Rapport Speċjali Il-FEŻR appoġġa b’suċċess 
l-iżvilupp ta’ inkubaturi 
tan-negozju?MT 2014  Nru  07
IL/uniF6BAQORTI
EWROPEA 
TAL/uniF6BAAWDITURI
IL‑QORTI EWROPEA TAL‑AWDITURI  
12, rue Alcide De Gasperi  
1615 Luxembourg  
LUXEMBOURG
Tel. +352 4398 ‑1
E‑mail: eca‑info@eca.europa.eu  
Internet: http://eca.europa.eu
Twitter: @EUAuditorsECA  
YouTube: EUAuditorsECA
Ħafna informazzjoni addizzjonali dwar l‑Unjoni Ewropea hija disponibbli fuq l‑Internet.  
Jista’ jsir aċċess għaliha permezz tas‑server Europa ( http://europa.eu ).
Il‑Lussemburgu: L‑Uffiċċju tal‑Pubblikazzjonijiet tal‑Unjoni Ewropea, 2014
ISBN 978 ‑92‑872‑0130 ‑0
doi:10.2865/33913
© L‑Unjoni Ewropea, 2014  
Ir‑riproduzzjoni hija awtorizzata kemm‑il darba jissemma s‑sors oriġinali.
Printed in Luxembourg
MT 2014  Nru  07
Rapport Speċjali Il-FEŻR appoġġa b’suċċess 
l-iżvilupp ta’ inkubaturi 
tan-negozju?
(skont l‑Artikolu 287(4), it‑tieni subparagrafu, TFUE)
02
 Werrej
Paragrafu
 Glossarju
I – VII Sommarju eżekuttiv
1 – 9 Introduzzjoni
10 – 17 Ambitu u objettivi tal-awditjar
18 – 78 Osservazzjonijiet
19 – 28 Il-kwalità tal-infrastruttura kienet ġeneralment tajba, iżda l-prestazzjoni tal-inkubaturi kienet 
għadha lura
20 – 23  Fil-parti l-kbira tal-każijiet, il-faċilitajiet ta’ inkubazzjoni ġew adattati tajjeb u kienu nbnew u ġew 
mgħammra kif ippjanat
24 – 28 L-inkubaturi tan-negozju awditjati kienu kumparattivament anqas effettivi
29 – 58 L-inkubaturi awditjati tal-FEŻR ma kinux għamlu biżżejjed użu minn prattiki tajbin
31 – 34 Meta kienu qed jiġu stabbiliti l-inkubaturi tan-negozju, kienet ingħatat wisq ftit attenzjoni għall-effettività 
tal-funzjonijiet tagħhom ta’ appoġġ għan-negozju
35 – 48 Is-servizzi ta’ inkubazzjoni kienu marbutin biss b’mod laxk mal-ħtiġijiet tal-klijenti
49 – 51 Is-sistemi ta’ monitoraġġ fi ħdan l-inkubaturi ma pprovdewx informazzjoni adegwata ta’ ġestjoni
52 – 58 Is-sostenibbiltà finanzjarja tal-inkubaturi ma kinitx taqbel mal-objettiv li jiġu provduti servizzi adegwati ta’ 
inkubazzjoni lil negozji rilevanti
59 – 72 Is-sistemi ta’ ġestjoni tal-FEŻR ma ffukawx fuq l-effiċjenza tas-servizzi pprovduti minn inkubaturi 
tan-negozju
60 – 68 Il-proċedura għall-għażla ta’ inkubaturi ma qisitx b’mod xieraq ċerti elementi kruċjali għall-attività ta’ 
inkubazzjoni
69 – 72 L-inkubaturi kofinanzjati mill-FEŻR ma kinux meħtieġa jkomplu l-attivitajiet ta’ inkubazzjoni għal perjodu 
twil biżżejjed ta’ żmien
03 Werrej
73 – 78 Il-limitazzjonijiet fit-tixrid tal-għarfien mill-Kummissjoni Ewropea fixklu l-promozzjoni ta’ prattiki 
tajbin
79 – 85 Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet
 Anness — Lista ta’ inkubaturi awditjati
 Ir-risposti tal-Kummissjoni
04
 Glossarju
Attività ta’ skawtiżmu : Tiftix b’mod attiv għal klijenti u esplorazzjoni tas‑swieq potenzjali.
EBN : Netwerk Ewropew taċ‑Ċentri tan‑Negozju u l‑Innovazzjoni. 
FEŻR : Fond Ewropew għall‑Iżvilupp Reġjonali.
Inkubatur tal -EC-BIC: Inkubatur li huwa membru ċċertifikat tan‑Netwerk Ewropew taċ‑Ċentri tan‑Negozju 
u l‑Innovazzjoni
Inkubazzjoni virtwali : Skema li permezz tagħha kumpanija tista’ tibbenefika mill‑appoġġ ta’ inkubatur mingħajr 
ma tkun fil‑fatt tinsab fil‑bini tal‑inkubatur.
Klijent : Intraprenditur jew kumpanija li tirċievi assistenza fuq il‑bażi ta’ ftehim ta’ kooperazzjoni ma’ inkubatur 
tan‑negozju. Din l‑assistenza tista’ tieħu l‑forma ta’ kiri tal‑faċilitajiet u/jew ta’ parteċipazzjoni fl‑attivitajiet ta’ 
appoġġ għan‑negozju.
Kumpanija b’potenzjal ta’ rata għolja ta’ tkabbir : Kumpanija bi prestazzjoni aħjar, jew mistennija li tagħti 
prestazzjoni aħjar, mill‑industrija tagħha jew mis‑suq fl‑intier tiegħu. 
Negozju li jkun għadu kemm jiftaħ : Kumpanija maħluqa m’ilux jew sħubija li qed twettaq l‑iżvilupp inizjali 
tal‑prodott jew tas‑servizz tagħha u li qed tmexxi riċerka dwar is‑suq. 
Netwerking : Attività tan‑negozju li tinvolvi negozjanti u intraprendituri li jistabbilixxu kuntatti personali u li 
jirranġaw opportunitajiet ta’ negozju.
Programm ta’ inkubazzjoni : Dokument imfassal individwalment li jiddeskrivi avvenimenti u azzjonijiet 
ippjanati għal kull negozju individwali, li jkun għadu kemm jiftaħ, ospitat fl‑inkubatur. L‑objettiv tal‑programm 
ta’ inkubazzjoni huwa li jistabbilixxi objettivi tan‑negozju għal kumpanija klijenta u li jiddefinixxi firxa ta’ riżorsi 
u servizzi mmirati li jappoġġaw l‑iżvilupp tagħha. L‑implimentazzjoni tal‑programm u l‑ilħuq tal‑għanijiet 
tan‑negozju jiġu mmonitorjati bl‑użu ta’ indikaturi.
SMEs : Intrapriżi żgħar u ta’ daqs medju. Din il‑kategorija tinkludi intrapriżi li jimpjegaw anqas minn 250 persuna 
u li għandhom fatturat annwali ta’ anqas minn EUR 50 miljun, u/jew total annwali tal‑karta tal‑bilanċ li ma jeċċedix 
l‑EUR 43 miljun.
Spin -off: Kumpanija indipendenti maħluqa meta diviżjoni jew parti minn kumpanija jew organizzazzjoni eżistenti 
tinfired u ssir entità separata.
Strateġija reġjonali ta’ innovazzjoni (SRI) : Dokument li jiddefinixxi l‑prijoritajiet reġjonali b’mod sistematiku 
u orjentat lejn il‑miri, u li jindirizzahom bl‑użu ta’ azzjonijiet immirati lejn l‑iżvilupp tal‑innovazzjoni lokali minn 
organizzazzjonijiet akkademiċi u tan‑negozju.
05
 Sommarju  
eżekuttiv
IV
Ir‑riżultati diżappuntanti mwasslin mill‑inkubaturi 
awditjati jistgħu jiġu spjegati mill‑fatt li l‑prattiki 
tajbin stabbiliti kienu ġew applikati biss sa punt 
limitat. B’mod aktar speċifiku, kienet ingħatat wisq ftit 
attenzjoni għall‑effettività tal‑funzjonijiet ta’ appoġġ 
għan‑negozju tal‑inkubaturi meta l‑inkubaturi kienu 
qed jiġu stabbiliti. It‑tieni nett, is‑servizzi ta’ inkubazz ‑
joni kienu marbutin biss b’mod laxk mal‑objettivi 
tan‑negozju tal‑klijenti. It‑tielet nett, is‑sistemi ta’ 
monitoraġġ fi ħdan l‑inkubaturi ma pprovdewx 
informazzjoni adegwata ta’ ġestjoni. Fl‑aħħar nett, 
tħassib dwar is‑sostenibbiltà finanzjarja kien fixkel 
l‑attività ta’ inkubazzjoni.
V
Fil‑livell tal‑Awtorità Maniġerjali, is‑sistemi ta’ ġestjoni 
kienu ffukati wisq fuq l‑output u ma tawx attenz ‑
joni biżżejjed għall‑attività operazzjonali tal‑inku ‑
baturi tan‑negozju. B’mod partikolari, il‑proċedura 
għall‑għażla ta’ inkubaturi għall‑kofinanzjament ma 
kinitx ikkunsidrat b’mod xieraq bosta elementi li huma 
kruċjali għall‑attività ta’ inkubazzjoni bħall‑kwalifiki 
tal‑persunal, l‑ambitu r‑rilevanza tas‑servizzi 
ta’ inkubazzjoni, u s‑sostenibbiltà finanzjarja. 
Fil‑parti l‑kbira tal‑każijiet, il‑benefiċċji mistennija 
għall‑ekonomija reġjonali ma kinux ġew evalwati.
VI
Għalkemm il‑Kummissjoni għamlet xi sforz biex tikseb 
għarfien dwar l‑attivitajiet u l‑karatteristiċi tal‑inkuba ‑
turi tan‑negozju fl‑Ewropa, l‑appoġġ li hija offriet ma 
jistax jitqies li huwa adegwat. L‑attivitajiet tal‑Kum ‑
missjoni għall‑promozzjoni ta’ inkubaturi u ta’ prattiki 
tajbin kienu limitati wisq biex jimmitigaw ir‑riskju ta’ 
falliment għal inkubaturi kofinanzjati mhux esperjen ‑
zati u mhux żviluppati.I
L‑intrapriżi żgħar u ta’ daqs medju (SMEs) għandhom 
rwol importanti fil‑ħolqien tat‑tkabbir u tal‑impjiegi. 
B’riżultat ta’ dan, matul is‑snin l‑għoti ta’ appoġġ 
lill‑SMEs sar prijorità politika dejjem aktar importanti. 
L‑ammont ta’ għajnuna mill‑Fondi Strutturali assenjati 
għall‑appoġġ tal‑SMEs matul l‑aħħar żewġ perjodi 
ta’ programmazzjoni ammonta għal EUR 23 miljun 
u EUR 15 ‑il biljun rispettivament. L‑għan tal‑inkuba ‑
turi tan‑negozju huwa li jappoġġaw l‑istabbiliment 
b’suċċess u l‑iżvilupp ulterjuri tal‑intrapriżi li jkunu 
għadhom kemm jiftħu.
II
L‑objettiv prinċipali tal‑awditu kien li jiġi vvalutat jekk 
il‑faċilitajiet tal‑inkubazzjoni tan‑negozju kofinanzjati 
mill‑Fond Ewropew għall‑Iżvilupp Reġjonali (FEŻR) 
kinux appoġġaw b’suċċess il‑kumpaniji b’potenzjal 
għoli li jkunu għadhom kemm jiftħu. It‑tim tal‑awditjar 
wettaq awditu fuq il‑post ta’ kampjun ta’ inkubaturi 
f’erba’ Stati Membri. Huwa żar ukoll lill‑Awtoritajiet 
Maniġerjali f’dawn l‑Istati Membri, u wettaq eżerċizzju 
ta’ valutazzjoni kumparattiva fuq kampjun estiż inklużi 
inkubaturi f’żewġ Stati Membri addizzjonali.
III
Il‑Qorti tikkonkludi li l‑FEŻR għamel kontribuzzjoni 
finanzjarja sinifikanti għall‑ħolqien ta’ infrastruttura 
tal‑inkubaturi tan‑negozju, b’mod partikolari fl‑Istati 
Membri li fihom dan it‑tip ta’ appoġġ għan‑negozju 
kien relattivament rari. Madankollu, il‑prestazzjoni 
tal‑inkubaturi awditjati kienet modesta.
Sommarju eżekuttiv 06
VII
Il‑Qorti tirrakkomanda li:
L‑ewwel nett, Il‑Kummissjoni għandha 
teħtieġ mill‑Istati Membri li l‑awtorizzazzjoni 
għall‑istabbiliment ta’ inkubaturi ġodda bl‑użu ta’ 
kofinanzjament mill‑UE, jagħmluha dipendenti fuq 
il‑kunsiderazzjonijiet li ġejjin:
(a) Inkubaturi tan‑negozju għandhom jiġu stabbiliti 
fuq il‑bażi ta’ pjanijiet ta’ direzzjoni tan‑negozju 
dettaljati u realistiċi, filwaqt li tingħata attenz ‑
joni partikolari għas‑sostenibbiltà tal‑attività ta’ 
inkubazzjoni tagħhom mingħajr skop ta’ qligħ.
(b) Mill‑bidu nett, l‑attività ta’ inkubazzjoni għandha 
titwettaq minn persunal b’ħiliet xierqa li jista’ jip ‑
provdi appoġġ individwali rilevanti lil klijenti u lil 
intraprendituri futuri potenzjali.
(c) L‑inkubaturi għandhom ifittxu u jakkwistaw 
klijenti ġodda b’mod proattiv irrispettivament 
mill‑oriġini ġeografika tagħhom, filwaqt li jif ‑
fukaw fuq dawk b’ideat innovattivi ta’ negozju 
b’potenzjal ta’ rata għolja ta’ tkabbir sabiex jim ‑
massimizzaw l‑effiċjenza tal‑finanzjament pubbli ‑
ku u għaldaqstant il‑valur miżjud mill‑fondi tal‑UE.
(d) Il‑proċess ta’ inkubazzjoni għal kull kumpanija 
klijenta għandu jibda bit‑tħejjija ta’ programm 
ta’ inkubazzjoni dettaljat u mfassal apposta. 
L‑implimentazzjoni ta’ dan il‑programm għandha 
tiġi segwita, u l‑grad sa fejn intlaħqu l‑objettivi 
tan‑negozju għandu jiġi vvalutat.
(e) L‑inkubaturi għandhom joffru s‑servizzi tagħhom 
lil kumpaniji mhux residenti, u b’hekk l‑appoġġ 
ta’ inkubazzjoni jkun jista’ jkollu impatt akbar fuq 
il‑komunità lokali tan‑negozju u jittejbu l‑possib ‑
biltajiet għan‑netwerking.
(f) L‑inkubaturi għandhom jistabbilixxu sistema 
ta’ monitoraġġ bbażata mhux biss fuq id‑ data  
miksuba mill‑attività proprja tagħhom, iżda wkoll 
fuq data  tan‑negozju prodotta minn klijenti 
appoġġati.It‑tieni nett, il‑Kummissjoni għandha titlob 
lill‑awtoritajiet tal‑Istati Membri jinkorporaw l‑ele ‑
menti li ġejjin fit‑tfassil tal‑proċeduri għall‑għażla 
u għas‑superviżjoni ta’ proġetti tal‑inkubaturi kofinan ‑
zjati mill‑FEŻR:
(g) Fil‑kriterji tal‑għażla tal‑proġetti, għandha ssir 
enfasi akbar fuq ir‑riżultati mistennija tal‑proġetti 
aktar milli fuq it‑twassil ta’ outputs fiżiċi.
(h) Matul il‑proċess ta’ valutazzjoni tal‑proġetti 
u meta l‑obbligi kuntrattwali jkunu qed jiġu 
definiti, għandu jsir aktar użu minn għarfien es ‑
pert tal‑attivitajiet ta’ inkubazzjoni tan‑negozju.
(i) Il‑livell ta’ appoġġ pubbliku għandu jkun ibbażat 
fuq it‑tbassir tar‑riżultati definiti għall‑proġett 
tal‑inkubaturi. Il‑valur tal‑pagamenti tal‑FEŻR 
għandu jkun marbut mar‑riżultati miksuba 
mill‑inkubatur.
(j) Il‑perjodu ta’ sostenibbiltà għandu jiġi aġġustat 
biex jikkorrispondi għaċ‑ċiklu reali tal‑ħajja tal‑assi 
tal‑inkubaturi tan‑negozju kofinanzjati mill‑FEŻR.
It‑tielet nett, il‑Kummissjoni għandha:
(k) taġġorna l‑għarfien tagħha li jikkonċerna l‑effet ‑
tività u l‑effiċjenza tal‑inkubazzjoni tan‑negozju, 
u għandha tapplika dan l‑għarfien bl‑għan li 
tiżgura li l‑appoġġ mill‑FEŻR ikun adattat ta ‑
jjeb għall‑ħtiġijiet tas‑settur tal‑inkubazzjoni 
tan‑negozju;
(l) terġa’ tibda l‑isforzi tagħha biex tappoġġa l‑komu ‑
nità tal‑inkubaturi tan‑negozju, u b’mod partiko ‑
lari dawk li jirċievu l‑appoġġ mill‑UE, pereżempju 
billi torganizza skambju ta’ għarfien u ta’ esper ‑
jenzi ma’ korpi responsabbli fl‑Istati Membri. 
L‑inizjattiva għandha timmira lejn l‑inkubaturi 
kollha tan‑negozju, li jistgħu jippreżentaw l‑iste ‑
jjer ta’ suċċess tagħhom, jiskambjaw l‑għarfien 
u jaċċessaw l‑appoġġ bejn il‑pari f’livell Ewropew.
07
 Introduzzjoni
Għalfejn l -inkubaturi 
tan -negozju huma 
importanti?
01 
L‑intrapriżi żgħar u ta’ daqs medju 
(SMEs) għandhom rwol importanti 
fil‑ħolqien tat‑tkabbir u tal‑imp ‑
jiegi. B’mod ġenerali, huwa stmat 
li, 20,7 miljun SME tal‑Ewropa 
jirrappreżentaw 67 % tat‑total tal‑im ‑
pjiegi u għal 58 %1 tal‑valur miżjud 
gross2. B’riżultat ta’ dan, matul is‑snin, 
l‑għoti tal‑appoġġ lill‑SMEs sar pri ‑
jorità politika Ewropea dejjem aktar 
importanti. L‑istrateġija ta’ Lisbona 
tat importanza partikolari lis‑settur 
tal‑SMEs. Aktar tard, l‑istrateġija 
Ewropa 2020 qieset li l‑SMEs 
u l‑innovazzjoni għall‑ekonomija 
tal‑Unjoni Ewropea u r‑rwol ewlieni 
li huma għandhom fil‑kisba ta’ tkab ‑
bir intelliġenti, sostenibbli u inklużiv, 
kienu importanti ħafna.
02 
L‑għan tal‑inkubaturi tan‑negozju 
huwa li jipprovdu appoġġ wiesa’ u in ‑
tensiv lil negozji li għadhom fil‑bidu 
tagħhom. Dan l‑appoġġ huwa meħtieġ 
l‑aktar fil‑bidu taċ‑ċiklu tal‑ħajja ta’ 
kumpanija, meta tkun l‑aktar f’riskju ta’ 
falliment. Id‑definizzjoni tal‑Qorti għal 
inkubatur tan‑negozju hija pprovduta 
fil‑Kaxxa 1 .03 
Riċerka ppubblikata tissuġġerixxi li 
l‑SMEs li rċevew appoġġ ta’ inkubazz ‑
joni għandhom b’mod sinifikanti anqas 
probabbiltà li jfallu matul l‑ewwel ftit 
snin wara l‑istabbiliment tagħhom. 
Ir‑rata ġenerali ta’ sopravivenza ta’ 
tliet snin għal kumpaniji ġodda hija 
ta’ madwar 56 %3, filwaqt li r‑rata għal 
kumpaniji li ġew assistiti minn inkuba ‑
turi tan‑negozju hija ta’ madwar 90 %4.
04 
Il‑proċess ta’ inkubazzjoni ikun l‑aktar 
effettiv jekk ikun imfassal apposta 
individwalment għall‑ħtiġijiet speċifiċi 
tal‑intraprenditur. L‑ambitu, il‑varjetà 
u l‑intensità tal‑appoġġ jiddependu 
minn fatturi diversi. Madankollu, 
b’mod ġenerali, dan ivarja skont l‑is ‑
tadju tal‑kumpanija assistita fiċ‑ċiklu 
tal‑ħajja tagħha (eż. l‑istabbiliment, 
l‑espanjoni), is‑settur tas‑suq li hija 
topera fih (eż. it‑teknoloġija tal‑in ‑
formazzjoni u tal‑komunikazzjoni, 
il‑bijoteknoloġija) u t‑tip ta’ negozju li 
tkun (eż. negozju li jkun għadu kemm 
jiftaħ, spin‑off).5
Definizzjoni ta’ inkubatur tan -negozju
Inkubatur tan‑negozju huwa organizzazzjoni mfassla biex tappoġġa l‑istabbiliment b’suċċess u l‑iżvilupp 
ulterjuri tal‑intrapriżi. Huwa ta’ spiss joffri aċċess għall‑infrastruttura ta’ negozji fiżika, għas‑servizzi ta’ appoġġ 
għan‑negozju mfassla apposta individwalment, u opportunitajiet ta’ netwerking.
L‑inkubaturi jvarjaw f’bosta modi, b’mod partikolari fl‑ambitu tal‑programmi ta’ inkubazzjoni li huma joffru, 
fl‑organizzazzjoni interna tagħhom, fis‑settur ekonomiku li huma jispeċjalizzaw fih u fit‑tipi ta’ klijenti li huma 
jaqdu.Kaxxa 11 ECORYS, EU SMEs in 2012: at the 
crossroads  (SMEs tal‑UE fl ‑2012: 
f’salib it‑toroq), Il‑Kummissjoni 
Ewropea, Settembru 2012 
(http://ec.europa.eu/enterprise/
policies/sme/facts‑figures‑anal ‑
ysis/performance‑review/files/
supporting‑documents/2012/
annual‑report_en.pdf ).
2 Il‑valur miżjud gross huwa 
l‑valur tal‑prodotti u tas‑servizzi 
prodotti bit‑tnaqqis tal‑ispiża 
tal‑inputs u tal‑materja prima 
kollha kemm huma li huma 
direttament attribwibbli għal 
dik il‑produzzjoni.
3 L‑Eurostat: http://epp.eurostat.
ec.europa.eu/statistics_ex ‑
plained/index.php/
Business_demography_statistics
4 In‑Netwerk Ewropew taċ‑Ċentri 
tan‑Negozju u l‑Innovazzjoni 
(EBN) iddikjara li r‑rata ta’ 
sopravivenza tal‑kumpaniji 
matul il‑perjodu ta’ inkubazz ‑
joni kienet ta’ 92 %; ir‑rata ta’ 
sopravivenza fit‑tliet snin wara 
l‑gradwazzjoni kienet ta’ 90 %. 
Ir‑rapport “BIC Observatory 
2012©” (Osservatorju 2012 
tal‑BIC) ( http://www.ebn.be/
assets/assets/pdf/2012/
bic_obs_2012.pdf ). 
Il‑UK Business Incubation Ltd 
irrappurtat rata ta’ sopravivenza 
ta’ 98 % matul il‑perjodu ta’ 
inkubazzjoni, u ta’ 87 % wara 
ħames snin ( http://www.ukbi.
co.uk/resources/business‑incu ‑
bation.aspx ). 
National Business Incubation 
Association tal‑Istati Uniti 
rrappurtat li rata ta’ sopraviven ‑
za ta’ tliet snin kienet ta’ 87 % ; 
2012 State of the Business 
Incubation Industry (Il‑Qagħda 
2012 tal‑Industrija tal‑Inkubazz ‑
joni tan‑Negozju).
5 Ara l‑paragrafu 14.
08 Introduzzjoni
05 
Tliet fażijiet tipiċi ta’ attività ta’ 
inkubazzjoni jiġu identifikati fs‑Smart 
Guide to Innovation‑Based Incubators 
(IBI) tal‑Kummissjoni (Gwida Intelliġenti 
għall‑Inkubaturi Bbażati fuq l‑Innovazz ‑
joni)6. Eżempji ta’ attivitajiet imwettqa 
f’kull stadju jiġu deskritti fiċ‑ Ċart 1 .
