Ir-Rapport Speċjali Nru 17/2012 “Il-kontribuzzjoni tal-Fond Ewropew tal-Iżvilupp (FEŻ) għal netwerk tat-toroq sostenibbli fl-Afrika tas-sub-Saħara”





SOMMARJU EŻEKUTTIV I. It-toroq huma essenzjali għall-integrazzjoni reġjonali, it-tkabbir ekonomiku, l-żvilupp soċjali, l-amministrazzjoni pubblika effettiva u s-sigurtà. Fl-Afrika tas-sub-Saħara, it-toroq huma l-mezz ewlieni tat-trasport tal-passiġġieri u tal-merkanzija, li jammonta għal aktar minn 80 % tal-movimenti totali tal-oġġetti u s-servizzi, u l-ħtiġijiet tat-trasport qed jikbru b’mod rapidu. II. Il-Kummissjoni hija waħda mid-donaturi ewlenin fis-settur tat-toroq fl-Afrika tas-sub-Saħara. It-trasport tat-triq huwa settur fokali għall-istrateġija tal-kooperazzjoni tal-FEŻ ma’ ħafna pajjiżi tal-Afrika tas-sub-Saħara. Finanzjarjament, dan huwa mingħajr dubju l-aktar settur importanti, b’madwar EUR 7400 miljun f’impenji tal-FEŻ għal dan ir-reġjun matul il-perjodu 1995 sal-2011. III. Il-Qorti eżaminat jekk il-FEŻ ikkontribwixxiex b’mod effettiv għas-sostenibilità tan-netwerk tat-toroq fl-Afrika tas-sub-Saħara: jekk l-infrastruttura tat-toroq appoġġjata mill-FEŻ hijiex sostenibbli u jekk il-Kummissjoni tagħmilx promozzjoni b’mod effettiv tas-sostenibilità tal-infrastruttura tat-toroq. Il-verifika ffokat fuq is-sostenibilità teknika, finanzjarja u istituzzjonali tal-infrastruttura tat-trasport tat-toroq u analizzat 48 programm iffinanzjat mill-1995 taħt it-tmien, id-disa’ u l-għaxar FEŻ f’sitt pajjiżi msieħba: il-Benin, il-Burkina Faso, il-Kamerun, iċ-Ċad, it-Tanzanija u ż-Żambja. Matul iż-żjarat tagħhom, l-awdituri spezzjonaw madwar 2400 km ta’ toroq iffinanzjati mill-FEŻ. IV. Il-Qorti kkonkludiet li l-Kummissjoni hija parzjalment effettiva fl-appoġġ tagħha għal netwerk tat-toroq sostenibbli fl-Afrika tas-sub-Saħara. V. Il-pajjiżi msieħba li żaret il-Qorti ma jagħmlux biżżejjed biex jiżguraw is-sostenibilità tal-infrastruttura tat-toroq. Fil-pajjiżi msieħba kollha li żaret il-Qorti, it-toroq huma milquta minn deterjorazzjoni prematura li tvarja fuq diversi livelli. Ħafna minn dawn il-pajjiżi adottaw riformi istituzzjonali, li b’mod partikolari jinkludu l-ħolqien ta’ fondi għat-toroq u aġenziji tat-toroq, u għamlu progress sinifikanti fuq il-manutenzjoni tat-toroq. Madankollu, biex tkun żgurata manutenzjoni xierqa f’kollha kemm huma, għad iridu jiġu indirizzati ħafna sfidi. Għalkemm in-nefqa fuq il-manutenzjoni tat-toroq żdiedet matul is-snin fil-pajjiżi msieħba kollha li żaret il-Qorti, din xorta tibqa’ insuffiċjenti biex tkopri l-ħtiġijiet. Waħda mir-raġunijiet ewlenin hija li fil-baġits nazzjonali l-prijorità tingħata għar-restawr u t-titjib tan-netwerk tat-toroq minflok għall-manutenzjoni. VI. Ħafna mill-pajjiżi msieħba li żaret il-Qorti naqsu li juru impenn suffiċjenti biex jimplimentaw miżuri effettivi mmirati lejn it-tnaqqis tal-inċidenza ta’ tagħbija żejda tal-vetturi, li għandha impatt importanti fuq l-istennija tal-ħajja tat-triq u l-ispejjeż tal-manutenzjoni. Il-leġiżlazzjoni reġjonali u nazzjonali dwar il-piż tat-tagħbija fuq il-fus mhijiex infurzata b’mod effettiv u tingħata attenzjoni ftit wisq lejn il-kawżi ewlenin tat-tagħbija żejda tal-vetturi, bħal arranġamenti illegali biex jinqasam is-suq bejn fornituri tas-servizzi tat-trasport tat-triq, kontrolli informali fuq it-toroq u n-nuqqas ta’ kompetittività ta’ mezzi oħra tat-trasport, b’mod partikolari l-ferroviji. VII. Il-Kummissjoni hija parzjalment effettiva fil-promozzjoni tal-adozzjoni u l-implimentazzjoni tar-riformi fil-politika tas-settur li huma meħtieġa biex jiġu indirizzati l-ostakoli eżistenti għal netwerk tat-toroq sostenibbli fl-Afrika tas-sub-Saħara. L-użu mill-Kummissjoni tal-kundizzjonijiet mehmuża mal-appoġġ finanzjarju tagħha għandu effett moderat ta’ inċentiv. Dan għandu wkoll impatt fuq id-djalogu ta’ politika, li l-Kummissjoni ma tużax fil-potenzjal kollu tiegħu, għalkemm dan id-djalogu kien instrumentali fil-promozzjoni tal-progress f’ċerti oqsma, b’mod partikolari fejn jidħlu l-qafas istituzzjonali u l-finanzjament tal-manutenzjoni tat-toroq. Il-kooperazzjoni teknika ffinanzjata mill-Kummissjoni kellha anqas suċċess milli raġonevolment mistenni. VIII. Il-Qorti tirrakkomanda li f’numru ta’ aspetti l-Kummissjoni għandha tiffoka aħjar ir-riżorsi tal-FEŻ u tagħmel użu aħjar mill-kundizzjonijiet marbuta mal-programmi tagħha, id-djalogu ta’ politika mal-gvernijiet tal-pajjiżi msieħba u l-kooperazzjoni teknika, sabiex timmassimizza l-effettività tal-appoġġ għall-iżvilupp ipprovdut mill-FEŻ lejn netwerk tat-toroq sostenibbli fl-Afrika tas-sub-Saħara. INTRODUZZJONI L-IŻVILUPP U L-MANUTENZJONI TAN-NETWERK TAT-TOROQ LI JISSODISFA L-ĦTIĠIJIET TAGĦHA HIJA SFIDA KBIRA GĦALL-AFRIKA TAS-SUB-SAĦARA 1. It-toroq u infrastrutturi oħra tat-trasport huma essenzjali għall-integrazzjoni reġjonali, it-tkabbir ekonomiku, l-iżvilupp soċjali, l-amministrazzjoni pubblika effettiva u s-sigurtà. Fl-Afrika tas-sub-Saħara, it-toroq huma l-mezz ewlieni tat-trasport tal-passiġġieri u tal-merkanzija, li jammonta għal aktar minn 80 % tal-movimenti totali tal-oġġetti u tas-servizzi, u l-ħtiġijiet tat-trasport qed jiżdiedu b’mod mgħaġġel u parallel maż-żieda fil-popolazzjoni, l-urbanizzazzjoni u l-kummerċ [1]. 2. L-Afrika tas-sub-Saħara għandha densità ħafna aktar baxxa ta’ toroq imwittija minn reġjuni oħra [2], u l-ekonomiji ta’ ħafna pajjiżi, b’mod partikolari dawk li huma maqtugħa mill-baħar, jiddependu ħafna fuq numru relattivament żgħir ta’ kurituri internazzjonali fejn ikun ikkonċentrat ħafna mit-traffiku. Madankollu, għalkemm fiżikament mhux iffullat, in-netwerk tat-toroq huwa relattivament estensiv meta mqabbel mad-daqs tal-popolazzjoni u l-livelli tad-dħul nazzjonali [3]. Minħabba f’hekk, il-piż baġitarju tal-manutenzjoni huwa għoli u barra minn dan żdied b’mod sinifikanti matul dawn l-aħħar ftit snin, prinċipalment bħala riżultat tat-tendenza ta’ żieda fil-prezzijiet taż-żejt u kompetizzjoni insuffiċjenti fost il-kuntratturi tax-xogħlijiet. 3. Ħafna mit-toroq miksija tal-Afrika tas-sub-Saħara huma ddisinjati għal stennija ta’ ħajja ta’ 15-il sena, sakemm issir il-manutenzjoni ta’ rutina, li tinkludi l-ftuħ ta’ kull sena tal-kanali tad-drenaġġ tal-ilma, il-qtugħ tal-veġetazzjoni u t-tiswija tal-ħofor. Wara dan il-perjodu, it-toroq ikunu jeħtieġu jiġu restawrati [4]. L-istennija ta’ ħajja ta’ triq tista’ tkun estiża minn 15 għal 20 sena, jew anke aktar, jekk issir manutenzjoni perjodika, jiġifieri il-kisi mill-ġdid [5], kull tmienja sa għaxar snin. Id-disinn tat-toroq jieħu inkunsiderazzjoni l-volum previst ta’ traffiku u piż massimu tat-tagħbija fuq il-fus ta’ 13-il tunnellata. It-toroq jiddeterjoraw aktar malajr meta l-piżijiet tat-tagħbija fuq il-fus huma ogħla, peress li l-grad tad-deterjorazzjoni jiżdied b’mod esponenzjali mal-livell tat-tagħbija żejda. IL-FEŻ JIPPROVDI APPOĠĠ FINANZJARJU SINIFIKANTI LIS-SETTUR TAT-TOROQ TAL-AFRIKA TAS-SUB-SAĦARA 4. Il-Fond Ewropew tal-Iżvilupp (FEŻ) huwa l-istrument ewlieni għall-provvista tal-għajnuna tal-Unjoni Ewropea għall-kooperazzjoni tal-iżvilupp fl-Istati Afrikani, tal-Karibew u tal-Paċifiku u l-Pajjiżi u Territorji ekstra Ewropej. Il-FEŻ huwa ġestit mill-Kummissjoni li hija waħda mid-donaturi prinċipali fis-settur tat-toroq fl-Afrika tas-sub-Saħara [6]. It-trasport tat-triq huwa settur fokali għall-istrateġija tal-kooperazzjoni tal-FEŻ għal ħafna pajjiżi tal-Afrika tas-sub-Saħara. Dan huwa s-settur ewlieni tal-FEŻ, b’madwar EUR 7400 miljun f’impenji tal-FEŻ għal dan ir-reġjun matul il-perjodu mill-1995 sal-2011 (ara l-Anness I). 5. Il-Komunikazzjoni tal-Kummissjoni ta’ Lulju 2000 tistabbilixxi l-prinċipji li, fil-fehma tal-Kummissjoni, għandhom jiggwidaw il-kooperazzjoni ma’ pajjiżi mhux tal-UE fis-settur tat-trasport [7]. Din tiddeskrivi approċċ settorjali komprensiv għall-mezzi kollha tat-trasport u tipprovdi strateġija għall-provvista ta’ trasport sostenibbli. Din tenfasizza li l-ħolqien ta’ trasport sostenibbli fil-pajjiżi li qed jiżviluppaw jiddependi fuq l-impenn għar-riforma tal-governanza tas-settur u strateġiji affordabbli tat-trasport. B’mod partikolari dan ifisser li t-trasport għandu jirċievi parti xierqa mill-baġits nazzjonali, biex b’hekk tingħata prijorità lill-manutenzjoni. 6. L-intervent tal-FEŻ fis-settur tat-trasport tat-toroq fl-Afrika tas-sub-Saħara huwa prinċipalment implimentat permezz ta’ proġetti [8], b’mod partikolari għall-iffinanzjar tal-kostruzzjoni, it-titjib [9] u/jew ir-restawr tat-toroq ewlenin. Il-Kummissjoni tipprovdi wkoll appoġġ baġitarju fis-settur tat-toroq [10] f’pajjiżi fejn tikkunsidra li hemm fis-seħħ politiki settorjali definiti tajjeb. Taħt id-disa’ FEŻ, programmi bħal dawn kienu implimentati fl-Etjopja u ż-Żambja. Taħt l-għaxar FEŻ, s’issa kienu ffirmati ftehimiet tal-iffinanzjar mal-Benin, l-Etjopja, il-Malawi, il-Możambik, it-Tanzanija u ż-Żambja [11]. Fl-aħħar nett, l-appoġġ tal-FEŻ jista’ jkun ikkombinat ma’ self kummerċjali, pereżempju tal-Bank Ewropew tal-Investiment; f’każijiet bħal dawn parti mill-kontribuzzjoni tal-FEŻ tkun ipprovduta permezz tas-Sħubija Afrika-UE dwar l-Infrastruttura u tieħu l-forma ta’ għotjiet, assistenza teknika jew sussidji fuq ir-rata tal-imgħax. Dan il-mekkaniżmu ta’ ffinanzjar intuża fil-Kamerun u fiż-Żambja. L-AMBITU U L-APPROĊĊ TAL-VERIFIKA 7. Il-Qorti fittxet li teżamina jekk il-FEŻ ikkontribwixxiex b’mod effettiv għas-sostenibilità tan-netwerk tat-toroq fl-Afrika sub-Saħara u ffokat fuq żewġ mistoqsijiet: (a) L-infrastruttura tat-toroq appoġġjata mill-FEŻ hija sostenibbli? (b) Il-Kummissjoni tippromwovi s-sostenibilità tal-infrastruttura tat-toroq b’mod effettiv? 