MT Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea C 13/161

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “L-effetti tad-diġitalizzazzjoni fuq is-settur tas-servizzi u l-impjieg b’rabta mal-bidla industrijali”

(opinjoni esploratorja)

(2016/C 013/24)

Relatur: is-Sur Wolfgang GREIF Korelatur: is-Sur Hannes LEO

F’ittra tad-29 ta’ Ġunju 2015, u b’konformità mal-Artikolu 304 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea, is-Sur Nicolas Schmit, Ministru għax-Xogħol, l-Impjiegi u l-Ekonomija Soċjali u ta’ Solidarjetà, f’isem il-presidenza futura tal-Lussemburgu, talab lill-Kumitat ifassal Opinjoni esploratorja dwar

“L-effetti tad-diġitalizzazzjoni fuq is-settur tas-servizzi u l-impjiegi b’rabta mal-bidla industrijali”

(opinjoni esploratorja).

Il-Kummissjoni Konsultattiva dwar il-Bidliet Industrijali (CCMI), inkarigata sabiex tipprepara l-ħidma tal-Kumitat dwar is-suġġett, adottat l-opinjoni esploratorja tagħha nhar il-15 ta’ Lulju 2015.

Matul il-510 sessjoni plenarja tiegħu tas-16 u s-17 ta’ Settembru 2015 (seduta tas-16 ta’ Settembru 2015), il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew adotta din l-Opinjoni b’139 vot favur, vot wieħed (1) kontra u 8 astensjonijiet.

1. Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

1.1. Id-diġitalizzazzjoni tibdel is-sezzjonijiet kollha tas-soċjetà u tal-ekonomija u b’hekk, loġikament, għandha impatt fuq ix-xogħol u l-impjiegi. It-teknoloġija diġitali għandha l-potenzjal li tkattar il-ġid għal livelli mingħajr preċedent, u tista’ tixpruna l-kwalità tax-xogħol u l-impjieg fl-Ewropa. Madankollu, dawn l-opportunitajiet fihom ir-riskji tagħhom, kif inhu evidenti fis-setturi ekonomiċi kollha, inkluża wkoll l-industrija privata tas-servizzi (1).

1.2. Minn naħa, id-diġitalizzzazzjoni tippermetti mudelli kummerċjali u servizzi innovattivi li jwasslu għal possibbiltà ta’ qligħ li qatt qabel ma kien immaġinat fil-produttività tas-servizzi u t-titjib fl-għażla għall-konsumatur (2). Min-naħa l-oħra, għandhom impatt sinifikanti fuq is-suq u l-organizzazzjoni tax-xogħol bħal żieda fl-inugwaljanzi fid-dħul u aċċess limitat għas-sistemi tas-sigurtà soċjali li għal ċertu kategoriji ta’ ħaddiema jistgħu jkunu negattivi jekk ma jiġux kontrobilanċjati tajjeb.

1.3. Għalhekk, l-effetti tal-impjiegi fuq id-diġitalizzazzjoni tas-servizzi jistħoqqilhom l-attenzjoni u l-ġestjoni politika. It-tfassil proattiv tal-politika fil-livelli tal-UE u nazzjonali jista’ u għandu jiżgura li l-potenzjali evidenti tad-diġitalizzazzjoni jistgħu jiġu sfruttati filwaqt li jiġu evitati l-iżvantaġġi tagħha. Permezz tal-Aġenda Diġitali għall-Ewropa u l-inizjattiva għal Suq Uniku Diġitali, l-UE hija attur attiv fil-qasam tal-politika diġitali. Madankollu, il-biċċa l-kbira tal-effetti tad-diġitalizzazzjoni fuq l-impjiegi għadhom mhux magħrufa u għaldaqstant ftit li xejn jiġu indirizzati mill-politiki rilevanti.

1.4. Id-diġitalizzazzjoni hija bla dubju waħda mill-aktar żviluppi dinamiċi ta’ żmienna, fejn l-opportunitajiet u r-riskji huma marbuta mill-qrib. L-iżviluppi futuri x’aktarx li se jkunu kumplessi, filwaqt li jfiġġu start-ups, kumpaniji żgħar, u operazzjonijiet flessibbli flimkien ma’ kumpaniji u industriji tradizzjonali. Sal-lum, l-effetti li żviluppi bħal dawn iħallu fuq l-impjieg għad ma jistgħux jiġu mifhuma għal kollox u ma jistgħux jitbassru bi preċiżjoni. Għaldaqstant, qed jiżdied it-tħassib dwar tnaqqis fl-impjieg fl-istess perjodu meta għadu jippersisiti nuqqas ta’ tlaqqigħ tal-ħiliet fi swieq tax-xogħol tal-UE. F’din is-sitwazzjoni, huma importanti ħafna l-kollaborazzjoni kostruttiva u ż-żieda fl-għarfien fost l-atturi ewlenin, jiġifieri gvernijiet u msieħba soċjali. Il-varjetà wiesgħa ta’ strutturi soċjoekonomiċi u l-livelli differenti ta’ żvilupp ekonomiku fl-UE jistgħu fil-fatt jirrikjedu analiżijiet u approċċi speċifiċi għall-ġestjoni tal-effetti tad-diġitalizzazzjoni fuq is-swieq tax-xogħol u l-impjieg.

1.5. Il-KESE jenfasizza sfidi evidenti fil-qasam tal-impjieg fis-settur tas-servizzi li jiġu mid-diġitalizzazzjoni u jippreżenta r-rakkomandazzjonijiet li ġejjin għat-tmexxija politika tagħhom:

1.5.1. Sabiex l-UE jkollha forza tax-xogħol bil-ħiliet li teħtieġ fl-era diġitali, jeħtieġ li jiġi promoss l-investiment pubbliku u privat fl-edukazzjoni vokazzjonali u għandu jiġi eżaminat jekk hemmx bżonn miżuri Ewropej biex fil-livell tal-UE jiġġeneralizzaw l-esperjenzi tajbin fl-Istati Membri fir-rigward tal-liv edukattiv.

