Rapport Speċjali Nru 4/2013 “Kooperazzjoni tal-UE mal-Eġittu fil-Qasam tal-Governanza”





ABBREVJAZZJONIJIET ABS : Appoġġ Baġitarju Settorjali AT : Assistenza Teknika DCI-NSA : Strument tal-Kooperazzjoni għall-Iżvilupp — Atturi Mhux Statali DSP : Dokument ta’ Strateġija għall-Pajjiż EIDHR : Strument Ewropew għad-Demokrazija u għad-Drittijiet tal-Bniedem ENPI : Strument Ewropew ta’ Viċinat u Sħubija FED : Fond Ewropew għad-Demokrazija FMI : Fond Monetarju Internazzjonali FSĊ : Faċilità tas-Soċjetà Ċivili ĠFP : Ġestjoni tal-Finanzi Pubbliċi IfS : Strument għall-Istabbiltà MEDA : Miżuri li jakkumpanjaw ir-riforma ekonomika u soċjali fil-pajjiżi Mediterranji li mhumiex membri MĠF : Mutilazzjoni Ġenitali Femminili MTEF : Qafas ta’ Nfiq fuq Terminu ta’ Żmien Medju MtF : Ministeru tal-Finanzi NCCM : Kunsill Nazzjonali għat-Tfulija u l-Maternità NCHR : Kunsill Nazzjonali għad-Drittijiet tal-Bniedem NCW : Kunsill Nazzjonali għan-Nisa NGO : Organizzazzjoni Nongovernattiva OĊA : Organizzazzjoni Ċentrali tal-Awditjar OSĊ : Organizzazzjonijiet tas-Soċjetà Ċivili PDG : Prodott Domestiku Gross PEFA : Nefqa Pubblika u Responsabbiltà Finanzjarja PETS : Stħarriġ ta’ Rintraċċar tan-Nefqa Pubblika PEV : Politika Ewropea tal-Viċinat PIN : Programm Indikattiv Nazzjonali SCAF : Kunsill Suprem tal-Forzi Armati fl-Eġittu SEAE : Servizz Ewropew għall-Azzjoni Esterna SIGMA : Appoġġ fil-Governanza u l-Ġestjoni TSA : Kont Uniku tat-Teżor SOMMARJU EŻEKUTTIV I. L-Eġittu huwa l-akbar pajjiż fid-dinja Għarbija u tradizzjonalment kellu rwol ewlieni fit-Tramuntana tal-Afrika u fil-Lvant Nofsani. Kien wkoll parti kbira mir-Rebbiegħa Għarbija permezz tar-Rewwixta kontra r-reġim ta’ Mubarak kmieni fl-2011. II. Kemm qabel kif ukoll wara r-Rewwixta l-Eġittu kien wieħed mill-benefiċjarji prinċipali ta’ assistenza mill-Istrument Ewropew ta’ Viċinat u Sħubija (ENPI) li l-UE tuża biex tappoġġa l-Politika Ewropea tal-Viċinat (PEV) tagħha. III. Għall-perjodu 2007-13 l-Eġittu rċieva allokazzjoni ta’ madwar EUR 1 biljun. Madawar 60 % minn dawn il-fondi jitwasslu permezz ta’ appoġġ baġitarju settorjali (ABS) lill-gvern Eġizzjan, il-kumplament permezz ta’ proġetti maqbula mal-awtoritajiet Eġizzjani. L-UE għamlet ukoll ammonti ħafna iżgħar disponibbli direttament għall-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili (OSĊ), notevolment permezz tal-Istrument Ewropew għad-Demokrazija u għad-Drittijiet tal-Bniedem (EIDHR). IV. L-awditu indirizza l-mistoqsija dwar jekk il-Kummissjoni Ewropea u s-Servizz Ewropew għall-Azzjoni Esterna (SEAE) ġestewx b’mod effettiv l-appoġġ mill-UE għat-titjib tal-governanza fl-Eġittu qabel u wara r-Rewwixta tal-2011. V. L-awditu kopra l-perjodu sa Settembru 2012. Huwa ffoka fuq żewġ oqsma ewlenin ta’ governanza: id-drittijiet tal-bniedem u d-demokrazija minn naħa waħda u l-ġestjoni tal-finanzi pubbliċi (ĠFP) u l-ġlieda kontra l-korruzzjoni min-naħa l-oħra. L-awditu eżamina 25 proġett u t-3 programmi prinċipali tal-ABS. Eżamina wkoll kif l-UE ġestiet il-qafas usa’ ta’ kooperazzjoni tal-PEV mal-Eġittu biex jinkiseb progress f’dawn l-oqsma. VI. L-awditu sab li b’mod ġenerali l-Kummissjoni u s-SEAE ma rnexxilhomx iġestu b’mod effettiv l-appoġġ tal-UE għat-titjib tal-governanza fl-Eġittu. Dan kien parzjalment dovut għall-kundizzjonijiet diffiċli li huma ffaċċjaw fl-Eġittu iżda wkoll għal nuqqasijiet fil-mod li bih is-SEAE u l-Kummissjoni ġestew il-kooperazzjoni tagħhom mal-Eġittu. VII. Qabel ir-Rewwixta l-Kummissjoni rnexxielha tinkludi għadd kbir ta’ kwistjonijiet dwar id-drittijiet tal-bniedem u d-demokrazija fil-Pjan ta’ Azzjoni għal riformi UE-Eġittu tal-PEV u għamlet ukoll dan il-qasam wieħed mill-prijoritajiet tagħha għall-assistenza mill-ENPI. Madankollu, ma rnexxilhiex tikseb progress la fil-qafas tad-djalogu tagħha dwar il-PEV u lanqas permezz tal-proġett prinċipali tal-ENPI li ffinanzjat f’dan il-qasam. Minkejja dawn id-diffikultajiet il-Kummissjoni kompliet tipprovdi assistenza finanzjarja sinifikanti lill-gvern Eġizzjan, notevolment permezz ta’ appoġġ baġitarju. VIII. Qabel ir-rewwixta, il-proġetti li ffinanzjaw direttament lill-OSĊ kellhom it-tendenza li jkollhom relattivament aktar suċċess iżda rċevew finanzjament limitat ħafna. Minkejja l-finanzjament konsiderevoli pprovdut permezz tal-appoġġ baġitarju, dan l-istrument ma kienx effettiv fil-promozzjoni tal-ĠFP u sar biss progress bil-mod. Il-Kummissjoni ffinanzjat proġett rilevanti ħafna kontra l-korruzzjoni iżda l-proġett ukoll dam biex beda u ma kienx immonitorjat biżżejjed bir-reqqa. IX. Wara r-Rewwixta, ir-Reviżjoni tal-PEV immarkat sforz sinifikanti mis-SEAE li kienet għadha kemm inħolqot u l-Kummissjoni għat-titjib tal-effettività tal-appoġġ mill-UE. Madankollu, ir-Reviżjoni għadha ma ssarfitx f’reviżjoni sinifikanti ta’ appoġġ tal-UE lill-Eġittu. Filwaqt li l-enfasi tar-Reviżjoni fuq il-promozzjoni ta’ "Demokrazija Profonda" hija rilevanti ħafna għall-Eġittu, id-drittijiet tan-nisa u tal-minoranzi huma kwistjonijiet ewlenin fl-Eġittu li ma ġewx enfasizzati b’mod qawwi fir-Reviżjoni u f’assistenza sussegwenti ġdida. Il-valur miżjud ta’ mekkaniżmi ġodda għall-appoġġ tas-soċjetà ċivili għad irid jintwera filwaqt li finanzjament addizzjonali allokat lill-OSĊ fl-Eġittu kien modest. X. Ir-reviżjoni relatata tal-appoġġ baġitarju mill-UE tidentifika xi modi importanti għat-tisħiħ tal-ġestjoni tal-Kummissjoni iżda dawn il-bidliet mhux se jkunu effettivi dment li l-Kummissjoni ma tkunx aktar stretta fl-applikazzjoni tal-kundizzjonalità tagħha. XI. Ir-rapport jistipula rakkomandazzjonijiet dwar kif jista’ jissaħħaħ l-appoġġ għad-drittijiet tal-bniedem u d-demokrazija u l-ĠFP u l-ġlieda kontra l-korruzzjoni u dwar il-ħtieġa li jiġi rivedut l-użu tal-appoġġ baġitarju lill-Eġittu. INTRODUZZJONI 1. Dan ir-rapport tal-awditjar jivvaluta l-isforzi tas-Servizz Ewropew għall-Azzjoni Esterna (SEAE) u tal-Kummissjoni Ewropea għall-promozzjoni ta’ governanza tajba fl-Eġittu qabel u wara l-avvenimenti tal-2011. ŻVILUPPI REĊENTI FL-EĠITTU 2. L-Eġittu b’84 miljun abitant huwa l-akbar pajjiż fid-dinja Għarbija u tradizzjonalment kellu rwol ewlieni fit-Tramuntana tal-Afrika u fil-Lvant Nofsani. Għandu wkoll waħda mill-akbar popolazzjonijiet Musulmani fid-dinja iżda b’minoranza sinifikanti ta’ Nsara. Ir-relazzjonijiet mal-ġar tiegħu l-Iżrael huma ta’ importanza kritika għall-paċi fir-reġjun u lil hinn minnu. 3. Wara t-twaqqigħ tal-monarkija fl-1952, l-Eġittu kien maħkum sal-2011 minn tliet Presidenti awtokratiċi, kull wieħed minnhom bi sfond militari: l-ewwel nett, il-Kurunell Nasser sal-mewt tiegħu fl-1970, imbagħad il-Kurunell Sadat qabel l-assassinju tiegħu minn estremisti Musulmani fl-1981, u mill-1981 sal-2011 mill-Viċi President ta’ Sadat, Hosni Mubarak, li qabel kien ukoll il-Kmandant tal-Forzi tal-Ajru. 4. Mubarak żamm il-liġijiet ta’ emerġenza, li oriġinarjament ġew stabbiliti wara l-assassinju ta’ Sadat, matul it-tletin sena tiegħu fil-poter. Sal-2005, kien l-uniku kandidat li ħareġ għall-elezzjoni ta’ president u konsegwentement rebaħ ħames elezzjonijiet konsekuttivi b’maġġoranza kbira ħafna. Bl-istess mod, il-Partit Demokratiku Nazzjonali tiegħu ddomina l-Parlament. Fl-aħħar huwa ċeda għall-pressjoni u ppermetta elezzjonijiet presidenzjali kompetittivi fl-2005 iżda mbagħad għamel kundizzjonijiet tant restrittivi fuqhom li kien diffiċli li kompetitur vijabbli joħroġ kontrih. 5. B’kuntrast, b’mod partikolari mill-2005, Mubarak daħal għal firxa ta’ riformi ta’ liberalizzazzjoni ekonomika li ġeneralment intlaqgħu tajjeb mill-komunità internazzjonali. Madankollu, dawn ir-riformi rrinforzaw pjuttost milli naqqsu l-inugwaljanza billi kemm il-militar kif ukoll ċrieki marbuta mal-familja tiegħu kellhom interessi ta’ importanza kbira fl-ekonomija. 6. Fil- 25 ta’ Jannar 2011 bdiet rewwixta popolari b’dimostraturi jipprotestaw kontra l-liġijiet ta’ emerġenza kontinwati, inklużi l-brutalità u t-tortura relatati tal-pulizija u t-tortura, in-nuqqas ta’ elezzjonijiet ħielsa u libertà limitata tal-kelma. Il-protesti kienu mmirati wkoll kontra korruzzjoni mifruxa u livelli għoljin ta’ qgħad flimkien mal-prezzijiet dejjem jogħlew tal-ikel. Dawn l-avvenimenti li fil-parti l-kbira ma kinux mistennija wasslu għar-riżenja ta’ Mubarak fil- 11 ta’ Frar 2011. 