Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “Rapport tal-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew, lill-Kunsill, lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew u lill-Kumitat tar-Reġjuni — L-Istat tal-Unjoni tal-Enerġija 2021 — Kontribut għall-Patt Ekoloġiku Ewropew u l-Irkupru tal-Unjoni (skont ir-Regolament (UE) 2018/1999 dwar il-Governanza tal-Unjoni tal-Enerġija u tal-Azzjoni Klimatika)”

(COM(2021) 950 final)

(2022/C 323/19)

Relatur: Alena MASTANTUONO

Konsultazzjoni Kummissjoni Ewropea, 20.12.2021 Bażi legali Artikolu 304 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea Sezzjoni kompetenti Sezzjoni għat-Trasport, l-Enerġija, l-Infrastruttura u s-Soċjetà tal-Informazzjoni Adottata fil-plenarja 19.5.2022 Sessjoni plenarja Nru 569 Riżultat tal-votazzjoni (favur/kontra/astensjonijiet) 184/4/2

1. Konklużjonjiet u rakkomandazzjonijiet

1.1. Is-sitwazzjoni serja li qed tiżviluppa bħalissa bħala riżultat tal-invażjoni tar-Russja fl-Ukrajna turi biċ-ċar li r-riskji għas-sigurtà u s-sikurezza tal-enerġija tal-UE u l-kwistjonijiet marbuta magħha kienu ferm sottovalutati mhux biss fit-test tas-6 rapport annwali dwar l-Istat tal-Unjoni tal-Enerġija, iżda speċjalment fir-realtà. L-istampa traġika attwali turi li l-istrateġija ta’ kooperazzjoni ekonomika intensiva tal-UE mar-Russja fil-qasam tal-enerġija kienet żball fatali li kien appoġġjat bil-qawwa minn ħafna politiċi preċedenti ta’ livell għoli minn xi Stati Membri tal-UE.

1.2. Il-firxa tar-riskji potenzjali marbuta mad-dipendenza tas-sistema tal-enerġija tal-UE mill-importazzjonijiet mir-Russja tal-materja prima meħtieġa għas-settur tal-enerġija, li aċċellerat saħansitra wara l-annessjoni tal-Krimea, issa ħarġet fil-beraħ, u tirrikjedi li l-UE taġixxi b’urġenza.

1.3. Il-KESE jimpenja ruħu fit-tilħiq tal-objettivi tal-Patt Ekoloġiku u jirrakkomanda li jiżdiedu l-isforzi biex jintlaħqu l-miri stabbiliti u titnaqqas id-dipendenza tal-UE mill-fjuwils fossili malajr kemm jista’ jkun. Madankollu, ix-xenarju ġenerali għall-implimentazzjoni tal-Patt Ekoloġiku jeħtieġ li jiġi adattat biex jiġi żgurat li jkun fattibbli u realistiku fiċ-ċirkostanzi attwali.

1.4. Fir-rigward tal-Unjoni tal-Enerġija, il-KESE jemmen bis-sħiħ li l-enfasi issa trid tkun li tingħata attenzjoni partikolari lill-ewwel pilastru tagħha dwar is-sigurtà, is-solidarjetà u l-fiduċja. Fl-istess ħin, is-sinerġiji bejn il-pilastri tagħha jridu jissaħħu aktar, flimkien mal-istrumenti rilevanti kollha ta’ appoġġ (il-finanzjament, it-tassazzjoni, it-tassonomija, il-kwoti tal-emissjonijiet u r-regoli regolatorji).

1.5. Il-KESE jisħaq li s-6 rapport annwali dwar l-Istat tal-Unjoni tal-Enerġija mhuwiex ibbilanċjat b’mod perfett. Dan ir-rapport, li huwa influwenzat mill-effett tax-xokkijiet fil-provvista fis-suq tal-enerġija, jiffoka ħafna fuq il-prezzijiet tal-enerġija u l-istrumenti għall-eliminazzjoni tal-emissjonijiet tal-karbonju, iżda jkopri biss b’mod superfiċjali kwistjonijiet bħas-sigurtà tal-provvisti u l-innovazzjoni u r-riċerka. Il-KESE jixtieq jara perspettiva usa’ u strutturata tajjeb tas-sorsi finanzjarji biex tissaħħaħ l-Unjoni tal-Enerġija, kif ukoll titjib fil-modi kif il-progress tal-Unjoni tal-Enerġija jikkontribwixxi għal azzjonijiet innovattivi u għall-kompetittività.

1.6. B’mod partikolari, il-KESE jesprimi dispjaċir dwar il-fatt li, bħal f’rapporti preċedenti, l-objettivi ewlenin tal-Unjoni tal-Enerġija Ewropea għal darb’oħra mhumiex indirizzati jew ġew indirizzati biss marġinalment f’dan ir-rapport. Għandu jiġi mfakkar li, fost affarijiet oħra, ix-xewqa tagħna kienet it-tnaqqis tad-dipendenza mill-importazzjoni, il-fatt li ċ-ċittadini jitqiegħdu fil-qalba tal-Unjoni tal-Enerġija, u t-trasformazzjoni tal-UE bħala mexxejja dinjija fl-enerġija rinnovabbli. Wieħed jistenna li r-rapporti annwali dwar l-Istat tal-Unjoni tal-Enerġija janalizzaw ukoll b’mod approfondit dawn il-kwistjonijiet ewlenin u jidentifikaw b’mod ċar in-nuqqasijiet possibbli sabiex jiġu żviluppati inizjattivi ġodda jekk ikun meħtieġ. Dan ir-rapport għadu ’l bogħod minn dan. Pereżempju, il-kwistjoni tal-iżvilupp tal-enerġija tal-komunità taċ-ċittadini, li hija importanti għall-KESE, hija traskurata għal kollox. Il-KESE jistenna li l-Kummissjoni tagħmel dikjarazzjonijiet ċari hawnhekk fil-kapitoli separati fir-rapport tal-2022.

