Proposta għal DEĊIŻJONI TAL-KUNSILL li tawtorizza lill-Awstrija, il-Belġju u l-Polonja biex jirratifikaw, jew jaderixxu ma’, il-Konvenzjoni ta' Budapest dwar il-Kuntratt tat-Trasport ta' Merkanzija permezz ta' Passaġġi fuq l-Ilma Interni (CMNI) /* COM/2014/0721 final - 2014/0345 (NLE) */





MEMORANDUM TA’ SPJEGAZZJONI 1. IL-KUNTEST TAL-PROPOSTA Il-Kummissjoni tipproponi li l-Kunsill jawtorizza lill-Awstrija u l-Polonja biex jirratifikaw, jew jaderixxu ma’, il-Konvenzjoni ta' Budapest dwar il-Kuntratt tat-Trasport ta' Merkanzija permezz ta' Passaġġi fuq l-Ilma Interni (CMNI)(il-“Konvenzjoni ta’ Budapest”). Il-Konvenzjoni ta’ Budapest ġiet adottata mill-Konferenza Diplomatika organizzata b’mod konġunt mill-Kummissjoni Ċentrali għan-Navigazzjoni fuq ir-Rhine u l-Kummissjoni tad-Danubju bil-kollaborazzjoni tal-Kummissjoni Ekonomika tan-Nazzjonijiet Uniti għall-Ewropa. Il-Konvenzjoni ta’ Budapest, li daħlet fis-seħħ fl-1 ta’ April 2005, uriet li kienet ta’ suċċess kbir u tikkontribwixxi għas-suq intern fil-qasam tat-trasport. Din id-Direttiva hija maħsuba biex tarmonizza standards tan-navigazzjoni interna u kuntrattwali fost il-pajjiżi Ewropej. Ħdax-il Stat Membru tal-Unjoni, jiġifieri l-Belġju[1], il-Bulgarija, il-Kroazja, ir-Repubblika Ċeka, Franza, il-Ġermanja, l-Ungerija, il-Lussemburgu, il-Pajjiżi l-Baxxi, ir-Rumanija, is-Slovakkja diġà huma Partijiet Kontraenti għal din il-Konvenzjoni. Ċipru, id-Danimarka, l-Estonja, il-Finlandja, il-Greċja, l-Irlanda, l-Italja, il-Latvja, il-Litwanja, Malta, il-Portugall, is-Slovenja, Spanja, l-Isvezja u r-Renju Unit indikaw lill-Kummissjoni li ma għandhomx passaġġi fuq l-ilma interni koperti mill-kamp ta’ applikazzjoni tal-Konvenzjoni ta’ Budapest. L-Awstrija u l-Polonja esprimew diversi drabi l-interess tagħhom biex isiru partijiet għall-Konvenzjoni; il-parteċipazzjoni tagħhom se trawwem implimentazzjoni wiesgħa ta’ dan l-istrument legali b’benefiċċji għaċ-ċittadini u n-negozji. 2. IR-RIŻULTATI TAL-KONSULTAZZJONIJIET MAL-PARTIJIET INTERESSATI U L-VALUTAZZJONIJIET TAL-IMPATT Il-kwistjoni tal-adeżjoni tal-Awstrija u tal-Polonja għall-Konvenzjoni ta’ Budapest ġiet diskussa diversi drabi fil-laqgħat tal-Grupp ta’ Ħidma dwar Materji ta’ Dritt Ċivili (Kwistjonijiet Ġenerali). Anki dawk l-Istati Membri li ma għandhomx il-ħsieb li jsiru parti għall-Konvenzjoni jappoġġaw l-inizjattiva tal-Kummissjoni maħsuba biex jippermettu lill-Awstrija u l-Polonja biex jirratifikaw jew jaċċedu għall-Konvenzjoni ta’ Budapest. Din il-proposta ġiet ukoll promossa b'mod qawwi mill-Assoċjazzjonijiet Ewropej li jirrappreżentaw lill-industrija tan-navigazzjoni interna (European Barge Union u IVR-International Association għar-rappreżentazzjoni tal-interessi reċiproki tat-tbaħħir intern u tal-assigurazzjoni u għaż-żamma tar-reġistru ta’ bastimenti interni fl-Ewropa). 3. ELEMENTI LEGALI TAL-PROPOSTA L-Artikolu 29 tal-Konvenzjoni ta’ Budapest fih dispożizzjonijiet dwar l-għażla tal-liġi mill-partijiet għal kuntratt ta’ trasport li jaqgħu taħt il-Konvenzjoni. Dawk id-dispożizzjonijiet jaffettwaw ir-regoli stabbiliti fir-Regolament (KE) Nru 593/2008 dwar il-liġi applikabbli għall-obbligazzjonijiet kuntrattwali (Ruma I)[2]. Għalhekk, il-Konvenzjoni ta’ Budapest hija ftehim li jaqa' parzjalment fil-kompetenza esklussiva tal-Unjoni Ewropea. L-Istati Membri ma jistgħux jirratifikaw jew jaċċedu għalih mingħajr awtorizzazzjoni tal-Unjoni (Artikolu 2(1) TFUE). Il-Kummissjoni tosserva li l-Belġju rratifika l-Konvenzjoni ta’ Budapest fil-5 ta’ Awwissu 2008, wara l-adozzjoni u d-dħul fis-seħħ tar-Regolament Ruma I fl-24 ta’ Lulju 2008. Għalhekk huwa meħtieġ li tiġi indirizzata l-awtorizzazzjoni tal-Unjoni lejn il-Belġju ukoll, sabiex tirrettifika din is-sitwazzjoni illegali. Il-Kummissjoni tinnota wkoll li xi Stati Membri biss urew interess li jkunu parti għall-Konvenzjoni. Stati Membri oħra ma jikkunsidrawx lilhom infushom bħala kkonċernati minħabba li jqisu li ma għandhomx passaġġi fuq l-ilma interni li huma koperti mill-kamp ta’ applikazzjoni tal-Konvenzjoni ta’ Budapest. Barra minn hekk, il-Konvenzjoni ma tipprovdix għall-possibbiltà li l-Unjoni ssir Parti u, f’kull każ, f’dan l-istadju l-Kummissjoni ma għandhiex l-intenzjoni li tipproponi li tapprova li l-Unjoni tintrabat bil-Konvenzjoni b’xi mod ieħor. Ma hemm l-ebda definizzjoni uniformi ta’ passaġġi fuq l-ilma interni fil-leġiżlazzjoni tal-UE dwar in-navigazzjoni interna. Il-kamp ta’ applikazzjoni ta’ xi direttivi jew regolamenti fir-rigward ta’ passaġġi fuq l-ilma huwa rregolat b’mod differenti minn kull att legali. Pereżempju, id-Direttiva 2006/87/KE dwar rekwiżiti tekniċi għal bastimenti tal-passaġġi fuq l-ilma interni[3] fiha lista tal-passaġġi li għalihom tapplika d-Direttiva (l-Anness I). Din il-lista hija bbażata fuq notifiki mingħand l-Istati Membri li jiddikjaraw fejn id-Direttiva għandha tkun applikabbli fit-territorji tagħhom. Min-naħa l-oħra, id-Direttiva 96/50/KE dwar l-armonizzazzjoni tal-kondizzjonijiet għall-akkwist taċ-ċertifikati nazzjonali tas-sidien tad-dgħajjes għat-trasport ta’ merkanzija u passiġġieri permezz ta’ passaġġi tal-ilma interni fil-Komunità[4] għandha sistema differenti sabiex jiġi stabbilit liema passaġġi navigabbli huma koperti mill-kamp ta’ applikazzjoni tad-direttiva. Fil-prinċipju d-direttiva tapplika għall-passaġġi kollha tal-ilma fl-UE bl-eżenzjoni tar-Rhine u passaġġi oħra tal-ilma msemmija fl-Anness II tad-Direttiva 91/672/KEE. L-Unjoni tista’, b’mod eċċezzjonali, tawtorizza lil Stat Membru wieħed jew aktar li jkun parti fil-Konvenzjoni. F’dan il-każ, kompetenza esklużiva hija limitata għal dispożizzjoni waħda, u l-awtorizzazzjoni ma tkunx tikkostitwixxi ostaklu għall-implimentazzjoni tal-politika esterna tal-Unjoni dwar il-kooperazzjoni ġudizzjarja f’materji ċivili u kummerċjali. It-talba tal-Awstrija u tal-Polonja hija b’mod partikolari ġġustifikata minn Stati Membri minħabba li Stati Membri oħra saru parti għall-Konvenzjoni qabel ma ġie adottat ir-Regolament (KE) Nru 593/2008. Din l-awtorizzazzjoni għandha tkun bla preġudizzju għall-kompetenza esklużiva tal-Unjoni, u tipprova tindirizza sitwazzjoni speċifika ħafna. Id-Deċiżjoni tal-Kunsill għalhekk hija indirizzata biss lejn l-Awstrija, il-Belġju u l-Polonja. Skont l-Artikolu 30 tal-Konvenzjoni ta’ Budapest, l-Istati kontraenti għandhom il-possibbiltà li jagħmlu dikjarazzjonijiet dwar il-kamp ta’ applikazzjoni tal-Konvenzjoni. L-Istati Membri kkonċernati jistgħu, meta jaderixxu mal-Konvenzjoni, jagħmlu d-dikjarazzjonijiet kollha xierqa permessi taħt id-dispożizzjonijiet tagħha, li huma jħossu li huma meħtieġa. It-test ta’ dawn id-dikjarazzjonijiet għandu jkun mehmuż mad-Deċiżjoni tal-Kunsill. […] 2014/0345 (NLE) Proposta għal DEĊIŻJONI TAL-KUNSILL li tawtorizza lill-Awstrija, il-Belġju u l-Polonja biex jirratifikaw, jew jaderixxu ma’, il-Konvenzjoni ta' Budapest dwar il-Kuntratt tat-Trasport ta' Merkanzija permezz ta' Passaġġi fuq l-Ilma Interni (CMNI) IL-KUNSILL TAL-UNJONI EWROPEA, Wara li kkunsidra t-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea, u b’mod partikolari l-Artikoli 2(1) u 81(2), flimkien mal-punt (a) tal-Artikolu 218(6) tiegħu, Wara li kkunsidra l-proposta mill-Kummissjoni Ewropea, Wara ;li kkunsidra l-kunsens tal-Parlament Ewropew, Billi: (1) L-Unjoni qed taħdem lejn l-istabbiliment ta' qasam ġudizzjarju komuni bbażat fuq il-prinċipju ta' rikonoxximent reċiproku ta' deċiżjonijiet ġudizzjarji. (2) Il-Konvenzjoni ta’ Budapest dwar il-kuntratt tat-trasport ta’ merkanzija permezz ta’ passaġġi fuq l-ilma interni (CMNI) (minn hawn ’il quddiem “il-Konvenzjoni ta’ Budapest”) hija strument siewi biex jiġi promoss it-tbaħħir intern madwar l-Ewropa. (3) L-Unjoni għandha kompetenza esklussiva mill-inqas fir-rigward tal- Artikolu 29 tal-Konvenzjoni ta’ Budapest dwar il-Kuntratt għat-Trasport ta’ Merkanzija permezz ta’ Passaġġi fuq l-Ilma Interni (CMNI) sa fejn dawn id-dispożizzjonijiet jaffettwaw ir-regoli stabbiliti fir-Regolament (KE) Nru 593/2008 dwar il-liġi applikabbli għall-obbligazzjonijiet kuntrattwali (Ruma I)[5]. (4) Il-Konvenzjoni ta' Budapest mhijiex miftuħa għall-parteċipazzjoni ta’ organizzazzjonijiet ta' integrazzjoni ekonomika