Rapport Speċjali Tisħiħ tal-kapaċità 
amministrattiva 
fil-Montenegro: sar 
progress iżda jeħtieġ li 
jinkisbu riżultati aħjar 
f’bosta oqsma ewleninMT 2016  Nru  20
IL/uniF6BAQORTI
EWROPEA 
TAL/uniF6BAAWDITUR I
IL-QORTI EWROPEA TAL-AWDITURI  
12, rue Alcide De Gasperi  
1615 Luxembourg  
LUXEMBOURG
Tel. +352 4398-1
Mistoqsijiet:  eca.europa.eu/mt/Pages/ContactForm.aspx
Sit web:  eca.europa.eu
Twitter: @EUAuditorsECA
Ħafna informazzjoni addizzjonali dwar l -Unjoni Ewropea hija disponibbli fuq l -Internet.  
Jista’ jsir aċċess għaliha permezz tas -server Europa (http://europa.eu).
Il-Lussemburgu: L -Uffiċċju tal -Pubblikazzjonijiet tal -Unjoni Ewropea, 2016
Print ISBN 978-92-872-5645-4 ISSN 1831-0907 doi:10.2865/614237 QJ-AB-16-021-MT-C
PDF ISBN 978-92-872-5632-4 ISSN 1977-5741 doi:10.2865/09311 QJ-AB-16-021-MT-N
EPUB ISBN 978-92-872-5673-7 ISSN 1977-5741 doi:10.2865/664990 QJ-AB-16-021-MT-E
© L-Unjoni Ewropea, 2016
Ir-riproduzzjoni hija awtorizzata kemm -il darba jissemma s -sors oriġinali.
Tisħiħ tal-kapaċità 
amministrattiva  
fil-Montenegro: sar 
progress iżda jeħtieġ li 
jinkisbu riżultati aħjar 
f’bosta oqsma ewlenin
(skont l-Artikolu 287(4), it-tieni subparagrafu, TFUE)Rapport SpeċjaliMT 2016  Nru 20
02
 Tim tal-awditjar
Ir-rapporti speċjali tal-QEA jagħtu r-riżultati tal-awditi tal-prestazzjoni u tal-konformità tagħha li jikkonċernaw oqsma 
baġitarji jew suġġetti ta’ ġestjoni speċifiċi. Il-QEA tagħżel u tfassal dawn il-kompiti tal-awditjar biex ikollhom impatt 
massimu billi tqis ir-riskji għall-prestazzjoni jew għall-konformità, il-livell ta’ introjtu jew ta’ nfiq involut, l-iżviluppi li jkunu 
għad iridu jseħħu u l-interess politiku u pubbliku.
Dan l-awditu tal-prestazzjoni ġie prodott mill-Awla III tal-Awditjar - immexxija mill-Membru tal-QEA Karel Pinxten — 
li tispeċjalizza fl-oqsma ta’ nfiq ta’ azzjonijiet esterni. L-awditu tmexxa mill-Membru tal-QEA Hans Gustaf Wessberg, 
b’appoġġ mill-Kap tal-kabinett tiegħu, Peter Eklund; Emmanuel-Douglas Hellinakis, Attaché; Torielle Perreur-Lloyd, Kap 
tal-Kompitu; Stéphanie Girard, Ainhoa Pérez Infante, Aurelia Petliza, awdituri.
Mix-xellug għal-lemin:  A. Pérez Infante, E.-D. Hellinakis, T. Perreur-Lloyd, H. G. Wessberg,  
A. Petliza, P . Eklund, S. Girard.

03
 Werrej
Paragrafu
 Abbrevjazzjonijiet u akronimi
I-X Sommarju eżekuttiv
1-10  Introduzzjoni
1-3 It-triq tal-Montenegro lejn l-integrazzjoni fl-UE
4-10  Assistenza tal-UE ta’ qabel l-adeżjoni
11-15  Ambitu u approċċ tal-awditjar
16-40  Osservazzjonijiet
16-20  Parti I — Il-proġetti awditjati indirizzaw il-ħtiġijiet tal-kapaċità amministrattiva u fil-biċċa l-kbira 
mill-każijiet kienu kkoordinati tajjeb ma’ proġetti oħra taħt l-IPA u mal-interventi ta’ donaturi oħra
17 Il-proġetti indirizzaw il-ħtiġijiet tal-bini ta’ kapaċità
18–20  Fil-biċċa l-kbira mill-każijiet, il-koordinazzjoni bejn il-proġetti u ma’ interventi oħra kienet tajba
21-28  Parti II — Użu mhux xieraq tal-outputs naqqas l-effettività ta’ xi wħud mill-proġetti awditjati
22-24  B’mod ġenerali, il-proġetti wasslu l-outputs iżda dawn jew mhux dejjem intużaw mill-benefiċjarji jew mhux 
dejjem ingħataw segwitu mill-awtoritajiet Montenegrini
25-28  Ma kienx hemm biżżejjed informazzjoni biex jintwera l-progress li sar matul iż-żmien fit-tisħiħ tal-kapaċità 
amministrattiva
29-40  Parti III — Il-Kummissjoni użat tajjeb il-mezzi mhux finanzjarji tagħha biex tappoġġa l-proċess ta’ 
riforma, iżda xi problemi importanti għadhom ma ssolvewx
31-33  Il-mekkaniżmi ta’ djalogu politiku taħt l-FSA jiffunzjonaw tajjeb
34-37  Ma kienx hemm biżżejjed ċarezza rigward l-użu ta’ għodod biex titħeġġeġ ir-riforma li ġew ipprovduti mill-
proċess ta’ negozjati tal-adeżjoni
38-40  Il-potenzjal li tintuża ġestjoni deċentralizzata biex tissaħħaħ il-kapaċità amministrattiva għadu ma ġiex 
sfruttat għalkollox
04 Werrej 
41-47  Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet
 Anness I — Dati ewlenin fir-relazzjonijiet bejn l-UE u l-Montenegro
 Anness II — Proġetti awditjati
 Risposta tal-Kummissjoni
05
 Abbrevjazzjonijiet 
u Akronimi
ACA : Aġenzija Kontra l-Korruzzjoni
CPCol : Kummissjoni għall-Prevenzjoni ta’ Kunflitt ta’ Interessi
OSĊ : Organizzazzjonijiet tas-Soċjetà Ċivili
DACI : Direttorat għall-Inizjattiva Kontra l-Korruzzjoni
ECAA : Spazju Komuni Ewropew għall-Avjazzjoni
EPA : Aġenzija għall-Protezzjoni tal-Ambjent
KIG : Konferenza Intergovernattiva
IPA: Strument għal Qabel l-Adeżjoni
IRM : Maniġer tar-Riskju għall-Integrità
RAP : Riforma tal-Amministrazzjoni Pubblika
ReSPA : Skola Reġjonali għall-Amministrazzjoni Pubblika
SA: Stabbilizzazzjoni u Assoċjazzjoni
FSA : Ftehim ta’ Stabbilizzazzjoni u Assoċjazzjoni
SAI: Istituzzjoni Statali tal-Awditjar
06
 Sommarju  
Eżekuttiv
I
Minn meta ddikjara l-indipendenza tiegħu fl-2006, il-Montenegro għamel progress fit-triq lejn l-integrazzjoni Ewro -
pea. Fl-2010 huwa sar pajjiż kandidat għas-sħubija mal-UE u mbagħad, wara li f’Ġunju 2012 il-Kunsill adotta qafas ta’ 
negozjar, inbdew in-negozjati tal-adeżjoni. Sa tmiem l-2015 kienu nfetħu 22 minn 35 kapitolu ta’ negozjar, u 2 minn 
dawn ingħalqu proviżorjament.
II
Il-Kummissjoni għenet lill-Montenegro biex jistabbilixxi istituzzjonijiet u biex isaħħaħ il-kapaċità amministrattiva 
bl-objettiv li tappoġġa t-tranżizzjoni tiegħu għal pajjiż demokratiku u ekonomikament żviluppat. L-assistenza tal-UE 
ta’ qabel l-adeżjoni hija kemm finanzjarja taħt l-Istrument għall-Assistenza ta’ Qabel l-Adeżjoni (IPA) kif ukoll mhux 
finanzjarja permezz tal-mekkaniżmi ta’ djalogu politiku.
III
Matul il-perjodu 2007-2013, l-UE allokat EUR 235.7 miljun f’assistenza finanzjarja lill-Montenegro biex tgħin lill-pajjiż 
iħejji għall-adeżjoni. Sa tmiem l-2015 kienu ġew ikkuntrattati 76 % ta’ dan l-ammont. Għall-perjodu 2014-2020, 
l-allokazzjonijiet finanzjarji indikattivi taħt l-IPA għall-pajjiż jammontaw għal EUR 270.5 miljun. Il-pajjiż għandu 
wkoll aċċess għal programmi u proġetti ffinanzjati taħt programmi multibenefiċjarji li jkopru r-reġjun kollu tal-Bal -
kani tal-Punent kif ukoll it-Turkija.
IV
Aħna awditjajna 19-il proġett fi tliet setturi prinċipali tal-assistenza taħt l-IPA I (2007-2013): ir-riforma tal-amminis -
trazzjoni pubblika (13-il proġett), it-trasport (3 proġetti) u l-ambjent (3 proġetti). Minn dawn il-proġetti, 15 kienu 
ffinanzjati permezz tal-allokazzjoni tal-Montenegro u l-4 l-oħra mill-allokazzjoni reġjonali. Barra minn hekk, aħna 
kkunsidrajna l-mekkaniżmi ta’ djalogu politiku stabbiliti taħt il-Ftehim ta’ Stabbilizzazzjoni u Assoċjazzjoni u lejn 
il-proċess ta’ negozjar għall-adeżjoni.
V
L-objettiv tal-awditu kien li jivvaluta jekk l-assistenza, finanzjarja u mhux finanzjarja, tal-UE għal qabel l-adeżjoni, 
matul l-2007-2013, ikkontribwietx b’mod effettiv għat-tisħiħ tal-kapaċità amministrattiva fil-Montenegro. Aħna 
nikkonkludu li minkejja li ġie nnutat li l-progress mexa bil-mod f’bosta oqsma ewlenin, l-assistenza tal-UE ta’ qabel 
l-adeżjoni għenet biex issaħħaħ il-kapaċità amministrattiva fil-Montenegro. Madankollu, għal 12 mid-19-il proġett 
iffinanzjati mill-IPA li aħna awditjajna, l-effettività tal-appoġġ tnaqqset minħabba l-fatt li xi wħud mill-outputs tal-
bini ta’ kapaċità ma ntużawx għalkollox jew ma ngħatawx segwitu mill-awtoritajiet Montenegrini. Il-maġġoranza 
tal-proġetti li awditjajna ma stipulawx b’mod ċar li l-awtoritajiet nazzjonali kienu meħtieġa jagħtu segwitu u jikkapi -
talizzaw fuq l-investimenti taħt l-IPA.
VI
B’mod ġenerali, il-proġetti awditjati wasslu l-outputs ippjanati li indirizzaw ħtiġijiet importanti għall-kapaċità, 
pereżempju, billi appoġġaw b’suċċess bidliet leġiżlattivi u l-istabbiliment ta’ istituzzjonijiet, u billi pprovdew taħriġ. 
Fil-biċċa l-kbira tal-każijiet, il-proġetti kienu kkoordinati tajjeb u ħadu inkunsiderazzjoni x-xogħol li twettaq minn 
donaturi oħra. Madankollu aħna sibna eżempji ta’ trikkib, jew każijiet fejn il-kondiviżjoni ta’ informazzjoni bejn 
proġetti taħt l-IPA operati esklussivament fil-Montenegro u proġetti reġjonali (multibenefiċjarji) li jkopru bosta 
pajjiżi fil-fażi ta’ qabel l-adeżjoni, setgħet titjieb.
Sommarju Eżekuttiv 07
VII
Aħna sibna wkoll li għalkemm il-Kummissjoni timmonitorja l-progress tal-pajjiż fit-tisħiħ tal-kapaċità amministrat -
tiva, il-valutazzjoni kienet kwalitattiva u ġew eżaminati partijiet differenti mill-amministrazzjoni pubblika. Dan 
għamilha diffiċli li jitqabbel it-titjib li jkun sar matul iż-żmien. Il-Kummissjoni bdiet tippubblika data  ġdida fl-2015, 
iżda kien għadu kmieni wisq biex inkunu nistgħu nivvalutawha.
VIII
Il-mekkaniżmi ta’ djalogu politiku ffunzjonaw tajjeb iżda f’oqsma importanti tar-riforma tal-amministrazzjoni 
pubblika, l-ambjent u l-ġlieda kontra l-korruzzjoni, ir-riżultati qed jinkisbu bil-mod. Aħna osservajna li l-progress 
limitat f’oqsma ewlenin spiss kien dovut għall-impenn dgħajjef tal-awtoritajiet nazzjonali biex iwettqu r-riforma, 
minkejja l-assistenza tal-UE ta’ qabel l-adeżjoni. Il-Kummissjoni tippossedi għodod biex titħeġġeġ ir-riforma, inkluża 
l-klawżola ta’ “bilanċ globali”. Mhuwiex dejjem ċar jekk jew kif din l-għodda se tissemma jew tintuża jekk il-liġijiet 
u l-istituzzjonijiet il-ġodda li huma appoġġati mill-UE ma jwasslux riżultati f’oqsma ewlenin bħall-ġlieda kontra 
l-korruzzjoni.
IX
Il-Kummissjoni ddeċentralizzat il-ġestjoni ta’ 12 % tal-fondi tal-IPA I għall-awtoritajiet Montenegrini. Aħna osser -
vajna li l-modalità deċentralizzata ta’ ġestjoni tal-fondi tal-UE tipprovdi għodda potenzjalment utli għat-tisħiħ tal-
kapaċità amministrattiva, permezz tat-trasferiment ta’ għarfien li ma kienx sfruttat għalkollox taħt l-IPA I.
X
Aħna qed nagħmlu għadd ta’ rakkomandazzjonijiet b’appoġġ għat-tisħiħ tal-kapaċità amministrattiva.
08
 Introduzzjoni
1 Fiż-żmien tal-awditu, is-sitt 
pajjiżi li ġejjin kienu jiffurmaw 
il-Balkani tal-Punent: 
l-Albanija, il-Bożnija-
Ħerzegovina, l-Eks-Repubblika 
Jugoslava tal-Maċedonja, 
il-Kosovo*, il-Montenegro 
u s-Serbja.
* Dan l-isem huwa mingħajr 
preġudizzju għall-
pożizzjonijiet dwar l-istatus, 
u huwa konformi mal-
UNSCR 1244 u l-Opinjoni 
tal-QIĠ dwar id-Dikjarazzjoni 
tal-Indipendenza tal-Kosovo.
2 Ibid.
3 Iċ-ċensiment tal-2011. Ara 
“Montenegro in figures” (Ċifri 
ewlenin għall-Montenegro) 
tal-Uffiċċju tal-Istatistika 
tal-Montenegro, 2013.
4 L-FSA daħal fis-seħħ fl-2010.
5 Dan kien il-Kapitolu 25 li kien 
ikopri Xjenza u Riċerka. Huwa 
ngħalaq proviżorjament 
fl-istess sena.
