2009
IL-PROGRAMM TAS-SAĦĦA PUBBLIKA 
TAL-UNJONI EWROPEA ( 2003–2007): 
MOD EFFETTIV BIEX ITEJJEB IS-SAĦĦA?IL-QORTI EWROPEA 
TAL-AWDITURI
Rapport Speċjali  Nru 2
ISSN 1831-0907
MT

IL-PROGRAMM TAS-SAĦĦA 
PUBBLIKA TAL-UNJONI EWROPEA (2003–2007): MOD EFFETTIV BIEX ITEJJEB IS-SAĦĦA?Rapport Speċjali  Nru 2   2009
IL-QORTI EWROPEA TAL-AWDITURI(skont l-Artikolu 248(4), it-tieni sottoparagrafu, KE)
Ir-Rapport Speċjali Nru 2/2009 — Il-Programm tas-Saħħa Pubblika tal-Unjoni Ewropea (2003–2007): mod effettiv biex itejjeb is-sa ħħa?2
IL-QORTI EWROPEA TAL-AWDITURI
12, rue Alcide De Gasperi
L-1615 Luxembourg
LUXEMBOURG
Telefon  +352 4398-45410
Faks +352 4398-46410
E-mail:  euraud@eca.europa.eu
Internet:  http://www.eca.europa.eu
Rapport Speċjali  Nru 2   2009
Ħafna informazzjoni addizzjonali dwar l-Unjoni Ewropea hija disponibbli fuq l-Internet. Jista’ jsir aċċess 
għaliha permezz tas-server Europa (http://europa.eu).
Informazzjoni dwar il-katalogar tinsab fit-tmiem ta’ din il-pubblikazzjoni.Il-Lussemburgu: L-Uffiċċju għall-Pubblikazzjonijiet Uffiċjali tal-Komunitajiet Ewropej, 2009ISBN 978-92-9207-234-6
© Il-Komunitajiet Ewropej, 2009
Ir-riproduzzjoni hija awtorizzata kemm-il darba jissemma s-sors oriġinali.
Printed in Belgium
Ir-Rapport Speċjali Nru 2/2009 — Il-Programm tas-Saħħa Pubblika tal-Unjoni Ewropea (2003–2007): mod effettiv biex itejjeb is-sa ħħa?3
WERREJ
Paragrafu
 TAQSIR
I-VI SOMMARJU EŻEKUTTIV
1-9 INTRODUZZJONI
10-12  L-AMBITU U L-APPROĊĊ TAL-VERIFIKA
13-82  OSSERVAZZJONIJIET TAL-VERIFIKA
13-33  TFASSIL TAL-PROGRAMM
14-18 LOĠIKA TA’ INTERVENT LI MA SSIRX ESPLIĊITA
19-21 L-OBJETTIVI TAL-PROGRAMM LA HUMA SPEĊIFIĊI, U LANQAS MIŻURABBLI JEW DIPENDENTI FUQ IL-ĦIN
22-28 NUQQAS TA’ PPJANAR STRATEĠIKU U NUQQAS TA’ FFISSAR TA’ PRIJORITAJIET29-33 INDIKATURI FIL-LIVELL TAL-PROGRAMM MHUX ADEGWATI GĦALL-MONITORAĠĠ TAL-KISBIET
34-65  IMPLIMENTAZZJONI TAL-PROGRAMM: MIT-TFASSIL TAL-PROĠETT SAR-RIŻULTATI
35-38 L-OBJETTIVI TAL-PROĠETTI MHUMIEX SPEĊIFIĊI, VERIFIKABBLI U KWANTIFIKABBLI
39-49  ID-DEFINIZZJONI TAR-RIŻULTATI MISTENNIJA MILL-PROĠETT, L-IDENTIFIKAZZJONI TAL-GRUPPI DESTINATARJI U L-IPPJANAR 
TAS-SOSTENIBBILTÀ KIENU L-EĊĊEZZJONI IKTAR MILLI R-REGOLA
50-54  KUMPLIMENTARJETÀ TA’ PROĠETTI U KONSISTENZA TA’ PORTAFOLL TAL-PROĠETT MHUX SORVELJATI B’MOD ADEGWAT55-65 VALUR MIŻJUD EWROPEW LIMITAT
66-82  ĠESTJONI TAL-PROĠETT
67-69 IS-SĦUBIJA ĦADMET SEW
70-73 IL-MONITORAĠĠ TAL-PROĠETT MILL-KUMMISSJONI “ AD HOC ” AKTAR MILLI SISTEMATIKU
74-78 PRODOTTI MWASSLA, IŻDA MHUX IMXERRDA B’MOD ATTIV
79-82 L-EVALWAZZJONI TAL-PROĠETT GĦADHA MHIX PRATTIKA KOMUNI
83-92  KONKLUŻJONIJIET U RAKKOMANDAZZJONIJIET
 ANNESS I: PHP 2003-2007 (L-ISTRAT TAD-“DETERMINANTI TAS-SAĦĦA”) – PROĠETTI FFINANZJATI SKONT IT-TEMA 
 ANNESS II: PHP (L-ISTRAT TAD-“DETERMINANTI TAS-SAĦĦA”) – ANALIŻI TA’ SITT OQSMA TAL-POLITIKA ANNESS III:  PHP (L-ISTRAT TAD-“DETERMINANTI TAS-SAĦĦA”) – APPLIKAZZJONI TAL-KRITERJI SMART FL-OBJETTIVI 
TAL-PROĠETT IDDIKJARATI FIL-FTEHIMIET TA’ GĦOTJA TAS-36 PROĠETT IVVERIFIKAT 
 IR-RISPOSTI TAL-KUMMISSJONI
Ir-Rapport Speċjali Nru 2/2009 — Il-Programm tas-Saħħa Pubblika tal-Unjoni Ewropea (2003–2007): mod effettiv biex itejjeb is-sa ħħa?
Ir-Rapport Speċjali Nru 2/2009 — Il-Programm tas-Saħħa Pubblika tal-Unjoni Ewropea (2003–2007): mod effettiv biex itejjeb is-sa ħħa?5
TAQSIR
ABM : Ġestjoni bbażata fuq l-attività
AWP : Pjan ta’ xogħol annwali
Ċiklu RDI : Ċiklu ta’ riċerka – żvilupp – implimentazzjoni
DĠ JLS : Id-Direttorat-Ġenerali tal-Kummissjoni Ewropea għall-Ġustizzja, Libertà u Sigurtà
DĠ SANCO : Id-Direttorat-Ġenerali tal-Kummissjoni Ewropea għas-Saħħa u l-Konsumaturi
DĠ TREN : Id-Direttorat-Ġenerali tal-Kummissjoni Ewropea għat-Trasport u l-Enerġija 
EAV : Valur miżjud Ewropew
ECDC : Ċentru Ewropew għall-Prevenzjoni u l-Kontroll tal-Mard
EMCDDA : Ċentru ta’ Monitoraġġ Ewropew tad-Drogi u l-Abbuż tad-Droga
KE: Komunità Ewropea
NGO : Organizzazzjoni mhux Governattiva
PHEA : Aġenzija Eżekuttiva dwar is-Saħħa Pubblika, imsemmija mill-ġdid Aġenzija Eżekuttiva 
għas-Saħħa u l-Konsumaturi (EAHC) f’Lulju 2008 
PHP : Programm dwar is-Saħħa Pubblika (2003-2008)
PHP 2 : It-Tieni Programm ta’ azzjoni Komunitarja fil-Qasam tas-Saħħa 2008-2013
RTD : Riċerka u żvilupp teknoloġiku
UE: L-Unjoni Ewropea
WHO : Organizazzjoni Dinjija tas-Saħħa 
IR-RISPOSTI 
TAL-KUMMISSJONI
Ir-Rapport Speċjali Nru 2/2009 — Il-Programm tas-Saħħa Pubblika tal-Unjoni Ewropea (2003–2007): mod effettiv biex itejjeb is-sa ħħa?6
SOMMARJU 
EŻEKUTTIV
I.
Il-Programm tas-Saħħa Pubblika (PHP) għall-
2003-2007 kellu l-għan li jikkumplimenta  
l-miżuri meħuda mill-Istati Membri biex  
jipproteġu u jtejbu s-saħħa pubblika. Kien  
strutturat madwar tliet strati tal-programm: 
“informazzjoni dwar is-saħħa”, reazzjoni  rapida għal “theddid għas-saħħa” u pro-
mozzjoni tas-saħħa billi jkunu indirizzati  
d-“determinanti tas-saħħa”. 
II.
Matul dan il-perijodu l-programm ta għotjiet lill-konsorzji ta’ organizzazzjonijiet għall-implimentazzjoni ta’ xi 352 proġett, u l-kon-
tribuzzjoni Komunitarja totali kienet ta’  madwar 232 miljun euro.
III.
Il-verifika tal-Qorti staqsiet jekk ġewx iffis-sati l-kundizzjonijiet it-tajba għall-proġetti ffinanzjati mill-baġit tal-UE biex jikkontrib-wixxu b’mod effettiv għat-titjib ta’ saħħet  
iċ-ċittadini Ewropej, sabiex jikkumplimentaw 
il-miżuri meħuda mill-Istati Membri. B’mod 
partikolari, il-Qorti eżaminat jekk: 
it-tfassil tal-PHP tax qafas xieraq għall- a) 
implimentazzjoni u l-monitoraġġ effettiv 
ta’ azzjonijiet ta’ promozzjoni tas-saħħa 
ffinanzjati mill-Komunità;
il-Kummissjoni żguratx, fl-istadju tal- b) 
implimentazzjoni tal-programm u l-għażla 
tal-proġetti, li proġetti ffinanzjati taħt  
l-istrat tad-“determinanti tas-saħħa” tal-PHP x’aktarx li kienu se jiksbu riżultati sos-
tenibbli, kienu komplimentari u taw valur miżjud tal-UE; u
jekk il-Kummissjoni u l-koordinaturi tal- c) 
proġetti żgurawx li l-proġetti kienu ġestiti 
b’mod effettiv.
IR-RISPOSTI
TAL-KUMMISSJONI
Ir-Rapport Speċjali Nru 2/2009 — Il-Programm tas-Saħħa Pubblika tal-Unjoni Ewropea (2003–2007): mod effettiv biex itejjeb is-sa ħħa?7
IV.
Is-sejbiet u l-konklużjonijiet tal-Qorti kienu 
kif ġejjin:
Il-PHP ngħata objettivi wiesgħa  a) 
u ambizzjużi ħafna li kkuntrastaw ħafna 
mal-mezzi limitati disponibbli għalih.  F’sitwazzjoni bħal din huwa essenzjali  
li wieħed jiffoka fuq dak li tassew jista’ 
jinkiseb. Madankollu, il-loġika ta’ inter-
vent ma saret espliċita fl-ebda punt,  u dan ma wassalx għall-iffissar ta’ objet-tivi ċari, sinifikanti u marbuta b’mod  
loġiku u għall-ispeċifikar ta’ indikaturi  tal-prestazzjoni xierqa. B’riżultat ta’ dan, il-PHP kien nieqes minn fok strateġiku. L-‘oqsma ta’ azzjoni’ tal-programm iffis-
sati fil-pjanijiet ta’ xogħol annwali kienu 
aktar numerużi mill-proġetti ffinanzjati sabiex jindirizzawhom. Peress li dawk  
li pproponew proġetti kienu mistiedna  
biex japplikaw għall-finanzjament taħt  
intestaturi ta’ spiss ġenerali ħafna,  
il-multipliċità u d-diversità ta’ temi ta’  
proġetti u ta’ gruppi destinatarji kienu 
l-kawża ta’ riżorsi anqas effettivi u wass lu għal riżultati frammentati. 
