Il-ġestjoni tas-siti tan-Natura 2000

Id-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 6 tad-Direttiva 92/43/KEE dwar il-Ħabitats

(2019/C 33/01)

WERREJ

KELMTEJN QABEL 4

1. Daħla 5

1.1. Tqegħid fi ħdan l-iskema ġenerali tad-Direttiva dwar il-Ħabitats u d-Direttiva dwar l-Għasafar kif ukoll fi ħdan kuntest usa’ 5

1.2. Relazzjoni mal-Kapitolu dwar il-Ħarsien tal-Ispeċijiet 7

1.3. L-implimentazzjoni tal-Artikolu 6 fid-dritt nazzjonali: id-dmir ta’ traspożizzjoni 7

1.4. Żmien tal-applikazzjoni tal-Artikolu 6: Minn liema data jibdew japplikaw l-obbligi tal-Artikolu 6? 8

1.4.1. Żoni ta’ Protezzjoni Speċjali ddeżinjati taħt id-Direttiva dwar l-Għasafar 8

1.4.2. Siti taħt id-Direttiva dwar il-Ħabitats 9

2. L-Artikolu 6(1) 10

2.1. Test 10

2.2. Kamp ta’ applikazzjoni 10

2.3. X’għandu jkun il-konteut tal-“miżuri ta’ konservazzjoni meħtieġa”? 11

2.3.1. Issettjar tal-objettivi ta’ konservazzjoni fil-livell tas-siti 11

2.3.2. L-istabbiliment tal-miżuri ta’ konservazzjoni meħtieġa 13

2.3.3. Il-ħtiġijiet ekoloġiċi 14

2.4. X’forma jistgħu jieħdu l-miżuri ta’ konservazzjoni meħtieġa? 15

2.4.1. Il-pjanijiet ta’ ġestjoni 15

2.4.2. Miżuri statutorji, amministrattivi jew kuntrattwali 16

3. L-Artikolu 6(2) 17

3.1. Test 17

3.2. Kamp ta’ applikazzjoni 17

3.3. Xi tfisser li “jittieħdu miżuri xierqa għall-evitar…”? 19

3.4. L-implimentazzjoni tvarja għad-deterjorament u għat-tfixkil? 20

3.5. Indikaturi ta’ deterjorament u ta’ tfixkil 20

3.5.1. Deterjorament tat-tipi ta’ ħabitats u tal-ħabitats ta’ speċijiet 21

3.5.2. Tfixkil tal-ispeċijiet 22

4. L-Artikolu 6(3) 22

4.1. Test 22

4.2. Kamp ta’ applikazzjoni 23

4.3. Ir-relazzjoni bejn l-Artikolu 6(2) u l-Artikolu 6(3) 23

4.4. Xi tfisser meta jingħad li “pjan jew proġett li mhux marbut direttament ma’ jew li ma hux meħtieġ għat-tmexxija tas-sit”? 24

4.4.1. Proġett 25

4.4.2. Pjan 25

4.4.3. Mhux marbut direttament ma’ jew li ma hux meħtieġ għat-tmexxija … 26

4.5. Kif għandu jiġi ddeterminat li pjan jew proġett li “x’aktarx se jkollu effett sinifikanti” jew le fuq sit, “jew b’mod individwali jew inkella flimkien ma’ xi pjanijiet jew proġetti oħra”? 27

4.5.1. X’aktarx se jkollu… 27

4.5.2. Effett sinifikanti 29

4.5.3. … b’mod individwali jew inkella flimkien ma’ xi pjanijiet jew proġetti oħra 29

4.6. Xi tfisser “evalwazzjoni xierqa tal-implikazzjonijiet tiegħu għas-sit in vista tal-għanjiet ta’ konservazzjoni tas-sit”? 30

4.6.1. Xi tfisser valutazzjoni “xierqa”? 30

4.6.2. Kontenut tal-valutazzjoni xierqa 32

4.6.3. … fid-dawl tal-objettivi ta’ konservazzjoni tas-sit 33

4.6.4. Il-kunċett tal-“integrità tas-sit” 33

4.6.5. Valutazzjoni tal-implikazzjonijiet għas-sit 34

4.6.6. Kunsiderazzjoni ta’ miżuri ta’ mitigazzjoni xierqa biex jiġu evitati jew jitnaqqsu l-impatti 35

4.7. It-teħid ta’ deċiżjonijiet 36

4.7.1. L-“awtoritajiet nazzjonali kompetenti” 36

4.7.2. Meta jkun xieraq li tinkiseb l-opinjoni tal-pubbliku ġenerali? 37

4.7.3. It-teħid ta’ deċiżjoni fuq il-bażi tal-valutazzjoni xierqa 37

5. L-Artikolu 6(4) 38

5.1. Test 38

5.2. Kamp ta’ applikazzjoni 38

5.3. Kunsiderazzjonijiet inizjali 39

5.3.1. L-analiżi tas-soluzzjonijiet alternattivi 39

5.3.2. L-analiżi tar-raġunijiet imperattivi relatati mal-interess pubbliku prevalenti 40

5.4. L-adozzjoni ta’ miżuri kompensatorji 42

5.4.1. X’inhu s-sinifikat ta’ “miżuri kompensatorji” u meta għandhom jiġu kkunsidrati? 42

5.4.2. “Koerenza globali” tan-netwerk Natura 2000 43

5.4.3. L-għan u l-kontenut ġenerali tal-miżuri kompensatorji 44

5.4.4. Elementi importanti li għandhom jiġu kkunsidrati fil-miżuri kompensatorji 46

5.5. Il-kriterji għat-tifsil ta’ miżuri kompensatorji 46

5.5.1. Il-kumpens fil-mira 46

5.5.2. Il-kumpens effettiv 47

5.5.3. Il-fattibbiltà teknika 47

5.5.4. Sa fejn għandu jasal il-kumpens 48

5.5.5. Il-lokalizzazzjoni tal-miżuri kompensatorji 48

5.5.6. Meta għandu jiġi implimentat il-kumpens 49

5.5.7. L-implimentazzjoni fit-tul 49

5.6. Min hu responsabbli għan-nefqa għall-miżuri kompensatorji? 50

5.7. Informar lill-Kummissjoni dwar il-miżuri kompensatorji 50

5.8. X’jiġri fil-każ ta’ siti li huma meqjusa bħala ħabitats ta’ prijorità u/jew fihom speċijiet ta’ prijorità? 51

5.8.1. Is-siti kkonċernati 51

5.8.2. Il-kunċetti ta’ “saħħa tal-bniedem”, “sikurezza pubblika” u “konsegwenzi ta’ benefiċċju ewlenin għall-ambjent” 51

5.8.3. L-adozzjoni tal-opinjoni tal-Kummissjoni u l-konsegwenzi tagħha 52

Anness I Tqabbil tal-proċeduri skont Valutazzjoni Xierqa u VIA/VAS 53

Anness II Kunsiderazzjoni tal-pjanijiet u tal-proġetti li jaffettwaw is-siti tan-Natura 2000 56

Anness III Formola għall-preżentazzjoni ta’ informazzjoni lill-Kummissjoni Ewropea skont l-Artikolu 6(4) 57

KELMTEJN QABEL

GĦAN U NATURA TA’ DAN ID-DOKUMENT

L-Artikolu 6 tad-Direttiva dwar il-Ħabitats (92/43/KEE) taqdi rwol kruċjali fil-ġestjoni tas-siti li jsawru n-netwerk Natura 2000. Fid-dawl tal-ispirtu ta’ integrazzjoni, jindika d-diversi kompiti involuti biex ikunu jistgħu jiġu salvagwardjati l-interessi ta’ konservazzjoni tan-natura tas-siti.

Dan id-dokument għandu l-għan li jipprovdi linji gwida lill-Istati Membri dwar l-interpretazzjoni ta’ ċerti kunċetti ewlenin użati fl-Artikolu 6 tad-Direttiva dwar il-Ħabitats.

Fil-qafas tal-Pjan ta’ Azzjoni għan-natura, għaċ-ċittadini u għall-ekonomija (1), il-Kummissjoni ħadet impenn li “taġġorna d-dokument ta’ gwida interpretattiv dwar id-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 6 tad-Direttiva dwar il-Ħabitats dwar il-konservazzjoni u l-ġestjoni tan-Natura 2000”. Għaldaqstant, dan id-dokument jieħu post il-verżjoni oriġinali li kien ħareġ f’April 2000 (2).

Dan l-aġġornament iħaddan il-korp kbir ta’ sentenzi li nqatgħu mill-Qorti tal-Ġustizzja tal-UE matul is-snin f’dak li għandu x’jaqsam mal-Artikolu 6 (3). Jibni wkoll fuq sensiela ta’ noti tal-Kummissjoni li jindirizzaw il-ġestjoni tan-Natura 2000, kif ukoll fuq dokumenti ta’ gwida rilevanti oħra tal-Kummissjoni dwar l-Artikolu 6 li għandhom jinqraw flimkien ma’ dan (4).

Is-suġġetti primarji fil-mira tad-dokument huma l-awtoritajiet tal-Istati Membri. Madankollu, hu mistenni li jiffaċilita wkoll il-fehim dwar kif taħdem id-Direttiva dwar il-Ħabitats fost kull min hu involut fil-ġestjoni tas-siti tan-Natura 2000 u fil-proċedura tal-ħruġ ta’ permessi tal-Artikolu 6.

Id-dokument ġie abbozzat wara konsultazzjonijiet mal-awtoritajiet tal-protezzjoni tan-natura tal-Istati Membri u mal-partijiet ikkonċernati. Għandu l-għan li jassisti lill-awtoritajiet tal-Istati Membri, kif ukoll lil kull min hu involut fil-ġestjoni tas-siti tan-Natura 2000 u fil-proċedura ta’ ħruġ ta’ permessi tal-Artikolu 6, fl-applikazzjoni tad-Direttiva dwar il-Ħabitats. Il-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea biss għandha l-kompetenza biex tinterpreta b’mod awtorevoli d-dritt tal-Unjoni.

L-interpretazzjonijiet ipprovduti mill-Kummissjoni ma jistgħux imorru lil hinn mid-Direttiva. Dan hu partikolarment minnu għal din id-direttiva peress li tnaqqax il-prinċipju tas-sussidjarjetà, u b’hekk tħalli marġni kbir ta’ spazju biex l-Istati Membri jimplimentaw fil-prattika l-miżuri speċifiċi relatati mad-diversi siti tan-netwerk Natura 2000. Fi kwalunkwe każ, l-Istati Membri huma ħielsa li jagħżlu l-mod xieraq li bih jixtiequ jimplimentaw il-miżuri prattiċi dment li dawn tal-aħħar jiksbu r-riżultati tad-Direttiva.

Minkejja li hu interpretattiv, dan id-dokument m’għandux l-għan li jagħti tweġibiet assoluti għal mistoqsijiet speċifiċi għas-siti. Kwistjonijiet bħal dawn għandhom jiġu indirizzati skont kull każ, b’kunsiderazzjoni tal-orjentazzjonijiet ipprovduti f’dan id-dokument.

L-ISTRUTTURA TAD-DOKUMENT

Wara nota introduttorja dwar il-kontenut u l-loġika ġenerali tal-Artikolu 6 ikun imiss preżentazzjoni dettaljata ta’ kull paragrafu (6(1), 6(2), 6(3), 6(4)) skont l-istess struttura ġenerali. Din tinvolvi introduzzjoni għall-paragrafu u għall-kamp ta’ applikazzjoni tiegħu, u mbagħad diskussjoni dwar il-kunċetti u l-kwistjonijiet ewlenin imqajma, fuq il-bażi tal-għarfien tal-Kummissjoni, il-ġurisprudenza eżistenti tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-UE, u leġiżlazzjoni oħra tal-UE, fejn rilevanti.

Għal qari veloċi tal-konklużjonijiet rilevanti, il-punti ewlenin li jirriżultaw mill-analiżijiet tal-Kummissjoni jinġabru fil-qosor (f’tipa grassa) fi tmiem kull taqsima.

1. DAĦLA

L-Artikolu 6 fil-Kuntest

1.1. TQEGĦID FI ĦDAN L-ISKEMA ĠENERALI TAD-DIRETTIVA DWAR IL-ĦABITATS U D-DIRETTIVA DWAR L-GĦASAFAR KIF UKOLL FI ĦDAN KUNTEST USA’

Qabel ma jiġi indirizzat f’dettall l-Artikolu 6, ta’ min ifakkar il-pożizzjoni tiegħu fi ħdan l-iskema ġenerali tad-Direttiva 92/43/KEE (5) (minn hawn ’il quddiem imsejħa d-Direttiva dwar il-Ħabitats) u dik tad-Direttiva 2009/147/KE (6) (minn hawn ’il quddiem imsejħa d-Direttiva dwar l-Għasafar), kif ukoll ir-relazzjoni tal-Artikolu msemmi ma’ kuntest legali usa’.

L-ewwel kapitolu tad-Direttiva dwar l-Għasafar, li tinkludi l-Artikoli 1 u 2, hu intitolat “Definizzjonijiet”. Dan stabbilixxa l-għan tad-Direttiva, li hu li “tikkontribwixxi biex tiġi żgurata l-bijodiversità permezz tal-konservazzjoni tal-ħabitat naturali u tal-fawna u l-flora selvaġġa fit-territorju Ewropew tal-Istati Membri li jgħodd għalihom it-Trattat” (7). Jipprovdi wkoll orjentazzjoni ġenerali għall-implimentazzjoni tad-Direttiva, filwaqt li jirreferi għall-ħtieġa li l-miżuri kollha meħuda skont id-Direttiva stess għandhom jitfasslu b’tali mod li jżommu jew jirrestawraw ċerti ħabitats u speċijiet “fi stat ta’ konservazzjoni favorevoli” (8), filwaqt li, fl-istess ħin, jirreferi għall-ħtieġa li l-miżuri meħuda skont id-Direttiva “[jqisu] l-ħtiġiet ekonomiċi, soċjali u kulturali u l-karatteristiċi reġjonali u lokali” (9).

Ir-rekwiżiti speċifiċi ewlenin tad-Direttiva dwar il-Ħabitats huma raggruppati taħt iż-żewġ kapitoli sussegwenti. L-ewwel wieħed hu intitolat “Konservazzjoni tal-ħabitat naturali u l-ħabitat tal-ispeċi” u jinkludi l-Artikoli 3 sa 11. It-tieni wieħed hu intitolat “Ħarsien tal-ispeċi” u jinkludi l-Artikoli 12 sa 16.

Il-kapitolu dwar il-“Konservazzjoni tal-ħabitat naturali u l-ħabitat tal-ispeċi” jindirizza l-istabbiliment u l-konservazzjoni tas-siti mfassla għat-tipi ta’ ħabitats u għall-ispeċijiet ta’ interess Komunitarju elenkati fl-Annessi I u II għad-Direttiva. Dawn is-siti, flimkien mas-siti klassifikati taħt id-Direttiva dwar l-Għasafar, jifformaw in-netwerk Natura 2000 (l-Artikolu 3(1)). F’dan il-kapitolu, l-Artikolu 6 fih dispożizzjonijiet li jirregolaw il-konservazzjoni u l-ġestjoni tas-siti tan-Natura 2000. F’dan il-kuntest, l-Artikolu 6 hu meqjus bħala wieħed mill-aktar importanti mill-24 artikolu tad-Direttiva, peress li hu dak li jiddetermina l-aktar ir-relazzjoni bejn il-konservazzjoni u attivitajiet soċjoekonomiċi oħra.

L-artikolu għandu tliet settijiet ewlenin ta’ dispożizzjonijiet. L-Artikolu 6(1) jindirizza l-istabbiliment tal-miżuri ta’ konservazzjoni meħtieġa, u jiffoka fuq miżuri pożittivi u proattivi għaż-żamma jew għar-restawr tal-ħabitats naturali u tal-popolazzjonijiet tal-ispeċijiet ta’ fawna u ta’ flora selvaġġi fi stat favorevoli. L-Artikolu 6(2) jipprovdi għall-evitar tad-deterjorament tal-ħabitats u tad-disturb sinifikanti tal-ispeċijiet. Għaldaqstant, l-enfasi tiegħu hi fuq il-prevenzjoni. L-Artikolu 6(3) u (4) jistabbilixxu sensiela ta’ salvagwardji proċedurali u sostantivi li jirregolaw pjanijiet u proġetti li aktarx li jkollhom effett sinifikanti fuq sit tan-Natura 2000.

Fi ħdan din l-istruttura, jista’ jitqies li hemm distinzjoni bejn l-Artikolu 6(1) u (2) li jiddefinixxu reġim ġenerali u l-Artikolu 6(3) u (4) li jiddefinixxu proċedura li tapplika għal ċirkustanzi speċifiċi.

Meqjusa f’livell globali, id-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 6 jirriflettu l-approċċ ġenerali stabbilit fl-Artikolu 2 u l-premessi tad-Direttiva. Dan jinvolvi l-ħtieġa li tiġi promossa l-bijodiversità billi jinżammu jew jiġu restawrati ċerti ħabitats u speċijiet fi “stat ta’ konservazzjoni favorevoli” tul il-medda naturali kollha tagħhom fi ħdan l-UE, filwaqt li jitqiesu l-ħtiġijiet ekonomiċi, soċjali, kulturali u reġjonali, bħala mezz kif jinkiseb żvilupp sostenibbli.