7. Minn Frar 2011 sa Ġunju 2012 l-Eġittu kien immexxi de facto mill-Kunsill Suprem tal-Forzi Armati (SCAF). F’bosta manjieri, l-SCAF kompla bl-approċċ awtoritarju tal-gvernijiet preċedenti, inkluż rażżin kbir tal-NGOs barranin li beda fil-ħarifa tal-2011. Madankollu, wara bosta posponimenti, elezzjonijiet presidenzjali li saru f’Mejju u f’Ġunju 2012 wasslu biex il-kandidat tal-Fratellanza Musulmana, Mohamed Morsi, jikseb rebħa b’maġġoranza żgħira. 8. Dan is-suċċess tal-Fratellanza Musulmana kien konsistenti mas-suċċess kbir tagħhom fl-elezzjonijiet parlamentari fi tmiem l-2011 fejn il-kandidati tagħhom kisbu 235 siġġu minn 498. Fl-istess ħin, grupp Iżlamiku aktar konservattiv immexxi mis-Salafisti kiseb 123 siġġu. Gruppi sekulari, liberali, minkejja li kellhom rwol importanti fir-Rewwixta, kisbu biss madwar 20 % tas-siġġijiet. Madankollu, f’Ġunju 2012 il-Qorti Suprema ddeċidiet li xi aspetti tal-elezzjoni ma kinux kostituzzjonali u elezzjonijiet ġodda issa huma skedati għall-2013. 9. F’Diċembru 2012 l-Eġizzjani vvutaw favur kostituzzjoni ġdida. Madankollu, sezzjonijiet kbar tas-soċjetà Eġizzjana esprimew tħassib kbir dwar dik li qiesu bħala xaqliba lejn il-liġi tax-Sharia, restrizzjonijiet kemm fuq il-libertà tal-espressjoni kif ukoll fuq id-drittijiet tan-nisa u tal-minoranzi, u r-rwol privileġġat kontinwat tal-militar. QAFAS TA’ KOOPERAZZJONI TAL-UE 10. Il-Ftehim ta’ Assoċjazzjoni tal-Eġittu mal-UE, li daħal fis-seħħ fl-2004, jipprovdi l-bażi legali u l-qafas istituzzjonali għall-kooperazzjoni tiegħu mal-UE. Huwa previst li Kunsill ta’ Assoċjazzjoni jiltaqa’ fil-livell ministerjali mill-inqas darba fis-sena għal djalogu dwar kwistjonijiet ta’ importanza kbira relatati mal-Ftehim jew dwar kwistjonijiet bilaterali jew internazzjonali oħra ta’ interess reċiproku. Kumitat ta’ Assoċjazzjoni, appoġġat minn sottokumitati, huwa intenzjonat li jippermetti djalogu fil-livell ta’ uffiċjali għolja biex tiġi żgurata l-implimentazzjoni tal-Ftehim. 11. Karatteristika ewlenija tal-Ftehim ta’ Assoċjazzjoni hija l-insistenza tiegħu fuq ir-rispett tal-prinċipji demokratiċi u d-drittijiet fundamentali tal-bniedem (l-Artikolu 2). Dan jirrifletti l-impenn li l-UE ilha tħaddan għall-promozzjoni tad-drittijiet tal-bniedem u d-demokrazija fir-relazzjonijiet internazzjonali tagħha li huwa wkoll minqux fl-Artikolu 21 tat-Trattat dwar l-Unjoni Ewropea [1]. 12. L-Eġittu huwa l-akbar pajjiż f’termini ta’ popolazzjoni kopert bil-Politika Ewropea tal-Viċinat (PEV) tal-UE [2]. Il-PEV tnediet fl-2004 bl-objettiv li jiġi evitat li jitfaċċaw linji ta’ diviżjoni ġodda bejn l-UE li kienet kibret u l-ġirien tan-nofsinhar u dawk tal-lvant tagħha bit-tisħiħ tal-proposperità, l-istabbiltà u s-sigurtà kemm tal-UE kif ukoll tal-ġirien tagħha. 13. Ċentrali għall-PEV huma l-Pjani ta’ Azzjoni bilaterali bejn l-UE u kull pajjiż sieħeb tal-PEV. Dawn jistipulaw firxa ta’ prijoritajiet fuq terminu ta’ żmien qasir u dak medju għar-riformi politiċi u ekonomiċi mifthema bejn iż-żewġ naħiet. Il-pjan ta’ azzjoni UE-Eġittu ġie adottat mill-Kunsill UE-Eġittu f’Marzu 2007 u jkopri sitt oqsma [3]. Kellu jiskadi f’Marzu 2012 iżda d-durata tiegħu ġiet estiża waqt li qed jitħejja Pjan ta’ Azzjoni ġdid flimkien mal-awtoritajiet Eġizzjani l-ġodda. Kull sena l-Kummissjoni Ewropea tippubblika Rapporti ta’ Progress tal-PEV dwar l-implimentazzjoni tar-riformi ppjanati stipulati fil-Pjanijiet ta’ Azzjoni. 14. Sa tmiem l-2010 l-Kummissjoni Ewropea kienet responsabbli għall-iżvilupp tal-approċċ tal-PEV u mbagħad għall-programmazzjoni u l-implimentazzjoni tal-assistenza u l-qafas kumplessiv ta’ kooperazzjoni tal-PEV. Wara l-istabbiliment tas-Servizz Ewropew għall-Azzjoni Esterna (SEAE) f’Diċembru 2010, is-SEAE sar responsabbli għall-iżvilupp tal-politika u l-qafas kumplessiv ta’ kooperazzjoni u r-responsabbiltajiet għall-ipprogrammar tal-assistenza kienu kondiviżi bejn is-SEAE u l-Kummissjoni. L-implimentazzjoni tal-assistenza tibqa’ r-responsabbiltà tal-Kummissjoni. APPOĠĠ FINANZJARJU MILL-UE 15. L-Istrument Ewropew ta’ Viċinat u Sħubija (ENPI) [4] tnieda fl-2007 biex jipprovdi assistenza finanzjarja biex jgħin lil pajjiżi sħab jimplimentaw il-Pjan ta’ Azzjoni. L-ENPI ssostitwixxa l-programm ta’ assistenza finanzjarja preċedenti tal-UE, "MEDA", li kien ikopri biss il-pajjiżi Mediterranji tan-Nofsinhar u tal-Lvant [5]. L-assistenza mill-ENPI hija kundizzjonali fuq ir-rispett tad-demokrazija u d-drittijiet tal-bniedem (l-Artikolu 28). L-Eġittu huwa wieħed mill-benefiċjarji prinċipali tal-ENPI, u jirċievi allokazzjoni ta’ madwar EUR 1 biljun fil-qafas tad-Dokument ta’ Strateġija għall-Pajjiż (DSP) tal-UE għall-Eġittu għall-2007-13. Id-DSP jidentifika tliet oqsma ta’ prijorità għall-assistenza mill-ENPI (ara l-Anness I għad-dettalji tal-allokazzjonijiet): (a) l-appoġġ ta’ riformi fl-oqsma tad-demokrazija, id-drittijiet tal-bniedem u l-ġustizzja (EUR 90 miljun); (b) l-iżvilupp tal-kompetittività u l-produttività tal-ekonomija (EUR 409 miljun); (c) l-iżgurar tas-sostenibbiltà tal-iżvilupp (EUR 508 miljun). 16. Madwar 40 % tal-assistenza mill-ENPI lill-Eġittu tintuża għall-finanzjament ta’ proġetti filwaqt li bejn wieħed u ieħor 60 % tal-assistenza mill-ENPI lill-Eġittu qed tiġi implimentata permezz ta’ appoġġ baġitarju settorjali. Dan jinvolvi t-twassil tal-fondi tal-UE direttament lill-baġit nazzjonali tal-Eġittu suġġett għall-issodisfar mill-Eġittu tal-kundizzjonijiet tar-riforma settorjali u tal-ġestjoni tal-finanzi pubbliċi (ĠFP) [6]. Fi snin reċenti l-Kummissjoni fil-programmi ta’ assistenza tagħha għamlet enfasi kbira fuq it-titjib tal-ĠFP – kif il-gvernijiet benefiċjarji jippjanaw, jimplimentaw u jikkontrollaw il-baġits tagħhom – sabiex tgħin fit-titjib tal-ekonomija, l-effiċjenza, l-effettività u t-trasparenza ta’ kif jużaw kemm il-finanzi nazzjonali proprji tagħhom kif ukoll il-fondi tal-UE. L-appoġġ baġitarju huwa l-istrument prinċipali li l-Kummissjoni użat għal dan il-għan fl-Eġittu. 17. Filwaqt li l-assistenza mill-UE fl-Eġittu hija ffinanzjata prinċipalment permezz tal-ENPI, appoġġ ulterjuri ħafna iżgħar fil-qasam tal-governanza ġie pprovdut permezz tal-Istrument Ewropew għad-Demokrazija u għad-Drittijiet tal-Bniedem (EIDHR), programmi tematiċi ffinanzjati mill-Istrument tal-Kooperazzjoni għall-Iżvilupp (DCI), l-Istrument għall-Istabbiltà (IfS), u l-Faċilità tas-Soċjetà Ċivili li ġiet stabbilita aktar reċentement. Karatteristika ewlenija ta’ dan l-appoġġ hija li l-Kummissjoni tista’ tipprovdih direttament permezz ta’ għotjiet lil organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili (OSĊ) u atturi mhux statali oħra (NSAs) mingħajr ma jkollha tidħol fi Ftehimiet ta’ Finanzjament mal-awtoritajiet nazzjonali. AMBITU U APPROĊĊ TAL-AWDITJAR 18. L-awditu indirizza l-mistoqsija ġenerali: "Il-Kummissjoni Ewropea u s-Servizz Ewropew għall-Azzjoni Esterna (SEAE) ġestew b’mod effettiv l-appoġġ mill-Unjoni Ewropea għat-titjib tal-governanza qabel u wara r-Rewwixta tal-2011?" 19. L-awditu kopra l-perjodu mit-tnedija tal-ENPI fl-2007 sa Settembru 2012 [7]. 20. L-awditu ffoka fuq żewġ oqsma ta’ governanza ewlenin: id-demokrazija u d-drittijiet tal-bniedem minn naħa waħda, u l-ġestjoni tal-finanzi pubbliċi (ĠFP) u l-ġlieda kontra l-korruzzjoni min-naħa l-oħra: (a) Fil-qasam tad-demokrazija u d-drittijiet tal-bniedem l-awditu eżamina: (i) l-akbar programm tad-drittijiet tal-bniedem iffinanzjat mill-ENPI (EUR 17-il miljun); (ii) il-finanzjament annwali mill-EIDHR u l-programm tematiku relatat tad-DCI dwar Atturi Mhux Statali (NSA), inkluż kampjun ta’ 15-il proġett b’valur totali ta’ EUR 2,95 miljun; (iii) żewġ proġetti ffinanzjati mill-Istrument għall-Istabbiltà b’valur totali ta’ EUR 2,86 miljun. (b) Fil-qasam tal-ĠFP u l-ġlieda kontra l-korruzzjoni: (i) l-akbar tliet programmi baġitarji settorjali ta’ appoġġ (valur totali ta’ EUR 304 miljun) [8]; (ii) il-proġett prinċipali kontra l-korruzzjoni ffinanzjat mill-ENPI (EUR 2,5 miljun). Informazzjoni aktar ddettaljata dwar l-interventi kollha awditjati tingħata fl-Anness II. 21. Għal kull wieħed minn dawn l-oqsma ta’ governanza l-awditu vvaluta wkoll il-Pjan ta’ Azzjoni UE-Eġittu, id-djalogu bejn l-UE u l-Eġittu dwar l-implimentazzjoni tal-Pjan ta’ Azzjoni, u r-Rapporti ta’ Progress tal-Kummissjoni. 