DOKUMENT TA’ ĦIDMA TAL-PERSUNAL TAL-KUMMISSJONI Valutazzjoni tal-programm ta' riforma nazzjonali u l-programm ta' stabbiltà tal-2013 għal MALTA Li jakkumpanja d-dokument Rakkomandazzjoni għal RAKKOMANDAZZJONI TAL-KUNSILL dwar il-programm ta' riforma nazzjonali ta' Malta tal-2013 u l-għoti ta' Opinjoni tal-Kunsill dwar il-programm ta' stabbiltà ta' Malta għall-perjodu 2012-2016 /* SWD/2013/0368 final */





Werrej Sommarju Eżekuttiv. 3 1........... Introduzzjoni 5 2........... Żviluppi u sfidi ekonomiċi 6 2.1........ Żviluppi ekonomiċi riċenti u prospetti 6 2.2........ Sfidi 7 3........... Valutazzjoni tal-aġenda tal-politika. 10 3.1........ Politika fiskali u tassazzjoni 10 3.2........ Is-settur finanzjarju. 19 3.3........ Il-politiki tal-edukazzjoni, tas-suq tax-xogħol u dawk soċjali 22 3.4........ Miżuri strutturali li jippormwovu t-tkabbir ekonomiku u l-kompetittività. 26 3.5........ Modernizzazzjoni tal-amministrazzjoni pubblika. 30 4........... Tabella ta’ deskrizzjoni ġenerali 33 5........... Anness. 36 Sommarju Eżekuttiv Il-perspettiva ekonomika L-ekonomija domestika hi projettata li jkollha prestazzjoni aħjar miż-żona tal-euro. Fl-2012, il-PDG reali kiber b’0,8%, meta mqabbel ma’ tnaqqis ta’ 0,6% fiż-żona tal-euro, u, skont it-tbassir tar-rebbiegħa tas-servizzi tal-Kummissjoni tal-2013, it-tkabbir se jaqbeż il-medja taż-żona tal-euro, filwaqt li jiżdied għal 1,4% fl-2013 u għal 1,8 % fl-2014. Il-qgħad huwa pprojettat li jibqa’ baxx u stabbli, li jonqos għal 6,3% fl-2013 u 6,1% fl-2014. Il-proċedura ta' defiċit eċċessiv kien magħluq, imma l-konsolidazzjoni fiskali tilfet il-momentum. Skont it-tbassir tar-rebbiegħa tas-servizzi tal-Kummissjoni tal-2013, l-iżbilanċ ġenerali tal-gvern se jibqa’ taħt it-3% tal-PDG tal-limitu tat-Trattat f'2013-14. Id-dejn tal-gvern huwa ogħla mil-livell limitu ta’ 60 % tal-PDG u huwa mbassar li jkompli jiżdied, b’żieda minn 72,1% tal-PDG fl-2012 għal 74,9% tal-PDG fl-2014). Kwistjonijiet Ewlenin Malta qed tiffaċċja sfidi integrati importanti li jaffettwaw is-sostenibbiltà tal-finanzi pubbliċi tagħha u l-potenzjal tagħha ta' tkabbir, u kienet waħda mill-pajjiżi identifikati mill-Kummissjoni bħala li qed tesperjenza żbilanċi makroekonomiċi, partikolarment għas-settur finanzjarju u l-finanzi pubbliċi. Malta għamlet progress limitat fl-implimentazzjoni tar-rakkomandazzjonijiet speċifiċi għal kull pajjiż tal-2012. Fuq nota pożittiva, fil-qasam tal-finanzi pubbliċi, ittieħdet azzjoni xierqa biex tissaħħaħ il-konformità tat-taxxi u l-ġlieda kontra l-evażjoni tat-taxxa, iżda riżultati konkreti għad iridu jimmaterjalizzaw ruħhom. Miżuri rilevanti għalkemm insuffiċjenti, ġew introdotti fis-suq tax-xogħol, b’mod partikolari lejn it-tfassil ta’ strateġija tat-tluq bikri mill-iskola, it-titjib tal-konnessjonijiet mal-edukazzjoni u t-taħriġ u l-inkoraġġiment tal-impjieg tan-nisa. Ittieħdu wkoll passi sabiex titjieb is-sigurtà u d-diversifikazzjoni tal-provvista tal-enerġija. Qegħdin jitħejjew riformi fis-sistema bankarja, iżda azzjoni konkreta għad trid tittieħed. Fl-istess ħin, wara l-korrezzjoni ta' defiċit eċċessiv, il-gvern illaxka l-pożizzjoni fiskali tiegħu fl-2012, li wassal għal deterjorament notevoli tad-defiċit baġitarju, nonkonformità mat-tnaqqis tad-dejn u punti ta' referenza tat-tkabbir tan-nefqa u devjazzjoni sinifikanti mill-pjan ta’ aġġustament lejn l-għan fuq terminu medju ta’ żmien. Barra minn hekk, ma ttieħdet l-ebda azzjoni konkreta lejn it-tisħiħ tal-qafas fiskali, bi tnaqqas tal-preġudizzju tad-dejn fit-tassazzjoni korporattiva, aktar riformi tas-sistema tal-pensjoni u l-indirizzar ta’ riskji possibbli relatati mal-mekkaniżmu tal-indiċjar tal-pagi. Fl-aħħar nett, il-miżuri meħuda fl-enerġija, il-klima u t-trasport huma 'l bogħod milli jkunu biżżejjed fid-dawl tal-kobor tal-isfidi f’dawn l-oqsma. L-isfidi identifikati b'hekk baqgħu pjuttost l-istess matul is-sena li għaddiet. · Il-Finanzi pubbliċi: Id-defiċit ġenerali tal-gvern qabeż it-3% tal-valur ta’ referenza tal-PDG, filwaqt li l-qafas fiskali flessibbli u kwistjonijiet mal-konformità fiskali u l-evażjoni tat-taxxa jfixklu l-kisba ta’ pożizzjoni fiskali soda. Fit-tul, is-sostenibbiltà tal-finanzi pubbliċi għadha f'riskju minħabba nefqa ogħla projettata marbuta mal-età. · Is-Suq tax-xogħol: Nuqqasijiet fil-ħiliet jkomplu joħolqu ostaklu għall-użu effiċjenti tal-kapital uman. Filwaqt li kien hemm żieda fl-impjiegi fis-segmenti kollha tas-suq tax-xogħol, inkluż fost il-ħaddiema ikbar fl-età u n-nisa, ir-rata ta’ impjiegi tan-nisa jibqa’ l-iktar wieħed baxx fl-UE (46,9% fl-2012). · Kompetittività: Iż-żamma tal-kompetittività esterna hija essenzjali fid-dawl tal-livell għoli ta’ ftuħ kummerċjali tal-ekonomija. Filwaqt li l-mekkaniżmu tal-indiċjar tal-pagi għandu karatteristiċi li jtaffu l-effetti negattivi tiegħu, xorta jista' joffri sfida għall-flessibbiltà tal-pagi reali u b’hekk fuq il-kompetittività u l-aġġustament tas-suq tax-xogħol f’każ ta’ sitwazzjoni ekonomika negattiva ħafna. · L-Enerġija: Il-provvista tal-enerġija tiddependi kważi esklużivament fuq iż-żejt impurtat, li, miżjud mal-ineffiċjenzi fid-distribuzzjoni, joħolqu ostakolu għall-kompetittività. L-ilħuq tal-miri nazzjonali tal-2020 għall-enerġija u l-klima għadu 'l bogħod b'mod sinifikanti, partikolarment fis-settur tat-trasport. · Is-Settur finanzjarju: Riskji qrib it-terminu relatati mad-daqs kbir tas-settur bankarju (kważi 800% tal-PDG) jidhru li huma limitati. Il-banek domestiċi ewlenin, madankollu, huma vulnerabbli għal żviluppi negattivi fis-suq immobiljari minħabba l-espożizzjoni għolja tagħhom fil-forma ta’ self (aktar minn nofs tal-portafoll tas-self kollu) u l-kollateral. L-ineffiċjenzi tas-sistema ġudizzjarja jistgħu jfixklu l-infurzar effiċjenti ta’ kollateral b’konsegwenzi potenzjalment negattivi fuq is-settur bankarju. . 1. Introduzzjoni F’Mejju 2012, il-Kummissjoni pproponiet ħames rakkomandazzjonijiet speċifiċi għall-pajjiż (CSRs)[1] għal politiki ta’ riforma ekonomiċi u strutturali f'Malta. Fuq il-bażi ta’ dawn ir-rakkomandazzjonijiet, il-Kunsill tal-Unjoni Ewropea adotta sitt CSRs fil-forma ta’ Rakkomandazzjoni tal-Kunsill.[2] Dawn is-CSRs jikkonċernaw il-finanzi pubbliċi, is-suq tax-xogħol, l-edukazzjoni u t-taħriġ, is-sistema tal-enerġija u l-istabbiltà finanzjarja. Dan id-Dokument ta’ Ħidma tal-Persunal (SWD) jivvaluta l-istat ta’ implimentazzjoni ta’ dawn ir-rakkomandazzjonijiet f’Malta. Id-Dokument ta’ Ħidma tal-Persunal jivvaluta miżuri ta’ politika fid-dawl tas-sejbiet tal-Istħarriġ Annwali tat-Tkabbir tal-Kummissjoni 2013 (AGS)[3] u t-tieni Rapport annwali dwar il-Mekkaniżmu ta' Twissija (AMR),[4] li kienu ppubblikati f’Novembru 2012. L-Istħarriġ Annwali tat-Tkabbir għall-2013 jippreżenta proposti tal-Kummissjoni biex jintlaħaq il-fehim komuni neċessarju dwar il-prijoritajiet għal azzjoni fil-livell nazzjonali u fil-livell tal-UE fl-2012. Jidentifika ħames prijoritajiet biex jiggwidaw lill-Istati Membri lejn tkabbir imġedded: li nfittxu li nwettqu konsolidazzjoni fiskali differenzjata u li tiffavorixxi t-tkabbir; ir-restawr tas-self lill-ekonomija; il-promozzjoni tat-tkabbir u tal-kompetittività; l-indirizzar tal-qgħad u l-konsegwenzi soċjali tal-kriżi; u l-modernizzazzjoni tal-amministrazzjoni pubblika. Ir-Rapport tal-Mekkaniżmu ta’ Twissija tal-2012 jservi bħala strument inizjali ta’ skrinjar biex jiddetermina jekk l-iżbilanċi makroekonomiċi jeżistux jew huwiex probabbli li jkun hemm fl-Istati Membri. Huwa sab sinjali pożittivi li żbilanċi makroekonomiċi fl-Ewropa qed jiġu kkoreġuti. Biex jiżguraw li jinkiseb bilanċ mill-ġdid komplut u durabbli, Malta u 13-il Stat Membru ieħor ġew magħżula għal reviżjoni tal-iżviluppi fl-akkumulazzjoni ta’ żbilanċi emerġenti.[5] Fuq l-isfond tar-Rakkomandazzjoni tal-Kunsill tal-2012, l-Istħarriġ Annwali tat-Tkabbir tal-2013 u r-Rapport dwar il-Mekkaniżmu ta’ Twissija tal-2012, Malta ppreżentat aġġornamenti tal-programm nazzjonali ta’ riforma (NRP) tagħha fit-30 ta’ April 2013 u tal-programm ta’ stabbiltà tagħha fit-30 ta’ Mejju 2013. Dawn il-programmi jipprovdu informazzjoni dettaljata dwar il-progress li sar minn Lulju 2012 u dwar pjanijiet futuri tal-gvern. Din l-informazzjoni tipprovdi l-bażi għall-valutazzjoni magħmula f’dan id-Dokument ta’ Ħidma tal-Persunal. Il-programm nazzjonali ta’ riforma kien ippreparat parzjalment fuq il-bażi ta' konsultazzjoni mal-imsieħba soċjali u l-implimentazzjoni tiegħu hija suġġett għall-valutazzjoni biannwali. Kemm il-programm nazzjonali ta’ riforma u kif ukoll il-programm ta' stabbiltà ġew approvati mill-Kabinett tal-Ministri. Malta żgurat il-koerenza bejn iż-żewġ programmi, l-aktar f'termini ta’ xenarju makroekonomiku u interkonnessjonijiet bejn oqsma fiskali u makroekonomiċi oħra, u ż-żewġ programmi huma konsistenti mal-kodiċi ta’ kondotta u mal-gwida pprovduta mill-Kummissjoni. Valutazzjoni ġenerali L-analiżi f’dan id-dokument twassal għall-konklużjoni li Malta għamlet progress limitat dwar miżuri meħudin biex jiġu indirizzati CSRs tar-Rakkomandazzjoni tal-Kunsill. Fuq nota pożittiva, il-Proċedura ta’ Defiċit Eċċessiv ġiet irrevokata wara d-defiċit ġenerali tal-gvern kien ta’ inqas minn 3 % tal-PDG fl-2011. Ir-rata tal-impjiegi kompliet titjieb b’mod partikolari grazzi għal żieda fil-parteċipazzjoni tan-nisa fis-suq tax-xogħol, filwaqt li attwalment għaddej il-bini tal-interkonnettur tal-elettriku mal-Italja, li se jikkontribwixxi għas-sigurtà u d-diversifikazzjoni tal-provvista tal-enerġija. Mil-lat negattiv, il-qagħda fiskali kienet inqas stretta fl-2012, meta d-defiċit għal darb oħra qabeż il-limitu ta’ referenza tat-Trattat ta’ 3% tal-PDG, filwaqt li ma sar l-ebda progress sostanzjali biex tiġi żgurata s-sostenibbiltà fit-tul tal-finanzi pubbliċi. Malta għadha 'l bogħod milli tilħaq il-miri nazzjonali għall-2020 għall-enerġija u l-klima u ma ġie rrappurtat l-ebda progress fir-rigward riforma tal-mekkaniżmu tal-indiċjar tal-pagi. Kollox ma’ kollox, minkejja l-adozzjoni ta’ xi miżuri rilevanti, l-isforzi politiċi ta' sikwit ma kellhomx biżżejjed ambizzjoni. L-isfidi identifikati f’Lulju 2012 u riflessi fl-Istħarriġ Annwali tat-Tkabbir għall-2013 jibqgħu validi. Fi żmien qasir, l-isfidi ewlenin huma li l-finanzi pubbliċi jmmorru fuq triq sostenibbli b’mod kredibbli u biex tiġi mħarsa l-istabbiltà finanzjarja, filwaqt li jiġu indirizzati wkoll l-ineffiċjenzi fis-sistema ġudizzjarja. Fit-terminu ta’ żmien medju sa twil, huwa essenzjali li tiġi żgurata s-sostenibbilità tal-finanzi pubbliċi u biex titkompla tiġi diversifikata s-sistema tal-enerġija. It-tisħiħ tal-kompetittività tal-ekonomija jeħtieġ ukoll l-assigurazzjoni ta' riżultati aħjar għas-sistema edukattiva u ta’ taħriġ sabiex jissodisfaw il-ħtiġijiet tas-suq tax-xogħol. 