reġjonali. Konsegwentement, l-Unjoni mhix f'pożizzjoni li ssir Parti Kontraenti għall-Konvenzjoni ta' Budapest. (5) L-Istati Membri li għandhom passaġġi tal-ilma interni navigabbli li jaqgħu fil-kamp ta’ applikazzjoni tal-Konvenzjoni ta’ Budapest għandhom għaldaqstant jiġu awtorizzati biex jirratifikaw jew jaċċedu għall-Konvenzjoni. (6) Ħdax-il Stat Membru tal-Unjoni, jiġifieri l-Belġju, il-Bulgarija, il-Kroazja, ir-Repubblika Ċeka, Franza, il-Ġermanja, l-Ungerija, il-Lussemburgu, il-Pajjiżi l-Baxxi, ir-Rumanija, is-Slovakkja diġà huma Partijiet Kontraenti għal din il-Konvenzjoni. (7) Il-Belġju rratifika l-Konvenzjoni fil-5 ta’ Awwissu 2008, għalhekk wara l-adozzjoni tar-Regolament Ruma I. Huwa għalhekk meħtieġ li l-Kunsill jawtorizza ex post lill-Belġju biex jirratifika l-Konvenzjoni ta’ Budapest. (8) L-Awstrija u l-Polonja, li għandhom passaġġi tal-ilma interni navigabbli li jaqgħu fil-kamp ta’ applikazzjoni tal-Konvenzjoni ta’ Budapest, esprimew l-interess tagħhom biex isiru Partijiet Kontraenti. (9) L-Istati Membri li jifdal tal-Unjoni indikaw li ma għandhomx passaġġi fuq l-ilma interni koperti mill-Konvenzjoni ta’ Budapest u ma għandhomx interess li jirratifikaw jew jaderixxu mal-Konvenzjoni. (10) Il-Konvenzjoni ta' Budapest tagħti l-possibbiltà lill-Istati Kontraenti li jagħmlu dikjarazzjonijiet rigward il-kamp ta' applikazzjoni tal-Konvenzjoni. Għaldaqstant, l-Awstrija u l-Polonja, meta jaderixxu mal-Konvenzjoni, għandhom jagħmlu d-dikjarazzjonijiet kollha xierqa permessi bid-dispożizzjonijiet tagħha, li huma jħossu li huma meħtieġa. It-test ta’ dawn id-dikjarazzjonijiet għandu jkun mehmuż ma' din id-Deċiżjoni. (11) Ir-Renju Unit u l-Irlanda huma marbutin bir-Regolament (KE) Nru 593/2008 tas-17 ta’ Ġunju 2008 dwar il-liġi applikabbli għall-obbligi kuntrattwali (Ruma I) u għalhek qed jieħdu sehem fl-adozzjoni ta’ din id-Deċiżjoni. (12) F'konformità mal-Artikoli 1 u 2 tal-Protokoll Nru 22 dwar il-pożizzjoni tad-Danimarka, anness mat-Trattat dwar l-Unjoni Ewropea u mat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea, id-Danimarka mhijiex qed tieħu sehem fl-adozzjoni ta' din id-Deċiżjoni u mhijiex marbuta biha jew suġġetta għall-applikazzjoni tagħha. ADOTTAT DIN ID-DEĊIŻJONI: Artikolu 1 1. Il-Kunsill b’dan jawtorizza lill-Awstrija, il-Belġju u l-Polonja biex jirratifikaw, jew jaderixxu ma’, il-Konvenzjoni ta’ Budapest dwar il-kuntratt tat-trasport ta’ merkanzija permezz ta’ passaġġi fuq l-ilma interni (CMNI), suġġetti għall-kundizzjonijiet stabbiliti fl-Artikolu 2. 2. It-test tal-Konvenzjoni jinsab fl-Anness I ta’ din id-Deċiżjoni. Artikolu 2 Il-Kunsill b’dan jawtorizza l-Awstrija u l-Polonja li jagħmlu d-dikjarazzjonijiet xierqa li huma permessi skont id-dispożizzjonijiet tal-Konvenzjoni meta jirratifikaw jew jaderixxu għall-Konvenzjoni ta’ Budapest. Din id-Deċiżjoni hija indirizzata lill-Awstrija, il-Belġju u l-Polonja. Magħmul fi Brussell, Għall-Kunsill Il-President [1] Skont il-websajt tal-UNECE, il-Belġju rratifika l-Konvenzjoni ta’ Budapest fil-5 ta’ Awwissu 2008, wara d-dħul fis-seħħ tar-Regolament (KE) Nru 593/2008 dwar il-liġi applikabbli għall-obbligazzjonijiet kuntrattwali (Ruma I). [2] ĠU L 177, 4.7.2008, p. 6. [3] ĠU L 389, 30.12.2006, p. 1-260. [4] ĠU L 235, 17.9.1996, p. 31–38 [5] ĠU L 177, 4.7.2008, p. 6. Il-Konvenzjoni ta' Budapest dwar il-Kuntratt tat-trasport ta' Merkanzija permezz ta' Passaġġi tal-Ilma Interni (CMNI) Adottata mill-Konferenza Diplomatika Organizzata b’Mod Konġunt mis-CCNR, il-Kummissjoni tad-Danubju u UN / ECE, li saret f’Budapest mill-25 ta’ Settembru sat-3 ta’ Ottubru 2000. L-Istati li huma parti għal din il-Konvenzjoni, Ikkunsidraw ir-rakkomandazzjonijiet tal-Att Finali tal-Konferenza dwar is-Sigurtà u l-Kooperazzjoni fl-Ewropa tal-1 ta’ Awwissu 1975 dwar l-armonizzazzjoni tar-reġimi legali bil-għan li jiġi żviluppat it-trasport mill-Istati Membri tal-Kummissjoni Ċentrali għan-Navigazzjoni fuq ir-Rhine u l-Kummissjoni tad-Danubju bil-kollaborazzjoni tal-Kummissjoni Ekonomika tan-Nazzjonijiet Uniti għall-Ewropa, Irrikonoxxew in-neċessità u li jixtiequ jistabbilixxu bi qbil komuni ċerti regoli uniformi li jikkonċernaw il-kuntratti għall-ġarr tal-merkanzija bil-passaġġi tal-ilma interni: Iddeċidew li jikkonkludu konvenzjoni għal dan il-għan u qablu dwar dan li ġej: IL-KAPITOLU I DISPOSIZZJONIJIET ĠENERALI Artikolu 1 Definizzjonijiet F'din il- Konvenzjoni, (1) "Kuntratt ta’ trasport" tfisser kull kuntratt, ta’ kull tip, li permezz tiegħu trasportatur jimpenja ruħu, fuq ħlas ta’ merkanzija, li jittrasporta merkanzija permezz ta’ passaġġi tal-ilma interni; (2) "Trasportatur" tfisser kull persuna li hija stess jew f’isimha jkun ġie konkluż kuntratt ma’ speditur; (3) "Trasportatur effettiv" tfisser kull persuna, minbarra impjegat jew aġent tat-trasportatur, li lilha tkun ġiet fdata l-eżekuzzjoni tat-trasportazzjoni jew ta’ parti minn tali trasportazzjoni mit-trasportatur; (4) "Speditur" tfisser kull persuna li hija stess jew f’isimha jew għan-nom tagħha jkun ġie konkluż kuntratt ma’ trasportatur; (5) “Destinatarju” tfisser il-persuna intitolata għall-kunsinna tal-prodotti; (6) “Dokument tat-trasport” tfisser dokument li juri kuntratt ta’ trasport u l-akkwist jew it-tagħbija ta’ oġġetti minn trasportatur, magħmul fil-forma ta’ polza ta’ kargu jew nota tal-konsenja jew ta’ kull dokument ieħor użat fil-kummerċ; (7) “Merkanzija” ma tinkludix bastimenti rmunkati jew imbuttati jew bagalji jew vetturi tal-passiġġieri; fejn il-merkanzija tkun konsolidata f’kontejner li, fuq pallet jew fi jew fuq artikolu simili tat-trasport jew fejn tkun ippakkjata, “merkanzija” tinkludi tali artikolu tat-trasport jew l-imballaġġ jekk provduta mill-imbarkatur; (8) “Bil-miktub” tinkludi, sakemm ma jkunx miftiehem mod ieħor bejn il-partijiet ikkonċernati, it-trażmissjoni ta’ informazzjoni b’mezzi elettroniċi, ottiċi jew mezzi simili ta’ komunikazzjoni, inkluż, iżda mhux limitat għal, telegramma, telex, faks, posta elettronika jew interskambju ta’ dejta elettronika (EDI), sakemm l-informazzjoni tkun aċċessibbli biex tkun tista’ tintuża għal referenza ulterjuri. (9) Il-liġi ta’ Stat applikabbli skont din il-Konvenzjoni tfisser ir-regoli tal-liġi fis-seħħ f’dak l-Istat minbarra r-regoli tiegħu tad-dritt internazzjonali privat. Artikolu 2 Ambitu tal-applikazzjoni (10) Din il-Konvenzjoni hija applikabbli għal kull kuntratt ta’ trasport li permezz tiegħu l-port tat-tagħbija jew il-post tal-akkwiżizzjoni tal-merkanzija u l-port tal-iżbark jew il-post tal-kunsinna tal-merkanzija jkunu jinsabu f’żewġ Stati differenti li mill-inqas wieħed minnhom ikun Stat Parti għal din il-Konvenzjoni. Jekk il-kuntratt jistipula għażla ta’ diversi portijiet ta’ skariku jew postijiet ta’ kunsinna, port tal-ħatt jew il-post ta’ kunsinna li l-oġġetti jkunu ġew attwalment konsenjati għandhom jiddeterminaw l-għażla. (11) Din il-Konvenzjoni hija applikabbli jekk l-għan tal-kuntratt ta’ trasport huwa l-ġarr tal-merkanzija, mingħajr trasbord, kemm fuq passaġġi tal-ilma interni kif ukoll f’ilmijiet li għalihom japplikaw ir-regolamenti marittimi, bil-kundizzjonijiet stabbiliti fil-paragrafu 1, sakemm: (a) tkun inħarġet polza ta’ kargu skont marittima skont il-liġi marittima applikabbli, jew (b) id-distanza li se tiġi vjaġġata bl-ilma li għaliha japplikaw ir-regoli marittimi tkun akbar. (12) Din il-Konvenzjoni hija applikabbli indipendentement min-nazzjonalità, il-post ta’ reġistrazzjoni jew il-port fejn isorġi l-bastiment jew jekk il-bastiment huwiex bastiment marittimu jew tan-navigazzjoni interna u tkun xi tkun in-nazzjonalità, id-domiċilju, l-uffiċċju reġistrat jew il-post ta’ residenza ta’ min iġorr, min qed jibgħat il-merkanzija jew id-destinatarju. KAPITOLU II ID-DRITTIJIET U L-OBBLIGI TAL-PARTIJIET KONTRAENTI Artikolu 3 It-trasbord, it-trasport u l-kunsinna tal-merkanzija (1) It-trasportatur jittrasporta l-merkanzija lejn il-post tal-kunsinna fiż-żmien speċifikat u jwassalha għand id-destinatarju fil-kundizzjoni li fiha ġiet ikkonsenjata lilu. (2) Sakemm ma jiġix miftiehem mod ieħor, it-trasbord u l-kunsinna tal-merkanzija jsiru abbord il-bastiment. (3) It-trasportatur jiddeċiedi liema bastiment għandu jintuża. Huwa jkun