8. Il-verifika indirizzat is-sostenibilità teknika, finanzjarja u istituzzjonali tal-infrastruttura tat-toroq fil-pajjiżi tas-sub-Saħara. Analizzat il-programmi ffinanzjati mill-1995 taħt it-tmien, id-disa’ u l-għaxar FEŻ. 9. Il-verifika twettqet bejn April 2011 u Jannar 2012. Kienet tinvolvi analiżi tad-dokumenti, intervisti mal-persunal fil-kwartieri tal-Kummissjoni u żjarat f’sitt pajjiżi: il-Benin, il-Burkina Faso, il-Kamerun, iċ-Ċad, it-Tanzanija u ż-Żambja (ara l-Anness II). Dawn il-pajjiżi ntgħażlu fuq il-bażi ta’ erba’ kriterji: il-materjalità tan-nefqa tal-FEŻ, il-kopertura ġeografika ta’ mill-anqas tliet reġjuni fl-Afrika, il-pajjiżi li jinvolvu tipi differenti ta’ programmi u l-pajjiżi ġirien li jkopru l-aspetti reġjonali. L-impenji tal-FEŻ fis-settur tat-toroq fil-pajjiżi miżjura mill-1995 jammontaw għal EUR 1959 miljun, jiġifieri 26,5 % tal-impenji tal-FEŻ f’dan is-settur fl-Afrika tas-sub-Saħara għal dan il-perjodu. Matul iż-żjarat tagħhom, l-awdituri intervistaw persunal tad-delegazzjoni tal-UE, rappreżentanti tal-awtoritajiet nazzjonali (bħal ministeri tal-infrastruttura, fondi għat-toroq, aġenziji tat-toroq, uffiċċji tal-istatistika u istituzzjonijiet supremi tal-verifika) u donaturi oħra. Huma eżaminaw 48 programm u viżwalment spezzjonaw madwar 2400 km ta’ toroq iffinanzjati mill-FEŻ biex jivvalutaw il-kundizzjoni tat-toroq u jidentifikaw deterjorazzjonijiet possibbli tat-toroq u l-kawżi ewlenin tagħhom. OSSERVAZZJONIJIET GĦALKEMM SAR PROGRESS, L-INFRASTRUTTURA TAT-TOROQ TAS-SUB-SAĦARA GĦADHA MHIJIEX SOSTENIBBLI 10. Il-Qorti eżaminat jekk it-toroq tas-sub-Saħara humiex ħielsa minn deterjorazzjoni prematura u jekk il-pajjiżi msieħba humiex jagħmlu manutenzjoni xierqa tal-infrastruttura tat-toroq tagħhom u humiex jimplimentaw miżuri effettivi kontra t-tagħbija żejda tal-vetturi. IT-TOROQ TAL-AFRIKA TAS-SUB-SAĦARA JIDDETERJORAW AKTAR MALAJR MILLI MISTENNI 11. Aktar minn żewġ terzi tat-toroq spezzjonati mill-Qorti fis-sitt pajjiżi miżjura huma f’kundizzjoni tajba sa tajba ħafna u xorta jistgħu jintużaw kif previst (ara r-raba’ kolonna fl-Anness III), imma porzjon għoli huwa milqut, bi gradi li jvarjaw, minn deterjorazzjoni prematura (ara l-ħames kolonna fl-Anness III). F’xi każijiet il-ħsara kienet limitata għal sezzjonijiet speċifiċi; f’każijiet oħra kienet aktar mifruxa. Il-kawżi ewlenin huma tagħbija żejda tal-vetturi (li tikkawża raddi [12], xquq u xpakkaturi [13]), manutenzjoni mhux adegwata u, fuq livell anqas, disinn jew kostruzzjoni fqira. B’riżultat ta’ dan, l-istennija tal-ħajja ta’ dawn it-toroq hija mnaqqsa. +++++ TIFF +++++ VETTURA MGĦOBBIJA ŻŻEJJED 12. Fil-Benin, il-Burkina Faso u ċ-Ċad, il-kawża ewlenija tad-deterjorazzjoni prematura tat-toroq hija t-tagħbija żejda tal-vetturi. It-tagħbija żejda hija problema ħafna anqas serja fit-Tanzanija u fiż-Żambja. L-ogħla rati ta’ piż ta’ tagħbija eċċessiva fuq il-fus instabu fil-Benin (45,9 %) [14] u fil-Burkina Faso (22,3 %) [15]. Studju ffinanzjat mill-FEŻ ikkonkluda li l-istennija ta’ ħajja ta’ 44 % tan-netwerk imwitti fil-Burkina Faso niżel minn 15 għal anqas minn erba’ snin minħabba tagħbija żejda persistenti tal-vetturi [16]. 13. Il-kawża prinċipali l-oħra tad-deterjorazzjoni prematura tan-netwerk tat-toroq hija l-manutenzjoni inadegwata tat-toroq. Il-manutenzjoni ta’ rutina ta’ sikwit issir tard. Pereżempju, il-kanali tad-drenaġġ ħafna drabi ma jiġux imnaddfa qabel l-istaġun tax-xita, li jista’ jwassal għal deterjorazzjoni serja tat-toroq. Fil-Kamerun, il-Qorti sabet li sistema tad-drenaġġ ħażina kkawżat il-ġarr mill-ilma ta’ partijiet mit-toroq u konsegwentement kien hemm bżonn ta’ tiswijiet sostanzjali ta’ emerġenza u li jqumu aktar flus. Fil-Benin u fiċ-Ċad, it-tiswijiet tal-ħofor u l-qtugħ tal-ħaxix mal-ġenb tat-triq ma jsirux fi żmien xieraq. Dan inaqqas il-livell tas-servizz tat-toroq u l-ħtiġijiet futuri ta’ manutenzjoni jiżdiedu b’mod aktar rapidu. Il-manutenzjoni perjodika tat-toroq spezzjonati ma twettqitx kif kien meħtieġ. 14. F’xi taqsimiet tat-toroq spezzjonati, seħħet deterjorazzjoni prematura minħabba disinn jew kostruzzjoni fqar. Filwaqt li ż-żieda fit-traffiku fil-Benin u l-Burkina Faso kkawżata mill-kriżi politika fil-Côte d’Ivoire ma setgħetx tiġi antiċipata, l-istudji fuq xi każijiet oħra ssottovalutaw il-kobor mistenni tat-traffiku. Il-Qorti kienet diġà eżaminat il-prestazzjoni tax-xogħlijiet tal-infrastruttura ffinanzjati mill-FEŻ, b’mod partikolari l-kwalità tal-istudji [17]. 15. L-Anness III jipprovdi ħarsa ġenerali lejn is-sejbiet tal-ispezzjonijiet fuq il-post mill-Qorti. L-Annessi IV sa IX fihom mapep tas-sitt pajjiżi miżjura li juru l-proġetti tal-infrastruttura tat-toroq li ġew iffinanzjati mis-7 FEŻ u jippreżentaw f’aktar dettall is-sejbiet tal-ispezzjonijiet fuq il-post mill-Qorti. IL-PAJJIŻI MSIEĦBA JISTGĦU JAGĦMLU AKTAR BIEX ITEJBU S-SOSTENIBILITÀ TAL-INFRASTRUTTURA TAT-TOROQ IL-PAJJIŻI MSIEĦBA IRIDU JTEJBU IL-MANUTENZJONI TAT-TOROQ B’MOD SINIFIKANTI 16. Il-pajjiżi msieħba għamlu progress sinifikanti lejn l-istabbilment ta’ qafas istituzzjonali ġenerali xieraq b’separazzjoni ċara tad-dmirijiet bejn il-ministeri u l-aġenziji ddedikati għat-toroq. Fondi tat-toroq kienu stabbiliti fil-pajjiżi kollha miżjura, għall-ġbir u l-ġestjoni tal-baġit tal-manutenzjoni tat-toroq. Dan kien inkoraġġit u appoġġjat mill-imsieħba fl-iżvilupp, inkluża l-Kummissjoni, biex ikun żgurat fluss stabbli ta’ fondi għall-manutenzjoni tat-toroq. Fil-Burkina-Faso, fil-Kamerun u fiż-Żambja, il-fondi tat-toroq m’għandhomx sors indipendenti tal-iffinanzjar. L-imposti tal-utenti tat-toroq miġbura jgħaddu mill-baġit tal-gvern li jfisser li l-approprjazzjonijiet baġitarji korrispondenti ma kinux allokati għal dan l-iskop jew li kien hemm dewmien fit-trasferiment tal-fondi. 17. It-Tanzanija u ż-Żambja għandhom aġenziji tat-toroq li jiffunzjonaw li huma responsabbli mill-programmazzjoni, kuntrattar u sorveljanza tax-xogħlijiet tal-manutenzjoni [18]. Fil-Benin, il-Burkina-Faso, il-Kamerun u ċ-Ċad, din taqa’ taħt ir-responsabbiltà tal-ministeri relevanti, li meta mqabbla mal-aġenziji tat-toroq, jieħdu iżjed żmien biex jikkonkludu kuntratti minħabba kapaċità amministrattiva limitata u proċeduri għal offerti inqas effiċjenti. Bħala riżultat, il-manutenzjoni tat-toroq titwettaq tard jew mhux bis-sħiħ. 18. L-amministrazzjonijiet tal-pajjiżi msieħba jsofru minn dgħufija fil-kapaċità li tolqot l-abbiltà tagħhom biex jorganizzaw studji, jiġbru data dwar il-kundizzjoni tat-toroq, jipprogrammaw il-manutenzjoni tat-toroq skont il-ħtiġijiet, jamministraw il-kuntratti tax-xogħlijiet u jissorveljaw il-manutenzjoni. Bl-eċċezjoni taċ-Ċad, il-pajjiżi li saritilhom żjara stabbilixxew kriterji ta’ prijorità ċara u xierqa għall-programmazzjoni tal-manutenzjoni tat-toroq, iżda fil-prattika l-programmazzjoni mhijiex ibbażata fuq evalwazzjoni komprensiva u aġġornata tal-kundizzjonijiet tat-toroq u l-ħtiġijiet fil-Burkina-Faso, fil-Kamerun u fiċ-Ċad. 19. Fis-sitt pajjiżi kollha, ħafna mill-manutenzjoni tiġi esternalizzata lil kumpaniji privati. Ħafna kumpaniji m’għandhomx it-tagħmir, ħaddiema bil-ħiliet speċjalizzati u l-kapaċità finanzjarja meħtieġa biex jipproduċu xogħol ta’ kwalità. Fil-Benin, pereżempju, it-tiswijiet tal-ħofor fit-toroq kienu inqas mill-istandard fi kwart tal-każijiet eżaminati. +++++ TIFF +++++ MANUTENZJONI TA’ RUTINA FUQ IT-TOROQ 20. L-infiq fuq il-manutenzjoni tat-toroq qed jiżdied fil-pajjiżi kollha miżjura iżda xorta mhuwiex biżżejjed biex issir manutenzjoni fuq it-toroq. Skont l-informazzjoni pprovduta mill-awtoritajiet nazzjonali, il-kopertura tal-iffinanzjar tal-ħtiġijiet tal-manutenzjoni stabbiliti tvarja minn 38 % fil-Burkina Faso sa 68 % fil-Kamerun. Dan huwa parzjalment minħabba n-nuqqasijiet fil-ġbir tat-taxxi assenjati. Madankollu, ir-raġuni ewlenija għad-differenza konsiderevoli fl-iffinanzjar hija l-prijorità għolja mogħtija fil-baġits nazzjonali tal-pajjiżi msieħba għar-restawr u t-titjib tan-netwerk tat-toroq. Fil-pajjiżi miżjura, il-manutenzjoni bħala medja tammonta biss għal kwart mill-infiq fuq is-settur tat-toroq [19]. 21. L-impatt ewlieni ta’ din id-differenza fl-iffinanzjar huwa li l-manutenzjoni perjodika jew issir tard jew ma ssir xejn. Hemm ukoll tendenza mill-pajjiżi msieħba li l-manutenzjoni perjodika tiġi traskurata minħabba li l-ħtieġa għall-manutenzjoni ma tkunx viżibbli: it-toroq xorta jistgħu jintużaw kif maħsub, anke jekk il-kisi mill-ġdid ikun meħtieġ biex jiġi evitat il-bżonn ta’ intervent li jqum aktar flus, aktar malajr, bħalma huwa r-restawr u possibbilment rikostruzzjoni. Sa ċertu punt, id-differenza fl-iffinanzjar hija koperta mill-pajjiżi msieħba, inkluża l-Kummissjoni, li jiffinanzjaw il-manutenzjoni perjodika kif ukoll ir-restawr u r-rikostruzzjoni. In-nuqqas ta’ manutenzjoni perjodika xierqa jippreżenta riskju sinifikanti għas-sostenibilità tan-netwerks tat-toroq f’dawn il-pajjiżi. Jirriżulta wkoll f’restawr ta’ toroq li jiswa aktar u anqas riżorsi baġitarji disponibbli għat-titjib u l-espansjoni tan-netwerk tat-toroq, li huwa wkoll kruċjali għall-iżvilupp ta’ dawn il-pajjiżi. IL-PAJJIŻI MSIEĦBA JRIDU JIMPENJAW RWIEĦHOM AKTAR BIEX INAQQSU L-PIŻ ŻEJJED TAL-VETTURI 22. Diversi organizzazzjonijiet reġjonali Afrikani adottaw leġiżlazzjoni li l-għan tagħha huwa li jiġu armonizzati l-politiki tat-trasport nazzjonali u li tinforza l-modalitajiet, l-aktar dawk li jikkonċernaw il-piżijiet massimi tat-tagħbija fuq il-fus. Madankollu, hemm differenzi bejn il-leġiżlazzjonijiet reġjonali u l-implimentazzjoni tagħhom mill-awtoritajiet nazzjonali tvarja u ġeneralment għadha lura [20]. (a) Il-Benin u l-Burkina Faso ma wrewx impenn biżżejjed biex jittrattaw effettivament il-piż żejjed tal-vetturi. In-netwerk tat-tagħmir għall-użin (weighbridges) mhux adattat għall-kontroll tat-tagħbija tal-piż fuq il-fus u ma jiżgurax kopertura nazzjonali xierqa, il-politika tal-ħatt [21] mhijiex applikata u l-multi imposti huma baxxi wisq biex ikollhom effett deterrenti. Mhux qed isiru biżżejjed sforzi biex ikunu indirizzati l-kawżi fundamentali tat-tagħbija żejda tal-vetturi, b’mod partikolari l-prezzijiet għoljin tat-trasport minħabba l-ħin ta’ waqfiet fuq il-fruntieri, barrieri informali fit-toroq [22], użu ineffiċjenti tal-kapaċità tat-trasport minħabba arranġamenti illeċiti bejn l-operaturi tat-trasport biex jikkondividu s-suq [23] u n-nuqqas ta’ kompetittività tal-mezzi l-oħra tat-trasport, partikolarment il-ferroviji [24]; (b) Il-Kamerun u ċ-Ċad adottaw politiki xierqa u inġenerali għandhom tagħmir adegwat għall-kontroll ta’ vetturi. Madankollu, dawn il-politiki mhumiex implimentati b’mod effettiv u r-restrizzjonijiet li jfixklu l-effettività tar-regolamenti tat-tagħbija żejda – bħall-prezzijiet għoljin tat-trasport u vetturi kbar ħafna – mhumiex indirizzati biżżejjed; (c) It-Tanzanija u ż-Żambja għandhom qafas regolatorju nazzjonali adegwat u approċċ li jinkludi kontrolli sistematiċi dovut għal netwerk żviluppat ta’ tagħmir għall-użin (weighbridges), l-impożizzjoni ta’ multi u l-ħatt obbligatorju ta’ vetturi li mhumiex konformi. Ir-rata tal-piż ta’ tagħbija żejda fuq il-fus hija 1,6 % [25] fit-Tanzanija u 3,3 % [26] fiż-Żambja. Id-deterjorazzjoni tat-toroq minħabba t-tagħbija żejda tal-vetturi hija ħafna anqas gravi f’dawn iż-żewġ pajjiżi milli fl-erbgħa l-oħra (ara l-paragrafu 12) iżda hemm il-bżonn għall-ġbir u l-analiżi aħjar tad-data u l-espansjoni u t-titjib tal-infrastruttura tat-tagħmir għall-użin. HEMM LOK BIEX IL-KUMMISSJONI TIPPROMWOVI AĦJAR IS-SOSTENIBILITÀ TAL-INFRASTRUTTURA TAT-TOROQ 23. Il-programmi tal-Kummissjoni jinvolvu mhux biss l-iffinanzjar tal-infrastruttura tat-toroq jew it-tqassim tal-appoġġ baġitarju għas-settur iżda wkoll tliet komponenti oħra li jridu jiġu kkombinati b’mod xieraq biex jimmassimizzaw il-possibbiltajiet li l-fondi tal-FEŻ jintefqu sew: (a) ikunu stabbiliti l-kundizzjonijiet li huma relatati mal-objettivi tal-programm u miftehma mal-pajjiż imsieħeb. Programmi tal-appoġġ baġitarju għas-settur jinkludu wkoll mekkaniżmu tal-porzjonijiet varjabbli li jirrifletti l-enfażi dejjem tiżdied fuq il-ġestjoni għar-riżultati. L-intenzjoni ta’ dan il-mekkaniżmu hija li jipprovdi inċentiv lill-pajjiż imsieħeb, peress li l-ammont tal-porzjonijiet varjabbli li jrid jitħallas jiddependi fuq il-livell sa fejn ikunu ntlaħqu l-miri għal indikaturi magħżula fuq il-prestazzjoni; (b) djalogu ta’ politika mal-gvern tal-pajjiż imsieħeb dwar id-definizzjoni u l-implimentazzjoni ta’ politiki tas-settur xierqa u strateġiji għall-ksib ta’ trasport tat-toroq sostenibbli; (c) kooperazzjoni teknika biex tgħin lill-pajjiż imsieħeb isaħħaħ il-kapaċità tat-tfassil u tal-ġestjoni tal-politika tiegħu u l-kapaċità ta’ kumpaniji privati involuti fil-manutenzjoni. 24. Din it-taqsima tikkunsidra jekk il-Kummissjoni tippromwovix is-sostenibilità tal-infrastruttura tat-toroq b’mod effettiv. Il-Qorti eżaminat jekk: (a) il-kundizzjonijiet tal-programm maqbula bejn il-Kummissjoni u l-pajjiżi msieħba humiex relevanti u jekk humiex qed jiġu rrispettati; (b) fid-djalogu ta’ politika tagħha l-Kummissjoni tindirizzax id-dgħufijiet ewlenin tal-politika u tirreaġixxix b'mod xieraq u f'waqtu fejn l-impenn tal-pajjiż imsieħeb lejn il-progress mhuwiex sodisfaċenti; u (c) il-kooperazzjoni teknika pprovduta taħt il-programmi tal-appoġġ tal-FEŻ tiffukax fuq il-ħtiġijiet ewlenin tal-kapaċità istituzzjonali u twassalx ir-riżultati intenzjonati. IL-KUNDIZZJONALITÀ UŻATA MILL-KUMMISSJONI GĦANDHA EFFETT MODERAT L-APPROĊĊ TAL-KUMMISSJONI LEJN L-UŻU TAL-KUNDIZZJONIJIET 25. Il-programmi tal-appoġġ baġitarju għas-settur eżaminati mill-Qorti bħala kundizzjoni ġenerali jistabbilixxu l-implimentazzjoni tar-riformi tal-politika fis-settur tat-toroq iżda b’mod frekwenti ma jindikawx biċ-ċar kif il-progress sodisfaċenti għandu jiġi vvalutat [27]. Huwa sussegwentement diffiċli li l-Kummissjoni tevalwa b’mod strutturat jekk il-kundizzjoni kinitx sodisfatta jew le. Il-pożizzjoni tal-Kummissjoni fid-djalogu ta’ politika hija mdgħajfa wkoll (ara l-paragrafi 34 sa 39 (d)). 26. L-indikaturi tal-prestazzjoni stabbiliti għall-porzjonijiet varjabbli tal-appoġġ tal-baġit għas-settur (ara l-paragrafi 23 (a)) huma relevanti iżda sikwit milquta minn problemi ta’ affidabilità tad-data jew objettivi mhux realistiċi35. Fit-Tanzanija, pereżempju, l-objettivi tal-ġestjoni tal-aġenzija tat-toroq huma anqas ambizzjużi minn dawk definiti fil-programm FEŻ tal-appoġġ baġitarju għas-settur, li jindika jekk dawn tal-aħħar jipprovdux l-inċentiv meħtieġ jew le lill-pajjiż imsieħeb, jew jekk humiex ottimisti żżejjed. 27. Għall-proġetti tal-investiment f’infrastrutturi tat-toroq, il-Kummissjoni tuża l-kundizzjonijiet b’tali mod li tagħti ftit inċentivi biex il-pajjiżi msieħba jikkonformaw magħhom. Il-kundizzjonijiet stabbiliti mhumiex legalment vinkolanti iżda huma ppreżentati fil-ftehimiet tal-iffinanzjar bħala "miżuri anċillari" biex isiru mill-pajjiż imsieħeb. Fil-prattika, il-Kummissjoni inġenerali tapprova kuntratti ta’ xogħlijiet bejn il-pajjiżi msieħba u l-kuntratturi, irrispettivament minn jekk dawn il-miżuri anċillari jkunux iiteħdu. Imbagħad tkun obbligata li tħallas il-flus tal-FEŻ taħt dawn il-kuntratti u għandha ftit influwenza biex iġġiegħel lill-pajjiż imsieħeb biex jikkonforma ma’ dawn il-kundizzjonijiet. Huwa rari li l-Kummissjoni tistabbilixxi prekundizzjonijiet li jridu jkunu sodisfatti qabel ma hija taqbel li tiffirma ftehim ta’ finanzjament, tniedi sejħa għall-offerti għal xogħlijiet jew tapprova kuntratt tax-xogħlijiet. Fil-ftit każijiet fejn il-Kummissjoni adottat dan l-approċċ, intwera li dan kien aktar effettiv (ara l-Kaxxi 1 u 2). KAXXA 1 L-UŻU TAL-KUMMISSJONI TA’ PREKUNDIZZJONIJIET ĊARI GĦALL-APPOĠĠ TAL-FEŻ FIL-BURKINA FASO Wara n-nuqqas ta’ progress fil-ġlieda kontra t-tagħbija żejda tal-vetturi, il-Kummissjoni identifikat miżuri ċari u relevanti li għandhom jittieħdu dwar: l-użu għall-kontrolli fuq it-tagħbija żejda tat-tagħmir għall-użin (weighbridges) eżistenti fuq il-fruntieri; il-kostruzzjoni ta’ sitt sistemi ta’ tagħmir għall-użin (weighbridges) ġodda; it-tħaddim ta’ korp stabbilit ġdid biex jinforza l-leġiżlazzjoni tat-tagħbija żejda. Il-ħtieġa għal dawn il-miżuri kienet diskussa mill-imsieħba fl-iżvilupp u l-pajjiż imsieħeb matul l-Analiżi Konġunta Annwali tal-2009. Kien miftiehem li l-miżuri jkunu implimentati sa Marzu 2010. Peress li dan ma sarx, il-Kummissjoni ddeċidiet li tipposponi l-iffirmar tal-ftehim għal proġett ġdid tal-investiment tal-infrastruttura tat-toroq [28] sakemm il-gvern ħa l-azzjoni meħtieġa. Għalkemm ittardjat, dan kien finalment suċċess, u l-ftehim tal-iffinanzjar ġie ffirmat fi Frar 2011. KAXXA 2 L-UŻU TAL-KUMMISSJONI TA’ PREKUNDIZZJONIJIET ĊARI GĦALL-APPOĠĠ TAL-FEŻ FIL-KAMERUN Xi programmi tal-appoġġ tat-toroq taħt id-disa’ u l-għaxar FEŻ inkludew kundizzjonijiet fejn il-gvern kellu jkun konformi magħhom qabel il-Kummissjoni setgħet tniedi l-proċedura ta’ akkwist għax-xogħlijiet tat-toroq. Dawn il-kundizzjonijiet kienu relatati ma’ kwistjonijiet identifikati b’mod ċar, bħall-allokazzjoni finanzjarja annwali tal-gvern għall-manutenzjoni tat-toroq u l-adozzjoni ta’ ħafna miżuri ta’ riforma tal-politika qabel data ta’ skadenza stabbilita. Minn dakinhar il-kundizzjonijiet ġew sodisfatti u x-xogħlijiet tat-toroq setgħu jibdew. KUNDIZZJONIJIET DWAR IL-MANUTENZJONI TAT-TOROQ 28. Il-proġetti ffinanzjati mill-FEŻ eżaminati mill-Qorti kien fihom ftit kundizzjonijiet dwar ir-riforma istituzzjonali [29]. Fil-Benin u fil-Burkina Faso, minkejja l-isfidi importanti f’dan il-qasam, ma kinux stabbiliti kundizzjonijiet bħal dawn. Fil-pajjiżi l-oħra miżjura, il-kundizzjonijiet stabbiliti kienu relevanti u rrispettati. Fiż-Żambja, pereżempju, ġew stabbiliti fond għat-triq [30] u aġenzija tat-toroq [31], u t-taxxi tal-fjuwil qegħdin jinġabru fil-ħin u huma rilaxxati kompletament għall-fond tat-toroq. Madankollu, il-kundizzjonijiet ma indirizzawx xi dgħufijiet istituzzjonali ewlenin, bħal, fit-Tanzanija, in-nuqqas ta’ awtonomija tal-aġenzija tat-toroq, il-kontroll u s-sorveljanza tal-baġit dgħajfa tagħha u l-kapaċità limitata tal-awtoritajiet tal-gvern lokali għall-manutenzjoni tat-toroq rurali. 29. Meta torbot kundizzjonijiet mal-intervent tagħha, il-Kummissjoni tagħti attenzjoni konsiderevoli għall-ħtieġa li l-pajjiżi msieħba jżidu l-allokazzjoni finanzjarja tagħhom għall-manutenzjoni tat-toroq. Dan ikkontribwixxa, pereżempju, għar-riżoluzzjoni tal-problema persistenti ta’ arretrati fil-pagamenti tat-teżor għall-fond tat-toroq fil-Benin u ż-Żambja. Naqqas ukoll b’mod sinifikanti l-evażjoni tat-taxxi fuq il-fjuwil tad-diżil fit-Tanzanija. Fil-pajjiżi kollha li żaret il-Qorti, in-nefqa fuq il-manutenzjoni żdiedet b’mod sinifikanti matul l-aħħar deċennju. Madankollu, s’issa għadu mhux biżżejjed biex it-toroq jinżammu fi stat tajjeb ta’ tiswija u l-Kummissjoni ma indirizzatx il-kwistjoni tal-prijorità għolja mogħtija minn ħafna baġits nazzjonali għat-titjib u r-restawr tan-netwerk tat-toroq, aktar milli għall-manutenzjoni adegwata tan-netwerk eżistenti. Ħafna drabi hemm ukoll nuqqas ta' preċiżjoni fil-kundizzjonijiet fir-rigward ta’ objettivi u ż-żmien stipulat, għalkemm sar titjib aktar riċentement f’dan ir-rigward fil-Burkina Faso, fiċ-Ċad u fiż-Żambja. KUNDIZZJONIJIET RIGWARD IT-TAGĦBIJA ŻEJDA TAL-VETTURI 30. Minkejja l-kobor ta’ din il-problema għas-sostenibilità tal-infrastruttura tat-toroq fil-biċċa l-kbira ta’ dawn il-pajjiżi (ara l-paragrafu 12), il-Kummissjoni ma tatx attenzjoni biżżejjed għat-tagħbija żejda meta tistabbilixxi kundizzjonijiet għall-programmi tagħha. Xi programmi jinkludu xi ftit kundizzjonijiet bħal dawn iżda, bl-eċċezzjoni tal-Burkina Faso, il-Kummissjoni ma segwitx approċċ sistematiku. +++++ TIFF +++++ RADDI KKAWŻATI MINĦABBA TAGĦBIJA ŻEJDA TAL-VETTURI 31. Il-kundizzjonijiet ħafna drabi mhumiex realistiċi, u jeħtieġu kontrolli sistematiċi immedjati u l-impożizzjoni ta’ multi. Huma wkoll vagi fejn jidħlu l-miri li għandhom jinkisbu u ż-żmien stipulat. Ma jippermettux li ssir valutazzjoni oġġettiva tal-konformità, u lanqas jipprovdu lill-Kummissjoni b’bażi tajba għad-djalogu ta’ politika tagħha għall-promozzjoni tal-impenn għar-riforma. Eċċezzjoni waħda hija l-programm ta’ appoġġ taħt id-disa’ FEŻ fiċ-Ċad [32] li jispeċifika l-progress li għandu jsir f’termini ta’ aktar punti tal-kontroll, brigata mobbli tal-kontroll u leġiżlazzjoni aġġornata. 