L-effettività tal-proġetti kienet imxekkla b) 
minn dgħufijiet fit-tfassil u problemi ta’ 
implimentazzjoni. Bi ftit eċċezzjonijiet, il-proġetti ma tawx definizzjoni tar-
riżultati li kienu bi ħsiebhom jiksbu,  
u għalhekk ma setgħux juru li kellhom  
xi effett. Is-sostenibbiltà ta’ spiss infteh-
met mill-parteċipanti bħala t-tkomplija 
ta’ attivitajiet ta’ proġetti u għalhekk  
kienet tiddependi ħafna fuq il-finanzja-ment Komunitarju kontinwu. Ma kien  
hemm l-ebda monitoraġġ sistematiku ta’ azzjonijiet diġà impenjati fl-oqsma ta’  prijorità differenti, u dan kultant wassal għad-duplikazzjoni tax-xogħol.
Mil-lat pożittiv, il-programm ġab flim- c) 
kien il-partijiet interessati minn pajjiżi  
differenti. Il-proġetti ġeneralment kell-hom dimensjoni Ewropea u, f’ħafna  każijiet, iffaċilitaw il-qsim ta’ esperjenzi 
u tagħlim reċiproku. In-netwerks kienu l-fornituri l-aktar ċari tal-valur miżjud  
Ewropew.SOMMARJU 
EŻEKUTTIV
V.
Fid-dawl tas-sejbiet tagħha, il-Qorti tirrakko-
manda li l-loġika tal-programm għandha  
ssir espliċita f’kull leġiżlazzjoni simili fil-
ġejjieni. Għal dak li jirrigwarda l-programm 
kurrenti, il-Kummissjoni għandha tidħol għal 
eżerċizzju ta’ stħarriġ sabiex tikseb stampa ġenerali ta’ azzjonijiet diġà implimen-
tati u b’hekk tidentifika kull vojt li jibqa’.  
L-għadd ta’ prijoritajiet annwali għandu jit-
naqqas b’mod sinifikanti, u għandhom ikunu ffukati fuq temi u attivitajiet strateġiċi b’va-lur miżjud Ewropew ovvju. Il-Kummiss joni  
għandha tindirizza wkoll nuqqasijiet iden-tifikati fit-tfassil u fl-implimentazzjoni ta’  proġetti.
VI.
B’mod aktar fundamentali, għall-perijodu  wara l-2013 il-Kummissjoni u l-Istati Membri 
huma mistiedna biex jikkunsidraw mill-ġdid 
l-approċċ tal-finanzjament tal-UE fil-qasam 
tas-saħħa pubblika. Mekkaniżmi ta’ kope-
razzjoni oħra, bħall-metodu miftuħ ta’ koor-
dinazzjoni, jista’ jkun żviluppat aktar. 
Ir-Rapport Speċjali Nru 2/2009 — Il-Programm tas-Saħħa Pubblika tal-Unjoni Ewropea (2003–2007): mod effettiv biex itejjeb is-sa ħħa?8
INTRODUZZJONI
 1.  L-Artikolu 152 tat-Trattat tal-KE jistabbilixxi l-irwol tal-Komunitajiet fil-
qasam tas-saħħa pubblika, u jiddikjara li l-attivitajiet tal-Komunità 
huma diretti “ lejn it-titjib tas-saħħa pubblika, lejn il-prevenzjoni tal-
mard u l-infirmità tal-bniedem, u li jevitaw il-fonti ta’ periklu għas-saħħa umana ”. Dawn l-azzjonijiet Komunitarji għandhom jikkumplimentaw 
il-miżuri meħuda fuq livell nazzjonali u għandhom jirrispettaw ir-res-
ponsabilitajiet tal-Istati Membri għall-organizzazzjoni u t-twassil ta’ 
servizzi tas-saħħa u l-kura medika. 
 2.  L-irwol prinċipali tal-Kummissjoni Ewropea fil-qasam tas-saħħa pubblika 
huwa li tiffaċilita l-koperazzjoni bejn l-awtoritajiet tal-Istati Membri, u li timplimenta miżuri ta’ inċentiv. Minbarra l-kompetenza speċifika għall-istandards ta’ sigurezza ta’ organi, sustanzi ta’ oriġini umana u demm, is-setgħa leġiżlattiva tal-UE f’dan il-qasam hija limitata għal miżuri ta’ inċentiv li jeskludu kull armonizzazzjoni tal-liġijiet u tar-regolamenti tal-Istati Membri.
 3.  L-ewwel Programm dwar is-Saħħa Pubblika (PHP) kien adottat għall-
perijodu 2003-2008 bid-Deċiżjoni Nru 1786/2002/KE tal-Parlament  Ewropew u tal-Kunsill
1 u ħa post tmien programmi ta’ azzjoni dwar 
temi speċifiċi tas-saħħa2. Il-PHP indirizza tliet objettivi ġenerali:
li jtejjeb l-informazzjoni u l-għarfien tal-iżvilupp tas-saħħa pubb- a) 
lika (l-istrat tal-“informazzjoni dwar is-saħħa”);
li jtejjeb il-kapaċità li jkun hemm rispons mill-ewwel u b’mod  b) 
koordinat f’każi li jkun hemm theddid għas-saħħa (l-istrat tat-
“theddid għas-saħħa”); 
jippromwovi s-saħħa u jippreveni mard billi jindirizza affarijiet  c) 
li jiddeterminaw is-saħħa f’kull politika u attività (l-istrat tad-“determinanti tas-saħħa”).
 4.  Biex tikseb dawn l-objettivi, il-Kummissjoni tat għotjiet lill-konsorzji 
ta’ organizzazzjonijiet (governattivi, mhux governattivi, akkademji) li kienu qegħdin jimplimentaw proġetti li jindirizzaw il-kwistjonijiet ta’ saħħa pubblika ta’ prijorità definiti fi pjanijiet ta’ ħidma annwali (AWPs) imwaqqfa mill-Kummissjoni u minn kumitat ta’ rappreżentanti tal-Istati Membri
3. 1 ĠU L 271, 9.10.2002, p. 1.
2 Dawn kienu l-programmi ta’ 
azzjoni Komunitarja dwar il-kanċer, mard rari, mard relatat mat-tniġġis, 
l-AIDS u mard ieħor li jittieħed 
malajr, prevenzjoni ta’ korrimenti, 
prevenzjoni tad-dipendenza fuq 
id-drogi, monitoraġġ tas-saħħa, u promozzjoni, informazzjoni, 
edukazzjoni u taħriġ dwar is-saħħa.
3 Il-Kumitat tal-Programm 
jaġixxi bħala l-kumitat tal-
amministrazzjoni li għalih issir 
referenza fl-Artikoli 4 u 7 tad-Deċiżjoni tal-Kunsill 1999/468/
KE (ĠU L 184, 17.7.1999, p. 23) 
għal pjan ta’ ħidma annwali 
għall-implimentazzjoni tal-
programm. Huwa jagħmel 
superviżjoni tal-arranġamenti, 
il-kriterji u l-proċeduri tal-għażla u tal-finanzjament ta’ azzjonijiet 
tal-programm, arranġamenti għall-
implimentazzjoni ta’ strateġiji 
u azzjonijiet konġunti u għall-
evalwazzjoni tal-programm, u ċerti miżuri b’rabta mal-koordinazzjoni 
tal-monitoraġġ tas-saħħa 
u r-reazzjoni rapida għal theddid 
għas-saħħa. Miżuri oħra marbuta 
mal-implimentazzjoni tal-PHP huma adottati permezz tal-
proċedura konsultattiva li għaliha 
ssir referenza fl-Artikoli 3 u 7 tad-
Deċiżjoni 1999/468/KE.
Ir-Rapport Speċjali Nru 2/2009 — Il-Programm tas-Saħħa Pubblika tal-Unjoni Ewropea (2003–2007): mod effettiv biex itejjeb is-sa ħħa?9
4 Iċ-ċifri għas-sejħa għall-proposti 
2007 huma bbażati fuq il-lista ta’ 
proposti aċċettati. In-negozjati 
għal bosta kuntratti kienu għadhom għaddejjin f’Ottubru 
2008. 5.  Il-PHP kopra s-snin 2003 sa 2007. Madwar 352 proġett kienu ffinan-
zjati matul dan il-perijodu, u l-kontribuzzjoni tal-KE ammontat  
għal 231,7 miljun euro f’impenji4 (ara l- Istampa 1 ). L-istrat tad-
“determinanti tas-saħħa” kien l-akbar fost it-tlieta f’termini baġitarji, b’kontribuzzjoni Komunitarja ta’ 90,8 miljun euro li jikkorrispondu għal 40 % tal-ammont totali impenjat għal proġetti. 
KONTRIBUZZJONI KOMUNITARJA TOTALI (IMPENJI F’MILJUNI 
TA’ EURO BĦALA PERĊENTWAL TAL-BAĠIT TOTALI) U GĦADD TA’ PROĠETTI SKONT L-ISTRAT TAL-PROGRAMM STAMPA 1
 6.  Taħt il-PHP, ftehimiet ta’ għotja kienu konklużi mal-koordinaturi tal-
proġetti, li rċevew kofinanzjament ta’ mhux aktar minn 60 % (f’każijiet 
ta’ eċċezzjoni sa 80 %) tal-ispejjeż imġarrba għat-twettiq ta’ attivita-
jiet tal-proġetti. Minbarra għotjiet għal proġetti, parti żgħira (madwar 3 %) tal-baġit operazzjonali tal-PHP intużat għal kuntratti ta’ servizz 
permezz ta’ proċeduri ta’ offerti.Theddid għas-saħħa
58,8 miljun euro (25 %) 68 proġett Informazzjoni dwar is-saħħa
82,1 miljun euro (35 %) 135 proġett 
Determinanti tas-saħħa
90,8 miljun euro (40 %) 149 proġett 
Ir-Rapport Speċjali Nru 2/2009 — Il-Programm tas-Saħħa Pubblika tal-Unjoni Ewropea (2003–2007): mod effettiv biex itejjeb is-sa ħħa?10
 7.  Proġetti ffinanzjati mill-PHP kienu jvarjaw ħafna f’termini ta’ daqs, 
approċċ u grupp destinatarju (ara l- Kaxxa 1 ). Il-konsorzji kienu jvar-
jaw fid-daqs minn tlieta sa 60 soċju, il-kontribuzzjoni Komunitarja  kellha firxa ta’ bejn 45 000 sa 2,5 miljun euro, u t-tipi ta’ attivitajiet 
tal-proġetti kienu jvarjaw bil-bosta.
 8.  It-Tieni Programm ta’ Azzjoni Komunitarja fil-Qasam tas-Saħħa 2008-2013 
(PHP2) daħal fis-seħħ5 fl-1 ta’ Jannar 2008. Fil-bidu, il-Kummissjoni 
kienet ipproponiet li l-programmi dwar is-saħħa pubblika u dwar il-protezzjoni tal-konsumatur
6 jingħaqdu flimkien. Kienet ukoll ippro-
poniet li l-baġit jiżdied b’madwar 270 % (804 miljun euro għas-saħħa għall-2008-2013), billi argumentat li l-baġit tal-PHP għall-azzjonijiet dwar is-saħħa ma kienx biżżejjed biex iwieġeb għall-obbligu tat-Trat-tat li jilqa’ għat-theddid għas-saħħa
7. 