22. Il-Qorti ġabret evidenza għall-valutazzjoni tagħha permezz ta’ analiżi dokumentarja, intervisti mas-SEAE, il-Kummissjoni, l-awtoritajiet Eġizzjani u OSĊ, kif ukoll donaturi oħra. L-awditu kien jinkludi żjara ta’ ġimagħtejn fl-Eġittu f’Ġunju 2012. Espert internazzjonali pprovda parir lit-tim tal-awditjar fil-qasam tad-demokrazija u d-drittijiet tal-bniedem. OSSERVAZZJONIJIET FTIT RIŻULTATI NKISBU QABEL IR-REWWIXTA TRATTAMENT INEFFETTIV TAD-DRITTIJIET TAL-BNIEDEM QABEL IR-REWWIXTA 23. Bħalma għamlet għall-pajjiżi kollha tal-PEV, qabel ma nnegozjat il-Pjan ta’ Azzjoni mal-awtoritajiet Eġizzjani, il-Kummissjoni Ewropea ħarġet fl-2005 "Rapport dwar il-Pajjiż" [9] fejn stipulat il-valutazzjoni tagħha tas-sitwazzjoni fl-Eġittu. Ir-Rapport kien jinkludi osservazzjonijiet kritiċi dwar is-sitwazzjoni politika u aċċenna l-impatt negattiv tal-Liġi ta’ Emerġenza fuq id-drittijiet tal-bniedem u d-demokrazija. 24. Wara negozjati mal-awtoritajiet Eġizzjani, il-Kummissjoni rnexxielha jkollha tliet oqsma ta’ prijorità għolja relatati mad-drittijiet tal-bniedem u d-demokrazija inklużi fost id-19-il qasam ta’ prijorità għolja fil-Pjan ta’Azzjoni [10]. Madankollu, f’livell aktar dettaljat, il-Pjan ta’Azzjoni kien fih sa 39 azzjoni ta’ prijorità fil-qasam tad-drittijiet tal-bniedem u d-demokrazija. Dan kien jirrappreżenta aġenda ambizzjuża żżejjed li ma kinitx ibbażata fuq prijoritajiet spjegati b’mod ċar min-naħa tal-Kummissjoni. 25. L-azzjonijiet previsti kienu jkopru suġġetti sensittivi bħall-kooperazzjoni fil-qasam ta’ elezzjonijiet, id-dritt ta’assemblea u assoċjazzjoni, u d-drittijiet ta’ detenuti. Madankollu, għadd ta’ kwistjonijiet ewlenin li kienu tqajmu fir-Rapport dwar il-Pajjiż ma ġewx indirizzati direttament, b’mod partikolari l-kontinwazzjoni tal-Liġi ta’ Emerġenza, ir-rwol tal-qrati tal-militar u tas-sigurtà Statali u l-użu mifrux tat-tortura. Barra minn hekk xi azzjonijiet kienu definiti b’mod pjuttost vag u mingħajr punti ta’riferiment ċari għall-valutazzjoni tal-progress. IL-PROĠETT PRINĊIPALI RELATAT MAD-DRITTIJIET TAL-BNIEDEM FIL-PARTI L-KBIRA MA KIENX SUĊĊESS 26. Id-DSP 2007-13 kien l-ewwel darba li d-drittijiet tal-bniedem u d-demokrazija kienu ntgħażlu bħala qasam ta’ prijorità għall-assistenza finanzjarja mill-UE (ara l-paragrafu 15). Dan irrappreżenta suċċess għall-Kummissjoni fl-isforzi tagħha biex tmexxi dawn is-suġġetti ’l fuq fl-aġenda politika fir-relazzjonijiet tagħha mal-Eġittu. 27. L-intervent prinċipali mniedi f’dan il-qasam fil-qafas tad-DSP kien programm tal-ENPI għall-promozzjoni u l-protezzjoni tad-drittijiet tal-bniedem u s-soċjetà ċivili. Dan kellu l-għan li jżid il-kapaċità tal-istituzzjonijiet Eġizzjani kif ukoll tal-OSĊ biex jimplimentaw b’mod effettiv konvenzjonijiet internazzjonali f’dan il-qasam. Il-programm kien intenzjonat li jgħin biex tiġi indirizzata l-prijorità għolja mogħtija fil-Pjan ta’Azzjoni lid-drittijiet tal-bniedem. Huwa ġie approvat fl-2008 għal EUR 17-il miljun (għad-dettalji ara l-Anness II). 28. Kien hemm bosta dgħufijiet fit-tfassil tal-programm. Fil-parti l-kbira kien kontinwazzjoni ta’ proġetti differenti ffinanzjati taħt id-DSP 2002-06 [11]. Madankollu, dawn il-proġetti ma kinux integrati tajjeb ma’ xulxin fil-programm il-ġdid, partikolarment il-proġett "Promozzjoni tad-Drittijiet Ambjentali permezz tal-OSĊ". Barra minn hekk, fit-tfassil tal-programm il-Kummissjoni ma ħaditx kont biżżejjed ta’ lezzjonijiet meħuda minn dawn il-proġetti preċedenti. Tnejn mill-organizzazzjonijiet magħżula biex jimplimentaw il-programm, waqt li riformisti fl-approċċ tagħhom, kienu korpi pubbliċi maħluqa mir-reġim ta’ Mubarak, u marbuta speċifikament ma’ mart il-President, pjuttost milli mal-ministeri tal-Gvern [12]. Din il-konnessjoni saret xkiel għall-programm wara r-Rewwixta. 29. L-implimentazzjoni tal-programm kienet suġġetta għal dewmien kbir, li fil-parti l-kbira jista’ jiġi attribwit għal nuqqas ta’ impenn mill-awtoritajiet Eġizzjani: (a) Il-Ftehim ta’ Finanzjament ġie ffirmat biss mill-awtoritajiet Eġizzjani fit- 23 ta’ Diċembru 2009, l-aħħar jum qabel l-iskadenza għal dan. Dan segwa proċess diffiċli ta’ negozjati bejn il-Kummissjoni u l-awtoritajiet Eġizzjani dwar il-kontenut tal-programm u kif dan kellu jiġi implimentat. (b) L-implimentazzjoni wara l-iffirmar kompliet miexja bil-mod ħafna. Wara 30 xahar, u 6 xhur biss qabel l-iskadenza tal-ikkuntrattar, 53 % biss tal-fondi tal-programm kienu ġew ikkuntrattati u 22 % mħallsa. Kien hemm dewmien partikolari biex l-unità ta’ ġestjoni tal-programm issir operazzjonali li affettwa l-implimentazzjoni tal-programm fl-intier tiegħu. (c) Il-kanċellament f’April 2012 tal-komponent għat-tisħiħ tal-kapaċità tal-OSĊ (EUR 4 miljun) kien ta’ xkiel kbir għall-programm. Dan kien riżultat tan-nuqqas ta’ ftehim bejn l-awtoritajiet Eġizzjani u l-Kummissjoni dwar il-formulazzjoni li kellha tintuża f’relazzjoni ma’ minoranzi u ġeneru fl-abbozzar tas-sejħa għall-proposti għall-proġetti. Is-servizzi tal-Kummissjoni nfishom ma ħadux deċiżjoni ċara dwar dawn il-punti. 30. Minkejja l-isforzi li l-Kummissjoni għamlet biex iżżomm il-programm ħaj, s’issa pproduċiet ftit riżultati u s-sostenibbiltà tagħom hija dipendenti ħafna fuq l-iżviluppi politiċi fl-Eġittu. Filwaqt li l-Kummissjoni kellha l-intenzjoni li l-programm ikun mod biex jiżdied il-profil ta’ kwistjonijiet dwar id-drittijiet tal-bniedem, fil-prattika ma rnexxilhiex tużah bħala mezz għall-iżvilupp tad-djalogu mal-awtoritajiet Eġizzjani dwar dan is-suġġett. FTIT FINANZJAMENT QABEL IR-REWWIXTA GĦAS-SOĊJETÀ ĊIVILI PERMEZZ TAL-EIDHR U TAL-PROGRAMM TEMATIKU DCI NSA 31. Il-Kummissjoni użat l-EIDHR biex tindirizza xi suġġetti sensittivi ħafna bħall-proċess elettorali u l-ġlieda kontra t-tortura u t-trattament ħażin. Dawn ma setgħux jiġu indirizzati fil-qafas tal-assistenza mill-ENPI peress li din teħtieġ li l-Kummissjoni tidħol fi Ftehimiet ta’ Finanzjament mal-awtoritajiet nazzjonali. Filwaqt li inizjalment l-EIDHR intuża aktar biex jiffoka fuq id-drittijiet soċjoekonomiċi, l-introduzzjoni mill-Kummissjoni tal-programm tematiku tad-DCI NSA f’dan il-qasam mill-2010 ’l hawn ippermettielu jikkonċentra aktar fuq id-demokrazija u d-drittijiet tal-bniedem. Il-finanzjament intuża għall-bini tal-kapaċità tal-OSĊ biex jaġixxu b’mod effettiv f’dawn l-oqsma u biex jipprovdu appoġġ lill-vittmi ta’ abbuż tad-drittijiet tal-bniedem. 32. Madankollu, il-finanzjament limitat ħafna li kien disponibbli qabel ir-Rewwixta għal dawn iż-żewġ strumenti ma jirriflettix l-importanza tal-politika li s-SEAE u l-Kummissjoni taw lid-demokrazija u lid-drittijiet tal-bniedem fil-Pjan ta’ Azzjoni (ara l-paragrafu 24). Huwa wkoll baxx meta mqabbel mal-assistenza allokata mill-ENPI għad-drittijiet tal-bniedem u għad-demokrazija (ara t-taqsima preċedenti) [13] u l-ammonti allokati għall-appoġġ baġitarju. Għall-EIDHR il-finanzjament annwali medju mill-2008 sal-2010 kien daqstant baxx daqs EUR 875000, minkejja li kien hemm medja ta’ 40 applikazzjoni fis-sena. Ingħataw biss bejn erba’ u seba’ għotjiet biss kull sena għal ammont medju ta’ madwar EUR 150000. L-allokazzjonijiet kienu ugwalment modesti għall-programm tematiku tad-DCI NSA meta dan ġie introdott fl-2010 [14]. 33. Il-Kummissjoni għadha ma wettqitx eżerċizzju ta’ stħarriġ dwar l-OSĊ Eġizzjani. In-nuqqas ta’ informazzjoni dettaljata li kellha dwar l-OSĊ għamilha aktar diffiċli biex jiġi żgurat li jittieħed kont tal-fehmiet ta’ varjetà ta’ OSĊ dwar il-kontenut tas-sejħiet annwali għal proposti għall-programmi tal-UE. Għamilha wkoll aktar diffiċli li jitfasslu sejħiet għal proposti adatti għall-kapaċità tagħhom [15]. 34. L-implimentazzjoni ta’ assistenza permezz tal-EIDHR u tal-programm tematiku tad-DCI NSA mxiet aktar bil-mod minħabba fit-tul tal-proċeduri tal-Kummissjoni għas-sejħa għal proposti. Iż-żmien medju bejn l-iskadenza biex l-OSĊ jippreżentaw il-proposti tagħhom għall-proġetti u l-iffirmar mill-Kummissjoni tal-kuntratt tal-għotja għall-finanzjament tal-proġett kien ta’ 8,5 xhur għall-kampjun tal-kuntratti eżaminati. Dan minkejja l-ammonti żgħar tal-kuntratti u l-fatt li l-iskeda ta’ żmien għall-implimentazzjoni tagħhom hija spiss ta’ 24 xahar biss. 35. Disgħa mill-14-il proġett iffirmati fil-kampjun ġarrbu dewmien minħabba fi proċeduri twal għall-approvazzjoni mill-Ministeru Eġizzjan tas-Solidarjetà u l-Ġustizzja Soċjali [16]. F’dawn il-każijiet il-Kummissjoni adottat approċċ flessibbli u ta’ appoġġ, billi sistematikament issospendiet l-iskeda ta’ żmien għall-implimentazzjoni tal-proġett sakemm l-OSĊ rċevew l-approvazzjoni meħtieġa. 