6 Kull kapitolu huwa relatat ma’ 
qasam ta’ politika tal-
leġiżlazzjoni tal-UE.It-triq tal-Montenegro lejn l-integrazzjoni fl-UE
01 
Il-Montenegro huwa pajjiż żgħir u muntanjuż fil-Balkani tal-Punent1. Huwa 
għandu kosta fuq il-Baħar Adrijatiku fil-Lbiċ, u għandu fruntieri mal-Kroazja 
fil-Punent, mal-Bożnija-Ħerzegovina fil-Majjistral, mas-Serbja fil-Grigal, mal-
Kosovo*2 fil-Lvant, u mal-Albanija fix-Xlokk. Il-belt kapitali u l-akbar belt tiegħu 
hija Podgorica. Il-popolazzjoni ta’ 625 266 abitant tinkludi l-gruppi etniċi li ġejjin: 
44.98 % Montenegrini, 28.73 % Serbi, 8.65 % Bożnijaċi, 4.91 % Albaniżi u 12.72 % 
oħrajn3.
02 
Il-Montenegro għamel progress fi triqtu lejn l-adeżjoni mal-UE minn meta 
ddikjara l-indipendenza tiegħu fl-2006. Fl-2007, il-pajjiż iffirma Ftehim ta’ Stab -
bilizzazzjoni u Assoċjazzjoni (FSA) mal-UE4 u fl-2010 l-Kunsill tah l-istatus ta’ pajjiż 
kandidat għas-sħubija mal-UE. F’Ġunju 2012, il-Kunsill adotta qafas ta’ negozjar 
u nbdew in-negozjati tal-adeżjoni. Fl-istess sena nfetaħ l-ewwel kapitolu ta’ 
negozjar5. Sa tmiem l-2015 kienu nfetħu 22 minn 35 kapitolu6, u 2 minn dawn 
ingħalqu proviżorjament. Ara l- Anness I  għall-iskeda ta’ żmien għall-integrazzjoni 
tal-Montenegro fl-UE.
03 
Minkejja allegazzjonijiet ta’ frodi elettorali u bojkott parlamentari minn xi par -
titi tal-oppożizzjoni, il-Montenegro baqa’ stabbli fis-snin ta’ wara l-bidu tan-
negozjati tal-adeżjoni. Għalkemm qed jiffaċċja ħtieġa urġenti għar-riforma li hija 
simili għal dik li qed jiffaċċja l-bqija tar-reġjun tal-Balkani tal-Punent, pereżempju 
fl-amministrazzjoni pubblika u fl-indirizzar tal-korruzzjoni, attwalment il-Monte -
negro jitqies bħala l-aktar wieħed avvanzat fil-proċess ta’ adeżjoni tiegħu.
09 Introduzzjoni 
7 L-IPA I ġie stabbilit bir-
Regolament tal-Kunsill (KE) 
Nru 1085/2006 tas-
17 ta’ Lulju 2006 li jistabbilixxi 
Strument għall-Assistenza ta’ 
Qabel l-Adeżjoni (IPA) 
(ĠU L 210, 31.7.2006, p. 82) 
u r-Regolament tal-
Kummissjoni (KE) 
Nru 718/2007 tat-
12 ta’ Ġunju 2007 li 
jimplimenta r-Regolament 
tal-Kunsill (KE) Nru 1085/2006 
li jistabbilixxi Strument 
għall-Assistenza ta’ Qabel 
l-Adeżjoni (IPA) (ĠU L 170, 
29.6.2007, p. 1).
8 L-allokazzjoni totali taħt 
l-IPA I għall-perjodu mill-2007 
sal-2013 kienet ta’ 
EUR 10 biljun.
9 Il-kriterji ta’ Copenhagen, 
stabbiliti mill-Kunsill Ewropew 
f’Ġunju 1993, jikkonsistu fi:
 (a) kriterji politiċi: stabbiltà 
tal-istituzzjonijiet li 
tiggarantixxi d-demokrazija, 
l-istat tad-dritt, id-drittijiet 
tal-bniedem, u r-rispett lejn 
il-minoranzi u l-protezzjoni 
tagħhom;
 (b) kriterji eknomiċi: 
l-eżistenza ta’ ekonomija 
tas-suq li taħdem, kif ukoll 
il-kapaċità li l-pajjiż jiflaħ 
għall-pressjoni kompetittiva 
u għall-qawwiet tas-suq fl-UE;
 (c) il-kapaċità li (il-pajjiż) jerfa’ 
l-obbligi tas-sħubija, inkluża 
l-aderenza mal-għanijiet 
tal-unjoni politika, ekonomika 
u monetarja.Assistenza tal-UE ta’ qabel l-adeżjoni
04 
Mill-2007 ‘l hawn, il-Montenegro rċieva assistenza finanzjarja mill-UE taħt l-Istru -
ment għall-Assistenza ta’ Qabel l-Adeżjoni7. L-allokazzjoni ta’ EUR 235.7 miljun 
taħt l-IPA I għall-perjodu 2007-20138 tista’ tiġi ppreżentata fost is-setturi differenti 
ta’ appoġġ kif ġej:
05 
L-objettiv tal-finanzjament mill-UE taħt l-IPA I kien li jngħata appoġġ lill-Monte -
negro fit-tranżizzjoni tiegħu f’pajjiż demokratiku u ekonomikament stabbli, li jin -
sab fi triqtu lejn l-integrazzjoni Ewropea. Il-Kummissjoni użat il-finanzjament taħt 
l-IPA I biex tgħin lill-Montenegro jistabbilixxi istituzzjonijiet u jsaħħaħ il-kapaċità 
amministrattiva tiegħu, kif ukoll biex jippromwovi l-iżvilupp ekonomiku u soċjali 
fl-isforzi tiegħu biex jissodisfa l-kriterji ta’ Copenhagen9. Sa tmiem l-2015, 76 % 
tal-fondi tal-IPA I kienu ġew ikkuntrattati u 87 % minnhom kienu tħallsu. Tabella 1L-assistenza għall-Montenegro taħt l-IPA għall-2007-2013 
(miljun EUR)
SetturAllokazzjoni totali skont 
is-setturPerċentwal
Riforma tal-Amministrazzjoni Pubblika 45.6 19 %
Ambjent u Tibdil fil-klima 35.3 15 %
Kooperazzjoni Transkonfinali 30.3 13 %
Trasport 30.0 13 %
Ġustizzja u Affarijiet Interni 25.5 11 %
Miżuri ad hoc 25.0 11 %
Agrikoltura u Żvilupp Rurali 22.5 9 %
Żvilupp soċjali 21.5 9 %
TOTAL għall-2007-2013 235.7 100  %
Sors: Il-Kummissjoni Ewropea.
10 Introduzzjoni 
10 Appoġġ baġitarju jinvolvi 
trasferimenti finanzjarji diretti 
lit-Teżor nazzjonali tal-pajjiż 
sieħeb – kundizzjonali fuq 
kriterji ta’ eliġibbiltà (strateġija 
definita tajjeb, qafas 
makroekonomiku stabbli, 
ġestjoni tajba tal-finanzi 
pubbliċi jew programm 
kredibbli biex din tittejjeb 
flimkien mat-trasparenza 
u s-sorveljanza tal-baġit) u fuq 
djalogu ta’ politika, 
valutazzjoni tal-prestazzjoni 
u bini ta’ kapaċità.06 
L-IPA II ikompli fuq l-IPA I u jistabbilixxi qafas ġdid għall-assistenza ta’ qabel 
l-adeżjoni għall-perjodu 2014-2020, b’allokazzjoni indikattiva ta’ EUR 270.5 miljun. 
Il-proġetti taħt l-IPA II huma mmirati lejn riforma strutturali f’setturi li jkopru 
l-oqsma ewlenin stipulati fl-istrateġija tal-UE għat-tkabbir, bħad-demokrazija u l-
governanza, l-istat tad-dritt, it-tkabbir sostenibbli u l-kompetittività.
07 
L-UE tipprovdi wkoll assistenza ta’ qabel l-adeżjoni fil-livell reġjonali fil-forma 
ta’ proġetti u programmi multibenefiċjarji (multinazzjonali) li jkopru r-reġjun 
kollu tal-Balkani tal-Punent kif ukoll it-Turkija. L-allokazzjoni reġjonali kienet ta’ 
EUR 1.357 biljun għall-IPA I u ta’ EUR 2.959 biljun għall-IPA II.
08 
L-assistenza tal-UE ta’ qabel l-adeżjoni tkompli tibni fuq dokumenti strateġiċi, 
bħall-FSA, l-Istrateġija annwali għat-Tkabbir, u r-rapporti annwali ta’ progress 
adottati mill-Kummissjoni għal dan il-pajjiż. Dawn kienu riflessi fid-Dokumenti 
Indikattivi ta’ Ppjanar Pluriennali sal-2013 u issa huma inklużi fid-Dokumenti 
ta’ Strateġija Indikattivi. Programmi annwali jew pluriennali jiġu adottati mill-
Kummissjoni wara konsultazzjoni mal-pajjiżi benefiċjarji u ma’ partijiet interessati 
oħra.
09 
Il-Kummissjoni implimentat il-proġetti tal-UE fil-Montenegro prinċipalment 
b’mod dirett, taħt modalità ta’ ġestjoni ċentralizzata. Fi tmiem l-IPA I, hija 
ddeċentralizzat il-ġestjoni tal-programmi ta’ Żvilupp tar-Riżorsi Umani u ta’ 
Żvilupp Reġjonali lill-awtoritajiet nazzjonali, iżda għadha responsabbli għal dawn 
il-fondi u twettaq kontrolli tat-tranżazzjonijiet. Taħt l-IPA II, il-Kummissjoni qed 
tkompli tuża taħlita tal-modalitajiet ta’ ġestjoni ċentralizzati u deċentralizzati, 
li issa jissejħu “ġestjoni diretta u indiretta”, ikkomplementata minn modalitajiet 
oħra ta’ implimentazzjoni, bħall-appoġġ baġitarju settorjali10.
10 
Il-Kummissjoni tivvaluta l-progress tal-Montenegro għall-perjodu tat-12-il xahar 
preċedenti permezz tal-Pakkett ta’ Tkabbir u tar-rapporti annwali ta’progress. 
Sal-2014 id-Dokument ta’ Strateġija annwali, li huwa inkluż fil-Pakkett ta’ Tkab -
bir, kien jistipula l-kisbiet reċenti u l-isfidi prinċipali għat-12-il xahar ta’ wara, 
inklużi konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet speċifiċi. Fl-2015, id-Dokument ta’ 
Strateġija kien jinkludi ħarsa ġenerali aktar fit-tul lejn l-isfidi, li tkopri l-bqija tal-
mandat tal-Kummissjoni attwali.
11
 Ambitu u approċċ 
tal-awditjar
11 
L-objettiv tal-awditu kien li jiġi vvalutat jekk l-assistenza tal-UE ta’ qabel 
l-adeżjoni matul il-perjodu 2007-2013 kkontribwietx b’mod effettiv għat-tisħiħ 
tal-kapaċità amministrattiva fil-Montenegro. L-ambitu kien estiż kemm għall-
assistenza finanzjarja (proġetti ffinanzjati mill-IPA) kif ukoll għall-assistenza mhux 
finanzjarja (mekkaniżmi ta’ djalogu politiku bejn l-UE u l-Montenegro).
12 
L-awditu indirizza tliet mistoqsijiet prinċipali:
(a) Il-proġetti awditjati indirizzaw il-ħtieġa li tissaħħaħ il-kapaċità amministrat -
tiva b’mod xieraq?
 Biex inwieġbu għal din il-mistoqsija aħna kkunsidrajna jekk il-proġetti awdit -
jati humiex maħsuba biex jindirizzaw il-ħtiġijiet tal-kapaċità amministrattiva 
li ġew identifikati bħala importanti mill-Kummissjoni u mill-awtoritajiet nazz -
jonali, u jekk il-proġetti kinux ikkoordinati tajjeb ma’ proġetti oħra taħt l-IPA 
u mal-interventi ta’ donaturi oħra.
(b) Il-proġetti awditjati kisbu riżultati f’termini tat-tisħiħ tal-kapaċità 
amministrattiva?
 Biex inwieġbu għal din il-mistoqsija kkunsidrajna jekk il-proġetti awdit -
jati wasslux l-outputs mistennija relatati mal-bini ta’ kapaċità u jekk dawn 
l-outputs intużawx u ngħatawx segwitu mill-awtoritajiet nazzjonali. Fejn l-
outputs ma ntużawx jew ma ngħatawx segwitu, aħna eżaminajna r-raġunijiet 
prinċipali għal dan. Aħna kkunsidrajna wkoll il-valutazzjoni, li twettqet 
mill-Kummissjoni, tal-effettività tal-appoġġ tal-UE fit-titjib tal-kapaċità 
amministrattiva.
(c) Il-Kummissjoni użat l-assistenza mhux finanzjarja b’mod effettiv biex ittejjeb 
il-kapaċità amministrattiva?
 Biex inwieġbu għal din il-mistoqsija aħna kkunsidrajna kif il-Kummissjoni 
kienet użat il-mekkaniżmi ta’ djalogu politiku stabbiliti taħt l-FSA u n-negoz -
jati tal-adeżjoni. Aħna eżaminajna wkoll kif il-Kummissjoni użat tajjeb il-mezzi 
ta’ azzjoni li kellha għad-dispożizzjoni tagħha biex tikseb l-impenn attiv 
tal-awtoritajiet nazzjonali għar-riforma. Fl-aħħar nett, aħna eżaminajna jekk 
il-Kummissjoni użatx il-potenzjal għat-trasferiment tal-kapaċità billi ħeġġet 
it-tixrid tal-prattika tajba li ġiet żviluppata taħt il-modalità deċentralizzata ta’ 
ġestjoni tal-fondi tal-IPA.
12 Ambitu u approċċ tal-awditjar 
11 Aħna ħarisna lejn 
l-IPA I minħabba li, saż-żmien 
meta sar l-awditu, il-proġetti 
kienu għadhom mhumiex qed 
jiġu implimentati taħt l-IPA II.
12 Pajjiżi eliġibbli taħt l-IPA 
jinkludu l-Balkani tal-Punent 
u t-Turkija. Dawn il-programmi 
u l-proġetti jissejħu wkoll 
“reġjonali” jew 
“multinazzjonali”. 
L-allokazzjoni totali taħt 
l-IPA I għal programmi 
u proġetti multibenefiċjarji 
kienet ta’ EUR 1 137 miljun.13 
Aħna ffukajna fuq tliet setturi importanti għall-integrazzjoni tal-Montenegro 
fl-UE: ir-riforma tal-amministrazzjoni pubblika (RAP), it-trasport, u l-ambjent. 
Dawn kienu jirrappreżentaw 47 % tal-allokazzjoni totali għall-Montenegro taħt 
l-IPA I11 kif jidher fit- Tabella 1 . Aħna ħarisna wkoll lejn proġetti li jindirizzaw il-bini 
ta’ kapaċità fl-amministrazzjoni pubblika, u li huma ffinanzjati mill-allokazzjoni 
reġjonali (multibenefiċjarja) tal-IPA filwaqt li jipprovdu wkoll assistenza lil pajjiżi 
oħra li huma eliġibbli għal assistenza taħt l-IPA12. Billi dawn l-oqsma kollha ta’ 
appoġġ jingħataw ukoll assistenza taħt l-IPA II (2014-2020), il-Kummissjoni tista’ 
tieħu inkunsiderazzjoni l-osservazzjonijiet u r-rakkomandazzjonijiet ta’ dan ir-
rapport meta tkun qed timplimenta l-IPA II u meta tkun qed tħejji l-analiżi ta’ nofs 
it-terminu tal-IPA II li hija ppjanata għall-2017.
