[pic] | KUMMISSJONI TAL-KOMUNITAJIET EWROPEJ | Brussel 6.11.2007 KUMM(2007) 663 finali KOMUNIKAZZJONI TAL-KUMMISSJONI LILL-PARLAMENT EWROPEW U LILL-KUNSILL L-Istrateġija għat-Tkabbir u l-Isfidi Ewlenin 2007-2008 {SEG(2007) 1429}{SEG(2007) 1430}{SEG(2007) 1431}{SEG(2007) 1432}{SEG(2007) 1433}{SEG(2007) 1434}{SEG(2007) 1435}{SEG(2007) 1436} KOMUNIKAZZJONI TAL-KUMMISSJONILILL-PARLAMENT EWROPEW U LILL-KUNSILL L-Istrateġija għat-Tkabbir u l-Isfidi Ewlenin 2007-2008 1. INTRODUZZJONI It-tkabbir huwa wieħed mill-għodod politiċi l-aktar qawwija ta' l-UE. Iservi l-interessi strateġiċi ta' l-UE fl-istabbiltà, is-sigurtà u l-prevenzjoni tal-kunflitti. Għen biex iżid l-opportunitajiet ta' prosperità u tkabbir u biex jiġu żgurati rotot vitali tat-trasport u l-enerġija. L-aġenda preżenti tat-tkabbir tkopri l-Balkani tal-Punent u t-Turkija li ngħataw il-prospettiva li jsiru membri ta' l-UE meta jissodisfaw il-kundizzjonijiet neċessarji. Is-sena li ġejja se tkun waħda kruċjali fil-konsolidazzjoni tal-proċess ta' tranżizzjoni fil-Balkani tal-Punent. Il-pajjiżi nfushom se jieħdu r-responsabbiltà ta' l-inkoraġġiment tal-kooperazzjoni reġjonali mill-Patt ta' Stabbiltà, liema kooperazzjoni għandha rwol ewlieni fir-rikonċiljazzjoni u l-istabbiliment ta' relazzjonijiet tajba ta' viċinat. In-negozjati tas-sħubija mal-Kroazja mexjin 'il quddiem ħafna u deħlin f'fażi deċiżiva. Dan juri lir-reġjun globalment li l-prospettiva ta' sħubija fl-UE hija realtà. Fis-sena li ġejja, il-Ftehimiet ta' Stabilizzazzjoni u Assoċjazzjoni, li jikkollegaw is-sħab fir-reġjun aktar mill-qrib ma' l-UE, bl-għan tas-sħubija, huma mistennija li jaslu biex jitlestew. Fl-istess ħin, ir-reġjun innifsu għandu quddiemu problemi kbar, l-ewwel fosthom il-bżonn li jintlaħaq ftehim dwar status għall-Kosovo. Id-direzzjoni tas-Serbja lejn l-Ewropa, il-bini ta' l-istat fil-Bożnja u Ħerżegovina bi sjieda lokali u governanza aħjar fl-ex Repubblika Jugoslava tal-Maċedonja, fl-Albanija u fil-Montenegro ser ikunu punti importanti fuq l-aġenda. Uħud minn dawn il-pajjiżi qegħdin jaffaċjaw sfidi importanti rigward il-governanza u s-sodisfazzjoni ta' kundizzjonijiet, li huma stabbiliti sew, relatati mal-Proċess ta' Stabilizzazzjoni u Assoċjazzjoni. Jeħtieġ li l-UE tkun lesta biex tagħti l-appoġġ tagħha matul is-sena li ġejja u biex tirreaġixxi għall-iżviluppi billi tagħmel użu sħiħ mill-għodda ta' politika tagħha. Wara l-elezzjonijiet Parlamentari u Presidenzjali, hu importanti għat-Turkija li tkompli għaddejja bir-riformi ewlenin li huma meħtieġa biex tikkonsolida d-drittijiet u l-libertajiet fundamentali. Jeħtieġ li n-negozjati ta' sħubija mat-Turkija jkomplu, b'pass li jirrifletti l-pass tar-riformi fil-pajjiż stess kif ukoll it-twettiq tal-kundizzjonijiet relevanti mit-Turkija. F'dan l-isfond, l-implimentazzjoni konsistenti tal-kunsens imġedded definit mill-Kunsill Ewropew ta' Diċembru 2006 hu aktar importanti milli qatt kien. Dan il-kunsens hu bbażat fuq il-prinċipji tal-konsolidazzjoni ta' l-impenji, kundizzjonalità ġusta u rigoruża u komunikazzjoni aħjar mal-pubbliku, flimkien mal-kapaċità ta' l-UE biex tintegra membri ġodda. Il-pass li bih kandidat jew kandidat potenzjal joqrob lejn l-UE jirrifletti l-pass tar-riformi politiċi u ekonomiċi tiegħu kif ukoll il-kapaċità tiegħu li jassumi d-drittijiet u l-obbligi kollha tas-sħubija. Il-Kummissjoni qed ittejjeb il-kwalità tal-proċess ta' tkabbir billi timpenja ruħha fi stadju bikri fir-riforma ta' l-amministrazzjoni pubblika u ġudizzjarja u fil-ġlieda kontra l-korruzzjoni, billi tagħmel użu sħiħ minn livelli ta' referenza u billi tagħmel il-proċess aktar trasparenti. Il-Kummissjoni qed tipprepara l-ewwel studji ta' l-impatt li janalizzaw l-effett tas-sħubija ta' kandidat f'oqsma speċifiċi ta' politika. Il-bażi legali għat-tkabbir huwa l-Artikolu 49 tat-Trattat dwar l-Unjoni Ewropea[1], li jipprovdi li: " kull Stat Ewropew li jirrispetta l-prinċipji kif stabbiliti fl-Artikolu 6(1) jista' japplika biex jsir membru ta' l-Unjoni. (…)" [2] . Il-Kunsill Ewropew ta' Diċembru 2006 kkonkluda li t-tkabbir kien storja ta' suċċess għall-Unjoni Ewropea u l-Ewropa globalment. Għen biex tingħeleb il-firda fl-Ewropa u kkontribwixxa għall-paċi u l-istabbiltà tul il-kontinent kollu. Nebbah riformi u kkonsolida l-prinċipji komuni tal-libertà, id-demokrazija, ir-rispett għad-drittijiet tal-bniedem u l-libertajiet fundamentali u l-istat tad-dritt kif ukoll l-ekonomija tas-suq. Is-suq intern aktar wiesa' u l-kooperazzjoni ekonomika żiedu l-prosperità u l-kompetittività u b'hekk ippermettew lill-Unjoni mkabbra tirreaġixxi aħjar għall-isfidi tal-globalizzazzjoni. It-tkabbir żied ukoll l-influwenza ta' l-UE fid-dinja u għamilha sieħba internazzjonali aktar b'saħħitha." It-tnax-il Stat Membru li ssieħbu fil-ħames tkabbir qed ikomplu juru livell tajjeb ta' konformità mal-liġi ta' l-UE. Dan juri l-valur ta' l-isforzi kbar ta' riforma flimkien mal-pressjoni mill-pari u mar-regoli ta' l-UE. Grazzi għal preparazzjonijiet tajba, wara t-tkabbir, l-UE qed tkompli topera mingħajr diffikultà. L-Istati Membri kollha ta' l-UE gawdew minn livelli ogħla ta' tkabbir ekonomiku. Is-Slovenja adottat l-ewro f'Jannar 2007; Ċipru u Malta se jadottawha fl-2008. It-tħejjijiet bir-reqqa mill-pajjiżi involuti u mill-Kummissjoni, flimkien ma' aktar flussi ta' kummerċ u investiment, għenu lill-Istati Membri l-ġodda jilħqu progressivament l-istandards medji l-għajxien ta' l-UE. Bejn l-1998 u l-2006, il-PGD tat-tnax-il Stat Membru ġodda li ssieħbu fil-ħames tkabbir kiber b'medja annwali ta' 4.3% filwaqt li dak tal-ħmistax-il Stat Membru qodma kiber bi 2.2%[3]. Il-kummerċ bejn il-membri l-qodma u l-membri l-ġodda żdied b'mod sinjifikanti matul l-aħħar għaxar snin. L-importazzjoni u l-esportazzjoni bejn l-għaxar Stati Membri l-ġodda li ssieħbu fl-2004 u l-ħmistax-il Stat Membru qodma kkwadruplikaw bejn l-1995 u l-2006, filwaqt li l-kummerċ globali bejniethom irdoppja fl-istess perjodu. L-inklużjoni fis-suq intern ta' tnax-il ekonomija dinamika b'aktar minn 100 miljun konsumatur b'poter ta' l-akkwist li qed jiżdied iżżid il-kompetittività ta' l-Unjoni u l-importanza tagħha fl-ekonomija dinjija. Għaxar xhur wara l-adeżjoni, il-Bulgarija u r-Rumanija qed jiġġeneraw tkabbir ekonomiku u investimenti ulterjuri. Il-previżjonijiet ta' tkabbir għall-2007 huma ogħla ħafna mir-rata medja ta' tkabbir mistennija għall-UE. Fi tmiem l-2006 l-Kummissjoni ħadet miżuri ta’ salvagwardja sabiex tindirizza ċerti nuqqasijiet fiż-żewġ pajjiżi. F'Ġunju, il-Kummissjoni ħarġet l-ewwel rapporti tagħha dwar il-Mekkaniżmu ta' Kooperazzjoni u Verifika fil-qasam tal-ġustizzja u l-affarijiet interni kif ukoll dwar is-salvagwardji[4]. Il-Kummissjoni se tanalizza l-progress li sar f’dan il-qasam u toħroġ rapport kmieni fl-2008. Dwar il-kwistjoni ta' Ċipru, jeħtieġ li l-mexxejja tal-komunitajiet Griega Ċiprijotta u Turko-Ċiprijotta jagħmlu aktar sforzi biex jerġgħu jitniedu n-negozjati għal soluzzjoni globali taħt l-awspiċji tan-NU. Il-Kummissjoni qed timplimenta l-istrument ta' appoġġ finanzjarju biex jiġi inkoraġġut l-iżvilupp ekonomiku tal-komunità Turko-Ċiprijotta u b'hekk tiġi ffaċilitata r-riunifikazzjoni futura tal-gżira. L-użu mtejjeb tar-Regolament dwar il-Linja l-Ħadra, li jippermetti l-moviment tal-persuni u l-merkanzija f'Ċipru kollha, se jaqdi l-interessi taż-żewġ komunitajiet. Ir-regolament fuq il-kummerċ dirett man-naħa tat-tramuntana ta' Ċipru, li ġie propost mill-Kummissjoni biex jitkompla jitnaqqas l-iżolament tal-komunità Turko-Ċiprijotta, għad irid jiġi adottat mill-Kunsill. Fil-pajjiżi impenjati fl-aġenda preżenti tat-tkabbir il-Balkani tal-Punent u t-Turkija l-influwenza ta' l-UE qed tikkontribwixxi għall-istabbiltà u qed tinkoraġġixxi riformi politiċi u ekonomiċi importanti. Madankollu dawn għad għandhom quddiemhom numru ta' sfidi kbar. Huwa kruċjali li l-viżibbiltà u l-kredibbiltà tal-prospettivi tas-sħubija tagħhom jinżammu, kif ukoll li jinġabar appoġġ għat-tkabbir fl-Istati Membri. Il-Kummissjoni se tkompli ttejjeb il-kwalità tal-proċess tat-tkabbir. Il-politika tat-tkabbir se tenfasizza aktar il-kwisjonijiet fundamentali tal-bini ta' l-istat, il-governanza tajba, ir-riforma amministrattiva u ġudizzjarja, l-istat tad-dritt, ir-rikonċiljazzjoni, il-konformità tat-Tribunal Kriminali Internazzjonali għall-ex-Jugoslavja (ICTY) u l-iżvilupp tas-soċjetà ċivili. Il-kuntatti diretti bejn in-nies għandhom jiġu inkoraġġuti; b'mod partikolari, wasal iż-żmien li jinbeda djalogu dwar il-liberalizzazzjoni tal-viżi għaċ-ċittadini tal-pajjżi tal-Balkani tal-Punent. L-iżvilupp tal-kooperazzjoni reġjonali fil-Balkani tal-Punent għandu jitkompla, partikolarment bi sjieda lokali ta' inizjattivi f'dan il-qasam. L-UE se tkompli tuża bis-sħiħ l-għodda tagħha ta' qabel it-tkabbir fil-pajjiżi kollha tat-tkabbir biex tindirizza l-isfidi ewlenin. L-esperjenza ta' l-implimentazzjoni ta' l-impenji, b'mod partikolari taħt il-ftehimiet ta' assoċjazzjoni, hija ta' importanza partikolari biex isir progress minn stadju għall-ieħor fil-mappa li twassal għall-integrazzjoni fl-UE u hija ssorveljata b'mod strett. F'dan id-dokument, il-Kummissjoni telenka numru ta' miżuri biex jiżdied l-għarfien dwar liġijiet u linji ta' politika ta' l-UE u biex tipprepara l-passi li jmiss fil-proċess tat-tkabbir. Il-Kummissjoni qed tadatta l-għodda ta' politika ta' qabel it-tkabbir għall-isfidi tal-lum tal-politika tat-tkabbir. Minn Jannar 2007, qed tuża strument finanzjarju ġdid, l-Istrument għall-Għajnuna ta' Qabel l-Adeżjoni ( Instrument of Pre-Accession - IPA). Fl-iprogrammar ta' assistenza mill-IPA, enfażi akbar fuq il-prijoritajiet tar-riforma se jirrifletti l-istadju li kull sieħeb qiegħed fih fil-proċess ta' tranżizzjoni. Il-Kummissjoni issa qiegħda tipproponi reviżjoni tas-Sħubijiet ta' Adeżjoni u s-Sħubijiet Ewropej, liema sħubijiet se jservu bħala r-referenzi ewlenin meta jiġu stabbiliti l-prijoritajiet. Qiegħda tipproponi wkoll Qafas Finanzjarju Multiannwali Indikattiv għall-Istrument ta' Qabel l-Adeżjoni (IPA), li jkopri l-perjodu 2009-2011. Se tintroduċi faċilità biex tippromwovi l-iżvilupp tas-soċjetà ċivili, b'mod partikolari permezz tal-bini ta' kapaċità u proġetti ta' skambju. Se tagħmel aktar enfażi fuq programmi li jappoġjaw il-bini ta' l-istat, il-governanza tajba, ir-riforma istituzzjonali u l-kapaċità amministrattiva. Se tiġi mfittxa l-akbar influwenza possibbli għall-appoġġ ta' l-għotjiet għall-investiment fl-iżvilupp tas-settur privat u ta' l-infrastruttura permezz ta' kooperazzjoni aktar intensa mal-Bank Ewropew għall-Iżvilupp (BEI) kif ukoll mal-Bank Ewropew għar-Rikostruzzjoni u l-Iżvilupp (EBRD) u istituzzjonijiet finanzjarji ( international financial institutions – IFIs) oħra Il-Kummissjoni se tiżgura koordinazzjoni aktar mill-qrib ma' donatorui oħra tul is-sensiela ta' l-attivitajiet tagħhom u se tinkoraġġihom ikunu attivi f'oqsma ta' prijorità identifikati f'din il-komunikazzjoni. L-implimentazzjoni se tiġi wkoll simplifikata wara t-trasferiment ta' responsabbiltajiet mill-Aġenzja Ewropea għar-Rikostruzzjoni lil delegazzjonijiet u uffiċċji tal-Kummissjoni. L-Istati Membri huma fl-aħjar pożizzjoni biex imexxu l-komunikazzjoni lill-pubbliku li t-tkabbir huwa fl-interessi ta' l-UE. Il-Kummissjoni se tkompli tagħmel il-parti tagħha, billi tippromwovi fluss aħjar ta' informazzjoni fattwali fuq kwistjonijiet relatati mat-tkabbir. Filwaqt li tibni fuq l-istrateġija eżistenti ta' l-UE, din il-komunikazzjoni tanalizza l-isfidi ewlenin fil-proċess ta' l-integrazzjoni fl-UE. Tagħti deskrizzjoni fil-qosor ta' metodu biex l-istrumenti tal-politika tat-tkabbir jiġu aġġustati u biex tiżgura li jkun hemm attenzjoni aktar iffukata fuq oqsma li jeħtieġu progress urġenti, anki billi tqis il-lezzjoni li tgħallmet fi tkabbir preċedenti. 