Fid-diskors tagħha dwar l-Istat tal-Unjoni fis-16 ta’ Settembru 2020, il-President tal-Kummissjoni Ewropea ħabbret l-ambizzjoni tal-Kummissjoni li twassal identità diġitali sigura u ta’ fiduċja liċ-ċittadini kollha tal-UE: “Irridu sett ta’ regoli li jpoġġu lin-nies fiċ-ċentru. (...) Dawn jinkludu l-kontroll fuq id-data personali tagħna li llum ftit li xejn għandna. Kull darba li xi app jew sit web jitlobna noħolqu identità diġitali ġdida, jew li nagħmlu log-on malajr permezz ta’ xi pjattaforma kbira, ma jkollna l-ebda idea ta’ dak li jkun qed jiġri mid-data tagħna minn wara l-kwinti. Din hi r-raġuni għalfejn il-Kummissjoni dalwaqt se tipproponi identità elettronika Ewropea sigura. Se tkun waħda li nistgħu nafdawha u li kull ċittadin ikun jista’ jużaha, ikun fejn ikun fl-Ewropa, biex jagħmel kull ma jkollu bżonn, minn ħlas ta’ taxxa sal-kiri ta’ rota. Se tkun teknoloġija li tagħtina kontroll fuq id-data tagħna u fuq kif din tintuża.”

Minkejja l-fatt li r-Regolament qed jilħaq ħafna mill-għanijiet tiegħu u sar element fundamentali biex jiffaċilita s-suq uniku f’għadd ta’ setturi (eż. għas-servizzi finanzjarji u biex jippermetti aċċess u użu mill-ġdid tad-data fi proċeduri amministrattivi), dan għandu għadd ta’ limitazzjonijiet: in-nuqqas ta’ obbligu li jiġu notifikati l-iskemi nazzjonali tal-eID, attributi limitati (elementi ta’ informazzjoni personali) li jistgħu jiġu żvelati b’mod affidabbli lil partijiet terzi, l-enfasi tal-att fuq is-settur pubbliku, u n-nuqqas ta’ inċentivi ċari għall-partijiet privati biex jużaw l-eIDs nazzjonali. Barra minn hekk, l-ekosistema Ewropea tal-identità elettronika hi mqassma f’ambjenti regolatorji nazzjonali differenti, b’livelli differenti ta’ governanza diġitali, kultura differenti, u livelli differenti ta’ fiduċja fl-istituzzjonijiet pubbliċi.

2.Is-sejbiet ewlenin tal-evalwazzjoni

Is-sejbiet ewlenin tal-evalwazzjoni, skont il-kriterji tal-evalwazzjoni, jistgħu jinġabru fil-qosor taħt l-intestaturi li ġejjin.

2.1.Effettività

Id-dispożizzjonijiet dwar l-identità elettronika wasslu għall-ħolqien tan-network tal-eIDAS, bil-għan li d-detenturi ta’ skema tal-eID notifikata jkunu jistgħu jaċċessaw is-servizzi pubbliċi online bejn il-fruntieri. Fil-livell tal-UE inkisbet biss l-interoperabbiltà ta’ għadd limitat biss ta’ skemi tal-eID. Ir-Regolament dwar l-eIDAS irnexxielu jistabbilixxi ċ-ċertezza legali dwar ir-responsabbiltà, l-oneru tal-prova, l-effett legali, u aspetti internazzjonali tas-servizzi fiduċjarji, iżda għad fadal xi kwistjonijiet pendenti. Id-disponibbiltà u l-adozzjoni ta’ servizzi fiduċjarji fl-UE żdiedu minn mindu ġie introdott ir-Regolament dwar l-eIDAS, iżda hemm bosta differenzi bejn l-Istati Membri u bejn servizzi fiduċjarji differenti

Minkejja xi kisbiet, ir-Regolament ma laħaqx il-potenzjal tiegħu fejn tidħol l-effettività. Ġew notifikati biss ammont limitat ta’ eIDs, li jillimita l-kopertura taċ-ċittadini tal-UE bi skema ta’ eID notifikata (59 % tal-popolazzjoni). L-aċċettazzjoni tal-eIDs notifikati hi limitata għax mhux in-nodi tal-eIDAS kollha qed joperaw, għax għadd limitat ta’ servizzi pubbliċi joffru n-notifika tal-eIDAS jew huma konnessi mal-infrastruttura, u għax ċerti erruri tekniċi qed iżommu lill-utenti milli jawtentikaw b’mod effettiv.

