Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar il-“Fiduċja, privatezza u sigurtà għall-konsumaturi u l-impriżi fl-Internet tal-oġġetti”

(opinjoni fuq inizjattiva proprja)

(2018/C 440/02)

Relatur: Carlos TRIAS PINTÓ Korelatur: Dimitris DIMITRIADIS

Deċiżjoni tal-Assemblea Plenarja 15.2.2018 Bażi legali Artikolu 29(2) tar-Regoli ta’ Proċedura Opinjoni fuq inizjattiva proprja Sezzjoni kompetenti Sezzjoni Speċjalizzata għas-Suq Uniku, il-Produzzjoni u l-Konsum Adottata fis-sezzjoni 4.9.2018 Adottata fil-plenarja 19.9.2018 Sessjoni plenarja Nru 537 Riżultat tal-votazzjoni (favur/kontra/astensjonijiet) 182/3/2

1. Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

1.1. L-Internet tal-oġġetti (minn issa ’l quddiem IoT), minħabba l-interkonnettività tiegħu tal-persuni u l-oġġetti, jirrappreżenta firxa wiesgħa ta’ opportunitajiet għaċ-ċittadni u l-impriżi, li jkollom jiġu akkumpanjati minn serje ta’ garanziji u kontrolli biex tiġi żgurata implimentazzjoni kif imiss.

1.2. Peress li wieħed mill-pilastri tal-IoT huwa li d-deċiżjonijiet jittieħdu b’mod awtomatiku mingħajr l-intervent tal-bniedem, għandu jiġi żgurat li d-deċiżjonijiet ma jdħajfux id-drittijiet tal-konsumaturi jew iwasslu għal riskji ta’ natura etika jew imorru kontra l-prinċipji u d-drittijiet fundamentali tal-bniedem.

1.3. Il-KESE jitlob lill-istituzzjonijet Ewropej u lill-Istati Membri biex:

1.3.1. jiżguraw il-protezzjoni tas-sigurtà u tal-privatezza, permezz tal-ħolqien ta’ oqfsa regalotarji adegwati, li jipprevedu miżuri stretti ta’ segwitu u kontroll;

1.3.2. jiddefinixxu bmod ċar ir-responsabbiltà tal-operaturi kollha fil-katina tal-provvista tal-prodotti u l-flussi tal-informazzjoni relatati, sabiex b’hekk jiġu evitati lakuni legali meta diversi produtturi u distributuri jkunu involuti fl-istess ħin;

1.3.3. jistabbilixxu riżorsi adatti u mekkaniżmi effettivi ta’ koordinazzjoni bejn il-Kummissjoni Ewropea u l-Istati Membri sabiex tiġi żgurata applikazzjoni koerenti u armonizzata kemm tal-leġislazzjoni soġġetta għal reviżjoni kif ukoll tar-regoli l-ġodda, u fl-istess ħin jiġi indirizzat l-ambjent internazzjonali;

1.3.4. jissorveljaw l-iżvilupp ta’ teknoloġiji emerġenti assoċjati mal-IoT, li jiggarantixxu sigurtà għolja, trasparenza sħiħa u aċċessibilità ġusta;

1.3.5. jippromovu l-inizjattivi Ewropej u internazzjonali ta’ standardizzazzjoni biex jiġu żgurati l-affidabbiltà, id-disponibbiltà, ir-reżiljenza u l-manutenzjoni tal-prodotti;

1.3.6. jissorveljaw is-swieq u jippreservaw kundizzjonijiet ekwi fl-implimentazzjoni tal-IoT, billi tiġi evitata l-konċentrazzjoni ta’ poter ekonomiku transnazzjonali bl-atturi l-ġodda tat-teknoloġija;

1.3.7. jintrabtu li jippromovu azzjonijiet ta’ sensibilizzazzjoni u bini ta’ kapaċità fil-ħiliet diġitali, li jirriflettu r-riċerka bażika u l-innovazzjoni f’dan il-qasam;

1.3.8. jiggarantixxu l-applikazzjoni sħiħa u l-użu effettiv tal-metodi ta’ soluzzjoni alternattiva għat-tilwim kemm offlajn kif ukoll onlajn (ADR u ODR);

1.3.9. iħeġġu l-eżistenza, l-implimentazzjoni u l-funzjonament effettiv ta’ sistema Ewropea ta’ azzjonijiet fi grupp li tagħmel possibbli t-tneħħija u l-kisba ta’ kumpens anke għal sitwazzjonijiet fejn l-użu tal-IoT jikkawża danni jew preġudizzji ta’ natura kollettiva, kif ser ikun il-każ taħt il-Patt Ġdid għall-Konsumaturi.

