Il-Mandat ta’ Self Estern kien ta’ sostenn għall-aġenda tal-politika esterna tal-Unjoni, u wera biżżejjed flessibbiltà u reattività għall-isfidi ġeopolitiċi kif intwera permezz tal-każijiet tal-Ukrajna (il-kriżi tal-Ukrajna), fl-Eġittu u fil-Marokk (“ir-Rebbiegħa Għarbija”) u fil-Ġordan (il-kriżi tar-refuġjati). Il-mandat kellu rwol fl-istabbilizzazzjoni ekonomika u għaldaqstant politika ta’ dawk il-pajjiżi li ntlaqtu minn kriżi politika.

2.IS-SITWAZZJONI TAL-MANDAT TA’ SELF ESTERN FI TMIEM L-2015

Sat-tmiem l-2015, wara sena u nofs ta’ attivitajiet finanzjarji taħt il-Mandat 2014-2020 (kien għadda 21 % taż-żmien għall-implimentazzjoni), is-sottoskrizzjonijiet kumulattivi taħt il-Mandat laħqu EUR 6,9 biljun, li jikkorrispondu għal rata ta’ użu ta’ 26 %. Ir-rata ta’ użu fil-pajjiżi tal-Viċinat tal-Lvant diġà taqbeż il-50 %, segwita mill-Asja u mill-Amerka Latina u mill-Afrika t’Isfel b’41 % u 36 % rispettivament. Ir-rata baxxa ta’ użu fir-reġjun ta’ qabel l-adeżjoni sa issa hija kkawżata minn fatturi ċikliċi, li diġà qegħdin jisfumaw fix-xejn u ma jirriflettux il-ħtiġijiet mistennija. Ir-rata baxxa ta’ użu fir-reġjun tal-Mediterran hija dovuta għall-fatt li fl-2014, il-Bank issottoskriva qrib EUR 1 biljun f’operazzjonijiet biex juża kompletament il-mandat preċedenti. Dan ma tantx ħalla lok għall-allokazzjoni ta’ operazzjonijiet fl-2014 taħt l-ELM 2014-2020 attwali u konsegwentement inaqqas drastikament il-kapaċità tal-mandat ta’ self estern f’ċerti reġjuni biex iwieġeb għall-prijoritajiet tal-Unjoni u għall-isfidi potenzjali li jmiss.

miljuni ta’ EUR

Ir-reġjun tal-operazzjoni Il-limitu massimu L-Ammont nett sottoskritt L-Ammont nett sottoskritt bħala % tal-limitu massimu tal-Mandat Il-pajjiżi ta’ Qabel l-Adeżjoni 8 739 1 157 13 % Il-Mediterran 9 606 1 656 17 % Il-Ġirien tal-Lvant, ir-Russja 4 831 2 571 53 % L-Asja u l-Amerka Latina 3 407 1 386 41 % L-Afrika t’Isfel 416 150 36 % It-Total 27 000 6 920 26 %

Apparti minn hekk, f’Marzu 2014, l-Unjoni wegħdet pakkett finanzjarju bħala sostenn għall-Ukrajna u talbet lill-BEI biex jikkontribwixxi permezz ta’ investiment li jammontaw għal EUR 3 biljun għall-perjodu 2014-2016. Ta’ min jinnota li sa tmiem l-2016, il-BEI wisq probabbli se jkun żamm il-wegħda tiegħu li jżid l-attivitajiet ta’ self fl-Ukrajna bi EUR 3 biljun fuq tliet snin.