1.5.2. Fi djalogu wiesa’ għandu jiġi eżaminat f’aktar dettall jekk, u sa liema punt, il-ħajja privata tal-impjegati teħtieġx protezzjoni addizzjonali fi żmien fejn il-komunikazzjonijiet diġitali mobbli jinsabu kullimkien, u liema miżuri, fuq livell nazzjonali jew Ewropew, huma adegwati sabiex jillimitaw din id-disponibbiltà u l-aċċessibbiltà globali. Bl-istess mod, ser ikollhom jiġu kkunsidrati wkoll miżuri intelliġenti biex jagħtu s-setgħa lil għadd dejjem jikber ta’ persuni li jaħdmu għal rashom.

1.5.3. Jinħtieġu statistika u riċerka aħjar dwar l-industrija tas-servizzi (fil-livell globali u dak Ewropew), biex tiġi stabbilita previżjoni dettaljata dwar l-iżviluppi fis-suq tax-xogħol fuq il-polarizzazzjoni tax-xogħol, l-impjieg u d-dħul. Il-programm Orizzont 2020 għandu għalhekk jipprovdi fondi adegwati għar-riċerka dwar l-impjieg fl-industrija tas-servizzi. Barra minn hekk, hemm bżonn urġenti ta’ statistika dettaljata u aġġornata spiss dwar il-proliferazzjoni u t-tkabbir ta’ forom mhux standard ta’ impjieg, inkluża data dwar prattiki bħall-crowdsourcing.

1.5.4. Sabiex tiġi miġġielda ż-żieda fl-inugwaljanzi tad-dħul li parzjalment huma dovuti għad-diġitalizzazzjoni, in-negozjar kollettiv għandu jiġi promoss fil-livelli kollha, b’mod partikolari fis-setturi u l-intrapriżi kollha li huma milquta mid-diġitalizzazzjoni. Dan jista’ jiżgura li forom ġodda ta’ organizzazzjoni tax-xogħol diġitalizzati jtejbu u ma jiddeterjorawx il-kwalità tal-impjiegi.

1.5.5. Jinħtieġu dispożizzjonijiet robusti dwar il-protezzjoni ta’ data personali dwar l-impjegati sabiex jipproteġu l-istandards stabbiliti ta’ privatezza fuq il-post tax-xogħol. Il-leġislazzjoni Ewropea dwar il-protezzjoni tad-data għandha tistabbilixxi standards minimi għoljin u m’għandhiex timpedixxi lill-Istati Membri milli jirregolaw aktar. Ir-Regolament tal-UE dwar il-protezzjoni tad-data, li qed jiġi nnegozjat bħalissa, għalhekk għandu jkun fih “klawżola ta’ ftuħ” li tippermetti lill-Istati Membri biex imorru lil hinn mill-istandards minimi tal-UE.

1.5.6. L-UE u l-Istati Membri, fi djalogu mal-imsieħba soċjali, għandhom jikkunsidraw strateġiji biex jaġġustaw il-kamp ta’ applikazzjoni tal-istandards soċjali u tax-xogħol b’tali mod li jiġu riflessi l-kundizzjonijiet ta’ dinja tax-xogħol diġitalizzata.

1.5.7. Iċ-ċiklu industrijali l-ġdid tal-Industrija 4.0 u d-diġitalizzazzjoni għandhom impatt fuq is-soċjetà kollha kemm hi. Hemm bżonn djalogu kostruttiv bejn l-imsieħba soċjali, l-Istati Membri u l-UE sabiex jiġu kkunsidrati l-konsegwenzi għas-suq tax-xogħol u l-aġġustamenti possibbli u meħtieġa fil-qasam tal-liġi soċjali u tax-xogħol. Dan l-aħħar ittieħdu diversi inizjattivi promettenti mill-gvernijiet u l-imsieħba soċjali, pereżempju fil-Ġermanja, in-Netherlands u l-Awstrija. F’kull każ għandhom jitqiesu l-karatteristiċi partikolari tal-iżvilupp nazzjonali u l-opportunitajiet tagħhom. Il-prattiki tajbin għandhom jinfirxu.

1.5.8. L-UE, il-gvernijiet nazzjonali u l-imsieħba soċjali għandhom jibdew diskussjonijiet bil-ħsieb li jiddefinixxu l-leġislazzjoni u l-miżuri politiċi li jiżguraw livelli xierqa ta’ protezzjoni soċjali obbligatorja għall-forza tax-xogħol kollha – inklużi l-persuni f’forom ta’ impjieg mhux standard.

1.5.9. Il-kundizzjonijiet makroekonomiċi ġenerali jvarjaw b’mod konsiderevoli bejn l-Istati Membri Biex jiġi appoġġat l-impjieg minkejja t-tnaqqis fid-domanda għax-xogħol, fi djalogu mal-partijiet kollha interessati, għandhom jiġu identifikati l-problemi potenzjali, u skont il-ħtiġiet fl-Istati Membri individwali għandhom jiġu żviluppati strateġiji korrispondenti għas-soluzzjonijiet (pereżempju anke fil-qasam tal-investimenti pubbliċi għall-innovazzjoni fil-ħolqien tal-impjiegi u l-kondiviżjoni tal-impjieg u t-tnaqqis fil-ħin tax-xogħol).