Minbarra l-pożizzjoni tal-Artikolu 6 fi ħdan l-iskema ġenerali tad-Direttiva dwar il-Ħabitats, ikun rilevanti wkoll li tissemma r-relazzjoni tiegħu mal-iskema tad-Direttiva dwar l-Għasafar:

— L-ewwel nett, l-iskema tad-Direttiva dwar l-Għasafar hija ġeneralment komparabbli ma’ dik tad-Direttiva dwar il-Ħabitats. B’mod partikolari, il-kapitolu dwar il-“Konservazzjoni tal-ħabitat naturali u l-ħabitat tal-ispeċi” tad-Direttiva dwar il-Ħabitats hu analogu għall-Artikoli 3 u 4 tad-Direttiva dwar l-Għasafar.

— It-tieni, kien hemm grad importanti ta’ tagħqid jew ta’ fużjoni bejn l-iskemi taż-żewġ Direttivi. L-ewwel nett, iż-Żoni ta’ Protezzjoni Speċjali (ŻPS) klassifikati taħt id-Direttiva dwar l-Għasafar issa saru parti integrali min-netwerk Natura 2000 (10). It-tieni, id-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 6(2), (3) u (4) tad-Direttiva dwar il-Ħabitats saru applikabbli għaż-ŻPS (11).

Anki l-Artikolu 6 għandu jiġi kkunsidrat fi ħdan il-qafas usa’ tal-politika tal-UE dwar il-Bijodiversità (12) u huwa kruċjali għall-kisbiet tal-miri tagħha. L-implimentazzjoni tal-Artikolu 6 tista’ tibbenefika wkoll minn azzjonijiet oħra mwettqa f’dak il-kuntest. B’mod partikolari, il-ħidma mwettqa biex titkejjel il-kundizzjoni ta’ ekosistema skont l-Immappjar u Valutazzjoni tal-Ekosistemi u tas-Servizzi tagħhom (MAES) (13) tipprovdi gwida siewja u rilevanti, li tinkludi gwida speċifika għas-setturi, dwar l-indirizzar ta’ kwistjonijiet bħall-kejl u l-valutazzjoni tal-kundizzjoni tat-tipi ta’ ekosisitemi li jikkorrispondu għat-tipi ġenerali ta’ ħabitats skont id-Direttiva dwar il-Ħabitats; il-kejl tal-pressjonijiet fuq l-ekosistemi; il-kwantifikazzjoni tal-ħtiġijiet ekoloġiċi kif ukoll id-deterjorament u l-integrità ekoloġika tas-siti.

Meħud f’kuntest usa’ — dak tat-Trattat dwar l-Unjoni Ewropea — l-Artikolu 6 jista’ jitqies bħala qafas ewlieni biex jingħata effett lill-prinċipju ta’ integrazzjoni peress li dan iħeġġeġ lill-Istati Membri jimmaniġġjaw is-siti tan-Natura 2000 b’mod sostenibbli u jistabbilixxi l-limiti tal-attivitajiet li jistgħu jħallu impatt negattiv fuq iż-żoni protetti filwaqt li jippermetti li jsiru ċertu derogi f’ċirkustanzi speċifiċi. Il-miżuri skont l-Artikolu 6 jistgħu jibbenefikaw ukoll minn sinerġiji ma’ politiki ambjentali rilevanti oħra tal-UE bħal dawk dwar l-ilma, il-baħar jew is-sajd.

Il-miżuri skont l-Artikolu 6 tad-Direttiva dwar il-Ħabitats jistgħu jirrikjedu l-adozzjoni ta’ miżuri li jaqgħu taħt il-Politika Komuni tas-Sajd (ir-Regolament (UE) Nru 1380/2013). B’mod partikolari, jistgħu jkunu japplikaw id-dispożizzjonijiet skont l-Artikolu 11 tal-PKS dwar il-miżuri ta’ konservazzjoni meħtieġa biex jiġu rispettati l-obbligi skont il-leġiżlazzjoni ambjentali tal-Unjoni; dawn id-dispożizzjonijiet huma ċċarati fid-Dokument ta’ Ħidma tal-Persunal tal-Kummissjoni “dwar l-istabbiliment ta’ miżuri ta’ konservazzjoni skont il-Politika Komuni tas-Sajd għas-siti tan-Natura 2000 u għall-finijiet tad-Direttiva Kwadru dwar l-Istrateġija Marina” (SWD(2018) 288 final). Il-Kummissjoni diġà adottat diversi atti delegati skont l-Artikolu 11 tal-PKS (disponibbli fuq https://ec.europa.eu/fisheries/cfp/fishing_rules_mt).

Meħud f’kuntest internazzjonali, l-Artikolu 6 jgħin biex jintlaħqu l-miri tal-konvenzjonijiet internazzjonali rilevanti dwar il-konservazzjoni tan-natura bħall-Konvenzjoni ta’ Bern (14) u l-Konvenzjoni dwar id-Diversità Bijoloġika (15), filwaqt li fl-istess ħin jinħoloq qafas aktar dettaljat għall-konservazzjoni u għall-ħarsien tas-siti milli jipprovdu dawn il-konvenzjonijiet infushom.

L-Artikolu 6 hu parti importanti mill-kapitolu tad-Direttiva dwar il-Ħabitats intitolat “Konservazzjoni tal-ħabitat naturali u l-ħabitat tal-ispeċi”. Dan jipprovdi l-qafas għall-konservazzjoni u għall-ħarsien tas-siti, u jinkludi ħtiġijiet proattivi, preventivi u proċedurali. Jikkonċerna ż-Żoni ta’ Protezzjoni Speċjali klassifikati taħt id-Direttiva dwar l-Għasafar kif ukoll siti magħżula fid-Direttiva dwar il-Ħabitats. Il-qafas hu mezz importanti kif jingħata sostenn lill-objettivi ġenerali taż-żewġ direttivi u kif jintlaħqu l-objettivi tal-politika tal-UE dwar il-bijodiversità u l-prinċipju ta’ integrazzjoni ambjentali f’politiki oħra tal-UE u, finalment, l-iżvilupp sostenibbli.

1.2. RELAZZJONI MAL-KAPITOLU DWAR IL-ĦARSIEN TAL-ISPEĊIJIET

Kif intqal aktar ’il fuq, il-kapitolu tad-Direttiva dwar il-Ħabitats intitolat “Ħarsien tal-ispeċi” jkopri l-Artikoli 12 sa 16 u jindirizza l-ispeċijiet ta’ annimali u ta’ pjanti protetti strettament elenkati fl-Annes (16) s IV tad-Direttiva, kif ukoll dawk fi bżonn ta’ miżuri speċjali ta’ ġestjoni, kif elenkati fl-Anness V.

L-Artikoli 12, 13 u 14 ikopru ċerti speċijiet ta’ pjanti u ta’ animali li jistgħu jkunu msemmija wkoll fl-Anness II tad-Direttiva u li, għalhekk, ukoll jibbenefikaw mid-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 6 fi ħdan is-siti tan-Natura 2000 li jospitawhom (17). B’hekk attività tista’ tkun taqa’ fi ħdan il-kamp ta’ applikazzjoni taż-żewġ kapitoli fl-istess ħin.

Pereżempju, il-qerda ta’ post tal-mistrieħ tal-ors kannella, Ursus arctos, tista’ tkun qed tikser il-projbizzjoni fl-Artikolu 12(1)(d), filwaqt li tmur ukoll kontra l-Artikolu 6 jekk il-post tal-mistrieħ ikun fi ħdan sit tan-Natura 2000 magħżul għall-ispeċi.

Filwaqt li jista’ jidher li dawn iwasslu għal duplikazzjoni, ta’ min jinnota l-punti li ġejjin:

— L-ewwel nett, ċerti speċijiet ta’ pjanti jew ta’ annimali koperti mill-Artikoli 12, 13 u 14 ma jidhrux fl-Anness II. B’hekk, dawn ma jibbenefikawx b’mod dirett mill-konservazzjoni u mill-protezzjoni tas-siti fi ħdan Natura 2000.

— It-tieni, għal speċijiet vulnerabbli, bħal karnivori kbar li jibbenefikaw kemm mill-kapitolu dwar il-konservazzjoni ta’ ħabitats naturali u l-ħabitats ta’ speċijiet kif ukoll mill-kapitolu dwar il-protezzjoni tal-ispeċijiet, il-protezzjoni mogħtija lilhom mill-Artikolu 6 hi limitata għal siti fi ħdan in-netwerk Natura 2000, filwaqt li l-protezzjoni mogħtija mill-kapitolu dwar il-protezzjoni tal-ispeċijiet mhix limitata għas-siti. B’hekk, l-Artikolu 6 jikkonċerna l-konservazzjoni u l-protezzjoni ta’ siti magħżula għall-ispeċijiet fi ħdan in-netwerk Natura 2000, filwaqt li l-kapitolu dwar il-protezzjoni tal-ispeċijiet hu mmirat lejn l-ispeċijiet tul il-medda naturali tagħhom fi ħdan l-UE (inklużi żoni speċifiċi barra minn Natura 2000 fejn tinstab l-ispeċi, b’mod partikolari siti ta’ tnissil u postijiet tal-mistrieħ għal dawn l-annimali).

Filwaqt li ċerti speċijiet ta’ pjanti u ta’ annimali jibbenefikaw kemm mill-kapitolu dwar il-konservazzjoni tal-ħabitats naturali u tal-ħabitats tal-ispeċijiet kif ukoll mill-kapitolu dwar il-protezzjoni tal-ispeċijiet, il-kamp ta’ applikazzjoni u n-natura tad-dispożizzjonijiet rilevanti huma differenti.

1.3. L-IMPLIMENTAZZJONI TAL-ARTIKOLU 6 FID-DRITT NAZZJONALI: ID-DMIR TA’ TRASPOŻIZZJONI

Importanti li jingħad li d-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 6 jeħtieġu traspożizzjoni fil-liġi nazzjonali (jiġifieri dawn għandhom bżonn ikunu s-suġġett ta’ dispożizzjonijiet tal-liġi nazzjonali li jagħtu effett lir-rekwiżiti tagħhom). F’dan ir-rigward, dawn huma koperti mill-Artikolu 23 tad-Direttiva li jistipula li l-“Istati Membri għandhom jġibu fis-seħħ il-liġijiet, regolamenti u dispożizzjonijiet amministrattivi meħtieġa biex jaqblu ma’ din id-Direttiva fi żmien xahrejn min-notifika tagħha”. Skont l-Istat Membru, l-iskadenza għat-traspożizzjoni kienet l-10 ta’ Ġunju 1994 jew id-data tal-adeżjoni mal-UE.

Din tirrifletti t-tip ta’ strument legali li ntuża, jiġifieri direttiva. Direttiva hi vinkolanti rigward ir-riżultat li għandu jinkiseb, iżda tħalli f’idejn l-Istat Membru l-għażla dwar il-forma u l-metodi ta’ kif jikseb dak ir-riżultat.

Il-ġurisprudenza stabbilita tiċċara li t-traspożizzjoni trid tkun ċara u preċiża, fidila u b’saħħa vinkolanti inkontestabbli (ara l-Kawżi tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-UE (minn hawn ’il quddiem: il-Qorti) C-363/85, C-361/88, C-159/99 il-punt 32, C-415/01 il-punt 21, C-58/02, C-6/04 il-punti 21, 25, 26, C-508/04 il-punt 80) (18).

Skont l-Istat Membru kkonċernat, l-Artikolu 6 kellu bżonn jiġi traspost fid-dritt nazzjonali sal-10 ta’ Ġunju 1994 għall-ewwel 12-il Stat Membru jew fid-data tal-adeżjoni mal-UE għall-oħrajn.

1.4. ŻMIEN TAL-APPLIKAZZJONI TAL-ARTIKOLU 6: MINN LIEMA DATA JIBDEW JAPPLIKAW L-OBBLIGI TAL-ARTIKOLU 6?

B’mod ġenerali, trid issir distinzjoni bejn l-iskadenza għat-traspożizzjoni tad-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 6 fid-dritt nazzjonali u d-data li minnha dawn id-dispożizzjonijiet japplikaw għal siti individwali.

Rigward is-siti individwali, trid issir distinzjoni bejn Żoni ta’ Protezzjoni Speċjali klassifikati taħt id-Direttiva dwar l-Għasafar u siti oħra — Siti ta’ Importanza Komunitarja (SIK) u Żoni ta’ Speċjali ta’ Konservazzjoni (ŻSK) — taħt id-Direttiva dwar il-Ħabitats.

1.4.1. Żoni ta’ Protezzjoni Speċjali ddeżinjati taħt id-Direttiva dwar l-Għasafar

Il-ħtiġijiet ta’ protezzjoni rigward iż-Żoni ta’ Protezzjoni Speċjali (ŻPS) jingħataw fl-ewwel sentenza tal-Artikolu 4(4) tad-Direttiva dwar l-Għasafar li tistipula li, għal dawk iż-żoni, “… l-Istati Membri għandhom jieħdu l-passi xierqa biex jevitaw tniġġis jew deterjorazzjoni tal-ambjent naturali u kwalunkwe tfixkil li jaffettwa l-għasafar, sakemm dawn jistgħu ikunu sinifikanti fil-kuntest tal-għanijiet ta’ dan l-Artikolu…”

Wara d-dħul fis-seħħ tad-Direttiva dwar il-Ħabitats, l-obbligi msemmija hawn ġew sostitwiti skont l-Artikolu 7 ta’ dik id-Direttiva li jistipula kif ġej:

“L-obbligi li joħorġu mill-Artikolu 6(2), (3) u (4) ta’ din id-Direttiva għandhom jissostitwixxu kull obbligu li joħroġ mill-ewwel sentenza tal-Artikolu 4(4) tad-Direttiva 79/409/KEE dwar iż-żoni klassifikati skont l-Artikolu 4(1) jew meqjusa bl-istess mod skont l-Artikolu 4(2) tiegħu, mid-data tal-implimentazzjoni ta’ din id-Direttiva jew mid-data tal-klassifikazzjoni jew għarfien minn Stat Membru skont id-Direttiva 79/409/KEE, meta d-data tal-aħħar tiġi aktar tard.”

B’hekk, id-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 6(1) ma japplikawx għal Żoni ta’ Protezzjoni Speċjali (ŻPS). Madankollu, dispożizzjonijiet analogi japplikaw għaż-ŻPS permezz tal-Artikoli 3 u 4(1) u (2) tad-Direttiva dwar l-Għasafar. Id-data li minnha fil-prinċipju għandhom japplikaw għaż-ŻPS dawn id-dispożizzjonijiet simili hi d-data li minnha saret applikabbli fl-Istati Membri d-Direttiva dwar l-Għasafar (il-kawżi C-355/90 Il-Kummissjoni vs Spanja “Santoña Marshes”, C-166/97 Il-Kummissjoni vs Franza “Seine Estuary”).

Rigward id-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 6(2), (3) u (4), huwa ċar mit-termini tal-Artikolu 7 li dawn japplikaw għal ŻPS diġà klassifikati fil-mument tad-dħul fis-seħħ tad-Direttiva dwar l-Għasafar. Madankollu, fid-dawl tat-test tal-Artikolu 7, tqum mistoqsija rigward jekk id-dispożizzjonijiet tal-ewwel sentenza tal-Artikolu 4(4) tad-Direttiva dwar l-Għasafar jibqgħux applikabbli wara d-“data tal-implimentazzjoni ta’ din id-Direttiva” (l-10 ta’ Ġunju 1994 għall-Istati Membri ta’ dak iż-żmien u d-data ta’ adeżjoni għall-Istati Membri li segwew) għas-siti li kellhom jiġu klassifikati bħala ŻPS iżda li ma ġewx klassifikati bħala tali.

Fil-kawża Santoña Marshes (C-355/90 il-punt 22), il-Qorti stabbiliet li l-ewwel sentenza tal-Artikolu 4(4) tad-Direttiva dwar l-Għasafar kienet applikabbli għal sit mhux klassifikat li missu kien klassifikat bħala ŻPS mid-data tal-implimentazzjoni tad-Direttiva dwar l-Għasafar (jiġifieri s-7 ta’ April 1981 għall-Istati Membri ta’ dak iż-żmien u d-data ta’ adeżjoni għall-Istati Membri li segwew).

Skont il-kawża Basses Corbières (C-374/98 il-punti 43–57; ara wkoll C-141/14), żoni li ma ġewx klassifikati bħala ŻPS iżda li misshom ġew klassifikati hekk jibqgħu jaqgħu taħt ir-reġim regolat mill-ewwel sentenza tal-Artikolu 4(4) tad-Direttiva dwar l-Għasafar, li hu aktar strett minn dak tal-Artikolu 6(2) sa (4) tad-Direttiva dwar il-Ħabitats għaliex ma jipprovdix għal deroga. Id-duwalità tar-reġimi tagħti lill-Istati Membri inċentiv biex iwettqu l-klassifikazzjonijiet, peress li dawn jippermettulhom jużaw proċedura li, għal raġunijiet imperattivi ta’ interess pubbliku prevalenti, inklużi dawk ta’ natura soċjali jew ekonomika, u soġġetti għal ċerti kundizzjonijiet, tippermettilhom jadottaw pjanijiet jew proġetti li jaffettwaw ŻPS b’mod avvers.

