[pic] | KUMMISSJONI TAL-KOMUNITAJIET EWROPEJ | Brussel 25.1.2006 KUMM(2006) 23 finali KOMUNIKAZZJONI MILL-KUMMISSJONI LILL-KUNSILL U L-PARLAMENT EWROPEW Programm tematiku għall-promozzjoni tad-demokrazija madwar id-dinja fil-qafas tal-Perspettivi Finanzjarji futuri (2007-2013) WERREJ 1. Daħla 3 2. IL-KUNTEST 3 2.1. L-analiżi tat-tema 3 2.2. Il-qafas eżistenti għall-politika u l-kooperazzjoni 4 2.3. L-esperjenza ta’ l-EIDHR 5 2.4. Ir-raġunijiet għal programm tematiku 6 3. Il-karatteristiċi ewlenin tal-programm tematiku għall-promozzjoni tad-demokrazija u d-drittijiet umani madwar id-dinja. 7 3.1. Skop u għanijiet 7 3.2. Linji gwida u prijoritajiet 8 3.2.1. Biex jissaħħu r-rispett għad-drittijiet umani u l-libertajiet fundamentali fejn jinsabu l-aktar mhedda u biex jipprovdu appoġġ u solidarjetà għall-vittmi tar-ripressjoni jew l-abbuż 8 3.2.3. Li jsaħħaħ ir-rwol tas-soċjetà ċivili fil-promozzjoni tad-drittijiet umani u r-riforma demokratika, fl-appoġġ għall-prevenzjoni tal-konflitti u fl-iżvilupp tal-parteċipazzjoni u r-rappreżentanza politika. 9 3.2.3. Li jsaħħaħ il-qafas internazzjonali għall-ħarsien tad-drittijiet umani, l-istat ta’ dritt u l-promozzjoni tad-demokrazija 10 3.2.4. Li jibni fiduċja fil-proċess demokratiku elettorali permezz ta’ aktar żvilupp fl-osservazzjoni elettorali 11 3.3. Prinċipji ta’ programmar 12 KOMUNIKAZZJONI MILL-KUMMISSJONI LILL-KUNSILL U L-PARLAMENT EWROPEW Programm tematiku għall-promozzjoni tad-demokrazija madwar id-dinja fil-qafas tal-Perspettivi Finanzjarji futuri (2007-2013) 1. DAħLA Bl-għan li tirrazzjonalizza u tissimplifika l-qafas leġiżlattiv kurrenti li jirregola l-azzjonijiet esterni tal-Komunità, il-Kummissjoni Ewropea pproponiet sett ġdid ta’ sitt strumenti taħt il-Perspettivi Finanzjarji 2007 sa 2013. Tliet strumenti (għajnuna umanitarja, stabbiltà u assistenza makrofinanzjarja) huma ta’ natura orizzontali sabiex jissodisfaw ħtiġijiet u ċirkostanzi partikulari. Tliet strumenti (assistenza ta’ qabel l-adeżjoni, appoġġ għall-ġirien Ewropej u kooperazzjoni fl-iżvilupp u kooperazzjoni ekonomika) huma maħsuba sabiex jimplimentaw politika partikulari u għandhom firxa ġeografika definita. Fil-futur, dawn l-istrumenti għandhom jipprovdu l-atti leġiżlattivi bażiċi għall-infiq tal-Komunità bħala appoġġ għal programmi ta’ kooperazzjoni esterna, inklużi programmi tematiċi, u għandhom jieħdu post ir-regolamenti tematiċi eżistenti. Skond dawn il-proposti, il-programmi tematiċi għandhom jipprovdu valur miżjud distint u jinkorporaw attivitajiet li jikkomplementaw programmi ġeografiċi, li jibqgħu l-qafas privileġġjat għall-kooperazzjoni tal-Komunità ma’ pajjiżi terzi[i]. Il-Kummissjoni impenjat ruħha li żżomm diskussjonijiet mal-Parlament Ewropew u mal-Kunsill dwar l-iskop, l-għanijiet u l-prijoritajiet ta’ kull programm tematiku fuq il-bażi ta’ komunikazzjonijiet formali liż-żewġ istituzzjonijiet. L-eżitu ta’ dan il-proċess għandu jipprovdi l-orjentamenti politiċi għall-istadji sussegwenti ta’ l-ipprogrammar, b’mod partikulari tad-dokumenti ta’ strateġija tematiċi li għandhom jitħejjew skond id-dispożizzjonijiet ta’ l-istrumenti msemmija hawn fuq. Din il-Komunikazzjoni tirrigwarda l-programm tematiku dwar il-promozzjoni tad-demokrazija u d-drittijiet umani madwar id-dinja. Tinkorpora l-kummenti li waslu matul konsultazzjoni pubblika, li kienet organizzata mill-Kummissjoni[ii]. Il-konsultazzjonijiet se jkomplu fl-istadji ta’ programmazzjoni sussegwenti. B’kooperazzjoni mal-Parlament Ewropew, l-Istati Membri u l-entitajiet imsieħba li jaħdmu fil-programm tematiku, il-Kummissjoni għandha tfittex ukoll li tippromwovi riflessjoni u dibattitu aktar wesgħin dwar ir-rwol ta’ l-Ewropa fl-assistenza lid-demokrazija u l-promozzjoni tad-drittijiet umani[iii]. 2. IL-KUNTEST 2.1. L-analiżi tat-tema Id-demokrazija u l-ħarsien tad-drittijiet umani huma valuri universali li għandhom ikunu mfittxa fuq il-mertu tagħhom stess; huma wkoll rikonoxxuti bħala parti integrali minn xogħol effettiv fit-tnaqqis tal-faqar u l-kisba ta’ l-Għanijiet tal-Millennju għall-Iżvilupp, bħala għodda vitali għall-prevenzjoni u s-soluzzjoni tal-konflitti u bħala l-qafas indispensabbli għall-ġlieda kontra t-terroriżmu[iv]. Proċessi ta’ responsabbiltajiet demokratiċi huma wkoll importanti sabiex tkun żgurata t-trasparenza tal-gvernijiet u miġġielda l-korruzzjoni. Id-demokrazija u l-ħarsien tad-drittijiet umani ma jistgħux jiġu separati minn xulxin: il-libertajiet fundamentali ta’ l-espressjoni u ta’ l-assoċjazzjoni huma l-prerekwiżiti għall-pluraliżmu politiku u l-proċess demokratiku, waqt li l-kontroll demokratiku u s-separazzjoni tal-poteri huma essenzjali sabiex tinżamm ġudikatura indipendenti u l-istat ta’ dritt li huma wieħed wara l-ieħor meħtieġa għall-ħarsien effettiv tad-drittijiet umani. Id-drittijiet umani jistgħu jiġu kkunsidrati bħala normi internazzjonali aċċettati kullimkien, iżda d-demokrazija għandha titqies bħala proċess, li jiżviluppa internament, li jinvolvi s-setturi kollha tas-soċjetà u firxa ta’ l istituzzjonijiet li għandhom jiżguraw il-parteċipazzjoni, ir-rappreżentazzjoni u r-responsabbiltà. Il-bini u s-sostenn ta’ kultura ta’ drittijiet umani u t-tħaddim tad-demokrazija favur iċ-ċittadini tagħha, għalkemm urġenti u diffiċli f’demokraziji li qegħdin jitwieldu, huma, fil-fatt, sfidi li ma jintemmu qatt, u l-ewwel u qabel kollox għall-poplu tal-pajjiż ikkonċernat. Fis-snin reċenti kien hemm żieda fl-istennijiet, l-impenji u d-dibattu bil-miftuħ dwar il-promozzjoni tad-demokrazija u d-drittijiet umani fil-livelli kollha. Sar progress, b’mod partikulari, bis-saħħa tal-mobilizzazzjoni tas-soċjetà ċivili lokali u l-pressjoni internazzjonali: ħafna pajjiżi resqu lejn