14 
Aħna ħarisna lejn kampjun ta’ 19-il proġett. Fis-settur tar-riforma tal-amminis -
trazzjoni pubblika aħna għażilna 13-il proġett li jiffukaw fuq l-akkwist, il-ġlieda 
kontra l-korruzzjoni, il-kontroll intern, l-awditjar estern, l-awtonomija lokali u l-
Iskola Reġjonali għall-Amministrazzjoni Pubblika (ReSPA). Fis-settur tat-trasport 
aħna għażilna tliet proġetti, immirati lejn l-avjazzjoni ċivili, id-Direttorat tal-
Linji Ferrovjarji u l-kostruzzjoni tat-toroq. Fis-settur tal-ambjent, aħna għażilna 
tliet proġetti li jiffukaw fuq il-ġestjoni mill-gvern ċentrali, is-servizzi komunali 
u l-immaniġġjar tal-iskart. Mill-proġetti fil-kampjun, 15 ġew iffinanzjati mill-al -
lokazzjoni għall-Montenegro u l-4 li jifdal mill-allokazzjoni reġjonali. Ara l- An-
ness II  għad-dettalji tal-proġetti magħżula.
15 
L-awditu kien jinkludi analiżi tad-dokumenti u intervisti ma’ rappreżentanti tal-
Kummissjoni u tal-awtoritajiet nazzjonali. Aħna kkonsultajna wkoll partijiet inter -
essati oħra, bħal Organizzazzjonijiet tas-Soċjetà Ċivili (OSĊ) u organizzazzjonijiet 
tad-donaturi. Aħna użajna evidenza pprovduta fid-dokumenti tal-proġetti u d-
dokumenti tal-programmi, evalwazzjonijiet u valutazzjonijiet tal-IPA I u tal-pajjiż, 
ir-rapporti annwali ta’ progress tal-Kummissjoni u r-riżoluzzjonijiet tal-awtorità 
baġitarja.
13
 Osservazzjonijiet
Parti I — Il-proġetti awditjati indirizzaw il-ħtiġijiet 
tal-kapaċità amministrattiva u fil-biċċa l-kbira mill-
każijiet kienu kkoordinati tajjeb ma’ proġetti oħra 
taħt l-IPA u mal-interventi ta’ donaturi oħra
16 
Biex jikkontribwixxu b’mod effettiv għat-tisħiħ tal-kapaċità amministrattiva 
tal-amministrazzjoni pubblika tal-Montenegro, jenħtieġ li l-proġetti taħt l-IPA 
jindirizzaw il-ħtiġijiet prinċipali tal-kapaċità identifikati mill-Kummissjoni u mill-
Montenegro. Aħna nistennew li naraw koordinazzjoni tajba bejn il-proġetti taħt 
l-IPA kif ukoll mal-appoġġ ipprovdut minn donaturi oħra, pereżempju biex jiġi 
evitat it-trikkib. Jenħtieġ li proġetti ġodda taħt l-IPA jinbnew fuq ir-riżultati mik -
suba minn azzjonijiet preċedenti ffinanzjati mill-UE.
Il-proġetti indirizzaw il-ħtiġijiet tal-bini ta’ kapaċità
17 
Aħna eżaminajna l-Qafas Finanzjarju Pluriennali Indikattiv u d-Dokument In -
dikattiv ta’ Ppjanar Pluriennali tal-Kummissjoni fejn hemm definiti l-oqsma ta’ 
appoġġ u l-objettivi prinċipali tal-UE, il-Ftehimiet ta’ Finanzjament tal-proġetti 
magħżula fejn hemm deskritti l-objettivi speċifiċi tagħhom, u d-dokumenti dwar 
l-istrateġija nazzjonali. Dawn kollha aċċennaw il-ħtieġa li l-kapaċità amminis -
trattiva tissaħħaħ. Aħna vvalutajna jekk il-proġetti awditjati kellhomx l-għan li 
jindirizzaw waħda jew aktar mill-ħtiġijiet tal-kapaċità msemmija f’dawn id-doku -
menti. Aħna osservajna li d-19-il proġett kollha kienu maħsuba biex jissodisfaw 
il-ħtiġijiet tal-kapaċità amministrattiva identifikati. It- Tabella 2  tipprovdi ħarsa 
ġenerali lejn l-objettivi ta’ bini ta’ kapaċità tal-proġetti awditjati.
14 Osservazzjonijiet Tabella 2Kif il-proġetti awditjati kienu maħsuba biex jindirizzaw il-lakuni fil-kapaċità 
amministrattiva
Qasam Proġetti Objettivi ta' bini ta' kapaċità
Akkwist 1, 2, 3 ο it-titjib tal-leġiżlazzjoni u tal-kapaċità tal-awtoritajiet kontraenti permezz tat-tisħiħ tal-kapaċitajiet tal-
Awtorità għall-Akkwist Pubbliku
 ο l-għoti ta’ taħriġ u l-organizzazzjoni ta’ programm ta’ ċertifikazzjoni
Korruzzjoni 4, 5 ο il-bini ta’ kapaċità fl-istituzzjonijiet responsabbli għall-prevenzjoni tal-korruzzjoni
 ο il-bini ta’ kapaċità fil-livell lokali, inklużi l-OSĊ, għall-ġlieda kontra l-korruzzjoni
Kontroll intern 6, 7 ο l-introduzzjoni ta’ kontroll intern tal-finanzi pubbliċi
 ο it-tħejjija għall-ġestjoni futura ppjanata tal-fondi tal-UE mill-awtoritajiet nazzjonali
Kontroll estern 8, 9 ο it-titjib tal-kapaċità tal-Istituzzjoni Statali tal-Awditjar (SAI) li tippjana xogħolha u li tiżviluppa 
l-metodoloġija tagħha tal-awditjar
 ο l-iżvilupp ta’ kontroll tal-kwalità tal-awditjar
Awtonomija lokali 10, 11 ο l-iżvilupp ta’ programmi ta’ taħriġ u l-forniment ta’ mentoraġġ
 ο it-tfassil ta’ pjanijiet strateġiċi għall-muniċipalitajiet
ReSPA 12, 13  ο l-appoġġ għall-bini ta’ kapaċità fl-amministrazzjonijiet pubbliċi tar-reġjun tal-Balkani tal-Punent
Trasport 14, 15, 16 ο l-iżvilupp tal-kapaċità għat-titjib tal-leġiżlazzjoni fl-oqsma tat-toroq, tal-linji ferrovjarji u tal-avjazzjoni ċivili, 
biex jiġu stabbiliti sħubiji pubbliċi-privati u finanzjament permezz ta’ konċessjonijiet għall-infrastruttura 
tat-trasport
 ο it-tisħiħ tal-kapaċità biex jiġu mmaniġġjati investimenti ta’ Strumenti ta’ Finanzjament Internazzjonali
 ο l-iżvilupp ta’ ħiliet tekniċi u maniġerjali fil-livell lokali
Ambjent 17 , 18, 19 ο it-tfassil ta’ strateġiji għall-iżvilupp, l-armonizzazzjoni u  l-implimentazzjoni tal-leġiżlazzjoni
 ο l-iżvilupp tal-kapaċità għall-implimentazzjoni ta’ proġetti fil-livelli kollha
Sors:  Imħejjija mill-QEA bl-użu tad- data  tal-Kummissjoni Ewropea.
15 Osservazzjonijiet 
13 Bosta donaturi naqqsu 
l-appoġġ tagħhom jew 
saħansitra rtirawh, fil-kuntest 
tad-disponibbiltà tal-
assistenza tal-UE ta’ qabel 
l-adeżjoni taħt l-IPA u tal-bidu 
tal-proċess ta’ negozjar 
għall-adeżjoni mal-UE.Fil-biċċa l-kbira mill-każijiet, il-koordinazzjoni bejn 
il-proġetti u ma’ interventi oħra kienet tajba
18 
Aħna eżaminajna jekk il-proġetti kinux ikkoordinati tajjeb ma’ azzjonijiet oħra 
ffinanzjati mill-UE u minn donaturi oħra fil-pajjiż. Aħna sibna li ġeneralment 
il-proġetti kienu kkoordinati tajjeb ma’ proġetti oħra taħt l-IPA, pereżempju billi 
dawn komplew jibnu fuq ix-xogħol ta’ proġetti preċedenti taħt l-IPA fl-istess 
qasam. Għalkemm l-għadd ta’ donaturi oħra naqas konsiderevolment fil-Monte -
negro minn meta nbeda l-IPA I fl-200713, aħna sibna li l-proġetti taħt l-IPA ħadu 
kont tax-xogħol li sar minn dawn id-donaturi (ara l-eżempji fil- Kaxxa 1 ).Kaxxa 1Eżempji ta’ koordinazzjoni tajba
Il-Proġetti 6 u 7  għenu (1) biex jiġu stabbiliti sistemi ta’ ġestjoni u kontroll speċifikament għad-
deċentralizzazzjoni futura ppjanata tal-ġestjoni tal-fondi tal-UE mill-Montenegro u (2) biex il-kontroll intern 
tal-finanzi pubbliċi jiddaħħal b’mod aktar ġenerali fl-amministrazzjoni pubblika kollha kemm hi.
Biex jikseb l-ewwel objettiv, il-Proġett 6 kompla jibni fuq proġett li kien iffinanzjat mill-UE qabel beda l-
IPA I. Matul l-implimentazzjoni tal-Proġett 6, il-Kummissjoni talbet lill-kuntrattur biex jimmodifika l-outputs 
biex dawn jirriflettu x-xogħol li kien qed jitwettaq fl-istess ħin mis-servizzi tal-Kummissjoni, biex tkun tista’ 
tiġi vverifikata l-konformità tal-istrutturi stabbiliti mill-awtoritajiet nazzjonali bi tħejjija għall-ġestjoni 
deċentralizzata. Imbagħad, il-Proġett 7 pprovda appoġġ ulterjuri u taħriġ lill-membri tal-persunal Montene -
grini biex dawn ikunu mħejjija biex joperaw l-istrutturi ta’ ġestjoni deċentralizzata.
Biex jilħqu t-tieni objettiv, iż-żewġ proġetti l-ewwel iffukaw fuq l-amministrazzjoni pubblika ċentrali, 
imbagħad fuq il-livell lokali. B’mod partikolari, il-Proġett 6 kellu l-għan li jintroduċi kontroll intern fil-ministeri 
tal-Gvern ċentrali, inkluż l-istabbiliment ta’ unitajiet ta’ awditjar intern bi pjanijiet komprensivi tal-awditjar 
u b’netwerking bejniethom. Il-Proġett 7 nbeda ftit xhur wara li ntemm il-Proġett 6 u ffoka fuq il-prattiki ta’ 
ġestjoni dgħajfin li ġew identifikati matul l-ewwel proġett.
Il-Proġetti 8 u 9  kellhom l-għan li jsaħħu l-Istituzzjoni Statali tal-Awditjar (SAI) tal-Montenegro. Filwaqt li bena 
fuq proġett li preċedentement kien ġie ffinanzjat minn donaturi Ġermaniżi, il-Proġett 8 pprovda pjanijiet, 
linji gwida u sessjonijiet ta’ ħidma għall-awdituri. Pereżempju, huwa bena l-kapaċità fil-qasam tal-awditjar 
tal-prestazzjoni, li kien tip ta’ xogħol tal-awditjar ġdid għas-SAI. Matul l-implimentazzjoni, il-proġett taħt l-IPA 
ġie kkoordinat max-xogħol għat-tisħiħ tal-kapaċitajiet tal-awditjar tal-prestazzjoni li kien qed jitwettaq minn 
donaturi Ġermaniżi u Żvediżi. Il-Proġett 9 kien Proġett ta’ ġemellaġġ li tmexxa mis-SAI tal-Litwanja. Minkejja 
intervall ta’ sentejn bejn iż-żewġ proġett, huwa kien ikkoordinat tajjeb mal-appoġġ ipprovdut taħt il-Proġett 8 
u żviluppa l-kontroll tal-kwalità fis-SAI Montenegrina permezz taż-żieda fil-kapaċità teknika u tat-tħejjija ta’ 
linji gwida.
16 Osservazzjonijiet 
19 
Madankollu, aħna sibna li l-koordinazzjoni bejn proġetti taħt l-IPA operati esklus -
sivament fil-Montenegro u proġetti multibenefiċjarji li jkopru bosta pajjiżi fil-fażi 
ta’ qabel l-adeżjoni ma kinitx dejjem tajba (Ara l-eżempji fil- Kaxxa 2 ).Kaxxa 2Eżempji ta’ koordinazzjoni dgħajfa bejn proġetti taħt l-IPA
Il-Proġetti 1, 2 u 3  — Aħna awditjajna l-proġetti kollha taħt l-IPA I14 li appoġġaw l-akkwist pubbliku fil-
Montenegro. L-ewwel proġett ipprovda appoġġ fil-Montenegro biss, filwaqt li t-tnejn l-oħra kienu proġetti 
multibenefiċjarji disponibbli għal pajjiżi oħra fil-fażi ta’ qabel l-adeżjoni. Filwaqt li l-Proġett 1 irnexxielu jistab -
bilixxi sistema ta’ akkwist pubbliku fil-pajjiż, aħna sibna li l-outputs tal-bini ta’ kapaċità tat-tliet proġetti ma 
kinux ikkoordinati tajjeb. Il-proġetti żviluppaw il-kapaċità biex titjieb il-leġiżlazzjoni dwar l-akkwist pubbliku 
billi għenu fl-abbozzar ta’ liġijiet ġodda. Huma saħħew ukoll il-prestazzjoni tal-awtoritajiet kontraenti billi 
pprovdew taħriġ u programm ta’ ċertifikazzjoni għall-uffiċjali inkarigati mill-akkwist pubbliku. Il-proġetti 
multibenefiċjarji (2 u 3) ġew implimentati wara l-Proġett 1 iżda huma ma komplewx jibnu b’mod effettiv fuq 
il-korsijiet li kienu diġà pprovduti mill-Proġett 1 b’taħriġ addizzjonali u aktar speċifiku. Minflok, f’xi każijiet, 
il-kontenut tal-korsijiet kien simili ħafna jew saħansitra eżattament l-istess: it-tliet proġetti kollha pprovdew 
taħriġ dwar proċeduri bażiċi ta’ akkwist pubbliku, kemm il-Proġett 1 kif ukoll il-Proġett 2 indirizzaw l-impli -
mentazzjoni tad-Direttiva tal-Utilitajiet15 u kemm il-Proġett 2 kif ukoll il-Proġett 3 indirizzaw is-sistema tar-
Rimedji16. Barra minn hekk, il-parteċipanti fil-korsijiet spiss kienu l-istess individwi, pereżempju fil-korsijiet ta’ 
taħriġ għall-ħarrieġa li ngħataw taħt il-Proġetti 1 u 3.
Il-Proġetti 12 u 13  — L-Iskola Reġjonali għall-Amministrazzjoni Pubblika (ReSPA) inħolqot biex tgħin issaħħaħ 
il-kapaċità amministrattiva u tagħti spinta lill-kooperazzjoni reġjonali fl-amministrazzjonijiet pubbliċi tal-Bal -
kani tal-Punent. Filwaqt li s-sitt parteċipanti, inkluż il-Montenegro, ikkontribwew EUR 150 000 kull wieħed kull 
sena, il-biċċa l-kbira mill-ispiża tar-ReSPA hija ffinanzjata minn proġetti multibenefiċjarji. Aħna sibna li l-attivi -
tajiet ta’ taħriġ tar-ReSPA ma kinux ikkoordinati tajjeb biżżejjed ma’ taħriġ ieħor li twassal permezz ta’ proġetti 
taħt l-IPA fil-Montenegro. Pereżempju, fil-biċċa l-kbira t-taħriġ tar-ReSPA kien immirat lejn persunal subaltern 
li l-ħtiġijiet tagħhom ġew issodisfati, fil-biċċa l-kbira, minn inizjattivi oħra ta’ bini ta’ kapaċità. Kien hemm 
ukoll informazzjoni insuffiċjenti għad-dispożizzjoni ta’ uffiċjali pubbliċi dwar it-taħriġ disponibbli. B’riżultat ta’ 
dan, il-Montenegro għamel ftit li xejn użu mill-offerta ta’ taħriġ tar-ReSPA.