(a) Preinkubazzjoni. Dan l‑istadju 
jinkludi attivitajiet immirati lejn 
l‑appoġġ għall‑intraprendituri 
potenzjali fl‑iżvilupp tal‑ideat ta’ 
negozju, tal‑mudelli ta’ negozju 
u tal‑pjanijiet ta’ direzzjoni tan‑ne ‑
gozju, L‑objettiv huwa li jiżdied 
iċ‑ċans li l‑intraprendituri jkunu 
jistgħu joħolqu negozju b’mod 
effettiv, u jipproċedu b’suċċess 
għall‑fażi fejn in‑negozju jkun 
għadu kemm jiftaħ. Servizzi tipiċi 
pprovduti f’dan l‑istadju jinkludu 
l‑ewwel valutazzjoni tal‑idea ta’ 
negozju u gwida individwali dwar 
l‑aspetti kollha għat‑tħejjija ta’ pjan 
ta’ direzzjoni tan‑negozju.
(b) Inkubazzjoni. Dan l‑istadju jibda 
meta l‑SME tkun għadha kemm 
tiftaħ, u tispiċċa fil‑mument meta 
ssir awtosostenibbli u lesta biex 
topera b’mod indipendenti fis‑suq 
ħieles. Dan l‑istadju jdum madwar tliet snin. Matul dan iż‑żmien, 
l‑inkubatur joffri lill‑intraprendituri 
aċċess għall‑finanzi, għat‑taħriġ 
u għall‑ikkowċjar, kif ukoll 
għan‑netwerks ta’ sħab potenzjali 
fin‑negozju u fit‑teknoloġija, għal 
spazju għall‑uffiċċju u, f’xi każijiet, 
aċċess għal laboratorji mgħammra 
b’mod sħiħ, għal sessjonijiet ta’ 
ħidma u għal faċilitajiet ta’ ħolqien 
tal‑prototipi. L‑inkubazzjoni fiżika 
(meta l‑kumpaniji jkunu fil‑fatt 
preżenti fl‑inkubazzjoni) hija im ‑
portanti f’ċerti setturi ekonomiċi 
(eż. il‑bijoteknoloġija u l‑materjali 
avvanzati). Madankollu, f’xi set ‑
turi, (eż. l‑iżvilupp tas‑softwer), 
l‑inkubazzjoni virtwali tista’ tkun 
ukoll soluzzjoni effettiva.
(c) Postinkubazzjoni. Dan l‑istadju 
jinkludi attivitajiet imwettqa meta 
kumpanija tkun kisbet indipenden ‑
za operazzjonali u finanzjarja u tkun 
kapaċi tkompli l‑operazzjonijiet 
tagħha mingħajr appoġġ estern. 
Servizzi diversi jistgħu xorta jkunu 
meħtieġa mill‑SME – per eżempju, 
miżuri mmirati lejn iż‑żieda tal‑livelli 
tagħha ta’ bejgħ, titjib tal‑proċessi 
produttivi tagħha bl‑użu ta’ metodi 
bħall‑internazzjonalizzazzjoni, jew 
l‑introduzzjoni tal‑innovazzjoni.
Rappreżentazzjoni skematika tat -tliet stadji tal -proċess ta’ inkubazzjoniĊart 1
Sors:  Il‑Qorti Ewropea tal‑Awdituri bbażat fuq il‑Gwida Intelliġenti ppubblikata mill‑Kummissjoni.Preinkubazzjoni Inkubazzjoni Postinkubazzjoni
 ο Valutazzjoni tal-innovazzjoni
 ο Tħejjija tal-pjan ta’ negozju
 ο Taħriġ ο Aċċess għall-finanzjament
 ο Ikkowċjar, mentoring u taħriġ
 ο Ospitar fiżiku, laboratorji u sessjonijiet ta’ 
ħidma
 ο Kummerċjalizzazzjoni
 ο Ippjanar avvanzat tan-negozju
 ο Assoċjazzjoni tas-sħab fin-negozju ο Żvilupp tan-negozju
 ο Internazzjonalizzazzjoni
 ο Ragruppament
 ο Netwerking
Idea ta’ negozjuKumpanija li tkun għadha 
kemm tiftaħSME sostenibbli 6 Il‑Kummissjoni Ewropea, Frar 
2010 ( http://ec.europa.eu/
regional_policy/sources/
docoffic/2007/working/
innovation_incubator.pdf ).
09 Introduzzjoni
Il-Fond Ewropew 
għall -Iżvilupp Reġjonali 
(FEŻR) kif jappoġġa 
l-inkubaturi tan -negozju?
06 
Flimkien mal‑konverġenza reġjonali 
u mal‑kooperazzjoni territorjali 
Ewropea, iż‑żieda fill‑kompetittività 
u fl‑impjieg reġjonali huma l‑objet ‑
tivi prinċipali tal‑politika ta’ koeżjoni 
tal‑UE. Fil‑prattika, il‑Fondi Strutturali 
u b’mod partikolari l‑Fond Ewropew 
għall‑Iżvilupp Reġjonali (FEŻR) huma 
s‑sorsi prinċipali tal‑finanzjament 
mill‑UE għal programmi li jappoġġaw 
l‑SMEs.
07 
Il‑Fondi Strutturali jiġu program ‑
mati u bbaġitajti għal perjodu ta’ 
seba’ snin. It‑baġit totali tal‑Fondi 
Strutturali għall‑perjodu ta’ program ‑
mazzjoni 2000 ‑2006 kien ta’ madwar 
EUR 225 biljun, għall‑perjodu 2007 ‑
2013, il‑baġit totali kien ta’ madwar 
EUR 345 biljun. Il‑fondi assenjati 
għall‑appoġġ tal‑SMEs ammontaw 
għal EUR 23 biljun u EUR 15 ‑il biljun 
rispettivament. Ma hemm l‑ebda ċifra 
disponibbli dwar l‑ammonti ddedikati 
speċifikament għall‑iżvilupp ta’ inku ‑
baturi tan‑negozju.
08 
Il‑Fondi Strutturali huma suġġetti 
għall‑ġestjoni kondiviża. Il‑Kummissjo ‑
ni terfa’ r‑responsabbiltà kumplessiva 
għall‑ġestjoni tal‑Fondi Strutturali. Hija 
tagħmel dan billi tivvaluta l‑operazz ‑
joni tas‑sistemi nazzjonali ta’ ġestjoni 
u tapprova l‑programmi operazz ‑
jonali. Il‑miżuri definiti fil‑Programmi 
Operazzjonali, notevolment l‑għażla 
tal‑proġetti, jiġu implimentati minn 
korpi fil‑livell tal‑Istati Membri.09 
Għall‑iskopijiet ta’ dan ir‑rapport, 
il‑proġetti tal‑inkubaturi tan‑negozju 
kofinanzjati mill‑FEŻR jistgħu jiġu 
ripartiti f’żewġ fażijiet distinti:
Fażi I: Stabbiliment  
Din il‑fażi tibda meta l‑ftehim 
ta’ għotja jiġi ffirmat. Imbagħad, 
il‑maniġer tal‑proġett jibda jagħmel 
pjanijiet għall‑kostruzzjoni (jew 
għall‑arranġament mill‑ġdid) 
tal‑faċilità u għax‑xiri tat‑tagħmir 
neċessarju. Hija tintemm meta l‑inku ‑
batur ikun mgħammar, bil‑persunal 
u fiżikament lest biex jopera, u meta 
l‑investiment ikun ġie salidat minn per ‑
spettiva legali u finanzjarja. L‑inkuba ‑
tur ikun imbagħad lest li jħalli l‑ewwel 
kerrejja tiegħu jidħlu. Din il‑fażi ddum 
tipikament sa sentejn.
Fażi II: Operazzjoni  
Din il‑fażi tibda meta l‑ewwel klijenti 
tal‑inkubatur jitħallew jidħlu u meta 
jibda l‑proċess ta’ inkubazzjoni; 
hija ddum sa tmiem il‑perjodu ta’ 
sostenibbiltà (fi kliem ieħor, sal‑mu ‑
ment minn meta l‑kundizzjonijiet 
tal‑għotja ma jibqgħux jobbligaw 
lill‑proprjetarju tal‑proġett isostni 
r‑riżultati tal‑proġetti jew iżomm l‑assi 
għall‑iskopijiet tal‑attività ta’ inkubazz ‑
joni). Fil‑każ tal‑proġetti awditjati, 
din il‑fażi ntemmet ħames snin wara 
l‑iffirmar tal‑ftehim ta’ għotja, u nor ‑
malment damet madwar tliet snin 
wara tmiem il‑fażi I.
10
 Ambitu u objettivi 
tal-awditjar
10 
L‑objettiv prinċipali tal‑awditu kien 
li jiġi vvalutat jekk il‑faċilitajiet 
tal‑inkubaturi tan‑negozju kofinanzjati 
mill‑FEŻR kinux appoġġaw b’suċċess 
in‑negozji b’potenzjal ta’ rata għolja ta’ 
tkabbir li jkunu għadhom kemm jiftħu. 
il‑Qorti staqsiet it‑tliet mistoqsijiet 
tal‑awditjar li ġejjin, kull waħda rela ‑
tata ma’ livell differenti ta’ maniġment:
(a) Il‑benefiċjarji kienu applikaw prat ‑
tiki tajbin fl‑istabbiliment u fl‑op ‑
erazzjoni tal‑inkubaturi?
(b) Il‑korpi responsabbli mill‑ġestjoni 
tal‑FEŻR7 kienu stabbilixxew 
mekkaniżmi effettivi għall‑għażla 
ta’ inkubaturi xierqa biex jirċievu 
appoġġ u biex tiġi żgurata l‑oper ‑
azzjoni tagħhom b’suċċess?
(c) Il‑Kummissjoni kienet ħadet azz ‑
joni xierqa biex jiġi massimizzat 
l‑impatt tal‑appoġġ mill‑FEŻR fuq 
l‑inkubaturi kofinanzjati?
11 
L‑awditu twettaq fil‑bini tal‑Kum ‑
missjoni Ewropea, u fl‑erba’ Stati 
Membri li kienu allokaw l‑akbar 
ammonti ta’ finanzjament mill‑FEŻR 
għall‑istabbiliment ta’ inkuba ‑
turi tan‑negozju (ir‑Repubblika 
Ċeka, Spanja, il‑Polonja u r‑Renju 
Unit). Fuq il‑bażi ta’ analiżi ta’ listi 
ta’ proġetti (li twettqet minħabba 
n‑nuqqas ta’ ċifri uffiċjali deskritti 
fil‑paragrafu 7), il‑Qorti tistma li 
EUR 1,2 biljun f’finanzjament ġew 
allokati lil azzjonijiet li jikkontrib ‑
wixxu għall‑istabbiliment ta’ inku ‑
baturi fl‑erba’ Stati Membri miżjura 
fil‑perjodu 2000 ‑2013.12 
Il‑Qorti wettqet awditu fuq il‑post 
ta’ kampjun ta’ 27 inkubatur (ara 
l‑Anness ) li kienu rċevew appoġġ 
mill‑FEŻR fil‑perjodu ta’ program ‑
mazzjoni 2000 ‑2006, u li kienu ilhom 
f’operazzjoni kontinwa għal mill‑anqas 
tliet snin. Il‑Qorti eżaminat l‑aspetti 
kollha tal‑operazzjonijiet tal‑inku ‑
baturi, mid‑deċiżjonijiet tal‑ippjanar 
li fuqhom kienet ġiet ibbażata 
l‑kostruzzjoni tagħhom sal‑prattiki 
u l‑proċeduri li huma kellhom stab ‑
biliti. L‑ispiża totali medja ta’ proġett 
waħdieni kienet ta’ EUR 6,1 miljun. 
Il‑kontribuzzjonijiet mill‑fondi 
pubbliċi koprew medja ta’ 82 % ta’ 
dan l‑ammont: 42 % tal‑ispiża totali 
medja ġew koperti mill‑FEŻR (total 
ta’ EUR 70 miljun), l ‑40 % l‑oħra ġew 
koperti mill‑Istati Membri.
13 
Il‑Qorti vvalutat ukoll is‑sistemi ta’ 
ġestjoni li kienu ġew implimen ‑
tati mis‑sitt Awtoritajiet Maniġerjali 
responsabbli minn dawn is‑ 27 inku ‑
batur. Il‑valutazzjoni ffukat fuq 
il‑proċess tal‑għażla tal‑proġetti, fuq 
il‑kundizzjonijiet tal‑ftehim ta’ għotja, 
u fuq kif dawn il‑kundizzjonijiet ġew 
sussegwentement immonitorjati biex 
jiġi żgurat li l‑objettivi kuntrattwali 
ntlaħqu.
14 
L‑istandards użati bħala kriterji 
tal‑awditjar huma bbażati fuq prattiki 
tajbin deskritti fil‑Gwida Intelliġenti 
ppubblikata mill‑Kummissjoni Ewro ‑
pea, u f’kitba oħra li ġiet ippubblikata 
dwar dan is‑suġġett8.7 Eż. l‑Awtoritajiet Maniġerjali 
u korpi intermedji.
8 In‑National Business 
Incubation Association, Best 
practices in action - Guidelines 
for Implementing First -Class 
Business Incubation Programs  
(L‑aħjar prattiki fl‑azzjoni ‑ Linji 
gwida għall‑Implimentazzjoni 
ta’ Programmi Prima Klassi 
tal‑Inkubazzjoni tan‑Negozju), 
it‑Tieni Edizzjoni 2010.  
Il‑Kummissjoni Ewropea,  
Benchmarking of Business 
Incubators  (Valutazzjoni 
kumparattiva tal‑Inkubaturi 
tan‑Negozju), Frar 2002.
11 Ambitu u objettivi tal -awditjar
15 
Parti integrali tal‑awditu kienet 
eżerċizzju ta’ valutazzjoni kumparat ‑
tiva li ġabar ċifri u indikaturi ewlenin 
sabiex jiġu vvalutati l‑prestazzjoni 
u l‑effiċjenza tal‑operazzjonijiet 
tal‑inkubaturi magħżula li kienu 
rċevew l‑appoġġ mill‑FEŻR. B’kollox, 
49 inkubatur9 (ara l‑ Anness ) fl‑erba’ 
Stati Membri miżjura kif ukoll fl‑Italja 
u fil‑Ġermanja, żewġ Stati Membri li 
kienu allokaw ukoll ammonti sinifikanti 
ta’ kofinanzjament mill‑UE lill‑oper ‑
azzjoni tal‑inkubaturi tan‑negozju, 
issottomettew informazzjoni dettaljata 
dwar l‑attività operazzjonali u s‑sitwa ‑
zzjoni finanzjarja tagħhom.
16 
Id‑49 inkubatur kofinanzjat mill‑FEŻR 
fil‑kampjun ġew imqabbla ma’ 
parametru referenzjarju bbażat fuq 
ir‑riżultati miksuba mill ‑65 inkubatur 
iċċertifikat mill‑EC‑BIC10, li kienu mem ‑
bri tan‑Netwerk Ewropew taċ‑Ċentri 
tan‑Negozju u l‑Innovazzjoni (EBN)11, 
u għaldaqstant japplikaw l‑aħjar prat ‑
tika rikonoxxuta mill‑Kummissjoni, 
fis‑sitt Stati Membri magħżula. F’dan 
ir‑rapport, dawn il ‑65 inkubatur 
jissejħu l ‑“inkubaturi vvalutati b’mod 
kumparattiv”.
17 
L‑evidenza tal‑awditjar inġabret 
minn intervisti ma’ uffiċjali tal‑Kum ‑
missjoni u tal‑Istati Membri, kif ukoll 
mal‑maniġers tal‑proġetti. Ġew 
analizzati wkoll id‑dokumenti miksuba 
mill‑awtoritajiet tal‑UE u dawk nazz ‑
jonali u mill‑inkubaturi tan‑negozju.9 Inkubaturi awditjati fuq il‑post 
(21) kif ukoll ċerti inkubaturi 
oħra kofinanzjati mill‑FEŻR 
(28).
10 Sabiex jingħata l‑marka 
kummerċjali EC‑BIC, inkubatur 
irid jgħaddi minn proċess ta’ 
akkreditament li jiżgura 
l‑konformità mal‑Kriterji 
tat‑Tikketta EC‑BIC.
11 L‑EBN huwa assoċjazzjoni 
Ewropea mhux governattiva 
ta’ madwar 200 inkubatur. 
Huwa l‑unika organizzazzjoni 
li għandha l‑permess 
tiċċertifika l‑inkubaturi 
bit‑Tikketta EC‑BIC, u li hija 
rikonoxxuta mill‑Kummissjoni 
Ewropea.
12
 Osservazzjonijiet
18 
Din it‑taqsima tibda b’valutazzjoni 
tal‑prestazzjoni tal‑inkubaturi awd ‑
itjati. Hija tkompli billi tiddeskrivi 
l‑osservazzjonijiet li joħorġu minn kull 
waħda mit‑tliet mistoqsijiet tal‑awditjar 
mill‑Qorti.
Il-kwalità tal -infrastruttura 
kienet ġeneralment tajba, 
iżda l -prestazzjoni 
tal-inkubaturi kienet 
għadha lura
19 
Il‑Qorti vvalutat il‑prestazzjoni tal‑inku ‑
baturi awditjati kofinanzjati mill‑FEŻR 
f’termini tal‑proċess tal‑kostruzzjoni 
u tat‑tagħmir jew tal‑arranġament 
mill‑ġdid tagħhom (l‑output tagħhom) 
u f’termini tar‑riżultati li huma kisbu. 
Dawn iż‑żewġ dimensjonijiet jik ‑
korrispondu approssimattivament 
għaż‑żewġ fażijiet tal‑implimentazz ‑
joni ta’ proġett tal‑inkubaturi deskritti 
fil‑paragrafu 9.Fil-parti l -kbira tal -każijiet, 
il-faċilitajiet ta’ inkubazzjoni 
ġew adattati tajjeb u kienu 
nbnew u ġew mgħammra kif 
ippjanat
20 
Il‑Qorti tqis li l‑ispazju fiżiku tal‑inku ‑
batur huwa speċjalment impor ‑
tanti għal ċerti setturi b’rata għolja 
ta’ tkabbir (eż. il‑bijoteknoloġija, 
il‑materjali avvanzati) li jiddependu 
mid‑disponibbiltà fl‑inkubatur, ta’ 
tagħmir li ma kienx ikun affordjabbli 
mod ieħor. L‑inkubaturi għandhom 
jitfasslu biex jipprovdu spazju komdu 
għat‑twettiq tax‑xogħol u għal‑laqgħat 
mgħammar b’tagħmir għall‑użu 
ġeneriku tal‑uffiċċju u tal‑komunikazz ‑
joni. Huwa importanti wkoll li jinħolqu 
spazji kondiviżi għar‑rikreazzjoni 
biex jinkoraġġixxu lill‑kerrejja jinte ‑
graw, u jimmassimizzaw il‑potenzjal 
għall‑kollaborazzjoni u għall‑iskambju 
ħieles tal‑ideat.RitrattIl-bini “Delta” kofinanzjat mill -FEŻR fil -Park tat -Teknoloġija ta’ Wrocław
Fil-parti l -kbira tal -każijiet, il -proġetti awditjati tal -inkubaturi tal -FEŻR offrew kundizzjonijiet tax -xogħol 
adattati tajjeb.
Sors:  Il‑Qorti Ewropea tal‑Awdituri.  Perit: Anna Kościuk.
13 Osservazzjonijiet
21 
Il‑maġġoranza vasta tal‑inkubaturi 
miżjura kienu qed joffru b’suċċess 
spazji attraenti għat‑twettiq 
tax‑xogħol għall‑klijenti tagħhom. 
Il‑profil tal‑faċilitajiet awditjati 
kienu jvarjaw minn binjiet sempliċi 
għall‑uffiċċji sa laboratorji mgħammra 
b’mod sħiħ. B’kollox, minn 27, 23 
minnhom kienu qed joffru kundiz ‑
zjonijiet tax‑xogħol li kienu adattati 
għall‑ħtiġijiet individwali tal‑SMEs 
ospitati, u ħeġġew il‑kollaborazzjoni. 
Fl‑arranġament tal‑ispazju fiżiku 
tagħhom, l‑inkubaturi kienu ħadu 
inkunsiderazzjoni l‑importanza 
tan‑netwerking: huma kienu jip ‑
provdu żona tar‑rikreazzjoni għall‑użu 
mill‑kumpaniji ospitati fejn seta’ jseħħ 
netwerking spontanju.
22 
Il‑valutazzjoni mill‑Qorti ta’ din il‑fażi 
kopriet ukoll il‑proċess tal‑ippjanar 
u tal‑kostruzzjoni tal‑faċilitajiet awd ‑
itjati. L‑inkubaturi kollha kienu nbnew 
skont id‑dokumentazzjoni tal‑ippjanar 
tagħhom, li minn 27 każ 23 minnhom 
kien fihom informazzjoni dettal ‑
jata dwar il‑karatteristiċi intenzjonati 
tal‑faċilità, u li kienet tistabbilixxi skedi 
fissi ta’ kostruzzjoni. Il‑parti l‑kbira 
tal‑inkubaturi (23 minn 27) kienu twas ‑
slu b’konformità ma’ dawn il‑pjanijiet; 
madankollu, minn 27, 15 minnhom biss 
kienu ġew ikkompletati b’konformità 
mad‑dati ta’ skadenza stipulati fl‑app ‑
likazzjoni tal‑proġett.23 
Il‑Qorti ma qabdet l‑ebda spiża 
maġġuri akbar milli ppjanat, u minn 
27 proġett 20 kienu tlestew fi ħdan 
il‑baġit ippjanat tagħhom. L‑ispejjeż 
akbar milli pjanat kienu ġew koperti 
mir‑riżorsi proprji tal‑applikanti u ma 
kellhom l‑ebda effett fuq il‑baġit 
tal‑UE.
L-inkubaturi tan -negozju 
awditjati kienu kumparatti -
vament anqas effettivi
24 
Il‑Qorti vvalutat l‑effettività 
u l‑effiċjenza tal‑proġetti tal‑inku ‑
baturi fil‑fażi II billi kejlet l‑attività 
operazzjonali tagħhom u billi evalwat 
l‑eżiti tagħhom f’termini tal‑objettivi 
prinċipali tagħhom:
(a) l‑għadd ta’ pjanijiet ta’ direzzjoni 
tan‑negozju maħluqa bl‑appoġġ 
mill‑inkubaturi;
(b) l‑għadd ta’ negozji li jkunu 
għadhom kemm jiftħu li ġew 
inkubati;
(c) l‑għadd ta’ impjiegi maħluqa.
25 
Matul il‑perjodu ta’ referenza, 
l‑inkubatur awditjat medju għen biex 
jitfasslu 20 pjan ġdid ta’ direzzjoni 
tan‑negozju. Dan wassal għall‑ħolqien 
ta’ 15 ‑il negozju li kienu għadhom 
kemm jiftħu u ta’ 27 impjieg ġdid. 
Bħala medja, 164 persuna ġew imp ‑
jegati f’kull inkubatur awditjat matul 
il‑perjodu ta’ referenza; madankollu, 
in‑negozji li kienu għadhom kemm 
jiftħu ammontaw għal proporzjon 
żgħir biss ta’ dawn.
14 Osservazzjonijiet
26 
L‑effettività tal‑inkubaturi ċċertifikati 
mill‑EC‑BIC u li ġew ivvalutati b’mod 
kumparattiv, li kienu ta’ daqs kumpa ‑
rabbli għal dawk awditjati mill‑Qorti, 
kienet ferm ogħla. L‑inkubatur medju 
vvalutat b’mod kumparattiv kien 
għen biex jitfassal 101 pjan ġdid 
ta’ direzzjoni tan‑negozju u assista 
fl‑istabbiliment ta’ 65 negozju ġdid 
li kienu għadhom kemm jiftħu matul 
il‑perjodu ta’ referenza; dan kien 
wassal għall‑ħolqien ta’ 147 impjieg 
ġdid. L‑appoġġ offrut lin‑negozji lil 
hinn mill‑ambitu tal‑inkubazzjoni 
fiżika (jiġifieri l‑għoti ta’ servizzi ta’ preinkubazzjoni u ta’ inkubazzjoni 
virtwali lill‑intraprendituri) kien ik ‑
kontribwixxa għal din ir‑rata għolja ta’ 
ħolqien ta’ negozji li kienu għadhom 
kemm jiftħu. Il‑valur tal‑inkubazzjoni 
virtwali jintwera mill‑fatt li l‑għadd ta’ 
negozji li kienu għadhom kemm jiftħu 
u li nħolqu mill‑inkubaturi awditjati 
jeċċedi bil‑kbir l‑għadd ta’ kerrejja 
fl‑inkubaturi. Data  dettaljata dwar 
l‑effettività taż‑żewġ gruppi ta’ inku ‑
baturi tingħata fit‑ Tabella .
