulturali pan-Ewropea: l-interazzjoni bejn iż-żewġ kontinenti u l-edukazzjoni artistika jistgħu jgħallmuna ħafna dwar il-ħajja ta’ kuljum u l-kultura globali ta’ reġjun, filwaqt li jingħelbu l-ostakli li jxekklu l-kooperazzjoni.

2.17 Il-Kumitat minn dejjem saħaq fuq l-importanza li titnieda strateġija mmirata li tiżviluppa b’mod sħiħ il-potenzjal tas-setturi kulturali u tal-professjonijiet kreattivi tal-UE biex jiġu stimolati l-impjiegi u t-tkabbir: fl-2004, f’Opinjoni mfassla fuq it-talba tal-Kummissarju Viviane Reding kienu diġà ġew identifikati għadd ta’ problemi fis-setturi kulturali u kreattivi Ewropej (14). Dawn il-pożizzjonijiet ġew diskussi mill-ġdid u aktar fil-fond f’diversi opinjonijiet li segwew (15).

2.18 Fid-dinja, l-Ewropa hija fuq quddiem nett fir-rigward tal-esportazzjoni ta’ prodotti tal-industrija kreattiva. Biex din il-pożizzjoni tinżamm, hemm bżonn li ninvestu fil-kapaċità ta’ dawn is-setturi li jaħdmu lil hinn mill-fruntieri nazzjonali. Il-Kunsill esprima din il-fehma fit-12 ta’ Mejju 2009, u l-Parlament għamel l-istess fir-Riżoluzzjoni tiegħu tat-12 ta’ Mejju 2011.

3. Kummenti ġenerali

3.1 Il-Kumitat huwa konxju li l-eċċellenza u l-kompetittività tal-Ewropa fis-setturi kulturali u kreattivi huma r-riżultat tal-isforzi tal-artisti, id-disinjaturi, il-professjonisti, l-intrapriżi u n-nies mogħnija b’talenti tradizzjonali u innovattivi kif ukoll b’ħiliet formali u informali li għandhom jiġu preżervati, promossi u użati.

3.2 Il-KESE huwa konvint li l-kultura u l-kreattività jiffurmaw element ewlieni mill-identità stess tal-Unjoni u tal-leġittimità tagħha, fl-espressjonijiet differenti tagħha: unità fid-diversità tal-kreattività u tal-kultura, li jridu jinfiltraw fl-iżvilupp ta’ ekonomija Ewropea bbażata fuq l-għarfien.

3.3 Biex tiġi rispettata u promossa l-identità kulturali tal-Ewropa u tiġi garantita s-sostenibbiltà sħiħa tas-setturi kulturali u kreattivi, il-miżuri tal-UE li jippromovu dawn is-setturi jridu jiġu implimentati fir-rispett sħiħ tal-mudell soċjali Ewropew, tal-prinċipji demokratiċi u tal-istandards ambjentali.

3.4 Mill-ħafna analiżijiet li saru fil-livell Ewropew u nazzjonali, jidher ċar li s-setturi kulturali u kreattivi għandhom quddiemhom sfidi komuni, jiġifieri: — kuntest ta’ suq Ewropew li hu frammentat ħafna, — struttura intraprenditorjali li 80 % tagħha hi magħmula minn SMEs u mikrointrapriżi, — impatt li qed jikber fuq il-proċessi produttivi u ta’ distribuzzjoni minħabba t-trasferiment għad-diġitali u t-tixrid tat-teknoloġiji l-ġodda, — proċess mgħaġġel ta’ globalizzazzjoni, b’atturi ġodda u kompetituri ġodda, — ħiliet li l-valur tagħhom jispiċċa malajr u l-iżvilupp kontinwu ta’ ħtiġijiet ġodda, — limitazzjonijiet fil-ħarsien tad-drittijiet tal-proprjetà intellettwali, speċjalment fil-livell internazzjonali, — diffikultà ta’ aċċess għall-finanzi u l-investimenti fl-innovazzjonijiet teknoloġiċi, — nuqqas ta’ ġbir ta’ data, — nuqqas ta’ definizzjoni ċara u internazzjonalment aċċettata tas-setturi inkwistjoni, b’indikazzjoni tas-sottosetturi, — ħtieġa ta’ sinerġiji akbar bejn id-dinja kulturali u kreattiva u l-innovazzjonijiet teknoloġiċi, — ħtieġa li jiġu żviluppati sħubijiet bejn is-setturi edukattivi u ta’ taħriġ, id-dinja tal-intrapriżi u l-attivitajiet kulturali u kreattivi, — żieda fil-livelli ta’ kwalità u ta’ prospetti ta’ karriera, b’għarfien tal-valur kreattiv fil-katina tal-valuri, — ġlieda kontra d-dumping soċjali fis-setturi kulturali u kreattivi.