36. Mill-ħames proġetti fil-kampjun li kienu ġew ikkompletati, tlieta kienu taw ir-riżultati ppjanati għall-benefiċċju tal-gruppi mmirati. Iż-żewġ proġetti l-oħra ma kisbux l-objettivi tagħhom kompletament, prinċipalment minħabba f’indħil mill-awtoritajiet Eġizzjani. Il-kontribut tal-proġetti għat-titjib tal-governanza kien fil-parti l-kbira fil-livell lokali ħafna. DJALOGU IŻDA FTIT AZZJONI DWAR ID-DRITTIJIET TAL-BNIEDEM U D-DEMOKRAZIJA 37. Wara negozjati fit-tul, il-Kummissjoni rnexxielha tikseb il-qbil tal-awtoritajiet Eġizzjani biex jiġi stabbilit sottokumitat dwar kwistjonijiet politiċi fil-qafas tal-Kumitat ta’ Assoċjazzjoni. Madankollu, l-isem tas-sottokumitat irrifletta l-kompromess involut: "Sottokumitat dwar Kwistjonijiet Politiċi: Drittijiet tal-Bniedem u Demokrazija – Kwistjonijiet Internazzjonali u Reġjonali". Filwaqt li l-Kummissjoni xtaqet tiffoka d-djalogu fuq id-drittijiet tal-bniedem u d-demokrazija, in-naħa Eġizzjana riedet tikkonċentra fuq kwistjonijiet dwar is-sigurtà nazzjonali f’konformità mal-ambizzjoni tagħha li tiżviluppa sħubija strateġika mal-UE. 38. Is-sottokumitat iltaqa’darba fis-sena mill-2008 sal-2010. In-naħa tal-UE qajmet aktar u aktar kwistjonijiet kritiċi relatati mad-drittijiet tal-bniedem u d-demokrazija fl-Eġittu, inklużi t-tortura, il-libertà ta’ assoċjazzjoni u ta’ espressjoni, il-Liġi restrittiva dwar l-NGOs [17] u l-kontinwazzjoni tal-Liġi ta’ Emerġenza nfisha. Madankollu, ir-rispons tan-naħa Eġizzjana kien li tiffoka fuq kwistjonijiet internazzjonali u li tassigura lin-naħa tal-UE li kienet qed tittieħed azzjoni fuq kwistjonijiet dwar il-governanza domestika jew li xxejjen l-importanza tagħhom. L-awtoritajiet Eġizzjani argumentaw ukoll li kienu qed jindirizzaw kwistjonijiet dwar id-drittijiet tal-bniedem permezz tal-programm tal-ENPI dwar dan is-suġġett għalkemm fir-realtà kienu qegħdin kontinwament idewmu dan il-proġett (ara l-paragrafu 29). 39. Il-Kummissjoni ma rnexxilhiex tiżgura li l-kwistjonijiet li qajmet fid-djalogu tas-sottokumitat sussegwentement ġew segwiti b’azzjonijiet konkreti mill-awtoritajiet Eġizzjani. Anke meta l-kwistjonijiet li tqajmu ġew inklużi bħala punti għal azzjoni fi tmiem il-laqgħa, ġeneralment dawn ma ġewx implimentati. Pereżempju, is-sottokumitat tal-2009 inkluda bħala punt għal azzjoni "tiġi esplorata l-possibbiltà li assistenza teknika mill-UE tintuża biex jingħata parir lill-Eġittu dwar il-leġiżlazzjoni tal-NGOs fl-Istati Membri". Dan ma ġiex segwit. 40. Bl-istess mod ir-Rapporti ta’ Progress tal-Kummissjoni dwar l-implimentazzjoni tal-Pjan ta’ Azzjoni qajmu kwistjonijiet sensittivi dwar id-drittijiet tal-bniedem u d-demokrazija u ħadu pożizzjoni dejjem aktar kritika. Madankollu, ma rreferewx għall-problemi ffaċċjati fl-implimentazzjoni ta’ assistenza mill-UE intenzjonata li tindirizza dawn il-kwistjonijiet. Fl-istess ħin, sar-Rapport ta’ Progress 2011 [18], ma saret ebda proposta mill-Kummissjoni fir-Rapporti dwar miżuri li kellhom jittieħdu mill-awtoritajiet Eġizzjani biex jittrattaw il-kwistjonijiet li tqajmu. 41. Il-Kummissjoni ma għamlet ebda konnessjoni bejn il-kritika tagħha tal-ksur tad-drittijiet tal-bniedem li għamlet fir-Rapporti ta’ Progress u l-possibbiltà li tnaqqas jew li tissospendi l-assistenza mill-UE. Dan minkejja l-fatt li klawżoli dwar id-drittijiet tal-bniedem huma inklużi fil-Ftehim ta’ Assoċjazzjoni, ir-Regolament dwar l-ENPI (ara l-paragrafi 11 u 15) u l-Ftehimiet ta’ Finanzjament għal programmi individwali. Filwaqt li t-tnaqqis jew is-sospensjoni tal-appoġġ baġitarju, fid-dawl tal-fatt li dan kien qed jiffinanzja direttament il-baġit nazzjonali, seta’ kien mod partikolarment qawwi biex isostni t-tħassib dwar id-drittijiet tal-bniedem, dan ma sarx qabel ir-Rewwixta. EBDA PJAN TA’ RIFORMA TAL-ĠFP 42. Il-Pjan ta’ Azzjoni UE-Eġittu jindirizza għadd ta’ prijoritajiet għar-riforma tal-ĠFP għalkemm mhux b’mod dettaljat. Huwa rrefera wkoll għall-ħtieġa ta’ aktar trasparenza u ta’ politika riveduta għal kontra l-korruzzjoni iżda mingħajr ma enfasizza l-importanza li tiġi ttrattata l-korruzzjoni u li din tiġi inkluża fost id-19-il qasam ta’ prijorità għolja. 43. L-appoġġ baġitarju huwa strument ewlieni użat mill-Kummissjoni għall-promozzjoni ta’ riforma tal-ĠFP f’pajjiżi sħab. Il-politika tal-Kummissjoni tenfasizza l-ħtieġa li pajjiżi li jirċievu appoġġ baġitarju jistabbilixxu pjan ta’ riforma tal-ĠFP sabiex jipprijoritizzaw u jikkoordinaw ir-riformi. Madankollu, minkejja l-fatt li madwar 60 % tal-assistenza mill-UE qed tiġi mwassla permezz ta’ appoġġ baġitarju, il-Kummissjoni ma ħtiġitx li l-awtoritajiet Eġizzjani jistabbilixxu tali pjan. 44. Fl-2009 il-Kummissjoni ffinanzjat valutazzjoni fir-rigward ta’ Nefqa Pubblika u Responsabbiltà Finanzjarja (PEFA) dwar l-istat tal-ġestjoni tal-finanzi pubbliċi fl-Eġittu li aċċennat dgħufijiet f’oqsma ewlenin tal-ĠFP, inklużi l-awditjar estern u l-iskrutinju leġiżlattiv tar-rapporti tal-awditjar. Madankollu, l-eżerċizzju tal-PEFA ma kienx segwit minn passi sodi għall-istabbiliment ta’ programm ta’ riforma. Kien biss f’Diċembru 2011 li l-Ministeru tal-Finanzi (MtF) approva pjan direzzjonali tal-Fond Monetarju Internazzjonali li pprovda l-bażi għal programm ta’ riforma tal-ĠFP [19]. 45. L-Eġittu għad ma għandux strateġija għal kontra l-korruzzjoni għalkemm wieħed mill-objettivi tal-proġett tal-ENPI għal kontra l-korruzzjoni mniedi fl-2011 huwa li tiġi prodotta tali strateġija (ara l-paragrafu 52). NUQQASIJIET KBAR FIL-ĠFP MHUX ITTRATTATI 46. Il-pass tar-riforma tal-ĠFP fl-Eġittu mexa bil-mod u l-programmi tal-ABS ikkontribwixxew b’mod limitat biss għar-riformi. Pereżempju: (a) Ma sar ebda progress sinifikanti fl-introduzzjoni ta’ funzjoni effettiva tal-awditjar intern minkejja li dan il-qasam kien aċċennat fil-Pjan ta’ Azzjoni UE-Eġittu 2007. L-MtF oriġinarjament talab l-appoġġ tal-Kummissjoni f’dan il-qasam f’Ġunju 2009 iżda l-uniku kontribut konkret tal-Kummissjoni fiż-żmien tal-awditu kien l-organizzazzjoni ta’ seminar reġjonali dwar is-suġġett li sar f’Ġunju 2011 [20]. (b) L-awtoritajiet Eġizzjani bdew ħidma fl-2006 fuq l-istabbiliment ta’ Kont Uniku tat-Teżor (TSA) li huwa għodda essenzjali għall-konsolidazzjoni u l-ġestjoni tat-teżor tal-gvern. Sa Ġunju 2012 madwar 500 mill-unitajiet ta’ kontabbiltà tal-gvern minn total ta’ 2600 kienu ġew integrati fit-TSA. Għalkemm il-Kummissjoni inkludiet progress f’dan il-qasam bħala kundizzjoni fil-programm tal-ABS dwar is-Saħħa, din il-kundizzjoni ma kellhiex effett ta’ inċentiv sinifikanti. (c) Il-progress fl-implimentazzjoni tas-Sistema ta’ Informazzjoni dwar il-Ġestjoni Finanzjarja tal-Gvern (GFMIS) mexa wkoll bil-mod minħabba fin-nuqqas ta’ riżorsi u l-prijorità baxxa li ngħatatilha mill-MtF. Dan seħħ ukoll minkejja l-kundizzjonalità tal-Kummissjoni f’dan il-qasam. (d) Sar progress fl-iżvilupp ta’ Qafas pilota ta’ Nfiq fuq Terminu ta’ Żmien Medju (MTEF) u fl-ibbaġitjar ibbażat fuq programmi għas-settur tal-edukazzjoni. Madankollu, l-introduzzjoni sussegwenti ta’ dawn il-proġetti pilota f’ministeri oħra għadu għaddej. 47. Il-Kummissjoni ma użatx il-programmi tagħha ta’ appoġġ baġitarju settorjali biex tindirizza n-nuqqasijiet kbar li ġejjin fil-ġestjoni tal-finanzi pubbliċi: (a) Oqsma importanti tal-baġit mhumiex trasparenti. Nefqa militari mhix iddikjarata u ma hemm ukoll ebda informazzjoni dwar nefqiet presidenzjali. (b) L-awtoritajiet Eġizzjani għandhom mill-inqas 36 biljun liri Eġizzjani (madwar EUR 4 biljun), ekwivalenti għal 2,4 % tal-PDG Eġizzjan, barra l-baġit tal-istat f’hekk imsejħa "Fondi Speċjali". Id-daqs eżatt tagħhom mhuwiex magħruf, kif ukoll l-għanijiet li għalihom, u l-mod li bih, dawn jintużaw. Il-Kummissjoni ma użatx il-programmi tal-ABS biex tindirizza din il-kwistjoni b’mod speċifiku. (c) Ma sar ebda progress fir-riforma tal-awditjar estern. L-Organizzazzjoni Ċentrali tal-Awditjar (OĊA), l-Istituzzjoni Suprema tal-Awditjar fl-Eġittu, kienet tirrapporta direttament lill-President Mubarak u r-rapporti tal-awditjar tagħha huma fil-parti l-kbira sigrieti. In-nuqqas ta’ riforma u ta’ trasparenza tal-OĊA huwa impediment serju għat-titjib tal-ĠFP. 48. Skont il-politika tal-Kummissjoni, l-implimentazzjoni kumplessiva sodisfaċenti tar-riformi tal-ĠFP hija kundizzjoni ġenerali għall-appoġġ baġitarju. Madankollu, il-Kummissjoni ma stabbilixxietx kriterji ċari f’termini ta’ kisbiet importanti u punti ta’ riferiment għar-riformi annwali għall-monitoraġġ u l-valutazzjoni ta’ x’kien jikkostitwixxi pass adegwat ta’ riforma u kompliet tagħti appoġġ baġitarju minkejja l-implimentazzjoni bil-mod tar-riformi. 