Eżiti medji miksuba mill -inkubaturi tan -negozju
L-inkubaturi awditjati tal -FEŻR kienu kumparattivament anqas effettivi.Tabella
Sors:  Data  tal‑QEA ta’ valutazzjoni kumparattiva għall ‑2011.Medja fost
Inkubaturi awditjati tal-FEŻR Inkubaturi vvalutati b’mod kumparattiv
Attività ta’ preinkubazzjoni
Mistoqsijiet dwar l-appoġġ 92 738
Tħejjija tal-pjanijiet ta’ negozju 20 101
Proġetti għall-ħolqien tal-intrapriżi 19 91
Attività ta’ inkubazzjoni
Ħolqien tan-negozji li jkunu għadhom kemm jiftħu  
(inklużi dawk mhux kerrejja)15 65
Ħolqien tal-impjiegi f’ negozji li jkunu għadhom kemm jiftħu 27 147
Ħolqien tal-impjiegi għal kull negozju li jkun għadu kemm jiftaħ 1,8 2,3
Il-kerrejja kollha fl-inkubatur 26 35
Persuni impjegati mill-kerrejja kollha 164 166
Impjegati għal kull kerrej 6,4 4,7
Attività ta’ postinkubazzjoni
SMEs eżistenti appoġġati 54 168
Impjiegi maħluqa fl-SMEs fil-postinkubazzjoni 20 49
Impjiegi maħluqa għal kull SME fil-postinkubazzjoni 0,4 0,3
15 Osservazzjonijiet
27 
Biex tiġi vvalutata l‑effiċjenza, dawn 
ir‑riżultati ġew imbagħad eżaminati 
fid‑dawl tal‑livell ta’ riżorsi li kienu 
ġew użati b’mod effettiv (spejjeż 
tal‑operazzjonijiet u persunal impje ‑
gat). L‑eżitu ta’ dan il‑kejl ġie mqabbel 
mar‑riżultati miksuba mill‑inkubaturi 
tal‑EC‑BIC li ġew ivvalutati b’mod 
kumparattiv. Id‑dettalji jingħataw 
fiċ‑ Ċart 2  hawn taħt. Bħala eżempju, 
l‑inkubaturi awditjati ġġeneraw medja 
ta’ 5,3 impjiegi għal kull EUR 100 000 
tal‑ispiża operazzjonali meta mqabbla 
ma’ 9,6 għal inkubaturi ta’ parametru 
referenzjarju, li tagħti spiża ta’ madwar 
EUR 18 000 għal kull impjieg, meta 
mqabbla ma’ EUR 10 400 fl‑inkubaturi vvalutati b’mod kumparattiv. Hemm 
differenza ta’ kobor simili bejn l‑inku ‑
baturi awditjati mill‑Qorti u l‑inkuba ‑
turi tal‑EC‑BIC użati bħala parametru 
referenzjarju f’termini tal‑ispiża għal 
kull pjan ta’ direzzjoni tan‑negozju 
maħluq u l‑ispiża għal kull negozju 
ġdid maħluq. Konklużjonijiet simili 
jistgħu jinsiltu meta l‑għadd ta’ persu ‑
nal impjegat mill‑inkubatur jittieħed 
bħala bażi għall‑kalkolu.
Effiċjenza tal -operazzjonijiet tal -inkubaturi – riżultati għall-2011
L-inkubaturi tan -negozju awditjati kienu kumparattivament anqas effiċjenti.Ċart 2
12,00
Pjanijiet ta’
negozjuNegozji li
jkunu għadhom
kemm jiftħuImpjiegi Pjanijiet ta’
negozjuNegozji li jkunu
għadhom
kemm jiftħuImpjiegi2,244,89
1,753,115,319,60
1,735,27
1,353,354,0910,35
10,00
8,00
6,00
4,00
2,00
0,00Inkubaturi awditjati
Inkubaturi vvalutati
b’mod kumparattiv
maħluqa għal kull EUR 100  000 ta’ spejjeż operazzjonali maħluqa minn persunal impjegat mill-inkubaturi
Sors:  Data  tal‑QEA ta’ valutazzjoni kumparattiva għall ‑2011.
16 Osservazzjonijiet
28 
Il‑parti l‑kbira tal‑inkubaturi awditjati 
tal‑FEŻR kienu bdew operazzjonijiet 
relattivament reċentement, u dan 
in‑nuqqas ta’ esperjenza bla dubju 
fixkel l‑effiċjenza tagħhom. Madankol ‑
lu, il‑kobor tad‑differenza bejn iż‑żewġ 
gruppi ta’ inkubaturi juri l‑prestazzjoni 
insuffiċjenti relattiva tal‑inkubatutri 
kofinanzjati mill‑FEŻR li ġew awditjati 
mill‑Qorti. Diskussjoni dwar id‑diversi 
raġunijiet possibbli għal dan tidher 
hawn taħt, skont l‑istruttura tat‑tliet 
mistoqsijiet tal‑awditjar li staqsew 
fil‑paragrafu 10.
L-inkubaturi awditjati 
tal-FEŻR ma kinux għamlu 
biżżejjed użu minn prattiki 
tajbin
29 
Inkubatur tan‑negozju huwa sis ‑
tema kumplessa li s‑suċċess tagħha 
jiddependi minn fatturi esterni 
bħas‑sitwazzjoni makroekonomika, 
is‑sistema legali li fiha jopera l‑inkuba ‑
tur, u l‑kultura imprenditorjali fil‑pajjiż 
li fih jinsab l‑inkubatur. Madankollu, 
prattiki interni jaffettwaw ukoll 
is‑suċċess ta’ inkubatur.
30 
Billi rrikonoxxietu, dan, il‑Qorti 
eżaminat il‑kwalità u r‑rilevanza 
tal‑prattiki u tal‑proċeduri tal‑inkuba ‑
turi awditjati f’erba’ oqsma:
(a) l‑ippjanar intern tan‑negozju 
tagħhom;
(b) ir‑rilevanza tas‑servizzi pprovduti 
lill‑klijenti tagħhom;
(c) is‑sistemi li użaw għall‑monitoraġġ 
tal‑klijenti;
(d) u l‑mudelli ta’ negozju tagħhom.Meta kienu qed jiġu stabbiliti 
l-inkubaturi tan -negozju, 
kienet ingħatat wisq ftit 
attenzjoni għall -effettività 
tal-funzjonijiet tagħhom ta’ 
appoġġ għan -negozju
31 
Il‑Qorti tqis li l‑missjoni u l‑objettivi 
ta’ inkubatur tan‑negozju għandhom 
jiġu definiti b’mod ċar mill‑bidu 
nett. L‑operazzjonijiet futuri tiegħu 
għandhom jiġu deskritti b’mod preċiż 
fi pjan ta’ direzzjoni tan‑negozju. Dan 
il‑pjan għandu jinkludi informazzjoni 
dwar l‑attivitajiet ewlenin tal‑inkuba ‑
tur li jservu ta’ appoġġ għan‑negozju, 
kif ukoll dettalji tar‑riżorsi umani 
u materjali, meħtieġa għall‑inkubatur 
biex jikseb b’suċċess l‑għanijiet tiegħu 
ta’ inkubazzjoni. Huwa għandu jinkludi 
wkoll dettalji tal‑arranġamenti ta’ 
netwerking.
32 
Għalkemm minn 27 inkubatur awdit ‑
jat 22 minnhom kienu ħejjew pjan ta’ 
direzzjoni tan‑negozju b’konformità 
mal‑obbligi formali li joħorġu 
mil‑leġiżlazzjoni li tirregola l‑appoġġ 
mill‑FEŻR12, nofshom biss inkludew 
dettalji tal‑għanijiet tal‑attivitajiet 
u dawk orjentati lejn ir‑riżultati.12 Fil‑ħames każijiet l‑oħra ma 
kien hemm l‑ebda obbligu 
legali għall‑iżvilupp ta’ pjan ta’ 
direzzjoni tan‑negozju.
17 Osservazzjonijiet
33 
Analiżi tad‑dokumenti ta’ ppjanar 
tan‑negozju tal‑inkubaturi żvelaw 
dgħufijiet li jaffettwaw fatturi li huma 
essenzjali għall‑operazzjoni soda 
ta’ inkubatur tan‑negozju. L‑aktar 
mod komunement, deskrizzjonijiet 
tal‑programmi ta’ inkubazzjoni kienu 
neqsin; ir‑riżorsi li kellhom jiġu as ‑
senjati lill‑proċessi ta’ inkubazzjoni 
(eż. persunal kwalifikat) ma kinux ġew 
speċifikati; jew l‑entrati tal‑informazz ‑
joni dwar l‑ispiża tal‑attivitajiet ta’ 
inkubazzjoni kienu inkompleti jew 
neqsin. Mingħajr din l‑informazzjoni 
essenzjali, mhuwiex possibbli li ssir val ‑
utazzjoni affidabbli tas‑sostenibbiltà 
ekonomika futura ta’ ebda inkubatur.
34 
Il‑parti l‑kbira tal‑objettivi numerużi 
inklużi fid‑dokumenti ta’ ppjanar kienu 
jikkonċernaw il‑faċilitajiet tal‑inkuba ‑
turi nfushom, aktar milli ffukaw fuq 
l‑attivitajiet li l‑inkubatur kieku fil‑fatt 
iwettaq. Għaldaqstant, ma ngħatatx 
attenzjoni biżżejjed għall‑importanza 
u r‑riżultati tal‑proċessi ta’ inkubazz ‑
joni. Din ix‑xaqliba lejn objettivi fiżiċi 
(eż. il‑kostruzzjoni u t‑tagħmir) tat 
prominenza mhux dovuta lill‑objet ‑
tivi tal‑fażi ta’ kostruzzjoni (il‑fażi I) 
minflok ma kkonċentrat fuq l‑ilħuq 
tal‑objettivi fundamentali tal‑attività 
ta’ inkubazzjoni (il‑fażi II).Is-servizzi ta’ inkubazzjoni 
kienu marbutin biss b’mod 
laxk mal -ħtiġijiet tal -klijenti
35 
Il‑Qorti tqis li l‑attività ewlenija ta’ 
kwalunkwe inkubatur tan‑negozju 
hija l‑għoti ta’ servizzi ta’ appoġġ 
għan‑negozju lill‑klijenti tiegħu. Firxa 
wiesgħa ta’ servizzi13 tista’ tiġi offruta 
lill‑intraprendituri; dawn jinkludu 
l‑kiri ta’ spazju fiżiku; mentoring; 
taħriġ, konsulenza f’oqsma diversi; 
netwerking; aċċess għall‑finanzjament; 
u ħafna affarijiet oħra. Madankollu, 
jekk ir‑riżultati għandhom jitwasslu 
b’mod effettiv, l‑appoġġ ta’ inkubazz ‑
joni ma jistax jiġi offrut fil‑forma ta’ 
lista sempliċi ta’ servizzi disponibbli. 
L‑inkubaturi l‑aktar effettivi japplikaw 
approċċ individwali, fejn jipprovdu 
programm ta’ inkubazzjoni mfassal 
apposta b’kombinament ma’ inizjat ‑
tivi oħra għall‑appoġġ imprenditorjali 
(bħal lekċers mogħtija minn kelliema 
mistiedna) immirati lejn it‑tħejjija ta’ 
SMEs maħluqa m’ilux biex joperaw 
fis‑suq ħieles.
Servizzi offruti
36 
Fl‑inkubaturi awditjati, l‑appoġġ 
ipprovdut lill‑kumpaniji ospitati 
ġeneralment14 ħa l‑forma ta’ spazju 
sussidjat għall‑uffiċċji (offrut minn 
94 % tal‑inkubaturi). Barra minn dan, 
“soft services” ġew ukoll ipprovduti 
mingħajr ħlas, jew għal tariffa baxxa. 
Dawk l‑aktar komuni kienu kkowċjar, 
korsijiet ta’ taħriġ, u appoġġ fl‑oqsma 
tal‑liġi, tal‑kummerċjalizzazzjoni, 
tal‑kontabbiltà u tad‑drittijiet ta’ pro ‑
prjetà intellettwali.13 Ir‑rapport “State of the 
Business Incubation Industry” 
(Il‑Qagħda 2012 tal‑Industrija 
tal‑Inkubazzjoni tan‑Negozju) 
prodott min‑National Business 
Incubation Association 
tal‑Istati Uniti fl‑ 2006 
jidentifika 33 servizz distint li 
jistgħu jiġu offruti 
lill‑kumpaniji klijenti 
mill‑inkubaturi tan‑negozju.
14 Normalment, spejjeż tal‑kiri 
skontati ma kinux jiġu offruti 
fir‑Renju Unit.
18 Osservazzjonijiet
37 
Iċ‑Ċart 3  turi l‑firxa ta’ servizzi li qed 
jiġu offruti mill‑inkubaturi tal‑FEŻR 
awditjati mill‑Qorti meta mqabbla 
mal‑firxa ta’ servizzi rilevanti of ‑
fruti mill‑inkubaturi fil‑popolazzjoni 
tal‑EC‑BIC vvalutata b’mod kump ‑
arattiv. B’mod partikolari, 53 % biss 
tal‑inkubaturi kienu kapaċi jip ‑
provdu parir dwar l‑ippjanar finan ‑
zjarju u l‑finanzjament. Dan huwa 
kawża ta’ tħassib: aċċess insuffiċjenti 
għall‑finanzjament jiġi rikonoxxut 
bħala ostaklu ewlieni għall‑iżvilupp 
tal‑SMEs15, u n‑nuqqas ta’ pariri finan ‑
zjarji pprovdut mill‑inkubaturi ma 
għenx biex titnaqqas din il‑problema. 
Dan fixkel il‑perċezzjoni kumples ‑
siva tal‑klijenti u tal‑klijenti potenzjali 
ta’ kemm kien utli l‑appoġġ offrut 
mill‑inkubaturi lill‑kumpaniji ospitati.
Tip u frekwenza tas -servizzi prinċipali offruti mill -inkubaturi awditjati tal -FEŻR
L-inkubaturi awditjati tal -FEŻR joffru firxa aktar limitata ta’ servizzi.Ċart 3
Sors:  Data  tal‑QEA ta’ valutazzjoni kumparattiva għall ‑2011.Appoġġ għall-immudellar tan-negozjuAppoġġ għall-valutazzjoni
tal-ħiliet imprenditorjaliAppoġġ għall-analiżi tar-riskjuServizzi tan-negozji li jkunu għadhom kemm jiftħu
Twassil tat-taħriġ
Valutazzjoni tal-ħtiġijiet
tat-taħriġ
Kiri ta’ spazju
għall-inkubazzjoni
Appoġġ għall-ġbir tal-fondi
Appoġġ għall-ippjanar ﬁnanzjarju94 %
80 % 53 %
76 %78 %51 %41 %69 %67 %
71 %90 %
Inkubaturi awditjati
Inkubaturi 
vvalutati b’modkumparattivIdentiﬁkazzjoni tal-klijenti ﬁl-mira
Appoġġ għall-ippjanar tan-negozju100 %
90 %
80 %70 %60 %50 %40 %30 %20 %
10 %
0 %15 The SME Financing Gap 
(Id‑Distakk ta’ Finanzjament 
tal‑SMEs), il‑Volum I, Theory 
And Evidence (Teorija 
u Evidenza), Organizzazzjoni 
għall‑Kooperazzjoni 
u l‑Iżvilupp Ekonomiċi ( http://
ec.europa.eu/enterprise/
newsroom/cf/_getdocument.
cfm?doc_id=624 ).
19 Osservazzjonijiet
Programmi ta’ inkubazzjoni
38 
Matul l‑awditu, il‑Qorti osservat li 
l‑firxa relattivament limitata ta’ servizzi 
offruti mill‑inkubaturi awditjati kienet 
konsegwenza diretta tal‑approċċ li 
huma ħadu għall‑inkubazzjoni. B’mod 
ġenerali, l‑inkubaturi kofinanzjati 
mill‑FEŻR ma kinux direttament invo ‑
luti fl‑iżvilupp tan‑negozju tal‑klijenti 
tagħhom u ma kinux qed jaħdmu 
b’mod attiv ma’ kumpaniji ospitati 
biex jiġu identifikati u ffissati objettivi 
tan‑negozju għalihom. L‑inkubaturi ma 
kinux jeħtieġu li l‑kumpaniji ospitati 
jikkollaboraw mill‑qrib magħhom 
b’dan il‑mod; għall‑parti tagħhom, 
il‑kumpaniji ospitati ta’ spiss ma raw 
l‑ebda benefiċċju fil‑kondiviżjoni 
ta’ data  sensittiva tan‑negozju, 
u għaldaqstant kienu riluttanti li 
jagħmlu dan.
39 
Programm ta’ inkubazzjoni komp ‑
rensivi u strutturat li jinvolvu koop ‑
erazzjoni intensiva bejn l‑inkubaturi 
u l‑klijenti tagħhom kienu skarsi. Minn 
27 inkubatur awditjat 4 minnhom biss 
fasslu b’mod sistematiku programm ta’ 
inkubazzjoni komprensiv flimkien ma’ 
kull klijent individwali, li jistabbilixxi 
objettivi speċifiċi ta’ prestazzjoni u ta’ 
żvilupp. Minn 27 inkubatur awditjat 
6 minnhom biss kienu suġġetti għal 
awditi tal‑kwalità li kienu jimmiraw li 
jtejbu l‑kwalità kumplessiva tas‑serviz ‑
zi ta’ inkubazzjoni.40 
Dan il‑livell limitat ta’ kooperazz ‑
joni wassal għal sens ta’ “iżolament” 
mill‑inkubatur, u kellu wkoll effett 
negattiv fuq is‑sens ta’ komunità bejn 
il‑kerrejja. Dan ma ffaċilitax is‑sinerġija 
bejn il‑kerrejja.
Ħiliet tal -persunal
41 
In‑nuqqas ta’ kultura ta’ kooperazzjoni 
intensiva bejn l‑inkubaturi u l‑klijenti 
kien ifisser li ma kien hemm l‑ebda 
inċentiv għall‑persunal tal‑inkubaturi 
biex ikollhom jew biex jiksbu ħiliet 
u kompetenza speċifiċi li jippermet ‑
tulhom jassistu kumpaniji ospitati 
b’mod aktar effettiv. In‑nuqqas ta’ 
ħiliet li rriżulta kien ifisser li l‑persunal 
tal‑inkubaturi ma setax jieħu passi 
biex jinvolvi ruħu b’mod aktar effet ‑
tiv mal‑kumpaniji ospitati, u b’hekk 
inħoloq ċirku vizzjuż. Il‑firxa ta’ ħiliet 
u ta’ kompetenza li kellu l‑persunal 
tal‑inkubaturi  kienet anqas intensiva 
fl‑inkubaturi awditjati meta mqabbla 
mal‑inkubaturi vvalutati b’mod kump ‑
arattiv, kif turi ċ‑ Ċart 4 .
42 
B’mod partikolari, relattivament 
ftit membri tal‑persunal li kienu 
direttament involuti fl‑attivitajiet 
ta’ inkubazzjoni tan‑negozju kell ‑
hom ħiliet li ppermettewlhom jof ‑
fru assistenza aktar speċjalizzata lil 
kumpaniji f’oqsma bħall‑kompetenza 
speċifika relatata mas‑settur (39 %) 
jew l‑aċċess għal possibbiltajiet ta’ 
finanzjament (43 %).
20 Osservazzjonijiet
43 
Effett ulterjuri ta’ dan in‑nuqqas ta’ 
kooperazzjoni kien li l‑inkubaturi 
kellhom biss għarfien strutturat limitat 
dwar il‑ħtiġijiet u l‑kisbiet individwali 
tal‑kumpanijiet li huma ospitaw.Preinkubazzjoni u inkubazzjoni 
virtwali
44 
Dgħufijiet fil‑programmi u livelli baxxi 
ta’ involviment inqabdu wkoll f’żewġ 
oqsma importanti oħrajn ta’ attività 
tal‑inkubaturi: appoġġ ta’ preinkubazz ‑
joni (ara l‑paragrafu 5a) u inkubazz ‑
joni virtwali (ara l‑paragrafu 46). 
Iż‑żewġ servizzi jiġu pprovduti lil 
klijenti prospettivi, u lil klijenti li mhux 
neċessarjament jinsabu fiżikament 
fil‑bini tal‑inkubatur.Tqabbil tal -ħiliet u l -kompetenza prinċipali disponibbli tal -persunal
Il-firxa ta’ ħiliet u kompetenza li kellu l -persunal tal -inkubaturi kienet anqas estensiva fl -inkubaturi awditjati.
Sors:  Data  tal‑QEA ta’ valutazzjoni kumparattiva għall ‑2011.Ċart 4
14 %49 %39 %55 %
35 %
43 %43 %39 %
22 %Ħolqien u appoġġ għall-SMEs 
ta’ teknoloġija avvanzata
Know-how ta’ taħriġ 
speċiﬁku
Aċċess għall-ﬁnanziInkubaturi 
vvalutati b’mod kumparattivInkubaturi awditjatiKooperazzjoni internazzjonali
Pariri legaliOħrajn
Promozzjoni ta’ SMEs 
assistiti
Użu avvanzat tal-ICT 
għall-iżvilupp tal-SMEsŻvilupp tar-riżorsi umani 90 %
80 %
70 %
60 %
50 %40 %30 %20 %10 %
0 %
21 Osservazzjonijiet
45 
L‑għoti ta’ appoġġ intensiv ta’ pre ‑
inkubazzjoni lill‑intraprendituri 
potenzjali huwa importanti. L‑ewwel 
nett, huwa jippermetti lil inkubatur 
jiżviluppa grupp ta’ klijenti pros ‑
pettivi irrispettivament mill‑oriġini 
ġeografika tagħhom. Huwa jtejjeb 
ukoll l‑involviment tal‑inkubatur 
mal‑komunità lokali tiegħu. Madankol ‑
lu, huwa jeħtieġ impenn sinifikanti 
ta’ ħin mill‑persunal tal‑inkubaturi. 
B’kollox, mis ‑27 inkubatur awditjat 
14 minnhom naqsu milli joffruh, dan. 
In‑nuqqas ta’ dan is‑servizz kien 
waħda mir‑raġunijiet għall‑għadd baxx 
ta’ mistoqsijiet riċevuti mill‑inkubaturi, 
kif turi t‑ Tabella .
46 
L‑inkubazzjoni virtwali tirreferi 
għall‑għoti ta’ programmi ta’ 
inkubazzjoni lil klijenti li mhumiex 
ibbażati fil‑bini tal‑inkubatur. Huwa 
servizz li jżid l‑effettività tal‑inkubaturi 
(ara l‑paragrafu 26). L‑interess biex 
jiġi riċevut dan it‑tip ta’ appoġġ 
għan‑negozju jiddependi fil‑parti 
l‑kbira mill‑kwalità u l‑effettività 
tal‑programmi ta’ inkubazzjoni. Pro ‑
grammi dgħajfa ta’ inkubazzjoni (ara 
l‑paragrafi 38 u 39) u limitazzjonijiet 
fil‑firxa ta’ servizzi offruti kienu żewġ 
raġunijiet prinċipali għall‑fatt li minn 
27 inkubatur awditjat 11 minnhom biss 
kienu jipprovdu inkubazzjoni virtwali 
lil klijenti li kienu jinsabu f’lok estern.Netwerking u inkubaturi 
inkorporati
47 
L‑inkubaturi awditjati kellhom fehim 
tajjeb tal‑ħtieġa għan‑netwerking 
u tal‑benefiċċji li hu kien iġib miegħu. 