1.7. Il-KESE japprezza ħafna l-fatt li s-sorsi ta’ enerġija rinnovabbli saru s-sors ewlieni tal-enerġija tal-UE; dan huwa ta’ importanza kruċjali biex jgħin fit-tnaqqis tad-dipendenza kbira mill-importazzjonijiet tal-enerġija tal-UE u fl-appoġġ għas-sigurtà tal-enerġija tal-Unjoni. Madankollu, il-Kumitat huwa tal-fehma li huma meħtieġa azzjonijiet aktar tanġibbli biex il-konsumaturi jkunu jistgħu jipparteċipaw b’mod attiv fis-suq u jibbenefikaw minn strutturi ta’ provvista aktar deċentralizzati u sostenibbli.

1.8. Il-KESE jaqbel mad-dikjarazzjoni tar-rapport dwar il-potenzjal tal-iżvilupp tas-suq intern tal-enerġija, li għadu mhux ikkompletat f’termini ta’ ambjent tas-suq, istituzzjonijiet, regoli regolatorji u konnettività bejn l-Istati Membri. It-tranżizzjoni se tkun test għall-infrastruttura tal-enerġija u l-mezzi kollha jridu jiġu mobilizzati sabiex l-infrastruttura tkun lesta għall-bidla u ssir reżiljenti għal xokkijiet futuri.

1.9. L-esperjenza taż-żieda fil-prezzijiet tal-enerġija fil-ħarifa tal-2021 flimkien mas-sitwazzjoni attwali tenfasizza l-ħtieġa li jiġi mmonitorjat mill-qrib l-iżvilupp tal-prezzijiet tal-enerġija, u li jiġi żviluppat approċċ aktar integrat dwar kif għandu jiġi indirizzat b’mod razzjonali l-impatt tal-prezzijiet għoljin tal-enerġija fuq il-faqar.

1.10. L-iżvilupp tal-Unjoni tal-Enerġija tal-UE daħal f’perjodu li fih jeħtieġ li jsiru sforzi viżibbli fir-rigward tat-titjib tas-sigurtà. Jeħtieġ ukoll li jkun hemm enfasi aktar b’saħħitha fuq is-solidarjetà u l-fiduċja. Huwa probabbli ħafna li x-xitwa li ġejja se tkun test inevitabbli tal-ġestjoni tal-kriżijiet, li tirrikjedi tħejjija biex jiġu minimizzati l-impatti negattivi fuq id-distribuzzjoni tal-enerġija u konsegwentement fuq il-prestazzjoni ekonomika u l-istandards tal-għajxien.

1.11. L-UE għandha tkun konxja wkoll li s-sistema attwali tal-kunsinni tal-enerġija mir-Russja lejn l-UE żżomm il-flussi finanzjarji f’idejn ir-reġim statali Russu u li dawn ir-riżorsi finanzjarji jintużaw biex jiffinanzjaw l-isforzi militari tagħha. Iridu jinstabu mill-aktar fis possibbli modi alternattivi biex jiġu żgurati l-provvisti tal-enerġija permezz tad-diversifikazzjoni tal-fornituri minn pajjiżi differenti u l-użu ta’ sorsi differenti tal-enerġija filwaqt li tissaħħaħ is-solidarjetà fl-UE. Dan japplika wkoll għall-materja prima importata fl-UE.

1.12. Il-KESE jilqa’ b’sodisfazzjon kbir pożizzjoni ta’ politika aktar b’saħħitha u valutazzjoni tal-impatt tar-relazzjoni bejn l-enerġija u s-settur diġitali, u bejn l-Unjoni tal-Enerġija u l-istrateġija industrijali l-ġdida għall-Ewropa, kif ukoll xi previżjonijiet dwar l-impatt tas-sitwazzjoni riskjuża attwali li qed jiffaċċja s-settur tal-enerġija, in-negozju u s-soċjetà tal-UE.

1.13. Ir-rapport dwar l-Istat tal-Unjoni tal-Enerġija jistħoqqlu wkoll taqsima speċifika dwar l-isforzi biex tinkiseb tranżizzjoni ġusta, fosthom l-aħjar eżempji implimentati fl-Istati Membri u fil-livell Ewropew, kif jintuża l-finanzjament tal-UE sabiex tingħata spinta finanzjarja lit-taħriġ mill-ġdid u t-titjib tal-ħiliet meħtieġa għat-tranżizzjoni ekoloġika. Il-KESE jenfasizza li t-tranżizzjoni ġusta mhijiex biss kwistjoni ta’ finanzjament għat-tranżizzjoni. Tinkludi wkoll l-għan ta’ ħidma mal-imsieħba soċjali biex jinħolqu impjiegi deċenti u ta’ kwalità tajba, kif ukoll li tingħata promozzjoni lis-sigurtà soċjali, u tirrikjedi azzjonijiet speċifiċi fil-livell reġjonali.

1.14. L-UE għandha nuqqas ta’ investiment pubbliku fir-riċerka u l-innovazzjoni fil-qasam tal-enerġija nadifa u għalhekk għadha lura meta mqabbla mal-imsieħba globali tagħha, u b’hekk tirriskja li tibqa’ lura fir-rigward ta’ teknoloġiji u swieq ewlenin futuri. Il-KESE jħeġġeġ bil-qawwa lill-Kummissjoni Ewropea tħejji pjan strateġiku għas-setturi tal-enerġija nadifa sabiex tingħata spinta lill-iżvilupp ta’ industriji tal-enerġija nadifa fl-UE.