49. Il-Kummissjoni kienet l-uniku donatur li pprovda appoġġ baġitarju lill-Eġittu. B’riżultat ta’ dan ma kien hemm ebda opportunità ta’ koordinazzjoni ma’ donaturi oħra biex jiżdied il-finanzjament marbut ma’ kundizzjonijiet u b’hekk jissaħħaħ l-effett ta’ inċentiv tagħhom. 50. Filwaqt li l-programmi ta’ appoġġ baġitarju tal-UE fil-parti l-kbira tal-pajjiżi huma ġeneralment akkumpanjati minn assistenza teknika (AT) biex jingħata parir dwar riformi tal-ĠFP, ftit sar użu minn tali AT fl-Eġittu. Barra minn hekk, ebda proġett speċifiku tal-AT dwar riformi ġenerali tal-ĠFP ma kien iffinanzjat qabel Diċembru 2011 [21]. Ukoll, il-programmi tal-ABS ma kienu akkumpanjati minn ebda finanzjament biex l-OSĊ jiżviluppaw ir-rwol tagħhom fil-monitoraġġ tal-baġit nazzjonali. FTIT PROGRESS FIL-ĠLIEDA KONTRA L-KORRUZZJONI 51. Minkejja l-problemi serji tal-Eġittu fil-qasam tal-korruzzjoni [22], il-programmi tal-ABS ftit għamlu biex jindirizzaw din il-kwistjoni direttament. Xi programmi ta’ appoġġ baġitarju tal-UE f’pajjiżi oħra inkludew kundizzjonijiet speċifiċi dwar il-korruzzjoni iżda dan ma kienx il-każ fl-Eġittu. L-eċċezzjoni prinċipali kienet il-proviżjoni fil-qafas tal-programm tal-ABS dwar l-Edukazzjoni ta’ AT għal stħarriġ ta’ rintraċċar tan-nefqa pubblika (PETS). L-istħarriġ kien parzjalment intenzjonat biex jiġi identifikat "telf" fis-settur tal-edukazzjoni iżda l-eżerċizzju ma kienx wisq effettiv. 52. Il-proġett prinċipali tal-UE speċifikament dirett lejn il-ġlieda kontra l-korruzzjoni ġie approvat fl-2008 għal EUR 2,55 miljun. Kien l-uniku proġett sinifikanti ta’ donatur imniedi f’dan il-qasam fis-snin ta’ qabel ir-Rewwixta. Madankollu, l-implimentazzjoni tiegħu kienet diffiċli u l-Kummissjoni ma mmonitorjatx biżżejjed il-proġett minkejja l-importanza tiegħu. Fid-dawl tal-bidu reċenti tal-proġett u d-dewmien li diġà ltaqa’ magħhom, ir-riżultati tiegħu s’issa huma limitati. Madankollu l-prospetti tiegħu għas-sostenibbiltà jidhru tajbin fid-dawl tat-tħassib pubbliku attwali mifrux fl-Eġittu dwar il-korruzzjoni. IL-KUMMISSJONI MA UŻATX IL-QAFAS TA’ KOOPERAZZJONI TAL-PEV B’MOD ADEGWAT BIEX TINDIRIZZA L-ĠFP U L-KORRUZZJONI 53. La l-Kummissjoni u lanqas l-awtoritajiet Eġizzjani ma qegħdu l-kwistjonijiet dwar il-ĠFP fuq l-aġenda tal-Kumitat ta’ Assoċjazzjoni filwaqt li ebda wieħed mit-tmien sottokumitati ma inkluda l-ĠFP fil-mandat tiegħu. Il-laqgħat annwali ta’ Djalogu Ekonomiku UE-Eġittu setgħu potenzjalment jintużaw biex jindirizzaw il-kwistjonijiet dwar il-ĠFP, iżda dan ma sarx. 54. Kwistjonijiet dwar il-korruzzjoni ġew diskussi fis-sottokumitat dwar il-Ġustizzja u s-Sigurtà li ltaqa’ kull sena mill-2007 sal-2010. Kien hemm xi skambju ta’ informazzjoni dwar inizjattivi kontra l-korruzzjoni iżda sejħiet regolari għall-kooperazzjoni miż-żewġ naħiet ma ġewx segwiti minn azzjonijiet konkreti. Ukoll, id-djalogu ma wassalx għal proġetti ġodda tal-ENPI u lanqas ma indirizza d-diffikultajiet iffaċċjati biex inbeda l-proġett tal-ENPI tal-2008 (ara l-paragrafu 52). L-ambitu wiesa’ tas-sottokumitat u ż-żmien limitat skedat għal-laqgħat tiegħu għamluha diffiċi li jkun hemm diskussjonijiet, teħid ta’ deċiżjonijiet u segwitu aktar fil-fond. 55. Ir-Rapporti ta’ Progress tal-PEV ftit iddedikaw attenzjoni lill-ĠFP. Madankollu, ir-Rapporti saru aktar kritiċi. Għalhekk ir-Rapport 2010 nnota l-pass ġenerali bil-mod tar-riforma tal-ĠFP filwaqt li r-Rapport 2011 semma għall-ewwel darba l-baġit militari, billi kkritika l-isforzi tal-militar li jżommu l-baġit tagħhom lil hinn minn kwalunkwe kontroll ċivili jew demokratiku, għalkemm dan is-suġġett għadu jeħtieġ aktar attenzjoni. 56. B’mod simili, il-Kummissjoni indirizzat is-suġġett ta’ korruzzjoni fil-qosor biss fir-Rapporti ta’ Progress. Mill-2007 sal-2010 r-Rapporti kienu moderatament pożittivi dwar il-progress li sar, u injoraw sfidi fundamentali f’dan il-qasam. Ir-Rapport 2011 adotta pożizzjoni aktar kritika, filwaqt li rrikonoxxa l-korruzzjoni bħala kwistjoni ta’ importanza kbira. FTIT BIDLIET B’RISPONS GĦAR-REWWIXTA IL-PROGRAMMI TA’ ASSISTENZA BAQGĦU FIL-PARTI L-KBIRA MA NBIDLUX MINKEJJA R-REVIŻJONI TAL-PEV 57. Qabel ir-Rebbiegħa Għarbija fl-2011, ir-Rappreżentant Għoli u l-Kummissjoni nedew reviżjoni kumplessiva tal-PEV f’Lulju 2010 li kienet tinvolvi konsultazzjonijiet mal-Istati Membri, pajjiżi sħab u s-soċjetà ċivili biex jiġi vvalutat kif din tista’ ssir aktar effettiva. Ir-riżultat ta’ din ir-reviżjoni ġie ppubblikat f’Komunikazzjoni Konġunta f’Mejju 2011 intitolata "Risposti ġodda għal Viċinat fi trasformazzjoni" [23]. Il-fokus prinċipali tagħha kien li tenfasizza l-appoġġ tal-UE għar-riforma demokratika u pproponiet li tagħti inċentivi lil pajjiżi biex jimxu f’din id-direzzjoni billi toffri dak li sejħet "aktar għal aktar"; aktar finanzjament mill-UE, aċċess kummerċjali aħjar għall-UE u possibbiltajiet aħjar ta’ vvjaġġar lejn l-UE bħala kumpens għal aktar riformi demokratiċi [24]. Rappreżentant Speċjali tal-UE (RS UE) għan-Nofsinhar tal-Mediterran inħatar f’Lulju 2011 biex jgħin fl-implimentazzjoni tar-Reviżjoni [25]. 58. Fil-fatt, Komunikazzjoni tal-Kummissjoni fl-2007 wara t-tnedija tal-ENPI kienet diġà rreferiet għal approċċ "aktar għal aktar": "Il-PEV hija sħubija għar-riforma li toffri "aktar għal aktar": aktar ma msieħeb tal-Unjoni jimpenja ruħu attivament, aktar l-Unjoni tista’ twieġeb b’mod politiku, ekonomiku u permezz ta’ kooperazzjoni finanzjarja u teknika" [26]. 59. Filwaqt li b’mod ġenerali r-reviżjoni tal-PEV kienet tinvolvi proċess estensiv ta’ konsultazzjoni, konsultazzjonijiet li saru speċifikament mal-partijiet interessati involuti fl-Eġittu kienu pjuttost limitati: (a) Ma sar ebda studju speċifiku jew evalwazzjoni speċifika fil-fond biex jiġu identifikati r-raġunijiet għall-effettività limitata tal-assistenza mill-ENPI lill-Eġittu qabel ir-Rewwixta. (b) Filwaqt li l-Kummissjoni organizzat laqgħa għal uffiċjali għoljin mill-Pajjiżi Msieħba fil-PEV, inkluż l-Eġittu, f’Ottubru 2010 bħala parti mir-reviżjoni tal-PEV, il-laqgħa Ministerjali ppjanata għal kmieni fl-2011 ma saritx. (c) Konsultazzjonijiet dwar ir-reviżjoni tal-PEV ma’ NGOs li jaħdmu fl-Eġittu kienu limitati ħafna. Filwaqt li l-Kummissjoni organizzat laqgħa f’Novembru 2010 fi Brussell ma’ NGOs mill-pajjiżi kollha msieħba fil-PEV, l-istedina ntbagħtet bi żmien ta’ avviz qasir lil sitt NGOs Eġizzjani biss li minnhom waħda biss attendiet. 60. Wara r-Rewwixta s-SEAE u l-Kummissjoni wettqu wkoll reviżjoni tad-DSP 2007-13 u tal-PIN 2011-13 biex jivvalutaw ir-rilevanza kontinwata tagħhom. Is-SEAE u l-Kummissjoni kkonkludew li ma kienx meħtieġ li dawn iż-żewġ dokumenti jiġu riveduti formalment peress li l-assistenza stipulata fihom kienet wiesgħa u flessibbli biżżejjed. Il-PIN 2011-13 kien ġie bbażat fuq reviżjoni tal-2009 tad-DSP li kellu opinjoni pożittiva tal-iżviluppi fl-Eġittu fil-qasam tad-drittijiet tal-bniedem u d-demokrazija, u li rrefera għall-ħtieġa li jiġu kkonsolidati l-kisbiet li saru sa dak iż-żmien u jiġu mħeġġa passi kurraġġużi ulterjuri lejn ir-riforma politika. B’mod simili r-reviżjoni mid-Delegazzjoni tal-UE tal-programm ta’ assistenza propost tal-ENPI għall-2011 ma wasslitx għal bidliet ta’ importanza kbira [27]. 61. B’mod partikolari fil-livell tad-DSP u tal-PIN, kien ikun mistenni li s-SEAE u l-Kummissjoni jipproponu aktar bidliet fid-dawl tar-Rewwixta u r-Reviżjoni tal-PEV. Dan minkejja l-fatt li s-SCAF waqt li kien fil-poter bħala gvern interim fit-18-il xahar wara r-Rewwixta llimita l-opportunità għall-iżvilupp ta’ strateġija ta’ assistenza kompletament ġdida mal-awtoritajiet Eġizzjani. ANQAS ATTENZJONI GĦAD-DRITTIJIET TAN-NISA U TA’ MINORANZI 62. Ir-Reviżjoni tal-PEV tenfasizza l-ħtieġa għal "Demokrazija Profonda", u taċċenna l-importanza mhux biss tal-elezzjonijiet iżda wkoll tal-indipendenza tal-ġudikatura, ir-responsabbiltà tal-pulizija u tal-armata, u l-ħtieġa li tiġi miġġielda l-korruzzjoni. Dawn kollha huma kwistjonijiet ta’ importanza kbira fl-Eġittu, il-kunċett ta’ demokrazija profonda jikkuntrasta mal-insinċerità ta’ dak li ntqal mill-awtoritajiet dwar id-demokrazija qabel ir-Rewwixta. 