14 Dan ma jinkludix il-kuntratti ta’ Assistenza Teknika u ta’ Skambju ta’ Informazzjoni.
15 Id-Direttiva 2004/17/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal-31 ta’ Marzu 2004 li tikkoordina l-proċeduri ta’ akkwisti ta’ entitajiet li joperaw 
fis-setturi tas-servizzi tal-ilma, l-enerġija, it-trasport u postali (ĠU L 134 30.4.2004, p. 1).
16 Id-Direttivi tal-UE dwar ir-Rimedji huma d-Direttiva tal-Kunsill 89/665/KEE tal-21 ta’ Diċembru 1989 (ĠU L 395, 30.12.1989, p. 33), id-Direttiva 
tal-Kunsill 92/13/KEE tal-25 ta’ Frar 1992 (ĠU L 76, 23.3.1992, p. 14) u d-Direttiva 2007/66/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal-
11 ta’ Diċembru 2007 (ĠU L 335, 20.12.2007, p. 31). Rimedji huma azzjonijiet legali li huma disponibbli għal operaturi ekonomiċi li jipparteċipaw fi 
proċedura għall-għoti ta’ kuntratt, u li permezz tagħhom huma jkunu jistgħu jikkonstestaw id-deċiżjoni tal-għoti.
17 Osservazzjonijiet 
20 
Mill-2014 ‘il hawn, il-Kummissjoni rrikonoxxiet il-ħtieġa għal koordinazzjoni aħjar 
bejn l-istrumenti nazzjonali u reġjonali (multibenefiċjarji) u rrivediet il-proċeduri 
tagħha. Pereżempju, il-Kummissjoni ħeġġet lir-ReSPA biex din tikkonsulta ma’ 
koordinaturi nazzjonali tal-IPA u taġġusta l-ouput tagħha kif meħtieġ. Barra minn 
hekk, fl-2015 il-Kummissjoni stabbiliet iċ-Ċentru ta’ Speċjalizzazzjoni Tematika 
dwar ir-RAP , fid-Direttorat Ġenerali għall-Viċinat u n-Negozjati għat-Tkabbir, 
biex jimmaniġġja għadd ta’ programmi multibenefiċjarji (reġjonali) fil-qasam 
tar-RAP , inklużi kuntratti mar-ReSPA. Wieħed mill-objettivi ta’ dan iċ-ċentru 
huwa li jiżgura l-koordinazzjoni bejn l-assistenza reġjonali u nazzjonali taħt l-IPA. 
Madankollu, kien għadu kmieni wisq biex aħna nivverifikaw jekk dawn l-iżviluppi 
ġodda rendewx it-titjib meħtieġ fil-koordinazzjoni bejn l-assistenza nazzjonali 
u reġjonali taħt l-IPA.
Parti II — Użu mhux xieraq tal-outputs naqqas 
l-effettività ta’ xi wħud mill-proġetti awditjati
21 
Biex jikkontribwixxu b’mod effettiv għat-tisħiħ tal-kapaċità amministrattiva tal-
amministrazzjoni pubblika tal-Montenegro, jenħtieġ li l-proġetti taħt l-IPA iwass -
lu l-outputs mistennija tal-bini ta’ kapaċità. Ladarba jitwasslu, jenħtieġ li dawn 
l-outputs jintużaw mill-korpi fil-mira tal-proġetti (il-benefiċjarji) u mbagħad 
jingħataw segwitu mill-awtoritajiet nazzjonali sabiex ir-riżultati tal-proġetti jkunu 
sostenibbli u jipproduċu l-impatt sħiħ tagħhom. Sabiex jintwera xi jkun inkiseb 
bil-fondi tal-UE, aħna nistennew li l-Kummissjoni tirrapporta b’mod ċar dwar 
il-progress li jkun sar, inkluż il-punt sa fejn il-kapaċità amministrattiva tkun qed 
titjieb fil-pajjiż.
B’mod ġenerali, il-proġetti wasslu l-outputs iżda dawn jew 
mhux dejjem intużaw mill-benefiċjarji jew mhux dejjem 
ingħataw segwitu mill-awtoritajiet Montenegrini
22 
Għall-proġetti awditjati, aħna eżaminajna rapporti interim  u finali, ir-rapporti ta’ 
monitoraġġ u evalwazzjoni tal-Kummissjoni u l-minuti tal-laqgħat tal-kumitat 
ta’ monitoraġġ, u intervistajna l-benefiċjarji. Aħna sibna li, inġenerali, il-proġetti 
wasslu l-outputs kif ippjanat. Xi wħud minn dawn kienu relatati mal-objettivi 
ta’ bini ta’ kapaċità u xi wħud kienu maħsuba biex jilħqu objettivi oħra, bħall-
kostruzzjoni ta’ toroq. Aħna ffukajna fuq outputs relatati mal-bini ta’ kapaċità. Fi 
12 mid-19-il proġett awditjati, aħna sibna li wieħed jew aktar mill-outputs tal-bini 
ta’ kapaċità jew ma ntużawx għalkollox mill-benefiċjarji, jew l-awtoritajiet nazz -
jonali ma wettqux l-azzjoni ta’ segwitu meħtieġa biex issostni r-riżultati miksuba.
18 Osservazzjonijiet 
23 
Fejn il-benefiċjarju ma użax l-outputs, l-effettività kumplessiva tal-proġetti 
kkonċernati fit-tisħiħ tal-kapaċità amministrattiva tnaqqset minħabba li t-titjib 
potenzjali li dawn offrew mhux dejjem immaterjalizza. Spiss ir-raġuni għalfejn 
l-outputs ma ntużawx kienet relatata ma’ limitazzjonijiet tal-baġit jew tar-riżorsi 
umani.
Ara l- Kaxxa 3  għal eżempji ta’ outputs li ma ntużawx għalkollox mill-benefiċjarji.Kaxxa 3Eżempji ta’ outputs li ma ntużawx għalkollox mill-benefiċjarji
Il-Proġett 4  kien maħsub biex jiffoka fuq il-prevenzjoni tal-korruzzjoni, u kien immirat lejn iż-żewġ korpi 
prinċipali li kienu joperaw f’dan il-qasam f’dak iż-żmien: id-Direttorat għall-Inizjattiva Kontra l-Korruzzjoni (DACI) 
u l-Kummissjoni għall-Prevenzjoni ta’ Kunflitt ta’ Interessi (CPCoI). Tnejn mill-outputs ippjanati ma ntużawx 
għalkollox mill-benefiċjarji.
 οIs-CPCoI ma użatx is-sistema awtomatizzata ta’ skambju ta’ data , mħejjija mill-proġett, għad-dikjarazzjonijiet 
tal-assi. Għalkemm hija ma kellhiex riżorsi adegwati biex iżżommu aġġornat, is-CPCoI ppreferiet li tibqa’ tuża 
r-reġistru manwali.
 οIl-proġett ħejja għodda tal-IT, Maniġer tar-Riskju għall-Integrità (IRM), għad-DACI biex dan jissorvelja l-pjaniji -
et ta’ integrità li tħejjew biex jgħinu fil-mitigazzjoni tar-riskji ta’ korruzzjoni li ġew identifikati fl-amministrazz -
joni pubblika. Għalkemm 72 istituzzjoni minn 102 fil-pajjiż kienu żviluppaw pjanijiet ta’ integrità, 4 minnhom 
biss kienu użaw l-għodda IRM sa żmien l-awditu. Din is-sitwazzjoni kienet parzjalment dovuta għan-nuqqas 
ta’ persunal u parzjalment għall-fatt li l-Montenegro ma akkwistax il-finanzjament meħtieġ biex ikompli 
jiżviluppa u jintroduċi l-għodda. (Il-Montenegro qagħad fuq il-possibbiltà li jinkisbu EUR 400 000 minn do -
naturi oħra skont il-Pjan ta’ Azzjoni għall-Kapitolu 23. Meta din il-possibbiltà ma mmaterjalizzatx, huwa ma 
pprovdiex il-fondi meħtieġa mir-riżorsi proprji tiegħu).
Waqt li l-Proġett 4 kien qed jiġi implimentat, l-awtoritajiet nazzjonali ddeċidew li jgħaqqdu flimken lis-CPCoI 
u lid-DACI f’Aġenzija ġdida Kontra l-Korruzzjoni (ACA). Sad-data tal-awditu tagħna, ma kien hemm ebda evidenza 
li xi waħda mis-soluzzjonijiet tal-IT li ġew żviluppati mill-proġett taħt l-IPA għad-DACI u għas-CPCoI kienet se 
tintuża fl-ACA.
Il-Proġett 14  abbozza speċifikazzjonijiet tekniċi għall-esternalizzazzjoni tat-tħejjija ta’ database għall-ġestjoni 
tal-infrastruttura tat-toroq fil-Montenegro. L-awtoritajiet nazzjonali ma kinux użaw id-database sa żmien l-awditu, 
erba’ snin wara li dan tħejja. L-istess proġett taħt l-IPA għen biex tinbena l-kapaċità fl-amministrazzjoni pubblika 
tal-Montenegro għall-implimentazzjoni ta’ proġetti tal-infrastruttura. Madankollu, f’xi wħud mill-każijiet il-
benefiċċji mistennija tal-bini ta’ kapaċità ntilfu minħabba f’dawran għoli tal-persunal. Sa żmien l-awditu, 6 mit-8 
persuni mħarrġa fil-Kumpanija tal-Infrastruttura tal-Linji Ferrovjarji kienu diġà telqu l-impjieg tagħhom, fil-biċċa 
l-kbira mill-każijiet minħabba li kienu fuq kuntratti temporanji.
Il-Proġett 19  għen biex tissaħħaħ il-kapaċità fl-immaniġġjar tal-iskart fil-livell lokali. L-outputs ippjanati inizjal -
ment ġew modifikati matul l-implimentazzjoni tal-proġett. Madankollu, matul l-awditu tagħna aħna osservajna 
li anke dawn l-outputs riveduti ma kinux qed jintużaw kollha, parzjalment minħabba n-nuqqas ta’ persunal 
u ta’ riżorsi finanzjarji. Pereżempju, l-impjant tar-riċiklaġġ iffinanzjat mill-proġett u kkompletat fl-2013 kien 
għadu mhux qed jitħaddem, parzjalment minħabba li ma kienx hemm biżżejjed persunal biex joperah. Barra 
minn hekk, it-tagħmir mixtri bħala parti mill-proġett ma kienx ġie mantnut mnħabba f’limitazzjonijiet baġitarji 
fil-muniċipalità. Oġġetti oħra mixtrija mill-proġett ma kienu qed jintużaw xejn, pereżempju, il-kontenituri 
għar-riċiklaġġ.
19 Osservazzjonijiet 
24 
Fejn l-awtoritajiet nazzjonali ma tawx segwitu għall-outputs tal-proġetti, dan 
spiss naqqas l-impatti intenzjonati. F’xi każijiet, l-awtoritajiet nazzjonali ma adot -
tawx il-leġiżlazzjoni meħtieġa, li fisser li l-outputs ma kinux effettivi għalkollox. 
F’każijiet oħra l-istituzzjonijiet maħluqa ma ngħatawx indipendenza, jew korpi 
li suppost kellhom jinfurzaw il-leġiżlazzjoni adottata ma ngħatawx is-setgħa li 
jagħmlu dan. Xi kultant l-awtoritajiet nazzjonali ma pprovdewx ir-riżorsi umani 
jew finanzjarji addizzjonali biex ikun jista’ jsir segwitu għall-outputs ta’ proġetti 
taħt l-IPA. Ara l- Kaxxa 4  għal eżempji ta’ outputs li ma ngħatawx segwitu mill-
awtoritajiet nazzjonali. Kaxxa 4Eżempji ta’ outputs li ma ngħatawx segwitu mill-awtoritajiet nazzjonali
Il-Proġett 5  kellu l-għan li jsaħħaħ ir-rwol tal-amministrazzjonijiet lokali u tal-OSĊ li jindirizzaw il-korruzzjoni 
fil-livell lokali, u li jtejjeb is-sensibilizzazzjoni taċ-ċittadini dwar l-importanza ta’ miżuri effettivi kontra l-
korruzzjoni. Dan il-proġett kiseb l-outputs ippjanati tiegħu tal-bini ta’ kapaċità (studji, panels ta’ diskussjoni, 
rakkomandazzjonijiet ta’ politika). Madankollu, il-Ministeru tal-Intern, li huwa prinċipalment responsabbli 
għar-rappurtar dwar l-implimentazzjoni ta’ pjanijiet lokali kontra l-korruzzjoni, iddeċieda li ma jipparteċipax 
fil-proċess ta’ konsultazzjoni, mibdi mill-proġett, għall-istabbiliment ta’ kunsill konsultattiv multisettorjali 
kontra l-korruzzjoni. Dan dgħajjef il-kunsill, li mbagħad ma ltaqgħax wara tmiem il-proġett.
Il-Proġett 14  ikkontribwixxa b’suċċess għall-armonizzazzjoni tal-liġi dwar it-trasport bl-ajru fit-tħejjija għall-
ewwel fażi tal-ftehim dwar Spazju Komuni Ewropew għall-Avjazzjoni (ECAA). Madankollu, sad-data tal-awditu, 
tliet snin u nofs wara li dawn kienu tħejjew17, l-awtoritajiet nazzjonali kienu għadhom ma adottawx bosta 
mil-liġijiet sekondarji li ġew abbozzati bħala parti mill-proġett biex il-pajjiż jinġieb konformi mar-rekwiżiti tal-
ftehim ECAA.
Fl-2013, il- Proġett 15  ippreżenta pjan tal-operat għat-titjib tal-effiċjenza tad-Direttorat tal-Linji Ferrovjarji. 
Madankollu, sa żmien l-awditu, l-awtoritajiet nazzjonali kienu għadhom ma implimentawx il-pjan minħabba 
f’limitazzjonijiet finanzjarji li wasslu għal dewmien fir-reklutaġġ tal-persunal addizzjonali li kien meħtieġ (7 
postijiet battala minn 17 fid-Direttorat). Barra minn hekk, l-awtoritajiet nazzjonali ma kinux taw lid-Direttorat 
l-indipendenza finanzjarja mill-Ministeru tat-Trasport, li kienet meħtieġa biex id-Direttorat jiffunzjona kif 
intenzjonat.
Il-Proġett 17  iddedika EUR 180 000 għat-tisħiħ tal-kapaċità fl-Aġenzija għall-Protezzjoni tal-Ambjent (EPA) 
biex tinġabar u tiġi vvalidata u disseminata data  dwar l-ambjent. Biex dan isir, il-proġett ħa sena biex tiġi 
żviluppata Sistema għall-ġbir, il-validazzjoni u d-disseminazzjoni ta’ data  dwar l-Ambjent, u korsijiet ta’ 
taħriġ relatati. Għalkemm dan ix-xogħol ġie kkompletat fl-2012, sa żmien l-awditu s-sistema żviluppata kienet 
għadha mhijiex stabbilita u ma kienx hemm titjib sinifikanti fil-kapaċità tal-aġenzija, u lanqas fil-kwalità 
tar-rapporti tagħha. L-awtoritajiet nazzjonali ma kinux taw segwitu għall-output tal-proġett billi jallokaw 
biżżejjed persunal u riżorsi finanzjarji.