2. L-ISFIDI BħALISSA FIL-PAJJIżI TAT-TKABBIR Il-pajjiżi tal-Balkani tal-Punent u t-Turkija ngħataw il-prospettiva li jsiru membri ta' l-UE meta jissodisfaw il-kundizzjonijiet stabbiliti. Fid-dawl ta' l-istat tal-preparamenti f'dawn il-pajjiżi, id-dħul tagħhom x'aktarx iseħħ f'terminu minn medju sa twil. L-enfażi issa qiegħda fuq tħejjijiet metikolużi biex jiżguraw li l-pajjiżi impenjati fil-proċess tat-tkabbir jittrattaw kwistjonijiet fundamentali ta' governanza u ekonomiċi kif ukoll kwistjonijiet relatati mal-liġijiet u l-linji ta' politika ta' l-UE. 2.1. Il-Balkani tal-Punent L-impenn ta' l-UE mal-pajjiżi fil-Balkani tal-Punent permezz tal-Proċess ta' Stabilizzazzjoni u Assoċjazzjoni, li eventwalment iwassal għal sħubija, għamel kontribut kruċjali għall-progress miksub f'dawn l-aħħar snin mill-pajjiżi tar-reġjun. L-istabbiltà ġiet ippreżervata u r-rikostruzzjoni wara l-gwerer tad-disgħinijiet hija kważi lesta. Hemm stabbiliti gvernijiet demokratikament eletti tul ir-reġjun kollu. Żdied it-tkabbir ekonomiku, tjiebet l-istabbiltà makroekonomika u għolew l-istandards ta' l-għajxien. Għaddejjin riformi importanti biex jissaħħaħ l-istat tad-dritt u jiġu mmodernizzati l-istrutturi ekonomiċi u soċjali. Kibret il-kooperazzjoni reġjonali, inkluż fl-oqsma tal-kummerċ, l-enerġija, it-trasport u l-ambjent. Il-pajjiżi tal-Balkani tal-Punent qed jassumu sjieda li dejjem qed tiżdied f'inizjattivi reġjonali. Il-pajjiżi tal-Balkani tal-Punent kollha qed jimxu 'l quddiem lejn l-UE, għalkemm b'passi differenti. Il-Kroazja għaddejja minn negozjati ta' sħubija fl-UE u l-ex Repubblika Jugoslava tal-Maċedonja issa għandha l-istatus ta' pajjiż kandidat. L-UE qiegħda fit-triq li tiffinalizza Ftehimiet ta' Stabilizzazzjoni u Assoċjazzjoni mal-pajjiżi tar-reġjun u l-integrazzjoni ekonomika ma' l-Unjoni Ewropea qiegħda fi stat avvanzat mhux ħażin. Il-pajjiżi tal-Balkani tal-Punent issa ffirmaw ftehimiet dwar l-iffaċilitar tal-viżi u l-ammissjoni mill-ġdid ma' l-UE. Dawn il-kisbiet issa jeħtieġ li jiġu kkonsolidati u li jsiru irreversibbli. Jeħtieġ li jiġu indirizzati sfidi maġġuri oħrajn. F'numru ta' pajjiżi, il-pass tal-proċess globali ta' riforma naqqas mill-ħeffa tiegħu. Il-bini ta' l-istat, flimkien ma' governanza aħjar, jibqgħu oqsma ta' prijorità fil-biċċa l-kbira tal-Balkani tal-Punent. Is-sitwazzjoni fil-Kosovo[5] għadha teħtieġ preżenza internazzjonali sinjifikanti. L-istatus preżenti tal-Kosovo mhuwiex sostenibbli; jeħtieġ li jiġi riżolt mingħajr aktar dewmien sabiex il-Kosovo jkun jista' jiżviluppa politikament u ekonomikament u sabiex tiġi żgurata l-istabbiltà reġjonali. Fil-Bożnja u Ħerżegovina, ir-retorika nazzjonalista ta' mexxejja politiċi ewlenin qiegħda tisfida l-arranġamenti stabbiliti mill-ftehim ta' paċi Dayton/Pariġi u qiegħda twaqqaf ir-riformi. Ir-riformi ferm meħtieġa tal-pulizija u tal-qafas kostituzzjonali ma rnexxielhomx jagħmlu progress. Il-Bożnja u Ħerżegovina għad trid tassumi sjieda sħiħa tal-governanza tagħha, li bħalissa teħtieġ preżenza internazzjonali sinjifikanti. F'xi pajjiżi oħrajn, jeħtieġ li jiġi kkompletat jew totalment implimentat il-qafas kostituzzjonali. Huwa meħtieġ aktar djalogu u spirtu akbar ta' tolleranza tul il-Balkani tal-Punent kollha, mhux l-anqas rigward kwistjonijiet relatati ma' l-etniċità. Fil-Kosovo, għad hemm tensjoni fir-relazzjonijiet bejn l-Albaniżi u s-Serbi. Barra minn dan, fil-biċċa l-kbira tagħhom, is-Serbi tal-Kosovo ma pparteċipawx fl-istituzzjonijiet u fl-amministrazzjoni. Il-funzjonament ta' l-istituzzjonijiet ta' l-istat tal-Bożnja u Ħerżegovina għadu ppreġudikat minn diviżjonijiet etniċi. Fis-Serbja, minkejja r-rebħa tal-forzi demokratiċi fl-elezzjonijiet parlamentari u l-formazzjoni ta' gvern orjentat lejn ir-riforma, il-partiti estremisti u r-retorika nazzjonalista jibqgħu b'saħħithom u jaffettwaw il-klima politika globali b'mod negattiv. Il-forzi demokratiċi huma fraġili. Fl-ex Repubblika Jugoslava tal-Maċedonja, tensjoni frekwenti u kooperazzjoni insuffiċjenti bejn l-atturi politiċi affettwat l-iffunzjonar normali ta’ l-istituzzjonijiet u naqqsu r-ritmu tar-riformi. It-tilwima bejn il-gvern u partit ta’ l-oppożizzjoni dwar kwistjoni kostituzzjonali wasslet sabiex il-partit ibbojkottja l-parlament. Il-klima politika konfrontattiva ħafna fl-Albanija u l-proċess twil ta' adozzjoni ta' kostituzzjoni fil-Montenegro jindikaw sfidi oħra fil-binja ta' demokraziji moderni. Jeħtieġ li l-Kroazja tagħmel aktar sforzi biex tippromwovi t-tolleranza lejn il-minoranzi. Sar progress sinjifikanti fil-kooperazzjoni mat-Tribunal Kriminali Internazzjonali għall-Ex-Jugożlavja ( International Criminal Tribunal for the Former Yugoslavia - ICTY), kundizzjoni ewlenija tal-Proċess ta' Stabilizzazzjoni u Assoċjazzjoni. Il-Kroazja u l-ex Repubblika Jugoslava tal-Maċedonja jikkooperaw pjenement mat-Tribunal. Il-kooperazzjoni tal-Montenegro mat-Tribunal hija sodisfaċenti. Il-progress li sar f'dan il-qasam mis-Serbja ppermetta li jerġgħu jinbdew u li jiġu kkompletati teknikament in-negozjati għal Ftehim ta' Stabilizzazzjoni u Assoċjazzjoni (Stabilisation and Association Agreement - SAA). Il-Bożnja u Ħerżegovina wkoll għamlet progress fil-kooperazzjoni ma' l-ICTY. Madankollu, għad jeħtieġ li is-Serbja u l-Bożnja u Ħerżegovina jaslu għal kooperazzjoni sħiħa mat-Tribunal, li twassal għall-arrest ta' l-akkużati li fadal. Il-Kosovo għamel xi progress fil-kooperazzjoni ma' l-ICTY iżda l-intimidazzjoni tax-xhieda fil-Kosovo għadha sors ta' tħassib. Sar progress limitat rigward ir-ritorn tar-refuġjati. Ħafna refuġjati u persuni spustjati internament qed jgħixu f'ċirkostanzi diffiċli ħafna. Sar ukoll xi progress fit-titjib tar-rappreżentazzjoni ta' gruppi minoritarji fis-servizzi pubbliċi. Madankollu, ir-Rom għadhom l-aktar minoranza vulnerabbli fir-reġjun. Jeħtieġ li l-pajjiżi kollha jinkoraġġixxu spirtu ta' tolleranza lejn il-minoranzi u jieħdu miżuri xierqa biex iħarsu dawk il-persuni li jistgħu jkunu s-suġġett ta' diskriminazzjoni, ostilità jew vjolenza. Dan hu essenzjali biex jinkisbu rikonċiljazzjoni u stabbiltà durabbli. L-infurzar ta' l-istat tad-dritt, b'mod partikolari permezz ta' riforma ġudizzjarja, u l-ġlieda kontra l-kriminalità organizzata huma fost l-ogħla prijoritajiet. Il-biċċa l-kbira tal-pajjiżi ħadu passi biex itejbu l-organizzazzjoni u l-prsetazzjoni tas-sistemi tagħhom tal-ġustizzja. Qed isiru sforzi biex il-ġlieda kontra l-kriminalità organizzata tiġi intensifikata u dawn ħallew l-ewwel riżultati tagħhom. Qed jiġu żviluppati l-leġiżlazzjoni u l-istituzzjonijiet biex jiġġieldu l-korruzzjoni. F'bosta pajjiżi, hemm għaddejjin investigazzjonijiet u saru numru ta' prosekuzzjonijiet. Madankollu, is-sistemi tal-ġustizzja għadhom jirrekjedu titjib konsiderevoli tul ir-reġjun. Jeħtieġ li jsiru riformi estensivi b'mod sostenut biex jiġu żgurati l-indipendenza, l-effiċjenza u r-responsabbiltà tas-sistema tal-ġustizzja. Il-korruzzjoni għadha mxerrda ħafna u għandha għeruq soda fis-soċjetà. Fil-pajjiżi tal-Balkan tal-Punent, il-miżuri li ttieħdu mhumiex proporzjonati mal-kobor tal-problema. Tinħtieġ rieda politika soda biex tiġi eliminata l-korruzzjoni u biex isseħħ il-prosekuzzjoni ta' dawk li jikkommettu dawn ir-reati, inkluż f'każijiet notorji. Il-kriminalità organizzazzjoni hija preokkupazzjoni serja. In-netwerks kriminali jestendu għal diversi setturi soċjo-ekonomiċi u jidħlu fil-politika. Ta' spiss jibbenefikaw min-nuqqas ta' trasparenza fl-akkwist pubbliku, l-ippjanar ta' l-investimenti u l-privatizzazzjonijiet. Ir-reġjun huwa għajn u post ta' tranżitu għat-traffikar fil-bnedmin kif ukoll għall-kutrabandu fid-droga. Jinħtieġu sforzi kbar u sostnuti f'dan il-qasam. Il-kapaċità amministrattiva hija aspett kruċjali fit-twettiq tal-kriterju ta' Kopenħagen dwar is-sħubija li jikkonċerna l-abbiltà li jiġu assunti l-obbligi tas-sħubija, kif ġie ddikjarat mill-Kunsill Ewropew f'Madrid fl-1995. Qed issir riforma ta' l-amministrazzjoni pubblika tul ir-reġjun b'xi riżultati pożittivi bħal strateġiji u leġiżlazzjoni ta' qafas. Il-Kroazja wriet li għandha kapaċità amministrattiva konsiderevoli għall-implimentazzjoni tal-Ftehim ta’ Stabilizzazzjoni u Assoċjazzjoni (FSA). Is-Serbja wkoll uriet kapaċità amministrattiva konsiderevoli għall-implimentazzjoni ta’ l-FSA. Issa jeħtieġ li jibnu fuq din il-kapaċità u jimmodernizzawha biex tiġi armonizzata mal-liġijiet u l-linji ta' politika ta' l-UE. Il-kapaċità amministrattiva tibqa' dgħajfa bnadi oħra u taffettwa l-implimentazzjoni ta' riformi u l-armonizzazzjoni ma' l-UE; jinħtieġu sforzi addizzjonali f'dan il-kuntest. Jinħtieġ impenn akbar f'kull pajjiż biex jiġi stabbilit servizz ċivili effiċjenti, stabbli u responsabbli, kemm fil-livell ċentrali u f'dak lokali. F'bosta pajjiżi ir-reklutaġġ, il-promozzjoni u t-tkeċċija ta' uffiċjali pubbliċi mhumiex ibbażati fuq kriterji oġġettivi u trasparenti. Jeħtieġ li jiġu msaħħa l-istandards etiċi fis-servizz ċivili. Għad iridu jiġu implimentati r-riformi tas-servizzi tal-pulizija u tas-sigurtà fil-Bożnja u Ħerżegovina u f'pajjiżi oħrajn. Is-soċjetà ċivili hija element essenzjali tal-ħajja pubblika Ewropea. Il-pajjiżi tal-Balkani tal-Punent għamlu sforzi biex jadottaw leġiżlazzjoni u strateġiji li huma aktar favorevoli għall-iżvilupp tas-soċjetà ċivili. Ittieħdu xi passi inizjali lejn demokrazija aktar parteċipattiva. Madankollu, fir-reġjun, is-soċjetà ċivili għadha dgħajfa. Il-gwerer u l-kunflitt etniku għamlu dannu kbir lin-nisġa soċjali tar-reġjun. L-NGOs lokali jeħtieġu stħarriġ biex jadattaw rwieħhom għall-kundizzjonijiet preżenti. Jinħtieġu aktar sforzi biex tissaħħaħ il-libertà ta' assoċjazzjoni u biex jiġu stabbiliti oqfsa regolatorji u inċentivi pubbliċi għall-iżvilupp ta' organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili. Globalment, it-tkabbir ekonomiku baqa' relattivament għoli u l-pagi medji fir-reġjun żdiedu. Il-figuri ta' l-inflazzjoni huma raġonevoli u stabbli. Fil-biċċa l-kbira tal-pajjiżi fir-reġjun ġew implimentati linji ta' politika fiskali u monetarji prudenti. Is-sistemi finanzjarji ġew żviluppati aktar. Is-sistemi ta' amministrazzjoni tal-finanzi pubbliċi ġew imtejba. Ittieħdu passi biex il-klima tan-negozju titjieb. Il-pajjiżi tal-Balkani tal-Punent kollha qed ikomplu jirristrutturaw u jiftħu l-ekonomiji tagħhom. Il-livell ta' integrazzjoni ekonomika ma' l-UE huwa diġà għoli u qed jikber. Il-Ftehimiet ta' Stabilizzazzjoni u Assoċjazzjoni u l-Ftehim dwar il-Kummerċ Ħieles ta' l-Ewropa Ċentrali (Central European Free Trade Agreement - CEFTA) flimkien joħolqu qafas li jwassal għall-kummerċ u l-investimenti fil-Balkani, kif kien il-każ fl-Ewropa Ċentrali u tal-Lvant fis-snin disgħin. Bosta pajjiżi għandhom pjanijiet ambizzjużi biex itejbu l-infrastruttura fiżika u jimmodernizzaw is-sistemi ta' sigurtà soċjali. Iż-żieda fil-kompetittività, it-tnaqqis fil-livelli għolja ta' qgħad u l-inkoraġġiment ta' l-iżvilupp u l-infrastrutturi umani huma sfidi ewlenin tul dan ir-reġjun kollu. Għad hemm riskji fiskali sinjifikanti u żbilanċi esterni kbar f'numru ta' pajjiżi. Il-progress fil-ħolqien ta' l-impjiegi huwa irregolari, filwaqt li xi pajjiżi fir-reġjun għandhom rati ta' qgħad ta' aktar minn 35% u d-differenza bejn il-ħiliet tax-xogħol disponibbli u dawk meħtieġa qiegħda tiżdied. Is-swieq tax-xogħol jibqgħu neqsin minn kombinazzjoni xierqa ta' flessibbiltà u sigurtà għall-ħaddiema u għal dawk li jħaddmu u t-taxxi fuq il-pagi huma relattivament għolja għall-kumpaniji reġistrati . L-ekonomiji rurali jeħtieġu aktar diversifikazzjoni. Jeħtieġ li jkun hemm aktar konsolidazzjoni fiskali u ristrutturar ta' l-impriżi. Jeħtieġ li jiġu implimentati l-pjanijiet ta' privatizzazzjoni tal-pajjiżi. It-tkabbir fl-investimenti u fl-SMEs irid jiġi stimulat aktar, anki permezz ta' aċċess aħjar għall-finanzjament. Jeħtieġ li l-gvernijiet itejbu aktar l-ambjent tan-negozju u jistimulaw aktar l-impjiegi. Jeħtieġ li jnaqqsu l-burokrazija, isaħħu l-istat tad-dritt u jiżguraw li jkun hemm reġistrazzjoni ta' l-artijiet affidabbli u proċeduri trasparenti għall-privatizzazzjoni. F'xi pajjiżi, jeħtieġ li l-qafas legali li jiżgura li s-swieq jiffunzjonaw tajjeb jiġi kkompletat u infurzat. Jeħtieġ li s-sistemi tat-taxxa jiġu ssimplifikati. Dan jistimula l-attività ekonomika u jnaqqas il-livelli għolja ta' informalità fl-ekonomija. Barra minn dan, jinħtieġu miżuri biex jiffaċilitaw l-aċċess għall-finanzjament u l-użu ta' l- e-technology . It-Turkija Minn mindu l-Kunsill Ewropew ta' Diċembru 1999 ta l-istatus ta' pajjiż kandidat lit-Turkija, dan il-pajjiż wettaq bidliet maġġuri. Il-prospettiva Ewropea rriżultat bħala waħda mill-inċentivi ewlenin għar-riformi tas-sistema politika u legali kif ukoll ta' l-ekonomija fit-Turkija. Il-piena tal-mewt ġiet abolita, il-funzjonijiet u l-kompożizzjoni tal-Kunsill tas-Sigurtà Nazzjonali ġew mibdula biex jiżdied il-kontroll pajżan fuq il-militar u l-libertajiet demokratiċi żdiedu permezz ta' sensiela ta' emendi kostituzzjonali. Sar progress f'oqsma bħad-drittijiet tan-nisa u t-tfal u l-ġlieda kontra t-tortura, bi tnaqqis globali ieħor fil-każijiet rappurtati ta' tortura u moħqrija. F'termini ekonomiċi, wara l-kriżi finanzjarja serja ta' l-2001, linji ta' poltika makroekonomika sodi u riformi strutturali mfassla biex jiżguraw is-sostenibbiltà fit-tul ta' l-ekonomija ppermettew rkupru mgħaġġel ta' l-ekonomija