1.4. Il-fiduċja tal-konsumaturi tinbet mill-konformità stretta mal-leġislazzjoni rilevanti u l-komunikazzjoni tal-aħjar prattiki tal-impriżi fil-qasam tal-privatezza u s-sigurtà, u huwa dmir tal-istituzzjonijiet li jorbtuhom mal-istrateġiji tar-responsabbiltà soċjali korporattiva u l-investimenti soċjalment responsabbli.

1.5. L-impatt soċjali u ekonomiku tal-IoT ser jiżdied b’mod pożittiv fil-mod ta’ kif jintrabat b’mod adegwat mal-iżvilupp ta’ politiki soċjoambjentali fil-qafas tal-ekonomija kollaborattiva, l-ekonomija ċirkolari u l-ekonomija tal-funzjonalità.

2. Sfond u kuntest

2.1. Matul dawn l-aħħar ħmistax-il sena, l-invażjoni tal-Internet irriżultat f’tibdil f’kull qasam tal-ħajja ta’ kuljum, u influwenzat id-drawwiet differenti tal-konsumaturi. Huwa mistenni li fl-għaxar snin li ġejjin, ir-rivoluzzjoni tal-Internet tal-IoT se tilħaq is-setturi tal-enerġija, tal-agrikola u tat-trasport, kif ukoll l-aktar setturi tradizzjonali tal-ekonomija u s-soċjetà. Dan iwassal għat-tfassil ta’ politiki globali li jindirizzaw b’mod intelliġenti dan it-tfixkil teknoloġiku.

2.2. Il-kunċett ta’ IoT żviluppa mill-Istitut tat-Teknoloġija ta’ Massachusetts (MIT), u prinċipalment jissejjes fuq dinja mimlija b’sistemi totalment konnessi ma’ xulxin b’mod li jistgħu jiġu awtomatizzati flimkien ma’ proċessi differenti interoperabbli. Min-naħa tagħha, l-Unjoni Ewropea qiegħda tħejji biex tindirizza l-konverġenza diġitali u l-isfidi l-ġodda tal-IoT mit-tnedija tal-pjan “i2010: A European Information Society for growth and employment” ( 1 ) , sal-Pjan ta’ Azzjoni reċenti tal-IoT; ara d-dokument “Progress għall-Internet tal-oġġetti fl-Ewropa”, li fl-2016 ifforma parti mill-Komunikazzjoni “Id-Diġitalizzazzjoni tal-Industrija Ewropea. Ingawdu l-benefiċċji kolha ta’ Suq Uniku Diġitali” ( 2 )

2.3. Il-KESE ddikjara l-pożizzjoni tiegħu f’bosta okkażjonijiet dwar ir-raba’ rivoluzzjoni industrijali, li hija kkaratterizzata mill-konverġenza ta’ teknoloġiji diġitali, fiżiċi u bijoloġiċi, u jiġbed l-attenzjoni għall-Opinjoni tal-2017 ( 3 ) dwar is-suġġett. Essenzjalment, l-IoT huwa l-qasam ideali għall-aktar forom avvanzati tal-IA u fejn jiġu ttestjati l-prinċipji stabbiliti mill-KESE, b’mod partikolari l-prinċipju “fil-kontroll tal-bniedem”.

2.4. Ta’ spiss, is-sistemi tal-IoT ikunu nieqsa mil-liġijiet ta’ awtentifikazzjoni meħtieġa biex tinżamm is-sigurtà tad-data tal-utent. Dan jagħti lok għal problemi, minħabba li s-sistemi, id-data u l-membri fil-katina tal-provvista jkunu esposti għal nuqqas ta’ sigurtà.