Il-Proġett 18  assista lill-awtoritajiet nazzjonali biex iħejju 29 test ta’ leġiżlazzjoni sekondarja fil-qasam tas-
Servizzi Komunali u l-Immaniġġjar tal-Iskart. Għalkemm l-abbozzi għal-leġiżlazzjoni kienu tħejjew sa tmiem 
il-proġett f’Awwissu 2013, sa żmien l-awditu nofshom biss kienu ġew adottati u ppubblikati mill-awtoritajiet 
nazzjonali, li naqqas l-impatt tal-proġett taħt l-IPA.
17 Il-proġett intemm f’Novembru 2011 u l-awditu twettaq f’Mejju 2015.
20 Osservazzjonijiet 
Ma kienx hemm biżżejjed informazzjoni biex jintwera 
l-progress li sar matul iż-żmien fit-tisħiħ tal-kapaċità 
amministrattiva
25 
Aħna eżaminajna l-informazzjoni disponibbli biex jitkejjel it-titjib fil-kapaċità 
amministrattiva fil-Montenegro matul il-perjodu awditjat. Aħna ħarisna lejn id-
dokumenti tal-”Pakkett ta’ Tkabbir” li jiġi adottat kull sena mill-Kummissjoni. Dan 
jinkludi d-Dokument ta’ Strateġija għat-Tkabbir, li jistipula t-triq ‘il quddiem għas-
snin li ġejjin u jieħu kont tal-progress li jkun sar minn kull pajjiż kandidat u kull 
pajjiż kandidat potenzjali. Huwa jinkludi wkoll rapporti annwali ta’ progress, fejn 
il-progress li jkun sar kull sena minn pajjiżi individwali jiġi deskritt f’aktar dettall. 
Barra minn hekk, aħna kkunsidrajna l-progress li ġie rrappurtat fil-kumitati ta’ 
monitoraġġ u fil-kumitati settorjali mwaqqfa taħt l-FSA, u l-ewwel eżerċizzju ta’ 
kejl ta’ referenza tar-RAP li twettaq fl-2015.
26 
Aħna sibna li għalkemm ir-rapporti annwali ta’ progress tal-Kummissjoni 
jippreżentaw il-progress kumplessiv li jkun sar fl-issodisfar tal-kriterji ta’ Copen -
hagen u jivvalutaw is-sitwazzjoni attwali għal kapitoli individwali ta’ negozjar, 
huma ma jinkludux valutazzjonijiet tal-progress fit-tisħiħ tal-kapaċità fuq perjodu 
ta’ żmien itwal. Huma lanqas ma kienu maħsuba biex jibbażaw fuq ir-riżultati ta’ 
proġetti individwali. Abbażi tal-qari tagħna tar-rapporti, aħna ppruvajna nibnu 
stampa tal-progress li sar fit-tisħiħ tal-kapaċità amministrattiva għal oqsma 
ewlenin tar-riforma, matul is-snin 2011-2014 (ara t- Tabella 3 ).
27 
L-aggregazzjoni tagħna tar-rapporti annwali ta’ progress imħejjija mill-Kum -
missjoni tindika li sar progress bil-mod fit-tisħiħ tal-kapaċità. Madankollu, aħna 
sibna li r-rapporti differenti mhux dejjem ivvalutaw l-istess partijiet tal-ammin -
istrazzjoni pubblika, u li n-natura kwalitattiva tal-valutazzjoni fissret li l-kriterji li 
ntużaw biex il-kapaċità amministrattiva tiġi vvalutata bħala “dgħajfa” jew bħala 
li “żdiedet” ma kinux definiti b’mod ċar. Dan għamilha diffiċli li jitqabbel it-titjib li 
jkun sar matul iż-żmien.
21 Osservazzjonijiet Tabella 3Ħarsa ġenerali lejn il-valutazzjonijiet tal-kapaċità amministrattiva f’rapporti annwali 
ta’ progress (2011-2014) imħejjija mill-Kummissjoni għall-oqsma awditjati
Kapitolu1Oqsma ta’ politika 2011 2012 2013 2014
5 Akkwist PubblikuDirettorat tal-Akkwist Pubbliku, Amministrazzjoni inkarigata mill-
Akkwist Pubbliku 
Kummissjoni għall-Kontroll tal-Proċeduri ta' Akkwist Pubbliku
Servizzi ta' spezzjoni 
Konċessjonijiet
14 Politika tat-trasport Korp għall-investigazzjoni ta' aċċidenti
22Politika reġjonali 
u koordinazzjoni ta' strumenti 
strutturaliQafas Istituzzjonali
Ġestjoni, kontroll u awditjar finanzjarju
23Ġudikatura u Drittijiet 
fundamentaliPolitika kontra l-korruzzjoni
Kummissjoni għall-prevenzjoni ta' Kunflitt ta' Interess
Koordinazzjoni kontra l-korruzzjoni
27 Ambjent u Tibdil fil-klimaKwistjonijiet orizzontali
Kwalità tal-arja
Immaniġġjar tal-iskart
Il-kapaċità amministrattiva għadha dgħajfa jew limitata u jeħtieġ li jsir titjib sostanzjali jew urġenti
Il-kapaċità amministrattiva żdiedet iżda għadu meħtieġ li jsir titjib ulterjuri.
Il-kapaċità amministrattiva żdiedet: mhuwiex meħtieġ li jsir titjib ulterjuri.
1 Ir-rapporti jsegwu l-kapitoli ta’ negozjar anke meta dawn ikunu għadhom ma nfetħux.
Sors:  Il-QEA bl-użu tar-rapporti ta’ progress imħejjija mill-Kummissjoni Ewropea.
22 Osservazzjonijiet 
18 Ir-rapporti ta’ progress bdew 
jissejħu “rapporti għal kull 
pajjiż” mill-2015 ‘il quddiem.
19 Il-preżentazzjoni l-ġdida hija 
applikata għall-pajjiżi 
kandidati kollha u għall-pajjiżi 
kandidati potenzjali kollha 
u tkopri l-oqsma tal-
funzjonament tal-ġudikatura, 
il-korruzzjoni, il-kriminalità 
organizzata, il-libertà 
tal-espressjoni, il-kriterji 
ekonomiċi, ir-RAP , l-akkwist 
pubbliku, l-istatistika 
u l-kontroll finanzjarju.
20 Ara l-Anness 2 tal-Istrateġija 
tal-UE għat-Tkabbir 
(COM(2015) 611 final 
tal-10 ta’ Novembru 2015).
21 L-ewwel analiżi twettqet 
fl-2015 u eżaminat il-kwistjoni 
ta’ kapaċità, kif ukoll 
kwistjonijiet strutturali, legali, 
proċedurali u oħrajn. Hija użat 
il-Prinċipji għall-
Amministrazzjoni Pubblika li 
ġew maqbula fil-pajjiżi kollha 
tat-tkabbir u dan irriżulta 
f’rapport dettaljat għall-pajjiż 
li janalizza l-prestazzjoni 
tal-Montenegro fil-qasam 
tar-RAP, u li jissuġġerixxi 
rakkomandazzjonijiet 
dettaljati u kronoloġiċi 
għar-riforma ( http://www.
sigmaweb.org/publications/
public-governance-baseline-
measurement-reports.htm ).28 
Billi rrikonoxxiet l-importanza ta’ data  tajba għall-kejl kontinwu tal-progress fir-
riforma, il-Kummissjoni użat metodoloġija ġdida ta’ rappurtar għall-valutazzjoni 
annwali fir-rapporti ta’ progress 201518, f’disa’ oqsma fuq bażi pilota19. Għal dawn 
l-oqsma, ir-rapport ipprovda informazzjoni aktar dettaljata minn qabel dwar is-
sitwazzjoni attwali, minbarra dwar il-progress li nkiseb fit-12-il xahar preċedenti. 
L-iskali ta’ valutazzjoni ġew armonizzati aħjar u r-rapporti saru aktar kumparabbli, 
kemm bejn il-pajjiżi kif ukoll matul iż-żmien. Fil-futur, dan jgħin biex il-progress 
li jkun qed isir jitqiegħed fil-kuntest, kif ukoll biex tingħata indikazzjoni ta’ 
x’għandu jkun il-fokus għas-sena ta’ wara20. Sa żmien l-awditu, il-Kummissjoni 
kienet għadha ma espandietx dawn l-eżerċizzji għal oqsma oħra bħas-setturi 
tat-trasporti u tal-ambjent. Il-Kummissjoni tat ukoll bidu għal analiżijiet ta’ kejl ta’ 
referenza tal-amministrazzjoni pubblika fl-2015, li se tippermetti li jsir rappurtar 
kwantitattiv u kumparattiv tal-progress21.
Parti III — Il-Kummissjoni użat tajjeb il-mezzi mhux 
finanzjarji tagħha biex tappoġġa l-proċess ta’ riforma, 
iżda xi problemi importanti għadhom ma ssolvewx
29 
Biex tikkontribwixxi b’mod effettiv għat-tisħiħ tal-kapaċità amministrattiva fil-
Montenegro, jenħtieġ li l-Kummissjoni tagħmel użu effettiv mill-mezzi mhux 
finanzjarji tagħha biex tappoġġa l-proċess ta’ riforma. Jenħtieġ li jiġu stab -
biliti mekkaniżmi ta’ djalogu politiku u mekkaniżmi ta’ djalogu dwar il-politika 
li jiffunzjonaw tajjeb, u aħna nistennew li l-Kummissjoni tagħmel użu espliċitu 
u konsistenti mill-mezzi ta’ azzjoni għad-dispożizzjoni tagħha bħala parti minn 
dan id-djalogu, biex tikseb l-impenn attiv tal-awtoritajiet nazzjonali għar-riforma. 
Fejn hemm il-potenzjal għat-trasferiment ta’ għarfien, pereżempju permezz ta’ 
tagħlim miksub mill-ġestjoni u l-implimentazzjoni ta’ proġetti taħt l-IPA, il-Kum -
missjoni għandha tieħu vantaġġ minn dan.
30 
Aħna eżaminajna l-istrutturi prinċipali ta’ djalogu politiku bejn il-Kummissjoni 
u l-Montenegro li nħolqu taħt il-Ftehim ta’ Stabbilizzazzjoni u Assoċjazzjoni (FSA) 
u l-proċess ta’ negozjar għall-adeżjoni, inkluż l-approċċ il-ġdid għan-negozjati li 
ġie applikat fil-Montenegro. Aħna kkunsidrajna l-għodod li jgħinu biex titħeġġeġ 
ir-riforma, inkluża l-klawżola ta’ “bilanċ globali”. Aħna eżaminajna jekk il-Kummis -
sjoni kinitx użat dawn l-għodod b’mod effettiv biex tistimula t-titjib fil-kapaċità 
amministrattiva. Aħna kkunsidrajna ukoll il-punt sa fejn il-Kummissjoni tuża l-
potenzjal biex tħeġġeġ prattika tajba bl-użu tal-ġestjoni deċentralizzata tal-fondi 
tal-IPA.
23 Osservazzjonijiet 
22 Il-Kapitolu 5 dwar l-Akkwist 
Pubbliku u l-Kapitolu 32 dwar 
il-Kontroll Finanzjarju (Rapport 
dwar il-Montenegro, 2015).
23 Ibid p. 6.Il-mekkaniżmi ta’ djalogu politiku taħt l-FSA jiffunzjonaw 
tajjeb
31 
Wara l-indipendenza tal-Montenegro fl-2006, ġie stabbilit djalogu politiku fil-
livell ministerjali bejn il-Gvern tal-Montenegro u l-istituzzjonijiet tal-UE. L-FSA 
li ġie ffirmat fl-2007 imbagħad stabbilixxa l-bażi għad-djalogu politiku f’livelli 
differenti: il-Kunsill ta’ Stabbilizzazzjoni u ta’ Assoċjazzjoni (SA), il-Kumitat ta’ SA, 
seba’ sottokumitati ta’ SA u, mill-2014 ‘il quddiem, il-Grupp Speċjali għar-RAP . 
Il-Kummissjoni u l-awtoritajiet Montenegrini ltaqgħu regolarment mill-2007 ‘il 
hawn permezz ta’ dawn il-mekkaniżmi biex jiddiskutu, fost l-oħrajn, il-ħtieġa 
għall-progress fir-riforma u l-insuffiċjenzi fil-kapaċità amministrattiva fil-pajjiż. L-
allinjament mal- acquis  u l-mezz biex dan jinkiseb huma l-fokus prinċipali tas-sot -
tokumitati settorjali. L-output tas-sottokumitati jiġi diskuss kull sena fil-laqgħat 
tal-Kunsill ta’ SA u tal-Kumitat ta’ SA.
32 
Il-Kummissjoni użat tajjeb il-mekkaniżmi ta’ djalogu politiku mal-awtoritajiet 
Montenegrini, pereżempju biex tħeġġeġ bidliet leġiżlattivi f’ħafna oqsma u biex 
tappoġġa l-ħolqien tal-istituzzjonijiet meħtieġa biex imexxu l-proċess ta’ ri -
forma ‘l quddiem. Dan id-djalogu ġibed l-attenzjoni għal oqsma importanti fejn 
ma nkisbux riżultati jew fejn ir-riżultati qed jinkisbu bil-mod biss. Pereżempju, 
fir-Rapport ta’ Progress 2015 tagħha, il-Kummissjoni aċċennat li biex isir titjib 
fil-monitoraġġ u biex tiġi vverifikata l-implimentazzjoni tal-kuntratti, jibqa’ 
kruċjali li jitwettaq awditjar intern aħjar fi ħdan l-awtoritajiet kontraenti, kif ukoll 
li l-kapaċità ta’ awditjar intern tkompli tkun kwistjoni ta’ tħassib22. L-istess rapport 
ikkonkluda li l-Montenegro jinsab fi stadju bikri ta’ tħejjija fuq kwistjonijiet bħal, 
fost l-oħrajn, l-ambjent u t-tibdil fil-klima. L-allinjament mal- acquis  u t-tisħiħ tal-
kapaċità amministrattiva għadhom sfida sostanzjali għall-Montenegro23. L-analiżi 
tal-Kummissjoni hija kkonfermata mill-osservazzjonijiet li jirriżultaw mill-awditu 
tagħna, u li huma rrappurtati fil-paragrafi 16 sa 24.
24 Osservazzjonijiet 
24 F’Marzu 2016, 74 % tal-
Montenegrini qalu li huma 
kienu jivvutaw favur is-sħubija 
mal-UE f’referendum ( http://
www.cdm.me/english/
more-than-73-of-citizens-
would-vote-for-joining-the-
eu-in-a-referendum ).
25 Ftehim qafas bejn il-
Montenegro u l-Kummissjoni 
Ewropea dwar l-arranġamenti 
għall-implimentazzjoni ta’ 
assistenza finanzjarja mill-UE 
lill-Montenegro taħt l-IPA II. 
L-obbligi ta’ rappurtar 
tal-awtoritajiet nazzjonali 
(l-Artikolu 58) u r-rwol 
tal-kumitati ta’ monitoraġġ 
tal-IPA (l-Artikoli 52-54) 
jinkludu l-obbligu li jsaħħu 
l-effiċjenza, l-effettività, 
l-impatt u s-sostenibbiltà 
kumplessivi. Barra minn hekk, 
l-Artikolu 55 jistipula obbligi 
speċifiċi ta’ evalwazzjoni 
għall-assistenza taħt l-IPA II, 
inkluż bil-ħsieb tal-ilħuq 
tal-objettivi u l-impatt tagħha 
fuq terminu twil.
26 Il-Kapitolu 23 (Ġudikatura 
u drittijiet fundamentali) 
u l-Kapitolu 24 (Ġustizzja 
u affarijiet interni).