u klima aħjar ta' l-investiment. Dan wassal għal tkabbir għoli fil-PGD, li laħaq is-6.1% fl-2006. Mill-2001, l-inflazzjoni naqset u l-lira Torka baqgħet b'saħħitha. Madankollu, l-iżvilupp tat-Turkija għadu influwenzat, b'mod sinjifikanti, minn tendenzi finanzjarji internazzjonali. Mill-istabbiliment ta' l-Unjoni Doganali fl-1995, il-valur tal-kummerċ ma' l-Unjoni Ewropea fi prezzijiet kurrenti ttriplika. Dan jirrifletti talba qawwija għal prodotti u servizzi ta' l-UE, flimkien ma' prestazzjoni tajba ta' l-industrija ta' l-esportazzjoni Torka. Barra minn dan, fl-2006, il-livell ta' investiment dirett barrani laħaq rekord ġdid ta' €16-il biljun, jiġifieri 4.9% tal-PGD Tork u kien, fil-biċċa l-kbira tiegħu, joriġina mill-Unjoni Ewropea. Dawn ir-riformi u l-importanza strateġika tar-relazzjoni ta' l-UE mat-Turkija wasslu għall-bidu tan-negozjati tas-sħubija f'Ottubru 2005. Prinċipju fil-qalba ta' dan il-proċess huwa li l-pass tan-negozjati jiddependi fuq il-pass tar-riformi fit-Turkija. L-implimentazzjoni tar-riformi kienet irregolari u, mill-2005, il-pass naqas. Fl-aħħar sena, it-Turkija għaddiet minn kriżi kostituzzjonali dwar l-elezzjoni tal-President tar-Repubblika, li wasslet għal elezzjonijiet parlamentari bikrija. Il-militar għamel stqarrijiet pubbliċi li kien jmorru oltre r-responsabbiltajiet tiegħu. Madankollu, fit-tħejjijiet għall-elezzjonijiet inżammu dibattiti bil-miftuħ dwar numru ta' kwistjonijiet li huma tradizzjonalment sensittivi u soċjetà ċivili vitali ddikjarat ir-rabta tagħha mad-demokrazija u ma' l-istat sekulari. L-elezzjonijiet għall-Assemblea Nazzjonali l-Kbira nżammu b'rispett sħiħ għall-istandards demokratiċi u għall-istat tad-dritt. Il-Parlament il-ġdid jirrappreżenta d-diversità politika tal-pajjiż. Il-President tar-Repubblika ġie elett skond ir-regoli kostituzzjonali u kien hemm rispett sħiħ għad-demokrazija fir-relazzjonijiet ċivili-militari. Il-gvern beda jaħdem fuq kostituzzjoni ġdida. Issa jeħtieġ li t-Turkija ġġedded il-pass tar-riformi politiċi. Jinħtieġu sforzi sinjifikanti oħra, b'mod partikolari dwar il-libertà ta' l-espressjoni u d-drittijiet tal-komunitajiet reliġjużi li mhumiex Musulmani. Jinħtieġ aktar progress, b'mod partikolari, fil-ġlieda kontra l-korruzzjoni, ir-riforma ġudizzjarja, id-drittijiet tas-sindakati u d-drittijiet tan-nisa u t-tfal u jeħtieġ li r-responsabbiltà ta' l-amministrazzjoni pubblika tiġi msaħħa. Fix-Xlokk, jeħtieġ li t-Turkija toħloq il-kundizzjonijiet biex il-popolazzjoni predominantement Turka li hemm hemmhekk tkun tista' tgawdi minn drittijiet u libertajiet sħaħ. Il-Kummissjoni se tkompli tissorvelja mill-qrib il-proċess tar-riforma politika, inkluż il-kontroll pajżan tal-forzi tas-sigurtà. B'reazzjoni għal sensiela ta' attakki armati tal-PKK li kkawżaw diversi disgrazzji, f'Ottubru 2007, il-Parlament adotta mozzjoni li tawtorizza l-gvern jintervjeni militarment fil-parti tat-Tramuntana ta' l-Iraq . Fl-20 ta' Ottubru, il-Presidenza ta' l-UE irreaġiet bil-kundanna sħiħa ta' l-Unjoni tal-vjolenza terroristika tal-PKK fit-Turkija. Stqarret ukoll li "l-komunità internazzjonali, b'mod partikolari dawk li huma l-aktar interessati fir-reġjun, iridu jsostnu l-isforzi tat-Turkija biex tħares il-populazzjoni tagħha u tiġġieled it-terroriżmu, filwaqt li tirrispetta l-istat tad-dritt, tippreżerva l-paċi u l-istabbiltà internazzjonali u reġjonali u toqgħod lura milli tieħu azzjoni militari sproporzjonata." Jinħtieġu aktar riformi ekonomiċi strutturali u konsolidament fiskali biex jiġu indirizzati r-riskji li fadal għall-istabbiltà makroekonomika. L-isfidi ewlenin jinkludu d-dgħufija u r-riġidità strutturali fis-suq tax-xogħol, il-kwalità tal-ħiliet tal-forza tax-xogħol, ir-rati baxxi ta' l-impieg, b'mod partikolari għan-nisa, settur informali mdaqqas u r-riformi fis-sistema tas-sigurtà soċjali u fis-settur ta' l-enerġija. Id-diversifikazzjoni ta' l-ekonomija rurali għadha limitata. Jeħtieġ li l-vulnerabbiltà tar-Rom tiġi indirizzata. Għadu jeħtieġ li t-Turkija tiżviluppa metodu komprensiv għall-iżvilupp ekonomiku u soċjali fix-Xlokk. Relazzjonijiet ta' viċinat tajba jibqgħu essenzjali. It-Turkija hija mistennija wkoll li tiżgura implimentazzjoni sħiħa u mingħajr diskriminazzjoni tal-Protokoll Addizzjonali tal-Ftehim ta’ Assoċjazzjoni. 3. L-ISTRATEġIJA TAT-TKABBIR: L-INDIRIZZAR TA' L-AġENDA PREżENTI 3.1. Il-kunsens imġedded dwar it-tkabbir Il-proċess tat-tkabbir ta' l-UE jikkontribwixxi għall-paċi u l-istabbiltà, għar-riformi u għall-promozzjoni ta' valuri Ewropej. L-effettività tal-kundizzjonalità fl-inkoraġġiment tar-riformi tiddependi fuq iż-żamma ta' prospettiva kredibbli ta' sħubija eventwali fl-Unjoni. Jeħtieġ li din tkun saħansitra aktar viżibbli għan-nies tal-pajjiżi kkonċernati. Il-prospettiva tas-sħubija qatt ma kienet importanti daqs illum biex tgħin lill-pajjiżi jegħlbu kriżijiet, dgħufijiet ta' l-istat u sfidi għad-demokrazija. Il-kundizzjonalità stretta fl-istadji kollha tal-proċess tat-tkabbir tgħin biex ir-riformi fil-pajjiżi kandidati jew kandidati potenzjali jiġu kkonsolidati u biex tipprepara sabiex l-Istati Membri futuri jissodisfaw l-obbligi tagħhom meta jissieħbu. Il-progress ta' kull pajjiż lejn l-Unjoni Ewropea jiddependi fuq l-isforzi individwali tiegħu biex jirrispetta l-kriterji ta' Kopenħagen u, għall-Balkani tal-Punent, fuq il-kundizzjonalità tal-Proċess ta' Stabilizzazzjoni u Assoċjazzjoni. Fl-istadji ewlenin tal-proċess ta' sħubija, tingħata attenzjoni sħiħa lill-kapaċità ta' integrazzjoni ta' l-UE. It-titjib fil-kwalità tal-proċess ta' sħubija, li ġie deċiż fil-Kunsill Ewropew ta' Diċembru 2006, jiżgura li l-progress tal-kandidati u tal-kandidati potenzjali lejn is-sħubija fl-UE jiddependi mis-suċċess li jkollhom biex jissodisfaw rekwiżiti ewlenin. Il-livelli ta' referenza għall-ftuħ u l-għeluq ta' kapitoli tan-negozjati, l-istudji ta' l-impatt fi stadji ewlenin tal-proċess ta' tkabbir dwar politiki ewlenin ta' l-UE u r-rabtiet mar-riforma politika jilgħabu rwol dejjem akbar fil-proċess. 3.2. Enfażi fuq kwistjonijiet ewlenin L-isfidi identifati aktar 'il fuq jixirqilhom aktar enfażi fuq prijoritajiet ewlenin tar-riforma li għandhom x'jaqsmu mal-bini ta' l-istat, il-governanza u r-riformi soċjo-ekonomiċi. Il-Kummissjoni qiegħda issa tipproponi Sħubijiet ta’ Adeżjoni u Sħubijiet Ewropej li jirriflettu dawn il-prijoritajiet. Is-Sħubijiet jiggwidaw il-pajjiżi fuq ir-rotta Ewropea tagħhom u jistabbilixxu prijoritajiet għal sostenn finanzjarju qabel l-adeżjoni. Se jagħtu prijorità ogħla minn stadju bikri għal kwistjonijiet bażiċi ta' governanza, inkluż il-bini ta' l-istituzzjonijiet, ir-riforma ġudizzjarja u amministrattiva u l-prevenzjoni tal-kriminalità organizzata u l-korruzzjoni. Ser titqiegħed aktar enfażi fuq kwistjonijiet diffiċli bħal dawn, b'mod partikolari fil-kuntest tad-djalogi politiċi u ekonomiċi. Hija meħtieġa aktar kooperazzjoni bejn il-pajjiżi tal-Balkani tal-Punent, l-istituzzjonijiet u l-aġenziji ta' l-UE u l-Istati Membri biex jiġġieldu l-kriminalità transnazzjonali. Jeħtieġ li tingħata sekwenza skond il-kapaċitajiet tal-pajjiżi u l-progress miksub fl-implimentazzjoni ta' riformi bażiċi lill-kwistjonijiet relatati ma' l-implimentazzjoni tal-liġijiet u l-linji ta' politika ta' l-UE. Il-mekkaniżmu ta' sorveljanza fiskali ta' qabel it-tkabbir li, mill-2006, huwa wkoll disponibbli għal pajjiżi kandidati potenzjali, se jkompli jsostni r-riforma ekonomika fil-pajjiżi kandidati u fil-pajjiżi kandidati potenzjali kollha. Il-kooperazzjoni reġjonali u relazzjonijiet tajbin tal-viċinat jibqgħu fatturi ewlenin fl-integrazzjoni Ewropea. Il-progress f'dawn l-oqsma jsaħħaħ il-kunfidenza u jwassal benefiċċji konkreti permezz ta' l-istabbiltà reġjonali, rabtiet transkonfinali aħjar u infrastruttura mtejba. Dawn iġibu wkoll benefiċċji ekonomiċi f'termini ta' tkabbir aktar mgħaġġel u aktar investiment dirett barrani. L-għarfien u l-ftehim reċiproku jirrikjedu aktar żvilupp tas-soċjetà ċivili u tad-djalogu bejn iċ-ċittadini ta' l-Istati Membri ta' l-UE u tal-pajjiżi tat-tkabbir. Mill-2005, il-Kummissjoni tat appoġġ finanzjarju lil proġetti ta' djalogu ma' u fost il-pajjiżi tal-Balkani tal-Punent, kif ukoll mat-Turkija. L-appoġġ għas-soċjetà ċivili huwa punt ewlieni biex ikun hemm ftehim reċiproku u tisħiħ tan-nisġa tad-demokrazija tul is-soċjetà. Il-Kummissjoni issa se tieħu miżuri addizzjonali biex tippromwovi l-iżvilupp tas-soċjetà ċivili u d-djalogu billi tuża l-l-Istrument għall-Għajnuna ta' Qabel l-Adeżjoni ( Instrument of Pre-Accession - IPA). 3.3. Promozzjoni tan-negozjati ta' l-adeżjoni In-negozjati ta' l-adeżjoni mal-Kroazja u t-Turkija infetħu f'Ottubru 2005, fuq deċiżjoni unanima ta' l-Istati Membri, wara sensiela ta' riformi politiċi u legali maġġuri. Il-proċess tan-negozjati jqarreb iż-żewġ pajjiżi aktar lejn l-UE u jservi l-interessi strateġiċi tagħha. In-negozjati qed jinżammu fuq il-bażi ta' oqfsa stretti miftiehma mill-Kunsill. Javvanzaw id f'id mal-progress fir-riforma politika u ekonomika kif ukoll mat-traspożizzjoni u l-implimentazzjoni tal-leġiżlazzjoni ta' l-UE. Il-Kunsill Ewropew ta' Diċembru 2006 ħa deċiżjonijiet dwar it-tmexxija u l-kwalità tal-proċess ta' adeżjoni. Ittieħdu passi sinjifikanti biex jiġu implimentati l-konklużjonijiet tal-Kunsill Ewropew. Il-Kummissjoni għamlet użu sħiħ mill-possibbiltà li tipproponi livelli ta' referenza biex tistabbilixxi l-kundizzjonijiet għall-ftuħ u l-għeluq tan-negozjati dwar il-kapitoli fid-dawl tal-progress fis-sitwazzjoni attwali. Se toħroġ l-ewwel studji ta' l-impatt tagħha hekk kif kapitoli ewlenin qed jaslu fuq quddiem fin-negozjati. Fil-Ħarifa, il-Kummissjoni se toħroġ studju ta' l-impatt dwar id-dħul futur tal-Kroazja fis-settur tal-kabotaġġ tat-toroq ta' l-UE. Suġġett għal progress fin-negozjati, se jiġu ppreżentati aktar studji ta' l-impatt fis-sena li ġejja, li jkopru l-libertà tal-moviment tal-ħaddiema fil-konfront tal-Kroazja u l-provvista ta' l-enerġija fil-konfront tat-Turkija. L-Unjoni hija impenjata fi djalogi politiċi u ekonomiċi intensi, li r-riżultati tagħhom huma inkorporati fil-proċess tan-negozjati. F'dan il-kuntest, qed tingħata attenzjoni partikolari lir-riżoluzzjoni ta' kwistjonijiet bilaterali li għad hemm bejn il-kandidati u l-Istati Membri kif ukoll lill-iżvilupp ta' relazzjonijiet tajba ta' viċinat. Kwistjonijiet relatati mal-ġudikatura u d-drittijiet fundamentali huma indirizzati fid-dettall fil-kapitolu speċifiku tan-negozjati. Għandu jitfakkar li n-negozjati jisgħu jiġu sospiżi fil-każ ta' ksur serju u persistenti tal-prinċipji tal-libertà, id-demokrazija, ir-rispett tad-drittijiet tal-bniedem u l-libertajiet fundamentali u l-istat tad-dritt li huma l-bażi ta' l-Unjoni. Il-progress tal- Kroazja lejn is-sħubija jittrażmetti sinjal b'saħħtu lill-pajjiżi l-oħra tal-Balkani tal-Punent dwar il-prospettivi tagħhom ta' sħubija, ladarba jissodisfaw il-kundizzjonijiet neċessarji. Il-proċess ta' l-adeżjoni tal-Kroazja jikkontribwixxi għat-trattament ta' kwistjonijiet bilaterali u reġjonali u jinkoraġġixxi r-rikonċiljazzjoni. Iservi l-interessi strateġiċi ta' l-UE ta' sigurtà u prevenzjoni ta' kunflitti f'reġjun li għandu konfini ma' xi Stati Membri. L-istadju preżenti tan-negozjati ta' adeżjoni fil-kapitoli ta' politika speċifiċi ta' l-UE jirrikjedi li jiġu ttrattati kwistjonijiet tekniċi relatati ma' l-armonizzazzjoni. Il-Kummissjoni ssottomettiet lill-Kunsill ir-rapporti kollha dwar l-i screening tal-Kroazja. L-attenzjoni issa qiegħda ddur fuq is-sodisfazzjoni mill-Kroazja tal-livelli ta' referenza biex jinfetħu l-kapitoli rilevanti. Sakemm il-livelli ta' referenza jiġu sodisfatti, jkun possibbli li, fis-sena li ġejja, isir progress sostanzjali fin-negozjati ta' adeżjoni mal-Kroazja. Il-Kroazja għad jeħtieġ li tagħmel aktar progress fir-riformi ġudizzjarji u amministrattivi, id-drittijiet tal-minoranzi u r-ritorn tar-refuġjati kif ukoll ir-ristrutturar ta' l-industriji peżanti. L-impenn kontinwat tat- Turkija lejn ir-riforma huwa ta' importanza strateġika maġġuri għas-sigurtà u l-istabbiltà ta' l-UE stess. It-Turkija hija konnessjoni unika bejn il-Punent u d-dinja Musulmana. Dan ħareġ b'mod ċar mill-inizjattiva ta' l-Alleanza taċ-Ċivilizzazzjonijiet, li hija intiża li biex tħeġġeġ id-djalogu taħt l-awspiċji tan-NU. L-adeżjoni tat-Turkija fl-UE, ibbażata fuq trasformazzjoni demokratika kbira, qed tiġi segwita b'interess kbir fil-Lvant Nofsani u fil-bqija tad-dinja Musulmana. It-Turkija tappoġġja wkoll il-proċess ta' paċi tal-Lvant Nofsani kif ukoll djalogu ma' l-Iran fuq il-kwistjoni nukleari. Għandha