marbut, qabel u fil-bidu tal-vjaġġ, li jeżerċita d-diliġenza dovuta sabiex jiżgura li, b’kunsiderazzjoni għall-merkanzija li għandha tiġi ttrasportata, il-bastiment ikun fi stat li jista’ jilqa’ fuqu l-merkanzija, ikun f’kundizzjoni tajba sabiex jivvjaġġa u jkun ekwipaġġat u mgħammar kif preskritt mir-regolamenti fis-seħħ, kif ukoll fornut bl-awtorizzazzjonijiet nazzjonali u internazzjonali meħtieġa għat-trasport tal-merkanzija kkonċernata. (4) Meta jkun ġie miftiehem li t-trasport isir permezz ta’ bastiment speċifiku jew tip ta’ bastiment speċifiku, it-trasportatur ikun intitolat li jgħabbi jew jittrasborda l-merkanzija, kollha jew parti minnha, fuq bastiment ieħor jew fuq tip ta’ bastiment ieħor mingħajr il-kunsens tal-ispeditur, biss: (a) f’ċirkostanzi, bħal baħar baxx, kolliżjoni jew kull ostakolu ieħor għan-navigazzjoni, li kienu imprevedibbli fiż-żmien meta ġie konkluż il-kuntratt tat-trasport u li fihom jeħtieġ li ssir it-tagħbija jew li jsir it-trasbord tal-merkanzija sabiex jiġi esegwit il-kuntratt tat-trasport, u meta t-trasportatur ma jkunx jista’ jikseb struzzjonijiet mingħand l-ispeditur f’perjodu ta’ żmien xieraq, jew (b) meta dan ikun konformi mal-prattika li hija komuni fil-port fejn jinsab il-bastiment. (5) Għajr kif previst mill-obbligi imposti fuq l-ispeditur, it-trasportatur jiżgura li t-tagħbija, l-istivar u l-irbit tal-merkanzija ma jaffettwawx is-sigurtà tal-bastiment. 6. It-trasportatur huwa intitolat li jittrasporta l-merkanzija fuq il-gverta jew f’bastimenti miftuħa biss jekk dan ikun ġie miftiehem mal-ispeditur, jekk dan ikun skont l-użu tal-kummerċ partikolari jew jekk ikun mitlub mir-regolamenti statutorji. Artikolu 4 Trasportatur effettiv (1) Kuntratt li jikkonforma mad-definizzjoni stabbilita fil-paragrafu 1 tal-Artikolu 1, konkluż bejn trasportatur u trasportatur effettiv, jikkostitwixxi kuntratt tat-trasport skont it-tifsira ta’ din il-Konvenzjoni. Għall-finijiet ta’ kuntratt bħal dan, id-dispożizzjonijiet kollha ta’ din il-Konvenzjoni li jikkonċernaw lill-ispeditur japplikaw għat-trasportatur, filwaqt li dawk li jikkonċernaw lit-trasportatur japplikaw għat-trasportatur effettiv. (2) Meta t-trasportatur jafda l-eżekuzzjoni tat-trasport jew parti minnha lil trasportatur effettiv, kemm jekk f’konformità ma’ libertà skont il-kuntratt tat-trasport sabiex jagħmel dan jew le, it-trasportatur xorta waħda jibqa’ responsabbli mit-trasport kollu skont id-dispożizzjonijiet ta’ din il-Konvenzjoni. Id-dispożizzjonijiet kollha ta’ din il-Konvenzjoni li jirregolaw ir-responsabbiltà tat-trasportatur japplikaw ukoll għar-responsabbiltà tat-trasportatur effettiv għat-trasport imwettaq minnu. (3) Fil-każijiet kollha, it-trasportatur jinforma lill-ispeditur meta huwa jafda l-eżekuzzjoni tat-trasport jew parti minnha lil trasportatur effettiv. (4) Kull ftehim mal-ispeditur jew mad-destinatarju li jestendi r-responsabbiltà tat-trasportatur skont id-dispożizzjonijiet ta’ din il-Konvenzjoni jaffettwa lit-trasportatur effettiv biss sakemm huwa jkun qabel miegħu espliċitament u bil-miktub. It-trasportatur effettiv jista' jagħmel użu mill-oġġezzjonijiet kollha invokabbli mit-trasportatur skont il-kuntratt tat-trasport. (5) Jekk u sal-punt li kemm it-trasportatur u t-trasportatur effettiv huma responsabbli, l-obbligazzjoni tagħhom hija konġunta u in solidum. Xejn f’dan l-artikolu ma jippreġudika kwalunkwe dritt għal rikors bejniethom. Artikolu 5 Il-ħin tal-kunsinna It-trasportatur iwassal il-merkanzija fil-limitu ta’ żmien miftiehem fil-kuntratt tat-trasport jew, jekk ma jkun ġie miftiehem ebda limitu ta’ żmien, fil-limitu ta’ żmien li jista’ jintalab b’mod raġonevoli minn trasportatur diliġenti, b’kunsiderazzjoni taċ-ċirkostanzi tal-vjaġġ u tan-navigazzjoni ħielsa. Artikolu 6 L-obbligi tal-ispeditur (1) L-ispeditur jintalab iħallas l-ammonti dovuti skont il-kuntratt tat-trasport. (2) L-ispeditur iforni lit-trasportatur bil-miktub, qabel il-konsenja tal-merkanzija, bid-dettalji li ġejjin dwar il-merkanzija li tiġi ttrasportata: (a) id-dimensjonijiet, in-numru jew il-piż, kif ukoll il-fattur tal-istivar tal-merkanzija; (b) il-marki meħtieġa għall-identifikazzjoni tal-merkanzija; (c) in-natura, il-karatteristiċi u l-proprjetajiet tal-merkanzija; (d) l-istruzzjonijiet li jikkonċernaw ir-regolamenti Doganali jew ir-regolamenti amministrattivi li japplikaw għall-merkanzija; (e) dettalji meħtieġa oħrajn li jridu jiddaħħlu fid-dokument tat-trasport. Ladarba l-merkanzija tiġi kkonsenjata, l-ispeditur jgħaddi d-dokumenti ta’ akkumpanjament kollha meħtieġa lit-trasportatur. (3) Jekk in-natura tal-merkanzija titlob dan, l-ispeditur, filwaqt li jżomm f’moħħu l-operazzjoni tat-trasport miftehma, jippakkja l-merkanzija b’tali mod li jipprevjeni kull telf jew ħsara bejn il-ħin li tittieħed f’idejn it-trasportatur u l-kunsinna tagħha, kif ukoll b’tali mod li jiġi żgurat li ma tiġi kkawżata ebda ħsara lill-bastiment jew lil xi merkanzija oħra. Skont dak li ġie miftiehem fid-dawl tat-trasport, l-ispeditur jagħmel ukoll provvediment għal marki xierqa b’konformità mar-regolamenti nazzjonali jew internazzjonali applikabbli jew, fin-nuqqas ta’ tali regolamenti, skont ir-regoli u l-prassi ġeneralment rikonoxxuti fin-navigazzjoni interna. (4) Soġġett għall-obbligi li għandhom jiġu rrispettati mit-trasportatur, l-ispeditur jgħabbi u jistiva l-merkanzija u jorbotha skont il-prattika tan-navigazzjoni interna, sakemm il-kuntratt tat-trasport ma jispeċifikax mod ieħor. Artikolu 7 Merkanzija perikoluża u li tniġġes (1) Jekk tkun se tiġi ttrasportata merkanzija perikoluża jew li tniġġes, l-ispeditur, qabel ma jikkonsenja l-merkanzija, u b’żieda mad-dettalji msemmija fil-paragrafu 2 tal-Artikolu 6, jgħarraf lit-trasportatur b’mod ċar u bil-miktub dwar il-periklu u r-riskji tat-tniġġis inerenti fil-merkanzija u dwar il-prekawzjonijiet li jridu jittieħdu. (2) Meta t-trasport tal-merkanzija perikoluża jew li tniġġes ikun jeħtieġ awtorizzazzjoni, l-ispeditur jikkonsenja d-dokumenti meħtieġa sa mhux aktar tard minn meta jikkonsenja l-merkanzija. (3) Meta l-kontinwazzjoni tat-trasport, tal-ħatt jew tal-kunsinna tal-merkanzija perikoluża jew li tniġġes tkun impossibbli minħabba n-nuqqas ta’ awtorizzazzjoni amministrattiva, l-ispeditur jerfa’ l-ispejjeż għar-ritorn tal-merkanzija lejn il-port tat-tagħbija jew post qrib tiegħu, fejn il-merkanzija tkun tista’ tinħatt u tiġi kkunsinjata jew eliminata. (4) F’każ ta’ periklu immedjat għall-ħajja, għall-proprjetà jew għall-ambjent, it-trasportatur ikun intitolat li jħott il-merkanzija, li jrendiha f’waħda mhux perikoluża jew, diment li tali miżura ma tkunx sproporzjonata għall-periklu li tirrappreżenta, li jeqridha, anki jekk, qabel tkun ittieħdet f’idejh, huwa jkun ġie informat jew kien mgħarraf b’mezzi oħrajn bin-natura tal-periklu jew bir-riskji tat-tniġġis inerenti fil-merkanzija. (5) Meta t-trasportatur ikun intitolat li jieħu l-miżuri msemmija fil-paragrafi 3 jew 4 ta’ hawn fuq, huwa jista’ jitlob kumpens għall-ħsara. Artikolu 8 Ir-responsabbiltà tal-ispeditur (1) L-ispeditur, anki jekk ma tiġi attribwita ebda ħtija lilu, jinżamm responsabbli għall-ħsara u l-ispejjeż kollha mġarrba mit-trasportatur jew mit-trasportatur effettiv minħabba li: (a) id-dettalji jew l-informazzjoni msemmija fil-paragrafu 2 tal-Artikolu 6 jew fil-paragrafu 1 tal-Artikolu 7, huma neqsin, mhux preċiżi jew inkompleti; (b) il-merkanzija perikoluża jew li tniġġes mhijiex immarkata jew ittikkettjata skont ir-regolamenti nazzjonali jew internazzjonali applikabbli jew, fin-nuqqas ta’ tali regolamenti, skont ir-regoli u l-prassi ġeneralment rikonoxxuti fin-navigazzjoni interna; (c) id-dokumenti ta’ akkumpanjament meħtieġa huma neqsin, mhux preċiżi jew inkompleti. It-trasportatur ma jistax japprofitta ruħu mir-responsabbiltà tal-ispeditur jekk jiġi pprovat li l-ħtija hija attribwibbli lit-trasportatur innifsu, lill-impjegati tiegħu jew lill-aġenti tiegħu. L-istess japplika għat-trasportatur effettiv. (2) L-ispeditur jinżamm responsabbli għall-atti u l-omissjonijiet tal-persuni li jagħmel użu mis-servizzi tagħhom sabiex iwettaq il-kompiti u jissodisfa l-obbligi msemmija fl-Artikoli 6 u 7, meta tali persuni jkunu qegħdin