2. Sfond

2.1. Is-6 rapport annwali tal-Kummissjoni Ewropea jagħti rendikont tal-progress fl-implimentazzjoni tal-politiki tal-Unjoni Ewropea dwar l-enerġija u l-klima, inkluża l-Unjoni tal-Enerġija fil-ħames pilastri tagħha. Dan jenfasizza wkoll kif il-miri klimatiċi l-ġodda tal-UE, stabbiliti mil-Liġi Ewropea dwar il-Klima, issarrfu fi proposti leġiżlattivi sinifikattivi permezz tal-pakkett “lesti għall-mira ta’ 55 %”. It-tranżizzjoni ekoloġika hija meqjusa bħala parti mis-soluzzjoni fit-triq lejn in-newtralità klimatika u rispons għall-impatti tal-kriżi tal-COVID-19.

2.2. Ir-rapport jikkonferma tendenza pożittiva fit-tnaqqis tal-emissjonijiet ta’ gassijiet serra tal-UE. Fl-2020, l-emissjonijiet ta’ gassijiet serra tnaqqsu b’31 % meta mqabbla mal-1990 minħabba l-impatt tal-pandemija fuq il-konsum tal-enerġija iżda wkoll minħabba tendenzi kontinwi ta’ dekarbonizzazzjoni. Il-projezzjonijiet sottomessi mill-Istati Membri fl-2021 jindikaw tnaqqis ta’ 34 % fl-emissjonijiet netti ta’ gassijiet serra sal-2030 bil-miżuri eżistenti u tnaqqis ta’ 41 % bil-miżuri addizzjonali għall-UE, meta mqabbla mat-tnaqqis tal-emissjonijiet ta’ gassijiet serra ta’ mill-inqas 55 % stabbiliti fil-Liġi Ewropea dwar il-Klima.

2.3. Fl-2020, għall-ewwel darba, is-sorsi ta’ enerġija rinnovabbli qabżu l-fjuwils fossili bħala s-sors ewlieni tal-enerġija tal-UE (38 % tal-elettriku, il-fjuwils fossili 37 % u l-enerġija nukleari 25 % tal-UE). Is-sehem tas-sorsi tal-enerġija rinnovabbli fit-taħlita enerġetika ġenerali tal-UE huwa mistenni li jkun laħaq mill-inqas 22 % għalkemm xi Stati Membri jinsabu f’riskju li jonqsu milli jilħqu l-mira vinkolanti nazzjonali tagħhom. L-użu tas-sorsi ta’ enerġija rinnovabbli kien appoġġjat mill-investiment ta’ EUR 48,8 biljun fl-2020 meta mqabbel ma’ EUR 32,9 biljun fl-2019. Madankollu, l-istampa tvarja skont it-teknoloġiji differenti.

2.4. Dan ir-rapport huwa ppubblikat fl-isfond ta’ żieda qawwija fil-prezzijiet tal-gass u tal-elettriku. Il-prezzijiet tal-elettriku bl-ingrossa żdiedu b’230 % fuq bażi annwali b’impatt aktar moderat fuq il-prezzijiet bl-imnut sa Settembru 2021 (+ 11 % bħala medja tal-UE). Ix-xokk fil-prezzijiet inħass l-aktar minħabba l-prezzijiet negattivi tal-elettriku esperjenzati fl-2020, li naqsu minħabba t-tnaqqis fir-ritmu ekonomiku.

2.5. Dan kien xprunat l-aktar miż-żieda fil-prezzijiet tal-gass li kellu effett fuq il-prezz tal-elettriku disa’ darbiet akbar mill-effett taż-żieda osservata fil-prezz tal-karbonju matul l-istess perjodu. Il-livelli tal-ħżin tal-gass huma baxxi u l-UE qed tesperjenza l-ogħla livell ta’ dipendenza netta mill-importazzjoni tal-enerġija f’dawn l-aħħar 30 sena (60,6 % fl-2019 meta mqabbla ma’ 58,2 % fl-2018 u 56 % fis-sena 2000). Dan minkejja l-fatt li l-objettiv espliċitu tal-Unjoni tal-Enerġija kien u għadu li titnaqqas din id-dipendenza. Rapport dwar “L-Istat tal-Unjoni tal-Enerġija” m’għandux ikun limitat biss għal tali ċifri negattivi, iżda għandu jispjega wkoll għaliex l-objettiv tat-tnaqqis tad-dipendenza mill-importazzjoni lanqas biss intlaħaq.

2.6. Iż-żieda fil-prezzijiet tal-enerġija wasslet lill-Kummissjoni Ewropea biex toħroġ is-sett ta’ għodod għall-azzjoni u l-appoġġ sabiex tgħin malajr lill-gruppi vulnerabbli. Fl-2019, il-faqar enerġetiku affettwa sa 31 miljun persuna fl-UE. Dan jissottolinja l-importanza li l-gruppi vulnerabbli jiġu protetti minn żieda qawwija fil-prezzijiet u li tiġi żgurata tranżizzjoni ġusta lejn in-newtralità klimatika.

2.7. Fir-rapport, il-Kummissjoni inkarigat lill-Aġenzija għall-Kooperazzjoni tar-Regolaturi tal-Enerġija (ACER) biex tivvaluta l-vantaġġi u l-iżvantaġġi tal-istruttura attwali tas-suq tal-elettriku bl-ingrossa, inkluża l-kapaċità tagħha li tindirizza sitwazzjonijiet ta’ volatilità estrema tal-prezzijiet fis-swieq tal-gass.

2.8. Is-sussidji għall-enerġija rinnovabbli laħqu l-EUR 78 biljun. Għall-kuntrarju, is-sussidji għall-fjuwils fossili naqsu bi ftit fl-2020, għal EUR 52 biljun. Madankollu, dawn jistgħu jiżdiedu bit-tkabbir ekonomiku attwali. Skont is-6 rapport, 9 Stati Membri eliminaw gradwalment il-faħam, 13-il Stat Membru ħadu impenji nazzjonali biex jagħmlu dan sa data partikolari, 4 Stati Membri qed jikkunsidraw dati possibbli, u Stat Membru wieħed biss għadu ma bediex diskussjonijiet nazzjonali dwar eliminazzjoni gradwali.

