MT Il-Ġurnal Uffiċjali ta’ l-Unjoni Ewropea C 211/54

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar il-Komunikazzjoni mill-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew, lill-Kunsill, lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew u lill-Kumitat tar-Reġjuni Niġġieldu kontra l-inugwaljanza fil-pagi bejn in-nisa u l-irġiel

COM(2007) 424 finali

(2008/C 211/16)

Nhar it-18 ta' Lulju 2007, il-Kunsill iddeċieda, b'konformità ma' l-Artikolu 262 tat-Trattat li jistabbilixxi l-Komunità Ewropea, li jikkonsulta l-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar

Il-Komunikazzjoni mill-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew, lill-Kunsill, lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew u lill-Kumitat tar-Reġjuni dwar: Niġġieldu kontra l-inugwaljanza fil-pagi bejn in-nisa u l-irġiel.

Is-Sezzjoni Speċjalizzata għax-Xogħol, l-Affarijiet Soċjali u ċ-Ċittadinanza, inkarigata sabiex tipprepara l-ħidma tal-Kumitat dwar is-suġġett, adottat l-opinjoni tagħha nhar it-2 ta' April 2008. Is-Sinjura Kössler kienet ir-rapporteur.

Matul l-444 sessjoni plenarja tiegħu li nżammet fit-22 u t-23 ta' April 2008 (seduta tat-22 ta' April 2008), il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew adotta din l-Opinjoni b'128 vot favur u 3 astensjonijiet.

1. Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

1.1 Il-KESE jilqa' r-rieda politika tal-Kummissjoni li tkompli tiġġieled kontra l-inugwaljanza fil-pagi bejn in-nisa u l-irġiel. Bħall-Kummissjoni, il-Kumitat jemmen li huwa serju ħafna l-fatt li għadu ma jidhirx xaqq ta' dawl li din l-inugwaljanza titneħħa xi darba għalkemm diġà ttieħdu miżuri għal dan il-għan. Għaldaqstant, huwa importanti li l-partijiet ikkonċernati kollha jipparteċipaw fl-isforzi li qed isiru, u juru r-rieda li s-sitwazzjoni tinbidel verament. L-istrateġija ta' l-UE għat-tkabbir u l-impjiegi li tinsab fl-istrateġija ta' Lisbona hija strument importanti għall-promozzjoni ta' l-ugwaljanza fis-suq tax-xogħol u t-tnaqqis ta' l-inugwaljanza fil-pagi bejn in-nisa u l-irġiel Il-paga trid tinġieb indaqs sabiex jinkisbu l-objettivi ta' l-istrateġija ta' Lisbona, jiġi żgurat il-benesseri pubbliku u tiġi assigurata l-kompetittività globali. Dan hu importanti għall-ġejjieni tan-nisa u l-irġiel.

1.2 Fil-kuntest tal-ġlieda għall-ugwaljanza fil-pagi, il-KESE jagħti dawn ir-rakkomandazzjonijiet li ġejjin lill-istituzzjonijiet Ewropej, lill-gvernijiet nazzjonali, lill-korpi inkarigati mill-ugwaljanza fil-livell nazzjonali u lill-imsieħba soċjali.

1.2.1 Fil-fehma tal-KESE, kull Stat Membru għandu jiggarantixxi l-applikazzjoni tal-prinċipju ta' paga ndaqs għall-irġiel u n-nisa għall-istess xogħol jew għal xogħol ta' l-istess valur fil-leġislazzjoni tiegħu u fil-ftehimiet kollettivi, b'konformità mad-Direttiva 75/117/KEE.

1.2.2 Il-KESE jaħseb li l-Istati Membri għandhom jiffokaw l-isforzi tagħhom fuq il-ġlieda kontra l-fatturi li jikkawżaw l-inugwaljanza fil-pagi. Dawn il-fatturi huma marbuta mal-fatt li x-xogħol tan-nisa u l-irġiel huwa stmat b'mod differenti, li fis-suq tax-xogħol teżisti diviżjoni tax-xogħol skond is-sess, u li jeżistu d-differenzi bejn in-nisa u l-irġiel fir-rigward tas-suq tax-xogħol u tas-setgħa u l-istat li huma jgawdu.

1.2.3 Rigward id-dispożizzjonijiet attwali, jeħtieġ li: — dawn jiġu verament applikati fil-ġlieda kontra d-diskriminazzjoni fil-pagi; — il-possibbiltà leġislattiva li jittieħdu miżuri ta' diskriminazzjoni pożittiva b'konformità ma' l-Artikolu 141(4) tat-Trattat KE tinżamm u tiġi applikata b'mod effettiv sabiex isir iktar faċli li dak is-sess li jkun inqas rappreżentat jaqbad jaħdem; — min iħaddem jagħmel reviżjoni annwali tal-qagħda u l-iżvilupp tal-pagi biex jiġu identifikati l-problemi ta' diskriminazzjoni bejn l-irġiel u n-nisa fis-sistemi tal-klassifikazzjoni tax-xogħlijiet, u jiġu implimentati soluzzjonijiet xierqa billi jitfassal pjan favur l-ugwaljanza li jinkludi sistema ta' pagi trasparenti; — l-Istati Membri jiggarantixxu l-aċċess mingħajr tfixkil għall-mekkaniżmi biex wieħed jappella jew jirrapporta każi ta' diskriminazzjoni, u li b'konformità mad-Direttiva 97/80/KE tal-Kunsill rigward il-piż tal-prova fil-każijiet ta' diskriminazzjoni msejsa fuq is-sess (1), għandha tiġi mill-akkużat li jagħti prova, fil-qorti jew quddiem awtorità kompetenti oħra, li l-prinċipju tat-trattament ugwali ma nkisirx.

1.2.4 Fil-ftehimiet bejn l-imsieħba soċjali, tinħass il-ħtieġa li: — jissaħħu d-djalogu soċjali u n-negozjati kollettivi fil-livelli kollha peress li dawn huma strumenti indispendabbli għat-tneħħija ta' l-inugwaljanzi fil-pagi bejn in-nisa u l-irġiel; — isir studju bir-reqqa tal-kriterji attwali tal-klassifikazzjonijiet tax-xogħlijiet — l-implikazzjonijiet espliċiti u impliċiti tagħhom, il-progress tal-ħidma fid-dawl taż-żmien, id-disponibbiltà u r-responsabbiltajiet fid-dar; — id-dispożizzjonijiet rigward l-informazzjoni u l-konsultazzjoni mal-ħaddiema u mar-rappreżentanti tagħhom dwar il-qagħda u l-iżvilupp tal-pagi tan-nisa u ta' l-irġiel ikunu trasparenti fi ħdan intrapriża jew organizzazzjoni; — jittieħdu miżuri għall-ġlieda kontra l-inugwaljanza fil-pagi bejn in-nisa u l-irġiel; — tingħata l-possibbiltà li wieħed jagħżel ħinijiet tax-xogħol flessibbli.