 9.  Madankollu, wara l-ftehim interistituzzjonali tas-17 ta’ Mejju 2006 dwar il-
Qafas Finanzjarju 2007-2013, la l-għaqda tal-programmi dwar is-saħħa 
u dwar il-protezzjoni tal-konsumatur u lanqas il-baġit miżjud ma kienu 
aċċettati mill-Parlament Ewropew u mill-Kunsill. Ir-riżultat tal-proċess leġiżlattiv kien programm ieħor dwar is-saħħa b’objettivi u b’attivi-
tajiet li jixbhu lill-PHP, iżda b’baġit imnaqqas ta’ 322 miljun euro,  
madwar 9 % fis-sena anqas minn dak tal-programm ta’ qablu (ara  
l-Kaxxa 2 ). 5 Id-Deċiżjoni Nru 1350/2007/
KE tal-Parlament Ewropew u tal-
Kunsill (ĠU L 301, 20.11.2007, p. 3).
6 KUMM(2005) 115 finali.
7 “Le maintien du budget actuel 
ne permet pas une mise en 
œuvre optimale des obligations du Traité, ni de répondre à la 
volonté politique d’en faire plus 
pour les citoyens en matière 
de santé et en matière de 
protection des consommateurs. 
En effet, les ressources financières 
existantes ne permettent pas à la Communauté d’assurer de façon 
exhaustive les actions nécessaires 
notamment en ce qui concerne 
la lutte contre les grands fléaux 
ou maladies importantes et 
la coopération entre les États 
membres en matière de santé.” (Stima tal-impatt SEC(2005) 0425, 
p. 29).
PHP (L-ISTRAT TAD-“DETERMINANTI TAS-SAĦĦA”) – 
EŻEMPJI TA’ ATTIVITAJIET TAL-PROĠETTI
Ġbir ta’ • data  fuq riċetti tat-tabib iffalsifikati bħala indikatur ta’ abbuż mid-drogi.
Organizzazzjoni ta’ simpożju xjentifiku dwar l-effetti sekondarji mediċi tad-• doping .
Thejjija ta’ rapport dwar il-konformità mar-regolamenti dwar il-kummerċjalizzazzjoni tal-• 
alkoħol.Produzzjoni u tixrid ta’ materjal ta’ informazzjoni għal immigranti mħaddma għas-sess.
• 
Organizzazzjoni ta’ kompetizzjoni għall-promozzjoni ta’ klassijiet tal-iskejjel fejn ma jsirx • 
tipjip.Żvilupp ta’ politika u ta’ pjanijiet nazzjonali u reġjonali għat-treddigħ tat-trabi.
• KAXXA 1
Ir-Rapport Speċjali Nru 2/2009 — Il-Programm tas-Saħħa Pubblika tal-Unjoni Ewropea (2003–2007): mod effettiv biex itejjeb is-sa ħħa?11
TQABBIL TAL-PHP (2003-2007) MAL-PHP2 (2008-2013)KAXXA 2
PHP (2003-2007) PHP2 (2008-2013)
Bażi legali Id-Deċiżjoni Nru 1786/2002/KE tal-Parlament 
Ewropew u tal-Kunsill tat-23 ta’ Settembru 2002 li tadotta programm ta’ azzjoni Komunitarja fi  l-qasam tas-saħħa pubblika 
(2003-2008)Id-Deċiżjoni Nru 1350/2007/KE tal-
Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat-23 ta’ Ottubru 2007 li tistabbilixxi t-tieni programm ta’ azzjoni Komunitarja fi  l-
qasam tas-saħħa (2008-2013)
Objettivi •  li jtejjeb l-informazzjoni u l-għarfi  en tal-
iżvilupp tas-saħħa pubblika
•  li jżid il-kapaċità li jkun hemm rispons mill-
ewwel u b’mod koordinat għat-theddid għas-saħħa 
•  li jippromwovi s-saħħa u jippreveni mard 
billi jindirizza aff  arijiet li jiddeterminaw 
is-saħħa f’kull politika u attività•  il-ħolqien u t-tixrid ta’ informazzjoni 
u għarfi  en dwar is-saħħa
•  it-titjib tas-sigurtà tas-saħħa taċ-
ċittadini
•  il-promozzjoni tas-saħħa, inkluż 
it-tnaqqis tal-inugwaljanzi fi  s-saħħa
Baġit skont 
id-deċiżjoni tal-programm354 miljun euro (għall-2003-2008)8
jiġifi eri 59 miljun euro fi  s-sena fuq medda 
ta’ 6 snin322 miljun euro (għall-2008-2013)
jiġifi eri 53,7 miljun euro fi  s-sena fuq 
medda ta’ 6 snin
Mekkaniżmi ta’ fi nanzjament Għotjiet għall-azzjonijiet 
Off erti (kuntratti ta’ servizz)9Għotjiet għall-azzjonijiet
Għotjiet operazzjonaliKonferenziAzzjonijiet konġuntiOff erti (kuntratti ta’ servizz)
Implimentazzjoni tal-
programmiDĠ SANCO10Ġestita għalkollox mill-PHEA11 
Stima tal-impatt Ma saritx Stima tal-impatt estiża (2005)12
8 Hemm żewġ raġunijiet prinċipali għad-diff  erenza bejn il-baġit indikattiv tal-PHP mogħti fi  d-deċiżjoni tal-programm u ċ-ċifra ta’ 
231,7 miljun euro msemmija fi  l-paragrafu 5 hekk kif impenjati għall-proġetti fl  -2003-2007: il-baġit indikattiv kien jinkludi madwar 
58 miljun euro għall-2008 (li dak iż-żmien kien kopert mill-PHP2), u kien ikopri wkoll in-nefqa għall-Aġenzija Eżekuttiva.
9 Limitu massimu ta’ 10 % tal-baġit operazzjonali kien iffi   ssat fl  -AWPs għas-sejħiet għal off  erti. Dan il-limitu massimu kien miżjud għal 
20 % fi  l-PHP2.
10 Sa mill-2005, il-ġestjoni tal-għotjiet u l-organizzazzjoni ta’ sejħiet għal proposti kienu gradwalment trasferiti għall-Aġenzi ja Eżekuttiva 
tas-Saħħa Pubblika (PHEA) (li kienet ilha taħdem għalkollox sa mill-1 ta’ Jannar 2007).
11 Id-Deċiżjoni tal-Kummissjoni 2004/858/KE (ĠU L 369, 16.12.2004, P. 73). Fl-2008 il-PHEA ħadet l-isem ġdid ta’ Aġenzija Eżekutt iva 
għas-Saħħa u l-Konsumaturi (EAHC).
12 SEC(2005) 0425, Anness għall-istrateġija dwar is-saħħa u l-protezzjoni tal-konsumatur u l-proposta dwar il-programm (KUMM(2005 ) 
115 fi  nali).
Ir-Rapport Speċjali Nru 2/2009 — Il-Programm tas-Saħħa Pubblika tal-Unjoni Ewropea (2003–2007): mod effettiv biex itejjeb is-sa ħħa?12
L-AMBITU U L-APPROĊĊ 
TAL-VERIFIKA
 10.  Azzjonijiet ta’ promozzjoni tas-saħħa jistgħu jkunu definiti bħala azzjo-
nijiet li jsostnu lin-nies sabiex dawn jadottaw u jżommu stil ta’ ħajja 
san, u li joħolqu kundizzjonijiet (ambjenti) li jkunu ta’ sostenn għas-saħħa
13. Azzjonijiet ta’ dan it-tip kienu fil-parti l-kbira tagħhom koperti 
mill-istrat tad-“determinanti tas-saħħa” tal-PHP. Il-verifika analizzat 
jekk il-kundizzjonijiet tajba kinux iffissati mill-Parlament Ewropew, 
mill-Kunsill u mill-Kummissjoni fit-tfassil tal-programm, u mill-Kum-
missjoni u mill-koordinaturi tal-proġetti fl-implimentazzjoni tiegħu, 
sabiex il-proġetti jikkontribwixxu b’mod effettiv għall-kapaċità taċ-ċittadini Ewropej biex itejbu saħħithom.
 11.  Il-Qorti eżaminat jekk: 
it-tfassil tal-PHP tax qafas xieraq għall-implimentazzjoni  a) 
u l-monitoraġġ effettiv ta’ azzjonijiet ta’ promozzjoni tas-saħħa ffinanzjati mill-Komunità li jikkumplimentaw il-miżuri meħuda  mill-Istati Membri;
il-Kummissjoni żguratx, fl-istadju tal-implimentazzjoni tal- b) 
programm u l-għażla tal-proġetti, li proġetti taħt l-istrat tad-
“determinanti tas-saħħa” tal-PHP x’aktarx li kienu se jiksbu riżultati sostenibbli, kienu komplimentari u taw valur miżjud tal-UE; u 
jekk il-Kummissjoni u l-koordinaturi tal-proġetti żgurawx li  c) 
l-proġetti kienu ġestiti b’mod effettiv.
 12.  Il-verifika kienet tinvolvi:
analiżi tal-bażi legali tal-programm u reviżjoni ta’ evalwazzjonijiet a) 
tal-programm u dokumentazzjoni relevanti oħra;
analiżi ta’ azzjonijiet Komunitarji u ta’ żvilupp tal-politika f’oqsma b) 
magħżula tal-istrat tad-”determinanti tas-saħħa”: drogi, alkoħol, 
tabakk, saħħa sesswali u riproduttiva, saħħa mentali, u ikel u atti-
vità fiżika14. L-analiżi kienet tinkludi reviżjoni tad-dokumenti  
tal-politika tal-Kummissjoni, dokumenti tal-politika, inizjattivi  u programmi tal-WHO fl-Istati Membri u f’pajjiżi terzi, u dokumen-
tazzjoni akkademika u xjentifika; 
evalwazzjoni ta’ kampjun ta’ 36 (minn total ta’ 149) proġett iffinan- c) 
zjati mill-istrat tad-“determinanti tas-saħħa”, jiġifieri wieħed mit-tliet strati tal-PHP (2003-2007). Il-kampjun kien ikopri l-proġetti 
kollha fis-sitt oqsma magħżula li kienu laħqu livell suffiċjenti ta’ maturità tal-proġett fiż-żmien tal-verifika
15. L-evalwazzjoni kie-
net tinkludi reviżjoni tad-dokumentazzjoni tal-proġetti, inter-visti mal-koordinaturi tal-proġetti u stħarriġ onlajn ta’ soċji  tal-proġetti
16;13 Don Nutbeam et al, The Evidence 
of Health Promotion Effectiveness 
– Shaping Public Health in a New 
Europe, International Union for Health Promotion and Education 
(IUHPE), 1999. p. 3.
14 L-oqsma tal-politika magħżulin 
kien fihom is-sitt oqsma ta’ prijorità relatati mal-istil ta’ 
ħajja tal-istrat tad-”determinanti 
tas-saħħa”. F’dawn l-oqsma 
kollha l-proġetti ntgħażlu għall-
finanzjament f’kull waħda mis-snin 
2003 sa 2007 (ara l- Anness I ).
15 Il-kampjun kien jinkludi 
l-proġetti kollha li kienu ġew 
ikkompletati jew inkella li 
kienu ġew ippreżentati mill-
inqas fl-ewwel rapport tekniku 
interim fis-sitt oqsma tal-politika 
“determinanti tas-saħħa tal-istil tal-ħajja” : alkoħol, tabakk, drogi, 
nutrizzjoni u attività fiżika, saħħa 
sesswali u riproduttiva, saħħa 
mentali. 