L-Artikolu 6(1) tad-Direttiva dwar il-Ħabitats ma japplikax għaż-ŻPS. Madankollu, hemm dispożizzjonijiet analogi fl-Artikoli 3, 4(1) u 4(2) tad-Direttiva dwar l-Għasafar, u dawn japplikaw mid-data tal-implimentazzjoni ta’ dik id-Direttiva. Rigward id-data ta’ applikazzjoni tal-Artikolu 6(2), (3) u (4) tad-Direttiva dwar il-Ħabitats għaż-ŻPS, dawn japplikaw għas-siti kollha klassifikati bħala ŻPS skont l-Artikolu 4(1) u 4(2) tad-Direttiva dwar l-Għasafar mid-data tal-implimentazzjoni tad-Direttiva dwar il-Ħabitats. Siti li ma ġewx klassifikati bħala ŻPS iżda li misshom ġew klassifikati hekk jibqgħu jaqgħu taħt ir-reġim ta’ protezzjoni tal-ewwel sentenza tal-Artikolu 4(4) tad-Direttiva dwar l-Għasafar, li hu aktar strett mid-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 6(2) sa (4) tad-Direttiva dwar il-Ħabitats.

1.4.2. Siti taħt id-Direttiva dwar il-Ħabitats

L-Artikolu 6(1) japplika għaż-ŻSK. Skont l-Artikolu 4(4) tad-Direttiva, iż-ŻSK jidħlu fis-seħħ meta l-Istati Membri jinnominawhom bħala tali. Dan jista’ jseħħ biss wara li sit ikun ġie adottat bħala SIK f’konformità mal-Artikolu 4(2) tad-Direttiva. SIK irid jiġi ddeżinjat bħala SIK “mill-aktar fis possibbli u mhux wara sitt snin”.

Id-deżinjazzjoni ta’ SIK bħala ŻSK effettivament tniedi l-implimentazzjoni tal-Artikolu 6(1) peress li l-miżuri l-oħra kollha skont l-Artikolu 6 — inkluż id-dmir ta’ prevenzjoni ta’ deterjorament ulterjuri (l-Artikoli 6(2), (3) u (4)) — diġà jkunu japplikaw għas-SIK qabel ma jiġu deżinjati bħala ŻSK.

L-Artikolu 4(5) tad-Direttiva dwar il-Ħabitats jipprevedi li ġej:

“Hekk kif sit jitniżżel fil-lista msemmija fit-tielet subparagrafu tal-paragrafu 2 dan ikun soġġett għall-Artikolu 6(2), (3) u (4).”

B’hekk, għall-kuntrarju tad-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 6(1) li japplikaw biss meta SIK jiġi ddeżinjat bħala ŻSK, id-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 6(2), (3) u (4) isiru applikabbli malli sit isir SIK (jiġifieri qabel ma jiġi nominat bħala ŻSK). L-Artikolu 6(1) japplika wkoll għal SIK li għalihom ikun skada l-perjodu ta’ sitt snin u li ma jkunux għadhom ġew deżinjati bħala ŻSK bi ksur tal-Artikolu 4(4). F’termini oħra, l-obbligu li jiġu stabbiliti l-miżuri ta’ konservazzjoni meħtieġa japplika sa mhux aktar tard minn meta jiskadi l-perjodu ta’ sitt snin.

Id-Deċiżjonijiet tal-Kummissjoni li japprovaw is-SIK jiddikjaraw biċ-ċar li: … wieħed għandu jenfasizza li l-obbligi li jirriżultaw mill-Artikoli 4(4) u 6(1) tad-Direttiva 92/43/KEE huma applikabbli mill-aktar fis u f’perjodu ta’ żmien li ma jaqbiżx is-sitt snin mill-adozzjoni tal-lista inizjali jew tal-listi aġġornati tas-siti ta’ importanza Komunitarja għar-reġjun bijoġeografiku, skont f’liema lista jkun iddaħħal għall-ewwel darba sit ta’ importanza Komunitarja.

Dan ifisser li l-perjodu ta’ sitt snin jibda mid-data li fiha s-sit jiġi inkluż għall-ewwel darba fid-Deċiżjoni tal-Kummissjoni. Jekk aktar tard, deċiżjonijiet sussegwenti jirranġaw uħud mid-dettalji tas-sit, dan m’għandux jintuża bħala skuża biex tiġi posposta d-deżinjazzjoni taż-ŻSK. Madankollu, dawn l-aġġustamenti l-ġodda ser ikollhom bżonn jiġu inkorporati fil-proċess ta’ deżinjazzjoni taż-ŻSK, u jitqiesu meta jiġu stabbiliti l-miżuri ta’ konservazzjoni meħtieġa.

Fil-kawża Draggagi (C-117/03 il-punt 29), il-Qorti ddikjarat li “f’dak li jikkonċerna siti eliġibbli biex jiġu identifikati bħala siti ta’ importanza Komunitarja, imsemmija fil-listi nazzjonali mogħtija lill-Kummissjoni, li fosthom jistgħu jidhru b’mod partikolari xi siti li fihom tipi ta’ ħabitat naturali prijoritarju jew xi speċi prijoritarja, l-Istati membri huma, skont id-Direttiva, marbuta li jieħdu miżuri ta’ protezzjoni li huma tajbin għall-konservazzjoni tal-imsemmi interess ekoloġiku”.

Fil-kawża Bund Naturschutz (C-244/05 il-punt 47), il-Qorti ddikjarat ukoll li “l-iskema ta’ protezzjoni adegwata applikabbli għas-siti inklużi fil-lista nazzjonali mibgħuta lill-Kummissjoni, skont l-Artikolu 4(1) tad-Direttiva, teżiġi li l-Istati Membri ma jawtorizzawx interventi li jirriskjaw li jikkompromettu b’mod serju l-karatteristiċi ekoloġiċi ta’ dawn is-siti”.

Fid-dawl ta’ dan li ntqal hawn fuq, l-awtoritajiet tal-Istati Membri jridu jiżguraw li s-siti fil-lista nazzjonali tagħhom ta’ SIK proposti ma jkunux awtorizzati jgħarrqu u huma protetti għall-fini ta’ salvagwardja tal-interess ekoloġiku tagħhom anki qabel ma tiġi adottata l-lista tal-Unjoni ta’ SIK. Meta l-lista nazzjonali tibqa’ mhux sħiħa, l-Istati Membri huma rakkomandati wkoll li jissalvagwardjaw l-interess ekoloġiku tas-siti li, skont l-evidenza xjentifika bbażata fuq il-kriterji fl-Anness III għad-Direttiva dwar il-Ħabitats, għandhom ikunu fil-lista nazzjonali. Għal dak l-għan, suġġeriment prattiku minnhom hu li jintuża l-proċess ta’ valutazzjoni tal-impatt ambjentali (VIA) skont id-Direttiva 2011/92/UE (19) għal proġetti b’effetti probabbilment sinifikanti fuq l-ambjent (sa fejn ikunu koperti minn dik id-Direttiva). Il-Qorti diġà kkonfermat l-importanza li għandha tintrabat ma’ siti naturali sensittivi meta jiġi deċiż jekk il-proġetti għandhomx jiġu soġġetti għal VIA skont dik id-Direttiva (C-392/96 il-punt 66).

Il-kunsiderazzjonijiet imsemmija hawn fuq jistgħu jinġabru fit-tabella li ġejja:

Stat tas-sit SIK propost SIK ŻSK ŻPS Siti li misshom ġew ikklassifikati bħala ŻPS L-Artikolu 6(1) Fakultattiv Fakultattiv (obbligatorju jekk il-perjodu ta’ sitt snin ikun skada) Obbligatorju Mhux applikabbli iżda japplikaw dispożizzjonijiet analogi fl-Artikoli 3, 4(1) u 4(2) tad-Direttiva dwar l-Għasafar. Mhux applikabbli. L-Artikolu 6(2), (3) u (4) Fakultattiv, iżda l-Istati Membri jridu jieħdu miżuri protettivi li jkunu xierqa għall-fini ta’ salvagwardja tal-interess ekoloġiku tas-siti (20). Obbligatorju Obbligatorju Obbligatorju Mhux applikabbli iżda dawn is-siti għadhom jaqgħu taħt ir-reġim ta’ protezzjoni tal-ewwel sentenza tal-Artikolu 4(4) tad-Direttiva dwar l-Għasafar.

L-Artikolu 6(2), (3) u (4) japplikaw għas-SIK u għaż-ŻSK skont id-Direttiva dwar il-Ħabitats. L-Artikolu 6(1) japplika għaż-ŻSK skont id-Direttiva dwar il-Ħabitats. Dawn ma japplikawx għal siti li jinsabu f’lista nazzjonali mibgħuta lill-Kummissjoni skont l-Artikolu 4(1) tad-Direttiva. L-Istati Membri xorta waħda jridu jieħdu miżuri protettivi li jkunu xierqa għas-salvagwardja tal-interess ekoloġiku ta’ dawk is-siti. Dan jinkludi n-nuqqas ta’ awtorizzazzjoni ta’ interventi li jġarrbu r-riskju li jikkompromettu serjament il-karatteristiċi ekoloġiċi ta’ dawk is-siti. Meta ma tkunx ġiet sottomessa lista nazzjonali sħiħa, hu rakkomandat li l-Istati Membri jieħdu approċċ simili għal siti li għalihom, fuq il-bażi tal-kriterji xjentifiċi fid-Direttiva, ikun ċar li għandhom ikunu fil-lista nazzjonali.

2. L-ARTIKOLU 6(1)

Kjarifika tal-kunċetti ta’ miżuri ta’ konservazzjoni meħtieġa; objettivi ta’ konservazzjoni; ħtiġijiet ekoloġiċi; pjanijiet ta’ ġestjoni; u miżuri statutorji, amministrattivi jew kuntrattwali.

2.1. TEST

“Għal żoni speċjali ta’ konservazzjoni, l-Istati Membri għandhom jistabilixxu l-miżuri ta’ konservazzjoni meħtieġa li jinkludu, jekk hemm bżonn, pjanijiet ta’ tmexxija xierqa disinjati speċifikament għas-siti jew imdaħħla fil-pjanijiet ta’ żvilupp l-oħra, u miżuri xierqa statutorji, amminstrattivi jew kuntrattwali li jaqblu mal-ħtiġiet ekoloġiċi tat-tipi ta’ ħabitat naturali fl-Anness I u l-ispeċi fl-Anness II li hemm fis-siti.”

2.2. KAMP TA’ APPLIKAZZJONI

L-Artikolu 6(1) jistabbilixxi reġim ta’ konservazzjoni ġenerali li jrid jiġi stabbilit mill-Istati Membri għaż-Żoni Speċjali ta’ Konservazzjoni (ŻSK) kollha.

L-Artikolu 6(1):

— jipprovdi għal miżuri ta’ konservazzjoni pożittivi, li jinvolvu, jekk ikun hemm bżonn, pjanijiet ta’ ġestjoni, u miżuri statutorji, amministrattivi jew kuntrattwali, li jikkorrispondu għall-ħtiġijiet ekoloġiċi tat-tipi ta’ ħabitats naturali fl-Anness I u għall-ispeċijiet fl-Anness II preżenti fis-sit. F’dak ir-rigward, l-Artikolu 6(1) hu distint mit-tliet paragrafi l-oħra tal-Artikolu 6 li jipprevedu miżuri preventivi biex jiġu evitati deterjorament, disturb u effetti sinifikanti fis-siti tan-Natura 2000;

— għandu valur ta’ referenza għal-loġika u għall-fehim ġenerali tal-Artikolu 6 u tat-tliet paragrafi l-oħra tiegħu;

— jistabbilixxi reġim ta’ konservazzjoni ġenerali li japplika għaż-ŻSK kollha fin-netwerk Natura 2000 mingħajr eċċezzjoni u għat-tipi kollha ta’ ħabitats naturali fl-Anness I u għall-ispeċijiet fl-Anness II preżenti fis-siti, ħlief għal dawk identifikati bħala mhux sinifikanti fil-Formola Standard tad-Data (SDF) tan-Natura 2000 (21);

— jikkonċerna ż-ŻSK speċifikament: l-Artikolu 6(1) ma japplikax għaż-Żoni ta’ Protezzjoni Speċjali (ŻPS), għall-kuntrarju tal-paragrafi 2, 3 u 4 tal-Artikolu 6. B’dan il-mod, il-leġiżlatur stabbilixxa: — reġim li jistabbilixxi l-“miżuri ta’ konservazzjoni speċjali” għaż-ŻPS klassifikati taħt id-Direttiva dwar l-Għasafar, skont l-Artikoli 3 u 4 tagħha, fil-paragrafi 1 u 2; — reġim li jistabbilixxi l-“miżuri ta’ konservazzjoni meħtieġa” għaż-ŻSK deżinjati taħt id-Direttiva dwar il-Ħabitats, skont l-Artikolu 6(1) tagħha;

— japplika wkoll għal SIK li għalih ikun skada l-perjodu ta’ sitt snin u li ma jkunx għadu ġie deżinjat bħala ŻSK bi ksur tal-Artikolu 4(4). F’termini oħra, l-obbligu li jiġu stabbiliti l-miżuri ta’ konservazzjoni meħtieġa japplika sa mhux aktar tard minn meta jiskadi l-perjodu ta’ sitt snin;

— hu relatat mal-Artikolu 1(a), li jiddefinixxi l-miżuri ta’ konservazzjoni bħala serje ta’ miżuri meħtieġa għaż-żamma jew għar-restawr tal-ħabitats naturali u tal-popolazzjonijiet ta’ speċijiet ta’ fawna u ta’ flora selvaġġi fi stat favorevoli;

— hu relatat mal-Artikolu 2(2), li jistabbilixxi li l-miżuri meħuda skont din id-Direttiva għandhom jitfasslu biex jinżammu jew jiġu restawrati, fi stat ta’ konservazzjoni favorevoli, il-ħabitats naturali u l-ispeċijiet ta’ fawna u ta’ flora selvaġġi ta’ interess Komunitarju;

— hu relatat mal-Artikolu 2(3), li jispeċifika li l-miżuri jridu jqisu l-ħtiġijiet ekonomiċi, soċjali u kulturali u l-karatteristiċi reġjonali u lokali.

Għaż-ŻSK kollha, l-Istati Membri huma meħtieġa jfasslu miżuri ta’ konservazzjoni u jadottaw miżuri statutorji, amministrattivi jew kuntrattwali xierqa. Dawn il-miżuri jridu jiġu stabbiliti fi żmien mhux aktar tard minn sitt snin mill-adozzjoni tal-listi tal-Unjoni ta’ Siti ta’ Importanza Komunitarja (SIK). Dawn il-miżuri huma pożittivi u speċifiċi għas-siti; japplikaw għat-tipi kollha ta’ ħabitats naturali fl-Anness I u għall-ispeċijiet fl-Anness II preżenti fis-siti, ħlief dawk li l-preżenza tagħhom ma tkunx sinifikanti skont il-Formola Standard tad-Data tan-Natura 2000. Dawn għandhom l-għan li jżommu jew jirrestawraw, fi stat ta’ konservazzjoni favorevoli, il-ħabitats naturali u l-ispeċijiet ta’ fawna u ta’ fawna selvaġġi ta’ interess Komunitarju; u dawn iqisu l-ħtiġijiet ekonomiċi, soċjali u kulturali u l-karatteristiċi reġjonali u lokali.

2.3. X’GĦANDU JKUN IL-KONTEUT TAL-“MIŻURI TA’ KONSERVAZZJONI MEĦTIEĠA”?

2.3.1. Issettjar tal-objettivi ta’ konservazzjoni fil-livell tas-siti (22)

Hemm diversi referenzi għat-terminu “objettivi ta’ konservazzjoni” fil-preambolu tad-Direttiva kif ukoll referenza espliċita għalih fl-Artikolu 6(3). Il-ħtieġa għal kunċett bħal dan hi sottolinjata wkoll mill-Artikoli 4(4) u 6(1) tad-Direttiva. Għaldaqstant, hu siewi li jiġi eżaminat dak li nfissru b’“objettivi ta’ konservazzjoni” u kif dan it-terminu hu relatat mal-istabbiliment tal-miżuri ta’ konservazzjoni meħtieġa għaż-ŻSK skont l-Artikolu 6(1).

L-Artikolu 1 jiddikjara li għall-fini tad-Direttiva “konservazzjoni tfisser għadd ta’ miżuri meħtieġa biex jiġu mantnuti jew ripristinati l-ħabitat naturali u l-popolazzjonijiet tal-ispeċi tal-fawna u l-flora selvaġġa fi stat favorevoli…”.

Kif iddikjarat fl-Artikolu 2, l-għan ġenerali tad-Direttiva dwar il-Ħabitats hu li tikkontribwixxi lejn l-iżgurar tal-bijodiversità permezz tal-konservazzjoni tal-ħabitats naturali u tal-fawna u tal-flora selvaġġi. Il-miżuri meħuda skont id-Direttiva jfittxu li jiżguraw li l-ispeċijiet u t-tipi ta’ ħabitats koperti jilħqu “stat ta’ konservazzjoni favorevoli”, jiġifieri li s-sopravvivenza fit-tul tagħhom tkun assigurata fil-medda naturali sħiħa tagħhom fi ħdan l-UE.

Filwaqt li kull sit għandu jikkontribwixxi għall-kisba ta’ stat ta’ konservazzjoni favorevoli (FCS), dan l-objettiv ġenerali jista’ jiġi definit u jista’ jinkiseb biss fil-livell tal-medda naturali ta’ speċi jew ta’ tip ta’ ħabitat (ara l-Artikolu 1(e) u (i) tad-Direttiva). Għaldaqstant, objettiv ta’ konservazzjoni ġenerali bl-għan li jintlaħaq FCS jista’ jiġi kkunsidrat f’livell xieraq biss, bħal pereżempju fil-livell nazzjonali, bijoġeografiku jew Ewropew.

Madankollu, l-objettiv ġenerali li jintlaħaq FCS għat-tipi ta’ ħabitats u għall-ispeċijiet kollha elenkati fl-Annessi I u II għad-Direttiva dwar il-Ħabitats irid jissarraf f’objettivi ta’ konservazzjoni fil-livell tas-siti. Importanti li ssir distinzjoni bejn l-objettivi ta’ konservazzjoni ta’ siti individwali u l-objettiv ġenerali li jintlaħaq FCS.

