Komunikazzjoni mill-Kummissjoni lill-Kunsill u lill-Parlament Ewropew - L-Istrateġija għat-Tkabbir u l-Isfidi Ewlenin 2008-2009 {SEG(2008) 2692} {SEG(2008) 2693} {SEG(2008) 2694} {SEG(2008) 2695} {SEG(2008) 2696} {SEG(2008) 2697} {SEG(2008) 2698} {SEG(2008) 2699} /* KUMM/2008/0674 finali */





[pic] | KUMMISSJONI TAL-KOMUNITAJIET EWROPEJ | Brussell, 5.11.2008 KUMM(2008) 674 finali KOMUNIKAZZJONI MILL-KUMMISSJONI LILL-KUNSILL U LILL-PARLAMENT EWROPEW L-Istrateġija għat-Tkabbir u l-Isfidi Ewlenin 2008-2009 {SE G(2008) 2692}{SEG(2008) 2693}{SEG(2008) 2694}{SEG(2008) 2695}{SEG(2008) 2696}{SEG(2008) 2697}{SEG(2008) 2698}{SEG(2008) 2699} KOMUNIKAZZJONI MILL-KUMMISSJONILILL-KUNSILL U LILL-PARLAMENT EWROPEW L-Istrateġija għat-Tkabbir u l-Isfidi Ewlenin 2008-2009 INTRODUZZJONI It-tkabbir huwa wieħed mill-għodod politiċi l-aktar qawwija tal-UE. Iservi l-interessi strateġiċi tal-UE fl-istabbiltà, is-sigurtà u l-prevenzjoni tal-kunflitti. Għen biex iżid l-opportunitajiet ta’ prosperità u tkabbir, biex itejjeb il-kuntatt ma’ rotot vitali tat-trasport u l-enerġija, u biex iżid l-importanza tal-UE fid-dinja. F’Mejju 2009, l-UE tiċċelebra l-ħames anniversarju mit-tkabbir tal-2004. L-aġenda preżenti tat-tkabbir tkopri l-Balkani tal-Punent u t-Turkija, li ngħataw il-prospettiva li jsiru membri tal-UE meta jissodisfaw il-kundizzjonijiet neċessarji. Il-prospettiva Ewropea ikkontribwiet għall-paċi u l-istabbiltà, u għenet lill-imsieħba jlaħħqu ma’ sfidi ewlenin, bħad-dikjarazzjoni tal-indipendenza tal-Kosovo, filwaqt li żammew is-sigurtà reġjonali. Kemm fil-Balkani tal-Punent kif ukoll fit-Turkija tipprovdi inkoraġġiment qawwi għal riforma politika u ekonomika. Huwa fl-interess strateġiku tal-UE li żżomm il-momentum ta’ dan il-proċess, abbażi tal-prinċipji u l-kundizzjonijiet miftehema. Dan l-interess li tiġi proġettata l-istabbiltà huwa iktar evidenti fid-dawl tal-isfidi reċenti għall-istabbiltà fil-Lvant tal-UE, inkluż in-nofsinhar tal-Kawkasu. L-importanza strateġika tat-Turkija għall-UE kompliet tiżdied f’oqsma essenzjali bħas-sigurtà tal-enerġija, il-prevenzjoni u r-riżoluzzjoni tal-kunflitti u s-sigurtà regjonali fin-Nofsinhar tal-Kawkasu u fil-Lvant Nofsani. L-involviment tal-pajjiż mal-UE, permezz ta’ negozjati u riformi relatati li bdew iseħħu, irendih qawwa iktar b’saħħitha għall-istabbiltà f’reġjun li qed jiffaċċja diversi sfidi. L-ambjent sikur li jeżisti bħalissa fl-Ewropa isejjaħ ukoll għall-konsolidazzzjoni tal-istabbiltà u t-tisħiħ tar-riforma fil-Balkani tal-Punent. F’dan l-isfond, l-implimentazzjoni konsistenti tal-kunsens imġedded dwar it-tkabbir, kif definit mill-Kunsill Ewropew ta’ Diċembru 2006, huwa iktar importanti milli qatt kien. Dan il-kunsens hu bbażat fuq il-prinċipji ta’ konsolidazzjoni tal-impenji, kundizzjonalità ġusta u rigoruża u komunikazzjoni aħjar mal-pubbliku, flimkien mal-kapaċità tal-UE li tintegra l-membri ġodda. L-UE ħadet passi biex ittejjeb il-kwalità tal-proċess tat-tkabbir, b’attenzjoni partikulari għat-tagħlimiet minn tkabbir preċedenti. Qed tingħata iktar attenzjoni minn kmieni lill-istat tad-dritt u l-governanza tajba. Il-pass li bih kandidat jew kandidat potenzjali joqrob lejn l-UE jirrifletti l-pass tar-riformi politiċi u ekonomiċi tiegħu kif ukoll il-kapaċità tiegħu li jassumi d-drittijiet u l-obbligi tas-sħubija skont il-kriterji ta’ Kopenħagen. Is-sena li ġejja għandha tkun kruċjali biex jiġu indirizzati l-isfidi fil-Balkani tal-Punent Il-progress tal-pajjiżi Balkani tal-Punent lejn is-sħubija fl-UE jista’ jiġi aċċellerat, sakemm dawn jissodosfaw il-kundizzjonijiet neċessarji Il-Kroazja mistennija tilħaq il-fażi finali tan-negozjati ta’ adeżjoni sal-aħħar tal-2009 jekk ħadet il-passi preparatorji neċessarji. Iktar riformi fl-eks-Repubblika Jugożlava tal-Maċedonja għandhom iqarrbu l-pajjiż lejn l-UE. Għall-kandidati potenzjali, il-progress jista’ jirriżulta fi status ta’ kandidat meta dawn ikunu wrew it-tħejjija tagħhom. Il-pass tan-negozjati ta’ adeżjoni mat-Turkija jirrifletti l-pass ta' riforma kif ukoll kemm il-pajjiż qed jissodisfa l-kundizzjonijiet relevanti. It-Turkija issa teħtieġ iġġedded l-isfoz tagħha fir-riforma politika. Il-kriżi finanzjarja internazzjonali s’issa kellha biss impatt limitat fuq l-ekonomija u s-settur finanzjarju tal-Balkani tal-Punent u t-Turkija. Madankollu, it-twessiegħ sinifikanti fid-defiċit kurrenti li għamlu diversi pajjiżi jżid il-vulnerabbiltà tagħhom għal xokkijiet minn barra. Kemm il-kreditu estern kif ukoll l-Investiment Dirett Barrani (FDI) huma mistennija jmajnaw bħala riżultat tal-kriżi finanzjarja globali. Dwar il-kwistjoni ta’ Ċipru, il-mexxejja tal-komunitajiet Griega Ċiprijotta u dik Turka Ciprijotta bdew negozjati mifruxa dwar ftehim komprensiv taħt l-awspiċju tan-Nazzjonijiet Uniti. Il-Kummissjoni tappoġġja l-isforzi tagħhom u hija lesta tipprovdi pariri tekniċi dwar kwistjonijiet li jaqgħu fil-kompetenza tal-UE. L-Unjoni Ewropea hija iktar b’saħħitha b’ġirien stabbli, sinjuri u demokratiċi. Jekk jaħdmu flimkien fuq il-bażi ta’ valuri kondiviżi u interessi komuni, l-UE u l-ġirien tagħha jistgħu jindirizzaw b’mod iktar effettiv l-isfidi kurrenti. L-Unjoni se tintensifika wkoll ir-relazzjonijiet tagħha mas-sieħba tal-Politika Ewropea tal-Viċinat fil-Lvant u fin-Nofsinhar biex tkompli ttejjeb is-sigurtà u l-prosperità reċiproka. Il-Partenarjat tal-Lvant bħalissa qed jitħejja kif ukoll il-Proċess ta’ Barċellona: L-Unjoni għall-Mediterran se tkun ta’ importanza partikulari f’dan ir-rigward. Din il-komunikazzjoni tispjega l-progress li sar u l-isfidi ewlenin li qed jiffaċċjaw il-pajjiżi involuti fil-proċess ta’ tkabbir. Tiddeskrivi l-mod li bih il-Kummissjoni se tiggwida u tappoġġja l-isforzi tagħhom fis-sena li ġejja. IT-TħADDIM TAL-KUNSENS IMġEDDED TAT-TKABBIR Is-sitwazzjoni attwali tal-progress li sar u l-isfidi li għad baqa’ fil-pajjiżi Il-Balkani tal-Punent Tul l-aħħar sena, il-Balkani tal-Punent qorbu lejn l-UE minħabba li r-reġjun għamel progess, minkejja li mhux uniformi, fejn jidħlu riformi u billi ssodisfa kriterji u kundizzjonijiet stabbiliti. Inżammet l-istabbiltà fir-reġjun u s-sitwazzjoni baqgħet ġeneralment kalma wara d-dikjarazzjoni tal-indipendenza u d-dħul fis-seħħ tal-kostituzzjoni fil-Kosovo. Ir-reġjun baqa’ jgawdi rati għolja ta’ tkabbir, grazzi partikolarment għall-investimenti domestiċi u barranin filwaqt li, b'mod ġenerali, ir-riformi baqgħu jagħmlu progress u l-kwalità tal-ħajja tjiebet. Il-Kunsill għall-Kooperazzjoni Reġjonali (Regional Cooperation Council - RCC) wiret it-tmexxija mill-Patt ta’ Stabbiltà, u saħħaħ is-sens ta’ paternità tal-kooperazzjoni reġjonali fix-Xlokk tal-Ewropa mill-pajjiżi direttament ikkonċernati. Xorta waħda, il-Balkani tal-Punent qed jiffaċċjaw għadd ta’ kwistjonijiet ta' prova li jistgħu jaffettwaw is-sigurtà, l-istabbiltà u l-prosperità fir-reġjun. Ir-riforma u r-rikonċiljazzjoni għad iridu jrabbu l-għeruq. F’ħafna mill-pajjiżi Balkani tal-Punent, il-bini tal-istat, il-konsolidazzjoni tal-istituzzjonijiet kif ukoll governanza aħjar jikkostitwixxu tħassib prioritarju. F’ħafna mill-pajjiżi għad irid jitwaqqaf servizz civili professjonali, imparzjali u responsabbli. L-infurzar tal-istat tad-dritt, partikolarment permezz ta’ riforma ġudizzjarja u l-ġlieda kontra l-korruzzjoni u l-kriminalità organizzata, għadu kwistjoni ewlenija tul ir-reġjun. Id-djalogu bejn il-forzi politiċi u l-ispirtu ta’ kompromess għadu insuffiċjenti, inkluż dwar kwistjonijiet etniċi. Kwistjonijiet mhux risolti dwar il-viċinat għadhom jippersistu. L-inflazzjoni medja tjiebet. L-iżbilanċi negattivi fil-kont kurrenti żdiedu b’mod sinifikattiv. F’ċerti pajjiżi il-qagħad għadu għoli ħafna. Jeħtieġu jsiru riformi fil-politika dwar l-impjiegi u dik soċjali. L-isfidi makroekonomiċi żdiedu, minħabba ambjent estern inqas favorevoli, partikolarment bil-kriżi finanzjarja internazzjonali. Fil-livell ta’ pajjiż, jistgħu jiġu rrappurtati dawn l-iżviluppi. In-negozjati ta’ adeżjoni tal-Kroazja daħlu fil-fażi deċiżiva tagħhom, u permezz ta’ hekk qed juru lir-reġjun li l-prospettiva ta’ sħubija mal-UE hija realtà, skont l-impenji tal-Unjoni jekk il-kundizzjoinjiet neċessarji jkunu ssodisfati. Fl-eks-Repubblika Jugożlava tal-Maċedonja, sar progress f’għadd ta’ oqsma essenzjali li aċċennat għalihom il-komunikazzjoni tal-Kummissjoni ta’ Marzu 2008[1] partikolarment rigward ir-riforma ġudizzjarja, u l-implimentazzjoni tal-ħtiġiet taħt il-Ftehim ta’ Stabilizzazzjoni u Assoċjazzjoni. Madankollu, inċidenti vjolenti u irregolaritajiet serji tellfu l-elezzjonijiet parlamentari. Jinħtieġu djalogu politiku kostruttiv u azzjoni deċiżiva biex jiġu implimentati riformi skont il-prioritajiet tas-Sħubija għall-Adeżjoni. L-Albanija kompliet tagħmel progress f’riformi politiċi kruċjali. Il-ftehim interim mal-UE daħal fis-seħħ sentejn ilu u issa qed jiġi implimentat kollox ma’ kollox mingħajr intoppi. Madankollu, l-istat tad-dritt u l-iżgurar li l-istituzzjonijiet tal-istat jiffunzjonaw tajjeb jibqgħu sfidi prinċipali. Il-kapaċita amministrattiva u dik tal-infurzar jeħtieġ jitjiebu iktar. Fil-Montenegro r-riformi politiċi imxew 'il quddiem. It-tħaddim tal-ftehim interim, li daħal fis-seħħ fil-bidu ta' din is-sena, qiegħed ġeneralment jagħmel progress mingħajr intoppi. Madankollu, hemm il-ħtieġa ta’ riforma ġudizzjarja u li jistabbilizza ruħu l-istat tad-dritt, li jibqgħu sfidi ewlenin. Il-kapaċita amministrattiva u dik tal-infurzar jeħtieġ jitjiebu iktar. L-iffirmar tal-Ftehim ta’ Stabbilizzazzjoni u Assoċjazzjoni (Stabilisation and Association Agreement - SAA) mal-Bożnja u Ħerzegovina kkonferma l-impenn tal-UE għall-futur Ewropew ta’ dak il-pajjiż. Il-Bożnja u Ħerzegovina beda jħaddem il-ftehim interim f’Lulju. Iżda elementi kostituzzjonali stabbiliti mill-ftehim ta’ paċi Dayton/Pariġi ġew sfidati minn politiċi ewlenin fiż-żewġ entitajiet, u r-riformi relatati mal-UE staġnaw. Il-kunsens dwar prioritajiet prinċipali ta' riforma għadu dgħajjef. Wara l-elezzjonijiet presidenzjali u parlamentari, s-Serbja ġeddet l-impenn għal futur Ewropew ibbażat fuq valuri kondiviżi. L-SAA ġie ffirmat u l-ftehim interim se jibda' jitħaddem hekk kif il-Kunsill jaċċerta ruħu li s-Serbja qed tikkoopera bis-sħiħ mat-Tribunal Kriminali Internazzjonali għall-eks Jugoslavja (International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia - ICTY). Sar pass importanti ’l quddiem meta ġie arrestat u tressaq il-qorti Radovan Karadzic iżda dan il-proċess jeħtieġ jitlesta. Is-Serbja wriet li għandha l-kapaċità amministrattiva li tagħmel progress sostanzjali lejn l-UE. Madankollu, tul l-aħħar sena r-riformi ddewmu. Ir-riforma ġudizzjarja u l-prevenzjoni tal-korruzzjoni jibqgħu l-iktar sfidi importanti. Ir-realtà ġdida fil-Kosovo[2] wasslet għar-rikonfigurazzjoni tal-preżenza internazzjonali. Dan għandu jiffaċilita l-impostament tal-missjoni EULEX li issa inbeda. Is-sitwazzjoni fil-Kosovo hija sui generis u ma tistax tiġi kkunsidrata bħallikieku ħolqot preċedent. Il-Kunsill Ewropew iddikjara li l-UE tinsab lesta biex tassisti l-iżvilupp politiku u ekonomiku tal-Kosovo minn perspettiva ċara Ewropea, skont il-perspettiva tal-UE għar-reġjun. Il-kostituzzjoni adottata mill-Kosovo hija skont standards Ewropej u ġie adottat ammont konsiderevoli ta’ leġislazzjoni prinċipali. Madankollu, jibqgħu isfidi importanti, partikolarment li jissaħħu l-istituzzjonijiet, li jiġi ssodat l-istat tad-dritt, u li jitjieb id-djalogu u r-rikonċiljazzjoni bejn il-komunitajiet. It-Turkija Is-sena kienet ikkaratteriżżata minn tensjonijiet politiċi qawwijin. Il-Prosekutur Pubbliku Ewlieni applika għand il-Qorti Kostituzzjonali biex jiġi xolt il-partit fil-gvern minħabba attivitajiet anti-sekulari. Il-Qorti eventwalment iddeċidiet li ma ssegwix it-talba tal-Prosekutur u minflok imponiet multa. Dan għen biex tiġi evitata kriżi politika serja u għandu jipprovdi opportunitajiet ġodda biex jiġi restawrat id-djalogu u spirtu ta’ kompromess bejn il-partiti politiċi. L-UE ikkundannat b’mod emfatiku l-attakki terroristiċi mill-PKK li swew il-ħajja ta’ diversi persuni. Il-forzi armati Torok wettqu diversi operazzjonijiet kontra bażijiet tal-PKK fit-Tramuntana tal-Iraq. It-Turkija kellha rwol kostruttiv fil-viċinanzi tagħha u fil-medda wiesgħa tal-Lvant Nofsani permezz ta’ diplomazija attiva. Wara l-kriżi tal-Ġeorġja, ipproponiet Pjattaforma għall-Istabbiltà u l-Kooperazzjoni fil-Kawkasu biex tippromwovi d-djalogu bejn il-pajjiżi ta’ dak ir-reġjun. Il-President Gül żar Yerevan, l-ewwel żjara ta’ President Tork minn meta l-Armenja ħadet l-indipendenza. It-Turkija għamlet