3.5 Fil-fehma tal-KESE, l-importanza u l-kumplessità tas-setturi kulturali u kreattivi jeħtieġu pjan strateġiku tal-UE koerenti u fuq perjodu ta’ żmien li huwa ħafna itwal, bi programmi ta’ ħidma nazzjonali u reġjonali dettaljati u għanijiet kwantifikabbli u verifikabbli b’kalendarju ta’ skadenzi li jkun issorveljat mill-Kummissjoni u l-Parlament, li jistabbilixxi l-kontribuzzjonijiet u r-responsabbiltajiet fil-livelli differenti ta’ azzjoni: lokali, reġjonali, nazzjonali u tal-UE.

3.6 Għaldaqstant, il-Kumitat jitlob lill-Kummissjoni li tiżviluppa strateġija ġdida koordinata, għal żmien medju u twil, ibbażata fuq viżjoni ta’ parteċipazzjoni u kunsens li testendi sal-2020 u li tikkunsidra kompletament il-karatteristiċi speċifiċi ta’ dawn is-setturi u li tistabbilixxi qafas ta’ ċertezzi li hu indispensabbli għall-investiment innovattiv f’dawn is-setturi u għall-iżvilupp tar-riżorsi umani kwalifikati.

3.7 Barra minn hekk, din l-istrateġija trid bilfors tqis il-fatt li s-setturi kulturali u kreattivi huma karatterizzati minn perċentwali sproporzjonata ta’ impjiegi atipiċi, b’mod partikolari x-xogħol intermittenti, b’ħafna impjiegi temporanji u freelance, numru kbir ħafna ta’ ħaddiema indipendenti u ta’ mikrointrapriżi, spiss ta’ persuna waħda, u grupp kbir ħafna ta’ SMEs b’inqas minn 10 impjegati (16). Għaldaqstant, spiss il-ħlas tal-ħaddiema fis-settur huwa irregolari u xi drabi viċin jew taħt il-livell tal-faqar.

3.8 Ħafna ħaddiema jsibu quddiem wiċċhom kundizzjonijiet diffiċli tax-xogħol kif ukoll in-nuqqas ta’ drittijiet bażiċi ta’ ħarsien soċjali. B’mod partikolari, il-ħaddiema nisa, li huma perċentwali kbira mill-forza tax-xogħol fis-settur, huma diskriminati b’mod ħafna aktar serju fil-livell tal-kundizzjonijiet tal-impjieg u tax-xogħol b’inugwaljanzi kbar fis-salarji u l-pagi.

3.9 Is-settur fih għadd relattivament għoli ta’ ħaddiema indipendenti. Din il-kategorija spiss hija maqsuma f’żewġ estermi: estrem wieħed huwa magħmul minn professjonisti kwalifikati ħafna u b’esperjenza twila, b’pożizzjoni qawwija fis-suq; l-esterm l-ieħor huwa ffurmat mill-ħaddiema indipendenti li l-istatus tagħhom m’għandu ebda skop għajr li joffri xogħol irħis biex jonqsu l-piżijiet amministrattivi u finanzjarji fuq il-klijenti. L-ILO ilha li wissiet kontra l-abbużi li jistgħu jsiru f’dan is-settur (17).

3.9.1 Huwa veru wkoll li l-kriżi ekonomika is-setturi kulturali u kreattivi kollha minħabba fil-miżuri ta’ awsterità u ta’ tnaqqis, b’severità bla preċedent madwar l-Ewropa kollha, fl-appoġġ pubbliku għall-kultura.