2.9. Il-pass tat-tnaqqis fl-2019 lejn il-miri tal-2030 kien sodisfaċenti għall-konsum tal-enerġija primarja biss. Il-konsum tal-enerġija primarja tal-UE naqas b’1,9 % u l-konsum finali tal-enerġija naqas b’0,6 % fl-2019 meta mqabbel mal-2018. Huma meħtieġa sforzi ferm akbar biex titnaqqas il-mira finali eżistenti tal-konsum tal-enerġija u tinkiseb l-ambizzjoni akbar stabbilita fir-reviżjoni proposta tad-Direttiva dwar l-Effiċjenza fl-Enerġija.

2.10. Ir-rapport jgħin biex jiġu identifikati oqsma futuri fejn hemm bżonn azzjoni u sforzi akbar. Minbarra l-ħtieġa ta’ investiment, ir-rapport jisħaq ukoll fuq il-ħtieġa ta’ tneħħija tal-ostakli amministrattivi għall-varar ta’ sorsi ta’ enerġija rinnovabbli u l-aċċellerazzjoni tal-proċeduri għall-għoti ta’ permessi.

2.11. L-UE qed tanalizza kif tista’ żżid is-sikurezza u s-sigurtà tal-provvisti tal-enerġija kif ukoll tiżgura interkonnettività aħjar madwar l-UE. Il-kriżi xeħtet dawl fuq il-ħtieġa li tiġi żgurata s-sigurtà tal-provvista u li jiġi evitat li l-provvisti jiġu minn sorsi mhux siguri.

2.12. L-infiq pubbliku tal-UE fuq ir-riċerka u l-innovazzjoni fl-enerġija nadifa fl-Istati Membri għadu aktar baxx milli fl-2010, iżda l-finanzjament nazzjonali u tal-UE għall-irkupru mmirat lejn ir-riċerka u l-innovazzjoni fl-enerġija nadifa jista’ jikkumpensa parzjalment għal dan. Il-baġit tal-UE għall-2021-2027 se jipprovdi appoġġ sinifikanti għall-implimentazzjoni tal-Patt Ekoloġiku Ewropew u t-tranżizzjoni tal-enerġija madwar l-Unjoni. B’mod partikolari, il-Fond Ewropew għall-Iżvilupp Reġjonali u l-Fond ta’ Koeżjoni se jallokaw mill-inqas 30 % u 37 % rispettivament tal-finanzjament disponibbli għal dan l-objettiv. Minbarra dan, it-tranżizzjoni ekoloġika se tiġi ffinanzjata mill-Mekkaniżmu għal Tranżizzjoni Ġusta jew mill-InvestEU.

2.13. Sal-5 ta’ Ottubru 2021, l-investiment ikkombinat ippjanat relatat mal-klima fi 22 pjan nazzjonali għall-irkupru u r-reżiljenza kien ta’ madwar EUR 177 biljun, li jirrappreżenta 40 % minn total ta’ EUR 445 biljun ta’ fondi għall-irkupru u r-reżiljenza allokati lil dawn l-Istati Membri.

2.14. Il-Komunikazzjoni hija akkumpanjata mill-ħames rapporti li ġejjin dwar: — Sussidji tal-enerġija fl-UE — Rapport ta’ Progress tal-UE dwar l-Azzjoni Klimatika 2021 — Progress dwar il-kompetittività tat-teknoloġiji tal-enerġija nadifa — Ir-rapport dwar il-kwalità tal-fjuwil, u — Ir-rapport dwar il-funzjonament tas-suq tal-karbonju (sistema għall-iskambju ta’ kwoti tal-emissjonijiet).

3. Kummenti ġenerali

3.1. Il-KESE jqis l-invażjoni militari Russa fl-Ukrajna bħala xokk enormi għas-sigurtà, il-funzjonament u l-prestazzjoni tal-Unjoni tal-Enerġija, minbarra li hija sitwazzjoni orribbli għall-Ukrajna u għall-poplu tagħha. Din hija l-akbar theddida għas-sigurtà fl-istorja tal-integrazzjoni Ewropea. Din tirrikjedi definizzjoni mill-ġdid u aġġustament tal-prijoritajiet strateġiċi u ta’ sigurtà tal-UE u t-tħejjija ta’ strumenti adegwati għall-implimentazzjoni ta’ dawn il-prijoritajiet mill-aktar fis possibbli.

3.2. Il-KESE jħeġġeġ lill-istituzzjonijiet tal-UE biex ikunu aktar konxji dwar it-theddid futur għas-sigurtà u jagħtu aktar attenzjoni lis-sigurtà u d-diversifikazzjoni tal-provvisti kif ukoll jiżguraw solidarjetà aħjar fost l-Istati Membri tal-UE. It-theddida għas-sigurtà żvelat ukoll il-ħtieġa li jitħaffef il-pass tal-introduzzjoni tas-sorsi ta’ enerġija rinnovabbli sabiex titnaqqas id-dipendenza tal-UE mill-fjuwils fossili u biex jiġi żgurat li jintlaħqu l-għanijiet tal-Patt Ekoloġiku.