soċjetà aktar miftuħa u proċessi elettorali aktar ġusti; hemm impenn u għarfien pubbliku akbar, kif ukoll aktar leġiżlazzjoni u infurzar aħjar f’firxa ta’ kwistjonijiet li jirrigwardaw kwistjonijiet tad-drittijiet umani; l-istrateġiji ta’ l-iżvilupp jagħtu vuċi akbar lill-komunitajiet lokali u jagħtu s-saħħa lil min hu dgħajjef u eskluż. Madankollu, għad baqa’ ħafna sfidi: il-klassijiet politiċi, ta’ spiss, jibqgħu mhumiex responsabbli għal għemilhom u mhux sensittivi għall-istennijiet taċ-ċittadini, u kultant imorru lura għall-prattika tar-ripressjoni tad-dissens u l-vuċi ta’ l-oppożizzjoni. Il-qasmiet etniċi, reliġjużi jew ta’ klassi fis-soċjetà jistgħu jiħraxu minflok jiġu diretti lejn dibattitu demokratiku u jiżirgħu l-konflitt u jimminaw il-pluraliżmu u r-rispett għad-drittijiet umani. Kwistjonijiet ta’ demokrazija u drittijiet umani saru fattur sistematiku tal-politika barranija u l-azzjoni esterna ta’ l-UE permezz tad-djalogi politiċi u l-kondizzjonijiet marbuta ma’ l-għajnuna, permezz tal- mainstreaming ta’ dawn il-kwistjonijiet fi programmi ta’ ko-operazzjoni, u ma’ proġetti speċifiċi. L-avviċinamenti komprensivi lejn l-iżvilupp[v], ibbażati fuq id-drittijiet umani, qegħdin dejjem jinfirxu, kif qiegħed ukoll jinfirex l-appoġġ għall-kostruzzjoni ta’ l-istat, il-“governanza tajba” u l-iżvilupp tas-soċjetà ċivili. Hi politika ta’ żvilupp li tiżgura approprjazzjoni mill-pajjiż imsieħeb tal-proċess ta’ żvilupp u ta’ demokratizzazzjoni, li jimpenja l-gvernijiet u l-partijiet interessati prinċipali lokali kollha, fostom il-parlamenti. It-tħassib dwar is-sigurtà u l-ġlieda kontra t-terroriżmu kellhom tendenza li jiddominaw l-aġendi internazzjonali, iżda dawn bdew ukoll jenfasizzaw l-għeruq fundamentali tal-vjolenza u l-importanza li jkunu żgurati d-drittijiet umani, l-istat ta’ dritt u d-demokrazija inklusiva sabiex ikunu evitati l-aljenazzjoni tal-komunitajiet u l-ħolqien ta’ kondizzjonijiet ta’ nuqqas ta’ sigurtà. Għalhekk, il-prevenzjoni tal-konflitti żiedet dimensjoni ġdida ma’ l-istrateġiji ta’ l-iżvilupp u x-xogħol mas-soċjetà ċivili. 2.2. Il-qafas eżistenti għall-politika u l-kooperazzjoni Il-politika ta’ l-UE ta’ appoġġ għad-demokrazija u d-drittijiet umani f’pajjiżi terzi ġiet artikulata u żviluppata matul is-snin permezz ta’ komunikazzjonijiet tal-Kummissjoni, riżoluzzjonijiet tal-Parlament Ewropew u konklużjonijiet tal-Kunsill. Kif indikata fil-mandati tat-Trattat[vi], l-għan ta’ l-iżvilupp u l-konsolidazzjoni tad-demokrazija u l-istat ta’ dritt u r-rispett għad-drittijiet umani u l-libertajiet fundamentali jagħmlu parti mill-forom kollha ta’ kooperazzjoni ma’ pajjiżi terzi. Id-drittijiet umani huma kwistjoni prominenti, b’Rapport Annwali ta’ l-UE dwar id-Drittijiet Umani, komunikazzjonijiet speċifiċi tal-Kummissjoni, riżoluzzjonijiet u rapporti Parlamentari u pożizzjonijiet tal-Kunsill fir-rigward ta’ kwistjonijiet partikulari dwar id-drittijiet umani[vii]. Il-Kunsill enfasizza wkoll il- mainstreaming tad-drittijiet umani u d-demokratizzazzjoni fil-politika u azzjonijiet esterni u l-importanza tad-djalogu mas-soċjetà ċivili. Fil-proċess ta’ tkabbir, il-kriterji politiċi ta’ Kopenħagen dwar “l-istabbiltà ta’ l-istituzzjonijiet li jiggarantixxu d-demokrazija, l-istat ta’ dritt, id-drittijiet umani u r-rispett u l-protezzjoni tal-minoritajiet” jipprovdi mira speċifika għall-istrateġija ta’ qabel l-adeżjoni. Dawn l-obbjettivi huma riflessi b’modi differenti fil-proċess ta’ Stabilizzazzjoni u Assoċjazzjoni[viii] u l-politika Ewropea fir-Rigward tal-Pajjiżi Ġirien[ix]. Il-Ftehim ta’ Cotonou u l-politika ta’ governanza ta’ l-UE u l-iżvilupp[x] inklużi l-protezzjoni u l-promozzjoni tad-drittijiet umani u d-demokrazija bħala kwistjonijiet li għandhom ikunu integrati fl-istrateġiji tal-pajjiż, id-djalogi u l-istrumenti rilevanti kollha. Dawn kienu riflessi reċentement fil-Kunsens Ewropew għall-Iżvilupp[xi], fl-Istrateġija ta’ l-UE għall-Afrika[xii] u fl-aħħar proposta tal-Kumissjoni relatata mar-relazzjonijiet ta’ l-UE ma’ l-Amerika Latina[xiii]. L-għodod għall-implimentazzjoni tal-politika ta’ l-UE dwar id-demokrazija u d-drittijiet umani jvarjaw minn djalogu politiku u inizjattivi diplomatiċi għal diversi strumenti ta’ kooperazzjoni finanzjarja u teknika. L-Inizjattiva Ewropea għad-Demokrazija u d-Drittijiet Umani (EIDHR) għandha missjoni speċifika biex tassisti fit-twettiq ta’ l-għanijiet tad-drittijiet umani u d-demokrazija fil-livelli internazzjonali u nazzjonali, billi tikkomplementa l-azzjoni fi ħdan id-diversi programmi tal-Komunità għall-kooperazzjoni nazzjonali u reġjonali. Fil-preżent, hija msejsa fuq żewġ regolamenti[xiv]; il-qafas ta’ politika ewlieni tagħha kif stabbilit mill-komunikazzjoni tal-Kummissjoni ta’ l-2001[xv] u l-pożizzjonijiet relatati tal-Kunsill u l-Parlament Ewropew (ara 2.3 hawn taħt)[xvi]. Ir-rwol tal-KE fl-immaniġġjar tal-kriżijiet żviluppa f’dawn l-aħħar snin u d-dimensjonijiet tad-drittijiet umani u d-demokrazija ġew ukoll enfasizzati fil-prevenzjoni tal-konflitti, il-kostruzzjoni tal-paċi u r-rikostruzzjoni wara l-ġlied. Il-Mekkaniżmu ta’ Reazzjoni Mgħaġġla[xvii], li jaħdem ukoll mas-soċjetà ċivili u atturi lokali oħrajn fil-qasam tad-drittijiet umani u l-ħolqien tad-demokrazija, jikkomplementa lill-EIDHR billi jappoġġa azzjoni urġenti bħala reazzjoni għal sitwazzjonijiet ta’ konflitt reali jew potenzjali. 