2. Żviluppi u sfidi ekonomiċi 2.1. Żviluppi ekonomiċi riċenti u prospetti Żviluppi Ekonomiċi Riċenti Fl-2012, il-PDG reali kiber b’0,8 %, xprunat mill-esportazzjonijiet u l-infiq pubbliku. Il-kummerċ internazzjonali baqa' wkoll mutur ewlieni tat-tkabbir ekonomiku fl-2012, minkejja l-ambjent diffiċli, minħabba l-kompożizzjoni favorevoli ta’ esportazzjonijiet u l-orjentazzjoni ġeografika tal-kummerċ, b’mod partikolari ta’ merkanzija. Dan ikkontribwixxa biex ikun irranġat id-defiċit tal-kont kurrenti ta’ Malta fl-2012. Barra minn hekk, l-infiq pubbliku għoli konsiderevolment kontrabilanċjat id-dgħufija fil-konsum privat u fl-investiment, għalkemm b’konsegwenzi negattivi fuq il-bilanċ ġenerali tal-gvern. Is-suq tax-xogħol kellu prestazzjoni aħjar milli l-medja taż-żona tal-euro bil-ħolqien tal-impjiegi b’saħħtu, għalkemm jibda minn rati baxxi ta’ impjegar u parteċipazzjoni, filwaqt li l-qgħad baqa’ baxx u stabbli għal 6,4 % fl-2011 (11,4 % għaż-żona tal-euro). Minkejja dawn l-iżviluppi pożittivi, ir-rata tal-inattività f'Malta tibqa’ l-ogħla fiż-żona tal-euro. Il-perspettiva ekonomika Il-prospetti ekonomiċi huma mistennija li jitjiebu gradwalment matul terminu medju ta’ żmien. Skont it-tbassir tar-rebbiegħa tas-servizzi tal-Kummissjoni tal-2013, it-tkabbir ekonomiku f’Malta se jkompli jkun aktar mill-medja taż-żona tal-euro. Wara li mmodera għal 0,8 % fl-2012, it-tkabbir reali tal-PDG huwa pprojettat li jżid għal 1,4 % fl-2013 u imbagħad iktar għal 1,8 % fl-2014, sostnut b’irkupru gradwali fid-domanda domestika. It-tkabbir huwa mistenni li jibqa’ jwassal għall-ħolqien ta’ ħafna impjiegi u huwa mbassar li l-impjegar ikompli jiżdied b’rata relattivament mgħaġġla, prinċipalment bis-saħħa tal-parteċipazzjoni u tal-impjegar li qed jiżdiedu fost il-ħaddiema nisa u dawk akbar fl-età, ħaġa li twassal ukoll għat-tnaqqis tal-qgħad. Wara li żied ħafna u f'daqqa fl-2012, il-prezz tal-inflazzjoni hu previst li jsir aktar moderat, iżda li jibqa’ ogħla mill-medja għaż-żona tal-euro. Ix-xenarju makroekonomiku sottostanti l-SP u l-NRP huwa plawsibbli. Il-programm ta' stabbiltà Malti u l-programm nazzjonali ta’ riforma għandhom l-istess xenarju makroekonomiku. It-tkabbir tal-PDG reali projettat għal 2013-14 fiż-żewġ programmi huwa ftit inqas minn dik tal-2013 tas-servizzi tal-Kummissjoni fit-tbassir tar-rebbiegħa fuq domanda domestika aktar dgħajfa u projezzjonijiet kemxejn inqas favorevoli tas-suq tax-xogħol. Fis-snin imbiegħda tal-perjodu tal-programm, il-prospetti tat-tkabbir għadhom kawti u huma skont it-tkabbir potenzjali kif stmat mis-servizzi tal-Kummissjoni. Il-kontribuzzjoni ta’ riformi strutturali għat-tkabbir huwa stmat li se jiżdied wara l-2014. Il-programmi jinkorporaw l-impatt pożittiv ta' riformi strutturali magħżula fuq il-prodott potenzjali. L-impatt annwali f’termini mhux kumulattiv huwa stmat li jkun relattivament modest f'0,13 punti perċentwali fl-2013 qabel ma żdied għal aktar minn 0,7 punti perċentwali fl-2014, bis-saħħa tat-tnedija tal-interkonnettur tal-elettriku mal-Italja. Minn hemm 'il quddiem, l-impatt pożittiv tar-riformi strutturali hu mistenni li jimmodera gradwalment, sakemm jilħaq 0,6 punti perċentwali fl-2017. 2.2. Sfidi L-ekonomija Maltija tiffaċċja sfidi li għandhom l-għeruq fit-tradizzjoni li jaffettwaw it-tkabbir potenzjali tagħha. L-isfidi relatati mal-kamp ta' applikazzjoni ta’ konsolidazzjoni fiskali u s-sostenibbiltà fit-tul tal-finanzi pubbliċi; it-titjib tal-kompetittività; id-diversifikazzjoni tas-sistema tal-forniment ta’ enerġija u s-salvagwardja tal-istabbiltà finanzjarja. Baqgħu pjuttost l-istess matul is-sena li għaddiet u huma konsistenti mal-prijoritajiet politiċi stabbiliti fl-Istħarriġ Annwali tat-Tkabbir tal-2013 adottat mill-Kummissjoni f’Novembru 2012. Il-ħtieġa li tiġi salvagwardata l-istabbiltà finanzjarja u tiġi żgurata s-sostenibbiltà tal-finanzi pubbliċi kienu wkoll identifikati bħala sfidi sabiex jiġu indirizzati l-iżbilanċi makroekonomiċi fir-reviżjoni fil-fond tal-2013 għal Malta fil-kuntest tal-Proċedura għall-Iżbilanċ Makroekonomiku (ara l-Kaxxa 1). Is-segwitu ta' konsolidazzjoni fiskali u l-iżgurar li d-dejn pubbliku ma jitqegħedx fit-triq tan-niżla jibqgħu sfida. Wara l-korrezzjoni ta' defiċit eċċessiv fl-2011, il-konsolidazzjoni fiskali tilfet il-momentum tad-defiċit fl-2012 u għal darb oħra qabżu l-limitu tat-Trattat, li jċaqlaq il-bilanċ strutturali aktar 'il bogħod milli l-għan ta’ terminu medju (MTO) ta’ pożizzjoni bilanċjata. Sfidi fiskali addizzjonali fil-medda qasira huma n-natura nonvinkolanti ta’ qafas fiskali għal terminu medju, li ma jgħinx biex jankraw strateġija ta’ konsolidazzjoni fiskali, u tas-sistema fiskali, li hija kkaratterizzata minn konformità baxxa u evażjoni għolja tat-taxxa, anke minħabba l-fenomenu ta’ xogħol mhux iddikjarat,[6] filwaqt li l-preġudizzju tad-dejn fit-tassazzjoni korporattiva jibqa’. L-iżgurar tas-sostenibbiltà fit-tul tal-finanzi pubbliċi tibqa' sfida minħabba ż-żidiet imbassra li jaqbżu l-medja tal-UE fin-nefqa relatata mal-età fuq medda twila ta’ żmien, partikolarment fl-oqsma tal-pensjonijiet u l-kura tas-saħħa. Parteċipazzjoni baxxa ħafna tas-suq tax-xogħol ta’ ħaddiema ikbar fl-età u nisa, flimkien man-nuqqas ta’ strateġija attiva komprensiva dwar ix-xjuħija attiva, jżidu mal-kamp ta' applikazzjoni tal-isfida. Li jiġi żgurat li l-ekonomija domestika tibqa’ kompetittiva huwa kruċjali fid-dawl tal-ftuħ għoli kummerċjali ta' Malta. Meta jitqies id-daqs tagħha u l-qagħda ġeografika, Malta tiddependi ħafna fuq il-kummerċ għat-tkabbir u biex tissodisfa d-domanda domestika. Għalhekk huwa essenzjali li l-ekonomija tibqa’ esternament kompetittiva. Dan jimplika li tiġi żgurata li l-pagi jiżdiedu f’konformità mal-produttività. Filwaqt li ma jidhirx li kien hemm ostakoli prinċipali għall-prestazzjoni globali tas-suq tax-xogħol s’issa, il-karatteristiċi tal-aġġustament awtomatiku għall-għoli tal-ħajja (ġeneralment imsejjaħ COLA) jippreżentaw riskju potenzjali għall-ekonomija, b’mod partikolari matul il-fażijiet negattivi bil-qawwa taċ-ċiklu ekonomiku, billi jxekklu l-aġġustament tal-pagi reali, li mbagħad jimpedixxu li jintlaħaq l-ekwilibriju tas-suq tax-xogħol. Aktar promozzjoni tar-riċerka u l-innovazzjoni hija wkoll kruċjali biex il-kompetittività tibqa' miexja ’l quddiem. Għad hemm kamp ta' applikazzjoni wiesa’ għal titjib fl-utilizzazzjoni tal-kapital uman. Minkejja titjib notevoli fis-snin riċenti, b’mod partikolari rigward in-nisa, ir-rata tal-impjiegi f’Malta għadha baxxa hekk kif l-impatt tal-miġja tat-tfal jibqa’ sinifikanti.[7] Nuqqasijiet fil-ħiliet li tfaċċaw bħala riżultat tal-bidliet strutturali fl-ekonomija jirrappreżentaw ostaklu għal użu effiċjenti tal-kapital uman. Sfidi partikolari jinkludu rata għolja, għalkemm qed tonqos, ta’ tluq bikri mill-iskola, rendiment baxx ta’ ħiliet bażiċi, livell li għadu modest ta’ edukazzjoni terzjarja, u sistema ta’ taħriġ vokazzjonali li teħtieġ li tiġi mmodernizzata. Il-karatteristiċi tas-sistema tal-enerġija jkomplu joħolqu sfida għall-potenzjal tal-kompetittività ekonomika u l-prestazzjoni ambjentali. Il-provvista tal-enerġija tiddependi kważi esklużivament fuq żejt impurtat, li jrendi l-pajjiż vulnerabbli għal żidiet fil-prezzijiet taż-żejt u jitfa’ pressjoni fuq il-bilanċ estern tal-kummerċ, filwaqt li s-sehem ta’ enerġija minn sorsi rinnovabbli għadu marġinali. L-ineffiċjenza tad-distribuzzjoni tal-enerġija tikkontribwixxi wkoll għal tariffi għoljin tal-elettriku għal kumpaniji, li mbagħad dan qed ikun ta’ ostaklu għall-kompetittività. Għad hemm lok sinifikanti għat-titjib tal-effiċjenza u t-tnaqqis tal-emissjonijiet fis-settur tat-trasport, li huwa ta’ importanza partikolari għall-kisba tal-mira fil-klima u, fl-istess ħin, li jiġġenera tkabbir ekoloġiku. Fl-aħħar nett, infrastruttura tar-riċiklaġġ tal-iskart mhux adegwat qed idewwem il-progress ta' Malta lejn il-miri 2020. Il-preservazzjoni tal-istabbiltà tas-settur finanzjarju hija sfida kontinwa għall-ekonomija domestika. Is-settur bankarju ilu juri reżiljenza matul il-kriżi finanzjarja internazzjonali. Madankollu, il-banek domestiċi jistgħu jibbenefikaw minn aktar bafers kapitali b’saħħithom bħala l-kopertura ta’ self inadempjenti b’dispożizzjonijiet li jibqgħu relattivament baxx. Dan huwa partikolarment importanti minħabba espożizzjoni għolja ħafna tal-banek għas-suq immobiljari, kemm fil-portafolli ta’ self tagħhom u permezz ta’ kollateralizzazzjoni, u tad-dejn korporattiv elevat. Barra minn hekk, id-daqs kbir ħafna tas-settur finanzjarju, li sar xprun ewlieni għat-tkabbir għall-ekonomija domestika, jqajjem sfidi superviżorji. Barra minn hekk, nuqqasijiet fis-sistema ġudizzjarja jistgħu jfixklu l-irkupru mgħaġġel ta’ kollateral. Dan jista’ jitfa’ pressjoni fuq il-karti tal-bilanċ tal-banek u jaffettwa deċiżjonijiet ta’ self. Kaxxa 1: Sommarju tar-reviżjoni bir-reqqa tal-2013 skont il-Proċedura għall-Iżbilanċ Makroekonomiku L-analiżi tar-reviżjoni fil-fond ta' żbilanċi identifikati fis-settur finanzjarju ta' Malta, b’mod partikolari fir-rigward tal-espożizzjoni tagħha għas-suq immobiljari kif ukoll fil-finanzi pubbliċi, b’mod partikolari fir-rigward tas-sostenibbiltà fuq medda medja ta’ żmien u fit-tul tagħhom. Il-kummenti ewlenin tar-rapport huma: · Wara l-istazzjonar ta' defiċits sostanzjali għall-biċċa l-kbira tal-aħħar għaxar snin li għaddew, il-bilanċ tal-kont kurrenti ġie aġġustat strutturalment u ilu f’direzzjoni 'l fuq mill-2009. Fatturi addizzjonali, bħal pożizzjoni pożittiva tal-investiment internazzjonali nett u l-pożizzjoni ta’ Malta bħala kreditur estern nett jikkontribwixxu lejn is-sostenibbiltà tal-pożizzjoni esterna. · Il-livell ta’ dejn privat huwa għoli, iżda hemm fatturi mitiganti. Jekk nibdew minn livell baxx, id-dejn domestiku żdied b’mod rapidu f’dawn l-aħħar snin, prinċipalment permezz tat-tkabbir ta' self ipotekarju. Madankollu, l-unitajiet domestiċi għad għandhom ġid finanzjarju nett imdaqqas. Id-dejn gross għoli korporattiv u l-ingranaġġ iqajmu aktar tħassib, iżda r-riskji potenzjali ttaffew minħabba għadd ta’ fatturi fosthom l-obbigi strutturali l-aktar fit-tul u d-diversifikazzjoni ta’ sorsi finanzjarji. · Is-sostenibbiltà fit-tul tal-finanzi pubbliċi hija f’riskju minħabba li l-projezzjonijiet kemm għan-nefqa fuq il-pensjonijiet u fuq il-kura tas-saħħa f’Malta huma ferm ogħla mill-medja tal-UE. Il-Gvern mhux qed jesperjenza problemi b’finanzjament tad-dejn, bis-saħħa tad-domanda domestika għolja għal titoli maħruġa, iżda garanziji Statali mdaqqsa lil kumpaniji tal-Istat, li wħud minnhom mhumiex fi stat finanzjarja soda, jirrappreżentaw riskju. · Il-maġġoranza tas-settur fìnanzjarju kbir ħafna huwa orjentat internazzjonalment b’rabta limitata ħafna mal-ekonomija domestika, u għalhekk ma joħloqx riskji kbar għall-istabbiltà domestika. Il-banek b’orjentament domestiku, filwaqt li finanzjament stabbli, għandhom espożizzjoni għolja għas-suq immobiljaru, filwaqt li l-attivitajiet ta’ banek domestiċi żgħar mhux ewlenin huma iktar riskjużi. · Minkejja xi sopravalutazzjoni u provvista żejda possibbli fis-suq immobiljaru, aġġustamenti kbar 'l isfel fil-prezzijiet fuq medda qasira ta’ żmien mhumiex mistennija hekk kif id-domanda hi robusta, filwaqt li l-karti tal-bilanċ tal-iżviluppaturi huma b’saħħithom biżżejjed li jippermettulhom jastjenu milli jbigħu bi prezzijiet mhux favorevoli, anki jekk l-istimi jissuġġerixxu li jista’ jkun hemm provvista żejda f’uħud mis-segmenti tas-suq. 3. Valutazzjoni tal-aġenda tal-politika 3.1. Politika fiskali u tassazzjoni Żviluppi baġitarji u dinamiċi tad-dejn Wara li llaxkaw il-qagħda fiskali fl-2012, l-awtoritajiet qed jippjanaw biex iġibu l-iżbilanċ taħt it-3% tal-limitu massimu tal-PDG fl-2013. Wara li laħaq 3,3 % tal-PDG fl-2012, minn 2,8 % tal-PDG fl-2011, Malta qed tippjana li tikkoreġi d-defiċit eċċessiv fl-2013 u li tkompli tnaqqas id-defiċit gradwalment, għal 0,8 % tal-PDG fl-2016. Il-bilanċ favorevoli primarju huwa li jitjieb minn defiċit ta’ 0,2 % tal-PDG fl-2012 għal bilanċ favorevoli ta’ 2,4 % fl-2016. Dan jimplika l-progress gradwali lejn l-għan fuq terminu medju, li huwa definit bħala pożizzjoni bilanċjata f'termini strutturali (ma nbidilx mill-programm preċedenti), għalkemm l-ilħuq reali tal-għan fuq terminu medju mhux ippjanat fil-perjodu tal-programm. L-għan fuq terminu medju jirrifletti b’mod xieraq ir-rekwiżiti tal-Patt ta’ Stabbiltà u Tkabbir. Ir-riżultat tal-iżbilanċ ogħla milli kien ippjanat għall-2012 huwa prinċipalment minħabba n-nefqa, filwaqt li l-mira tad-defiċit għall-2013 jiddependi fuq id-dħul u l-kapaċità li jżommu f’wiċċ l-ilma. Ir-riżultat tad-defiċit tal-2012 huwa 1.1 pps. tal-PDG ogħla mill-mira stabbilita fil-programm preċedenti. Ir-riżultat agħar milli mistenni huwa dovut l-aktar għal nefqa kurrenti ogħla, speċjalment il-kumpens tal-impjegati u t-trasferimenti soċjali, filwaqt li dħul kurrenti kien ġeneralment konformi mal-projezzjonijiet, għalkemm b’kompożizzjoni differenti ta’ dħul dirett u indirett. In-nefqa kurrenti kienet ta’ 1,3 % tal-PDG ogħla milli fl-2011, annullat l-impatt ta’ ammont sinifikanti nett ta’ miżuri ta’ darba għat-tnaqqis tad-defiċit (0,9 % tal-PDG), li tikkonsisti l-aktar minn dħul mill-imposta ta' konċessjoni għall-operatur tal-lotterija lokali[8]. Fl-2013 huwa ppjanat li d-defiċit jonqos għal 2,7 % tal-PDG, kemxejn agħar milli fl-aġġornament preċedenti fl-isfond ta’ reviżjoni 'l isfel fit-tkabbir tal-PDG reali (sa 1,4 % minn 2,0 % fil-programm preċedenti). Il-mira tinkorpora l-impatt tal-baġit tal-2013 li ġie approvat mill-Parlament f’April 2013[9], li jinkludi miżuri espansjonarji fuq in-naħa tad-dħul kif ukoll tan-nefqa, b’impatt nett ta’ żieda fid-defiċit ta’ 0,3 % tal-PDG (ara l-Kaxxa 2). It-tbassir tar-rebbiegħa tas-servizzi