3.3. 2 peress li naqqset il-konsum tal-enerġija, u b’hekk il-produzzjoni. Madankollu, it-tkabbir ekonomiku fl-2021 żied id-domanda li influwenzat, flimkien ma’ elementi oħra, iż-żieda fil-prezzijiet tal-enerġija. Il-KESE, jilqa’ l-fatt li l-Komunikazzjoni tal-Kummissjoni dwar il-prezzijiet tal-enerġija Il-KESE jieħu nota tar-rapport dettaljat tal-Kummissjoni Ewropea li jistabbilixxi t-tibdil u l-progress fl-implimentazzjoni tal-politiki tal-Unjoni Ewropea dwar l-enerġija u l-klima. Huwa jivvaluta b’mod pożittiv il-progress kbir tal-UE fl-ilħuq tal-miri klimatiċi tagħha, u jilqa’ l-identifikazzjoni ta’ oqsma fejn jeħtieġ li jsir aktar progress. Fl-2020, il-pandemija tal-COVID-19 kellha impatt pjuttost pożittiv fuq it-tnaqqis tal-emissjonijiet tas-COperess li naqqset il-konsum tal-enerġija, u b’hekk il-produzzjoni. Madankollu, it-tkabbir ekonomiku fl-2021 żied id-domanda li influwenzat, flimkien ma’ elementi oħra, iż-żieda fil-prezzijiet tal-enerġija. Il-KESE, jilqa’ l-fatt li l-Komunikazzjoni tal-Kummissjoni dwar il-prezzijiet tal-enerġija ( 1 ) ppermettiet li l-persuni vulnerabbli jiġu megħjuna u appoġġjati malajr biex jindirizzaw l-effetti negattivi tax-xokk fil-prezzijiet, u jiġbed l-attenzjoni għall-Opinjoni tiegħu TEN/761 ( 2 )

3.4. Il-KESE jħeġġeġ lill-Kummissjoni Ewropea ssegwi mill-qrib l-iżvilupp tal-prezzijiet tal-enerġija u jissuġġerixxi l-inklużjoni tal-istatistika dwar l-iżvilupp tal-prezzijiet tal-enerġija fir-rapport li jmiss dwar l-Istat tal-Unjoni tal-Enerġija. F’dan ir-rigward, jindika l-ħtieġa ta’ data aktar konsistenti li tista’ tipprovdi stampa preċiża tas-suq.

3.5. Bħal fir-rapporti preċedenti tiegħu, il-KESE jenfasizza li t-tranżizzjoni ekoloġika trid isseħħ b’mod ġust, u ma tħalli lil ħadd jibqa’ lura. It-tranżizzjoni mhijiex biss teknika iżda ekonomika u soċjali wkoll. Djalogu regolari maċ-ċittadini u mas-soċjetà ċivili, inklużi l-imsieħba soċjali, speċjalment fir-reġjuni li għaddejjin minn trasformazzjoni, se jiżgura li l-objettivi tal-politika dwar il-klima u l-enerġija jitqiesu bħala attraenti mil-lat soċjali u jintlaħqu bi spejjeż soċjoekonomiċi minimi. Li titwettaq il-wegħda li ċ-ċittadini jiġu integrati b’mod attiv fis-suq, u li dawn isiru prosumaturi u jiġu assoċjati ma’ opportunitajiet ġodda ta’ ħolqien ta’ valur huma lkoll tal-inqas importanti daqskemm hu d-djalogu approfondit. Il-kwalità tal-operazzjonalizzazzjoni u l-finanzjament ta’ strumenti individwali u l-implimentazzjoni speċifika tagħhom fil-livell nazzjonali se jkunu kruċjali f’dan ir-rigward. Għalhekk, l-inklużjoni tal-fehmiet tal-imsieħba soċjali trid tkun objettiv ewlieni ta’ djalogi futuri u hija prerekwiżit ċentrali għall-kisba ta’ tranżizzjoni ta’ suċċess u ġusta.

3.6. Ir-rapport dwar l-Istat tal-Unjoni tal-Enerġija għandu jinkludi wkoll taqsima dwar l-isforzi biex tinkiseb tranżizzjoni ġusta, li tinkorpora eżempji ta’ miżuri implimentati b’suċċess fl-Istati Membri u fil-livell Ewropew. Il-KESE jenfasizza li t-tranżizzjoni ġusta ma tirrigwardax biss il-finanzjament għat-tranżizzjoni. Tinkludi wkoll l-għan li jinħolqu xogħol deċenti u impjiegi ta’ kwalità tajba, kif ukoll is-sigurtà soċjali, u teħtieġ azzjonijiet speċifiċi fil-livell reġjonali.

3.7. Il-KESE jixtieq jara approċċ aktar ibbilanċjat tas-6 rapport annwali għall-oqsma partikolari tal-Unjoni tal-Enerġija. Dan jiffoka b’mod komprensiv fuq l-oqsma tal-effiċjenza enerġetika u d-dekarbonizzazzjoni, li bħalissa jirrappreżentaw il-prijoritajiet politiċi ewlenin. Madankollu, l-attenzjoni mogħtija lis-suġġetti tas-sigurtà, is-solidarjetà u l-fiduċja, jew ir-riċerka, l-innovazzjoni u l-kompetittività, u l-isfidi u l-kisbiet marbuta ma’ dawn l-oqsma jidhru li mhumiex biżżejjed.

3.8. B’mod partikolari, il-KESE jesprimi dispjaċir dwar il-fatt li, bħal f’rapporti preċedenti, l-objettivi ewlenin tal-Unjoni tal-Enerġija Ewropea għal darb’oħra mhumiex indirizzati jew ġew indirizzati biss marġinalment f’dan ir-rapport. Wieħed għandu jiftakar li, fost affarijiet oħra, ix-xewqa tagħna kienet it-tnaqqis tad-dipendenza mill-importazzjoni, il-fatt li ċ-ċittadini jitqiegħdu fil-qalba tal-Unjoni tal-Enerġija, u t-trasformazzjoni tal-UE bħala mexxejja dinjija fl-enerġija rinnovabbli. Wieħed jistenna li r-rapporti annwali tas-sitwazzjoni janalizzaw ukoll b’mod approfondit dawn il-kwistjonijiet ewlenin u jidentifikaw b’mod ċar in-nuqqasijiet possibbli sabiex jiġu żviluppati inizjattivi ġodda jekk ikun meħtieġ. Dan ir-rapport għadu ’l bogħod minn dan. Pereżempju, il-kwistjoni tal-iżvilupp tal-enerġija tal-komunità taċ-ċittadini, li hija importanti għall-KESE, hija traskurata għal kollox. Il-KESE jistenna li l-Kummissjoni tagħmel dikjarazzjonijiet ċari hawnhekk fil-kapitoli separati fir-rapport tal-2022.