jaġixxu fil-kamp ta’ applikazzjoni tal-impjieg tagħhom, daqslikieku tali atti jew omissjonijiet kienu tiegħu stess. Artikolu 9 It-terminazzjoni tal-kuntratt tat-trasport mit-trasportatur (1) It-trasportatur jista’ jittermina l-kuntratt tat-trasport jekk l-ispeditur ikun naqas milli jwettaq l-obbligi stabbiliti fil-paragrafu 2 tal-Artikolu 6 jew fil-paragrafi 1 u 2 tal-Artikolu 7. (2) Jekk it-trasportatur jagħmel użu mid-dritt ta’ terminazzjoni tiegħu, huwa jista’ jħott il-merkanzija għas-spejjeż tal-ispeditur u, b’mod fakultattiv, jista’ jitlob il-ħlas ta’ kwalunkwe wieħed mill-ammonti li ġejjin: (a) terz tal-imposta miftehma jew (b) minbarra kwalunkwe kontrostallija, kumpens ugwali għall-ammont tal-ispejjeż imġarrba u t-telf ikkawżat, kif ukoll, jekk il-vjaġġ ikun diġà beda, imposta proporzjonali għall-parti tal-vjaġġ li diġà saret. Artikolu 10 Il-kunsinna tal-merkanzija (1) Minkejja l-obbligu tal-ispeditur skont il-paragrafu 1 tal-Artikolu 6, id-destinatarju li, wara l-wasla tal-merkanzija fil-post tal-kunsinna, jitlob il-kunsinna tagħha, skont il-kuntratt tat-trasport, ikun responsabbli mill-merkanzija u minn imposti oħrajn dovuti fuq il-merkanzija, kif ukoll mill-kontribuzzjoni tiegħu għal kwalunkwe medja ġenerali. Fin-nuqqas ta’ dokument tat-trasport, jew jekk dak id-dokument ma jkunx ġie ppreżentat, il-kunsinnatarju jkun responsabbli għall-merkanzija miftehma ma’ min jibgħat il-merkanzija meta dan jikkorrispondi mal-prattika fis-suq. (2) It-tqegħid tal-merkanzija għad-dispożizzjoni tad-destinatarju skont il-kuntratt tat-trasport, skont l-użu tal-kummerċ partikolari jew skont ir-regolamenti statutorji applikabbli fil-port tal-iżbark jitqies bħala kunsinna. Il-konsenja tal-merkanzija imposta fuq l-awtorità jew fuq parti terza titqies ukoll bħala kunsinna. KAPITOLU III DOKUMENTI TAT-TRASPORT Artikolu 11 In-natura u l-kontenut (1) Għal kull trasportazzjoni ta’ merkanzija rregolata minn din il-Konvenzjoni, it-trasportatur joħroġ dokument tat-trasport; huwa joħroġ polza ta’ kargu biss b'talba tal-ispeditur u jekk dan ikun ġie miftiehem minn qabel it-tagħbija tal-merkanzija jew qabel it-trasbord tagħha għat-trasport. In-nuqqas ta’ dokument tat-trasport jew il-fatt li tali dokument ikun inkomplet ma jaffettwax il-validità tal-kuntratt tat-trasport. (2) Il-kopja oriġinali tad-dokument tat-trasport tiġi ffirmata mit-trasportatur, mill-kaptan tal-bastiment jew minn persuna awtorizzata mit-trasportatur. It-trasportatur jista’ jitlob lill-ispeditur sabiex jikkontrafirma d-dokument oriġinali jew kopja tiegħu. Il-firma tista’ tkun bil-miktub, stampata f’faks, perforata, ittimbrata, f’simboli jew magħmula bi kwalunkwe mezz mekkaniku jew elettroniku ieħor, jekk dan ma jkunx ipprojbit mil-liġi tal-Istat fejn ikun inħareġ id-dokument tat-trasport. (3) Id-dokument tat-trasport ikun evidenza prima facie, ħlief jekk tinġieb prova kuntrarja, tal-konklużjoni u l-kontenut tal-kuntratt tat-trasport u tat-trasbord tal-merkanzija mit-trasportatur. B’mod partikolari, dan id-dokument jipprovdi bażi għall-preżunzjoni li l-merkanzija ġiet ittrasbordata għat-trasport kif ġie deskritt fid-dokument tat-trasport. (4) Meta d-dokument tat-trasport ikun polza ta’ kargu, dan biss jiddetermina r-relazzjonijiet bejn it-trasportatur u d-destinatarju. Il-kundizzjonijiet tal-kuntratt tat-trasport ikomplu jiddeterminaw ir-relazzjonijiet bejn it-trasportatur u l-ispeditur. (5) Minbarra d-denominazzjoni tiegħu, id-dokument tat-trasport jinkludi d-dettalji li ġejjin: (a) l-isem, id-domiċilju, l-uffiċċju rreġistrat jew il-post tar-residenza tat-trasportatur u tal-ispeditur; (b) id-destinatarju tal-merkanzija; (c) l-isem jew in-numru tal-bastiment, meta l-merkanzija tkun ittieħdet abbord, jew id-dettalji fid-dokument tat-trasport li jiddikjaraw li l-merkanzija ttieħdet f’idejn it-trasportatur, iżda tkun għadha ma ġietx mgħobbija fuq il-bastiment; (d) il-port tat-tagħbija jew il-post fejn ittieħdet il-merkanzija u l-port tal-iżbark jew il-post tal-kunsinna; (e) l-isem tas-soltu tat-tip ta’ merkanzija u l-metodu tal-ippakkjar tagħha u, għall-merkanzija perikoluża jew li tniġġes, l-isem tagħha skont ir-rekwiżiti fis-seħħ jew, jekk tali isem ma jkunx jeżisti, l-isem ġenerali tagħha; (f) id-dimensjonijiet, in-numru jew il-piż kif ukoll il-marki ta’ identifikazzjoni tal-merkanzija meħuda abbord jew akkwistata għall-finijiet ta’ trasport; (g) id-dikjarazzjoni, jekk applikabbli, li l-merkanzija tiġi ttrasportata, jew tista' tiġi ttrasportata, fuq il-gverta jew abbord bastimenti miftuħa; (h) id-dispożizzjonijiet miftehma li jikkonċernaw il-merkanzija; (i) fil-każ ta’ nota ta’ konsenja, l-ispeċifikazzjoni rigward jekk din hijiex oriġinali jew kopja; fil-każ ta’ polza ta’ kargu, in-numru tal-oriġinali; (j) il-post u d-data tal-ħruġ. Il-karattru legali ta’ dokument tat-trasport fis-sens tal-paragrafu 6 tal-Artikolu 1 ta’ din il-Konvenzjoni ma jiġix affettwat min-nuqqas ta’ wieħed jew aktar mid-dettalji msemmija f’dan il-paragrafu. Artikolu 12 Riservi fid-dokumenti tat-trasport (1) It-trasportatur huwa intitolat li jinkludi fid-dokument tat-trasport riservi li jikkonċernaw: (a) Id-dimensjonijiet, in-numru jew il-piż tal-merkanzija, jekk ikollu raġuni għaliex jissuspetta li d-dettalji fornuti mill-ispeditur mhumiex preċiżi jew jekk huwa ma kellu ebda mezz raġonevoli sabiex jiċċekkja dawn id-dettalji, b’mod partikolari minħabba li l-merkanzija ma tkunx ingħaddet, tkejlet jew intiżnet fil-preżenza tiegħu jew minħabba li d-dimensjonijiet jew il-piżijiet ikunu ġew iddeterminati permezz ta’ kejl tal-fundar tal-baħar mingħajr kunsens espliċitu; (b) Il-marki tal-identifikazzjoni, li ma jkunux imwaħħlin b’mod ċar u dejjiemi fuq il-merkanzija nnifisha jew, jekk il-merkanzija ma tkunx ippakkjata, fuq ir-reċipjenti jew fuq l-imballaġġ; (c) Il-kundizzjonijiet evidenti tal-merkanzija. (2) Jekk it-trasportatur jonqos milli jieħu nota tal-kundizzjoni evidenti tal-merkanzija jew ma jdaħħalx riservi f’dan ir-rigward, huwa jitqies bħala li ħa nota fid-dokument tat-trasport li l-merkanzija kienet f’kundizzjoni tajba evidenti. (3) Jekk, skont id-dettalji stipulati fid-dokument tat-trasport, il-merkanzija titqiegħed f’kontenitur jew fl-istivi tal-bastiment u tiġi ssiġillata minn persuni oħrajn għajr it-trasportatur, l-impjegati tiegħu jew l-aġenti tiegħu, u jekk la l-kontenitur u lanqas is-siġilli ma jkunu ġarrbu ħsara jew inkisru sakemm jaslu fil-port tal-iżbark jew fil-post tal-kunsinna, jiġi preżunt li t-telf tal-merkanzija jew il-ħsara fil-merkanzija ma seħħewx matul it-trasport. Artikolu 13 Polza ta’ kargu (1) Id-dokumenti oriġinali ta’ polza ta’ kargu jkunu dokumenti ta’ titolu maħruġa f’isem id-destinatarju, għal ordni jew għal portatur. (2) Fil-post tad-destinazzjoni, il-merkanzija tiġi kkonsenjata biss inkambju għall-polza ta’ kargu oriġinali li ġiet sottomessa fil-bidu; minn hemm ’il quddiem, ma tista’ tiġi ddikjarata ebda kunsinna oħra inkambju għal dokumenti oriġinali oħrajn. (3) Meta l-merkanzija tittieħed f’idejn it-trasportatur, it-trasferiment tal-polza ta’ kargu lil persuna li permezz tagħha tkun intitolata li tirċievi l-merkanzija għandu l-istess effetti bħall-konsenja tal-merkanzija safejn ikun ikkonċernat l-akkwist tad-drittijiet għall-merkanzija. (4) Jekk il-polza ta’ kargu tkun ġiet ittrasferita lil parti terza, inkluż id-destinatarju, li tkun aġixxiet b’rieda tajba abbażi tad-deskrizzjoni tal-merkanzija mogħtija fiha, prova kuntrarja għall-preżunzjoni stabbilita fil-paragrafu 3 tal-Artikolu 11 u fil-paragrafu 2 tal-Artikolu 12 ma tkunx ammissibbli. KAPITOLU IV ID-DRITT LI TIDDISPONI MILL-MERKANZIJA Artikolu 14 Id-detentur tad-dritt li jiddisponi (1) L-ispeditur ikun awtorizzat li jiddisponi mill-merkanzija; b’mod partikolari, huwa jista’ jitlob lit-trasportatur biex iwaqqaf it-trasport tal-merkanzija, biex ibiddel il-post tal-kunsinna jew biex iwassal il-merkanzija għand destinatarju ieħor għajr id-destinatarju indikat fid-dokument tat-trasport. (2) Id-dritt tal-ispeditur li jiddisponi jieqaf jeżisti ladarba d-destinatarju, wara l-wasla tal-merkanzija fil-post tal-kunsinna skedat, ikun talab il-kunsinna tal-merkanzija u, (a) meta t-trasport ikun qiegħed isir skont