assi importanti ta' sigurtà u pprovdiethom f'numru ta' missjonijiet ta' l-UE u tan-NATO, mill-Balkani tal-Punent għar-Repubblika Demokratika tal-Kongo, u mid-Darfur għall-Afganistan. It-Turkija għandha l-potenzjal li ssir ir-rotta ta' l-enerġija l-maġġuri bejn l-UE u l-akbar sorsi taż-żejt u tal-gass fid-dinja u, għaldaqstant, hija attur prinċipali fis-sigurtà tal-provvista ta' l-enerġija ta' l-Ewropa. L-armonizzazzjoni tagħha mal-linji ta' politika ta' l-UE se ġġib benefiċċji partikolari f'oqsma bħall-kontroll tal-migrazzjoni u l-ambjent. It-Turkija konsistentement tirreġista tkabbir għoli u konsistenti u hija fost is-sħab ewlenin fil-kummerċ u l-investiment ta' l-UE. Kienu jeżistu dawn il-kunsiderazzjonijiet strateġiċi mill-oriġini tar-relazzjoni bejn l-UE u t-Turkija, fl-1959. Il-prospettiva tas-sħubija tat-Turkija fl-UE tmur lura sa l-1963, meta ffirmat ftehim ta' assoċjazzjoni mal-Komunità Ekonomika Ewropea. Dan il-ftehim jipprevedi l-adeżjoni b'mod espliċitu, kemm fil-preambolu tiegħu u fl-Artikolu 28. Dan jirrifletti r-rwol strateġiku maġġuri tat-Turkija mis-sisien bikrija ta' l-Unjoni Ewropea. It-Turkija issa hija l-uniku pajjiż li miegħu l-UE stabbilixxiet unjoni doganali, bi ftehim fl-1995. Kisbet l-istatus ta' pajjiż kandidat fl-1999. L-għan komuni tan-negozjati huwa l-adeżjoni, hekk kif qablu l-Istati Membri kollha f'Ottubru 2005. In-negozjati mat-Turkija huma proċess miftuħ, li r-riżultat tiegħu ma jistax jiġi garantit bil-quddiem. Il-progress fin-negozjati jimxi id f'id mal-progress fl-implementazzjoni tar-riformi u ta' l-armonizzazzjoni mal-liġijiet u l-linji ta' politika ta' l-UE. Huwa essenzjali li l-Unjoni Ewropea tonora l-impenji tagħha u żżomm il-proċess ta' negozjati fuq it-triq it-tajba u li l-kapitoli jiġu miftuħa malli jiġu sodisfatti l-kundizzjonijiet tekniċi, skond il-Qafas tan-Negozjati ta' Ottubru 2005 u d-Deċiżjoni tal-Kunsill tal- 11 ta' Diċembru 2006. Il-proċess ta' l-i screening mat-Turkija wasal fil-fażi finali tiegħu, u l-Kummissjoni se tkun issottomettiet il-biċċa l-kbira tar-rapporti lill-Kunsill sa l-aħħar ta' din is-sena. It-Turkija trid tagħmel l-isforzi meħtieġa biex tilħaq il-livelli ta' referenza ddefiniti mill-Kunsill għall-ftuħ tal-biċċa l-kbira tal-kapitoli. L-ispinta mġedda tat-Turkija fil-proċess ta' riforma politika se jkollu impatt dirett fuq il-pass tan-negozjati ta' adeżjoni. Sakemm il-livelli ta' referenza jiġu sodisfatti, jkun possibbli li, fis-sena li ġejja, isir progress fin-negozjati ta' adeżjoni mat-Turkija. Relazzjonijiet ta' viċinat tajba jibqgħu essenzjali. Skond id-Dikjarazzjoni ta' l-UE tal-21 ta' Settembru 2005 u l-konklużjonijiet tal-Kunsill tal-11 ta' Diċembru 2006, jeħtieġ li t-Turkija tissodisfa l-obbligu tagħha ta' implimentazzjoni sħiħa u mhux diskriminatorja tal-Protokoll Addizzjonali tal-ftehim ta' Ankara u tneħħi l-ostakoli kollha għall-moviment liberu tal-prodotti, inklużi restrizzjonijiet fuq il-mezzi ta' trasport fil-konfront tar-Repubblika ta' Ċipru. It-Turkija hija wkoll mistennija tagħmel progress lejn in-normalizzazzjoni tar-relazzjonijiet bilaterali mar-Repubblika ta' Ċipru. 3.4. Titjib tal-prospettiva Ewropea tal-Balkani tal-Punent u inkoraġġiment tal-kooperazzjoni reġjonali Il-pajjiżi tal-Balkani tal-Punent kollha jaqsmu l-prospettiva ta' sħubija eventwali fl-UE. Il-futur tal-Balkani tal-Punent huwa fl-Unjoni Ewropea. Il-Proċess ta' Stabilizzazzjoni u Assoċjazzjoni u l-aġenda ta' Tessaloniki ta' l-2003 jibqgħu jifformaw il-qafas tal-politika ta' l-UE għal dan ir-reġjun. Il-kooperazzjoni reġjonali ġġib benefiċċji tanġibbli għaċ-ċittadini tal-Balkani tal-Punent u tgħin biex jiġu promossi r-riforma u r-rikonċiljazzjoni. L-UE se tkompli tapplika kondizzjonalità stretta fil-progress tal-pajjiżi tal-Balkani tal-Punent lejn l-UE. Reputazzjoni sodisfaċenti, b'mod partikolari fl-implimentazzjoni ta' l-obbligi taħt il-Ftehimiet ta' Stabilizzazzjoni u Assoċjazzjoni (Stabilisation and Association Agreements – SAA), inklużi d-dispożizzjonijiet li għandhom x'jaqsmu mal-kummerċ, hija element essenzjali fit-triq lejn sħubija eventwali. Huwa kruċjali għall-implimentazzjoni tad-dispożizzjonijiet ta' l-SAA u għat-tħaddim effiċjenti tad-diversi istituzzjonijiet konġunti li jkun hemm istituzzjonijiet sodi. Il-Kummissjoni tkompli ssostni l-pajjiżi kollha tal-Balkani tal-Punent fit-triq tagħhom lejn l-Ewropa huma u javvanzaw fuq l-istrateġija mressqa fl-2005. Se tagħti prijorità sħiħa lill-istabbiltà tal-Kosovo u lill-prospettiva ta' l-UE. Is-summit ta' Mejju 2007 tal-Proċess ta' Kooperazzjoni tax-Xlokk ta’ l-Ewropa (South-East Europe Cooperation Process – SEECP) f'Żagreb ħabbar pass lejn is-sjieda reġjonali tal-proċess ta' kooperazzjoni reġjonali. Il-Patt ta' Stabbiltà wettaq il-biċċa l-kbira tal-missjoni tiegħu u se jiġi sostitwit b'Kunsill tal-Kooperazzjoni Reġjonali ġdid (Regional Cooperation Council – RCC) ikkollegat ma' l-SEECP. Ġie maħtur Segretarju Ġenerali ta' l-RCC u Sarejevo ġiet innominata bħala s-sede tas-segretarjat tiegħu. Il-ftehim tal-pajjiż ospitanti ġie ffirmat mal-Bożnja u Ħerżegovina meta kienet in kariga l-Presidenza Bulgara u s-Segretarjat qed jiġi stabbilit. Huwa mistenni li l-aħħar laqgħa tal-Mejda Reġjonali tal-Patt ta' Stabbiltà u l-ewwel laqgħa ta'l-RCC se jinżammu f'Sofia fil-bidu ta' l-2008, meta l-Koordinatur Speċjali tal-Patt ta' Stabbiltà jiġi sostitwit mis-Segretarju Ġenerali ta' l-RCC. Jeħtieġ li l-istrutturi l-ġodda jibdew joperaw malajr, b'mod partikolari s-segretarjat u l-uffiċju ta' kollegament tiegħu ta' Brussell. L-SEECP u l-RCC se jipprovdu l-qafas ġenerali għal kooperazzjoni reġjonali. Il-Kummissjoni se tipparteċipa fl-RCC u tinkoraġġixxi l-partijiet kkonċernati kollha biex ikollhom rwol attiv. Filwaqt li tibbaża ruħha fuq l-esperjenza relevanti tal-Patt ta' Stabbiltà, il-Kummissjoni għandha l-intenzjoni li tikkoopera ma' l-SEECP u l-RCC dwar l-implimentazzjoni ta' l-Inizjattiva tal-KE dwar Tnaqqis tar-Riskju ta' Diżastru kif ukoll l-Inizjattiva dwar il-Prevenzjoni u t-Tħejjija għal Diżastri (Disaster Prevention and Preparedness Initiative – DPPI) li ġiet mnedija taħt il-Patt ta' Stabbiltà. Il-Kummissjoni għandha wkoll l-intenzjoni li tkompli tassoċja l-pajjiżi tal-Balkani tal-Puntent f'xogħol marbut mal-Mekkaniżmu Komunitarju tal-Protezzjoni Ċivili li jittratta sitwazzjonijiet ta' emerġenza bħal għargħar, nirien fil-foresti jew terremoti. F'Lulju daħal fis-seħħ il-Ftehim dwar il-Kummerċ Ħieles ta' l-Ewropa Ċentrali (Central European Free Trade Agreement - CEFTA). Ir-ratifika mill-firmatarji kollha tlestiet dan l-aħħar u din iż-żona reġjonali ta' kummerċ ħieles issa hija effettiva tul ir-reġjun kollu. Il-Kummissjoni Ewropea għandha l-intenzjoni li ssosti lis-CEFTA, kemm permezz ta' għajnuna teknika kif ukoll permezz ta' ffinanzjar inizjali tas-segretarjat tas-CEFTA għal tliet snin. Il-pajjiżi kollha jikkooperaw fil-qafas tal-Karta Ewropea għall-Intrapriżi Żgħar. L-implimentazzjoni tat-Trattat tal-Komunità ta’ l-Enerġija mxiet 'il quddiem. Ir-ratifika taż-Żona Ewropea Komuni għall-Avjazzjoni għaddejja bħalissa. Issa jeħtieġ li l-firmatarji li għad baqa' jipproċedu bir-ratifika ta' dawn l-istrumenti. Dawn il-ftehimiet jippermettu integrazzjoni bikrija fis-suq intern ta' l-UE għall-enerġija u l-avjazzjoni. Ġew imfassla strateġiji u pjanijiet ta' azzjoni dettaljati dwar l-enerġija u l-gass. Sabiex iżid l-għarfien dwar il-liġijiet u l-linji ta' politika ta' l-UE, l-uffiċċju tat-TAIEX[6] tal-Kummissjoni se jorganizza sessjonijiet ta' informazzjoni teknika fil-pajjiżi li huma kandidati potenzjali għall-benefiċċju tal-persuni interessati fil-gvern, fin-negozju u fis-soċjetà. L-Iskola ta' Amministrazzjoni Pubblika Reġjonali se tikkontribwixxi għat-tisħiħ tal-kapaċità amministrattiva fil-Balkani tal-Punent. Il-fondi ta' l-UE qed jintużaw biex in-netwerk eżistenti jiġi ttrasformat fi skola bbażata fir-reġjun tal-Balkani tal-Punent. Iċ-ċittadini tal-Balkani tal-Punent jeħtieġ li jħossu titjib tanġibbli li jirriżulta mill-integrazzjoni Ewropea tal-pajjiżi tagħhom. Dan hu essenzjali biex huma jieħdu s-sjieda tar-rikonċiljazzjoni u tar-riformi neċessarji. Għandhom jiġi mmassimizzati l-kuntatti fost in-nies bejn l-Istati Membri u l-pajjiżi tar-reġjun u tul ir-reġjun innifsu. Kwistjoni ta' l-akbar importanza għall-popli u l-gvernijiet tal-Balkani tal-Punent hija l-ivvjaġar aktar faċli lejn l-Unjoni Ewropea. F'Tessaloniki, l-UE għarfet dan il-fatt u impenjat ruħha li tieħu passi biex tasal għal dan l-għan. Il-passi lejn il-liberalizzazzjoni ta’ l-ivvjaġġar jeħtieġ li jikkunsidraw is-sigurtà interna u l-interessi dwar il-migrazzjoni ta' l-UE. Sistema ta’ vvjaġġar mingħajr viża ilha fis-seħħ mal-Kroazja għal ħafna snin. Dan l-aħħar il-Kummissjoni nnegozjat ftehimiet ta' ffaċilitar tal-viżi flimkien ma’ ftehimiet ta’ ammissjoni mill-ġdid ma’ pajjiżi oħra tar-reġjun. Dawn ġew iffirmati f’Settembru u mistennija jiġu approvati mill-Kunsill f’qasir żmien, sabiex jidħlu fis-seħħ fl-1 ta' Jannar 2008. Dawn il-ftehimiet ser itejbu sostanzjalment il-kundizzjonijiet sabiex jinkisbu l-viżi għall-ivvjaġġar lejn l-UE. Huwa importanti li l-Istati Membri jiżguraw l-implimentazzjoni xierqa tagħhom. Il-ftehimiet ta’ ffaċilitar huma pass importanti lejn il-liberalizzazzjoni sħiħa tas-sistema tal-viża. Il-Kummissjoni tikkunsidra li issa huwa ż-żmien sabiex b’mod gradwali tasal għal-liberalizzazzjoni tal-viża mal-pajjiżi tal-Balkani tal-Punent permezz ta' passi konkreti ulterjuri. Għal dak l-għan il-Kummissjoni tipproponi li tiftaħ djalogu ma’ kull wieħed mill-pajjiżi kkonċernati sabiex tistabbilixxi strateġija dwar il-kundizzjonijiet li jeħtieġ li jintlaħqu. Dawn għandhom ikopru l-implimentazzjoni effettiva tal-ftehimiet ta' ammissjoni mill-ġdid, kif ukoll il-progress f'oqsma ewlenin bħall-amministrazzjoni tal-fruntieri, is-sigurtà tad-dokumenti jew il-ġlieda kontra l-kriminalità organizzata. Strateġiji bħal dawn se jippermettu lill-pajjiżi kkonċernati jiffokaw aħjar l-isforzi ta' riforma tagħhom filwaqt li jirrinforzaw ukoll il-viżibbiltà ta' l-impenn ta' l-UE lejn il-popli tar-reġjun. Il-miżuri bl-għan li jtejbu l-kuntatti fost in-nies jinkludu wkoll l-estensjoni tal-kooperazzjoni fl-edukazzjoni u ta' opportunitajiet ta' mobbiltà għal studenti li għadhom ma ggradwawx u studenti li ggradwaw taħt il-programmi Tempus u Erasmus-Mundus. 100 student ieħor mir-reġjun jistgħu jwettqu studji wara li jiggradwaw fl-UE fl-2007/2008. Mill-2008, sa 500 student mhux iggradwat kull sena jista' jgawdi mill-programmi ta' skambju bejn l-Istati Membri ta' l-UE u r-reġjun. Il-Kummissjoni se tinvestiga, flimkien ma' l-Istati Membri u donaturi bilaterali oħra, il-possibiltajiet għal opportunitajiet oħra ta' boroż ta' studju. Se jiġi pprovdut ukoll appoġġ finanzjarju ta' qabel l-adeżjoni għall-parteċipazzjoni ta' żgħażagħ mill-Balkani tal-Punent, organizzazzjonijiet taż-żgħażagħ, operaturi kulturali, organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili u riċerkaturi fil-programmi ta' l-UE. Il-Kummissjoni se tinkoraġġixxi inizjattivi u proġetti relatati mas-Sena Ewropea għad-Djalogu Interkulturali ta' l-2008. Se jittieħdu miżuri taħt il-faċilità l-ġdida tas-soċjetà ċivili tal-Kummissjoni biex isostnu n- networking u l-iskambji bejn il-gruppi tas-soċjetà ċivili u gruppi korrispondenti fir-reġjun u fil-livell Ewropew. L-involviment attiv tal-parlamenti huwa fattur ewlieni fil-progress tal-pajjiżi fi triqthom lejn l-UE. Il-kooperazzjoni Parlamentari kibret aktar kemm fil-Balkani tal-Punent u ma' l-UE. F'kooperazzjoni mal-Parlament Ewopew, il-Kummissjoni se tinkoraġġixxi attivitajiet li jiffukaw fuq l-integrazzjoni Ewropea. 