1.2.5 Billi l-ugwaljanza fis-suq tax-xogħol hija fattur ewlieni għat-tneħħija ta' l-inugwaljanza fil-pagi bejn in-nisa u l-irġiel, huwa importanti li: — jittieħdu miżuri bil-għan li jissaħħaħ l-aċċess ugwali u l-parteċipazzjoni tan-nisa u l-irġiel fis-suq tax-xogħol kollu — għal dan tinħtieġ ukoll l-għajnuna finanzjarja mill-Fondi Strutturali; — it-tfal u ż-żgħażagħ, kemm bniet kif ukoll subien, jingħataw eżempji pożittivi li jħeġġuhom jagħmlu għażliet professjonali “mhux tradizzjonali”; — tinkiseb l-ugwaljanza f'dak li għandu x'jaqsam mal-parteċipazzjoni u l-influwenza fil-ħajja professjonali; — jiġu adottati miżuri konġunti, strettament marbutin u koerenti li jiggarantixxu l-bilanċ bejn il-ħajja privata u dik professjonali sabiex ikun jista' jinstab bilanċ bejn ir-responsabbiltajiet familjari u x-xogħol; — jiddaħħal il-leave tal-ġenituri bil-ħlas f'pajjiżi fejn bħalissa dan ma jeżistix — per eżempju bis-saħħa tat-traspożizzjoni tad-dispożizzjoni li għandhom l-istituzzjonijiet Ewropej — u li tingħata l-possibbiltà ta' leave tal-ġenituri bil-ħlas itwal. L-Istati Membri għandhom jieħdu miżuri effiċjenti sabiex jiffaċilitaw l-aċċess għall-irġiel u n-nisa meta jaqsmu l-leave tal-ġenituri, inkluż il-leave tal-ġenituri obbligatorju għall-irġiel (2); — jiġu offruti day care centres għat-tfal, li jkunu komprensivi u sussidjati, sabiex il-ġenituri jkunu jistgħu jibqgħu jaħdmu, u jinterrompu l-karriera tagħhom għal tul ta' żmien iqsar. Għandha tikber il-provvista ta' servizzi ta' kwalità li jistgħu jintlaħqu finanzjarjament għall-persuni dipendenti u għall-familji tagħhom (3). — jiġu pprovduti faċilitajiet estensivi u sussidjati mill-fondi pubbliċi għall-anzjani u persuni oħra li jeħtieġu l-kura.

1.2.6 Barra minn hekk, l-Istati Membri għandhom jieħdu ħsieb li: — il-partijiet ikkonċernati kollha jiġu infurmati dwar il-fatturi li jikkawżaw l-inugwaljanza fil-pagi bejn in-nisa u l-irġiel u dwar id-diskriminazzjoni marbuta mas-sess; — isir skambju ta' l-aħjar prattiki u jiġi organizzat djalogu fil-fond bejn il-pajjiżi; — kemm iċ-ċittadini b'mod ġenerali kif ukoll ir-rappreżentanti tal-ħaddiema u ta' min iħaddem, u dawk li jaħdmu fis-settur tal-ġustizzja jiġu infurmati dwar id-drittijiet tan-nies li jħossuhom diskriminati.

1.2.7 Il-Kumitat iħeġġeġ lill-Istitut Ewropew għall-Ugwaljanza bejn is-Sessi biex fil-ħidma tiegħu jagħti prijorità lill-kwistjoni ta' l-inugwaljanza fil-pagi bejn in-nisa u l-irġiel.

1.2.8 Il-Kumitat jinsab inkwetat ħafna minħabba r-riżultati tar-rapport tal-Kummissjoni dwar “L-ugwaljanza bejn in-nisa u l-irġiel — 2008” (4). Ir-rapport jgħid li hemm nuqqas fir-rappreżentazzjoni tan-nisa f'setturi li huma fundamentali għall-iżvilupp ekonomiku u li normalment ikunu mħallsa tajjeb. Għaldaqstant, waħda mill-isfidi ewlenin għandha tkun it-tisħiħ ta' l-aspett kwalitattiv ta' l-ugwaljanza.

1.2.9 Il-Kumitat jappoġġja wkoll il-Pjattaforma Ewropea għax-Xjentisti Nisa (5), u jħeġġeġ lill-partijiet ikkonċernati kollha fil-livell nazzjonali u Ewropew biex jiffokaw b'mod speċjali fuq in-nisa li qed jaħdmu fl-oqsma tax-xjenza u r-riċerka. Fl-UE, 29 % tax-xjentisti u l-inġiniera biss huma nisa.

1.3 Il-Kumitat jistenna li l-istituzzjonijiet tal-gvern u l-mexxejja politiċi fl-Istati Membri jkunu ta' eżempju permezz tal-prattiki u l-imġiba tagħhom fl-implimentazzjoni tal-prinċipji diskussi f'din l-opinjoni.

1.4 Il-KESE jirrakkomanda li tingħata attenzjoni speċjali lill-influwenza tal-mezzi tax-xandir biex jeliminaw l-immaġini stereotipati ta' l-irġiel u n-nisa, u biex jippromovu r-rappreżentanza taż-żewġ sessi li tirrifletti b'mod iktar preċiż il-kontribut tagħhom f'kull qasam tas-soċjetà.

2. Introduzzjoni

2.1 Mill-Komunikazzjoni tal-Kummissjoni joħroġ li, bħala medja, in-nisa fl-UE għadhom jaqilgħu 15 % inqas mill-irġiel. It-tneħħija ta' l-inugwaljanza fil-pagi bejn in-nisa u l-irġiel hija wieħed mill-elementi ewlenin li jinsabu fil-Pjan ta' Azzjoni għall-ugwaljanza bejn in-nisa u l-irġiel (2006-2010) (6). Il-kwistjoni ta' l-inugwaljanza fil-pagi bejn in-nisa u l-irġiel tmur bil-wisq lil hinn mill-problema ta' “paga ndaqs għall-istess xogħol”. Waħda mill-kawżi prinċipali hija marbuta mal-mod ta' kif jiġu evalwati l-kompetenzi tan-nisa meta mqabbla ma' dawk ta' l-irġiel. B'mod ġenerali, xogħol li għalih ikunu meħtieġa kwalifiki u esperjenza jixxiebhu huwa mħallas inqas meta dan ikun f'settur tipikament marbut man-nisa.