27 Il-laqgħa ministerjali li fetħet 
il-Konferenza 
Intergovernattiva dwar 
l-Adeżjoni tal-Montenegro 
mal-Unjoni Ewropea (Brussell, 
id-29 ta’ Ġunju 2012). AD 23/12: 
“jekk il-progress f’dawn 
il-kapitoli jibqa’ lura b’mod 
sinifikanti meta mqabbel 
mal-progress fin-negozjati 
b’mod ġenerali, u wara li tkun 
eżawriet il-miżuri l-oħra kollha 
disponibbli, il-Kummissjoni, 
fuq inizjattiva tagħha stess jew 
fuq it-talba ta’ terz tal-Istati 
Membri, ser tipproponi li jiġu 
rtirati r-rakkomandazzjonijiet 
tagħha biex jinfetħu u/jew 
jingħalqu kapitoli oħra ta’ 
negozjar, u tiġi adattata 
l-ħidma ta’ tħejjija assoċjata, 
kif adegwat, sakemm jiġi 
indirizzat dan l-iskwilibriju”, 
p. 11.33 
Fil-Montenegro kien hemm momentum qawwi lejn l-integrazzjoni fl-UE minn 
meta nkisbet l-indipendenza, kif jidher mill-progress kostanti fil-proċess ta’ 
adeżjoni u minn livell attwalment għoli ta’ appoġġ mill-popolazzjoni għas-
sħubija mal-UE24. Dan ippermetta lill-Kummissjoni tuża tajjeb il-mezzi ta’ azz -
joni, potenzjalment konsiderevoli, għat-tisħiħ tal-kapaċità amministrattiva. 
Madankollu, aħna osservajna li l-awtoritajiet nazzjonali ma kinux dejjem impen -
jati b’mod attiv għall-proċess ta’ riforma u mhux dejjem użaw jew taw segwitu 
għall-azzjonijiet appoġġati taħt l-IPA I, biex jiżguraw it-twassil ta’ riżultati (ara l-
paragrafi 23 u 24). Aħna sibna li l-maġġoranza tal-proġetti awditjati ma stipulawx 
rekwiżit ċar li l-awtoritajiet nazzjonali jridu jikkapitalizzaw fuq l-investiment taħt 
l-IPA. L-importanza tas-sostenibbiltà u l-impatt tar-riżultati huwa rifless fil-Ftehim 
Qafas tal-IPA II li sar mal-Montenegro25.
Ma kienx hemm biżżejjed ċarezza rigward l-użu ta’ għodod 
biex titħeġġeġ ir-riforma li ġew ipprovduti mill-proċess ta’ 
negozjati tal-adeżjoni
34 
Il-proċess ta’ adeżjoni u b’mod aktar speċifiku n-negozjati tal-adeżjoni li nfetħu 
bejn l-UE u l-Montenegro fl-2012 ipprovdew lill-UE b’għodod ġodda għall-
appoġġ tar-riforma legali, amministrattiva u ekonomika. Eżempju ta’ dan hija 
l-opportunità pprovduta fid-djalogu rigward il-35 kapitolu ta’ negozjar li jkopru 
l-partijiet kollha tal- acquis . L-issettjar ta’ parametri referenzjarji ta’ ftuħ, ta’ għeluq 
u fejn xieraq parametri referenzjarji interim  (dawn tal-aħħar għall-kapitoli dwar 
l-istat tad-dritt biss) jipprovdi għodod li jħeġġu l-pajjiż fil-proċess tiegħu ta’ 
allinjament.
35 
Bħala parti mill-qafas ta’ negozjar li ġie maqbul fl-2012, l-UE introduċiet “approċċ 
ġdid” li fih iż-żewġ kapitoli relatati mal-istat tad-dritt26 ġew identifikati bħala li 
jinsabu fil-qalba tal-proċess ta’ tkabbir. Dawn iż-żewġ kapitoli nfetħu fl-istadju 
bikri tal-proċess ta’ adeżjoni biex il-Montenegro jingħata biżżejjed żmien biex 
jistabbilixxi l-leġiżlazzjoni, l-istituzzjonijiet u r-rendikont tal-implimentazzjoni 
meħtieġa qabel l-għeluq tan-negozjati. Taħt l-approċċ il-ġdid, il-progress fin-ne -
gozjar dwar il-kapitoli “tekniċi” bħat-trasport u l-ambjent ikun possibbli biss jekk 
il-pajjiż ikompli jagħmel progress fil-qasam tal-istat tad-dritt. L-għodda li nħolqot 
biex tħeġġeġ il-progress b’dan il-mod tissejjaħ il-”klawżola ta’ bilanċ globali”27. 
Il-Montenegro huwa l-ewwel pajjiż fil-fażi tan-negozjar li għalih ġie introdott 
l-”approċċ il-ġdid”.
25 Osservazzjonijiet 
28 Ir-Rapporti ta’ Progress 2014, 
p. 1.
29 Id-Dokument ta’ Strateġija 
għat-Tkabbir 2014-2015, p. 19 
u p. 21.
30 Konferenza Intergovernattiva.
31 Ir-Rapport ta’ Progress 2015. 
L-istess rapport aċċenna li 
r-riżultati ta’ investigazzjoni, 
prosekuzzjoni u kundanni 
f’każijiet ta’ korruzzjoni huma 
limitati għal korruzzjoni ta’ 
livell baxx u medju. Rata 
għolja ta’ investigazzjonijiet 
dwar reati relatati mal-
korruzzjoni li jiġu rrappurtati 
qatt ma jirriżultaw f’atti ta’ 
akkuża. Sa issa għad ma 
hemm ebda kundanna finali 
għal korruzzjoni ta’ livell għoli, 
u investigazzjonijiet finanzjarji 
għadhom ma jintużawx 
b’mod sistematiku f’każjiet ta’ 
korruzzjoni. F’ebda każ ta’ 
korruzzjoni ma ngħatat ordni 
li jiġu kkonfiskati l-assi, u dwar 
l-infurzar tal-liġi, il-kapaċità 
istituzzjonali u operazzjonali 
tal-prosekuturi, l-imħallfin 
u l-pulizija biex jiġġieldu 
l-korruzzjoni hija insuffiċjenti”, 
p. 14.36 
L-ewwel darba li l-Kummissjoni semmiet il-klawżola ta’ “bilanċ globali” kienet 
fir-Rapport ta’ Progress 201428 u fid-Dokument ta’ Strateġija għat-Tkabbir 2014-
201529, fejn iddikjarat: “Il-Kummissjoni tfakkar l-eżistenza tal-klawżola ta’ “bilanċ 
globali” tal-qafas ta’ negozjar. Il-progress fl-ilħuq tal-parametri referenzjarji 
interim  dwar il-kapitoli tal-istat tad-dritt u n-nuqqasijiet rilevanti identifikati 
hawn fuq, muri minn riżultati tanġibbli, se jkollu impatt fuq il-pass tan-negozjati 
ta’ adeżjoni b’mod ġenerali, inkluż fuq l-aġendi futura tal-KIG30”. L-awtoritajiet 
Montenegrini rreaġixxew għar-referenza għall-klawżola u indirizzaw xi wħud 
mid-dgħufijiet identifikati mill-Kummissjoni billi adottaw leġiżlazzjoni ġdida. 
Il-Kummissjoni u l-Istati Membri tal-UE qiesu li l-azzjoni meħuda kienet suffiċjenti 
biex tkompli bil-ftuħ ta’ kapitoli ta’ negozjar ġodda.
37 
L-esperjenza miksuba mit-tfakkir tal-eżistenza tal-klawżola ta’ bilanċ globali 
fl-2014 uriet li din l-għodda tista’ tintuża b’effett tajjeb. Madankollu, fl-2015, 
minkejja l-investiment tal-Kummissjoni f’dan il-qasam u minkejja l-impenji li 
daħlu għalihom l-awtoritajiet nazzjonali, ftit li xejn kien hemm riżultati tanġibbli 
f’termini ta’ implimentazzjoni tal-leġiżlazzjoni kontra l-korruzzjoni. Filwaqt li 
rreferiet għall-progress fil-ġlieda kontra l-korruzzjoni, li ġeneralment kien miexi 
bil-mod, il-Kummissjoni, fir-Rapport ta’ Progress 2015 tagħha, aċċennat li jenħtieġ 
li l-istituzzjonijiet jiddimostraw attitudni aktar proattiva biex jissodisfaw il-man -
dat tagħhom. Ir-rekord tal-Montenegro dwar l-effettività ta’ investigazzjonijiet, 
prosekuzzjonijiet u kundanni finali f’każijiet ta’ korruzzjoni, b’mod partikolari 
f’dawk relatati ma’ korruzzjoni ta’ livell għoli, għadu limitat31. Għalkemm il-pro -
gress lejn ir-riforma baqa’ limitat f’dan il-qasam ewlieni, ma saret ebda referenza 
għall-klawżola ta’ bilanċ globali. Il-Kunsill u l-Kummissjoni ma stipulawx b’mod 
ċar iċ-ċirkustanzi li fihom il-klawżola tista’ tiġi mfakkra jew applikata.  Pereżempju, 
mhuwiex ċar jekk il-klawżola hijiex se tiġi mfakkra fl-2016 fil-każ li l-leġiżlazzjoni 
u l-istituzzjonijiet il-ġodda kontra l-korruzzjoni, bħall-ACA (ara l-eżempju fil-
Kaxxa 3 ) ma jiffunzjonawx kif ippjanat u ma jwasslux riżultati tanġibbli.
26 Osservazzjonijiet 
32 Ara l-paragrafi 54 u 55 
tar-Rapport Speċjali 
Nru 11/2016 tal-Qorti Ewropea 
tal-Awdituri “Tisħiħ tal-
kapaċità amministrattiva 
fl-Eks-Repubblika Jugoslava 
tal-Maċedonja: progress 
limitat f’kuntest diffiċli” ( http://
eca.europa.eu ).Il-potenzjal li tintuża ġestjoni deċentralizzata biex tissaħħaħ 
il-kapaċità amministrattiva għadu ma ġiex sfruttat 
għalkollox
38 
Fil-Montenegro, il-Kummissjoni kkuntrattat u implimentat il-biċċa l-kbira mill-
IPA I b’mod ċentrali. Ir-Regolament finanzjarju u r-Regolament tal-IPA jip -
prevedu li l-ġestjoni tal-fondi ta’ qabel l-adeżjoni tingħata lill-pajjiżi kandidati 
għat-tkabbir, biex din tħejjijhom għall-ġestjoni futura minnhom tal-fondi strut -
turali u l-fondi agrikoli tal-UE. F’konformità mar-regolamenti, matul l-2012-2013, 
il-Montenegro talab lill-Kummissjoni biex tiddeċentralizza l-ġestjoni tal-fondi tal-
IPA I u ħoloq l-istrutturi operattivi meħtieġa għal dan il-għan. Wara li vverifikat 
li r-rekwiżiti għal ġestjoni deċentralizzata kienu ġew issodisfati, il-Kummissjoni 
tat lill-pajjiż ir-responsabbiltà għall-ġestjoni ta’ 12 % tal-allokazzjonijiet totali 
għall-pajjiż taħt l-IPA I. Dan kien magħmul minn EUR 22.7 miljun li jkopru proġetti 
tat-trasport u tal-ambjent u minn EUR 5.6 miljun li jkopru proġetti tal-impjieg 
u tal-inklużjoni soċjali. It-talba tal-Montenegro għal ġestjoni deċentralizzata tal-
allokazzjonijiet taħt l-IPA II hija relatata ma’ proporzjon akbar ta’ fondi.
39 
Minbarra li żżid is-sjieda tal-proġetti ffinanzjati mill-UE, din il-modalità ta’ 
ġestjoni tista’ twassal bini ta’ kapaċità siewi fl-istrutturi operattivi. Dan huwa 
minħabba li fis-snin bikrin tal-ġestjoni deċentralizzata, il-Kummissjoni twettaq 
kontrolli dettaljati u bir-reqqa tal-ħidma tal-istrutturi operattivi fl-istadji kollha 
tal-ikkuntrattar u l-implimentazzjoni ta’ kull proġett. It-tixrid ta’ prattika tajba 
fil-ġestjoni ta’ proġetti, prattika li tiġi akkumulata fl-istrutturi tal-IPA, u li tista’ 
tingħadda lill-bqija tal-amministrazzjoni pubblika Montenegrina li topera fl-
istess qasam, jista’ jipprovdi mezz potenzjalment effettiv ta’ tisħiħ tal-kapaċità 
amministrattiva.
40 
Madankollu, it-tisħiħ tal-kapaċità amministrattiva ma kinitx inkluża bħala objet -
tiv meta r-regolamenti li jirregolaw il-ġestjoni deċentralizzata ġew adottati. Dan 
fisser li l-Kummissjoni ma ħeġġietx lill-awtoritajiet nazzjonali biex iqisu kif il-
prattika tajba tista’ tiġi żviluppata b’mod attiv fl-istrutturi stabbiliti għal ġestjoni 
deċentralizzata, u mbagħad tintuża għall-bini tal-kapaċità fil-kumplament tal-
amministrazzjoni pubblika. Aħna qiesna wkoll li hemm riskju, bħalma osservajna 
f’pajjiż ieħor fil-fażi ta’ qabel l-adeżjoni32, li l-istrutturi operattivi tal-IPA jistgħu 
jsiru organizzazzjonijiet paralleli għall-bqija tal-amministrazzjoni pubblika.
27
 Konklużjonijiet 
u Rakkomandazzjonijiet
41 
L-objettiv tal-awditu kien li jivvaluta jekk l-assistenza, finanzjarja u mhux finanz -
jarja, tal-UE għal qabel l-adeżjoni, matul l-2007-2013, ikkontribwietx b’mod effet -
tiv għat-tisħiħ tal-kapaċità amministrattiva fil-Montenegro. Aħna nikkonkludu li 
minkejja li ġie nnutat li l-progress mexa bil-mod f’bosta oqsma ewlenin, l-as -
sistenza tal-UE ta’ qabel l-adeżjoni għenet biex issaħħaħ il-kapaċità amministrat -
tiva fil-Montenegro. Madankollu, għal 12 mid-19-il proġett iffinanzjati mill-IPA li 
aħna awditjajna, l-effettività tal-appoġġ tnaqqset minħabba l-fatt li xi wħud mill-
outputs tal-bini ta’ kapaċità li twasslu ma ntużawx għalkollox jew ma ngħatawx 
segwitu mill-awtoritajiet Montenegrini. Aħna nagħmlu ħames rakkomandazz -
jonijiet fil-paragrafi 42 sa 47, li l-Kummissjoni tista’ tieħu kont tagħhom meta 
timplimenta l-IPA II. Il-Kummissjoni tista’ tqis dawn ir-rakkomandazzjonijiet ukoll 
fil-kuntest tal-analiżi ta’ nofs it-terminu tal-IPA II fl-2017.
42 
Aħna sibna li l-proġetti awditjati indirizzaw ħtiġijiet importanti għall-bini ta’ 
kapaċità, pereżempju, billi appoġġaw b’suċċess bidliet leġiżlattivi u l-istabbil -
iment ta’ istituzzjonijiet, u billi pprovdew taħriġ. Fil-biċċa l-kbira tal-każijiet, 
il-proġetti awditjati kienu kkoordinati tajjeb u ħadu inkunsiderazzjoni x-xogħol li 
twettaq minn donaturi oħra. Madankollu sibna xi eżempji ta’ trikkib, jew każijiet 
fejn il-kondiviżjoni tal-informazzjoni bejn proġetti taħt l-IPA operati esklussiva -
ment fil-Montenegro u proġetti reġjonali (multibenefiċjarji) li jkopru bosta pajjiżi 
fil-fażi ta’ qabel l-adeżjoni, setgħet titjieb (ara l-paragrafi 17 sa 20).