L-objettivi ta’ konservazzjoni fil-livell tas-siti huma sett ta’ objettivi speċifikati li jridu jintlaħqu sabiex jiġi żgurat li s-sit jikkontribwixxi bl-aħjar mod għall-ilħuq tal-FCS fil-livell xieraq (b’kunsiderazzjoni tal-medda naturali tal-ispeċijiet jew tat-tipi ta’ ħabitats rispettivi).

L-objettivi ta’ konservazzjoni fil-livell tas-siti għandhom ikunu stabbiliti mhux biss għal żoni speċjali ta’ konservazzjoni (ŻSK) skont id-Direttiva dwar il-Ħabitats iżda anki għal Żoni ta’ Protezzjoni Speċjali (ŻPS) skont id-Direttiva dwar l-Għasafar, bl-għan li jiġu ssodisfati r-rekwiżiti stipulati fl-Artikoli 2, 3, 4(1), 4(2) u 4(4) ta’ dik id-Direttiva.

Fil-prinċipju, l-objettivi ta’ konservazzjoni fil-livell tas-siti għandhom ikunu stabbiliti għall-ispeċijiet u għat-tipi ta’ ħabitats kollha ta’ interess Komunitarju skont id-Direttiva dwar il-Ħabitats u għall-ispeċijiet ta’ għasafar fl-Anness I tad-Direttiva dwar l-Għasafar jew għal speċijiet ta’ għasafar migratorji li jseħħu b’mod regolari, li jkollhom preżenza sinifikanti fis-sit. Madankollu, m’hemmx bżonn li jiġu stabbiliti objettivi ta’ konservazzjoni jew miżuri ta’ konservazzjoni speċifiċi għal speċijiet jew għal tipi ta’ ħabitats li l-preżenza tagħhom fis-sit ma tkunx sinifikanti skont l-SDF tan-Natura 2000 (23).

L-objettivi ta’ konservazzjoni fil-livell tas-siti għandhom ikunu bbażati fuq il-ħtiġijiet ekoloġiċi ta’ dawn it-tipi ta’ ħabitats naturali u l-ispeċijiet preżenti fis-sit (ara aktar ’il quddiem fit-taqsima 2.3.3) u għandhom jiddefinixxu l-kundizzjoni ta’ konservazzjoni mixtieqa tagħhom fis-sit. Dawn għandhom jirriflettu l-importanza tas-sit għaż-żamma jew għar-restawr tat-tipi ta’ ħabitats u tal-ispeċijiet preżenti fis-sit u għall-koerenza tan-Natura 2000. Barra minn hekk, dawn għandhom jirriflettu t-theddidiet ta’ degradazzjoni jew ta’ qerda li għalihom ikunu esposti l-ħabitats u l-ispeċijiet fis-sit, inklużi dawk miġjuba mit-tibdil fil-klima.

L-objettivi ta’ konservazzjoni fil-livell tas-siti għandhom jiddefinixxu l-kundizzjoni ta’ konservazzjoni mixtieqa tal-ispeċijiet u tat-tipi ta’ ħabitats fis-sit għall-massimizzazzjoni tal-kontribuzzjoni tiegħu għall-ilħuq ta’ FCS fil-livell xieraq. Kultant dawn jiġu definiti bħala sett ta’ miri li għandhom jintlaħqu tul ċertu perjodu ta’ żmien. Dawn il-miri għandhom ikunu stabbiliti skont il-valutazzjoni tal-konservazzjoni ta’ kull speċi u tip ta’ ħabitats fis-sit kif reġistrati fl-SDF.

L-objettivi ta’ konservazzjoni jistgħu jirriflettu l-prijoritajiet fi ħdan sit. Fil-kawża C-241/08, il-Qorti kkonkludiet li “d-determinazzjoni tal-għanijiet ta’ konservazzjoni u ta’ restawr, fil-kuntest tan-Natura 2000, tista’ teżiġi r-riżoluzzjoni ta’ kunflitti ta’ diversi għanijiet, kif ġustament tirrileva l-Avukat Ġenerali fil-punt 71 tal-konklużjonijiet.”

Importanti li ssir distinzjoni ċara bejn objettivi u miżuri. Pereżempju, l-objettivi ta’ konservazzjoni jistgħu jkunu mistennija li jkunu raġonevolment stabbli tul iż-żmien — tabilħaqq, f’ħafna mill-każijiet iridu jkunu miri fit-tul. Fl-istess ħin, il-miżuri ta’ konservazzjoni meħtieġa sabiex jintlaħqu dawk l-objettivi aktarx li jinbidlu, inkluż bħala tweġiba għal xejriet ta’ theddidiet li jinbidlu għas-siti u, sintendi, l-effetti, idealment pożittivi, tal-miżuri ta’ konservazzjoni li jkunu ttieħdu diġà.

Ladarba l-objettivi ta’ konservazzjoni jkunu ġew definiti għal sit tan-Natura 2000, ikun hemm xi flessibbiltà sabiex jiġu definiti u stabbiliti l-miżuri ta’ konservazzjoni. Jistgħu jiġu kkunsidrati diversi alternattivi (bl-użu ta’ għażla ta’ miżuri amministrattivi, kuntrattwali jew statutorji), li jqisu attivitajiet soċjoekonomiċi oħra fis-siti.

Eżempji ta’ objettivi ta’ konservazzjoni fil-livell tas-siti 1. Is-sit x intgħażel fid-dawl tal-importanza tiegħu għat-tip ta’ ħabitat: bwar seminaturali (6210). Skont l-SDF, it-tip ta’ ħabitat għandu kundizzjoni batuta ta’ konservazzjoni (immarkat bħala klassi C fl-SDF). Għaldaqstant, l-objettiv ta’ konservazzjoni għas-sit jista’ jkun li jiġi stabbilit sabiex tittejjeb il-konservazzjoni tat-tip ta’ ħabitat għall-klassi A — eċċellenti — fi żmien 10 snin, peress li t-tip ta’ ħabitat għandu stat ta’ konservazzjoni ferm sfavorevoli fi ħdan ir-reġjun. Il-miżuri ta’ konservazzjoni meħtieġa stabbiliti skont l-Artikolu 6(1) tfasslu biex jintlaħaq dak l-objettiv. 2. Is-sit y intgħażel minħabba li fih erja kbira ta’ torbiera umda tal-wiċċ li hi attiva u għolja (7110). Skont l-SDF, it-tip ta’ ħabitat jinsab f’kundizzjoni eċċellenti (immarkat bħala klassi A fl-SDF). Għaldaqstant, l-objettiv ta’ konservazzjoni għal dak is-sit ġie stabbilit sempliċiment biex tinżamm din il-kundizzjoni, għad li t-tipi ta’ ħabitats għandhom stat ta’ konservazzjoni sfavorevoli fi ħdan ir-reġjun. Ma ġiet stabbilita ebda miżura ta’ konservazzjoni skont l-Artikolu 6(1) peress li s-sit ma jeħtieġx xi miżura ta’ ġestjoni attiva biex tinżamm din il-kundizzjoni. Fil-prinċipju, objettivi ta’ konservazzjoni għandhom jiġu stabbiliti għal kull sit u għal kull speċi u tip ta’ ħabitat bi preżenza sinifikanti f’kull sit. Dawn għandhom ikunu bbażati fuq il-ħtiġijiet ekoloġiċi tal-ispeċijiet u tal-ħabitats preżenti u għandhom jiddefinixxu l-kundizzjoni ta’ konservazzjoni mixtieqa ta’ dawn l-ispeċijiet u t-tipi ta’ ħabitats fis-sit. Dawn għandhom ikunu stabbiliti skont il-valutazzjoni tal-konservazzjoni ta’ kull speċi u tip ta’ ħabitat kif reġistrati fil-Formola Standard tad-Data. L-objettivi ta’ konservazzjoni għandhom jirriflettu wkoll l-importanza tas-sit għall-koerenza tan-Natura 2000 biex kull sit jikkontribwixxi bl-aħjar mod sabiex jinkiseb FCS fil-livell ġeografiku xieraq fi ħdan il-medda kbira tal-ispeċijiet jew tat-tipi ta’ ħabitats rispettivi.

2.3.2. L-istabbiliment tal-miżuri ta’ konservazzjoni meħtieġa (24)

Il-miżuri ta’ konservazzjoni huma l-mekkaniżmi u l-azzjonijiet proprji li jridu jiġu implimentati għal sit tan-Natura 2000 bl-għan li jintlaħqu l-objettivi ta’ konservazzjoni tas-sit u jiġu indirizzati l-pressjonijiet u t-theddidiet li jaffaċċjaw l-ispeċijiet u l-ħabitats fi ħdan is-sit.

Skont l-Artikolu 6(1) “l-Istati Membri għandhom jistabilixxu l-miżuri ta’ konservazzjoni meħtieġa” li jikkorrispondu għall-ħtiġijiet ekoloġiċi tal-ħabitats u tal-ispeċijiet ta’ interess Komunitarju preżenti. Dan għandu jinftiehem li jfisser li jridu jittieħdu l-miżuri ta’ konservazzjoni meħtieġa kollha.

Dan hu kkonfermat mill-Qorti li ddikjarat li “[d-Direttiva] timponi l-adozzjoni ta’ miżuri ta’ konservazzjoni meħtieġa u dan jeskludi kull tip ta’ marġni ta’ diskrezzjoni f’dan ir-rigward lill-Istati Membri u jillimata l-eventwali possibbiltajiet regolamentari jew deċiżjonali tal-awtoritajiet nazzjonali fir-rigward tal-mezzi sabiex jimplementaw u tal-għażliet tekniċi li għandhom isiru fil-kuntest ta’ dawn il-miżuri. [Permezz] tat-termini użati fl-Artikolu 6(1) tad-Direttiva, il-leġiżlatur Komunitarju xtaq jimponi fuq l-Istati Membri l-obbligu li jieħdu l-miżuri ta’ konservazzjoni meħtieġa li jissodisfaw l-eżiġenzi ekoloġiċi tat-tipi ta’ ħabitat naturali u tal-ispeċi msemmija rispettivament fl-Annessi I u II tad-Direttiva” (kawża C-508/04, il-punti 76, 87).

Barra minn hekk, il-Qorti ddikjarat li “l-Artikolu 6(1) tad-Direttiva dwar il-ħabitats u l-Artikolu 4(1) u (2) tad-Direttiva dwar l-għasafar jeżiġu, għaliex inkella jkunu mċaħħda minn kull effett utli, kemm l-adozzjoni tal-miżuri ta’ konservazzjoni meħtieġa għaż-żamma ta’ stat ta’ konservazzjoni favorevoli tal-ħabitats u tal-ispeċi protetti fi ħdan is-sit ikkonċernat kif ukoll, u fuq kollox, l-implimentazzjoni effettiva tagħhom” (kawża C-441/17, il-punt 213).

L-obbligu hu li jiġu stabbiliti l-miżuri ta’ konservazzjoni meħtieġa, indipendentement minn jekk dawk il-miżuri jiġux applikati fi ħdan siti individwali, jew anki f’xi każijiet barra mill-fruntieri tas-siti jew fuq diversi siti. F’ċerti każijiet jista’ jkun li komponent sinifikanti tal-konformità ta’ Stat Membru mal-Artikolu 6(1) ikun dovut għal miżuri b’ambitu usa’ li xorta waħda jikkontribwixxu għal objettivi ta’ konservazzjoni speċifiċi għas-siti u jkunu adattati għall-ħtiġijiet ekoloġiċi tal-ħabitats u tal-ispeċijiet protetti fiż-ŻSK. Dan jista’ jkun partikolarment rilevanti għal siti marini fejn, pereżempju, regolamentazzjoni usa’ tal-attivitajiet tas-sajd (25) tista’ tkun element sinifikanti tal-konformità mal-Artikolu 6(1).

Elementi importanti li għandhom jiġu kkunsidrati meta jiġu stabbiliti l-miżuri ta’ konservazzjoni meħtieġa (26) Bażi tal-għarfien soda dwar il-kundizzjonijiet eżistenti fis-sit, il-qagħda tal-ispeċijiet u tal-ħabitats u il-pressjonijiet u t-theddidiet ewlenin li jistgħu jaffettwawhom, l-użi tal-art eżistenti u l-interessi tal-partijiet ikkonċernati, eċċ. Din l-informazzjoni għandha tinkludi l-post preċiż tal-karatteristiċi naturali ewlenin (tipi ta’ ħabitats u speċijiet); l-użi tal-art ewlenin u l-attivitajiet li jistgħu jinfluwenzaw il-qagħda ta’ konservazzjoni tal-ħabitats u tal-ispeċijiet rilevanti; l-identifikazzjoni tal-partijiet ikkonċernati rilevanti kollha li jridu jiġu involuti jew ikkonsultati fil-proċess ta’ ppjanar tal-ġestjoni; il-kunflitti potenzjali u l-modi u l-mezzi possibbli sabiex jiġu solvuti. Il-parteċipazzjoni, il-konsultazzjoni u l-komunikazzjoni fl-ippjanar u fit-tħejjija tal-ġestjoni tal-konservazzjoni ta’ sit tan-Natura 2000 jippermettu li jitqiesu l-fehmiet tan-nies li jgħixu u jaħdmu jew jużaw is-sit u jiżguraw l-involviment tal-partijiet ikkonċernati differenti fil-ġestjoni tas-sit, sabiex tissaħħaħ il-probabbiltà ta’ suċċess. Il-parteċipazzjoni tista’ sseħħ matul il-proċess kollu ta’ ppjanar tal-ġestjoni, mill-konsultazzjoni bikrija u l-involviment tal-partijiet ikkonċernati sabiex jiġu informati dwar l-objettivi ta’ konservazzjoni tas-sit u dwar l-importanza tiegħu, u sabiex jiġu ċċarati l-passi li jridu jittieħdu għall-ġestjoni xierqa. Dan jista’ jsir, pereżempju, permezz ta’ gruppi ta’ tmexxija jew permezz ta’ kumitati li jinvolvu lil awtoritajiet lokali u lil rappreżentanti ta’ sidien tal-art, ta’ utenti u ta’ operaturi ewlenin fis-sit tan-Natura 2000. Dan jeħtieġ organizzazzjoni effiċjenti tal-proċess, kollaborazzjoni tal-livelli ta’ politika differenti, biżżejjed persunal u baġit u għodod ta’ komunikazzjoni effettivi; metodi ta’ taħriġ immirat u metodi effettivi għar-riżoluzzjoni tal-kunflitti, kif ukoll il-faċilitazzjoni tal-proċess sħiħ minn “punt ta’ riferiment tas-sit” maħtur apposta, jistgħu jkunu ta’ valur miżjud kbir ukoll. Id-definizzjoni tal-miżuri ta’ konservazzjoni meħtieġa b’livell ta’ dettall suffiċjenti (min jagħmel xiex, meta u kif) tiffaċilita l-implimentazzjoni tagħhom u tista’ tevita kunflitti possibbli. Il-miżuri jridu jkunu realistiċi, kwantifikati, maniġġabbli u formulati b’mod ċar, filwaqt li jibbażaw fuq livell xieraq ta’ għarfien espert tekniku li jidentifika l-miżuri essenzjali u dawk li għalihom ikun hemm diversi għażliet alternattivi għall-implimentazzjoni li jkunu adattati għall-interessi lokali. Għandhom jiġu pprovduti l-post preċiż u deskrizzjoni tal-mezzi u tal-għodod meħtieġa għall-implimentazzjoni tagħhom, eż. permezz ta’ pjan ta’ ħidma flessibbli biżżejjed biex ikun jista’ jiġi rieżaminat u adattat skont kif ikun hemm bżonn. Importanti li tiġi stabbilita wkoll kronoloġija biex jiġu rieżaminati l-implimentazzjoni tal-miżuri ta’ konservazzjoni meħuda, l-adegwatezza tagħhom u l-progress fl-ilħuq tal-objettivi ta’ konservazzjoni. Ir-riżorsi meħtieġa għall-implimentazzjoni tal-miżuri ta’ konservazzjoni jridu jiġu kkunsidrati fi kwalunkwe strument ta’ ġestjoni għas-siti tan-Natura 2000, inkluż informazzjoni dwar l-ispejjeż stmati għall-implimentazzjoni u għall-monitoraġġ, għall-amministrazzjoni, għall-pagamenti ta’ kumpens eċċ., kif ukoll dwar ir-riżorsi umani u l-ħiliet meħtieġa, u l-istrumenti finanzjarji possibbli. Għalhekk, hemm bżonn li jiġu kkunsidrati d-diversi benefiċċji li jirriżultaw mill-invesitment f’Natura 2000 permezz tas-servizzi tal-ekosistema tiegħu. Id-diversi attivitajiet soċjoekonomiċi u l-interazzjonijiet tagħhom mal-ambjent naturali għandhom jiġu analizzati wkoll biex jiġu ddeterminati l-kostijiet u l-benefiċċji possibbli miksuba mill-ġestjoni tas-sit u mill-ħtieġa propja ta’ appoġġ finanzjarju. L-implimentazzjoni u l-komunikazzjoni effettivi jridu jiġu żgurati permezz ta’ mekkaniżmu li juri li l-miżuri meħtieġa mhumiex sempliċiment stabbiliti, iżda fil-fatt implimentati wkoll, u billi dawn ikunu pubblikament disponibbli (eż. fuq siti web jew reġistri uffiċjali) bħala sors ta’ informazzjoni għal kull min hu kkonċernat.