tal-Kummissjoni tal-2013, skont assunzjoni tal-ebda bidla fil-politika, li d-defiċit tal-2013 se jibqa ’l fuq mill-valur ta’ referenza fl-2013, għal 3,7 % tal-PDG, bid-differenza mill-mira tal-awtoritajiet hija spjegata minn anqas tkabbir għal taxxi kurrenti, speċjalment taxxi indiretti, minkejja xenarju makroekonomiku sottostanti li huwa simili għal dak fil-programm ta’ stabbiltà. Għall-2014, id-differenza bejn il-mira tal-programm ta’ stabbiltà u s-servizzi tal-Kummissjoni mbassra titwessa' għal 1,5 pps tal-PDG. Hemm riskji ċari li r-riżultati tad-defiċit ikunu agħar minn dawk previsti. Id-żieda fid-dinamika projettata fid-dħul mit-taxxi fl-2013-14, speċjalment fir-rigward ta' taxxi indiretti, ma tidhirx li kienet spjegata bis-sħiħ permezz ta’ xenarju makroekonomiku sottostanti, u lanqas hija sostnuta b’miżuri[10]. Il-programm jipprovdi dettalji dwar xi punti speċifiċi biss (ara l-Kaxxa 2). Hemm riskju ta’ xi nuqqasijiet fl-ilħuq tal-miri fl-ispiża tal-pagi fis-settur pubbliku, minkejja l-impenn kontinwu tal-politika restrittiva dwar ir-reklutaġġ fis-settur pubbliku, u fil-konsum intermedju, minħabba l-esperjenza tas-snin li għaddew, partikolarment fin-nefqa farmaċewtika. Min-naħa l-oħra, kif diġà ġara spiss fil-passat, in-nefqa kapitali netta tista’ tkun iktar baxxa milli ppjanata u taġixxi bħala protezzjoni. Fattur finali tar-riskju jirrelata mas-sitwazzjoni finanzjarja tal-fornitur tal-enerġija l-Enemalta, li jista' jeħtieġ aktar sussidji. Fl-2012, id-defiċit strutturali żdied b’½ pp. tal-PDG u l-isforz strutturali se jibqa' insuffiċjenti fl-2013-14. Id-deterjorament tal-bilanċ strutturali fl-2012 jimplika devjazzjoni sinifikanti mill-pjan ta’ aġġustament lejn l-għan fuq perjodu medju ta’ żmien. Il-programm jippjana titjib annwali (ikkalkulat mill-ġdid) fil-bilanċ strutturali[11] ta’ ftit inqas minn ¾ pps tal-PDG bħala medja matul il-perjodu 2013-2016. Dan hu konformi mal-limitu referenzjarju ta’ 0,5 pps fil-Patt għall-Istabbiltà u t-Tkabbir għar-ritmu annwali tal-progress lejn l-għan fuq medda medja taż-żmien, iżda l-isforz huwa ferm aġġustat (fl-2013 huwa ppjanat li jkun ta’ madwar 1½ pp. tal-PDG). B’kuntrast ma’ dan, skont it-tbassir tar-rebbiegħa tas-servizzi tal-Kummissjoni tal-2013, it-titjib fil-bilanċ strutturali fl-2013 għandu jkun ferm inqas, ¼ pp. biss tal-PDG, u li jirriżulta biss minn kontribuzzjoni mnaqqsa minn miżuri ta’ darba biss; fl-2014, dan ikun marġinali. Bl-istess mod, ir-rata tat-tkabbir tan-nefqa tal-gvern, netta mill-miżuri tad-dħul diskrezzjonali, hi mistennija li tikkontribwixxi għal aġġustament strutturali annwali lejn l-għan ta’ terminu medju b’0,5 pp. tal-PDG skont il-pjanijiet fil-programm ta’ stabbiltà (ħlief fl-2015) iżda mhux skont it-tbassir tas-servizzi tal-Kummissjoni. F’din tal-aħħar, fl-2012-2014, ir-rata tat-tkabbir tan-nefqa tal-gvern, netta minn kwalunkwe miżuri diskrezzjonarji fid-dħul, hija iktar mir-rata aktar baxxa taħt il-valur referenzjarju tan-nefqa (ugwali għal 0,24 % fl-2012-13 u 0,57 % fl-2014-16). Fuq il-bażi ta' valutazzjoni globali tal-pjanijiet baġitarji ta’ Malta mal-bilanċ strutturali bħala referenza, u inkluża analiżi tan-nefqa netta mill-miżuri tad-dħul diskrezzjonali, it-triq ta’ aġġustament lejn l-għan fuq terminu medju kif ippjanat fil-programm tidher li hi xierqa, għalkemm ferm aġġustat. Madankollu, it-tbassir tar-rebbiegħa tas-servizzi tal-Kummissjoni tal-2013 jipprojetta devjazzjoni sinifikanti ikbar mill-pjan ta’ aġġustament lejn l-MTO fl-2013-14. Il-proporzjon tad-dejn gross ġenerali tal-amministrazzjoni pubblika huwa ppjanat li jkompli jiżdied sal-2014. Minn 72,1 % tal-PDG fl-2012, il-proporzjon tad-dejn gross tal-amministrazzjoni pubblika huwa ppjanat li jiżdied għal 74,2 % tal-PDG fl-2014, li mistenni li se jibqa’ taħt l-influwenza ta’ kemm l-effett valanga u l-aġġustament bejn il-fondi u l-flussi (speċjalment fl-2013, minħabba l-injezzjoni ta’ ekwità ppjanata lil Air Malta). Mill-2015, id-dejn għandu jonqos megħjun minn bilanċi favorevoli primarji li qed jiżdiedu u aġġustament fil-fluss tal-istokk li jnaqqas id-dejn. Skont it-tbassir tar-rebbiegħa tas-servizzi tal-Kummissjoni tal-2013, il-proporzjon tad-dejn huwa mistenni li jilħaq 74,9 % tal-PDG sal-2013. Id-differenza mill-miri tal-programm hija minħabba bilanċ favorevoli primarju inqas pożittiv milli mistenni, parzjalment ikkumpensat minn aġġustament bejn il-fondi u l-flussi ogħla matul is-sentejn (u dawn jirriflettu wkoll suppożizzjonijiet differenti dwar l-impatt ta’ garanziji għal ħlasijiet EFSF, self bilaterali lill-Greċja u kontribuzzjonijiet kapitali lill-MES). L-istess riskji enfasizzati għall-miri ta' defiċit japplikaw għall-pjanijiet tal-programm għall-projezzjonijiet tad-dejn. Barra minn hekk, l-aġġustament bejn il-fondi u l-flussi f'Malta jista' jkun ogħla milli pprojettat fil-programm, minħabba li d-dejn b'garanzija mill-Gvern huwa għoli (17,3 % tal-PDG fl-2012) meta mqabbel ma' Stati Membri oħrajn, b'60% minnu kopert mill-korporazzjoni għall-utilità tal-enerġija pubblika (Enemalta). Fid-dawl tal-korrezzjoni ta' defiċit eċċessiv fl-2011, Malta tinsab f’perjodu tranżitorju ta’ tliet snin fir-rigward tal-applikabbiltà tal-limitu referenzjarju tat-tnaqqis tad-dejn, li beda fl-2012. Skont il-pjanijiet fil-programm ta’ stabbiltà u wkoll fit-tbassir tas-servizzi tal-Kummissjoni, Malta ma għamlitx biżżejjed progress lejn il-konformità mal-kriterju tad-dejn fl-2012 u għalhekk qed tirriskja li titqiegħed fil-PDE jekk ma jittieħdux miżuri korrettivi u huwa wkoll projettat li tonqos milli tikkonforma fl-2013-14. B’mod ġenerali, ir-rakkomandazzjoni speċifika għall-pajjiż tal-2012 fil-qasam tal-konsolidazzjoni fiskali ma ġietx implimentata, hekk kif ir-riżultat tal-2012 kien agħar minn dak immirat u kien ogħla mit-3% tal-valur ta’ referenza tal-PDG, u dan jimplika devjazzjoni mill-pjan ta’ aġġustament lejn l-għan fuq terminu medju ta’ żmien. Barra minn hekk, il-miżuri li jirfdu l-istrateġija mill-2013 'l quddiem mhumiex kollha deskritti fil-programm. Il-programm jippjana ritmu ġeneralment xieraq ta’ aġġustament lejn l-għan fuq terminu medju u tnaqqis gradwali fil-proporzjon tad-dejn wara l-2014. B’kuntrast ma’ dan, il-projezzjoni tar-rebbiegħa tas-servizzi tal-Kummissjoni tbassar titjib marġinali biss fil-bilanċ strutturali u żieda kontinwa fil-proporzjon tad-dejn fl-2013-14. Kaxxa 2. Miżuri baġitarji ewlenin (% tal-PDG) || || || Dħul || Nefqa || || 2012 || || · Aktar effiċjenza fil-ġbir tad-dħul (0,5 %), l-aktar inċentivi pekjunjarji għat-tnaqqis tal-arretrati tal-VAT (0,2 %; ta' darba biss) · Imposti ta’ konċessjoni ogħla mill-operatur tal-lotterija lokali (0,6 %; ta' darba biss) · Ir-riforma tal-pensjonijiet (0,1 %) · Żieda fit-taxxa tar-reġistrazzjoni għall-vetturi Euro 1 sa 3 u eqdem (0,1 %) · Żieda f’diversi rati tat-taxxa tas-sisa (0,1 %) · Ħelsien mit-taxxa diretta għall-ġenituri bi tfal dipendenti (*0,1 %) || · Iffrankar nett fit-trasferimenti soċjali (-0,1 %) li jirriżulta minn sforzi miżjuda biex jitrażżan il-frodi tal-benfiċċji u l-impatt gradwali mir-riforma tal-pensjonijiet tal-2006, parzjalment ikkumpensat minn miżuri mmirati lejn l-appoġġ għall-familji bi tfal u anzjani li għandhom aktar minn 80 sena · Sussidju lill-fornitur tal-enerġija (0,3 %) · Żieda fin-nefqa kapitali netta (0,6 %), inkluż ir-ristrutturar tal-Air Malta (akkwiżizzjoni ta’ ekwità) (0,3 %) || || 2013 || || · Aktar effiċjenza fil-ġbir tad-dħul (0,2 %) · Ir-riforma tal-pensjonijiet (0,2 %) · Reviżjoni f’taxxa tar-reġistrazzjoni għal vetturi privati aktar nodfa (-0,1 %) · Żieda f’diversi rati tat-taxxa tas-sisa (0,1 %) · Reviżjoni fid-dħul tal-livell tat-taxxa (-0,2 %) || · Iffrankar nett fit-trasferimenti soċjali (-0,2 %) li jirriżulta mill-impatt gradwali tar-riforma tal-pensjonijiet tal-2006, parzjalment ikkumpensat minn miżuri mmirati lejn l-appoġġ għall-familji bi tfal · Ristrutturar tal-Air Malta (akkwist ta’ ekwità) (0,6 %) || || 2014 || || · Ir-riforma tal-pensjonijiet (0,1 %) · Żieda f’diversi rati tat-taxxa tas-sisa (0,2 %) · Reviżjoni fid-dħul tal-livell tat-taxxa (-0,2 %) || · Iffrankar fit-trasferimenti soċjali li jirriżulta mill-impatt gradwali tar-riforma tal-pensjonijiet tal-2006 (-0,3 %) · Ristrutturar tal-Air Malta (akkwist ta’ ekwità) (0,2 %) || || 2015 || || · Ir-riforma tal-pensjonijiet (0,1 %) · Żieda f’diversi rati tat-taxxa tas-sisa (0,2 %) · Reviżjoni fid-dħul tal-livell tat-taxxa (-0,2 %) || · Iffrankar fit-trasferimenti soċjali li jirriżulta mill-impatt gradwali tar-riforma tal-pensjonijiet tal-2006 (-0,2 %) · Ristrutturar tal-Air Malta (akkwist ta’ ekwità) (0,6 %) || || 2016 || || · Ir-riforma tal-pensjonijiet (0,1 %) || · Iffrankar fit-trasferimenti soċjali li jirriżulta mill-impatt gradwali tar-riforma tal-pensjonijiet tal-2006 (-0,2 %) || || Nota: L-impatt baġitarju fit-tabella huwa l-impatt irrappurtat fil-programm, jiġifieri mill-awtoritajiet nazzjonali. Sinjal pożittiv ifisser li d-dħul / in-nefqa j/tiżdied bħala konsegwenza ta’ din il-miżura. Il-grad ta’ dettall jirrifletti t-tip ta’ informazzjoni li saret disponibbli fil-programm ta’ stabbiltà. || · Sostenibbiltà fuq medda twila ta’ żmien Is-sostenibbiltà tal-finanzi pubbliċi tidher li hija aktar diffiċli f’terminu medju sa terminu twil ta’ żmien. Id-dejn tal-gvern huwa 'l fuq mill-limitu ta’ 60 % tal-PDG u fuq xejra li qed tiżdied (72,1 % tal-PDG fl-2012, ipprojettat li jitla’ għal 74,9 % tal-PDG fl-2014 skont it-tbassir tar-rebbiegħa tas-servizzi tal-Kummissjoni tal-projezzjoni tal-2013). Projezzjonijiet tad-dejn fuq terminu medju ta’ żmien (ara l-Grafika taħt it-Tabella V fl-Anness) jindikaw li l-implimentazzjoni sħiħa tal-programm tista’ tpoġġi d-dejn fit-triq tan-niżla sal-2020, iżda xorta jkun ogħla mis-60 % tal-valur ta’ referenza tal-PDG. Malta ma tidhirx li qed taffaċċja r-riskju ta’ stress fiskali fit-terminu qasir, iżda r-riskju miżjud tas-sostenibbiltà fuq tul ta’ żmien medju u twil, minħabba tqabbil ta’ pożizzjoni baġitarja inizjali li sejra għall-agħar u l-impatt baġitarju ta’ popolazzjoni li qed tixjieħ. Riskji jistgħu jiżdiedu jekk il-bilanċ strutturali primarju[12] jmur lura għall-inqas valur osservat f’dawn l-aħħar għaxar snin. Is-sostenibbiltà fit-tul tal-finanzi pubbliċi se tibbenifika mit-tnaqqis gross tad-dejn tal-gvern u trażżin fiż-żieda fin-nefqa relatata mal-età fuq medda twila ta’ żmien. Riformi ulterjuri tas-sistema tal-pensjonijiet f’Malta jistgħu jgħinu biex irażżnu ż-żieda fin-nefqa marbuta mal-età pprojettata fuq terminu twil. It-tkabbir projettat fin-nefqa marbuta mal-età hija ogħla sew mill-medja tal-UE, biż-żieda fin-nefqa fuq il-pensjonijiet — inkluż l-impatt tar-riforma tal-pensjonijiet tal-2006 — fejn dan jammonta għal aktar min-nofs ta’ dan. Iż-żidiet leġiżlati fl-età tal-irtirar huma pjuttost bil-mod. Meta mqabbla ma’ Stati Membri oħra tal-UE, l-età statutorja tal-irtirar fl-2012 kienet għadha fost l-aktar baxxi kemm għall-irġiel kif ukoll għan-nisa. L-età tal-irtirar huwa mistenni li tilħaq gradwalment 65 sena kemm għall-irġiel kif ukoll għan-nisa biss fl-2027, billi 16-il Stat Membru jkunu diġà laħqu jew qabżu dan il-livell fl-2020. Barra minn hekk, l-ebda żidiet ulterjuri ma huma previsti wara l-ilħuq tal-65 sena, billi sal-2060, 14-il Stat Membru se jkollhom età tal-irtirar leġiżlata ta’ 67 sena jew ogħla. Il-PNR tal-2013 jiddikjara li l-awtoritajiet ma jarawx urġenza fit-tħaffif taż-żieda leġiżlata fl-età tal-irtirar u r-rabta tagħha mat-tul tal-ħajja bħala l-età medja tat-tluq mis-suq tax-xogħol huwa mistenni li jikber b’mod aktar rapidu mill-istennija tal-għomor sal-2030. Madankollu, huwa importanti li wieħed jinnota li d-dewmien ta’ azzjoni iqajjem tħassib dwar l-ekwità interġenerazzjonali peress li jpoġġi l-aġġustament kollu tal-piż fuq dawk li jirtiraw wara l-2030. Azzjoni ta’ politika meħuda s’issa mhijiex biżżejjed biex tkun żgurata s-sostenibbiltà fit-tul tas-sistema tal-pensjonijiet. Fl-2012, wara parir minn Grupp ta’ Ħidma indipendenti dwar il-Pensjonijiet, il-gvern waqqaf task force sabiex jiżdied il-litteriżmu finanzjarju globali tal-popolazzjoni Maltija u l-unità strateġika tal-pensjonijiet biex teżamina għażliet għal riforma tal-pensjonijiet. Leġiżlazzjoni li tirrigwarda l-introduzzjoni ta’ tielet pilastru għas-sistema