nota ta’ konsenja, billi d-dokument oriġinali jkun ġie konsenjat lid-destinatarju; (b) meta t-trasport ikun qiegħed isir skont polza ta’ kargu, billi l-ispeditur ikun irrinunzja d-dokumenti oriġinali kollha fil-pussess tiegħu minħabba li għaddihom lil persuna oħra. (3) Permezz ta’ entrata xierqa fin-nota ta’ konsenja, l-ispeditur jista’, meta tinħareġ in-nota ta’ konsenja, jirrinunzja d-dritt tiegħu li jiddisponi lid-destinatarju. Artikolu 15 Il-kundizzjonijiet għall-eżerċizzju tad-dritt li jiddisponi L-ispeditur jew, fil-każ tal-paragrafi 2 u 3 tal-Artikolu 14, id-destinatarju, irid, jekk ikun jixtieq jeżerċita d-dritt tiegħu li jiddisponi: (a) meta tintuża polza ta’ kargu, jissottometti d-dokumenti oriġinali kollha qabel il-wasla tal-merkanzija fil-post tal-kunsinna skedat; (b) meta jintuża dokument tat-trasport minflok polza ta’ kargu, jissottometti dan id-dokument, li jinkludi l-istruzzjonijiet kollha mogħtija lit-trasportatur; (c) jikkumpensa lit-trasportatur għall-ispejjeż u l-ħsara kollha mġarrba fit-twettiq tal-istruzzjonijiet; (d) iħallas l-imposti kollha tal-merkanzija f’każ li l-merkanzija tiġi rrilaxxata qabel il-wasla tagħha fil-post tal-kunsinna skedat, sakemm il-kuntratt tat-trasport ma jipprevedix mod ieħor. KAPITOLU V RESPONSABBILTÀ TAT-TRASPORTATUR Artikolu 16 Ir-responsabbiltà għat-telf (1) It-trasportatur jinżamm responsabbli għat-telf li jirriżulta minn telf ta’ merkanzija jew minn ħsara fil-merkanzija kkawżat(a) bejn il-ħin meta ħadha f’idejh għat-trasport u l-ħin tal-kunsinna tagħha, jew li jirriżulta minn dewmien fil-kunsinna, sakemm ma jkunx jista’ juri li t-telf kien dovut għal ċirkostanzi li trasportatur diliġenti ma setax jipprevjeni u li l-konsegwenzi tagħhom ma setax jevitahom. (2) Ir-responsabbiltà tat-trasportatur għat-telf li jirriżulta minn telf ta’ merkanzija jew minn ħsara fil-merkanzija kkawżat(a) matul il-ħin qabel titgħabba l-merkanzija fuq il-bastiment jew matul il-ħin wara li tinħatt minn fuq il-bastiment tiġi rregolata mil-liġi tal-Istat applikabbli għall-kuntratt tat-trasport. Artikolu 17 Impjegati u aġenti (1) It-trasportatur jinżamm responsabbli għall-atti u l-omissjonijiet tal-impjegati u l-aġenti tiegħu li huwa jagħmel użu mis-servizzi tagħhom matul l-eżekuzzjoni tal-kuntratt tat-trasport, meta tali persuni jkunu qegħdin jaġixxu fil-kamp ta’ applikazzjoni tal-impjieg tagħhom, bħallikieku dawn l-atti jew omissjonijiet kienu tiegħu. (2) Meta t-trasport isir minn trasportatur effettiv skont l-Artikolu 4, it-trasportatur huwa responsabbli wkoll għall-atti u l-omissjonijiet tat-trasportatur effettiv u tal-impjegati u l-aġenti tat-trasportatur effettiv li jaġixxu fil-kamp ta’ applikazzjoni tal-impjieg tagħhom. (3) Jekk tittieħed azzjoni kontra l-impjegati u l-aġenti tat-trasportatur jew tat-trasportatur effettiv, tali persuni, jekk juru li aġixxew fil-kamp ta’ applikazzjoni tal-impjieg tagħhom, huma intitolati li jibbenifikaw mill-eżonerazzjonijiet u l-limiti tar-responsabbiltà li t-trasportatur jew it-trasportatur effettiv huwa intitolat li jinvoka skont din il-Konvenzjoni. Bdot innominat minn awtorità u li ma jistax jintgħażel liberament ma jitqiesx bħala impjegat jew aġent skont it-tifsira tal-paragrafu 1. Artikolu 18 Eżonerazzjonijiet speċjali mir-responsabbiltà (1) It-trasportatur u t-trasportatur effettiv jiġu eżonerati mir-responsabbiltà tagħhom meta t-telf, il-ħsara jew id-dewmien ikunu r-riżultat ta’ waħda miċ-ċirkostanzi jew wieħed mir-riskji elenkati hawn taħt: (a) l-atti jew l-omissjonijiet tal-ispeditur, tad-destinatarju jew tal-persuna intitolata li tiddisponi mill-merkanzija; (b) l-immaniġġar, it-tagħbija, l-istivar jew il-ħatt tal-merkanzija mill-ispeditur, mid-destinatarju jew minn partijiet terzi li jaġixxu f’isem l-ispeditur jew id-destinatarju; (c) it-trasport tal-merkanzija fuq il-gverta jew fuq bastimenti miftuħa, meta tali trasport ikun ġie miftiehem mal-ispeditur jew ikun skont il-prattika tal-kummerċ partikolari, jew jekk dan ikun mitlub mir-regolamenti fis-seħħ; (d) in-natura tal-merkanzija li tesponiha għal telf jew ħsara totali jew parzjali, speċjalment permezz ta’ ksur, sadid, tmermir, tnixxif, tnixxija, ħela normali (fil-volum jew fil-piż), jew permezz tal-azzjoni ta' dud jew rodituri; (e) in-nuqqas ta’ ppakkjar jew il-kundizzjoni difettuża tal-ippakkjar fil-każ ta’ merkanzija li, min-natura tagħha, hija esposta għal telf jew ħsara meta ma tiġix ippakkjata jew meta l-ippakkjar ikun difettuż; (f) l-insuffiċjenza jew l-inadegwatezza tal-marki li jidentifikaw il-merkanzija; (g) l-operazzjonijiet ta’ salvataġġ jew assistenza jew l-attentati operazzjonijiet ta’ salvataġġ jew assistenza fuq passaġġi tal-ilma interni; (h) it-trasport ta’ annimali ħajjin, sakemm it-trasportatur ma jkunx ħa l-miżuri jew osserva l-istruzzjonijiet miftehma fil-kuntratt tat-trasport. (2) Meta, fiċ-ċirkostanzi tal-każ, il-ħsara tkun tista' tiġi attribwita lil waħda jew aktar miċ-ċirkostanzi jew lil wieħed jew aktar mir-riskji elenkati fil-paragrafu 1 ta' dan l-Artikolui, din il-ħsara tiġi preżunta li ġiet ikkawżata minn tali ċirkostanza jew riskju. Din il-preżunzjoni ma tapplikax jekk il-parti li tkun ġarrbet il-ħsara turi li t-telf imġarrab ma jirriżultax, jew ma jirriżultax esklussivament, minn waħda miċ-ċirkostanzi jew minn wieħed mir-riskji elenkati fil-paragrafu 1 ta’ dan l-Artikolu. Artikolu 19 Il-kalkolazzjoni tal-kumpens (1) Meta t-trasportatur ikun responsabbli għat-telf totali tal-merkanzija, il-kumpens li jkun irid jitħallas minnu jkun ugwali għall-valur tal-merkanzija fil-post u fil-jum tal-kunsinna skont il-kuntratt tat-trasport. Kunsinna tal-merkanzija lil persuna differenti mill-persuna li tkun intitolata għaliha titqies bħala telf. (2) F’każ ta’ telf jew ħsara parzjali fil-merkanzija, it-trasportatur jinżamm responsabbli biss fil-limitu tat-telf fil-valur. (3) Il-valur tal-merkanzija jiġi ffissat skont il-prezz tal-iskambju tal-materja prima jew, jekk tali prezz ma jkunx jeżisti, skont il-prezz tagħha fis-suq jew, jekk la jkun hemm prezz tal-iskambju tal-materja prima u lanqas prezz fis-suq, b’referenza għall-valur normali tal-merkanzija tal-istess tip u kwalità fil-post tal-kunsinna. (4) Fir-rigward tal-merkanzija li, minħabba n-natura tagħha, tkun esposta għal ħela matul it-trasport, it-trasportatur jinżamm responsabbli biss, irrispettivament mit-tul tat-trasport, għal dik il-parti tal-ħela li taqbeż il-ħela normali (f’volum jew piż) kif iddeterminata mill-partijiet għall-kuntratt tat-trasport jew, jekk le, mir-regolamenti jew mill-prattika stabbilita fil-post tad-destinazzjoni. (5) Id-dispożizzjonijiet ta’ dan l-Artikolu ma għandhomx jaffettwaw id-dritt tat-trasportatur fir-rigward tal-merkanzija kif previst mill-kuntratt tat-trasport jew, fin-nuqqas ta’ ftehimiet speċjali f’dan ir-rigward, mir-regolamenti jew prattiċi nazzjonali applikabbli. Artikolu 20 Il-limiti massimi tar-responsabbiltà (1) Soġġett għall-Artikolu 21 u għall-paragrafu 4 ta' dan l-Artikolu, kif ukoll irrispettivament mill-azzjoni mressqa kontra tiegħu, it-trasportatur taħt ebda ċirkostanza ma jinżamm responsabbli għal ammonti li jaqbżu 666,67 unità tal-kontijiet għal kull pakkett jew unità oħra ttrasportata bil-baħar, jew żewġ unitajiet tal-kontijiet għal kull kilogramma ta’ piż, kif speċifikat fid-dokument tat-trasport, tal-merkanzija mitlufa jew li tkun ġarrbet ħsara, skont liema jkunu l-ogħla. Jekk il-pakkett jew unità oħra għat-trasport bil-baħar ikun / tkun kontenitur u jekk fid-dokument tat-trasport ma ssir ebda referenza għal pakkett jew unità għat-trasport ikkonsolidata fil-kontenitur, l-ammont ta’ 666,67 unità tal-kontijiet jiġi sostitwit bl-ammont ta’ 1 500 unità tal-kontijiet għall-kontenitur mingħajr il-merkanzija li jkun fih u, barra minn hekk, bl-ammont ta’ 25 000 unità tal-kontijiet għall-merkanzija li jkun hemm fil-kontenitur. (2) Meta jintuża kontejner, pelit jew oġġett simili ta’ trasport għall-konsolidazzjoni tal-merkanzija, il-pakketti jew unitajiet oħrajn għat-trasportkif ippakkjati fi jew fuq tali oġġett ta’ trasport jitqiesu bħala pakketti jew unitajiet għat-trasport bil-baħar. Ħlief kif imsemmi qabel, l-oġġetti fi jew fuq dan l-artikolu ta’ trasport