32. Fil-Benin, fejn il-problema tat-tagħbija żejda tal-vetturi hija partikolarment gravi, il-programm reċenti tal-appoġġ baġitarju għas-settur mill-Kummissjoni [33] jistabbilixxi l-miri li jindirizzaw l-aktar każijiet serji tat-tagħbija żejda [34]. Dan l-approċċ mhux konsistenti mal-approċċ tal-Kummissjoni f’pajjiżi oħra tar-reġjun għall-promozzjoni tal-implimentazzjoni tal-leġiżlazzjoni reġjonali. 33. Bl-eċċezzjoni tal-Kamerun (ara l-Kaxxa 3), il-Kummissjoni ma mmodifikatx l-approċċ tagħha meta l-pajjiżi m’għamlux biżżejjed progress biex inaqqsu t-tagħbija żejda tal-vetturi. IL-KUMMISSJONI MA TUŻAX DJALOGU TA’ POLITIKA FIL-POTENZJAL KOLLU TIEGĦU 34. Il-kwalità tad-djalogu jvarja notevolment skont l-impenn għar-riforma f’kull pajjiż imsieħeb, u ġeneralment huwa effettiv biss b’mod moderat. Il-kapaċità tal-Kummissjoni li tirreaġixxi b’mod sod u proporzjonali fejn il-progress ma jkunx sodisfaċenti hija limitata bl-approċċ tagħha għall-użu tal-kundizzjonijiet marbuta mal-programmi tagħha (ara l-paragrafi 25 sa 33). ID-DJALOGU TA’ POLITIKA FUQ IL-MANUTENZJONI TAT-TOROQ 35. F’ħafna mill-pajjiżi miżjura, il-Kummissjoni tagħmel sforzi sinifikanti biex trawwem djalogu ta’ politika komprensiv fuq il-manutenzjoni tat-toroq. Hija tindirizza l-kwistjonijiet relevanti u tagħmel rakkomandazzjonijiet utli. Id-djalogu kien strumentali b’mod partikolari fil-ħolqien tal-fondi għat-toroq u l-aġenziji tat-toroq u titjib fil-ġestjoni baġitarja, il-programmazzjoni tal-manutenzjoni tat-triq u s-superviżjoni tax-xogħlijiet tat-toroq. KAXXA 3 L-ENFASI TAL-APPOĠĠ TAL-FEŻ FUQ IS-SOSTENIBILITÀ TAN-NETWERK EŻISTENTI TAT-TOROQ FIL-KAMERUN L-Analiżi ta’ Nofs il-Perjodu tal-2004 tad-disa’ FEŻ identifikat id-deterjorazzjoni fil-kundizzjoni tan-netwerk tat-toroq. 22 % biss tan-netwerk instab li huwa f’kundizzjoni tajba, meta mqabbel ma’ 43 % ta’ ħames snin qabel. Manutenzjoni insuffiċjenti tat-toroq kienet identifikata bħala l-akbar kawża tad-deterjorazzjoni mgħaġġla tan-netwerk tat-toroq. Minħabba din ix-xejra ’l isfel, il-Kummissjoni ddeċidiet li żżomm l-ammont allokat għas-settur tat-trasport iżda li timmodifika l-enfasi tagħha mill-kostruzzjoni ta’ triq ġdida – kif kien miftiehem inizjalment – għar-restawr ta’ toroq eżistenti. Dan għen fit-titjib tal-kundizzjoni ġenerali tan-netwerk tat-toroq. Parti minn dawn il-fondi servew ukoll biex jiffinanzjaw il-bini u r-restawr tat-tagħmir għall-użin (weighbridges) sabiex jittejbu l-kontrolli fuq it-tagħbija żejda tal-vettura, kawża importanti tad-deterjorazzjoni prematura tal-infrastruttura tat-toroq. Permezz ta’ din ir-reazzjoni soda u prammatika, il-Kummissjoni bagħtet messaġġ li l-manutenzjoni adegwata tat-toroq u l-impenn lejn it-tnaqqis tat-tagħbija żejda kienu prijoritajiet ċari għall-appoġġ tagħha. 36. Kwistjoni ewlenija indirizzata b’mod konsistenti mill-Kummissjoni fid-djalogu ta’ politika tagħha mal-pajjiżi msieħba kollha hija l-allokazzjoni insuffiċjenti tar-riżorsi finanzjarji għall-manutenzjoni tat-toroq (ara l-paragrafu 20). Flimkien ma’ dawk ta’ pajjiżi oħra li qed jiżviluppaw, l-isforzi tal-Kummissjoni kienu strumentali fil-promozzjoni ta’ żieda fl-infiq fuq il-manutenzjoni fil-biċċa l-kbira tal-pajjiżi msieħba. Dan inkiseb bl-enfasi fuq miżuri konkreti bħar-rilaxx fiż-żmien stipulat u bis-sħiħ tal-imposti tal-utenti tat-toroq għall-fondi tat-toroq, żieda fit-taxxi fuq il-fjuwil, titjib fil-ġbir ta’ taxxi allokati u t-tiftix għal sorsi ġodda ta’ fondi. 37. Madankollu, il-Kummissjoni ftit tat attenzjoni lill-fatt li ħafna pajjiżi msieħba jagħtu prijorità baġitarja għat-titjib u r-restawr tan-netwerk tat-toroq iktar milli għall-ottimizzazzjoni tal-infrastruttura tat-toroq eżistenti permezz ta’ manutenzjoni adegwata. +++++ TIFF +++++ NUQQAS TA’ MANUTENZJONI TA’ RUTINA 38. Filwaqt li d-djalogu ta’ politika kien effettiv fil-Burkina Faso, fejn il-gvern jeżerċita sjieda qawwija għar-riforma tal-politika fis-settur, dan kien anqas il-każ f’pajjiżi msieħba oħra: (a) fil-Kamerun, riformi istituzzjonali importanti miftiehma mal-Kummissjoni fl-2004 kienu għadhom pendenti fl-2011. Peress li ma kinitx tissorvelja l-implimentazzjoni tal-ftehim b’mod sistematiku, il-Kummissjoni ma setgħetx tirreaġixxi b’mod xieraq u f’waqtu; (b) fiż-Żambja, b’koordinazzjoni ma’ msieħba fl-iżvilupp oħra, il-Kummissjoni ssospendiet il-programmi tagħha tal-appoġġ baġitarju għas-settur fl-2009 minħabba progress insuffiċjenti fir-riformi tal-politika, b’mod partikolari fir-rigward tal-manutenzjoni tat-toroq. Id-djalogu ta’ politika tjieb sa ċertu punt iżda l-pjan ta’ azzjoni miftiehem qed jiġi implimentat b’ritmu baxx. Fl-2010, il-Kummissjoni ddeċidiet li xorta waħda tiffinanzja proġett importanti ġdid ta’ investiment fit-toroq bl-ebda kundizzjoni marbuta miegħu; (c) fiċ-Ċad, id-djalogu ta’ politika huwa limitat għax m’hemmx qafas strutturat għad-djalogu fis-settur tat-trasport u l-Kummissjoni ma tużax Analiżi Konġunta Annwali għal dan l-iskop. Pereżempju, il-Kummissjoni ma rreaġixxietx għall-bidliet baġitarji riċenti li wasslu għal tnaqqis sinifikanti fl-allokazzjoni tar-riżorsi finanzjarji għall-manutenzjoni tat-toroq; (d) min-naħa l-oħra, fiż-Żambja, il-Kummissjoni rreaġixxiet fil-pront u b’mod xieraq għan-nuqqas ta’ impenn u r-rispons insuffiċjenti għad-djalogu mill-gvern (ara l-Kaxxa 4). KAXXA 4 L-UŻU EFFETTIV TAD-DJALOGU TA’ POLITIKA MILL-KUMMISSJONI META L-GVERN TAŻ-ŻAMBJA WERA IMPENN MHUX SODISFAĊENTI GĦAR-RIFORMA Fl-2009, il-Kummissjoni, bil-koordinazzjoni ma’ msieħba fl-iżvilupp oħra, issospendiet ħafna mill-iffinanzjar tagħha għas-settur tat-toroq, b’mod partikolari l-programmi tagħha tal-appoġġ baġitarju għas-settur. Ir-raġunijiet kienu l-progress mhux sodisfaċenti tal-gvern lejn l-objettivi tal-istrateġija tagħha għas-settur, l-allokazzjoni insuffiċjenti tar-riżorsi finanzjarji għall-manutenzjoni tat-toroq u r-risposta dgħajfa tal-gvern lejn id-djalogu ta’ politika. Barra minn hekk, rapport mill-Awditur Ġenerali taż-Żambja f’Marzu 2010 kien żvela problemi fl-akkwist, fil-ġestjoni u fis-superviżjoni kif ukoll impenji li kienu ogħla mill-approprjazzjonijiet baġitarji. Is-sospensjoni tal-programmi ta’ għajnuna bagħtet sinjal qawwi lill-gvern, li żied is-sensibilità tiegħu lejn id-djalogu ta’ politika. Inbdew laqgħat fuq livell għoli biex jiġi diskuss l-avvanz lejn l-adozzjoni u l-implimentazzjoni ta’ strateġija realistika għas-settur u kif il-kunfidenza tal-imsieħba fl-iżvilupp setgħet tinkiseb mill-ġdid. Progress importanti kien il-ftehim f’Diċembru 2010 dwar il-pjan ta’ azzjoni fuq terminu qasir, medju u twil biex ikunu solvuti l-kwistjonijiet fis-settur. Madankollu, il-programmi tal-appoġġ baġitarju tal-Kummissjoni baqgħu sospiżi peress li strateġija xierqa għas-settur għadha ma ġietx adottata mill-gvern. ID-DJALOGU TA’ POLITIKA DWAR IT-TAGĦBIJA ŻEJDA TAL-VETTURI 39. L-effettività tad-djalogu ta’ politika tal-Kummissjoni dwar it-tagħbija żejda tal-vetturi tvarja minn pajjiż għal ieħor u kienet produttiva f’nofs il-każijiet: (a) kienet produttiva fiż-Żambja grazzi għall-prijorità għolja li ngħatat mill-gvern biex din il-kwistjoni tiġi indirizzata u l-koordinazzjoni tajba bejn l-imsieħba fl-iżvilupp. Dan wassal għal titjib sinifikanti u t-tagħbija żejda hija issa problema ħafna anqas serja fiż-Żambja milli f’ħafna pajjiżi oħra. Dan huwa l-każ ukoll fit-Tanzanija, fejn id-djalogu ta’ politika f’dan il-qasam ma deherx li kien meħtieġ (ara l-paragrafu 22(c)); (b) fil-Kamerun, il-Kummissjoni u msieħba fl-iżvilupp oħra fl-2004 ftiehmu mal-gvern fuq ir-riformi fil-politika biex itejbu l-kontrolli fuq it-tagħbija żejda. Id-djalogu kien effettiv b’mod partikolari fir-rigward tal-espansjoni tal-infrastruttura tal-kontroll, it-titjib fil-ġbir tad-data u l-kampanji tal-għarfien. Dawn ir-riformi kellhom impatt fuq l-inċidenza tat-tagħbija żejda li niżlet minn 84 % fl-1998 għal 13 % fl-2011. Aktar progress qed jiġi mfixkel minn impenn insuffiċjenti tal-pajjiżi msieħba fl-implimentazzjoni ta’ wħud mir-riformi miftiehma, bħall-ħatt sistematiku tal-vetturi b’tagħbija żejda, l-applikazzjoni ta’ multi fuq il-vetturi li jittrasportaw il-fjuwil (bħalissa eżentati) u t-tneħħija tal-liċenzji ta’ trasportaturi li ripetutament kisru r-regolamenti dwar it-tagħbija żejda; (c) id-djalogu ta’ politika dwar it-tagħbija żejda fil-Benin u fil-Burkina Faso huwa pjuttost riċenti. Jindirizza d-dgħufijiet prinċipali iżda s’issa b’suċċess limitat minħabba l-impenn insuffiċjenti tal-pajjiżi msieħba li jadottaw u jimplimentaw riformi fil-politika (ara l-paragrafi 22(a)). Fil-Benin, il-Kummissjoni ma rrispondietx fil-ħin xieraq u b’mod sod biżżejjed għan-nuqqas ta’ progress, pereżempju billi tissospendi l-iffirmar ta’ ftehimiet jew kuntratti ġodda tal-iffinanzjar. Fil-Burkina Faso, il-Kummissjoni fl-aħħar ħadet azzjoni aktar qawwija fl-2010 (ara l-Kaxxa 1), li rriżultat fl-introduzzjoni ta’ sistemi tal-kontroll tat-tagħbija tal-vettura u aspett dinamiku ġdid fid-djalogu ta’ politika; (d) fin-nuqqas ta’ qafas xieraq (ara l-paragrafu 38(c)), id-djalogu ta’ politika dwar it-tagħbija żejda tal-vetturi fiċ-Ċad kien limitat ħafna. Kwistjonijiet dwar il-politika bilkemm ġew indirizzati mill-Kummissjoni u ttieħdet ftit azzjoni mill-pajjiż imsieħeb biex jindirizza din il-kwistjoni. IL-KOOPERAZZJONI TEKNIKA KELLHA RIŻULTATI UTLI IŻDA LIMITATI IL-KOOPERAZZJONI TEKNIKA FUQ IL-MANUTENZJONI TAT-TOROQ 40. Il-kooperazzjoni teknika ffinanzjata milll-FEŻ indirizzat il-kapaċità istituzzjonali relevanti fil-qasam tal-manutenzjoni tat-toroq, għalkemm f’xi każijiet ma kinitx qed tiffoka fuq id-dgħufijiet prinċipali, pereżempju: (a) fil-Burkina Faso, l-ebda koperazzjoni teknika ma kienet ipprovduta biex tappoġġja r-riforma tal-fond tat-toroq, il-bidu operattiv tal-aġenzija tat-toroq u t-tisħiħ tal-kapaċità tal-kumpaniji privati; (b) fil-Kamerun, il-kooperazzjoni teknika ma indirizzatx il-proċeduri ineffiċjenti tas-sejħiet għall-offerti; u (c) fit-Tanzanija ma indirizzatx id-dgħufijiet tal-kapaċità tal-aġenzija tat-toroq, l-Awtoritajiet tal-Gvern Lokali u l-kumpaniji privati. 