2.1.1 L-inugwaljanza fil-pagi bejn in-nisa u l-irġiel hija xhieda wkoll ta' l-inugwaljanzi fis-suq tax-xogħol li jolqtu l-iktar lin-nisa, b'mod partikolari d-diffikultà li jsibu bilanċ bejn ix-xogħol u l-ħajja privata. In-nisa jirrikorru iktar għax-xogħol part-time u jinterrompu iktar ta' spiss il-karriera tagħhom. Dan jillimita l-possibbiltajiet ta' tagħlim matul il-ħajja u jxekkel l-iżvilupp professjonali tagħhom. In-nisa huma żvantaġġati wkoll meta jiġu għall-postijiet maniġerjali, u iktar kemm jitilgħu skaluni fil-karriera tagħhom iktar isibu ostakli u reżistenza. Għaldaqstant, il-karriera tan-nisa titwaqqaf iktar ta' spiss, tavvanza b'rata inqas mgħaġġla u hija iqsar minn dik ta' l-irġiel. B'hekk in-nisa jitħallsu inqas. L-istatistika turi li l-inugwaljanza fil-pagi bejn in-nisa u l-irġiel tikber ma' l-età, il-livell ta' edukazzjoni u n-numru ta' snin li persuna tkun ilha fis-servizz — id-differenza fil-pagi tammonta għal 30 % fil-faxxa ta' l-età bejn il-50 u d-59 sena, u 7 % fost iż-żgħażagħ ta' inqas minn 30 sena. Din id-differenza hija ta' iktar minn 30 % fost il-gradwati, u 13 % fost dawk li waqfu mill-iskola wara s-sekondarja.

2.1.2 Il-Komunikazzjoni tipproponi erba' oqsma ta' ħidma: — it-titjib ta' l-implimetazzjoni tal-leġislazzjoni attwali (billi jiġi eżaminat kif jistgħu jiġu adattati u implimentati aħjar il-liġijiet attwali, u billi titqajjem kuxjenza ikbar dwar din il-kwistjoni fost il-poplu); — l-inklużjoni tal-ġlieda kontra l-inugwaljanza fil-pagi bħala parti mill-politika tax-xogħol ta' l-Istati Membri (bil-għajnuna finanzjarja ta' l-UE, speċjalment tal-Fond Soċjali Ewropew) (7); — il-promozzjoni ta' l-ugwaljanza fil-pagi fost min iħaddem, l-iktar billi ssir referenza għar-responsabbiltà soċjali tagħhom; — l-appoġġ għall-iskambju ta' l-aħjar prattiki madwar l-UE kollha kemm hi, u l-inklużjoni ta' l-imsieħba soċjali.

2.1.3 Il-Komunikazzjoni tanalizza l-fatturi li jikkawżaw l-inugwaljanza fil-pagi, u teżamina r-rimedju possibbli għal dan fil-livell Komunitarju. Il-ħsieb ewlieni huwa li biex wieħed jiġġieled b'mod effettiv kontra l-inugwaljanza fil-pagi, l-azzjoni trid tittieħed fil-livelli kollha, iridu jiġu inklużi l-partijiet ikkonċernati kollha, u jridu jkunu magħrufa l-fatturi kollha li jikkawżaw din l-inugwaljanza.

3. Kummenti ġenerali

3.1 Il-KESE jaqbel li l-partijiet ikkonċernati kollha għandhom jieħdu sehem fl-isforzi għat-tnaqqis ta' l-inugwaljanza fil-pagi bejn in-nisa u l-irġiel.

3.1.1 Il-progress li għamlu n-nisa fit-taħriġ, fir-riċerka u fl-intraprenditorija mhux rifless fil-pożizzjoni tagħhom fis-suq tax-xogħol. Ir-rata ta' l-impjieg tan-nisa hija iktar baxxa minn dik ta' l-irġiel (55.7 % kontra 70 %); u din ir-rata hija ħafna iktar baxxa fost in-nisa ta' bejn il-55 u l-64 sena (31.7 %). Barra minn dan, il-qgħad huwa ogħla fost in-nisa milli fost l-irġiel (9.7 % kontra 7.8 %).

3.1.2 Il-KESE huwa tal-fehma li l-gvernijiet nazzjonali, il-korpi inkarigati mill-ugwaljanza fil-livell nazzjonali u b'mod speċjali l-imsieħba soċjali għandhom l-obbligu li jieħdu ħsieb li jiġu limitati d-differenzi strutturali li jeżistu fil-forma ta' segregazzjoni f'diversi oqsma, xogħlijiet u tipi ta' impjiegi, u li jinħolqu sistemi tal-pagi li jkunu kapaċi jnaqqsu l-inugwaljanza fil-pagi bejn in-nisa u l-irġiel.

3.1.3 Il-progress li għamlu n-nisa, l-iktar f'oqsma importanti bħat-taħriġ u r-riċerka, la hu rifless fl-istruttura tal-pagi u lanqas fid-dħul tagħhom. Waħda mir-raġunijiet ewlenin għaliex in-nisa jaqilgħu inqas mill-irġiel ġejja mill-fatt li n-nisa jinterrompu l-karriera tagħhom sabiex jiddedikaw ruħhom għat-tfal u l-familja. Huma n-nisa li jwelldu t-tfal, u huma jqattgħu ħafna iktar ħin magħhom mill-irġiel. Il-leave tal-maternità jfisser ukoll li n-nisa jaħdmu għal tul ta' żmien iqsar, ikollhom inqas esperjenza professjonali u inqas opportunitajiet ta' taħriġ avvanzat. Iktar kemm persuna ddum barra s-suq tax-xogħol, iktar ikun hemm intoppi fl-iżvilupp tal-paga tagħha. In-nisa wkoll għandhom ir-responsabbiltà ewlenija biex jieħdu ħsieb l-anzjani u persuni oħra li jeħtieġu l-kura.

3.1.4 Il-pożizzjoni xejn favorevoli tan-nisa fis-suq tax-xogħol kif ukoll id-differenza fil-pagi li tirriżulta minn dan iħallu l-konsegwenzi tagħhom fuq id-dritt tan-nisa għall-pensjoni. Għaldaqstant, is-sistemi tal-pensjoni għandhom jiġu adattati sabiex in-nisa li jwaqqfu l-attività professjonali tagħhom minħabba l-leave tat-tqala u tat-trobbija ma jkunux żvantaġġati, u b'hekk is-sistemi tal-pensjoni jiggarantixxu l-ugwaljanza bejn in-nisa u l-irġiel flimkien ma' l-għan għal perijodu twil ta' żmien li l-pensjonijiet ikunu individwali (8). In-nisa u l-irġiel għandhom jaqsmu r-responsabbiltajiet tal-familja, u r-responsabbiltà tal-ġenituri m'għandhiex twassal għal kundizzjonijiet tal-pensjoni eħżen.