2.3. L-esperjenza ta’ l-EIDHR L-EIDHR evolviet b’mod konsiderevoli mill-ħolqien tagħha u ġiet dokumentata u vvalutata bis-sħiħ[xviii]. Bis-saħħa ta’ l-aktar karatteristika qawwija tagħha, li hija l-kapaċità li topera mingħajr il-ħtieġa tal-kunsens tal-gvern tal-post, il-vokazzjoni ewlenija ta’ l-EIDHR kienet li tipprovdi appoġġ għall-attivitajiet tas-soċjetà ċivili fil-promozzjoni tad-drittijiet umani u d-demokrazija. L-imsieħba ta’ l-EIDHR huma, prinċipalment, organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili internazzjonali u lokali (CSOs)[xix], iżda jinkludu wkoll entitajiet intergovernattivi internazzjonali b’kapaċitajiet speċjali. L-EIDHR ippruvat tinkorpora numru ta’ temi, b’mod simili mal-Linji Gwida ta’ l-UE dwar kwistjonijiet ta’ Drittijiet Umani[xx], kif ukoll għanijiet, mandati u suġġerimenti speċifiċi oħrajn mill-Kunsill u l-Parlament, primarjament fir-rigward tad-drittijiet umani[xxi]. L-enfasi kienet fuq proġetti “ta’ kwistjoni waħda”, valutati fuq il-mertu individwali tagħhom. Waqt li l-impatt jew is-sinerġiji kollettivi tagħhom fuq livell nazzjonali ma tantx kienu evidenti, il-biċċa l-kbira tal-proġetti EIDHR, meqjusa individwalment, kienu ta’ kwalità għolja, u wasslu għal eżitu pożittiv, ħafna drabi f’ċirkostanzi diffiċli. Separat għal kollox mix-xogħol tagħha mas-soċjetà ċivili, l-EIDHR għandha rekord distint ta’ appoġġ għall-istrumenti u l-mekkaniżmi internazzjonali fil-qasam tad-drittijiet umani u s-sistema tad-dritt kriminali internazzjonali, inkluż il-Qorti Kriminali Internazzjonali (ICC) u tribunali kriminali internazzjonali ad hoc oħrajn. Dan huwa skond l-għanijiet[xxii] tal-politika ta’ l-UE u jirrifletti l-impenn qawwi ta’ l-UE lejn il-multilateraliżmu. L-EIDHR kienet ukoll l-istrument li permezz tiegħu l-Kummissjoni żviluppat ir-rwol tagħha bħala waħda mill-organizzazzjonijiet ewlenin fl-osservazzjoni ta’ l-elezzjonijiet, skond il-prinċipji u l-proċeduri deskritti fil-qosor fil-Komunikazzjoni ta’ l-2000 dwar l-Assistenza u l-Osservazzjoni ta’ l-Elezzjonijiet mill-UE u approvati mill-Kunsill fl-2001[xxiii]. Il-programm kurrenti 2005-6 ta’ l-EIDHR jiġbor dawn it-tipi ta’ azzjonijiet distinti f’erba’ “kampanji” globali – il-promozzjoni tal-ġustizzja u l-istat ta’ dritt; l-appoġġ għal kultura ta’ drittijiet umani; il-promozzjoni tal-proċess demokratiku u l-avvanz ta’ l-ugwaljanza, it-tolleranza u l-paċi[xxiv]. Dan ikopri 68 pajjiż, u f’54 minnhom hemm faċilità għal mikroproġett (li jiffavorixxi l-parteċipazzjoni mill-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili lokali). Mandati multipli u livelli għolja ta’ stennija wasslu għal sett dejjem aktar wiesa’ ta’ għanijiet, kwistjonijiet u pajjiżi eliġibbli għall-EIDHR, waqt li rati[xxv] għoljin ta’ domanda żejda wasslu għal pressjoni sabiex il-prijoritajiet ikunu aktar stretti u titjieb il-komplementarjetà mal-programmi nazzjonali. Għall-programm tematiku ġdid, hemm opportunità għar-reviżjoni u l-irfinar ta’ l-għanijiet u l-metodi ta’ l-għażla tal-prijoritajiet. 2.4. Ir-raġunijiet għal programm tematiku Ir-raġuni għal programm separat tematiku komuni għall-erba’ strumenti ġodda kollha joħroġ mill-fatt li l-promozzjoni tad-demokrazija u d-drittijiet umani hija inkluża fl-għanijiet proposti u l-miżuri eliġibbli tat-tliet strumenti ġeografiċi (ENPI, DCECI u IPA ) kif ukoll l-Istrument għall-Istabbilità. Possibbiltajiet għal interventi speċifiċi se jippreżentaw ruħhom fil-qafas tal-programmi ġeografiċi. Madankollu, id-demokrazija u d-drittijiet umani huma kwistjonijiet ta’ interess u rilevanza globali per eċċellenza. Dan iwassal għall-ħtieġa ta’ kapaċità ta’ l-UE li tartikola u tappoġġa għanijiet u miżuri speċifiċi fil-livell internazzjonali, li la huma marbuta ġeografikament u lanqas relatati ma’ xi kriżi[xxvi]. Barra minn hekk, il-kampanji globali relatati mad-drittijiet umani u d-demokrazija jeħtieġu attitudni transnazzjonali u jistgħu jinvolvu operazzjonijiet kemm fi ħdan l-UE u f’numru ta’ pajjiżi msieħba[xxvii]. Għal operazzjonijiet bħall-osservazzjoni ta’ elezzjoni mill-UE, huwa meħtieġ programm tematiku wieħed sabiex jiżgura koerenza fil-politika, sistema ta’ tmexxija unifikata u standards ta’azzjoni komuni. Barra minn dan, l-indipendenza fl-aġir li joffri programm tematiku hija karatteristika importanti tal-kooperazzjoni ma’ l-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili fil-livell nazzjonali, b’mod partikulari fi kwistjonijiet ta’ demokrazija u drittijiet umani. Programm tematiku għandu jkun flessibbli u jkollu l-kapaċità li jirrispondi għal ċirkostanzi li jinbidlu jew li jappoġġa l-innovazzjoni, b’kuntrast ma’ l-attitudni tal-programmar f’termimu ta’ żmien twil tal-programmi ġeografiċi. Billi huwa komuni għhall-erba’ strumenti kollha u, għalhekk, għandu skop interkontinentali, jista’ joffri wkoll benefiċċji f’termini ta’ aktar kredibilità għall-organizzazzjonijiet imsieħba u aktar viżibilità għall-UE. 3. IL-KARATTERISTIċI EWLENIN TAL-PROGRAMM TEMATIKU GħALL-PROMOZZJONI TAD-DEMOKRAZIJA U D-DRITTIJIET UMANI MADWAR ID-DINJA. 3.1. Skop u għanijiet L-għan ġenerali tal-programm tematiku ġdid, sabiex jipprovdi kontinwità u jibbaża fuq l-esperjenzi ta’ l-EIDHR, se jkun li jikkontribwixxi għall-iżvilupp u l-konsolidazzjoni tad-demokrazija u r-rispett għad-drittijiet umani f’pajjiżi terzi, skond il-politika u l-linji gwida ta’ l-UE. Għandu jkollu skop globali, relatat ma’ firxa simili ta’ kwistjonijiet u pajjiżi ta’ l-EIDHR, iżda aktar strateġiku u flessibbli fl-avviċinament tiegħu. Dan għandu jkompli jikkomplementa l-programmi ġeografiċi u, b’mod partikulari, għandu jappoġġa attitudni integrata lejn il-kostruzzjoni tad-demokrazija u l-ħarsien tad-drittijiet umani, waqt li jorbot ukoll mas-sigurtà u l-iżvilupp. Għandu jenfasizza l-appoġġ għas-soċjetà ċivili sabiex issir forza effettiva għad-djalogu u r-riforma. Il-programm, għalhekk, għandu jaħdem ma’, u permezz, tas-soċjetà ċivili. Dan, bħal fil-każ ta’ l-EIDHR, jagħti l-programm il-profil essenzjali tiegħu. Iż-żewġ għanijiet strateġiċi ewlenin