tal-pensjonijiet ġiet approvata mill-Parlament, iżda għadha ma daħlitx fis-seħħ. Barra minn hekk, saru diskussjonijiet mal-imsieħba soċjali, iżda s’issa l-ebda proposta konkreta għal riforma ulterjuri ma ġiet ippreżentata u ma sar l-ebda progress dwar l-implimentazzjoni tal-elementi speċifiċi mniżżla fir-Rakkomandazzjoni rilevanti tal-2012 tal-Kunsill għal Malta, jiġifieri ż-żieda leġiżlata fl-etajiet statutorji tal-irtirar, tiġi assoċjata mal-istennija tal-għomor u tħeġġeġ it-tfaddil fil-pensjonijiet privati. Żieda fir-rata tal-impjieg tal-ħaddiema ikbar fl-età, għalkemm insuffiċjenti waħedha, tista' tikkontribwixxi wkoll biex tiġi indirizzata s-sostenibbiltà tal-finanzi pubbliċi. Għal dan l-għan, il-gvern introduċa bidliet leġiżlattivi biex jinkoraġġixxu lil pensjonanti biex jaħdmu permezz ta’ rata mnaqqsa ta’ taxxa tad-dħul (15 % fuq id-dħul tax-xogħol) iżda għadha ma ppreżentatx strateġija għall-anzjanità attiva. Kollox ma’ kollox, ġie rreġistrat progress limitat fl-implimentazzjoni tas-CSR. Pressjonijiet ta’ sostenibbiltà jistgħu wkoll jirriżultaw minn infiq relatat mas-saħħa, fejn hemm lok għal żieda fl-effiċjenza. Malta għandha waħda mill-ogħla żidiet projettati fl-UE għal kura tas-saħħa (ara l-Kaxxa 3) u qed tiffaċċja sfidi fir-rigward tal-prestazzjoni tas-sistema tas-saħħa. Meta mqabbla ma’ Stati Membri oħra, Malta tiddedika ftit riżorsi għal kura ambulatorja u għandha dispożizzjoni limitata pubblika tal-kura primarja bi ftit tobba ġeneralisti u infermiera. Fuq terminu twil ta’ żmien, id-disponibilità limitata ta’ kura ambulatorja tista’ twassal biex tiżdied in-nefqa pubblika fuq kura fl-isptar. Kaxxa 3. Kura tas-saħħa Skont ir-Rapport ta’ Sostenibbiltà Fiskali tal-2012 u r-Rapport dwar it-Tixjiħ tal-2012, Malta tiffaċċja ħtieġa ogħla mill-medja tal-UE għal aġġustament fiskali strutturali fil-qasam tal-kura tas-saħħa. Filwaqt li l-infiq pubbliku fuq il-kura tas-saħħa hu 5,7 % tal-PDG u taħt il-medja tal-UE ta’ 8,0 % tal-PDG, żieda pprojettata sal-2060 hija stmata bejn 2,9 u 3,6 % tal-PDG (1,1 sa 1,7 % fl-UE), xprunata minn fatturi demografiċi u mhux demografiċi[13]. Żieda addizzjonali fl-infiq ta’ + +1,0 % tal-PDG, skont ix-xenarju, tista’ tkun mistennija fil-qasam tal-kura fit-tul (+ +1,6 % tal-PDG fl-UE). B’mod ġenerali, il-popolazzjoni Maltija tgawdi minn stennija tal-għomor relattivament għolja, għalkemm għad hemm lok għal tnaqqis tar-rati ta’ mortalità tat-trabi u oġġettivi.[14] Il-provvista ta’ kura tas-saħħa pubblika hija universali u fil-biċċa l-kbira tal-każijiet mingħajr ħlas fil-waqt tal-użu. Madankollu, il-provvista ta’ servizzi ta’ kura primarja kosteffikaċi hija limitata minħabba li l-għadd ta’ infermiera u tobba tal-familja per capita u s-sehem tat-tobba ġeneralisti kollha huwa relattivament baxx.[15] Fl-istess ħin, filwaqt li formalment fis-seħħ, is-sistema ta’ tobba ġeneralisti li jaġixxu bħala l-purtinari għal aktar livelli ta’ kura ħafna drabi titħalla barra. Il-ġbir tad-dejta u l-monitoraġġ tal-prestazzjoni tas-sistema (il-bżonnijiet tas-saħħa, il-prodotti u l-kwalità ta’ riżultati) huwa xorta waħda limitat ħafna. Dawn il-fatturi jindikaw konġestjonijiet fil-forniment ta’ servizzi ta’ kura primarja u aktar żmien ta’ stennija għal kura fl-isptar. · Qafas Fiskali In-nuqqas ta’ qafas fiskali vinkolanti jimmina l-kredibbiltà tal-istrateġija fiskali tal-gvern. Il-qafas baġitarju fuq medda medja ta’ żmien mhuwiex vinkolanti u ma hemm l-ebda regola fiskali biex jiġi żgurat li l-istrateġija ta’ konsolidazzjoni tal-gvern hija msaħħa. Malta għadha ma ttrasponietx id-Direttiva 2011/85/UE dwar l-oqfsa baġitarji.[16] Barra minn hekk, ir-regola tal-bilanċ tal-baġit strutturali, kif previst fit-Trattat dwar l-Istabbiltà, il-Koordinazzjoni u l-Governanza, għadha ma ġietx introdotta fil-leġiżlazzjoni. Il-programm ta’ stabbiltà jħabbar riforma tal-qafas baġitarju bil-għan li jagħmlu aktar vinkolanti permezz tal-introduzzjoni ta’ regoli fiskali. Qed iħabbar ukoll pjanijiet biex jitwaqqaf Kunsill Fiskali, iżda azzjoni konkreta għad trid tittieħed f’dawn l-oqsma. Sistema tat-taxxa Ġew introdotti xi miżuri biex titjieb il-konformità mat-taxxa, iżda gwadanni konkreti għad iridu jimmaterjalizzaw ruħhom. Fl-2012, il-Kunsill irrakkomanda lill-awtoritajiet Maltin biex jsaħħu l-konformità tat-taxxa, għall-ġlieda kontra l-evażjoni tat-taxxa u jnaqqsu l-inċentivi fir-rigward tal-livelli tad-dejn fit-tassazzjoni korporattiva. Fir-rigward il-konformità tat-taxxa u l-evażjoni tat-taxxa internazzjonali, evalwazzjoni bejn il-pari kkoordinata mill-OECD tat stima pożittiva għall-qafas legali u regolatorju għall-iskambju ta’ informazzjoni ta' Malta[17], u rrakkomandat li din tkompli tiżviluppa l-iskambji ta’ informazzjoni tagħha mal-imsieħba kollha rilevanti. Malta ffirmat ukoll it-Trattat tal-Kunsill tal-Ewropa u l-OECD ta' Assistenza Reċiproka f’Ottubru 2012 u kkonkludiet għadd ta’ ftehimiet ma’ awtoritajiet fiskali internazzjonali sabiex ikun faċilitat l-iskambju ta’ informazzjoni. Il-programm nazzjonali ta’ riforma tal-2013 iħabbar analiżi tas-settur u l-iżvilupp ta’ għodod ġodda ta’ verifika biex jiġu identifikati oqsma għat-titjib. Is-settur tal-kiri tad-djar b’mod partikolari ġie identifikat bħala sors importanti ta’ evażjoni tat-taxxa u qed jitħejjew miżuri rilevanti. Barra minn hekk, kapaċità għal persunal tal-awtoritajiet rilevanti qed tissaħħaħ u d-dipartimenti responsabbli mill-VAT, it-taxxi interni u l-ġbir tat-taxxa tad-dwana qegħdin jiġu amalgamati. Filwaqt li dawn il-miżuri huma rilevanti, il-kredibbiltà tal-pjanijiet politiċi u l-effettività tagħhom għal perjodu ta’ żmien medju se tiddependi fuq implimentazzjoni t-tajba. Inċentivi fiskali għal kumpaniji sabiex jidħlu għad-dejn għadhom għoljin ħafna. Fl-2012, Malta spikkat bħala l-pajjiż bit-tieni l-ogħla differenza bejn it-trattament fiskali tad-dejn u tal-iffinanzjar tal-ekwità ta’ investiment ġdid, minħabba l-fatt li s-sistema tat-taxxa tad-dħul fuq il-kumpaniji tippermetti d-deduċibbiltà mit-taxxa ta’ pagamenti ta’ mgħax fuq id-dejn, iżda mhux għall-iffinanzjar tal-ekwità. Dan il-preġudizzju tad-dejn jista’ jwassal għal ingranaġġ korporattiv eċċessivament għoli, kif diskuss ukoll fl-analiżi fil-fond għal Malta tal-2013, u allokazzjoni ineffiċjenti ta' kapital. Madankollu, l-ebda politika rilevanti ta' azzjoni ma ttieħdet f’dan il-qasam. Il-ħtieġa għall-konsolidazzjoni fiskali tista’ tipprovdi opportunità biex tiġi simplifikata s-sistema tat-taxxa f’Malta. Minbarra dħul potenzjali miż-żieda f'titjib fil-konformità tat-tassazzjoni, il-konsolidazzjoni fiskali tista' tintlaħaq permezz ta’ twessigħ tal-bażijiet tat-taxxa (b’mod partikolari, il-kamp ta' applikazzjoni tal-eżenzjoni tal-VAT jista' jitnaqqas) jew żieda fit-taxxi li huma l-inqas ta’ ħsara għat-tkabbir, bħal taxxi fuq il-proprjetà rikorrenti. Malta tapplika biss tranżazzjoni ta' taxxa fuq il-proprjetà immobbli, u l-ebda taxxi rikorrenti. It-twessigħ tal-bażi tat-taxxa li tista’ twassal biex il-finanzi pubbliċi anqas vulnerabbli għal bidliet settorjali jirriżultaw minn riformi tat-taxxa fil-livell tal-UE.[18] 3.2. Is-settur finanzjarju Is-settur finanzjarju baqa’ reżiljenti matul il-kriżi, iżda hemm sfidi. Is-sistema bankarja tidher f’pożizzjoni tajba biex tiżgura biżżejjed aċċess tal-SMEs għall-finanzjament. Il-profittabbiltà u rati ta’ likwidità baqgħu stabbli matul il-kriżi, u l-ebda bank ma kellu bżonn jirrikorri għall-appoġġ mill-gvern. Rikors għal finanzjament mill-Eurosystem kien ukoll limitat peress li l-banek żammew likwidità suffiċjenti. Madankollu, espożizzjoni għolja tal-banek domestiċi għas-settur immobiljaru għadu jippreżenta sfida. Barra minn hekk, id-daqs kbir tas-settur finanzjarju globali meta mqabbel mad-daqs tal-ekonomija jirrikjedi monitoraġġ mill-qrib. Fl-2012, ir-Rakkomandazzjoni tal-Kunsill għal Malta talbet lill-awtoritajiet biex isaħħu il-provviżjonament tat-telf mid-djun fis-settur bankarju u tnaqqas ir-riskji potenzjali li jirriżultaw minn espożizzjoni tagħha għas-suq immobiljari. It-tweġiba tal-politika pjanata hija rilevanti iżda mhux kompluta, li wasslet lill-Kummissjoni biex tikkonkludi li Malta għamlet biss xi progress fl-implimentazzjoni tas-CSR. Is-settur bankarju jidher robust, iżda d-daqs kbir tiegħu jitlob għal superviżjoni stretta biex tipprevjeni l-akkumulazzjoni ta' żbilanċi. Is-settur bankarju huwa kbir ħafna meta mqabbel mal-ekonomija domestika b’assi totali ta’ madwar EUR 53,5 biljun (790 % tal-PDG) fl-aħħar tal-2012, minn 4,2 % minn tmiem l-2011. Kif enfasizzat fir-reviżjoni fil-fond għal Malta tal-2013, ir-riskji potenzjali li jirriżultaw mid-daqs tas-settur huma limitati mill-fatt li l-maġġoranza tal-assi jappartjenu lil istituzzjonijiet orjenatati internazzjonalment, b'espożizzjoni limitata għall-ekonomija domestika. Minkejja li jbatu żieda fis-self improduttiv, b’mod partikolari l-portafoll korporattiv, il-qalba tal-profitabbiltà tal-banek domestiċi[19] u l-proporzjonijiet ta’ solvenza ssaħħu fl-2012. Dawn il-banek japplikaw mudell ta’ kummerċ bankarju relattivament konservattiv u l-proporzjon tas-self relatat mad-depożitu aggregat tagħhom ivarja bejn 70 % u 75 %. L-espożizzjoni tagħhom għal dawk li mhumiex residenti huwa limitat b’madwar 8 % biss tal-assi totali investiti tal-gvern fiż-żona tal-euro, istituzzjonali u titoli korporattivi fi tmiem l-2011. Espożizzjoni għall-pajjiżi fil-programm tal-UE/IMF tirrappreżenta madwar 2,5 %, prinċipalment fil-forma ta’ tqegħid f’xogħol ma’ banek.[20] Filwaqt li riskji immedjati għall-istabbiltà finanzjarja jidhru li huma limitati, huwa importanti li s-settur bankarju, inkluż banek domestiċi mhux ewlenin u internazzjonali, jibqgħu soġġetti għal superviżjoni stretta. Żviluppi negattivi f’dawn il-banek jistgħu xorta waħda jkollhom impatt fir-reputazzjoni internazzjonali ta' ġurisdizzjoni, u b’hekk jaffettwaw il-fiduċja fis-sistema bankarja u tnaqqis għall-prospetti ta’ tkabbir fil-ġejjieni. Għal dan l-għan, il-ħolqien ta’ Bord Konġunt għall-Istabbiltà Finanzjarja [21] f’Jannar 2013 huwa pass tajjeb. Il-Bord se jkollu mandat wiesa’ biex jissorvelja r-riskji għall-istabbiltà finanzjarja u jirrakkomanda miżuri ta’ politika rilevanti. Madankollu, dawn ir-rakkomandazzjonijiet, li għandhom ikunu bbażati fuq għodod definiti mill-Bord Ewropew dwar ir-Riskju Sistemiku, mhumiex vinkolanti u l-Awtorità tas-Servizzi Finanzjarji, ir-regolatur u l-kontrollur tal-industrija tas-servizzi finanzjarji, huwa marbut legalment biss li jikkunsidra dan it-tibdil. Għalhekk, filwaqt li hu rilevanti, il-livell ta’ kredibbiltà u ambizzjoni ta’ din l-azzjoni politika għad irid jiġi evalwat. Qegħdin jitħejjew pjanijiet ta’ politika għall-ħarsien tal-istabbiltà finanzjarja. L-analiżi fil-fond tal-2013 għal Malta tenfasizza r-riskji potenzjali għall-istabbiltà finanzjarja relatata mal-espożizzjoni għas-suq immobiljari u l-livell baxx ta’ dispożizzjonijiet għal self mhux produttiv. Taħdidiet dwar azzjonijiet regolatorji biex jindirizzaw dawn ir-riskji huma għaddejjin bejn l-Awtorità għas-Servizzi Finanzjarji ta’ Malta u l-Bank Ċentrali ta’ Malta. B’mod partikolari, il-pjanijiet jinkludu klassifikazzjoni ta’ riskju relatat ma' espożizzjoni tas-suq immobiljari taħt il-Pilastru II[22] tal-Ftehim Basel II, li jesiġi li l-banek jżidu l-għarfien tagħhom ta’ dawn ir-riskji u jieħdu azzjoni xierqa biex jillimitawhom, filwaqt li jagħtu wkoll lis-superviżuri aktar awtorità biex jissorveljaw u jintervjenu. Biex issaħħaħ il-proviżjonament tat-telf mid-djun, l-awtoritajiet jipprevedu li wieħed jersaq lejn mudell li jħares għall-futur għar-rappurtar ta' indebolimenti. Bħala għodda kontraċiklika, dan se jippermetti lill-banek biex ikunu mħejjija aħjar għal żminijiet ta’ stress ekonomiku. Barra minn hekk, l-Awtorità għas-Servizzi Finanzjarji ta’ Malta tipprevedi aktar emendar lir-regolamentazzjoni bankarja li titlob li l-istituzzjonijiet li diġà jkollhom livell għoli ta’ assi delinkwenti sabiex iżidu aktar dispożizzjonijiet biex jinħoloq bafer addizzjonali ta’ sikurezza. Dawn ir-riformi għadhom fi stadju ta’ abbozzar, iżda l-awtoritajiet qed jippjanaw biex jimplimentawhom sal-aħħar ta’ Settembru. Dawn huma rilevanti, minħabba li dawn jikkontribwixxu sabiex jipproteġu l-istabbiltà tal-banek. Filwaqt li l-awtoritajiet jinsistu li kwalunkwe azzjoni għandha tiddaħħal bil-mod sabiex timminimizza kull impatt negattiv fuq l-attività ekonomika, dewmien bla bżonn jista’ jdgħajjef spinta potenzjali għall-kunfidenza li l-miżuri jistgħu jġibu magħhom. Għalhekk, il-livell ta’ kredibbiltà u l-ambizzjoni ta’ pjanijiet ta’ politika se jiddependi fuq l-implimentazzjoni fil-ħin u sħiħa tagħhom. L-aċċess għall-finanzjament għal Intrapriżi Maltin żgħar u ta’ daqs medju (SMEs) jistgħu jitqiesu adegwati. Azzjoni politika li tiżgura li l-SMEs għandhom aċċess suffiċjenti għal finanzjament kien wieħed sodisfaċenti. Il-gvern ippreżenta portafoll xieraq għas-skemi ta’ appoġġ għal intrapriżi li jiffaċilitaw l-aċċess għall-finanzi, bħall-Mikrofinanzjar, garanziji fuq self u tal-inizjattiva tar-Riżorsi Ewropej Konġunti għal Intrapriżi Mikro u Medji (JEREMIE). Minbarra s-settur bankarju li qed jaħdem tajjeb, dawn l-iskemi jiżguraw li s-settur privat għandu aċċess adegwat għall-finanzi adegwati biex jissodisfaw it-talbiet tiegħu. Aptit għal finanzjament, madankollu, kien limitat f’dawn l-aħħar snin minħabba l-ambjent ekonomiku dgħajjef kif ukoll minħabba dejn korporattiv elevat. 