4. Kummenti speċifiċi

4.1 Sa mill-1957, it-Trattat ta' Ruma, fl-Artikolu 119, inkluda l-prinċipju ta' l-ugwaljanza fil-pagi bejn il-ħaddiema rġiel u l-ħaddiema nisa għal xogħol ugwali. Dan l-Artikolu, li sar Artikolu 141 tat-Trattat, jistipula li kull Stat Membru għandu jassigura li l-prinċipju ta' paga ugwali għall-ħaddiema maskili u femminili għal xogħol ugwali jew għal xogħol ta' valur ugwali, għandu jkun applikat.

4.1.1 Għalhekk, b'konformità mar-raba' paragrafu ta' dan l-Artikolu, sabiex jassiguraw b'mod konkret l-ugwaljanza sħiħa bejn l-irġiel u n-nisa, l-Istati Membri jistgħu jżommu jew jieħdu miżuri bil-għan li jiffaċilitaw l-eżerċizzju ta' attività professjonali mis-sess l-inqas rappreżentat.

4.1.2 Il-possibbiltà legali li jittieħdu miżuri ta' diskriminazzjoni pożittiva għandha tinżamm, u jekk ikun hemm bżonn tissaħħaħ, peress li għadhom jeżistu differenzi kbar bejn in-nisa u l-irġiel fil-pożizzjonijiet maniġerjali. Fis-sena 2000, in-nisa kienu jokkupaw biss 31 % tal-postijiet ta' livell għoli; sa l-2006 dan żdied biss b'punt perċentwali u tela' għal 32 % (9).

4.1.3 Id-Direttiva 75/117/KEE, li adotta l-Kunsill fl-1975, tistipula li l-prinċipju ta' pagi ndaqs bejn in-nisa u l-irġiel għall-istess xogħol jew għal xogħol ta' l-istess valur jimplika t-tneħħija ta' kull diskriminazzjoni msejsa fuq is-sess fl-aspetti u l-kundizzjonijiet kollha tal-pagi. Din id-Direttiva kienet il-bażi ta' ħafna mil-liġijiet nazzjonali dwar il-prinċipju ta' paga ndaqs kif ukoll ta' ċerti ftehimiet kollettivi, u b'hekk saħħet il-pożizzjoni tal-mara fis-suq tax-xogħol.

4.1.4 Skond l-Artikolu 141 tat-Trattat KE “paga” tfisser “il-paga jew is-salarju komuni bażiku jew minimu u kwalunkwe remunerazzjoni oħra, sew jekk fi flus jew in natura, li l-ħaddiem jirċievi direttament jew indirettament, għall-impjieg tiegħu, mingħand min iħaddmu”.

4.1.5 Il-liġijiet ta' l-Istati Membri rigward il-kundizzjonijiet ugwali ta' l-ingaġġ u tal-pagi għandhom jitfasslu b'mod iktar koerenti sabiex tiġi evitata d-diskriminazzjoni diretta u indiretta kontra n-nisa.

4.1.6 Jidher ċar li l-leġislazzjoni attwali ma kinitx implimentata b'mod adegwat f'dak li għandu x'jaqsam mar-rispett tal-prinċipju ta' paga ndaqs għal xogħol ta' l-istess valur. Huwa diffiċli li wieħed jidentifika dan it-tip ta' diskriminazzjoni. Il-partijiet ikkonċernati mhux dejjem ikunu konxji mid-diskriminazzjoni u/jew ftit li xejn ikunu jistgħu jagħtu prova ta' każ ta' diskriminazzjoni. Fl-opinjoni tal-Kumitat, l-impjegati jew ir-rappreżentanti tagħhom għandu jkollhom aċċess għal mezzi effiċjenti sabiex janalizzaw jekk l-istess xogħol jew ix-xogħol ta' l-istess valur hux qiegħed jitħallas bl-istess mod.

4.1.7 Strument effiċjenti għas-sorveljanza u l-garanzija ta' pagi ġusti jinvolvi r-reviżjoni annwali tal-qagħda u l-iżvilupp tal-pagi li jagħmel min iħaddem f'intrapriżi kbar u medji biex jiġu identifikati l-problemi ta' diskriminazzjoni bejn l-irġiel u n-nisa fis-sistemi tal-klassifikazzjoni tax-xogħlijiet, u jiġu implimentati soluzzjonijiet xierqa billi jitfassal pjan favur l-ugwaljanza li jinkludi sistemi ta' pagi trasparenti biex jiżguraw li l-ħiliet, l-esperjenza u l-potenzjal tal-personal kollu jitħallsu b'mod ġust. Għandu jitħejja pjan favur l-ugwaljanza b'objettivi konkreti, bħal per eżempju t-tnaqqis tad-differenzi bejn il-pagi b'1 % fis-sena. Fl-Istati Membri kollha, kull sena min iħaddem għandu jipprovdi statistika tal-pagi skond is-sessi lill-impjegati u r-rappreżentanti tagħhom.

4.1.8 Wieħed mill-ostakli fl-implimentazzjoni totali tal-liġijiet huwa n-nuqqas ta' informazzjoni u ta' għarfien dwar id-dispożizzjonijiet fis-seħħ fost il-partijiet ikkonċernati. Persuna minn kull tlieta biss ikkonfermat li taf x'inhuma d-drittijiet tagħha f'każ li tiġi diskriminata (10). Fil-fehma tal-Kumitat huwa importanti li kemm iċ-ċittadini b'mod ġenerali kif ukoll ir-rappreżentanti tal-ħaddiema u ta' min iħaddem, u dawk li jaħdmu fis-settur tal-ġustizzja jkomplu jiġu infurmati dwar id-drittijiet tagħhom.

4.1.9 L-Istati Membri għandhom jiggarantixxu l-aċċess mingħajr tfixkil għall-mekkaniżmi biex wieħed jappella jew jirraporta każi ta' diskriminazzjoni, u b'konformità mad-Direttiva 97/80/KE tal-Kunsill rigward il-piż tal-prova fil-każijiet ta' diskriminazzjoni msejsa fuq is-sess, għandha tiġi mill-akkużat li jagħti prova, fil-qorti jew quddiem awtorità kompetenti oħra, li l-prinċipju tat-trattament ugwali ma nkisirx.