tal-programm għandhom ikunu: - Li jsaħħaħ ir-rispett għad-drittijiet umani u l-libertajiet fundamentali fejn jinsabu l-aktar mhedda u jipprovdi appoġġ u solidarjetà għall-vittmi tar-ripressjoni jew l-abbuż - Li jsaħħaħ ir-rwol tas-soċjetà ċivili fil-promozzjoni tad-drittijiet umani u r-riforma demokratika, fl-appoġġ għall-prevenzjoni tal-konflitti u fl-iżvilupp tal-parteċipazzjoni u r-rappreżentanza politika Il-programm ma jkunx jeħtieġ il-kunsens tal-gvernijiet tal-pajjiżi kkonċernati u għandu jipprovdi assistenza finanzjarja u teknika speċifika għall-operazzjonijiet li ma jistgħux jitwettqu permezz tal- mainstreaming b’mod xieraq u effettiv minn programmi oħra tal-KE[xxviii]. Għandu jkollu l-kapaċità li jappoġġa attivitajiet fuq livelli internazzjonali, reġjonali, nazzjonali u lokali. Fi ħdan l-UE, għandu jkun kapaċi wkoll li jappoġġa attivitajiet relatati direttament ma’ abbużi tad-drittijiet umani minn pajjiżi terzi, per eżempju fir-riabilitazzjoni tal-vittmi tat-tortura minn pajjiżi terzi. Il-programm se jkollu dimensjoni għal prevenzjoni u soluzzjoni ta’ konflitt, u se jkun marbut kif meħtieġ ma’ l-intervenzjonijiet ta’ urġenza previsti għall-istrument il-ġdid ta’ stabbilità. Jikkomplement ukoll il-programmi ġeografiċi u l-programmi tematiċi l-oħrajn, b’mod partikulari dawk dwar l-atturi mhux statali, dwar l-iżvilupp uman u soċjali u dwar il-migrazzjoni u r-refuġju, li jintegraw il-ħarsien tad-drittijiet umani u jsaħħu l-proċess demokratiku b’diversi modi[xxix]. Il-programm għandu jkollu l-għan addizzjonali li jirrifletti l-impenn qawwi u kontinwu ta’ l-UE lejn il-kooperazzjoni multilaterali fil-qasam tad-demokrazija u d-drittijiet umani: - Li jsaħħaħ il-qafas internazzjonali għall-ħarsien tad-drittijiet umani, l-istat ta’ dritt u l-promozzjoni tad-demokrazija Finalment, il-programm, bħal fil-każ ta’ l-EIDHR, għandu jkopri x-xogħol fil-qasam ta’ l-osservazzjoni elettorali li għandu jibqa’ qasam essenzjali tal-ħidma ta’ l-UE bħala appoġġ għad-demokrazija u d-drittijiet umani. Il-programm tematiku joffri l-qafas għal politika waħdanija unita u t-tmexxija tal-missjonijiet ta’ l-UE għall-osservazzjoni ta’ l-elezzjonijiet madwar id-dinja bl-għan li ġej: - Li jibni fiduċja fil-proċess demokratiku elettorali permezz ta’ aktar żvilupp fl-osservazzjoni elettorali 3.2. Linji gwida u prijoritajiet 3.2.1. Biex jissaħħu r-rispett għad-drittijiet umani u l-libertajiet fundamentali fejn jinsabu l-aktar mhedda u biex jipprovdu appoġġ u solidarjetà għall-vittmi tar-ripressjoni jew l-abbuż Il-miri ġenerali taħt dan l-għan strateġiku tkun l-iżvilupp ta’ l-ispazju politiku fejn is-soċjetà ċivili tkun tista’ tiżviluppa, tikkontribwixxi għall-pluraliżmu fis-soċcjetà u tippromwovi d-drittijiet umani u d-demokrazija. L-enfasi għandha tkun fuq ċirkostanzi fejn ikun hemm nuqqas serju tal-libertajiet fundamentali, fejn is-soċjetà ċivili issibha diffiċli biex taħdem u fejn ikun hemm ftit spazju għall-pluraliżmu politiku. Xi pajjiżi jsofru mir-ripressjoni mill-istat, f’oħrajn il-libertajiet fundamentali u d-drittijiet umani jinsabu fil-periklu bħala riżultat ta’ dgħufija, kollass ta’ l-istat jew konflitt vjolenti. Dawn iċ-ċirkostanzi jistgħu jinsabu f’pajjiżi li magħhom l-UE għad m’għandiex relazzjoni kontrattwali, jew pajjiżi msieħba li magħhom il-kooperazjoni ġiet sospiża parzjalment jew kompletament u fi stati fraġli u relazzjonijiet ta’ sħubija diffiċli oħrajn[xxx]. L-enfasi ewlenija għandha tkun fuq il-promozzjoni tal-libertajiet fundamentali ta’ l-espressjoni u l-assoċjazzjoni u l-ħarsien tad-difensuri tad-drittijiet umani, ġaladarba dawn huma l-prerekwiżiti għal attività normali tas-soċjetà ċivili u kwalsija progress lejn id-demokrazija[xxxi]. Fejn ikun possibbli, l-azzjoni għandha jkollha natura olistika, b’insistenza fuq l-irbit bejn id-diversi libertajiet li jsaħħu soċjetà miftuħa u l-prinċipju bażiku li “id-drittijiet umani kollha huma universali, indiviżibbli u interdipendenti u interrelatati”[xxxii]. Kull azzjoni għandha tkun orjentata lejn il-prevenzjoni tal-konflitti u tista’ skond il-karatteristiċi speċifiċi ta’ kull pajjiż, tirreferi wkoll għall-kwistjonijiet partikulari tad-drittijiet umani[xxxiii]. Fil-livell nazzjonali, l-attività tas-soċjetà ċivili b’dan l-għan tista’ testendi minn qawmien ta’ kuxjenza jew edukazzjoni u taħriġ, għal djalogi ma’ partijiet interessati prinċipali fil-pajjiż ikkonċernat jew għall-kampanji speċifiċi relatati mad-difensuri tad-drittijiet umani. L-għan speċifiku jista’ jkun ratifika tal-konvenzjonijiet internazzjonali u tibdiliet fil-leġiżlazzjoni, kwistjonijiet ta’ infurzar u l-proċess ġuridiku, l-integrità elettorali jew kwistjonijiet ħafna aktar wiesgħa ta’ ordni pubbliku. Tali kwistjonijiet jista’ jkun li kienu s-suġġett ta’ sforz miftiehem mill-UE bħala reazzjoni għal sitwazzjoni ta’ kriżi (kif previst skond l-Istrument ta’ Stabbiltà propost), fejn il-programm tematiku jista’ jappoġġa intervent mis-soċjetà ċivili aktar fit-tul fil-qasam tal-prevenzjoni u s-soluzzjoni tal-konflitti. Proġetti reġjonali jistgħu jiġu kkunsidrati fejn ikun hemm potenzjal għal peer pressure effettiva minn stakeholders influwenti minn pajjiżi ġirien jew permezz ta’ entitajiet reġjonali. Iċ-ċirkostanzi partikulari ta’ kull sitwazzjoni se tiddetermina li tipi ta’ azzjoni huma possibbli u safejn hu possibbli li jkunu involuti l-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili lokali, sabiex ma jinħoloqx riskju għall-imsieħba u jkun evitat aktar ħolqien ta’ resistenza għar-riforma demokratika. Entitajiet mhux governattivi fil-livell internazzjonali jew reġjonali jew, f’xi każijiet, entitajiet intergovernattivi, jistgħu jservu kultant bħala intermedji ma’ l-atturi