3.5. It-tisħiħ ta' l-appoġġ għar-riformi Fl-1 ta' Jannar, ġie introdott l-Istrument għall-Għajnuna ta' Qabel l-Adeżjoni ( Instrument of Pre-Accession - IPA). L-għan huwa li jiġi pprovdut qafas koerenti għal assistenza lil pajjiżi kandidati u pajjiżi potenzjalment kandidati. Il-Komunità se tkompli ssostni lil dawn il-pajjiżi fl-isforzi tagħhom biex isaħħu l-istituzzjonijiet demokratiċi u l-istat tad-dritt, biex jirriformaw l-amministrazzjoni pubblika u jistabbilixxu ekonomiji tas-suq li jiffunzjonaw. L-appoġġ se jieħu s-sura tal-bini ta' istituzzjonijiet u proġetti ta' kooperazzjoni transkonfinali, kif ukoll, suġġett għal-livell ta' preparazzjoni tal-pajjiżi, appoġġ għal miżuri reġjonali, ta' riżorsi umani u ta' żvilupp rurali. Sar progress fil-preparazzjoni għal tranżizzjoni bla tfixkil fl-implimentazzjoni ta' l-għajnuna mill-Aġenzija Ewropea għar-Rikostruzzjoni (European Agency for Reconstruction – EAR) lid-delegazzjonijiet u l-uffiċċji tal-Kummissjoni f'Belgrad, Podgorica, Pristina u Skopje. Il-proċess se jitlesta sa tmiem l-2008. L-Aġenzja kienet attiva fil-kunsinna ta' għajnuna għar-rikostruzzjoni lill-pajjiżi wara l-kunflitt. Bl-introduzzjoni ta' l-IPA, l-awtoritajiet benefiċjarji għandhom sjieda akbar fl-ipprogrammar ta' għajnuna ta' qabel it-tkabbir. Jeħtieġ li jippreparaw lilhom infushom biex jassumu r-responsabbiltà għall-amministrazzjoni tal-fondi ta' l-UE. Il-Kosovo jixraqlu attenzjoni partikolari. Il-ħtiġijiet kbar tiegħu għal finanzjament estern se jkollhom, fil-biċċa l-kbira tagħhom, jiġu assunti minn donaturi. L-UE u l-Istati Membri se jkollhom bżonn jassumu t-tmexxija fil-komunità internazzjonali, konformement mar-rwol kruċjali ta' l-UE, f'Kosovo li jkollu l-istatus tiegħu determinat. L-IPA se tgħin lill-benefiċċjarji jsaħħu l-kapaċitajiet tagħhom permezz tal-bini ta' l-istituzzjonijiet, governanza tajba u l-iżvilupp ta' l-SMEs. Se tingħata attenzjoni speċjali lir-riforma amministrattiva u ġudizzjarja u lill-istat tad-dritt. Se jkomplew wkoll isiru sforzi biex titjieb l-amministrazzjoni tal-finanzi pubbliċi tas-sħab kif ukoll il-kapaċità tagħhom li jagħmlu użu sħiħ mill-appoġġ ta' qabel l-adeżjoni. It-TAIEX joffri assistenza b'reazzjoni rapida mill-uffiċjali tas-settur pubbliku lill-istituzzjonijiet pubbliċi tal-pajjiżi tat-tkabbir. Fuq il-bażi tar-riżultati ta' SIGMA[7] u tat-TAIEX, il-ġemellaġġ bejn l-amministrazzjonijiet pubbliċi se jipprovdi sostenn fuq medda medja ta' żmien għall-governanza, flimkien mal-proġetti tradizzjonali ta' ġemellaġġ relatati mal-liġijiet u l-linji ta' politika ta' l-UE. Il-Kummissjoni se tistabbilixxi faċilità ġdida ta' l-iffinanzjar taħt l-IPA biex tippromwovi l-iżvilupp u d-djalogu tas-soċjetà ċivili. Il-proġetti nazzjonali u multibenefiċjarji se jkunu pprogrammati b'mod koordinat sabiex jistimulaw l-iżvilupp tas-soċjetà ċivili f'kull pajjiż. L-għan huwa li jissaħħu l-korpi tas-soċjetà ċivili u r-rwol tagħhom fil-proċess politiku, li titjieb il-kapaċità ta' organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili li jiżviluppaw proġetti u netwerks transkonfinali u li r-rappreżentanti tas-soċjetà ċivili u l-opinjonisti jsiru familjari ma' kwistjonijiet ta' l-UE. Il-faċilità se ttejjeb il-kapaċità ta' l-organizzazzjonijiet lokali tas-soċjetà ċivili għall-mobilizzazzjoni, il-promozzjoni, l-iżvilupp ta' proġetti u l-amministrazzjoni ċiviċi biex jiġi inkoraġġut in- networking u se ssosti d-djalogu tagħhom ma' korpi korrispondenti fl-UE. Is-setturi koperti se jinkludu d-drittijiet tal-bniedem, l-ugwaljanza bejn is-sessi, l-inklużjoni soċjali, is-saħħa, l-ambjent, il-promozzjoni u r-rappreżentanza tan-negozju u l-ħarsien tal-konsumatur. Il-faċilità se tħeġġeġ il-kooperazzjoni u t-trasferiment ta' għarfien bejn organizzazzjonijiet tan-negozju, tas-sindakati u professjonali f'pajjiżi sħab u l-organizzazzjonijiet korrispondenti fil-livell Ewropew. Se jiġi stabbilit programm tal-viżitaturi biex opinjonisti ewlenin attivi fil-politika nazzjonali u lokali, fir-reliġjon, fil-ġurnaliżmu, fis-sindakati u f'assoċjazzjonijiet tan-negozju jiksbu familjarità dwar kwistjonijiet ta' l-UE u sabiex jitlaqqgħu mal-korrispondenti tagħhom fl-UE. Element importanti fir-Regolament dwar l-IPA l-ġdid huwa koordinament aktar mill-qrib tad-donaturi, b'mod partikolari fid-dawl tal-limitazzjonijiet tal-baġit. Il-Kummissjoni se tikkoordina mill-qrib l-appoġġ ta' l-IPA ma' dak ta' Istituzzjonijiet Finanzjarji Internazzjonali u ta' donaturi oħra sabiex tindirizza ħtiġijiet bażiċi f'dak li jirrigwarda l-iżvilupp ekonomiku u soċjali. Mill-2008, il-Kummissjoni se twaqqaf Faċilità għall-Infrastruttura, iffinanzjata mill-IPA, li se tgħin fit-tħejjija ta' proġetti ta' infrastruttura. Is-setturi koperti se jinkludu l-infrastruttura tat-trasport, ta' l-enerġija u ta' l-ambjent, iżda wkoll investimenti fis-settur soċjali, bħas-saħħa, l-edukazzjoni, l-akkomodazzjoni u r-refuġjati. Inizjattivi oħrajn jinkludu l-Fond Ewropew għax-Xlokk ta’ l-Ewropa (European Fund for South East Europe – EFSE), li huwa mmirat lejn l-iżvilupp tas-settur privat, u l-faċilità għall-effiċjenza fl-enerġija. B'dan il-mod, l-appoġġ mill-IPA se jipprova jikseb taħlita effettiva mil-lat ta' l-ispiża ta' għotjiet u self. Dan l-isforz kollaborattiv se jinvolvi, b'mod partikolari, il-BEI kif ukoll l-EBRD u istituzzjonijiet finanzjarji internazzjonali oħra bħall-Bank Dinji u l-Bank tal-Kunsill ta' l-Ewropa. 3.6. L-iżgurar ta' l-appoġġ pubbliku għat-tkabbir Il-komunikazzjoni hija l-pedament tal-politika tat-tkabbir ta' l-UE. Jeħtieġ li l-benefiċċji u l-isfidi tat-tkabbir jiġu komunikati aħjar lill-pubbliku. L-opinjoni pubblika fl-UE dwar tkabbir futur hija influwenzata mill-perċezzjonijiet dwar tkabbir passat. Huwa essenzjali li nisimgħu liċ-ċittadini, nirreaġixxu għat-tħassib tagħhom u nipprovdu aktar informazzjoni. Jeħtieġ li l-UE tippreżenta aktar informazzjoni fattwali dwar it-tkabbir sabiex il-pubbliku jkun jista' jara kemm il-benefiċċji u l-isfidi b'mod ċar. L-UE taffaċja sfidi biex tikkomunika t-tkabbir kemm lill-Istati Membri u lil pajjiżi kandidati u pajjiżi potenzjalment kandidati. Fl-Istati Membri , l-isfidi ewlenin huma li jiġu pprovduti fatti dwar il-ħames tkabbir, b'mod partikolari dwar l-impatt tiegħu f'termini ta' suċċess ekonomiku u ta' tisħiħ tar-rwol globali ta' l-UE, u li jiġu enfasizzati l-benefiċċji u l-isfidi tal-proċess ta' tkabbir preżenti. Jeħtieġ li l-istituzzjonijiet u l-Istati Membri ta' l-UE jipprovdu lill-pubbliku ta' l-UE informazzjoni dwar il-pajjiżi kandidati u pajjiżi potenzjalment kandidati u jispjegaw kif it-tkabbir jaħdem bħala proċess gradwali u mmexxi b'reqqa. Jeħtieġ li nippromwovu dibattitu fil-livelli kollha tas-soċjetà dwar kwistjonijiet relatati mat-tkabbir. Fil-pajjiżi kandidati u pajjiżi potenzjalment kandidati , l-isfidi ewlenin huma li jiġi enfasizzat l-impenn ta' l-Unjoni lejn il-prospettiva Ewropea tagħhom u li jiġu spjegati l-kundizzjonijiet għall-progress ta' kull pajjiż lejn l-UE, b'kull wieħed minnhom li jiġi ġġudikat fuq il-merti tiegħu. Jeħtieġ li n-nies jaraw li l-progress lejn l-UE jiddependi fuq il-pass tar-riformi f'kull pajjiż. Aktar mal-proċess tar-riforma jkun mgħaġġel fil-pajjiżi, aktar ma jkun mgħaġġel il-progress tagħhom fit-triq lejn is-sħubija u l-benefiċċji kollha tagħha. Jeħtieġ li l-UE ssostni l-gvernijiet ta' dawn il-pajjiżi fl-isforzi tagħhom biex jispjegaw in-natura ta' l-UE u biex juru kif iċ-ċittadini tagħhom igawdu minn relazzjonijiet aktar mill-qrib ma' l-UE filwaqt li jħejju għas-sħubija. Jeħtieġ li ċ-ċittadini jkunu jafu aktar dwar il-benefiċċji bħall-għajnuna finanzjarja u l-pariri tekniċi ta' qabel it-tkabbir, l-iffaċilitar tal-viżi u boroż ta' studju. Il-Kummissjoni tistieden lill-gvernijiet ta' l-Istati Membri, tal-pajjiżi kandidati u ta' pajjiżi potenzjalment kandidati jfasslu pjanijiet ta' komunikazzjoni biex jgħinu ħalli jkun hemm komunikazzjoni aktar effettiva dwar it-tkabbir. Dawn il-pjanijiet għandhom ikunu mmirati lejn dawk li jifformaw l-opinjonijiet fil-politika, fil-midja, fid-dinja akkademika, fil-komunità tan-negozju, fost l-imsieħba soċjali u ż-żgħażagħ. Il-faċilità l-ġdida tal-Komunità għall-promozzjoni ta' l-iżvilupp tas-soċjetà ċivili u d-djalogu se wkoll tikkontribwixxi għal dan l-isforz. L-Istati Membri jridu jkunu fuq quddiem biex jispjegaw u jiddefendu l-linji ta' politika li jkunu qablu dwarhom, jippromwovu d-djalogu u jispjegaw il-benefiċċji tat-tkabbir. Il-Membri tal-Parlament Ewropew u tal-parlamenti nazzjonali, kif ukoll l-awtoritajiet reġjonali u lokali u s-soċjetà ċivili, għandhom ukoll rwol kruċjali. Dawn l-atturi, li huma l-aktar qrib il-pubbliku, għandhom rwol ewlieni fil-ġenerazzjoni ta' dibattitu infurmat dwar it-tkabbir. Il-Kummissjoni se tikkomplementa dawn l-isforzi bil-komunikazzjoni tal-politika tat-tkabbir ta' l-UE, inkluż is-sostenn ta' qabel l-adeżjoni. Se tikkumbatti l-ħrejjef billi tipprovdi l-fatti. Se tagħmel użu sħiħ mir-rappreżentanzi tagħha fl-Istati Membri u mid-delegazzjonijiet tagħha fil-pajjiżi tat-tkabbir. Il-Kummissjoni se tfittex li tidħol f'djalogu dwar it-tkabbir ma' persuni ewlenin li jifformaw l-opinjonijiet u se tibni fuq l-esperjenza li kisbet fl-2007 minn numru ta' proġetti ta' komunikazzjoni ta' suċċess, b'mod partikolari dawk mal-kmamar tal-kummerċ u ma' l-organizzazzjonijiet ta' l-istudenti. 4. KONKLUżJONIJIET U RAKKOMANDAZZJONIJIET Fuq il-bażi ta' l-analażi ta' hawn fuq, il-Kummissjoni tissottometti l-konklużjonijiet li ġejjin: 1) It-tkabbir ikkontribwixxa għall-paċi, id-demokrazija u l-istabbiltà tul il-kontinent kollu u ġab benefiċċji konkreti f'termini ta' żieda fil-kummerċ, fl-investiment u fit-tkabbir ekonomiku. L-Unjoni hija issa aktar kompetittiva u tista' tirreaġixxi aħjar għall-isfidi tal-globalizzazzjoni. It-tkabbir żied l-influwenza ta' l-UE fid-dinja. 2) Il-proċess tat-tkabbir ta' l-UE qed jiġi amministrat b'reqqa skond il-kunsens imġedded definit mill-Kunsill Ewropew ta' Diċembru 2006. Dan il-kunsens imġedded huwa bbażat fuq il-prinċipji tal-konsolidazzjoni ta' l-impenji, kundizzjonalità ġusta u stretta u komunikazzjoni aħjar mal-pubbliku, flimkien mal-kapaċità ta' l-UE li tintegra membri ġodda. L-aġenda ta' tkabbir preżenti tkopri l-Balkani tal-Punent u t-Turkija, li ngħataw il-prospettiva ta' sħubija fl-UE ladarba jissodisfaw il-kundizzjonijiet. 3) Il-Kummissjoni ħadet passi biex ittejjeb il-kwalità tal-proċess ta' tkabbir. Kwistjonijiet diffiċli ta' riforma issa qed jiġu indirizzati fi stadju bikri. Huwa żgurat li jkun hemm komunikazzjoni u reazzjoni bejn id-djalogi ekonomiċi u politiċi u l-proċess ta' tkabbir. Fin-negozjati ta' adeżjoni, qiegħed issa jsir użu sħiħ minn livelli ta' referenza bħala kundizzjonijiet għall-ftuħ u l-għeluq tal-kapitoli. Il-Kummissjoni qed tippromwovi trasparenza akbar, per eżempju billi tagħmel ir-rapporti dwar l-i screening disponibbli għall-pubbliku, u qed tipprepara l-ewwel studji ta' l-impatt. Kull pajjiż jimxi minn stadju wieħed għal dak li jkun imiss fil-mixja tiegħu lejn l-UE, meta jkun issodisfa il-kundizzjonijiet meħtieġa, skond l-istrateġija ta' l-2005 għall-Balkani tal-Punent. 4) Il-pajjiżi tat-tkabbir għadhom jaffaċjaw sfidi kbar. Huwa kruċjali li jinżammu l-viżibilità u l-kredibbiltà tal-prospettivi tagħhom ta' adeżjoni. Kull pajjiż se jiġi ġġudikat fuq il-merti tiegħu. Għad hemm xi jsir biex jiġu indirizzati kwistjonijiet fundamentali, bħall-bini ta' l-istat, l-istat tad-dritt, ir-rikonċiljazzjoni, ir-riforma amministrattiva u ġudizzjarja, u biex jiġu miġġielda l-korruzzjoni u l-kriminalità organizzata. Relazzjonijiet tajba ta' viċinat jibqgħu punt kruċjali. 5) In-negozjati ta' adeżjoni mal-Kroazja mexjin 'il quddiem u deħlin f'fażi deċiżiva. Dan juri lir-reġjun kollu kemm hu li l-prospettiva Ewropea hija reali. Il-Kroazja għadha teħtieġ tagħmel aktar progress b'mod partikolari fir-riforma ġudizzjarja u amministrattiva, id-drittijiet tal-minoranzi u r-ritorn tar-refuġjati, kif ukoll ir-ristrutturar ta' l-industriji ta' l-azzar u tal-bini tal-vapuri. 6) Minn mindu saret pajjiż kandidat fl-1999, it-Turkija introduċiet riformi importanti. F'din l-aħħar sena, it-Turkija għaddiet minn kriżi kostituzzjonali li wasslet għal elezzjonijiet parlamentari bikrin. Dawn kienu liberi u ġusti, u l-parlament il-ġdid jirrappreżenta d-diversità politika tal-pajjiż. Il-President tar-Repubblika ġie elett skond ir-regoli kostituzzjonali u d-demokrazija pprevaliet fir-relazzjonijiet ċivili-militari. Issa jeħtieġ li t-Turkija ġġedded l-ispinta fir-riformi politiki tagħha. Huma meħtieġa sforzi sinjifikanti oħra mingħajr dewmien b'mod partikolari dwar il-libertà ta' l-espressjoni (l-Artikolu 301 tal-Kodiċi Penali u leġiżlazzjoni rilevanti oħra) u d-drittijiet ta' komunitajiet reliġjużi li mhumiex Musulmani. Huwa meħtieġ ukoll titjib, b'mod partikolari, rigward ir-riforma ġudizzjarja, il-ġlieda kontra l-korruzzjoni, drittijiet imsaħħa għan-nisa, it-tfal u s-sindakati, drittijiet kulturali, kif ukoll il-kontroll pajżan tal-forzi tas-sigurtà. It-Turkija la għadha ssodisfat l-obbligu tagħha ta' implimentazzjoni sħiħa u mhux diskriminatorja tal-Protokoll Addizzjonali tal-Ftehim ta' Assoċjazzjoni u lanqas m'għadha għamlet progress lejn in-normalizzazzjoni tar-relazzjonijiet bilaterali mar-Repubblika ta' Ċipru. Il-Kummissjoni ser tissokta r-rappurtaġġ tagħha fir-rapporti annwali li jmiss, skond il-Konklużjonijiet tal-Kunsill tal-11 ta' Diċembru 2006, approvati mill-Kunsill Ewropew. 