B’kollox, minn 27 minnhom, 19 kienu 
ppruvaw jibnu netwerk ta’ parti ‑
jiet interessati konnessi. Barra minn 
hekk, kważi l‑indikaturi kollha awdit ‑
jati kellhom rabtiet ma’ sieħeb lokali 
rikonoxxut, jew kienu inkorporati fi 
ħdan wieħed. Dawn is‑sħab kienu 
jinkludu universitajiet, organizzazz ‑
joni ta’ appoġġ għan‑negozju, u aw ‑
toritajiet pubbliċi. Madankollu, ftit li 
xejn inkubaturi kienu stabbilixxew 
b’suċċess netwerk li kien jinvolvi 
t‑tipi kollha ta’ partijiet interessati 
rilevanti (eż. universitajiet, mexxejja 
tal‑industrija u l‑kumpaniji klijenti 
preċedenti proprji tagħhom fl‑istadju 
tal‑postinkubazzjoni).
48 
L‑inkubaturi għandu jkollhom rwol im ‑
portanti fl‑infrastruttura għall‑appoġġ 
għan‑negozju, ta’ kull reġjun. 
Madankollu, minn 27 inkubatur 14 biss 
kienu ġew ikkonsultati fi kwalunk ‑
we punt fil‑passat matul it‑tħejjija 
tal‑istrateġiji reġjonali ta’ innovazzjoni. 
Din iċ‑ċifra baxxa indirettament turi li 
l‑valur tal‑inkubaturi bħala ċentri im ‑
portanti ta’ appoġġ għan‑negozju ta’ 
spiss jonqos milli jiġi rikonoxxut.
22 Osservazzjonijiet
Is-sistemi ta’ monitoraġġ 
fi ħdan l -inkubaturi ma 
pprovdewx informazzjoni 
adegwata ta’ ġestjoni
49 
Il‑Qorti tqis li sistema ta’ monitoraġġ 
għandha tiġi stabbilita f’kull inku ‑
batur tan‑negozju. Din is‑sistema 
għandha tiġbor u tirreġistra statistika 
u informazzjoni rilevanti oħra dwar 
l‑attività tal‑inkubatur u tal‑klijenti 
tiegħu. L‑għan tal‑ġbir ta’ din l‑in ‑
formazzjoni huwa li jiġi vvalutat jekk 
ir‑riżorsi ġewx investiti b’mod effettiv 
u effiċjenti, u jekk huma kkontribwixx ‑
ewx għall‑ilħuq tal‑objettivi strateġiċi. 
Dawn l‑objettivi jistgħu jintlaħqu biss 
meta d‑ data  tan‑negozju tinkiseb 
mis‑sistema ta’ ġestjoni tal‑inkubatur 
kif ukoll mill‑kumpaniji inkubati 
fil‑forma ta’ indikaturi standardizzati 
finanzjarji u tal‑attività.50 
Minn 27 inkubatur 15 biss kienu stab ‑
bilixxew sistema li permezz tagħha 
l‑attivitajiet ta’ inkubazzjoni ġew 
osservati u rreġistrati b’mod regolari. 
Il‑ġbir tad‑ data  fl‑inkubaturi li jifdal 
kien limitat għall‑istatistika obbliga ‑
torja meħtieġa mir‑regoli tal‑kontab ‑
biltà u mir‑regolamenti dwar it‑taxxa. 
L‑inkubaturi ta’ spiss ma setgħux 
jipprovdu data  finanzjarja dettaljata 
dwar il‑valur tal‑għajnuna mogħtija 
lil kull wieħed mill‑klijenti tagħhom. 
Dan jagħmilha aktar diffiċli li tiġi 
vvalutata sewwa l‑attività tagħhom ta’ 
inkubazzjoni. Il‑prattika tal‑integrazz ‑
joni tad‑ data  li tikkonċerna l‑attività 
tan‑negozju tal‑klijenti mad‑ data  ta’ 
monitoraġġ mill‑inkubatur kienet 
saħansitra aktar infrekwenti. Uħud 
mill‑inkubaturi ma ġabrux data  bażika 
dwar il‑prestazzjoni peress li huma 
kellhom biss ammont limitat ta’ 
sorveljanza fuq l‑iżvilupp tal‑klijenti 
tagħhom. Minn 27 inkubatur 5 biss 
użaw id‑ data  dwar il‑prestazzjoni 
tal‑klijenti tagħhom għat‑titjib 
tal‑ġestjoni tal‑faċilità tagħhom. 
Eżempju ta’ inkubatur li għamel dan 
jingħata fil‑ Kaxxa 2 .
Prattika tajba – Sistema integrata ta’ monitoraġġ
Wieħed mill‑inkubaturi awditjati fir‑Repubblika Ċeka li kellu l‑aktar suċċess kien jimmonitorja b’mod rego ‑
lari l‑prestazzjoni tal‑kumpaniji ospitati u r‑rilevanza u l‑kwalità tal‑appoġġ offrut lilhom. Biex jagħmel 
dan, l‑inkubatur kien żviluppa sistema ta’ indikaturi ewlenin tal‑prestazzjoni li jintegraw informazzjoni 
eżawrjenti dwar l‑attività tal‑inkubatur (eż. l‑għadd ta’ sessjonijiet organizzati ta’ taħriġ; l‑għadd ta’ lekċers 
mogħtija) u dwar il‑prestazzjoni tal‑kumpaniji ospitati (eż. l‑fatturat, l‑għadd ta’ privattivi li ntbagħtu app ‑
likazzjonijiet għalihom, l‑għadd ta’ impjiegi maħluqa ekwivalenti full‑time). L‑informazzjoni riżultanti ntużat 
mill‑maniġment biex tiġi vvalutata l‑effettività tal‑programmi ta’ inkubazzjoni.Kaxxa 2
23 Osservazzjonijiet
51 
Is‑sistemi kollha ta’ monitoraġġ użati 
mill‑inkubaturi li tassew wettqu kejl 
tal‑attività tagħhom kienu jinvolvu 
indikaturi tal‑prestazzjoni. Madankollu, 
minn 27 każ dawn ġew definiti f’10 biss 
b’referenza għal standards stipulati 
minn organizzazzjonijiet nazzjonali 
jew internazzjonali rikonoxxuti16. 
Dan in‑nuqqas ta’ standardizzazzjoni 
għamilha aktar diffiċli li tiġi mqabbla 
l‑prestazzjoni tal‑inkubaturi individ ‑
wali ma’ data  ta’ valutazzjoni kump ‑
arattiva disponibbli jew li jiġi vvalutat 
l‑impatt tagħhom fuq l‑ekonomija 
lokali.
Is-sostenibbiltà finanzjarja 
tal-inkubaturi ma kinitx 
taqbel mal -objettiv li jiġu 
provduti servizzi adegwati 
ta’ inkubazzjoni lil negozji 
rilevanti
52 
Il‑Qorti tqis li mudell rilevanti ta’ 
negozju għandu jippermetti lil inku ‑
batur jilħaq l‑objettivi strateġiċi 
tiegħu, filwaqt li jieħu inkunsiderazz ‑
joni r‑restrizzjonijiet ekonomiċi. Dan 
għandu jfisser li l‑inkubatur ikun selet ‑
tiv fil‑għoti tal‑appoġġ u tas‑servizzi lil 
grupp immirat ta’ kerrejja. Għandhom 
jiġu appoġġati biss dawk l‑intraprendi ‑
turi li jistgħu jressqu ideat fattibbli, 
innovattivi u kompetittivi ta’ negozju. 
Dak ifisser li għandhom jiġu stabbiliti 
kriterji ta’ dħul xierqa, u li għandha tit ‑
wettaq attività ta’ skawtiżmu biex jiġi 
żgurat li għadd suffiċjenti ta’ kandidati 
ta’ kwalità jkunu disponibbli.53 
Normalment, l‑attività ta’ inkubazzjoni 
mhijiex sforz vantaġġuż: l‑appoġġ 
u s‑servizzi jiġu pprovduti mingħajr 
ħlas jew b’rata li mhijiex biżżejjed biex 
jiġu koperti l‑ispejjeż tal‑inkubatur. 
Fil‑popolazzjoni awditjata ta’ 27 inku ‑
batur, 7 biss kienu żguraw li l‑appoġġ 
finanzjarju pprovdut mill‑partijiet 
interessati jkun kontinwament dis ‑
ponibbli. Eżempju ta’ tali arranġament 
huwa deskritt fil‑ Kaxxa 3 . L‑20 inkuba ‑
tur l‑ieħor kienu intenzjonati li jkunu 
finanzjarjament awtosuffiċjenti; dan 
ġegħilhom jiffukaw b’mod eċċessiv 
fuq in‑naħa finanzjarja tal‑attività 
tagħhom.
54 
B’riżultat ta’ dan, l‑inkubaturi awditjati 
kienu jiddependu ħafna mill‑introjtu 
ġġenerat internament mill‑attivitajiet 
ta’ inkubazzjoni (prinċipalment il‑kiri 
tal‑spazju għall‑uffiċċji), li rrappreżenta 
72 % tad‑dħul totali tagħhom. Fil‑pop ‑
olazzjoni vvalutata b’mod kumparattiv 
tal‑inkubaturi tal‑EC‑BIC, din l‑attività 
ġġenerat biss 34 % tad‑dħul u l‑bqija 
ġiet koperta mill‑finanzjament pubb ‑
liku u privat.
55 
Sabiex jimminimizzaw id‑defiċit strut ‑
turali tagħhom, l‑inkubaturi awditjati li 
l‑finanzjament kontinwat tagħhom ma 
kienx garantit ġew imġiegħla jnaqqsu 
l‑ispejjeż tagħhom u jimmassimizzaw 
l‑introjtu tagħhom. Inevitabbilment, 
it‑tnaqqis fl‑ispejjeż wassal għal tnaq ‑
qis fil‑livell ta’ appoġġ offrut, u għal 
programmi ta’ inkubazzjoni simpli ‑
fikati. Dan kien ifisser ukoll li anqas 
riżorsi kienu disponibbli għat‑twettiq 
ta’ attivitajiet ta’ skawtiżmu. Billi 
l‑kiri tal‑uffiċċji kien is‑sors prinċipali 
tal‑introjtu, l‑inkubaturi kienu ppruvaw 
jimmassimizzaw dan.16 Hemm organizzazzjonijiet 
diversi li jippubblikaw dan 
it‑tip ta’ informazzjoni. Huma 
jinkludu n‑Netwerk Ewropew 
taċ‑Ċentri tan‑Negozju 
u l‑Innovazzjoni, in‑National 
Business Incubation 
Association tal‑Istati Uniti, 
u l‑Kummissjoni Ewropea.
24 Osservazzjonijiet
56 
L‑għadd ta’ applikanti rari eċċeda ftit 
kull xahar, anke fil‑faċilitajiet awditjati 
bl‑aktar xogħol. Għaldaqstant, l‑inkuba ‑
turi kellhom ftit li xejn inċentiv biex jop ‑
eraw proċedura formali ta’ dħul li fiha 
ntgħażlu klijenti potenzjali fuq il‑bażi ta’ 
eżami tal‑livell ta’ innovazzjoni u ta’ po ‑
tenzjal għat‑tkabbir tal‑ideat ta’ negozju 
li huma kienu qed jipproponu. Mis ‑27 
inkubatur awditjat 12 biss kellhom tali 
proċedura stabbilita.
57 
Dan ippermetta lil negozji b’potenzjal 
aktar baxx għat‑tkabbir jersqu fl‑inku ‑
batur, u b’hekk titnaqqset l‑effiċjenza 
li biha kienu jintużaw ir‑riżorsi 
tal‑inkubaturi.
58 
Minħabba finanzjament insuffiċjenti 
u nuqqas ta’ finanzjament estern (eż. 
minn azzjonist), minn 27 inkubatur 
awditjat 8 kellhom jillimitaw l‑ambitu 
tal‑appoġġ ta’ inkubazzjoni li huma 
offrew wara li skada l‑ftehim ta’ għotja 
tal‑FEŻR. F’erba’ każijiet, huma kienu 
abbandunaw kompletament l‑attività 
ta’ inkubazzjoni, fejn biddlu lilhom 
infushom f’settijiet ta’ kmamar normali u kummerċjali ta’ softwer għall‑uffiċċji 
mingħajr l‑ebda funzjoni ta’ appoġġ 
għan‑negozju. Il‑kriterji dgħajfa 
tal‑għażla u nuqqas ta’ għanijiet ta’ 
żvilupp għal kumpaniji ospitati kell ‑
hom impatt negattiv fuq l‑effettività 
tal‑inkubaturi awditjati, u b’mod avvers 
affettwaw l‑effiċjenza kumplessiva 
tal‑attivitajiet tagħhom ta’ inkubazzjoni.
Is-sistemi ta’ ġestjoni 
tal-FEŻR ma ffukawx fuq 
l-effiċjenza tas -servizzi 
pprovduti minn inkuba -
turi tan -negozju
59 
Dawn ir‑riżultati tal‑awditjar, inkluża 
d‑data  ta’ valutazzjoni kumparat ‑
tiva ta’ appoġġ, jindikaw b’mod ċar li 
l‑inkubaturi awditjati ma pprovdewx 
is‑servizzi tagħhom b’mod effiċjenti 
biżżejjed. Dan ifisser li huwa partikolar ‑
ment importanti li jiġu eżaminati 
s‑sistemi ta’ ġestjoni tal‑FEŻR stabbiliti 
mill‑Awtoritajiet Maniġerjali li jkopru 
l‑infiq tal‑fondi pubbliċi. Il‑valutazzjoni 
mill‑Qorti ffukat fuq żewġ kwistjonijiet 
importanti: kif intgħażlu l‑proġetti li 
għandhom jiġu kofinanzjati, u kif ġiet 
żgurata s‑sostenibbiltà tal‑operazz ‑
jonijiet tagħhom.Prattika tajba  – Appoġġ finanzjarju mill -organizzazzjoni prinċipali
Fi Spanja, sabiex jiġu żgurati operazzjonijiet stabbli u sostenibbiltà finanzjarja, il‑Kmamar tal‑Kummerċ, l‑or ‑
ganizzazzjonijiet li minnhom kienu ġestiti l‑inkubaturi, kienu formalment impenjaw irwieħhom biex jintrebaħ 
kwalunkwe defiċit annwali. Dan l‑impenn formali huwa evidenza tanġibbli tar‑rieda mill‑partijiet interessati 
tal‑inkubaturi biex jieħdu sehem fil‑politika ta’ ħolqien tan‑negozji, li hija pperċepita bħala missjoni pubblika 
koerenti mal‑attività tal‑organizzazzjoni prinċipali.Kaxxa 3
25 Osservazzjonijiet
Il-proċedura għall -għażla 
ta’ inkubaturi ma qisitx 
b’mod xieraq ċerti elementi 
kruċjali għall -attività ta’ 
inkubazzjoni
60 
Il‑Qorti tqis li l‑awtoritajiet pubbliċi 
għandhom b’mod ġenerali jfasslu 
miżuri ta’ għajnuna b’mod li jittieħdu 
inkunsiderazzjoni l‑ħtiġijiet iden ‑
tifikati mill‑politika tagħhom 
tal‑intrapriżi, u li jiġu żgurati s‑sos ‑
tenibbiltà u qligħ adegwat minn fondi 
pubbliċi investiti fil‑forma ta’ SMEs 
ġodda u impjiegi. Biex jinkiseb dan, 
il‑proġetti għandhom jintgħażlu biss 
għall‑kofinanzjament jekk is‑sostenib ‑
biltà futura tagħhom tkun żgurata.
61 
Iż‑żewġ fażijiet ta’ implimentazzjoni 
tal‑proġetti deskritti fl‑introduzz ‑
joni b’konnessjoni mal‑inkubaturi 
tan‑negozju (ara l‑paragrafu 9) huma 
riflessi fil‑proċeduri ta’ ġestjoni 
tal‑FEŻR applikati mill‑Awtoritajiet 
Maniġerjali. Prinċipalment, il‑FEŻR 
jintuża biex jiġu kofinanzjati l‑investi ‑
menti fl‑infrastruttura fiżika fir‑reġjuni 
tal‑UE. Il‑proċess ta’ ġestjoni applikat 
mill‑Awtoritajiet Maniġerjali jiffoka 
prinċipalment fuq l‑iżgurar tat‑twassil 
effettiv ta’ outputs fiżiċi.
Valutazzjoni u għażla tal -proġetti
62 
Fil‑każ tal‑inkubaturi tan‑negozju, dan 
l‑approċċ orjentat lejn l‑outputs jista’ 
l‑ewwel jinqabad fl‑istadju tal‑għażla 
tal‑proġetti. B’mod partikolari, 
il‑proċess ta’ valutazzjoni u tal‑għażla 
tal‑proġetti ma tax attenzjoni biżżejjed 
għal xi elementi ewlenin tal‑attività 
ta’ inkubazzjoni, li hija parti mill‑fażi 
operazzjonali (il‑fażi II) ta’ proġett.(a) Kwalifiki tal‑persunal. Il‑proċedura 
tal‑għażla naqset milli tiv ‑
valuta b’mod adegwat l‑idoneità 
tal‑membri tal‑persunal respon ‑
sabbli mill‑għoti ta’ servizzi ta’ 
inkubazzjoni tan‑negozju. B’mod 
partikolari, il‑Qorti nnutat li, f’terz 
tal‑każijiet, ingħata kofinanzja ‑
ment għal proġetti fejn ma setax 
jintwera li kwalunkwe mem ‑
bru tal‑persunal kellu l‑għarfien 
neċessarju dwar, jew kwalunkwe 
esperjenza fis‑suġġett. F’xi każijiet, 
dan in‑nuqqas ta’ kompetenza 
speċifika suppost kellu jiġi indi ‑
rizzat minn proġetti addizzjonali 
kofinanzjati mill‑FEŻR.
(b) Servizzi ta’ inkubazzjoni. L‑am ‑
bitu u r‑rilevanza tas‑servizzi 
ta’ inkubazzjoni li jiġu offruti, 
u b’mod partikolari tal‑pro ‑
grammi ta’ inkubazzjoni, ma 
ġewx ivvalutati matul il‑proċess 
għall‑approvazzjoni ta’ għotjiet 
għall‑inkubaturi tan‑negozju.
(c) Sostenibbiltà finanzjarja. 
L‑applikanti ma kinux meħtieġa 
jipprovdu informazzjoni dettal ‑
jata dwar l‑ambitu tal‑appoġġ 
għan‑negozju u dwar l‑ispejjeż 
jew ir‑riżultati mistennija tiegħu. 
Huma lanqas ma kienu meħtieġa 
jipprovdu informazzjoni dwar 
l‑istrateġiji tagħhom biex jiġi kop ‑
ert kwalunkwe nuqqas fin‑nefqa 
operatorja u biex ikun garantit 
l‑għoti kontinwat ta’ servizzi ta’ 
inkubazzjoni.
(d) Impatt mistenni tal‑proġetti. 
Il‑proċedura tal‑valutazzjoni ma 
evalwatx il‑benefiċċji misten ‑
nija għall‑ekonomija reġjonali. 
In‑nuqqas ta’ kriterji tal‑valutazz ‑
joni standardizzati wkoll għamilha 
impossibbli li tiġi vvalutata 
l‑effiċjenza tal‑proġetti ppjanati 
f’termini tal‑ispiża għal kull im ‑
pjieg maħluq jew għal kull SME 
ġdida.
26 Osservazzjonijiet
Objettivi u indikaturi tal -proġetti
63 
Uħud mill‑objettivi tal‑proġetti 
definiti fl‑applikazzjoni ġew kwan ‑
tifikati bl‑użu ta’ indikaturi, b’miri 
definiti li kellhom jintlaħqu. Indikaturi 
tal‑output kienu ġew applikati b’mod 
xieraq: eżempji kienu jinkludu l‑għadd 
ta’ metri kwadri mibnija tal‑ispazju 
għall‑uffiċċji, jew l‑għadd ta’ stampa ‑
turi installati.
64 
Madankollu, l‑ebda mill‑Awtoritajiet 
Maniġerjali miżjura ma kienet użat 
sistema ta’ indikaturi bbażata fuq linji 
gwida għal prattika tajba maħruġa 
minn grupp esperjenzat nazzjonali 
jew internazzjonali ta’ inkubaturi 
tan‑negozju.
65 
Huwa partikolarment importanti li l‑in ‑
dikaturi jiġu definiti preċiżament fl‑iff ‑
issar ta’ objettivi għall‑operazzjonijiet 
ta’ inkubazzjoni (il‑fażi II). B’mod 
ġenerali, l‑indikaturi kienu fil‑parti 
l‑kbira definiti mill‑applikanti nfushom.
66 
In‑nuqqas ta’ struttura fl‑użu ta’ 
indikaturi għall‑istabbiliment ta’ 
objettivi speċifiċi tal‑proġetti 
u għall‑monitoraġġ tal‑attività op ‑
erazzjonali wkoll kellu impatt fuq 
l‑effiċjenza kumplessiva tal‑infiq pubb ‑
liku. B’mod speċifiku, waqt l‑iffirmar 
tal‑ftehimiet ta’ għotjiet, l‑Awtoritajiet 
Maniġerjali ma setgħux jiżguraw li 
l‑valur tal‑għotja mill‑FEŻR jew il‑livell 
ta’ kofinanzjament kien proporzjonali 
għar‑riżultati li l‑applikant stenna li jik ‑
seb, jew għall‑impatt fuq l‑intraprendi ‑
torija lokali. Il‑benefiċċji tal‑għotja ta’ 
finanzjament pubbliku ma ġewx kwan ‑
tifikati u vvalutati fl‑istadju tal‑għażla 
tal‑proġetti.Monitoraġġ u segwitu tal -proġetti
67 
Ġeneralment, l‑istabbiliment fiżiku 
tal‑inkubaturi kien ġie mmonitorjat 
sewwa. L‑awtoritajiet tal‑Istati Mem ‑
bri kienu wettqu żjarat u analiżijiet 
tad‑dokumentazzjoni finanzjarja, fuq 
il‑post.
68 
Madankollu, l‑awtoritajiet tal‑Istati 
Membri ma kinux setgħu jkejlu b’mod 
xieraq l‑effettività tal‑inkubaturi 
fil‑kisba tar‑riżultati. Raġuni prinċipali 
waħda għal dan kienet li huma ma 
kinux ħadu passi biex jiżguraw li s‑sis ‑
temi ta’ ġestjoni fil‑livell tal‑inkubatur 
jissodisfaw ir‑rwol bażiku tagħhom 
ta’ monitoraġġ tal‑prestazzjoni. 
In‑nuqqas ta’ monitoraġġ adegwat 
tar‑riżultati kien ifisser li huma ma 
kinux setgħu jsegwu sewwa l‑kisba 
tal‑eżiti antiċipati.
L-inkubaturi kofinanzjati 
mill -FEŻR ma kinux meħtieġa 
jkomplu l -attivitajiet ta’ 
inkubazzjoni għal perjodu 
twil biżżejjed ta’ żmien
69 
Il‑Qorti tqis li jeħtieġ tingħata atten ‑
zjoni partikolari għas‑sostenibbiltà 
operazzjonali u finanzjarja ta’ proġetti 
kofinanzjarji, għall‑kwalità tas‑servizzi 
ta’ inkubazzjoni offruti, u għall‑impatt 
pożittiv mistenni kumplessiv fuq 
l‑ekonomija lokali u possibbilment usa’.
27 Osservazzjonijiet
70 
F’dan ir‑rigward, it‑tul minimu tal‑per ‑
jodu ta’ sostenibbiltà17 (ħames snin) 
ma ġiex adattat għall‑karatteristiċi 
tal‑proċess ta’ inkubazzjoni tan‑ne ‑
gozju; huwa lanqas ma rrifletta 
bir‑reqqa ċ‑ċiklu tal‑ħajja tal‑assi mib ‑
nija u mixtrija bl‑appoġġ mill‑FEŻR (20 ‑
30 sena)18. Dan kien ifisser li l‑Awtori ‑
tajiet Maniġerjali kienu telqu l‑kontroll 
tagħhom fuq l‑assi immedjatament 
wara li skada l‑perjodu minimu ta’ 
sostenibbiltà stipulat fir‑Regolament 
dwar il‑Fondi Strutturali19. Eżempju ta’ 
kif Stat Membru indirizza b’suċċess din 
il‑problema jingħata fil‑ Kaxxa 4 .
71 
Wara li kien skada l‑perjodu ta’ 
sostenibbiltà, l‑entità responsab ‑
bli mit‑twassil tal‑proġetti nħelset 
mill‑obbligi kuntrattwali tagħha 
u setgħet tagħmel użu mingħajr 
tfixkil mill‑assi li hija kienet kisbet. 