3.3. Il-politiki tas-suq tax-xogħol, tal-edukazzjoni u dawk soċjali Il-prestazzjoni tas-suq tax-xogħol kompliet ittejjeb iżda tkomplija fl-attenzjoni politika hija ġġustifikata. Li jibdew minn livell baxx, l-għadd totali ta’ impjiegi f’Malta kompla jikber ukoll fl-2012 (ksib ta' 1,8 punti perċentwali għall-kuntrarju ta' tnaqqis żgħir fl-UE). Kien irrappurtat qligħ fis-segmenti kollha tas-suq tax-xogħol, inkluż fost il-ħaddiema mdaħħla fiż-żmien u, notevolment, in-nisa. Madankollu, ir-rata ta’ impjiegi tan-nisa tibqa’ l-aktar waħda baxxa fl-UE. Dan jirrifletti wkoll li għad hemm taħlita inadegwata ta’ miżuri tajbin għall-familja u arranġamenti flessibbli tax-xogħol. Nuqqasijiet fil-ħiliet relatati mas-sistema tal-edukazzjoni u t-taħriġ ukoll ikomplu joffru sfida għall-użu effiċjenti tal-kapital uman. Fl-2012, ir-Rakkomandazzjoni tal-Kunsill għal Malta inkludiet CSR dwar il-ħtieġa li jitjiebu r-rabtiet bejn is-sistema edukattiva u s-suq tax-xogħol u biex tiġi indirizzata r-rata għolja ta’ tluq bikri mill-iskola u l-qabża bejn is-sessi fl-impjiegi. Fil-valutazzjoni tal-Kummissjoni, Malta għamlet xi progress fl-implimentazzjoni din is-CSR. Ir-Rakkomandazzjoni tal-Kunsill sejħet ukoll għal riforma tal-mekkaniżmu tal-indiċjar tal-pagi f’Malta, iżda ma sar l-ebda progress biex tiġi implimentata din ir-rakkomandazzjoni. L-edukazzjoni u t-taħriġ Il-miżuri diġà fis-seħħ sabiex jindirizzaw it-tluq bikri mill-iskola huma passi fid-direzzjoni t-tajba, soġġetti għal implimentazzjoni xierqa. Ir-rata ta’ tluq bikri mill-iskola tnaqqset b’mod sinifikanti f’dawn l-aħħar snin, iżda tibqa’ fost l-ogħla fl-UE.[23] Il-miżuri meħuda fl-2011-12 juru li l-gvern u l-istituzzjonijiet edukattivi huma konxji ta’ din l-isfida. Strateġija nazzjonali li tiffoka fuq il-prevenzjoni, l-intervent u l-miżuri kompensatorji tnediet għall-konsultazzjoni f’April. Azzjoni ta’ politika għalhekk ġiet rilevanti, iżda sistema komprensiva ta’ monitoraġġ biex tiġbor u tanalizza l-informazzjoni biex tirfed l-istrateġija nazzjonali għadha mhijiex fis-seħħ. Il-livell ta’ kredibbiltà se jkun ddeterminat permezz tal-implimentazzjoni xierqa tal-pjanijiet politiċi fis-seħħ. B’mod ġenerali, jista’ jiġi konkluż li kien hemm xi ftit progress lejn l-implimentazzjoni tar-rakkomandazzjoni li jsejjaħ għal passi biex jitnaqqas it-tluq bikri mill-iskola. Sforzi ta' politika fl-edukazzjoni u t-taħriġ inżammu, iżda l-isfidi ewlenin jibqgħu validi. Iż-żewġ skemi ta’ apprendistat eżistenti wrew riżultati pożittivi fl-2012 hekk kif terz tal-parteċipanti deċidew li jkomplu l-edukazzjoni u aktar minn nofshom kienu kapaċi li jsibu xogħol. Biex titjieb aktar l-effiċjenza tal-iskemi u tiġi modernizzata s-sistema ta’ taħriġ vokazzjonali, l-awtoritajiet jipprevedu l-ħolqien ta’ skema waħda ta’ apprendistat nazzjonali li tista' utilment tkopri aktar livelli ta’ kwalifiki u karigi. Iktar fl-istess vena, il-kumitat tal-ħiliet settorjali ppjanat se jsir operattiv fit-tieni kwart tal-2013 u Strateġija ta’ Tagħlim tul il-Ħajja qed tiġi mħejjija. Il-ħtieġa li jogħlew il-livelli tal-ħiliet u jiġi indirizzat it-tlaqqigħ ħażin fil-ħiliet huwa stabbilit biex isiru dejjem aktar rilevanti fil-futur bħala ċ-Ċentru Ewropew għall-Iżvilupp tat-Taħriġ Vokazzjonali (Cedefop) li jipprojetta l-mudell tal-impjiegi sal-2020 li jiġu kkaratterizzati minn impjiegi aktar medji u ta' kwalifiki għoljin.[24] Minkejja l-miżuri li ddaħħlu, Malta għadha fil-biċċa l-kbira trendi inqas mill-medja tal-UE f’termini ta’ kisba ta’ edukazzjoni terzjarja, għalkemm dan l-aħħar xejriet pożittivi f’parteċipazzjoni fi u l-gradwazzjoni mill-edukazzjoni għolja jindikaw titjib possibbli fil-ġejjieni. Is-sehem tal-parteċipazzjoni tal-adulti fl-edukazzjoni u t-taħriġ xorta għadu baxx meta mqabbla mal-UE (7% kontra 9% fl-2012). Minħabba n-natura fit-tul ta’ bosta miżuri maħluqa biex jippromwovu t-tqabbil tal-ħiliet, għadu kmieni wisq biex jiġi vvalutat l-impatt tagħhom, iżda l-prinċipji ġenerali jmorru fid-direzzjoni t-tajba. Il-parteċipazzjoni fis-suq tax-xogħol u l-impjiegi Ir-rata ta’ attività tan-nisa qed tkompli tiżdied, anki grazzi għal azzjoni ta’ politika li l-għan ewlieni tagħha hi li titjieb ir-rikonċiljazzjoni tal-ħajja tax-xogħol u l-ħajja tal-familja. F’dawn l-aħħar snin, gwadanji mdaqqsa fir-rati tal-parteċipazzjoni u tal-impjiegi tan-nisa rriżultaw li ntlaħaq l-għan tal-impjieg għall-2020 diġà fl-2012. Madankollu, ir-rata tal-impjiegi għadha fost l-aktar baxxi fl-UE u għalhekk l-intenzjoni li tiġi riveduta l-mira, kif mistqarr fil-NRP 2013, hi milqugħa.[25] Il-gwadanji huma ċertament, sa ċertu punt, minħabba "effett koorti" favorevoli, minħabba li ż-żgħażagħ, li jkunu bħala medja livell ogħla ta’ kisbiet akkademiċi, jidhru li huma iktar ħerqana li jidħlu u jibqgħu fis-suq tax-xogħol (ara l-Kaxxa 4). Il-Gvern qed jappoġġa din ix-xejra permezz ta’ miżuri xierqa biex jiffaċilitaw ir-rikonċiljazzjoni tal-ħajja tax-xogħol u l-ħajja tal-familja. Ċentri ġodda tal-indukrar tat-tfal amministrati direttament mill-awtoritajiet pubbliċi jew fi sħubija mas-settur privat kienu mwaqqfa, għalkemm b’xi dewmien. Faċilitajiet privati tal-kura tat-tfal huma disponibbli wkoll. Spejjeż għoljin u ħinijiet tal-ftuħ ta' spiss inkonvenjenti, madankollu, jidhru li jfixklu l-effiċjenza ta’ dawn il-faċilitajiet. Barra minn hekk, programmi fl-iskejjel ta' waranofsinhar ġew mħabbra bil-għan li jipprovdu servizzi ta’ kura ta’ wara l-iskola fi ħdan l-istrutturi ta' skejjel, biex b’hekk titnaqqas id-distanza bejn il-ħinijiet regolari tal-iskola tax-xogħol ta' ġenituri, u diversi inċentivi fiskali ġew stabbiliti għall-familji li jibagħtu lit-tfal tagħhom għal faċilitajiet privati tal-kura tat-tfal. Miżuri addizzjonali introdotti fl-2012, sabiex dawn irawmu r-rikonċiljazzjoni tax-xogħol mal-ħajja familjari jinkludu estensjoni tal-liv tal-maternità u inċentivi ġodda fis-sistema tat-taxxa fuq l-introjtu fis-sistema tat-taxxa fuq l-introjtu tal-familja għall-ġenituri li jaħdmu. Kollox ma’ kollox, il-miżuri stabbiliti fir-rigward il-promozzjoni ta’ parteċipazzjoni tan-nisa fis-suq tax-xogħol jidhru li huma rilevanti u kredibbli. Madankollu, ir-rata tal-impjiegi f’Malta għadha 'l bogħod mill-medja tal-UE, li teħtieġ sforz kontinwu ta’ politika. Kaxxa 4: Il-karatteristiċi u l-evoluzzjoni tal-parteċipazzjoni tan-nisa fis-suq tax-xogħol f’Malta Il-parteċipazzjoni min-nisa fis-suq tax-xogħol hija baxxa ħafna f’Malta. Fl-2011, il-lakuna fl-impjiegi mal-UE27 għan-nisa ta’ età ta’ 15-il sena jew aktar kien ta’ iktar minn 25pps. L-inattività fost in-nisa tista’ tkun attribwibbli fil-biċċa l-kbira għal raġunijiet kulturali, flimkien ma’ nuqqas ta’ biżżejjed politiki adegwati ta’ rikonċiljazzjoni bejn ix-xogħol u l-ħajja privata. Tabilħaqq, il-profil tal-parteċipazzjoni fis-suq tax-xogħol f’Malta hu stramb, b’attività għolja ħafna fost in-nisa iżgħar fl-età segwit minn tnaqqis kbir (ara l-Panew A) mis-snin meta jkollhom it-tfal, f’kuntrast qawwi fl-UE27. Il-parteċipazzjoni tan-nisa fis-suq tax-xogħol f’Malta, kienet f'xejra pożittiva mill-bidu tas-snin 90[26], b'titjib minn madwar 30 % għal 44,1 % fl-2011. Kif muri fil-Panew B, hemm effett koorti li faċli tara, hekk kif in-nisa iżgħar fl-età qed jagħżlu li jidħlu fis-suq tax-xogħol u jibqgħu fl-impjieg. Bħala konsegwenza, id-diskrepanza mal-medja tal-UE qed toqrob madwar il-gruppi ta’ età. Kisba edukattiva ogħla, kif rifless f’żieda ta’ 50 % fis-sehem tan-nisa fl-età ta’ bejn 25 u 34 b'tal-anqas edukazzjoni sekondarja avvanzata bejn l-2000 u l-2009, ċertament kellha rwol f’dan it-titjib. Għadd ta’ politiki u prattiċi privati, bħal żieda fid-disponibbiltà ta’ faċilitajiet pubbliċi għall-indukrar tat-tfal, u bidla fl-attitudnijiet ta' amministrazzjoni fost l-intrapriżi Maltin lejn l-għoti ta’ arranġamenti ta’ xogħol aktar flessibbli, setgħu wkoll ikkontribwew. Fl-aħħar nett, fis-snin riċenti l-effett “ħaddiem miżjud” seta’ daħal fis-seħħ, hekk kif aktar u aktar djar jsibuha diffiċli biex iżommu l-livell tal-għajxien biss fuq introjtu wieħed. Grafika: Żieda fil-parteċipazzjoni tan-nisa fis-suq tax-xogħol Panew A: Il-parteċipazzjoni tan-nisa fis-suq tax-xogħol skont il-grupp ta’ età || Panew B: Paragun Cross-cohort bejn ir-rati ta’ parteċipazzjoni skont l-età Sors: Eurostat Hekk kif il-koorti iżgħar jixjieħ, id-distakk fil-parteċipazzjoni tal-UE27 huwa mistenni li jonqos. Madankollu, l-impatt ta’ meta ssir ġenitur għadu sinifikanti hekk kif id-diskrepanza fl-impjiegi bejn in-nisa fl-età ta’ 25 sa 49 snin bi u mingħajr tfal baqgħet fil-biċċa l-kbira l-istess mill-2005. Għalhekk, iż-żamma tal-isforzi politiċi bl-għoti ta’ faċilitajiet tal-kura tat-tfal u miżuri tajbin oħrajn favur il-familja hija importanti biex in-nisa jkunu jistgħu jdumu aktar fis-suq tax-xogħol. Il-mekkaniżmu tal-indiċjar awtomatiku tal-pagi jista' jkun ta’ sfida potenzjali għall-flessibbiltà tal-pagi, iżda hemm karatteristiċi ta’ mitigazzjoni. Il-mekkaniżmu tal-indiċjar tal-pagi ta' Malta għandu għadd ta’ żvantaġġi potenzjali li jista’ jkollhom implikazzjonijiet negattivi fuq il-kompetittività u l-aġġustament tas-suq tax-xogħol billi ttellef l-aġġustament tal-pagi reali, b’mod partikolari matul il-fażijiet ħżiena ħafna fiċ-ċiklu ekonomiku. Speċifikament, hu minqux fil-liġi u obbligatorju għall-ekonomija kollha kemm hi; l-indiċi tal-prezz jinkludi wkoll komponenti importati volatili ħafna, u dan jagħmel l-ekonomija vulnerabbli għal xokkijiet jew min-naħa tal-provvista ta’ kummerċ jew f'termini ta' xokkijiet ta' kummerċ (bħal qabża 'l fuq fil-prezzjiet taż-żejt) li jista’ jwassal għal żidiet fil-prezzijiet tal-pagi; u żieda b’rata fissa tista’ twassal għal kompressjoni tal-pagi, u għalhekk potenzjalment tista’ tiskoraġġixxi d-domanda għal ħaddiema bi ħlas aktar baxx. Is-sistema għandha impatt fuq il-finanzi pubbliċi kif ukoll permezz tal-indiċjar ta’ firxa ta’ trasferimenti soċjali u l-pagi tas-settur pubbliku. Madankollu, ir-riskji potenzjali huma kemxejn mitigati mill-fatt li s-sistema tirrappreżenta biss kumpens parzjali għall-inflazzjoni għal pagi mar-referenza “bażi” tal-pagi (li jammonta għal madwar 60 % tal-paga medja u huwa ogħla mill-paga minima attwali). Barra minn hekk, il-mekkaniżmu fih klawżoli ta' deroga fuq il-livell mikro u makro. Is-sistema deċentralizzata ta’ negozjar tal-pagi fil-livell tal-kumpanija tippermetti livell raġonevoli ta’ flessibilità fis-salarji mal-attivitajiet ekonomiċi. Rieżami possibbli tas-sistema se tkun iġġustifikata jekk jimmaterjalizzaw ir-riskji msemmija hawn fuq Il-faqar u l-esklużjoni soċjali Numru ta’ miżuri ġew stabbiliti biex irażżnu ż-żieda mir-riskju tal-faqar u l-esklużjoni soċjali. Is-sehem tal-popolazzjoni totali ta’ nies fir-riskju tal-faqar u l-esklużjoni soċjali f’Malta hu inqas mill-medja taż-żona tal-euro u tqabbel partikolarment b’mod favorevoli mal-Istati Membri l-ġodda. Madankollu, l-għadd ta’ nies f’riskju rat tkabbir iktar dinamiku f’Malta f’dawn l-aħħar snin. L-awtoritajiet qed jimmiraw li jilħqu l-għan tal-2020 billi jiġu mmirati gruppi vulnerabbli, bħalma huma t-tfal, l-anzjani u l-persuni li jgħixu f’familji bi dħul baxx. Għal dan l-għan, numru ta’ miżuri ġew implimentati sabiex itejbu l-impjegabbiltà, l-assistenza finanzjarja u l-prospetti ta' xiri ta' dar ta’ dawk li jgħixu fir-riskju tal-faqar jew l-esklużjoni soċjali. Miżuri biex jindirizzaw il-faqar tat-tfal jinkludu studju biex nifhmu aħjar l-għeruq tal-fenomenu u t-tisħiħ tal-provvista ta' kura 'l barra mid-dar għal tfal li ma jistgħux jgħixu mal-ġenituri tagħhom. 