2.5. It-teknoloġiji emerġenti bħall-katina ta’ blokok tat-tranżazzjonijiet jistgħu jsolvu problemi ta’ sigurtà u fiduċja: din tista’ tintuża biex tintraċċa l-kejl tad-data minn sensuri u evita mhux biss id-duplikazzjoni ma’ kwalunkwe data malizzjuża iżda wkoll iżżomm l-integrità u t-traċċabbiltà tal-modifikazzjonijiet; reġistru distribwit jista’ jippermetti l-identifikazzjoni tas-sistemi tal-IoT, l-awtentifikazzjoni u t-trasferiment ta’ data sigura, mingħajr żbalji; is-sensuri tal-IoT jistgħu jintużaw biex jiskambjaw data permezz ta’ katina ta’ blokok minflok ta’ parti terza; l-użu ta’ kuntratti intelliġenti jippermetti l-awtonomija tas-sistemi, kif ukoll l-identità individwali u l-integrità tad-data; l-ispejjeż tal-ħolqien u tal-funzjonamant jitnaqqsu billi ma jkunx hemm intermedjarji; fl-aħħar nett, is-sistemi tal-IoT tal-katina ta’ blokok jipprovdu reġistru ta’ sistemi konnessi, utli ħafna jekk jeħtieġ li jinstabu soluzzjonijiet għall-problemi ( 4 )

2.6. Għall-kuntrarju, it-teknoloġiji tar-reġistru distribwit b’sors miftuħ qed jiġu żviluppati għall-iskambju ta’ informazzjoni u valur bejn l-apparati tal-IoT. Huma ma jippermettux estrazzjoni tad-data iżda jużaw arkitettura bbażata fuq il-kunċett matematiku magħruf bħala graff aċikliku orjentat (directed acyclic graph – DAG), li jevita l-kummissjonijiet u jiżgura li n-netwerk iżid il-kapaċità tiegħu pari passu maż-żieda fin-numru tal-utenti.

2.7. Qed ngħixu avveniment li għandu potenzjal ekonomiku ( 5 ) u soċjali kbir, li jipprovdi opportunitajiet kbar iżda wkoll sfidi serji assoċjati ma’ riskji impliċiti, ta’ natura multidixxiplinari u trasversali li taffettwa bl-istess mod lill-impriżi u l-konsumaturi, l-amministrazzjonijiet u ċ-ċittadini. Għaldaqstant, it-trattament ta’ dan is-suġġett għandu jadotta approċċ komuni iżda wkoll wieħed li jirrikonoxxi n-natura unika ta’ sitwazzjonijiet speċifiċi. F’dan ir-rigward, huwa biżżejjed jiġi mfakkar li n-Nazzjonijiet Uniti jistmaw li sal-2020, ser ikun hemm mal-ħamsin biljun sistema interkonnessa, b’applikazzjonijiet għall-konsumaturi permezz tat-televiżjoni, ir-refriġeraturi, il-kameras tas-sigurtà, il-karozzi, eċċ.

2.8. L-applikazzjonijiet tal-IoT diġà qed jipprovdu benefiċċji ekonomiċi u soċjali fl-isfond ta’ dinja globalizzata, u dan jissuponi, fost oħrajn, iktar servizzi sensittivi fugħall-kuntest soċjoekonomiku, ċikli ta’ rispons iktar qosra, tiswijiet mill-bogħod, appoġġ għat-teħid ta’ deċiżjonijiet, allokazzjoni aħjar tar-riżorsi kontroll mill-bogħod tas-servizzi. Iżda, hemm fatturi relatati li huma sensittivi ħafna, pereżempju l-privatezza u s-sigurtà, l-asimmetrija tal-informazzjoni u t-trasparenza tat-tranżazzjonijiet, responsabbiltajiet kumplessi, blokok ta’ prodotti u sistemi, kif ukoll iż-żieda ta’ prodotti ibridi li jista’ jkollha effett mil-lat ta’ sjieda u tesponi lill-konsumaturi għall-applikazzjoni mill-bogħod tal-kuntratti, b’konsegwenza ta’ tnaqqis fil-garanziji.

2.9. L-isfidi legali ewlenin li jiltaqgħu magħhom l-UE u l-Istati Membri huma spjegati mill-fatt li ħafna mill-karatteristiċi speċifiki tal-IoT (livelli għoljin ta’ kumplessità u interdipendenza għolja, l-element ta’ awtonomija, il-komponenti tal-ġenerazzjoni u/jew l-ipproċessar tad-data, u dimensjoni miftuħa) huma kondiviżi ma’ teknoloġiji diġitali emerġenti oħrajn bħall-katina ta’ blokok tat-tranżazzjonijiet (blockchain), l-istampar 3D u l-cloud computing. Il-KESE huwa tal-fehma li d-Dokument ta’ Ħidma tal-Kummissjoni Ewropea ( 6 ) dwar ir-responsabbiltà tat-teknoloġiji diġitali emerġenti jagħti spinta oħra fid-direzzjoni t-tajba.