Fil‑proġetti awditjati, minn 27 inku ‑
batur 8 kienu parzjalment jew intera ‑
ment waqqfu l‑attività tagħhom ta’ 
inkubazzjoni wara li skada l‑perjodu ta’ 
sostenibbiltà ta’ ħames snin.72 
F’sitwazzjonijiet bħal din, il‑benefiċċju 
reali mill‑finanzjament pubbliku ġie 
trasferit lill‑proprjetarji tal‑faċilitajiet 
(eż. kumpaniji privati, awtoritajiet 
lokali, kmamar tal‑kummerċ u uni ‑
versitajiet) minflok lil intraprendi ‑
turi u negozji lokali li kienu għadhom 
kemm jiftħu. Il‑Qorti tistma li l‑valur 
totali tal‑finanzjament affettwat b’dan 
il‑mod jista’ jammonta għal madwar 
tnejn minn ħamsa tal‑investiment 
totali tal‑FEŻR fil‑proġetti ta’ inkubazz ‑
joni tan‑negozju awditjati, jiġifieri 
EUR 30 miljun.17 Il‑perjodu li matulu 
l‑benefiċjarju huwa obbligat 
jirrispetta l‑impenji pprovduti 
fil‑ftehim ta’ għotja.
18 Iċ‑ċiklu tal‑ħajja tal‑assi 
inkwistjoni (prinċipalment 
binjiet) ġie determinat fuq 
il‑bażi tar‑rati ta’ 
deprezzament applikati 
fl‑Istati Membri rispettivi.
19 Ir‑Regolament tal‑Kunsill (KE) 
Nru 1260/1999 tal ‑
21 ta’ Ġunju 1999 li jistabbilixxi 
d‑dispożizzjonijiet ġenerali 
dwar il‑Fondi Strutturali 
(ĠU L 161, 26.6.1999, p. 1).
Prattika tajba – Perjodu ta’ sostenibbiltà
Fil‑Polonja, il‑problema ta’ perjodu ta’ sostenibbiltà qasir kienet ġiet solvuta fil‑perjodu ta’ programmazz ‑
joni 2007 ‑2013 f’waħda mill‑miżuri inklużi fil‑Programm Operazzjonali orizzontali. Il‑perjodu ta’ sostenibbiltà 
stabbilit fil‑ftehim ta’ għotja kien ġie estiż għal 20 sena, u l‑operaturi tal‑proġetti kienu obbligati jittrasferixxu 
l‑finanzjament pubbliku kollu riċevut għall‑kostruzzjoni tal‑faċilità lill‑SMEs ospitati matul dan il‑perjodu 
fil‑forma ta’ appoġġ għan‑negozju.Kaxxa 4
28 Osservazzjonijiet
Il-limitazzjonijiet fit -tixrid 
tal-għarfien mill -Kummis -
sjoni Ewropea fixklu l -pro -
mozzjoni ta’ prattiki 
tajbin
73 
Il‑valutazzjoni mill‑Qorti tal‑kontribut 
mill‑Kummissjoni ffukat fuq dawk l‑at ‑
tivitajiet li, fil‑prinċipju, għandhom jik ‑
kontribwixxu għall‑iżvilupp u l‑impli ‑
mentazzjoni ta’ proġetti tal‑inkubaturi. 
B’mod partikolari, il‑Qorti vvalutat jekk 
korp ta’ kompetenza li tikkonċerna 
l‑attività ta’ inkubazzjoni kienx ġie ak ‑
kumulat mill‑Kummissjoni, u jekk linji 
gwida għal prattika tajba bbażati fuq 
din il‑kompetenza kinux saru disponib ‑
bli fil‑livell Ewropew.
Inizjattivi tal -Kummissjoni
74 
Matul dan l‑awditu l‑Qorti eżaminat 
għadd ta’ inizjattivi tal‑Kummissjoni. 
Hija kkonċentrat fuq inizjattivi li kienu 
ilhom stabbiliti sa mill‑bidu tal ‑2000, 
u li l‑fokus prinċipali tagħhom kien fuq 
l‑inkubaturi. Dawn l‑inizjattivi kell ‑
hom il‑potenzjal li jagħmlu kontribut 
għall‑akkumulazzjoni ta’ għarfien 
rilevanti fi ħdan il‑Kummissjoni, u anke 
għat‑tixrid ta’ dan l‑għarfien u tal‑prat ‑
tiki tajbin rilevanti fost il‑partijiet inter ‑
essati jew l‑awtoritajiet responsabbli.75 
Żewġ inizjattivi importanti għandhom 
jissemmew b’konnessjoni mal‑ġestjoni 
tal‑għarfien:
(a) Fl‑2002, il‑Kummissjoni ppubblikat 
studju ta’ valutazzjoni kumparat ‑
tiva li jipprovdi informazzjoni ta’ 
valur dwar il‑qagħda tal‑inkubaturi 
Ewropej. L‑istudju rrakkomanda 
li l‑eżerċizzju ta’ valutazzjoni 
kumparattiva għandu jiġi ripetut; 
madankollu, dan qatt ma sar.
(b) B’mod parallel mal‑eżerċiżżju 
ta’ valutazzjoni kumparattiva, 
il‑Kummissjoni stabbilixxiet data ‑
base tal‑inkubaturi20. Id‑ data  ġiet 
aġġornata fuq bażi annwali sal ‑
2006, meta s‑sistema ma baqgħetx 
tiġi żviluppata u aġġornata.
Tixrid tal -għarfien
76 
Fir‑rigward tat‑tixrid ta’ kompe ‑
tenza relatata mal‑inkubaturi, barra 
mir‑rapport ta’ valutazzjoni kump ‑
arattiva msemmi hawn fuq, fl ‑2010 
ġiet ippubblikata “Smart Guide to 
innovation‑based incubators” (Gwida 
Intelliġenti għall‑Inkubaturi bbażati 
fuq l‑innovazzjoni) mill‑Kummissjoni. 
Id‑dokument, li ġie prodott fuq il‑bażi 
tal‑esperjenza tal‑membri tal‑EBN, jid ‑
deskrivi l‑fatturi u l‑proċessi prinċipali 
li jeżerċitaw l‑akbar influwenza fuq 
is‑suċċess tal‑inkubazzjoni tan‑ne ‑
gozju, u l‑mod kif din tista’ l‑aħjar titke ‑
jjel. Madankollu, il‑gwida ma pprovdiet 
l‑ebda data  dwar il‑prestazzjoni jew 
informazzjoni dwar l‑effettività ta’ 
dan it‑tip ta’ appoġġ għan‑negozju. 
Il‑gwida ġiet ippubblikata tard wisq 
biex tippermetti lill‑inkubaturi awditja ‑
ti jiħduha inkunsiderazzjoni fiż‑żmien 
meta ġew stabbiliti. Ftit inkubaturi biss 
kienu saħansitra konxji mill‑eżistenza 
tagħha.20 http://cordis.europa.eu/
incubators/about.htm
29 Osservazzjonijiet
77 
L‑inizjattivi deskritti hawn fuq juru 
li fl‑aħħar deċennju, il‑Kummissjoni 
tabilħaqq għamlet xi sforz biex tiġbor 
data  dwar l‑inkubazzjoni tan‑negozju. 
Madankollu, l‑esperjenza u l‑għarfien 
miġbura ntilfu minħabba n‑nuqqas 
ta’ kontinwità fl‑inizjattivi tal‑Kum ‑
missjoni. Il‑Kummissjoni ma kienet 
wettqet l‑ebda studju sistematiku 
ulterjuri dwar l‑inkubaturi tan‑negozju, 
u għaldaqstant ma kellhiex għarfien 
aġġornat adegwat x’tikkondividi. Tali 
għarfien kien ikun partikolarment 
utli għall‑Istati Membri li kienu qed 
jiżviluppaw b’mod intensiv in‑netwerk 
tagħhom tal‑inkubazzjoni tan‑negozju 
(jiġifieri l‑Istati Membri li ngħaqdu 
mal‑UE fi u wara l ‑2004).
78 
Il‑Kummissjoni ma għandhiex bażi ta’ 
għarfien adegwata li tippermettilha 
tivvaluta l‑effettività tal‑inkubaturi 
tan‑negozju, jew tipprovdi appoġġ 
avvanzat lil kwalunkwe inkubatur 
tan‑negozju  – b’mod partikolari, lil 
dawk kofinanzjati mill‑FEŻR. Il‑fatt 
li l‑għadd ta’ inkubaturi qed jikber 
jagħmilha speċjalment importanti 
għall‑Kummissjoni li din tipprovdi 
appoġġ lill‑operaturi tal‑inkubaturi, 
lill‑Awtoritajiet Maniġerjali u lill‑Istati 
Membri bl‑istess mod, partikolar ‑
ment billi tipprovdi eżempji ta’ 
prattika tajba, ta’ programmi ta’ 
inkubazzjoni b’suċċess jew ta’ data  
ta’ valutazzjoni kumparattiva li 
l‑Awtoritajiet Maniġerjali jistgħu 
jużaw waqt il‑valutazzjoni ta’ proposti 
għall‑istabbiliment ta’ inkubaturi 
futuri.
30
 Konklużjonijiet 
u rakkomandazzjonijiet
79 
Il‑FEŻR għamel kontribuzzjoni fi ‑
nanzjarja sinifikanti għall‑ħolqien 
ta’ infrastruttura tal‑inkubaturi 
tan‑negozju, b’mod partikolari fl‑Istati 
Membri li fihom dan it‑tip ta’ appoġġ 
għan‑negozju kien relattivament rari. 
Madankollu, il‑Qorti tqis li l‑għoti ta’ 
servizzi ta’ inkubazzjoni – u, kon ‑
segwentement, l‑impatt usa’ fuq 
in‑negozji lokali – kien pjuttost limitat, 
minħabba restrizzjonijiet finanz ‑
jarji u l‑livell baxx tal‑attivitajiet ta’ 
inkubazzjoni. Dan kien prinċipalment 
spjegat permezz ta’ nuqqas ta’ kom ‑
petenza li tikkonċerna l‑prattiki ta’ 
inkubazzjoni, u permezz ta’ difetti 
fis‑sistemi ta’ ġestjoni.
B’mod ġenerali, 
il-faċilitajiet awditjati 
tal-inkubaturi kofinanz -
jati mill -FEŻR kienu ġew 
stabbiliti sewwa, iżda 
l-appoġġ għan -negozju 
offrut lill -klijenti kien ta’ 
suċċess b’mod moderat 
biss
80 
Il‑prestazzjoni tal‑inkubaturi awd ‑
itjati kienet aktar baxxa minn dik 
tal‑inkubaturi vvalutati b’mod kump ‑
arattiv. Għalkemm il‑FEŻR kien effettiv 
fit‑twassil tal‑infrastruttura tal‑inku ‑
baturi, huwa kellu anqas suċċess biex 
jiżgura li huma pprovdew appoġġ ef ‑
fettiv u effiċjenti lill‑klijenti tagħhom. 
L‑inkubaturi appoġġati mill‑FEŻR kienu 
qed joperaw f’faċilitajiet kofinanzjati 
moderni u adattati sewwa, huma kienu 
jiswew ħafna aktar flus biex jitmexxew 
u kienu jeħtieġu aktar persunal biex 
jiġi prodott negozu ġdid li jkun għadu 
kemm jiftaħ mill‑inkubaturi vvalutati 
b’mod kumparattiv.L-Inkubaturi awditjati 
tal-FEŻR ma kinux għamlu 
biżżejjed użu minn prattiki 
tajbin
81 
Hemm bosta raġunijiet possibbli 
għalfejn l‑inkubaturi awditjati kienu 
anqas effettivi u effiċjenti. Il‑parti l‑kbira 
tal‑inkubaturi kienu bdew operazzjoni ‑
jiet relattivament reċentement, u dan 
in‑nuqqas ta’ esperjenza bla dubju 
fixkel l‑effiċjenza tagħhom. Is‑sinjali 
l‑aktar ċari ta’ dan kienu d‑dgħufijiet 
u d‑distakki fil‑programmi ta’ inkubazz ‑
joni u f’mudelli inadegwati ta’ negozju, 
b’mod partikolari fir‑rigward tas‑sos ‑
tenibbiltà finanzjarja. Din ir‑restrizzjoni 
ffukat l‑attenzjoni tat‑timijiet ta’ ġestjoni 
tal‑inkubaturi fuq il‑ġenerazzjoni 
tal‑introjtu aktar milli fuq l‑għoti ta’ 
servizzi ta’ kwalità għan‑negozji li jkunu 
għadhom kemm jiftħu, b’potenzjal ta’ 
rata għolja ta’ tkabbir. Dan l‑approċċ or ‑
jentat lejn l‑introjtu wassal lill‑maniġers 
tal‑inkubaturi biex jirrilassaw il‑kriterji ta’ 
eliġibbiltà għall‑ġodda. B’riżultat ta’ dan, 
appoġġ tal‑inkubaturi li jiswa’ ħafna flus 
ġie offrut lil impriżi b’rata baxxa ta’ tkab ‑
bir. Dan kompla żied l‑ineffiċjenza fl‑użu 
ta’ riżorsi pubbliċi investiti fl‑inkubaturi 
tan‑negozju.
82 
L‑inkubaturi ma setgħux joffru assistenza 
komprensiva u mfassla apposta individ ‑
walment, lill‑klijenti tagħhom. Il‑firxa ta’ 
servizzi offruti kienet limitata. Il‑parti 
l‑kbira tal‑inkubaturi awditjati ma of ‑
frewx appoġġ lil intraprendituri prospet ‑
tivi fl‑istadju tal‑preinkubazzjoni, jew 
lil klijenti mhux residenti. Il‑programmi 
ta’ inkubazzjoni kienu ta’ natura bażika 
u ma ħadux inkunsiderazzjoni l‑ħtiġijiet 
individwali speċifiċi jew l‑objettivi ta’ 
żvilupp tan‑negozju tal‑klijenti tagħhom. 
Billi ma kien hemm l‑ebda kooperazzjoni 
mill‑qrib magħhom, l‑inkubaturi ma kell ‑
homx għarfien dettaljat dwar il‑livell ta’ 
żvilupp tagħhom. Dan kellu effett avvers 
addizzjonali fuq il‑kwalità ta’ appoġġ 
għan‑negozju offrut.
31 Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet
Rakkomandazzjoni 1
Il‑Kummissjoni għandha teħtieġ 
mill‑Istati Membri li l‑awtorizzazzjoni 
għall‑istabbiliment ta’ inkubaturi 
ġodda bl‑użu ta’ kofinanzjament 
mill‑UE, jagħmluha dipendenti fuq 
il‑kunsiderazzjonijiet li ġejjin:
(a) Inkubaturi tan‑negozju għandhom 
jiġu stabbiliti fuq il‑bażi ta’ pjani ‑
jiet ta’ direzzjoni tan‑negozju 
dettaljati u realistiċi, filwaqt li 
tingħata attenzjoni partikolari 
għas‑sostenibbiltà tal‑attività ta’ 
inkubazzjoni tagħhom mingħajr 
skop ta’ qligħ.
(b) Mill‑bidu nett, l‑attività ta’ 
inkubazzjoni għandha titwettaq 
minn persunal b’ħiliet xierqa li 
jista’ jipprovdi appoġġ individwali 
rilevanti lil klijenti u lil intraprendi ‑
turi futuri potenzjali.
(c) L‑inkubaturi għandhom ifit ‑
txu u jakkwistaw klijenti ġodda 
b’mod proattiv irrispettivament 
mill‑oriġini ġeografika tagħhom, 
filwaqt li jiffukaw fuq dawk b’ideat 
innovattivi ta’ negozju b’potenzjal 
ta’ rata għolja ta’ tkabbir sabiex 
jimmassimizzaw l‑effiċjenza 
tal‑finanzjament pubbliku 
u għaldaqstant il‑valur miżjud 
mill‑fondi tal‑UE.
(d) Il‑proċess ta’ inkubazzjoni għal 
kull kumpanija klijenta għandu 
jibda bit‑tħejjija ta’ programm ta’ 
inkubazzjoni dettaljat u mfassal 
apposta. L‑implimentazzjoni ta’ 
dan il‑programm għandha tiġi 
segwita, u l‑grad sa fejn intlaħqu 
l‑objettivi tan‑negozju għandu jiġi 
vvalutat.
(e) L‑inkubaturi għandhom joffru 
s‑servizzi tagħhom lil kumpaniji 
mhux residenti, u b’hekk l‑appoġġ 
ta’ inkubazzjoni jkun jista’ jkollu 
impatt akbar fuq il‑komunità lokali 
tan‑negozju u jittejbu l‑possibbil ‑
tajiet għan‑netwerking.(f) L‑inkubaturi għandhom jistab ‑
bilixxu sistema ta’ monitoraġġ 
bbażata mhux biss fuq id‑ data  
miksuba mill‑attività proprja 
tagħhom, iżda wkoll fuq data  
tan‑negozju prodotta minn klijenti 
appoġġati.
Is-sistemi ta’ ġestjoni kienu 
effettivi biex jiżguraw li 
l-infrastruttura twasslet, iżda 
mhux biex jiżguraw l -għoti 
ta’ appoġġ effiċjenti ta’ 
inkubazzjoni tan -negozju
83 
Fil‑parti l‑kbira tal‑każijiet, is‑sistemi ta’ 
ġestjoni kienu effettivi biex jiżguraw 
li l‑outputs fiżiċi (eż. l‑binjiet) twasslu 
f’waqthom u skont il‑pjan. Madankollu, 
huma ma żgurawx it‑twassil effettiv 
u effiċjenti tas‑servizzi ta’ inkubazzjoni 
(eż. l‑ikkowċjar u t‑taħriġ). Fit‑terminu 
twil, kien imissha saret enfasi akbar fuq 
il‑ġestjoni tas‑servizzi ta’ inkubazzjoni.
84 
L‑awtoritajiet tal‑Istati Membri li għażlu 
l‑proġetti għall‑kofinanzjament, ma 
tawx attenzjoni biżżejjed għall‑eżiti 
mistennija tal‑attività ta’ inkubazzjoni 
u għall‑fattibiltà tal‑mudelli ta’ negozju 
tal‑inkubaturi. Dan kellu konsegwenzi 
serji: huwa affettwa l‑objettivi li ġew 
stabbiliti għal inkubaturi individwali, 
u kellu implikazzjonijiet sussegwenti 
fuq is‑sostenibbiltà tal‑attivitajiet ta’ 
inkubazzjoni. Din il‑kwistjoni tal‑aħħar 
hija partikolarment ta’ tħassib, per ‑
ess li t‑tul tal‑perjodu ta’ sostenibbiltà 
ma jirriflettix b’mod korrett in‑natura 
tal‑proġetti tal‑inkubaturi kofinanzjati 
mill‑FEŻR. Riskju importanti wieħed 
li jirriżulta minn dan huwa li s‑sistemi 
stabbiliti jippermettu lil parti sin ‑
ifikanti tal‑valur tal‑finanzjament 
pubbliku tgħaddi għand proprjetarji 
tal‑inkubaturi wara tmiem il‑perjodu ta’ 
sostenibbiltà.
32 Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet
Rakkomandazzjoni 2
Il‑Kummissjoni għandha titlob 
lill‑awtoritajiet tal‑Istati Membri 
jinkorporaw l‑elementi li ġejjin 
fit‑tfassil tal‑proċeduri għall‑għażla 
u għas‑superviżjoni ta’ proġetti 
tal‑inkubaturi kofinanzjati mill‑FEŻR:
(a) Fil‑kriterji tal‑għażla tal‑proġetti, 
għandha ssir enfasi akbar fuq 
ir‑riżultati mistennija tal‑proġetti 
aktar milli fuq it‑twassil ta’ outputs 
fiżiċi.
(b) Matul il‑proċess ta’ valutazz ‑
joni tal‑proġetti u meta l‑obbligi 
kuntrattwali jkunu qed jiġu 
definiti, għandu jsir aktar użu minn 
għarfien espert tal‑attivitajiet ta’ 
inkubazzjoni tan‑negozju.
(c) Il‑livell ta’ appoġġ pubbliku 
għandu jkun ibbażat fuq it‑tbassir 
tar‑riżultati definiti għall‑proġett 
tal‑inkubaturi. Il‑valur tal‑pag ‑
amenti tal‑FEŻR għandu jkun 
marbut mar‑riżultati miksuba 
mill‑inkubatur.
(d) Il‑perjodu ta’ sostenibbiltà għandu 
jiġi aġġustat biex jikkorrispondi 
għaċ‑ċiklu reali tal‑ħajja tal‑assi 
tal‑inkubaturi tan‑negozju kofinan ‑
zjati mill‑FEŻR.Il-Kummissjoni ma ħaditx 
biżżejjed passi biex tiffaċilita 
l-iskambju ta’ għarfien u ta’ 
prattiki tajbin
85 
Għalkemm il‑Kummissjoni għamlet 
xi sforz biex tikseb l‑għarfien dwar 
l‑attivitajiet u l‑karatteristiċi ta’ pop ‑
olazzjoni kbira tal‑inkubaturi tan‑ne ‑
gozju fl‑Ewropa, l‑appoġġ li hija toffri 
ma jikkapitalizzax fuq dan. Il‑Gwida 
Intelliġenti ppubblikata reċentement 
tipprovdi ħarsa ġenerali ta’ valur 
lejn il‑prinċipji ta’ inkubazzjoni, iżda 
mhijiex dettaljata biżżejjed u tħalli 
barra data  importanti li tikkonċerna 
l‑proċess ta’ inkubazzjoni, eż. data  ta’ 
valutazzjoni kumparattiva għal indi ‑
katuri ewlenin. L‑attivitajiet tal‑Kum ‑
missjoni fit‑tixrid ta’ għarfien rilevanti 
u fil‑promozzjoni ta’ prattiki tajbin 
kienu limitati wisq biex jimmitigaw 
ir‑riskju ta’ falliment għal inkubaturi 
kofinanzjati stabbiliti reċentement.
Rakkomandazzjoni 3
Il‑Kummissjoni għandha:
(a) taġġorna l‑għarfien tagħha 
li jikkonċerna l‑effettività 
u l‑effiċjenza tal‑inkubazzjoni 
tan‑negozju, u għandha tapplika 
dan l‑għarfien bl‑għan li tiżgura 
li l‑appoġġ mill‑FEŻR ikun adat ‑
tat tajjeb għall‑ħtiġijiet tas‑settur 
tal‑inkubazzjoni tan‑negozju;
(b) terġa’ tibda l‑isforzi tagħha biex 
tappoġġa l‑komunità tal‑inkubatu ‑
ri tan‑negozju, u b’mod partikolari 
dawk li jirċievu l‑appoġġ mill‑UE, 
pereżempju billi torganizza skam ‑
bju ta’ għarfien u ta’ esperjenzi ma’ 
korpi responsabbli fl‑Istati Membri. 
L‑inizjattiva għandha timmira lejn 
l‑inkubaturi kollha tan‑negozju, 
li jistgħu jippreżentaw l‑istejjer 
ta’ suċċess tagħhom, jiskambjaw 
l‑għarfien u jaċċessaw l‑appoġġ 
bejn il‑pari f’livell Ewropew.
33 Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet
Dan ir‑Rapport ġie adottat mill‑Awla II, immexxija mis‑Sur Henri GRETHEN, 
Membru tal‑Qorti tal‑Awdituri, fil‑Lussemburgu fil‑laqgħa tagħha 
tad‑9 ta’ April 2014.
Għall -Qorti tal -Awdituri
Vítor  Manuel  da SILVA  CALDEIRA
President

34
 Anness
Anness - Lista ta’ inkubaturi awditjati
Isem tal-inkubatur Miżjura Mistħarrġa
Ir-Repubblika Ċeka
Agentura pro ekonomický rozvoj Vsetínska, o.p.s. Podnikatelský inkubátor Vsetín
BIC Ostrava spol.s r.o.
Podnikatelský inkubátor Nymburk příspěvková organizace
South Moravian Innovation centre
STEEL IT Třinec Institut EuroSchola, o.s.
TechnoPark Pardubice, k.s.
Vědeckotechnický park Plzeň, a.s..
Vědeckotechnický park Roztoky Trigema a.s.