3.4. Miżuri strutturali li jippormwovu t-tkabbir ekonomiku u l-kompetittività Ineffiċjenzi fis-sistemi ta’ enerġija u trasport, dipendenza għolja fuq iż-żejt importat kif ukoll l-intensità baxxa ta’ R&Ż ikomplu joħolqu sfidi għall-kompetittività tal-ekonomija Maltija. It-tkabbir tal-produttività f’Malta baqa’ lura meta mqabbel mal-medja taż-żona tal-euro matul l-aħħar għaxar snin u ġie notevolment iktar dgħajjef milli fl-Istati Membri l-Ġodda. Is-sistema tat-trasport u l-provvista u d-distribuzzjoni tal-enerġija jibqgħu ineffiċjenti u Malta għadha 'l bogħod milli tilħaq l-miri nazzjonali tagħha ta’ Ewropa 2020 tal-ambjent u l-klima. Barra minn hekk, l-intensità relattivament baxxa ta' R&Ż toħloq ostakli għal pass ulterjuri 'l quddiem lejn ekonomija bbażata fuq l-għarfien li jagħtu spinta 'l quddiem għat-tkabbir tal-produttività. Fl-2012, ir-Rakkomandazzjonijiet tal-Kunsill għal Malta kellhom CSR dwar il-ħtieġa li titnaqqas id-dipendenza tal-ekonomija fuq iż-żejt impurtat permezz tal-promozzjoni tal-enerġija rinnovabbli, it-trawwim tal-effiċjenza fl-użu tal-enerġija u l-prijoritizzazzjoni fl-iżvilupp tal-infrastruttura. Fil-valutazzjoni tal-Kummissjoni, Malta għamlet xi progress fl-implimentazzjoni ta' dan is-CSR. Klima, trasport u ambjent Progress dwar it-tnaqqis tal-emissjonijiet biex jilħqu l-mira nazzjonali għall-2020 huwa baxx. Malta hija klassifikata fost l-aħħar tal-Istati Membri tal-UE fir-rigward id-distanza projettata mill-miri tal-emissjonijiet tagħhom għall-2020. Sakemm ma titteħidx azzjoni deċiżiva biex nimxu lejn ekonomija b’użu baxx tal-karbonju, Malta se jkollha tagħmel użu tal-krediti tal-karbonju sabiex jiġi evitat nuqqas ta’ konformità. Taħt l-Istrateġija Ewropa 2020, Malta impenjat ruħha biex tillimita l-emissjonijiet tal-gassijiet b’effett ta’ serra f’setturi mhux koperti mill-iskema tal-iskambju tal-kwoti tal-emissjonijiet minn 5 % (meta mqabbla mal-livell tal-2005), iżda skont l-aħħar projezzjonijiet tal-gvern l-emissjonijiet huma minflok mistennija li jiżdiedu bi 33 % matul dan il-perjodu. L-intensità kumplessiva tal-enerġija u tal-karbonju tal-ekonomija Maltija hija fil-biċċa l-kbira tagħha konformi ma’ dawk tal-pari tagħha, iżda d-dipendenza tagħha fuq l-importazzjoni ta’ żejt tal-fjuwil tqil tnaqqas ir-ritmu tal-progress biex jintlaħqu l-miri dwar il-klima u l-enerġija. L-emissjonijiet tat-trasport tat-triq f’Malta żdiedu bi kważi 6 % bejn l-2005 u l-2010, meta mqabbla mat-tnaqqis b’iktar minn 3 % fl-UE. Is-settur tal-iskart, li jserraħ ħafna fuq tal-iskart tal-miżbla, ikkontribwixxa aktar għaż-żieda fl-emissjonijiet tul dan il-perjodu. Huwa improbabbli, madankollu, li Malta tilħaq il-mira u l-għanijiet ta’ riċiklaġġ tal-2020 tal-Pjan Direzzjonali għall-Effiċjenza tar-Riżorsi (li prattikament tkun eliminata l-miżbla) mingħajr sforzi addizzjonali sinifikanti, inklużi sistemi ta’ inċentiv li jiffavorixxu l-prevenzjoni u l-ġbir separat. Għad hemm lok sinifikanti għat-titjib tal-effiċjenza u t-tnaqqis tal-emissjonijiet fis-settur tat-trasport. Is-settur tat-trasport bit-triq huwa responsabbli għal madwar nofs l-emissjonijiet totali li ġejjin minn setturi mhux tal-ETS koperti mill-mira u l-projezzjonijiet nazzjonali jimmiraw għal żieda qawwija fl-emissjonijiet sal-2020.[27] Rata għolja ħafna ta’ motorizzazzjoni mqabbla mal-età tal-flotta tal-karozzi, netwerk ineffiċjenti tat-toroq u preferenza stabbilita għal trasport privat irriżultaw f’żieda sinifikanti ta' problemi tal-konġestjoni fit-toroq u fl-emissjonijiet tal-karbonju. Għalhekk, miżuri li jtejbu 112 km ta’ netwerk tat-toroq strateġiċi arterjali u ta' distribuzzjoni (inklużi 51 km ta’ toroq eżistenti TEN-T) u sabiex titjieb l-effikaċja tat-trasport pubbliku se jkunu importanti biex jiżguraw mobbiltà interna sostenibbli. Ir-riforma tat-trasport pubbliku, imnedija fl-2011 u ppjanata sabiex tiġi mitmuma fl-2015, s’issa rriżultat f'użu modest biss tat-trasport pubbliku. Miżuri introdotti biex jagħmlu l-flotta tal-karozzi aktar sostenibbli, bħal livell minimu ta’ bijofjuwils fil-fjuwil tal-pitrolju fil-mezzi kollha tat-trasport, it-taxxa fuq ir-reġistrazzjoni tal-karozzi differenzjata, skema ta’ skrappjar ta’ karozzi u appoġġ finanzjarju kontinwu għal vetturi elettriċi u ibridi huma rilevanti lejn id-diversifikazzjoni u naqqset id-dipendenza fuq l-importazzjoni tal-karburanti. Madankollu, meta wieħed jikkunsidra l-kobor tal-isfida fis-settur tat-trasport, dawn il-miżuri ma jkunux biżżejjed biex jintlaħqu l-miri nazzjonali ta’ emissjonijiet ta’ gassijiet serra u l-impenji fit-trasport. Enerġija Is-settur tal-ġenerazzjoni tal-elettriku għaddej minn bidliet importanti, li jżidu l-effiċjenza. L-estensjoni tal-impjant tal-enerġija ta’ Delimara tpoġġiet f’użu kummerċjali f’Diċembru 2012, li wassal għal kisbiet notevoli fl-effiċjenza billi tippermetti impjant qadim li jiġi sostitwit. L-interkonnettur tal-elettriku mal-Italja ser iġib bidliet importanti lis-sistema tal-enerġija. Malta mhux se tibqa’ tkun gżira tal-enerġija iżolata, il-provvista tal-enerġija ser tkun aktar sikura u l-ġenerazzjoni tal-elettriku — irħas. Barra minn hekk, żieda fil-kapaċità tfisser li l-impjant tal-enerġija tal-Marsa ineffiċjenti jkun jista' jintefa, li se jtejjeb l-effiċjenza ġenerali u imbagħad jista’ jikkontribwixxi għal tariffi orħos tal-enerġija. Il-konnessjoni tal-grid tal-elettriku tal-Ewropa kontinentali se ssaħħaħ ukoll l-opportunità li jintegraw l-enerġija prodotta minn sorsi rinnovabbli, u b’hekk tgħin biex titnaqqas l-akbar rikors għal żejt tal-fjuwil tqil fil-ġenerazzjoni tal-elettriku. Il-proġett huwa issa miexi bi pass pożittiv u hu mistenni li jsir operattiv fl-2014. Barra minn hekk, il-Gvern qed jieħu passi lejn bidla minn fjuwil tqil għal gass naturali likwifikat (LNG) irħas u aktar favur l-ambjent bħala sors ewlieni tal-enerġija, li, jekk implimentati kif suppost, se jikkontribwixxu wkoll lejn it-tnaqqis fl-ispejjeż tal-ġenerazzjoni u għat-tnaqqis tal-emissjonijiet tal-gassijiet b’effett ta’ serra. Il-gass għandu preferibbilment jinkiseb minn terminal LNG, li jista' jitqies bħala pass intermedju qabel pipeline tal-gass, għalkemm il-fattibbiltà ta’ dan tal-aħħar huwa dubjuż minħabba d-daqs żgħir tas-suq domestiku. Is-sitwazzjoni finanzjarja diffiċli ta’ utilità tal-enerġija tal-Istat Enemalta għadha qed tippreżenta sfida għas-sigurtà tal-provvista tal-enerġija u għall-finanzi pubbliċi. L-Enemalta għandha dejn akkumulat ta’ EUR 687 miljun u għalhekk tirrappreżenta obbligazzjoni kontinġenti sinifikanti għall-finanzi pubbliċi.[28] Standard and Poor’s baxxiet il-klassifikazzjoni tal-kreditu tal-kumpanija għal sentejn konsekuttivi minħabba spejjeż għoljin[29] u profittabbiltà fqira tagħha.[30] Kien hemm ukoll telf fit-tul fid-distribuzzjoni tal-elettriku kif ukoll minħabba problemi biex tal-kejl bil-miters u l-kontijiet. Dawn il-fatturi jissuġġerixxu li l-vijabbiltà tal-kumpanija bbażata fuq il-qagħda attwali mhix sostenibbli. Barra minn hekk, Malta ma applikatx għal deroga temporanja mill-obbligu biex tbigħ b’irkant kwoti tal-karbonju lil impjanti tal-enerġija, sabiex Enemalta issa se jkollha tħallas għal dawn il-kwoti, li jista’ jżid il-problemi finanzjarji tal-kumpanija. Iżda jibqa’ l-fatt li l-attività mal-interkonnettur tal-elettriku ġdid u t-tnaqqis b’mod gradwali tal-impjant tal-enerġija ineffiċjenti tal-Marsa huma mistennija biex itaffu l-problemi finanzjarji tal-Enemalta u jistgħu jgħinu lill-kumpanija ssostni l-investimenti biex ittejjeb l-effiċjenza tagħha u r-reputazzjoni ambjentali. Il-vijabbiltà tal-kumpanija se tiddependi kruċjalment fuq it-tariffi tal-elettriku li jaqblu mal-ispejjeż ta' ġenerazzjoni u t-trażmissjoni. Is-sehem tal-elettriku prodott minn sorsi ta’ enerġija rinovabbli jibqa’ baxx ħafna. Skont l-aħħar dejta disponibbli għall-2011, il-perċentwali ta’ enerġija li tiġġedded, f’termini ta’ konsum gross finali ta’ enerġija kien 0,4 % li hu, sostanzjalment iktar baxx mill-ewwel mira interim prevista għall-2011-12 (2,1 %). Għalhekk, Malta għadha l-agħar interpretu fl-UE f’dan il-qasam u hija b'mod sinifikanti lura milli tilħaq il-mira tagħha għall-2020. L-isforzi biex tintlaħaq il-mira jiddependu l-aktar fuq tliet proġetti għall-enerġija mir-riħ fuq skala kbira. Iżda, il-progress huwa kajman — valutazzjoni tal-impatt ambjentali għall-akbar proġett tas-Sikka l-Bajda ġiet sottomessa lill-awtorità tal-ippjanar (MEPA), iżda hemm bżonn ta’ valutazzjoni addizzjonali. Fuq nota pożittiva, l-adozzjoni ta’ skemi ta’ kapaċità iżgħar, bħall-installazzjoni ta’ sistemi fotovoltajċi, il-ħiters tal-ilma solari u turbini microwind, qabżu l-livell mira tal-gvern, iżda dawn l-iskemi jagħtu kontribuzzjoni relattivament żgħira lejn l-ilħiq tal-mira għall-2020. Għalhekk, il-potenzjal għall-importazzjoni tal-elettriku prodott minn sorsi rinnovabbli permezz tal-interkonnettur mal-Italja jew l-użu ta' trasferimenti statistiċi puri jistgħu jiġu esplorati wkoll.[31] Il-PNR tal-2013 iħabbar it-tnedija ta’ strateġija komprensiva dwar l-enerġija rinnovabbli, li jesplora sorsi oħra ta’ enerġija, notevolment l-enerġija mill-baħar, biex jiġu indirizzati dawn l-isfidi sal-aħħar tas-sajf 2013. Rigward it-titjib tal-effiċjenza tal-enerġija, il-gvern żied l-isforzi tiegħu permezz ta' politiki rilevanti, bl-appoġġ tal-fondi tal-UE, li hija ħaġa pożittiva. Kollox ma’ kollox, l-azzjoni politika bi tweġiba għar-rakkomandazzjoni speċifika għall-pajjiż biex titnaqqas id-dipendenza fuq iż-żejt impurtat, iżżid l-isforzi biex tippromwovi l-użu effiċjenti tal-enerġija u żżid is-sehem ta’ enerġija minn sorsi rinnovabbli kienet rilevanti u kredibbli, iżda jidher li mhijiex ambizzjuża biżżejjed minħabba l-kobor tal-isfida. Riċerka u innovazzjoni Il-mira relattivament modesta nazzjonali għan-nefqa fuq ir-riċerka u l-iżvilupp intlaħqet. Il-livell ta' nefqa fuq riċerka u żvilupp (0,73 % tal-PDG fl-2011, qabża 'l fuq minn 0,67 % tal-PDG fl-2010) diġà laħaq u għadda l-mira nazzjonali ta' Ewropa 2020 grazzi għal żidiet kemm fl-ogħla edukazzjoni u l-infiq tan-negozji (li minnhom iktar minn 80 % huma minfuqa minn kumpaniji b'sjieda barranin). Il-mira nazzjonali, madankollu, hija modesta meta ġġudikata kontra l-mira mistqarra tal-gvern li tinbena ekonomija bbażata fuq l-għarfien mar-riċerka u l-innovazzjoni fil-qalba tagħha. Għalhekk, l-intenzjoni li tirrevedi l-mira, iddikjarata fl-NRP tal-2013, hija milqugħa tajjeb. Peress li n-negozji fil-biċċa l-kbira jiffinanzjaw ir-riċerka tagħhom stess u l-gvern ċentrali jipprovdi finanzjament għal riċerka pubblika u istituzzjonijiet ta’ edukazzjoni ogħla, finanzjament trasversali bejn dawn is-setturi huwa baxx ħafna, u dan idgħajjef qligħ miksub. Jinżammu l-isforzi tal-politika li saru s'issa biex jippermettu progress lejn ekonomija bbażata fuq l-għarfien. L-abbozz tal-Pjan Strateġiku Nazzjonali għar-Riċerka u l-Innovazzjoni għall-2011-2020 jżomm l-orjentazzjoni tan-negozju b’saħħitha fl-oqsma tat-teknoloġija tal-informazzjoni u tal-komunikazzjoni, is-saħħa u l-bijoteknoloġija, l-enerġija u t-teknoloġiji ambjentali kif ukoll il-valur miżjud tal-manifattura u s-servizzi. Fl-2012, Il-Kunsill Malti għax-Xjenza u t-Teknoloġija nieda Programm għall-Kummerċjalizzazzjoni li jgħin kumpaniji orjentati fir-riċerka u innovattivi, megħjuna minn diversi inizjattivi mmirati (pereż. “Business First”, one-stop-shop għan-negozji, u “Fond Fiduċjarju għal R&Ż&I” mwaqqfa permezz tal-Università ta’ Malta). Barra minn hekk, numru ta’ setturi tal-industrija ġew identifikati għal speċjalizzazzjoni futura, bħal logħob diġitali fejn strateġija ġiet ippubblikata fil-bidu tal-2012 biex jibnu l-pedamenti għall-iżvilupp tal-industrija tal-logħob tal-azzard f’Malta. Barra minn hekk, l-NRP tal-2013 iħabbar pjanijiet biex jipprovdi aktar trawwim leġiżlattiv u qafas regolatorju għall-iżvilupp ta' servizzi finanzjarji innovattivi. Il-konsultazzjoni mal-partijiet interessati għadha għaddejja u għadd ta’ bidliet leġiżlattivi biex jiġu implimentati fl-2013 qed jiġu kkunsidrati. Allinjament insuffiċjenti tal-Abbozz tal-Pjan Strateġiku Nazzjonali għar-Riċerka u l-Innovazzjoni 2011-20 mar-rekwiżiti għal “strateġija dwar ir-riċerka u l-innovazzjoni għall-ispeċjalizzazzjoni intelliġenti” (RIS3) u rabtiet dgħajfa bejn l-istituzzjonijiet tal-għarfien u n-negozji jxekklu aktar progress. Għal dan l-għan, il-gvern biħsiebu jiffinalizza Strateġija Innovattiva ta’ Speċjalizzazzjoni Intelliġenti li se tidentifika setturi b’potenzjal kbir għal tkabbir ibbażat fuq l-innovazzjoni sat-tielet kwart tal-2013. Funzjonament tas-suq intern Għad hemm sfidi b’rabta mal-iffunzjonar xieraq tas-suq intern. Prattiki diskriminatorji tal-ipprezzar jidhru li jippersistu, jostakolaw l-aċċess indaqs għal ċittadini mhux Maltin li huma residenti jew għandhom il-ħsieb li jsiru residenti f’Malta għal xi servizzi bażiċi, bħal telefonija, utilitajiet u t-trasport pubbliku. Tressqu għadd ta’ ilmenti minn ċittadini tal-UE residenti f’Malta, li wasslu għall-bidu ta’ proċeduri ta’ ksur mill-Kummissjoni Ewropea. Sadanittant, l-awtoritajiet varaw għadd ta’ inizjattivi rilevanti biex jtejbu l-funzjonament tas-suq intern bħall-att dwar in-negozji ż-żgħar, l-impenn sabiex jitnaqqas il-piż amministrattiv u l-inizjattiva tal-ekonomija soċjali. Filwaqt li l-implimentazzjoni tal-ewwel tnejn huwa avvanzat sew, il-proġett tal-ekonomija soċjali għadu f’fażi inizjali ta’ żvilupp. 