tas-soċjetà ċivili lokali u d-difensuri tad-drittijiet ċivili. Il-programm ikun jeħtieġ il-flessibiltà sabiex jirreaġixxi għal ċirkostanzi li jinbidlu u opportunitajiet għal azzjoni hekk kif iseħħu. Mira separata, li taqa’ taħt dan l-għan strateġiku ġenerali, tirrigwarda s-solidarjetà mal-vittmi tar-repressjoni , bħala appoġġ partikulari għar-riabilitazzjoni tal-vittmi tat-tortura u trattament ħażin. Il-programm għandu jkompli jipprovdi l-istess tip ta’ appoġġ, kif ipprovdut matul is-snin, għaċ-ċentri ta’ riabilitazzjoni kemm fl-UE u kemm barra. Dan juri s-solidarjetà ta’ l-UE b’mod prattiku u jikkomplementa d-difiża ġenerali u l-inizjattivi politiċi kontra t-tortura fuq livell nazzjonali u internazzjonali. Valutazzjonijiet reċenti f’Marzu 2005 u Novembru 2003[xxxiv] ipproponew numru ta’ miżuri maħsuba sabiex itejbu l-effikaċja tal-proċess ta’ riabilitazzjoni. 3.2.3. Li jsaħħaħ ir-rwol tas-soċjetà ċivili fil-promozzjoni tad-drittijiet umani u r-riforma demokratika, fl-appoġġ għall-prevenzjoni tal-konflitti u fl-iżvilupp tal-parteċipazzjoni u r-rappreżentanza politika. Il-mira ġenerali, li taqa’ taħt dan l-għan strateġiku, hija li jkun hemm ħidma flimkien mas-soċjetà ċivili, f’dawk il-pajjiżi fejn hemm biżżejjed libertà u spazju għall-manuvrar, sabiex tassisti fl-iżvilupp tal-koeżjoni u biex ssir forza effettiva għad-demokratizzazzjoni, il-prevenzjoni tal-konflitti u l-ħarsien tad-drittijiet umani. Din l-attitudni hija maħsuba ukoll sabiex tinkoraġġixxi l-kooperazzjoni fost l-entitajiet tas-soċjetà ċivili (CSOs), billi tmur lilhinn minn kampanji dwar kwistjoni waħda (li għandhom tendenza li jifframmentaw l-isforzi tas-soċjetà ċivili). Appoġġ komplementari għal inizjattivi fuq skala żgħira minn CSOs lokali għandu jkun inkluż ukoll taħt din l-intestatura. Għandu jkun hemm tliet livelli ta’ attività taħt din l-intestatura: Fil- livell nazzjonali , l-enfasi għandu jkun fuq l-appoġġ għad-djalogu u l-kooperazzjoni mas-soċjetà ċivili, per eżempju: - kooperazzjoni fost is-CSOs sabiex joperaw b’appoġġ reċiproku, jibnu koalizzjonijiet wiesgħa li jkopru diversi reġjuni, komunitajiet u gruppi bl-istess identità u jinvolvu l-atturi soċjo-ekonomiċi sabiex jappoġġaw aġendi komuni favur id-drittijiet umani u r-riforma demokratika. Dan jista’ jinkludi kampanji jew attività edukattiva konġunti, kooperazjoni fil-monitoraġġ tad-drittijiet umani u r-riformi politiċi, eċċ. It-temi jistgħu ma jkunux determinati minn qabel, għax dawn joħorġu mill-prijoritajiet lokali, iżda għandhom ifittxu li jinkludu kwistjonijiet ġenerali bħall-ugwaljanza bejn l-irġiel u n-nisa, l-istandards bażiċi tax-xogħol, id-drittijiet tal-popli indiġeni, it-tfal u gruppi vulnerabbli oħrajn; - djalogu fi ħdan is-soċjetà ċivili f’soċjetajiet maqsuma ħafna, li jlaqqa’ flimkien firxa wiesgħa tal-partijiet interessati[xxxv] sabiex janalizzaw, jiddibattu u joħolqu kunsens f’oqsma ta’ politika kontroversjali (per eż. l-minoritajiet, l-amnestiji u r-rikonċiljazzjoni, ir-reliġjon u l-politika). Id-demensjonijiet ta’ prevenzjoni ta’ kunflitt u ta’ l-ugwaljanza bejn l-irġiel u n-nisa għandhom ikun importanti ħafna f’dan il-kuntest; - inizjattivi mis-soċjetà ċivili sabiex tiżviluppa d-djalogu ma’ partiti politiċi, rappreżentanti eletti u istituzzjonijiet, per eż, bil-ħsieb li jkun hemm titjib fir-rappreżentanza u l-parteċipazzjoni politika (inkluż l-għoti ta’ poter lin-nisa u gruppi oħrajn li mhux rappreżentati biżżejjed), is-sensitività u r-responsabbiltà. Attitudni li tiġbor aktar minn partit wieħed, inklużi l-partiti l-kbar kollha li jistqarru impenn għad-demokrazija, għandha tkun in-norma. Ma jkunx previst appoġġ dirett għall-iżvilupp tal-partiti. Fil- livell reġjonali jew transnazzjonali , l-enfasi għandha tkun fuq il-kooperazzjoni sabiex jiżdied il-valur u titjieb l-effikaċja ta’ l-azzjoni fuq il-livell nazzjonali. Din tista’ tiffoka fuq kwistjonijiet bħal: - kooperazzjoni fost is-CSOs minn reġjuni speċifiċi effettwati minn konflitti b’implikazzjonijiet transnazzjonali (per eż. Il-Lagi l-Kbar, ir-reġjun tax-xmara Manu, il-Balkani tal-Punent); - kooperazzjoni u djalogu dwar kwistjonijiet politiċi li joħolqu ħafna firda li jkun aħjar li jinfetħu għad-diskussjoni fuq livell transnazzjonali (per eż. il-minoritajiet reliġjużi u s-sekulariżmu, ir-rikonċiljazzjoni u l-ġustizzja); - appoġġ għat-tisħiħ tal-kapaċitajiet li jista’ jipprovdi valur miżjud u effikaċja ċari għan-netwerks tas-CSOs (per eż. xogħol flimkien għall-produzzjoni ta’ materjal f’ilsna reġjonali komuni). Fil- livell lokali , għandu jkun hemm faċilità ta’ għotjiet għal inizjattivi fuq skala żgħira minn CSOs lokali, simili għad-dispożizzjonijiet attwali għall-mikroproġetti, iżda tkun aktar aċċessibbli għas-CSOs iż-żgħar[xxxvi]. Dan jista’ jikkontribwixxi għat-tisħiħ tar-rappreżentanza tas-soċjetà ċivili, per eż. bl-appoġġ għall-attivitajiet ta’ CSOs ġodda ffurmati minn gruppi li l-interessi tagħhom kienu, sa dak iż-żmien, mhux rappreżentati biżżejjed, jew b’kontribut mod ieħor għall-għoti ta’ poter ta’ tali gruppi (kemm jekk minn xi żoni remoti, minorità jew gruppi żvantaġġati, eċċ). Il-bżonnijiet partikulari u l-prijoritajiet għal djalogu mas-soċjetà ċivili jistgħu jkunu definiti b’mod aktar preċiż b’konsultazzjoni mar-rappreżentanti tas-soċjetà ċivili fuq il-post. Dan jista’ wkoll jiffaċilità programmazzjoni ġeografika komplementari kif ukoll ikabbar l-approprjazzjoni lokali fil-proċess ta’ demokratizzazzjoni[xxxvii]. Fir-rigward tal-prijoritajiet ġeografiċi għal dan l-għan strateġiku, huwa ċar li l-interventi previsti jistgħu jkunu ta’ benefiċċju għal numru kbir ta’ pajjiżi. Madankollu, aktar milli r-riżorsi jinfirxu aktar minn kif inhuma fil-preżent, l-għan huwa li, għall-ewwel fażi ta’ l-attività, jkun hemm enfasi fuq dawk il-pajjiżi li ġa għandhom esperjenza li rnexxiet ta’ mikrofaċilità ta’ l-EIDHR, li għandhom soċjetà relattivament miftuħa u fejn l-appoġġ ta’ l-UE għas-soċjetà ċivili jista’ jkun effettiv. Għandu jkun possibbli li, f’ċerti pajjiżi, jiġi stabbilit terminu ta’ żmien ta’ minn 5 sa 7 snin sabiex jintlaħqu xi miri għas-sostenibbiltà u l-konsolidazzjoni ta’ l-attività tas-soċjetà lokali ċivili. Dan jista’ jsir permezz ta’ diskussjoni u preparazzjoni mal-partijiet interessati ewlenin fil-pajjiż ikkonċernat. 