sforzi biex tkun medjatur bejn Iżrael u s-Sirja u mexxiet djalogu mal-Iran dwar il-kwistjoni nukleari. Il-pożizzjoni ġeo-strateġika tat-Turkija tagħti lill-pajjiż rwol vitali għas-sigurtà tal-enerġija tal-UE partikolarment fid-diversifikazzjoni ta’ fonti tal-enerġija. Kooperazzjoni iżjed mill-qrib bejn l-UE, it-Turkija, kif ukoll stati oħra fir-reġjun – kemm pajjiżi li jissuplixxu kif ukoll dawk li jinsabu fir-rotta – hija essenzjali. Proġetti eżistenti u futuri dwar pipelines huma riżorsa għall-pajjiżi kollha li mit-territorju tagħhom dawn jgħaddu, it-Turkija b'mod partikolari. It-tlestija f’waqtha tal-Kuridur tal-Gass tan-Nofsinhar permezz tat-twettiq malajr tal-proġetti ppjanati, u partikolarment il-linja tal-gass Nabucco, hija fost l-ogħla prioritajiet ta’ sigurtà tal-enerġija tal-UE. Il-gvern ta’ bħalissa kiseb il-poter f’Lulju 2007 abbażi ta’ elezzjonijiet ħielsa u ġusti b’mandat qawwi għar-riforma. Ġedded l-impenn tiegħu għall-proċess ta ’ adeżjoni u r-riformi relatati u ħabbar ħidma fuq kostituzzjoni ġdida. Sar ftit progress fl-oqsma tal-libertà tal-espressjoni u d-drittijiet tal-komunitajiet reliġjużi mhux Musulmani. L-artiklu 301 tal-Kodiċi Penali kien emendat bil-ħsieb li jissaħħu s-salvagwardji għal-libertà tal-espressjoni. Il-Parlament adotta liġi ġdida dwar il-fondazzjonijiet, li tindirizza għadd ta’ problemi li qed jiffaċċjaw il-komunitajiet reliġjużi mhux Musulmani. Barra min hekk, il-Gvern iddeċieda li jlesti l-Proġett tax-Xlokk tal-Anatolja (GAP) għall-iżvilupp ekonomiku fix-Xlokk ta ’ dak il-pajjiż . Madankollu, tinħtieġ rankatura ġdida għar-riforma, biex tissaħħaħ id-demokrazija u d-drittijiet umani, biex il-pajjiż jiġi mmodernizzat u żviluppat u biex joqrob lejn l-UE. Ir-regolamenti dwar il-partiti politiċi, ir-riforma kostituzzjonali, il-libertà tal-espressjoni, u d-drittijiet tal-mara jeħtieġu attenzjoni partikolari. L-ekonomija tat-Turkija kompliet sejra relattivament tajjeb, u l-istabbiltà makroekonomika nżammet minkejja tnaqqis fir-ritmu tat-tkabbir tal-PDG. S’issa l-kriżi finanzjarja internazzjonali wasslet biex ikunu kkoreġuti l-prezzijiet tal-assi u tal-munita, mingħajr ma effettwat serjament is-settur bankarju. Madankollu, il-ħtiġiet konsiderevoli ta’ finanzjament minn barra jżidu l-vulnerabbiltà għal xokkijiet esterni. Fit-termini tal-kriterji ekonomiċi ta’ Kopenħagen, it-Turkija issa għandha ekonomija tas-suq li tiffunzjona. Għandha tkun kapaċi tlaħħaq mal-pressjoni kompetittiva u l-forzi tas-suq fi ħdan l-UE għal perjodu ta' żmien medju, sakemm tkompli timplimenta programm ta’ riforma komprensiv biex tindirizza d-dgħufijiet strutturali. Barra dan, l-interdipendenza ekonomika tat-Turkija mal-UE żdiedet. Strumenti ta’ qabel l-adeżjoni: l-indirizzar tal-isfidi ewlenin Il-Kummissjoni għamlet użu sħiħ mill-istrumenti ta’ qabel l-adeżjoni biex tindirizza l-isfidi ewlenin li huma l-bini tal-istat, governanza tajba, l-istat tad-dritt, u l-iżvilupp tas-soċjetà ċivili, skont id-dokument ta’ strateġija tal-2007 dwar it-tkabbir. Dan diġà pproduċa riżultati sinifikanti. Saru sforzi kontinwi biex titjieb il-kwalità tal-proċess tat-tkabbir, inkluż li jitniżżlu bħala kundizzjonijiet punti ta’ referenza rigorużi għall-ftuħ u l-għeluq tal-kapitli, u li jsiru iżjed studji dwar l-impatt fuq oqsma ewlenin ta’ politika. Il-Kunsill adotta l-proposti tal-Kummissjoni għall-Sħubijiet ta' Adeżjoni u Ewropej li jinkludu dawn il-prioritajiet essenzjali. Il-Kummissjoni intensifikat id-djalogu politiku, bis-sħubijiet bħala dokumenti ta’ referenza ewlenin. Sar progress ukoll fil-qasam tad-djalogu ekonomiku permezz tal-mekkaniżmu ta’ sorveljanza fiskali ta’ qabel l-adeżjoni. Il-prioritajiet ta’ sħubija iggwidaw l-ipprogrammar u t-twassil tal-għajnuna taħt l-Istrument għall-Għajnuna ta’ Qabel l-Adeżjoni (Pre-accession Assistance - IPA), li jwassal għal iżjed appoġġ għar-riformi fondamentali. Is-sostenn tal-IPA għall-2008 jammonta għal EUR 1.4 biljun. Mit-EUR 840 miljun intiżi bħala assistenza għat-transizzjoni u l-bini tal-istituzzjonijiet fil-programmi nazzjonali tal-IPA, 33% issa qed jintużaw biex titjieb il-governanza, tiġi nkoraġġita r-riforma amministrattiva u ġudizzjarja, jissaħħaħ l-istat tad-dritt, jingħata sostenn lill-ġlieda kontra l-korruzzjoni u l-kriminalità organizzata, tingħata promozzjoni lid-drittijiet umani, jiġu protetti l-minoranzi u tiġi żviluppata s-soċjetà ċivili. Uffiċjali minn stati membri qed joffru wkoll assistenza ta’ reazzjoni malajr permezz ta’ TAIEX u SIGMA[3]. L-assistenza għal dawk ir-riformi fit-terminu medju tinkludi netwerks ta’ ġemellaġġ bejn amministrazzjonijiet pubbliċi u skemi ta’ għotjiet għal proġetti ta' organizzazzjonijiet mhux governattivi (NGO). Il-Kummissjoni ħadet inizjattivi biex tikkoordina s-sostenn għall-IPA ma’ dak tal-Istituzzjonijiet Finanzjarji Internazzjonali (IFIs) u donaturi oħra. Dan iżid il-livell tal-kapital f’sostenn għall-IPA fil-qasam tal-iżvilupp ekonomiku u soċjali. Ġiet imnedija Faċilità għal Proġetti ta’ Infrastruttura flimkien mal-Bank Ewropew għall-Investiment (European Investment Bank - EIB), il-Bank Ewropew għar-Rikostruzzjoni u Żvilupp (European Bank for Reconstruction and Development - EBRD) u l-Bank għall-Iżvilupp tal-Kunsill tal-Ewropa (Council of Europe Development Bank - CEB). Din tikkostitwixxi pass importanti lejn l-istabbiliment ta’ Qafas ta’ Investiment fil-Balkani tal-Punent sal-2010, kif miftiehem mill-Kummissjoni, il-EIB, il-ERBD u s-CEB u approvat mill-laqgħa tal-Kunsill Ewropew ta’ Ġunju. Inizjattivi oħrajn jinkludu faċilità għall-effiċjenza fl-użu tal-enerġija kif ukoll strument waħdieni għall-iżvilupp tal-SMEs: il-Fond Ewropew għall-Ewropa tax-Xlokk. Dan jibbenefikaw minnu għexieren ta’ eluf ta’ impriżi żgħar tul ir-reġjun. Tlestiet it-transizzjoni mill-implimentazzjoni ta’ assistenza ta’ qabel l-adeżjoni tal-Aġenzija Ewropea għar-Rikostruzzjoni (EAR) għad-delegazzjonijiet u uffiċini tal-Kummissjoni f’Belgrad, f’Podogorica, fi Pristina u fi Skopje. L-aġenzija se tingħalaq fil-31 ta’ Diċembru 2008. L-għan hu li, meta juru li huma lesti, is-sħab infushom jieħdu kontroll tal-implimentazzjoni tal-assistenza. Il-Kummissjoni organizzat Konferenza għad-Donaturi għall-iżvilupp soċjo-ekonomiku tal-Kosovo li rriżultat fi pleġġ totali ta’ EUR 1.2 biljun, li minnhom kważi EUR 800 miljun ġejjin mill-Unjoni Ewropea u mill-Istati Membri. Dan is-sostenn għandu jagħti spinta konsiderevoli lill-iżvilupp tal-Kosovo. Huwa essenzjali li l-gvern tal-Kosovo jgħin lill-assistenza li ġejja mid-donaturi billi jonora l-impenji tiegħu rigward id-dixxiplina fiskali, il-ġestjoni tal-ispiża pubblika u r-riforma fil-politika ekonomika. Jinħtieġ tingħata attenzjoni speċjali lill-kuntatti bejn in-nies skont id-dokument ta’ strateġija dwar it-tkabbir tal-2007. Il-ftehimiet dwar it-tħaffif tal-viża u r-riammissjoni daħlu fis-seħħ mal-pajjiżi kollha kkonċernati f'Jannar 2008 u l-Kummissjoni qed tmexxi djalogu magħhom dwar il-liberalizzazzjoni tal-viża. F’dan il-kuntest, ġew stabbiliti r-rotot li jwasslu għal-liberalizzazzjoni tal-viża, li stabbilew punti ta’ referenza ċari u realistiċi biex jitneħħa l-obbligu tal-viża. Miżuri immirati biex jiżdiedu l-kuntatti bejn in-nies jinkludu wkoll iktar opportunitajiet ta’ mobbiltà għal studenti universitarji u gradwati taħt il-programm Erasmus Mundus u fondi addizzjonali taħt il-programm Żgħażagħ fl-Azzjoni. Il-programm Tempus kompla jipprovdi sostenn għar-riforma fl-edukazzjoni permezz ta’ sħubija bejn l-universitajiet. Wara li ġiet stabbilita l-Komunità tal-Enerġija, bdew in-negozjati mal-Balkani tal-Punent biex tinħoloq Komunità tat-Trasport bil-għan li jiġi ffirmat ftehim matul l-2009. Sar progress ukoll lejn it-twettiq taż-Żona Komuni Ewropeja għall-Avjazzjoni (European Common Aviation Area - ECAA). Fil-qasam tal-ambjent qed jiġi żviluppat mekkaniżmu ġdid ta’ kooperazzjoni reġjonali biex l-isfidi ambjentali marbutin ma’ qabel l-adeżjoni jiġu ffaċċjati flimkien. Bi tweġiba għall-kriżi finanzjarja internazzjonali, il-Kummissjoni tinsab lesta li tassisti lill-awtoritajiet fil-pajjiżi tat-tkabbir biex jiggestjonaw il-konsegwenzi finanzjarji u ekonomiċi. Saru sforzi importanti biex jipprovdu sostenn għal inizjattivi ta’ kooperazzjoni reġjonali, skont l-aġenda ta’ Tessaloniki u bil-passi spjegati fil-komunikazzjoni tal-Kummissjoni ta’ Marzu 2008. Il-Kunsill ta’ Kooperazzjoni Reġjonali (Regional Cooperation Council - RCC) li twaqqaf dan l-aħħar qed jiffunzjona. Issa qed jiffaċċja l-isfida li jiżgura l-effiċjenza tal-attivitajiet reġjonali u jkompli jorqomhom. Inizjattivi reġjonjali li qed tappoġġja l-Kumissjoni jinkludu assistenza lis-segretarjat tal-RCC, l-Iskola Reġjonali tal-Amministrazzjoni Pubblika li se titwaqqaf f’Danilovgrad (il-Montenegro), inizjattiva ġdida dwar it-tnaqqis tar-riskju ta' diżastru, kif ukoll ir-riabilitazzjoni tal-patrimonju kulturali u proġetti għal kotba tal-istudju dwar l-Istorja. Il-Kummissjoni tappoġġja wkoll il-kooperazzjoni kummerċjali permezz tas-Segretarjat tal-Ftehim ta’ Kummerċ Ħieles tal-Ewropa Ċentrali (CEFTA). Rigward id-dwana, dalwaqt jidħlu fis-seħħ dispożizzjonijiet fuq il-kumulu djagonali dwar ir-regoli ta’ oriġini bejn l-UE u uħud mill-Balkani tal-Punent, li għandhom jiffaċilitaw l-integrazzjoni tal-kummerċ reġjonali[4]. Il-Kummissjoni stabbiliet faċilità ġdida ta’ finanzjament taħt l-IPA biex tippromwovi l-iżvilupp ta’ soċjetà ċivili u d-djalogu. Is-sostenn taħt il-Faċilità għal Soċjetà Ċivili għall-2008 jammonta għal EUR 30 miljun, immirati lejn l-iżvilupp tal-kapaċità fil-livell lokali. Il-Kummissjoni organizzat konferenza importanti dwar l-iżvilupp tas-soċjetà ċivili fix-Xlokk tal-Ewropa f’April. Il-konferenza stimulat netwerking, skambju tal-aħjar prattiċi u l-bini ta’ sħubijiet. Dawn l-inizjattivi jiffavorixxu r-rikonċiljazzjoni bejn il-popli kif ukoll il-progress fit-triq lejn sħubija mal-UE. Il-komunikazzjoni aħjar mal-pubbliku huwa prinċipju ewlieni tal-kunsens imħedded dwar it-tkabbir. Il-Kummissjoni qed tippromwovi d-dibattitu pubbliku dwar it-tkabbir tal-UE, kemm fl-istati membri kif ukoll fil-pajjiżi tat-tkabbir, permezz ta’ attivitajiet ta’ komunikazzjoni għall-organizzażżjonijiet għas-soċjetà ċivili, ġurnalisti u ż-żgħażagħ, inkluż il-produzzjoni ta’ filmati qosra, il-Festival Ewropew tal-Futboll tat-Triq f’Foca u kompetizzjoni għal ġurnalisti żgħażagħ “Kabbar il-viżjoni tiegħek”. Dawn l-inizjattivi żiedu mal-isforzi ta’ komunikazzjoni li qed isiru minn pajjiżi membri u pajjiżi sħab. L-AġENDA TAT-TKABBIR FL-2008-2009 Biex titħaffef it-triq tal-Balkani tal-Punent lejn sħubija mal-UE F’Ġunju 2008 il-Kunsill Ewropew tenna l-affermazzjoni tal-appoġġ tiegħu għall-prospettiva Ewropea tal-Balkani tal-Punent. Saħaq li jekk isir progress kif suppost fir-riforma ekonomika u politika u jekk jintlaħqu l-kundizzjoinjiet meħtieġa, il-pajjiżi potenzjalment kandidati li għad fadal fil-Balkani tal-Punent għandhom jiksbu status ta’ kandidati, skont il-meriti tagħhom, bis-sħubija mal-UE bħala l-għan aħħari. Il-prospettiva tal-UE tibqa’ essenzjali għall-istabbiltà, ir-rikonċiljazzjoni u l-iżvilupp tal-Balkani tal-Punent, b’konformità mal-Proċess ta’ Stabbilizzazzjoni u Assoċjazzjoni (Stabilisation and Association Process - SAP). Huwa fl-interess tal-Unjoni Ewropea, u tal-Ewropa kollha, li fir-reġjun iseħħu malajr kemm jista’ jkun ir-riforma politika u ekonomika, ir-rikonċiljazzjoni bejn il-popli u l-progress lejn l-UE. L-UE għandha tkun lesta biex taċċellera l-preparazzjonijiet tagħhom ta’ qabel l-adeżjoni, hekk kif jilħqu l-kundizzjonijiet, u tiżgura li r-reġjun ikompli jibbenefika mill-ogħla livell ta’ trattament politiku u ekonomiku skont il-SAP. Madankollu, fl-aħħar mill-aħħar, il-progress lejn is-sħubija jinsab f’idejn il-popli tar-reġjun u l-mexxejja tagħhom, hekk kif il-pass li jimxi bih jiddependi mill-kisbiet li jkun għamel kull pajjiż fit-twettiq tar-riformi neċessarji. F’dan il-komunikat il-Kummissjoni qed tipproponi mappa indikattiva biex jiġu konklużi n-negozjati tekniċi mal-Kroazja sal-aħħar tal-2009, sakem jintlaħqu l-kundizzjonijiet. Dan huwa spjegat fit-taqsima 3.2. Ladarba l-kriterji politiċi ta’ Kopenħagen jintlaħqu u jkunu ssodisfati l-prijoritajiet ewlenin tas-sħubiija tal-adeżjoni, isiru possibbli iktar passi tal- eks Repubblika Jugoslava tal-Maċedonja fil-progress tagħha lejn l-UE. B’mod partikulari l-pajjiż irid jiżgura elezzjonijiet ħielsa u ġusti. Id-djalogu bejn il-partiti politiċi u l-atturi ewlenin jeħtieġ jitjieb sabiex jippermetti lill-istituzzjonijiet jiffunzjonaw tajjeb u jaċċellera l-pass