VŠB–TU Ostrava
VÚSH, a.s. Podnikatelský inkubátor Brno-JihX
X
X
X
XX
X
X
X
X
X
X
X
X
X
Il-Ġermanja
BGI Biotechpark Gatersleben Infrastrukturgesellschaft mbH
Merseburger Innovations- und Technologiezentrum GmbH
Mitteldeutsches Multimediazentrum Halle GmbH
TechnologieZentrum Dresden GmbH
TGZ Halle Technologie- und Gründerzentrum Halle GmbHX
X
X
X
X
L-Italja
2i3T Società per la gestione dell’Incubatore di Imprese e per il Trasferimento Tecnologico dell’Università’ 
degli Studi di Torino
BIC Pieve di Bono
Bioindustry park Silvano Fumero Spa
Incubatore Comune di Ultimo
Incubatore universitá degli studi di Firenze (strutture di Via Nizza e Strada del Drosso)
Pépinière d’Entreprises Espace Aosta
Polo Scientifico e Tecnologico di Navacchio
Sistema di incubazione policentrico metropolitano Comune di Firenze
Tecnogranda SpaX
X
X
X
X
X
X
X
X
Il-Polonja
Agencja Rozwoju Regionalnego S.A. Beskidzki Inkubator Technologiczny w Bielsku-Białej
Akademicki Inkubator Przedsiębiorczości Sp. z o.o.
Bełchatowsko – Kleszczowski Park Przemysłowo – Technologiczny
Fundacja Uniwersytetu im. A.Mickiewicza w Poznaniu
Inkubator Tecnologiczny ARTERION/Fundacja Wspierania Przedsiębiorczości i Nauki
Łódzki Regionalny Park Naukowo-Technologiczny Sp. z o.o.
Śląski Park Przemysłowo – Technologiczny Sp. z o.o.
Stowarzyszenie Inicjatyw Społeczno – Gospodarczych Inkubator Technologiczny w Białogardzie
Wrocławski Park Technologiczny S.A.X
X
X
X
X
XX
X
X
X
X
X
X
X
XAnness
35 Anness
Isem tal-inkubatur Miżjura Mistħarrġa
Spanja
BIC Granada
Parque Tecnológico de Andalucía
Vivero de empresas de Badajoz
Vivero Castilleja de la Cuesta
Vivero de Azuaga
Vivero de Plasencia
Vivero de Puertollano
Vivero de Vigo
Vivero Nuevo Torneo Sevilla
Vivero de Alcala de Guadaira
Vivero Salamanca
Vivero Talavera de la ReinaX
X
X
X
X
X
XX
X
X
X
X
X
X
X
X
Ir-Renju Unit
Chester Innovation Economy Centre
Core Technology Facility
Daresbury Incubator
InfoLab21
Power Technologies Innovation Centre
Technium Springboard
The Media Factory
Swansea Technium II
Aberystwyth Technium
PONTIO - Bangor UniversityX
X
X
X
X
X
X
X
XX
X
X
X
X
X
XAnness
36
Sommarju Eżekuttiv
I
It‑titjib tal‑kompetittività tal‑SMEs jeħtieġ appoġġ 
kemm finanzjarju kif ukoll li mhuwiex għall‑SMEs 
u qafas ġuridiku u amministrattiv favorevoli 
għall‑SMEs. Dan huwa rifless fil‑qafas regolatorju 
għall‑perjodu ta’ programmazzjoni 2014 ‑2020 
il‑ġdid. L‑appoġġ għall‑kompetittività tal‑SMEs 
huwa prijorità ewlenija għall‑Fondi Ewropej Strut ‑
turali u ta’ Investiment (ESIF). Il‑ġenerazzjoni ġdida 
ta’ programmi għandha l‑opportunità biex tir ‑
revedi u tiffoka aħjar l‑appoġġ għall‑SMEs u biex 
tiżvilupp taħlita ta’ politika komprensiva u koerenti li 
tagħmel użu sħiħ mill‑firxa ta’ strumenti disponibbli, 
inklużi l‑istrumenti finanzjarji, is‑servizzi ta’ appoġġ 
għall‑SMEs u l‑possibbiltajiet ta’ akkwist pubbliku.
Tweġiba komuni għal III u IV
Il‑Kummissjoni tilqa’ l‑konklużjoni tal‑Qorti li 
tikkonċerna l‑kontribut finanzjarju tal‑FEŻR 
għall‑ħolqien ta’ infrastruttura ta’ negozju.
Il‑Kummissjoni tinnota li l‑klassifikazzjoni tal‑pre ‑
stazzjoni tal‑inkubaturi awditjati bħala modesti 
hija bbażata fuq il‑paragun tar‑riżultati ta’ dawn 
l‑inkubaturi stabbiliti aktar reċentement mal‑valur 
referenzjarju stabbilit minn inkubaturi stabbiliti sew 
u aktar maturi.
B’mod partikolari, fl‑Istati Membri li ssieħbu fl‑UE 
fl‑2004 u wara, fil‑passat ma kienx hemm din it‑tip 
ta’ infrastruttura ta’ negozju u għadha kif bdiet 
tinbena issa, anki bl‑appoġġ tal‑Fondi Strutturali. 
Għaldaqstant ma hemmx wisq esperjenza miksuba 
u għandhom isiru aktar sforzi biex wieħed jitgħallem 
kif juża b’mod effettiv dawn l‑infrastrutturi biex ideat 
ġodda ta’ negozju / negozji ġodda jiġu appoġġati 
b’mod adegwat.
IV
Il‑valuri referenzjarji ppreżentati fir‑rapporti 
taċ‑Ċentru Ewropew tan‑Negozju u l‑Innovazzjoni 
tal‑Kummissjoni u l‑Assoċjazzjoni Internazzjonali 
ta’ Parks Xjentifiċi u l‑Oqsma ta’ Innovazzjoni 
jgħinu biex jikkumplimentaw il‑valutazzjoni b’dejta 
addizzjonali.Ir-risposti  
tal-Kummissjoni
V
Ir‑riforma tal‑Politika ta’ Koeżjoni għall ‑2014 ‑2020 se 
tipprovdi lill‑kumitat ta’ monitoraġġ tal‑programm 
operazzjonali rispettiv l‑inċentivi meħtieġa biex 
jiġu approvati l‑kriterji tal‑għażla li jiżguraw impatt 
massimu għal dan it‑tip ta’ investimenti. Il‑pajjiżi 
u r‑reġjuni se jkollhom jiddeċiedu bil‑quddiem liema 
objettivi għandhom l‑intenzjoni li jiksbu bir‑riżorsi 
disponibbli u jidentifikaw b’mod preċiż kif se jitkejjel 
il‑progress ta’ dawn il‑miri għal kull assi prijoritarju. 
Dan jippermetti monitoraġġ regolari u dibattitu dwar 
kif ir‑riżorsi finanzjarji qed jiġu użati.
VI
Fl‑1984, il‑Kummissjoni Ewropea waqqfet iċ‑Ċentru 
tal‑Kummissjoni Ewropea għan‑Negozju u l‑Inno ‑
vazzjoni (EC‑BIC). Sa minn dak iż‑żmien, dan jipprovdi 
appoġġ kontinwu permezz tas‑sistema ta’ assigu ‑
razzjoni ta’ kwalità tal‑EC‑BIC.
Sabiex jiżdied l‑għarfien tal‑awtoritajiet maniġerjali 
fil‑qasam, il‑Kummissjoni Ewropea ħarġet abbozz 
tal‑’Gwida għall‑Istrateġiji ta’ Innovazzjoni Reġjonali 
(RIS).’ Barra minn hekk, il‑Kummissjoni pprovdiet 
gwida bbażata fuq l‑esperjenza tal‑ġenerazzjonijiet 
differenti tal‑istrateġiji ta’ innovazzjoni reġjonali. 
Barra minn hekk, il‑proġetti/netwerks appoġġati 
ħarġu gwida. Il‑Kummissjoni żviluppat bosta inizjat ‑
tivi biex tinkoraġixxi dan, inklużi r‑Reġjuni għal Bidla 
Ekonomika (li beda fl ‑2006). Din hija pjattaforma ta’ 
tagħlim għar‑reġjuni tal‑UE li tinkludi Konferenza 
annwali dwar ir‑Reġjuni għall‑Bidla Ekonomika, 
il‑Premjijiet RegioStars, bażi ta’ dejta tat‑tagħlim 
dwar il‑politika u netwerks rapidi interreġjonali, iffi ‑
nanzjati mill‑programmi INTERREG IVC u URBACT II.
F’Ġunju tal ‑2008 il‑Kummissjoni adottat l‑Att dwar 
in‑Negozji ż‑Żgħar (SBA), qafas politiku komprensiv 
għall‑SMEs għall‑UE u l‑Istati Membri tagħha. L‑Att 
dwar in‑Negozji ż‑Żgħar jinkludi l‑Intraprenditorija 
bħala qasam ta’ prijorità u jimplimenta approċċ 
aktar komprensiv biex tiġi indirizzata l‑firxa sħiħa ta’ 
ostakli għall‑intraprenditorija fil‑livell tal‑UE u dak 
nazzjonali. Din il‑ħidma ġiet imsaħħa bil‑pjan ta’ azz ‑
joni dwar l‑Intraprenditorija 2020 adottat fil‑bidu tal ‑
2013. F’dan il‑qafas ġenerali, il‑Kummissjoni kompliet 
tappoġġa l‑Iskema ta’ Marki ta’ Kwalità tal‑BIC.
Ir-risposti tal-Kummissjoni 37
VII (a)
Il‑Kummissjoni tappoġġa bis‑sħiħ il‑ħtieġa li jiġu 
stabbiliti inkubaturi tan‑negozju, fuq il‑bażi ta’ 
pjanijiet ta’ negozju dettaljati u realistiċi. Dawn 
għandhom jiġu integrati fl‑istrateġija ta’ żvilupp 
reġjonali ġenerali u l‑Istati Membri huma mħeġġa 
bis‑sħiħ biex jinfurzaw l‑istrateġiji intelliġenti ta’ 
speċjalizzazzjoni
VII (b)
Bħalissa qed jinbnew il‑ħiliet, b’mod partikolari 
fl‑Istati Membri li ssieħbu fl ‑2004 u wara, sabiex 
jiġu żviluppati l‑attivitajiet ta’ negozju u r‑raġuni 
ewlenija hija l‑ħtieġa li tiġi żgurata s‑sostenibilità 
finanzjarja ta’ infrastruttura ta’ inkubazzjoni li għadha 
kif inbniet. Dawn il‑ħiliet ma kinux jeżistu qabel 
u l‑infrastruttura ta’ inkubazzjoni li għadha kif inbniet 
tagħti bidu għal proċess ta’ żvilupp tal‑ħiliet.
VII (c)
Il‑Kummissjoni taqbel. Il‑perjodu ta’ program ‑
mazzjoni 2014 ‑2020 jagħmel l‑attivitajiet li jħeġġu 
l‑iżvilupp kundizzjonali fuq l‑eżistenza ta’ strateġija 
xierqa ta’ żvilupp. L‑inkubaturi jinbnew primarja ‑
ment sabiex jittrawwem l‑iżvilupp ekonomiku 
indiġenu ta’ reġjun u biex jiġu ssodisfati l‑ħtiġijiet 
u l‑potenzjal identifikat mill‑istrateġija ekonomika 
(jew tal‑innovazzjoni).
VII (d)
Il‑Kummissjoni taqbel. Il‑Kummissjoni tavża lill‑Istati 
Membri biex jinkludu r‑rakkomandazzjoni tal‑Qorti 
bħala rekwiżit li għandu jkun kkunsidrat filwaqt 
li jagħżlu l‑operazzjonijiet u jħejju l‑kuntratti ta’ 
appoġġ bejn il‑korpi intermedji u l‑ġestjoni ta’ 
faċilitajiet ta’ inkubazzjoni.VII
Skont il‑qafas għall‑koeżjoni, il‑Kummissjoni 
mhijiex involuta fl‑għażla ta’ proġetti, ħlief 
għall‑approvazzjoni ta’ proġetti ewlenin.
Madankollu, il‑qafas regolatorju l‑ġdid għall ‑2014 ‑
2020, jiżgura mill‑bidu li, permezz tal‑kontenut 
tal‑programmi adottati u l‑loġika tal‑intervent inklużi 
l‑indikaturi tar‑riżultati tal‑objettivi u r‑riżultati 
inkapsulati f’assi prijoritarji, l‑għażla tal‑proġetti se 
ssir mill‑Istati Membri kemm jista’ jkun skont ir‑rak ‑
komandazzjoni tal‑Qorti.
Barra minn hekk, abbażi tal‑qafas ta’ prestazz ‑
joni stabbilit għal kull programm operazzjonali, 
il‑Kummissjoni se tkun f’pożizzjoni permezz ta’ miri 
u indikaturi li tinkoraġġixxi u tirrevedi l‑prestazzjoni 
tal‑programmi. Fejn ikun hemm evidenza li tirriżulta 
minn rieżami tal‑prestazzjoni li prijorità tkun naqset 
milli tikseb il‑miri stabbiliti u li l‑Istat Membru ma 
jkunx ħa l‑passi meħtieġa biex isolvi l‑problema, 
il‑Kummissjoni tista’ tissospendi l‑ħlas interim kollu 
jew parti minnu jew fl‑aħħar mill‑aħħar tapplika 
l‑korrezzjonijiet finanzjarji. Ir‑riżerva ta’ prestazzjoni 
ma għandhiex tkun allokata għal programm bħal 
dan.
Fil‑qafas ġuridiku għall ‑2014 ‑2020, il‑Kummiss ‑
joni ssaħħaħ ukoll il‑kundizzjonalitajiet ex ante  
għall‑fondi sabiex jiġi żgurat li l‑kundizzjonijiet 
meħtieġa għall‑implimentazzjoni effettiva tagħhom 
ikunu fis‑seħħ. Fir‑rigward tal‑SMEs, il‑kundizzjonalità 
ex-ante  tirreferi għall‑azzjonijiet speċifiċi mwettqa 
mill‑Istati Membri biex tiġi appoġġata l‑promozzjoni 
tal‑intraprenditorija filwaqt li jitqies l‑Att dwar 
in‑Negozji ż‑Żgħar.
Barra minn hekk, il‑Kummissjoni b’mod attiv 
u bix‑xogħol kontinwu tagħha mal‑Istati Membri 
tagħti pariri lill‑awtoritajiet maniġerjali biex jinkludu 
r‑rakkomandazzjonijiet tal‑Qorti Ewropea tal‑Awd ‑
ituri fil‑proċess tal‑għażla u l‑kriterji tal‑għażla 
tal‑inkubaturi tan‑negozju. Il‑kontribuzzjoni 
għar‑riżultati mistennija tal‑assi prijoritarju issa hija 
meħtieġa li tiġi inkluża fil‑kriterji tal‑għażla.
Ir-risposti tal-Kummissjoni 38
VII (h)
Il‑Kummissjoni taqbel. Għarfien espert fl‑inkubazz ‑
joni tan‑negozju, b’mod partikolari fl‑Istati Membri 
li ssieħbu fl ‑2004 u wara, inbena prinċipalment 
permezz tal‑approċċ tat‑tagħlim bil‑prattika. Issa 
huwa aktar probabbli li l‑esperti jistgħu jinstabu 
f’dawn il‑pajjiżi li għandhom ċerta esperjenza 
fl‑inkubazzjoni u jistgħu jxerrdu l‑għarfien tagħhom 
biex iħarrġu atturi oħra involuti fl‑inkubazzjoni 
bħal pereżempju l‑uffiċċji tax‑xogħol. Il‑Kummiss ‑
joni tagħti parir lill‑Istati Membri biex isegwu din 
ir‑rakkomandazzjoni.
VII (i)
Il‑Kummissjoni taqbel fil‑prinċipju. Il‑kontribuzz ‑
joni tal‑FEŻR fil‑proġett hija bbażata fuq analiżi 
tal‑kostbenefiċċji li jirriżultaw mill‑pjan tan‑negozju. 
Ir‑riżultati ta’ inkubatur tan‑negozju jistgħu, 
madankollu, jiġu influwenzati minn fatturi esterni li 
mhux dejjem ikunu magħrufa minn qabel u mil‑livell 
ta’ appoġġ mis‑settur pubbliku għal kull impjieg li 
jkun inħoloq. Ir‑rabta bejn il‑pagamenti tal‑FEŻR 
u r‑riżultati se tkun sfida minħabba din ir‑raġuni.
VII (j)
Il‑Kummissjoni ma taqbilx. Il‑Kummissjoni tqis li 
l‑perjodu ta’ sostenibbiltà kif definit mill‑Qorti 
għandu jikkorrispondi mal‑perjodu ta’ durabbiltà 
tal‑operazzjonijiet kif definit fl‑Artikolu 71 tar‑Regola ‑
ment dwar Dispożizzjonijiet Komuni (CPR). Ma hemm 
l‑ebda bażi ġuridika biex il‑Kummissjoni timponi 
aġġustament tal‑perjodu ta’ durabbiltà għat‑terminu 
proprju tal‑assi tal‑inkubatur tan‑negozju wara 
l‑perjodu ta’ ħames snin.
F’dan il‑kuntest il‑Kummissjoni tikkunsidra l‑prattiki 
xierqa identifikati mill‑Qorti f’xi Stati Membri.
VII (k)
Il‑Kummissjoni tirrikonoxxi l‑ħtieġa biex l‑għarfien 
ikompli jiġi aġġornat. Fl ‑2014, il‑Kummissjoni se 
tippubblika rapport dwar “It‑twaqqif, l‑immaniġġjar 
u l‑evalwazzjoni tal‑parks tax‑xjenza u t‑teknoloġija 
tal‑UE” li se jipprovdi pariri u gwida u se jitqassam 
lill‑awtoritajiet maniġerjaliVII (e)
Fil‑prinċipju l‑Kummissjoni taqbel, iżda, skont 
il‑prinċipju tas‑sussidjarjetà, din ir‑rakkomandazzjoni 
għandha aktar tkun ikkunsidratamill‑Istati Membri 
skont l‑objettivi segwiti biex irawmu tkabbir ekono ‑
miku endoġeniku. Il‑Kummissjoni tirrakkomanda 
lill‑Istati Membri biex jinkoraġġixxu l‑inkubaturi 
li jiftħu s‑servizzi tagħhom għall‑kumpaniji mhux 
residenti bi strategġja definita b’mod ċar sabiex 
jiżguraw il‑benefiċċji għall‑komunità tan‑negozju 
lokali. Il‑Kummissjoni tirrakkomanda wkoll li l‑Istati 
Membri jistabbilixxu netwerk u rabtiet ma’ inku ‑
baturi oħra biex jitrawwem l‑iskambju ta’ għarfien 
u biex jinkoraġġixxu l‑koinkubazzjoni, notevolment 
dik transfruntiera fl‑UE u lil hinn minnha.
VII (f)
Il‑Kummissjoni taqbel. Il‑Kummissjoni tirrakkomanda 
lill‑Istati Membri biex jinkoraġġixxu inkubaturi biex 
iwaqqfu tali sistema ta’ monitoraġġ mingħajr ma 
jiżdied il‑piż amministrattiv fuq klijenti appoġġati. 
Minħabba li xi entitajiet kummerċjali jqisu informazz ‑
joni kummerċjali bħala kunfidenzjali dan jista’ jsir biss 
fuq bażi volontarja.
Bil‑ġestjoni konġunta tal‑Fondi Strutturali ma hemm 
l‑ebda bażi ġuridika biex il‑Kummissjoni tirrikjedi 
b’mod espliċitu l‑integrazzjoni ta’ dawn l‑elementi 
fit‑tfassil tal‑proċeduri.
Il‑Kummissjoni, fir‑rwol superviżorju tagħha, 
tinkoraġġixxi lill‑Istati Membri sabiex isegwu r‑rak ‑
komandazzjoni ċċitata. Madankollu, bil‑ġestjoni 
konġunta, l‑Istati Membri huma responsabbli 
għall‑għażla, l‑implimentazzjoni u l‑monitoraġġ 
tal‑proġetti.
Il‑Kummissjoni tqis li r‑rakkomandazzjoni tal‑Qorti 
taħt g) u j) għandha tkun indirizzata lill‑Istati Membri.
VII (g)
Il‑Kummissjoni taqbel. Dan huwa skont l‑orjentazz ‑
joni tar‑riżultati tar‑riformi tal‑politika ta’ koeżjoni 
u l‑Kummissjoni Ewropea tagħti parir biex din 
ir‑rakkomandazzjoni tiġi inkluża fil‑kriterji tal‑għażla 
rilevanti.
Ir-risposti tal-Kummissjoni 39
Osservazzjonijiet
Tweġiba komuni għall -paragrafi 21 u 23
Il‑Kummissjoni tilqa’ l‑valutazzjoni tal‑Qorti.
26
Id‑daqs tal‑inkubaturi huwa wieħed minn ħafna fatturi 
li jiżgura l‑komparabbiltà bejn l‑effettività tal‑inku ‑
baturi awditjati mill‑FEŻR fir‑rigward tal‑popolazzjoni 
bil‑valur referenzjarju. Il‑Kummissjoni tixtieq tenfasizza 
li fatturi oħra esterni huma importanti wkoll, bħal 
pereżempju l‑ekonomija reġjonali, profil ta’ inkubaturi 
u tip ta’ negozji akkomodati u l‑prinċipji ta’ fallimenti 
tas‑suq.
Ir‑rwol primarju tal‑inkubaturi tal‑FEŻR huwa li jitraw ‑
wem l‑iżvilupp ta’ kumpaniji ġodda. L‑appoġġ offrut 
lin‑negozji lil hinn mill‑ambitu ta’ inkubazzjoni fiżika 
jista’ jinkiseb permezz ta’ mezzi oħra. Bħala eżempju, 
appoġġ għan‑negozju fir‑Renju Unit huwa ta’ spiss 
ipprovdut minn kumpaniji ta’ servizz li joffru varjetà 
wiesgħa ta’ pariri dwar in‑negozju.
27
Fir‑rigward tal‑eżempju mogħti mill‑Qorti, il‑Kummis ‑
sjoni tinnota li l‑kost għal kull impjieg maħluq biex 
tiġi vvalutata l‑effiċjenza tal‑inkubatur jista’ jvarja 
minn pajjiż għall‑ieħor minħabba li l‑kostijiet tal‑bidu, 
id‑deprezzament u l‑politiki ta’ kontabbiltà kif ukoll 
il‑livell tas‑salarju fi Stati Membri differenti għandhom 
impatt fuq dan l‑indikatur.
28
Il‑prestazzjoni baxxa relattiva tal‑inkubaturi appoġġati 
mill‑FEŻR fil‑kampjun tal‑Qorti tista’ tiġi spjegata ukoll 
mill‑fatt li l‑inkubaturi tal‑Kodiċi għall‑Identifikazzjoni 
tan‑Negozju (BIC) huma soġġetti għall‑kontroll 
tal‑kwalità tal‑iskema ta’ ċertifikazzjoni tal‑EC‑BIC. Ara 
wkoll it‑tweġiba għall‑paragrafu 16.
29
Il‑prestazzjoni interna tiddependi fuq il‑ħiliet 
tal‑ġestjoni, l‑organizzazzjoni, is‑sistema motivazzjon ‑
ali u s‑sistema ta’ innovazzjoni lokali. Il‑Kummissjoni 
tirrakkomanda lill‑Istati Membri biex jimplimentaw 
sistemi ta’ akkreditazzjoni jew ta’ kwalità fl‑inkubaturi 
ffinanzjati mill‑FEŻR.VII (l)
Il‑Kummissjoni taqbel u tenfasizza li l‑orjentazzjoni 
l‑ġdida tal‑Enterprise Europe Network (EEN) (2015 ‑
2021) diġà tikkunsidra dawn ir‑rakkomandazzjonijiet. 
L‑EEN ikollha rwol biex tgħaqqad is‑servizzi ta’ 
appoġġ għall‑SMEs reġjonali (inklużi l‑inkubaturi) 
ma’ prattika xierqa fil‑livell Ewropew.
Jeħtieġ li s‑sħab tal‑Enterprise Europe Network 
fin‑netwerk attwali jikkooperaw ukoll ma’ netwerks 
Ewropej oħrajn u jimplimentaw azzjonijiet 
bħall‑promozzjoni konġunta u s‑sinjali.