L-Artikolu 6(1) tad-Direttiva dwar il-Ħabitats jimponi obbligu biex jiġu stabbiliti u implimentati l-miżuri ta’ konservazzjoni meħtieġa li jikkorrispondu għall-ħtiġijiet ekoloġiċi tat-tipi ta’ ħabitats naturali u tal-ispeċijiet koperti mill-Anness I u mill-Anness II, fatt li jeskludi kwalunkwe diskrezzjoni f’dan ir-rigward min-naħa tal-Istati Membri.

2.3.3. Il-ħtiġijiet ekoloġiċi

L-Artikolu 6(1) jispeċifika li l-miżuri ta’ konservazzjoni meħtieġa jridu jaqblu “mal-ħtiġiet ekoloġiċi tat-tipi ta’ ħabitat naturali fl-Anness I u l-ispeċi fl-Anness II li hemm fis-siti”. Għaldaqstant, l-Istati Membri jridu jiddeterminaw il-miżuri ta’ konservazzjoni b’rabta mal-ħtiġijiet ekoloġiċi tat-tipi ta’ ħabitats naturali u tal-ispeċijiet.

Għalkemm id-Direttiva ma fiha ebda definizzjoni tal-“ħtiġiet ekoloġiċi”, l-iskop u l-kuntest tal-Artikolu 6(1) jindikaw li dawn jinvolvu l-ħtiġijiet ekoloġiċi kollha, inklużi kemm fatturi abijotiċi kif ukoll dawk bijotiċi, li jitqiesu neċessarji biex tiġi żgurata l-konservazzjoni tat-tipi ta’ ħabitats u tal-ispeċijiet, inklużi r-relazzjonijiet tagħhom mal-ambjent fiżiku (arja, ilma, ħamrija, veġetazzjoni, eċċ.) (27).

Dawn il-ħtiġijiet huma bbażati fuq għarfien xjentifiku u jistgħu jiġu ddefiniti biss każ b’każ, skont it-tipi ta’ ħabitats naturali fl-Anness I, l-ispeċijiet fl-Anness II, u s-siti li jospitawhom. Dan l-għarfien huwa essenzjali biex ikun possibbli li jitfasslu l-miżuri ta’ konservazzjoni, każ b’każ.

Il-ħtiġijiet ekoloġiċi jistgħu jvarjaw bejn speċi u oħra iżda anki, għall-istess speċi, bejn sit u ieħor. B’hekk, għall-friefet il-lejl inklużi fl-Anness II għad-Direttiva, il-ħtiġijiet ekoloġiċi jvarjaw bejn il-perjodu ta’ ibernazzjoni (meta jorqdu f’ambjenti taħt l-art, f’passaġġi fondi jew fil-postijiet tat-tibjit) u l-perjodu attiv, mir-rebbiegħa ’l quddiem (li matulu jitilqu mill-post fejn ibejtu fix-xitwa u jkomplu bl-attivitajiet tagħhom ta’ kaċċa għall-insetti). Għall-amfibju tal-Anness II Triturus cristatus, il-ħtiġijiet ekoloġiċi jvarjaw matul iċ-ċiklu tal-ħajja tiegħu. L-ispeċi tkun f’ibernazzjoni fl-art (kavitajiet, qasmiet), u mbagħad tbid fir-rebbiegħa u fil-bidu tas-sajf fl-għadajjar. Imbagħad titlaq mill-ambjent milwiem u tgħix fuq l-art matul is-sajf u l-ħarifa. Għaldaqstant, għall-istess speċi, il-ħtiġijiet ekoloġiċi jistgħu jvarjaw skont is-siti kkonċernati (akkwatiċi jew fuq l-art). Din l-ispeċi tgħix ukoll f’medda estensiva madwar l-Ewropa kollha, u dan ifisser li l-ħtiġijiet ekoloġiċi tagħha jistgħu jvarjaw minn parti waħda tal-medda tagħha għal oħra wkoll.

L-identifikazzjoni tal-ħtiġijiet ekoloġiċi tat-tipi ta’ ħabitats naturali fl-Anness I u tal-ispeċijiet fl-Anness II preżenti fis-siti hi r-responsabbiltà tal-Istati Membri. Dawn tal-aħħar jaf ikunu jixtiequ jiskambjaw l-għarfien tagħhom f’dan il-qasam, bl-appoġġ tal-Kummissjoni Ewropea u tal-Aġenzija Ewropea għall-Ambjent — Iċ-Ċentru Tematiku Ewropew dwar id-Diversità Bijoloġika.

Il-miżuri ta’ konservazzjoni meħtieġa jridu jaqblu mal-ħtiġijiet ekoloġiċi tat-tipi ta’ ħabitats naturali fl-Anness I u tal-ispeċijiet fl-Anness II preżenti fis-sit. Il-ħtiġijiet ekoloġiċi ta’ dawk it-tipi ta’ ħabitats naturali u l-ispeċijiet jinvolvu l-ħtiġijiet ekoloġiċi kollha li huma meqjusa neċessarji biex tiġi żgurata l-konservazzjoni tat-tipi ta’ ħabitats u tal-ispeċijiet. Dawn jistgħu jiġu ddefiniti każ b’każ biss u bl-użu tal-għarfien xjentifiku.

2.4. X’FORMA JISTGĦU JIEĦDU L-MIŻURI TA’ KONSERVAZZJONI MEĦTIEĠA?

Il-miżuri ta’ konservazzjoni jistgħu jieħdu l-forma ta’ “miżuri xierqa statutorji, amminstrattivi jew kuntrattwali…” u “jekk hemm bżonn”, il-forma ta’ “pjanijiet ta’ tmexxija xierqa”.

L-għażla hi f’idejn l-Istati Membri, f’konformità mal-prinċipju tas-sussidjarjetà. Id-Direttiva tistabbilixxi r-riżultati li għandhom jinkisbu, u tħalli f’idejn l-Istati Membri li jiddeċiedu kif jagħmlu dan fil-prattika. Spiss, l-għażliet differenti msemmija fl-Artikolu 6(1) jintużaw flimkien għall-ġestjoni tas-siti tan-Natura 2000.

Fil-każijiet kollha, ir-responsabbiltajiet għall-implimentazzjoni tal-miżuri ta’ konservazzjoni jridu jiġu definiti biċ-ċar, flimkien mar-riżorsi finanzjarji rilevanti.

2.4.1. Il-pjanijiet ta’ ġestjoni

Il-miżuri ta’ konservazzjoni neċessarji jistgħu jinvolvu “jekk hemm bżonn, pjanijiet ta’ tmexxija xierqa disinjati speċifikament għas-siti jew imdaħħla fil-pjanijiet ta’ żvilupp l-oħra”. It-tali pjanijiet ta’ ġestjoni għandhom jindirizzaw l-attivitajiet eżistenti kollha, li jinkludu attivitajiet kurrenti regolari bħall-attivitajiet agrikoli ta’ kuljum, filwaqt li pjanijiet u proġetti ġodda huma ttrattati taħt l-Artikolu 6(3) u 6(4).

B’mod ġenerali, il-pjanijiet ta’ ġestjoni fil-livell tas-siti jintużaw biex jiġu fformulati l-objettivi ta’ konservazzjoni tas-sit, fuq il-bażi ta’ analiżi tal-qagħda ta’ konservazzjoni tal-ispeċijiet u tal-ħabitats fis-sit u tal-pressjonijiet u tat-theddidiet li jaffaċċjaw, flimkien mal-miżuri meħtieġa biex jintlaħqu dawn l-objettivi. Il-pjanijiet ta’ ġestjoni spiss jintużaw bħala għodda li tiggwida lill-maniġers u lil partijiet interessati oħra fit-trattar tal-konservazzjoni tas-siti tan-Natura 2000, u li tinvolvi lill-partijiet ikkonċernati soċjoekonomiċi u lill-awtoritajiet differenti, inklużi l-komunitajiet lokali, is-sidien tal-art, il-bdiewa, is-sajjieda u gruppi interessati oħra, fl-implimentazzjoni tal-miżuri ta’ konservazzjoni meħtieġa li jkunu ġew identifikati.

Il-pjanijiet ta’ ġestjoni huma għodda siewja biex jiġi żgurat li l-implimentazzjoni tad-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 6(1) issir b’mod ċar u trasparenti, biex b’hekk il-partijiet ikkonċernati kollha jiġu informati dwar x’inhu l-għan li jrid jikseb Natura 2000 u biex ikunu involuti b’mod attiv f’din id-diskussjoni. Il-pjanijiet ta’ ġestjoni jistgħu jgħinu wkoll fl-identifikazzjoni tal-ħtiġijiet ta’ finanzjament għall-miżuri u fil-kisba ta’ integrazzjoni aħjar fi pjanijiet oħra.

Il-kliem “jekk hemm bżonn” jindika li l-pjanijiet ta’ ġestjoni mhux dejjem u bilfors ikunu meħtieġa. Jekk il-pjanijiet ta’ ġestjoni jintgħażlu minn Stat Membru, spiss ikun jagħmel sens li dawn jiġu stabbiliti qabel ma jiġu konklużi l-miżuri l-oħra msemmija fl-Artikolu 6(1), b’mod partikolari l-miżuri kuntrattwali. Il-miżuri kuntrattwali spiss jinvolvu relazzjoni bejn l-awtoritajiet kompetenti u s-sidien tal-art individwali, u jkunu limitati għal titli ta’ sjieda ta’ artijiet individwali li normalment ikunu iżgħar mis-sit. F’ċirkustanzi bħal dawn, pjan ta’ ġestjoni ffokat fuq is-sit jipprovdi qafas usa’, u l-kontenut tiegħu jipprovdi punt tat-tluq siewi għad-dettalji speċifiċi tal-miżuri kuntrattwali.

Il-pjanijiet ta’ ġestjoni jridu jkunu “xierqa” u “disinjati speċifikament għas-siti”, jiġifieri mmirati lejn is-siti tan-netwerk Natura 2000. Il-pjanijiet ta’ ġestjoni eżistenti għal kategoriji oħra ta’ żoni protetti (eż. parks nazzjonali jew naturali, eċċ.) mhux dejjem ikunu biżżejjed biex jindirizzaw il-ġestjoni ta’ siti tan-Natura 2000, u għalhekk għandhom jiġu adattati jew sostnuti b’miżuri ulterjuri sabiex jintlaħqu l-objettivi ta’ konservazzjoni speċifiċi tal-ispeċijiet u tat-tipi ta’ ħabitats ta’ interess Komunitarju preżenti fis-sit. Barra minn hekk, il-fruntieri ta’ tipi oħra ta’ żoni protetti u dawk tas-siti tan-Natura 2000 jaf ma jkunux jaqblu.

Il-pjanijiet ta’ ġestjoni jistgħu jkunu dokumenti waħedhom jew jistgħu jkunu “[mdaħħla] fil-pjanijiet ta’ żvilupp l-oħra”, f’konformità mal-prinċipju ta’ integrazzjoni tal-ambjent f’politiki oħra tal-UE. Fil-każ ta’ pjan integrat, importanti li jiġi żgurat li jiġu stabbiliti objettivi u miżuri ta’ konservazzjoni ċari għall-ħabitats u għall-ispeċijiet rilevanti preżenti fis-sit.

Il-pjanijiet ta’ ġestjoni għas-siti tan-Natura 2000 huma għodda siewja għall-iżgurar li l-implimentazzjoni tad-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 6(1) issir b’mod ċar u trasparenti, u bl-involviment tal-partijiet ikkonċernati. Dawn il-pjanijiet mhux dejjem ikunu meħtieġa, iżda jekk jintużaw, għandhom jitfasslu b’mod speċifiku għas-siti jew jiġu inkorporati fi pjanijiet ta’ żvilupp oħra fejn dawn ikunu jeżistu. Għandhom jindirizzaw l-attivitajiet magħrufa kollha, filwaqt li pjanijiet u proġetti ġodda jiġu indirizzati fl-Artikolu 6(3) u 6(4).

2.4.2. Miżuri statutorji, amministrattivi jew kuntrattwali

Il-frażi “jekk hemm bżonn” tirreferi biss għall-pjanijiet ta’ ġestjoni u mhux għall-miżuri statutorji, amministrattivi jew kuntrattwali li huma meħtieġa fil-każijiet kollha (kawża C-508/04, il-punt 71). B’hekk, anki jekk Stat Membru jqis li pjan ta’ ġestjoni mhuwiex meħtieġ, xorta waħda jkollu jieħu t-tali miżuri.

Il-qsim f’dawn it-tliet kategoriji ta’ miżuri jrid jiġi kkunsidrat f’sens ġenerali. Firxa ta’ miżuri tista’ tiġi kkunsidrata xierqa sabiex jintlaħqu l-objettivi ta’ konservazzjoni stabbiliti għal kull sit. Spiss din tinvolvi ġestjoni attiva, iżda f’ċerti każijiet, tista’ tinvolvi wkoll miżuri preventivi aktar passivi (eż. ġestjoni mingħajr intervent). Min-naħa l-oħra, dawn mhux bilfors ikunu miżuri ġodda, peress li jista’ jkun li l-miżuri eżistenti jitqiesu li jkunu biżżejjed jekk ikunu xierqa.

— Il-miżuri statutorji normalment isegwu mudell stipulat fil-liġi u jistgħu jissettjaw rekwiżiti speċifiċi b’rabta ma’ attivitajiet li jistgħu jkunu permessi, restritti jew ipprojbiti fis-sit.

— Il-miżuri amministrattivi jistgħu jissettjaw dispożizzjonijiet rilevanti b’rabta mal-implimentazzjoni ta’ miżuri ta’ konservazzjoni jew mal-awtorizzazzjoni ta’ attivitajiet oħrajn fis-sit.

— bejn awtoritajiet maniġerjali u sidien jew utenti tal-art.

Il-miżuri agroambjentali jew tal-forestrija-ambjentali jservu bħala eżempju tajjeb ta’ miżura kuntrattwali li tqis ir-rekwiżiti soċjoekonomiċi meta jiġu stabbiliti ftehimiet li jibbenefikaw lis-siti tan-Natura 2000. Dawn għandhom jitfasslu f’konformità mal-miżuri ta’ konservazzjoni stabbiliti għas-sit u fid-dawl tal-ilħuq tal-objettivi ta’ konservazzjoni tiegħu. — Ftehimiet agroambjentali mal-bdiewa fi ħdan il-Programmi ta’ Żvilupp Rurali jistgħu jintużaw bħala miżura kuntrattwali bl-għan li żżomm jew ittejjeb il-kundizzjoni ta’ konservazzjoni ta’ ċerti tipi ta’ ħabitats (eż. mergħat, bwar) u ta’ speċijiet fuq medda ta’ siti. — Miżuri tal-forestrija-ambjentali wkoll jistgħu jintużaw biex jiġu stabbiliti kuntratti u ftehimiet mas-sidien tal-foresti dwar il-ġestjoni tal-foresta biex tiġi ffavorita l-konservazzjoni tal-ħabitats u tal-ispeċijiet.

F’din il-perspettiva, il-fondi xierqa kollha tal-UE (eż. fondi għall-iżvilupp rurali u reġjonali kif ukoll il-programm LIFE (28)) għandhom jiġu kkunsidrati bħala mezz għall-implimentazzjoni ta’ dawn il-miżuri (29).

L-għażla bejn miżuri statutorji, amministrattivi jew kuntrattwali titħalla f’idejn l-Istati Membri. Dan hu konformi mal-prinċipju tas-sussidjarjetà. Madankollu, l-Istati Membri jridu jagħżlu tal-anqas waħda mit-tliet kategoriji, jiġifieri statutorji, amministrattivi, kuntrattwali.

M’hemmx ġerarkija bejn dawn it-tliet kategoriji. B’hekk, l-Istati Membri għandhom l-għażla li jużaw, f’sit tan-Natura 2000, kategorija waħda biss ta’ miżuri (eż. miżuri kuntrattwali biss) jew taħlita ta’ miżuri (eż. taħlita ta’ miżuri statutorji u kuntrattwali skont il-problemi ta’ konservazzjoni tat-tipi ta’ ħabitats naturali fl-Anness I u tal-ispeċijiet fl-Anness II preżenti fis-sit). Barra minn hekk, minbarra l-miżuri obbligatorji magħżula, l-Istati Membri jistgħu jistabbilixxu u jimplimentaw pjanijiet ta’ ġestjoni.

It-tliet kategoriji ta’ miżuri jiġu kwalifikati bħala “xierqa”. Dan il-kwalifikatur mhuwiex definit fid-Direttiva. Madankollu, fil-każ tal-Artikolu 6(1), il-miżuri statutorji, amministrattivi jew kuntrattwali huma inkorporati fi ħdan il-kunċett ta’ miżuri ta’ konservazzjoni. Il-kwalifikatur “xierqa” m’għandu ebda objettiv ieħor ħlief li jfakkar li jkun xi jkun it-tip ta’ miżura magħżul mill-Istati Membri, hemm obbligu li jiġi żgurat li din il-miżura tkun tikkorrispondi għall-ħtiġijiet ekoloġiċi tal-karatteristiċi fil-mira ta’ siti partikolari tan-Natura 2000, u tirrispetta l-għan ġenerali tad-Direttiva ddefinit fl-Artikolu 2(1) u (2).