tar-riformi. Il-Kummissjoni se tissorvelja mill-qrib il-progress tal- eks Repubblika Jugoslava tal-Maċedonja. Prioritajiet ta’ sħubija ewlenin li għadhom ma twettqux jikkonċernaw rekord tajjeb fl-implimentazzjoni ta’ riformi ġudizzjarji, l-iżgurar ta’ servizz tal-ordni pubblika imparzjali u mhux politiċiżżat, titkompla kontinwa kontra l-korruzzjoni b’mod oġġettiv u l-assigurazzjoni li l-ingaġġi u l-promozzjonijiet fis-servizz pubbliku jkunu bbażati fuq kriterji professjonali . Għadd ta’ pajjiżi fil-Balkani tal-Punent indikaw li qed jikkunsidraw jissottomettu applikazzjonijiet għal sħubija mal-UE. Il-Kummissjoni tfakkar li rekord sodisfaċenti, partikolarment fit-tħaddim tal-obbligi li joħorġu minn SAA, inklużi dispożizzjonijiet relatati mal-kummerċ, huwa element essenzjali għall-progress ta’ kull pajjiż lejn is-sħubija. Applikazzjoni għas-sħubija twassal biż-żmien, fuq talba tal-Kunsill, għal opinjoni mill-Kummissjoni li tevalwa kemm pajjiż ikun imħejji u għal studju dwar l-impatt tal-adeżjoni fuq oqsma ta’ politika prinċipali. L-Albanija teħtieġ tiżgura li l-elezzjonijiet parlamentari tal-2009 jkunu ppreparati u mmexxijin kif suppost. Il-Montenegro jeħtieġ tintensifika r-riforma ġudizzjarja. Iż-żewġ pajjiżi jeħtieġ ikomplu jibnu rekord tajjeb tal-implimentazzjoni tal-SAA, inkluż it-titjib fil-kapaċità amministrattiva u tal-infurzar tal-liġi u billi jsaħħu l-istat tad-dritt. Il-Bożnja u Ħerzegovina issa teħtieġ urġentement li takkwista l-kunsens politiku neċessarju u tipproċedi bir-riformi, partikolarment bil-għan li tassumi iżjed paternità tal-governanza tagħha. Viżjoni kondiviża tad-direzzjoni tal-pajjiż hija meħtieġa biex jitħaddmu tajjeb l-istituzzjonijiet, biex jinħolqu strutturi statali iktar funzjonali u effiċjenti, u biex jitħaddtu b’vuċi waħda dwar kwistjonijiet tal-UE. Il-Kunsill għall-Implimentazzjoni tal-Paċi (Peace Implementation Council - PIC) iktar tard dan ix-xahar, għandu jirrevedi t-tħejjija tal-pajjiż biex jingħalaq l-Uffiċċju tar-Rappreżentant Għoli. Dan jiddependi mill-progress biex jintlaħqu ħames għanijiet speċifiċi[5] kif ukoll valutazzjoni pożittiva mill-PIC tal-qagħda politika ibbażata fuq konformità sħiħa mal-Ftehim tal-Paċi Dayton. Il-Kumikssjoni hija lesta biex tappoġġja l-isforzi tal-Bożnja u Ħerzegovina biex jissodisfa dawn il-kundizzjonijiet. Il-Kunsill Ewropew ta’ Ġunju stqarr li s-Serbja tista’ taċċellera l-progress lejn l-UE, inkluż l-istatus ta’ pajjiz kandidat, hekk kif jintlaħqu l-kundizzjoinjiet kollha. Il-Kummissjoni tikkunsidra li għandu jkun possibbli li s-Serbja tingħata status ta’ kandidat fl-2009 jekk jintlaħqu dawn il-kundizzjonijiet u fid-dawl ta’ opinjoni mill-Kummissjoni. Is-Serbja teħtieġ tibni fuq żviluppi pożittivi permezz ta’ kooperazzjoni sħiħa mal-ICTY u tkompli tagħfas fuq l-aġenda ta’ riforma, biex dawn iwasslu għal progress tanġibbli f’oqsma prijoritarji inkluż it-tisħiħ tal-istat tad-dritt u t-tħaffif ta’ riformi ekonomiċi u baġitarji. Is-Serbja għandha rwol ewlieni xi twettaq fir-reġjun. Hija mħeġġa biex tieħu atteġġjament kostruttiv lejn il-parteċipazzjoni tal-Kosovo f’inizjattivi reġjonali u f’fora internazzjonali u lejn l-isforzi tal-UE biex tikkontribwixxi għall-paċi u l-istabbiltà fil-Balkani tal-Punent. L-iżvilupp soċjo-ekonomiku tal-Kosovo huwa kruċjali għall-ġid tal-popolazzjoni tiegħu u għall-istabbiltà tar-reġjun. Il-Kunsill Ewropew f’Ġunju ddikjara li, b'konformità mal-kumplament tal-Balkani tal-Punent, il-Kosovo għandu perpettiva ċara dwar l-UE. L-UE tistenna li s-Serbja tieħu linja kostruttiva dwar l-impostament tal-EULEX u tinkoraġġixxi s-Serbi fil-Kosovo li jipparteċipaw fl-iżvilupp tal-Kosovo. Id-djalogu regolari bejn il-Kummissjoni u l-awtoritajiet tal-Kosovo dwar ir-riformi se jiġi intensifikat. Il-Kummissjoni se tesplora t-triqat kollha biex tippromwovi l-involviment tal-Kosovo fil-kooperazzjoni reġjonali u ssejjaħ lill-partijiet kollha biex jadottaw atteġġjament kostruttuv f’dan ir-rigward. Se tevalwa l-mezzi biex tmexxi l-iżvilupp politiku u soċjo-ekonomiku tal-Kosovo, u se teżamina kif l-aħjar il-Kosovo tista’ tieħu sehem fil-progress tar-reġjun lejn intergrazzjoni mal-UE fil-kuntest tal-Proċess ta’ Stabbilizzazzjoni u Assoċjazzjoni. Ir-riżultat ta’ dan l-analiżi se jkun ippreżentat fi studju ta’ fattibbiltà fil-Ħarifa tal-2009. Relazzjonijiet ta’ viċinanza tajba u kooperazzjoni reġjonali jibqgħu kruċjali biex wieħed jersaq iktar lejn sħubija fl-UE u għalhekk jikkostitwixxu element ċentrali tal-Proċess ta’ Stabbilizzazjoni u Assoċjazzjoni. Kważi s-sħab kollha tar-reġjun għandhom kwistjonijiet bilaterali mhux riżolti mal-ġirien tagħhom, inkluż tilwim dwar il-fruntieri. Il-Kummissjoni se tkompli tissorvelja l-iżviluppi f’dan ir-rigward u tinkoraġġixxi l-imsieħba kollha biex jindirizzaw il-kwistjonijiet bilaterali bħala priorità. Jinħtieġ jsiru sforzi sinifikanti biex titjieb il-kooperazzjoni ġudizzjarja dwar kwistjonijiet ta’ kriminalità, inkluż dwar investigazzjonijiet dwar krimini ta’ gwerra domestiċi. Kuntatti bejn in-nies jagħmlu l-prospettiva Ewropea tanġibbli għaċ-ċittadini. Il-Kummissjoni se tkompli tissorvelja mill-qrib biex tara li jitħaddmu b’mod xieraq il-ftehimiet dwar it-tħaffif tal-viża. Se tissorvelja l-implimentazzjoni tal-pjani ta’ azzjoni għal-liberalizzazzjoni tal-viża u se tappoġġja lil dawk il-pajjiżi li jilħqu l-kriterji imfassla f’dawn il-pjani. Il-pass li jimxi bih id-djalogu dwar il-viża jiddependi mir-riżultati milħuqa minn kull wieħed minn dawn il-pajjiżi. Jekk dawn il-punti ta’ referenza jintlaħqu minn xi pajjiż, il-Kummissjoni tista’ tipproponi, fuq bażi ta’ pajjiż, pajjiż, li jitneħħa l-obbligu tal-viża matul l-2009. Fid-dawl ta’ dan il-Kummissjoni se tirdoppja l-fondi allokati għall-boroż ta’ studju għal studenti mill-Balkani tal-Punent taħt l-IPA 2009. Il-parteċipazzjoni fi programmi tal-Komunità u fl-aġenziji kienet utli biex tqarreb l-istituzzjonijiet u lill-popli ta’ pajjiżi msieħba lejn l-UE. Il-Kummissjoni se tħeġġeġ iktar parteċipazzjoni mill-benefiċjarji ta' dawn il-pajjiżi fi programmi li huma miftuhin għalijom. Se tesplora wkoll il-possibbiltà li jinfetħu iktar programmi għall-kandidati potenzjali. Rigward l-aġenziji tal-Komunità, il-Kummissjoni se tfittex li toffri iktar possibiltajiet ta’ parteċipazzjoni, inkluż l-istatus ta’ osservatur lill-pajjiżi kollha involuti fit-tkabbir fil-laqgħat tal-bordijiet ta’ ġestjoni jew tal-gruppi ta’ esperti. Il-Kummissjoni tipproponi li ttejjeb l-opportunitajiet u l-kundizzjonijiet għall-parteċipazzjoni offruti lil pajjiżi potenzjalment kandidati. Permezz tal-IPA, l-UE tista’ tikkofinanzja sa 90% tal-kontribuzzjoni ta’ pajjiż lil programm tal-Komunità jew Aġenzija fl-ewwel sena ta’ parteċipazzjoni. Fis-snin ta’ wara, dik il-kontribuzzjoni tista’ tonqos, kemm f’perċentwal jew f’ammonti reali. Il-livell totali ta’ kofinanzjament għall-programmi tal-Komunità, jekk mhux dawk ta’ riċerka jew żvilupp, għandu fil-prinċipju jibqa’ madwar 10% tal-programmi nazzjonali IPA. Iż-żjieda tal-parteċipazzjoni ta’ organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili fir-riformi li qed isiru fil-pajjiżi involuti fit-tkabbir qed jiddetermina b’mod qawwi l-paċi u l-kwalità tal-proċess ta’ adeżjoni, kif ukoll biex jattira l-appoġġ tal-pubbliku għall-adeżjoni. Iżjed żvilupp fil-kapaċità u proġetti ta' netwerking se jkunu ffinanzjati bħala parti mill-Faċilità għal Soċjetà Ċivili, inkluż il-programm għall-viżitaturi ‘People 2 people’, it-twaqqif, fl-ewwel nofs tal-2009, ta’ uffiċini li jipprovdu appoġġ tekniku f’kull pajjiż, u skemi ta’ appoġġ lil partenarjati ċiviċi f’oqsma bħall-ambjent, l-effiċjenza fl-enerġija, is-saħħa u s-sigurtà fuq il-post tax-xogħol, kif ukoll il-ġlieda kontra l-korruzzjoni, il-kriminalità organizzata u t-traffikar. Taħt l-IPA 2009 skemi ta’ appoġġ lil partenarjati tas-soċjetà ċivili se jagħtu priorità lil setturi bħall-kultura, il-minoranzi u l-assoċjazzjonijiet imprenditorjali. L-iżgurar tal-appoġġ pubbliku jibqa’ għan kruċjali għall-politika ta’ tkabbir tal-UE. L-istati membri partikolarment għandhom ir-responsabbiltà li jkattru l-għarfien tal-isfidi u l-benefiċċji tat-tkabbir fost il-pubbliku. Pajjiżi msieħba jeħtieġ jagħmlu ħilithom biex jispjegaw liċ-ċittadini tagħhom il-kundizzjonijiet għall-progress lejn l-UE. Il-Kummissjoni se tkompli tqis it-tkabbir bħala qasam ta’ priorità fil-politika ta’ komunikazzjoni tagħha u se tieħu iktar azzjonijiet biex tappoġġja u żżid mal-isforzi tagħhom billi tipprovdi informazzjoni fattwali u tinkoraġġixxi d-dibattitu fost dawk li l-iktar jinfluwenzaw l-opinjoni pubblika. Tkomplija ta’ negozjati għall-adeżjoni Il-Kroazja Tliet snin wara l-bidu tan-negozjati, il-Kroazja għamlet progress ġeneralment tajjeb. 21 minn 35 kapitlu infetħu u erba kapitli ingħalqu proviżorjalment[6]. Wara li f’dawn l-aħħar xhur ix-xogħol mexa b’pass mgħaġġel, il-Kroazja issa ssodisfat il-punti ta’ referenza tal-ftuħ għall-kapitli kollha ħlief tnejn. Kollox ma’ kollox, il-Kroazja kompliet tikkonforma mal-kundizzjoni ġenerali tal-Proċess ta’ Stabbilizzazzjoni u Assocjazzjoni (SAP). Issa qegħda ġeneralment tikkonforma mal-obbligi taħt il-Ftehim ta’ Stabbilizzazzjoni u Assoċjazzjoni u qablet mal-Kummissjoni dwar soluzzjoni biex tkun eliminata taxxa diskriminatorja fuq is-sigaretti. Tul dawn l-aħħar xhur il- Kroazja għamlet passi sinifikanti biex ittejjeb il-ġestjonar tal-fondi ta’ qabel l-adeżjoni tal-UE, minkejja li se tkun għad trid turi riżultati konkreti fit-titjib tal-ġestjonar. Fid-dawl tal-progress li sar s’issa, għandu jkun possibbli li jintlaħaq l-istadju finali tan-negozjati ta’ adeżjoni mal-Kroazja sal-aħħar tal-2009, sakemm il-Kroazja taqdi l-kundizzjonijiet kollha neċessarji. B’dan il-ħsieb il-Kummissjoni tipproponi pjan ta’ direzzjoni indikattiv biex jiġu konklużi n-negożjati. Dan l-orarju indikattiv jista' jkollu jinbidel skont il-progress li jsir fit-twettiq ta’ kundizzjonijiet.. Il-Kroazja teħtieġ tiddedika iżjed sforzi biex tlesti x-xogħol fuq il-livelli stipulati fil-kapitli tan-negozjar. Il-pajjiż jeħtieġ jagħmel sforzi, partikolarment fir-riforma ġudizzjarja u fl-amministrazzjoni pubblika, fil-ġlieda kontra l-korruzzjoni u l-kriminalità organizzata, id-drittijiet tal-minoranzi, inkluż ir-ritorn tar-refuġjati, ġurijiet għal krimini tal-gwerra, l-aċċess lit-ICTY għal dokumenti. Il-Kroazja teħtieġ tagħmel ukoll iżjed sforzi sostanzjali biex tirristruttura t-tarzni. Il-Kummissjoni se tissorvelja mill-qrib it-twettiq tal-impenji li daħlet għalihom il-Kroazja. It-Turkija Issa li t-Turkija irnexxielha tevita kriżi politika marbuta mal-qorti kostituzzjonali kontra l-partit fil-gvern, teħtieġ terġa’ ssaħħaħ il-proċess tar-riforma politika. Il-każ dwar ix-xoljiment xeħet dawl fuq l-importanza li jinbidlu r-regoli li taħthom jaqgħu il-partiti politiċi biex ikunu żgurati mekkaniżmi trasparenti ta’ finanzjament u d-dispożizzjoinjiet dwar ix-xoljiment tal-partit poiltiċi jinġiebu skont kriterji u punti ta’ referenza Ewropej. Tinħtieġ ukoll leġiżlazzjoni biex issaħħaħ id-difiża tad-drittijiet taċ-ċittadini irrispettivament mit-twemmin personali jew affiljazzjonijiet politiċi, u biex tiġi stabbilita l-funzjoni ta' ombudsman. Jinħtieġ li tiġi segwita r-riforma ġudizzjarja. Jeħtieġ isir iżjed djalogu bejn il-forzi politiċi differenti fil-pajjiż biex jinbena kunsens favur ir-riforma. Jinħtieġu sforzi kontinwi biex jitrawwmu l-ugwaljanza bejn is-sessi u d-drittijiet tal-mara, ikunu ggarnatiti l-libertà tal-espressjoni u l-libertà ta’ twemmin fil-prattika, ikunu rinfurzati d-drittijiet kulturali taċ-ċittadini kollha, jissaħħaħ il-kontroll ċivili fuq dak militari u l-leġiżlazzjoni sindakali tinġieb skont livelli tal-Organizzazzjoni Internazzjonali tax-Xogħol (ILO) u tal-UE. Wara li bdew negozjati mifruxa bejn il-mexxejja tal-komunitajiet Griega Ċiprijotta u dik Turka Ċiprijotta dwar ftehim komprensiv tal-kwistjoni Ċiprijotta, huwa kruċjali li t-Turkija tkompli tappoġġja soluzzjoni u l-isforzi tan-NU. Relazzjonijiet tajbin ta’ viċinat jibqgħu il-qofol. Huwa mistenni li t-Turkija tassigura l-implimentazzjoni sħiħa u mhux diskrimminatorja tal-Protokol Addizzjonali tal-Ftehim ta’ Assoċjazzjoni u li tagħmel progress lejn in-normalizzazzjoni tar-relazzjonijiet bilaterali mar-Repubblika ta ’ Ċipru. L-UE se tkompli ssegwi u tirrevedi l-progress li jkun sar dwar kwistjonijiet koperti mid-Dikjarazzjoni tal-21 ta’ Settembru 2005, skont il-Konklużjonijiet tal-Kunsill tal-11 ta’ Diċembru 2006 . L-adozzjoni ta’ Programm Nazzjonali għall-Adozzjoni tal- Aquis (National Programme for the Adoption of the Acquis - NPAA) biex jindirizza l-prioritajiet tal-Partenarjat tal-Adeżjoni se tkun sinjal importanti tar-rieda tat-Turkija li terġa’ tniedi l-isforzi tagħha għar-riforma. Il-pass tan-negozjati għall-adeżjoni jirrifletti l-pass ta' riforma kif ukoll kemm it-Turkija qed tissodisfa l-kundizzjonijiet relevanti. *** L-opinjoni pubblika fl-UE dwar it-tkabbir fil-futur hija influwenzata mill-perċezzjoni ta’ tkabbir li sar fil-passat. Biex il-pubbliku jkun jista' jara ċar kemm il-benefiċċji kif ukoll l-isfirdi huwa essenzjalili wieħed jisma’ ċ-ċittadini, jindirizza t-tħassib tagħhom u jipprovdi iżjed informazzjoni. L-2009 se timmarka il-ħames anniversarju mid-dħul ta’ stati membri ġodda fl-Unjoni u se jikkoinċidi mal-20 anniversarju mill-waqa’ tal-ħajt ta’ Berlin. F’dan il-kuntest, il-Presidenza Ċeka li jmiss se torganizza avveniment importanti biex jiċċelebra t-tkabbir tal-2004. Il-Kummissjoni se tagħti l-appoġġ sħiħ tagħha għal dan l-avveniment u f’dik l-okkazjoni se tippreżenta studju dwar l-impatt tal-ħames tkabbir fuq l-ekonomija tal-UE. KONKLUżJONIJIET U RAKKOMANDAZZJONIJIET Abbażi tal-analiżi hawn fuq, il-Kummissjoni tippreżenta l-konklużjonijiet li ġejjin: 1. It-tkabbir iservi l-interessi strateġiċi tal-UE fl-istabbiltà, is-sigurtà u l-prevenzjoni tal-kunflitti. Għen biex iżid l-opportunitajiet ta’ prosperità u tkabbir, biex itejjeb il-kuntatt ma’ rotot vitali tat-trasport u l-enerġija, u biex iżid l-importanza tal-UE fid-dinja. L-aġenda preżenti tat-tkabbir tkopri l-Balkani tal-Punent u t-Turkija, li ngħataw il-prospettiva li jsiru membri tal-UE meta jissodisfaw il-kundizzjonijiet neċessarji. 