3.9. Huwa kuntent li l-Istati Membri żiedu l-ambizzjoni tagħhom li jilħqu l-miri eżistenti tal-2020 għall-enerġija rinnovabbli, minn issa ’l quddiem is-sors ewlieni tal-enerġija għall-elettriku. Dan jinkoraġġixxi lil dawk l-Istati Membri li qed jonqsu milli jilħqu din il-mira biex jiffokaw fuq użu aħjar tal-appoġġ għas-sorsi ta’ enerġija rinnovabbli u/jew jidħlu fi ftehimiet għat-trasferimenti tal-istatistika. B’dan il-mod, il-KESE jixtieq jirrimarka, kif muri minn studju mill-Kummissjoni ( 3 ) , li t-tneħħija gradwali tal-enerġija fossili hija akkumpanjata minn tnaqqis sostanzjali tal-kostijiet esterni (bħall-kostijiet għas-saħħa u l-ambjent), li jridu jitħallsu mis-soċjetà. Bħala eżempju: għall-ġenerazzjoni tal-elettriku, it-teknoloġiji tal-fjuwils fossili għandhom l-ogħla kostijiet esterni ta’ EUR 68–EUR 177/MWh għall-medja tal-EU-27. It-teknoloġiji tal-enerġija nukleari u rinnovabbli għandhom kostijiet esterni, ta’ EUR 3–EUR 17/MWh, filwaqt li l-enerġija mir-riħ u l-enerġija idroelettrika jilħqu livelli ta’ inqas minn EUR 5/MWh.

3.10. Meta mqabbel mar-rapporti preċedenti, il-Kumitat jilqa’ l-enfasi fuq ir-rwol tal-prosumaturi. Infakkru fit-talba tagħna li l-aktar objettiv importanti huwa li ċ-ċittadini għandhom ikunu fiċ-ċentru tal-Unjoni tal-Enerġija ( 4 ) . Il-konsumaturi għandu jkollhom il-possibbiltà li jagħżlu u jkunu involuti b’mod attiv fis-suq. Madankollu, jeħtieġ li jiġu adottati miżuri konkreti fil-leġiżlazzjoni tal-UE sabiex dan il-kunċett jiġi applikat malajr fil-prattika.

3.11. Is-suq intern tal-enerġija għadu mhuwiex komplut. Dan ma joffrix biżżejjed benefiċċji lill-produtturi żgħar tal-enerġija rinnovabbli. Barra minn hekk, iż-żieda fil-prezz tal-enerġija wriet id-dgħufijiet tas-suq tal-enerġija. Dan żvela li xi fornituri tal-enerġija la huma kompetenti biex jeżerċitaw din l-attività, u lanqas ma għandhom bażi kapitali suffiċjenti. It-tkabbir tas-suq, ir-regolamentazzjoni rilevanti tiegħu, il-ħolqien tar-rekwiżiti meħtieġa għall-atturi individwali u l-protezzjoni raġonevoli tal-konsumatur għandhom jissaħħu.

3.12. Il-Kumitat jesprimi dispjaċir għall-fatt li mhux biss ma ngħatax widen għas-sejħa tiegħu għal tnaqqis fid-dipendenza strateġika minn partijiet terzi iżda din id-dipendenza fil-fatt żdiedet. Fl-2021, l-UE laħqet l-akbar dipendenza tagħha mill-importazzjonijiet tal-enerġija f’dawn l-aħħar tliet deċennji. Dan in-nuqqas kellu rwol fiż-żieda fil-prezz tal-enerġija. F’dan ir-rigward, aħna nfakkru fl-istqarrija tagħna li l-Kummissjoni Ewropea u l-Istati Membri għandhom jevitaw kwalunkwe żieda ulterjuri fl-importazzjonijiet u jieħdu dan is-suġġett bis-serjetà meta jindikaw l-idroġenu jew sorsi oħra tal-enerġija bħala xprun għad-dekarbonizzazzjoni, peress li dan jista’ jżid aktar l-importazzjonijiet. Minħabba s-sitwazzjoni attwali, mhuwiex biss importanti li tiġi implimentata strateġija biex titnaqqas id-dipendenza dejjem akbar tal-UE mill-enerġija, iżda wkoll li jkun hemm diversifikazzjoni territorjali fattibbli tal-kunsinni u d-distribuzzjonijiet tal-enerġija mingħajr riskji ġeopolitiċi.

3.13. L-Istati Membri wrew li huma lesti jappoġġjaw it-tranżizzjoni ekoloġika, u s-sehem tal-infiq fuq l-investiment relatat mal-klima minn 22 pjan nazzjonali għall-irkupru u r-reżiljenza ugwali għal 40 % tal-baġits totali jikkonferma kemm it-tranżizzjoni ekoloġika hija u se tkun għalja. Madankollu, ir-rata ta’ investiment pubbliku tal-UE fit-teknoloġiji tal-enerġija nadifa meħtieġa għad-dekarbonizzazzjoni hija l-aktar waħda baxxa mill-ekonomiji ewlenin u xxekkel il-vantaġġ kompetittiv tagħna fuq l-imsieħba globali. Jeħtieġ ukoll li npoġġu liċ-ċittadini fiċ-ċentru tal-politika dwar l-enerġija. Jekk iċ-ċittadini jingħataw il-possibbiltà li jinvestu u jibbenefikaw mill-investimenti tagħhom, ammont konsiderevoli ta’ flus privati jista’ jiġi attirat lejn dan is-settur.