4.1.10 Minkejja l-liġijiet u l-ftehimiet kollettivi, l-inugwaljanza fil-pagi bejn in-nisa u l-irġiel ma tnaqqsetx. B'hekk joħroġ fid-dieher li jeżistu fatturi oħra (psikoloġiċi, soċjali, kulturali) li jikkawżaw id-differenzi fil-pagi, ngħidu aħna d-diffikultà li jinstab bilanċ bejn il-familja u x-xogħol. Huwa importanti li jinkiseb bilanċ bejn il-ħajja privata u l-ħajja professjonali. Għaldaqstant, il-Kumitat jaħseb li l-ġlieda għall-ugwaljanza fil-pagi għandha tinfirex f'ħafna oqsma differenti.

4.1.11 Għandha tiġi sfruttata l-possibbiltà legali li jitqiesu l-klawżoli soċjali fl-appalti pubbliċi għax hekk tingħata preferenza lill-operaturi li jaħdmu favur l-ugwaljanza u l-pagi ġusti għall-irġiel u n-nisa.

4.1.12 Il-Kumitat iħoss li l-amministrazzjoni tal-gvern fl-Istati Membri għandha tkun ta' eżempju għal min iħaddem mhux biss b'rabta mal-kwistjonijiet relatati direttament mal-pagi ndaqs u l-promozzjoni, iżda anke fl-arranġamenti bħall-ħin tax-xogħol flessibbli li joffri bilanċ tajjeb bejn il-ħajja u x-xogħol, u fil-politika tat-taħriġ biex tiggarantixxi l-opportunitajiet indaqs.

4.1.13 Il-persuni pubbliċi, inklużi l-politiċi, jaqdu rwol ċentrali fit-tqajjim ta' kuxjenza. Bis-saħħa ta' l-eżempju tajjeb fil-ħajja professjonali u privata tagħhom, huma spiss ikollhom impatt ikbar minn kwalunkwe kampanja promozzjonali li tqum il-flus.

4.2 It-tneħħija ta' l-inugwaljanza fil-pagi bħala parti mill-politika tax-xogħol ta' l-Istati Membri

4.2.1 L-istrateġija ta' l-UE għat-tkabbir u l-impjiegi li tinsab fl-istrateġija ta' Lisbona hija strument importanti għall-promozzjoni ta' l-ugwaljanza fis-suq tax-xogħol u t-tnaqqis ta' l-inugwaljanza fil-pagi bejn in-nisa u l-irġiel. Fil-fehma tal-Kumitat huwa importanti li jittieħdu miżuri bil-għan li jissaħħaħ l-aċċess u l-parteċipazzjoni ta' kulħadd fis-suq tax-xogħol — għal dan tinħtieġ ukoll l-għajnuna finanzjarja mill-Fondi Strutturali.

4.2.2 Il-Kumitat jirrakkomanda dawn il-miżuri li ġejjin: — il-garanzija tat-trasparenza fil-klassifikazzjoni tax-xogħlijiet b'għadd ta' kriterji li jitfasslu u jiġu implimentati mingħajr diskriminazzjoni bejn l-irġiel u n-nisa; — il-garanzija ta' kriterji differenti ta' valutazzjoni li jkunu marbuta man-natura tax-xogħol u mhux mal-persuna, u li ma jinkludux forom differenti li jistgħu jwasslu għad-diskriminazzjoni; — il-promozzjoni ta' l-għażliet professjonali “mhux tradizzjonali” sabiex ikun influwenzat u jitnaqqas l-iżbilanċ fis-suq tax-xogħol. L-objettiv għandu jkun li n-nisa jagħżlu professjonijiet fl-oqsma tax-xjenza u t-teknoloġija, filwaqt li l-irġiel ifittxu u jagħżlu professjonijiet li normalment isiru min-nisa; — l-inkoraġġiment ta' min iħaddem biex jiżviluppa u jimplimenta programmi favur l-ugwaljanza, fosthom stħarriġ dwar il-paga, kif ukoll biex jibqa' jadattahom għall-iżviluppi li jkun hemm; — l-inkoraġġiment ta' l-impjegati u ta' min iħddem biex jikkontribwixxu għall-iżvlipp tal-ħiliet; — l-inkoraġġiment ta' min iħaddem u tat-trade unions biex jiddaħħlu mekkaniżmi għas-sorveljanza tal-pagi. F'dan il-kuntest għandhom jintużaw in-nomenklatura ta' l-impjiegi, il-proċeduri legali, il-każistika u l-klassifika tal-professjonijiet; — l-inkoraġġiment u l-promozzjoni ta' l-iżvilupp sabiex in-nisa jfittxu u jiksbu postijiet ta' livell ogħla, pożizzjonijiet tat-tmexxija u maniġerjali fl-oqsma tar-riċerka u l-iżvilupp, it-teknoloġija u l-innovazzjoni; — l-inkoraġġiment ta' parteċipazzjoni ikbar min-naħa tan-nisa fil-livelli professjonali kollha ta' l-oqsma li qed jiżviluppaw, bħat-turiżmu, il-ħarsien ta' l-ambjent u r-riċiklaġġ, it-telekomunikazzjoni u l-bijoteknoloġija; — il-promozzjoni ta' prattiki ta' ġestjoni li jiffavorixxu l-ugwaljanza bejn in-nisa u l-irġiel; — l-inklużjoni ta' indikatur ta' segwitu speċifiku fl-istrateġija ta' l-impjiegi li bis-saħħa tiegħu wieħed ikun jista' jissorvelja l-ugwaljanza tal-pagi fil-livell Komunitarju.

4.3 Il-Kumitat jirrakkomanda dawn il-miżuri li ġejjin sabiex tissaħħaħ l-ugwaljanza fl-edukazzjoni u t-taħriġ professjonali:

— il-promozzjoni u ż-żieda fil-proporzjon ta' nisa li jipparteċipaw fit-taħriġ professjonali u tas-suq tax-xogħol fl-oqsma tat-teknoloġija u l-informatika (speċjalment fil-livelli għolja fil-qasam ta' l-IT);

— l-inkoraġġiment u l-promozzjoni ta' l-iżvilupp permezz tat-taħriġ, l-esperjenza u miżuri oħra tas-suq tax-xogħol bil-għan li għadd ikbar ta' rġiel isibu xogħol fl-oqsma tas-servizzi u tas-saħħa u l-kura;

— l-inkoraġġiment ta' iktar flessibbiltà fl-edukazzjoni u t-taħriġ professjonali sabiex jintlaħqu n-nisa li jgħixu f'żoni rurali u mhux daqstant popolati;

— il-promozzjoni ta' l-opportunitajiet tan-nisa biex itejbu l-ħiliet professjonali tagħhom permezz tat-taħriġ vokazzjonali matul il-leave tal-ġenituri u hekk kif jerġgħu jirritornaw għax-xogħol.