2. L-implimentazzjoni konsistenti tal-kunsens imġedded tat-tkabbir, kif definit mill-Kunsill Ewropew ta’ Diċembru 2006, isir iktar importanti fid-dawl ta’ sfidi reċenti għall-istabbiltà fil-Lvant tal-UE, inkluż in-Nofsinhar tal-Kawkasu. 3. L-UE ħadet passi biex ittejjeb il-kwalità tal-proċess ta’ tkabbir. Abbażi tal-analiżi stipulata fid-dokument ta’ strateġija tal-2007, qed tingħata iktar attenzjoni minn kmieni lill-istat tad-dritt u l-governanza tajba, inkluża l-ġlieda kontra l-korruzzjoni u l-kriminalità organizzata, ir-riformi amministrattivi u gudizzjarji, u l-iżvilupp tas-soċjetà ċivili. 4. Relazzjonijiet tajbin ta’ viċinat u l-kooperazzjoni reġjonali jibqgħu il-qofol. Il-ftehim paċifiku tat-tilwimiet tibqa' priorità għall-partijiet kollha. 5. Fid-dawl tal-progress li sar s’issa, għandu jkun possibbli li jintlaħaq l-istadju finali tan-negozjati ta’ adeżjoni mal-Kroazja sal-aħħar tal-2009, sakemm il-Kroazja taqdi l-kundizzjonijiet kollha neċessarji. B’dan il-ħsieb il-Kummissjoni tipproponi pjan ta’ direzzjoni indikativ biex jiġu konklużi n-negożjati. Dan l-orarju indikativ jista' jkollu jinbidel skont il-progress li jsir fit-twettiq ta’ kundizzjonijiet.. Il-Kroazja teħtieġ tiddedika iżjed sforzi biex tikkonkludi x-xogħol fuq il-livelli stipulati fil-kapitli tan-negozjar. Il-pajjiż jeħtieġ jagħmel sforzi, partikolarment fir-riforma ġudizzjarja u fl-amministrazzjoni pubblika, fil-ġlieda kontra l-korruzzjoni u l-kriminalità organizzata, id-drittijiet tal-minoranzi, inkluż ir-ritorn tar-refuġjati, ġurijiet għal krimini tal-gwerra, l-aċċess lill-ICTY għal dokumenti. Il-Kroazja teħtieġ tagħmel ukoll iżjed sforzi sostanzjali biex tirristruttura t-tarzni. Il-Kummissjoni se tissorvelja mill-qrib it-twettiq tal-impenji li daħlet għalihom il-Kroazja. 6. It-Turkija teħtieġ iġġedded l-isfozi ta’ riforma, biex tissaħħaħ id-demokrazija u d-drittijiet umani, biex il-pajjiż jiġi mmodernizzat u żviluppat u biex joqrob lejn l-UE. Il-pass tan-negozjati għall-adeżjoni jirrifletti l-pass ta' riforma kif ukoll kemm it-Turkija qed tissodisfa l-kundizzjonijiet relevanti. Huwa mistenni li t-Turkija tassigura l-implimentazzjoni sħiħa u mhux diskrimminatorja tal-Protokol Addizzjonali tal-Ftehim ta’ Assoċjazzjoni u li tagħmel progress lejn in-normalizzazzjoni tar-relazzjonijiet bilaterali mar-Repubblika ta ’ Ċipru. 7. Dwar il-kwistjoni ta’ Ċipru, il-mexxejja tal-komunitajiet Griega Ċiprijotta u dik Turka Ciprijotta bdew negozjati miftuħin lejn ftehim komprensiv taħt l-awspiċju tan-Nazzjonijiet Uniti. Il-Kummissjoni tappoġġja l-isforzi tagħhom u hija lesta tipprovdi pariri tekniċi dwar kwistjonijiet li jaqgħu fi ħdan il-kompetenza tal-UE. Issejjaħ liż-żewġ mexxejja biex jagħmlu progress deċiżiv u lit-Turkija biex tikkontribwixxi għal klima favorevoli biex iseħħ dan il-ftehim komprensiv. 8. L- eks Repubblika Jugoslava tal-Maċedonja teħtieġ tiżgura li tagħmel elezzjonijiet ħielsa u ġusti, li ttejjeb id-djalogu bejn il-partiti politiċi u l-atturi ewlenin u li tissodisfa prioritajiet importanti ta’ sħubja li għadhom pendenti. Il-Kummissjoni se tkompli tissorvelja mill-qrib il-progress f’dawn l-oqsma. 9. Il-progress tal-pajjiżi Balkani tal-Punent lejn is-sħubija fl-UE jista’ jiġi aċċellerat, sakemm dawn jissodisfaw il-kundizzjonijiet neċessarji Għall-kandidati potenzjali, dan jista’ jirriżulta fi status ta’ kandidat meta dawn ikunu wrew it-tħejjija tagħhom, skont il-proċeduri stabbiliti. 10. L-implimentazzjoni tal-ftehimiet interim mal-Albanija, il-Montenegro u l-Bożnja u Ħerżegovina miexi ’l quddiem. l-istat tad-dritt jibqa’ sfida prinċipali, u l-kapaċità tal-amministrazzjoni u tal-infurzar teħtieġ titjib aktar. B’mod partikolari, l-Albanija trid tiżgura l-preparazzjoni u t-twettiq xieraq tal-elezzjonijiet parlamentari tal-2009. Il-Montenegro trid tagħmel sforzi partikulari biex tagħmel riforma fil-qrati. Il-mexxejja politiċi tal-Bożnja u Ħerżegovina jeħtieġ jaslu għal viżjoni komuni dwar id-direzzjoni tal-pajjiż, biex ikunu vuċi waħda dwar l-UE u kwistjonijiet internazzjonali, u jilħqu kunsens dwar riformi ta' qofol li huma meħtieġa għal integrazzjoni Ewropea. 11. Is-Serbja teħtieġ tibni fuq żviluppi pożittivi permezz ta’ kooperazzjoni sħiħa mal-ICTY u progress tanġibbli f’oqsma ta’ riforma prioritarji. Il-Kummissjoni tikkunsidra li jista’ jkun possibbli li s-Serbja tingħata l-istatus ta’ kandidat fl-2009, jekk il-kundizzjonijiet ikunu milħuqin u fid-dawl ta’ opinjoni mill-Kummissjoni li tivvaluta t-tħejjija tal-pajjiż. 12. Il-Kosovo għandha perspettiva Ewropea ċara, b’konformità mal-kumplament tal-Balkani tal-Punent. Fil-Ħarifa tal-2009, il-Kummissjoni se tippreżenta studju ta’ fattibbiltà li jevalwa l-mezzi biex jitkompla l-iżvilupp politiku u soċjo-ekonomiku tal-Kosovo, u jeżamina kif l-aħjar il-Kosovo tista’ tieħu sehem fil-progress tar-reġjun lejn integrazzjoni mal-UE fil-kuntest tal-Proċess ta’ Stabbilizzazzjoni u Assoċjazzjoni. 13. Il-Kummissjoni qed tieħu miżuri biex tagħmel il-prospettiva Ewropea tanġibbli għaċ-ċittadini tal-Balkani tal-Punent. Sakemm il-livelli stabbiliti fil-pjani ta’ direzzjoni għal-liberalizzazzjoni tal-viża jintlaħqu, il-Kummissjoni tista’ tipproponi li jitneħħa l-obbligu tal-viża pajjiż, pajjiż tul l-2009. Il-fondi għall-boroż ta’ studju għal studenti mill-Balkani tal-Punent ser jirduppjaw fl-2009. In-negozjati għal Komunità tat-Trasport mal-Balkani tal-Punent se jittieħdu ’il quddiem bil-għan li jiġi ffirmat ftehim matul l-2009. 14. L-assistenza taħt l-Istrument għal-Assistenza ta’ Qabel l-Adeżjoni (Pre-Accession Assistance - IPA) se tkompli tiffoka fuq kwistjonijiet ta’ riforma li huma fil-qalba. Dan huwa rifless fil-Qafas Finanzjarju Indikativ Multi-annwali 2010-2012, li l-Kummissjoni qed tippreżenta llum. L-implimentazzjoni tal-Faċilità għal Soċjetà Ċivili ġdida se tkompli fl-2009. Se tkun inkoraġġita iktar parteċipazzjoni minn pajjiżi sħab fil-programmi tal-Komunità u fl-aġenziji. 15. Koordinazzjoni mal-Istituzzjonijiet Internazzjonali Finanzjarji (International Financial Institutions - IFIs) u donaturi oħra jżidu l-kapital għas-sostenn tal-IPA. Il-Kummissjoni se timxi biex sal-2010 twaqqaf Qafas ta’ Ħidma għall-Investiment fil-Balkani tal-Punent kif hu miftiehem mal-Bank Ewropew għall-Investimenti, il-Bank Ewropew għar-Rikostruzzjoni u l-Iżvilupp u l-Bank tal-Kunsill tal-Ewropa. 16. Il-kriżi finanzjarja internazzjonali s’issa kellha biss impatt limitat fuq l-ekonomija u s-settur finanzjarju tal-Balkani tal-Punent u t-Turkija. Il-Kummissjoni tinsab lesta biex tgħin lill-awtoritajiet fil-pajjiżi involuti fit-tkabbir fil-ġestjoni tal-konsegwenzi finanzjarji u ekonomiċi. 17. F’Mejju 2009, taħt il-Presidenza Ċeka, l-UE tiċċelebra l-ħames anniversarju mit-tkabbir tal-2004. F’dik l-okkażjoni l-Kummissjoni se tippreżenta studju dwar l-impatt tal-ħames tkabbir fuq l-ekonomija tal-UE. 18. L-appoġġ pubbliku għat-tkabbir huwa kruċjali. Huwa importanti li l-awtoritajiet fl-istati membri u l-istituzzjonijiet Ewropej iħeġġu l-għarfien pubbliku dwar l-interess tal-UE fit-tkabbir. ANNESS 1 Mappa ta’ direzzjoni biex jintlaħaq l-istadju finali ta' negozjati għall-adeżjoni mal-Kroazja B’konformità mal-qafas ta’ negozjar u l-konklużjonijiet tal-Kunsill Ewropew ta’ Diċembru 2006, il-pass tan-negozjati ta’ adeżjoni jiddependi minn jekk il-Kroazja tissodisfax il-kundizzjonijiet meħtieġa. Skont il-prinċipju ta’ meriti, il-progress fin-negozjati jiddependi minn jekk il-Kroazja twettaqx ir-riformi politiċi, ekonomiċi, leġiżlattivi u amministrattivi neċessarji. Il-pajjiż jeħtieġ jagħmel sforzi, partikolarment fir-riforma ġudizzjarja u fl-amministrazzjoni pubblika, fil-ġlieda kontra l-korruzzjoni, id-drittijiet tal-minoranzi, inkluż ir-ritorn tar-refuġjati, ġurijiet għal reati tal-gwerra, l-aċċess għall-ICTY għal dokumenti fil-Kroazja, kif ukoll ir-ristrutturar tat-tarzni. Minħabba li dawn il-kwistjonijiet għandhom rabta mill-qrib man-negozjati tal-adeżjoni, jeħtieġ li l-Kroazja turi riżultati konkreti fit-twettiq tal-obbligazzjonijiet taħt il-Ftehim ta’ Stabbilizzazzjoni u Assoċjazzjoni, tikkonforma mal-kundizzjonalità ġenerali tal-proċess ta’ Stabbilizzazzjoni u Assoċjazzjoni (SAP) u ttejjeb il-ġestjonar tal-fondi ta’ qabel l-adeżjoni tal-UE. Il-ftuħ tal-kapitli li għad baqa’: - Il-Moviment ħieles tal-kapital - L-akkwist pubbliku - Il-politika dwar il- kompetizzjoni - L-agrikultura u l-iżvilupp rurali - Is-sikurezza alimentari , politika veterinarja u fitosanitarja - Is-sajd - It-tassazzjoni - Politika reġjonali - Il-ġudikatura u d-drittijiet fundamentali - Il-ġustizzja, il-libertà u s-sigurtà - L-Ambjent - Politika barranija u l-politika tad-difiża Il-Kummissjoni tissuġġerixxi li fil-konferenza dwar l-adeżjoni isir kull sforz biex jinfetħu l-kapitli li għad baqa’ sal-aħħar tal-2008, jekk il-Kroazja tagħmel dan possibbli billi tissodisfa l-kundizzjonijiet meħtieġa, u dawk li jkun fadal kmieni fl-2009. Rigward il-punti ta’ referenza għall-ftuħ tal-kapitlu rigward il-politika tal-kompetizzjoni, il-Kroazja teħtieġ tagħmel iktar sforzi, partikolarment rigward il-bini tal-bastimenti. Rigward il-kapitlu dwar id-drittijiet ġudizzjarji u fundamentali , il-Kroazja teħtieġ tagħmel l-isforzi tal-aħħar biex tissodosfa l-elementi li għad fadal fil-punti ta’ referenza għall-ftuħ. L-għeluq proviżjorju tal-kapitli li għad baqa’: 31 kapitlu għad iridu jingħalqu Dan jiddependi minn jekk il-Kroazja tissodisfax l-istandards li ġew stabbiliti. Il-Kroazja talbet għadd ta’ addattamenti transizzjonali f’ċerti kapitli u dan iżid mal-ħtieġa ta’ iktar negozjati u għalhekk jista’ jdewwem l-għeluq proviżorju ta’ xi kapitlu. Biex tintlaħaq l-aħħar fażi tan-negozjati dwar l-adeżjoni sal-aħħar tal-2009, huwa neċessarju li l-Kroazja tlesti x-xogħol tagħha fuq il-livelli ta’ referenza finali kmieni biżżejjed sabiex ikun jista' jsir l-għeluq tal-kapitli skont l-iskeda prioritarja li ġejja: Skeda prioritarja għall-kumplament tal-2008 - Liġi dwar il-propjetà intellettwali - Politika ekonomika u monetarja - Netwerks Trans-Ewropej - Unjoni doganali Skeda prioritarja għall-ewwel nofs tal-2009 - Id-dritt ta’ stabbiliment u l-libertà ta' forniment ta' servizzi - Liġi tal-kumpaniji - Servizzi finanzjarji - Is-soċjetà tal-informazzjoni u l-media - Politika dwar it-trasport - Enerġija - Statistika - Politika soċjali u l-impjiegi - Protezzjoni tal-konsumatur u s-saħħa - Politika barranija u l-politika tad-difiża - Kontroll finanzjarju Skeda prioritarja għat-tieni nofs tal-2009 - Il-moviment ħieles tal-merkanzija - Il-moviment ħieles tal-ħaddiema - Il-moviment ħieles tal-kapital - L-akkwist pubbliku - Il-politika dwar il-kompetizzjoni - L-agrikultura u l-iżvilupp rurali - Is-sikurezza alimentari, politika veterinarja u fitosanitarja - Is-sajd - It-tassazzjoni - Il-politika reġjonali u l-koordinazzjoni tal-fondi strutturali - Il-ġudikatura u d-drittijiet fundamentali - Il-ġustizzja, il-libertà u s-sigurtà - L-Ambjent - Dispożizzjonijiet finanzjarji u