3.5. Modernizzazzjoni tal-amministrazzjoni pubblika Minkejja li ġeneralment hemm ambjent li jiffavorixxi n-negozju, li jibbenefika minn attenzjoni politika sinifikanti, l-amministrazzjoni pubblika tbati minn ineffiċjenzi b’implikazzjonijiet negattivi għall-attività ekonomika. Numru ta’ riformi tejbu l-kapaċità tal-amministrazzjoni pubblika sabiex tappoġġja qafas ta' ambjent tan-negozju ġeneralment favur l-FDI u l-SMEs. Madankollu għad fadal diskrepanzi importanti, inkluż fis-sistema ġudizzjarja, li jaffettwaw ukoll il-kapaċità li jassorbu fondi tal-UE. L-ambjent tan-negozju Ingħatat attenzjoni politika sinifikanti fl-ambjent tan-negozju għall-SMEs. Id-Direttiva dwar il-Ħlasijiet Tard ġiet trasposta fil-liġi Maltija fl-2012. Dan kien milqugħ mill-partijiet interessati, għalkemm xi artikoli fid-Direttiva setgħu ma ġewx trasposti kif intenzjonat, li jista’ jfixkel l-utilità tagħha. Barra minn hekk, l-Att dwar in-Negozji Żgħar (Malta), għodda leġiżlattiva importanti li trawwem l-irwol tal-SMEs għat-tkabbir u l-kompetittività, ilha topera minn Ġunju 2011. B’mod partikolari, tpoġġi ‘test tal-SMEs’ fis-seħħ sabiex tidentifika l-impatt potenzjali ta’ kull leġiżlazzjoni ġdida proposta dwar imprendituri żgħar huwa mistenni li jwassal għal riżultati pożittivi. Għadha trid tiġi implimentata bis-sħiħ, madankollu. It-twaqqif ta’ “Negozju l-ewwel” one-stop-shop kienet inizjattiva oħra importanti biex ittaffi l-piż amministrattiv fuq l-SMEs u l-attività tiegħu fl-2012 tidher li qed tipproduċi riżultati pożittivi. Biex jiffavorixxi l-komunikazzjoni mal-komunità tan-negozji, ġie stabbilit Kunsill Konsultattiv għal Intrapriżi. Il-livell ta’ ambizzjoni f’dan il-qasam għad jista' jiżdied u l-Kunsill jidher li mhux suffiċjentement indipendenti mill-gvern. Kollox ma’ kollox, l-azzjoni politika biex jitjieb l-ambjent tan-negozju kienet rilevanti u ambizzjuża. Implimentazzjoni f’ċerti oqsma, madankollu, kienet sodisfaċenti, sitwazzjoni li xxekkel il-kredibbiltà kumplessiva tal-istrateġija tal-gvern. L-amministrazzjoni pubblika L-ineffiċjenzi jpoġġu l-assorbiment korrett u fil-ħin tal-fondi tal-UE f’riskju. Ċifri disponibbli sal-aħħar tal-2011 juru li Malta tesperjenza problemi sinifikanti bl-assorbiment tal-fondi tal-UE.[32] Filwaqt li r-rata ta’ għażla tal-proġetti huwa fuq l-istess livell tal-medja tal-UE, ir-rata tan-nefqa hi ferm taħtha, speċjalment għall-Fond Ewropew għall-Iżvilupp Reġjonali u l-Fond Soċjali Ewropew. Id-dewmien huwa minħabba kemm kapaċità amministrattiva insuffiċjenti u proċeduri kkumplikati u twal, b’mod partikolari fl-oqsma tal-akkwist pubbliku u permessi ambjentali. L-introduzzjoni tal-akkwist elettroniku, attwalment biss fis-seħħ għal proġetti li jiswew iktar minn EUR 120 000, parzjalment, tista’ tgħin billi jitħaffef il-proċess, iżda ma’ tmiem il-perjodu ta’ pprogrammar li qed joqrob hemm riskju dejjem akbar li mhux l-iffinanzjar kollu disponibbli tal-UE se jkun assorbit u l-għanijiet indikati mhumiex se jintlaħqu. Madankollu, is-sistemi ta’ ġestjoni u kontroll għall-fondi tal-UE jidhru li qed jitħaddmu b’mod sodisfaċenti u r-rata ta’ żbalji huwa baxx ħafna. Barra minn hekk, it-tranżizzjoni sħiħa tal-akkwist elettroniku, kif imħabbar fl-NRP tal-2013, tista' tikkontribwixxi wkoll sabiex itejbu l-amministrazzjoni tal-fondi tal-UE. Is-sistema ġudizzjarja Is-sistema ġudizzjarja ta’ Malta tidher li tbati minn nuqqasijiet. Sistema ġudizzjarja effiċjenti hija element prinċipali ta’ ambjent li jiffavorixxi n-negozju. It-Tabella ta’ Valutazzjoni tal-Ġustizzja[33] tal-UE tenfasizza li ż-żmien meħtieġ biex jiġu riżolti każijiet mhux kriminali, u b’mod partikolari, każijiet ċivili u kummerċjali hija waħda mill-itwal fl-UE. L-għadd ta’ każijiet pendenti fil-qorti ġenerali huwa għoli u r-rata ta’ każijiet magħluqa hija baxxa, li jindika li jinqalgħu iktar każijiet kull sena milli jiġu solvuti. Proċeduri twal ta’ insolvenza jistgħu jaffettwaw l-istabbiltà finanzjarja. L-ineffiċjenza fis-sistema ġudizzjarja tista' tfixxkel l-irkupru mgħaġġel ta’ kollateral fi żminijiet ta’ stress ekonomiku, u b’hekk tirriżulta f’telf dirett tal-bżonnijiet u rikapitalizzazzjoni fis-settur bankarju, u li taffettwa deċiżjonijiet ta’ self ta' istituzzjonijiet finanzjarji. Dan huwa partikolarment rilevanti minħabba espożizzjoni għolja tal-banek domestiċi għas-suq immobiljari f’forma ta’ kollateral. Ir-rapport Doing Business tal-Bank Dinji jindika nuqqasijiet fis-soluzzjoni ta’ proċeduri ta’ insolvenza, kif rifless f’irkupru baxx ħafna ta’ valur tal-assi għall-kredituri u t-tul ta’ żmien ta' proċeduri. Dan jidher ukoll li huwa r-riżultat ta’ falliment ineffiċjenti tal-proċeduri ta’ liġi, fejn Malta hija klassifikata l-aħħar fl-UE.[34] L-awtoritajiet nedew riforma ambizzjuża tas-sistema. Il-Programm Nazzjonali ta’ Riforma tal-2013 ħabbar it-tnedija ta' proċess ta’ riforma ġudizzjarja komprensiva. Kummissjoni speċjalizzata ġiet maħtura biex twettaq rieżami tas-sistema u tirrakkomanda miżuri ta’ politika. It-termini tar-rieżami huma wesgħin u jinkludu, fost l-oħrajn, ir-responsabilizzazzjoni tal-imħallfin, il-qrati ċivili, is-sistema ta’ għajnuna legali, l-użu tat-teknoloġiji tal-informatika, l-amministrazzjoni ta’ każijiet, mekkaniżmi ta’ soluzzjoni alternattiva tat-tilwim u l-implimentazzjoni ta’ ġustizzja ta' riparazzjoni. Il-pjanijiet ta’ politika huma rilevanti u ambizzjużi u l-kredibbiltà tagħhom se tiddependi fuq li jirrispettaw l-iskeda stabbilità, li biha l-Kummissjoni maħtura għandha tippreżenta r-rakkomandazzjonijiet tagħha sal-aħħar ta’ Ġunju u l-implimentazzjoni għandha tibda sa tmiem is-sena. 4. Tabella ta’ deskrizzjoni ġenerali Impenji għall-2012 || Valutazzjoni fil-qosor Rakkomandazzjonijiet speċifiċi għall-pajjiż (CSRs) CSR 1: Issaħħaħ l-istrateġija baġitarja fl-2012 permezz ta’ miżuri addizzjonali permanenti, sabiex tiżgura li jkun hemm progress adegwat lejn l-OTM u li żżomm id-defiċit taħt it-3 % tal-PDG mingħajr rikors lejn miżuri ta’ darba. Tkompli l-konsolidazzjoni fiskali b’pass xieraq, biex wara li jseħħ dan, sabiex tagħmel progress suffiċjenti lejn l-OTM, inkluż li tilħaq il-valur referenzjarju għan-nefqa, kif ukoll lejn konformità mal-valur referenzjarju għat-tnaqqis tad-dejn, billi tispeċifika l-miżuri konkreti bħala sostenn għall-miri tad-defiċit mill-2013, filwaqt li tkun lesta li tieħu miżuri addizzjonali f’każ ta’ nuqqasijiet. Timplimenta, sa tmiem l-2012 l-aktar tard, qafas fiskali multiannwali bbażat fuq ir-regoli u vinkolanti. Iżżid il-konformità fiskali u tiġġieled l-evażjoni tat-taxxa, u tnaqqas l-inċentivi fir-rigward tal-livelli tad-dejn fit-tassazzjoni korporattiva. || Is-CSR ma ġietx implimentata. Ir-riżultat tal-2012 kien agħar minn dak immirat u kien ogħla mit-3 % tal-valur ta’ referenza tal-PDG, u dan jimplika devjazzjoni mill-pjan ta’ aġġustament lejn l-għan fuq terminu medju ta’ żmien. Barra minn hekk, mhux il-miżuri kollha li jirfdu l-istrateġija mill-2013 'il quddiem huma mniżżla fil-programm. Il-programm jippjana ritmu ġeneralment xieraq ta’ aġġustament lejn l-għan fuq terminu medju u tnaqqis gradwali fil-proporzjon tad-dejn wara l-2014. B’kuntrast ma’ dan, il-projezzjoni tar-rebbiegħa tas-servizzi tal-Kummissjoni tbassar titjib marġinali biss fil-bilanċ strutturali u żieda kontinwa fil-proporzjon tad-dejn fl-2013-14. Ma ttieħdet l-ebda azzjoni konkreta għar-riforma tal-qafas fiskali jew biex jiġi indirizzat il-preġudizzju tad-dejn fit-tassazzjoni koporattiva. Sar xi progress fiż-żieda tal-konformità tat-taxxa u l-ġlieda kontra l-evażjoni tat-taxxa, iżda riżultati konkreti għad iridu jimmaterjalizzaw ruħhom. CSR 2: Tieħu azzjoni, mingħajr iktar dewmien, biex tiżgura s-sostenibbiltà fit-tul tas-sistema tal-pensjonijiet, inkluż b’żieda fl-età effettiva tal-irtirar, inkluż permezz ta’ aċċellerazzjoni sinifikanti taż-żieda progressiva fl-età statutorja tal-irtirar meta mqabbla mal-leġiżlazzjoni preżenti u permezz ta’ rabta ċara bejn l-età statutorja tal-irtirar u l-istennija tal-għomor, u miżuri li jħeġġu t-tfaddil għal pensjoni privata. Tieħu miżuri sabiex iżżid il-parteċipazzjoni ta’ ħaddiema iktar avvanzati fl-età fil-forza tax-xogħol u tiskoraġġixxi l-użu ta’ skemi ta’ rtirar kmieni. || Malta m'għamlet l-ebda progress fl-implimentazzjoni ta’ din is-CSR f’termini tar-riforma tas-sistema tal-pensjonijiet. Sar biss progress limitat f’termini ta’ attirazzjoni ta' ħaddiema aktar anzjani fis-suq tax-xogħol. L-inċentivi fiskali li daħlu fis-seħħ, flimkien ma’ riforma tal-pensjoni attwali, għenu biex isaħħu l-parteċipazzjoni fis-suq tax-xogħol ta’ ħaddiema akbar fl-età, għalkemm dan il-grupp ta’ età kbira għad għandu potenzjal ta’ tkabbir. Strateġija għall-anzjanità attiva għad trid tingħata. CSR 3: Tieħu passi sabiex tnaqqas ir-rata għolja ta’ tluq bikri mill-iskola. Iżżomm l-isforzi politiċi fis-sistema edukattiva biex tqabbel il-ħiliet mitluba mis-suq tax-xogħol. Ittejjeb il-provvista u l-affordabbiltà ta’ ċentri tal-kura tat-tfal u ta’ barra mill-iskola, bl-għan li jitnaqqas id-distakk bejn is-sessi fl-impjiegi. || Malta għamlet xi progress fl-implimentazzjoni din is-CSR. Il-miżuri kontra t-tluq bikri mill-iskejjel diġà fis-seħħ jidhru li huma fid-direzzjoni t-tajba, filwaqt li l-implimentazzjoni korretta tagħhom u l-evalwazzjoni tal-impatt tagħhom se tkun kruċjali. Madankollu, il-kwistjoni għadha qasam ta’ tħassib u l-kamp ta' applikazzjoni għal azzjoni ulterjuri jibqa’ hemm. Minħabba n-natura fit-tul ta’ bosta miżuri maħluqa biex jippromwovu t-tlaqqigħ tal-ħiliet, għadu kmieni wisq biex jiġi vvalutat l-impatt tagħhom, iżda l-prinċipji ġenerali jidhru li jmorru fid-direzzjoni t-tajba. Malta qiegħda wkoll b’mod pożittiv tindirizza l-kwistjoni ta’ faċilitajiet ta’ kura tat-tfal u ta’ barra mill-iskola, għalkemm għad hemm lok għal titjib. CSR 4: Tieħu l-passi neċessarji ulterjuri biex tirriforma, f’konsultazzjoni mas-sħab soċjali u f’konformità mal-prattiki nazzjonali, is-sistema ta’ negozjar tal-pagi u l-indiċjar tal-pagi, sabiex dawn jirriflettu aħjar l-iżviluppi fil-produttività tal-ħaddiema, u tnaqqas l-impatt tal-prezzijiet tal-importazzjonijiet fuq l-indiċi. || Ma sar l-ebda progress dwar din is-CSR. CSR 5: Sabiex tonqos id-dipendenza ta’ Malta fuq iż-żejt impurtat, iżżid l-isforzi biex tippromwovi l-użu effiċjenti tal-enerġija u żżid il-proporzjon tal-enerġija ġġenerata minn sorsi rinnovabbli, billi timmonitorja bir-reqqa l-mekkaniżmi eżistenti ta’ inċentiv u tipprijoritizza t-tkomplija tal-iżvilupp tal-infrastruttura, inkluż billi tinbena konnessjoni tal-elettriku ma’ Sqallija. || Kien hemm progress limitat fl-implimentazzjoni ta’ din is-CSR. Fl-2012, Malta allokat fondi strutturali għal enerġija rinnovabbli biex tiffrankalhom fis-settur tat-trasport u