16 L-istħarriġ twettaq biex jikseb 
il-fehmiet tal-parteċipanti tal-
proġetti l-oħra dwar l-isħubiji 
u l-ġestjoni ta’ proġetti tal-
promozzjoni tas-saħħa, u dam 
għaddej mill-11 ta’ Marzu sal-4 ta’ 
April 2008. Il-kwestjonarju użat mill-Qorti kien ibbażat fuq 
stħarriġ ta’ qabel f’dan il-qasam 
(ara El Ansari W., “Educational 
Partnerships for Health: Do 
Stakeholders Perceive Similar Outcomes?” fil- Journal of
 Public Health Management 
and Practice,  Vol. 9(2), 2003, 
pp. 136-156). Madwar 505 
parteċipanti fil-proġetti kampjun kienu mistħarrġa, li minnhom 
242 imlew il-kwestjonarju kollu 
– rata ta’ rispons ta’ 47,9 %. 
19-il parteċipant ieħor wieġbu għal 
xi wħud, imma mhux għal kollha, 
mill-mistoqsijiet tal-istħarriġ. 
Ir-Rapport Speċjali Nru 2/2009 — Il-Programm tas-Saħħa Pubblika tal-Unjoni Ewropea (2003–2007): mod effettiv biex itejjeb is-sa ħħa?13
intervisti mal-persunal mid-DĠ SANCO u mill-PHEA; d) 
analiżi kwantitattiva tal-proposti mibgħuta, il-proġetti ffinanzjati, e) 
u l-baġits tal-proġetti;
konsultazzjoni tal-partijiet interessati fil-ministeri nazzjonali tas- f) 
saħħa u fl-istituzzjonijiet tas-saħħa pubblika, ir-rappreżentanti  
tal-Istati Membri fuq il-Kumitat tal-Programm u punti ta’ fok  
nazzjonali fi tmien Stati Membri (il-Belġju, l-Estonja, il-Finlandja, Franza, il-Ġermanja, il-Latvja, ir-Renju Unit, l-Iżvezja); u
taħdita dwar il-kwistjonijiet relevanti ma’ grupp ta’ esperti fil- g) 
qasam tal-promozzjoni tas-saħħa u l-prevenzjoni tal-mard f’bosta stadji matul il-verifika. Il-kontribuzzjoni prinċipali tal-esperti  kienet li jikkontribwixxu għall-analiżi tal-Qorti, pereżempju  billi ssuġġerixxew iċ-ċiklu RDI bħala qafas għall-analiżi (ara  l-Kaxxa 10 ), u billi approvaw l-osservazzjonijiet tal-verifika indi-
kati f’dan ir-rapport.
Ir-Rapport Speċjali Nru 2/2009 — Il-Programm tas-Saħħa Pubblika tal-Unjoni Ewropea (2003–2007): mod effettiv biex itejjeb is-sa ħħa?14
TFASSIL TAL-PROGRAMM
 13.  Il-programmi huma aktar effettivi jekk jitfasslu kif imiss u jekk ir-riżultati 
intenzjonati huma indikati biċ-ċar. Hemm possibbiltà akbar li dan jiġri 
jekk: 
il-loġika fil-bażi tal-intervent issir espliċita fid-deċiżjoni tal-prog- a) 
ramm (jew id-dokumentazzjoni li takkumpanjaha);
l-objettivi tal-programm huma definiti u huma speċifiċi, miżurabbli, b) 
li jistgħu jinkisbu, relevanti u dipendenti fuq il-ħin (SMART);
il-prijoritajiet huma ffissati skont l-istrateġija tal-organizzazzjoni; u c) 
il-prestazzjoni u l-kisbiet jistgħu jkunu ssorveljati abbażi ta’ indi- d) 
katuri b’saħħithom u b’tifsira.
LOĠIKA TA’ INTERVENT LI MA SSIRX ESPLIĊITA
 14.  Element ewlieni tat-tfassil ta’ programm huwa d-definizzjoni tal-loġika ta’ intervent – ir-rabtiet ta’ kawża u ta’ effett ipotetiċi li jiddeskrivu kif inter-vent huwa mistenni li jilħaq l-objettivi globali tiegħu. Fil-kuntest tal-UE dawn l-objettivi ġenerali tal-politiki u l-programmi ġeneralment huma definiti mit-Trattat. Loġika ta’ intervent tipprovdi r-rabta kunċettwali mir-riżorsi ta’ intervent u l-produzzjoni sal-prodotti tagħha u, b’riżultat 
ta’ dan, l-impatti tagħha fuq is-soċjetà f’termini ta’ riżultati u eżiti
17. 
Meta l-loġika ta’ intervent ippjanat issir espliċita, ikun hemm lok għall-
bini ta’ ġerarkija ta’ objettivi u l-identifikazzjoni ta’ indikaturi ewlenin għall-monitoraġġ u l-evalwazzjoni.
 15.  Mudelli ta’ loġika li juru kif ir-riżorsi fl-attivitajiet varji se jwasslu għar-riżultati mistennija huma l-aktar mod xieraq kif tintwera l-loġika ta’ intervent. La 
l-proposta leġiżlattiva tal-Kummissjoni għall-programm
18 u lanqas il-bażi 
legali għall-PHP jew kull dokument relevanti ieħor (bħall-istimi tal-impatt19 
jew AWPs) ma ddeskrivew b’mod espliċitu l-loġika ta’ intervent tal-prog-ramm b’dan il-mod. Is-sitwazzjoni tibqa’ l-istess għall-PHP2.
 16.  Mudelli ta’ loġika jintużaw f’oqsma oħra ta’ politika tal-UE, bħal azzjonijiet esterni, u huma prattika komuni fil-qasam tas-saħħa pubblika f’partijiet oħra tad-dinja (l-Istati Uniti, il-Kanada). Pereżempju, mudelli ta’ loġika 
ntużaw għall-ippjanar, l-implimentazzjoni u l-evalwazzjoni tal-programm fis-Southern Arizona Border Health Careers Opportunity Program
20 (Pro-
gramm ta’ Opportunità ta’ Karrieri fis-Saħħa fil-Fruntiera tan-Nofsinhar tal-Ariżona), il-Health Improvement Initiative (Inizjattiva għat-Titjib tas-Saħħa) iffinanzjat mill-California Wellness Foundation
21 u l-Calgary 
Cross-Cultural Mental Health Consultation Project (Proġett ta’ Konsul-tazzjoni f’Calgary dwar is-Saħħa Mentali li jaqsam il-Kulturi)
22.OSSERVAZZJONIJIET TAL-VERIFIKA
17 Il-Kummissjoni Ewropea, id-DĠ 
Baġit, “Evaluating EU activities: a 
practical guide for the Commission 
services”, Lulju 2004, p. 87. 
18 KUMM(2000) 285 finali.
19 Il-proposta tal-Kummissjoni 
għall-PHP ġiet qabel 
l-introduzzjoni, fl-2002, ta’ stimi 
tal-impatt obbligatorji u b’riżultat 
ta’ dan kellha toqgħod biss għal 
analiżi tal-effettività tal-ispejjeż limitata. B’kuntrast ma’ dan, kien 
hemm stima tal-impatt estiża 
għall-PHP2 (ara l-Kummissjoni 
Ewropea, SEC(2005) 0425; IA 
għall-istrateġija u l-programm 
magħqud u propost dwar is-Saħħa 
u l-Protezzjoni tal-Konsumatur).
20 “How Using a Logic Model 
Refined Our Program to Ensure 
Success”, M. Page, S. H. Parker 
u R. Renger, fi: Health Promotion 
Practice OnlineFirst,  ippubblikat fit-
28 ta’ Awwissu 2007.
21 “Evaluating the California 
Wellness Foundation’s Health 
Improvement Initiative: A Logic 
Model Approach”, A. Cheadle, W. L. Beery, H. P. Greenwald, G. D. 
Nelson, D. Pearson u S. Senter, fi: 
Health Promotion Practice, April 
2003; vol. 4: pp. 146-156.
22 “Evaluability Assessment: A 
Catalyst for Program Change and 
Improvement”, W. E. Thurston, J. 
Graham u J. Hatfield, fi: Evaluation 
& the Health Professions,  Ġunju 
2003; vol. 26: pp. 206-221.
Ir-Rapport Speċjali Nru 2/2009 — Il-Programm tas-Saħħa Pubblika tal-Unjoni Ewropea (2003–2007): mod effettiv biex itejjeb is-sa ħħa?15
 17.  Fir-rapport tagħhom dwar l-evalwazzjoni ta’ nofs it-terminu tal-PHP23, 
l-evalwaturi esterni rrakkomandaw l-iżvilupp ta’ tali deskrizzjoni  
bbażata fuq l-evidenza b’mod sistematiku u rraġunat dwar ir-rabtiet bejn il-kontribuzzjonijiet, l-attivitajiet, il-prodotti u r-riżultati (ara 
l-Kaxxa 3 ). Il-Qorti rrakkommandat ukoll l-użu ta’ loġika ta’ inter-
vent għat-tfassil tal-programmi, l-iffissar tal-objettivi u l-kejl tal-
prestazzjoni għal oqsma baġitarji oħra
24.
 18.  Fil-fehma tal-Qorti, id-definizzjoni ta’ objettivi ta’ programm SMART 
(ara l-paragrafi 19 sa 21) u l-iffissar ta’ indikaturi b’saħħithom għal monitoraġġ effettiv tal-implimentazzjoni tal-programm (ara l-parag-rafi 70 sa 73) huwa aktar diffiċli li jinkiseb fin-nuqqas ta’ qafas  kunċettwali. 
RAKKOMANDAZZJONIJIET DWAR L-EVALWAZZJONI INTERIM TAL-PROGRAMM
TAS-SAĦĦA PUBBLIKA 2003-2008
“[Il-PHP] qiegħed, f’dan l-istadju interim, iwassal il-programm ta’ ħidma identifikat fil-pjanijiet ta’ ħidma 
annwali tiegħu. Madankollu, dan huwa żmien tajjeb biex wieħed jibni fuq dawn il-kisbiet billi:
isir żvilupp ta’ prijoritajiet aktar definiti li huma mmexxija mill-aspettattivi tal-partijiet interessati • 
u l-ħtiġijiet taċ-ċittadini kif ukoll jintlaħqu l-għanijiet tal-politika u standards għolja ta’ integrità;jitwettaq monitoraġġ tal-attivitajiet tiegħu bi tqabbil mhux biss mal-miri ta’ kull proġett iżda wkoll 
• 
mal-miri ġenerali tad-Deċiżjoni tal-Programm;il-prijoritajiet u l-azzjonijiet tiegħu jkunu kkomunikati b’mod aktar preċiż lill-partijiet interessati, 
• 
u l-messaġġi mfassla jkunu mmirati lill-membri tal-komunità usa’ tas-saħħa pubblika.
Fehma ta’ dak li jinħtieġ sabiex dan jitwassal, kieku jsir aktar ħafif bl-iżvilupp ta’ mudell ta’ loġika 
kapaċi li tillokalizza r-relazzjonijiet kawżali preċiżi li huma antiċipati sabiex jorbtu l-attivitajiet tal-programm mar-riżultati intenzjonati tiegħu.”
(Wija J. Oortwijn et al , Interim evaluation of the Public Health Programme 2003-2008 . Rapport finali, rapport tekniku ta’ RAND 
Europe, 2007, p. 6).KAXXA 323 Wija J. Oortwijn et al, Interim 
evaluation of the Public Health 
Programme 2003-2008. Final Report,  
rapport tekniku ta’ RAND Europe, 2007, p. 6.