Min-naħa tas-servizzi fiduċjarji, l-objettiv tar-Regolament li jibqa’ newtrali għat-teknoloġija wassal għal diversità ta’ interpretazzjoni tar-rekwiżiti bejn l-Istati Membri, u dan minħabba wkoll nuqqas ta’ adozzjoni ta’ atti ta’ implimentazzjoni addizzjonali. Ma jistax jiġi konkluż li fil-livell tal-UE intlaħqu kundizzjonijiet ekwi għalkollox. Iżda r-Regolament dwar l-eIDAS stabbilixxa qafas sod li jista’ jiġi kkumplimentat bl-istandards u r-rekwiżiti meħtieġa biex jonqsu l-frammentazzjoni attwali tas-suq u d-diverġenzi fl-interpretazzjoni mill-korpi superviżorji u mill-korpi ta’ valutazzjoni tal-konformità, u b’kooperazzjoni msaħħa bejn il-korpi superviżorji.

2.2.Effiċjenza

Il-valutazzjoni bażi tindika li l-kostijiet kwantifikabbli s’issa kienu iżjed mill-benefiċċji. Fil-qasam tal-eID, dan jiġri minħabba nuqqas ta’ adozzjoni u allura l-benefiċċji ma jinkisbux.

Il-gruppi ewlenin tal-partijiet ikkonċernati li ġarrbu kostijiet u benefiċċji mill-parti tal-eID tar-Regolament eIDAS huma l-awtoritajiet nazzjonali, l-operaturi tan-nodi tal-eIDAS, il-fornituri tal-eID u l-fornituri tas-servizzi. Għas-servizzi fiduċjarji, il-gruppi ewlenin tal-partijiet ikkonċernati li ffaċċjaw il-kostijiet u l-benefiċċji ewlenin huma l-korpi tal-akkreditazzjoni, il-korpi tal-valutazzjoni tal-konformità, il-korpi superviżorji, u l-fornituri tas-servizzi fiduċjarji kwalifikati u mhux kwalifikati.

Għall-partijiet ikkonċernati individwali, parti konsiderevoli hi l-benefiċċji mistennija (skontati bħala benefiċċji futuri) u għalhekk bilkemm tista’ tiġi kkwantifikata. Il-kostijiet rikorrenti għall-governanza fil-qasam tas-servizzi fiduċjarji huma limitati u marbuta l-iżjed mal-iżgurar tal-konformità. Għall-partijiet ikkonċernati individwali, parti konsiderevoli mill-benefiċċji hi ipotetika biss f’dan l-istadju (skontata bħala benefiċċji futuri) u bilkemm hi kwantifikabbli. Il-Fornituri tas-Servizzi Fiduċjarji jirreġistraw benefiċċji fil-forma ta’ dħul minħabba l-forniment ta’ servizzi fiduċjarji f’pajjiżi oħra tal-UE u estensjoni tal-bażi tas-suq.

2.3.Rilevanza

L-ekosistema tal-eID inbidlet ferm minn mindu ġie introdott ir-Regolament dwar l-eIDAS għax kibret l-impronta tal-fornituri privati tal-identità. Filwaqt li titqies iż-żieda fit-tranżazzjonijiet diġitali, iċ-ċittadini kollha tal-UE jenħtieġ ikollhom aċċess għal identità diġitali sigura u interoperabbli, iżda llum dan mhux il-każ. L-objettivi tal-qafas legali tal-eIDAS għadhom rilevanti biex jindirizzaw il-kwistjonijiet identifikati fil-bidu, b’mod partikolari l-ħtieġa li jkun żgurat li tonqos il-frammentazzjoni tas-suq billi tkun żgurata interoperabbiltà transfruntiera u transsettorjali tas-servizzi fiduċjarji bl-adozzjoni ta’ standards komuni. Il-kamp ta’ applikazzjoni u l-enfasi attwali tar-Regolament dwar l-eIDAS fuq l-iskemi tal-eID notifikati mill-Istati Membri tal-UE u fuq l-iffaċilitar tal-aċċess għas-servizzi pubbliċi online jidhru limitati wisq.