7) Jeħtieġ li l-istatus tal-Kosovo jiġi ċċarat kemm jista' jkun malajr. L-unità ta' l-UE f'dan ir-rigward hija essenzjali. Il-Kummissjoni tappoġġja bis-sħiħ ix-xogħol tat-Troka. Hemm ħtieġa għal soluzzjoni sostenibbli li tiżgura Kosovo demokratiku u multietniku u li tikkontribwixxi għall-istabbiltà reġjonali. 8) L-ex Repubblika Jugoslava tal-Maċedonja għamlet progress iżda għad jeħtieġ li tħaffef il-pass tar-riformi f'oqsma ewlenin. L-Albanija u l-Montenegro għamlu progress f'numru ta' oqsma iżda għadhom jaffaċċjaw sfidi kbar. Il-Bożnja u Ħerżegovina għad trid tassumi sjieda sħiħa tal-governanza tagħha u jeħtieġ li timxi 'l quddiem fir-riformi, b'mod partikolari tal-pulizija. Is-Serbja wriet li għandha l-kapaċità amministrattiva biex tagħmel progress sostanzjali fit-twettiq tal-prospettiva Ewropea tagħha. Dan ġie ppruvat mit-tmexxija effiċjenti tan-negozjati tekniċi dwar il-Ftehim ta' Stabilizzazzjoni u Assoċjazzjoni. Madankollu, biex tiffirma l-SAA, is-Serbja għad trid tasal għal kooperazzjoni sħiħa ma' l-ICTY. Jeħtieġ li r-reġjun kollu kemm hu jimxi 'l quddiem fil-bini ta' demokraziji moderni u fl-iżvilupp ta' kultura politika ta' djalogu u tolleranza. Għaldaqstant: (a) Il-Kummissjoni tistenna progress sostanzjali fin-negozjati ta' adeżjoni mal-Kroazja matul is-sena li ġejja, li jwassal għall-ftuħ ta' numru sinjifikanti ta' kapitoli u għall-għeluq proviżorju ta' bosta kapitoli, sakemm dan il-pajjiż iżomm l-ispinta neċessarja tar-riforma u jissodisfa l-livelli ta' referenza. (b) Il-Kummissjoni tistenna li matul is-sena jkun hemm progress fin-negozjati ta' adeżjoni mat-Turkija. Il-kapitoli li tlestew għalihom it-tħejjijiet tekniċi għandhom jinfetħu skond proċeduri stabbiliti. Il-pass tan-negozjati jiddependi fuq ir-riżultati tar-riformi fit-Turkija. Il-progress tat-Turkija jista' jingħata spinta jekk jirnexxielha tilħaq il-livelli inizjali ta' referenza. Il-Kummissjoni pproponiet lill-Kunsill li r-reviżjoni tad-dispożizzjonijiet dwar il-libertà ta’ l-espressjoni fil-Kodiċi Penali Tork (Artikolu 301 u artikoli rilevanti oħra) għandha tkun il-livell ta’ referenza għall-ftuħ tal-kapitolu ewlieni dwar il-ġudikatura u d-drittijiet fundamentali. It-Turkija għandha tissodisfa l-impenji relatati ma’ l-implimentazzjoni sħiħa u mhux diskriminatorja tal-Protokoll Addizzjonali tal-Ftehim ta' Assoċjazzjoni skond il-konklużjonijiet tal-Kunsill tal-11 ta' Diċembru 2006, u tmien kapitoli mhumiex ser jinfetħu qabel ma t-Turkija tagħmel dan. (c) L-UE hija lesta li tipprovdi aktar appoġġ għall-istabbiltà fil-Kosovo u fir-reġjun u li tirreaġixxi għall-iżviluppi billi tagħmel użu sħiħ mis-strumenti ta' politika tagħha. (d) Sakemm il-kundizzjonijiet jiġu sodisfatti, il-Ftehimiet ta' Stabbilizzazzjoni u Assoċjazzjoni jistgħu jiġu kkompletati mal-pajjiżi kollha tal-Balkani tal-Punent fl-2008, bil-ftehimiet li jew ikunu ffirmati jew fis-seħħ. (e) Il-pajjiżi tal-Balkani tal-Punent se jassumu r-responsabbiltà għall-kooperazzjoni reġjonali mat-tranżizzjoni mill-Patt ta' Stabbiltà għall-bKunsill Reġjonali tal-Kooperazzjoni l-ġdid fil-qafas tal-Proċess ta' Kooperazzjoni tax-Xlokk ta’ l-Ewropa. L-UE se tkompli ssostni s-sjieda lokali ta' inizjattivi fil-kooperazzjoni reġjonali. (f) L-inkoraġġiment ta' kuntatti fost in-nies bejn il-Balkani tal-Punent u l-UE għandu jingħata attenzjoni prijoritarja. Il-Kummissjoni se tagħti bidu għal djalogu dwar il-liberalizzazzjoni tal-viżi għal ċittadini tal-pajjiżi tal-Balkani tal-Punent bħala l-pass li jmiss wara l-ftehimiet dwar l-iffaċilitar tal-viżi u ta' ammissjoni mill-ġdid. (g) Fil-bidu ta' l-2008, il-Kummissjoni se tadotta komunikazzjoni li se tagħti rendikont ta' l-iżviluppi u tindika t-triq li għandha tittieħed bħala segwitu għall-aġenda ta' Tessaloniki u l-Komunikazzjoni ta' Salzburg dwar il-promozzjoni tat-triq tal-Balkani tal-Punent lejn l-UE. (h) Il-Kummissjoni qiegħda issa tipproponi Sħubijiet ta' Adeżjoni u Sħubijiet Ewropej riveduti li jistabbilixxu prijoritajiet imtejba ta' riforma. Jeħtieġ li kwistjonijiet fundamentali relatati mal-bini ta' l-istat, il-governanza u r-riforma amministrattiva u ġudizzjarja jiġu kkonfrontati fi stadju bikri. (i) Dawn il-prijoritajiet se jkunu riflessi fl-għajnuna finanzjarja għall-ipprogrammar taħt l-Istrument għall-Għajnuna ta' Qabel l-Adeżjoni ( Instrument of Pre-Accession - IPA) il-ġdid. Il-Kummissjoni se tistabbilixxi wkoll faċilità ġdida ta' l-iffinanzjar taħt l-IPA biex tippromwovi d-djalogu u l-iżvilupp tas-soċjetà ċivili, b'mod partikolari permezz tal-bini ta' kapaċità u proġetti ta' skambju. Se tiżgura kooperazzjoni aktar mill-qrib mad-donaturi u tintensifika l-kooperazzjoni mal-BEI, l-EBRD u istituzzjonijiet finanzjarji internazzjonali oħra. (j) Jibqa' essenzjali li jiġi żgurat is-sostenn pubbliku għat-tkabbir. Huwa importanti li nisimgħu liċ-ċittadini u li nirreaġixxu għat-tħassib tagħhom billi nipprovdu informazzjoni ċara u fattwali. Il-komunikazzjoni dwar it-tkabbir hija responsabbiltà maqsuma. Teħtieġ l-involviment attiv ta' l-Istati Membri. Il-Kummissjoni se tkompli tagħti sehemha flimkien mal-Parlament Ewropew, l-awtoritajiet nazzjonali, reġjonali u lokali u s-soċjetà ċivili. ANNESS Konklużjonijiet dwar l-Albanija, il-Bożnja u Ħerżegovina, il-Kroazja, l-ex Repubblika Jugoslava tal-Maċedonja, il-Montenegro, is-Serbja, il-Kosovo [8], it-Turkija L-Albanija Rigward il- kriterji politiċi , l-Albanija għamlet xi progress dwar id-demokrazija u l-istat tad-dritt. L-Albanija kompliet tilgħab rwol pożittiv fiż-żamma ta' l-istabbiltà reġjonali. Madankollu, jeħtieġ li jiġu żviluppati l-kultura demokratika u, b'mod partikolari, id-djalogu kostruttiv bejn il-partijiet biex is-sistema politika tkun tista' taħdem b'mod effettiv u trasparenti. Jeħtieġ li l-parlament jagħmel progress ulterjuri konsiderevoli biex imexxi 'l quddiem ir-riforma. Il-ġlieda kontra l-korruzzjoni u l-kriminalità organizzata tirrappreżenta sfida maġġuri. Sar xi progress dwar id- demokrazija u l-istat tad-dritt. Il- parlament ta' l-Albanija wettaq ir-rwol kostituzzjonali tiegħu fl-elezzjoni ta' president ġdid. Madankollu, in-nuqqas ta' rieda ta' kooperazzjoni tal-partijiet politiċi għadha żżomm lura r-riformi, b'mod partikolari fl-oqsma elettorali u ġudizzjarji. L-Albanija għamlet xi progress fit-tisħiħ ta' l-istrutturi governattivi tagħha biex timplimenta l-impenji tagħha ta' l-UE u biex tindirizza l-ħtiġiet tagħha ta' żvilupp. Il-koordinazzjoni u l-kapaċità tagħha għadhom dgħajfa u l-ippjanar strateġiku jeħtieġ li jitjieb. Kien hemm inqas bidla fil-persunal fl- amministrazzjoni pubblika ta' l-Albanija. Madankollu. jinħtieġu sforzi kbar biex jiġu żgurati l-effiċjenza u l-imparzjalità, inkluż billi l-l-liġi tas-servizz ċivili tiġi kompletament implimentata . Jeħtieġ li l-awtorità tad-Dipartiment ta' Amministrazzjoni Pubblika jiġi msaħħaħ. Għad hemm dgħufijiet estensivi fl-amministrazzjoni tar-riżorsi umani fl-amministrazzjoni pubblika. Kien hemm progress limitat fir-riforma tas- sistema ġudizzjarja . Il-proċeduri għall-evalwazzjoni ta' l-imħallfin tjiebu, is-sistema tal-qrati ġiet razzjonalizzata u l-eżekuzzjoni tas-sentenzi kemmxejn imħeffa. Madankollu, il-ġudikatura kompliet taħdem b'riżultati fqar tagħha minħabba l-korruzzjoni u nuqqasijiet fl-indipendenza, it-trasparenza u l-effiċjenza. Il-leġiżlazzjoni ppjanata sabiex jiġu indirizzati dawn il-kwistjonijiet għadha lura. Il-gvern qed jieħu metodu aktar strateġiku fil- ġlieda kontra l-korruzzjoni , li hija prijorità ewlenija għas-Sħubija Ewropea. Il-leġiżlazzjoni tjiebet fil-qasam fil-qasam ta’ l-akkwist pubbliku. Xi investigazzjonijiet kontra l-korruzzjoni wasslu għall-arrest ta' għadd ta' uffiċjali ta' livell għoli. Madankollu, il-korruzzjoni hija mifruxa u hija problema serja ħafna. Għad fadal ħafna ħidma xi ssir fuq l-aspetti kollha ta’ din il-kwistjoni, inkluża r-responsabbiltà ġudizzjarja u t-trasparenza ta’ l-iffinanzjar tal-partiti politiċi. Sar xi progress fir-rigward tad- drittijiet tal-bniedem u l-protezzjoni tal-minoranzi . Illum l-Albanija neħħiet il-piena tal-mewt fiċ-ċirkostanzi kollha. Hemm liġi ġdida mmirata lejn l-istigaturi ta’ vendetti. Struzzjonijiet formali lill-prosekuturi u l-pulizija ġudizzjarja enfasizzaw il-ħtieġa għar-rispett għad-drittijiet tal-bniedem fi proċedimenti kriminali. L-istandards tad-detenzjoni għadhom lura. Sar xi titjib fir-rigward tal-kundizzjonijiet fil-faċilitajiet ta' detenzjoni u bosta detenuti li qed jistennew smigħ preliminari ġew trasferiti f'taqsimiet speċjali ġodda fil-ħabsijiet. Madankollu, il-ħabsijiet għadhom iffullati wisq. Għadhom jinħtieġu kemm infurzar konsiderevolment aħjar tar-regoli tad-drittijiet tal-bniedem kif ukoll prosekuzzjoni sistematika ta’ min jabbuża mil-liġi. Il-leġiżlazzjoni dwar l-għoti ta’ konsulenza legali mingħajr ħlas għadha mhix waħda xierqa. L-Albanija għamlet xi progress dwar il- libertà ta' l-espressjoni , prijorità ewlenija tas-Sħubija Ewropea. Intlaħaq ftehim dwar pjan ta’ azzjoni għall-iżvilupp ta' leġiżlazzjoni ġdida dwar ix-xandir. Il-kumitat tat-tmexxija tar-radju u t-televiżjoni pubbliċi issa jinkludu rappreżentanti mis-soċjetà ċivili. Ġie msaħħaħ il-qafas għall-kompetizzjoni f’dan is-settur. Madankollu, id-deċiżjonijiet tal-gvern dwar il-ħruġ ta' liċenzji għall-midja u l-infurzar tat-taxxa wasslu għal akkużi ta' preġudizzju. Tinħtieġ riforma aktar kunsenswali u koordinata, partikolarment dwar ix-xandir u t-trasparenza tal-proprjetà tal-midja. Tinħtieġ implimentazzjoni aħjar tal-leġiżlazzjoni eżistenti. Jeżisti qafas legali favorevoli għall-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili. Madankollu, il-gruppi mis-soċjetà ċivili għadhom dgħajfa. Mhumiex biżżejjed involuti fit-tfassil tal-politika u jonqsuhom ir-riżorsi, il-kapaċità organizzattiva, ħiliet ta' promozzjoni u rabtiet reġjonali. Sar xi progress dwar it-tisħiħ tad- drittijiet tan-nisa . Leġiżlazzjoni ġdida indirizzat il-vjolenza domestika u ppermettiet il-ħolqien ta’ taqsima ministerjali speċifika għall-kwistjonijiet ta’ ugwaljanza bejn is-sessi. Madankollu, il-protezzjoni tan-nisa kontra kull forma ta’ vjolenza għadha insuffiċjenti. Il-leġiżlazzjoni teħtieġ tisħiħ u li tiġi implimentata bis-sħiħ. Sar xi progress dwar it-tisħiħ tad- drittijiet tat-tfal . Il-ġustizzja tal-minorenni, il-monitoraġġ tad-drittijiet tat-tfal u l-edukazzjoni primarja ġew imsaħħa. Il-progress ulterjuri huwa mfixkel mid-dewmien ta' leġiżlazzjoni importanti, speċjalment dwar ir-reġistrazzjoni tat-twelid, u minn nuqqas ta' riżorsi. Is-servizzi soċjali tjiebu sa ċertu punt, b’żieda fir-riżorsi għan-nies. Madankollu, il-miżuri ta’ sostenn għal nies soċjalment vulnerabbli u n-nies b’diżabilità għadhom limitati. Koordinazzjoni aħjar ta' l-aġenziji tal-gvern tista' ttejjeb ir-riżultati. Sar progress fit-tisħiħ tad- drittijiet tal-proprjetà , prijorità ewlenija ta’ Sħubija Ewropea. Il-gvern adotta strateġija li torbot il-proċessi tar-reġistrazzjoni inizjali tal-beni immobbli, ir-restituzzjoni, il-kumpens u l-legalizzazzjoni ta' bini mibni b’mod informali. Il-ġestjoni aħjar tar-restituzzjoni u l-kumpens ħaffet xi ftit l-ipproċċessar tat-talbiet, iżda dan għadu għaddej b'ritmu baxx. Jinħtieġu koordinazzjoni xierqa tal-koordinazzjoni, ir-restituzzjoni, il-kumpens u l-legalizzazzjoni u tħaffif ulterjuri tat-trattament ta’ talbiet relatati. L-Albanija ħadet xi miżuri biex tissodisfa l-impenji tagħha dwar il-protezzjoni tal- minoranzi , b'mod partikolari għas-sostenn ta' l-użu ta’ l-ilsna minoritarji u l-ismijiet tradizzjonali tal-postijiet. L-iżvilupp ulterjuri huwa mfixkel min-nuqqas ta' data affidabbli dwar id-daqs u s-sitwazzjoni tal-minoranzi. Ittieħdu xi miżuri sabiex tittejjeb is-sitwazzjoni tal-poplu Rom , iżda l-impatt tagħhom kien wieħed limitat. Il-minoranza Rom għadha qed tħabbat wiċċha ma’ kundizzjonijiet diffiċli tal-ħajja u diskriminazzjoni, speċjalment fl-oqsma ta’ l-edukazzjoni, il-protezzjoni soċjali, il-kura tas-saħħa, l-akkomodazzjoni u l-impjiegi. Fir-rigward ta’ kwistjonijiet reġjonali u obbligi internazzjonali , l-Albanija ssoktat trawwem relazzjonijiet tajba ma’ pajjiżi oħra fil-Balkani tal-Punent u ma’ pajjiżi ġirien fl-UE, kemm fuq il-livell multilaterali kif ukoll fuq dak bilaterali. Il-pajjiż għadu jipparteċipa attivament f’kooperazzjoni reġjonali li tinkludi l-Proċess tal-Kooperazzjoni tax-Xlokk ta’ l-Ewropa (SEECP) u l-Kunsill tal-Kooperazzjoni Reġjonali (RCC), kif ukoll fil-Ftehim dwar il-Kummerċ Ħieles ta' l-Ewropa Ċentrali (CEFTA) emendat. L-Albanija żammet l-attitudni kostruttiva tagħha dwar il-proċess ta’ status għall-Kosovo. Dan ikkontribwixxa għall-istabbiltà fir-reġjun. Fir-rigward