63. Min-naħa l-oħra r-Reviżjoni tagħti inqas attenzjoni lil żewġ aspetti ta’ "Demokrazija Profonda" li huma partikolarment importanti fl-Eġittu u huma taħt theddida wara r-Rewwixta: (a) Id-drittijiet ta’ minoranzi: il-vjolenza settarjali qed tiżdied bl-Insara jġarrbu l-qilla tal-vjolenza. Investigazzjonijiet dwar il-vjolenza kienu mexjin bil-mod jew huma noneżistenti [28]. (b) Id-drittijiet tan-nisa: filwaqt li dan huwa qasam fejn saru xi avvanzi matul l-aħħar deċenju tar-reġim ta’ Mubarak, dan il-progress jinsab f’riskju mir-Rewwixta ’l hawn. Wara r-Rewwixta l-Parlament il-ġdid għamel sejħa għall-abolizzjoni ta’ bosta istituzzjonijiet li jappoġġaw id-drittijiet tan-nisa. Talab ukoll tnaqqis fl-età taż-żwieġ, id-dekriminilizzazzjoni tal-Mutilazzjoni Ġenitali Femminili (FGM) u reviżjoni tal-Liġi dwar l-Istatus Personali u l-Liġi tat-Tfal f’konformità mal-prinċipji tax-Sharia. Minbarra l-aspetti tad-drittijiet tal-bniedem, aktar rigressjoni f’dawn l-oqsma thedded ukoll li taggrava l-problemi ekonomiċi attwali, b’mod partikolari permezz tal-impatt negattiv tagħhom fuq it-turiżmu u fuq il-fiduċja tal-investitur barrani u domestiku. 64. Sa issa s-SEAE u l-Kummissjoni ħadu ftit inizjattivi biss għal finanzjament ġdid f’dawn iż-żewġ oqsma b’riżultat tar-reviżjoni. Dawn kienu jinkludu temi ġodda fis-sejħiet għal proposti tal-EIDHR 2011 u 2012 dwar il-promozzjoni ta’ tolleranza, il-pluraliżmu u d-djalogu interkulturali għalkemm il-finanzjament ammonta biss għal madwar EUR 500000 għall-baġit 2011. L-inizjattiva ta’ finanzjament prinċipali l-ġdida dwar id-drittijiet tan-nisa kienet proposta għat-trasferiment ta’ EUR 4 miljun mill-komponent ikkanċellat tal-programm tal-ENPI dwar id-drittijiet tal-Bniedem u d-Demokrazija (ara l-paragrafu 29(c)) għal proġett ma’ NISA tan-NU għall-appoġġ tad-drittijiet u l-għajxien tan-nisa. APPOĠĠ ĠDID GĦALL-OSĊ KELLU FTIT IMPATT S’ISSA 65. Bħala parti mill-enfasi tagħha fuq l-iżvilupp ta’ "Demokrazija Profonda", ir-Reviżjoni tissottolinja r-rwol importanti tas-soċjetà ċivili. Għaldaqstant hija tipproponi żewġ inizjattivi ġodda f’dan il-qasam, l-istrument tal-Faċilità tas-Soċjetà Ċivili (FSĊ) u l-fondazzjoni tal-Fond Ewropew għad-Demokrazija (FED). 66. Għan wieħed partikolari tal-FED huwa l-appoġġ ta’ OSĊ mhux reġistrati. Din hija potenzjalment miżura utli biex jiġu indirizzati l-problemi li l-OSĊ ffaċċjaw fl-Eġittu kemm qabel kif ukoll wara r-Rewwixta. L-FED huwa intenzjonat ukoll li jippermetti proċeduri aktar flessibbli għall-finanzjament tal-OSĊ milli huwa l-każ attwalment. Madankollu, l-FED għad irid jibda jwassal l-assistenza peress li f’nofs l-2012 kien għadu biss fil-proċess li jiġi stabbilit u kien qed ikollu diffikultajiet biex jattira l-finanzjament. 67. L-FSĊ kienet għadha qed tibda ssir operazzjonali fiż-żmien tal-awditu u l-allokazzjoni għall-Eġittu għall-2011 kienet biss ta’ EUR 600000. Finanzjament addizzjonali għall-EIDHR u għall-programm tematiku tad-DCI NSA wara r-Rewwixta kien ukoll modest minkejja żieda fl-għadd ta’ applikazzjonijiet mill-OSĊ. Hemm riskju ta’ trikkib bejn l-FSĊ, l-FED u l-EIDHR eżistenti u l-programm tematiku tad-DCI NSA. 68. Filwaqt li l-awtoritajiet Eġizzjani kienu fil-proċess li jirrevedu l-liġi restrittiva attwali dwar l-NGOs, għadu mhux ċar sa liema punt il-liġi l-ġdida prevista għall-2013 se twassal liberalizzazzjoni sinifikanti. APPOĠĠ BAĠITARJU: PROGRESS POTENZJALI IŻDA JEĦTIEĠ LI KUNDIZZJONIJIET RIVEDUTI JIĠU APPLIKATI B’MOD STRETT 69. Ir-reviżjoni tal-PEV irreferiet ukoll għal bidliet ippjanati fl-appoġġ baġitarju. Il-bidliet fattwali kienu sussegwentement stipulati fil-Komunikazzjoni tal-Kummissjoni: "L-Approċċ Futur għall-Appoġġ Baġitarju tal-UE għal Pajjiżi Terzi" [29]. Bosta elementi tal-approċċ rivedut huma rilevanti għall-Eġittu: (a) Bħala parti mill-kundizzjoni ġenerali tagħha tal-ĠFP għall-appoġġ baġitarju, il-Kummissjoni se tagħti attenzjoni partikolari lill-ġlieda kontra l-korruzzjoni. (b) It-trasparenza u s-sorveljanza tal-baġit se jkun kriterju ġdid ta’ eliġibbiltà għall-appoġġ baġitarju. (c) Koordinazzjoni aktar mill-qrib ma’ donaturi oħra biex jiżdied l-ingranaġġ fuq djalogu politiku u ta’ riforma tal-politika u l-impatt tal-fondi. 70. Madankollu, il-benefiċċji potenzjali tal-approċċ il-ġdid mhux se jinkisbu dment li l-Kummissjoni ma tiħux approċċ aktar strett minn dak qabel ir-Rewwixta fil-valutazzjoni ta’ jekk il-kriterji ta’ eliġibbiltà ġewx fil-fatt issodisfati. Barra minn hekk, filwaqt li l-approċċ rivedut għall-appoġġ baġitarju issa jagħmel l-impenn għad-drittijiet tal-bniedem u d-demokrazija bħala kundizzjoni għall-appoġġ baġitarju ġenerali (issa msejjaħ "kuntratti ta’ governanza tajba u żvilupp"), mhuwiex daqshekk evidenti li dan huwa l-każ għall-appoġġ baġitarju settorjali (issa msejjaħ "kuntratti ta’ riforma settorjali") li kienet il-forma ta’ appoġġ baġitarju użata fl-Eġittu [30]. 71. Il-programmi ta’ appoġġ baġitarju settorjali li għadhom għaddejjin fl-Eġittu ma ġewx modifikati wara r-Rewwixta biex jittieħed kont tal-approċċ rivedut. Il-ħidma fuq l-implimentazzjoni tal-Pjan Direzzjonali tal-FMI (ara l-paragrafu 44) ma bediex fl-ewwel nofs tal-2012. KONKLUŻJONIJIET U RAKKOMANDAZZJONIJIET Konklużjonijiet 72. B’mod ġenerali, is-SEAE u l-Kummissjoni ma rnexxilhomx iġestu b’mod effettiv l-appoġġ tal-UE għat-titjib tal-governanza fl-Eġittu. Dan kien parzjalment dovut għall-kundizzjonijiet diffiċli li huma ffaċċjaw fl-Eġittu iżda wkoll għal nuqqasijiet fil-mod li bih is-SEAE u l-Kummissjoni ġestew il-kooperazzjoni tal-UE mal-Eġittu. Qabel ir-Rewwixta, il-Kummissjoni ppruvat tindirizza xi kwistjonijiet ewlenin dwar il-governanza iżda ma rnexxilhiex issib mod ta’ kif tikseb riżultati konkreti. Wara r-Rewwixta, ir-Reviżjoni tal-PEV mis-SEAE u l-Kummissjoni aċċennat għadd ta’ oqsma fejn kien jinħtieġ li l-kooperazzjoni ssir aktar effettiva iżda ftit inkiseb s’issa. 73. Qabel ir-Rewwixta l-Kummissjoni inkludiet għadd kbir ta’ kwistjonijiet dwar id-drittijiet tal-bniedem u d-demokrazija fil-Pjan ta’ Azzjoni iżda ma kellhiex strateġija ċara għall-prijoritizzazzjoni u l-implimentazzjoni tagħhom. Filwaqt li qajmet ukoll kwistjonijiet importanti fil-qafas tad-djalogu tagħha, hija ma żguratx li d-diskussjonijiet kienu segwiti minn azzjonijiet speċifiċi. Dan kien bl-istess mod il-każ għar-"Rapporti ta’ Progress" annwali tagħha dwar l-Eġittu. 74. Qabel ir-Rewwixta, il-Kummissjoni għamlet sforzi konsiderevoli biex tistabbilixxi u timplimenta programm imdaqqas tal-ENPI dwar id-drittijiet tal-bniedem iżda s’issa l-programm kiseb ftit riżultati minħabba, prinċipalment, in-nuqqas ta’ kooperazzjoni mill-awtoritajiet Eġizzjani. Minkejja n-nuqqas ta’ progress fuq id-drittijiet tal-bniedem u d-demokrazija l-Kummissjoni kompliet tipprovdi somom kbar ta’ flus lill-gvern Eġizzjan, notevolment permezz ta’ appoġġ baġitarju. Filwaqt li l-proġetti li l-Kummissjoni ffinanzjat direttament permezz tal-OSĊ kellhom aktar suċċess, il-flus allokati lil dan il-qasam kienu limitati ħafna. 75. Il-kwistjonijiet dwar il-ĠFP u l-korruzzjoni ma ngħatawx prijorità għolja fil-Pjan ta’ Azzjoni UE-Eġittu minkejja l-isfidi sinifikanti f’dawn l-oqsma. Ma ġie stabbilit ebda forum għal djalogu dwar il-ĠFP fi ħdan il-qafas tal-Kumitat ta’ Assoċjazzjoni filwaqt li r-Rapporti ta’ Progress taw attenzjoni limitata biss lil dawn l-oqsma u sa reċentement kellhom it-tendenza li jkollhom fehma wisq ottimista tar-riżultati li kienu qed jinkisbu f’dawn l-oqsma. 76. L-appoġġ baġitarju kien il-mekkaniżmu prinċipali tal-Kummissjoni għall-implimentazzjoni tal-assistenza lill-Eġittu, u wieħed mill-objettivi prinċipali tal-appoġġ baġitarju huwa t-titjib tal-ġestjoni tal-finanzi pubbliċi. Il-progress lejn il-kisba ta’ dan l-objettiv mexa bil-mod ħafna u xi nuqqasijiet ewlenin fil-ĠFP ma ġewx indirizzati. Il-Kummissjoni, l-uniku donatur li juża l-appoġġ baġitarju, kienet flessibbli wisq fil-valutazzjonijiet tagħha li l-awtoritajiet Eġizzjani kienu qed jimplimentaw b’mod sodisfaċenti r-riformi tal-ĠFP, kundizzjoni ewlenija għall-għoti ta’ appoġġ baġitarju. 77. Il-Kummissjoni ma użatx l-appoġġ baġitarju biex tindirizza l-korruzzjoni direttament għalkemm din kienet prattika komuni f’pajjiżi oħra. Il-Kummissjoni ffinanzjat proġett importanti kontra l-korruzzjoni iżda l-proġett iddewwem u l-Kummissjoni ma mmonitorjatux biżżejjed. Hija għadha ma kisbitx riżultati ta’ importanza kbira u l-prospetti tagħha għas-sostenibbiltà jiddependu fuq is-segwitu li jingħata mill-awtoritajiet Eġizzjani lid-domanda pubblika għal azzjoni fit-trattament tal-korruzzjoni. 