1.5.10. Ir-riformi tas-sistemi tat-taxxa għandhom ikunu vverifikati bir-reqqa biex jiżguraw livelli simili ta’ tassazzjoni għall-forom kollha ta’ dħul, kemm jekk huwa ġġenerat f’setturi organizzata b’mod konvenzjonali jew fl-ekonomija kollaborattiva. Sabiex tkun żgurata s-sostenibilità tas-sistemi soċjali fil-futur u biex jittaffa l-piż tax-xogħol, għandu jitqies l-użu ta’ parti mid-dividend tad-diġitalizzazzjoni għal dan il-għan

2. Introduzzjoni: bidla strutturali fis-servizzi

2.1. F’dawn l-aħħar snin saru avvanzi kbar fl-iżvilupp tat-teknoloġiji diġitali. Il-kapaċitajiet ġodda u b’qawwa kbira tat-teknoloġiji diġitali jippermettu l-awtomatizzazzjoni ta’ dejjem aktar kompiti u impjiegi (eż. il-karozza li ssuq waħidha, l-Internet tal-oġġetti, l-industrija 4.0). Barra minn hekk, it-teknoloġiji diġitali qed iwasslu għal tnaqqis drastiku fl-ispejjeż tat-tfittxija u tat-tranżazzjonijiet u b’hekk jippermettu l-iżvilupp ta’ mudelli kummerċjali kompletament ġodda u adattabbli ħafna fis-servizzi (eż. swieq u pjattaformi onlajn kif ukoll l-hekk imsejħa ekonomija kollaborattiva, Uber, Airbnb). Dan iħeġġeġ id-diġitalizzazzjoni tal-mudelli u l-proċessi kummerċjali f’firxa wiesgħa ta’ setturi ekonomiċi. Uħud minnhom diġà ġew ittrattati f’Opinjonijiet preċedenti tal-KESE (3).

2.2. Id-diġitalizzazzjoni timplika proċessi ta’ bidla u ristrutturar ewlenin fi kważi s-setturi kollha tal-industrija tas-servizzi (4) li, sa ftit ilu, kienet meqjusa bħala reżistenti għar-razzjonalizzazzjoni teknoloġika. Is-servizzi kienu ilhom jitqiesu bħala dawk li jappoġġjaw partijiet oħra tal-ekonomija (pereżempju l-agrikoltura, it-tħaffir fil-minjieri, il-manifattura u l-kostruzzjoni), l-unitajiet domestiċi u l-konsumaturi, u l-aktar bħala utent passiv tat-teknoloġiji ġodda. Madankollu, il-miġja tal-Internet flimkien mal-liberalizzazzjoni tas-servizzi tat-telekomunikazzjoni bidlu r-rwol tas-servizzi b’mod sostanzjali.

2.3. L-impatt ta’ dawn l-iżviluppi fuq l-impieg fis-setturi milquta beda jikber bil-mod matul l-aħħar deċennji, iżda issa qed jaqbad ritmu iktar mgħaġġel. Xi wħud mill-effetti tad-diġitalizzazzjoni fuq l-impjieg fis-servizzi huma diġà viżibbli, inklużi: — ħtiġiet ta’ ħiliet ġodda li japplikaw għall-forza tax-xogħol tas-servizzi; — investimenti li jeqirdu l-impjieg, hekk kif it-teknoloġija qed issir irħas u qed issir dejjem aktar kapaċi li tieħu f’idejha l-kompiti li qabel kienu riżervati għax-xogħol mill-bniedem. Fuq il-livell makro, fis-setturi tradizzjonali dan wassal għal tnaqqis fid-domanda għax-xogħol, b’sehem iżgħar tal-PDG allokat għax-xogħol (5); — tnaqqis fid-domanda għal ħaddiema bi kwalifiki medji u għoljin, li hija mistennija li tonqos aktar fil-futur qrib. Skont diversi estimi, madwar 50 % tal-impjiegi tal-lum huma fir-riskju li jiġu sostitwiti mit-teknoloġija diġitali fl-għoxrin sena li ġejjin (6). L-esperjenza turi li previżjonijiet ta’ din ix-xorta għandhom jiġu nnutati.

2.4. Id-diġitalizzazzjoni bħalissa qed twiegħed li żżid il-produttività għal livelli mingħajr preċedent u għalhekk tipproduċi “dividend diġitali” kif ukoll – u dan huwa aspett ieħor – tnaqqas id-domanda għax-xogħol b’mod sostanzjali – partikolarment għall-ħaddiema b’ħiliet medji. Dan imur id f’id maż-żieda fil-qgħad, “l-erożjoni tal-klassi medja” u aktar żidiet fl-inugwaljanzi fid-dħul (7).

2.5. Bħalissa, il-kumpaniji ta’ proprjetà Amerikana qed jiddominaw l-ekonomija diġitali, filwaqt li l-Ewropa tilfet il-parti l-kbira tal-logħba f’dak li jirrigwarda l-iżvilupp ta’ teknoloġiji diġitali. Bl-istess mod, l-Ewropa tidher li mhijiex ippreparata għall-bidliet fundamentali li għandhom l-għeruq tagħhom fid-diġitalizzazzjoni li jaffettwaw l-ekonomija u s-soċjetà tagħna (jiġifieri l-gwadann enormi fil-produttività diġà msemmi u t-theddida li jinħolqu żbilanċi li jistgħu jwasslu għal żidiet qawwija fil-qgħad għal ċerti kategoriji ta’ ħaddiema u livell ogħla ta’ polarizzazzjoni tas-soċjetà), li hija kawża ta’ tħassib.

2.6. Filwaqt li huwa impossibbli li jitbassar ir-riżultat ta’ bidla determinata mit-teknoloġija fuq skala daqshekk kbira, jidher ċar li huwa meħtieġ appell lill-UE biex taqdi rwol attiv fit-tiswir ta’ dawn l-iżviluppi u fil-ġestjoni tal-effetti tagħhom fuq l-impjieg u s-soċjetà – speċjalment peress li dan ir-rwol attiv bħalissa huwa ferm ‘il bogħod milli jsir realtà (8). Din l-Opinjoni għandha l-għan li tirrettifika dan in-nuqqas billi tiddiskuti l-impatt tad-diġitalizzazzjoni fuq l-impjieg fis-servizzi u tressaq rakkomandazzjonijiet ta’ politika relatati.

