Id-dritt għall-informazzjoni huwa suġġett għal ċerti restrizzjonijiet. L-Att dwar l-Aċċess għad-Dokumenti Amministrattivi Pubbliċi, li jipprovdi r-regoli lill-korpi amministrattivi pubbliċi kollha u lill-Ministeri dwar l-aċċess pubbliku għall-informazzjoni u d-dokumenti, ġie emendat fl-2014, u sussegwentement jillimita l-aċċess pubbliku u ġurnalistiku għal ċerti fajls tal-gvern . L-Artikolu 7 tal-Att jiddikjara li kulħadd jista’ jitlob li d-dokumenti jiddaħħlu jew jinħolqu minn korp ta’ amministrazzjoni pubblika bħala parti mill-proċeduri amministrattivi tiegħu b’rabta mal-attivitajiet tiegħu bħala awtorità. Dan l-aċċess, madankollu, huwa limitat fir-rigward ta’ xi tipi ta’ każijiet, dokumenti jew informazzjoni, b’mod partikolari dokumenti ta’ ħidma interni ta’ awtoritajiet jew dokumenti li jkunu qed jiġu skambjati fi żmien meta Ministru jkollu bżonn il-parir u l-avukat tal-persunal tiegħu . Il-partijiet ikkonċernati jindikaw li l-eżenzjonijiet f’każijiet li jinvolvu assistenza u pariri lill-Ministru u l-komunikazzjoni mal-membri tal-Parlament fil-proċess leġiżlattiv jista’ jkollhom l-effett li jżommu kunfidenzjali l-bażi ta’ xi ftehimiet politiċi . L-Ombudsman Parlamentari sab ukoll l-eċċezzjoni dwar is-servizz Ministerjali li għandu effett restrittiv fuq id-dritt ta’ aċċess fil-prattika .

Id-Danimarka għandha tradizzjoni b’saħħitha tal-libertà tal-espressjoni. Il-qafas ġenerali għall-protezzjoni tal-libertà ta’ espressjoni jinsab fil-Kostituzzjoni . L-indiċi Dinji tal-Libertà tal-Istampa ta’ Reporters Without Borders kontinwament jikklassifika lid-Danimarka fost il-pajjiżi bl-aqwa prestazzjoni, li bħalissa tinsab fit-tielet post fid-dinja . Madankollu, fid-Danimarka l-priġunerija hija fost is-sanzjonijiet possibbli għal malafama . L-MPM tal-2020 jirrigwarda l-protezzjoni tal-libertà tal-espressjoni biex jiġu trasferiti riskji żgħar ħafna minħabba r-robustezza ġenerali tat-tradizzjoni demokratika u l-istituzzjonijiet fid-Danimarka. Fl-2019 u fl-2020, il-Pjattaforma tal-Kunsill tal-Ewropa biex tippromwovi l-protezzjoni tal-ġurnaliżmu u s-sikurezza tal-ġurnalisti ma ppubblikat l-ebda allert dwar id-Danimarka . Fl-2017/2018, bil-għan li jiġu vvalutati l-qafas u l-kundizzjonijiet ġenerali għal-libertà tal-espressjoni, ġiet stabbilita Kummissjoni speċifika dwar il-Libertà ta’ Espressjoni . Dan ta r-rapport tiegħu f’April 2020, u kkontribwixxa għal diskussjonijiet politiċi wesgħin rigward l-istatus tal-libertà ta’ espressjoni fis-soċjetà Daniża .

IV.Kwistjonijiet Istituzzjonali Oħra relatati mal-Kontrolli u l-Bilanċi

Id-Danimarka għandha sistema ta’ gvern unikamerali, parlamentari, li fiha kemm il-Gvern kif ukoll il-membri tal-Parlament jistgħu jipproponu leġiżlazzjoni, għalkemm l-abbozzi ta’ liġijiet huma b’mod ġenerali ppreżentati mill-Gvern. Fin-nuqqas ta’ qorti kostituzzjonali, reviżjoni ta’ kostituzzjonalità ex post tista’ ssir mill-qrati kollha f’każijiet konkreti . L-Ombudsman Parlamentari jipprovdi sorveljanza fuq deċiżjonijiet minn awtoritajiet pubbliċi u l-Istitut Daniż għad-Drittijiet tal-Bniedem jimmonitorja r-rispett tad-drittijiet fundamentali.