4.4 Il-Kumitat jirrakkomanda dawn il-miżuri li ġejjin sabiex jinħolqu u jissaħħu l-possibbiltajiet li n-nisa jwaqqfu l-intrapriża tagħhom:

— l-isfruttar tal-Fondi Strutturali sabiex jingħata appoġġ lil nisa li jkunu jridu jwaqqfu intrapriża (11);

— it-tqajjim ta' kuxjenza dwar it-trattament ugwali fost il-maniġers, id-diretturi u l-konsulenti dwar it-twaqqif ta' intrapriża, u l-promozzjoni tal-kunsiderazzjoni ta' kwistjonijiet marbuta ma' l-ugwaljanza;

— l-aġġustament u t-tfassil tas-servizzi ta' għajnuna (finanzjarja u teknika) għall-SMEs sabiex jintlaħqu l-bżonnijiet tan-nisa li jkunu jridu jwaqqfu u jiżviluppaw l-intrapriża tagħhom stess;

— l-għoti ta' għajnuna finanzjarja/self għall-intraprendituri nisa;

— il-promozzjoni ta' netwerks u organizzazzjonijiet għall-intraprendituri nisa, u ta' mentoring min-nisa għan-nisa;

— appoġġ partikolari għal nisa li jkunu jridu jwaqqfu u jiżviluppaw intrapriża fl-oqsma tat-telekomunikazzjoni u t-tekonoloġija avvanzata;

— appoġġ għal nisa li jippromovu u jieħdu inizjattivi soċjo-ekonomiċi.

4.5 Għandu jissaħħaħ id-dritt tan-nisa li joħorġu jaħdmu u jaqilgħu l-għajxa ta' kuljum. Kemm in-nisa kif ukoll l-irġiel għandhom ikunu jistgħu jgħixu b'mod deċenti minn fuq dak li jaqilgħu. Il-Kumitat jirrakkomanda dawn il-miżuri li ġejjin sabiex ikun jista' jinħoloq b'mod iktar faċli l-bilanċ bejn il-familja u x-xogħol:

— bis-saħħa ta' day care centres għat-tfal sussidjati mill-gvern, il-ġenituri jkunu jistgħu jibqgħu jaħdmu u jinterrompu l-karriera tagħhom għal tul ta' żmien iqsar;

— il-promozzjoni ta' taħriġ professjonali għall-personal li jieħu ħsieb it-tfal u tal-kura tas-saħħa;

— l-introduzzjoni tal-leave tal-ġenituri bil-ħlas f'pajjiżi fejn bħalissa dan ma jeżistix — per eżempju bis-saħħa tat-traspożizzjoni tad-dispożizzjonijiet li għandhom l-istituzzjonijiet Ewropej. Għandha tingħata wkoll il-possibbiltà ta' leave tal-ġenituri bil-ħlas itwal. Il-leave tal-ġenituri għandu jkun jista' jinqasam bejn il-ġenituri. Il-fatt li parti mil-leave tal-ġenituri tintrefa' għall-missier huwa progress importanti fl-isforzi biex il-missier jerfa' iktar responsabbiltà fil-familja. L-inizjattivi finanzjarji bħala kumpens għat-tnaqqis fid-dħul jistgħu jikkontribwixxu biex iktar irġiel jieħdu l-leave tal-paternità (din il-kwistjoni tinsab fl-aġenda ta' l-imsieħba soċjali Ewropej, kif ġie propost matul it-tieni konsultazzjoni ta' l-imsieħba soċjali Ewropej dwar il-bilanċ bejn il-ħajja professjonali, il-ħajja privata u l-familja) (12);

— appoġġ għax-xogħol mill-bogħod u t-teleworking sabiex jinħolqu iktar opportunitajiet għal dawk in-nies li, għal diversi raġunijiet, ma jistgħux jivvjaġġaw lejn il-post tax-xogħol biex jaħdmu u jipparteċipaw f'korsijiet ta' taħriġ;

— il-ħolqien ta' taħriġ biex wieħed ikun jista' jerġa' jidħol fid-dinja tax-xogħol, per eżempju bis-saħħa tas-sistema tat-taxxa. Dan it-taħriġ għandu jkun immirat l-iktar lejn in-nisa li waqfu mix-xogħol għal perijodu twil ta' żmien minħabba l-leave tal-ġenituri u/jew il-leave tat-trobbija;

— it-twaqqif ta' faċilitajiet, sussidjati mill-fondi pubbliċi, għall-anzjani u persuni oħra li jeħtieġu l-kura, li bis-saħħa tagħhom ikun iktar faċli, b'mod partikolari għan-nisa, biex jipparteċipaw fis-suq tax-xogħol.

4.6 Il-Kumitat jirrakkomanda dawn il-miżuri li ġejjin sabiex jissaħħu l-parteċipazzjoni u l-influwenza tan-nisa:

— il-ħolqien ta' bilanċ bejn in-nisa u l-irġiel f'kumitati u f'korpi tat-teħid ta' deċiżjonijiet;

— l-involviment ta' l-organizzazzjonijiet rappreżentattivi li jaħdmu għall-ugwaljanza u l-organizzazzjonijiet tan-nisa f'korpi ta' sorveljanza, sħubijiet u fora oħra;

— it-titjib tal-possibbiltajiet li n-nisa jokkupaw postijiet tat-tmexxija u tat-teħid ta' deċiżjonijiet f'korpi li huma responsabbli għat-tmexxija u l-implimentazzjoni;

— il-garanzija li n-nisa jgawdu minn ugwaljanza kontinwa fis-suq tax-xogħol sabiex huma ma jkunux meħtieġa biss matul il-perijodi ta' prosperità ekonomika u jkunu huma l-ewwel u l-iktar li jintlaqtu meta l-ekonomija ma tkunx sejra tajjeb;

— l-organizzazzjoni ta' skambji ta' opinjonijiet regolari ma' l-organizzazzjonijiet li jaħdmu favur l-ugwaljanza.