3. It-trasformazzjoni tal-ħtiġiet tal-ħiliet

3.1. Bħala konsegwenza loġika tad-diġitalizzazzjoni, it-teknoloġiji diġitali qed jiġu introdotti f’għadd dejjem jikber ta’ postijiet tax-xogħol fis-settur tas-servizzi. Pereżempju, kważi 60 % tal-impjegati fis-settur bankarju jikkonfermaw l-introduzzjoni ta’ teknoloġiji ġodda fil-postijiet tax-xogħol tagħhom f’dawn l-aħħar tliet snin (9). L-impjegati jeħtieġu kompetenzi speċifiċi, jiġifieri “ħiliet diġitali”, sabiex isiru operaturi kapaċi ta’ tali teknoloġija. Dan ifisser li l-kurrikuli fl-edukazzjoni u t-taħriġ vokazzjonali għandhom bżonn ikunu aġġornati kif xieraq u jiġu implimentati miżuri ta’ taħriġ relatati.

3.2. Madankollu, data uffiċjali tal-Kummissjoni turi konġestjonijiet kbar ħafna fil-qasam tal-formazzjoni tal-ħiliet, u testima li 47 % tal-forza tax-xogħol tal-UE m’għandhomx biżżejjed ħiliet diġitali – għalkemm hemm differenzi kbar bejn pajjiż u ieħor (10). Flimkien ma’ ħela ta’ opportunitajiet għall-ħolqien tal-impjiegi, dan “in-nuqqas ta’ tlaqqigħ tal-ħiliet” jista’ jxekkel l-iżvilupp tal-ekonomija diġitali u b’hekk ikun ta’ ħsara għall-kompetittività tal-UE.

3.3. Huwa meħtieġ għarfien affidabbli dwar il-ħtiġijiet tal-ħiliet u d-diskrepanzi sabiex jiġi indirizzat dan in-nuqqas ta’ tlaqqigħ tal-ħiliet fil-kurrikuli. Fil-fatt, l-UE diġà hija attiva f’dan il-qasam, b’mod partikolari permezz ta’ aġenziji bħas-Cedefop. It-tmexxija ta’ dan “l-għarfien dwar il-ħiliet” mill-imsieħba soċjali, pereżempju fil-forma ta’ kunsilli settorjali dwar il-ħiliet, diġà wriet li hija prattika ta’ suċċess. B’dan l-isfond, huwa ta’ dispjaċir li l-Kummissjoni qed tikkunsidra li ddgħajjef ir-rwol tagħhom permezz tas-sostituzzjoni tal-kunsilli tal-ħiliet tal-imsieħba soċjali bl-alleanzi tal-ħiliet bejn diversi partijiet interessati. Madankollu, billi l-problema tan-nuqqas ta’ tlaqqigħ tal-ħiliet tippersisti minkejja l-għarfien dwar il-ħiliet disponibbli, in-nuqqas ta’ implimentazzjoni strateġika u investiment jidhru li huma l-problema ewlenija.

3.4. Il-promozzjoni ta’ investiment pubbliku u privat fl-edukazzjoni u t-taħriġ vokazzjonali huwa kruċjali. F’xi Stati Membri jeżistu drittijiet minimi għat-taħrġ edukattiv imħallas. Jeħtieġ li jitqies jekk dawn id-drittijiet humiex, kemm għall-ħaddiema kif ukoll għal min iħaddem, strument adegwat ta’ adattament għall-bżonnijiet li jeżistu fejn jidħlu kwalifiki u jekk hemmx bżonn jitfasslu miżuri fil-livell Ewropew sabiex dawn l-esperjenzi jinfirxu fl-UE kollha.

4. Il-polarizzazzjoni tal-organizzazzjoni tax-xogħol u d-dħul

4.1. Ir-rekwiżiti għall-ħiliet li qed jinbidlu huma minsuġa mat-trasformazzjonijiet tal-organizzazzjoni tax-xogħol, jiġifieri l-kompiti li l-impjegati jwettqu u kif iwettquhom. F’dan il-qasam, id-diġitalizzazzjoni bħalissa qed twassal għal “polarizzazzjoni” tal-impjieg fis-servizzi mil-lat tal-awtonomija tax-xogħol u l-pagi, li jfisser li l-impjiegi fis-servizzi huma aktar probabbli li jinsabu fil-livell għoli jew baxx tal-iskala tal-paga u l-awtonomija, b’numru dejjem jonqos ta’ impjiegi bejn iż-żewġ estremitajiet. Fl-istess ħin, qed jiġu osservati wkoll tendenzi ġodda li jirriżultaw minn aġġustamenti spontanji tas-suq tax-xogħol.

4.2. Industrija tas-servizzi diġitalizzata toħloq domanda għall-ħaddiema li jwettqu kompiti intensivi fir-rigward tal-għarfien, speċjalment f’impjiegi professjonali u tekniċi li, pereżempju, jiġġestixxu netwerks tal-IT. Il-kompiti mwettqa minn dawn il-professjonisti jistgħu tipikament isiru b’mod remot u fi kwalunkwe ħin bl-użu ta’ apparat diġitali mobbli.