3.14. L-approvazzjoni rapida tal-att delegat tar-regoli li jiddefinixxu l-attivitajiet ekonomiċi ambjentalment sostenibbli tidher li hija sinjal kruċjali għall-ftuħ tal-infiq pubbliku għar-riċerka u l-innovazzjoni fl-enerġija nadifa fl-Istati Membri. Il-KESE jistenna li dan jikkontribwixxi wkoll għat-tnaqqis tal-investiment fil-kapaċità tal-fjuwils fossili u s-sussidji assoċjati.

3.15. Ir-Rapport dwar is-Suq tal-Karbonju tal-2021 joffri prova ta’ kontribut sinifikanti tal-EU ETS għad-dekarbonizzazzjoni. Fil-perjodu 2013-2020 s-sistema ġġenerat dħul mill-irkant li jaqbeż EUR 68 biljun. Il-KESE jinnota li 75 % tad-dħul tal-EU ETS intuża għall-azzjoni klimatika u għal skopijiet relatati mal-enerġija, li huwa ferm aktar mil-limitu ta’ 50 % għall-Istati Membri. F’dan ir-rigward, il-KESE jħeġġeġ lill-Istati Membri jkomplu jżidu dan is-sehem sabiex jiġġieldu t-tibdil fil-klima.

3.16. L-Unjoni Ewropea mhijiex gżira, il-kooperazzjoni tagħha fix-xena internazzjonali hija ta’ importanza kbira u l-istess jgħodd għall-koordinazzjoni mal-imsieħba globali fir-rigward tal-politika dwar it-tibdil fil-klima. L-UE għandha taħdem lejn l-objettiv tan-newtralità klimatika, filwaqt li tiżgura l-kompetittività u s-sigurtà tal-provvista tal-enerġija bi prezzijiet affordabbli għan-negozji u għaċ-ċittadini.

3.17. Huwa japprezza li r-rapport jinkludi d-data għall-impjiegi fis-settur tal-enerġija nadifa, li kiber bi 2 % fis-sena. L-UE tiffaċċja l-problema ta’ impjiegi ekoloġiċi vakanti li se ssir aktar evidenti bi tranżizzjoni ekoloġika aċċellerata mmexxija minn investimenti fir-rinnovazzjonijiet. Jeħtieġ li niżguraw li n-nies bil-ħiliet it-tajba jkunu jistgħu jidħlu malajr fis-suq tax-xogħol u li l-impjiegi l-ġodda maħluqa mit-tranżizzjoni ekoloġika jkunu impjiegi b’kundizzjonijiet tax-xogħol tajbin u pagi deċenti. Huwa importanti li jsir kemm jista’ jkun sforz fl-iżvilupp tat-taħriġ u l-kwalifiki fil-qasam tar-rinnovazzjoni tal-enerġija.

3.18. Is-sitwazzjoni attwali fis-suq tal-enerġija tirrifletti xi sottovalutazzjoni ta’ diversi aspetti tas-sigurtà tal-enerġija, speċjalment f’termini ta’ kunsinni ta’ gass lill-UE, jew ta’ sforzi insuffiċjenti biex tiġi eliminata d-dipendenza kbira, u saħansitra l-approfondiment tad-dipendenza tal-UE mill-importazzjonijiet tal-enerġija. Din tirrifletti wkoll solidarjetà limitata fost l-Istati Membri tal-UE biex il-problema tissolva b’mod effiċjenti, inkluż nuqqas potenzjali ta’ fiduċja biex jintlaħaq kunsens.

3.19. Il-KESE japprezza ħafna volum kbir ta’ sorsi finanzjarji li ġejjin mill-QFP tal-UE għall-perjodu 2021-2027 u min-NextGenerationEU għall-Irkupru li huma mmirati speċifikament biex jindirizzaw l-isfidi marbuta mal-miri tal-Unjoni tal-Enerġija.

4. Kummenti speċifiċi

4.1. Minkejja l-impenji tal-UE biex telimina gradwalment is-sussidji għall-fjuwils fossili, dawn mhumiex qed jonqsu biżżejjed. L-anness tar-rapport juri t-tnaqqis żgħir fis-sussidji għall-fjuwils fossili iżda bit-tkabbir ekonomiku nistgħu nistennew li dawn jiżdiedu. Bejn l-2015 u l-2019, is-sussidji għall-fjuwils fossili żdiedu b’4 % fl-UE u naqsu b’mod sinifikanti fl-2020. Is-sussidji naqsu b’10 % fis-settur tal-enerġija u b’4 % fl-industrija, filwaqt li fit-trasport żdiedu b’25 % u bi 13 % għall-unitajiet domestiċi li jibbenefikaw minn sussidji fuq il-konsum taż-żejt għat-tisħin u tal-gass naturali. Is-sussidji għandhom rwol importanti fil-qasam soċjali, peress li jiżguraw li t-tranżizzjoni lejn ekonomija newtrali għall-klima sseħħ b’mod ġust.

4.2. Il-KESE jesprimi dispjaċir għall-fatt li r-rapport ma janalizzax ir-relazzjoni bejn it-tranżizzjoni tal-enerġija u dik diġitali. Id-diġitalizzazzjoni tiftaħ opportunitajiet għall-iffrankar fl-enerġija, it-tnaqqis fl-intensità tal-enerġija kif ukoll għal ġestjoni aħjar tal-infrastruttura tal-enerġija. Ir-rapport jista’ jiżviluppa fil-fond is-soluzzjonijiet għaż-żieda fid-domanda fl-elettrifikazzjoni u l-ħtieġa ta’ soluzzjonijiet tal-enerġija stabbli u sostenibbli. It-tranżizzjoni se tkun test għall-infrastruttura tal-enerġija u l-mezzi kollha jridu jiġu mobilizzati sabiex l-infrastruttura tkun lesta għall-bidla u ssir reżiljenti għal xokkijiet futuri.