2.10. Fl-aħħar nett, l-immassimizzar tal-benefiċċji u l-imminimizzar tar-riskji assoċjati mal-IoT ifissru informazzjoni aċċessibbli, ċara, konċiża u preċiża, il-promozzjoni, b’mod partikolari, tal-inklużjoni u l-konnettività diġitali tal-iżjed konsumaturi vulnerabbli, permezz tad-disinn ta’ prodotti u servizzi li huma kompletament traċċabbli u li jinkorporaw standards integrati dwar il-fiduċja, il-privatezza u s-sigurtà.

3. Il-fiduċja tal-konsumaturi u l-imprendituri fl-IoT

3.1. L-IoT huwa ekosistema kkumplikata li tippermetti l-interkonnettività ta’ sistemi preċedenti ta’ diversi manifatturi, distributuri u żviluppaturi ta’ softwer, li jista’ joħloq diffikultajiet biex tiġi ddeterminata r-responsabbiltà f’sitwazzjonijiet ta’ ksur tar-regolamenti, jew ta’ danni materjali jew ta’ danni oħra lil partijiet terzi jew lil sistemi kkawżati minn prodotti difettużi jew minn użu ħażin ta’ prodotti min-naħa ta’ partijiet terzi permezz tal-Internet. Teżisti wkoll il-possibbiltà li ħafna mill-operaturi li jipparteċipaw fil-katina ta’ valur globali tal-prodott ma jkollhomx għarfien u esperjenza suffiċjenti dwar temi ta’ sigurtà jew ta’ protezzjoni tad-data għas-sistemi onlajn.

3.2. Għal dan hemm bżonn ta’ enfasi ġdida fuq ir-responsabbiltajiet bil-għan li kemm il-konsumaturi kif ukoll l-impriżi li jadottaw l-applikazzjonijiet tal-IoT ikunu protetti f’ambjent li fih il-prodotti b’konfigurazzjoni adegwata jistgħu jsiru difettużi u mhux siguri b’riżultat ta’ inċidenti ta’ sigurtà diġitali jew għax użati ħażin. Dan l-ambjent għandu jippermetti li jiġu antiċipati, evitati u mħarsa dawk id-deċiżjonijiet awtomatizzati li jistgħu jmorru kontra l-etika fundamentali u d-drittijiet tal-bniedem rikonoxxuti fuq livell universali.

3.3. Il-KESE jilqa’ b’sodisfazzjon kemm ir-reviżjoni tal-applikazzjoni tad-Direttiva tal-1985 fil-qasam tar-responsabbiltà għad-danni kkawżati minn prodotti difettużi ( 7 ) , flimkien mal-ħolqien reċenti ta’ grupp ta’ esperti ta’ diversi partijiet ikkonċernati dwar ir-responsabbiltà u t-teknoloġiji ġodda, biex jiġi żgurat bilanċ ġust bejn l-interessi tal-produtturi u tal-konsumaturi. Qafas ġdid ta’ responsabbiltà għandu jikkunsidra b’mod ċar it-traċċabbiltà tar-responsabbiltà u s-sigurtà kemm tul il-katina tal-valur tal-prodott kif ukoll matul iċ-ċiklu tal-ħajja tal-prodott, billi jinkorpora s-sostenibbiltà bħala fattur ġdid li jagħmel l-aġġornament, it-titjib, il-portabbiltà, il-kompatibbiltà, l-użu mill-ġdid, it-tiswija jew l-adattament mill-ġdid tal-prodotti rekwiżit.

3.4. Fir-rigward tal-IoT, għandha tiġi kkunsidrata wkoll b’mod speċifiku d-determinazzjoni tar-responsabbiltà tal-professjonisti kollha fil-katina tal-provvista tal-prodott, sabiex b’hekk jiġu evitati lakuni legali meta diversi produtturi u distributuri jikkompetu bejniethom. Il-KESE jikkunsidra li huwa importanti li jiġu speċifikati b’mod ċar il-proċeduri li l-konsumaturi għandhom isegwu f’kull każ, u għandhom jiġu promossi l-mekkaniżmi ta’ soluzzjoni alternattiva tat-tilwim (ADR, skont l-akronimu Ingliż).