4.3. Din l-organizzazzjoni ta’ xogħol flessibbli tipikament tipprovdi lill-impjegati b’livelli għolja ta’ awtonomija tax-xogħol u għandha l-potenzjal li ttejjeb il-kwalità tal-impjiegi u żżid u tiffaċilita r-rikonċiljazzjoni tal-ħajja tax-xogħol u dik tal-familja. Madankollu, dawn il-forom flessibbli ta’ xogħol joħolqu wkoll riskji jekk l-impjegati jkunu jew iħossuhom obbligati li jibqgħu disponibbli għax-xogħol f’kull ħin. Tali “xogħol mingħajr fruntieri” jista’ joħloq stress u “burnout”.

4.4. Għandu jkun hemm djalogu wiesa’ sabiex ikompli jiġi eżaminat jekk, u sa liema punt, il-ħajja privata tal-impjegati teħtieġ protezzjoni addizzjonali fi żmien ta’ komunikazzjonijiet diġitali mobbli kullimkien, u liema miżuri, jekk hemm, fuq livell nazzjonali u Ewropew huma adegwati sabiex jillimitaw id-disponibbiltà u l-aċċessibbiltà globali. F’dan ir-rigward għandhom jitqiesu wkoll miżuri intelliġenti biex tissaħħaħ il-pożizzjoni tal-għadd dejjem jikber ta’ persuni li jaħdmu għal rashom

4.5. F’setturi oħra, l-awtonomija tal-impjiegi qed tonqos permezz tad-diġitalizzazzjoni tas-servizzi. Dan qed jiġri, pereżempju, fiċ-ċentri tal-loġistika tal-kummerċ elettroniku, fejn jinħolqu impjiegi b’rutina qawwija. F’tali forom ta’ organizzazzjoni tax-xogħol, l-impjegati tipikament jirċievu struzzjonijiet dettaljati permezz ta’ tagħmir diġitali dwar liema oġġett għandhom jimballaw f’liema kaxxa.

4.6. Minħabba n-natura relattivament standardizzata u sempliċi tagħhom, dawn il-forom ta’ xogħol ta’ rutina joħolqu opportunitajiet ta’ impjiegi aċċessibbli għal dawk il-persuni b’ħiliet baxxi u li huma ġodda fis-suq tax-xogħol. Madankollu, il-kwalità ta’ dan ix-xogħol spiss titqies bħala baxxa, minħabba li l-impjegati jħossu li l-ħiliet u l-kapaċitajiet tagħhom mhumiex sfruttati b’mod sħiħ.

4.7. Id-diġitalizzazzjoni hija bla dubju waħda mill-aktar żviluppi dinamiċi ta’ żmienna, fejn l-opportunitajiet u r-riskji huma marbuta mill-qrib. L-iżviluppi futuri x’aktarx li se jkunu kumplessi, filwaqt li jfiġġu start-ups, kumpaniji żgħar, u operazzjonijiet flessibbli flimkien ma’ kumpaniji u industriji tradizzjonali. Sal-lum, l-effetti li żviluppi bħal dawn iħallu fuq l-impjieg għad ma jistgħux jiġu mifhuma għal kollox u ma jistgħux jitbassru bi preċiżjoni. Għaldaqstant, qed jiżdied it-tħassib dwar tnaqqis fl-impjieg fl-istess perjodu meta għadu jippersisti nuqqas ta’ tlaqqigħ tal-ħiliet fis-swieq tax-xogħol tal-UE. F’din is-sitwazzjoni, huma importanti ħafna l-kollaborazzjoni kostruttiva u ż-żieda fl-għarfien fost l-atturi ewlenin, jiġifieri gvernijiet u msieħba soċjali. Il-varjetà wiesgħa ta’ strutturi soċjoekonomiċi u l-livelli differenti ta’ żvilupp ekonomiku fl-UE jistgħu fil-fatt jirrikjedu analiżijiet u approċċi speċifiċi għall-ġestjoni tal-effetti tad-diġitalizzazzjoni fuq is-swieq tax-xogħol u l-impjieg.

4.8. Jinħtieġu statistika u riċerka aħjar dwar l-industrija tas-servizzi (fil-livell globali kif ukoll dak Ewropew) biex jagħtu rendikont dettaljat tal-previżjonijiet tal-iżviluppi fis-suq tax-xogħol u tal-polarizzazzjoni tax-xogħol u l-impjieg. Għalhekk, f’dan il-każ għandu jiġi previst finanzjament adegwat għar-riċerka dwar l-impjieg fis-settur tas-servizzi u l-organizzazzjoni tax-xogħol taħt il-programm Orizzont 2020. Ir-riżultati tar-riċerka għandhom jiġu implimentati minn politiki tal-impjieg attivi li jiżguraw li jittieħdu l-opportunitajiet għall-impjiegi diġitali ta’ kwalità għolja filwaqt li jiġu evitati r-riskji. Barra minn hekk, l-introduzzjoni ta’ forom ġodda ta’ organizzazzjoni tax-xogħol għandhom ikunu soġġetti għal negozjati bejn l-imsieħba soċjali sabiex jiżguraw li l-forom ġodda ta’ organizzazzjoni tax-xogħol diġitalizzati jittejbu u ma jinvolvux deterjorament tal-kwalità tal-impjiegi.

4.9. Tali tendenzi lejn il-polarizzazzjoni fl-organizzazzjoni tax-xogħol iġibu magħhom il-polarizzazzjoni tad-dħul, kif osserva wkoll il-Parlament Ewropew (11). F’xi każijiet, dan huwa ffaċilitat min-nuqqas jew l-evażjoni tal-ftehimiet kollettivi. Pereżempju, dan huwa l-każ fejn il-fornituri ta’ servizzi diġitali jinsistu fuq in-natura speċjali tal-mudelli kummerċjali tagħhom biex jikkontestaw l-applikabbiltà tal-ftehimiet kollettivi eżistenti għall-impjegati tagħhom. Għal dak l-għan, xi kumpaniji tal-kummerċ elettroniku jinsistu li l-ħaddiema tagħhom ma jikkwalifikawx bħala ħaddiema bl-imnut u għalhekk mhumiex eliġibbli għal pagi tas-settur tal-bejgħ bl-imnut li jkun sar qbil dwarhom kollettivament.