41. F’ħafna mill-pajjiżi msieħba li saritilhom żjara, l-appoġġ jiffoka fuq l-istħarriġ dwar il-kundizzjoni tat-toroq u l-istabbiliment ta’ databases dwar it-toroq biex titjieb l-affidabilità tal-informazzjoni li fuqha hija bbażata l-programmazzjoni tal-manutenzjoni. Il-kooperazzjoni teknika wkoll ikkontribwiet għall-abbozzar tal-istrateġiji tas-settur tat-toroq u tejbet is-superviżjoni tal-manutenzjoni tat-toroq. L-attivitajiet tat-taħriġ prinċipalment twettqu għall-persunal tal-ministeru, tal-fond tat-toroq u tal-aġenzija tat-toroq, u f’xi każijiet għall-persunal ta’ kumpaniji privati involuti fil-manutenzjoni tat-toroq. Kienu organizzati sew u kienu effettivi. L-istudji tekniċi fuq medda wiesgħa ta’ oqsma, bħal studji ta’ fattibilità, analiżi tan-nefqa pubblika, u studji tal-ġbir ta’ taxxi fuq il-fjuwil u taxxi oħra jew intermodalità tat-trasport, ipprovdew informazzjoni utli għat-teħid ta’ deċiżjonijiet tal-politika. 42. Madankollu, ta’ sikwit l-implimentazzjoni tal-kooperazzjoni teknika kienet imfixkla minn diffikultajiet, u għalhekk il-fondi allokati ntużaw parzjalment biss u s-sostenibilità tar-riżultati ta’ sikwit tkun f’riskju: (a) fil-Benin, l-attivitajiet ippjanati taħt id-disa’ FEŻ ma twettqux kif ippjanat, parzjalment minħabba l-komunikazzjoni diffiċli bejn l-esperti u l-kontropartijiet nazzjonali tagħhom u r-riżultati kienu limitati wkoll minħabba n-nuqqas ta’ sjieda mill-awtoritajiet nazzjonali; (b) fiċ-Ċad, ammont sinifikanti kien allokat għall-kooperazzjoni teknika taħt id-disa’ FEŻ iżda bilkemm intuża, kemm minħabba diffikultajiet fl-attrazzjoni u ż-żamma ta’ kompetenza meħtieġa għal xogħol f’kundizzjonijiet diffiċli ħafna u kemm minħabba l-kapaċità tal-assorbiment limitata tal-awtoritajiet nazzjonali. Id-database dwar il-kundizzjoni tat-toroq mhux probabbli li tinżamm aġġornata minħabba n-nuqqas tar-riżorsi disponibbli b’mod nazzjonali. Il-Kummissjoni pprovdiet ukoll appoġġ finanzjarju sinifikanti għall-istabbiliment ta’ aġenzija tat-toroq li għadha ’l bogħod milli tkun operattiva minkejja d-dikjarazzjoni ta’ appoġġ politiku min-naħa tal-gvern; (c) fil-Kamerun, il-kooperazzjoni teknika kienet effettiva biex issaħħaħ il-kapaċità tal-ministeri fis-superviżjoni tax-xogħlijiet ta’ manutenzjoni iżda l-appoġġ ippjanat biex titjieb il-ġestjoni tal-offerti kellu jitħassar minħabba n-nuqqas ta’ interess mill-pajjiż imsieħeb; (d) fit-Tanzanija, l-istudji ffinanzjati mill-Kummissjoni wasslu għal rakkomandazzjonijiet utli, pereżempju dwar l-allokazzjoni ta’ riżorsi baġitarji fost l-aġenzija tat-toroq u l-istituzzjonijiet l-oħra, li għadhom ma ġewx implimentati; (e) fiż-Żambja, il-kooperazzjoni teknika mal-aġenzija tat-toroq u l-fond tat-toroq kellha suċċess u r-riżultati x’aktarx ikunu sostenibbli. Il-kooperazzjoni teknika mal-uffiċċju reġjonali tal-aġenzija tat-toroq u l-awtoritajiet lokali tat-toroq, li huma responsabbli mill-manutenzjoni tan-netwerk tat-toroq rurali, kellha anqas suċċess. IL-KOOPERAZZJONI TEKNIKA DWAR IT-TAGĦBIJA ŻEJDA TAL-VETTURI 43. Il-kooperazzjoni teknika biex tappoġġja l-miżuri mmirati lejn it-tnaqqis tal-inċidenza tat-tagħbija żejda tal-vetturi kienet ġeneralment riċenti u limitata, ħlief fiż-Żambja grazzi għall-prijorità għolja mogħtija mill-gvern u l-koordinazzjoni tajba bejn l-imsieħba fl-iżvilupp. 44. Fil-pajjiżi msieħba l-oħra, taħt il-kooperazzjoni teknika l-Kummissjoni madankollu ffinanzjat studji relevanti ħafna. Pereżempju: (a) fil-Benin, il-FEŻ iffinanzja stħarriġ komprensiv dwar it-tagħbija żejda li għandu jintuża biex itejjeb il-koperazzjoni tal-FEŻ meta tiġi indirizzata din il-kwistjoni; (b) fiċ-Ċad, żewġ studji li twettqu fl-2008 kkontribwew għall-preparazzjoni ta’ strateġija nazzjonali għall-kontrolli fuq it-tagħbija żejda; (c) studju li twettaq fl-2008 fil-Burkina Faso kien il-bażi għall-pjan direzzjonali adottat fl-2010 mill-Unjoni Ekonomika u Monetarja tal-Afrika tal-Punent għall-infurzar tal-leġiżlazzjoni reġjonali; (d) fil-Kamerun, il-FEŻ iffinanzja verifiki u studji dijanjostiċi tas-sistema tal-kontroll tat-tagħbija żejda li kienu utli għall-preparazzjoni tal-pjanijiet ta’ azzjoni biex jittejbu l-kontrolli. Ipprovda wkoll pariri u taħriġ dwar ġestjoni aktar effiċjenti tan-netwerk tat-tagħmir għall-użin (weighbridges); (e) fit-Tanzanija, il-Kummissjoni attwalment qed tipprepara programm relevanti ħafna li jiffoka fuq governanza mtejba, il-ġestjoni tal-kontrolli fuq it-tagħbija żejda u titjib fin-netwerk tat-tagħmir għall-użin (weighbridges) (ara Kaxxa 5). KAXXA 5 L-APPOĠĠ KOMPRENSIV TAL-KUMMISSJONI GĦAL KONTROLLI MTEJBA FUQ IT-TAGĦBIJA ŻEJDA FIR-REĠJUN TAL-EAC Il-Kummissjoni qed tipprepara programm reġjonali ta’ appoġġ għall-iżvilupp u t-titjib ta’ sistemi ta’ kontroll fuq tagħbija żejda tal-vetturi mal-kuritur ċentrali li jgħaqqad il-Burundi, ir-Repubblika Demokratika tal-Kongo, ir-Rwanda, it-Tanzanija u l-Uganda. Dan il-proġett ta’ EUR 16-il miljun huwa relevanti ħafna għas-sostenibilità tal-infrastruttura tat-toroq peress li t-tagħbija żejda kienet identifikata bħala l-kawża prinċipali tal-ħsara prematura tal-bankini tul l-awtostradi prinċipali tal-Komunità tal-Afrika tal-Lvant (EAC). Il-proġett huwa maħsub biex jappoġġja l-inizjattivi kontinwi fir-reġjun tal-EAC. L-għan tiegħu huwa li jikkontribwixxi għal tnaqqis tat-tagħbija żejda tal-vetturi billi jtejjeb il-leġiżlazzjoni, jipprovdi mezz ta’ infurzar u jindirizza ineffiċjenzi li jiffavorixxu l-prattika tat-tagħbija żejda. Fl-ewwel fażi, se jiġu riveduti u armonizzati r-regolamenti fir-reġjun tal-EAC u se jkunu analizzati kwistjonijiet tal-governanza relatati mal-ġestjoni ta’ stazzjonijiet tat-tagħmir għall-użin (weighbridges). Fit-tieni fażi, disinn dettaljat se jiġi ppreparat għall-kostruzzjoni u t-titjib ta’ ħamsa sa seba' sistemi ta’ tagħmir għall-użin (weighbridges), li għandhom isiru taħt it-tielet u l-aħħar fażi. Il-proġett se jiffoka wkoll fuq it-titjib tal-governanza u l-ġestjoni ta’ sistemi tal-kontrolli fuq it-tagħbija żejda tal-vetturi, bil-għan li jitnaqqsu l-ħinijiet tal-waqfien u li jitjieb il-fluss tat-trasport tul il-kuritur ċentrali. +++++ TIFF +++++ KONKLUŻJONIJIET U RAKKOMANDAZZJONIJIET KONKLUŻJONIJIET 45. Il-Qorti tikkonkludi li l-Kummissjoni hija parzjalment effettiva fl-appoġġ tagħha għal netwerk tat-toroq sostenibbli fl-Afrika tas-sub-Saħara. 46. Il-pajjiżi msieħba li żaret il-Qorti ma jagħmlux biżżejjed biex jiżguraw is-sostenibilità tal-infrastruttura tat-toroq. It-toroq huma milquta minn deterjorazzjoni prematura bi gradi li jvarjaw. Għalkemm ħafna mill-pajjiżi msieħba miżjura għamlu progress sinifikanti fuq il-manutenzjoni tat-toroq, l-isfidi jibqgħu f’kollha kemm huma. Ġew adottati riformi istituzzjonali iżda ħafna dgħufijiet istituzzjonali għad iridu jiġu indirizzati. Għalkemm in-nefqa fuq il-manutenzjoni tat-toroq żdiedet matul is-snin fil-pajjiżi msieħba kollha li żaret il-Qorti, xorta tibqa’ mhux biżżejjed u l-manutenzjoni ta’ sikwit issir tard, jew mhux b’mod komplut. Il-biċċa l-kbira tal-pajjiżi msieħba m’għamlux progress sodisfaċenti fuq it-tagħbija żejda tal-vetturi, li għandu impatt importanti fuq l-istennija ta’ ħajja tat-toroq u l-ispejjeż tal-manutenzjoni. 47. Bħala waħda mid-donaturi ewlenin fis-settur tat-toroq, il-Kummissjoni hija parzjalment effettiva fil-promozzjoni tal-adozzjoni u l-implimentazzjoni tar-riformi fil-politika li huma meħtieġa biex jindirizzaw l-ostakoli eżistenti għal netwerk tat-toroq sostenibbli fl-Afrika tas-sub-Saħara. Il-mod kif il-Kummissjoni tuża l-kundizzjonijiet marbuta mal-appoġġ finanzjarju tagħha jikkostitwixxi effett ta’ inċentiv moderat. Ta’ sikwit il-Kummissjoni ma tirreaġixxix b’mod xieraq meta l-pajjiżi msieħba jonqsu li jikkonformaw mal-impenji tagħhom, li jolqot il-kredibilità tagħha. Dan għandu wkoll impatt fuq id-djalogu ta’ politika, li l-Kummissjoni ma tużax fil-potenzjal sħiħ tiegħu, għalkemm dan id-djalogu kien instrumentali fil-promozzjoni tal-progress f’ċerti oqsma, b’mod partikolari f’dak li jikkonċerna l-qafas istituzzjonali u l-iffinanzjar tal-manutenzjoni tat-toroq. Il-kooperazzjoni teknika ffinanzjata mill-Kummissjoni kellha anqas suċċess milli normalment kien mistenni. RAKKOMANDAZZJONIJIET 48. Il-Qorti tagħmel ir-rakkomandazzjonijiet li ġejjin bil-għan li ttejjeb l-effettività tal-appoġġ għall-iżvilupp ipprovdut mill-FEŻ lejn netwerk tat-toroq sostenibbli fl-Afrika tas-sub-Saħara: RAKKOMANDAZZJONI 1 ALLOKAZZJONI TAR-RIŻORSI Is-Servizz Ewropew għall-Azzjoni Esterna u l-Kummissjoni għandhom jiffukaw l-iffinanzjar tal-FEŻ fuq is-settur tat-toroq fejn jista’ jinkiseb l-akbar impatt. Għal dan il-għan, għandhom: (a) jiffukaw ir-riżorsi fuq is-setturi tat-toroq fil-pajjiżi msieħba li jimplimentaw politiki xierqa għas-settur għall-kisba ta’ trasport tat-toroq sostenibbli, b’miżuri relevanti u kredibbli għat-titjib tal-manutenzjoni tat-toroq u biex tiġi indirizzata t-tagħbija żejda tal-vetturi; (b) jiffokaw ir-riżorsi tal-FEŻ f’pajjiżi oħra, b’mod partikolari dawk fejn il-FEŻ iffinanzja investimenti sostanzjali fl-infrastruttura tat-toroq fil-passat, fuq l-appoġġ istituzzjonali, il-manutenzjoni tan-netwerk tat-toroq eżistenti u l-espansjoni tal-infrastruttura tal-kontroll tal-piż tat-tagħbija fuq il-fus; (c) fejn ikun xieraq, jgħollu l-livell ta’ stimolu tar-riżorsi tal-FEŻ billi jikkombinaw dawn l-għotjiet ma’ self u jippromwovu l-parteċipazzjoni tas-settur privat fl-iffinanzjar tat-titjib u l-espansjoni tan-netwerk tat-toroq. RAKKOMANDAZZJONI 2 KUNDIZZJONIJIET U DJALOGU TA’ POLITIKA Il-Kummissjoni għandha ssaħħaħ l-użu tagħha tal-kundizzjonijiet mehmuża mal-programmi u d-djalogu ta’ politika tagħha. Għal dan il-għan, għandha: (a) tiddefinixxi kundizzjonijiet formali ċari, li jistgħu jitkejlu u marbuta biż-żmien li jindirizzaw il-ħtiġijiet tar-riforma fil-politika ewlenija fir-rigward ta’ manutenzjoni tat-toroq u t-tagħbija żejda tal-vetturi; (b) fejn xieraq tuża l-prekundizzjonijiet fil-programmazzjoni u fuq il-livell ta’ programmi ta’ appoġġ individwali billi sistematikament torbot l-iffirmar ta' ftehimiet ta' iffinanzjar, it-tnedija tal-offerti għal xogħlijiet u l-firma tal-kuntratti