huma meqjusa bħala unità waħda ta’ trasport bil-baħar. F’dawk il-każijiet fejn l-oġġett ta’ trasport innifsu jkun intilef jew ġarrab ħsara, dak l-oġġett ta’ trasport, jekk ma jkunx proprjetà tat-trasportatur jew inkella fornut minnu b’xi mod ieħor, jitqies bħala unità waħda separata intiża għat-trasport bil-baħar. (3) F’każ ta’ telf minħabba dewmien fil-kunsinna, ir-responsabbiltà tat-trasportatur ma għandhiex taqbeż l-ammont tal-merkanzija. Madankollu, ir-responsabbiltà aggregata skont il-paragrafu 1 u l-ewwel sentenza ta' dan il-paragrafu ma taqbiżx il-limitazzjoni li għandha tiġi stabbilita skont il-paragrafu 1 għat-telf totali tal-merkanzija li fir-rigward tiegħu rriżultat ir-responsabbiltà. (4) Il-limiti massimi tar-responsabbiltà msemmija fil-paragrafu 1 ma japplikawx: (a) meta n-natura u l-valur ogħla tal-merkanzija jew tal-oġġetti tat-trasport ikunu ġew speċifikati espliċitament fid-dokument tat-trasport u t-trasportatur ma jkunx irrifjuta dawk l-ispeċifikazzjonijiet, jew (b) meta l-partijiet ikunu qablu espliċitament ma’ limiti massimi ogħla ta’ responsabbiltà. (5) It-total tal-ammonti ta’ kumpens rekuperabbli mit-trasportatur, mit-trasportatur effettiv u mill-impjegati u l-aġenti tagħhom għall-istess telf ma jaqbiżx il-limiti tar-responsabbiltà globali previsti f’dan l-Artikolu. Artikolu 21 Telf tad-dritt li tillimita r-responsabbiltà (1) It-trasportatur jew it-trasportatur effettiv ma jkunx intitolat għall-eżonerazzjonijiet u l-limiti tar-responsabbiltà previsti f’din il-Konvenzjoni jew fil-kuntratt tat-trasport jekk jiġi pprovat li huwa stess ikkawża l-ħsara b’att jew omissjoni, kemm jekk bl-intenzjoni li jikkawża tali ħsara kif ukoll jekk b’nuqqas ta’ attenzjoni u bl-għarfien li probabbilment setgħet tirriżulta tali ħsara. (2) Bl-istess mod, l-impjegati u l-aġenti li jaġixxu f’isem it-trasportatur jew it-trasportatur effettiv ma jkunux intitolati għall-eżonerazzjonijiet u l-limiti tar-responsabbiltà previsti f’din il-Konvenzjoni jew fil-kuntratt tat-trasport jekk jiġi pprovat li huma kkawżaw il-ħsara bil-mod deskritt fil-paragrafu 1. Artikolu 22 Applikazzjoni tal-eżonerazzjonijiet u l-limiti tar-responsabbiltà L-eżonerazzjonijiet u l-limiti tar-responsabbiltà previsti f’din il-Konvenzjoni jew fil-kuntratt tat-trasport japplikaw fi kwalunkwe azzjoni fir-rigward tat-telf jew tal-ħsara jew fir-rigward tad-dewmien fil-kunsinna tal-merkanzija koperta mill-kuntratt tat-trasport, kemm jekk l-azzjoni tkun ibbażata fuq kuntratt, delitt jew xi bażi ġuridika oħra. KAPITOLU VI IL-PERJODU TAL-PRETENSJONIJIET Artikolu 23 Notifika tal-ħsara (1) L-aċċettazzjoni mingħajr riserva tal-merkanzija mid-destinatarju hija evidenza prima facie tal-kunsinna mit-trasportatur tal-merkanzija fl-istess kundizzjoni u kwantità bħal meta ġiet ikkonsenjata lilu għat-trasport. (2) It-trasportatur u d-destinatarju jistgħu jitolbu li ssir spezzjoni tal-kundizzjoni u l-kwantità tal-merkanzija mal-kunsinna tagħha fil-preżenza taż-żewġ partijiet. (3) Meta jkun hemm l-evidenza ta’ telf ta’ merkanzija jew ħsara fil-merkanzija, kwalunkwe riserva min-naħa tad-destinatarju trid tiġi fformulata bil-miktub b’tali mod li tispeċifika n-natura ġenerali tal-ħsara, sa mhux aktar tard miż-żmien tal-kunsinna, sakemm id-destinatarju u t-trasportatur ma jkunux iċċekkjaw il-kundizzjoni tal-merkanzija flimkien. (4) Meta ma jkun hemm ebda evidenza ta’ telf ta’ merkanzija jew ħsara fil-merkanzija, kwalunkwe riserva min-naħa tad-destinatarju trid tiġi nnotifikata bil-miktub b’tali mod li tispeċifika n-natura ġenerali tal-ħsara, sa mhux aktar tard minn sebat ijiem konsekuttivi miż-żmien tal-kunsinna; f’każ bħal dan, il-parti li tkun ġarrbet il-ħsara turi li l-ħsara kienet ikkawżata waqt li l-merkanzija kienet taħt ir-responsabbiltà tat-trasportatur. (5) Ma jitħallas ebda kumpens għall-ħsara li tirriżulta minn dewmien fil-kunsinna, għajr meta d-destinatarju jkun jista’ juri bil-provi li huwa bagħat notifika tad-dewmien lit-trasportatur fi żmien 21 jum konsekuttivi wara l-kunsinna tal-merkanzija u li dan l-avviż wasal għand it-trasportatur. Artikolu 24 Limitazzjoni tal-azzjonijiet (1) L-azzjonijiet kollha li jirriżultaw minn kuntratt irregolat minn din il-Konvenzjoni jkunu preskritti wara sena li tibda mill-jum li fih il-merkanzija waslet, jew suppost li kellha tasal, għand id-destinatarju. Il-jum li fih jibda l-perjodu ta’ limitazzjoni mhuwiex inkluż fil-perjodu. (2) Il-persuna li titressaq azzjoni kontriha tista’, fi kwalunkwe ħin matul il-perjodu ta’ limitazzjoni, testendi dak il-perjodu permezz ta’ dikjarazzjoni bil-miktub għall-parti li tkun ġarrbet il-ħsara. Dan il-perjodu jista’ jiġi estiż aktar b'dikjarazzjonijiet waħda jew aktar ulterjuri. (3) Dan il-perjodu jista’ jkompli jiġi estiż permezz ta’ dikjarazzjoni ulterjuri jew aktar dikjarazzjonijiet. Is-sospensjoni u l-interruzzjoni tal-perjodu ta’ limitazzjoni jiġu rregolati mil-liġi tal-Istat applikabbli għall-kuntratt tat-trasport. (4) Kull rikors għal kumpens minn persuna meqjusa bħala responsabbli skont din il-Konvenzjoni jista’ jitressaq saħansitra wara l-iskadenza tal-perjodu ta’ limitazzjoni previst fil-paragrafi 1 u 2 ta' dan l-Artikolu, jekk il-proċeduri jitressqu f’perjodu ta’ 90 jum li jibdew minn dakinhar li l-persuna li tressaq ir-rikors tkun ħallset il-ħlas dovut jew tkun ġiet innotifikata bil-proċess, jew jekk il-proċeduri jitressqu f’perjodu itwal kif previst mil-liġi tal-Istat fejn jitressqu l-proċeduri. (5) Dritt għal rikors li jkun ġie preskritt wara skadenza taż-żmien ma jistax jiġi eżerċitat permezz ta’ kontrorikjam jew tpaċija. KAPITOLU VII IL-LIMITI TAL-LIBERTÀ KUNTRATTWALI Artikolu 25 In-nullità tal-istipulazzjonijiet kuntrattwali (1) Kull stipulazzjoni kuntrattwali intiża biex teskludi jew tillimita jew inkella, bla ħsara għad-dispożizzjonijiet tal-paragrafu 4 tal-Artikolu 20, biex iżżid ir-responsabbiltà, skont it-tifsira ta’ din il-Konvenzjoni, tat-trasportatur, tat-trasportatur effettiv jew tal-impjegati jew l-aġenti tiegħu, bil-għan li tneħħi r-responsabbiltà tal-prova jew li tnaqqas il-perjodi għall-pretensjonijiet jew limitazzjonijiet imsemmija fl-Artikoli 23 u 24 titqies bħala nulla u bla effett. Kull stipulazzjoni li tassenja benefiċċju ta’ assigurazzjoni tal-merkanzija favur it-trasportatur titqies ukoll bħala nulla u bla effett. (2) Minkejja d-dispożizzjonijiet tal-paragrafu 1 ta' dan l-Artikolu u bla ħsara għall-Artikolu 21, jiġu awtorizzati stipulazzjonijiet kuntrattwali li jispeċifikaw li t-trasportatur jew it-trasportatur effettiv ma jinżammx responsabbli għat-telf li jirriżulta minn: (a) att jew omissjoni mill-kaptan tal-bastiment, mill-bdot jew minn kwalunkwe persuna oħra fis-servizz tal-bastiment, tar-rimonkjatur jew tal-bastiment tal-irmonk matul in-navigazzjoni jew fil-formazzjoni jew ix-xoljiment ta’ konvoj imbottat jew irmonkat, diment li t-trasportatur ikun ikkonforma mal-obbligi stabbiliti għall-ekwipaġġ fil-paragrafu 3 tal-Artikolu 3, sakemm l-att jew l-omissjoni ma jirriżultawx minn intenzjoni li tikkawża ħsara jew minn imġiba imprudenti bl-għarfien li probabbilment tista’ tirriżulta tali ħsara; (b) nirien jew splużjoni abbord il-bastiment, fejn ma jkunx possibbli li jiġi pprovat li n-nirien jew l-isplużjoni rriżultaw minn żball tat-trasportatur jew tat-trasportatur effettiv jew tal-impjegati / aġenti tiegħu jew inkella minn difett tal-bastiment; (c) difetti li kienu jeżistu qabel il-vjaġġ tal-bastiment tiegħu jew ta’ bastiment mikri jekk huwa jkun jista’ juri li tali difetti ma setgħux jiġu identifikati qabel il-bidu tal-vjaġġ minkejja d-diliġenza xierqa murija. KAPITOLU VIII DISPOŻIZZJONIJIET SUPPLIMENTARI Artikolu 26 Medja ġenerali F’din il-Konvenzjoni ma hemm xejn li jipprevjeni l-applikazzjoni tad-dispożizzjonijiet fil-kuntratt tat-trasport jew tal-liġi nazzjonali li tirrigwardja l-kalkolazzjoni tal-ammont ta’ ħsara u kontribuzzjonijiet li jkunu jridu jitħallsu f’każ ta’ medja ġenerali. Artikolu 27 Dispożizzjonijiet applikabbli oħrajn u l-ħsara nukleari (1) Din il-Konvenzjoni ma timmodifikax id-drittijiet jew id-dmirijiet tat-trasportatur previsti fil-konvenzjonijiet internazzjonali jew fil-liġi nazzjonali fir-rigward tal-limitazzjoni tar-responsabbiltà