Il-proċess għall-promulgazzjoni tal-leġiżlazzjoni jinvolvi proċess preparatorju komprensiv. Il-linji gwida dwar il-kwalità legali tal-Ministeru tal-Ġustizzja jipprovdu struzzjonijiet dettaljati dwar il-proċess għat-tħejjija tal-leġiżlazzjoni, inkluż dwar il-programmazzjoni leġislattiva u l-passi preparatorji, bħal kummissjonijiet preparatorji potenzjali u valutazzjonijiet tal-impatt obbligatorji (inter alia l-impatt ekonomiku u ambjentali u l-konsegwenzi amministrattivi għaċ-ċittadini). Abbozzi ta’ liġijiet mill-Gvern huma ġeneralment ippubblikati għal konsultazzjoni miftuħa fuq portal tal-Gvern (għal perjodu minimu rakkomandat ta’ erba’ ġimgħat) u jintbagħtu direttament għall-konsultazzjoni esterna lill-awtoritajiet u l-organizzazzjonijiet ikkonċernati . Abbozzi ta’ liġijiet jgħaddu wkoll minn reviżjoni leġislattiva teknika mill-Ministeru tal-Ġustizzja, inkluż biex tiġi żgurata l-konformità mal-obbligi internazzjonali tad-drittijiet tal-bniedem .

L-Ombudsman Parlamentari għandu rwol ewlieni biex jipprovdi sorveljanza ta’ deċiżjonijiet amministrattivi. L-Ombudsman Parlamentari, elett mill-Parlament wara kull elezzjoni ġenerali , jiffunzjona bħala awtorità tal-appell għal deċiżjonijiet amministrattivi, u jipprovdi valutazzjoni dwar il-konformità tal-atti tal-awtoritajiet pubbliċi mal-leġiżlazzjoni eżistenti jew mal-prattika amministrattiva tajba. L-Ombudsman jista’ jaġixxi fuq il-bażi ta’ lmenti jew iwettaq investigazzjonijiet b'inizjattiva proprja. Fl-2019, l-Ombudsman ittratta 5 368 ilment, li ħafna minnhom kienu relatati ma’ kwistjonijiet ta’ aċċess għal reġistri pubbliċi, u 163 investigazzjonijiet b'inizjattiva proprja li jiffukaw fuq kwistjonijiet aktar ġenerali li jaffettwaw numru akbar ta’ ċittadini . L-opinjonijiet tal-Ombudsman, li jistgħu jinkludu rakkomandazzjonijiet lill-awtoritajiet biex jiftħu mill-ġdid każ jew jibdlu deċiżjoni, mhumiex vinkolanti. Skont l-informazzjoni kemm mill-awtoritajiet kif ukoll mill-Ombudsman, l-awtoritajiet pubbliċi ġeneralment isegwu r-rakkomandazzjonijiet fil-prattika. Minbarra l-Ombudsman, fl-2018 l-Istitut Daniż tad-Drittijiet tal-Bniedem jaħdem bħala Istituzzjoni Nazzjonali tad-Drittijiet tal-Bniedem u reġa’ ġie akkreditat bi Status ta’ A-Status mill-Global Alliance of National Human Rights Institutions. Jaġixxi wkoll bħala l-korp nazzjonali tal-ugwaljanza.

L-ispazju tas-soċjetà ċivili fid-Danimarka huwa kkunsidrat miftuħ u l-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili huma involuti mill-qrib permezz ta’ Kunsill tad-Drittijiet tal-Bniedem. L-Istitut Daniż għad-Drittijiet tal-Bniedem jinvolvi numru kbir ta’ organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili minn oqsma tematiċi differenti permezz tal-Kunsill tad-Drittijiet tal-Bniedem tiegħu, li jivvaluta t-tfassil u l-implimentazzjoni tal-attivitajiet tal-NHDB, li jista’ jirrakkomanda attivitajiet ġodda u jaħtar sitta mill-14 membru tal-bord tad-diretturi .