3.2.3. Li jsaħħaħ il-qafas internazzjonali għall-ħarsien tad-drittijiet umani, l-istat ta’ dritt u l-promozzjoni tad-demokrazija L-għan ġenerali taħt din l-intestatura huwa li jkompli jikkontribwixxi, kif għamel l-EIDHR, għall-effikaċja ta’ l-istrumenti internazzjonali b’konformità mal-prijoritajiet tal-politika ta’ l-UE. Sakemm dan mhux kopert b’strumenti finazjarji u programmi oħra, dan il-programm jista’ jassisti fl-iffunzjonar ta’: - l-istrumenti ewlenin għad-drittijiet umani, permezz ta’ l-aġenziji, entitajiet u mekkaniżmi adatti tal-NU, bħall-OHCHR, CEDAW, ILO eċċ.; - il-mekkaniżmi internazzjonali fil-qasam tal-ġustizzja kriminali, bħall-Qorti Kriminali Internazzjonali[xxxviii]; - strumenti reġjonali għad-drittijiet umani; - netwerks reġjonali għat-taħriġ ta’ speċjalisti minn pajjiżi li qed jiżviluppaw fl-applikazzjoni ta’ strumenti internazzjonali għad-drittijiet umani; - l-istrumenti internazzjonali speċifiċi maħsuba sabiex jappoġġaw l-inizjattivi għall-iżvilupp tad-demokrazija[xxxix]. Dan jista’ jestendi għal inizjattivi konġunti ma’ organizzazzjonijiet reġjonali bħalma hu l-Kunsill ta’ l-Ewropa; - kampanji tas-soċjetà ċivili dwar kwistjonijiet speċifiċi ta’ drittijiet umani, speċjalment safejn dawn ikunu relatati ma’ inizjattivi tan-NU (per eż, Il-Konferenza Dinjija kontra r-Razziżmu, id-Diskriminazzjoni Razzjali, iż-Żenofobija u l-Intolleranza Relatata). Il-prijoritajiet taħt din l-intestatura għandhom jiġu stabbiliti fid-dawl ta’ l-għanijiet ta’ l-UE u permezz ta’ djalogu ma’ l-organizzazzjonijiet rilevanti. L-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili u n-netwerks jistgħu wkoll jaġixxu bħala msieħba fl-implimentazzjoni f’dan il-kuntest. 3.2.4. Li jibni fiduċja fil-proċess demokratiku elettorali permezz ta’ aktar żvilupp fl-osservazzjoni elettorali L-ossevazzjoni elettorali huwa qasam sensittiv ħafna, li ġab profil għoli u awtorità għall-UE, saħħaħ il-pożizzjoni tagħha fid-djalogu politiku u kkontribwixxa għall-promozzjoni tad-drittijiet umani u d-demokrazija. Huwa għin sabiex ikun hemm inkoraġġiment għall-professjonaliżmu u t-trasparenza fil-ġestjoni elettorali, jiskoraġġixxi l-irregolaritajiet u l-abbużi u jispira l-fiduċja fil-proċess elettorali. Ir-rwol ta’ koordinazzjoni u tmexxija tal-Kummissjoni Ewropea żgurat livell għoli ta’ konsistenza fuq diversi Missjonijiet ta’ Ossevazzjoni Elettorali ta’ l-UE (EU EOMS) bis-saħħa ta’ metodoloġija u programmazzjoni unifikati, kif ukoll l-indipendenza politika u l-viżibilità. L-għan ewlieni taħt din l-intestatura huwa li jkompli, bħall-EIDHR, l-użu tal-programm bħala kanal għall-appoġġ ta’ l-UE għall-kapaċità ta’ osservazzjoni elettorali. Dan jista’ wkoll jikkontribwixxi biex tkun mibnija l-kapaċità ta’ osservazzjoni ta’ l-elezzjonijiet fil-livelli reġjonali u nazzjonali. Hu previst li l-EOMs ta’ l-UE jistgħu jkunu aktar ikkonsolidati f’termini ta’ programmazzjoni u implimentazzjoni. Il-Kummissjoni appoġġgat ukoll il-prinċipji dinjija, li għadhom kif ġew miftiehma, għall-osservazzjoni[xl] internazzjonali ta’ l-elezzjonijiet u għandha tkompli tikkoopera ma’ entitajiet oħrajn b’esperjenza fl-osservazzjoni ta’ l-elezzjonijiet, bħall-OSCE. Il-programm il-ġdid għandu jibqa jiffoka fuq numru żgħir ta’ elezzjonijiet, li jissodisfaw il-kriterji ta’ utilità, prudenza u vijabilità waqt li jtejjeb il-kwalità u jżid il-kwantità bil-mod il-mod. Il-prijoritajiet għall-missjonijiet ta’ osservazzjoni ta’ l-elezzjonijiet għandhom jibqgħu jiġu stabbiliti skond il-kalendarju ta’ l-elezzjonijiet u l-iżviluppi politiċi, u l-kunsiderazzjonijiet spjegati fil-Komunikazzjoni dwar l-Assistenza u l-Osservazzjoni ta’ l-Elezzjonijiet mill-UE u adottati mill-Kunsill fl-2001[xli]. L-osservazzjoni ta’ kwistjonijiet li jippreċedu l-vot (per eż. r-reġistrazzjoni tal-votanti u l-kandidati) u l-monitoraġġ tal-medja jistgħu jiġu żviluppati, ir-rapporti jistgħu jsiru aktar preċiżi u l-assistenza fis-sorveljanza tista’ ssir aktar sistematika bl-għan li jkun hemm aktar appoġġ għad-demokratizzazzjoni u kwistjonijiet relatati mad-drittijiet umani. Il-missjonijiet ta’ osservazzjoni adattati għal sitwazzjonijiet ta’ konflitt ukoll waslu sabiex jiġu żviluppati aktar. Jekk mhux kopert b’xi mod ieħor mill-programmi ġeografiċi, dan il-programm tematiku għandu jikkontribwixxi wkoll għall-ħolqien ta’ kapaċità ta’ osservazzjoni elettorali fil-livell reġjonali, kif isir fil-preżent permezz ta’ l-organizzazzjonijiet reġjonali, bħall-Unjoni Afrikana (AU) jew id-dinja Għarbija. Bl-istess mod, dan il-programm għandu jipprovdi appoġġ għal kapaċità ta’ osservazzjoni u monitoraġġ lokali kif ukoll għal inizjattivi aktar wiesgħa sabiex titjieb il-parteċipazzjoni u l-fiduċja fil-proċess elettorali[xlii]. 