Introduzzjoni
01
Il‑Kummissjoni kkunsidrat ir‑rwol importanti li 
l‑SMEs għandhom fl‑ekonomija fil‑qafas regolatorju 
għall‑perjodu ta’ programmazzjoni 2014 ‑2020: l‑SMEs 
għandhom prinċipalment jiġu appoġġati mill‑Fondi 
Ewropej Strutturali u ta’ Investiment (ESIF).
L-ambitu u l -objettivi tal -awditjar
16
Il‑Kummissjoni tilqa’ r‑rikonoxximent tal‑Qorti li 
l‑iskema ta’ ċertifikazzjoni tan‑Netwerk Ewropew 
tan‑Negozju u l‑Innovazzjoni (EBN), appoġġata 
mill‑Kummissjoni, trawwem l‑aħjar prattiki. Inku ‑
baturi kofinanzjati mill‑FEŻR fil‑kampjun tal‑Qorti 
jitqabblu mal‑inkubaturi tal‑EC‑BIC li huma 
ċċertifikati abbażi ta’ firxa wiesgħa ta’ kriterji.
Ir-risposti tal-Kummissjoni 40
37
L‑inkubaturi għandhom stadji differenti taċ‑ċiklu 
tal‑ħajja u l‑offerta tagħhom tiddependi fuq il‑matu ‑
rità tagħhom u l‑ekosistema li huma qed joperaw 
fiha. Għalkemm il‑Kummissjoni taqbel mal‑opinjoni 
li firxa wiesgħa ta’ servizzi għandhom jiġu offruti 
sabiex l‑inkubazzjoni ssir mingħajr tfixkil, is‑servizzi li 
għandhom jiġu offruti qed jiġu żviluppati b’konformità 
maċ‑ċiklu tal‑ħajja tal‑inkubaturi.
38
Il‑FEŻR appoġġa l‑bini ta’ inkubaturi tan‑negozju iżda 
kien hemm nuqqas ta’ enfasi fuq il‑kooperazzjoni 
bejn in‑negozji u l‑inkubaturi tan‑negozji. Fl‑Istati 
Membri li ssieħbu fl‑UE fl ‑2004 u wara dan jiġi kkawżat 
minn nuqqas ta’ għarfien tan‑negozju (ippjanar 
tan‑negozju, ħiliet tal‑ġestjoni, eċċ.) fuq iż‑żewġ naħat, 
fuq in‑naħa tal‑inkubaturi tan‑negozju (infrastruttura 
ġdida u l‑ebda ħaddiema b’ħiliet speċjalizzati biex 
jimmaniġjawha) u fuq in‑naħa tal‑impriżi. L‑istess 
huwa validu għall‑Istati membri tal‑UE ‑15 fejn l‑inves ‑
timenti kellhom il‑għan li jikkomplimentaw il‑missjoni 
tal‑infrastruttura tas‑sistema ta’ innovazzjoni.
Barra minn hekk, il‑kumpaniji ospitati mhumiex 
obbligati li jikkolaboraw mal‑persunal tal‑inkubatur 
minħabba li dawn jistgħu jirrikorru għal servizzi 
esterni biex jistabbilixxu l‑pjan ta’ żvilupp tagħhom. 
Il‑kondiviżjoni ta’ dejta sensittiva jista’ jkollha konseg ‑
wenzi negattivi għall‑kumpaniji ospitati sakemm ma 
jiġix iffirmat ftehim ta’ kunfidenzjalità.
Is‑servizzi tan‑negozju jistgħu jiġu kkummissjonati 
lill‑fornituri tas‑servizz minn barra minflok jiġu fdati 
lill‑persunal tal‑inkubaturi.
39
Il‑Kummissjoni tirreferi għat‑tweġiba tagħha 
fil‑paragrafu 38.
40
Kif imsemmi mill‑Qorti, il‑klijenti huma attirati 
mill‑ispazju ta’ uffiċċji sussidjati aktar milli mis‑servizzi 
li jiġu provduti. L‑inkwilini għandhom jintgħażlu 
bir‑reqqa u jirriflettu profil stabbilit fil‑programm ta’ 
inkubazzjoni. Minħabba li l‑għażla ta’ proġetti u d‑defi ‑
nizzjoni tal‑kriterji tal‑għażla jaqgħu taħt il‑kompe ‑
tenzi nazzjonali, il‑Kummissjoni tirrakkomanda lill‑Istati 
Membri biex jikkunsidraw dawn l‑aspetti.32
Il‑Kummissjoni tilqa’ l‑valutazzjoni tal‑Qorti 
li fi 22 minn 27 proġett awditjat b’konformità 
mal‑obbligi li jirriżultaw mil‑leġiżlazzjoni li tirregola 
l‑appoġġ tal‑FEŻR, kien tħejja pjan tan‑negozju.
Il‑Kummissjoni tirrikonoxxi li f’xi każijiet il‑pjanijiet 
tan‑negozju, għalkemm kienu skont il‑kriterju ta’ 
għażla formali ma kellhomx oġġettivi kwanatifikab ‑
bli u indikaturi tar‑riżultati xierqa. Madankollu, taħt 
ġestjoni konġunta, l‑għażla tal‑proġetti taqa’ taħt 
ir‑responsabbiltà tal‑Istati Membri. Dan ifisser, li 
meta jintgħażlu l‑inkubaturi tan‑negozju, kellu jkun 
primarjament l‑Istat Membru (l‑Awtorità maniġerali) 
li jivverifika l‑kwalità tal‑applikazzjoni tal‑proġett 
u d‑dokumenti ta’ sostenn (pereżempju l‑kwalità 
tal‑pjanijiet tan‑negozju).
33
Kif imsemmi fit‑tweġiba għall‑paragrafu 32 hawn fuq, 
l‑għażla tal‑proġetti taħt ġestjoni konġunta taqa’ 
taħt ir‑responsabbiltà tal‑Istati Membri. La huwa 
r‑rwol tal‑Kummissjoni u lanqas ma hija fil‑kapaċità 
tagħha li tivverifika dawn id‑dettalji għal kull applika ‑
zzjoni ta’ proġett.
34
F’xi Stati Membri, speċjalment l‑Istati Membri li 
ssieħbu fl‑UE fl ‑2004 u wara, kien hemm enfasi pre ‑
dominanti fuq il‑kostruzzjoni tal‑infrastruttura fiżika 
minħabba nuqqas ta’ esperjenza preċedenti fl‑impli ‑
mentazzjoni ta’ inkubaturi tan‑negozju. Sabiex 
inkubatur tan‑negozju ikun operazzjonali bis‑sħiħ, 
huma meħtieġa ħin u prestazzjoni xierqa fl‑ekosis ‑
tema tal‑innovazzjoni lokali. Dan huwa l‑proċess li se 
jkun infurzat bl‑approċċ il‑ġdid tal‑orjentazzjoni lejn 
ir‑riżultati tal‑politika ta’ koeżjoni.
36
Kif spjegat fil‑paragrafu 34, l‑infrastruttura 
tan‑negozju (pereżempju l‑inkubaturi tan‑negozju) 
hija sottożviluppata fil‑maġġoranza tal‑Istati Membri 
li ssieħbu fl‑UE fl ‑2004 u wara. Il‑FEŻR sostna l‑bini ta’ 
inkubaturi tan‑negozju u l‑provvediment ta’ “servizzi 
anċillari” bażiċi ġodda fil‑perjodu 2007 ‑2013. Malajr 
deher biċ‑ċar li l‑appoġġ tas ‑“servizzi anċillari” ġie 
ssottovalutat u huwa ppjanat titjib għall‑perjodu ta’ 
programmazzjoni 2014 ‑2020.
Ir-risposti tal-Kummissjoni 41
48
Ir‑rwol tal‑inkubaturi fl‑infrastruttura tan‑negozju 
tar‑reġjun ivarja, skont l‑Istati Membri u kull kuntest 
nazzjonali speċifiku.
Fil‑perjodu ta’ programmazzjoni l‑ġdid l‑elaborazz ‑
joni ta’ strateġija ta’ speċjalizzazzjoni intelliġenti, 
inkluż konsultazzjoni wiesgħa ta’ atturi tal‑innovazz ‑
joni, hija prekundizzjoni għall‑aċċess tal‑appoġġ 
mill‑FEŻR.
49
Minħabba li issa huwa meħtieġ li jiġi inkluż kontribut 
għar‑riżultati mistennija tal‑assi prijoritarju fil‑kriterji 
tal‑għażla, il‑Kummissjoni tagħti parir lill‑awtorita ‑
jiet maniġerjali biex jinkludu r‑rakkomandazzjoni 
tal‑Qorti Ewropea tal‑Awdituri rigward it‑twaqqif ta’ 
sistema ta’ monitoraġġ f’kull inkubatur tan‑negozju 
fil‑proċess tal‑għażla u l‑kriterji tal‑għażla.
53
L‑attività ta’ inkubazzjoni għandha tkun sostenib ‑
bli wara li jintemm il‑kofinanzjament tal‑FEŻR. 
Il‑kriterju ta’ sostenibbiltà huwa inkorporat fil‑kriterji 
għall‑għażla tal‑proġett. F’konformità mal‑prinċipju 
ta’ ġestjoni finanzjarja soda, il‑kontinwità tal‑oper ‑
azzjoni għandha tiġi żgurata mingħajr dipendenza 
sħiħa fuq il‑finanzjament pubbliku.
56
Inkubatur jipprovdi primarjament spazju bil‑kera 
għall‑kumpaniji ospitati speċjalment fi stadju bikri 
taċ‑ċiklu tal‑ħajja tan‑negozju tiegħu. Sabiex tiġi 
żgurata l‑vijabbiltà finanzjarja applikanti potenzjali 
huma mħeġġa sabiex jokkupaw l‑ispazju disponibbli.
Il‑Kummissjoni tikkunsidra wkoll li wieħed mill‑objet ‑
tivi primarji tal‑inkubaturi ta’ appoġġ tal‑FEŻR kien li 
jinħolqu l‑impjiegi u mhux biss SMEs ta’ teknoloġija 
għolja.41
Servizzi speċjalizzati jistgħu jiġu offruti minn barranin 
minħabba li s‑servizzi interni huma aktar ta’ natura 
ġenerali. Il‑bini tal‑kompetenzi tal‑persunal tal‑inku ‑
batur jista’ jiswa ħafna flus u inkubatur jista’ ma jgawdi 
qatt mill‑benefiċċji mixtieqa.
43
Il‑Kummissjoni tqis li n‑nuqqas ta’ kooperazzjoni bejn 
l‑inkubaturi u l‑klijenti tista’ tkun konsegwenza diretta 
tan‑nuqqas ta’ ħeġġa tal‑klijent biex jikkondividi dejta 
sensittiva.
44
Il‑Kummissjoni tqis li l‑fondi tal‑UE żbursati għandhom 
impatt pożittiv fuq l‑iżvilupp ta’ entitajiet li mhumiex 
fiżikament allokati fil‑bini tal‑inkubatur iżda jużaw 
is‑servizzi tiegħu u jikkooperaw mal‑inkwilini.
45
L‑inkubaturi tan‑negozju ġew imwaqqfa biss fl‑Istati 
Membri li ssieħbu fl ‑2004 u wara f’dan il‑perjodu 
ta’ programmazzjoni u kien jeħtieġ żmien biex tiġi 
żviluppata aktar il‑kooperazzjoni bejn l‑inkubatur 
u l‑klijenti tiegħu kif ukoll mal‑klijenti prospettivi. 
Fattur ieħor li llimita l‑kooperazzjoni kien il‑kwalità 
tal‑persunal li jimmaniġja l‑inkubaturi tan‑negozju li 
ta’ spiss kellu ħiliet tan‑negozju insuffiċjenti. Fl‑aħħar 
nett, xi inkubaturi ma kellhomx kapaċità organizzattiva 
biex jipprovdu appoġġ ta’ qabel l‑inkubazzjoni, filwaqt 
li l‑provvediment ta’ appoġġ bħal dan normalment 
ikun jirrikjedi riżorsi proprji addizzjonali.
L‑istess huwa validu għall‑Istati membri tal‑UE ‑15 fejn 
l‑investimenti kellhom il‑għan li jikkomplimentaw 
il‑ħolqien ta’ infrastruttura ta’ sistema ta’ innovazzjoni.
47
Huwa magħruf sew li hemm kooperazzjoni dgħajfa 
bejn is‑settur tan‑negozju, l‑universitajiet u l‑istituzz ‑
jonijiet ta’ riċerka u żvilupp (R & D) fl‑Istati Membri 
li ssieħbu fl‑UE fl ‑2004 u wara, u l‑Kummissjoni qed 
tipprova ssolvi din il‑kwistjoni fil‑perjodu ta’ pro ‑
grammazzjoni attwali billi tistabbilixxi mekkaniżmi 
ta’ koordinazzjoni xierqa meta jkun possibbli. Din 
il‑kwistjoni għandha impatt fuq l‑attivitajiet tal‑inku ‑
baturi tan‑negozju u t‑tentattivi tagħhom biex joħolqu 
netwerk mas‑sħab tar‑R & D u l‑universitajiet.
Ir-risposti tal-Kummissjoni 42
60
Għall‑perjodu ta’ programmazzjoni 2014 ‑2020, 
il‑Kummissjoni qed titlob lill‑Istati Membri biex jisso ‑
disfaw il‑kundizzjonalità ex-ante  sabiex jimplimentaw 
strateġija ta’ speċjalizzazzjoni intelliġenti li għandha 
tiġi żviluppata minn proċess ta’ skoperta intrapren ‑
ditorjali bl‑involviment mill‑qrib sew tal‑impriżi biex 
il‑punti tajbin tar‑riċerka jingħaqdu mal‑ħtiġijiet 
tan‑negozju.
Tweġiba komuni għall -paragrafi 62 sa 
62 (c)
Skont il‑qafas ġuridiku 2007 ‑2013, il‑valutazzjoni 
tal‑proġett u l‑proċess tal‑għażla jaqgħu taħt 
ir‑responsabbiltajiet tal‑awtoritajiet nazzjonali, 
l‑Awtorità Maniġerjali u l‑Kumitat ta’ Monitoraġġ, 
bil‑Kummissjoni li jkollha biss rwol konsultattiv f’dan 
tal‑aħħar.
Skont il‑qafas ġuridiku 2014 ‑2020, il‑kontribut ta’ 
operazzjoni għar‑riżultati mistennija tal‑assi prijori ‑
tarju issa jeħtieġ li jiġi inkluż fil‑kriterji tal‑għażla.
62 (d)
L‑investimenti f’inkubaturi tan‑negozju 
jirrappreżentaw aktar ir‑rwol ta’ faċilitatur, milli 
l‑mutur għat‑tkabbir. L‑inkubaturi tan‑negozju 
ma jistgħux jiġġeneraw tkabbir ekonomiku b’mod 
awtonomu; jridu jingħaqdu ma’ fatturi oħra esterni. 
Barra minn hekk, l‑interventi jista’ jkollhom esternali ‑
tajiet sinifikanti, huma jkollhom kemm influwenza 
negattiva u kif ukoll pożittiva fuq l‑iżvilupp ta’ reġjun. 
Għalhekk, l‑istabbiliment ta’ rabta diretta bejn l‑inves ‑
timent f’inkubatur tan‑negozju u l‑benefiċċji reġjonali 
jeħtieġ evalwazzjoni bir‑reqqa.
Il‑Kummissjoni tivvaluta l‑objettivi ddikjarati ta’ assi 
prijoritarji tal‑Programmi Operazzjonali. Dan jista’ 
jkun mhux biss impjiegi maħluqa, iżda pereżempju 
prodotti ġodda żviluppati, jew esportazzjonijiet 
iġġenerati.
64
Fir‑rigward tal‑Istati Membri li ssieħbu fl ‑2004 u wara, 
dawn għadhom (kontinwament) jitgħallmu kif jiġu 
ddefiniti l‑indikaturi b’mod korrett u kif tiġi evalwata 
l‑implimentazzjoni. Dan għandu wkoll implikazzjoni ‑
jiet fuq il‑monitoraġġ tal‑inkubaturi tan‑negozju, li 
jirrappreżentaw infrastruttura tan‑negozju li għadha 
kif inbniet.58
L‑offerta tal‑inkubatur tista’ tiġi kkunsidrata minn 
żewġ perspettivi: is‑servizzi pprovduti u l‑bini. Sa fejn 
huwa kkonċernat il‑bini, l‑FEŻR laħaq l‑objettivi li jip ‑
provdi spazju xieraq ta’ uffiċċji. Il‑funzjoni tas‑servizz 
tista’ titwettaq minn fornituri ta’ servizzi minn barra.
In‑nuqqas ta’ finanzjament estern huwa kwistjoni 
frekwenti, meta jiġu appoġġati l‑SMEs jew l‑attiv ‑
itajiet tal‑R & D. L‑inkubaturi tan‑negozju nbnew 
f’reġjuni u wara l‑perjodu ta’ sostenibbiltà kif definit 
fir‑Regolament tal‑FEŻR, tħallew jaqilbu għal attivi ‑
tajiet oħra. Dan kien primarjament ikkawżat minn 
definizzjoni mhux xierqa tal‑kriterji tal‑għażla; 
għalhekk fil‑perjodu ta’ programmazzjoni l‑ġdid, 
u f’konformità mal‑prinċipju tas‑sussidjarjetà, il‑Kum ‑
missjoni tirrakkomanda lill‑awtoritajiet maniġerjali 
sabiex jagħtu aktar attenzjoni lil dan l‑aspett b’mod 
partikolari, billi jistabbilixxu aktar kriterji tal‑għażla 
impenjattivi fil‑proċess tal‑operazzjoni tal‑għażla.
59
Skont il‑ġestjoni kondiviża, il‑Kummissjoni 
mhijiex involuta fl‑għażla ta’ proġetti, ħlief 
għall‑approvazzjoni ta’ proġetti ewlenin.
Tabilħaqq, kif stabbilit fl‑Artikolu 125 tar‑Regolament 
dwar Dispożizzjonijiet Komuni (CPR) (ir‑Regolament 
Nru 1303/2013 tas ‑17 ta’ Diċembru 2003), it‑twaqqif 
tal‑kriterji tal‑għażla jaqa’ taħt ir‑responsabbiltà 
tal‑Awtorità Maniġerjali, bl‑approvazzjoni tal‑Kumi ‑
tat ta’ Monitoraġġ.
Skont l‑Artikolu 48.3 tas‑CPR il‑Kummissjoni 
tipparteċipa fil‑ħidma tal‑kumitat ta’ monitoraġġ 
iżda f’kapaċità konsultattiva biss.
Għaldaqstant, il‑Kummissjoni tagħti pariri 
lill‑awtoritajiet maniġerjali biex jinkludu r‑rak ‑
komandazzjonijiet tal‑Qorti Ewropea tal‑Awdituri 
fil‑proċess tal‑għażla u l‑kriterji tal‑għażla tal‑inku ‑
baturi tan‑negozju. Barra minn hekk, il‑kontribut 
għar‑riżultati mistennija tal‑assi prijoritarju issa 
jeħtieġ li jiġi inkluż fil‑kriterji tal‑għażla.
Ir-risposti tal-Kummissjoni 43
Sabiex jingħataw din il‑marka kummerċjali, iċ‑Ċentri 
tan‑Negozju u l‑Innovazzjoni għandhom jgħaddu 
minn Proċess ta’ Akkreditazzjoni biex tiġi vverifikata 
l‑konformità tagħhom mal‑kriterji speċifiċi għal din 
il‑marka kummerċjali (Sistema ta’ Kwalità tal‑EBN).
Is‑subliċenzjar ta’ din il‑marka kummerċjali ġie 
mmaniġjat mill‑EBN sa mill ‑2002 abbażi ta’ kuntratti ta’ 
liċenzjar tal‑marka kummerċjali konklużi mal‑Kummis ‑
sjoni. Il‑kuntratt ta’ liċenzjar attwali ġie konkluż fl ‑2009 
għal perjodu ta’ ħames snin u bħalissa l‑Kummissjoni 
qiegħda tikkunsidra l‑għażliet għall‑futur. L‑EBN se 
jiġi mistieden biex iżid l‑azzjonijiet biex jippromwovi 
l‑iskema ta’ valutazzjoni komparattiva tiegħu b’mod 
aktar wiesa’ u jinkoraġġixxi aktar użu tar‑riżorsi.
75 (b)
Il‑bażi tad‑dejta tal‑inkubaturi ġie implimentat 
fil‑kuntest ta’ proġett ta’ netwerk għall‑inkubaturi 
ffinanzjati taħt il‑FP6 flimkien ma’ proġetti simili ta’ 
netwerk għall‑uffiċċji għat‑trasferiment tat‑teknoloġija 
u għall‑fondi ta’ riskju. Fil‑Kumitati tal‑Programm 
għall‑Programm Kwadru għall‑Kompetittività 
u l‑Innovazzjoni (CIP), l‑Istati Membri dejjem iżjed 
ddubitaw dwar il‑valur ta’ “proġetti ta’ netwerk” biss 
u talbu għal proġetti li jappoġġaw il ‑“kooperazzjoni 
madwar temi” ta’ interess komuni bħal “standardiz ‑
zazzjoni u innovazzjoni”, “Innovazzjoni fis‑servizzi” 
u temi simili. F’dawn il‑proġetti ingħatat prefer ‑
enza għall‑integrazzjoni vertikali ta’ atturi differenti 
tal‑innovazzjoni (l‑SMEs, l‑Intraprendituri, l‑akkademja, 
l‑amministrazzjoni, eċċ.)fuq in‑netwerk ta’ organiz ‑
zazzjonijiet simili fl‑Ewropa kollha. Għall‑inkubaturi 
il‑Proġetti EurOffice 1 + 2 (illum EBN — Softlanding 
Club) implimentaw dan l‑approċċ il‑ġdid biex isir 
xogħol iktar profond mal‑komunità minflok espans ‑
joni tagħha. Il‑proġetti żviluppaw u ttestjaw pakketti 
kkoordinati ta’ servizzi kkoordinati fost l‑inkubaturi 
parteċipanti li jassistu l‑internazzjonalizzazzjoni rapida 
tal‑kumpaniji tal‑inkwilini ġodda tagħhom.  
Barra minn hekk, għalkemm ma għadhiex issir val ‑
utazzjoni komparattiva, l‑intraprendituri jistgħu 
jaċċessaw faċilment l‑informazzjoni dwar l‑inkubaturi 
individwali direttament mingħand is‑siti elettroniċi 
tagħhom, minħabba titjib fit‑teknoloġiji relatati 
mal‑internet.
1 Id‑Deċiżjonijiet biex tingħata l ‑liċenzja tal ‑EC BIC lill ‑
organizzazzjonijiet kandidati ġodda; Tiġdid jew irtirar ta’ liċenzji 
eżistenti; Għażla ta’ Ċentri tan ‑Negozju u l ‑Innovazzjoni li jridu jiġu 
vverifikati; Suġġerimenti għal bidliet fis ‑Sistema ta’ Ċertifikazzjoni 
u Kwalità tal ‑EC‑BIC; Tibdil u adozzjoni tar ‑regolamenti interni tagħha.66
Il‑Kummissjoni tinnota li għalkemm is‑sistema 
tal‑għażla tal‑proġetti, li taqa’ taħt ir‑responsabbiltà 
tal‑Istati Membri, kienet korretta, ma żguratx li l‑livell 
ta’ kofinanzjament kien proporzjonat għall‑impatt 
fuq l‑intraprenditorija lokali. ĠĠew stabbiliti għadd 
ta’ indikaturi mill‑Awtoritajiet Maniġerjali biex tiġi 
mmonitorjata l‑prestazzjoni tal‑Programmi Oper ‑
azzjonali fl‑implimentazzjoni tiegħu u mhux fl‑oper ‑
azzjonijiet. Il‑Kummissjoni se tirrakkomanda lill‑Istati 
Membri biex jagħmlu aktar enfasi fuq il‑monitoraġġ 
tal‑operazzjonijiet.
68
Il‑Kummissjoni tirreferi għat‑tweġiba tagħha skont 
il‑paragrafu 66.
70
Ir‑rakkomandazzjoni min‑naħa tal‑Qorti tmur lil hinn 
mill‑obbligu regolatorju tar‑Regolament tal‑FEŻR li 
jistabbilixxi ħames snin bħala perjodu ta’ durabbiltà.
71
Ma hemm l‑ebda bażi ġuridika għall‑Kummissjoni 
biex timponi obbligi addizzjonali lill‑benefiċjarji 
fir‑rigward tal‑attivitajiet ta’ inkubazzjoni wara 
l‑ħames snin tal‑perjodu ta’ sostenibbiltà.