l-iskart. Għalkemm dan iffoka fondi fuq il-produzzjoni tal-enerġija koperti mill-ETS u RES tal-mira ewlenija, ġegħelhom imorru lil hinn mill-indirizzar ta' setturi mhux tal-ETS fejn l-emissjonijiet qed jiżdiedu lil hinn mill-mira impenjata. Huwa mistenni li l-proġett tal-Interkonnettur se jkun implimentat sal-aħħar tal-2013, iżda dan ġie imdewwem qabel. Għalkemm Malta tista' tiffaċċja problemi fl-implimentazzjoni ta' xi proġetti tar-riħ, hemm ċertament kamp ta' applikazzjoni għall-promozzjoni ta' RES ieħor. Pereżempju spejjeż tal-elettriku minn PV għandhom ikunu baxxi minħabba li hemm ħafna radjazzjoni solari. Ukoll l-użu ta’ bijokarburanti importati jista’ jkun ikkunsidrat. Fi kwalunkwe każ Malta jeħtiġilha jkollha strateġija dwar kif għandha tissodisfa l-miri tagħha għall-enerġija rinnovabbli. CSR 6: Biex issaħħaħ is-settur bankarju, għandha tieħu miżuri biex tnaqqas ir-riskji potenzjali li jirriżultaw mill-espożizzjoni kbir għas-suq immobiljari. Tieħu miżuri biex tkompli ssaħħaħ id-dispożizzjonijiet f’każ ta’ telf minn indeboliment. || Malta għamlet xi progress fl-implimentazzjoni ta' din is-CSR. Iż-żewġ regolaturi nazzjonali, il-Bank Ċentrali ta’ Malta u l-Awtorità għas-Servizzi Finanzjarji ta’ Malta, bdew taħditiet dwar ir-riformi tal-Att Bankarju. Il-miżuri ppjanati huma rilevanti, iżda għadhom fl-istadju tal-abbozzar. Ewropa 2020 (miri nazzjonali u progress) Rata ta’ impjiegi fil-mira: || 63,1% (2012) – Malta qabżet il-mira modesta tal-2020 ta' 62,9%. Mira ta' R&Ż: 0,68% tal-PDG || 0,73% tal-PDG (2011) — Malta diġà qabżet il-mira modesta għall-2020 L-emissjonijiet tal-gassijiet b'effett ta’ serra: Il-Mira Nazzjonali: żieda limitata sa + 5 % (meta mqabbla mal-emmissjonijiet tal-2005, l-emissjonijiet ETS li mhumiex koperti minn din il-mira nazzjonali) || Il-bidla fl-emissjonijiet tal-gassijiet serra bejn l-2005 u l-2010: +10 % Skont l-aħħar projezzjonijiet nazzjonali sottomessi lill-Kummissjoni u filwaqt li jitqiesu l-miżuri eżistenti, huwa mistenni li l-mira mhux se tintlaħaq: + 33 % fl-2020 meta mqabbel mal-2005 (previżjoni ta’ lakuna ta’ 28 punt perċentwali meta mqabbla mal-mira). Il-mira tal-enerġija rinnovabbli 10 % Is-sehem tal-enerġija rinnovabbli fil-modi kollha tat-trasport: 10 % || Is-sehem mit-total tal-enerġija rinnovabbli fil-konsum gross finali tal-enerġija kien 0,4 % fl-2011 u 0,0 % fis-settur tat-trasport. (Sors: Eurostat. April 2013. Għall-2011, ilmenti ta' bijofjuwils rappurtati b'mod formali skont l-Artikolu 17 u 18 tad-Direttiva 2009/28/KE huma inklużi). Il-mira nazzjonali indikattiva għall-effiċjenza fl-enerġija għall-2020: 22 % tal-mira ta’ ffrankar tal-enerġija jew 235.254toe sal-2020 (b’mira intermedjarja għall-2014 ta’ 15 % jew 144.876toe). Dan jimplika l-ilħuq ta' livell tal-2020 ta' konsum primarju ta' enerġija ta' 0.825 Mtoe u konsum final ta' enerġija ta' 0.493 Mtoe. || Malta stabbilixxiet mira nazzjonali indikattiva għall-effiċjenza fl-enerġija f’konformità mal-Artikoli 3 u 24 tad-Direttiva dwar l-Effiċjenza Enerġetika (2012/27/UE) Madankollu, Malta tat kif meħtieġ, it-termini ta’ livell assolut ta’ konsum tal-enerġija primarja u finali fl-2020, u pprovdiet informazzjoni dwar il-bażi fuq liema d-dejta ġiet ikkalkulata. Mira tat-tluq bikri mill-iskola: il-mira ta' 29% kienet ibbażata fuq ċifri qodma u llum mhijiex tajba. Mira ġdida hija mistennija li tiġi stabbilita fix-xhur li ġejjin. || Dejta sħiħa skont il-klassifikazzjoni l-ġdida hija disponibbli biss wara l-2010 u għalhekk mhijiex komparabbli ma’ dejta sa 2009. Rata tat-tluq bikri mill-iskola: 22,6% fl-2012; 23,6 % fl-2011; 24,8 % fl-2010; Mira għall-edukazzjoni terzjarja: 33 % || Rata tal-edukazzjoni terzjarja: 21,5 % fl-2010; 21,4 % fl-2011; 22,4 % fl-2012; Sar progress limitat biex tintlaħaq il-mira. Mira tar-riskju ta’ faqar jew tal-esklużjoni soċjali: || 88,000 f’riskju (2011) 5. Anness Tabella I. Indikaturi Makroekonomiċi Tabella II. Paragun tal-iżviluppi u l-previżjonijiet makroekonomiċi Tabella III. Kompożizzjoni tal-aġġustament baġitarju Tabella IV. Dinamika tad-dejn Tabella V. Indikaturi ta’ sostenibbiltà. Tabella VI. Indikaturi ta’ tassazzjoni Tabella VII. Indikaturi tas-suq tax-xogħol Tabella VIII: Indikaturi tas-suq tax-xogħol u dawk soċjali Tabella IX. Indikaturi tal-prestazzjoni fis-suq tal-prodotti u tal-politika Tabella X. Tkabbir Ekoloġiku [1] COM(2012) 321 final tat-30 ta' Mejju 2012 [2] ĠU C 219 tal-24 ta’ Lulju 2012 [3] COM (2012) 750 finali [4] COM (2012) 751 finali [5] 13-ir reviżjoni fil-fond ġew ippubblikati fl-10 ta’ April 2013. Filwaqt li magħżul għal reviżjoni fil-fond fl-AMR, Ċipru kien fl-aħħar mill-aħħar mhux rivedut taħt il-Proċedura għall-Iżbilanċ Makroekonomiku (MIP) minħabba l-preparazzjonijiet avvanzati għal programm ta’ assistenza finanzjarja. [6] Manwel Debono (2012), Malta, May 2012 – Undeclared Work Update, Malta European Employment Observatory; http://www.eu-employment-observatory.net/resources/reports/UndeclaredWorkUpdate-Malta.pdf. [7] Id-diskrepanza fl-impjiegi meta mqabbla mal-medja tal-UE hija partikolarment kbira għan-nisa u għall-ħaddiema ikbar fl-età. [8] Il-programm ma jidentifikax dawn il-punti bħala ta’ darba biss. Skont il-programm, miżuri ta’ darba fl-2012 ammontaw għal 0,1% tal-PDG. [9] Fl-aħħar ta’ Novembru 2012, il-gvern preċedenti ppreżenta l-abbozz tal-baġit tal-2013 li naqas milli jirċievi l-approvazzjoni parlamentari. F’April 2013, il-Gvern il-ġdid ippreżenta u approva l-baġit tal-2013, li kien fil-biċċa l-kbira simili għal dak li kien oriġinarjament ppreżentat f’Novembru 2012 u kien ibbażat fuq mira ta' żbilanċ għall-2012 ta’ 2,3% tal-PDG, punt perċentwali 1 inqas mir-riżultat notifikat. [10] Fl-2014, id-differenza fil-projezzjonijiet tat-tkabbir kienet marġinali imma l-kompożizzjoni hija differenti, bil-programm li jassumi ritmu aħjar għall-ħolqien tax-xogħol. [11] Bilanċ nett aġġustat ċiklikament ta' miżuri ta’ darba u dawk temporanji, ikkalkulati mill-ġdid mis-servizzi tal-Kummissjoni fuq il-bażi tat-tagħrif provdut fil-programm, permezz tal-użu tal-metodoloġija komunament maqbula. [12] Il-bilanċ tal-baġit tal-gvern aġġustat b’mod ċikliku, nett ta’ miżuri ta’ darba u miżuri temporanji u pagamenti ta’ interessi. Bilanċ primarju attwali jista’ jkun indikatur qarrieqi peress li dan jirrifletti wkoll effetti temporanji tad-devjazzjonijiet ċikliċi tar-riżultar mit-tendenza sottostanti tiegħu. Il-bilanċ strutturali primarju jippermetti li wieħed jifred dawn l-influwenzi temporanji ta’ differenza fil-produzzjoni fuq il-bilanċ primarju tal-gvern u li jkun hemm stampa ċara tal-prestazzjoni baġitarja. [13] Skont ix-xenarji ta’ referenza tal-Grupp ta’ Ħidma dwar it-Tixjiħ, kif ippubblikat fir-Rapport ta' Tixjiħ tal-2012, disponibbli f'http://ec.europa.eu/economy_finance/publications/european_economy/2012/2012-ageing-report_en.htm. [14] Il-mortalità tat-trabi f’Malta hija ta’ 5.5 għal kull 1,000 twelid tal-ħajja (4,1 f’UE), rati ta’ mortalità maneġġabbli jew evitabbli , jiġifieri dawk li jistgħu jiġu mnaqqsa fil-preżenza ta’ kura f’waqtha u effettiva, huma għoljin f’sensiela ta’ kawżi importanti ta’ mwiet (AMIEHS, 2011, http://amiehs.lshtm.ac.uk/). [15] F’Malta, hemm madwar 71,2 tobba ġeneralisti għal kull 100,000 abitant (99,3 fl-UE) u s-sehem ta’ tobba ġenerali fost it-tobba kollha huwa ta’ 21 % (31 % fl-UE). [16] L-iskadenza legali għat-traspożizzjoni hija l-31 ta’ Diċembru 2013. Madankollu, il-Kapijiet ta’ Stat u ta’ Gvern tal-Istati Membri taż-żona tal-euro impenjaw ruħhom li jittrasponu sal-aħħar tal-2012. [17] Il-“fażi 1” tal-evalwazzjoni bejn il-pari mwettqa skont il-Forum Globali tal-OECD dwar it-Trasparenza u l-Iskambju ta’ Informazzjoni fuq Għanijiet ta’ Taxxa. Aktar informazzjoni hija disponibbli http://www.oecd.org/countries/malta/peerreviewreportofmalta-phase1legalandregulatoryframework.htm [18] L-industrija tal-logħob remot timpjega madwar 4% tal-forza tax-xogħol totali. Malta bħalissa teżenta dawn l-attivitajiet mill-VAT. Madankollu, mill-2015, il-VAT għandha tiġi imposta fuq il-bażi ta’ fejn ikun jinsab il-klijent li tista’ taffettwa l-attrazzjoni ta’ Malta għall-industrija b’konsegwenzi potenzjalment negattivi għall-ġbir tat-taxxa korporattiva u l-impjiegi. [19] Skont il-metodoloġija tal-Bank Ċentrali ta’ Malta, dawn huma l-banek li huma l-aktar rilevanti għal stabbiltà finanzjarja domestika minħabba li n-negozju prinċipali tagħhom huwa l-ġbir ta' depożiti tar-residenti u l-provvista ta' self lil residenti. Dawn jammonta għal madwar 97% ta’ kull self tar-residenti u 96 % tad-depożiti tar-residenti kollha. [20] Ara Central Bank of Malta, Financial Stability Report 2011, September 2012. [21] Il-Bord Konġunt għall-Istabbiltà Finanzjarja se jikkonsisti f’żewġ membri mill-Bank Ċentrali ta’ Malta u l-Awtorità għas-Servizzi Finanzjarji ta’ Malta kull wieħed. Dan għandu jkun presedut mid-Deputat Gvernatur tal-Bank Ċentrali, li se jkollu l-vot deċiżiv jekk l-erba’ Membri jonqsu milli jilħqu ftehim dwar politika ta' rakkomandazzjoni. [22] Filwaqt li l-Pilastru I jiffissa parametru ġenerali dwar ir-rekwiżit għal adegwatezza tal-kapital rekwiżit, il-Pilastru II jippermetti lis-superviżuri nazzjonali sabiex jindirizzaw iktar riskji idjosinkratiċi. Inkluż riskju taħt il-Pilastru II li jagħti lir-regolaturi nazzjonali firxa usa’ ta’ għodod biex jissorveljaw il-livell ta' riskju ta' banek u li japplikaw ġudizzju prudenzjali jekk ir-riskji huma meqjusa bħala għolja wisq. [23] Ċifri dwar it-Tluq Bikri mill-Iskola huma taħt analiżi mill-uffiċċju Malti tal-Istatistika u l-Eurostat minħabba klassifikazzjoni ġdida ta’ ċerti kwalifiki fil-livell sekondarju. Skont id-dejta l-ġdida, ir-rata tat-tluq bikri mill-iskola tal-2012 kienet madwar 10 punti perċentwali inqas mill-metodoloġija l-antika. Fil-preżent, ċifri skont il-klassifikazzjoni l-ġdida huma disponibbli biss wara l-2010 u għalhekk mhumiex komparabbli ma’ dawk sa 2009. Fid-dawl ta’ dan, l-awtoritajiet waslu biex jippreżentaw mira ġdida għall-2020, abbażi tad-dejta l-ġdida. [24] Iż-żieda hija mbassra li tiġi primarjament fin-numru ta’ professjonisti u tekniċi. Fl-istess ħin, id-domanda għal kwalifika baxxa tal-impjiegi, li attwalment tirrappreżenta sehem ħafna ikbar fit-total f’Malta meta mqabbel mal-medja għaż-żona tal-euro, huwa li jkun hemm tnaqqis ċar. [25] Il-mira nazzjonali attwali tal-2020 ta’ 62,9% hija aktar baxxa mill-projezzjoni tal-2020 ta’ 65,4% minn Grupp ta’ Ħidma dwar it-Tixjiħ użata fir-Rapport dwar it-Tixjiħ tal-2012. [26] Ara wkoll Caruana, Kevin. Female Labour Market Participation in Malta: A Lisbon Agenda Perspective, Bank of Valletta Review, No. 33, Spring 2006 [27] Ir-rapport tal-EEA annwali tal-emissjonijiet tal-GHG u x-xejriet fl-Unjoni Ewropea, 2012 [28] Pjan ta’ ristrutturar ta' dejn għall-Enemalta, adottat mill-awtoritajiet f’Diċembru 2012, jikkonċerna madwar nofs id-dejn attwali tal-kumpanija (li, fi tmiem l-2010 u li jinkludi biss self mill-bank u self ieħor, kien jammonta għal EUR 687 miljun, jew EUR 836 miljun meta jiżdiedu wkoll miżuri relatati mal-kummerċ u ammonti pagabbli oħrajn). Id-dejn tal-Enemalta jammonta għal madwar 60% gross tad-dejn garantit mill-gvern. [29] Spejjeż għoljin jirriflettu l-fatt li l-impjant tal-enerġija ineffiċjenti ħafna tal-Marsa għadu qed jintuża, lil hinn sew mill-ħajja ppjanat tiegħu, li jinolvi multi għax qed jinqabżu l-limiti ambjentali. [30] Bħala riżultat ta’ intervent mill-gvern, minkejja li huma diġà għoljin meta mqabbla ma’ standards tal-UE għas-settur korporattiv, it-tariffi tal-elettriku f’Malta ma jirriflettux għal kollox l-ispejjeż. [31] Id-Direttiva dwar l-Enerġija Rinnovabbli tippermetti l-użu ta’ mekkaniżmi kooperattivi biex tinkiseb il-mira globali għall-enerġija rinnovabbli. Dan il-prinċipju ma jistax japplika għall-kisba tal-mira tal-enerġija rinnovabbli fit-trasport. [32] Il-politika ta’ koeżjoni: Ir-Rapport strateġiku tal-2013 fuq il-programm ta' implimentazzjoni għal 2007-13 disponibbli f' http://ec.europa.eu/regional_policy/how/policy/doc/strategic_report/2013/strat_report_2013_mt.pdf [33] http://ec.europa.eu/justice/effective-justice/files/justice_scoreboard_communication_en.pdf [34] http://ec.europa.eu/enterprise/policies/sme/business-environment/files/business_dynamics_final_report_en.pdf