Il-proċess ta’ teħid ta’ deċiżjonijiet li wassal għas-sospensjoni tal-attivitajiet tal-qrati matul il-pandemija tal-COVID-19 kien soġġett għal dibattitu. Ittieħdu miżuri ta’ emerġenza b’reazzjoni għall-pandemija tal-COVID-19 fuq il-bażi ta’ emenda tal-Liġi dwar l-epidemiji li tittrasferixxi s-setgħa li jiġu adottati digrieti biex tiġi miġġielda l-pandemija sal-Ministru tas-Saħħa. Il-liġi ġiet adottata unanimament mill-Parlament fit-12 ta’ Marzu 2020 . Fl-istess jum, l-Amministrazzjonijiet tal-Qrati Nazzjonali ħabbru li fid-dawl tal-pandemija tal-COVID-19, se jinżammu biss il-funzjonijiet l-aktar kritiċi tal-qrati u jiġu prijoritizzati każijiet urġenti u kritiċi . Minn dak iż-żmien ’l hawn, deher xi dibattitu dwar jekk din id-deċiżjoni tteħditx f’konformità mad-dispożizzjonijiet kostituzzjonali rigward l-indipendenza tal-qrati. Studju mill-grupp ta’ riflessjoni Justitia , jisħaq li l-Amministrazzjoni Nazzjonali tal-Qrati jista’ jkun li marret oltre fil-gwida tagħha, billi, fuq il-bażi tal-Kostituzzjoni u l-Att dwar l-Amministrazzjoni tal-Ġustizzja, l-Amministrazzjoni tal-Qrati Nazzjonali m’għandhiex is-setgħa li tieħu deċiżjonijiet dwar il-prijoritizzazzjoni ta’ każijiet minflok il-qrati. F’dikjarazzjonijiet pubbliċi, l-akkademiċi u l-Assoċjazzjoni tal-Imħallfin esprimew ukoll tħassib, filwaqt li rrikonoxxew iċ-ċirkostanzi straordinarji li kienu jeħtieġu azzjoni rapida. Il-Ministeru tal-Ġustizzja u l-Amministrazzjoni tal-Qrati Nazzjonali kkontestaw dawn il-fehmiet . Il-Parlament ħatar bord ta’ esperti indipendenti, li se jeżamina t-trattament ġenerali tal-Gvern tal-pandemija u huwa mistenni li jippreżenta riżultati sa tmiem l-2020.

L-Amministrazzjoni Nazzjonali tal-Qrati hija attiva fil-promozzjoni tal-istat tad-dritt. F’dawn l-aħħar snin, l-Amministrazzjoni Nazzjonali tal-Qrati wettqet sensiela ta’ sforzi biex tippromwovi l-istat tad-dritt, fehim aħjar tas-sistema ġudizzjarja għal varjetà ta’ gruppi fil-mira u ttejjeb l-enfasi fuq l-utent tas-sistema ġudizzjarja. Dan jinkludi inizjattivi indirizzati lill-pubbliku ġenerali, permezz ta’ vidjos edukattivi, lit-tfal tal-iskola permezz ta’ kurrikuli mudell għall-għalliema, lill-ġurnalisti permezz ta’ sit web iddedikat u biex jittellgħu l-imħallfin, billi jingħataw materjali ta’ informazzjoni komprensivi lilhom qabel ma jibdew il-mandat tagħhom .

L-Anness I: Lista ta’ sorsi f’ordni alfabetiku*

* Il-lista tal-kontribuzzjonijiet riċevuti fil-kuntest tal-konsultazzjoni għar-rapport tal-Istat tad-Dritt tal-2020 tinsab fis-sit (is-sit web tal-COM).

Centre for Media Pluralism and Media Freedom (2020), 2020 Media pluralism monitor. https://cmpf.eui.eu/media-pluralism-monitor/mpm-2020 .

CEPEJ (2020), Study on the functioning of judicial systems in the EU Member States.

CIVICUS, Monitor tracking civic space: Denmark. https://monitor.civicus.org/country/denmark/ .

Danske Medier (1 ta’ Mejju 2020)., Danske Medier tilqa' nhar il-Ħamis il-pubblikazzjoni tar-rapport tal-Kummissjoni dwar il-Libertà tal-Espressjoni. https://danskemedier.dk/aktuelt/journalistik-og-redaktion/danske-medier-glaeder-sig-over-offentliggoerelsen-af-ytringsfrihedskommissionens-betaenkning/ .

GRECO (2014), Fourth Evaluation Round – Evaluation Report on Denmark on preventing corruption in respect of members of parliament, judges and prosecutors.

GRECO (2019), Third Evaluation Round – Second Compliance Report on Denmark on transparency of party funding.

GRECO (2019) Fifth Evaluation Round – Evaluation Report on Denmark on preventing corruption and promoting integrity in central governments (top executive functions) and law enforcement agencies.

GRECO (2020), Fourth Evaluation Round – Interim Compliance Report on Denmark on preventing corruption in respect of members of parliament, judges and prosecutors.

Il-Gvern Daniż (2020), Kontruibuzzjoni mid-Danimarka għar-Rapport dwar l-Istat tad-Dritt 2020.