Għaż-ŻSK, l-Istati Membri huma meħtieġa jistabbilixxu u jimplimentaw il-miżuri statutorji, amministrattivi jew kuntrattwali xierqa. Dawn iridu a) jikkorrispondu għall-ħtiġijiet ekoloġiċi tal-ħabitats fl-Anness I u tal-ispeċijiet fl-Anness II preżenti fis-siti u b) jissodisfaw l-għan ġenerali tad-Direttiva ta’ żamma jew ta’ restawr fi stat ta’ konservazzjoni favorevoli għall-ħabitats naturali u l-ispeċijiet ta’ fawna u ta’ flora ta’ interess Komunitarju.

3. L-ARTIKOLU 6(2)

Kjarifika tal-kunċetti ta’ teħid ta’ miżuri xierqa għall-evitar; id-deterjorament; u t-tfixkil

3.1. TEST

“L-Istati Membri għandhom jieħdu l-miżuri xierqa biex jevitaw, fiż-żoni speċjali ta’ konservazzjoni, id-deterjorament tal-ħabitat naturali u l-ħabitat tal-ispeċi kif ukoll it-tfixkil tal-ispeċi li għalihom ġew nominati ż-żoni, safejn dak it-tfixkil jista’ jkun sinifikanti meta jitqies skont l-għanjiet ta’ din id-Direttiva.”

3.2. KAMP TA’ APPLIKAZZJONI

L-artikolu jieħu bħala l-punt tat-tluq tiegħu l-prinċipju tal-prevenzjoni: “L-Istati Membri għandhom jieħdu l-miżuri xierqa biex jevitaw , fiż-żoni speċjali ta’ konservazzjoni, id-deterjorament… kif ukoll t-tfixkil…”.

Dawn il-miżuri jmorru lil hinn mill-miżuri ta’ ġestjoni meħtieġa għall-finijiet ta’ konservazzjoni, peress li dawn diġà huma koperti mill-Artikolu 6(1). Il-kliem “jevitaw” u “jista’ jkun sinifikanti” jisħqu fuq in-natura antiċipatorja tal-miżuri li jridu jittieħdu. Mhuwiex aċċettabbli li wieħed jistenna sa ma jseħħ id-deterjorament jew it-tfixkil qabel ma jieħu l-miżuri (kawża C-418/04 — ara wkoll taħt it-taqsima 4.4.1 l-interpretazzjoni ta’ “x’aktarx” fl-Artikolu 6(3)).

Dan l-artikolu għandu jiġi interpretat bħala wieħed li jeħtieġ li l-Istati Membri jieħdu l-azzjonijiet xierqa kollha biex jiżguraw li ma jseħħ ebda deterjorament jew tfixkil sinifikanti. Dan jeħtieġ li jiġi evitat kemm tfixkil naturali kkawżat mill-bniedem kif ukoll dak prevedibbli fil-ħabitats naturali u fil-ħabitats tal-ispeċijiet.

Il-kamp ta’ applikazzjoni ta’ dan l-artikolu hu usa’ minn dak tal-Artikoli 6(3) u 6(4) li japplikaw għal pjanijiet u għal proġetti biss. Dan japplika wkoll għat-twettiq tal-attivitajiet kurrenti kollha, bħall-agrikoltura, is-sajd jew il-ġestjoni tal-ilma, li jaf ma jaqgħux taħt il-kamp ta’ applikazzjoni tal-Artikolu 6(3) (30), flimkien ma’ pjanijiet u ma’ proġetti li diġà jkunu ġew awtorizzati fl-imgħoddi u li wara juru li aktarx li jwasslu għal deterjorament jew għal tfixkil (31). Jista’ japplika wkoll għall-implimentazzjoni ta’ pjanijiet jew ta’ proġetti li jkunu ġew awtorizzati qabel ma daħal fis-seħħ l-Artikolu 6(3) (C-399/14, il-punt 33).

L-Artikolu 6(2):

— jew avvenimenti fl-imgħoddi, fil-preżent jew fil-ġejjieni. Jekk attività diġà eżistenti f’ŻSK jew f’ŻPS aktarx li tikkawża deterjorament ta’ ħabitats naturali jew tfixkil għall-ispeċijiet li għalihom intgħażlet iż-żona, din trid tkun koperta mill-miżuri xierqa previsti fl-Artikolu 6(2) tad-Direttiva dwar il-Ħabitats jew fl-Artikolu 4(4) tad-Direttiva dwar l-Għasafar rispettivament, fejn applikabbli. Dan jista’ jkun jeħtieġ, jekk ikun xieraq, li jitwaqqaf l-impatt negattiv jew billi titwaqqaf l-attività u/jew billi jittieħdu miżuri ta’ mitigazzjoni jew ta’ restawr. Dan jista’ jsir permezz ta’ valutazzjoni ex post. Dan hu sostnut mill-kawża Owenduff (C-117/00, il-punti 28-30) (32), li fiha l-Qorti ddikjarat li l-Artikolu 6(2) inkiser għaliex ma kinux ġew adottati miżuri għall-prevenzjoni tad-deterjorament, f’ŻPS, tal-ħabitats tal-ispeċijiet li għalihom tkun intgħażlet iż-ŻSK. Il-Qorti ddikjarat ukoll li, billi tipprovdi b’mod ġenerali li ċerti attivitajiet imwettqa skont il-kundizzjonijiet u fiż-żoni awtorizzati mil-liġijiet u mir-regolamenti fis-seħħ ma jikkostitwux attivitajiet li jikkawżaw tfixkil jew li jkollhom tali effett, Stat Membru jonqos milli jissodisfa l-obbligi tiegħu skont l-Artikolu 6(2) tad-Direttiva dwar il-Ħabitats (kawża C-241/08, il-punt 76).

— Mhuwiex limitat għal atti intenzjonati, iżda jista’ jkopri wkoll kwalunkwe avveniment possibbli li jista’ jseħħ (nirien, għargħar, eċċ.), dment li jkunu prevedibbli — pereżempju, jekk ikollhom tendenza li jseħħu kull ftit snin (33). F’każ ta’ katastrofi, dan jikkonċerna biss l-obbligu li jittieħdu miżuri prekawzjonarji (relattivi) biex jitnaqqas ir-riskju ta’ tali katastrofi dment li dawn ikunu jistgħu jxekklu l-għan tad-Direttiva. — Mhuwiex limitat għal attivitajiet tal-bniedem. Fil-kawża C-6/04, il-punt 34, il-Qorti qieset li “għall-implimentazzjoni tal-Artikolu 6(2) tad-Direttiva dwar il-ħabitats, jista’ jkun neċessarju li jittieħdu kemm miżuri intiżi sabiex jiġu evitati d-danni u l-problemi esterni kkawżati mill-bniedem kif ukoll miżuri intiżi sabiex jiġu evitati żviluppi naturali li jistgħu jiddeterjoraw l-istat ta’ konservazzjoni ta’ speċi u ta’ ħabitats naturali fiż-ŻSK”. Pereżempju fil-każ ta’ suċċessjoni naturali jew ta’ effetti tat-tibdil fil-klima, ikollhom jittieħdu miżuri biex jitwaqqaf jew jiġi miġġieled dan il-proċess jekk jitqies li dan ikollu impatt negattiv fuq l-ispeċijiet u fuq t-tipi ta’ ħabitats li għalihom ikun intgħażel is-sit. Skont dan, sitwazzjonijiet naturalment dinamiċi, kif ukoll modifiki marbuta mat-tibdil fil-klima (eż. tlugħ fil-livell tal-baħar, għajbien ta’ speċijiet jew speċijiet li jaslu ġodda) għandhom jiġu vvalutati każ b’każ (34).

Il-leġiżlatur ippreveda ċerti limiti għar-responsabbiltà tal-Istati Membri:

— Limitu spazjali — il-miżuri jkunu mmirati biss lejn l-ispeċijiet u l-ħabitats li jinsabu “fiż-ŻSK”. Min-naħa l-oħra, dawn jaf ikollhom bżonn jiġu implimentati barra ż-ŻSK jekk avvenimenti esterni jista’ jkollhom impatt fuq l-ispeċijiet u l-ħabitats ġewwa ż-ŻSK. Pereżempju, fil-każ ta’ tifrix tossiku li jaffettwa art mistagħdra, l-applikazzjoni tal-Artikolu 6(2) tkun teħtieġ li jkunu ttieħdu l-miżuri preventivi kollha biex jiġi evitat it-tifrix, anki jekk il-post fejn iseħħ ikun imbiegħed mill-art mistagħdra. Tabilħaqq, l-artikolu ma jispeċifikax li l-miżuri jridu jkunu ttieħdu fiż-ŻSK, iżda li għandhom jevitaw deterjorament fiż-ŻSK. L-istess loġika tapplika għaż-ŻPS.

— Limitu tal-ħabitats u tal-ispeċijiet ikkonċernati — il-miżuri xierqa jikkonċernaw biss ħabitats u speċijiet “li għalihom ġew nominati ż-żoni”. B’mod partikolari, il-ħabitats u l-ispeċijiet ikkonċernati mill-miżuri li jridu jittieħdu huma dawk identifikati fil-Formoli Standard tad-Data tan-Natura 2000 (ara t-taqsimiet 2.2 u 4.6.3). Għaldaqstant, l-għan mhuwiex li jittieħdu miżuri ta’ protezzjoni ġenerali, iżda li jittieħdu miżuri ffokati fuq l-ispeċijiet u fuq il-ħabitats li ġġustifikaw l-għażla tas-sit (jiġifieri dawk reġistrati bħala li għandhom preżenza sinifikanti fl-SDF u identifikati fl-att ta’ nomina). B’hekk, it-tfixkil u/jew id-deterjorament jiġu determinati b’referenza għall-informazzjoni komunikata mill-Istati Membri u jintużaw biex tiġi żgurata l-koerenza tan-netwerk Natura 2000 għall-ispeċijiet u għall-ħabitats ikkonċernati.

L-Istati Membri huma meħtieġa jieħdu miżuri preventivi biex jevitaw deterjorament u tfixkil b’rabta ma’ avveniment, attività jew proċess prevedibbli. Dawn il-miżuri japplikaw għall-ispeċijiet u għall-ħabitats kollha li għalihom ġew nominati s-siti, u għandhom jiġu implimentati wkoll, jekk ikun hemm bżonn, barra mis-siti.

3.3. XI TFISSER LI “JITTIEĦDU MIŻURI XIERQA GĦALL-EVITAR…”?

L-Artikolu 6(2) jirrikjedi li l-Istati Membri “jieħdu l-miżuri xierqa biex jevitaw…”. Diversi kawżi tal-Qorti ċċaraw it-tip ta’ reġim ta’ protezzjoni legali li jrid jiġi stabbilit għall-finijiet tal-Artikolu 6(2) tad-Direttiva dwar il-Ħabitats. B’mod partikolari jenfasizzaw il-ħtieġa li r-reġim legali jkun speċifiku, koerenti u komplut, kapaċi jiżgura l-ġestjoni sostenibbli u l-protezzjoni effettiva tas-siti kkonċernati (C-293/07, il-punti 26–29) (35).

Il-Qorti identifikat ukoll ksur f’każijiet li fihom ir-reġim fis-seħħ kien “ġenerali wisq u ma kienx jikkonċerna speċifikament iż-ŻPS jew l-ispeċi li jgħixu fiha” (C-166/04, il-punt 15), fejn id-dispożizzjonijiet jistgħu jidħlu fis-seħħ “biss wara li l-attivitajiet inkwistjoni jkunu diġà nbdew u għalhekk wara li d-deterjoramenti eventwali jkunu diġà pproduċew ruħhom” (C-418/04, il-punt 208), jew fejn iż-ŻPS ġew sottomessi għal “reġimi legali eteroġeni li ma tawx protezzjoni suffiċjenti liż-ŻPS” (C-293/07, il-punt 26).

F’ċerti każijiet, is-sempliċi ftuħ ta’ proċedimenti kriminali kontra l-parti responsabbli għad-deterjorament/għat-tfixkil jew l-impożizzjoni ta’ multi kontra t-tali parti jaf ma jkunux biżżejjed biex Stat Membru jiżgura konformità mal-Artikolu 6(2) (C-504/14, il-punti 55 u 56).

Skont il-Qorti, “it-terminu ‘miżuri xierqa’ li jinsab fl-Artikolu 6(2) tad-Direttiva dwar il-Ħabitats jimplika li l-Istati Membri jgawdu minn diskrezzjoni meta japplikaw dik id-dispożizzjoni. [Għandu] jitfakkar li attività hija konformi [mal-Artikolu 6(2) tad-Direttiva dwar il-Ħabitats] biss jekk jiġi garantit li hija ma toħloq ebda tfixkil li jista’ jaffettwa b’mod sinifikattiv l-għanijiet ta’ din id-Direttiva[, b’mod partikolari l-objettivi ta’ konservazzjoni tagħha]” (sentenza f’Il-Kummissjoni vs Spanja, C-404/09 il-punt 126 u l-ġurisprudenza ċċitata fiha). Il-Qorti tiddikjara wkoll li “jekk eżami a posteriori, abbażi tal-Artikolu 6(2) tad-Direttiva ‘Ħabitats’, għandu jitwettaq, f’dan il-każ, bħala ‘miżura xierqa’ skont din id-dispożizzjoni, dan l-eżami għandu jiddefinixxi b’mod iddettaljat liema riskji ta’ deterjorament jew tfixkil jista’ jkollhom effett sinifikattiv fis-sens tal-imsemmija dispożizzjoni toħloq l-eżekuzzjoni tal-pjan jew tal-proġett ikkonċernat u jitwettaq konformement għar-rekwiżiti tal-Artikolu 6(3) ta’ din id-Direttiva” (C-399/14, il-punti 40, 41, 54).

Ir-reġim legali skont l-Artikolu 6(2) irid ikun speċifiku, koerenti u komplut, u kapaċi jiżgura l-protezzjoni effikaċi tas-siti kkonċernati. L-Istati Membri jgawdu diskrezzjoni meta jieħdu passi xierqa biex jimplimentaw l-Artikolu 6(2), dment li jkun garantit li ma jkun ser iseħħ ebda deterjorament u tfixkil. Jekk ikun hemm bżonn li jsir rieżami ta’ pjan jew ta’ proġett biex tinżamm konformità mad-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 6(2), dan irid isir f’konformità mar-rekwiżiti tal-Artikolu 6(3).

3.4. L-IMPLIMENTAZZJONI TVARJA GĦAD-DETERJORAMENT U GĦAT-TFIXKIL?

F’termini ta’ tfixkil tal-ispeċijiet, l-Artikolu 6(2) jispeċifika li l-passi xierqa jridu jittieħdu sabiex jiġi evitat “safejn dak it-tfixkil jista’ jkun sinifikanti meta jitqies skont l-għanijiet ta’ din id-Direttiva”.

It-tfixkil inkwistjoni jrid ikun rilevanti għall-qagħda ta’ konservazzjoni (u jħalli impatt fuq it-tali qagħda) tal-ispeċijiet b’rabta mal-objettivi tad-Direttiva. Għaldaqstant, l-Istati Membri jridu jiddeterminaw jekk tfixil huwiex sinifikanti b’rabta ma’ dawn l-objettivi.

Madankollu, f’termini ta’ deterjorament tal-ħabitats (li hu relatat kemm mal-ħabitats naturali kif ukoll mal-ħabitats tal-ispeċijiet), l-effett b’rabta mal-objettivi tad-Direttiva mhuwiex imsemmi b’mod espliċitu fit-test tal-Artikolu 6(2). Hu sempliċiment iddikjarat li d-deterjorament tal-ħabitats irid jiġi evitat.

Jista’ jidher diffiċli li jiġi vvalutat id-deterjorament f’termini assoluti mingħajr referenza għal limiti li jistgħu jitkejlu. Madankollu, rigward id-deterjorament għall-objettivi ta’ konservazzjoni fil-livell tas-siti, li jikkontribwixxu għall-kisba tal-objettivi tad-Direttiva, jaf jagħmilha possibbli li jiġu interpretati l-limiti ta’ dak li jikkostitwixxi deterjorament (ara t-taqsima 3.5.1).

L-Artikolu 6(2) u (3) tad-Direttiva dwar il-Ħabitats irid jiġi interpretat bħala totalità koerenti, u huwa mfassal sabiex jiżgura l-istess livell ta’ protezzjoni tat-tipi ta’ ħabitats u tal-ħabitats tal-ispeċijiet (C-258/11, il-punt 32; C-521/12, il-punt 19; C-387&388). Għaldaqstant, il-valutazzjoni tad-deterjorament, jekk ikun hemm bżonn, għandha ssegwi kriterji u metodi simili għal dawk użati fl-applikazzjoni tal-Artikolu 6(3) (ara wkoll C-399/14. il-punt 54).

Il-kundizzjoni ta’ konservazzjoni ta’ tip ta’ ħabitat jew ta’ ħabitat ta’ speċi preżenti f’sit tista’ tiġi vvalutata fl-isfond tal-kundizzjoni ta’ konservazzjoni tiegħu kif previst fil-Formola Standard tad-Data tan-Natura 2000, soġġetta għall-fatt li din tkun aġġornata.

F’sit partikolari, il-kundizzjoni ta’ konservazzjoni għandha tirrifletti n-natura dinamika tal-ħabitats u tal-ispeċijiet ikkonċernati.

Tfixkil ta’ speċi jrid jiġi evitat sa fejn jista’ jkun sinifikanti b’rabta mal-objettivi tad-Direttiva. Min-naħa l-oħra, id-deterjorament ta’ ħabitat naturali jew ta’ ħabitat ta’ speċi mhuwiex kwantifikat mill-ħtieġa li jkun sinifikanti b’rabta mal-objettivi tad-Direttiva, u jrid sempliċiment jiġi evitat għalkollox. Id-deterjorament u t-tfixkil għandhom jiġu vvalutati fl-isfond tal-objettivi ta’ konservazzjoni tas-sit u tal-kundizzjoni ta’ konservazzjoni tal-ispeċi u tat-tipi ta’ ħabitats preżenti fis-sit bl-użu tal-istess kriterji bħal dawk użati fil-proċedura tal-Artikolu 6(3). Dan il-kunċett għandu jiġi interpretat b’mod dinamiku, skont l-evoluzzjoni tal-kundizzjoni ta’ konservazzjoni tal-ħabitat jew tal-ispeċi f’dak is-sit.