3.10 Fil-fehma tal-KESE, il-miżuri li huwa semma fl-opinjonijiet tiegħu dwar kif jiġu antiċipati l-proċessi ta’ ristrutturazzjoni għandhom japplikaw għas-setturi kulturali u kreattivi wkoll (18). It-teknoloġiji u l-mudelli ta’ negozju ta’ dawn is-setturi qed jinbidlu b’ritmu mgħaġġel u ħafna intrapriżi kbar qed iwettqu riorganizzazzjonijiet produttivi fuq l-ispinta tad-diġitalizzazzjoni tal-istampa bil-miktub, tat-tnaqqis fl-appoġġ mill-fondi pubbliċi, tat-take-overs u l-fużjonijiet.

3.11 Dawn il-bidliet għandhom impatt dirett fuq il-ħaddiema ta’ dawn is-setturi, li spiss jirriżulta fil-liċenzjar ta’ impjegati, pressjoni fuq il-pagi, skemi ta’ rtirar bikri, użu akbar ta’ kuntratti temporanji, tnaqqir mill-kundizzjonijiet tax-xogħol u ansjetà akbar, kuntratti tax-xogħol iqsar u nuqqas ta’ informazzjoni u konsultazzjoni tal-ħaddiema.

3.12 Biex jiġu garantiti d-diversità u r-rikkezza kulturali tal-Unjoni, il-Kumitat iqis li għandhom jiġu evitati konċentrazzjonijiet eċċessivi kemm fil-qasam produttiv kif ukoll dak tad-distribuzzjoni. Il-KESE jissuġġerixxi li tingħata preferenza lin-netwerks diġitali u ’l-metadistretti, li jippermettu li tintlaħaq massa kritika ta’ investiment u li tissaħħaħ ir-riċerka u l-preżenza internazzjonali biex jiġu miżmuma l-impjiegi.

3.13 Fil-fehma tal-KESE, hemm bżonn daqstant ieħor ta’ sforzi konġunti fil-livell tal-UE u dak nazzjonali biex jiġu appoġġjati programmi ta’ taħriġ u kwalifiki għal profili professjonali ġodda u aġġornati permezz ta’ inizjattivi ta’ taħriġ tul il-ħajja, biex jitqies it-tibdil li qed iseħħ fis-settur u biex jiġu żviluppati l-professjonalità u l-għarfien espert b’mod kostanti u adegwat. Hemm bżonn li jitħaffef l-investiment fl-immodernizzar tas-sistemi edukattivi u ta’ taħriġ tal-artisti, id-disinjaturi u l-ħaddiema fis-setturi kulturali u kreattivi, biex tinżamm il-pożizzjoni prominenti li għandha bħalissa l-UE u biex tilħaq l-għanijiet tal-Ewropa 2020.

3.13.1 Dawn l-azzjonijiet huma aktar urġenti fid-dawl tat-trasformazzjonijiet profondi li qed iseħħu minħabba l-iżvilupp fil-kompetizzjoni globali, li tidher ukoll fil-ħidma professjonali intellettwali, u li wasslu għall-ħtieġa li b’mod kostanti jinħolqu kunċetti ġodda u metodi ġodda tax-xogħol li jeħtieġu livell għoli ta’ għarfien bħall-Kooperattivi Ewropej tal-Għarfien.

3.14 Jekk, kif tiġbed l-attenzjoni l-Kummissjoni stess, “l-istituzzjonijiet finanzjarji jeħtieġu jżidu l-għarfien tagħhom tal-potenzjal ekonomiku ta’ dawn is-setturi u jiżviluppaw il-kapaċità tagħhom biex jevalwaw in-negozji li jiddependu fuq assi intanġibbli”, dan għandu jgħodd l-ewwel u qabel xejn għall-qafas baġitarju tal-UE 2014-2020, billi jiġu eliminati l-inċertezzi li hemm bħalissa – każ tipiku huma dawk dwar l-Erasmus – filwaqt li jitfasslu mill-ġdid il-programmi u l-istrumenti ta’ intervent tal-UE (fondi strutturali, BEI, FEI, eċċ.) biex jiddaħħlu u jingħataw preferenza l-innovazjoni “mhux teknoloġika” u l-espansjoni internazzjonali kompetittiva tas-setturi kulturali u kreattivi.