Rakkomandazzjoni 1 — issir koordinazzjoni aħjar tal-
azzjonijiet li jsaħħu l-kapaċità
Jenħtieġ li l-Kummissjoni tiżgura li l-azzjonijiet ta’ bini ta’ kapaċità ffinanzjati 
kemm fil-livell nazzjonali kif ukoll f’dak reġjonali jindirizzaw ħtiġijiet ta’ prijorità, 
jieħdu kont sħiħ ta’ appoġġ ieħor li jkun ikkompletat, li jkun għadu għaddej jew li 
jkun ippjanat, u li dawn l-azzjonijiet jiġu kkomunikati b’mod xieraq lil parteċipanti 
potenzjali. Taħt l-IPA II, jenħtieġ li l-Kummissjoni timmonitorja mill-qrib ir-rilevan -
za ta’ azzjonijiet ta’ bini ta’ kapaċità u ttejjeb il-koordinazzjoni bejn l-azzjonijiet 
nazzjonali u dawk reġjonali.
28 Konklużjonijiet u Rakkomandazzjonijiet 
43 
Il-proġetti awditjati ġeneralment wasslu l-outputs tal-bini ta’ kapaċità mis -
tennija. Madankollu, f’xi każijiet dawn l-outputs jew ma ntużawx għalkollox 
mill-benefiċjarji jew ma ngħatawx segwitu mill-awtoritajiet nazzjonali biex tiġi 
żgurata s-sostenibbiltà tar-riżultati. B’hekk, l-effettività kumplessiva tal-proġetti 
awditjati fit-tisħiħ tal-kapaċità amministrattiva naqset minħabba li t-titjib poten -
zjali li dawn offrew mhux dejjem immaterjalizza. Xi raġunijiet għalfejn il-proġetti 
taħt l-IPA ma ntużawx jew ma ngħatawx segwitu xieraq kienu jinkludu l-fatt li 
l-awtoritajiet nazzjonali ma żgurawx disponibbiltà adegwata tal-persunal, ma 
adottawx il-leġiżlazzjoni meħtieġa biex l-output ikun jista’ jintuża, jew ma tawx 
l-indipendenza meħtieġa lill-istituzzjonijiet maħluqa (ara l-paragrafi 21 sa 24).
44 
B’mod ġenerali, aħna osservajna li l-progress limitat li sar fit-tisħiħ tal-kapaċità 
amministrattiva f’oqsma ewlenin spiss kien dovut għall-impenn dgħajjef tal-
awtoritajiet nazzjonali għar-riforma. Il-maġġoranza tal-proġetti li awditjajna ma 
stipulawx b’mod ċar li l-awtoritajiet nazzjonali kienu meħtieġa jagħtu segwitu 
u jikkapitalizzaw fuq l-investimenti taħt l-IPA (ara l-paragrafi 31 sa 33).
Rakkomandazzjoni 2 — jittejjeb l-impenn biex jintużaw 
l-outputs u biex jingħata segwitu għar-riżultati
Jenħtieġ li, meta tkun qed tipprogramma l-assistenza tal-UE ta’ qabel l-adeżjoni 
taħt l-IPA II, il-Kummissjoni tirrikjedi li l-awtoritajiet nazzjonali jimpenjaw lilhom 
infushom b’mod attiv li jużaw l-outputs tal-proġetti taħt l-IPA, u li jagħtu seg -
witu għar-riżultati sabiex dawn ikunu sostenibbli. Matul l-implimentazzjoni ta’ 
proġetti ffinanzjati mill-IPA II, jenħtieġ li l-Kummissjoni timmonitorja mill-qrib l-
azzjoni li tittieħed mill-awtoritajiet nazzjonali biex jiġu ssodisfati l-impenji li jsiru 
f’dan ir-rigward, sabiex jingħata biżżejjed żmien għall-applikazzjoni ta’ miżuri ko -
rrettivi qabel ma jingħalqu l-proġetti. Jenħtieġ li l-Kummissjoni tieħu kont ta’ jekk 
l-impenji jkunux ġew issodisfati meta tiddeċiedi f’liema oqsma tinvesti assistenza 
futura ta’ qabel l-adeżjoni.
29 Konklużjonijiet u Rakkomandazzjonijiet 
45 
Aħna sibna li għalkemm il-Kummissjoni timmonitorja l-progress li jkun sar fit-tisħiħ 
tal-kapaċità amministrattiva, ma kienx hemm biżżejjed informazzjoni kumparabbli 
dwar il-progress li sar mill-pajjiż matul iż-żmien (ara l-paragrafi 25 sa 28).
Rakkomandazzjoni 3 — jiġu żviluppati għodod aħjar għall-
kejl tal-progress fit-titjib tal-kapaċità amministrattiva
Jenħtieġ li l-Kummissjoni:
(i) tibni fuq il-preżentazzjoni pilota ta’ data  fir-Rapport ta’ Progress 2015, għar-
rapport tal-2016, u fuq l-analiżi tal-kejl ta’ referenza tar-RAP li twettqet l-2015, 
u
(ii) teżamina jekk dawn l-inizjattivi jistgħux jiġu estiżi għal oqsma rilevanti oħra 
bħat-trasport u l-ambjent.
46 
Il-mekkaniżmi ta’ djalogu politiku ħadmu tajjeb għalkemm f’oqsma importanti 
tar-riforma tal-amministrazzjoni pubblika, il-ġlieda kontra l-korruzzjoni u l-am -
bjent, ir-riżultati qed jinkisbu bil-mod. Il-Kummissjoni tippossedi għodod għar-
riforma, iżda xi kultant ma jkunx ċar, pereżempju fil-każ tal-klawżola ta’ “bilanċ 
globali”, kif dawn se jiġu applikati jekk il-liġijiet u l-istituzzjonijiet il-ġodda ma 
jwasslux riżultati f’oqsma ewlenin bħall-ġlieda kontra l-korruzzjoni (ara l-para -
grafi 34 sa 37).
Rakkomandazzjoni 4 — isir użu sħiħ mill-għodod biex jiġi 
appoġġat il-progress fir-riforma
Jenħtieġ li l-Kummissjoni tħeġġeġ ir-riżultati fir-riforma billi:
(i) tagħmel użu sħiħ mill-għodod kollha għad-dispożizzjoni tagħha bħala parti 
mill-proċess ta’ negozjati tal-adeżjoni, biex tappoġġa l-progress fir-riforma, u
(ii) tkun trasparenti fir-rigward ta’ kif il-”klawżola ta’ bilanċ globali” tissemma’ 
jew tintuża.
30 Konklużjonijiet u Rakkomandazzjonijiet 
47 
Il-Kummissjoni ddeċentralizzat il-ġestjoni ta’ 12 % tal-fondi tal-IPA I għall-
Montenegro. Aħna osservajna li l-modalità deċentralizzata ta’ ġestjoni tal-fondi 
tal-UE tipprovdi għodda potenzjalment utli għat-tisħiħ tal-kapaċità amministrat -
tiva, permezz tat-trasferiment ta’ għarfien, li ma ġietx sfruttata taħt l-IPA I (ara 
l-paragrafi 38 sa 40).
Rakkomandazzjoni 5 — isir użu minn ġestjoni deċentralizzata 
biex tixtered prattika amministrattiva tajba
Ladarba eżempji ta’ prattika tajba jkunu ġew stabbiliti fl-istrutturi operatorji 
mwaqqfa għal ġestjoni deċentralizzata, il-Kummissjoni għandha tħeġġeġ lill-
awtoritajiet nazzjonali biex jikkupjaw dawn il-prattiki f’partijiet oħra tal-ammin -
istrazzjoni, pereżempju biex titħeġġeġ id-delegazzjoni tat-teħid ta’ deċiżjonijiet 
lil-livell xieraq u biex jissaħħu s-sistemi ta’ kontroll intern.
Dan ir-Rapport ġie adottat mill-Awla III, immexxija mis-Sur Karel PINXTEN, Membru 
tal-Qorti tal-Awdituri, fil-Lussemburgu fil-laqgħa tagħha tat 12 ta’ Lulju 2016.
 Għall-Qorti tal-Awdituri
 Vítor Manuel da SILVA CALDEIRA
 President

31
 Annessi
Dati ewlenin fir-relazzjonijiet bejn l-UE u l-Montenegro
1999 • 26 ta' Mejju - Proċess ta' Stabbilizzazzjoni u Assoċjazzjoni għall-pajjiżi tax-Xlokk tal-Ewropa.
2000 • 24 ta' Jannar - Il-Kunsill jadotta direttivi ta' negozjar għall-Ftehim ta' Stabbilizzazzjoni u Assoċjazzjoni.
2003 •21 ta' Ġunju - Summit UE-Balkani tal-Punent jiġi ċċelebrat f'Salonka fejn l-UE ttenni l-appoġġ tagħha għall-perspettiva Ewropea tal-
pajjiżi tal-Balkani tal-Punent.
2006 • 3 ta' Ġunju - Il-Parlament tal-Montenegro jiddikjara l-indipendenza wara r-referendum tal-21 ta' Mejju.
2007• 22 ta' Jannar - Il-Kunsill jadotta s-Sħubija Ewropea għall-Montenegro.
• 15 ta' Ottubru - Il-Ftehim ta' Stabbilizzazzjoni u Assoċjazzjoni (FSA) jiġi ffirmat fil-Lussemburgu.
• 28 ta' Diċembru - Jiġi ffirmat il-Ftehim Interim  dwar il-kummerċ u kwistjonijiet relatati mal-kummerċ.
2008• 1 ta' Jannar - Jidħlu fis-seħħ il-Ftehim Interim  u l-ftehim għall-faċilitazzjoni tal-Viża u għar-Riammissjoni.
• 15 ta' Diċembru - Il-Montenegro japplika għas-sħubija mal-UE.
2009 • 19 ta' Diċembru - Jingħata d-dritt ta' vvjaġġar mingħajr viża għaż-żona Schengen.
2010• 1 ta' Mejju - L-FSA jidħol fis-seħħ.
• 9 ta' Novembru - Il-Kummissjoni tirrakkomanda li l-Montenegro jingħata l-istatus ta' pajjiż kandidat.
• 17 ta' Diċembru - Il-Kunsill jaqbel li l-Montenegro jingħata l-istatus ta' pajjiż kandidat.
2011• 12 ta' Ottubru - Il-Kummissjoni tirrakkomanda l-ftuħ tan-negozjati tal-adeżjoni.
• 9 ta' Diċembru - Il-Kunsill iniedi l-proċess ta' adeżjoni mal-Montenegro.
2012• 26 ta' Ġunju - Il-Kunsill Ewropew japprova l-valutazzjoni tal-Kummissjoni u jiftaħ in-negozjati tal-adeżjoni.
• 29 ta' Ġunju - Jinbdew in-negozjati tal-adeżjoni u l-Konferenza dwar l-Adeżjoni tadotta l-Qafas ta' Negozjar.
• 18 ta' Diċembru - Ftuħ u għeluq proviżorju tal-ewwel kapitolu ta' negozjar, il-Kapitolu 25 - Xjenza u Riċerka
2013• 15 ta' April - Ftuħ u għeluq proviżorju tal-Kapitolu 26 - Edukazzjoni u Kultura.
• 27 ta' Ġunju - Il-laqgħat dwar l-eżami analitiku jiġu kkompletati. 
•18 ta' Diċembru - Ftuħ tan-negozjati dwar il-Kapitolu 5 - Akkwist Pubbliku, il-Kapitolu 6 - Dritt tal-Kumpaniji, il-Kapitolu 20 - Politika 
dwar l-Intrapriżi u l-Industrija, il-Kapitolu 23 - Ġudikatura u Drittijiet Fundamentali u l-Kapitolu 24 - Ġustizzja, Libertà u Sigurtà.
2014• 31 ta' Marzu - Ftuħ tal-Kapitolu 7 - Liġi dwar il-proprjetà intellettwali u l-Kapitolu 10 - Soċjetà tal-informazzjoni u l-midja.
• 7 ta' Mejju - Il-proċess tal-eżami analitiku jiġi kkompletat (l-aħħar rapport dwar l-eżami analitiku jiġi ppreżentat lill-Kunsill).
•24 ta' Ġunju - Ftuħ tan-negozjati dwar il-Kapitolu 4 – Moviment liberu tal-kapital, il-Kapitolu 31 – Politika estera, ta' sigurtà u ta' difiża u 
l-Kapitolu 32 - Kontroll finanzjarju.
•16 ta' Diċembru - Ftuħ tan-negozjati dwar il-Kapitolu 18 - Statistika, il-Kapitolu 28 - Ħarsien tal-konsumatur u tas-saħħa, il-Kapitolu 29 - 
Unjoni doganali u l-Kapitolu 33 - Dispożizzjonijiet finanzjarji u baġitarji.
2015• 30 ta' Marzu - Ftuħ tan-negozjati dwar l-Kapitolu 16 - Tassazzjoni u l-Kapitolu 30 - Relazzjonijiet esterni.
• 22 ta' Ġunju - Ftuħ tan-negozjati dwar il-Kapitolu 9 - Servizzi finanzjarji u l-Kapitolu 21 - Netwerks trans-Ewropej.
• 21 ta' Diċembru - Ftuħ tan-negozjati dwar il-Kapitolu 14 – Politika tat-Trasport u l-Kapitolu 15 - Enerġija.
Sors: Il-Kummissjoni Ewropea.Anness I
32 Annessi 
Proġetti awditjati
Nru Titolu tal-Proġett Nru tal-KuntrattAmmont 
ikkuntrattat  
(EUR)
Akkwist
1. Żvilupp u tisħiħ ulterjuri tas-Sistema ta’ Akkwist Pubbliku fil-Montenegro 205-748 1 080 017
2. Appoġġ għal Titjib fil-Governanza u l-Ġestjoni (SIGMA)253-091
296-874
319-42310 000 000
2 458 035
9 834 337
3. Taħriġ fl-Akkwist Pubbliku fil-Balkani tal-Punent u fit-Turkija 248-580 3 962 000
Korruzzjoni
4. Appoġġ għall-implimentazzjoni tal-istrateġija u l-pjan ta’ azzjoni kontra l-korruzzjoni 297-271 643 419
5. Korruzzjoni fil-gvern lokali – tolleranza żero! 306-428 211 454
Kontroll intern
6. Tisħiħ tas-Sistemi ta’ Ġestjoni u Kontroll għall-Assistenza Finanzjarja tal-UE fil-Montenegro 252-719 2 000 000
7. Tisħiħ tas-Sistemi ta’ Ġestjoni u Kontroll għall-Assistenza Finanzjarja tal-UE fil-Montenegro 327-819 1 261 500
Awditu estern
8. Tisħiħ tal-Istituzzjoni Statali tal-Awditjar (SAI) tal-Montenegro 234-548 837 384
9. Kontroll tal-Kwalità tal-Awditjar fis-SAI tal-Montenegro 338-180 236 138
Inizjattiva ta’ bini ta’ kapaċità
10. Assistenza teknika għar-riforma tal-Awtonomija Lokali 229-836 638 950
11.Bini ta’ kapaċità u appoġġ għall-awtonomija lokali bil-ħsieb tal-implimentazzjoni ta’ għotjiet għall-
iżvilupp muniċipali282-481 1 065 900
ReSPA
12. Tmexxija tar-ReSPA u  organizzazzjoni tal-attivitajiet tar-ReSPA 256-128 2 400 000
13. Tmexxija tar-ReSPA u  organizzazzjoni tal-attivitajiet tar-ReSPA 331-241 3 500 000
Trasport
14. Assistenza teknika għas-Settur tat-Trasport 233-959 1 160 668
15. Assistenza teknika għall-Iżvilupp Istituzzjonali tad-Direttorat tal-Linji Ferrovjarji fil-Montenegro 289-223 139 684
16. Rikostruzzjoni ta’ parti mit-triq Crkvicko Polje-Nikovici 256-594 789 807
Ambjent
17. Appoġġ għall-Ġestjoni Ambjentali 258-795 912 465
18. Abbozzar ta’ dokumenti legali fil-Qasam tas-Servizzi Komunali u l-Immaniġġjar tal-Iskart 290-255 155 055
19. Titjib tal-immaniġġjar tal-iskart f’Danilovgrad 256-597 983 193
Sors: Il-Kummissjoni Ewropea.Anness II
33 Risposta  
tal-Kummissjoni
Sommarju eżekuttiv
VIII
Il-Kummissjoni tfakkar li d-djalogu politiku jista’ biss jinkoraġġixxi r-riforma, iżda s-sjieda tal-proċess ta’ riforma hija 
f’idejn l-awtoritajiet nazzjonali.