tal-Qorti Kriminali Internazzjonali, il-ftehim bilaterali dwar l-immunità ma’ l-Istati Uniti mhux konformi mal-pożizzjoni komuni u l-prinċipji gwida rilevanti ta' l-UE. L- ekonomija ta’ l-Albanija kompliet tikber b'mod qawwi. Inżammet l-istabbiltà makroekonomika globali, iżda d-defiċit estern kompla jikber, l-aktar minħabba l-kriżi fis-settur ta’ l-enerġija. L-implimentazzjoni mhux adegwata ta’ l-istat tad-dritt tibqa’ tfixkel l-iffunzjonar tajjeb ta’ l-ekonomija tas-suq u tolqot l-ambjent kummerċjali. L-infrastruttura batuta u l-forniment mhux affidabbli ta’ l-enerġija għadhom ifixklu l-iżvilupp ekonomiku. Fir-rigward tal- kriterji ekonomiċi , l-Albanija għamlet progress lejn il-ħolqien ta’ ekonomija tas-suq li tiffunzjona. Għadhom jinħtieġu riformi maġġuri sabiex tkun tista’ tlaħħaq mal-pressjoni tal-kompetizzjoni u l-forzi tas-suq fi ħdan l-Unjoni fuq medda twila ta’ żmien. B’mod ġenerali, baqa’ jinżamm il-kunsens politiku dwar il-fatturi essenzjali tal-politika ekonomika. Fil-biċċa l-kbira tagħha, inżammet l-istabbiltà makroekonomika. It-tkabbir ekonomiku kompla jissaħħaħ minkejja skarsezzi fl-enerġija. Il-politika monetarja għadha waħda kredibbli, u tiżgura inflazzjoni baxxa ħafna. Il-livell reġistrat tal-qgħad, għalkemm għadu għoli, kompla jonqos. B’mod ġenerali il-prestazzjoni tad-dħul fiskali kienet konformi mal-miri u l-implimentazzjoni tal-baġit tjiebet. Ir-riformi tal-finanzi pubbliċi mxew aktar 'il quddiem iżda għad fadal riskji fiskali. B’mod ġenerali, it-taħlita ta' politika makroekonomika kienet fil-biċċa l-kbira tagħha waħda xierqa. Wara dewmien sinjifikanti fl-2006, il-privatizzazzjoni ingħatat spinta ġdida fl-2007. Is-settur bankarju privat qiegħed jikber u ġeneralment huwa wieħed sod. L-espansjoni tal-kreditu baqgħet qawwija. Il-qafas regolatorju għas-superviżjoni bankarja huwa żviluppat sew. L-integrazzjoni kummerċjali ma’ l-UE baqgħet ġeneralment għolja. Madankollu, id-defiċit estern kompla jikber, l-aktar minħabba diffikultajiet fis-settur ta’ l-enerġija. Saru xi żviluppi fir-rigward ta’ l-infurzar tas-sentenzi tal-qorti u l-istabbiliment tad-drittijiet tal-proprjetà, iżda n-nuqqasijiet fis-sistema ġudizzjarja u fl-implimentazzjoni tal-liġi jaffettwaw l-ambjent kummerċjali. Filwaqt li r-reġistrazzjoni tal-kumpaniji bdiet titjieb, l-ineffiċjenzi amministrattivi jfixklu d-dħul u l-ħruġ mis-suq. Saru żviluppi fil-qasam tas-superviżjoni ta' l-atturi finanzjarji li mhumiex banek, iżda għad fadal lok għat-tisħiħ tiegħu, partikolarment fir-rigward ta' l-industrija tal-pensjonijiet. Il-qgħad strutturali għadu jippersisti. Nuqqas ta' persunal kwalifikat u infrastruttura dgħajfa jfixklu l-iżvilupp ta' settur privat li jkun jista' jagħti kontribut kostanti għall-iżvilupp tal-pajjiż. Is-settur informali mdaqqas, megħjun minn nuqqasijiet fl-infuzar tal-liġi u fil-qafas regolatorju, inaqqas il-bażi fiskali, ifixkel il-kapaċità tal-gvern li jimplimenta l-politiki ekonomiċi u jolqot l-ambjent kummerċjali b'mod negattiv. L-Albanija għamlet progress fil-konverġenza tal-leġiżlazzjoni, il-politiki u l-kapaċità tagħha ma’ l- istandards Ewropej u qed timplimenta l-impenji kummerċjali tal-Ftehim Temporanju tagħha. F’ċerti oqsma, bħad-dwana, il-kompetizzjoni u l-ġlieda kontra l-kriminalità organizzata, inżamm il-progress li sar fi snin preċedenti. F’oqsma oħra, bħall-enerġija, it-trasport u d-drittijiet tal-proprjetà intellettwali, il-progress baqa’ wieħed limitat. Hija essenzjali spinta lir-riformi f'oqsma bħall-kontroll veterinarju u fitosanitarju sabiex isir użu sħiħ mill-Ftehim ta’ Stabilizzazzjoni u Assoċjazzjoni (FSA). Il-kapaċità amministrattiva għad-dispożizzjonijiet tal-FSA li mhumiex marbuta mal-kummerċ u l-implimentazzjoni effettiva tal-liġijiet preżenti huma sfidi f'termini ta' kisba ta' reputazzjoni konsistenti fl-implimentazzjoni tal-FSA. Sar progress f’xi oqsma tas- suq intern , iżda jinħtieġu sforzi ulterjuri sabiex jiġu ssodisfatti l-obbligi tal-FSA ta’ l-Albanija. Sar progress tajjeb fl-adozzjoni ta’ standards u fl-akkreditazzjoni. Il-kapaċità għall-metroloġija u s-sorveljanza tas-suq qiegħda tissaħħaħ, iżda jinħtieġ titjib leġiżlattiv. Fir-rigward tal- protezzjoni tal-konsumatur , jinħtieġ titjib fl-indirizzar ta' l-ilmenti u fis-sejbien ta' soluzzjonijiet għat-tilwim. L-inċertezzi marbuta mad-drittijiet tal-proprjetà jiskoraġġixxu l- istabbiliment . Ċerti restrizzjonijiet tal-moviment tal-kapital għadhom fis-seħħ. Sar progress fil-kompjuterizzazzjoni tad-dwana . Dan għen lill-Albanija biex timplimenta d-dispożizzjonijiet ta’ l-FSA relatati mal-kummerċ b’mod aktar effettiv. Id-dħul doganali kompla jikber. L-Albanija implimentat it-tnaqqis tariffarju previst fil-Ftehim Temporanju. Madankollu, jinħtieġ titjib fl-infrastruttura u konverġenza mal-prattiċi ta’ l-UE. L-amministrazzjoni tat- tassazzjoni ġiet razzjonalizzata u sar progress fir-rigward tal-kompjuterizzazzjoni u l-indirizzar ta' l-appelli ta’ min iħallas it-taxxa. Madankollu, il-ġbir fiskali għadu baxx. Jinħtieġu strateġija komprensiva ta’ ġbir fiskali u kontroll u konverġenza ulterjuri mal-leġiżlazzjoni u l-prattiċi ta’ l-UE. Sar progress fil-qasam tal- kompetizzjoni . L-Awtorità tal-Kompetizzjoni (ACA) ġiet imsaħħa. Hija vvalutat diversi notifiki ta’ amalgamazzjonijiet u imponiet multi għall-ksur tar-regoli tal-kompetizzjoni. Madankollu, jinħtieġu sforzi ulterjuri biex jingħata taħriġ lill-persunal ta’ l-ACA. L-Albanija għamlet progress fl-issodisfar ta’ l-obbligi tagħha fl-FSA dwar l-għajnuna mill-Istat. Id-Dipartiment dwar l-Għajnuna mill-Istat ingħata l-awtonomija mill-Ministeru ta’ l-Ekonomija fir-rigward tar-rappurtaġġ. Il-Dipartiment dwar l-Għajnuna mill-Istat kompla jivvaluta u jaġġorna l-inventarju ta’ l-iskemi ta’ għajnuna mill-Istat. Ġiet approvata leġiżlazzjoni ġdida dwar l- akkwist pubbliku li hija aktar konformi ma’ l-istandards ta’ l-UE. L-Aġenzija dwar l-Akwwist Pubbliku qed tiġi msaħħa iżda l-kapaċità amministrattiva tagħha teħtieġ titjib ulterjuri sabiex jiġi żgurat li tkun tista' timplimenta l-leġiżlazzjoni l-ġdida b'mod xieraq. Jeħtieġ li l-imparzjalità tal-proċeduri ta’ analiżi tiġi garantita. Fir-rigward tad- drittijet tal-proprjetà intellettwali (IPR) , l-uffiċċju dwar il- copyright sar operattiv u l-Albanija rratifikat strumenti internazzjonali dwar ir-reġistrazzjoni ta’ diżinji industrijali. Maadankollu, l-infurzar ta’ l-IPR għadu dgħajjef. Kemm id-Direttorat Ġenerali dwar il-Privattivi u t- Trademarks u l-uffiċċju dwar il- copyright jonqoshom riżorsi u għarfien xierqa. Tinħtieġ leġiżlazzjoni ġdida dwar il-proprjetà industrijali konformi ma’ l-istandards Ewropej. Jinħtieġu sforzi konsiderevoli ulterjuri sabiex jiġu sodisfatti l-obbligi dwar l-IPR tal-Ftehim Temporanju. Saru xi żviluppi fir-rigward ta’ l-istandards Ewropej dwar il-politiki ta’ l- impjiegi u l-politiki sojċali . Iddaħħlu fis-seħħ xi programmi għat-trawwim ta’ l-impjieg ta’ gruppi vulnerabbli u l-qafas istituzzjonali u regolatorju ġie mtejjeb permezz ta’ l-adozzjoni ta’ liġi dwar l-ispezzjoni tax-xogħol. Madankollu, il-kapaċità ta’ l-ispettorat tax-xogħol għadha waħda limitata u s-saħħa u s-sikurezza fuq il-post tax-xogħol għadhom dgħajfa. Sistemi ta' informazzjoni u sistemi amministrattivi dgħajfa jfixklu d-determinazzjoni ta’ l-iżvilupp soċjali u tas-sitwazzjoni fl-impjiegi u l-iżvilupp ta’ strateġiji ta’ impjiegi xierqa u ta' inklużjoni soċjali. Sar ċertu progress fir-rigward ta' l-istandards Ewropej dwar l- edukazzjoni. Id-dispożizzjonijiet tal-baġit għall-edukazzjoni żdiedu b’mod evidenti. Bdiet l-implimentazzjoni ta’ l-istrateġiji nazzjonali għall-edukazzjoni preuniversitarja u t-taħriġ vokazzjonali u ġiet approvata liġi ġdida dwar l-edukazzjoni għolja. Jista' jiġi rrappurtat progress dwar ċerti politiki soċjali . Fir-rigward ta’ l- industrija u l-SMEs , ġie stabbilit Ċentru Nazzjonali tar-Reġistrazzjoni għall-iffaċilitar tar-reġistrazzjoni tan-negozji. Ġiet approvata strateġija għall-promozzjoni tal-kompetittività ta’ l-SMEs. Jeżisti fis-seħħ pjan ta’ azzjoni aġġornat sabiex tiġi indirizzata l-ekonomija informali u għat-tneħħija ta' ostakoli amministrattivi għall-investiment. Ġew stabbiliti fondi ta’ garanzija għall-esportazzjoni. Jeżisti fis-seħħ pjan ta’ azzjoni aġġornat għat-tneħħija ta’ ostakoli amministrattivi għall-investiment. Madankollu, jeħtieġ progress ulterjuri dwar l-indirizzar ta’ l-ekonomija informali u għat-titjib ta’ l-ambjent kummerċjali. Il-progress fir-rigward ta’ l- agrikoltura kien limitat. Ġew introdotti xi inċentivi sabiex tiżdied il-produzzjoni, iżda l-kompetittività tas-settur agrikolu għadha baxxa. Il-konformità ma’ l-istandards veterinarji u fitosanitarji ta’ l-UE, meħtieġa biex jittieħed benefiċċju mill-konċessjonijiet kummerċjali ta' l-FSA u tal-Ftehim Temporanju, għadha baxxa. Sar ċertu progress fil-qasam tal-kontroll u l-ispezzjoni tas- sajd , għalkemm l-isfruttament eċċessiv u s-sajd illegali għadhom għaddejjin. Fir-rigward ta’ l- ambjent , sar ċertu progress fil-leġiżlazzjoni orizzontali, iżda l-implimentazzjoni għadha dgħajfa. Jinħtieġu sforzi ulterjuri fl-oqsma tal-ġestjoni ta’ l-iskart u tal-kwalità ta’ l-ilma. Il-kapaċità amministrattiva tinħtieġ tissaħħaħ sabiex issir l-implimentazzjoni tal-leġiżlazzjoni li diġà ġiet trasposta. Il-progress fil-qasam tat- trasport kien wieħed limitat. L-Albanija rratifikat il-Ftehim taż-Żona ta’ l-Avjazzjoni Komuni Ewropea u qiegħda taħdem għall-implimentazzjoni ta’ l-ewwel fażi tranżitorja tiegħu. L-Albanija qiegħda tipparteċipa attivament fl-iżvilupp tan-Netwerk ta' Qofol għat-Trasport Reġjonali u fl-Osservatorju tat-Trasport tax-Xlokk ta’ l-Ewropa, partikolarment permezz ta’ l-approvazzjoni tat-tieni Pjan Multiannwali kontinwu fuq ħames snin bejn l-2007 u l-2011 (MAP). Jinħtieġ titjib sostanzjali fir-rigward tas-sikurezza tat-trasport marittimu. Fis- settur ta’ l-enerġija , l-Albanija ma rnexxilhiex tiżgura s-sigurtà tal-forniment elettriku. Jinħtieġu sforzi konsiderevoli sabiex jiġu ssodisfatti r-rekwiżiti tat-Trattat tal-Komunità ta' l-Enerġija (ECT). Billi hija tipparteċipa fl-ECP, minn Lulju 2007 l-Albanija hija obbligata timplimenta l-leġiżlazzjoni rilevanti ta’ l-UE, partikolarment dwar l-enerġija. Minkejja li sar xi progress, inkluża leġiżlazzjoni ġdida dwar konċessjonijiet għall-ġenerazzjoni ta’ enerġija idroelettrika u żieda limitata fil-ġbir tal-kontijiet, is-settur ta' l-enerġija għadu fi stat kritiku. Dan qiegħed ifixkel l-iżvilupp soċjali u ekonomiku tal-pajjiż. Il-ħidma sabiex jiġu ssodisfati l-impenji ta' l-Albanija fl-FSA dwar is-soċjetà ta' l-informazzjoni u l-midja għadha lura. Il-liberalizzazzjoni tas-suq fl-oqsma tal-komunikazzjonijiet elettroniċi u t-teknoloġiji ta’ l-informazzjoni għadha fi stadju bikri. Il-qafas regolatorju għadu mhux konformi ma’ l- acquis u r-regolatur tat-telekomunikazzjoni jeħtieġ li jiżviluppa l-kapaċità tiegħu. Fir-rigward tal- kontroll finanzjarju , ġiet adottata liġi ġdida dwar il-verifika interna. Għad irid jiġi żviluppat servizz xieraq ta' spezzjoni. Il-progress fil-qasam ta' l- istatistika kien wieħed raġonevoli. Bosta klassifikazzjonijiet maġġuri ta’ l-istatistika huma fis-seħħ u jikkonformaw ma' l-istandards ta' l-UE. Sar progress f'ċerti oqsma tal-ġustizzja, il-libertà u s-sigurtà . Globalment jinħtieġ titjib ulterjuri. It-teknoloġija għall-ħruġ ta' viżi u għas-sigurtà tal-passaporti diplomatiċi u ta' servizz ġiet imtejba. Ġie ffirmat ftehim ta’ ffaċilitar tal-viża bejn l-UE u l-Albanija. Jinħtieġ li jinħarġu passporti bijometriċi konformi ma’ l-istandards ta’ l-UE. Jinħtieġu emendi ulterjuri fir-rigward tal-Liġi dwar il-barranin biex din tilħaq l-istandards ta' l-UE. Infrastruttura ġdida, estensjoni tal- links ta' l-IT u kooperazzjoni mtejba bejn l-aġenziji u kooperazzjoni transkonfinali bejn il-pulizija wasslu għal titjib tal- kontroll tal-fruntieri . Il-gvern adotta strateġija integrata għall-ġestjoni tal-fruntieri. Madankollu l-infrastruttura fil-postijiet ta’ qsim għadha ma laħqitx l-istandards ta’ l-UE. Il-liġijiet dwar l- ażil huma konformi ma’ l-istandards internazzjonali iżda l-ebda strateġija koerenti dwar l-ażil għadha ma hija stabbilita u l-implimentazzjoni għadha dgħajfa. Ġiet stabbilità unità li ssegwi l-implimentazzjoni ta’ l-istrateġija nazzjonali tal- migrazzjoni . Illum il-kontrolli tal-migrazzjoni fil-fruntieri huma kemmxejn aktar effettivi, iżda għad fadal lok għal titjib konsiderevoli. L-Albanija ffirmat protokoll dwar l-ammissjoni mill-ġdid ma’ l-Awstrija taħt il-Ftehim dwar l-Amissjoni mill-ġdid bejn il-KE u l-Albanija ta’ l-2006. Madankollu, jinħtieġu