tax-xogħlijiet, mat-twettiq minn qabel tal-kundizzjonijiet; (c) twettaq analiżi perjodika u strutturata tat-twettiq tal-kundizzjonijiet, kif ukoll l-evalwazzjonijiet perjodiċi tas-settur tat-toroq fil-kampanja u evalwazzjonijiet ta’ proġetti ex-post; (d) sistematikament issegwi l-konklużjonijiet tagħha dwar it-twettiq tal-kundizzjonijiet u r-riżultati tal-evalwazzjonijiet, billi tiffoka fuq ir-raġunijiet għalfejn jista’ ma jkunx sar progress skont il-pjan u l-miżuri meħtieġa ta’ rimedju; (e) tirrispondi b’mod sod, proporzjonali u fil-ħin meta l-gvernijiet juru impenn mhux sodisfaċenti biex jindirizzaw il-kwistjonijiet imqajma u r-rakkomandazzjonijiet magħmula mill-Kummissjoni, inkluż billi tissospendi jew tikkanċella l-iffinanzjar tal-FEŻ għal programmi individwali jew għas-settur tat-toroq kollu kemm hu. RAKKOMANDAZZJONI 3 KOOPERAZZJONI TEKNIKA Skont l-istrateġija tagħha biex ittejjeb l-effettività tal-assistenza tagħha għall-iżvilupp tal-kapaċità [35], il-Kummissjoni għandha: (a) tisforza biex tiżgura li jkun hemm sjieda kredibbli tal-gvern tal-attivitajiet ippjanati, li tkun sostanzjata minn livell xieraq ta' riżorsi umani u baġitarji disponibbli fuq livell nazzjonali kemm waqt u kif ukoll wara l-programm; (b) żżid l-enfasi fuq il-kawżi fundamentali tat-tagħbija żejda tal-vetturi, bħal ostakoli għal suq ta’ trasport li jaħdem b’mod normali; (c) fejn meħtieġ, tipprovdi appoġġ biex tgħin lill-pajjiżi msieħba jwettqu analiżi ekonomika soda biex jiddeċiedu fuq il-bilanċ xieraq li għandu jkun żgurat bejn il-manutenzjoni u l-espansjoni tan-netwerk tat-toroq tagħhom, fejn tieħu kont tal-kriterji relevanti ekonomiċi, soċjali, ambjentali, finanzjarji, tekniċi u operazzjonali kollha. Dan ir-Rapport ġie adottat mill-Awla III, immexxija mis-Sur Karel PINXTEN, Membru tal-Qorti tal-Awdituri, fil-Lussemburgu fil-laqgħa tagħha tas- 16 ta’ Ottubru 2012. Għall-Qorti tal-Awdituri +++++ TIFF +++++ Vítor Manuel da Silva Caldeira President [1] Il-Kummissjoni Ewropea, id-Direttorat-Ġenerali għall-Iżvilupp u l-Kooperazzjoni – EuropeAid, European Development Cooperation in Infrastructure: a review of the past twelve years, 2008, p. 6. [2] L-Afrika tas-sub-Saħara għandha 204 kilometri ta’ toroq għal kull elf kilometru kwadru ta’ art meta mqabbla ma’ medja dinjija ta’ 944 kilometru għal kull elf metru kwadru. Sors: "The burden of maintenance: roads in sub-Saharan Africa", Africa Infrastructure Country Diagnostic, June 2008, The World Bank, Washington ("Il-piż tal-manutenzjoni: it-toroq fl-Afrika tas-sub-Saħara", Dijanjostika tal-Pajjiż tal-Infrastruttura tal-Afrika, Ġunju 2008, Il-Bank Dinji, Washington). [3] L-Afrika tas-sub-Saħara għandha netwerk tat-toroq li jammonta għal 6.55 kilometru għal kull miljun dollaru Amerikan ta’ Prodott Domestiku Gross imqabbel mal-medja dinjija ta’ 3.47 kilometru għal kull miljun dollaru Amerikan ta’ Prodott Domestiku Gross. Sors: "The burden of maintenance: roads in sub-Saharan Africa", Africa Infrastructure Country Diagnostic, June 2008, The World Bank, Washington ("Il-piż tal-manutenzjoni: it-toroq fl-Afrika tas-sub-Saħara", Dijanjostika tal-Pajjiż tal-Infrastruttura tal-Afrika, Ġunju 2008, Il-Bank Dinji, Washington). [4] Xogħlijiet immirati lejn ir-restawr tal-infrastruttura meta din tkun iddeterjorat sa tali kundizzjoni li l-kisi (jiġifieri l-manutenzjoni) ma jibqax aktar alternattiva sodisfaċenti ta’ inġinerija. Dan jimplika wkoll rikostruzzjoni tal-massa tat-triq (bażi u sottobażi). [5] Kisi mill-ġdid ta’ triq eżistenti jew it-tneħħija tas-saff ta’ fuq tat-triq u l-għoti ta’ kisi ġdid. [6] Wara d-dħul fis-seħħ tat-Trattat ta’ Lisbona fl- 1 ta’ Diċembru 2009, is-Servizz Ewropew għall-Azzjoni Esterna (SEAE) tnieda fl- 1 ta’ Diċembru 2010. Is-SEAE jipprepara, flimkien mas-servizzi relevanti tal-Kummissjoni, id-deċiżjonijiet tal-Kummissjoni għall-allokazzjonijiet tal-pajjiżi, Dokumenti ta’ Strateġija tal-Pajjiż u Reġjonali u Programmi Indikattivi Nazzjonali u Reġjonali bħala parti miċ-ċiklu tal-programmazzjoni għall-biċċa l-kbira tal-istrumenti tal-azzjoni esterna. [7] COM(2000) 422 finali - Komunikazzjoni tas- 6 ta’ Lulju 2000 mill-Kummissjoni lill-Kunsill u l-Parlament Ewropew li jippromwovi t-trasport sostenibbli fil-kooperazzjoni tal-iżvilupp. Il-Kunsill laqa’ din il-Komunikazzjoni fil- 31 ta’ Mejju 2001, in-Nota 9985/01. [8] Bejn l-1995 u l-2011, l-impenji għall-proġetti ammontaw għal EUR 6676 miljun, jiġifieri madwar 90 % tal-impenji totali. [9] Xogħlijiet immirati lejn il-provvediment ta’ kapaċità addizzjonali lit-triq kemm fir-rigward ta’ traffiku u kif ukoll fir-rigward ta’ sikurezza. Eżempju tipiku huwa l-kisi ta’ toroq biż-żrar jew it-tisħiħ tal-kisi eżistenti. [10] Bejn l-1995 u l-2011, l-impenji għall-programmi baġitarji tas-settur tat-toroq ammontaw għal EUR 715 miljun, jiġifieri madwar 10 % tal-impenji totali. [11] Ftehim tal-iffinanzjar għall-provvista ta’ appoġġ baġitarju għas-settur fi Rwanda qed jiġi ppreparat. [12] Kanal mgħaddas f’wiċċ it-triq magħmul mill-passaġġ tal-vetturi. [13] Wiċċ it-triq jitfarrak f’irqajja’. [14] "Campagne de pesage des charges à l’essieu, rapport final", Hydroplan, Diċembru 2006. [15] "Rapport sur les activités de contrôle de la charge à l’essieu et du PTAC dans les postes frontaliers du 1er janvier au 31 mars 2011, Ministère des transports, des postes et de l’économie numérique". [16] "Étude des impacts de la réduction des charges des véhicules poids lourds", Ottubru 2008. [17] Ir-Rapport Speċjali Nru 8/2003 dwar l-eżekuzzjoni tax-xogħol tal-infrastruttura ffinanzjat mill-FEŻ (ĠU C 181, 31.7.2003). [18] Madankollu dawn l-aġenziji tat-toroq xorta m’għandhomx l-awtonomija mixtieqa biex jieħdu d-deċiżjonijiet dwar il-programmazzjoni tal-manutenzjoni u l-allokazzjoni tal-iffinanzjar tal-manutenzjoni. [19] L-istudju "The Burden of Maintenance: roads in sub-Saharan Africa" ("Il-piż tal-manutenzjoni: it-toroq fl-Afrika tas-sub-Saħara"), Ġunju 2008, Il-Bank Dinji, Washington, ikkonkluda li l-investimenti jammontaw għal żewġ terzi tal-infiq totali. Ibbażat fuq il-prattika f’postijiet oħra fid-dinja, il-bilanċ bejn l-investiment u l-manutenzjoni għandu jkun aktar viċin lejn 50/50. [20] Ara r-Rapport Speċjali Nru 18/2009 dwar "L-effettività tal-appoġġ tal-FEŻ għall-Integrazzjoni Ekonomika Reġjonali fl-Afrika tal-Lvant u fl-Afrika tal-Punent" (http://eca.europa.eu). [21] Tneħħija tal-piż żejjed minn fuq vettura. [22] Barriera informali fit-toroq hija forma ta’ korruzzjoni fejn jitwaqqaf it-traffiku biex jitwettqu kontrolli illeċiti u jinġabru flus għat-tixħim. [23] Għalhekk, it-tagħbija żejda fuq il-vetturi mhijiex ir-riżultat ta’ nuqqas ta’ kapaċità disponibbli tat-trasport. [24] Ara partikolarment "Transport Prices and Costs in Africa: A Review of the Main International Corridors", Africa Infrastructure Country Diagnostic (Prezzijiet u Spejjeż tat-Trasport fl-Afrika: Reviżjoni tal-Kurituri Internazzjonali Ewlenin’, Dijanjostika tal-Pajjiż tal-Infrastruttura tal-Afrika, Lulju 2008 u "Africa’s Infrastructure: A Time for Transformation" (L-Infrastruttura tal-Afrika: iż-Żmien għat-Trasformazzjoni), il-Bank Dinji, 2010. [25] Statistiċi tat-tagħbija żejda 2009/2010, TANROAD. [26] Programm tal-kontroll tat-tagħbija tal-piż fuq il-fus – Rapport tal-istħarriġ dwar l-evalwazzjoni tal-impatt, l-Aġenzija tal-Iżvilupp tat-Toroq, 2008. [27] Tlieta mill-erba’ programmi eżaminati mill-Qorti. [28] Il-programm "Appui sectoriel infrastructures et transports". [29] 31 mit-48 proġett eżaminati mill-Qorti ma kienx fihom kundizzjonijiet. [30] Aġenzija Nazzjonali tal-Fond tat-Toroq. [31] Aġenzija għall-Iżvilupp tat-Toroq. [32] Il-programm tal-2005 "Appui à la politique sectorielle des transports: entretien routier et axes économiques". [33] Il-programm tal-2009 "Appui au secteur des transports". [34] Vetturi b’mill-anqas tagħbija waħda fuq il-fus ta’ aktar minn 20 tunnellata. [35] A backbone strategy - reforming technical cooperation and project implementation units for external aid provided by the European Commission (Strateġija ta’ Sostenn - Ir-Riforma ta’ Unitajiet ta’ Koperazzjoni Teknika u ta’ Implimentazzjoni ta’ Proġetti għall-Għajnuna Esterna mogħtija mill-Kummissjoni Ewropea), Lulju 2008. -------------------------------------------------- ANNESS I IMPENJI TAL-FEŻ FIS-SETTUR TAT-TOROQ FL-AFRIKA TAS-SUB-SAĦARA, 1995 - 2011 Pajjiż | (EUR) | il-Mali il-Benin in-Niġer il-Burkina Faso il-Gana il-Ginea is-Senegal il-Mawritanja is-Sjerra Leone iċ-Ċad il-Côte d’Ivoire il-Ginea Bissaw il-Liberja il-Kap Verde it-Togo il-Gambja | 419598326 347682270 320368922 312101911 280618638 273105333 242057572 190880748 166933430 72000000 70000000 69182042 60200000 22905117 2676753 697195 | Total l-Afrika tal-Punent | 2851008259 | l-Etjopja l-Uganda it-Tanzanija il-Kenja il-Ġibuti l-Eritrea is-Somalja | 669898636 466664139 353003422 323003402 53608497 39830000 3800000 | Total l-Afrika tal-Lvant | 1909808096 | il-Madagaskar il-Możambik iż-Żambja il-Malawi ir-Repubblika Demokratika tal-Kongo il-Kongo (Brazzaville) il-Lesoto il-Komoros l-Angola in-Namibja il-Mawrizju is-Sważiland | 392145169 368404503 288358090 174425298 148028097 67590000 40251098 26873099 25044130 21958898 3782617 1489228 | Total l-Afrika t'Isfel | 1558350225 | il-Kamerun iċ-Ċad il-Burundi ir-Rwanda ir-Repubblika Ċentru-Afrikana il-Gabon São Tomé u Principe il-Ginea Ekwatorjali | 359118520 264035490 146658963 138566306 67672075 60937496 34832347 80000 | Total l-Afrika Ċentrali | 1071901197 | | | TOTAL | 7391067778 | -------------------------------------------------- ANNESS II PAJJIŻI MIŻJURA MILL-QORTI +++++ TIFF +++++ -------------------------------------------------- ANNESS III ĦARSA ĠENERALI TAS-SEJBIET TAL-ISPEZZJONIJIET FUQ IL-POST MILL-QORTI Pajjiż | Triq | Proġett tal-FEŻ | Kundizzjoni tat-triq [1] | Deterjorazzjoni prematura | Il-Benin | Sémé – Porto Novo (12,7 km) | Is-7 FEŻ – Żvilupp tat-triq deċiż fl-1995 u finalizzat fl-2003 – EUR 14.7 miljun | Tajba | Le | It-toroq fil-belt ta’ Parakou (17, 3 km) | Is-7 FEŻ – Żvilupp