baġitarji - L-istituzzjonijiet - Kwistjonijiet oħra. Jekk il-Kroazja tkompli tagħmel progress fil-preparazzjonijiet tagħha, il-Kummissjoni se tippreżenta Komunikazzjoni tul l-2009 dwar pakkett finanzjarju għall-adeżjoni tal-Kroazja. Iktar minn hekk il-Kummissjoni tirrakkomanda li l-Kunsill jifforma grupp ta’ ħidma tekniku ad hoc biex jabbozza t-Trattat ta’ Adeżjoni, abbażi tat-testi mħejjija mill-Kummissjoni. Dan il-grupp jista’ jaħdem b’mod parallel man-negozjati u jista’ għalhekk jibda’ x-xogħol fl-ewwel nofs tal-2009. B’mod parallel, il-Kroazja teħtieġ tiżgura t-traduzzjoni f’waqtha tal- aquis fl-ilsien uffiċjali tagħha. L-orarju indikativ ippreżentat f’dan il-pjan ta’ direzzjoni jista’ jkollu jiġi adattat skont il-progress li tagħmel il-Kroazja. Il-Kummissjoni se tkompli tagħti sostenn lill-Kroazja fil-preparamenti tagħha għall-adeżjoni u se tkompli tgħinha permezz ta’ kompetenza esperta, inkluż l-użu sħiħ ta’ strumenti bħalma huma t-TAIEX u l-ġemellaġġ u permezz ta’ għajnuna finanzjarja mmirata tajjeb. IL-Kummissjoni se tissorvelja mill-qrib biex tara li l-impenji magħmula mill-Kroazja fin-negozjati jitwettqu u se tirrapporta fuq is-sejbiet tagħha. Se tagħmel użu minn missjonijiet regolari ta’ evalwazzjoni bejn il-pari, inkluż rigward l-istat tad-dritt, kif ukoll minn għodod oħra disponibbli. ANNESS 2 Konklużjonijiet dwar l-Albanija, il-Bożnja u Ħerżegovina, il-Kroazja, l-eks Repubblika Jugoslava tal-Maċedonja, il-Montenegro, is-Serbja, il-Kosovo [7], it-Turkija L-Albanija Rigward il- kriterji politiċi , l-Albanija kompliet tagħmel progress fid-demokrazija u l-istat tad-dritt. F’dak li għandu x’jaqsam ma’ kunsens bejn il-partiti, sar progress f’riformi li huma ta’ qofol. Madankollu, il-kultura ta’ djalogu bejn il-partiti politiċi u t-tħaddim xieraq tal-istituzzjonijiet tal-istat jeħtieġu iktar konsolidazzjoni. Hemm bżonn li l-elezzjonijiet parlamentari tal-2009 ikunu mħejjija tajjeb sabiex tintwera l-maturità demokratika tal-pajjiż. L-Albanija teħtieġ tibni iktar il-kapaċità amministrattiva tagħha. Minkejja xi progress, il-ġlieda kontra l-korruzzjoni u l-kriminalità organizzata tibqa’ sfida ewlenija. Sar xi progress dwar id- demokrazija u l-istat tad-dritt. Il- parlament Albaniż adotta emendi kostituzzjonali prinċipali, inkluża r-riforma elettorali, ibbażati fuq kunsens wiesa’ bejn iż-żewġ partiti l-kbar. Għad trid tiġi adottata kodiċi elettorali fil-ħin għall-elezzjonijiet parlamentari tal-2009. L-Albanija għamlet xi progress fit-tisħiħ tal-istrutturi governattivi tagħha biex timplimenta l-impenji tal-Ftehim ta’ Stabbilizzazzjoni u Assoċjazzjoni u biex tikkordina x-xogħol lejn l-integrazzjoni tagħha fl-UE. Madankollu, il-kapaċità u l-ippjanar strateġiku għad baqagħlhom jissaħħu iktar. Fil-qasam tal-amministrazzjoni pubblika, jeħtieġ isiru sforzi maġġuri biex jiġi stabbilit servizz ċivili indipendenti, effiċjenti u mibni fuq il-meritokrazija. Għadhom isiru ħatriet bi ksur tal-liġi tas-servizz ċivili. It-tħaddim bis-sħiħ tal-liġi tas-servizz ċivili, inkluża l-istruttura professjonali uffiċjali, se jkun ta’ qofol għall-progress. Kien hemm xi progress fir-riforma tas- sistema ġudizzjarja. Ġew adottati atti leġislattivi importanti dwar l-organizzazzjoni tal-ġudikatura. L-infrastruttura tal-qrati bdiet titjieb izda għadha mhix adegwata. Għad jonqos strateġija għal riforma komprensiva tal-ġudikatura. Atti leġiżlattivi ewlenin rigward il-funzjonament tal-Qorti Għolja tal-Ġustizzja u l-Uffiċċju tal-Prosekutur jinsabu pendenti. L-infurzar tas-sentenzi, partikolarment fil-każi ċivili, għadu bilmod. Għadha teżisti il-problema tax-xogħol b’lura u l-infrastruttura tal-qorti għadha mhux adegwata. Il-ġudikatura kompliet taħdem b'riżultati fqar u għad irid isir ħafna sakemm ikunu żgurati l-indipendenza, it-traparenza u l-effiċjenza. Il-gvern kompla bl-isforzi tiegħu fil- ġlieda kontra l-korruzzjoni , li hija priorità ewlenija tal-Partenarjat Ewropew. Ġiet adottata strateġija ġenerali kontra l-korruzzjoni iżda għadha ma bdietx titħaddem u l-mekkaniżmi ta’ sorveljanza għad iridu jiġu evalwati. Ġew introdotti proċeduri elettroniċi għat-tassazzjoni u l-akkwist pubbliku. Investigazzjonijiet kontra l-korruzzjoni wasslu biex tkeċċew, u f’xi każi arrestati, għadd ta’ uffiċjali. Il-perċezzjoni dwar il-korruzzjoni tjiebet. Madankollu, il-korruzzjoni għadha mifruxa u tikkostitwixxi problema partikolarment serja. L-arrangamenti istituzzjonali u l-koordinazzjoni bejn l-aġenziji fil-ġlieda kontra l-korruzzjoni għadhom dgħajfa. Il-ġlieda kontra l-korruzzjoni fost il-ġudikatura għadha kwistjoni ewlenija. Tinħtieġ investigazzjoni bir-reqqa dwar l-isplużjoni Gerdec. Għad irid isir ħafna xogħol f’kull aspett tal-kwistjoni, inkluża r-responsabbiltà ġudizzjarja u t-trasparenza fl-iffinanzjar tal-partit politiċi. Sar xi progress rigward id-drittijiet tal-bniedem u l-protezzjoni tal-minoranzi. Il-qafas leġiżlattiv huwa ġeneralment f’postu. Saru sforzi għall-prosekuzzjoni ta' każi ta' trattament ħażin waqt detenzjoni qabel il-ġurijiet. Inbnew ħabsijiet ġodda u ċentri ta’ detenzjoni għal qabel il-ġurijiet. Madankollu, għad jonqos isiru sforzi konsiderevoli biex ikunu protetti d-drittijiet tal-bniedem u biex issir il-prosekuzzjoni ta’ dawk li jinsabu akkużati bi vjolazzjonijiet. Rigward l-aċċess għall-ġustizzja, teżisti leġiżlazzjoni li tipprovdi għal għajnuna legali b'xejn, iżda din mhix imħaddma b'mod effettiv. Livelli ta’ detenzjoni fqar ħafna, imgħarrqa b’iffullar, għadhom kwistjoni ta’ tħassib serju. L-Albanija kompliet tagħmel progress fil- libertà tal-espressjoni. Il-qafas legali dwar il-politika tal-media tjieb, iżda hu meħtieġ tħaddim aħjar tal-leġiżlazzjoni eżistenti. Jeħtieġu iżjed sforzi biex id-defamazzjoni tiġi dekriminaliżżata u biex tiġi żgurata l-libertà tal-informazzjoni u l-indipendenza tar-regolatur tax-xandir pubbliku. Għall-organizzazzjonijiet tas- soċjetà ċivili hemm qafas legali favorevoli. Twaqqaf Fond għas-Soċjetà Ċivili biex jippromwovi l-organizzazzjonijiet non-Governattivi (NGOs), iżda l-mekkaniżmi li jħaddmuh għadhom ma tqegħdux. L-organizzazzjonijiet għas-soċjetà ċivili għadhom dgħajfin u l-parteċipazzjoni tagħhom fit-tfassil tal-politika teħtieġ tissaħħaħ iżjed. Sar iżjed progress fit-tisħiħ tad- drittijiet tal-mara. Ġiet adottata leġiżlazzjoni ġdida dwar l-ugwaljanza bejn is-sessi. Strateġija biex tipprevjeni l-vjolenza domestika ġiet adottata iżda għadha ma ġietx implimentata. Il-protezzjoni tal-mara kontra kull xorta ta’ vjolenza hija insuffiċjenti u għadha kwistjoni ta’ tħassib serju. Sar iżjed progress fid- drittijiet tat-tfal. Ġew adottati emendi fil-kodiċi kriminali rigward l-isfruttament tat-tfal iżda jeħtieġ isiru iżjed sforzi biex jiġi indirizzat it-tħaddim tat-tfal. Il-minuri issa jistgħu jingħataw sentenzi ta’ servizz fil-komunità jew jitqegħedu fuq prova. Ir-rati ta’ attendenza fl-iskejjel fost it-tfal Roma tjiebu konsiderevolment. Madankollu, l-implimentazzjoni sħiħa hija mxekkla minn nuqqas ta' riżorsi. Ġiet adottata strateġija soċjali għall-2008-2013, iżda hija nieqsa minn mekkaniżmi ta' implimentazzjoni. Mekkaniżmi li jappoġġjaw persuni li huma soċjalment vulnerabbli u persuni b ’ diżabbiltajiet għadhom limitati. Tinħtieġ koordinazzjoni aħjar bejn l-aġenziji governattivi. Il-progress li sar rigward il-qafas legali dwar il-politika kontra d-diskriminazzjoni huwa ftit. In-nuqqas ta’ progress biex tiġi emendata l-liġi tax-xogħol ixxekkel l-iżvilupp tad-djalogu soċjali. Ġie rreġistrat progress fil-konsolidazzjoni tad-drittijiet tal-propjetà. Ir-reġistrazzjoni inizjali tal-beni immobbli tinsab kważi lesta u l-proċess tal-ivvalutar tal-propjetà biex jiġu evalwati talbiet ta’ restituzzjoni u kumpens tinsab għaddejja. Kwistjonijiet mhux riżolti dwar propjetà imminaw l-isforzi biex jiġi żviluppat suq tal-artijiet li jiffuzjona u żammew l-investiment minn barra iktar baxx minn dak potenzjali. L-Albanija ħadet xi miżuri biex tissodisfa l-impenji tagħha dwar il-protezzjoni tal-minoranzi, notevolment il-promozzjoni tal-lingwi tal-minoranzi. Jeħtieġ titjib, partikolament bil-ġbir ta’ dejta ta’ min joqgħod fuqha dwar id-daqs u l-qagħda tal-minoranzi. Ittieħdu xi passi biex titjieb il-qagħda tar-Roma, partikolarment dwar ir-reġistrazzjoni fl-iskejjel, iżda l-impatt ta’ dawn il-miżuri kien limitat. Hemm bżonn ta’ koordinazzjoni aħjar u riżorsi adegwati għall-parteċipazzjoni fir- Roma Decade u biex jiġu implimentati strateġiji li jeżistu. Il-minoranza Roma qed tkompli tiffaċċja kundizzjonijiet ta ’ ħajja diffiċli ħafna u diskriminazzjoni b’aċċess fqir għall-edukazzjoni, protezzjoni soċjali, kura tas-saħħa u impjiegi. Rigward kwistjonijiet reġjonali u obbligazzjonijiet internazzjonali, l-Albanija żammet rwol kostruttiv billi żżomm stabbiltà reġjonali u tikkkoltiva relazzjonijiet tajbin ma’ pajjiżi oħra mill-Balkani tal-Punent u dawk viċini fl-UE. Il-pajjiż ipparteċipa attivament fil-kooperazzjoni reġjonali, inkluż il-Kunsill għall-Kooperazzjoni Reġjonali (RCC) li għadu kemm twaqqaf u l-Ftehim Ċentrali Ewropew għall-Kummerċ Ħieles (CEFTA). Rigward il-Qorti Kriminali Internazzjonali, il-ftehim bilaterali mal-Istati Uniti dwar l-immunità mhux skont il-pożizzjoni komuni relevanti tal-UE u l-priċipji gwida. L- ekonomija tal-Albanija kompliet tikber b’pass relattivament mgħaġġel. Il-pressjoni inflazzjonarja inżammet taħt kontroll, iżda żbilanċi esterni twessgħu u l-qagħda fiskali inħallet. L-istabbiltà makroekonomika kienet kollox ma’ kollox ikkontrollata, sostnuta minn firxa wiesgħa ta’ riformi strutturali. L-ambjent tan-negozju tjieb. Madankollu, provvista tal-enerġija mhux ta' min jorbot fuqha, infrastruttura fqira u dgħufija fl-istat tad-dritt u l-infurzar tal-kuntratti komplew ixekklu l-iżvilupp ekonomiku. Rigward il-kriterji ekonomiċi , l-Albanija għamlet iżjed progress lejn l-istabbiliment ta’ ekonomija tas-suq li tiffunzjona. Hemm bżonn li jitkomplew ir-riformi strutturali u li jsir investiment imdaqqas fl-infrastruttura u l-edukazzjoni biex jgħinu l-ekonomija tkampa mal-pressjonijiet ta’ kompetizzjoni u l-forzi tas-suq fi ħdan l-Unjoni fit-tul. Inżamm il-kunsens politiku dwar il-prinċipji bażiċi tal-politika ekonomika orjentata lejn is-suq u l-istabbiltà makroekonomika. L-ekonomija kampat tajjeb mal-pressjonijiet kbar li ġiebet magħha ż-żjieda globali fil-prezzijiet tal-ikel, u irnexxielha ttejjeb l-andament tas-suq tax-xogħol. L-amministrazzjoni tal-finanzi pubbliċi tjiebet u pproduċiet iktar dħul mit-taxxa. Il-privatizzazzjoni ta’ kumpaniji kbar statali imxiet ‘il quddiem u l-proċeduri tar-reġistrazzjoni tal-impriżi ġew issimplifikati. Ittieħdu miżuri biex jitjiebu l-ħiliet tal-ħaddiema u biex jiġi nkoraġġit l-investiment fl-infrastruttura u sar progress fir-ristrutturar tal-impriżi. Il-gvern intensifika l-ġlieda tiegħu kontra l-korruzzjoni u l-evażjoni tat-taxxa. Is-settur finanzjarju baqa' b’saħħtu, bi trasparenza dejjem tiżdied fis-suq tal-kreditu. Distorsjonijiet tal-kompetizzjoni minħabba intervent statali baqgħu limitati. Madankollu, ir-riskji makroekonomiċi żdiedu hekk kif id-defiċit kurrenti kiber, partikolarment imbuttat minn żjieda fit-talba għall-enerġija u fl-importazzjoni tal-makkinarju. L-esportazzjoni baqgħet limitata, u ħafna inqas mill-importazzjoni. Fuq in-naħa finanzjarja, il-flussi tal-kapital baqgħu relattivament żgħar. Id-dewmien fil-konsolidazzjoni fiskali ikkontribwiet ukoll għad-diskrepanza globali li teżisti bejn it-tfaddil u l-investiment, meta wieħed jikkunsidra l-investiment pubbliku fl-infrastruttura. Ir-ristrutturar mhux mitmum tal-korporazzjoni statali tal-enerġija li qed tagħmel it-telf baqa’ riskju fiskali. Provvista tal-enerġija mhux ta' min jorbot fuqha kompliet ittellef l-iżvilupp ekonomiku. Il-kompetittività tal-ekonomija baqgħet imxekkla minn nuqqas ta’ persunal ikkwalifikat u stokk kapitali limitat, inkluża infrastruttura fqira. L-impjiegi fis-settur agrikolu baqgħu sproporzjonalment għoljin. Dgħufija fil-politika dwar it-taxxa u l-infieq, kif ukoll fl-infurzar tal-liġi, inkluża l-ġlieda kontra l-korruzzjoni u l-kriminalità organizzata qed tagħlef lis-settur kbir informali. Is-settur informali jibqa’ sfida importanti, minħabba li jnaqqas il-bażi tat-taxxa u l-effiċjenza tal-politika ekonomika. L-Albanija għamlet progress billi qed tieħu l-istess linja ma’ livelli Ewropej fil-leġiżlazzjoni, il-politika u l-kapaċità u fl-implimentazzjoni tal-impenji dwar il-Ftehim Interim. Qed ikompli jsir progress f’oqsma bħad-dwana u l-kompetizzjoni. F’oqsma oħrajn bħall-enerġija, it-trasport u d-drittijiet tal-propjetà intellettwali, il-progress