24 Ara r-Rapport Speċjali 
Nru 9/2007, “L-evalwazzjoni tal-
programmi qafas dwar ir-Riċerka u l-Iżvilupp Teknoloġiku — 
L-approċċ tal-Kummissjoni jista’ 
jittejjeb?” (ĠU C 26, 30.1.2008), 
il-paragrafi 34 sa 36, u r-Rapport 
Speċjali Nru 7/2008, “L-enerġija 
intelliġenti (2003-2006)” (ĠU C 279, 
1.11.2008), il-paragrafi 18 u 21.
Ir-Rapport Speċjali Nru 2/2009 — Il-Programm tas-Saħħa Pubblika tal-Unjoni Ewropea (2003–2007): mod effettiv biex itejjeb is-sa ħħa?16
L-OBJETTIVI TAL-PROGRAMM LA HUMA SPEĊIFIĊI, 
U LANQAS MIŻURABBLI JEW DIPENDENTI FUQ IL-ĦIN
 19.  L-objettivi huma definiti, fis-sistema ta’ ġestjoni bbażata fuq l-attività tal-
Kummissjoni (ABM), bħala l-effetti mixtieqa ta’ attività. M’għandhomx 
ikunu deskrizzjoni tal-attività nfisha, imma pjuttost jispjegaw il-bidliet 
li għandhom jinkisbu minn dik l-attività25. L-iffissar ta’ objettivi SMART 
għas-setturi kollha ta’ attività tal-UE koperti mill-baġit huwa obbligu taħt ir-Regolament Finanzjarju
26. 
 20.  Mingħajr loġika ta’ intervent espliċita huwa diffiċli li jiġu ffissati objet-
tivi ta’ programm koerenti. Fil-fatt, bħalma jispjega l-istrat tad-
“determinanti tas-saħħa”, id-deċiżjoni tal-programm PHP elenkat  l-attivitajiet possibbli f’termini wiesgħa u ġenerali ħafna. L-objettiv 
tal-politika globali, “li jippromwovu s-saħħa u jipprevenu mard billi  
jindirizzaw affarijiet li jiddeterminaw is-saħħa f’kull policy u attività ”, 
ma nqasmitx f’miri speċifiċi, miżurabbli u dipendenti fuq il-ħin (ara 
l-Kaxxa 4 ).
 21.  Mid-deċiżjoni tal-programm mhuwiex ovvju kif dawn l-attivitajiet huma 
mistennija li jikkontribwixxu għall-objettiv tal-politika wiesgħa ta’ 
promozzjoni tas-saħħa u prevenzjoni tal-mard, jew kif il-kisba ta’ dan 
l-objettiv globali jista’ jkun evalwat. 
NUQQAS TA’ PPJANAR STRATEĠIKU U NUQQAS TA’ FFISSAR 
TA’ PRIJORITAJIET
 22.  Jekk il-programmi ta’ nfiq iridu jkollhom xi impatt miżurabbli, jeħtieġu li 
jkunu kkonċentrati fuq attivitajiet magħżula li huma identifikati per-
mezz ta’ ppjanar strateġiku skont sett rigoruż ta’ prijoritajiet. L-għadd 
ta’ prijoritajiet għandu jkun jaqbel mal-baġit disponibbli, peress li 
jekk ikun hemm wisq prijoritajiet dawn se jnaqqsu l-opportunitajiet li jinkiseb impatt fi kwalunkwe qasam individwali.
 23.  Kull sena l-Istati Membri tal-UE jonfqu medja ta’ 1 400 euro per capita  
fuq is-saħħa27. Filwaqt li din in-nefqa tinkludi promozzjoni tas-saħħa 
u miżuri ta’ informazzjoni dwar is-saħħa, il-biċċa l-kbira tagħha hija relatata mat-twassil ta’ servizzi tas-saħħa u kura medika, li t-Trattat ipoġġi bħala l-mandat esklussiv tal-Istati Membri. 25 Il-Kummissjoni Ewropea, gwida 
dwar l-SPP/ABM, it-tieni ħarġa, 
Ottubru 2004, p. 25.
26 L-Artikolu 27(3) tar-Regolament 
tal-Kunsill Nru 1605/2002 (KE, 
Euratom) dwar ir-Regolament 
Finanzjarju applikabbli għall-baġit 
ġenerali tal-Komunitajiet Ewropej 
(ĠU L 248, 16.9.2002, p.1).
27 L-Uffiċċju Reġjonali WHO għall-
Ewropa, Kopenħagen, “Public 
expenditure on health, purchasing 
power parity euro per capita, WHO 
estimates for 2003-2005”, Health 
for All database (HFA-DB), (http://www.euro.who.int/hfadb), Ottubru 
2008. 
Ir-Rapport Speċjali Nru 2/2009 — Il-Programm tas-Saħħa Pubblika tal-Unjoni Ewropea (2003–2007): mod effettiv biex itejjeb is-sa ħħa?17OBJETTIV TAL-PROGRAMM PHP, L-ISTRAT TAD-“DETERMINANTI TAS-SAĦĦA”
Objettivi tal-programm – 
l-istrat tad-”determinanti tas-saħħa”Kriterji SMART
Speċifi  ku
(sabiex 
il-progress 
jista’ jkun 
iċċekkjat)Miżurabbli 
(ħtieġa għal 
rappurtar 
tal-progress 
b’mod 
kredibbli 
u verifi  kabbli)Li jista’ 
jintlaħaqRelevantiDipendenti 
fuq il-ħin
(bi skadenza)
“Il-promozzjoni tas-saħħa u l-prevenzjoni tal-mard permezz ta’ azzjoni li tirrigwarda l-fatturi determinanti tas-saħħa fi  l-linji ta’ politika u fl  -attivitajiet tal-Komunità billi:
Le
1Le2 Parzjal-
ment3 Iva Le43.1. jitħejjew u jiġu implimentati strateġiji u miżuri, inklużi dawk relatati mal-kuxjenza pubblika, dwar fatturi determinanti relatati mal-istil tal-ħajja, bħan-nutriment, l-attività fi żika, it-tabakk, l-alkoħol, id-droga u sustanzi oħra u dwar is-saħħa mentali, inklużi 
miżuri biex tiddaħħal il-politika tal-Komunità u l-istrateġiji speċifi  ċi relatati mal-età 
u mas-sessi;
3.2. tiġi analizzata s-sitwazzjoni u jiġu żviluppati strateġiji dwar il-fatturi determinanti 
tas-saħħa soċjali u ekonomiċi, sabiex jiġu identifi  kati u miġġielda l-ugwaljanzi fi  s-
saħħa u sabiex jiġi stmat l-impatt tal-fatturi soċjali u ekonomiċi fuq is-saħħa;
3.3. tiġi analizzata s-sitwazzjoni u jiġu żviluppati strateġiji dwar il-fatturi determinanti 
tas-saħħa li għandhom x’jaqsmu mal-ambjent u li jikkontribwixxu għall-identifi  kazzjoni u l-istima tal-fatturi ambjentali fuq il-konsegwenzi tas-saħħa;
3.4. tiġi analizzata s-sitwazzjoni u t-tpartit ta’ informazzjoni dwar fatturi determinanti 
ġenetiċi u l-użu ta’ eżamijiet ġenetiċi;
3.5. jiġu żviluppati metodi biex tiġi evalwata l-kwalità u l-effi   ċjenza tal-istrateġiji 
u l-miżuri tal-promozzjoni tas-saħħa;
3.6. jiġu mħeġġa l-attivitajiet relevanti ta’ taħriġ għall-miżuri hawn fuq imsemmija.”
1 L-objettiv ma jispeċifi  kax dak li għandu jitbiddel jew jinkludi miri li bi tqabbil magħhom il-progress jista’ jkun issorveljat.
2 L-objettiv mhuwiex miżurabbli jew kwantifi  kabbli, l-ebda indikatur tal-prestazzjoni mhu defi  nit.
3 Abbażi tal-’attivitajiet’ iddikjarati fi  d-deċiżjoni tal-programm bħala ‘objettivi’, jista’ jintlaħaq għallanqas sa ċertu punt.
4 L-ebda perijodu ta’ żmien mhu indikat.KAXXA 4
Ir-Rapport Speċjali Nru 2/2009 — Il-Programm tas-Saħħa Pubblika tal-Unjoni Ewropea (2003–2007): mod effettiv biex itejjeb is-sa ħħa?18
28 Dawn id-disa’ temi kienu 
alkoħol, tabakk, drogi, nutrizzjoni 
u attività fiżika, saħħa sesswali u riproduttiva u l-HIV, saħħa 
mentali, determinanti tas-saħħa 
soċjoekonomiċi, determinanti 
ambjentali, u prevenzjoni ta’ mard 
u ta’ korriment. Fl-2003 u fl-2004, 
temi addizzjonali kienu taħriġ fis-
saħħa pubblika (li wara nbidel għal bini tal-kapaċità) u promozzjoni 
tas-saħħa f’sitwazzjonijiet 
partikolari. Fl-2005, it-tema li 
ssemmiet l-aħħar ma tkomplietx 
u d-determinanti tas-saħħa 
ġenetiċi ġiet miżjuda. 24.  Il-baġit tal-PHP ta’ madwar 59 miljun euro fis-sena assenjat għall-promozzjoni 
tas-saħħa u miżuri ta’ informazzjoni, u għall-ilħuq kontra theddid għas-
saħħa, jammonta għal 13-il ċenteżmu għal kull ċittadin Ewropew. F’din is-sitwazzjoni, rispons xieraq mill-UE kieku jkun li timmira l-baġit relat-
tivament żgħir tagħha lejn ftit attivitajiet ta’ prijorità magħżula f’oqsma 
ta’ valur miżjud Ewropew ċar; dawk il-kwistjonijiet li l-aktar li jistgħu jkunu indirizzati b’mod effettiv fil-livell internazzjonali.
 25.  Il-prijoritajiet li għandhom ikunu indirizzati fil-qasam tas-saħħa pubblika 
huma indikati fl-AWPs, li jagħtu sors ta’ gwida għal min jipproponi 
proġett. L-AWPs għall-2003-2007 kien fihom listi estensivi ta’ temi għal 
kull strat tal-programm, li kienu jkopru firxa wiesgħa ta’ kwistjonijiet. 
Kull sena, disa’ temi ta’ din ix-xorta kienu proposti taħt l-istrat tad-“determinanti tas-saħħa” (b’baġit annwali ta’ madwar 18-il miljun euro). Tliet oqsma oħra kienu ffinanzjati f’xi wħud, imma mhux kollha, mis-snin
28 (ara l- Anness I ).
 26.  Kienu ffissati bejn waħda u seba’ oqsma annwali għal azzjoni potenzjali, 
ivarjaw minn speċifiċi sa ġenerali, għal kull waħda minn dawn id-disa’ 
temi (ara l-eżempji fil- Kaxxa 5 ). Dawn l-“oqsma ta’ azzjoni” annwali 
kienu definiti f’termini ta’ attivitajiet li għalihom setgħu jintbagħtu 
proposti għal proġetti, mhux bħala objettivi li bi tqabbil magħhom 
il-progress seta’ jkun evalwat.