78. Wara r-Rewwixta, ir-Reviżjoni tal-PEV kienet timmarka sforz sinifikanti mis-SEAE u l-Kummissjoni għat-titjib tal-effettività tal-appoġġ lill-pajjiżi tal-PEV, inkluż l-Eġittu. Madankollu, huma għadhom ma sarrfux ir-Reviżjoni f’bidliet sinifikanti fl-appoġġ għall-Eġittu, prinċipalment minħabba fil-kundizzjonijiet diffiċli prevalenti fuq il-post fl-Eġittu. L-enfasi fuq "Demokrazija Profonda" hija rilevanti ħafna għall-Eġittu iżda d-drittijiet tan-nisa u d-drittijiet tal-minoranzi huma kwistjonijiet ewlenin fl-Eġittu li ma ġewx enfasizzati b’mod qawwi fir-Reviżjoni u f’assistenza sussegwenti ġdida. Ġew stabbiliti żewġ mekkaniżmi ġodda għall-appoġġ tas-soċjetà ċivili iżda s’issa l-assistenza ġdida fuq il-post fl-Eġittu kienet limitata. 79. Ir-reviżjoni reċenti tal-appoġġ baġitarju tidentifika xi oqsma ewlenin għal titjib u tispeċifika kundizzjonijiet ta’ eliġibbiltà ġodda li huma aktar stretti. L-impatt ta’ dawn il-kundizzjonalitajiet ġodda se jiddependi bil-bosta fuq ir-rigorożità li biha jiġu implimentati. Rakkomandazzjonijiet 80. Fir-rigward tad-drittijiet tal-bniedem u d-demokrazija s-SEAE u l-Kummissjoni għandhom jużaw il-kuntest il-ġdid wara r-Rewwixta biex: (a) jidentifikaw għadd limitat ta’ prijoritajiet irreferenzjati għad-drittijiet tal-bniedem u d-demokrazija, u jiżviluppaw djalogu intensiv dwarhom mal-awtoritajiet Eġizzjani; (b) jirrevedu l-baġit għall-EIDHR u l-programm tematiku tad-DCA NSA f’konformità mal-impenn tar-reviżjoni tal-PEV għal demokrazija profonda u jirriallokaw ir-riżorsi minn assistenza mill-ENPI għal dawn l-istrumenti f’każijiet fejn l-awtoritajiet Eġizzjani ma jikkooperawx biżżejjed fil-programmi tal-ENPI dwar il-governanza; (c) jevitaw it-trikkib u t-tixrid ta’ finanzjament bejn l-istrumenti differenti użati f’dan il-qasam (EIDHR, DCI NSA, FSĊ, FED); (d) jaċċelleraw l-appoġġ lill-OSĊ, notevolment fl-istadju tas-seħjiet għal proposti, u jrenduh aktar flessibbli u risponsiv għall-kapaċità organizzattiva tagħhom; (e) japplikaw il-kundizzjonalità b’mod rigoruż fir-rigward tad-drittijiet tal-bniedem u d-"Demokrazija Profonda". 81. Fir-rigward tal-ġestjoni tal-finanzi pubbliċi u l-ġlieda kontra l-korruzzjoni s-SEAE u l-Kummissjoni għandhom jaċċelleraw il-progress li sar f’dan il-qasam billi: (a) jagħmlu aktar enfasi fuq dawn il-kwistjonijiet fil-Pjan ta’ Azzjoni l-ġdid, partikolarment fir-rigward tal-garanzija ta’ trasparenza baġitarja u ta’ awditjar estern li jkun kompletament indipendenti; (b) jistabbilixxu sottokumitat tal-Ftehim ta’ Assoċjazzjoni ddedikat speċifikament għall-ĠFP u l-ġlieda kontra l-korruzzjoni; (c) jappoġġaw lill-awtoritajiet Eġizzjani fl-implimentazzjoni tal-pjan direzzjonali tal-FMI u jaqblu dwar punti ta’ riferiment ċari għall-implimentazzjoni tiegħu. 82. Speċifikament fir-rigward tat-tisħiħ tal-ġestjoni tal-appoġġ baġitarju, is-SEAE u l-Kummissjoni għandhom iwettqu reviżjoni fuq il-bażi tal-approċċ rivedut tal-UE għall-appoġġ baġitarju dwar kemm ikun xieraq li jingħata appoġġ baġitarju lill-Eġittu. Il-kriterji ta’ eliġibbiltà bħar-rispett għad-drittijiet tal-bniedem, it-trasparenza u s-sorveljanza tal-baġit u t-trattament serju tal-kwistjoni tal-korruzzjoni għandhom jiġu applikati b’mod strett. Dan ir-Rapport ġie adottat mill-Awla III, immexxija mis-Sur Karel PINXTEN, Membru tal-Qorti tal-Awdituri, fil-Lussemburgu fil-laqgħa tagħha tal- 14 ta’ Mejju 2013. Għall-Qorti tal-Awdituri +++++ TIFF +++++ Vítor Manuel da Silva Caldeira President [1] L-Artikolu 21.1 tat-Trattat dwar l-Unjoni Ewropea jiddikjara li: "L-azzjoni tal-Unjoni fix-xena internazzjonali għandha tkun gwidata mill-prinċipji li ispiraw il-ħolqien, l-iżvilupp u t-tkabbir tagħha u li hija tfittex li tippromwovi fil-bqija tad-dinja: id-demokrazija, l-Istat tad-dritt, l-universalità u l-indiviżibbiltà tad-drittijiet tal-bniedem u l-libertajiet fundamentali, ir-rispett għad-dinjità tal-bniedem, il-prinċipji tal-ugwaljanza u s-solidarjetà, u r-rispett għall-prinċipji tal-Karta tan-Nazzjonijiet Uniti u tad-dritt internazzjonali. L-Unjoni għandha tfittex li tiżviluppa relazzjonijiet u tibni sħubija mal-pajjiżi terzi u mal-organizzazzjonijiet internazzjonali, reġjonali jew globali, li jikkondividu l-prinċipji msemmija". [2] Il-ġirien benefiċjarji l-oħra tal-PEV huma: l-Alġerija, l-Armenja, l-Ażerbajġan, il-Belarus, il-Georġja, l-Iżrael, il-Ġordan, il-Libanu, il-Libja, il-Moldova, il-Marokk, it-territorji Palestinjani okkupati, is-Sirja, it-Tuneżija u l-Ukraina. [3] 1. Id-djalogu politiku mtejjeb, l-iżvilupp u r-riforma ekonomika u soċjali; 2. Kwistjonijiet relatati mal-kummerċ, is-suq u r-riforma regolatorja; 3. It-trasport, l-enerġija u l-ambjent; 4. Il-migrazzjoni, l-integrazzjoni soċjali, il-ġustizzja u s-sigurtà; 5. Ix-xjenza u t-teknoloġija, ir-riċerka u l-iżvilupp, is-soċjetà tal-informazzjoni u l-kooperazzjoni awdjoviżiva; 6. Il-kuntatti tan-nies man-nies. [4] Ir-Regolament (KE) Nru 1638/2006 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal- 24 ta’ Ottubru 2006 li jistabbilixxi dispożizzjonijiet ġenerali għat-twaqqif ta’ Strument Ewropew ta’ Viċinat u Sħubija (ĠU L 310, 9.11.2006, p. 1). [5] Ir-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 2698/2000 tas- 27 Novembru 2000 li jemenda r-Regolament (KE) Nru 1488/96 dwar il-miżuri finanzjarji u tekniċi li jakkompanjaw (MEDA) ir-riforma tal-istrutturi ekonomiċi u soċjali fil-qafas tas-sħubija Ewro-Mediterranja (ĠU L 311, 12.12.2000, p. 1). [6] L-appoġġ baġitarju tal-Kummissjoni jista’ jieħu żewġ forom: Appoġġ Baġitarju Ġenerali (ABĠ) jew Appoġġ Baġitarju Settorjali (ABS). L-ABĠ jiffoka aktar fuq appoġġ lill-pjanijiet ta’ żvilupp nazzjonali filwaqt li l-ABS jiffoka fuq strateġiji settorjali. F’konformità mal-approċċ ġenerali tagħha għall-għoti ta’ appoġġ baġitarju f’pajjiżi bi dħul medju baxx, il-Kummissjoni użat esklużivament l-ABS fl-Eġittu. [7] L-awditu ma kienx jinkludi appoġġ mill-UE pprovdut permezz tal-programm preċedenti "MEDA" (ara l-paragrafu 15). [8] L-awditu eżamina biss il-ĠFP u l-aspetti ta’ kontra l-korruzzjoni ta’ dawn il-programmi. [9] COM(2005) 72 finali tat- 2 ta’ Marzu 2005. [10] (i) it-titjib tad-djalogu politiku u l-kooperazzjoni fuq valuri kondiviżi; (ii) it-titjib tal-effettività tal-istituzzjonijiet fdati bit-tisħiħ tad-demokrazija; (iii) il-promozzjoni tal-protezzjoni tad-drittijiet tal-bniedem fl-aspetti kollha tagħha. [11] Il-finanzjament għas-CSP 2002-2006 ġie mill-istrument MEDA (Appoġġ fil-qasam tal-programm dwar id-demokratizzazzjoni, id-drittijiet tal-bniedem u s-soċjetà ċivili u l-programm Tfal f’Riskju). [12] Il-Kunsill Nazzjonali għat-Tfulija u l-Maternità (NCCM), il-Kunsill Nazzjonali għan-Nisa (NCW). [13] Xi OSĊ li magħhom iltaqa’ t-tim tal-awditjar matul ix-xogħol tiegħu fl-Eġittu esprimew frustrazzjoni partikolari dwar il-finanzjament limitat mill-UE mwassal lill-OSĊ għall-appoġġ tad-drittijiet tal-bniedem u d-demokrazija meta mqabbel mal-ammonti allokati lill-awtoritajiet Eġizzjani. [14] L-allokazzjoni għall-programm tematiku tal-NSA 2010 kien ta’ EUR 970000. Ġew riċevuti 48 applikazzjoni u ngħataw 3 kuntratti ta’ għotjiet. [15] Pereżempju, id-daqs tal-għotjiet li kellhom jingħataw jew il-livell meħtieġ ta’ kofinanzjament. [16] Sabiex jikkonformaw mal-Liġi 84/2002, l-NGOs għandhom jiksbu l-approvazzjoni ta’ kull proġett iffinanzjat minn sorsi barranin qabel ma jwettqu l-attivitajiet. [17] Il-Liġi 84/2002. [18] Mill-2011 ir-Rapport ta’ progress huwa dokument ta’ ħidma konġunt tal-persunal bejn il-Kummissjoni u l-SEAE, u huwa taħt ir-responsabbiltà ta’ dan tal-aħħar. [19] Dan ir-rapport ma tqiegħedx għad-dispożizzjoni tal-pubbliku mill-awtoritajiet Eġizzjani. [20] Il-Kummissjoni organizzat seminar reġjonali li kopra bosta pajjiżi tal-Afrika ta’ Fuq li jużaw is-SIGMA (Appoġġ fil-Governanza u l-Ġestjoni). [21] Proġett "Appoġġ għar-Riforma tal-Amministrazzjoni Pubblika" (EUR 9 miljun), li għalih il-Ftehim ta’ Finanzjament ġie ffirmat f’Diċembru 2011, ippreveda l-ikkuntrattar ta’ kuntratt tal-AT għar-riforma tal-ĠFP. [22] L-Eġittu ġie kklassifikat fis-77 post fl-Indiċi dwar il-Perċezzjoni tal-Korruzzjoni ta’ Transparency International fl-2004 u fil-112-il post fl-2011 (183 pajjiż mistħarrġa). L-Indikaturi tal-Governanza Madwar id-Dinja (WGIs) tal-Bank Dinji