baqa’ limitat. Għad jeħtieġ isir progress fil-kontroll veterinarju u fitosanitarju biex tkun tista’ tibbenefika bis-sħiħ minn konċessjonijiet kummerċjali taħt il-Ftehim ta’ Stabilizzazjoni u Assoċjazzjoni (SAA). Huma meħtieġa iżjed sforzi biex titjieb il-kapaċità amministrattiva għal dispożizzjonijiet tal-SAA li mhumiex relatati mal-kummerċ u biex il-liġi titħaddem b’mod effettiv. Sar progress f’ċerti oqsma tas- suq intern , iżda jeħtieġu iżjed sforzi biex l-Albanija tissodisfa l-obbligi tal-SAA. Kompla l-progress biex jiġu adottati livelli tekniċi u akkreditazzjonijiet Ewropej. Sar titjib fl-oqsma tal-metroloġija u s-sorveljanza tas-suq, iżda jeħtieġu iżjed sforzi. Il-qafas leġiżlattiv dwar il-protezzjoni tal-konsumatur tjieb. L-ebda progress ma jista’ jiġi rrappurtat dwar id-dritt ta’ stabbiliment. Ċerti restrizzjonijiet dwar il-liberalizzazzjoni tal-moviment tal-kapital għadhom f’posthom. Kompla l-progress dwar il-kapaċità amministrattiva tad- dwana . Qed isir titjib fl-infrastruttura fil-punti ta’ qsim tal-fruntiera. Id-dħul mid-dwana kompla jiżdied, filwaqt li t-tnaqqis fit-tariffi taħt il-Ftehim Interim ġew implimentati fil-ħin. Madankollu, l-istrateġiji għat-teknoloġija tal-informatika u t-taħriġ għad iridu jiġu definiti u jeħtieġ isir iżjed titjib fl-infrastruttura u l-allinjament mal-prattiċi tal-UE. Sar progress fit- tassazzjoni . Żdied id-dħul mit-taxxa fuq id-dħul u mill kumpaniji. Madankollu, il-ġbir tat-taxxa għadu baxx, partikolarment fil-livell ta' gvern lokali. Il-ġbir tat-taxxa, l-istrateġija ta’ kontroll u iżjed allinjament ma’ leġiżlazzjoni u prattiċi tal-UE iridu jissaħħu izjed. Kompla l-progress fil-qasam tal- kompetizzjoni . L-Awtorità għall-Kompetizzjoni kompliet tissaħħaħ, bl-impożizzjoni ta’ multi dwar l- anti-trust f’setturi importanti. Il-qafas leġiżlattiv huwa kollox ma’ kollox skond l- aquis , iżda jeħtieġ isiru iżjed sforzi biex jiġi implimentat. L-Albanija għamlet iżjed progrerss biex tissodisfa l-obbligi tagħha rigward għajnuna mill-istat taħt il-Ftehim ta’ Stabizzazzjoni u Assoċjazzjoni. Tlesta inventarju dwar skemi ta’ għajnuna. Dwar l-akkwist pubbliku jista’ jiġi rrapurtat progress limitat. Ġew introdotti proċeduri ta’ akkwist elettroniċi, iżda jeħtieġu iżjed approssimazzjoni leġiżlattiva, partikolarment fl-oqsma tal-konċessjonijiet u l-utilitajiet. Il-kapaċità fl-Aġenzija tal-Akkwist Pubbliku tjiebet iżda teħtieġ iktar tisħiħ. Hemm bżonn tiġi żgurata l-imparzjalità fil-proċeduri tal-appell. Il-proċeduri li hemm bħalissa biex jittrattaw l-ilmenti ma jilħqux livelli internazzjonali. Ġew adottati emendi fil-kodiċi tad-Dwana rigward id-drittijiet dwar propjetà intellettwali (IPR) u għaddiet liġi dwar id-drittijiet ta’ propjetà inustrijali. Madankollu, l-infurzar tal-IPR għadu dgħajjef u l-għadd ta’ każi ta’ ksur tal-liġi li jaslu fil-qorti huwa baxx. Il-kapaċitajiet tal-uffiċċji tal-Brevetti u d-Drittijiet tal-Awtur għadhom dgħajfin. Jeħtieġ isiru ħafna sforzi biex jiġi sodisfatti l-obbligi tal-Ftehim Interim dwar l-IPR. Kien hemm xi progress fl-approssimazzjoni lejn livelli Ewropej fil- politika dwar l-impjiegi u dik soċjali. Ġew stabbiliti programmi biex iħeġġu l-impjieg ta’ gruppi vulnerabbli. L-ispettorat tax-xogħol issaħħaħ, iżda l-kapaċità tiegħu li jinforza d-drittijiet tax-xogħol għadu limitat. Il-livelli ta’ saħħa u sigurtà fuq il-post tax-xogħol għadhom fqar. Sar progress kontinwu fis- saħħa pubblika . Sar xi progress fl-edukazzjoni. Il-baġit tal-edukazzjoni kompliet tiżdied. Ġiet introdotta sistema ċentraliżżata diġitali ġdida għad-dħul fl-università. Sar titjib fl-aċċess għal studenti b’diżabbiltajiet. Madankollu, l-għadd ta’ reġistrazzjonijiet fl-iskejjel sekondarji fl-inħawi rurali għadu baxx. Sar xi progress fil-qasam tar-riċerka, iżda l-kapaċità trid tissaħħaħ iżjed. Jista’ jiġi rrpaurtat progress f’uħud mill- politiċi settorjali . Rigward l-industrija u l-SMEs, sar progress fl-implimentazzjoni tal-Karta Ewropea għall-Impriżi ż-Żgħar. Jista’ jiġi rrapurtat xi progress fuq l-agrikoltura, partikolarment rigward il-qafas leġiżlattiv u fit-twaqqif ta' strutturi għall-iżvilupp rurali. Il-qafas legali dwar is-sikurezza alimentari, politika veterinarja u fitosanitarja tjiebet, iżda l-konformità mal-livelli tal-UE għadha fqira, u jeħtieġu iżked sforzi biex tissaħħaħ il-kapaċità istituzzjonali. Sar xi progress fil-qasam tas- sajd rigward l-ispezzjoni, il-kontroll u l-kooperazzjoni internazzjonali. L-infirzar tal-liġi u l-implimentazzjoni jeħtieġu iktar attenzjoni. Rigward l-ambjent, il- leġiżlazzjoni oriżżontali tjiebet , iżda l-implimentazzjoni u l-infurzar għadhom lura. Il-kapaċità amministrattiva biex titfassal u tiġi nfurzata politika ambjentali teħtieġ tissaħħaħ. Sar xi progress fil-qasam tat-trasport. L-Albanija tkompli tipparteċipa attivament fl-Osservatorju tat-Trasport tax-Xlokk tal-Ewropa. Madankollu, għad jonqos titjib sostanzjali fis-setturi kollha tat-trasport. Kien hemm progress limitat fis-settur tal- enerġija. L-Albanija għamlet progress fl-implimentazzjoni tal-leġiżlazzjoni tal-UE skont l-impenji tagħha tat-Trattat Komunitarju dwar l-Enerġija. Kompla l-progress fir-ristrutturazzjoni tal-kumpanija tal-elettriku u qed isiru sforzi biex titjieb is-sitwazzjoni finanzjarja tagħha. Madankollu, is-settur tal-enerġija jibqa’ fi stat kritiku. Is-sigurtà tal-provvista tal-elettriku mhix żgurata minħabba li l-kapaċità biex tiġi ġġenerata mhix suffiċjenti biex tlaħħaq mad-domanda domestika, u l-kapaċità limitata ta’ interkonnettività tkompli ttellef l-importazzjoni. Jista' jiġi rrappurtat xi progress rigward is-soċjetà tal-informazzjoni u l-media. Ġiet adottata leġiżlazzjoni ġdida dwar il-kommunikazzjoni u l-firma elettronika u s-suq beda’ jiġi liberaliżżat. Madankollu, il-qafas regolatorju għadu mhux konformi mal- acquis u l-kapaċità tar-regolatur tat-telekomunikazzjoni mhix adegwata. Rigward il-politika awdjoviżiva l-kapaċità amministrattiva tal-awtorità tax-xandir issaħħet, iżda r-riżorsi tekniċi għadhom limitati. Rigward il- kontroll finanzjarju , ġiet adottata liġi baġitarja ġdida. Madankollu, ir-responsabbiltà maniġerjali u l-kontroll finanzjarju għadhom fi stadju bikri. Fil-qasam tal-istatistika sa progress raġonevoli. Il-kapaċità tal-uffiċċju tal-istatistika Albaniż tjiebet. Ħafna mill-klassifikazzjonijiet tal-istatistika huma f’psothom, skont livelli tal-UE. L-allinjament huwa kemmxejn avvanzat. Fil- ġustizzja, il-libertà u s-sigurtà , sar xi progress fil-maġġoranza tal-oqsma, minkejja li mhux b’pass regolari. Jeħtieġ isir titjib f’kollox. Rigward il-viżi, qed jitħejja reġistru ċivili u sistema ta’ indirizzi serji biex titjieb is-sigurtà tad-dokumenti. Ġiet adottata liġi dwar il-frustieri. Il-ftehim bejn l-UE u l-Albanija dwar ir-riammissjoni ilu jseħħ sa mill-2006. Il-ftehim ta’ tħaffif tal-viża bejn il-KE u l-Albanija daħal fis-seħħ u ġie mniedi d-djalogu dwar il-liberalizzazzjoni tal-viża. Jeħtieġ jibdew jinħarġu passaporti biometriċi skont livelli tal-UE. Ir-reġim tal-viża għadu mhux skont livelli tal-UE. Il- kontroll fil-konfini tjieb b’riżultat ta’ liġi ġdida fuq ġestjonar tal-konfini, infrastruttura aħjar u kooperazzjoni bejn l-aġenziji. Bdiet l-implimentazzjoni tal-istrateġija integrata ta' ġestjoni tal-konfini. Madankollu, l-ammont tal-persunal u t-taħriġ għall-pulizija li jissorveljaw il-konfini jeħtieġ jissaħħu. Jeħtieġ titjieb il-kooperazzjoni transkonfinali. Ftit hemm x’wieħed jirrapporta dwar il-progress fil- politika dwar l-ażil. L-evalwazzjoni tal-qafas legali dwar l-approssimazzjoni lejn il-livelli tal-UE għadu mhux lest. Il-kapaċità għall-implimentazzjoni għadha dgħajfa u l-kooprazzjoni bejn l-aġenziji teħtieġ tissaħħaħ. Jista’ jiġi rrappurtat xi progress fil-qasam tal- migrazzjoni . Ġiet stabbilita taqsima ċentrali għar-ritorn u d-dħul lura biex tissorvelja ċentri reġjonali ta’ dħul lura. Spezzjonijiet dwar migrazzjoni fil-fruntieri huma iżjed effettivi, iżda jeħtieġ isiru iżjed sforzi. Sar progress limitat fil-prevenzjoni tal- ħasil tal-flus . Il-qafas legali u l-kooperazzjoni dwar il-ħasil tal-flus bejn il-banek u l-istituzzjonijiet finanzjarji tjiebet. Madankollu, il-kapaċità tal-infurzar biex tikkonfiska l-assi għadha baxxa. Risorsi għall-investigazzjoni, kooperazzjoni bejn l-aġenziji u l-kapaċità tal-infurzar jeħtieġ jitjiebu. Il-progress li jista’ jiġi rrappurtat dwar il-ġlieda kontra d-droga huwa limitat, u t-traffikar tad-droga għadu tħassib serju. Il-prosekuzzjonijiet relatati mad-droga żdiedu. Inbniet infrastruttura aħjar fejn jinħażnu d-drogi maqbuda qabel il-ġuri. Madankollu, għad hemm bżonn ta’ determinazzjoni biex jinkisbu riżultati suffiċjenti f’dan il-qasam, filwaqt li miżuri u apparat fil-fruntieri jeħtieġ jitjieb. Kompla l-progress fiż-żamma tal-ordni, bl-implimentazzjoni ta’ liġi ġdida tal-pulizija. Inbeda t-tħaddim tal-ftehin strateġiku tal-Europol u l-Konvenzjoni ta’ Kooperazzjoni bejn il-Pulizija tax-Xlokk tal-Ewropa. Madankollu, il-ġestjoni fil-pulizija, il-persunal, it-taħriġ u l-istrutturi ta’ kontroll intern jeħtieġ jissaħħu iktar. Iridu jsiru iżjed sforzi biex tinħareġ statistika ta’ min joqgħod fuqha dwar il-kriminalità. Progress limitat jista’ jiġi rrapurtat dwar il-ġlieda kontra l- kriminalità organizzata , li għadha problema serja u qed tħalli effett fuq l-istat tad-dritt u l-ambjent tan-negozju. Ġiet adottata strateġija nazzjonali biex tiġġieled il-kriminalità organizzata. Il-qafas legali tjieb. Il-kooperazzjoni mal-Interpol tjiebet, b’hekk għadd ta’ ċitazzjonijiet internazzjonali ta’ arrest jistgħu jiġi esegwiti. Madankollu, l-isforzi biex tiġi kkumbattuta l-kriminalità organizzata qed jiġu mminati mill-korruzzjoni u nuqqas ta’ protezzjoni tax-xhieda. Id-diffikultajiet li jeżistu bejn il-pulizija u l-prosekuturi qed ikomplu jnaqqsu mill-effettività tal-investigazzjonijiet. Ġiet adottata strateġija biex tikkumbatti t- traffikar tan-nies . Għad irid isir ħafna, partikolarment fejn tidħol il-protezzjoni tal-vittmi. Hemm bżonn ta’ iktar rieda politika u koordinazzjoni aħjar għall-implimentazzjoni tal-istrateġija kontra t-traffikar, partikolarment rigward il-protezzjoni tal-vittmi. L-Albanija tibqa’ pajjiż tal-oriġini sinifikattiv għat-traffikar tal-persuni, kemm għall-esplojtazzjoni sesswali tan-nisa u tfal kif ukoll għal xogħol iebes furzat. It-traffikar intern tan-nisa u t-tfal qiegħed jiżdied. Jista’ jiġi rrapurtat progress tajjeb dwar il- protezzjoni tad-dejta personali. Il-qafas legali issa qiegħed f’postu u ġiet appuntata awtorità superviżjorja indipendenti. Madankollu, jinħtieġu riżorsi adekwati biex din tħaddem il-mandat tagħha kif suppost. Il-Bożnja u Ħerżegovina Il-Bożnja u Ħerżegovina għamlet progress limitat biex tindirizza l- kriterji politiċi skont il-Partenarjat Ewropew. Wara li sar progress f’erba’ oqsma ewlenin stipulati mill-Kummissjoni u l-Kunsill fl-2005[8] ġie ffirmat il-Ftehim ta’ Stabilizzazzjoni u Assoċjazzjoni f’Ġunju 2008. Madankollu, in-nuqqas ta’ kunsens dwar l-elementi ewlenin tal-bini tal-istat, sfidi spissi għall-ftehim ta’ paċi Dayton/Paris u retorika xewwiexa kellhom effett negattiv fuq il-funzjonament tal-istituzzjonijiet u naqqsu r-ritmu tar-riformi. Viżjoni kondiviża mill-mexxejja politiċi dwar id-direzzjoni tal-pajjiż u dwar ir-riformi relatati mal-UE li huma qofol, kif ukoll il-kapaċità li jitkellmu b’vuċi waħda dwar l-UE u kwistjonijiet internazzjonali, huma elementi essenzjali biex il-pajjiż jagħmel iżjed progress lejn l-Unjoni Ewropea. Il-Bożnja u Ħerżegovina teħtieġ ukoll tkompli tibni l-kapaċità amministrattiva tagħha, partikolament fil-livell ta’ Stat, u żżid l-isfozi tagħha kontra l-korruzzjoni. Rigward id- demokrazija u l-istat tad-dritt , sar progress limitat lejn il-ħolqien ta’ strutturi statali li jiffunzjonaw u effiċjenti u ebda progress fir-riforma kostituzzjonali . Is-sistema ta’ governanza tal-Boznja u Ħerżegovina tkompli tinvolvi preżenza internazzjonali. L-għeluq tal-Uffiċċju tar-Rappreżentant Għoli (URGħ) huwa kundizzjoni biex il-Bożnja u Ħerżegovina tagħmel progress biex tindirizza ħtiġiet speċifiċi[9]. L-elezzjonijiet lokali ta’ Ottubru 2008 saru b’konformità ma’ livelli internazzjonali. Sar ftit progress biex titjieb l-effiċjenza tal-Assemblea Parlamentari tal-Bożnja u Ħerżegovina. L-assemblea adottat għadd ta’ liġijiet importanti ibbażati fuq il-Partenarjat Ewropew matul l-ewwel parti tal-2008, iżda x-xogħol tagħha kien effettwat ħażin mill-klima politika, ivvutar sistematiku skont linji etniċi u riżorsi amministrattivi insuffiċjenti. Rigward il- gvern ċentrali , il-kunsens dwar l-integrazzjoni Ewropea