 27.  B’riżultat ta’ dan, l-AWPs għall-2003-2007 ffissaw total ta’ 154 ‘oqsma ta’ azzjoni’ għall-istrat tad-“determinanti tas-saħħa” biss. Matul l-istess 
perijodu, 149 proġett biss kienu ffinanzjati taħt dak l-istrat tal-pro-
gramm, jiġifieri li saħansitra taħt l-aqwa ċirkustanzi, dawn l-oqsma mhux kollha setgħu jkunu ttrattati permezz ta’ proġett. Fir-realtà, il-kopertura 
ta’ prijoritajiet kienet saħansitra aktar baxxa għax bosta proġetti indi-
rizzaw l-istess “oqsma ta’ azzjoni”. Minbarra dan, temi wesgħin dwar 
is-saħħa bħal nutrizzjoni, alkoħol u saħħa mentali kienu ta’ spiss indiriz-zati minn proġett wieħed jew tnejn f’sena partikolari (ara l- Anness I ).
 28.  Peress li l-organizzazzjonijiet u l-konsorzji kienu mistiedna biex japplikaw 
għall-finanzjament taħt intestaturi li ta’ spiss kienu ġenerali ħafna (ara 
l-eżempji fil- Kaxxa 5 ), il-proposti mibgħuta lill-Kummissjoni ta’ spiss 
kienu neqsin minn fok strateġiku. Din hija problema b’mod partikolari f’oqsma fejn il-proġetti kienu mistennija li jagħtu studji ta’ sfond jew 
inkella li jikkontribwixxu għall-iżvilupp tal-politika. F’dawn l-oqsma, 
il-proċess ta’ offerti (u l-użu ta’ kuntratti ta’ servizz) jagħti lok għal 
definizzjoni aktar preċiża ta’ x’inhu mistenni li jitwassal. Madankollu 
dan kien limitat għal mhux aktar minn 10 % tal-baġit tal-PHP. Dan  
il-limitu massimu ġie miżjud għal 20 % taħt il-PHP2 (ara l- Kaxxa 2 ).
Ir-Rapport Speċjali Nru 2/2009 — Il-Programm tas-Saħħa Pubblika tal-Unjoni Ewropea (2003–2007): mod effettiv biex itejjeb is-sa ħħa?19
“OQSMA TA’ AZZJONI” ANNWALI GĦALL-ISTRAT TAD-“DETERMINANTI TAS-SAĦĦA” 
TAL-PHPKAXXA 5
Tema “Oqsma ta’ azzjoni” annwali defi  niti fl  -AWPs (eżempji)
(Sors : AWPs għall-implimentazzjoni tal-PHP, 2003-2007)
Tabakk “Promozzjoni ta’ strateġiji biex jitneħħa t-tipjip min-norma, inklużi strateġiji 
u miżuri biex titnaqqas il-prevalenza tat-tipjip.” (2004)
Alkoħol “Jagħmlu stima tal-infurzar ta’ liġijiet nazzjonali u regolazzjoni awtomatika fuq ir-riklamar u l-bejgħ ta’ xorb alkoħoliku.” (2004)
Drogi Tingħata prijorità lil proposti dwar:•  attivitajiet ta’ trattament u inserzjoni mill-ġdid b’kopertura tal-Istati Membri 
kollha u bl-inklużjoni kemm tal-użu ħażin/abbuż mid-drogi legali/illegali;
•  l-aqwa prattika dwar it-titjib tad-disponibbiltà ta’ servizzi ta’ prevenzjoni u ta’ 
tnaqqis ta’ ħsara u l-għoti ta’ prijorità għall-HIV/AIDS u infezzjonijiet oħra li jittieħdu mid-demm. (2005)
Ikel u attività fi  żika Żvilupp ta’ “miżuri innovattivi biex jittejbu d-drawwiet ta’ dieta u drawwiet ta’ 
attività fi  żika fi  l-gruppi kollha tal-popolazzjoni.” (2003)
Saħħa mentali “Filwaqt li wieħed jibni fuq l-aħjar prattiċi eżistenti, l-iżvilupp ta’ strateġiji 
għall-implimentazzjoni ta’ interventi f’sitwazzjonijiet relevanti mmirati biex jippromwovu s-saħħa mentali u jiġu evitati d-dipressjoni, is-suwiċidju u disturbi relatati.” (2003)
Saħħa sesswali u riproduttiva “Filwaqt li wieħed iżomm f’rasu l-informazzjoni mis-sistema ta’ monitoraġġ tas-saħħa, għandhom jiġu żviluppati strateġiji ta’ promozzjoni ta’ saħħa u jiġu defi  niti 
l-aħjar prattiċi biex jindirizzaw edukazzjoni sesswali (tqala fl  -adoloxxenti, ippjanar 
tal-familja) u l-prevenzjoni ta’ mard li jittieħed sesswalment bħal HIV/AIDS, inkluż konsiderazzjoni tal-approċċ fl  -iskejjel u dawk immirati lejn gruppi speċifi  ċi.” (2004)
Prevenzjoni ta’ korriment Għandu jingħata sostenn lill-iskambju tal-aqwa prattika dwar is-sigurezza tat-tfal 
għall-Istati Membri kollha, il-pajjiżi EEA u dawk kandidati u lill-promozzjoni tas-sigurezza tat-tfal permezz ta’ Konferenza Ewropea. Għandha tingħata attenzjoni speċjali lit-trattament ta’ vjolenza fi  żika u għarfi  en dwar il-periklu billi jiġu 
organizzati attivitajiet prattiċi ta’ prevenzjoni ta’ korriment. (2006)
Determinanti ambjentali Għandha tingħata prijorità fl  -2004 lill-azzjonijiet li jappoġġjaw l-iżvilupp ta’ politika 
u strateġiji favur is-saħħa u l-ambjent, u l-integrazzjoni ta’ aff  arijiet li jikkonċernaw 
is-saħħa u l-ambjent f’politika tal-Komunità f’oqsma oħra. Se jkun hemm enfasi speċjali fuq il-provvediment ta’ pariri u ħila esperta biex jiġu żviluppati attivitajiet, inkluż xogħol leġiżlattiv u inizjattivi oħrajn dwar aspetti ta’ saħħa relatati mal-ambjent, b’mod partikolari t-tniġġis tal-arja (inkluż it-tniġġis tal-arja ta’ ġewwa) u elettromanjetiżmu.”
Determinanti soċjoekonomiċi “Id-determinanti soċjoekonomiċi se jibqgħu prijorità kbira fi  l-programm. Fl-2004, 
ix-xogħol se jibqa’ appoġġat għal:1.  identifi  kar ta’ strateġiji eff  ettivi biex jiġu indirizzati l-inugwaljanzi fi  s-saħħa 
u l-impatt ta’ determinanti soċjoekonomiċi fuq is-saħħa f’każi speċifi  ċi u għal 
gruppi ta’ nies li huma partikolarment aff  ettwati, b’mod partikolari min hu 
eskluż soċjalment, minoritajiet u emigranti.
2.  żvilupp ta’ xogħol fuq strateġiji li jindirizzaw l-eff  etti fuq is-saħħa tal-qgħad 
u kundizzjonijiet prekarji ta’ xogħol.”
Ir-Rapport Speċjali Nru 2/2009 — Il-Programm tas-Saħħa Pubblika tal-Unjoni Ewropea (2003–2007): mod effettiv biex itejjeb is-sa ħħa?20
INDIKATURI FIL-LIVELL TAL-PROGRAMM MHUX ADEGWATI 
GĦALL-MONITORAĠĠ TAL-KISBIET
 29.  Taħt l-ABM, id-DĠs tal-Kummissjoni huma meħtieġa li jiddefinixxu objet-
tivi ċari, sinifikanti u marbuta mal-loġika għall-attivitajiet tagħhom, u li jidentifikaw indikaturi tal-prestazzjoni xierqa għall-monitoraġġ ta’ dak li jinkiseb. L-indikaturi għandhom ikunu definiti kemm għall-
impatt (id-differenza li jagħmlu lill-grupp destinatarju) u l-prodott 
(il-mezz li bih id-differenza se sseħħ)
29.
 30.  In-nuqqas fid-deċiżjoni tal-PHP jew tal-AWPs ta’ loġika espliċita ta’ 
intervent u ta’ objettivi, speċifiċi, miżurabbli u dipendenti fuq il-ħin impedixxa l-iżvilupp ta’ tali indikaturi tal-prestazzjoni. Pereżempju, il-Pjanijiet ta’ Ġestjoni Annwali tad-DĠ SANCO ma inkludew l-ebda indikatur tal-impatt għall-objettiv tad-“determinanti tas-saħħa” sal-
2006. L-indikatur tal-impatt “snin ta’ ħajja sana” (li jkejjel l-għadd ta’ 
snin li persuna ta’ ċerta età tista’ tistenna li tgħix mingħajr nuqqas ta’ 
saħħa) kien l-eżitu ta’ proġett ikkofinanzjat mill-Kummissjoni u kien 
speċifikat bħala Indikatur Strutturali ta’ Liżbona fl-2005.
 31.  Madankollu anke l-indikatur tal-impatt, li kien żviluppat sussegwente-
ment, kien għadu ġenerali wisq biex jintuża għall-monitoraġġ jew  
għall-evalwazzjoni u ma kien marbut ma’ ebda mira kwantifikata. Kif 
juri l-eżempju, l-indikatur tal-impatt tfassal bħala objettiv aktar milli bħala mod kif jitkejlu l-kisbiet (ara l- Kaxxa 6 ). 29 Il-Kummissjoni Ewropea, 
is-Segretarjat Ġenerali: gwida 
dwar l-SPP/ABM, it-tieni ħarġa, 
Ottubru 2004, p. 26 ff.
INDIKATUR TAL-IMPATT GĦALL-ISTRAT TAD-“DETERMINANTI TAS-SAĦĦA” 
TAL-PHP FL-AMP 2006 
“Jiżdied l-għarfien u r-rispons minn partijiet interessati u l-politika pubblika, għal dak li jirrigwarda 
determinanti tas-saħħa li huma relatati mal-istil ta’ ħajja, b’mod partikolari dwar nutrizzjoni u attività fiżika, alkoħol u mard b’relevanza prinċipali għas-saħħa pubblika.”KAXXA 6
Ir-Rapport Speċjali Nru 2/2009 — Il-Programm tas-Saħħa Pubblika tal-Unjoni Ewropea (2003–2007): mod effettiv biex itejjeb is-sa ħħa?21
INDIKATURI MAGĦŻULA GĦALL-OBJETTIV TA’ “IT-TRAWWIM TA’ SAĦĦA TAJBA 
F’EWROPA B’POPOLAZZJONI DEJJEM TIXJIEĦ” FL-AMP 2009
“Il-livell ta’ għarfien pubbliku dwar imġibiet ħżiena għas-saħħa u riskji għas-saħħa li huma relatati • 
mal-istil ta’ ħajja, u determinanti tas-saħħa, b’mod partikolari fuq in-nutrizzjoni, l-attività fiżika 
u l-alkoħol”  se jittella’ minn 66 % għal 80 %;
“L-ammont ta’ ċittadini li titkejjel il-pressjoni tad-demm tagħhom kull sena” • se jittella’ minn 59 % 
għal 80 %; 
“L-ammont tal-popolazzjoni konxja dwar ir-riskji għas-saħħa minħabba d-duħħan tat-tabakk għal • 
min ma jpejjipx”  imtella’ minn 75 % għal 80 %.KAXXA 7 32.  Reċentement is-sitwazzjoni marret għall-aħjar, fis-sens li l-Istqarrijiet 
dwar l-Attivitajiet għall-Abbozz Preliminari tal-Baġit 2009 ffissaw  
indikaturi tal-impatt u miri kwantifikati b’relazzjoni mal-għarfien  pubbliku dwar ċerti determinanti tas-saħħa (ara l- Kaxxa 7 ). 