tas-sidien tal-bastimenti marittimi u tan-navigazzjoni interna. (2) It-trasportatur jinħeles mir-responsabbiltà skont din il-Konvenzjoni għal ħsara kkawżata minn inċident nukleari jekk l-operatur ta’ installazzjoni nukleari jew persuna awtorizzata oħra jkunu responsabbli għal din il-ħsara skont il-liġijiet u r-regolamenti ta’ Stat li jirregolaw ir-responsabbiltà fil-qasam tal-enerġija nukleari. Artikolu 28 Unità tal-kontijiet L-unità tal-kontijiet imsemmija fl-Artikolu 20 ta’ din il-Konvenzjoni hija d-Dritt Speċjali ta’ Prelevament kif definit mill-Fond Monetarju Internazzjonali. L-ammonti msemmija fl-Artikolu 20 għandhom jiġu kkonvertiti għall-munita nazzjonali ta’ Stat partikolari skont il-valur ta’ dik il-munita fid-data tal-ġudizzju jew fid-data miftehma mill-partijiet. F’termini tad-Drittijiet Speċjali ta’ Prelevament, il-valur ta’ munita nazzjonali ta’ Stat Kontraenti għandu jiġi kkalkolat skont il-metodu ta’ evalwazzjoni applikat mill-Fond Monetarju Internazzjonali fis-seħħ fid-data inkwistjoni għall-operazzjonijiet u t-tranżazzjonijiet tiegħu. Artikolu 29 Dispożizzjonijiet nazzjonali addizzjonali (1) F’każijiet mhux previsti f’din il-Konvenzjoni, il-kuntratt tat-trasport jiġi rregolat mil-liġi tal-Istat miftehma mill-Partijiet. (2) Fin-nuqqas ta’ tali ftehim, għandha tiġi applikata l-liġi tal-Istat li magħha huwa relatat l-aktar mill-qrib il-kuntratt tat-trasport. (3) Għandu jiġi preżunt li l-kuntratt tat-trasport huwa relatat l-aktar mill-qrib mal-Istat fejn kien jinsab il-post prinċipali tan-negozju tat-trasportatur fil-ħin meta ġie konkluż il-kuntratt, jekk il-port tat-tagħbija jew il-post fejn tiġi ttrasbordata l-merkanzija, jew inkella l-port tal-iżbark jew il-post tal-kunsinna jew il-post prinċipali tan-negozju tal-ispeditur ikun jinsab ukoll f’dak l-Istat. Jekk it-trasportatur ma jkollu ebda post ta’ negozju fuq l-art u jikkonkludi l-kuntratt tat-trasport abbord il-bastiment tiegħu, għandu jiġi preżunt li l-kuntratt huwa relatat l-aktar mill-qrib mal-Istat fejn huwa rreġistrat il-bastiment jew li tiegħu jtajjar il-bandiera, jekk il-port tat-tagħbija jew il-post fejn tiġi ttrasbordata l-merkanzija, jew inkella l-port tal-iżbark jew il-post tal-kunsinna jew il-post prinċipali tan-negozju tal-ispeditur ikun jinsab ukoll f’dak l-Istat. (4) Il-liġi tal-Istat fejn tinsab il-merkanzija tirregola l-garanzija reali mogħtija lit-trasportatur għall-pretensjonijiet stipulati fil-paragrafu 1 tal-Artikolu 10. KAPITOLU IX DIKJARAZZJONIJIET LI JIKKONĊERNAW IL-KAMP TA’ APPLIKAZZJONI Artikolu 30 It-trasport permezz ta’ passaġġi tal-ilma interni speċifiċi (1) Kull Stat jista’, fiż-żmien tal-iffirmar ta’ din il-Konvenzjoni jew fiż-żmien tar-ratifika tagħha, tal-aċċettazzjoni tagħha, tal-approvazzjoni tagħha jew tal-adeżjoni magħha, jiddikjara li mhuwiex se japplika din il-Konvenzjoni għal kuntratti li jirrigwardjaw it-trasport permezz ta’ passaġġi fuq l-ilma interni speċifiċi li jinsabu fit-territorju tiegħu li għalihom ma japplikawx ir-regoli ta’ navigazzjoni internazzjonali u li ma jikkostitwixxu ebda rabta bejn dawn il-passaġġi tal-ilma internazzjonali. Madankollu, tali dikjarazzjoni tista' ma ssemmix il-passaġġi tal-ilma ewlenin kollha ta’ dak l-Istat. (2) Meta l-għan tal-kuntratt tat-trasport ikun it-trasport ta’ merkanzija mingħajr trasbord kemm fuq passaġġi tal-ilma mhux imsemmija fid-dikjarazzjoni msemmija fil-paragrafu 1 ta’ dan l-Artikolu kif ukoll fuq passaġġi tal-ilma msemmija f’din id-dikjarazzjoni, din il-Konvenzjoni tapplika b’mod ugwali għal dan il-kuntratt, sakemm id-distanza li trid tiġi vvjaġġata fuq il-passaġġi tal-ilma msemmija l-aħħar ma tkunx l-itwal. (3) Meta ssir dikjarazzjoni skont il-paragrafu 1, kull Stat Kontraenti ieħor jista’ jiddikjara li mhuwiex se japplika d-dispożizzjonijiet ta’ din il-Konvenzjoni għall-kuntratti msemmija f’din id-dikjarazzjoni. Id-dikjarazzjoni li ssir skont dan il-paragrafu tidħol fis-seħħ fiż-żmien tad-dħul fis-seħħ tal-Konvenzjoni għall-Istat li jkun għamel dikjarazzjoni skont il-paragrafu 1, iżda l-aktar kmieni fiż-żmien tad-dħul fis-seħħ tal-Konvenzjoni għall-Istat li jkun għamel dikjarazzjoni skont dan il-paragrafu. (4) Id-dikjarazzjonijiet imsemmija fil-paragrafi 1 u 3 ta’ dan l-Artikolu jistgħu jiġu rtirati kompletament jew parzjalment, f'kull ħin, permezz ta’ notifika lid-depożitarju għal dak il-għan, fejn tiġi indikata d-data li minnha ’l quddiem ma jibqgħux fis-seħħ. L-irtirar ta’ dawn id-dikjarazzjonijiet ma għandu jkollu l-ebda effett fuq kuntratti li diġà ġew konklużi. Artikolu 31 It-trasport nazzjonali jew trasport mingħajr ħlas Kull Stat jista’, fiż-żmien tal-iffirmar ta’ din il-Konvenzjoni jew fiż-żmien tar-ratifika tagħha, tal-aċċettazzjoni tagħha, tal-approvazzjoni tagħha jew tal-adeżjoni magħha, jew f'kull ħin minn hemm ’il quddiem, jiddikjara li se japplika din il-Konvenzjoni anki: (a) għal kuntratti tat-trasport li jiddikjaraw li l-port tat-tagħbija jew il-post tat-trasbord jew inkella l-port tal-iżbark jew il-post tal-kunsinna jinsab fit-territorju tiegħu; (b) permezz ta’ deroga mill-paragrafu 1 tal-Artikolu 1 għat-trasport mingħajr ħlas. Artikolu 32 Dispożizzjonijiet reġjonali li jikkonċernaw ir-responsabbiltà (1) 1. Kull Stat jista’, fiż-żmien tal-iffirmar ta’ din il-Konvenzjoni, jew fiż-żmien tar-ratifika tagħha, tal-aċċettazzjoni tagħha, tal-approvazzjoni tagħha jew tal-adeżjoni magħha, jew f'kull ħin minn hemm ’il quddiem, jiddikjara li, fir-rigward tat-trasport ta’ merkanzija bejn il-portijiet tat-tagħbija jew il-postijiet fejn tiġi ttrasbordata l-merkanzija u bejn il-portijiet tal-iżbark jew il-postijiet tal-kunsinna, li jew it-tnejn li huma jkunu jinsabu fit-territorju tiegħu jew wieħed ikun jinsab fit-territorju tiegħu u l-ieħor ikun jinsab fit-territorju ta’ Stat li jkun għamel l-istess dikjarazzjoni, it-trasportatur ma jinżammx responsabbli għall-ħsara kkawżata minn att jew omissjoni mill-kaptan tal-bastiment, minn bdot jew minn kwalunkwe persuna oħra fis-servizz tal-bastiment, tar-rimonkjatur jew tal-bastiment tal-irmonk matul in-navigazzjoni jew matul il-formazzjoni ta’ konvoj imbottat jew irmonkat, diment li t-trasportatur ikun ikkonforma mal-obbligi stabbiliti għall-ekwipaġġ fil-paragrafu 3 tal-Artikolu 3, sakemm l-att jew l-omissjoni ma jirriżultawx minn intenzjoni li tikkawża ħsara jew minn imġiba imprudenti bl-għarfien li probabbilment tista’ tirriżulta tali ħsara. (2) Id-dispożizzjoni li tikkonċerna r-responsabbiltà msemmija fil-paragrafu 1 tidħol fis-seħħ bejn żewġ Stati Kontraenti meta din il-Konvenzjoni tidħol fis-seħħ fit-tieni Stat li jkun għamel l-istess dikjarazzjoni. Jekk Stat ikun għamel din id-dikjarazzjoni wara d-dħul fis-seħħ tal-Konvenzjoni għal dak l-Istat, id-dispożizzjoni li tikkonċerna r-responsabbiltà msemmija fil-paragrafu 1 tidħol fis-seħħ fl-ewwel jum tax-xahar wara perjodu ta’ tliet xhur min-notifika tad-dikjarazzjoni lid-depożitarju. Id-dispożizzjoni li tikkonċerna r-responsabbiltà tkun applikabbli biss għal dawk il-kuntratti tat-trasport li jkunu ġew iffirmati wara d-dħul fis-seħħ tagħha. (3) Dikjarazzjoni li ssir skont il-paragrafu 1 tista’ tiġi rtirata f'kull ħin permezz ta’ notifika lid-depożitarju. F’każ ta’ rtirar, id-dispożizzjonijiet li jikkonċernaw ir-responsabbiltà msemmija fil-paragrafu 1 ma jibqgħux fis-seħħ mill-ewwel jum tax-xahar wara n-notifika jew fi żmien sussegwenti indikat fin-notifika. L-irtirar ma japplikax għal dawk il-kuntratti tat-trasport li jkunu ġew iffirmati qabel id-data meta d-dispożizzjonijiet li jikkonċernaw ir-responsabbiltà ma baqgħux fis-seħħ. KAPITOLU X DISPOŻIZZJONIJIET FINALI Artikolu 33 Il-firma, ir-ratifika, l-aċċettazzjoni, l-approvazzjoni, l-adeżjoni (1) Din il-Konvenzjoni tinżamm miftuħa għal sena sabiex tiġi ffirmata mill-Istati kollha fil-kwartieri ġenerali tad-depożitarju. Il-perjodu tal-iffirmar jibda minn dakinhar li d-depożitarju jiddikjara li t-testi awtentiċi kollha ta’ din il-Konvenzjoni huma disponibbli. (2) L-Istati jistgħu jsiru Partijiet għal din il-Konvenzjoni: (a) permezz tal-iffirmar mingħajr riserva dwar ir-ratifika, l-aċċettazzjoni jew l-approvazzjoni; (b) permezz tal-iffirmar bla ħsara għar-ratifika, għall-aċċettazzjoni jew