għenet biex l-aġenda leġiżlattiva timxi 'l quddiem sar-Rebbiegħa tal-2008. Madankollu, fix-xhur reċenti ir-riformi staġnaw. Tensjonijiet interni u tiswir ta’ politika frammentat u mhux koordinat bejn l-Istat u l-Entitajiet jibqgħu x-xkiel ewlenin biex ix-xogħol fil-livell ta’ gvern ċentrali jkun effiċjenti. In-nuqqas ta’ rieda politika u problemi ta’ kapaċità fil-gvern u fil-parlament ikomplu jdewmu l-adozzjoni tal-leġiżlazzjoni. Id-Direttorat għall-Integrazzjoni Ewropea kompla jkollu parti importanti biex jippromwovi l-integrazzjoni Ewropea, iżda kien effettwat ħażin minn nuqqas ta’ riżorsi għall-persunal u minn klima politika diffiċli. In-nuqqas ta’ ċensiment reċenti dwar il-popolazzjoni huwa ostakolu biex tiġi ppjanata l-politika tal-Bożnjau Ħerżegovina in ġenerali. Sar xi progress fil-qasam tal-amministrazzjoni pubblika, iżda jeħtieġ isiru izjed sforzi. L-uffiċċju tal-koordinatur tar-riforma tal-amminstrazzjoni pubblika issaħħaħ. L-istrateġija dwar ir-riforma tal-amministrazzjoni pubblika, li hija priorità importanti għall-Partenarjat Ewropew, twettqet. Il-fond għar-riforma tal-amministrazzjoni pubblika beda jitħaddem. Il-koordinazzjoni bejn l-Istat u l-Aġenziji tas-Servizz Ċivili fil-livell ta’ Entità tjieb, b’involviment konġunt fi skemi ta' taħriġ fuq skala wiesgħa. Minkejja dan, hemm bżonn ta’ sforzi kontinwi biex jilqgħu għall-indħil politiku, jillimitaw id-distinzjoni tal-identità etnika meta jsiru l-ħatriet, u biex jitwaqqaf servizz ċivili professjonali u effiċjenti ibbażat fuq il-meritu u l-kompetenza. Il-proċess li jitħejja abbozz ta’ Liġi dwar il-projetà tal-Istat, li huwa kundizzjoni biex jingħalaq l-URGħ, kien bil-mod wisq. Il-ħatra ta’ erba’ Ombudsmen tal-Istat u t-trasferiment tal-kompetenzi tal-Ombudsmen fil-livell tal-gvern ċentrali iddewwem. Il-Bożnja u Ħerżegovina kompliet tagħmel progress biex ittejjeb is- sistema ġudizzjarja. Ġiet adottata Strateġija Nazzjonali għall-Iżvilupp tas-Settur tal-Ġustizzja, bil-għan li tkompli tissaħħaħ l-indipendenza, ir-reponsabbiltà, l-effiċjenza, il-professjonaliżmu u l-armonizzazzjoni tas-sistema ġudizzjarja. Il-Kunsill Għoli Ġudizzjarju u għall-Prosekuzzjoni kompla bl-isforzi tiegħu biex itejjeb il-qagħda tal-ġudikatura. Madankollu, il-frammentazzjoni tas-sistema ġudizzjarja u l-kumplessità tal-qafas legali ikompli jxekklu l-operat tal-ġudikatura. Għadhom jippersistu l-problemi bil-prosekuzzjoni tal-kriminalità organizzata u l-krimini tal-gwerra fl-Entitajiet u l-Kantoni. L-indipendenza, ir-responsabbiltà u l-effiċjenza tas-sistema ġudizzjarja jeħtieġ ikomplu jitjiebu. Fir-Repubblika Srpska, il-ġuriżdizzjoni u l-kompetenzi tal-aġenziji ġudizzjarji tal-gvern ċentrali ġew sfidati biex joperaw liberament mill-gvern tar-Repubblika ta’ Srpska, u dan huwa kawża ta’ tħassib serju. Il-Bożnja u l-Ħerżegovina għamlet ftit progress fil- ġlieda kontra l-korruzzjoni , li għadha mifruxa u tippreżenta problema serja. L-Istrateġija Nazzjonali Kontra l-Korruzzjoni mhix implimentata sew. Il-kundanni għall-korruzzjoni għadhom ftit. It-trasparenza ta’ attivtiajiet amministrattivi pubbliċi hija mxekkla minn pressjoni politika fuq istituzzjonijiet tal-verifika esterni u l-għassiesa kontral l-korruzzjoni. Il-Bożnja u Ħerżegovina teħtieġ impenn iktar b’saħħtu u azzjoni determinata kontra l-korruzzjoni. Sar progress linitat rigward id- drittjiet tal-bniedem u l-protezzjoni tal-minoranzi . Il-Bożnja u Ħerżegovina rratifikat il-konvenzjonijiet importanti kollha kollha tan-NU u internazzjonali dwar id-drittijiet umani inkluż, f’Lulju 2008, il-Karta Soċjali Ewropea riveduta. Madankollu, l-implimentazzjoni tal-konvenzjonijiet internazzjonali tad-drittijiet umani jeħtieġ titjieb. F’għadd ta’ każi d-deċiżjonijiet tal-Kummissjoni dwar id-Drittijiet tal-Bniedem tal-Qorti Kostituzzjonali fil-Bożnja u Ħerżegovina ma ġewx implimentati kid suppost. Sar xi progress biex jiġu indirizzati d-drittijiet ċivili u politiċi . Ittieħdu passi biex jiġi sostnut l-iżvilupp tas- soċjetà ċivili . It-twaqqif ta’ Soċjetà Ċivili hu żvilupp pożittiv, anke jekk l-organizzazzjonijiet tas- soċjetà ċivili għadhom dgħajfa u l-parteċipazzjoni tagħhom fit-tfassil tal-politika jeħtieġ tissaħħaħ iktar. Il-fondi meħtieġa għar-rikostruzzjoni tal- ħabs nazzjonali ġew ikkonfermati. Madankollu, għad m’hemmx prassi waħda dwar is-sanzjonijiet kriminali bejn l-Istat u l-Entitajiet. It- trattament ħażin tal-ħabsin u dawk miżmumin taħt arrest għadu qed ikun problema. Il-prosekuzzjoni ta' dawk li jikkommettu reati għadha baxxa. L- aċċess għall-ġustizzja f’ġurijiet kriminali għadu kwistjoni ta’ tħassib, u l-ugwaljanza quddiem il-liġi mhix dejjem garantita. Il-kostituzzjonijiet tal-Istat u tal-Entitajiet jipprovdu għal- libertà tal-espressjoni u tal-media, il- libertà ta ’ għaqda u ta' assoċjazzjoni u l- libertà ta ’ twemmin. Madankollu, kien hemm ftit progress addizzjonali f’dawn l-oqsma, u hemm bżonn ta’ tħaddim aħjar tal-leġiżlazzjoni eżistenti. Il-liġi dwar ix-xandir pubbliku tal-Federazzjoni ġiet adottata, għalkemm għad jonqos l-armonizzazzjoni sħiħa mal-leġiżlazzjoni relevanti fil-livell ta' stat. Il-liġijiet tax-xandir kollha jeħtieġ jiġu implimentati biex titwettaq din il-priorità ewlenija għal Sħubija Ewropea. Saru attentati biex jitnaqqsu r-riżorsi finanzjarji mis-sistema ta’ xandir pubbliku. Kien hemm ukoll każi ta’ attakki fiżiċi kontra ġurnalisti u edituri. Kien hemm progress limitat fil-qasam tad- drittijiet ekonomiċi u soċjali . Jinħtieġu sforzi kontinwi rigward il-protezzjoni tan-nisa kontral kull forma ta’ vjolenza. Minkejja li hemm Pjan ta’ Azzjoni għat-tfal, għad hemm problemi fl-oqsma tas-saħħa, il-protezzjoni soċjali, l-edukazzjoni u l-vjolenza domestika kontra t-tfal. In-nuqqasijiet fis-sistemi ta’ għajnuna soċjali jeffettwaw ħażin il-kundizzjonijiet ta' gruppi vulnerabbli , inklużi l-morda mentali. Ir-ratifikazzjoni tal-Karta Ewropea Soċjali riveduta hija pass ’il quddiem, iżda s-sistema kumplessa ta’ tmexxija u l-frammentazzjoni tal-leġiżlazzjoni jkomplu jtellfu d-djalogu soċjali tul il-pajjiż. Kompla jsir progress fl-oqsma tad- drittijiet tal-propjetà u r-riforma fl-amministrazzjoni tal-art. Il-mandat tal-Kummissjoni għal Talbiet dwar Propjetà minn Persuni Spustati u Refuġjati ġiet estiża biex tindirizza każi li għad baqa’ dwar ripossessjoni ta’ propjetà. Il-qafas legali tal-Bożnja u Ħerżegovina jinkludi dispożizzjoinjiet għall-protezzjoni tad-drittjiet ekonomiċi u soċjali, iżda fuq kollox, l-implimentazzjoni għadha fqira. Kien hemm progress limitat fil-qasam tad- drittijiet kulturali u tal-minoranzi . Twaqqaf il-Kunsill tal-Minoranzi Nazzjonali fuq il-livell Statali u Kunsill għall-Minoranzi Nazzjonali qed jaħdem fir-Repubblika Srpska. Iktar passi huma meħtieġa biex titjieb l-implimentazzjoni tal-Liġi dwar minoranzi nazzjonali, u l-Kostituzzjoni tal-Istat trid tinbidel biex tagħti aċċess lill-minoranzi għall-funzjonijiet politiċi kollha. Fl-iskejjel, is-separazzjoni tat-tfal skont l-etniċità għadha kwistjoni. Il-Bożnja u Ħerżegovina ingħaqdet mal-inizjattiva dwar l-inklużjoni tar- Roma fl-għaxar snin bejn l-2005 u 2015 . Tqiegħed f’postu Pjan ta’ Azzjoni għall-akkomodazzjoni, is-saħħa u l-impjiegi tar-Roma u mekkaniżmu ta’ koordinazzjoni. Madankollu, il-minoranza Roma qed tkompli tiffaċċja kundizzjonijiet ta ’ ħajja diffiċli ħafna u diskriminazzjoni, b’aċċess fqir għall-edukazzjoni, il-protezzjoni soċjali, il-kura tas-saħħa u l-impjiegi. In-nuqqas ta’ reġistrazzjoni ċivili jkompli jxekkel l-aċċess tagħhom għad-drittijiet soċjali u ekonomiċi bażiċi. Rigward ir-refuġjati u persuni internament spustjati, ġie rreġistrat iktar titjib fil-qagħda tas-sigurtà, iżda sar ftit progress addizjonali biex titjieb l-integrazzjoni soċjo-ekonomika ta’ dawk li ġew lura. Rigward il- kwistjonijiet reġjonali u l-obbligi internazzjonali , il-Bożnja u Ħerżegovina kompliet tipparteċipa attivament f’inizjattivi reġjonali ta’ kooperazzjoni, inkluż il-Kunsill reġjonali ta’ Kooperazzjoni (KRK) li l-kwartieri tiegħu kienu stabbiliti f’Sarajevo fi Frar 2008, u fil-FKĦEĊ. Il-Bożnja u Ħerżegovina żammet kooperazzjoni sodisfaċenti mat-ICTY, li hi priorità qofol għal Sħubija Ewropea. Rigward il-Qorti Kriminali Internazzjonali, il-ftehim bilaterali mal-Istati Uniti dwar l-immunità, mhuwiex skont il-pożizzjoni komuni u l-prinċipji tal-UE. Il-Bożnja u Ħerżegovina għadha suġġetta għall-proċedura ta’ sorveljanza rigward l-obbligazzjoinjiet u l-impenji tagħha fejn tidħol is-sħubija tagħha fil-Kunsill tal-Ewropa. Kollox ma’ kollox, ir-relazzjonijiet tal-Bożnja u Ħerżegovina mal-ġirien tagħha kienu tajbin, iżda kien hemm ftit wisq progress biex jinħallu kwistjonijiet hux riżolti, inklużi dawk relatati mal-kummerċ u l-fruntieri mal-Kroazja u mas-Serbja. L- ekonomija tal-Bożnja u Ħerżegovina kompliet tespandi b’mod mgħaġġel. L-istabbiltà makroekonomika iddgħajfet bħala riżultat ta’ dejn barrani dejjem jikber, inflazzjoni ogħla, u politiki fiskali immirata lejn l-espansjoni. Il-persistenza ta’ rata għolja ta’ qagħad u parteċipazzjoni baxxa fis-suq tax-xogħol fil-pajjiż hija kawża maġġura ta’ tħassib flimkien ma’ rotot ta’ riforma diverġenti bejn l-entitajiet. Rigward il- kriterji ekonomiċi , il-Bożnja u Ħerżegovina għamlet progress irregolari lejn l-istabbiliment ta’ ekonomija tas-suq li tiffunzjona. Jeħtieġ isiru iżjed sforzi ta’ riforma konsiderevoli b’determinazzjoni biex il-pajjiż ikun jista’ jkampa fit-tul mal-pressjoni kompetittiva u l-forzi tas-suq tal-Unjoni. Sar xi progress biex jintlaħaq kunsens dwar il-bażi fundamentali ta’ politika ekonomika, u l-kooperazzjoni bejn l-entitajiet f’oqsma tal-politika ekonomika tjiebet. Sar impenn biex titjieb il-koordinazzjoni fiskali permezz tal-adozzjoni tal-liġi dwar il-Kunsill Nazzjonali Fiskali u l-inawgurazzjoni tal-Kunsill Fiskali taħt il-liġi l-ġdida kmieni f’Settembru. Intlaħaq ftehim dwar l-allokazzjoni ta’ taxxi indiretti. L-arranġament tal-bord tal-valuta kompla jiffunzjoni mingħajr intoppi u fil-parti l-kbira inżammet l-istabbiltà finanzjarja minkejja qagħda internazzjonali instabbli u ż-żjieda fir-rati ta’ self domestiku. Xi indikaturi dwar is-suq tax-xogħol tjiebu. Rati għoljin ta’ taxxa tal-kumpaniji u fuq id-dħul fil-Federazzjoni tnaqqsu u ttieħdu miżuri leġiżlattivi biex tiġi evitata t-tassazzjoni doppja fil-pajjiż. L-ambjent tan-negozju tjieb mhux ħażin f’oqsma tar-reġistrazzjoni tan-negozji, proċeduri ta’ falliment u r-reġistrazzjoni tal-art. Is-settur tal-SMEs qed jibbenefika minn aċċess aħjar għall-finanzjament. L-IDB fl-2007 għola f'daqqa xprunat mill-privatizzazzjonijiet fir-Repubblika Srpska u għamel tajjeb għad-defiċit kollu fil-kont kurrenti. It-titjib tal-kapital fiżiku aċċellera, sostnut ukoll mill-pubbliku li b’mod mgħaġġel beda jinvesti fir-Repubblika Srpska. It-tnaqqis ta’ valur fiskali, li beda fl-2006, kompla fl-2007 u l-2008. Fil-Federazzjoni, ir-riskji fiskali żdiedu minħabba impenji kbar fuq infieq soċjali li saru b’kuntrast ma’ dħul li kien qed jonqos. Iżjed minn hekk, il-politika dwar il-pagi fis-settur pubbliku illaxkat fil-livelli kollha tal-gvern permezz ta’ żjiediet fil-pagi u mekkaniżmi li jorbtu l-pagi mal-indiċi tal-prezzijiet li jdgħajjfu s-sostenibbiltà fiskali u l-kompetittività tas-settur privat. Ir-ristrutturar u l-likwidazzjoni ta’ intrapriżi tal-gvern mexa bil-mod, u sar biss progress marġinali filqasam tal-privatizzazzjoni fil-Federeazzjoni. Il-qagħad baqa’ għoli. Il-bidla fl-istruttura tal-produzzjoni lejn attivitajiet ta’ valur miżjud ogħla għadha bilkemm tiċċaqlaq. Il-kapaċità ta’ produzzjoni dgħajfa u r-riġidità strutturali – rati għiljin ta’ kontribuzzjonijiet soċjali, mekkaniżmi distorsi ta’ tfassil ta’ pagi, trasfermenti soċjali għoljin u mhux immirati tajjeb u mobbiltà baxxa tal-ħaddiema – ixekklu l-ħolqien tal-impjiegi. L-ambjent tan-negozju għadu effettwat minn ineffiċjenzi amministrattivi. Qafas regolatorju dgħajjef, linji ta' politika mhux adatti dwar it-taxxa u l-infieq, kif ukoll dgħufija fl-infurzar tal-liġi, inkluża l-ġlieda kontra l-korruzzjoni u l-kriminalità organizzata qed tagħlef lis-settur kbir informali. Dan jibqa’ sfida importanti, minħabba li jnaqqas il-bażi tat-taxxa u l-effiċjenza tal-politiki ekonomiċi. Il-Bożnja u Ħerżegovina għamlet xi ftit progress biex tikkonforma il-leġiżlazzjoni u l-linji ta' politika tagħha mal- livelli Ewropej. L-implimentazzjoni ta’ dispożizzjonijiet relatati mad-dwana wara li daħal fis-seħħ il-Ftehim Interim fl-1 ta’ Lulju 2008 kien ġeneralment sodisfaċenti. Madankollu, il-kapaċità amministrattiva tal-Bożnja u Ħerżegovina teħtieġ tissaħħaħ u l-pajjiż