ġestjoni aktar effettiva tad- data u kooperazzjoni aħjar mal-pajjiżi ġirien. L-impjegar tal-pulizija tal-fruntieri jeħtieġ li jkun aktar stabbli, partikolarment għall-implimentazzjoni xierqa tal-Ftehim dwar l-Ammissjoni mill-ġdid bejn il-KE u l-Albanija. Is-sistema bankarja qed tintuża aħjar fil-ġlieda kontra l- ħasil tal-flus ; illum bosta mis-salarji ta’ l-amministrazzjoni pubblika qegħdin jitħallsu permezz tal-banek. Illum iż-żamma ta’ oġġetti misruqa hija meqjusa bħala reat kriminali. Unità konġunta ta' l-investigazzjoni tgħaqqad lill-Ministeri ta’ l-Intern u tal-Finanzi, l-Uffiċċju Ġenerali tal-Prosekuzzjoni u s-Servizz Statali ta’ l- Intelligence . Madankollu, il-ġlieda kontra l-ħasil tal-flus ma tantx għadha ħalliet riżultati konkreti. Il-leġiżlazzjoni, ir-riżorsi investigattivi u l-għarfien, l-appoġġ teknoloġiku u l-kooperazzjoni interistituzzjonali jeħtieġu titjib. Qiegħed isir użu akbar ta’ task forces kontra d- drogi bejn servizzi differenti. Il-kooperazzjoni ma’ l-imsieħba barranin qed tmur għall-aħjar. Qed tinbena infrastruttura xierqa għall-ħażna tad-drogi li jinqabdu. Madankollu, it-traffikar tad-drogi għadu jikkawża tħassib serju. Inqabdu ammonti sinjifikanti ta’ drogi iżda dawn kienu baxxi meta mqabbla ma’ l-ammonti li huma stmati li qed jiġu ttraffikati mill-Albanija. Tinħtieġ aktar determinazzjoni u kooperazzjoni mtejba bejn il-pulizija u l-ġudikatura sabiex isseħħ il-prosekuzzjoni fuq akkużi xierqa ta’ persuni suspettati minn traffikar ta’ drogi u ta’ uffiċjali korrotti. Il-miżuri tal-kxif u t-tagħmir fil-fruntieri jinħtieġu titjib. Ġiet adottata liġi ġdida dwar il- pulizija statali li għandha tgħin fit-tneħħija ta' l-indħil politiku fil-pulizija. Il-Konvenzjoni dwar il-Kooperazzjoni bejn il-Pulizija tax-Xlokk ta’ l-Ewropa, li issa ġiet ratifikata, u ftehim strateġiku ma’ l-Europol jipprevedu kooperazzjoni internazzjonali intensifikata. Madankollu, il-persunal tal-pulizija tnaqqas mingħajr ma ġiet ikkunsidrata sew iż-żamma tal-kapaċità u l-issuktar tal-ħidma ta' unitajiet ewlenin. Is-suċċess ta’ l-investigazzjoni u l-prosekuzzjoni għadu mfixkel minn komunikazzjoni dgħajfa bejn il-pulizija u l-prosekuturi. Jeħtieġ li l-istrutturi ta’ ġestjoni u kontroll intern tal-pulizija jissaħħu. Il- kriminalità organizzata għadha problema serja ħafna. Saru għadd ta’ arresti importanti fl-ambitu tal-kriminalità organizzata. Ir-reazzjoni tal-pulizija fir-rigward ta’ reati serji tjiebet. Ġie introdott tagħmir tattiku u investigattiv ġdid. Il-kooperazzjoni ma’ l-Interpol tjiebet, biex b’hekk setgħu jiġu eżegwiti għadd ta’ mandati ta’ arrest internazzjonali. Madankollu, għadha ma ttieħdet l-ebda azzjoni dwar bosta talbiet ta' arrest internazzjonali. L-isforzi kontra l-kriminalità organizzata qed jiġu mfixkla mill-korruzzjoni u minn protezzjoni dgħajfa tax-xhieda. Problemi ta’ l-IT jfixklu l-użu ta’ l- intelligence kriminali. Għalkemm il-kooperazzjoni mal-pajjiżi ġirien dwar is-serq ta’ vetturi tjiebet, il-kooperazzjoni domestika bejn l-aġenziji hija waħda batuta, u tnaqqas l-effiċjenza. L-Albanija kompliet fl-investigazzjoni u l-prosekuzzjoni intensa tat -traffikar tal-bnedmin . Il-kontrolli tal-fruntiera kienu kemmxejn aktar effettivi u l-kooperazzjoni internazzjonali tjiebet. Madankollu, l-Albanija għadha pajjiżi ta’ tranżitu sinjifikanti u l-livelli tat-traffikar bl-għan tal-prostituzzjoni fil-pajjiż żdiedu. Hemm biss għadd żgħir ta’ vittmi li lesti li jixhdu kontra t-traffikanti, minħabba l-protezzjoni dgħajfa tax-xhieda. Koordinazzjoni batuta tfixkel l-implimentazzjoni ta’ l-istrateġija nazzjonali kontra t-traffikar. Illum l-istrutturi tal-ġlieda kontra t- terroriżmu tal-pulizija u s-servizzi ta’ l- intelligence jikkooperaw aħjar. Il-kooperazzjoni ma’ l-atturi internazzjonali kienet waħda tajba. L-Albanija adottat liġi dwar il-kontroll ta’ l-esportazzjoni fir-rigward tat-tagħmir militari li hija konformi ma’ l- acquis . Madankollu, it-tagħmir u t-taħriġ għall-analisti u l-investigaturi fil-ġlieda kontra t-terroriżmu għadhom insuffiċjenti. Il-liġi dwar il- protezzjoni tad-data personali qed tiġi riveduta sabiex issir konformi ma’ l-istandards Ewropej. Madankollu, għadha ma ddaħħlitx fis-seħħ awtorità superviżorja tal-protezzjoni tad- data b'biżżejjed setgħat u riżorsi. Il-Bożnja u Ħerzegovina Fir-rigward tal- kriterji politiċi , il-progress tal-Bożnja u Ħerzegovina naqqas mir-ritmu tiegħu. Arranġamenti istituzzjonali kumplessi, nuqqas ta’ rispett għall-ftehim ta’ paċi Dayton/Pariġi u retorika nazzjonalista qegħdin idgħajfu l-aġenda tar-riforma tal-pajjiż. Xi prijoritajiet ewlenin tas-Sħubija Ewropea għadhom ma ġewx indirizzati. Il-mexxejja politiċi tal-Bożnja u Ħerzegovina ma rnexxielhomx iwettqu r-riforma tal-pulizija. In-nuqqas ta’ progress dwar din il-kwistjoni u kwistjonijiet importanti oħra qiegħed idewwem l-konklużjoni tal-Ftehim ta’ Stabilizzazzjoni u Assoċjazzjoni (FSA). Sar progress limitat fil-qasam tad- demokrazija u l-istat tad-dritt. Is-sistema ta’ tmexxija tal-Bożnja u Ħerzegovina għadha tinvolvi preżenza internazzjonali sinjifikanti. L-Uffiċċju tar-Rappreżentant Għoli/Ir-Rappreżentant Speċjali ta’ l-UE (OHR) ħadem mill-qrib mal-Kummissjoni Ewropea sabiex il-Bożnja u Ħerzegovina tersaq eqreb lejn l-UE. Madankollu, l-awtoritajiet tal-Bożnja u Ħerzegovina ma wrewx il-kapaċità sabiex jieħdu sjieda u responsabbilità politika. Jinħtieġu miżuri urġenti sabiex jiġi żgurat l-iffunzjonar effetttiv ta’ l-istituzzjonijiet fil-livell statali. Il-Kunsill dwar l-Implimentazzjoni tal-Paċi ddeċieda li jipposponi l-għeluq ta’ l-OHR għat-30 ta’ Ġunju 2008 u li janalizza s-sitwazzjoni fi Frar 2008. L-elezzjonijiet ta’ Ottubru 2006 kienu, b’mod ġenerali, konformi ma’ l-istandards internazzjonali. Il-gvern tar-Repubblika Srpska ġie ffurmat f’Novembru, iżda l- gvern fuq livell statali u dak tal-Federazzjoni tal-Bożnja u Ħerzegovina damu aktar minn erba’ xhur biex jiġu ffurmati. Sar xi progress fit-titjib tar-riżorsi tekniċi u umani ta' l-assemblea parlamentari fuq livell Statali, iżda kumitati importanti bħall-kumitat għall-integrazzjoni Ewropea jeħtieġu tisħiħ ulterjuri. Ma sar l-ebda progress fir-rigward tat-titjib tal-koordinazzjoni bejn l-entitajiet statali. Il-prestazzjoni globali ta’ l-istituzzjonijiet eżekuttivi u leġiżlattivi għadha waħda fqira. Id-diskussjonijiet dwar ir-riforma kostituzzjonali waqfu. Sar xi progress fil-qasam ta’ l- amministrazzjoni pubblika iżda huma meħtieġa sforzi sinfikanti ulterjuri. L-uffiċċju tal-koordinatur tar-riforma ta’ l-amministrazzjoni pubblika ssaħħaħ u ttieħdu l-ewwel passi għall-implimentazzjoni ta' l-istrateġija ta' riforma ta' l-amministrazzjoni pubblika, li hija prijorità ewlenija tas-Sħubija Ewropea. Ġie stabbilit fond għar-riforma ta’ l-amministrazzjoni pubblika, appoġġjat mill-UE. L-aġenziji tas-servizz ċivili tejbu l-effiċjenza tagħhom u ttieħdu passi ulterjuri sabiex jitgħammru l-ministeri u l-istituzzjonijiet tal-livell statali, speċjalment f’termini ta’ persunal u spazju għal uffiċċji. Jinħtieġu sforzi sostnuti sabiex tiġi żgurata l-implimentazzjoni xierqa ta’ l-istrateġija nazzjonali għall-amministrazzjoni pubblika u biex isir progress lejn servizz ċivili effiċjenti, professjonali, stabbli, trasparenti u responsabbli. Fir-rigward tas- sistema ġudizzjarja , il-Bożnja u Ħerzegovina għamlet progress fit-tnaqqis tad-dipendenza tagħha fuq il-komunità internazzjonali billi ssostitwiet l-imħallfin u l-prosekuturi internazzjonali b’oħrajn lokali. Madankollu, il-frammentazzjoni tas-sistema ġudizzjarja u d-diskrepanzi fil-qafas legali għadhom ifixklu l-ħidma tal-ġudikatura. L-indipendenza u l-effiċjenza tas-sistema ġudizzjarja jeħtieġu titjib ulterjuri. Il-kamra fuq livell statali dwar id-delitti tal-gwerra baqgħet tiffunzjona b’mod effettiv. Madankollu, jeħtieġ li ssir prosekuzzjoni aktar qawwija tal-kriminali fuq il-livell ta' entitajiet. Il-Bożnja u Ħerzegovina ma tantx għamlet progress fil- ġlieda kontra l-korruzzjoni , li għadha mifruxa u tikkostitwixxi problema serja. L-Istrateġija Nazzjonali kontra l-Korruzzjoni ma ġietx implimentata b’mod xieraq. Jeħtieġ azzjoni aktar deċiżiva fil-ġlieda kontra l-korruzzjoni. Ma tantx sar progress fir-rigward tad- drittijiet tal-bniedem u l-protezzjoni tal-minoranzi. L-implimentazzjoni globali tal- konvenzjonijiet internazzjonali tad-drittijiet tal-bniedem teħtieġ titjib; għadha ma nkisbitx il-konformità sħiħa tal-leġiżlazzjoni tal-Bożnja u Ħerzegovina mal-Konvenzjoni Ewropea dwar id-Drittijiet tal-Bniedem. Għad fadal ukoll lok għal titjib fir-rigward tal-prevenzjoni tal- moħqrija mill-entitajiet ta’ l-infurzar tal-liġi u l-ġlieda kontra l-impunità, kif ukoll fir-rigward ta’ l-aċċess għall-ġustizzja u l-ugwaljanza quddiem il-liġi. Jinħtieġu sforzi ulterjuri għall-indirizzar tal-funzjonament tas -sistema tal-ħabsijiet b’mod ġenerali, inklużi l-kundizzjonijiet ħżiena ta' għajxien tal-priġunieri. L- intolleranza reliġjuża għadha ma ġietx riżolta. Fil-qasam tal- libertà ta’ l-espressjoni u l-midja, il-liġi dwar ix-xandir pubbliku tal-Federazzjoni għadha ma ġietx adottata; din hija meħtieġa sabiex tintlaħaq prijorità ewlenija tas-Sħubija Ewropea. Il-Bożnja u Ħerzegovina għamlet progress fl-indirizzar tax-xogħol akkumulat relatat mad-drittijiet tal-bniedem, iżda s-sentenzi tal-qorti mhux dejjem ġew implimentati b'mod xieraq. Il-qafas legali tal-Bożnja u Ħerzegovina jinkludi dispożizzjonijiet għall-protezzjoni tad-drittijiet tan- nisa , it- tfal u n- nies soċjalment vulnerabbli , iżda l-implimentazzjoni globali tagħhom hija fqira. M’hemm l-ebda liġi komprensiva kontra d-diskriminazzjoni . Ma sar l-ebda progress dwar ir-reġistrazzjoni tal-konfederazzjoni tas- sindakati tax-xogħol . Is-sistema kumplessa tat-tmexxija tal-gvern u l-frammentazzjoni tal-leġiżlazzjoni mal-pajjiż kollu għadhom ifixklu d-djalogu soċjali. Sar xi progress fir-rigward ta’ l-appoġġ ta' l-awtoritajiet għall-iżvilupp tas- soċjetà ċivili , għalkemm globalment dan is-settur għadu wieħed dgħajjef. Fil-qasam tal-protezzjoni tal- minoranzi jinħtieġu sforzi ulterjuri fil-ġlieda kontra l-intolleranza u d-diskriminazzjoni etnika, kif ukoll sabiex isir titjib fl-implimentazzjoni tal-leġiżlazzjoni li tikkonċerna l-minoranzi. Il-Kunsill tal-Minoranzi Nazzjonali fuq il-livell Statali u l-entitajiet korrispondenti m’humiex operattivi. Bosta refuġjati u persuni spustati internament ma jibbenefikawx minn għotjiet bażiċi ta' pensjonijiet u benefiċċji tas-saħħa. L-integrazzjoni soċjoekonomika ta’ min jirritorna għadha tikkawża problemi. Il-minoranza Rom għadha qed tħabbat wiċċha ma’ kundizzjonijiet diffiċli tal-ħajja u diskriminazzjoni, speċjalment fl-oqsma ta’ l-edukazzjoni, il-protezzjoni soċjali, il-kura tas-saħħa, l-akkomodazzjoni u l-impjiegi. Tinħtieġ azzjoni konkreta għall-implimentazzjoni ta’ l-istrateġija nazzjonali dwar ir-Rom. Saru xi żviluppi fir-rigward tal- kwistjonijiet reġjonali u l-obbligi internazzjonali . Il-Bożnja u Ħerzegovina tipparteċipa attivament fil-kooperazzjoni reġjonali u tat l-appoġġ tagħha għall-Proċess ta' Kooperazzjoni tax-Xlokk ta' l-Ewropa (SEECP) u l-Kunsill tal-Kooperazzjoni Reġjonali (RCC). Hija kkonkludiet għadd ta’ ftehimiet reġjonali, inkluż il-Ftehim dwar il-Kummerċ Ħieles ta' l-Ewropa Ċentrali (CEFTA), li issa jeħtieġ implimentazzjoni xierqa. Il-kooperazzjoni tal-Bożnja u Ħerzegovina mat-Tribunal Kriminali Internazzjoni għall-ex-Jugoslavja (ICTY) tjiebet u b’mod ġenerali llum laħqet livelli sodisfaċenti. Madankollu, il-kooperazzjoni sħiħa ma’ l-ICTY għadha meħtieġa għall-iffirmar tal-FSA u sabiex tintlaħaq prijorità ewlenija tas-Sħubija Ewropea. Filwaqt li l-Bożnja u Ħerzegovina laħqet il-biċċa l-kbira tar-rekwiżiti ta’ qabel l-adeżjoni tal-Kunsill ta’ l-Ewropa, l-implimentazzjoni tagħhom għadha lura. Fir-rigward tal-Qorti Kriminali Internazzjonali, il-ftehim bilaterali dwar l-immunità ma’ l-Istati Uniti mhux konformi mal-pożizzjoni komuni u l-prinċipji gwida rilevanti ta' l-UE. B’mod ġenerali ir-relazzjonijiet tal-Bożnja u Ħerzegovina mal-ġirien tagħha kienu tajbin, għalkemm ħarġet fid-deher ċerta tensjoni partikolarment fir-rigward tas-sentenza tal-Qorti Internazzjonali tal-Ġustizzja dwar il-kawża tal-Bożnja u Ħerzegovina kontra s-Serbja u Montenegro għal ġenoċidju. Ma tantx sar progress fl-indirizzar tal-kwistjonijiet kummerċjali u relatati mal-fruntiera li għadhom pendenti. L- ekonomija tal-Bożnja u Ħerzegovina ssuktat tikber b'mod mgħaġġel. Inżammet l-istabbilità makroekonomika globali, iżda għadhom jippersistu riskji għas-sostenibbiltà fiskali. Il-persistenza ta’ livell għoli ħafna ta’ qgħad għ