3.5. INDIKATURI TA’ DETERJORAMENT U TA’ TFIXKIL

L-Istati Membri jridu jieħdu miżuri protettivi xierqa biex iżommu l- karatteristiċi ekoloġiċi tas-siti tan-Natura 2000 minn meta jiġu proposti bħala siti ta’ interess Komunitarju.

Il-Qorti kkonfermat dan fil-kawża Bund (C-244/05, il-punt 45): “…għandu jiġi mfakkar li, konformement mal-ewwel stadju tal-Anness III tad-Direttiva, il-karatteristiċi ekoloġiċi ta’ sit identifikat mill-awtoritajiet nazzjonali kompetenti jirriflettu l-kriterji ta’ evalwazzjoni li huma imsemmija, jiġifieri kemm hu rappreżentattiv it-tip ta’ ħabitat, l-erja tiegħu, l-istruttura tiegħu u l-funzjonijiet tiegħu, id-daqs u d-densità tal-popolazzjoni tal-ispeċi preżenti fis-sit, il-karatteristiċi tal-ħabitat li huma importanti għall-ispeċi kkonċernati, il-grad ta’ iżolament tal-popolazzjonijiet tal-ispeċi preżenti fis-sit kif ukoll il-valur tas-sit għall-konservazzjoni tat-tip tal-ħabitat u tal-ispeċi kkonċernati”.

Minn dan isegwi li l-karatteristiċi ekoloġiċi tas-sit ma jistgħux jitħallew jiddeterjoraw f’livell anqas minn dak li kellhom fil-mument tan-nomina. F’każ li tkun inkisbet kundizzjoni aħjar, din il-kundizzjoni mtejba għandha tkun ir-referenza. Bħala regola ġenerali, f’sit partikolari, tfixkil jew deterjorament jiġi vvalutat każ b’każ, bl-użu tal-indikaturi (ara aktar ’il quddiem) fir-rigward tas-sinifikat tat-tibdil tagħhom fil-valur (36).

3.5.1. Deterjorament tat-tipi ta’ ħabitats u tal-ħabitats ta’ speċijiet

Id-deterjorament hu kwalunkwe forma ta’ degradazzjoni li taffettwa ħabitat. L-Istat Membru jrid jikkunsidra l-influwenzi kollha fuq l-ambjent li jospita l-ħabitats (spazju, ilma, arja, tipi ta’ ħamrija). Jekk dawn l-influwenzi jwasslu biex jagħmlu l-parametri għall-ħabitat agħar milli kien qabel, jista’ jitqies li jkun seħħ id-deterjorament.

Importanti li jitfakkar li r-rekwiżit li jiġi evitat id-deterjorament ma japplikax biss għat-tipi ta’ ħabitats elenkati fl-Anness I għad-Direttiva dwar il-Ħabitats li għalihom ikun ġie nominat is-sit, iżda anki għall-ħabitats tal-ispeċijiet elenkati fl-Anness II għad-Direttiva dwar il-Ħabitats u fl-Anness I għad-Direttiva dwar l-Għasafar, u tal-ispeċijiet migratorji koperti mill-Artikolu 4(2) tad-Direttiva dwar l-Għasafar, li għalihom ikun ġie nominat is-sit.

Biex jivvaluta dan id-deterjorament, wieħed jista’ jirreferi għall-objettivi ta’ konservazzjoni tas-sit u għall-karatteristiċi ekoloġiċi tas-sit li jistgħu jwasslu biex jintgħażel bħala SIK (f’konformità mal-kriterji tal-għażla fl-Anness III għad-Direttiva) jew bħala ŻPS.

Dawn il-karatteristiċi ekoloġiċi għat-tipi ta’ ħabitats huma reġistrati fl-SDF bl-użu tal-parametri li ġejjin (37):

— Il-grad ta’ rappreżentattività tat-tip ta’ ħabitat — dan ikejjel “kemm hu tipiku” tip ta’ ħabitat. Dan għandu jintrabat mal-manwal ta’ interpretazzjoni tat-tipi ta’ ħabitats (38) tal-Anness I peress li dan il-manwal jipprovdi definizzjoni ta’ kull tip ta’ ħabitat, flimkien ma’ indikazzjoni tal-ispeċijiet karatteristiċi u ta’ elementi rilevanti oħra. Kwalunkwe avveniment, attività jew proċess li jwassal biex it-tip ta’ ħabitat jitlef ir-rappreżentattività tiegħu għandu jiġi vvalutat bħala deterjorament.

— Is- superfiċje tal-ħabitat fis-sit u s-superfiċje relattiva tagħha meta mqabbla mal-erja totali koperta mit-tip ta’ ħabitat fi ħdan it-territorju nazzjonali. Kwalunkwe avveniment, attività jew proċess li jikkontribwixxi għat-tnaqqis fid-daqs, fi ħdan is-sit, tat-tip ta’ ħabitat jew tal-ħabitat tal-ispeċijiet li għalihom ġie nominat dan is-sit, għandu jitqies bħala deterjorament.

— Il- grad ta’ konservazzjoni tal-istruttura u l-funzjonijiet tat-tip ta’ ħabitat naturali kkonċernat u l-possibbiltajiet ta’ restawr tiegħu.

Jistgħu japplikaw kunsiderazzjonijiet simili fil-każ ta’ ħabitats ta’ speċijiet, eż. artijiet mistagħdra għall-għasafar. Kwalunkwe indeboliment ta’ kwalunkwe wieħed minn dawn il-fatturi li huma neċessarji għaż-żamma fit-tul tal-ħabitats u tal-ħabitats tal-ispeċijiet jista’ jitqies bħala deterjorament, eż. deterjorament jista’ jiġi kkawżat mhux biss mit-tnaqqis fiżiku tal-ħabitats fid-daqs iżda anki mit-telf tal-kwalità bħala sit ta’ tgħammir, ta’ tagħlif, ta’ mistrieħ jew ta’ waqfien fit-tul (staging) għall-ispeċijiet.

Ovvjament, il-funzjonijiet neċessarji għaż-żamma fit-tul jiddependi mill-ħabitat ikkonċernat. L-Istati Membri jridu jkunu jafu dawn ir-rekwiżiti (permezz ta’ studji, ġbir ta’ data, eċċ.) peress li l-Artikolu 6(1) jipprovdi li dawn iridu jieħdu miżuri “li jaqblu mal-ħtiġiet ekoloġiċi tat-tipi ta’ ħabitat naturali fl-Anness I u l-ispeċi fl-Anness II”.

Id-deterjorament tal-ħabitats iseħħ f’sit fejn iż-żona koperta mit-tip ta’ ħabitat jew mill-ħabitat tal-ispeċijiet f’dan is-sit titnaqqas, jew l-istruttura speċifika u l-funzjonijiet neċessarji għaż-żamma fit-tul ta’ dak il-ħabitat jew tal-istatus tal-ispeċijiet li huma assoċjati ma’ dan il-ħabitat jitnaqqsu meta mqabbla mal-kundizzjoni inizjali jew restawrata tagħhom. Din il-valutazzjoni ssir skont l-objettivi ta’ konservazzjoni tas-sit u l-kontribuzzjoni tiegħu għall-koerenza tan-netwerk.

3.5.2. Tfixkil tal-ispeċijiet

Għall-kuntrarju tad-deterjorament, it-tfixkil ma jaffettwax il-kundizzjonijiet fiżiċi ta’ sit b’mod dirett; dan jikkonċerna l-ispeċijiet u jista’ jkun limitat fiż-żmien (storbju, sors tad-dawl, eċċ.). Għaldaqstant, l-intensità, id-durata u l-frekwenza tar-ripetizzjoni tat-tfixkil huma parametri importanti.

Sabiex jiġi vvalutat jekk tfixkil huwiex sinifikanti b’rabta mal-objettivi tad-Direttiva, tista’ ssir referenza għad-definizzjoni tal-qagħda ta’ konservazzjoni favorevoli ta’ speċi mogħtija fl-Artikolu 1(i), fuq il-bażi tal-fatturi li ġejjin:

— “ L-informazzjoni fuq iċ-ċaqliq tal-popolazzjoni konċernata jindikaw li qed tieħu ħsieb tagħha nnifsha fit-tul bħala komponent vjabbli tal-ħabitat naturali tagħha”. Kwalunkwe avveniment, attività jew proċess li jikkontribwixxi għat-tnaqqis fit-tul tal-popolazzjoni tal-ispeċijiet fis-sit jista’ jitqies bħala tfixkil sinifikanti.

— “Il- firxa naturali tal-ispeċi la qiegħda titnaqqas u lanqas m’għandha xejra li titnaqqas fil-ġejjieni prevedibbli”. Kwalunkwe avveniment, attività jew proċess li jikkontribwixxu għat-tnaqqis jew għar-riskju ta’ tnaqqis tal-firxa tal-ispeċijiet fi ħdan is-sit jista’ jitqies bħala tfixkil sinifikanti.

— “Hemm, u x’aktarx jibqa’ jkun hemm, ħabitat naturali kbir biżżejjed biex iżomm il- popolazzjonijiet tagħha fit-tul”. Kwalunkwe avveniment, attività jew proċess li jikkontribwixxi għat-tnaqqis fid-daqs tal-ħabitat disponibbli tal-ispeċijiet jista’ jitqies bħala tfixkil sinifikanti.

F’dak ir-rigward, effetti bħal storbju, vibrazzjonijiet u iżolament ta’ subpopolazzjonijiet ta’ speċi kapaċi jikkawżaw tfixkil sinifikanti għal dik l-ispeċi. Għaldaqstant, nuqqas min-naħa ta’ Stat Membru biex jieħu miżuri xierqa sabiex jipprevjenihom jikkostitwixxi nuqqas ta’ ssodisfar tal-obbligi skont l-Artikolu 6(2) tad-Direttiva dwar il-Ħabitats (kawża C-404/09).

Fatturi bħall-intensità, il-frekwenza u d-durata tat-tfixkil jistgħu jitqiesu biex jiġi determinat is-sinifikat tiegħu, li jista’ jvarja minn speċi għall-oħra u skont iż-żminijiet u l-kundizzjonijiet differenti (eż. riżorsi tal-ikel, jew permezz tal-preżenza ta’ biżżejjed żoni mhux imfixkla fl-inħawi).

Tfixkil ta’ speċi jseħħ f’sit minħabba avvenimenti, attivitajiet jew proċessi li, fi ħdan sit, jikkontribwixxu għal tnaqqis fit-tul fil-popolazzjoni tal-ispeċi, għal tnaqqis jew għal riskju ta’ tnaqqis fil-firxa tagħha, jew għal tnaqqis fil-ħabitat disponibbli tagħha. Din il-valutazzjoni ssir skont l-objettivi ta’ konservazzjoni tas-sit u l-kontribuzzjoni tiegħu għall-koerenza tan-netwerk.

4. L-ARTIKOLU 6(3)

Kjarifika tal-kunċetti ta’ pjan jew proġett, ta’ probabbiltà ta’ avvenimenti sinifikanti, ta’ valutazzjoni xierqa, ta’ objettivi ta’ konservazzjoni tas-sit; effetti kumulattivi, awtoritajiet kompetenti, opinjoni tal-pubbliku, integrità tas-sit

4.1. TEST

“Kull pjan jew proġett li mhux marbut direttament ma’ jew li ma hux meħtieġ għat-tmexxija tas-sit iżda li x’aktarx se jkollu effett sinifikanti fuqu, jew b’mod individwali jew inkella flimkien ma’ xi pjanijiet jew proġetti oħra, għandu jkun suġġett għal evalwazzjoni xierqa tal-implikazzjonijiet tiegħu għas-sit in vista tal-għanjiet ta’ konservazzjoni tas-sit. Fl-isfond tar-riżultati tal-evalwazzjoni tal-implikazzjonijiet għas-sit u skont id-dispożizzjonijiet tal-paragrafu 4, l-awtoritajiet nazzjonali kompetenti għandhom jaqblu dwar il-pjan jew il-proġett biss wara li jkunu żguraw li dan ma jaffettwax ħażin l-integrità tas-sit konċernat u, jekk xieraq, wara li jkunu raw l-opinjoni tal-pubbliku ġenerali.”

4.2. KAMP TA’ APPLIKAZZJONI

Rigward l-iskop u l-kuntest, ir-rwol tat-tielet u tar-raba’ paragrafi tal-Artikolu 6 jrid jiġi kkunsidrat b’rabta ma’ dak tal-ewwel (jew, fil-każ ta’ ŻPS, ma’ dak tal-ewwel u tat-tieni paragrafi tal-Artikoli 3 u 4 tad-Direttiva dwar l-Għasafar) u tat-tieni paragrafi tal-Artikolu 6. B’mod partikolari, importanti li jitfakkar li, anki jekk jiġi determinat li inizjattiva jew attività ma taqax fil-kamp ta’ applikazzjoni tal-Artikolu 6(3), xorta waħda jkun neċessarju li din issir kompatibbli mad-dispożizzjonijiet l-oħra msemmija aktar ’il fuq.

Jista’ jiġi nnotat li l-attivitajiet li jikkontribwixxu għall-objettivi ta’ konservazzjoni tas-sit jew li huma kompatibbli ma’ dawn diġà jaf ikunu koperti mill-Artikolu 6(1) u (2) — pereżempju, prattiki tal-biedja tradizzjonali li jsostnu tipi ta’ ħabitats u speċijiet partikolari. Id-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 6(3) u (4) jikkostitwixxu forma ta’ reġim ta’ ħruġ ta’ permessi, li jistabbilixxu ċ-ċirkustanzi li fi ħdanhom jistgħu jkunu jew ma jkunux permessi l-pjanijiet u l-proġetti b’effetti negattivi sinifikanti probabbli fuq siti tan-Natura 2000. B’hekk, dawn jiżguraw li l-ħtiġijiet ekonomiċi u ħtiġijiet oħra mhux ekoloġiċi jkunu jistgħu jiġu kkunsidrati bis-sħiħ fid-dawl tal-objettivi ta’ konservazzjoni tas-sit.

L-Artikolu 6(3) jiddefinixxi proċedura mqassma fi stadji għall-kunsiderazzjoni tal-pjanijiet u tal-proġetti (39).

(a) L-ewwel parti ta’ din il-proċedura tikkonsisti fi stadju ta’ qabel il-valutazzjoni (“skrinjar”) biex, l-ewwel nett, jekk jiġi ddeterminat il-pjan jew il-proġett huwiex direttament marbut mas-sit jew huwiex neċessarju għall-ġestjoni tiegħu, u, it-tieni, jekk huwiex probabbli li jkollu effett sinifikanti fuq is-sit; hi regolata mill-ewwel sentenza tal-Artikolu 6(3).

(b) It-tieni parti tal-proċedura, regolata mit-tieni sentenza tal-Artikolu 6(3), hi relatata mal-valutazzjoni xierqa u mad-deċiżjoni tal-awtoritajiet nazzjonali kompetenti.

It-tielet parti tal-proċedura (regolata mill-Artikolu 6(4)) tkun involuta jekk, minkejja valutazzjoni negattiva, ikun propost li pjan jew proġett ma jiġix rifjutat iżda jingħata kunsiderazzjoni ulterjuri. F’dan il-każ, l-Artikolu 6(4) jippermetti derogi mill-Artikolu 6(3) f’ċerti kundizzjonijiet.

L-applikabbiltà tal-proċedura, u sa fejn din tapplika, tiddependi minn diversi fatturi, u fis-sekwenza tal-istadji, kull stadju jkun influwenzat mill-istadju ta’ qabel. Għaldaqstant, l-ordni li fih jiġu segwiti l-istadji hu essenzjali għall-applikazzjoni korretta tal-Artikolu 6(3).

Rigward l-ambitu ġeografiku, id-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 6(3) mhumiex ristretti għal pjanijiet u għal proġetti li jseħħu b’mod esklużiv f’sit protett jew li jkopru tali sit; dawn huma mmirati wkoll lejn pjanijiet u proġetti li jinsabu barra mis-sit iżda li aktarx li jkollhom effett sinifikanti fuqu minkejja d-distanza tagħhom mis-sit inkwistjoni (kawżi C-98/03, il-punt 51 u C-418-04, il-punti 232, 233).

Barra minn hekk, il-Qorti ddikjarat li l-Artikolu 6(3) tad-Direttiva dwar il-Ħabitats ma jipprekludix miżura protettiva nazzjonali aktar strinġenti li tista’, pereżempju, timponi projbizzjoni assoluta ta’ ċertu tip ta’ attività, mingħajr ebda ħtieġa li ssir valutazzjoni tal-impatt ambjentali tal-proġett jew tal-pjan individwali fuq is-sit tan-Natura 2000 ikkonċernat (C-2/10, il-punti 39-75).

L-Artikolu 6(3) jiddefinixxi proċedura mqassma fuq stadji għall-kunsiderazzjoni tal-pjanijiet u tal-proġetti li jista’ jkollhom effett sinifikanti fuq sit tan-Natura 2000. L-attivitajiet li ma jaqgħux taħt il-kamp ta’ applikazzjoni tal-Artikolu 6(3) xorta ser ikollhom ikunu kompatibbli mad-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 6(1) — jew, fil-każ ta’ ŻPS, l-Artikoli 3, 4(1) u (2) tad-Direttiva dwar l-Għasafar — u 6(2) tad-Direttiva dwar il-Ħabitats.