għall-approvazzjoni, segwit mir-ratifika, mill-aċċettazzjoni jew mill-approvazzjoni; (c) permezz ta’ adeżjoni wara l-iskadenza ffissata għall-iffirmar. (3) L-istrumenti tar-ratifika, tal-aċċettazzjoni, tal-approvazzjoni jew tal-adeżjoni jiġu ddepożitati mad-depożitarju. Artikolu 34 Dħul fis-seħħ (1) Din il-Konvenzjoni tidħol fis-seħħ fl-ewwel jum tax-xahar wara l-iskadenza ta’ perjodu ta’ tliet xhur mid-data li fiha ħames Stati ffirmaw din il-Konvenzjoni mingħajr riserva dwar ir-ratifika, l-aċċettazzjoni jew l-approvazzjoni jew mid-data li fiha ddepożitaw l-istrumenti ta’ ratifika, aċċettazzjoni, approvazzjoni jew adeżjoni tagħhom mad-depożitarju. (2) Għal kull Stat li jiffirma din il-Konvenzjoni mingħajr riserva dwar ir-ratifika, l-aċċettazzjoni jew l-approvazzjoni jew mid-data tad-depożitu tal-istrumenti ta’ ratifika, aċċettazzjoni, approvazzjoni jew adeżjoni mad-depożitarju wara d-dħul fis-seħħ ta’ din il-Konvenzjoni, din l-istess Konvenzjoni tidħol fis-seħħ fl-ewwel jum tax-xahar wara l-iskadenza ta’ perjodu ta’ tliet xhur mid-data tal-iffirmar mingħajr riserva dwar ir-ratifika, l-aċċettazzjoni jew l-approvazzjoni jew mid-data tad-depożitu tal-istrumenti ta’ ratifika, aċċettazzjoni, approvazzjoni jew adeżjoni mad-depożitarju. Artikolu 35 Denunzja (1) Din il-Konvenzjoni tista’ tiġi ddenunzjata minn Stat Parti mal-iskadenza ta’ perjodu ta’ sena wara d-data tad-dħul fis-seħħ tagħha għal dak l-Istat. (2) In-notifika tad-denunzja tiġi ddepożitata mad-depożitarju. (3) Id-denunzja tidħol fis-seħħ fl-ewwel jum tax-xahar wara l-iskadenza ta’ perjodu ta’ sena mid-data tad-depożitu tan-notifika tad-denunzja jew wara perjodu itwal imsemmi fin-notifika tad-denunzja. Artikolu 36 Reviżjoni u emenda B'talba ta’ mhux inqas minn terz tal-Istati Kontraenti għal din il-Konvenzjoni, id-depożitarju għandu jlaqqa’ konferenza tal-Istati Kontraenti għar-reviżjoni jew l-emenda tagħha. Artikolu 37 Reviżjoni tal-ammonti għal-limitazzjoni tar-responsabbiltà u l-unità tal-kontijiet (1) 1. Minkejja d-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 36, meta tiġi proposta reviżjoni tal-ammont speċifikat fil-paragrafu 1 tal-Artikolu 20, jew is-sostituzzjoni tal-unità definita fl-Artikolu 28 minn unità oħra, id-depożitarju, meta jkun hemm mhux inqas minn kwart tal-Istati Partijiet għal din il-Konvenzjoni li jitolbu dan, jissottometti l-proposta lill-membri kollha tal-Kummissjoni Ekonomika għall-Ewropa tan-Nazzjonijiet Uniti, tal-Kummissjoni Ċentrali għan-Navigazzjoni fuq ir-Rhine u tal-Kummissjoni tad-Danubju, kif ukoll lill-Istati Kontraenti kollha, filwaqt li jlaqqa’ konferenza għall-iskop waħdieni li jitbiddel l-ammont speċifikat fil-paragrafu 1 tal-Artikolu 20, jew is-sostituzzjoni tal-unità definita fl-Artikolu 28 minn unità oħra. (2) Il-konferenza titlaqqa’ fl-ewwel sitt xhur wara l-jum li fih tintbagħat il-proposta. (3) L-Istati Kontraenti kollha għal din il-Konvenzjoni huma intitolati li jipparteċipaw fil-konferenza, kemm jekk ikunu Membri tal-organizzazzjonijiet imsemmija fil-paragrafu 1 kif ukoll jekk le. (4) L-emendi jiġu adottati minn maġġoranza ta’ żewġ terzi tal-Istati Kontraenti għall-Konvenzjoni rrappreżentati fil-konferenza u li jieħdu sehem fil-votazzjoni, bil-kundizzjoni li mhux inqas minn nofs l-Istati Kontraenti għal din il-Konvenzjoni jkunu rrappreżentati meta jittieħed il-vot. (5) Matul il-konsultazzjoni dwar l-emenda tal-ammont speċifikat fil-paragrafu 1 tal-Artikolu 20, il-konferenza tikkunsidra l-lezzjonijiet meħuda mill-avvenimenti li wasslu għall-ħsara u, b’mod partikolari, l-ammont ta’ ħsara li jirriżultaw minnhom, il-bidliet fil-valuri monetarji u l-effett tal-emenda proposta fuq l-ispiża tal-assigurazzjoni. (6) (a) L-emenda tal-ammont skont dan l-Artikolu tista’ tidħol fis-seħħ fl-ewwel ħames snin wara l-jum li fih il-Konvenzjoni nfetħet għall-iffirmar u fl-ewwel ħames snin wara l-jum li fih daħlet fis-seħħ emenda li saret qabel skont dan l-Artikolu. (b) Ammont ma jistax jiżdied tant li jaqbeż l-ammont tal-limiti massimi tar-responsabbiltà speċifikati minn din il-Konvenzjoni, miżjud b’sitta fil-mija fis-sena, ikkalkolat skont il-prinċipju tal-imgħax kompost mill-jum li fih il-Konvenzjoni nfetħet għall-iffirmar. (c) Ammont ma jistax jiżdied tant li jaqbeż it-triplu tal-limiti massimi tar-responsabbiltà speċifikati minn din il-Konvenzjoni. (7) Id-depożitarju jinnotifika lill-Istati Kontraenti kollha dwar kwalunkwe emenda adottata skont il-paragrafu 4. L-emenda titqies li ġiet aċċettata wara perjodu ta’ 18-il xahar wara l-jum tan-notifika, sakemm matul dan il-perjodu ma jkunx hemm inqas minn kwart tal-Istati li kienu Stati Kontraenti fiż-żmien li ttieħdet id-deċiżjoni dwar l-emenda li jkunu għarrfu lid-depożitarju li mhumiex sejrin jaċċettaw dik l-emenda; f’każ bħal dan, l-emenda tiġi rrifjutata u ma tidħolx fis-seħħ. (8) Emenda li titqies li ġiet aċċettata skont il-paragrafu 7 tidħol fis-seħħ 18-il xahar wara l-aċċettazzjoni tagħha. (9) L-Istati Kontraenti kollha huma marbuta bl-emenda sakemm huma ma jiddenunzjawx din il-Konvenzjoni skont l-Artikolu 35 sa mhux aktar tard minn sitt xhur qabel id-dħul fis-seħħ tal-emenda. Id-denunzja tidħol fis-seħħ mad-dħul fis-seħħ tal-emenda. (10) Meta tiġi adottata emenda iżda jkun għadu ma ġiex preskritt il-perjodu skedat ta’ ħmistax-il xahar għall-aċċettazzjoni, Stat li jsir Stat Kontraenti matul dak il-perjodu jkun marbut bl-emenda jekk din tidħol fis-seħħ. Stat li jsir Stat Kontraenti wara dak il-perjodu jkun marbut b’emenda aċċettata skont il-paragrafu 7. Fil-każijiet iċċitati f'dan il-paragrafu, Stat ikun marbut b’emenda hekk kif din tidħol fis-seħħ jew hekk kif tidħol fis-seħħ din il-Konvenzjoni għal dak l-Istat, jekk din tidħol fis-seħħ sussegwentement. Artikolu 38 Id-depożitarju (1) Din il-Konvenzjoni tiġi ddepożitata mal-Gvern tar-Repubblika tal-Ungerija. (2) Id-depożitarju għandu: (a) jikkomunika mal-Istati kollha li pparteċipaw fil-Konferenza Diplomatika għall-Adozzjoni tal-Konvenzjoni ta’ Budapest dwar il-Kuntratt għat-Trasport tal-Merkanzija permezz ta’ Passaġġi tal-Ilma Interni, għall-iċċekkjar tal-Konvenzjoni preżenti fil-verżjoni tal-lingwa uffiċjali li ma kinitx disponibbli fiż-żmien tal-Konferenza; (b) jgħarraf lill-Istati kollha msemmija taħt is-subparagrafu (a) ta’ hawn fuq dwar kwalunkwe proposta għall-emenda tat-test ikkomunikat skont is-subparagrafu (a) ta’ hawn fuq; (c) jistabbilixxi d-data li fiha l-verżjonijiet tal-lingwi uffiċjali kollha ta’ din il-Konvenzjoni nġiebu f’konformità ma’ xulxin u għandhom jitqiesu bħala awtentiċi; (d) jikkomunika mal-Istati kollha msemmija fis-subparagrafu (a) ta’ hawn fuq id-data stabbilita skont is-subparagrafu (c) ta’ hawn fuq; (e) jikkomunika mal-Istati kollha li ġew mistiedna għall-Konferenza Diplomatika għall-Adozzjoni tal-Konvenzjoni ta’ Budapest dwar il-Kuntratt għat-Trasport tal-Merkanzija permezz ta’ Passaġġi tal-Ilma Interni u ma’ dawk li ffirmaw din il-Konvenzjoni jew aderixxew magħha, kopji veri ċċertifikati ta’ din il-Konvenzjoni; (f) jgħarraf lill-Istati kollha li ffirmaw din il-Konvenzjoni jew aderixxew magħha: i. dwar kull firma, notifika jew dikjarazzjoni ġdida magħmula, li tindika d-data tal-firma, tan-notifika jew tad-dikjarazzjoni; ii. dwar id-data tad-dħul fis-seħħ ta’ din il-Konvenzjoni; iii. dwar kull denunzja ta’ din il-Konvenzjoni u dwar id-data li fiha għandha tidħol fis-seħħ tali denunzja; iv. dwar kull emenda adottata skont l-Artikoli 36 u 37 ta’ din il-Konvenzjoni u dwar id-data tad-dħul fis-seħħ ta’ tali emenda; v. dwar kull komunikazzjoni meħtieġa skont dispożizzjoni ta’ din il-Konvenzjoni. (3) Wara d-dħul fis-seħħ ta’ din il-Konvenzjoni, id-depożitarju għandu jibgħat lis-Segretarjat tan-Nazzjonijiet Uniti kopja vera ċċertifikata ta’ din il-Konvenzjoni għar-reġistrazzjoni u l-pubblikazzjoni, skont l-Artikolu 102 tal-Karta tan-Nazzjonijiet Uniti. MAGĦMUL F’Budapest fit-tnejn u għoxrin ta’ Ġunju 2001 f’kopja oriġinali waħda li t-testi tagħha bl-Olandiż, bl-Ingliż, bil-Franċiż, bil-Ġermaniż u bir-Russu huma ugwalment awtentiċi. B’XHIEDA TA’ DAN, il-plenipotenzarji hawn taħt imsemmija, debitament awtorizzati sabiex jagħmlu hekk mill-Gvernijiet tagħhom, iffirmaw din il-Konvenzjoni.