4.3. It-taħriġ mill-ġdid u t-titjib tal-ħiliet se jkollhom rwol importanti fit-trasformazzjoni ekoloġika. Sabiex jiġu żviluppati strateġiji konkreti għall-monitoraġġ u l-antiċipazzjoni tal-ħtiġijiet għat-taħriġ u t-titjib fil-ħiliet u għat-taħriġ mill-ġdid tal-ħaddiema fis-settur tal-elettriku, il-KESE jindika l-eżiti tal-proġett tal-imsieħba soċjali “The Skills2Power”. Ir-rapport dwar l-Istat tal-Unjoni tal-Enerġija jista’ jistabbilixxi wkoll kif jintuża l-finanzjament tal-UE bħall-Faċilità għall-Irkupru u r-Reżiljenza, Erasmus+ jew il-fondi ta’ koeżjoni sabiex tingħata spinta finanzjarja lit-taħriġ mill-ġdid u t-titjib tal-ħiliet meħtieġa għat-tranżizzjoni ekoloġika.

4.4. Il-KESE jirrakkomanda monitoraġġ mill-qrib ħafna tal-konġestjonijiet potenzjali fil-ktajjen tal-provvista tal-materja prima għat-teknoloġiji tal-enerġija li huma essenzjali għas-sigurtà tal-enerġija u għat-tranżizzjoni tal-enerġija nadifa. Huwa jissuġġerixxi d-diversifikazzjoni kemm jista’ jkun tal-provvista ta’ materja prima kritika billi jsiru taħditiet internazzjonali mal-imsieħba globali u jitħejja xenarju għal soluzzjonijiet alternattivi.

4.5. L-UE teħtieġ aktar investiment fir-riċerka u l-innovazzjoni fl-enerġija nadifa. Ir-rata ta’ investiment pubbliku tal-UE fit-teknoloġiji tal-enerġija nadifa kienet ta’ 0,027 % tal-PDG fl-2019. Kif nistgħu nitkellmu bis-serjetà dwar it-tnedija tal-enerġija nadifa meta għandna l-aktar rata baxxa fost l-ekonomiji ewlenin? Għalkemm l-UE żżomm pożizzjoni b’saħħitha fl-industrija tal-enerġija mir-riħ, din għadha lura meta mqabbla mal-imsieħba globali f’diversi industriji oħra fosthom il-pannelli solari, l-idroġenu rinnovabbli, il-pompi tas-sħana jew il-fjuwils rinnovabbli ( 5 ) . Il-KESE jħeġġeġ lill-Kummissjoni Ewropea tħejji pjan strateġiku għal kull wieħed mis-setturi sabiex tagħti spinta lill-iżvilupp ta’ industriji tal-enerġija nadifa fl-UE.

4.6. Sabiex jiġi mmonitorjat liema Stati Membri huma l-aktar flessibbli fl-oqsma tar-riċerka, l-iżvilupp u l-innovazzjoni, il-KESE jissuġġerixxi l-pubblikazzjoni ta’ tabella ta’ valutazzjoni ta’ indikaturi fuq bażi regolari. Dan jista’ jikkonċerna l-programmi ġestiti mill-UE, iżda wkoll il-politika ta’ koeżjoni u l-Faċilità għall-Irkupru u r-Reżiljenza peress li diġà għandna tabella ta’ valutazzjoni ta’ indikaturi tal-Faċilità għall-Irkupru u r-Reżiljenza u t-tabella ta’ valutazzjoni ta’ indikaturi tal-politika ta’ koeżjoni li ilha għaddejja ( 6 )

4.7. Il-KESE jirrakkomanda bis-sħiħ li s-sistema tal-EU ETS issir aktar trasparenti u li tiġi applikata sistema ta’ interventi raġonevoli li tagħmilha possibbli li l-prezz tal-kwoti jiġi aġġustat għall-mira mixtieqa u li tiġi eliminata l-volatilità f’daqqa tal-prezzijiet osservati matul l-aħħar sena (l-ewwel żieda enormi għal aktar minn EUR 100 u issa tnaqqis kbir għal madwar EUR 55 fi żmien ftit jiem).

4.8. Il-KESE jirrakkomanda li l-governanza u l-ġestjoni tal-Unjoni tal-Enerġija jirriflettu b’mod aktar intensiv fuq is-sinerġiji mal-istrateġija industrijali l-ġdida tal-UE (kif definit fil-komunikazzjoni tal-Kummissjoni ta’ Marzu 2020).

4.9. Fir-rigward tal-miri marbuta mad-dekarbonizzazzjoni, il-KESE jisħaq li t-tipi kollha ta’ strumenti, jiġifieri r-regoli regolatorji, is-sistema tal-EU ETS, it-taxxi ambjentali, u t-tassonomija, iridu jiġu kkoordinati u armonizzati f’sistema adatta u li tiffunzjona tajjeb.

Brussell, id-19 ta’ Mejju 2022. Christa SCHWENG Il-President tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

(1) COM(2021) 660 final.

(2) ĠU C 275, 18.7.2022, p. 80.

(3) Studju f’isem il-Kummissjoni Ewropea: Energy costs, taxes and the impact of government interventions on investments, EnergyVille.

(4) ĠU C 220, 9.6.2021, p. 38.

(5) COM(2021) 952 final.

(6) https://cohesiondata.ec.europa.eu/; https://ec.europa.eu/economy_finance/recovery-and-resilience-scoreboard/index.html#