3.3. Prinċipji ta’ programmar Dokumenti ta’ Strateġija Tematika (dokumenti ta’ programmar) fuq erba’ snin (2007-2010) u, sussegwentament, fuq tliet snin (2011-2013) għandhom jiġu deċiżi mill-Kummissjoni wara li jgħaddu mill-proċedura tal-Komitoloġija. Fuq il-bażi ta’ dan il-programmazzjoni fuq diversi snin, il-Kummissjoni għandha tadotta programmi ta’ azzjoni għal kull sena li jistabbilixxu l-għanijiet, l-azzjonijiet prijoritarji li għandhom jiġu appoġġati, ir-riżultati antiċipati kif ukoll bħala ammonti indikattivi, tikkunsidra inizjattivi rilevanti ffinanzjati permezz ta’ programmi oħrajn. Il-programm se jkun immaniġġjat mill-Kummissjoni, bl-użu ta’ l-għodda kollha disponibbli b’konformità mar-Regolament Finanzjarju u l-implimentazzjoni tar-regoli tiegħu[xliii]. Fir-rigward tar-reviżjoni ta’ nofs il-perjodu, għandha titwettaq valutazzjoni ta’ l-operazzjonijiet matul l-ewwel tliet snin (2007-2009) sabiex tikkontribwixxi għat-tħejjija tat-tieni Dokument ta’ Strateġija Tematika (2011-2013). Ir-rapporti għandhom jintbagħtu lill-Istati Membri u lill-Parlament Ewropew u jiġu diskussi magħhom. ANNESS: Noti fil-qiegħ tal-paġna [i] Ara l-Komunikazzjoni mill-Kummissjoni lill-Kunsill u lill-Parlament Ewropew dwar “Azzjonijiet Esterni permezz ta’ Programmi Tematiċi taħt il-Perspettivi Finanzjarji tal-Futur ta’ l-2007-2013” - KUMM(2005) 324 tat-3.8.2005. [ii] Biex tingħata informazzjoni, ara http://europa.eu.int/comm/external_relations/consultations/er.htm [iii] Il-Forum Annwali ta’ l-NGOs dwar id-Drittijiet Umani jista’ jkun żviluppat aktar f’din il-perspettiva u jkunu kkunsidrati inizjattivi oħra komplementari. [iv] Ara pereżempju l-aktar spejgazzjoni elokwenti fir-rapport “In Larger Freedom” tan-NU 2005. [v] Ara l-Programm tan-NU għar-Riforma 1997 u l-inter-aġenżija “Common Understanding” dwar avviċinament ibbażat fuq id-drittijiet umani għall-iżvilupp tal-kooperazzjoni ta’ Mejju 2003. [vi] L-Artikolu 11(1) TEU; l-Artikoli177(2), 181a(1) TEC. [vii] Il-Linji Gwida għall-politika ta’ l-UE lejn il-pajjiżi terzi dwar il-piena kapitali, Ġunju 1998; il-Linji Gwida għall-politika ta’ l-UE lejn pajjiżi terzi dwar it-tortura u trattament jew kastig krudili, inuman jew degradanti, April 2001; il-Linji Gwida ta’ l-UE dwar it-tfal u l-konflitt b’armi, Diċembru 2003; il-Linji Gwida ta’ l-UE dwar id-difensuri tad-drittijiet umani, Ġunju 2004. [viii] Cf. Is-summit ta’ Żagreb f’Novembru 2000 http://europa.eu.int/comm/enlargement/intro/sap/summit_zagreb.htm [ix] Cf. Dokument ta’ Linji Gwida KUMM(2004) 373 tat-12.5.2004, konklużjonijiet ta’ l-14.7.2004. [x] Cf. Il-Komunikazzjoni tal-Kummissjoni KUMM(2003) 615 ta’ l-20.10.2003, konlkużjonijiet tal-Kunsill tas-17.11.2003. [xi] Cf. Il-Komunikazzjoni dwar il-Politika Ewropea għall-Iżvilupp “Il-Kunsens Ewropew” - KUMM(2005) 311 tat-13.7.2005; id-Dikjarazzjoni Konġunta tal-Kunsill u r-rappreżentanti tal-Gvernijiet ta’ l-Istati Membri li ltaqgħu fil-Kunsill, il-Parlament Ewropew u l-Kummissjoni ‘Il-Kunsens Ewropew dwar l-Iżvilupp’ adottat fit-22 ta’ Novembru 2005. [xii] “L-UE u l-Afrika: lejn strateġija ta’ partenarjat” adottat mill-Kunsill Ewropew, tal-15-16 ta’ Diċembru 2005. [xiii] Il-Komunikazzjoni tal-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew u l-Kunsill “Partenarjat aktar qawwi bejn l-UE u l-Amerika Latina” - KUMM(2005) 636 tat-8.12.2005). [xiv] Ir-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 975/1999, kif emendat bir-Regolment (KE) Nru 1882/2003, u r-Regolament (KE) Nru 2240/2004; ir-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 976/1999, kif emendat bir- Regolament (KE) Nru 907/2003, u r-Regolament (KE) Nru 2242/2004. [xv] Ir-Rwol ta’ l-UE fil-Promozzjoni tad-Drittijiet Umani u d-Demokratizzazzjoni f’Pajjiżi Terzi - KUMM(2001)252 tat-8.5.2001; id-Dokument ta’ Ħidma ta’ l-Istaff SEG(2004) 1041 tat-30.7.2004. [xvi] Cf. Il-Konklużjonijiet tal-Kunsill dwar ir-rwol ta’ l-Unjoni Ewropea fil-promozzjoni tad-Drittijiet Umani u d-Demokratizzazzjoni f’pajjiżi terzi tal-25 ta’ Ġunju 2001; ir-Riżoluzzjoni tal-Parlament Ewropew tal-25 ta’ April 2002; il-konklużjonijiet tal-Kunsill tat-23 ta’ Frar 2004. [xvii] Ir-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 381/2001 tas-26 ta’ Frar 2001 li joħloq mekkaniżmu ta’ reazzjoni rapida. [xviii] Cf. l-evalwazzjoni tematika l-aktar reċenti relatata ma’ l-appoġġ għall-proġett ta’ l-EIDHR dwar ir-razziżmu, iż-żenofobija u l-minoritajiet http://europa.eu.int/comm/europeaid/projects/eidhr/documents_en.htm#eidhr; cf. ukoll l-evalwazzjoni ġenerali l-aktar reċenti ta’ l-EIDHR “Ebda paċi u prosperità dewwiema mingħajr id-demokrazija u d-drittijiet umani” (Lulju 2005) ikkummissjonata mis-Sotto-kumitat għad-Drittijiet Umani ta’ l-AFET tal-Parlament Ewropew u mwettqa taħt l-patroċinju ta’ l-Istitut Olandiż għad-Demokrazija b’Ħafna Partiti (l-NIMD) http://www.nimd.org/upload/publications/2005/epfinal.doc [xix] Il-frażi “organizzazzjoni tas-soċjetà ċivili” hi intenzjonata biex tinkludi firxa wiesgħa ta’ msieħba fis-soċjetà ċivili, inklużi t-trejdjunjins, l-assoċjazzjonijiet ta’ minn iħaddem, gruppi reliġjużi, ħassieba intellettwali eċċ. [xx] Ara in-nota f’qiegħ il-paġna 9. [xxi] L-EIDHR tat prijorità u viżibilità intensivi matul is-snin fit-tneħħija tal-piena kapitali, fil-ġlieda kontra t-tortura u taħdem kontra r-razziżmu u d-diskriminazzjoni tal-minoritajiet. Hi tefgħet ukoll il-mira tagħha fuq id-drittijiet tan-nisa, it-tfal u l-popli indiġini. Tappoġġa l-libertà ta’ l-espressjoni u l-assoċjazzjoni u l-pluraliżmu fil-medja, u tippromwovi d-drittijiet tad-difensuri tad-drittijiet umani. Għandha mandat speċjali biex tgħin fil-protezzjoni u r-riabilitazzjoni tal-vittmi tat-tortura, filwaqt li tassisti proġetti kemm fi ħdan kif ukoll barra l-UE. Kienet ukoll sors prinċipali ta’ appoġġ fl-illanċjar ta’ edukazzjoni għolja speċjalizzata fid-drittijiet umani. Barra minn hekk, l-EIDHR sa ċertu punt tat ukoll appoġġ lis-soċjetà ċivili għall-iżvilupp, il-kultura demokratika u l-pluraliżmu u għall-bini ta’ istituzzjoni demokratika. [xxii] Cf. Il-pjan ta’ Azzjoni Riveduta biex tkun segwita l-pożizzjoni komuni