3.15 Fit-tħejjija tal-politika ta’ koeżjoni futura, li tibda mill-2014, iridu jitqiesu l-lezzjonijiet mill-proġetti u l-istudji dwar il-ħolqien ta’ strumenti li jisfruttaw il-potenzjal kollu tas-setturi tal-industriji kreattivi. Fil-fehma tal-KESE, is-setturi kulturali u kreattivi jridu jiddaħħlu fi strateġiji integrati ta’ żvilupp reġjonali jew lokali, bil-kollaborazzjoni tal-awtoritajiet pubbliċi u tar-rappreżentanti interessati tas-soċjetà ċivili organizzata.

3.16 Hemm bżonn ta’ qafas tal-UE li jiffaċilita l-mobbiltà tal-artisti u d-disinjaturi, tax-xogħlijiet tagħhom, tas-servizzi u tas-sistemi ta’ distribuzzjoni, bir-rikonoxximent reċiproku tal-kwalifiki, bi strumenti edukattivi u ta’ taħriġ avvanzati, fi ħdan u barra mill-ispazju kulturali u kreattiv Ewropew li jpoġġi fil-prattika r-rakkomandazzjonijiet li żviluppa f’dan ir-rigward il-grupp tal-esperti dwar il-mobbiltà tal-artisti tal-Kummissjoni (19).

3.17 Il-KESE jenfasizza li l-industriji kulturali u kreattivi jgħinu fl-istimolazzjoni tat-tiġdid tal-ekonomiji lokali, billi jippromovu l-iżvilupp ta’ attivitajiet ekonomiċi ġodda, joħolqu impjiegi ġodda u sostenibbli (20), u jżidu l-kapaċità tar-reġjuni u l-bliet Ewropej li jkunu attraenti kif ġie deskritt fl-istudju “The rise of the creative class” (21).

3.18 Fil-fehma tal-KESE, aspett ċentrali ta’ strateġija ġdida ġenwina għall-istrumenti għall-konverġenza u l-kompetittività (CCI) irid ikun pjan ta’ azzjoni tal-UE “Creative Europe Open to the World-CEOW” biex jiġi żgurat li l-artisti u l-industriji kulturali u kreattivi, speċjalment l-SMEs ikunu preżenti fis-swieq internazzjonali ewlenin, permezz tat-twaqqif ta’ skemi partikolari u l-promozzjoni ta’ skambji ma’ pajjiżi terzi, u permezz ta’ qbil fuq klawsoli preċiżi u vincolanti fil-ftehimiet bilaterali u multilaterali tal-UE.

4. Kummenti speċifiċi

4.1 Il-promozzjoni ta’ kuntest regolatorju adegwat

4.1.1 L-Istati Membri u l-Kummissjoni għandhom jadottaw, bil-parteċipazzjoni sħiħa u l-kontribut sħiħ tal-imsieħba soċjali, miżuri regolatorji speċifiċi, adattati għall-partikolaritajiet tas-setturi kulturali u kreattivi, li jinkludu regoli adegwati tal-kompetizzjoni biex tiġi evitata l-konċentrazzjoni eċċessiva tas-swieq u jitħarsu d-diversità kulturali, il-varjetà tal-għażla għall-konsumaturi u l-pluralità tal-forom ta’ intraprenditorija.

4.1.2 L-Istati Membri għandhom inaqqsu l-piż amministrattiv u burokratiku li jtaqqlu b’mod partikolari lill-SMEs kulturali u kreattivi u lill-ħaddiema indipendenti, billi jiġu simplifikati l-proċeduri għall-għoti ta’ servizzi u tiġi faċilitata l-mobbiltà tas-servizzi, tal-artisti u tal-operaturi kulturali.