4.10. Sabiex tiġi miġġielda ż-żieda al-inugwaljanzi fid-dħul li parzjalment huma dovuti għad-diġitalizzazzjoni, għandu jiġi promoss in-negozjar kollettiv fil-livelli kollha, b’mod partikolari fis-setturi u l-intrapriżi kollha li huma milquta mid-diġitalizzazzjoni.

4.11. Il-ħaddiema f’forom diġitalizzati ta’ organizzazzjoni tax-xogħol jipproduċu kwantitajiet kbar ta’ data personali, li jinkludu informazzjoni dwar fejn il-ħaddiema jagħmlu xiex, meta u ma’ min. Minbarra li joħolqu opportunitajiet għal xogħol effiċjenti ħafna fi flussi kontinwi ta’ informazzjoni, dan jippermetti wkoll prattiki intrużivi ta’ sorveljanza tal-impjegati, li jipperikolaw l-istandards stabbiliti tal-privatezza fuq il-post tax-xogħol.

4.12. Jinħtieġu dispożizzjonijiet robusti dwar il-protezzjoni tad-data personali dwar l-impjegati biex jipproteġu l-istandards stabbiliti ta’ privatezza fuq il-post tax-xogħol. Il-leġislazzjoni Ewropea dwar il-protezzjoni tad-data għandha tistabbilixxi standards minimi għoljin u m’għandhiex timpedixxi lill-Istati Membri milli jirregolaw b’mod aktar strett. Ir-Regolament tal-UE dwar il-protezzjoni tad-data, li qed jiġu nnegozjati bħalissa, għalhekk għandu jkun fih “klawżola ta’ ftuħ” li tippermetti lill-Istati Membri biex imorru lil hinn mill-istandards minimi tal-UE.

5. It-trasformazzjoni tal-impjieg u l-istituzzjonijiet tas-suq tax-xogħol

5.1. Peress li l-informazzjoni tista’ tiġi kondiviża fuq distanzi kbar u fost udjenza kbira bi spiża żgħira ħafna, it-teknoloġiji diġitali jippermettu mudelli kummerċjali frammentati ħafna. Dan inaqqas il-ħtieġa għal strutturi riġidi, funzjonali u ġeografikament integrati tal-kumpaniji, b’ġerarkiji, persunal u kwartieri distinti.

5.2. Dawn l-iżviluppi jżidu l-kapaċità tal-kumpaniji li jiddependu minn xogħol b’kuntratti flessibbli, pereżempju fil-forma ta’ ħaddiema li jaħdmu għal rashom. It-tkabbir reċenti fl-impjieg indipendenti kien sostanzjali (12), partikolarment fis-setturi tas-servizzi bħalma huma l-ICT, il-midja u s-servizzi amministrattivi u ta’ appoġġ. Prattiki bħall-crowdsourcing, jiġifieri pjattaformi onlajn li jippermettu lill-kumpaniji jippubblikaw offerti għal proġetti ta’ xogħol li jikkompetu għalihom il-freelancers, huma mistennija li jwasslu għal aktar tkabbir fl-impjieg indipendenti. Barra minn hekk, il-kompetizzjoni għal opportunitajiet ta’ impjieg fuq pjattaformi tal-crowdsourcing bħal dawn hija globali, li jimplika vantaġġ kompetittiv għal offerenti minn postijiet ikkaratterizzati minn livell baxx tal-għoli tal-ħajja, rati baxxi tat-taxxa fuq id-dħul, u livell baxx ta’ kopertura tas-sigurtà soċjali.

5.3. Xi ħaddiema japprezzaw il-flessibbiltà offruta minn arranġamenti ta’ impjieg ta’ dan it-tip. Madankollu, iż-żieda qawwija f’forom ta’ xogħol mhux standard jistgħu jwasslu biex istituzzjonijiet stabbiliti tas-suq tax-xogħol (bħal-leġislazzjoni dwar il-protezzjoni tal-impjieg, l-iskemi tas-saħħa u s-sigurtà fuq il-post tax-xogħol, l-istrutturi tan-negozjar kollettiv u d-djalogu soċjali) isiru parzjalment ineffettivi. Barra minn hekk, minħabba ż-żieda fil-kompetizzjoni transkonfinali bejn dawk li jkunu qed ifittxu xogħol, pereżempju fuq portali tal-crowdsourcing, dawn l-istituzzjonijiet tas-suq tax-xogħol qed ikunu taħt pressjoni kompetittiva. Hija r-responsabbiltà tal-imsieħba soċjali u l-gvernijiet nazzjonali li permezz ta’ djalogu kostruttiv ifasslu s-soluzzjonijiet adattati, sabiex fid-dawl tal-bidla diġitali, fil-futur jiżguraw suq tax-xogħol ġust u inklużiv għal kull forma ta’ impjieg.

5.4. L-impjieg fl-ekonomija kollaborattiva huwa partikolarment delikat f’dan ir-rigward. F’ħafna mill-każijiet, ir-relazzjoni bejn l-impjieg u l-istatus legali tal-partijiet involuti għadha mċajpra. Il-kwistjoni ta’ jekk is-sewwieq ta’ vettura privata li tista’ tinkera permezz ta’ pjattaforma onlajn jaħdimx għal rasu jew huwiex impjegat dependenti, u, jekk iva, minn min – huwiex il-passiġġier jew l-operatur tal-pjattaforma onlajn – ta’ spiss tibqa’ mhux ċara. Dan iwassal biex l-identifikazzjoni tal-leġislazzjoni rilevanti, kemm mil-lat tal-liġi tal-impjieg u dik dwar ir-responsabbiltà, kif ukoll tad-dispożizzjonijiet maqbula kollettivament, tkun sfida legali. Jekk l-ebda waħda mill-kategoriji tal-liġi stabbiliti u l-ebda waħda mill-ftehimiet kollettivi ma jkunu applikabbli, l-ekonomija kollaborattiva tista’ fil-fatt tkun qed topera f’ambjent ta’ inċertezza legali. Dan jista’ jeżerċita pressjoni kompetittiva fuq l-impjieg u n-negozji li joperaw fi ħdan kategoriji stabbiliti tal-liġi u ftehimiet kollettivi.