4.3. IR-RELAZZJONI BEJN L-ARTIKOLU 6(2) U L-ARTIKOLU 6(3)

L-Artikolu 6(2) u (3) huma maħsuba biex jipprevjenu kwalunkwe effett negattiv fuq sit. Fil-każ tal-Artikolu 6(2), l-intenzjoni hi li jiġi evitat “id-deterjorament […] jew it-tfixkil […] sinifikanti”. Fil-każ tal-Artikolu 6(3), l-għan hu li tiġi evitata l-awtorizzazzjoni ta’ kwalunkwe pjan jew proġett li jista’ jaffettwa “ħażin l-integrità tas-sit”. Għaldaqstant, l-objettivi huma ġeneralment simili. Madankollu, ta’ min ifakkar li d-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 6(2) japplikaw għas-sit kull ħin filwaqt li dawk tal-Artikolu 6(3) ikunu japplikaw biss jekk pjan jew proġett li jkun qed jiġi propost jista’ jkollu effetti sinifikanti fuq is-sit. Minħabba li ż-żewġ paragrafi jaqdu l-istess objettiv ġenerali, hu loġiku li jiġi konkluż li kwalunkwe pjan jew proġett approvat f’konformità mal-Artikolu 6(3) ser ikun konformi wkoll mad-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 6(2), sakemm ma jintweriex sussegwentement li jkun probabbli li jiddeterjora l-ħabitat u/jew ifixkel l-ispeċi li għaliha ġie nominat is-sit.

Dan ġie kkonfermat mill-Qorti (kawża C-127/02, il-punti 35-37): “il-fatt li pjan jew proġett ġie awtorizzat skont il-proċedura prevista fl-Artikolu 6(3) tad-Direttiva dwar il-Ħabitats jirrendi superfluwa, fir-rigward tal-attività li għandha ssir fis-sit protett skont l-imsemmi pjan jew proġett, applikazzjoni konkomitanti tar-regola ta’ protezzjoni ġenerali stabbilita fl-Artikolu 6(2). Fil-fatt l-awtorizzazzjoni ta’ pjan jew ta’ proġett, mogħtija bis-saħħa tal-Artikolu 6(3) tad-Direttiva dwar il-ħabitats, neċessarjament tippresupponi li ġie meqjus bħala li mhuwiex ta’ natura li taffettwa ħażin l-integrità tas-sit ikkonċernat u, konsegwentement, li lanqas m’huwa ma jista’ jwassal għad-deterjorazzjoni tal-ħabitats jew għat-tfixkil sinjifikanti tal-ispeċi skont l-Artikolu 6(2).

Madankollu, ma jistax jiġi eskluż li, sussegwentement, tali pjan jew proġett jirriżulta li huwa ta’ natura li jwassal għal deterjorazzjoni jew tfixkil bħal dan, anke jekk fin-nuqqas ta’ xi żball li għalih l-awtoritajiet nazzjonali kompetenti jistgħu jinżammu responsabbli. F’dawn iċ-ċirkustanzi, l-applikazzjoni tal-Artikolu 6(2) tad-Direttiva dwar il-ħabitats tippermetti li jintlaħaq l-għan essenzjali tal-preżervazzjoni u tal-protezzjoni tal-kwalità tal-ambjent, inkluża l-konservazzjoni tal-ħabitats naturali kif ukoll tal-fawna u tal-flora selvaġġi, kif iddikjarat fl-ewwel premessa ta’ din l-istess direttiva.”

Min-naħa l-oħra, meta l-awtorizzazzjoni għal pjan jew għal proġett tkun ingħatat mingħajr ma tinżamm konformità mal-Artikolu 6(3), jista’ jinstab ksur tal-Artikolu 6(2) meta jiġi stabbilit id-deterjorament ta’ ħabitat jew it-tfixkil tal-ispeċi li għaliha ġiet nominata ż-żona (C-304/05, C-388/05, C-404/09, C-141/14).

L-istess japplika għall-proġetti u għall-attivitajiet kollha li ġew awtorizzati qabel l-inklużjoni tas-siti fil-lista tas-SIK, jew il-klassifikazzjoni tagħhom bħala ŻPS, u li ma jaqgħux taħt l-obbligu tal-valutazzjoni tal-implikazzjoni tagħhom għat-tipi ta’ ħabitats u għall-ispeċijiet skont l-Artikolu 6(3) iżda li l-effetti tagħhom jistgħu jħallu effett negattiv fuq l-integrità ta’ dawk is-siti. L-Artikolu 6(2) u (3) tad-Direttiva dwar il-Ħabitats irid jiġi interpretat bħala totalità koerenti u hu mfassal sabiex jiżgura l-istess livell ta’ protezzjoni tal-ħabitats naturali u tal-ħabitats tal-ispeċijiet (C-258/11, C-521/12, C-399/14, C-387 u 388/15).

Għaldaqstant, fejn l-Artikolu 6(2) iwassal għal obbligu li jsir rieżami sussegwenti tal-implikazzjonijiet għas-sit ikkonċernat ta’ pjan jew ta’ proġett, dak ir-rieżami jrid isir skont ir-rekwiżiti tal-Artikolu 6(3) (Kawża C-399/14, il-punt 54).

L-Artikolu 6(3) ma japplikax fir-rigward ta’ kwalunkwe azzjoni li l-implimentazzjoni tagħha tkun soġġetta għal awtorizzazzjoni iżda li twettqet mingħajr awtorizzazzjoni u, b’hekk, illegalment. Madankollu, it-tali azzjonijiet jista’ jkollhom konsegwenzi li jiksru l-Artikolu 6(2), u l-Istat Membru hu obbligat jaġixxi f’konformità mad-dispożizzjoni msemmija l-aħħar (kawża C-504/14).

4.4. XI TFISSER META JINGĦAD LI “PJAN JEW PROĠETT LI MHUX MARBUT DIRETTAMENT MA’ JEW LI MA HUX MEĦTIEĠ GĦAT-TMEXXIJA TAS-SIT”?

Peress li d-Direttiva dwar il-Ħabitats ma tiddefinixxix “pjan” jew “proġett”, iridu jitqiesu kif xieraq il-prinċipji ġenerali ta’ interpretazzjoni, b’mod partikolari l-prinċipju li dispożizzjoni individwali tad-dritt tal-UE trid tiġi interpretata fuq il-bażi tat-test tagħha u tal-iskop tagħha, kif ukoll abbażi tal-kuntest li fih isseħħ.

Hemm żewġ argumenti għall-għoti ta’ interpretazzjoni ġenerali għal “pjan” jew għal “proġett”:

— L-ewwel nett, id-Direttiva ma tirrestrinġix il-kamp ta’ applikazzjoni ta’ “pjan” jew ta’ “proġett” b’referenza għal kategoriji partikolari ta’ xi wieħed minnhom. Minflok, il-fattur ewlieni ta’ limitazzjoni hu jekk huwiex probabbli jew le li dawn ikollhom effett sinifikanti fuq sit.

— It-tieni, korollarju tal-applikabbiltà ssoktata tal-Artikolu 6(2) għall-attivitajiet esklużi mill-kamp ta’ applikazzjoni tal-Artikolu 6(3) u (4) huwa li, aktar ma jiġu definiti b’mod ristrett “pjan” u “proġett”, aktar ma jkunu potenzjalment ristretti l-mezzi biex jiġi kkunsidrat interess ta’ konservazzjoni kontra dannu għall-interess mhux ta’ konservazzjoni, u b’hekk biex tiġi żgurata l-applikazzjoni korretta tal-Artikolu 6(2), jiġifieri jiġu evitati deterjorament u tfixkil.

4.4.1. Proġett

L-appoġġ għal definizzjoni usa’ ta’ “proġett” jissaħħaħ, b’analoġija, jekk nirreferu għad-Direttiva 2011/92/UE dwar l-istima tal-effetti ta’ ċerti proġetti pubbliċi u privati fuq l-ambjent (40) — minn hawn ’il quddiem imsejħa d-Direttiva dwar il-VIA. Dik id-direttiva topera f’kuntest simili, filwaqt li tistabbilixxi regoli għall-valutazzjoni tal-proġetti b’effetti sinifikanti probabbli fuq l-ambjent. L-Artikolu 1(2) tad-Direttiva dwar il-VIA jistipula li “proġett” tfisser:

“— l-eżekuzzjoni ta’ xogħlijiet ta’ kostruzzjoni jew ta’ stallazzjonijiet jew skemi oħra, — interventi oħra fil-madwar u fil-pajsaġġ naturali inklużi dawk li jinvolvu l-estrazzjoni ta’ riżorsi naturali.”

Din hi definizzjoni wiesgħa ħafna (C-72/95 Kraaijeveld, il-punti 30 u 31) li mhix limitata għall-binja fiżika iżda tkopri wkoll interventi oħra fl-ambjent naturali li jinkludu attivitajiet regolari mmirati lejn l-użu tar-riżorsi naturali (41). Pereżempju, intensifikazzjoni sinifikanti tal-agrikoltura li thedded li tagħmel ħsara jew teqred il-karattru seminaturali ta’ sit tista’ tkun koperta (42).

Il-Qorti ħarġet numru ta’ deċiżjonijiet dwar it-tip ta’ interventi li jeħtieġu l-applikazzjoni tal-Artikolu 6(3).

Il-kawża Waddenzee (C-127/02, il-punti 25 sa 29) iċċarat aktar li attivitajiet li twettqu perjodikament għal għadd ta’ snin fuq is-sit ikkonċernat iżda li għalihom hi mogħtija liċenzja annwalment għal perjodu limitat, b’kull liċenzja tinvolvi valutazzjoni ġdida kemm tal-possibbiltà li titkompla dik l-attività kif ukoll tas-sit fejn din tista’ titwettaq, għandhom jiġu kkunsidrati, fil-ħin ta’ kull applikazzjoni, bħala pjan distint jew proġett skont it-tifsira tad-Direttiva dwar il-Ħabitats.

Fil-kawża Papenburg (C-226/08, il-punti 50 u 51) il-Qorti ddikjarat ukoll li: “… xogħlijiet ta’ manutenzjoni kontinwi fil-kanal navigabbli tal-estwarju, li ma humiex marbuta direttament jew ma humiex meħtieġa għat-tmexxija tas-sit … għandhom, sa fejn jikkostitwixxu proġett u jista’ jkollhom effett sinjifikattiv fuq is-sit ikkonċernat, jiġu suġġetti għal evalwazzjoni tal-implikazzjonijiet tagħhom fuq dan is-sit skont l-imsemmija dispożizzjonijiet [l-Artikolu 6(3)]”.

Madankollu, “… jekk, fid-dawl b’mod partikolari tar-rikorrenza, tan-natura tax-xogħlijiet ta’ manutenzjoni … jew tal-kundizzjonijiet li taħthom jitwettqu dawn ix-xogħlijiet, dawn tal-aħħar jistgħu jitqiesu li jikkostitwixxu operazzjoni unika, b’mod partikolari meta l-għan tagħhom huwa li jżommu l-kanal navigabbli f’ċertu fond permezz ta’ tħammil regolari u neċessarju għal dan il-għan, dawn ix-xogħljiet ta’ manutenzjoni jistgħu jitqiesu bħala l-istess proġett fis-sens tal-Artikolu 6(3) tad-Direttiva dwar l-ħabitats.”

Il-Qorti ddikjarat ukoll li l-għażla li jkunu eżentati b’mod ġenerali ċerti attivitajiet ma tikkonformax mad-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 6(3) (C-256/98, C-6/04, C-241/08, C-418/04, C-538/09). Barra minn hekk, il-Qorti ddikjarat li l-proġetti ma jistgħux jiġu esklużi mill-obbligu ta’ valutazzjoni biss minħabba l-fatt li ma jkunux soġġeti għal awtorizzazzjoni (C-98/03, il-punti 43-52).

Il-Qorti ddikjarat ukoll li d-daqs tal-proġett mhuwiex rilevanti għaliex minnu nnifsu ma jipprekludix il-possibbiltà li għandu probabbiltà kbira li jkollu effett sinifikanti fuq sit protett (Kawża C-98/03, Kawża C-418/04 il-punt 244).

4.4.2. Pjan

It-terminu “pjan” għandu wkoll, għall-għanijiet tal-Artikolu 6(3), potenzjalment tifsira wiesgħa ħafna. Jekk b’analoġija nirreferu għad-Direttiva 2001/42/KE dwar l-istima tal-effetti ta’ ċerti pjanijiet u programmi fuq l-ambjent (43) (minn hawn ’il quddiem imsejħa d-Direttiva dwar il-VAS), l-Artikolu 2(a) ta’ dik id-Direttiva jiddefinixxi pjanijiet u programmi bħala:

“Pjanijiet u programmi, inklużi dawk ko-finanzjati mill-Komunità Ewropea, kif ukoll xi modifiki li jsirulhom:

— li huma soġġetti għall-preparazzjoni u/jew adozzjoni minn xi awtorita nazzjonali, reġjonali jew livell lokali jew li jkunu preparati minn xi awtorita għall-adozzjoni, permezz ta’ proċedura leġislattiva mill-Parlament jew il-Gvern, u

— li huma meħtieġa permezz ta’ disposizzjonijiet leġiżlattivi, regolatorji jew amministrattivi;”

F’dan ir-rigward, il-Qorti ddikjarat li “fid-dawl tal-għan tad-Direttiva 2001/42, li huwa dak li jiġi ggarantit livell għoli ta’ protezzjoni tal-ambjent, id-dispożizzjonijiet li jiffissaw il-limiti tal-kamp ta’ applikazzjoni ta’ din id-Direttiva , u b’mod partikolari dawk li jipprovdu d-definizzjonijiet tal-atti kkontemplati minnha, għandhom jiġu interpretati b’mod wiesa’ ” (C-567/10, il-punti 24-43).

Ta’ rilevanza ovvja skont id-Direttiva dwar il-Ħabitats hemm il-pjanijiet dwar l-użu tal-art jew il-pjanijiet spazjali. Uħud mill-pjanijiet ikollhom effetti legali diretti għall-użu tal-art, oħrajn effetti indiretti biss. Pereżempju, pjanijiet spazjali reġjonali jew ġeografikament estensivi spiss ma jiġux applikati b’mod dirett iżda jsawru l-bażi għal pjanijiet aktar dettaljati jew iservu bħala qafas għall-kunsensi għall-iżvilupp, li mbagħad ikollhom effetti legali diretti. Iż-żewġ tipi ta’ pjanijiet ta’ użu tal-art għandhom jiġu kkunsidrati bħala koperti mill-Artikolu 6(3) peress li jkollhom probabbiltà li jkollhom effetti sinifikanti fuq sit tan-Natura 2000.

Il-Qorti kkonfermat din l-opinjoni (C-6/04, il-punt 52) filwaqt li ddikjarat li għalkemm il-pjanijiet ta’ użu tal-art mhux dejjem jawtorizzaw żviluppi u jkun irid jinkiseb permess ta’ ppjanar bħas-soltu għall-proġetti ta’ żvilupp, it-tali pjanijiet għandhom influwenza kbira fuq id-deċiżjonijiet dwar l-iżvilupp. Għaldaqstant, il-pjanijiet ta’ użu tal-art iridu jkunu soġġetti għal valutazzjoni xierqa tal-implikazzjonijiet tagħhom għas-sit ikkonċernat (ara wkoll C-418/04).

Il-pjanijiet settorjali għandhom jiġu kkunsidrati wkoll bħala koperti mill-kamp ta’ applikazzjoni tal-Artikolu 6(3), mill-ġdid għaliex dawn ikollhom probabbiltà li jkollhom effett sinifikanti fuq sit tan-Natura 2000. L-eżempji jistgħu jinkludu pjanijiet tan-netwerk tat-trasport, pjanijiet tal-enerġija, pjanijiet ta’ mmaniġġjar tal-iskart, pjanijiet ta’ ġestjoni tal-ilma jew pjanijiet ta’ ġestjoni tal-foresti (ara C-441/17, 122-124).

Madankollu, trid issir distinzjoni mill-“pjanijiet” li, fin-natura tagħhom, huma dikjarazzjonijiet ta’ politika, jiġifieri dokumenti ta’ politika li juru r-rieda politika ġenerali jew l-intenzjoni ta’ ministeru jew ta’ awtorità inferjuri. Eżempju jista’ jkun pjan ġenerali għall-iżvilupp sostenibbli fi ħdan territorju jew reġjun sħiħ ta’ Stat Membru. Ma jidhirx li jkun xieraq li dawn jiġu ttrattati bħala “pjanijiet” għall-fini tal-Artikolu 6(3), b’mod partikolari jekk kwalunkwe inizjattiva li tirriżulta mit-tali dikjarazzjonijiet ta’ politika tkun trid tgħaddi mingħand l-intermedjarju ta’ pjan ta’ użu tal-art jew settorjali (C-179/06, il-punt 41) (44). Madankollu, meta r-rabta bejn il-kontenut ta’ inizjattiva bħal din u l-effetti sinifikanti probabbli fuq sit tan-Natura 2000 tkun ċara u diretta, għandu jiġi applikat l-Artikolu 6(3).

Meta proġett speċifiku wieħed jew aktar ikun inkluż fi pjan b’mod ġenerali iżda mhux f’termini tad-dettalji tal-proġett, il-valutazzjoni magħmula fil-livell tal-pjan ma teżentax lill-proġetti speċif