 33.  Madankollu, fi żmien dan ir-rapport il-Kummissjoni kienet għadha ma 
użatx dawn l-indikaturi biex tevalwa l-effettività tal-PHP bħala ħaġa 
sħiħa jew ta’ proġetti individwali. Fil-fatt, il-verifika sabet li l-Kum-missjoni ma kienet waqqfet sistema ta’ monitoraġġ adegwat fl-ebda 
stadju li permezz tagħha, kieku, kienet tkun tista’ twettaq tali kejl  
tal-prestazzjoni (ara l-paragrafi 70 sa 73).
Ir-Rapport Speċjali Nru 2/2009 — Il-Programm tas-Saħħa Pubblika tal-Unjoni Ewropea (2003–2007): mod effettiv biex itejjeb is-sa ħħa?22
IMPLIMENTAZZJONI TAL-PROGRAMM: 
MIT-TFASSIL TAL-PROĠETT SAR-RIŻULTATI 
 34.  Biex programm ikun effettiv, il-proġetti tiegħu jridu jilħqu riżultati 
pożittivi. Hemm aktar probabbiltà li dan ikun il-każ, qabel it-tnedija ta’ proġett, l-objettivi, il-gruppi destinatarji u r-riżultati intenzjo-nati tiegħu jkunu ġew definiti u jkun ġie identifikat kif ir-riżultati se 
jipproduċu l-impatti intenzjonati.
  F’dan il-qasam ta’ politika, l-implimentazzjoni effettiva teħtieġ ukoll 
mill-Kummissjoni, bħala l-ġestjonarju tal-programm, li
ikollha stampa ġenerali tal-portafoll tal-proġett tagħha sabiex  a) 
ikunu żgurati l-koerenza u l-konsistenza; u
l-proġetti ffinanzjati juru biċ-ċar il-valur miżjud Ewropew (EAV). b) 
L-OBJETTIVI TAL-PROĠETTI MHUMIEX SPEĊIFIĊI, 
VERIFIKABBLI U KWANTIFIKABBLI
 35.  Il-proġetti għandhom jitfasslu b’tali mod li dawn x’aktarx se jkunu effet-
tivi. Bħal fil-livell tal-programm, parti importanti tat-tfassil ta’ proġett 
hija l-iffissar ta’ objettivi SMART; dawn għandhom jiġu b’mod loġiku 
mill-objettivi tal-politika hekk kif definiti fid-deċiżjoni tal-programm. 
Il-kriterji għall-għoti tal-PHP kien jeħtieġ minn min jagħmel proposta li dan jiddefinixxi objettivi speċifiċi u realistiċi ... Il-proġett għandu 
jiffissa objettivi verifikabbli u kwantifikabbli
30. 
 36.  L-analiżi tal-Qorti tal-ftehimiet ta’ għotja għall-proġetti vverifikati wriet 
li l-promoturi ppreżentaw taħlita ta’ attivitajiet u prodotti aktar milli 
objettivi meta bagħtu l-proposti tagħhom. “Objettivi” tipiċi ta’ proġett 
kienu l-iskambju ta’ informazzjoni bejn l-organizzazzjonijiet fil-qasam, il-bini tal-kapaċità u l-promozzjoni ta’ “prattiċi tajba” (ara l- Kaxxa 8 ). 
Madankollu, il-Kummissjoni ma ħadet l-ebda miżura korrettiva biex tindirizza dan in-nuqqas qabel ma daħlet għall-ftehim ta’ għotja.30 Regoli, kriterji u proċeduri 
għall-għażla u l-finanzjament ta’ 
azzjonijiet taħt il-programm tas-
saħħa pubblika 
(ĠU C 62, 15.3.2003).
Ir-Rapport Speċjali Nru 2/2009 — Il-Programm tas-Saħħa Pubblika tal-Unjoni Ewropea (2003–2007): mod effettiv biex itejjeb is-sa ħħa?23
 37.  Analiżi dettaljata tal-Qorti dwar jekk l-objettivi tal-proġetti ddikjarati 
fil-ftehimiet ta’ għotja kellhomx jikkwalifikaw bħala SMART hija  
ppreżentata fl- Anness III . Hija tikkonkludi li lanqas proġett kampjun 
wieħed ma kellu objettivi li kienu SMART għalkollox. L-objettivi ma 
kinux iddikjarati f’format miżurabbli u dipendenti fuq il-ħin, u ma  
kienx ċar sa liema grad dawn setgħu jintlaħqu. Ma kinux espressi f’ter-mini ta’ miri li bi tqabbil magħhom il-progress seta’ jkun issorveljat fi stadju aktar tard. Madankollu, fejn il-proġetti tassew iddefinixxew 
grupp destinatarju speċifiku, l-objettivi ddikjarati kienu ġeneralment 
relevanti għall-grupp destinatarju (ara l-paragrafu 40). 
PHP (L-ISTRAT TAD-“DETERMINANTI TAS-SAĦĦA”) – 
EŻEMPJI TA’ OBJETTIVI TAL-PROĠETTI MINN FTEHIMIET TA’ GĦOTJA
A&M (“Ċentru Ewropew AIDS & Mobility”): 
“Stimolu ta’ kollaborazzjoni u ħidma b’netwerk bejn Stati Membri Ewropej u pajjiżi applikanti dwar • 
il-kwistjoni ta’ immigranti (żgħażagħ)”
“Evalwazzjoni u dokumentazzjoni tal-aħjar prattika dwar prevenzjoni, kura u sostenn fl-Ewropa • 
fil-qasam tal-HIV/AIDS u nies immigranti, mobbli u żgħażagħ”
CHOB (“Tfal, obeżità u mard kroniku assoċjat li jista’ jkun evitat”):
“Kejl u analiżi tal-impatt tal-bejgħ tal-ikel lit-tfal u liż-żgħażagħ”• 
“Identifikazzjoni u kunsiderazzjoni tal-alternattivi tal-politika mmirati lejn l-indirizzar tal-obeżità • 
fit-tfal”
ELSA (“Infurzar ta’ Liġijiet Nazzjonali u Regolazzjoni Proprja fuq ir-Riklamar u l-Bejgħ tal-
Alkoħol”):
“Ħolqien ta’ netwerk ta’ kompetenza magħmul minn soċji minn 28 pajjiż Ewropew, taħriġ tas-soċji • 
fl-evalwazzjoni tal-liġijiet nazzjonali u tar-regolazzjoni personali u sejħa ta’ tliet laqgħat tan-
netwerk”
“Tħejjija ta’ rapport dwar il-liġijiet nazzjonali eżistenti, l-istrutturi u mekkaniżmi ta’ regolazzjoni • 
u ta’ regolazzjoni proprja fuq ir-riklamar u l-bejgħ ta’ xorb alkoħoliku”KAXXA 8
Ir-Rapport Speċjali Nru 2/2009 — Il-Programm tas-Saħħa Pubblika tal-Unjoni Ewropea (2003–2007): mod effettiv biex itejjeb is-sa ħħa?24
 38.  Madankollu, dan ma jimplikax li l-iffissar ta’ objettivi SMART f’dan il-
qasam huma impossibbli. Fi ħdan il-kampjun ivverifikat, il-verifika  
sabet ukoll eżempju ta’ proġett b’objettivi speċifiċi li setgħu kisbu konformità sħiħa mal-kriterji SMART wara aġġustamenti żgħar biss 
(ara l- Kaxxa 9 ). 
ID-DEFINIZZJONI TAR-RIŻULTATI MISTENNIJA MILL-PROĠETT, 
L-IDENTIFIKAZZJONI TAL-GRUPPI DESTINATARJI U L-IPPJANAR TAS-SOSTENIBBILTÀ KIENU L-EĊĊEZZJONI IKTAR MILLI 
R-REGOLA 
 39.  Il-kriterji tal-għotja tal-PHP kienu jeħtieġu minn min jipproponi proġett 
li jimmira sabiex jipproduċi riżultati li jdumu u li jwasslu għat-twettiq tal-objettivi tal-programm
31. Il-proġetti kienu għaldaqstant mistennija 
li jispeċifikaw il-grupp destinatarju intenzjonat u jiddefinixxu liema 
riżultati huma kellhom l-intenzjoni li jiksbu u kif dawk ir-riżultati  
jkunu sostnuti lil hinn mit-terminu tal-proġett.
PHP (L-ISTRAT TAD-”DETERMINANTI TAS-SAĦĦA”) – “PROĠETT PEER DRIVE 
CLEAN!” – EŻEMPJU TA’ OBJETTIVI SMART LI KWAŻI NKISBU
“L-objettiv globali huwa li adulti żgħażagħ ta’ bejn 18 u 24 sena jiġu ssensibilizzati għall-perikli tal-
alkoħol u tal-użu tad-drogi u li tinkiseb modifikazzjoni tal-użu tad-drogi b’riskju għoli eventwali tal-grupp destinatarju fi stadju bikri. Il-grupp destinatarju għandu jkun konvint permezz ta’ azzjonijiet wiċċ imb’wiċċ ta’ edukaturi tamparhom sabiex ma jkomplux jikkunsmaw sustanzi intossikanti waqt li jsuqu vettura b’magna.”
Il-formulazzjoni tal-objettivi hija SMART?
Speċifika• : iva (il-grupp destinatarju u dak li għandu jitbiddel huma ċari)
Miżurabbli• : le (“issensibilizza”; “ikkonvinċi”)
Tista’ tinkiseb• : iva
Relevanti• : iva (sewwieqa żgħażagħ għandhom riskju ogħla ta’ inċidenti tas-sewqan ikkawżati 
minħabba x-xorb)
Dipendenti fuq il-ħin• : le
L-objettivi ta’ dan il-proġett jissodisfaw il-kriterji SMART fl-aspetti kollha ħlief dawk li huma 
miżurabbli u dipendenti fuq il-ħin. Dawn iż-żewġ dimensjonijiet setgħu ġew issodisfati b’iffissar ta’ mira għal għarfien (eż.  “sa tmiem il-proġett, X % tal-istudenti li qagħdu għall-eżami tas-sewqan 
fl-iskejjel tas-sewqan li kienu qegħdin jieħdu sehem iridu jkunu jistgħu jsemmu X perikli tal-alkoħol 
u tal-użu tad-drogi”) jew, anzi aħjar, għal bidla fl-imġiba (eż. “ ħadd mill-parteċipanti m’għandu jin-
qabad isuq taħt l-influwenza tal-alkoħol fl-ewwel sena wara li jkun ħa l-liċenzja tas-sewqan”).KAXXA 931 Regoli, kriterji u proċeduri 
għall-għażla u l-finanzjament 
ta’ azzjonijiet taħt il-programmtas-saħħa pubblika 
(ĠU C 62, 15.3.2003). 