Xi ostakli ewlenin għall-użu mill-utenti u mill-fornituri tas-servizzi tas-settur privat xekklu l-qafas regolatorju milli jilħaq il-potenzjal sħiħ tiegħu. Minkejja l-introduzzjoni ta’ referenzi għal soluzzjonijiet tal-eIDAS f’għadd ta’ leġiżlazzjoni settorjali tal-UE, ir-Regolament dwar l-eIDAS għadu ma weġibx il-ħtiġijiet ta’ setturi speċifiċi (eż. l-edukazzjoni, il-banek, l-ivvjaġġar, l-avjazzjoni). Wieħed mill-fatturi ta’ limitazzjoni tal-qafas attwali fir-rigward ta’ dawn il-ħtiġijiet settorjali hu n-nuqqas ta’ attributi speċifiċi skont id-dominji.

It-tensjoni ewlenija hi l-kapaċità tal-eIDAS li jibqa’ konformi mal-aħħar żviluppi tat-teknoloġija fid-dominju tas-servizzi fiduċjarji. L-estensjoni tal-lista tas-servizzi fiduċjarji, b’mod partikolari bl-introduzzjoni ta’ servizz fiduċjarju għall-arkivja elettroniku, servizz fiduċjarju li jappoġġa l-kredenzjali tal-identità portabbli u servizz fiduċjarju għall-kotba elettroniċi, tindirizza għadd ta’ każijiet tal-użu u tagħti l-possibbiltà liċ-ċittadini u n-negozji li jagħtu prova diġitali ta’ min huma jew tal-attributi jew il-karatteristiċi tagħhom, mingħajr il-ħtieġa ta’ dokumenti fiżiċi.

2.4.Koerenza

L-evalwazzjoni turi li l-parti tal-eID tar-Regolament hi appoġġata b’sistema ġeneralment koerenti għal rikonoxximent reċiproku tal-eIDs abbażi ta’ notifika u rieżami bejn il-pari. Il-qafas tas-servizzi fiduċjarji jipprevedi sistema superviżorja koerenti għas-servizzi fiduċjarji. Iżda ġew identifikati ċerti kwistjonijiet li jħallu impatt fuq il-koerenza interna tar-Regolament.

Għall-eIDs, is-sistema ta’ notifika u ta’ rieżami bejn il-pari stabbilita fil-qafas tal-eIDAS kienet maħsuba biex ikun hemm fehim komuni tal-livell ta’ aċċertament (LoA) ipprovdut bi skema tal-eID iżda wara valutazzjoni tal-implimentazzjoni prattika ħareġ fid-dieher li dan mhux dejjem ikun il-każ. Għalkemm din tħeġġeġ il-flessibbiltà u n-newtralità teknoloġika, għad hemm nuqqas ta’ fehim komuni ta’ x’jikkostitwixxi LoA sostanzjali u għoli. L-enfasi fuq is-servizzi pubbliċi jikkuntrasta mal-possibbiltà li l-utent jillimita d-data trażmessa għall-minimu meħtieġ għall-awtentikazzjoni għal servizz speċifiku, għax is-sett minimu tad-data dejjem jiġi trażmess biex tkun tista’ tiġi identifikata l-persuna. L-implimentazzjoni tas-sistema attwali tal-eIDAS ma tippermettix lill-utent jiffaċilita l-infurzar tal-prinċipji tal-GDPR ta’ minimizzazzjoni tad-data u ta’ privatezza b’mod awtomatiku, billi tagħtih kontroll ta’ liema data tiġi kondiviża u ma’ min.

Ir-regoli dwar il-valutazzjoni tal-fornituri tas-servizzi fiduċjarji skont ir-rekwiżiti funzjonali tar-Regolament biex jinkiseb l-istatus kwalifikat, għandhom għadd ta’ dgħufijiet għax ir-rwol tal-korpi tal-valutazzjoni tal-konformità ma jagħtix biżżejjed dettall dwar l-obbligi, ir-responsabbiltà jew il-livell ta’ kompetenza tagħhom. Xi dispożizzjonijiet iħalluha f’idejn l-Istati Membri biex jirrikonoxxu ċerti metodi ta’ identifikazzjoni (bħall-verifika bijometrika) fil-livell nazzjonali, u dan ixekkel il-kisba ta’ kundizzjonijiet regolatorji ekwi u joħloq l-inċertezza.

2.5.Valur miżjud tal-UE