4.7 Ir-rispett ta' l-ugwaljanza fil-pagi u r-responsabbiltà soċjali min-naħa ta' min iħaddem

4.7.1 Il-prinċipju ta' l-istess ħlas għall-istess xogħol qed jiġi rikonoxxut dejjem iktar fl-Ewropa, għalkemm dan mhux ovvju fis-27 Stat Membru. Għalkemm il-Konvenzjoni għall-Ħlas Indaqs ta' l-ILO (adottata fl-1951) ġiet ratifikata mis-27 Stat Membru kollha aktar minn 50 sena ilu, u fl-Artikolu 2 tistipula li kull membru, b'mezzi adattati għall-metodi fis-seħħ li jiddeterminaw ir-rati ta' ħlas, għandu jħeġġeġ u, sa fejn jibqa' konsistenti ma' dawn il-metodi, jiżgura li l-prinċipju ta' ħlas indaqs għall-ħaddiema rġiel u nisa għal xogħol ta' l-istess valur jiġi applikat għall-ħaddiema kollha. Għadha teżisti l-ipoteżi li l-mara tista' tistrieħ fuq id-dħul tar-raġel, għalkemm dan m'huwiex il-każ fis-soċjetà ta' llum. Lanqas huwa ovvju u aċċettat kullimkien li x-xogħol ta' l-istess valur jitħallas b'mod ugwali. L-analiżi biex jiġi determinat jekk ix-xogħlijiet u l-professjonijiet humiex ta' l-istess valur hija diffiċli immens. Għadd ta' każijiet tal-qorti jistgħu joffru xi tip ta' gwida f'din il-kwistjoni.

4.7.2 Fil-fehma tal-Kumitat, min iħaddem jista' jikkontribwixxi għat-tnaqqis ta' l-inugwaljanza fil-pagi permezz ta' dawn il-miżuri li ġejjin: — il-ħinijiet tax-xogħol flessibbli jiffavorixxu l-ugwaljanza fis-suq tax-xogħol. Il-possibbiltà ta' xogħol volontarju part-time toffri waħda mill-opportunitajiet li l-ġenituri jsibu bilanċ bejn ix-xogħol u l-familja; għalhekk huwa importanti li jiġi assigurat li dawn ikunu jistgħu jerġgħu jirritornaw għall-impjieg full-time tagħhom. Jekk dawk li jkunu qed jaħdmu part-time kontra qalbhom tingħatalhom il-possibbiltà li jaħdmu full-time, dawn ikunu jistgħu jsiru ekonomikament indipendenti, u dan huwa partikolarment importanti għal dawk li għandhom il-piż tal-familja fuq darhom; — il-ħinijiet tax-xogħol għandhom ikunu jaqblu mal-ħajja familjari. Għandu jinbidel it-tqassim tax-xogħol tad-dar u tal-kura skond is-sess sabiex jinħoloq bilanċ aħjar bejn in-nisa u l-irġiel. L-irġiel iridu jaqdu rwol ikbar f'dak li għandu x'jaqsam mal-kura fil-familja u fid-dar; — il-mudelli għall-paragun tax-xogħlijiet u r-responsabbiltajiet professjonali joffru bażi għall-analiżi tal-pagi, u b'hekk jinħoloq strument għall-promozzjoni tal-prinċipju ta' pagi ugwali. Jenħtieġ ukoll l-iżvilupp ta' skemi ta' evalwazzjoni tax-xogħol li jistgħu jintużaw biex jiġu determinati xogħlijiet ta' l-istess valur fost gruppi ta' persunal differenti. Dan jgħin sabiex ikun żgurat li titħallas l-istess paga għall-istess xogħol irrispettivament mis-sess; — jekk il-leave tal-ġenituri jinftiehem f'kuntest pożittiv u jiġi ppremjat bi promozzjonijiet u bi strutturi ta' ħlas. Madankollu, dan m'għandux ikun ta' żvantaġġ fir-rigward ta' paga u avvanz fil-karriera għall-persuni bla wlied; — bit-twaqqif ta' day care centres għat-tfal, is-soċjetà u min iħaddem jikkontribwixxu sabiex in-nisa jkollhom iktar possibbiltà li jżommu l-post tax-xogħol u li javvanzaw fil-karriera tagħhom; — min iħaddem jista' jiffaċilta u jtejjeb il-bilanċ bejn il-familja u x-xogħol billi jagħti l-leave matul il-vaganzi ta' l-iskola u/jew meta t-tfal jimirdu; — fl-Istati Membri fejn m'hemmx id-dritt statutorju għal-leave tal-paternità jew ta' l-adozzjoni, min iħaddem jista' jagħti eżempju billi jerfa' r-responsabbiltà soċjali tiegħu u joffri l-possibbiltà ta' dan il-leave (13); — min iħaddem għandu joffri l-leave għall-kura f'każ li jimirdu l-qraba stretti; — għandha tiġi promossa l-parteċipazzjoni tan-nisa fit-taħriġ avvanzat u fi programmi għall-iżvilupp tal-karriera; — l-irġiel, kif ukoll in-nisa stess, iridu jitgħallmu jaraw, jifhmu, jagħrfu u jużaw il-ħiliet tan-nisa.

4.8 Iktar skambju ta' l-aħjar prattiki fl-UE u l-involviment ta' l-imsieħba soċjali

4.8.1 Fil-fehma tal-Kumitat, il-progress konkret jista' jinkiseb permezz ta' l-iskambju u l-promozzjoni ta' l-aħjar prattiki u bid-djalogu fil-fond bejn l-Istati Membri. L-ugwaljanza ġenwina u l-paga ġusta jistgħu jinkisbu biss jekk l-Istati Membri jieħdu miżuri kostruttivi u jaħdmu bis-sħiħ sabiex jeliminaw l-inugwaljanza fil-pagi bejn in-nisa u l-irġiel. Min iħaddem u l-organizzazzjonijiet tal-ħaddiema kif ukoll l-Istitut Ewropew għall-Ugwaljanza bejn is-Sessi għandhom rwol importanti x'jaqdu sabiex jinkiseb dan l-objettiv.

4.8.2 L-imsieħba soċjali għandhom jgħinu sabiex titnaqqas l-inugwaljanza fil-pagi bis-saħħa ta' inizjattivi apposta matul in-negozjar tal-pagi. Eżempju konkret ta' inizjattiva bħal dawn li kienet ta' suċċess huwa l-qafas ta' azzjoni li fasslu l-imsieħba soċjali fl-2005 għall-ugwaljanza bejn l-irġiel u n-nisa u li waħda mill-erba' prijoritajiet tiegħu kienet proprju l-inugwaljanza fil-pagi bejn in-nisa u l-irġiel (14).

4.8.3 Jinħtieġu diversi tipi ta' bidliet fl-istatistika dwar il-pagi ħalli l-informazzjoni dwar id-differenzi fil-pagi ssir bażi iktar adegwata biex jittieħdu d-deċiżjonijiet. Il-fatturi li jikkawżaw l-inugwaljanza fil-pagi għandhom bżonn jiġu eżaminati iktar bir-reqqa, u l-iskambju ta' l-għarfien li jirriżulta minn din l-analiżi jista' jintuża biex jinkixfu, jiġu kkoreġuti u evitati l-każijiet ta' diskriminazzjoni.