għandu bżonn jibni rekord tajjeb fit-tħaddim tal-SAA. Il-Bożnja u Ħerżegovina għamlet xi ftit progress biex tindirizza il-prioritajiet tas-Sħubija Ewropea f’ċerti oqsma tas- suq intern. Rigward il-moviment ħieles tal-merkanzija, sar progress limitat fl-oqsma tal-istandardizzazzjoni, iċ-ċertifikazzjon u s-sorveljanza tas-suq. Jeħtieġ isiru sforzi kontinwi biex il-qafas legali joqrob lejn il-leġiżlazzjoni tal-UE f’dan il-qasam u biex tiġi żviluppata l-kapaċità amministrattiva meħtieġa. Ġiet adottata l-Liġi tal-Farmaċewtiċi u l-istrumenti mediċi li se tikkontribwixxi biex f’dan il-qasam ikun hemm suq intern wieħed fi ħdan il-Bożnja u Ħerżegovina. Il-Kunsill għall- Protezzjoni tal-Konsumatur qed jaħdem bis-sħiħ. Sar progress limitat rigward is-servizzi, id-dritt ta' stabbiliment. u l-liġi tal-kumpaniji Sar progress rigward ir-registrazzjoni tan-negozji. Iżda ma sar ebda progress biex tiġi stabbilita aġenzija superviżorja waħda fil-livell ta’ Stat għall-banek u biex tiġi adottata leġiżlazzjoni waħda fil-livell ta’ Stat dwar il-kera fit-tul u l-obbligi. Ma saru ebda żviluppi ġodda rigward il- moviment ħieles tal-kapital , iżda l-preparamenti tal-Bożnja u Ħerżegovina f’dan qasam huma fil-ħin. Sar progress fil-qasam tad- dwana , kemm rigward l-allinjament leġiżlattiv kif ukoll il-kapaċità amministrattiva. L-istrateġiji tad-dwana – speċjalment fit-taħriġ, it-tekonoloġija tal-informatika u oqsma oħra – jeħtieġ jiġu definiti. Sar ukoll progress biex jiġu indirizzati prioritajiet tas-Sħubija Ewropea rigward it- tassazzjoni . Ġie inawgurat kunsill nazzjonali fiskali f’Settembru 2008. Il-ġbir tal-VAT tjieb bħala riżultat ta’ attività ekonomika li qed tikber u numru dejjem jizdied ta’ dawk irreġistrati biex iħallsu t-taxxa tal-VAT. Rigward il-kompetizzjoni, il-Bożnja u Ħerżegovina għamlet xi ftit progress fil-qasam tal-kontroll tal-anti-trust. Il-Kunsill għall-Kompetizzjoni żied l-attivitajiet tiegħu, minkejja li ma sarx iktar allinjament leġiżlattiv mal- aquis . Ma sar ebda progress fil-qasam tal-għajnuna mill-istat, u l-leġiżlazzjoni biex tiġi stabbilita awtorità indipendenti li tiffunzjona biex tissorvelja l-għajnuna mill-Istat għadha pendenti. Sar biss progress limitat fil-qasam tal-akkwist pubbliku. It-tħaddim xieraq ta’ proċeduri ta’ akkwist pubbliku tul il-pajjiż għadu mhux żgurat. Sar ftit progress rigward l-infurzar tad- drittijiet tal-propjetà intellettwali. Il-qafas leġiżlattiv mhux komplut u l-kapaċità tal-implimentazzjoni teħtieġ tissaħħaħ. Sar progress limitat dwar il-politiċi soċjali u dwar l-impjiegi . Il-koordinazzjoni u l-ippjanar strateġiku fil-qasam tas-saħħa pubblika tjiebet. Ġiet stabbilita Konferenza tal-Ministri tas-Saħħa li tiltaqa’ regolarment. Ittieħdu xi passi lejn l-implimentazzjoni tal-Konvenzjoni tal-WHO Framework Convention, għalkemm l-implimentazzjoni teħtieġ titjieb. Madankollu, il-leġiżlazzjoni u l-politki soċjali u dawk dwar l-impjiegi għadhom frammentati ħafna. L-istruttura istituzzjonali tal-pajjiż għadha qed ixxekkel l-iżvilupp tal-approċċi koordinati meħtieġa. Xi progress sar fil-livelli Ewropej fil-qasam tal- edukazzjoni . Il-koordinazzjoni bejn l-erbatax-il ministeru tal-edukazzjoni fil-pajjiż tjiebet ftit bħala rużultat tat-twaqqif tal-Konferenza tal-Ministri. Ġiet adottata liġi fil-livell ta’ Stat dwar il-taħriġ vokazzjonali. Il-Bożnja u Ħerżegovina ħadet ukoll passi addizzjonali għall-implimentazzjoni tar-riformi ta’ Bologna. Madankollu , l-armonizzazzjoni tal-leġiżlazzjoni fil-livell ta’ Entita u Kanton għad mhix lesta u l-implimentazzjoni tul il-pajjiż hija irregolari. Rigward ir-riċerka, ġiet imnedija l-proċedura biex il-pajjiż jiġi assoċjat mas-Seba’ Programm ta’ Qafas ta’ Riċerka (FP7), li għandu jżid l-opportuniatjiet ta’ riċerka ma’ sħab fl-UE. Madankollu, għad jonqos isiru sforzi sinifikanti biex tiżdied il-kapaċita tar-riċerka fil-pajjiz. Il-Bożnja u Ħerżegovina hija relattivament avvanzata fit-tħejjijiet biex tissieħeb mal- WTO , iżda hemm bżonn iżżid il-pass tal-isforzi tagħha biex tlaħħaq mal-għan tagħha stess li tissieħeb kmieni. Il-Bożnja u Ħerżegovina għamlet xi progress biex tindirizza l-livelli Ewropej fuq għadd ta’ linji ta' politika settorjali. Kien hemm progress limitat fil-qasam tal - industrija u l-intrapriżi żgħar u ta’ daqs medju (SME). Ma ġiet adottata ebda Strateġija dwar l-SME mifruxa mal-pajjiż. Għad jonqos ukoll strateġija dwar politika industrijali. Sar xi progress fl-approssimazzjoni ma’ politiki tal-UE fil-qasam tal- agrikultura u sajd. Il-Liġi tal-Istat dwar l-agrikultura, l-ikel u l-iżvilupp rurali ġiet adottata. Madankollu, ma sar ebda progress dwar it-twaqqif ta’ Ministeru tal-Agrikultura fil-livell ta’ Istat . L-iżvilupp ta’ strateġija agrikola komprensiva iddewwem. Kien hemm progress limitat fl-oqsma dwar s-sigurtà tal-ikel, u l-politiki veterinarji u fitosanitarji. Għad hemm problemi minħabba nuqqas ta’ riżorsi umani u finanzjarji u koordinazzjoni dgħajfa bejn l-Istat u l-Entitajiet. Il-preparazzjonijiet tal-Bożnja u Ħerżegovina fil-qasam tal-ambjent għadhom fi stadju bikri. Liġi ambjentali fil-livell ta’ Stat biex toħloq qafas mifrux mal-pajjiż u armoniżżat għall-protezzjoni tal-ambjent għadha ma ġietx adottata u l-aġenzija Statali dwar l-ambjent għadha ma twaqqfitx. Il-Bożnja u Ħerżegovina għamlet ftit progress fis-settur tat-trasport, kemm fit-tisħiħ tal-istruttura istituzzjonali kif ukoll fl-aġġustament tal-qafas regolatorju. Sar progress dwar l-iżvilupp tan-netwerks tat-trasport trans-Ewropej, iżda għad jonqos li jsiru riformi sostanzjali u allinjament rigward il-linji ferrovjarji. Il-pajjiż ikompli jipparteċipa attivament fl-Osservatorju tat-Trasport tax-Xlokk tal-Ewropa . Infetaħ is-suq għal-linji tal-ajru kummerċjali wara r-ratifika tal-Ftehim dwar iż-Żona Komuni Ewropeja għall-Avjazzjoni (ECAA). Madankollu, il-Ftehim ECAA għandu jiġi applikat konsistentement. Jeħtieġ isiru iktar sforzi biex titlesta t-trasformazzjoni tal-istruttura istituzzjonali u jkunu żgurati l-kundizzjonijet biex jinfetaħ is-suq għall-meżżi kollha tt-trasport. Fil-qasam tal- enerġija sar progress limitat. Bħala firmatarju tat-Trattat tal-Enerġija tal-Komunità, il-Bożnja u Ħerżegovina teħtieġ timplimenta l-leġiżlazzjoni relevanti tal-UE dwar l-enerġija, iżda tinsab lura ħafna f’għadd ta’ oqsma relatati mal-enerġija. Ir-riformi fis-settur tal-gass b’mod partikulari, jinsabu tard. Fis-settur tal-elettriku, it-trasmissjoni issa infirdet, u jeżistu issa l-operatur tas-sistema indipendenti (ISO) u l-kumpanija li titrasmetti (Transco). Madankollu, żviluppi rigward Transco, partikolarment proposta mir-repubblika Srpska biex taqsam il-kumpanija skond l-Entitajiet, issogra li jtellef il-progress li kien twettaq fis-settur tal-elettriku. Ma ġietx żviluppata strateġija komprensiva dwar l-enerġija. Il-Bożnja u Ħerżegovina għamlet ftit progress fl-oqsma tas- soċjetà tal-informazzjoni u l-media. Bl-adozzjoni tal-Liġi tax-Xandir Pubbliku tal-Federazzjoni, il-qafas legali għax-xandir pubbliku fil-Bożnja u Ħerżegovina issa lest, minkejja li għad jonqos xi allinjament mal-leġiżlazzjoni relevanti fil-livell ta’ stat. L-indipendenza tal-Awtorità Regolatorja tal-Komunikazzjonijiet kompliet ġiet sfidata minn regolamenti ġodda dwar salarji tal-impjegati u diffikultajiet biex jinħatar direttur ġenerali. Ma sar l-ebda progress rigward it-twaqqif ta’ aġenzija tal-informazzjoni fil-livell ta’ Stat. Sar progress limitat fil-qasam tal- kontroll tal-finanzi. Fil-qasam tal- istatistika sar ftit progress. Madankollu, il-ftehim ta’ kooperazzjoni bejn l-istituzzjonijiet tal-istatistika tal-pajjiż fil-livell ta’ Stat u ta’ Entità għadu mhux qed jitħaddem kif suppost. Minħabba diverġenzi politiċi, għadha ma tteħditx deċiżjoni biex ikun ikkonfermat li ċ-ċensiment se jsir fl-2011. Huma meħtieġa sforzi sinifikanti biex tiġi stabbilita sistema ta’ statistika effettiva u konformi mal-UE fil-Bożnja u Ħerżegovina. Fil-qasam tal-ġustizzja, il-libertà u s-sigurtà , il-progress kompla fl-oqsma tal-amministrazzjoni tal- viża, il-ġestjoni tal-konfini, l-ażil u l-migrazzjoni. Minkejja dan, jinħtieġu sforzi biex isir iktar titjib f’dawn l-oqsma kollha. Il-Ftehim dwar l-iffaċilitar tal-Viża bejn il-KE u l-Bożnja u Ħerżegovina daħal fis-seħħ f’Jannar 2008. Tnieda d-djalogu dwar il-liberalizzazzjoni tal-viża mal-Kummissjoni Ewropea. Ittieħdu iktar passi lejn l-introduzzjoni tal-passaporti biometriċi. Madankollu, jeħtieġ li titjieb is-sistema ta’ protezzjoni tal-identifikazzjoni taċ-ċittadini (CIPS), inkluz sistema ta’ ġestjoni żgura u effettiva. Ġiet adottata strateġija ġdida integrata ta’ ġestjoni tal-fruntiera (IBM). F’Lulju 2008 ġiet stabbilita Kummissjoni għall-Ġestjoni tal-Fruntiera tal-Istat, inkarigata mill-koordinazzjoni u l-implimentazzjoni tal-istrateġija tal-IBM. Iżjed azzjoni issa hija meħtieġa biex titjieb il-kooperazzjoni bejn l-awtoritajiet differenti fil-fruntieri. Sar iżjed progress biex tiġi stabblita sistema li tiffunzjona dwar l-ażil. Sar xi progress fil-migrazzjoni. Fl-1 ta’ Mejju infetaħ ċentru temporanju li jilqa’ lill-migranti irregolari, iżda għad trid tiġi adottata strateġija dwar il-migrazzjoni. Il-Bożnja u Ħerżegovina implimentat ukoll il-Ftehim dwar id-Dħul mill-Ġdid mal-Komunitajiet Ewropej, li daħal fis-seħħ f’Jannar 2008. Sar progress limitat fil-prevenzjoni tal- ħasil tal-flus . Il-kooperazzjoni fil-livell internazzjonali tjiebet, u l-Konvenzjoni tal-Kunsill tal-Ewropa fuq il-ħasil, it-tiftix, il-qabda u l-konfiska tal-qliegħ mill-kriminalità u l-finanzjament tat-terroriżmu daħlet fis-seħħ . Madankollu, il-leġiżlazzjoni domestika għad trid tiġi armoniżżata mal-Konvenzjoni. Barra minhekk, il-Financial Intelligence Unit (FIU) fl-Aġenzija tal-Istat għall-Investigazzjoni u l-Protezzjoni ma’ ġietx rinfurzata fl-għadd ta’ persunal. Jeħtieġ isiru iżjed sforzi biex tissaħħaħ il-kapaċità amministrattiva biex ikun evitat il-ħasil tal-flus. Ittieħdu xi passi fil-ġlieda kontra d-droga, u ġiet stabbilita Kummissjoni dwar Dorgi Narkotiċi. Madankollu, il-Bożnja u Ħerżegovina ma adottatx strateġija dwar id-drogi illeċti u pjan ta’ azzjoni li jikkorrispondi. It-traffikar tad-droga għadu problema serja, li teħtieġ sforzi kontinwi. Sar progress rigward l-operat tal- pulizija. L-adozzjoni ta’ leġiżlazzjoni relevanti għall-pulizija, li se tipprovdi għal seba’ aġenziji ġodda tal-Istat, hija pożittiva. Dawn il-liġijiet issa jeħtieġ jitħaddmu mingħajr dewmien u d-diretturi tal-aġenziji l-ġodda jridu jinħatru. Iridu jittieħdu xi passi biex jiffaċilitaw il-xogħol tal-Aġenzija tal-Istat għall-Investigazzjoni u l-Protezzjoni. Madankollu, il-forzi tal-pulizija tal-Bożnja u Ħerżegovina għadhom frammentati, u l-kompetenzi relatati mas -sistemi ta’ komunikazzjoni, investigazzjoni permezz tal-kompjuter u sistemi ta’ analiżi kriminali u l-forensika għadhom mifrudin. Sar progress limitat mill-Bożnja u Ħerżegovina fil-ġlieda kontra l- kriminalità organizzata , li għadha problema serja u qed tħalli effett fuq l-istat tad-dritt u l-ambjent tan-negozju. L-implimentazzjoni tal-istrateġija biex tikkumbatti l-kriminalità organizzata ma kinitx suffiċjenti. Il-qafas legali hu f'postu, iżda t-tħaddim tal-liġi jeħtieġ jitjieb. L-istrateġija ta' kontra t-terroriżmu tal-2006 ġiet segwita ftit wisq. Il-Bożnja u Ħerżegovina adottat pjan ta’ azzjoni nazzjonali ġdid biex jikkumbatti t-traffikar tan-nies għall-2008-2012. Il-Konvenzjoni tal-Kunsill tal-Ewropa kontra t-Traffikar tan-Niex daħlet fis-seħħ. Madankollu, jeħtieġ li titjieb l-implimentazzjoni. Il-Bożnja u Ħerżegovina hija pajjiż ta’ oriġini, transitu u destinazzjoni għat-traffikar tan-nies. Din għadha kwistjoni ta’ tħassib. L-aġenzija Statali għall- protezzjoni tad-dejta għadha mhix taħdem. Il-Kroazja Il-Kroazja qed tkompli tilħaq il- kriterji politiċi. Sar progress f’kollox iżda għad hemm bżonn ta’ sforzi sostnuti f’gġadd ta’ oqsma, inkluża riforma ġudizzjarja u amministrattiva, il-ġlieda kontra l-korruzzjoni, id-drittiiet tal-minoranzi u r-ritorn tar-rifuġjati. Il-prioritajiet tal-Partenarjat ta’ Adeżjoni ġew indirizzati parzjalment. Id-Demokrazija u l-Istat tad-Dritt komplew jissaħħu. Kemm il-gvern kif ukoll il-parlament komplew jiffunzjonaw tajjeb. Madankollu, għad fadal fejn titjieb il-ġudikatura, l-amminsitrazzjoni pubblika u l-ġlieda kontra l-korruzzjoni. Titjib sinifikanti f’dawn l-oqsma huwa essenzjali biex tinħoloq bażi soda għall-implimentazzjoni sħiħa tal- aquis. Sar xi progress fir-riforma tal- amministrazzjoni pubblika. Il-gvern adotta Strateġija għar-Riforma tal-Amminsitrazzjoni Pubblika, proposta għar-reviżjoni tal-