3.5. Il-KESE jenfasizza l-importanza tal-informazzjoni prekuntrattwali, kklawżoli trasparenti tal-kuntratti u struzzjonijiet operattivi ċari għall-apparat; għandhom jiġu enfasizzati b’mod espliċitu r-riskji u s-salvagwardji assoċjati potenzjali.

3.6. Għandhom jiġu żgurati l-interoperabbiltà u l-kompatibbiltà tal-apparat u s-softwer assoċjat, sabiex jiġu evitati l-problemi u jkum possibbli għall-konsumatur li jqabblu l-fornituri. Il-KESE jenfasizza li dan il-fattur huwa kruċjali wkoll biex jiġu stabbiliti kundizzjonijiet ekwi bejn il-kumpaniji l-kbar u l-SMEs.

3.7. Fl-aħħar nett, il-KESE huwa favur ir-rispett tan-newtralità tan-net u jħeġġeġ lill-Kummissjoni twettaq monitoraġġ strett tal-imġiba tas-suq.

4. Privatezza tal-konsumaturi fi ħdan l-IoT

4.1. Il-ħila tal-konsumaturi li jikkontrollaw id-data personali tagħhom u l-preferenzi tal-privatezza tjiebet bis-saħħa tar-Regolament Ġenerali l-ġdid dwar il-Protezzjoni tad-Data (GDPR) ( 8 ) . L-utent ta’ sistema għandu jkollu kontroll fuq kif tintuża d-data li jiġġenera u min jista’ jaċċessaha, filwaqt li jitqies li d-differenza fid-data, kif ukoll l-aggregazzjoni u r-rabta ma’ data oħra, jistgħu jkunu riskju gravi għall-privatezza fl-ekosistema tal-IoT.

4.2. Għandu jitqies l-impatt li l-multipliċità ta’ prodotti, servizzi jew entitajiet jista’ jkollha fuq il-privatezza u l-protezzjoni tad-data meta din tiġi ttrasferita b’mod awtonomu skont l-interkonnettività tagħha. Bl-istess mod, f’dawk il-każijiet fejn l-informazzjoni tiġi pproċessata jew ifformulata mill-ġdid abbażi ta’ data inizjalment mhux perikoluża, wieħed jista’ jakkwista tagħrif preċiż dwar id-drawwiet, il-lokazzjoni, l-interessi u l-preferenzi tal-individwi, li jżid l-aċċessibbiltà u t-traċċabbiltà tal-profil tal-utent.

4.3. Il-garanziji legali għandhom jiżguraw il-kapaċità sħiħa tal-utenti biex jeżerċitaw id-drittijiet tagħhom ta’ privatezza u protezzjoni tad-data personali mingħjar l-ebda limitazzjoni, sabiex b’hekk jiġu evitati danni potenzjali bħall-prattiki diskriminatorji, il-kummerċjalizzazzjoni invażiva, it-telf tal-privatezza u l-ksur tas-sigurtà. Min-naħa tagħhom, il-konsumaturi għandhom ikolhhom informazzjoni dwar il-valur ekonomiku tad-data tagħhom u jirriservaw id-dritt li jaqsmuha.

4.4. Kif previst fil-GDPR, l-impriżi u r-regolaturi jkollom jirrevedu kull tant żmien il-ġbir ta’ data personali u jevalwaw b’liema mod l-ipproċessar tad-data jkun proporzjonat u meħtieġ għat-twettiq tas-servizz. L-aspetti u l-impatti tal-privatezza għandhom jiġu evalwati tul il-proċess sħiħ ta’ ħolqien, disinn u żvilupp ta’ prodott konness u l-ekosistema onlajn li fih jopera (privatezza fid-disinn). Għaldaqstant, il-prinċipji tal-privatezza fid-disinn u l-privatezza b’mod awtomatiku għandhom ikunu implimentati b’mod konsistenti fl-IoT.

4.5. Għalhekk, kull prodott konness għandu jiġi kkonfigurat skont mudell predeterminat abbażi tal-ogħla livell ta’ protezzjoni tal-privatezza (fid-disinn u b’mod awtomatiku), filwaqt li jiġi evitat il-monitoraġġ mhux mixtieq tal-imġiba tal-utenti u tal-attivitajiet tagħhom.