It-tbassir tal-BEI tal-użu tal-mandat ta’ EUR 27 biljun fir-reġjuni differenti jidher fit- Tabella 1 . Wieħed jista’ jara li permezz tal-kontribut tiegħu għal proporzjon ta’ self bħal dan fl-Ukrajna, il-BEI qiegħed jeżawrixxi l-limitu massimu tar-reġjun tal-Viċinat tal-Lvant b’ritmu aktar mgħaġġel milli kien mistenni meta l-limiti massimi ġew oriġinarjament imħejjija. Il-limitu massimu fil-Viċinat tal-Lvant se jintlaħaq minn nofs l-2017 u l-BEI ma jkunx aktar f’pożizzjoni li jibqa’ joffri self fir-reġjun għall-perjodu kollu tal-ELM. Pereżempju, it-tkomplija tal-livelli ta’ attività attwali ta’ EUR 1,5 biljun fil-viċinat tal-Lvant sal-2020 (l-Ukrajna b’mod partikolari) tkun tirrikjedi estensjoni tal-ELM ta’ EUR 5,2 biljun). Barra minn hekk, meta titqies il-klassifikazzjoni tar-riskju tal-pajjiżi tal-Viċinat tal-Lvant, il-possibbiltajiet li wieħed iserraħ fuq is-self mill-faċilitajiet għar-riskju propju tal-BEI (ORF, own risk facilities) f’dak ir-reġjun huma limitati.

miljuni ta’ EUR

Mandati tal-EL 2014

(minn Lulju) 2015 2016 2017 2018 2019 2020 Total 2014-2020 Limitu Massimu tal-ELM Il-pajjiżi ta’ Qabel l-Adeżjoni 200 957 1 400 1 532 1 550 1 550 1 550 8 739 8 739 Il-viċinat u s-sħubija 1 480 2 757 3 000 2 370 1 610 1 610 1 610 14 437 14 437 Il-Mediterran 390 1 276 1 500 1 610 1 610 1 610 1 610 9 606 9 606 Il-Viċinat tal-Lvant 1 090 1 481 1 500 760 0 0 0 4 831 4 831 L-Asja u l-Amerka Latina 415 971 752 590 508 171 0 3 407 3 407 L-Asja (bl-esklużjoni tal-Asja Ċentrali) 45 433 260 140 58 0 0 936 936 L-Asja Ċentrali 70 70 42 0 0 0 0 182 182 L-Amerka Latina 300 468 450 450 450 171 0 2 289 2 289 L-Afrika t’Isfel 0 150 100 70 70 26 0 416 416 Total Kumplessiv 2 095 4 835 5 252 4 562 3 738 3 357 3 160 27 000 27 000

Abbażi ta’ dik il-valutazzjoni, il-Kummissjoni tipproponi li l-EUR 3 biljun fakultattivi jinħarġu meta jsir ir-rieżami ta’ nofs it-terminu bl-istess distribuzzjoni tal-limitu massimu reġjonali bħal ta’ qabel. Barra minn hekk tqies bħala essenzjali li tiżdied il-flessibbiltà għall-BEI biex jibdel bejn ammont u ieħor taħt l-allokazzjonijiet tal-limitu massimu reġjonali (mill-10 % attwali bejn ir-reġjuni għal livell ta’ 20 %), iżda biss fir-rigward tal-ħtieġa li jkunu indirizzati urġenzi u sitwazzjonijiet ta’ kriżi li jaf ifeġġu matul il-perjodu tal-mandat u li huma rikonoxxuti bħala prijoritajiet għoljin għall-politika esterna tal-Unjoni, b’mod partikolari l-Ukrajna u r-reġjuni kkonċernati mir-rispons għall-migrazzjoni jew kwalunkwe sfida futura fil-parti li jifdal tal-mandat 2014-2020. Ir-riallokazzjoni ma setgħetx tapplika għall-mandat il-ġdid ta’ EUR 2,3 biljun tas-settur privat relatat mal-migrazzjoni u għall-ammont ta’ EUR 1,4 biljun għall-proġetti tas-settur pubbliku li jindirizzaw il-kriżi tal-migrazzjoni.

3.IL-KUNTEST TA’ POLITIKA ATTWALI, INKLUŻA L-INIZJATTIVA TA’ REŻILJENZA TAL-BEI