5.5. Attwalment, m’hemmx informazzjoni affidabbli u aġġornata disponibbli li tivvaluta liema miżuri tal-politiki tal-impjieg huma xierqa għall-ekonomija kollaborattiva. Tinħtieġ b’mod urġenti statistika dettaljata u aġġornata regolarment dwar forom ta’ impjieg mhux standard u forom ġodda ta’ impjieg għar-rimedju tas-sitwazzjoni.

5.6. L-UE u l-Istati Membri għandhom jikkunsidraw strateġiji sabiex ikun jista’ jiġi aġġustat l-kamp ta’ applikazzjoni tal-istandards soċjali u tax-xogħol b’tali mod li jiġu riflessi l-kundizzjonijiet ta’ dinja diġitali tax-xogħol. Tali inizjattivi għandhom jitwettqu permezz ta’ djalogu strutturat mal-imsieħba soċjali, biex jiġu żgurati soluzzjonijiet ibbażati fuq l-evidenza li jikkunsidraw ukoll l-interessi tal-utenti tas-servizzi. Diġà hemm inizjattivi promettenti ħafna fil-Ġermanja, in-Netherlands u l-Awstrija.

5.7. Billi dawn l-iżviluppi huma wkoll sfida għall-prattiki stabbiliti tad-djalogu soċjali u n- negozjar kollettiv, jinħtieġ djalogu kostruttiv bejn l-imsieħba soċjali biex jiġu mistħarrġa l-aġġustamenti possibbli u neċessarji. L-Unjoni Ewropea tista’ tkun strumentali biex tħeġġeġ dan id-djalogu billi tipprovdi fondi għal proġetti relatati tal-msieħba soċjali u billi tħeġġeġ proġetti ta’ riċerka relatati taħt il-programm Orizzont 2020.

5.8. Id-diġitalizzazzjoni tippermetti li l-mudelli kummerċjali fis-setturi tas-servizzi jkunu jirrikjedu ħafna inqas ħaddiema. Dan huwa l-każ, pereżempju, fis-settur bankarju, fejn proċessi tan-negozju ġew awtomatizzati parzjalment u trasferiti lejn il-qasam diġitali. Dan iwassal biex parti mill-forza tax-xogħol tiġi żejda. Frey u Osborne (l-Università ta’ Oxford) qed jistennew li l-impjiegi u l-professjonijiet bi dħul medju, inklużi xi professjonijiet liberi, ser jintlaqtu b’mod partikolari minn tali awtomatizzazzjoni (13). Id-diġitalizzazzjoni ser iġġib magħha impatt konsiderevoli fuq l-impjieg anke fil-qasam tal-amministrazzjoni pubblika u tal-istituzzjonijiet, u, b’mod aktar ġenerali, is-servizzi ta’ interess ġenerali, li s’issa ma ġiex ikkunsidrat biżżejjed. Għalhekk, il-KESE ser jieħu pożizzjoni f’opinjoni separata fuq inizjattiva proprja.

5.9. Il-grupp ta’ riflessjoni Bruegel jistma li l-Istati Membri tal-UE huma fil-periklu li jitilfu bejn 40 % u 60 % tal-impjiegi matul l-għoxrin sena li ġejjin minħabba l-awtomatizzazzjoni li tirriżulta mid-diġitalizzazzjoni (14). Barra minn hekk, jidher li fl-era diġitali, għall-kuntrarju tal-istadji preċedenti tal-iżvilupp industrijali, il-qligħ globali tal-produttività fl-ekonomija m’għadux jissarraf direttament fi tkabbir fl-impjieg (15). Għalhekk jibqa’ dubjuż jekk l-ekonomija kompletament diġitalizzata tipproduċix domanda suffiċjenti għal xogħol biex tagħmel tajjeb għat-telf ta’ impjiegi li jirriżulta mill-awtomatizzazzjoni tas-servizzi. Min-naħa l-oħra, fl-Ewropa kollha għad hemm diskrepanza bejn il-kwaliki disponibbli u dawk mitluba, u diffiċli li tingħata previżjoni.

5.10. Jeħtieġ li jiġu ssorveljati l-bidliet fid-domanda għax-xogħol f’ekonomija ta’ servizzi diġitali, imkejla skont is-sigħat maħduma. Biex l-impjieg jingħata spinta minkejja t-tnaqqis fid-domanda għax-xogħol, mingħajr ma tiġi kompromessal-koeżjoni soċjali, jeħtieġ b’mod urġenti djalogu bejn il-partijiet interessati kollha, sabiex terġa’ tingħata attenzjoni lill-problemi possibbli u, skont l-eżiġenzi, jiġu żviluppati fl-Istati Membri strateġiji maħsuba sabiex isolvuhom (bħal pereżempju fis-settur tal-investimenti pubbliċi, l-innovazzjoni li toħloq l-impjiegi, il-ħolqien tal-impjiegi it-tqassim tax-xogħol u t-tnaqqis tas-sigħat ta’ xogħol).