4.6. Fi kwalunkwe każ, il-konsumaturi għandhom ikunu jafu b’mod affidabbli d-data li nġabret, min għandu aċċess għaliha u l-iskop tal-użu tagħha, filwaqt li r-relazzjoni tal-prodott jew is-servizz tinżamm attiva, kif ukoll il-politika ta’ privatezza applikabbli u għandhom ikunu jafu jekk l-algoritmi użati jaffettwawx il-kwalità tal-prezz jew l-aċċess għal xi servizz.

5. Is-sigurtà tal-konsumaturi u tal-imprendituri fi ħdan l-IoT

5.1. L-interkonnettività ta’ sistemi li tikkaratterizza l-ekosistema tal-IoT tista’ tinkoraġġixxi l-iżvilupp ta’ prattiki teknoloġiċi illegali jew mhux mixtieqa, u b’hekk dawn isiru spazju propizju għall-vulnerabbiltà u l-propagazzjoni virali. Għalhekk għandha tiġi indirizzata s-sigurtà b’mod sħiħ, u għandhom jiġu koperti l-komponenti kollha tas-sistema.

5.2. L-offerta ta’ prodotti u aġġornamenti marbuta maċ-ċibersigurtà għandhom ikunu ġġustifikati u jkopru mhux biss is-sistemi individwali, iżda jestendu wkoll għar-riskji tas-sigurtà li toħloq l-interkonnettività ma’ sistemi oħra tal-IoT, u l-istandards tal-kwalità ta’ din is-sigurtà m’għandhomx jonqsu minħabba l-għadd kbir ta’ dawn is-sistemi.

5.3. F’dan ir-rigward, il-Proposta għal Regolament dwar l-Aġenzija tal-UE għaċ-Ċibersigurtà ( 9 ) tinkludi qafas ta’ ċertifikazzjoni tat-teknoloġiji tal-informazzjoni u l-komunikazzjoni, li ser jipprevedi ċ-ċertifikazzjoni volontarja tas-sigurtà u t-tikkettar għal tipi differenti ta’ prodotti, fosthom dawk li jinsabu fl-IoT. Filwaqt li l-KESE jilqa’ b’sodisfazzjon din il-miżura, huwa jesprimi wkoll tħassib li mhijiex obbligatorja.

5.4. Il-miżuri taċ-ċibersigurtà għandhom jinkludu r-riskji kontra kull tip ta’ vulnerabbiltà u b’mod partikolari, il-hacking, l-aċċess mingħajr awtorizzazzjoni jew l-użu ħażin kif ukoll f’dak li jirrigwarda l-mezzi ta’ ħlas u l-frodi finanzjarju. F’dan ir-rigward, il-KESE jappoġġja l-kompetenzi mogħtija lill-grupp ta’ esperti b’diversi partijiet ikkonċernati fuq ir-responsabbiltà u t-teknoloġiji l-ġodda.

5.5. Għandha tiġi kkunsidrata wkoll is-sigurtà personali tal-konsumaturi fil-konfront ta’ riskji bħall-użu tal-prossimità, il-meded ta’ frekwenzi kondiviżi, l-esponiment għal kampijiet elettromanjetiċi jew interferenzi possibbli ma’ tagħmir vitali konness. Il-KESE jargumenta favur l-applikazzjoni ta’ miżuri ta’ monitoraġġ u rtirar preventiv fid-dawl ta’ riskji li jaffettwaw is-saħħa u s-sigurtà tal-konsumaturi jew l-interessi personali u ekonomiċi tagħhom.

5.6. L-impriżi għandhom jadottaw standards ta’ prattiki tajbin, bħas-sigurtà bid-disinn u b’mod awtomatiku, u jissottomettu rwieħom għal evalwazzjonijiet independenti esterni. F’każ ta’ inċidenti ta’ sigurtà jew ksur ta’ data, l-impriżi ser ikunu marbuta li jinnotifikaw dawn l-inċidenti, inkluża informazzjoni marbuta mar-responsabbiltà għad-danni u nuqqas ta’ konformità mar-regoli.

5.7. L-impriżi għandhom jipprovdu informazzjoni sempliċi u aċċessibbli lill-konsumaturi li tippermettilhom jieħu deċiżjonijiet adatti u jadottaw prattiki siguri, billi jipprovdu aġġornamenti ta’ sigurtà li jirriżultaw essenzjali tul iċ-ċiklu ta’ ħajja tal-prodott.