tat-toroq deċiż fl-1999 u finalizzat fl-2005 – EUR 6.2 miljun | Tajba Ħafna | Le | Natitingou – Porga (101 km) | It-8 FEŻ – Żvilupp tat-triq deċiż fl-1999 u finalizzat fl-2005 – EUR 26.9 miljun | Xierqa | Iva | It-triq ewlenija li tgħaddi minn Cotonou (7,4 km) | Is-7 u t-8 FEŻ – Żvilupp tat-triq deċiż fl-1999 u finalizzat fl-2004 – EUR 22.8 miljun | Tajba | Le | Dassa – Savé – Parakou, Savalou – Dassa – Bohicon, Porto Novo – Igolo (331 km) | It-8 FEŻ – Manutenzjoni perjodika deċiża fl-1999 u finalizzata fl-2004 – EUR 43.8 miljun | Fqira/Xierqa/Tajba | Iva | Il-Burkina Faso | Ouagadougou – Koupéla (135 km) | It-8 FEŻ – Manutenzjoni perjodika deċiża fl-1998 u finalizzata fl-2002 – EUR 11.3 miljun Id-9 FEŻ – Manutenzjoni perjodika deċiża fl-2003 u finalizzata fl-2007 – EUR 35.6 miljun | Tajba | Iva | Bobo Dioulasso – Boromo (169 km) | It-8 FEŻ – Manutenzjoni perjodika deċiża fl-1998 u finalizzata fl-2003 – EUR 13.2 miljun Id-9 FEŻ – Manutenzjoni perjodika deċiża fl-2003 u finalizzata fl-2008 – EUR 79.4 miljun | Tajba | Iva | Il-Kamerun | Yaoundé – Ayos (126 km) | It-8 FEŻ – Restawr tat-triq deċiż fl-1999 u finalizzat fl-2005 – 13,1 miljun euro | Xierqa | Le | Bertoua – Garoua Boulaï (250 km) | Is-7 FEŻ – Restawr tat-triq deċiż fl-1997 u finalizzat fl-2002 – 71,3 miljun euro | Xierqa | Le | N’Gaoundéré – Touboro (265 km) | It-8 FEŻ – Kostruzzjoni tat-triq deċiża fl-1998 u finalizzata fl-2004 – 91,2 miljun euro | Tajba | Le | Garoua – Figuil (90 km) | Id-9 FEŻ – Restawr tat-triq deċiż fl-2007 u finalizzat fl-2010 – 38,0 miljun euro | Tajba | Iva | Iċ-Ċad | Eré – Kélo (48 km) | Is-7 FEŻ – Kostruzzjoni tat-triq deċiża fl-1996 u finalizzata fl-2001 – 11,8 miljun euro | Fqira | Iva | Kélo – Moundou (108 km) | It-8 FEŻ – Kostruzzjoni tat-triq deċiża fl-2000 u finalizzata fl-2004 – 28,4 miljun euro | Fqira | Iva | Moundou – Koutéré (118 km) | It-8 FEŻ – Kostruzzjoni tat-triq deċiża fl-1999 u finalizzata fl-2006 – 38,3 miljun euro | Tajba Ħafna | Le | Moundou – Doba, Doba – Koumra (190 km) | Id-9 FEŻ – Kostruzzjoni tat-triq deċiża fl-2005 u finalizzata fl-2010 – 78,0 miljun euro | Tajba | Iva | It-Tanżanija | It-toroq fi u madwar Mwanza (55,2 km) | It-8 FEŻ – Restawr deċiż fl-1999 u finalizzat fl-2006 – 34,9 miljun euro | Tajba Ħafna/Fqira | Iva | Fruntiera ta’ Mwanza – Tinde, Isaka – Nzega (169 km) | It-8 FEŻ – Restawr u tisħiħ deċiżi fl-2000 u finalizzati fl-2007 – 114,7 miljun euro | Tajba Ħafna/Tajba /Xierqa/Fqira | Iva | Morrogoro – Dodoma (253 km) | It-8 FEŻ – Restawr deċiż fl-2000 u finalizzat fl-2007 – 41,9 miljun euro | Xierqa | Iva | Iż-Żambja | Monze – Zimba (212 km) | It-8 FEŻ – Restawr deċiż fl-1998 u finalizzat fl-2002 – 34,3 miljun euro | Xierqa | Iva | It-triq ta’ Kabwe Kapiri u Chisamba (82 km) | It-8 FEŻ – Restawr deċiż fl-1999 u finalizzat fl-2003 – 16,8 miljun euro | Xierqa | Iva | Zimba – Livingstone (42,7 km) | Id-9 FEŻ – Restawr deċiż fl-2007 u finalizzat fl-2010 – 15,0 miljun euro | Tajba Ħafna | Le | [1] It-toroq huma kklassifikati skont il-kategoriji tal-kundizzjoni tal-Għodda tal-Evalwazzjoni tan-Netwerk tat-Toroq. Il-kategoriji huma: - Tajba Ħafna: teħtieġ biss manutenzjoni ta’ rutina; - Tajba: teħtieġ manutenzjoni ta’ rutina kif ukoll manutenzjoni preventiva jew kisi mill-ġdid jew tiswijiet f'xi postijiet; - Xierqa: teħtieġ manutenzjoni ta’ rutina kif ukoll manutenzjoni perjodika; - Fqira: teħtieġ manutenzjoni ta’ rutina kif ukoll tisħiħ jew rikostruzzjoni parzjali; - Fqira Ħafna: teħtieġ manutenzjoni ta’ rutina kif ukoll rikostruzzjoni sħiħa. -------------------------------------------------- ANNESS IV PROĠETTI TAL-INFRASTRUTTURA TAT-TOROQ TAS-7 SAL-10 FEŻ FIL-BENIN +++++ TIFF +++++ SEJBIET TAL-ISPEZZJONIJIET FUQ IL-POST TAT-TOROQ FIL-BENIN MILL-QORTI Sémé – Porto Novo Il-kundizzjoni tat-triq hija normali għaż-żmien li għandha. Il-manutenzjoni ta’ rutina twettqet. It-toroq fil-belt ta’ Parakou It-toroq f’Parakou għadhom jinstabu f’kundizzjoni tajba ħafna grazzi għal għażliet tekniċi tajbin li ttieħdu matul il-proġett, in-nuqqas ta’ ħafna traffiku u manutenzjoni xierqa tat-triq, li hija r-responsabbiltà tal-awtoritajiet tal-belt mill-baġit tagħhom stess. Il-manutenzjoni hija tajba grazzi għal servizzi tekniċi kompetenti, żieda sinifikanti fil-baġit u l-investimenti fil-manutenzjoni tat-toroq tal-belt [1], l-użu ta’ kuntratti tal-manutenzjoni multiannwali mill-2005 u parteċipazzjoni mill-popolazzjoni lokali fil-manutenzjoni regolari manwali – pereżempju knis kull ġimgħa minn assoċjazzjonijiet tan-nisa. Natitingou – Porga It-triq hija milquta minn tmewwiġ, xquq, xpakkaturi u ħofor. L-infrastruttura tas-sikurezza tat-triq [2] iddeterjorat ukoll. Il-kawżi tad-deterjorazzjoni tat-triq huma problemi strutturali, toqol żejjed tal-vetturi u manutenzjoni inadegwata. L-ispezzjoni żvelat li l-manutenzjoni ta’ rutina ma saritx kif kellha ssir u li parti sinifikanti tat-triq għandha bżonn manutenzjoni perjodika. It-triq għalhekk ma tistax tintuża kompletament taħt il-kundizzjonijiet u bil-veloċitajiet li għalihom kienet iddisinjata. Peress li t-taqsimiet tat-triq spezzjonati għadhom ma laħqux it-tmiem tal-istennija tal-ħajja normali tagħhom, huwa konkluż li d-deterjorazzjoni tat-triq hija prematura. It-triq ewlenija li tgħaddi minn Cotonou It-triq għadha f’kundizzjoni tajba. Minkejja dan, hemm riskju ta’ deterjorazzjoni peress li l-manutenzjoni ta’ rutina mhux qed issir sew mill-awtoritajiet tal-belt. Il-kanali tad-drenaġġ tal-ilma mhux qed jiġu mnaddfa, u b’hekk hemm ir-riskju li jinstaddu bir-ramel u bil-ħmieġ. Dassa – Savé – Parakou; Savalou – Dassa – Bohicon It-triq hija milquta minn deterjorazzjoni prematura. L-awdituri osservaw tmewwiġ, raddi [3], xquq, xpakkaturi u ħofor. F’bosta postijiet id-deterjorazzjoni hija severa. L-infrastruttura tas-sikurezza tat-triq iddeterjorat ukoll. Il-kawża ewlenija tad-deterjorazzjoni hija t-tagħbija żejda tal-vetturi, iżda problemi strutturali lokalizzati u livelli tat-traffiku li huma ogħla minn dawk inizjalment previsti wkoll għandhom rwol. Minħabba f’hekk, it-triq ma tistax tintuża kompletament taħt il-kundizzjonijiet u bil-veloċitajiet li għalihom kienet iddisinjata. Barra minn hekk, it-triq ma tingħatax manutenzjoni ta’ rutina xierqa, u hemm bżonn li ssir il-manutenzjoni perjodika iżda din għadha ma ġietx ippjanata. Porto Novo – Igolo Inġenerali, it-triq tinsab f’kundizzjoni tajba. Id-deterjorazzjoni osservata, li tinkludi tmewwiġ ħafif, hija normali għaż-żmien li għandha t-triq. Il-manutenzjoni ta’ rutina twettqet, għalkemm mhux dejjem f’waqtha. [1] Żieda minn FCFA 200 miljun fl-2005 għal FCFA 800 miljun fl-2011. [2] Immarkar orizzontali tat-toroq, barrikati, sinjali tat-traffiku u blokki tal-konkrit mal-ġenb tat-triq. [3] Kanal fis-superfiċje tat-toroq magħmul mill-passaġġ tal-vetturi. -------------------------------------------------- ANNESS V PROĠETTI TAL-INFRASTRUTTURA TAT-TOROQ TAS-7 SAL-10 FEŻ FIL-BURKINA FASO +++++ TIFF +++++ SEJBIET TAL-ISPEZZJONIJIET FUQ IL-POST TAT-TOROQ FIL-BURKINA FASO MILL-QORTI Minħabba kunsiderazzjonijiet tas-sikurezza, l-ispezzjoni viżwali tat-toroq fil-Burkina Faso min-naħa tal-Qorti kienet relattivament limitata. Ouagadougou – Koupéla Il-manutenzjoni perjodika ta’ din it-triq kienet iffinanzjata mit-tmien FEŻ. Ix-xogħlijiet ġew ikkumpletati fl-2003, iżda kmieni sa minn Frar 2005, it-triq diġà kellha sinjali ta’ deterjorazzjoni prematura u ġie deċiż li tiġi ffinanzjata manutenzjoni perjodika u rinfurzar mill-ġdid taħt id-disa’ FEŻ. Dan ix-xogħol ġie kkompletat fl-2007. L-ispezzjoni viżwali mill-Qorti ta’ taqsima ta’ 40 km wriet li t-triq attwalment tinsab f’kundizzjoni tajba. Minkejja dan, ġiet osservata xi deterjorazzjoni prematura lokalizzata, bħal raddi fid-direzzjoni ta’ Ouagadougou u l-qirda ta’ struttura tal-metall li kienet inbniet biex tikkontrolla l-għoli massimu tat-trakkijiet. Ir-raddi jiġu fformati bit-tagħbija żejda tal-vetturi u ż-żieda mhux mistennija fit-traffiku li rriżultat mill-kriżi fil-Côte d’Ivoire fl-2002. Bobo Dioulasso – Boromo Il-manutenzjoni perjodika ffinanzjata mit-tmien FEŻ ġiet ikkompletata fl-2002. Rapporti tal-monitoraġġ u r-rapport finali mill-kontrollur tax-xogħlijiet jindikaw li t-triq diġà kellha ħsarat serji sena wara t-tmiem tax-xogħlijiet ta’ manutenzjoni. Il-ħsara kienet ġeneralizzata u inkludiet deterjorazzjonijiet fis-superfiċje, ħofor u raddi. Bħala riżultat malajr twettqet aktar manutenzjoni perjodika, din id-darba ffinanzjata mid-disa’ FEŻ. Dan ix-xogħol tlesta fl-2008. Fil-preżent, il-kundizzjoni ġenerali tat-triq għadha tajba. Madankollu, il-Qorti sabet evidenza ta’ deterjorazzjoni prematura, bħal ħsara fis-superfiċje u raddi. Dan jindika li t-triq mhux se sservi daqs kemm kien mistenni. Id-deterjorazzjoni prematura kienet diġà nnotata mill-persunal tad-Delegazzjoni tal-UE waqt iċ-ċerimonja tal-inawgurazzjoni tat-triq. -------------------------------------------------- ANNESS VI PROĠETTI TAL-INFRASTRUTTURA TAT-TOROQ TAS-7 SAL-10 FEŻ FIL-KAMERUN +++++ TIFF +++++ SEJBIET TAL-ISPEZZJONIJIET FUQ IL-POST TAT-TOROQ FIL-KAMERUN MILL-QORTI Yaoundé – Ayos It-triq attwalment tinsab f’kundizzjoni xierqa u għadha tista’ tintuża bil-veloċitajiet li għalihom kienet mibnija. Minkejja dan, sitt snin biss wara x-xogħlijiet ta’ rinfurzar, it-triq diġà turi sinjali ta’ tkagħbir bl-użu bħal taħfir, ħsara minn dawk li jużaw it-triq u ħsara frekwenti lit-tabelli tat-toroq u fil-barrikati. Ħafna minn din id-deterjorazzjoni prematura hija dovuta għal-livelli għoljin tat-traffiku u d-dgħufijiet strutturali. Ir-rapport finali tal-evalwazzjoni dwar il-bini tat-triq jiddikjara li t-taqsima Awaé-Ayos (83 km) hija dejqa wisq biex tiflaħ il-livelli mistennija tat-traffiku [1]. Manutenzjoni perjodika hija meħtieġa biex ikunu evitati xogħlijiet ta’ restawr li jiswew aktar fil-futur qrib. Madankollu, xogħlijiet bħal dawn għadhom ma ġewx ippjanati. Bertoua – Garoua Boulaï It-triq turi xquq u taħfir, l-aktar minħabba vetturi b’tagħbija żejda. Minkejja din id-deterjorazzjoni, it-triq għadha f’kundizzjoni xierqa