4.8.4 Għal dan il-għan, il-Fondazzjoni Ewropea għat-Titjib tal-Kundizzjonijiet ta' l-Għajxien tax-Xogħol, li għandha s-sede tagħha f'Dublin, u l-Istitut Ewropew għall-Ugwaljanza bejn is-Sessi għandhom jipprovdu statistiċi komparabbli mill-Istati Membri dwar il-proporzjon tan-nisa f'pożizzjonijiet tat-tmexxija u maniġerjali kemm fis-settur pubbliku kif ukoll f'dak privat, u statistiċi dwar il-progress ta' kull Stat Membru f'dak li għandu x'jaqsam mal-prinċipju ta' l-istess paga għall-istess xogħol.

Brussell, it-22 ta' April 2008 Il-President tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew Dimitris DIMITRIADIS

(1) Artikolu 4: http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:L:1998:014:0006:0008:EN:PDF.

(2) Din il-kwistjoni tinsab fl-aġenda ta' l-imsieħba soċjali Ewropej, kif ġie propost matul it-tieni konsultazzjoni ta' l-imsieħba soċjali Ewropej dwar il-bilanċ bejn il-ħajja professjonali, il-ħajja privata u l-familja.

(3) F'dan ir-rigward, il-KESE jfakkar fir-rakkomandazzjonijiet li diġà ressaq diversi drabi f'opinjonijiet preċedenti; l-aktar waħda reċenti hija l-opinjoni tal-KESE tat-13 ta' Frar 2008 dwar “il-Proposta għal Deċiżjoni tal-Kunsill dwar linji gwida għall-Politika ta' l-Impjiegi ta' l-Istati Membri (skond Artikolu 128 tat-Trattat tal-KE)” (SOC/303), rapporteur: is-Sur Greif (ara b'mod b'mod speċjali punt 2.3).

(4) COM(2008) 10 finali, 23.1.2008.

(5) Ara www.epws.org.

(6) Opinjoni tal-KESE dwar l-Ugwaljanza bejn in-nisa u l-irġiel — Pjan ta' Azzjoni 2006-2010, rapporteur: Grace Attard, ĠU C 318 tat-23.12.2006. (Din l-opinjoni ma nqalbitx għall-Malti). F'dan il-kuntest nistgħu nsemmu wkoll dawn l-opinjonijiet li ġejjin: l-opinjoni (SOC/204) tal-KESE tat-28 ta' Diċembru 2005 dwar Il-ħolqien ta' Istitut Ewropew għall-Ugwaljanza, rapporteur: Dana Štechová, ĠU C 24, 31.1.2006 (din l-opinjoni ma nqalbitx għall-Malti), kif ukoll l-opinjoni (SOC/207) tal-KESE tad-29 ta' Settembru 2005 dwar Il-faqar fost in-nisa fl-Ewropa, rapporteur: Brenda King, ĠU C 24, 31.1.2006 (din l-opinjoni ma nqalbitx għall-Malti). Ara wkoll Il-Karta tal-KETU dwar il-gender mainstreaming fit-trade unions, li ġiet adottata mill-Kungress tal-KETU f'Seville nhar it-23 ta' Mejju 2007, kif ukoll Il-manwal tal-Kummissjoni Ewropea għall-gender mainstreaming tal-politiki tax-xogħol, ta' Lulju 2007.

(7) Ara nota 3.

(8) Opinjoni tal-KESE tad-29 ta' Novembru 2001 dwar it-Tkabbir ekonomiku, it-tassazzjoni u s-sostenibbiltà tal-pensjonijiet fl-UE (ĠU C 48 tal-21.2.2002); rapporteur: is-Sur Byme, ko-rapporteur: is-Sur van Dijk. (Din l-opinjoni ma nqalbitx għall-Malti).

(9) Eurostat, Stħarriġ dwar il-ħaddiem, il-maniġers fl-UE — tqassim skond is-sess fl-2000 u fl-2006.

(10) Eurobarometer.

(11) Ara l-opinjoni tal-KESE dwar l-ispirtu intraprenditorjali u l-aġenda ta' Lisbona tal-25 ta' Ottubru 2007, rapporteur: is-Sinjura Sharma, ko-rapporteur: is-Sur Olsson, ĠU C 44 tas-15.2.2008.

(12) Fid-Danimarka, mill-1 ta' Ottubru 2006 'l hawn l-intrapriżi kollha ġew obbligati legalment ipoġġu xi flus f'fond ta' kumpens nazzjonali għal-leave tal-ġenituri. B'dan il-mod, l-ebda intrapriża ma tkun żvantaġġata meta tiġi biex tħallas il-pagi matul il-leave tal-ġenituri, u m'hemmx ir-riskju li l-ġenituri bil-leave jsiru piż ekonomiku fuq min iħaddem. Fl-Islanda teżisti sistema simili fejn min iħaddem u l-ħaddiema kollha jpoġġu xi flus f'fond għal-leave tal-ġenituri. Barra minn hekk, hawnhekk iddaħħal mudell maqsum fi tlieta fejn l-omm u l-missier jieħdu tlieta mid-disa' xhur ta' leave tal-ġenituri kull wieħed, filwaqt li t-tielet parti jistgħu jaqsmuha. Minn mindu daħal fis-seħħ dan ir-regolament kważi 90 % tal-missirijiet qed jieħdu l-leave tal-ġenituri fl-Islanda.

(13) Fl-1 ta' Ġunju 2006, fl-Isvezja daħlet fis-seħħ liġi ġdida dwar il-leave tal-ġenituri li tistipula li min iħaddem ma jistax jiddiskrima lill-ħaddiema minħabba raġunijiet marbuta mal-leave tal-ġenituri. B'konformità ma' din il-liġi, ma tista' ssir l-ebda distinzjoni bejn il-ħaddiema li jkunu bil-leave tal-ġenituri u dawk li ma jkunux. Skond ir-rappreżentanti ta' l-organizzazzjonijiet li jaħdmu favur l-ugwaljanza, il-ħaddiema li jkunu bil-leave tal-ġenituri għandhom jiġu ttrattati bħallikieku kienu qed jaħdmu. Bejn wieħed u ieħor in-nisa jieħdu leave tal-ġenituri itwal minn ta' l-irġiel, u għalhekk huma jkollhom jirrinunzjaw għal iktar bonuses u konċessjonijiet ta' flus.

(14) Qafas ta' azzjoni għall-ugwaljanza bejn l-irġiel u n-nisa:

http://ec.europa.eu/employment_social/news/2005/mar/gender_equality_en.pdf.