5.8. Għandu jiġi indirizzat in-nuqqas ta’ standards koerenti b’rabta man-netwerks tal-IoT. Għandhom jiġu żviluppati teknoloġiji avvanzati ta’ broadband u ta’ ġenerazzjoni ġdida li jtejbu l-infrastrutturi attwali.

6. Proposti għal azzjoni fil-qafas tal-politika pubblika (10)

6.1. L-awtoritajiet pubbliċi, huma u jeżerċitaw is-setgħat tagħhom fit-territorji differenti tal-Unjoni Ewropea, għandhom jipparteċipaw b’mod attiv fit-tfassil ta’ politiki u pjani ta’ azzjoni dwar l-IoT bil-għan li jintlaħaq bilanċ bejn id-diversi partijiet ikkonċernati, billi jiġu antiċipati l-problemi u jittaffew b’mod prudenti l-effetti negattivi li jista’ jkun hemm. Il-KESE jipproponi:

6.1.1. il-ħolqien ta’ ambjent ta’ test (sand box), jiġifieri, spazji fiżiċi, clusters, eċċ., għall-proġetti pilota u l-provi tal-kunċett. Dawn għandhom ikollhom l-għan li mhux biex jittestjaw it-teknoloġiji, iżda wkoll il-mudelli regolatorji ( 11 )

6.1.2. il-finanzjament ta’ infrastrutturi teknoloġiċi li jippermettu l-iżvilupp ta’ proġetti innovattivi tal-IoT taħt il-program il-ġdid Orizzont tal-Ewropa;

6.1.3. il-ħatra ta’ istituzzjonijiet u aġenziji independenti bħala faċilitaturi u supervizuri tal-proġetti tal-IoT. Il-KESE jilqa’ b’sodisfazzjon il-miżuri rilevanti stabbiliti fir-Regolament tal-2017 dwar iċ-ċibersigurtà u jistieden lill-Kummissjoni biex b’mod effettiv tippromovi proċessi ta’ standardizzazzjoni fl-industrija diġitali bl-użu ta’ riżorsi baġitarji adatti ( 12 )

6.1.4. il-promozzjoni ta’ pjattaformi u sħubijiet pubbliċi-privati ta’ kooperazzjoni, u b’hekk jiġu involuti l-komunità xjentifika, l-industrija u l-konsumaturi;

6.1.5. it-tħeġġiġ ta’ investimenti fl-iżvilupp ta’ mudelli imprenditorjali lokali li jieħdu vantaġġ mill-benefiċċji tal-IoT u jiffaċilitaw l-indirizzar ta’ aspetti tant ikkumplikati bħall-protezzjoni u s-sjieda tad-data;

6.1.6. it-twettiq ta’ bini tal-kapaċità fl-ambjent korporattiv mill-perspettiva tar-responsabbiltà konġunta. Għandu jiġi żgurat li s-sigurtà u l-privatezza fid-disinn u b’mod awtomatiku jiġu integrati fil-prodotti u s-servizzi tal-ICT, skont il-prinċipju tad-“dmir ta’ diliġenza” rakkomandat fir-Regolament il-ġdid dwar iċ-Ċibersigurtà. F’dan ir-rigward, il-KESE jilqa’ b’sodisfazzjon l-abbozzar ippjanat ta’ kodiċijiet ta’ kondotta biex jikkomplementaw ir-regolamentazzjoni;

6.1.7. il-promozzjoni ta’ inizjattivi ta’ standardizzazzjoni Ewropej u internazzjonali biex jiġi żgurat li s-sistemi tal-IoT ikollhom il-karatteristiċi essenzjali, jiġifieri, l-affidabbiltà, is-sikurezza, id-disponibbiltà, ir-reżiljenza, il-mantenibbiltà u l-utilizzazzjoni. B’mod partikolari, l-istandardizzazzjoni hija essenzjali għall-kisba rapida ta’ proċessi ta’ manifattura industrijali diġitalizzati ħafna;

6.1.8. l-iżgurar li l-utenti tal-IoT, speċjalment dawk l-aktar vulnerabbli jew dawk li jgħixu f’żoni b’popolazzjoni baxxa, ikollhom aċċess affordabbli u ta’ kwalità għolja;

6.1.9. il-promozzjoni ta’ kampanji ta’ sensibilizzazzjoni u programmi edukattivi biex tiġi ffaċilitata l-adozzjoni tal-IoT min-naħa tal-impriżi u tal-konsumaturi, sabiex b’hekk ikunu jistgħu jiġu akkwistati l-kapaċitajiet u l-ħiliet meħtieġa ( 13 ) , filwaqt li tingħata attenzjoni partikolari lill-gruppi vulnerabbli u d-diversità;