dwar il-Qorti Kriminali Internazzjonali, Pożizzjoni Komuni tal-Kunsill tas-16 ta’ Ġunju 2003 dwar il-Qorti Kriminali Internazzjonali; Ir-Riżoluzzjoni tal-Parlament Ewropew dwar il-pożizzjoni tal-Kunsill għall-Affarijiet Ġenerali dwar il-Qorti Kriminali Internazzjonali ta’ l-24 ta’ Ottubru 2002. [xxiii] Il-Komunikazzjoni tal-Kummissjoni dwar l-Assistenza u l-Osservazzjoni ta’ l-Elezzjonijiet KUMM(2000) 191 tal-11.4.2000; konklużjonijiet tal-Kunsill tal-31 ta’ Mejju 2001; riżoluzzjoni tal-Parlament Ewropew tat-15 ta’ Marzu 2001. [xxiv] Il-Programmazzjoni ta’ l-Inizjattiva Ewropea għad-Demokrazija u d-Drittijiet Umani għall-2005 u l-2006 C(2004) 4475 tas-6.12.2004. L-erba’ kampanji huma maqsuma fi 17-il tip ta’ azzjoni, bi 3 temi transversali (tfal u nisa, popli indiġini, prevenzjoni ta’ kunflitt). [xxv] Il-proprozjon ta’ l-applikazzjonijiet għal proġett u tal-proġetti li rnexxew kien ta’ 10:1 għas-sejħiet għal proposti fl-2004. [xxvi] Dan għandu, pereżempju, ikopri l-appoġġ għall-inizjattivi tan-NU, il-kampanji dinjija u l-kooperazzjoni fid-demokrazija u d-drittijiet umani li għandhom perspettiva globali. Eżempji meħuda mill-esperjenza attwali ta’ l-EIDHR se jinkludu wkoll appoġġ għat-twaqqif u l-iffunzjonar ta’ strumenti internazzjonali għad-drittijiet umani u l-ġustizzja penali. [xxvii] Dan hu l-każ pereżempju tal-protezzjoni u riabilitazzjoni tal-vittmi ta’ trattament ħażin u tortura. Jeżistu ftit strumenti oħra biex iwieġbu għall-bżonn kontinwu ta’ appoġġ f’dan il-qasam. [xxviii] It-taħriġ u l-assistenza teknika għal kapaċità tat-twaqqif ta’ istituzzjonijiet nazzjonali pubbliċi, bħalma huma l-korp ta’ l-imħallfin kollha ta’ pajjiż, l-entitajiet li jimmaniġġjaw l-elezzjonijiet, jew il-parlamenti huma aspetti essenzjali ta’ kooperazzjoni fid-demokrazija u d-drittijiet umani iżda li normalment jifformaw parti mill-programmi ġeografiċi aktar wiesgħa miftiehma mal-gvernijiet ikkonċernati. L-istess għandu wkoll japplika fil-każ ta’ l-assistenza lill-entitajiet reġjonali intergovernattivi. [xxix] Attivitajiet previsti f’dawn il-programmi tematiċi bħalma huma l-parteċipazzjoni ta’ l-atturi non-statali fl-istrateġiji għall-iżvilupp, il-promozzjoni tad-drittijiet soċjali, il-protezzjoni tal-migranti mill-esplojtazzjoni u l-esklużjoni għalhekk ser ikunu barra l-mira partikulari tal-programm tematiku dwar id-demokrazija u d-drittijiet umani. [xxx] Bla dubju ta’ xejx il-pajjiżi li jistgħu jkunu mmirati se jinbidlu maż-żmien, peress li xi pajjiżi jesperjenzaw bidla fis-sistema politika, u jimxu ’l quddiem fid-demokratizzazzjoni, filwaqt li oħrajn – li qabel kienu ħielsa – jistgħu jittreġġgħu lura għal ripressjoni u restrizzjonijiet kbar fir-rigward tad-drittijiet umani u l-libertajiet jew jintefgħu f’diżordni pubbliku. [xxxi] Azzjoni permezz tas-soċjetà ċivili se tikkomplementa għodda oħra ta’ l-UE, bħalma huma d-djalogu politiku, l-inizjattivi, is-sanzjonijiet, eċċ, li jagħmlu pressjoni fuq il-gvernijiet biex jieħdu azzjoni sabiex jitkabbru l-libertajiet bażiċi ta’ l-espressjoni u l-assoċjazzjoni u jistabbilixxu u jerġa’ jitwassal lura l-istat ta’ dritt. [xxxii] Id-Dikjarazzjoni ta’ Vjenna u l-Programm ta’ Azzjoni kif adottat mill-Konferenza Dinjija dwar id-Drittijiet Umani fil-25 ta’ Ġunju 1993 (il-Kunsens ta’ Vjenna) id-dokument tal-UNGA A/CONF.157/23 tat-12 ta’ Lulju 1993, notevolment il-paragrafu 5 u l-paragrafu 8. [xxxiii] Kwistjonijiet partikulari jistgħu jinkludu dawk id-drittijiet umani koperti mill-Linji Gwida bħalma huma t-tortura, il-piena kapitali, it-tfal involuti f’konflitti armati u d-difensuri tad-drittijiet umani, u gruppi vulnerabbli oħrajn. Jistgħu wkoll ikopru l-libertà tal-medja, il-libertajiet tat-trejdjunjins, ix-xogħol forzat, id-drittijiet tan-nisa u l-ugwaljanza bejn is-sessi, it-traffikar tal-bniedem, l-istigma u d-diskriminazzjoni (minħabba razza, reliġjon, etniċità u kasta ta’ oriġni, orjentazzjoni sesswali, mard, diżabbiltà eċċ). [xxxiv] Cf. europa.eu.int/comm/europeaid/projects/eidhr/documents_en.htm#evaluations [xxxv] Id-djalogu soċjali jista’ jkollu rwol partikulari f’dan il-kuntest [xxxvi] Hawnhekk wieħed jassumi li, skond il-proposta tal-Kummissjoni biex ikun emendat l-Artikolu 164 tar-Regolament għall-implimentazzjoni tar-Regolament Finanzjarju, proċeduri ssimplifikati se jkunu miftiehma għal għoti li ma jaqbżux €25.000, biex ikun possibbli għas-CSOs iż-żgħar li jipparteċipaw f’sejħiet għal mikroproġetti - SEG(2005) 1240 tat-12.10.2005. [xxxvii] Is-sitwazzjonijiet ivarjaw għalhekk konsultazzjonijiet ta’ dan it-tip jistgħu jkunu sperimentati u żviluppati gradwalment flimkien mas-sensiela l-ġdida ta’ programmazzjoni 2007-2010 u 2011-2013. [xxxviii] Dan jista’ jestendi għat-tribunali internazzjonali u nazzjonali stabbiliti bis-saħħa ta’ ftehim ta’ paċi wara medjazzjoni internazzjonali, jekk ma jkunx b’mod ieħor appoġġat permezz ta’ l-Istrument ta’ Stabbiltà. [xxxix] Bħalma hu l-Fond għad-Demokrazija tan-NU li għadu kemm ġie stabbilit. [xl] Id-Dikjarazzjoni dwar il-Prinċipji ta’ Ossevazzjoni Internazzjonali ta’ l-Elezzjonijiet u l-Kodiċi ta’ Kondotta għall-Osservaturi Internazzjonali taħt il-patroċinju tan-NU fis-27.10.05. [xli] KUMM(2000)191 tal-11.4.2000, il-konklużjonijiet tal-Kunsill ta’ Mejju 2001. [xlii] Inizjattivi simili fl-assistenza elettorali biex tkun żviluppat l-kapaċità lokali għal immaniġġjar elettorali sostenibbli u professjonali u infrastruttura li għandha normalment tkun appoġġata fi żmien propizju permezz tal-programmi ġeografiċi. [xliii] L-emendi tar-Regolament Finanzjarju u r-regoli ta’ implimentazzjoni, kif proposti f’KUMM(2005) 181 tat-3.5.2005 u fi SEG(2005) 1240 tat-12.10.2005, jistgħu jkabbru l-effikaċja tal-programm tematiku.