4.2 Aċċess għall-finanzi, appoġġ finanzjarju tal-UE u sħubijiet pubbliċi-privati

4.2.1 L-industriji tas-setturi kulturali u kreattivi dejjem huma l-frott ta’ disinjaturi individwali, awturi, artisti, atturi u artisti interpreti li jeħtieġu aċċess sempliċi għall-finanzi u għall-kreditu, anke meta jkunu indirizzati aktar lejn is-suq: huwa essenzjali li l-appoġġ finanzjarju fis-setturi kulturali u kreattivi jiġi marbut mal-ħolqien u ż-żamma ta’ kundizzjonijiet tajbin tax-xogħol għall-kategoriji kollha tal-ħaddiema anke mill-aspett finanzjarju.

4.2.2 Għaldaqstant huwa importanti li jinħoloq ambjent fiskali li jappoġġja l-iżvilupp tal-SMEs u l-ħaddiema indipendenti, b’eżenzjonijiet mit-taxxa doppja f’każ ta’ mobbiltà transkonfinali u transnazzjonali u skemi adegwati tas-sigurtà soċjali.

4.2.3 L-UE u l-Istati Membri għandhom iħeġġu l-kooperazzjoni bejn is-settur pubbliku u dak privat biex jiżguraw is-sostenibbiltà tas-setturi kulturali u kreattivi u tiġi promossa d-diversità kulturali tal-oġġetti u s-servizzi.

4.2.4 L-UE u l-Istati Membri jridu jappoġġjaw il-mekkaniżmi ta’ benchmarking fuq il-metodi tal-garanziji, is-self, l-investiment u l-inċentivi għall-esportazzjoni, biex il-proġetti kulturali u kreattivi jkollhom kundizzjonijiet ta’ aċċess aktar faċli għall-mekkaniżmi privati ta’ finanzjament u biex jiġu faċilitati l-kuntatti bejn is-setturi mhux kummerċjali li spiss jibbenefikaw minn fondi pubbliċi ma’ setturi li huma aktar orjentati lejn is-suq, bħad-disinn, il-moda jew il-pubbliċità.

4.2.4.1 Il-KESE jirrakkomanda li: — jiġu mmappjati l-inizjattivi Ewropej ewlenin għas-setturi kulturali u kreattivi fit-tliet snin li għaddew — jiħejja rendikont tal-fondi speċifiċi pprovduti lis-setturi kulturali u kreattivi f’dawn l-aħħar tliet snin — ttitfassal tabella li tissintetizza r-riżultati miksubin bl-applikazzjoni tal-metodu miftuħ ta’ koordinazzjoni applikat fis-setturi kulturali u kreattivi.

4.3 L-intraprenditorija kulturali u kreattiv u l-mudelli tan-negozju

4.3.1 L-iżvilupp ta’ mudelli ġodda ta’ negozju jeħtieġu l-aċċettazzjoni tal- modi ġodda ta’ diġitalizzazzjoni, remixing, immaxxjar (mashing) u kampjunar (sampling) – jiġifieri l-kapaċità li jittieħed fajl multimedjali diġitali, li jkun fih element wieħed jew kollha minn kitba, grafika, awdjo, vidjo u animazzjonijiet meħudin minn sorsi li kienu jeżistu minn qabel, biex jinħoloq xogħol ġdid derivat, jew kampjun.

4.3.2 Fil-fatt il-mudell tal-“kreattività għall-kwalità soċjali” (“creativity for social quality”) jirreferi għall-kultura, it-territorju u s-soċjetà fid-distretti kreattivi, filwaqt li jintegra miżuri ta’ mobilizzazzjoni tal-għarfien u ta’ promozzjoni tal-użu tad-diżinjaturi bħala “sensara” jew faċilitaturi tal-proċessi li jlaqqgħu flimkien l-iżvilupp, it-teknoloġija u l-produzzjoni.

4.3.3 Għall-KESE huwa indispensabbli li jiġu promossi mudelli ġodda ta’ negozju li jintegraw id-disinn fil-katina ta’ valur u li permezz tagħhom l-atturi kollha jistgħu jżidu l-valur tal-prodotti u tal-proċessi li jistgħu jiġu identifikati bħala eżempji tal-eċċellenza Ewropea fis-swieq globali.