6. L-impatt fuq l-iskemi ta’ għajnuna soċjali u s-sistemi tat-taxxa

6.1. It-tkabbir qawwi f’forom ta’ impjieg li mhumiex standard ikkawżat mid-diġitalizzazzjoni jimplika li sehem dejjem akbar ta’ ħaddiema la jikkontribwixxu għal sistemi stabbiliti tas-sigurtà soċjali – bħalma huma l-qgħad pubbliku, is-saħħa, u l-assigurazzjoni tal-pensjoni – u lanqas jibbenefikaw minnhom. F’xi Stati Membri, dan is-suġġett diġà ġie diskuss bejn l-imsieħba soċjali u l-gvern. Flimkien ma’ tnaqqis fir-rati globali tal-impjieg, dawn l-iżviluppi jistgħu jnaqqsu d-dħul, u b’hekk l-effettività kumplessiva tas-sistemi fiskali u l-iskemi ta’ għajnuna soċjali li jiddependu mid-dħul iġġenerat prinċipalment permezz ta’ imposti u taxxi fuq il-pagi, kif ukoll sistemi ta’ kofinanzjament bejn min iħaddem u l-ħaddiema u għalhekk jiddependu minn rati għolja ta’ impjieg standard.

6.2. Dan it-telf fl-effettività ser ikun ta’ theddida serja għan-nisġa tal-mudell soċjali Ewropew, li huwa mibni fuq impenn pubbliku qawwi fl-iffinanzjar u l-forniment ta’ servizzi ta’ interess ġenerali u ta’ sistemi ta’ sigurtà soċjali effettivi. Madankollu, il-benefiċċji tal-proċess tad-diġitalizzazzjoni jiddependu ħafna mill-forniment effettiv ta’ servizzi ta’ interess ġenerali, bħal sistemi moderni ta’ edukazzjoni u infrastruttura tal-broadband.

6.3. L-UE, il-gvernijiet nazzjonali u l-imsieħba soċjali għandhom iniedu diskussjonijiet bil-ħsieb li jiddefinixxu miżuri ta’ politika u leġislazzjoni li jiżguraw livelli xierqa ta’ protezzjoni soċjali obbligatorja għall-ħaddiema kollha – inklużi l-persuni li jaħdmu għal rashom, il-crowd workers, u l-ħaddiema fl-ekonomija kollaborattiva. Jeħtieġ li jitqies li fi ħdan dawn il-gruppi jiġu rappreżentati l-opinjonijiet differenti.

6.4. Bl-istess mod, ir-riformi tas-sistemi tat-taxxa jeħtieġ jiġu eżaminati bir-reqqa biex jiżguraw livelli simili ta’ tassazzjoni għall-forom kollha ta’ dħul, kemm jekk f’setturi organizzati b’mod konvenzjonali kif ukoll fl-ekonomija kollaborattiva. L-UE għandha tinkoraġġixxi u tikkoordina r-riformi rilevanti fil-livell tal-Istati Membri.

6.5. Sabiex niżguraw is-sostenibbiltà tas-sistemi soċjali anki fil-futur u nħaffu l-piż fiskali minn fuq ix-xogħol, nistgħu nikkunsidraw l-opportunità li nużaw parti mid-dividend diġitali għal dan il-għan.

Brussell, is-16 ta’ Settembru 2015 Il-President tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew Henri MALOSSE

(1) Din l-opinjoni tirreferi għas-setturi privati tas-servizzi kif definit fil-klassifikazzjonijiet ta’ statistika standard (eż. NACE Rev. 2 F-N; Q-T).

(2) eż. Finnish Ministry of Employment (2015): Service Economy Revolution and Digitalisation: http://www.tem.fi/files/43374/TEMjul_41_2015_web_22062015.pdf

(3) Inkluża L-impatt tas-servizzi tan-negozju fl-industrija (relaturi: is-Sur van Iersel u s-Sur Leo) (ĠU C 12, 15.1.2015, p. 23) li tispjega l-karatteristiċi speċifiċi tal-hekk imsejħa r-Raba’ Rivoluzzjoni Industrijali.

(4) Id-definizzjoni tas-settur tas-servizzi li hija użata b’mod komuni fil-klassifikazzjonijiet tal-istatistika.

(5) Ara, pereżempju, Brynjolffson and McAfee (2014): The Second Machine Age, New York, W.W. Norton & Company, Kap. 11

(6) Pereżempju Bowles, J., The computerisation of European jobs who will win and who will lose from the impact of new technology onto old areas of employment?, 2014, Frey, C. M., Osborne, M., The future of employment: How susceptible are jobs to computerisation?, 2013, Pajarinen, M., Rouvinen, P., Ekeland, A., Computerization Threatens One-Third of Finnish and Norwegian Employment, ETLA, 2015.

(7) Ara n-nota 10 f’qiegħ il-paġna.

(8) Ir-rakkomandazzjonijiet rispettivi f’diversi Opinjonijiet tal-KESE (inkluż ĠU C 311, 12.9.2014, p. 15, ĠU C 12, 15.1.2015, p. 23, ĠU C 332, 8.10.2015, p. 36, ĠU C 271, 19.9.2013, p. 116 u ĠU C 67, 6.3.2014, p. 96).

(9) Eurofound (2014): Working Conditions and Job Quality: Comparing Sectors in Europe

(10) http://ec.europa.eu/priorities/digital-single-market/docs/dsm-factsheet_en.pdf

(11) Il-Parlament Ewropew (2015): L-inugwaljanza fil-pagi u d-dħul fl-Unjoni Ewropea.

(12) UNI Europa (2015): Towards a Fair Future for European Services: http://uniglobalunion.org/sites/default/files/public_shared/files/towards_a_fair_future_for_european_services.pdf

(13) Referenza għal Frey u Osborne (2013) fin-nota 6 f’qiegħ il-paġna.

(14) Bruegel (2014): The computerisation of European jobs.

(15) Referenza għal Bowles (2014) fin-nota 6 f’qiegħ il-paġna.