Hija r‑responsabbiltà tal‑awtoritajiet nazzjonali li 
jiddeċiedu, fil‑kriterji tal‑għażla u fil‑kundizzjonijiet 
biex tingħata l‑għotja għall‑proġett, l‑estensjoni 
tal‑perjodu ta’ sostenibbiltà wara t‑tul ta’ żmien 
stipulat fir‑regolament rilevanti.
75 (a)
L‑eżerċizzju ta’ valutazzjoni komparattiva preċedenti 
tkompla permezz ta’ aktar azzjoni mmirata biex 
tivvaluta u tistimola l‑aħjar prattika fl‑inkubaturi 
Ewropej li japplikaw għall‑akkreditazzjoni skont 
l‑iskema tal‑marka kummerċjali tal‑EC‑BIC u dawk 
li jixtiequ jkomplu s‑sħubija tagħhom. Fil‑kapaċità 
tagħha bħala s‑sid tal‑marka kummerċjali tal‑EC‑BIC 
u membru tal‑Kumitat tal‑Marka Kummerċjali ta’ 
Kwalità tal‑BIC (BQMC)##1, il‑Kummissjoni tik ‑
kontribwixxi għall‑ħidma li tinkoraġġixxi ċ‑Ċentri 
tan‑Negozju u l‑Innovazzjoni fl‑Ewropa kollha u lil 
hinn minnha biex tittejjeb il‑kwalità u l‑prattiki 
tagħhom, bil‑għan li tinkiseb il‑marka kummerċjali 
tal‑EC‑BIC.
Ir-risposti tal-Kummissjoni 44
82
L‑inkubaturi għandhom stadji differenti taċ‑ċiklu 
tal‑ħajja u l‑offerta tagħhom tiddependi fuq 
il‑maturità tagħhom u l‑ekosistema li huma qed 
joperaw fiha. Għalkemm il‑Kummissjoni taqbel 
mal‑opinjoni li firxa wiesgħa ta’ servizzi għandhom 
jiġu offruti sabiex l‑inkubazzjoni ssir mingħajr tfixkil, 
is‑servizzi li għandhom jiġu offruti qed jiġu żviluppati 
b’konformità maċ‑ċiklu tal‑ħajja tal‑inkubaturi.
Rakkomandazzjoni 1
Skont il‑qafas għall‑koeżjoni, il‑Kummissjoni 
mhijiex involuta fl‑għażla ta’ proġetti, ħlief 
għall‑approvazzjoni ta’ proġetti ewlenin.
Madankollu, il‑qafas regolatorju l‑ġdid għall ‑2014 ‑
2020, jiżgura mill‑bidu li, permezz tal‑kontenut 
tal‑programmi adottati u l‑loġika tal‑intervent inklużi 
l‑indikaturi tar‑riżultati tal‑objettivi u r‑riżultati 
inkapsulati f’assi prijoritarji, l‑għażla tal‑proġetti se 
ssir mill‑Istati Membri kemm jista’ jkun skont ir‑rak ‑
komandazzjoni tal‑Qorti.
Barra minn hekk, abbażi tal‑qafas ta’ prestazz ‑
joni stabbilit għal kull programm operazzjonali, 
il‑Kummissjoni se tkun f’pożizzjoni permezz ta’ miri 
u indikaturi li tinkoraġġixxi u tirrevedi l‑prestazzjoni 
tal‑programmi. Fejn ikun hemm evidenza li tirriżulta 
minn rieżami tal‑prestazzjoni li prijorità tkun naqset 
milli tikseb il‑miri stabbiliti u li l‑Istat Membru ma 
jkunx ħa l‑passi meħtieġa biex isolvi l‑problema, 
il‑Kummissjoni tista’ tissospendi l‑ħlas interim kollu 
jew parti minnu jew fl‑aħħar mill‑aħħar tapplika 
l‑korrezzjonijiet finanzjarji. Ir‑riżerva ta’ prestazzjoni 
ma għandhiex tkun allokata għal programm bħal 
dan.
Fil‑qafas ġuridiku għall ‑2014 ‑2020, il‑Kummiss ‑
joni ssaħħaħ ukoll il‑kundizzjonalitajiet ex ante  
għall‑fondi sabiex jiġi żgurat li l‑kundizzjonijiet 
meħtieġa għall‑implimentazzjoni effettiva tagħhom 
ikunu fis‑seħħ. Fir‑rigward tal‑SMEs, il‑kundizzjonalità 
ex-ante  tirreferi għall‑azzjonijiet speċifiċi mwettqa 
mill‑Istati Membri biex tiġi appoġġata l‑promozzjoni 
tal‑intraprenditorija filwaqt li jitqies l‑Att dwar 
in‑Negozji ż‑Żgħar.77
Il‑Kummissjoni qed tħejji gwida b’mod sistematiku li 
tkun tista’ tintuża matul il‑perjodu ta’ programmazz ‑
joni 2014 ‑2020. L‑Istati Membri huma obbligati wkoll 
li jissottomettu rapport annwali ta’ implimentazzjoni 
għal kull Programm Operazzjonali kull sena li jagħti 
stampa ġenerali tal‑prestazzjoni ta’ implimentazzjoni 
tal‑fondi strutturali.
78
Il‑Kummissjoni tirrikonoxxi l‑ħtieġa biex l‑għarfien 
ikompli jiġi aġġornat. Fl ‑2014, il‑Kummissjoni se 
tippubblika rapport dwar “It‑twaqqif, l‑immaniġġjar 
u l‑evalwazzjoni tal‑parks tax‑xjenza u t‑teknoloġija 
tal‑UE” li se jipprovdi pariri u gwida u se jitqassam 
b’mod wiesa’ lill‑awtoritajiet maniġerjali fix‑xhur li 
ġejjin.
Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet
80
Il‑Kummissjoni tinnota li l‑klassifikazzjoni tal‑pre ‑
stazzjoni tal‑inkubaturi awditjati bħala modesti hija 
bbażata fuq il‑paragun tar‑riżultati ta’ dawn l‑inkuba ‑
turi stabbiliti aktar reċentement mal‑valuri referenz ‑
jarji stipulati minn inkubaturi stabbiliti sew u b’aktar 
esperjenza.
B’mod ġenerali, l‑inkubaturi fil‑kampjun tal‑Qorti 
kellhom relattivament inqas persunal minn dawk 
fil‑valur referenzjarju fil‑funzjonijiet ewlenin kollha 
inkluż gwida u appoġġ għall‑imprendituri.
81
Il‑Kummissjoni hija tal‑istess opinjoni tal‑Qorti 
dwar in‑nuqqas ta’ esperjenza ta’ xi inkubaturi. 
B’mod partikolari, fl‑Istati Membri li ssieħbu fl‑UE 
fl‑2004 u wara, fil‑passat ma kienx hemm din it‑tip 
ta’ infrastruttura ta’ negozju u għadha kif bdiet 
tinbena issa, anki bl‑appoġġ tal‑Fondi Strutturali. 
Għaldaqstant ma hemmx wisq esperjenza miksuba 
u għandhom isiru aktar sforzi biex wieħed jitgħallem 
kif juża b’mod effettiv dawn l‑infrastrutturi biex ideat 
ġodda ta’ negozju / negozji ġodda jiġu appoġġati 
b’mod adegwat.
Ir-risposti tal-Kummissjoni 45
Rakkomandazzjoni 1 (e)
Fil‑prinċipju l‑Kummissjoni taqbel, iżda, skont 
il‑prinċipju tas‑sussidjarjetà, din ir‑rakkomandazzjoni 
hija aktar għall‑Istati Membri biex jikkunsidraw skont 
l‑objettivi segwiti biex irawmu tkabbir ekonomiku 
endoġeniku. Il‑Kummissjoni tirrakkomanda lill‑Istati 
Membri biex jinkoraġġixxu l‑inkubaturi li jiftħu 
s‑servizzi tagħhom għall‑kumpaniji mhux residenti 
bi strategġja definita b’mod ċar sabiex jiżguraw 
il‑benefiċċji għall‑komunità tan‑negozju lokali. 
Il‑Kummissjoni tirrakkomanda wkoll li l‑Istati Mem ‑
bri jistabbilixxu netwerk u rabtiet ma’ inkubaturi 
oħra biex jitrawwem l‑iskambju ta’ għarfien u biex 
jinkoraġġixxu l‑koninkubazzjoni, notevolment dik 
transfruntiera fl‑UE u lil hinn minnha.
Rakkomandazzjoni 1 (f)
Il‑Kummissjoni taqbel. Il‑Kummissjoni tirrakkomanda 
lill‑Istati Membri biex jinkoraġġixxu inkubaturi 
biex iwaqqfu sistema ta’ monitoraġġ mingħajr ma 
jżiedu l‑piż amministrattiv fuq il‑klijenti appoġġati. 
Minħabba li xi entitajiet kummerċjali jqisu informazz ‑
joni kummerċjali bħala kunfidenzjali dan jista’ jsir biss 
fuq bażi volontarja.
83
Il‑FEŻR sostna l‑bini ta’ inkubaturi tan‑negozju 
u l‑provvediment ta’ “servizzi anċillari” li għadu 
kemm beda fil‑perjodu 2007 ‑2013. Malajr deher 
biċ‑ċar li l‑appoġġ tas ‑“servizzi anċillari” ġie ssot ‑
tovalutat u huwa ppjanat titjib għall‑perjodu ta’ 
programmazzjoni 2014 ‑2020.
Il‑Kummissjoni tirrakkomanda lill‑awtoritajiet 
maniġerjali biex jagħtu aktar attenzjoni lil dan 
l‑aspett b’mod partikolari, billi jistabbilixxu kriterji 
tal‑għażla aktar impenjattivi fil‑proċess tal‑għażla 
tal‑operazzjoni għall‑perjodu ta’ programmazzjoni 
2014 ‑2020.Barra minn hekk, il‑Kummissjoni b’mod attiv u per ‑
mezz ta’ xogħol kontinwu mal‑Istati Membri tagħti 
pariri lill‑awtoritajiet maniġerjali biex jinkludu r‑rak ‑
komandazzjonijiet tal‑Qorti Ewropea tal‑Awdituri 
fil‑proċess tal‑għażla u l‑kriterji tal‑għażla tal‑inkuba ‑
turi tan‑negozju. Il‑kontribut għar‑riżultati mistennija 
tal‑assi prijoritarju issa huwa meħtieġ li jiġi inkluż 
fil‑kriterji tal‑għażla.
Rakkomandazzjoni 1 (a)
Il‑Kummissjoni tappoġġa bis‑sħiħ il‑ħtieġa li jiġu 
stabbiliti inkubaturi tan‑negozju, fuq il‑bażi ta’ pjani ‑
jiet ta’ negozju dettaljati u realistiċi. Dawn għandhom 
jiġu integrati fl‑istrateġija ta’ żvilupp reġjonali kump ‑
lessiva u l‑Istati Membri huma mħeġġa bis‑sħiħ biex 
jinfurzaw l‑istrateġiji intelliġenti ta’ speċjalizzazzjoni 
żviluppati
Rakkomandazzjoni 1 (b)
Bħalissa qed jiġu żviluppati il‑ħiliet, b’mod partikolari 
fl‑Istati Membri li ssieħbu fl ‑2004 u wara, sabiex jiġu 
żviluppati attivitajiet ta’ negozju u r‑raġuni ewlenija 
hija l‑ħtieġa li tiġi żgurata s‑sostenibilità finanz ‑
jarja ta’ infrastruttura ta’ inkubazzjoni li għadha 
kif inbniet. Dawn il‑ħiliet ma kinux jeżistu qabel 
u l‑infrastruttura ta’ inkubazzjoni li għadha kif inbniet 
tagħti bidu għall‑proċess ta’ żvilupp tal‑ħiliet.
Rakkomandazzjoni 1 (c)
Il‑Kummissjoni taqbel. Il‑perjodu ta’ program ‑
mazzjoni 2014 ‑2020 jagħmel l‑attivitajiet li jħeġġu 
l‑iżvilupp kundizzjonali fuq l‑eżistenza ta’ strateġija 
ta’ żvilupp xierqa. L‑inkubaturi jinbnew primarjament 
sabiex jitrawwem l‑iżvilupp ekonomiku indoġeniku 
ta’ reġjun u biex jiġu ssodisfati l‑ħtiġijiet u l‑poten ‑
zjal identifikat mill‑istrateġija ekonomika (jew 
tal‑innovazzjoni).
Rakkomandazzjoni 1 (d)
Il‑Kummissjoni taqbel. Il‑Kummissjoni tavża lill‑Istati 
Membri biex jinkludu r‑rakkomandazzjoni tal‑Qorti 
bħala rekwiżit biex jiġi kkunsidrat filwaqt li jagħżlu 
l‑operazzjonijiet u jħejju l‑kuntratti ta’ appoġġ 
bejn il‑korpi intermedji u l‑ġestjoni ta’ faċilitajiet ta’ 
inkubazzjoni.
Ir-risposti tal-Kummissjoni 46
Rakkomandazzjoni 2 (c)
Il‑Kummissjoni taqbel fil‑prinċipju. Il‑kontribuzz ‑
joni tal‑FEŻR fil‑proġett hija bbażata fuq analiżi 
tal‑kostbenefiċċji li jirriżultaw mill‑pjan tan‑negozju. 
Ir‑riżultati ta’ inkubatur tan‑negozju jistgħu, 
madankollu, jiġu influwenzati minn fatturi esterni li 
mhux dejjem ikunu magħrufa minn qabel u mil‑livell 
ta’ appoġġ mis‑settur pubbliku għal kull impjieg li 
jkun inħoloq. Ir‑rabta bejn il‑pagamenti tal‑FERŻ 
mar‑riżultati se tkun sfida minħabba din ir‑raġuni.
Rakkomandazzjoni 2 (d)
Il‑Kummissjoni taqbel. Il‑Kummissjoni tqis li l‑perjodu 
ta’ sostenibbiltà kif definit mill‑Qorti għandu jik ‑
korrispondi mal‑perjodu ta’ durabbiltà tal‑operazz ‑
jonijiet kif definit fl‑Artikolu 71 tas‑CPR. Ma hemm 
l‑ebda bażi ġuridika biex il‑Kummissjoni timponi 
aġġustament tal‑perjodu ta’ durabbiltà għat‑terminu 
proprju tal‑assi tal‑inkubatur tan‑negozju wara 
l‑perjodu ta’ ħames snin.
F’dan il‑kuntest il‑Kummissjoni tikkunsidra l‑prattiki 
xierqa identifikati mill‑Qorti f’xi Stati Membri.
85
Fl‑1984 il‑Kummissjoni Ewropea waqqfet iċ‑Ċentru 
Ewropew tan‑Negozju u l‑Innovazzjoni tal‑Kummis ‑
sjoni (EC‑BIC). Sa minn dan iż‑żmien, dan jipprovdi 
appoġġ kontinwu permezz tas‑sistema ta’ assigu ‑
razzjoni ta’ kwalità tal‑EC‑BIC.
Sabiex jiżdied l‑għarfien tal‑awtoritajiet maniġerjali 
fil‑qasam, il‑Kummissjoni Ewropea ħarġet abbozz 
tal‑“Gwida għall‑Istrateġiji ta’ Innovazzjoni Reġjonali 
(RIS).” Barra minn hekk, il‑Kummissjoni provdiet 
gwida bbażata fuq l‑esperjenza tal‑ġenerazzjonijiet 
differenti tal‑istrateġiji ta’ innovazzjoni reġjonali. 
Barra minn hekk, il‑proġetti/netwerks appoġġati 
ħarġu gwida. Il‑Kummissjoni żviluppat bosta inizjat ‑
tivi biex tinkoraġixxi dan, inklużi r‑Reġjuni għal Bidla 
Ekonomika (li beda fl ‑2006). Din hija pjattaforma ta’ 
tagħlim għar‑reġjuni tal‑UE li tinkludi Konferenza 
annwali dwar ir‑Reġjuni għall‑Bidla Ekonomika, 
il‑Premjijiet RegioStars, bażi ta’ dejta tat‑tagħlim 
dwar il‑politika u netwerks rapidi interreġjonali, iffi ‑
nanzjati mill‑programmi INTERREG IVC u URBACT II.84
Il‑Kummissjoni tqis li d‑dikjarazzjoni tal‑QEA hija indi ‑
rizzata lil entitajiet barra mill‑kompetenza tal‑Kummis ‑
sjoni, jiġifieri l‑Istati Membri.
Ma hemm l‑ebda bażi ġuridika għall‑Kummissjoni biex 
timponi obbligi addizzjonali lill‑benefiċjarji fir‑rigward 
tal‑attivitajiet ta’ inkubazzjoni wara l‑ħames snin 
tal‑perjodu ta’ durabbiltà.
Hija r‑responsabbiltà tal‑awtoritajiet nazzjonali biex 
jiddeċiedu, fil‑kriterji tal‑għażla u fil‑kundizzjonijiet 
biex tingħata l‑għotja għall‑proġett, l‑estensjoni 
tal‑perjodu ta’ durabbiltà wara t‑tul ta’ żmien stipulat 
fir‑regolament rilevanti.
Rakkomandazzjoni 2
Skont il‑ġestjoni kondiviża tal‑Fondi Strutturali ma 
hemm l‑ebda bażi ġuridika biex il‑Kummissjoni tir ‑
rikjedi b’mod espliċitu l‑integrazzjoni ta’ dawn l‑ele ‑
menti fit‑tfassil tal‑proċeduri.
Il‑Kummissjoni, fir‑rwol superviżjorju tagħha, 
tinkoraġġixxi lill‑Istati Membri sabiex isegwu 
r‑rakkomandazzjoni ċċitata. Madankollu, f’ġestjoni 
kondiviża, l‑Istati Membri huma responsabbli 
għall‑għażla, l‑implimentazzjoni u l‑monitoraġġ 
tal‑proġetti.
Il‑Kummissjoni tqis li r‑rakkomandazzjoni tal‑Qorti 
skont a) u d) għandha tkun indirizzata lill‑Istati 
Membri.
Rakkomandazzjoni 2 (a)
Il‑Kummissjoni taqbel. Dan huwa skont l‑orjentazzjoni 
tar‑riżultati tar‑riformi tal‑politika ta’ koeżjoni u l‑Kum ‑
missjoni Ewropea tagħti parir biex din ir‑rakkoman ‑
dazzjoni tiġi inkluża fil‑kriterji tal‑għażla rilevanti.
Rakkomandazzjoni 2 (b)
Il‑Kummissjoni taqbel. Għarfien espert fl‑inkubazz ‑
joni tan‑negozju, b’mod partikolari fl‑Istati Membri 
l‑ġodda, inbena prinċipalment permezz tal‑approċċ 
tat‑tagħlim bil‑prattika. Issa huwa aktar probabbli li 
l‑esperti jistgħu jinstabu f’dawn il‑pajjiżi li għandhom 
ċerta esperjenza fl‑inkubazzjoni u jistgħu jxerrdu 
l‑għarfien tagħhom biex iħarrġu atturi oħra involuti 
fl‑inkubazzjoni bħal pereżempju l‑uffiċċji tax‑xogħol. 
Il‑Kummissjoni tagħti parir lill‑Istati Membri biex 
isegwu din ir‑rakkomandazzjoni.
Ir-risposti tal-Kummissjoni 47
F’Ġunju tal ‑2008 il‑Kummissjoni adottat l‑Att dwar 
in‑Negozji ż‑Żgħar (SBA), qafas politiku komprensiv 
għall‑SMEs għall‑UE u l‑Istati Membri tagħha. L‑Att 
dwar in‑Negozji ż‑Żgħar jinkludi l‑Intraprenditorija 
bħala qasam ta’ prijorità u jimplimenta approċċ 
aktar komprensiv biex tiġi indirizzata l‑firxa sħiħa ta’ 
ostakli għall‑intraprenditorija fil‑livell tal‑UE u dak 
nazzjonali. Din il‑ħidma ġiet imsaħħa bil‑pjan ta’ azz ‑
joni dwar l‑Intraprenditorija 2020 adottat fil‑bidu tal ‑
2013. F’dan il‑qafas ġenerali, il‑Kummissjoni kompliet 
tappoġġa l‑Iskema ta’ Marki ta’ Kwalità tal‑BIC.
Rakkomandazzjoni 3 (a)
Il‑Kummissjoni tirrikonoxxi l‑ħtieġa biex l‑għarfien 
ikompli jiġi aġġornat. Fl ‑2014, il‑Kummissjoni se 
tippubblika rapport dwar “It‑twaqqif, l‑immaniġġjar 
u l‑evalwazzjoni tal‑parks tax‑xjenza u t‑teknoloġija 
tal‑UE” li se jipprovdi pariri u gwida u se jitqassam 
lill‑awtoritajiet maniġerjali
Rakkomandazzjoni 3 (b)
Il‑Kummissjoni taqbel u tenfasizza li l‑orjentazzjoni 
l‑ġdida tal‑Enterprise Europe Network (EEN) (2015 ‑
2021) diġà tikkunsidra dawn ir‑rakkomandazzjonijiet. 
L‑EEN ikollu rwol biex jgħaqqad is‑servizzi ta’ appoġġ 
għall‑SMEs reġjonali (inklużi l‑inkubaturi) ma’ prat ‑
tika xierqa fil‑livell Ewropew.
Jeħtieġ li s‑sħab tal‑Enterprise Europe Network 
fin‑netwerk attwali jikkooperaw ukoll ma’ netwerks 
Ewropej oħrajn u jimplimentaw azzjonijiet 
bħall‑promozzjoni konġunta u s‑sinjali.

KIF GĦANDEK TAGĦMEL BIEX TIKSEB
IL‑PUBBLIKAZZJONIJIET TAL‑UE
Pubblikazzjonijiet bla ħlas:
•  kopja waħda:  
permezz tal‑EU Bookshop ( http://bookshop.europa.eu );
•  iżjed minn kopja waħda jew posters/mapep:  
mir‑rappreżentanzi tal‑Unjoni Ewropea ( http://ec.europa.eu/represent_mt.htm ),  
mid‑delegazzjonijiet f’pajjiżi li mhumiex fl‑UE ( http://eeas.europa.eu/delegations/index_mt.htm ),  
billi tikkuntatja s‑servizz Europe Direct ( http://europa.eu/europedirect/index_mt.htm )  
jew ċempel 00 800 6 7 8 9 10 11 (numru tat‑telefown bla ħlas minn kullimkien fl‑UE) (*).
(*)  L‑informazzjoni mogħtija hija b’xejn, kif ukoll it‑telefonati ġeneralment huma b’xejn (għalkemm xi operaturi, kabini  
tat‑telefown jew lukandi jistgħu jitolbu ħlas).
Pubblikazzjonijiet bi ħlas:
• permezz tal‑EU Bookshop ( http://bookshop.europa.eu ).
Abbonamenti bi ħlas:
•  mingħand l‑aġenti tal‑bejgħ tal‑Uffiċċju tal‑Pubblikazzjonijiet tal‑Unjoni Ewropea  
(http://publications.europa.eu/others/agents/index_mt.htm ).
QJ‑AB‑14‑007‑MT‑C ISSN 1831 ‑0907
F’dawn l ‑aħħar snin, l ‑UE kkofinanzjat proġetti 
tal‑inkubaturi tan ‑negozju fil ‑kuntest tal ‑politika 
ta’ koeżjoni tagħha bl ‑appoġġ tal ‑Fond Ewropew 
għall ‑Iżvilupp Reġjonali. Dan huwa f’konformità 
mal ‑prijoritajiet politiċi tal ‑UE, speċjalment 
fid‑dawl tal ‑istrateġiji ta’ Lisbona u 
tal‑Ewropa  2020 għall ‑appoġġ tat ‑tnedija 
u l‑iżvilupp ta’ intrapriżi żgħar u ta’ daqs medju 
(SMEs), billi għandhom rwol importanti 
fil‑ħolqien tat ‑tkabbir u tal ‑impjiegi. F’dan 
ir‑rapport, il ‑Qorti Ewropea tal ‑Awdituri tivvaluta 
jekk dawn il ‑proġetti tal ‑inkubaturi tan ‑negozju 
kellhomx suċċess fl ‑appoġġ ta’ SMEs li jkunu 
għadhom kemm jiftħu.
IL/uniF6BAQORTI
EWROPEA 
TAL/uniF6BAAWDITURI