6.1.10. it-tnedija ta’ inizjattivi fil-qasam edukattiv għal prevenzjoni adegwata, fid-dawl tad-dħul bikri tat-tfal żgħar fl-ambjenti diġitali;

6.1.11. it-tnedija ta’ analiżijiet dijanjostiċi u studji tal-impatt tal-IoT fuq oqsma bħalma huma mudelli ġodda ta’ produzzjoni u konsum sostenibbli;

6.1.12. il-garanzija tal-applikazzjoni sħiħa u l-użu effettiv tal-metodi ta’ soluzzjoni alternattiva għat-tilwim kemm offlajn kif ukoll onlajn (ADR u ODR);

6.1.13. iħeġġu l-eżistenza, l-implimentazzjoni u l-funzjonament effettiv ta’ sistema Ewropea ta’ azzjonijiet fi grupp li tagħmel possibbli t-tneħħija u l-kisba ta’ kumpens anke għal sitwazzjonijiet fejn l-użu tal-IoT jikkawża danni jew preġudizzji ta’ natura kollettiva, kif ser ikun il-każ taħt il-Patt Ġdid għall-Konsumaturi.

6.2. Barra minn hekk, il-KESE jistieden lill-Kummissjoni tevalwa r-regoli direttament jew indirettament relatati mal-IoT u, fejn meħtieġ, ittejjeb il-leġislazzjoni eżistenti. F’dan ir-rigward, il- Patt Ġdid għall-Konsumaturi għandu jiffoka wkoll fuq apparati interkonnessi, in-netwerks u s-sigurtà tagħhom, u d-data assoċjata ma’ tali apparat.

6.3. Fl-aħħar nett, il-KESE jenfasizza l-importanza li jinħolqu mekkaniżmi ta’ kooperazzjoni u koordinazzjoni bejn l-Istati Membri għall-applikazzjoni effiċjenti u uniformi tar-regolamenti previsti, kif ukoll għall-ftehimiet li l-Unjoni Ewropea għandha tistabbilixxi barra mit-territoju tagħha minħabba l-lokazzjoni tal-kwartieri ġenerali tal-impriżi u l-fornituri, b’enfasi speċjali fuq l-iskambju tal-aħjar prattiki. Il-politika internazzjonali dwar il-flussi transkonfinali tad-data għandha tkun ikkoordinata biex il-pajjiżi involuti jkunu jistgħu jistabbilixxu regoli ta’ protezzjoni tal-istess livell għoli fil-liġijiet nazzjonali tagħhom, kemm sostantivi u kif ukoll proċedurali.

Brussell, id-19 ta’ Settembru 2018. Il-President tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew Luca JAHIER

(1) COM(2005) 229 final.

(2) COM(2016) 180 final.

(3) L-intelliġenza artifiċjali: il-konsegwenzi tal-intelliġenza artifiċjali fuq is-suq uniku (diġitali), il-produzzjoni, il-konsum, l-impjiegi u s-soċjetà (ĠU C 288, 31.8.2017, p. 1).

(4) Ara Khwaja Shaik, Why blockchain and IoT are best friends, https://www.ibm.com/us-en/?lnk=m; dwar l-innovazzjonijiet fis-settur finanzjarju Ewropew ara ĠU C 246, 28.7.2017, p. 8

(5) Digital McKinsey tistma li, fl-2025, l-IoT ser kollu impatt ekonomiku potenzjali ta’ bejn USD 3,9 triljun u USD 11,1 triljun fis-sena.

(6) SWD(2018) 137.

(7) COM(2018) 246 final.

(8) fis-seħħ sa mill-25 ta’ Mejju 2018.

(9) Ara COM(2017) 477 final.

(10) Ara l-Grupp tal-Bank Dinji, Internet of Things: The New Government-to-Business Platform (rapport dwar l-Internet tal-oġġetti, il-pjattaforma ġdida bejn il-gvernijiet u l-impriżi).

(11) Ara https://ec.europa.eu/digital-single-market/en/news/eu-and-eea-member-states-sign-cross-border-experiments-cooperative-connected-and-automated

(12) ĠU C 197, 8.6.2018, p.17.

(13) ĠU C 434, 15.12.2017, p. 36.