juru li l-kontroll tal-korruzzjoni fl-Eġittu sar agħar matul il-perjodu mill-2001 sal-2011. [23] COM(2011) 303 finali tal- 25 ta’ Mejju 2011. [24] Dawn il-benefiċċji potenzjali offruti mill-UE huma xi kultant deskritti bħala t-tliet "M"s. flus, swieq u mobbiltà (money, markets and mobility). [25] Id-Deċiżjoni tal-Kunsill 2011/424/PESK tat- 18 ta’ Lulju 2011 li taħtar Rappreżentant Speċjali tal-Unjoni Ewropea għar-reġjun tan-Nofsinhar tal-Mediterran (ĠU L 188, 19.7.2011, p. 24). [26] "Politika Ewropea tal-Viċinat b’Saħħitha", KUMM(2007) 774 finali tal- 5 ta’ Diċembru 2007 (p. 2). [27] Żewġ proġetti, wieħed dwar l-ippjanar tal-familja (EUR 20 miljun) u wieħed dwar it-tneħħija ta’ mini (EUR 10 miljun) ġew ikkanċellati peress li ma kinux ikkunsidrati ta’ prijorità għolja. Huma ġew issostitwiti minn wieħed dwar appoġġ għal SMEs agrikoli (EUR 22 miljun) u l-irduppjar tal-finanzjament għal proġett biex isir titjib fil-kwartieri fqar tal-Kajr. [28] "Egypt: Investigate Violence Against Coptic Christians", Human Rights Watch, 10.10.2011 (http://www.hrw.org/news/2011/10/10/egypt-investigate-violence-against-coptic-christians). [29] COM(2011) 638 finali tat- 13 ta’ Ottubru 2011. [30] Il-Komunikazzjoni tirreferi għat-tnaqqis jew is-sospensjoni tal-ABĠ bi tweġiba għax-xejra ta’ deterjorament "sinifikanti" fl-impenn ta’ pajjiż għad-drittijiet tal-bniedem u d-demokrazija. Madankollu, f’tali każijiet il-finanzjament jista’ jiġi ttrasferit għal programmi tal-ABS. Fil-każ tal-ABS kwistjonijiet ta’ governanza politika għandhom jiġu ppeżati kontra l-ħtiġijiet tat-twassil ta’ servizz. Għalhekk il-programmi tal-ABS għandhom jiġu sospiżi biss bħala parti mis-sospensjoni tal-programmi kollha ta’ assistenza wara deterjorament "sever" fil-governanza politika. -------------------------------------------------- ANNESS I ALLOKAZZJONIJIET IPPROGRAMMATI TAL-ENPI GĦALL-EĠITTU 2007-13 Sors: Programmi Indikattivi Nazzjonali għall-Eġittu 2007-10 u 2011-13. (EUR miljun) | | PIN 2007-10 | PIN 2011-13 | Prijorità 1 – Appoġġ tar-riformi fil-qasam tad-demokrazija, id-drittijiet tal-bniedem u l-ġustizzja | 40 | 50 | Appoġġ għall-iżvilupp politiku, id-deċentralizzazzjoni u l-promozzjoni ta’ governanza tajba | 13 | 5 | Promozzjoni u protezzjoni tad-drittijiet tal-bniedem | 17 | 15 | Appoġġ għall-modernizzazzjoni tal-amministrazzjoni tal-ġustizzja | 10 | 10 | Titjib tal-ambjent regolatorju, istituzzjonali u leġiżlattiv | 0 | 20 | Prijorità 2 – Żvilupp tal-kompetittività u l-produttività tal-ekonomija | 220 | 189 | Appoġġ għall-implimentazzjoni tal-Programm tal-Pjan ta’ Azzjoni (SAAP) | 220 | | —Iffaċilitar tal-Kummerċ u Riforma Doganali | | 20 | —Leġiżlazzjoni ekonomika u l-ambjenttan-negozju | | | —Agrikoltura u Sistema Sanitarja u Fitosanitarja | | | —Trasport, Enerġija, Xjenza u Teknoloġija | | 169 | —Modernizzazzjoni tas-sistema statistika | | | Prijorità 3 – Żgurar tas-sostenibbiltà tal-iżvilupp | 298 | 210 | Appoġġ għar-Riforma tal-Edukazzjoni | 120 | 105 | Appoġġ għar-Riforma tas-Saħħa Pubblika | 120 | 0 | Sussidji tar-rati ta’ mgħax (trasport, enerġija, ambjent) | 58 | 0 | Servizzi tal-ilma u tal-ilma mormi | 0 | 50 | Appoġġ għall-iżvilupp rurali | | | Żvilupp tal-komunità lokali | 0 | 35 | Appoġġ għall-SMEs Agrikoli | | | Ġestjoni tal-iskart solidu | | 20 | Total PIN | 558 | 449 | -------------------------------------------------- ANNESS II ĦARSA ĠENERALI LEJN IL-PROGRAMMI U L-PROĠETTI AWDITJATI DRITTIJIET TAL-BNIEDEM U DEMOKRAZIJA Programm tal-ENPI dwar il-Promozzjoni u l-Protezzjoni tad-Drittijiet tal-Bniedem u s-Soċjetà Ċivili fl-Eġittu (EUR 17-il miljun) | Titolu tal-Komponent | Ammont ikkuntrattat (EUR) | Ammont imħallas (EUR) | Programm tad-Drittijiet tal-Familja u tat-Tfal | 2000000 | 821736 | Appoġġ lill-Uffiċċju tal-Ombudsman tal-NCW fil-promozzjoni tad-drittijiet tan-Nisa u żieda fl-effiċjenza tiegħu | 1200000 | 578666 | Appoġġ lill-Uffiċċju tal-Ombudsman tal-NCHR għat-titjib ta’ kultura tad-Drittijiet tal-Bniedem permezz tal-istruttura tiegħu | 1000000 | 470224 | Promozzjoni tad-Drittijiet Ambjentali permezz ta’ Organizzazzjonijiet tas-Soċjetà Ċivili - PERCSO | 500000 | 282654 | Assistenza teknika għall-Programmi "Protezzjoni tad-Drittijiet tal-Bniedem" u s-Soċjetà Ċivili u "Appoġġ għall-Iżvilupp Politiku u l-Governanza Tajba" | 1161700 | 531915 | Ministeru tal-Kooperazzjoni Internazzjonali. Stima għall-Bidu ta’ Programmi għall-Programmi tal-Unità ta’ Ġestjoni tal-Programmi (PMU) "Promozzjoni u Protezzjoni tad-Drittijiet tal-Bniedem u s-Soċjetà Ċivili fl-Eġittu" u "Appoġġ għall-Iżvilupp Politiku u l-Governanza Tajba" | 128035 | 76821 | Programm Konġunt għall-Abbandun tal-MĠF u l-Għoti tas-Setgħa lill-Familji | 3000000 | 1006320 | Subtotal Programm tal-ENPI | 8989735 | 3768336 | EIDHR | Titolu | Ammont ikkuntrattat (EUR) | Ammont imħallas (EUR) | Appoġġ tat-Tmexxija min-Nisa u Parteċipazzjoni f’Elezzjonijiet "Elezzjonijiet li Jappoġġaw l-Impenn tan-Nisa fil-Ħajja pubblika" | 134071 | 134071 | Ġlieda kontra l-Impunità u l-Waqfien tat-Tortura fl-Eġittu (approċċ integrat fuq bosta livelli) | 135457 | 75986 | Programm dwar l-Għoti tas-Setgħa għall-Affermazzjoni tad-Drittijiet Soċjo-Ekonomiċi għan-Netwerk ta’ Produtturi Marġinalizzati | 56123 | 28649 | Infurzar tad-Drittijiet Ekonomiċi u Soċjali permezz tat-Tranżizzjoni għall-Ħajja Adulta ta’ Tfal u Żgħażagħ b’Diżabbiltà fil-Gvernaturat ta' Minia | 72780 | 72136 | Il-Pjattaforma Eġizzjana għall-Osservazzjoni Elettorali Parlamentari u Presidenzjali mhux Partiġjana | 300000 | 269149 | Ostakoli leġiżlattivi u ġudizzjarji għad-drittijiet ekonomiċi u soċjali | 111645 | 106051 | Protezzjoni tat-tfal f’riskju billi jingħataw aċċess għad-drittijiet tagħhom | 111280 | 53002 | Mekkaniżmi għall-protezzjoni legali ta’ nisa maħqura | 173578 | 156220 | Semma’ Leħnek Eġittu! L-Ilħna tan-Nisa | 235046 | 87884 | Għamilha Sew! Titjib tal-għarfien ta’ professjonisti ġuridiċi dwar id-Dritt Pubbliku u d-Drittijiet fundamentali | 246239 | 95920 | Promozzjoni ta’ djalogu interkulturali: Il-bini ta’ valuri ċiviċi u l-kapaċità għall-koeżistenza paċifika u l-kooperazzjoni | 213840 | 49045 | Subtotal EIDHR | 1790059 | 1128113 | DCI-NSA | Titolu | Ammont ikkuntrattat (EUR) | Ammont imħallas (EUR) | Ilma u Sanità għall-Fqar fl-Eġittu ta’ Fuq | 257000 | 167107 | Servizzi ta’ Appoġġ għall-Integrazzjoni tat-Tfal u ż-Żgħażagħ tat-Triq lura fis-Soċjetà | 350000 | 87442 | Għoti tas-Setgħa lit-Tfal tat-Triq biex jitolbu d-drittijiet tagħhom bħala ċittadini | 281237 | 85918 | Impenn Ċiviku Permezz tan-Netwerking Soċjali | Ammont ippjanat oriġinarjament 272787 | Ikkanċellat | Subtotal DCI-NSA | 1161024 | 340647 | IfS | Titolu | Ammont ikkuntrattat (EUR) | Ammont imħallas (EUR) | Appoġġ għad-Demokratizzazzjoni fl-Eġittu | 1654235 | 846171 | Attivitajiet ta’ Appoġġ għall-Proċessi Elettorali fl-Eġittu | 1203431 | 962745 | Subtotal IfS | 2857666 | 1808916 | ĠESTJONI TAL-FINANZI PUBBLIĊI U ĠLIED KONTRA L-KORRUZZJONI Total kumplessiv: 25 proġett ikkuntrattati għal EUR17,3 miljun. 3 programmi ta’ appoġġ baġitarju settorjali kkuntrattati għal EUR 304,8 miljun. Sors: Sistema Komuni ta’ Informazzjoni RELEX (CRIS) fit- 30.9.2012. ENPI - appoġġ baġitarju settorjali [1] | | Titolu | Ammont allokat (EUR) | Ammont ikkuntrattat (EUR) | Ammont imħallas (EUR) | Programm ta’ Appoġġ għall-Politika Settorjali tat-trasport (TSPSP) | 80000000 | 78947955 | 36543674 | Programm ta’ Appoġġ għall-Politika Settorjali tal-Edukazzjoni (ESPSP) | 120000000 | 118178898 | 75549034 | Programm ta’ Appoġġ għall-Politika Settorjali tal-Edukazzjoni (ESPSP) – Impenn addizzjonali | 20000000 | Programm ta’ Appoġġ II għall-politika Settorjali tas-Saħħa (HSPSP II) | 110000000 | 107700000 | 20700000 | Subtotal ENPI-ABS 3 programmi ABS (u impenn ieħor addizzjonali) | 330000000 | 304826853 | 132792708 | ENPI Programm dwar l-Appoġġ għall-Iżvilupp Politiku, id-Deċentralizzazzjoni u l-Promozzjoni ta’ Governanza tajba (EUR 3 miljun allokati) | Miżuri ta’ Appoġġ għall-Ġlieda kontra l-Korruzzjoni u l-Ħasil tal-Flus, u biex Jitrawwem l-Irkupru tal-Assi fl-Eġittu proġett wieħed | 2548657 | 487528 | [1] L-awdituri eżaminaw biss l-aspetti tal-programmi ta’ appoġġ baġitarju settorjali (ABS) relatati mal-ġestjoni tal-finanzi pubbliċi (ĠFP) u l-ġlieda kontra l-korruzzjoni fil-livell tal-pajjiż jew tas-settur. --------------------------------------------------