4.3.4 Fil-fehma tal-KESE huwa daqstant ieħor importanti li tiġi inkoraġġita l-mobbiltà transkonfinali u transnazzjonali u l-kapaċità li jiġu attratti l-professjonalità u t-talenti, kif ukoll it-trasferiment tal-għarfien, l-iskambju tal-esperjenzi u tal-kapaċitajiet intraprenditorjali, il-ħolqien ta’ netwerks u ta’ clusters bejn atturi differenti tal-UE u setturi differenti tal-ekonomijia fit-territorju tal-UE.

Brussell, 17 ta’ April 2013. Il-President tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew Henri MALOSSE

(1) ĠU C 051, 17.02.2011 p. 43 – 49.

(2) COM(2010) 183 final.

(3) Ara http://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=33232&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html

(4) European Statistical System Network on Culture ESSnet-Culture - Final Report 10/2012 (In-Netwerk tas-Sistema Statistika Ewropea dwar il-Kultura ESSnet-Culture – Rapport finali 10/2012).

(5) COM(2011) 785 final.

(6) ĠU C 181, 21.6.2012, p. 35–39.

(7) Ara wkoll ir-rapport tat-TERA Consultants 2010 u r-r-rapport dwar il-kompetittività tal-UE 2010, COM(2010) 614 final.

(8) Skont l-Eurostat, bejn l-2008 u l-2011 l-impjiegi fis-setturi kulturali u kreattivi wrew li kienu aktar kapaċi jirkupraw mill-ekonomija tal-UE fil-globalità tagħha.

(9) TERA Consultants, 2010.

(10) TERA Consultants, 2010.

(11) Ara r-rapport tal-2006 “The Cultural Economy of Europe” (L-Ekonomija Kulturali tal-Ewropa) (CEOE).

(12) Ara The study on the entrepreneurial dimension of cultural and creative industries (L-istudju tad-dimensjoni intraprenditorjali tal-industriji kulturali u kreattivi).

(13) Ara l-Opinjoni CESE 1923/2008.

(14) ĠU C 175, 28.07.2009 p. 63 – 72.

(15) Opinjonijiet: ĠU C 181, 21.6.2012, p. 35–39; ĠU C 228, 22.9.2009, p. 52–55; ĠU C 132, 3.5.2011, p. 39–46; ĠU C 68, 6.3.2012, p. 28–34; ĠU C 48, 15.2.2011, p. 45–50; ĠU C 27, 3.2.2009, p. 119–122; ĠU C 51, 17.2.2011, p. 43–49; ĠU C 112, 30.4.2004, p. 57–59; ĠU C 110, 9.5.2006, p. 34–38; ĠU C 248, 25.8.2011, p. 144–148; ĠU C 229, 31.7.2012, p. 1–6; ĠU C 255, 14.10.2005, p. 39–43; ĠU C 117, 30.4.2004, p. 49–51; ĠU C 228, 22.9.2009, p. 100–102; ĠU C 77, 31.3.2009, p. 63–68.

(16) Fil-livell tal-UE-27, fis-settur kulturali, 25 % tal-ħaddiema għandhom impjieg temporanju meta mqabbla ma’ 19 % tat-total tal-ħaddiema, u l-proporzjon tan-nies li jaħdmu mid-dar huwa d-doppju (26 %) meta mqabbel mat-total tal-ħaddiema. Il-kwota tan-nies li jkollhom aktar minn impjieg wieħed hija wkoll ogħla fis-settur kulturali (6 %) meta mqabbla mat-total tal-ħaddiema (4 %). Ara Cultural Statistics (Statistiċi kulturali), Eurostat pocketbooks, edizzjoni 2011.

(17) Ara l-Opinjoni CESE, L-abbuż mill-istatus ta' persuna li taħdem għal rasha, ĠU C 161, 6.6.2013.

(18) ĠU C 299, 4.10.2012, p. 54–59.

(19) Ara http://ec.europa.eu/culture/documents/moc_final_report_en.pdf.

(20) Ara L-inizjattiva għall-impjieg taż-żgħażagħ, Summit Ewropew 8.2.2013.

(21) Richard Florida, espert Amerikan tal-iżvilupp urban.