Il-Kummissjoni tenfasizza wkoll l-importanza tal-kwalità iktar milli tal-ħeffa fil-proċess ta’ riforma.
Il-pożizzjoni tal-Kummissjoni hija li l-użu tal-klawżola tal-bilanċ hija suffiċjentement definita fil-qafas ta’ negozjar.
L-użu ta’ għodod għall-ġestjoni tal-proċess ta’ adeżjoni, inkluża l-klawżola tal-bilanċ globali, huwa bbażat fuq val -
utazzjoni wiesgħa tan-nuqqasijiet eżistenti, u l-punt sa fejn il-pajjiż qed jagħmel progress kif previst.
Osservazzjonijiet
Kaxxa 2 — Eżempji ta’ koordinazzjoni dgħajfa bejn il-proġetti tal-IPA
Il-Proġetti 1, 2 u 3
Il-Kummissjoni tfakkar li filwaqt li jitqiesu d-daqs ċkejken tal-amministrazzjoni tal-Montenegro u l-istadju bikri biex 
titwaqqaf is-sistema tal-akkwist pubbliku tal-Montenegro, xi sovrappożizzjoni kumplimentari bejn id-diversi taħriġ 
kienet inevitabbli.
Il-Proġetti 12 u 13
Il-Kummissjoni tosserva li tul l-aħħar parti tal-perjodu awditjat, l-Iskola Reġjonali tal-Amministrazzjoni Pubblika 
(ReSPA) irnexxielha torjenta ruħha mill-ġdid minn organizzazzjoni tat-taħriġ għal ċentru reġjonali li jikkontribwixxi 
għal djalogu ta’ politika permezz ta’ studji komparattivi u riċerka reġjonali, rieżaminazzjonijiet bejn il-pari, skejjel 
tas-sajf, seminars fil-pajjiż, skemi ta’ mobilità u żjarat ta’ studju, netwerks tematiċi, eċċ. F’dan il-kuntest, il-Montene -
gro bbenefika mill-interazzjoni bejn rappreżentanti tal-gvern f’diversi avvenimenti organizzati minn ReSPA, kif ukoll 
minn studji komparattivi mwettqa.
Sa mill-2013, l-organizzazzjoni ħadet approċċ aktar strateġiku u ta’ livell għoli li għandu fil-mira uffiċjali għolja 
u dawk li jieħdu d-deċiżjonijiet biss.
Kaxxa 3 — Eżempji ta’ prestazzjonijiet li mhumiex kompletament użati mill-benefiċjarji
Il-proġett 4
Il-Kummissjoni tinnota li l-Aġenzija Kontra l-Korruzzjoni (ACA) ġiet stabbilita fl-1 ta’ Jannar 2016. L-Aġenzija bħalissa 
qed tuża l-pjattaforma tal-Amministratur tar-Riskju tal-Integrità bħala mudell għall-iżvulupp ta’ verżjoni ġdida 
tas-sistema tal-IT, peress li l-moduli kollha tas-sistema tal-IT tal-ACA, inkluż il-modulu għall-pjanijiet tal-integrità, 
għandhom jiġu żviluppati skont standards unifikati.
Risposta tal-Kummissjoni 34
Il-proġett 19
Il-Kummissjoni tenfasizza li numru ta’ kontenituri huma maħżuna għal sostituzzjoni potenzjali ta’ kontenituri li qed 
jintużaw bħalissa, peress li huwa meħtieġ stokk ta’ kontenituri mhux użati.
Kaxxa 4 — Eżempji ta’ prestazzjonijiet li mhumiex segwiti mill-awtoritajiet nazzjonali
Il-proġett 14 ikkontribwixxa b’suċċess
Il-Kummissjoni tenfasizza li huwa importanti li wieħed jinnota li d-dewmien fl-implimentazzjoni tal-Ftehim tal-
Ispazju Komuni Ewropew għall-Avjazzjoni (ECAA) huwa wkoll minħabba d-dewmien fir-ratifika minn xi Stati Membri 
tal-UE (li ġiet iffirmata fl-2006 u għadha ma daħlitx fis-seħħ). Globalment, il-livell ta’ tħejjija tal-Montenegro f’dan il-
qasam ġiet ivvalutata b’mod pożittiv ħafna mill-Kummissjoni. L-aħħar żjara ta’ valutazzjoni tal-ECAA f’Ottubru 2015 
ikkonkludiet li l-Montenegro qed jissodisfa r-rekwiżiti tal-fażi I tal-Ftehim tal-ECAA.
28
Il-Kummissjoni tenfasizza li t-trasport u l-ambjent ser ikunu koperti skont il-metodoloġija l-ġdida ta’ rappurtar 
mill-2016.
37
Il-pożizzjoni tal-Kummissjoni hija li l-użu tal-klawżola tal-bilanċ hija suffiċjentement definita fil-qafas ta’ negozjar.
L-użu tal-klawżola tal-bilanċ globali huwa bbażat fuq valutazzjoni wiesgħa tan-nuqqasijiet eżistenti, u l-punt sa fejn 
il-pajjiż qed jagħmel progress kif previst. Fil-każ tal-klawżola tal-bilanċ globali, il-problemi speċifiċi mqajjma fl-2014 
kienu indirizzati, wara li l-Kummissjoni fakkret lill-awtoritajiet tal-Montenegro bl-eżistenza ta’ din il-klawżola.
Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet
Rakkomandazzjoni 1 — koordinazzjoni aħjar tal-azzjonijiet li jsaħħu l-kapaċità
Il-Kummissjoni taċċetta r-rakkomandazzjoni 1.
Rakkomandazzjoni 2 — titjib tal-impenn biex jintużaw prestazzjonijiet u riżultati ta’ 
segwitu
Il-Kummissjoni taċċetta r-rakkomandazzjoni 2.
45
Il-progress fuq bażi ta’ sena b’sena dejjem ġie rifless fir-rapporti. Il-ġabra ta’ bosta rapporti sussegwenti ppermet -
tiet paraguni fuq perjodi ta’ żmien itwal. Bl-introduzzjoni tal-metodoloġija l-ġdida ta’ rappurtar fl-2015 u l-fokus 
imsaħħaħ fuq it-tħejjija, flimkien mal-progress matul is-sena preċedenti, ser tagħmel paraguni fuq perjodi ta’ żmien 
itwal saħansitra eħfef milli diġà huma fl-oqsma koperti.
Risposta tal-Kummissjoni 35
Rakkomandazzjoni 3 — żvilupp ta’ għodod aħjar biex jitkejjel il-progress lejn titjib tal-
kapaċità amministrattiva
Il-Kummissjoni taċċetta r-rakkomandazzjoni 3.
Il-Kummissjoni fl-2016 ser tkompli tespandi l-metodoloġija l-ġdida tagħha ta’ rappurtar għal oqsma addizzjonali. 
Dan ser jippermetti aktar komparabilità bejn il-pajjiżi u matul iż-żmien fl-oqsma koperti wkoll. It-trasport u l-amb -
jent ser ikunu koperti bil-metodoloġija l-ġdida mill-2016.
Il-valutazzjoni mogħtija skont il-metodoloġija l-ġdida, filwaqt li jitqiesu elementi kwantitattivi, primarjament tibqa’ 
kwalitattiva. Dan huwa meħtieġ biex tingħata stampa realistika tal-elementi kollha li huma rilevanti biex tiġi vvalu -
tata s-sitwazzjoni f’qasam speċifiku.
46
Il-Kummissjoni tfakkar li d-djalogu politiku jista’ biss jinkoraġġixxi r-riforma, iżda s-sjieda tal-proċess ta’ riforma hija 
f’idejn l-awtoritajiet nazzjonali.
Il-Kummissjoni tenfasizza wkoll l-importanza tal-kwalità iktar milli tal-ħeffa fil-proċess ta’ riforma.
Il-pożizzjoni tal-Kummissjoni hija li l-użu tal-klawżola tal-bilanċ hija suffiċjentement definita fil-qafas ta’ negozjar.
L-użu ta’ għodod għall-ġestjoni tal-proċess ta’ adeżjoni, inkluża l-klawżola tal-bilanċ globali, huwa bbażat fuq val -
utazzjoni wiesgħa tan-nuqqasijiet eżistenti, u l-punt sa fejn il-pajjiż qed jagħmel progress kif previst.
Rakkomandazzjoni 4 — isir użu sħiħ ta’ għodod biex jiġi appoġġat il-progress dwar 
ir-riforma
Il-Kummissjoni taċċetta parzjalment ir-rakkomandazzjoni 4.
i. Il-Kummissjoni taqbel mal-Qorti li l-użu tal-għodod politiċi kollha għad-dispożizzjoni tagħha huwa essenzjali 
għall-proċess ta’ adeżjoni. Il-Kummissjoni tqis li dan huwa diġà l-każ, iżda l-Kummissjoni hija wkoll impenjata għall-
kredibbiltà tal-proċess u tiffavorixxi l-kwalità tar-riforma iktar milli l-veloċità. Huwa importanti li jiġi enfasizzat f’dan 
il-kuntest, li b’mod partikolari l-veloċità tar-riformi hija taħt il-kontroll tal-awtoritajiet tal-Montenegro.
ii. Il-Kummissjoni tqis li hija trasparenti fir-riferiment tagħha għal jew l-użu tal-klawżola ta’ bilanċ.
 Il-qafas ta’ negozjar, li jirregola dak li huwa proċess intergovernattiv, jistabbilixxi b’mod ċar ħafna l-kundizzjonijiet 
(ara hawn taħt) li taħthom, il-klawżola tal-bilanċ globali tista’ tiġi applikata. Huwa importanti li jiġi enfasizzat li l-
Istati Membri jiddeċiedu dwar l-użu tal-klawżola tal-bilanċ, abbażi ta’ proposta tal-Kummissjoni. Il-qafas ta’ negozjar 
jitkellem ukoll dwar il-klawżola tal-bilanċ li tintuża wara li jkunu ġew eżawriti l-miżuri l-oħra kollha disponibbli. 
B’hekk, il-Kummissjoni ma tistax taċċetta din il-parti tar-rakkomandazzjoni.
Risposta tal-Kummissjoni 36
 It-test rilevanti tal-qafas ta’ negozjar jiddikjara: “Għandu jiġi żgurat bilanċ globali fil-progress tan-negozjati fil-
kapitoli kollha. Minħabba r-rabta bejn il-kapitoli “Drittijiet ġudizzjarji u fundamentali” u “Ġustizzja, libertà u sigurtà” 
u l-valuri li fuqhom hija msejsa l-Unjoni, kif ukoll l-importanza tagħhom għall-implimentazzjoni tal- acquis  fl-oqsma 
kollha, jekk il-progress f’dawn il-kapitoli jibqa’ lura b’mod sinifikanti meta mqabbel mal-progress fin-negozjati 
b’mod ġenerali, u wara li tkun eżawriet il-miżuri l-oħra kollha disponibbli, il-Kummissjoni, fuq inizjattiva tagħha 
stess jew fuq it-talba ta’ terz tal-Istati Membri, tipproponi li żżomm ir-rakkomandazzjonijiet tagħha biex tiftaħ u/
jew tagħlaq il-kapitoli l-oħra ta’ negozjar, u tadattata l-ħidma ta’ tħejjija assoċjata, kif xieraq, sakemm jiġi indiriz -
zat dan l-iżbilanċ. Il-Kunsill ser jiddeċiedi b’maġġoranza kwalifikata dwar tali proposta u dwar il-kundizzjonijiet 
għat-tneħħija tal-miżuri meħuda. L-Istati Membri ser jaġixxu fil-Konferenza Intergovernattiva skont id-deċiżjoni 
tal-Kunsill, mingħajr preġudizzju għar-rekwiżit ġenerali għall-unanimità fil-Konferenza Intergovernattiva” .
Rakkomandazzjoni 5 — l-użu tal-ġestjoni deċentralizzata biex tinxtered prattika 
amministrattiva tajba
Il-Kummissjoni taċċetta r-rakkomandazzjoni 5.
Pubblikazzjonijiet bla ħlas:
  kopja waħda:  
permezz tal-EU Bookshop (http://bookshop.europa.eu);
  iżjed minn kopja waħda jew posters/mapep:  
mir-rappreżentanzi tal-Unjoni Ewropea (http://ec.europa.eu/represent_mt.htm),  
mid-delegazzjonijiet f'pajjiżi li mhumiex /f_l-UE (http://eeas.europa.eu/delegations/index_mt.htm),  
billi tikkuntatja s-servizz Europe Direct (http://europa.eu/europedirect/index_mt.htm)  
jew ċempel 00 800 6 7 8 9 10 11 (numru tat-telefown bla ħlas minn kullimkien /f_l-UE) (*).
(*)  L-informazzjoni mogħtija hija b’xejn, kif ukoll it-telefonati ġeneralment huma b’xejn (għalkemm xi operaturi, kabini  
tat-telefown jew lukandi jistgħu jitolbu ħlas). 
Pubblikazzjonijiet bi ħlas: permezz tal-EU Bookshop (http://bookshop.europa.eu).KIF GĦANDEK TAGĦMEL BIEX TIKSEB
IL-PUBBLIKAZZJONIJIET TAL-UE
Avveniment Data
Adozzjoni tal-APM / Bidu tal-awditu 27.1. 2015
L-abbozz tar-rapport jintbagħat uffiċjalment lill-Kummissjoni (jew lil parti awditjata 
oħra)23.5.2016
Adozzjoni tar-rapport finali wara l-proċedura kontradittorja 12.7. 2016
Ir-risposti uffiċjali tal-Kummissjoni (jew ta’ parti awditjata oħra) riċevuti bil-lingwi 
kollha28.7.2016
F’dan ir-rapport il-Qorti teżamina jekk l-appoġġ 
tal-Kummissjoni għall-Montenegro kkontribwiex b’mod 
effettiv għall-bini tal-kapaċità amministrattiva tal-pajjiż 
biex dan jitħejja għas-sħubija mal-UE. Il-Qorti tikkonkludi li 
minkejja li ġie osservat li l-progress mexa bil-mod f’bosta 
oqsma ewlenin, l-assistenza tal-UE ta’ qabel l-adeżjoni 
għenet biex issaħħaħ il-kapaċità amministrattiva matul 
il-perjodu awditjat (2007-2013). Filwaqt li l-appoġġ, 
finanzjarju u  mhux finanzjarju, tal-UE indirizza ħtiġijiet 
importanti ta’ bini ta’ kapaċità, il-Qorti tosserva każijiet fejn 
l-impenn dgħajjef tal-awtoritajiet nazzjonali biex iwettqu 
riforma fisser li l-outputs ma ntużawx u li l-impatti ppjanati 
ma nkisbux. Il-Qorti tirrakkomanda modi kif il-Kummissjoni 
tista’ tiffoka fuq it-titjib tar-riżultati.
IL/uniF6BAQORTI
EWROPEA 
TAL/uniF6BAAWDITUR I