u tista’ tintuża bil-veloċitajiet li għalihom kienet mibnija. Hemm ukoll ħsara, ikkawżata minn dawk li jużaw it-triq, fis-superfiċje tat-triq, fl-immarkar orizzontali tat-triq u fil-barrikati. Minħabba l-età tat-triq, id-deterjorazzjoni tagħha ma tistax tkun ikkunsidrata prematura, iżda manutenzjoni perjodika hija meħtieġa fuq terminu qasir biex jiġu evitati xogħlijiet ta’ restawr li jiswew aktar fil-futur qrib. Madankollu, manutenzjoni bħal din għadha ma ġietx ippjanata. N’Gaoundéré – Touboro It-triq għadha f’kundizzjoni tajba bi ftit evidenza limitata ta’ deterjorazzjoni. Dan huwa attribwibbli għal-livelli tat-traffiku li huma b’mod sinifikanti ħafna anqas minn dawk antiċipati. Garoua – Figuil Il-kundizzjoni ġenerali tat-triq hija tajba, għalkemm ġiet osservata xi ftit deterjorazzjoni, inklużi xquq, taħfir u qatran żejjed li tfaċċa fis-superfiċje tat-triq. Dawn il-problemi ġew ikkawżati mill-kwalità mhux adegwata tax-xogħlijiet tat-toroq u t-tagħbija żejda tal-vetturi. Peress li x-xogħlijiet tat-toroq għadhom kemm tlestew reċentement, din id-deterjorazzjoni tista’ titqies prematura. [1] Dorsch Consult, ir-rapport finali: "Construction de la Route Yaoundé – Ayos CM/6014, Évaluation Finale", Lulju 2004. -------------------------------------------------- ANNESS VII PROĠETTI TAL-INFRASTRUTTURA TAT-TOROQ TAS-7 SAL-10 FEŻ FIĊ-ĊAD +++++ TIFF +++++ SEJBIET TAL-ISPEZZJONIJIET FUQ IL-POST TAT-TOROQ FIĊ-ĊAD MILL-QORTI Eré – Kélo Il-kundizzjoni tat-triq hija fqira, b’ħafna ħofor, xquq, xpakkaturi u taħfir, kollha attribwibbli għan-natura likwida tal-ħamrija, kwalità fqira tal-kostruzzjoni u t-tagħbija żejda tal-vetturi. Minħabba din id-deterjorazzjoni prematura, it-triq ma tistax tibqa’ tintuża bil-veloċitajiet li għalihom kienet maħsuba. Il-Ftehim tal-Iffinanzjar iddikjara l-ħtieġa għal manutenzjoni perjodika kull tmien snin. Għalkemm it-triq tlestiet fl-2001, manutenzjoni perjodika kienet diġà ppjanata fl-2005, li tikkonferma d-deterjorazzjoni prematura tagħha. Madankollu, dawn ix-xogħlijiet għadhom ma twettqux. Fil-fatt, m’hemm l-ebda manutenzjoni perjodika tat-toroq fiċ-Ċad. Bħala konsegwenza, it-triq se teħtieġ restawr li se jiswa sinifikament aktar fil-futur. Kélo – Moundou Il-Ftehim tal-Iffinanzjar iffirmat f’Lulju 2000, iddikjara l-ħtieġa għal manutenzjoni perjodika kull ħames snin. Matul il-kostruzzjoni, instab li d-disinn tat-triq ma kienx adattat għal-livelli attwali tat-traffiku. Għalhekk, dak iż-żmien kien ġie rrakkomandat li hija tissaħħaħ sentejn sa tliet snin wara l-aċċettazzjoni finali tax-xogħlijiet. Madankollu, ma twettaq l-ebda xogħol ta’ tisħiħ. Bħala konsegwenza, il-kundizzjoni attwali tat-triq hija fqira, b’deterjorazzjoni prematura inklużi ħafna ħofor, li spiss huma kbar, u ħsara minn dawk li jużaw it-triq. L-awdituri osservaw ukoll li l-manutenzjoni ta’ rutina ta’ din it-triq mhijiex adegwata. Moundou – Koutéré It-triq għadha f’kundizzjoni tajba ħafna. Hemm xi ftit evidenza żgħira ta’ deterjorazzjoni prematura, bħal xquq żgħar u qatran żejjed li jitfaċċa fis-superfiċje tat-triq. Dan tal-aħħar prinċipalment huwa problema tas-sigurtà fit-toroq minħabba li jikkawża żlieq fit-triq. Moundou – Doba; Doba – Koumra Taqsima ta’ madwar 40 km viċin Moundou ilha tintuża mill-2008. Iż-żewġ toroq inġenerali jinsabu f’kundizzjoni tajba. Madankollu, twettqu bosta tiswijiet mill-kumpanija tal-kostruzzjoni matul il-perjodu ta’ garanzija. Uħud mit-taqsimiet li ssewwew qed jerġgħu juru evidenza ta’ deterjorazzjoni prematura. Ir-raddi osservati huma konsegwenza tat-tagħbija żejda tal-vetturi. -------------------------------------------------- ANNESS VIII PROĠETTI TAL-INFRASTRUTTURA TAT-TOROQ TAS-7 SAL-10 FEŻ FIT-TANZANIJA +++++ TIFF +++++ SEJBIET TAL-ISPEZZJONIJIET FUQ IL-POST TAT-TOROQ FIT-TANŻANIJA MILL-QORTI Restawr ta’ toroq fi u madwar il-belt ta’ Mwanza Disa’ toroq f’Mwanza u tliet toroq barra l-belt ġew restawrati. Id-disa’ toroq ġewwa l-belt għandhom tul totali ta’ 9 km u jinżammu taħt ir-responsabbiltà tal-Mwanza City Council, li għandu l-baġit tiegħu stess. Dawn it-toroq għadhom f’kundizzjoni tajba ħafna u jeħtieġu biss manutenzjoni ta’ rutina. It-tliet toroq barra l-belt, b’total ta’ 46 km, jistgħu ġeneralment jibqgħu jintużaw hekk kif kien maħsub iżda huma milquta minn deterjorazzjoni prematura lokalizzata. Fit-triq minn Mwanza għal Nyanguge, hemm deformazzjonijiet u ħofor fi tliet taqsimiet li jinsabu f’livell baxx li jammontaw għal 4,1 km li diġà ssewwew b’saffi ta’ asfaltar jew siġillar mill-ġdid. It-triq tal-ajruport hija kkaratterizzata minn deterjorazzjoni fil-postijiet ta’ waqfien mal-ġenb tat-triq (shoulders) fil-konnessjonijiet ma’ toroq u binarji tal-aċċess u fejn il-karozzi u x-xarabanks jieqfu fil-ġenb b’mod regolari. It-triq Kenyata għandha ħofor u deformazzjonijiet f’post wieħed. Dawn il-problemi huma relatati mad-disinn tat-triq. Restawr u titjib tat-toroq tal-fruntiera Mwanza – Tinde u Isaka – Nzega It-toroq restawrati huma f’kundizzjoni tajba għal tajba ħafna, minbarra fi ftit postijiet fejn hemm deterjorazzjoni prematura, minħabba qatran żejjed li jitfaċċa fis-superfiċje tat-triq u li jvarja minn ħafif għal gravi. Meta jkun gravi, xi kultant ikun hemm ukoll deformazzjoni u raddi. Dan għandu impatt fuq is-sigurtà tat-toroq, peress li t-triq tiġi tiżloq aktar. Ir-raddi jitfaċċaw ukoll qabel u wara r-rampi tal-veloċità għax id-disinn tat-triq ma kkunsidrax id-deċellerazzjoni u l-aċċellerazzjoni tat-traffiku f’dawn il-postijiet. F’xi każijiet, dawn ir-raddi huma gravi. Ma saritx manutenzjoni fuq l-immarkar orizzontali tat-triq u issa m’għadux jidher. Manutenzjoni b’lura għall-Kuritur Ċentrali Total ta’ 95 km nbnew mill-ġdid u 161 km ngħataw superfiċje ġdida. Il-kundizzjoni ġenerali tat-triq tista’ tiġi kkwalifikata bħala xierqa, jiġifieri l-manutenzjoni perjodika diġà għandha bżonn issir, li huwa aktar kmieni milli kien previst meta saru x-xogħlijiet fuq it-triq. It-taqsimiet li ngħataw kisi mill-ġdid huma partikolarment milquta minn deterjorazzjoni prematura. Xi sezzjonijiet, b’tul totali ta’ 15 sa 20 km, jeħtieġu wkoll restawr. Id-deterjorazzjoni prematura tikkonsisti fi ħruġ ta’ asfalt likwidu fis-superfiċje tat-triq, raddi, deterjorazzjoni tal-postijiet ta’ waqfien mal-ġenb tat-triq (shoulders), deformazzjoni, xquq u ħofor. Ir-rapport mill-kontrollur tax-xogħlijiet u r-rapport ta’ evalwazzjoni tax-xogħlijiet [1] jindikaw li l-bankina oriġinali mhux ta’ standard adegwat mhijiex stabbli, u għalhekk toħloq xquq, taħfir u raddi. L-aġenzija tat-triq ħarġet rapport dwar id-difetti fil-bankini [2], li jindika li tirrikonoxxi l-eżistenza ta’ problema. [1] Evaluation of Backlog Maintenance Programme for the Central Corridor (Evalwazzjoni tal-Programm għall-Manutenzjoni b’Lura għall-Kuritur Ċentrali), Marzu 2009. [2] Backlog Maintenance Works on Central Corridor – Report Pavement Failure (Xogħlijiet ta’ Manutenzjoni b’Lura għall-Kuritur Ċentrali – Rapport dwar il-Ħsara fil-Bankini), TANROADS, April 2007. -------------------------------------------------- ANNESS IX PROĠETTI TAL-INFRASTRUTTURA TAT-TOROQ TAS-7 SAL-10 FEŻ FIŻ-ŻAMBJA +++++ TIFF +++++ SEJBIET TAL-ISPEZZJONIJIET FUQ IL-POST TAT-TOROQ FIŻ-ŻAMBJA MILL-QORTI Restawr tat-triq Monze – Zimba F’bosta postijiet, b’mod partikolari fejn hemm toroq tal-aċċess, it-triq hija milquta minn deterjorazzjoni tal-postijiet ta’ waqfien mal-ġenb tat-triq (hard shoulder), li huwa attribwibbli għad-disinn tat-triq. Barra minn hekk, l-infrastruttura tas-sigurtà tat-triq, bħall-immarkar orizzontali tat-toroq, it-tabelli tat-toroq u l-blokki tal-konkrit mal-ġenb tat-triq, ukoll iddeterjorat b’mod sinifikanti u ma sarx manutenzjoni fuqha. Manutenzjoni ta’ rutina ma saritx sa livell suffiċjenti, jekk saret, u għalkemm it-triq xorta tista’ tintuża kif kien previst, diġà suppost kien hemm manutenzjoni perjodika madwar seba’ snin wara li ġiet restawrata. Minħabba fondi insuffiċjenti u l-ammont kbir ta’ manutenzjoni perjodika b’lura, m’hemm l-ebda garanzija li ssir xi manutenzjoni perjodika fis-snin li ġejjin. Jekk din il-manutenzjoni ma ssirx fil-ħin l-ispejjeż tal-manutenzjoni futura se jiżdiedu b’mod sinifikanti. Għalkemm ħsarat fuq meded mifruxa għadhom mhux viżibbli s’issa, jista’ jiġi konkluż li d-deterjorazzjoni tat-triq hija prematura. Restawr tat-toroq ta’ Kabwe – Kapiri Mposhi u Chisamba It-triq minn Kabwe għal Kapiri Mposhi (60,5 km) hija triq prinċipali (main road) b’livelli għoljin tat-traffiku, filwaqt li t-triq ta’ Chisamba (21,5 km) hija triq b’livell baxx ta’ traffiku li tgħaqqad medda agrikola ma’ triq prinċipali (trunk road). It-tnejn huma milquta minn deterjorazzjoni prematura. Dik tal-ewwel turi xquq, raddi gravi ħdejn diversi rampi tal-veloċità, deterjorazzjoni fil-postijiet ta’ waqfien mal-ġenb tat-triq (shoulder) fit-toroq ta’ aċċess u numru sinifikanti ta’ ħofor, li ħafna minnhom ġew imsewwija matul il-manutenzjoni ta’ rutina. L-infrastruttura tas-sigurtà tat-triq ukoll iddeterjorat. Inġenerali, id-deterjorazzjoni osservata bejn Kabwe u Kapiri Mposhi hija aktar serja milli bejn Monze u Zimba, għalkemm il-parti msemmija qabel inbniet f’data aktar tard. It-triq hija milquta minn tagħbija żejda tal-vetturi u livelli għoljin tat-traffiku li ma ġewx ikkunsidrati matul l-istadju tad-disinn. Barra minn hekk, il-manutenzjoni ta’ rutina mhijiex suffiċjenti. Meta wieħed jikkunsidra ż-żmien li għadda mir-restawr u l-livell ta’ traffiku, it-triq imissha diġà saritilha manutenzjoni perjodika. It-triq ta’ Chisamba hija milquta minn xquq serji matul it-tul kollu tagħha, u bdew jidhru bosta ħofor. Dawn huma konsegwenza tal-kwalità mhux adegwata tal-kostruzzjoni. It-triq teħtieġ manutenzjoni mekkanika ta’ rutina, bħal traqqigħ (patching) tal-ħofor u tiswijiet tax-xquq. Restawr tat-triq Zimba - Livingstone It-triq tinsab f’kundizzjoni tajba ħafna, li hija normali meta titqies l-età tagħha. M’hemmx indikazzjonijiet li l-kwalità tal-infrastruttura tat-triq se twassal għal deterjorazzjoni prematura fil-futur. --------------------------------------------------