Ir-Rapport Speċjali Nru 2/2009 — Il-Programm tas-Saħħa Pubblika tal-Unjoni Ewropea (2003–2007): mod effettiv biex itejjeb is-sa ħħa?25
FIL-PARTI L-KBIRA TAL-KAŻIJIET IL-GRUPP DESTINATARJU 
MA ĠIEX SPEĊIFIKAT
 40.  16 biss mill-ftehimiet ta’ għotja għall-proġetti kampjun tal-promozz-
joni tas-saħħa speċifikaw biċ-ċar grupp destinatarju fil-ftehimiet ta’ 
għotja. Minn dawn, disgħa biss speċifikaw liema bidliet il-proġett  kellu l-għan li jġib f’dak il-grupp destinatarju. Tipikament, il-proġetti PHP ma jindirizzawx b’mod dirett liċ-ċittadini Ewropej bħala l-grupp 
destinatarju aħħari tagħhom għal azzjonijiet ta’ promozzjoni tas-
saħħa (eż. nies li jgħixu bl-HIV, żgħażagħ b’piż żejjed, dawk li jużaw id-drogi, nies fir-riskju li jaqbdu l-vizzju tal-alkoħol) iżda jaħdmu  
permezz ta’ gruppi “intermedji” ta’ professjonisti tas-saħħa jew dawk 
li jfasslu l-politika. Iżda, disgħa mis-36 proġett ivverifikat mill-Qorti 
twaqqfu mill-bidu nett sabiex ikollhom impatt dirett fuq saħħet il-
popolazzjoni. Huma kienu jirrappreżentaw aktar minn nofs il-proġetti (56 %) li jispeċifikaw grupp destinatarju.
RIŻULTATI MISTENNIJA MHUX MARBUTA MA’ IMPATTI INTENZJONATI
 41.  Il-ftehimiet ta’ għotja ddikjaraw ir-“riżultati mistennija” ta’ kull proġett 
taħt intestatura separata. Madankollu, il-verifika tal-Qorti ta’ kampjun 
ta’ proġetti sabet li dan ammonta għal lista ta’ prodotti tal-proġett, 
affarijiet li jistgħu jitwasslu u attivitajiet (eż. “se ssir laqgħa”, “se jiġi 
żviluppat manwal tat-taħriġ”), mingħajr ebda spjegazzjoni ta’ kif dawn 
l-attivitajiet, kieku, jiksbu l-bidla għad-destinatarji diretti. Id-defi-nizzjoni fqira tar-riżultati mistennija u n-nuqqas ta’ indikaturi kienet 
tfisser li l-kisbiet la setgħu jintwerew u lanqas jiġu kkonfutati.
 42.  Il-Qorti sabet ukoll li l-proposti ma ċċarawx ir-rabtiet loġiċi bejn il-proġetti 
u l-benefiċċji soċjali li jistgħu jkollhom; lanqas ma kienet aċċertata l-eżistenza ta’ dawn ir-rabtiet mill-Kummissjoni jew mill-koordinaturi 
tal-proġetti matul il-proċess ta’ għażla jew qabel l-iffirmar tal-fte-
himiet ta’ għotja. Mid-dehra, is-suġġeriment ta’ bażi kien li l-effetti 
pożittivi joħorġu mit-tpoġġija tal-kwistjoni tal-promozzjoni tas-saħħa fuq l-aġenda politika, mill-bini ta’ netwerks u mill-iskambju ta’ infor-
mazzjoni. Madankollu, fl-ebda stadju ma kien spjegat kif l-attivitajiet 
ta’ proġett jista’ jkollhom effett ta’ bil-mod il-mod li, fil-fatt kieku, 
itejjeb il-kapaċità tan-nies biex jagħżlu stili ta’ ħajja sana. Dan ukoll 
jenfasizza l-importanza li jkun hemm loġika ta’ intervent f’postha.
FTIT KAŻIJIET ĦAFNA B’IPPJANAR GĦAS-SOSTENIBILITÀ TAR-RIŻULTATI 
 43.  Waqt l-evalwazzjoni ta’ proġetti ta’ promozzjoni tas-saħħa, l-istadji diffe-
renti taċ-ċiklu jistgħu jkunu kklassifikati bħala: proġetti ta’ stud ju u ta’ 
riċerka, proġetti ta’ żvilupp, proġetti ta’ implimentazzjoni u proġetti “going-to-scale” (proġetti li qegħdin iħejju għal tixrid fuq skala kbira), 
magħrufa bħala ċ-ċiklu RDI (ara l- Kaxxa 10 ). 
Ir-Rapport Speċjali Nru 2/2009 — Il-Programm tas-Saħħa Pubblika tal-Unjoni Ewropea (2003–2007): mod effettiv biex itejjeb is-sa ħħa?26
 44.  Proġetti PHP, bit-tul limitat tagħhom (minn sentejn sa tliet snin fil-biċċa 
l-kbira tal-każijiet) u riżorsi limitati, mhumiex imfassla biex ikopru  
ċ-ċiklu sħiħ ta’ azzjonijiet ta’ promozzjoni tas-saħħa mit-twaqqif ta’ bażi ta’ evidenza sal-iżvilupp u l-implimentazzjoni ta’ intervent pubb-
liku u l-ħolqien ta’ impatt dejjiem fuq is-saħħa. Huma jistgħu jindiriz-
zaw parti biss minn dan il-proċess. Madankollu, għandu jkun hemm pjan indikattiv ta’ kif ir-riżultati ta’ proġett jistgħu jkunu adottati  fil-pass li jmiss fiċ-ċiklu.
 45.  L-ebda wieħed mill-proġetti vverifikati ma kellu pjan għall-adozzjoni 
tar-riżultati tagħhom mil-livell li kien imiss fiċ-ċiklu RDI jew kif  
ir-riżultati tagħhom setgħu jkunu sostnuti tul iż-żmien. Il-koordi-
naturi tal-proġetti intervistati normalment fiehmu li s-sostenibbiltà tfisser it-tkomplija tal-attivitajiet ta’ proġett aktar milli l-użu effettiv tar-riżultati wara t-terminu tal-proġett. Fil-każijiet ivverifikati kollha, il-prodotti maħluqa matul il-proġett, bħal websites  jew databases , ma 
kinux aġġornati wara għeluq il-proġett.
 46.  Bi ftit eċċezzjonijiet, instab li l-proġetti lanqas biss kien fihom pjan 
għas-sostenibbiltà u għall-adozzjoni tar-riżultati wara tmiem il-peri-
jodu tal-finanzjament tal-proġett. Huma ffukaw fuq il-kisba ta’ għotja 
ta’ segwitu mill-Kummissjoni sabiex l-attivitajiet tal-proġett ikunu  
jistgħu jitkomplew. L-attitudni l-aktar komuni kienet li r-riżultati ta’ 
proġett setgħu jkunu sostnuti biss jekk is-soċji setgħu jkomplu jġibu 
finanzjament mill-Komunità.
IĊ-ĊIKLU RDI
Iċ-ċiklu riċerka-żvilupp-implimentazzjoni (RDI) huwa kunċett li jiddeskrivi s-segwenza ta’ passi 
fl-iżvilupp ta’ programm tas-saħħa pubblika, mis-sejbien tal-fatti u l-ħolqien ta’ bażi ta’ evidenza sal-iżvilupp ta’ strateġija jew pjan ta’ xogħol, ittestjar pilota u fl-aħħar, implimentazzjoni fuq skala sħiħa. 
Proġetti li jkopru wieħed biss minn dawn il-passi jistgħu jkunu kkunsidrati bħala sostenibbli jekk 
ir-riżultati tagħhom ikunu adottati u użati mill-pass li jmiss fiċ-ċiklu. Pereżempju, il-proġetti tar-riċerka għandhom jiżguraw li r-riżultati se jkunu adottati sal-istadju tal-iżvilupp, u proġetti għall-iżvilupp ta’ intervent għandhom jużaw il-bażi ta’ evidenza mwaqqfa qabel minn proġetti ta’ riċerka u jippjanaw għal implimentazzjoni (pilota).
Dawn il-kategoriji ta’ proġetti li ġejjin intużaw għal din il-verifika:
Proġetti ta’ studju u ta’ riċerka (eż. ġbir ta’ data);
• 
Proġetti ta’ żvilupp (eż. politika, linji gwida jew żvilupp ta’ programm);• 
Proġetti ta’ implimentazzjoni (eż. pilotaġġ, taħriġ u bini ta’ kapaċità); u• 
Proġetti “going-to-scale” (eż. tixrid, implimentazzjoni fuq skala usa’).• KAXXA 10
Ir-Rapport Speċjali Nru 2/2009 — Il-Programm tas-Saħħa Pubblika tal-Unjoni Ewropea (2003–2007): mod effettiv biex itejjeb is-sa ħħa?27
FINANZJAMENT KONTINWU TA’ NETWERKS GĦAL AKTAR MINN 10 SNIN
 47.  Netwerks ta’ professjonisti tas-saħħa u organizzazzjonijiet minn Stati 
Membri differenti jipprovdu pjattaforom għall-qsim tal-esperjenza  
u għall-iskambju tal-aqwa prattiċi; għaldaqstant huma għodda li biha 
jinkisbu ċertu riżultati iżda mhux strettament riżultat fih innifsu.  Minħabba n-natura tagħhom, ma jistgħux ikunu kklassifikati b’mod ordnat bħala li jappartjenu għal xi stadju, ikun xi jkun, taċ-ċiklu RDI. 
Il-kampjun ta’ proġetti vverifikati kien fih 13-il netwerk. Meta kienu 
intervistati, il-koordinaturi ddikjaraw li l-bini tan-netwerk kien l-għan u r-riżultat essenzjali tal-proġetti rispettivi tagħhom.
 48.  In-netwerks kienu jiddependu b’mod partikolari fuq il-finanzjament kon-
tinwu mill-Komunità. Xi netwerks kienu rċevew il-finanzjament taħt il-PHP u taħt il-programmi tiegħu ta’ qabel għal aktar minn 10 snin 
(ara l- Istampa 2 ). Meta ma ngħatat l-ebda għotja ta’ segwitu mill-
Kummissjoni, l-attivitajiet tan-netwerk waqfu u n-netwerk xolja. 
PHP (L-ISTRAT TAD-“DETERMINANTI TAS-SAĦĦA”) – EŻEMPJI TA’ ATTIVITAJIET 
TA’ PROĠETTI RIKORRENTI TA’ ĦIDMA BIN-NETWERKSTAMPA 2
1991 1996 2003 2008L-AIDS u lmobbiltà
(sa mill-1991)
TAMPEP
(sa mill-1993)  
ENSP
(1996-2008)  
ENYPAT
(1996-2006)  17-il sena (għadu għaddej)
15-il sena (għadu għaddej)
13-il sena
10 sninQabel l-1996
(L-Ewropa kontra l-AIDS
pjan ta’ azzjoni 1991-1994)8 programmi ta’ azzjoni 1996-2002
(Programmi ta’ azzjoni dwar l-AIDS u l-mard li jittieħed: programm dwar il-kanċer)PHP(2003-2007)PHP2
(2008-2013)
Ir-Rapport Speċjali Nru 2/2009 — Il-Programm tas-Saħħa Pubblika tal-Unjoni Ewropea (2003–2007): mod effettiv biex itejjeb is-sa ħħa?28
 49.  Għandu jkun innutat ukoll li l-ebda wieħed mill-mekkaniżmi ta’ finanzja-
ment tal-PHP ma ppresta ruħu għall-finanzjament kontinwu tan-nefqa 
operattiva ta’ netwerks. Is-sejħiet għal proposti tal-PHP offrew għotjiet 
għal azzjonijiet (l-Artikolu 108(1)(a) tar-Regolament Finanzjarju), iżda mhux għotjiet operattivi. B’konsegwenza ta’ dan, in-netwerks kellhom 
ikunu indikati bħala tip wieħed jew ieħor ta’ proġett u l-ftehimiet ta’ 
għotja kellhom jinkludu attivitajiet ta’ proġetti li permezz tagħhom in-
nefqa operattiva setghet titkopra. In-netwerks kellhom ukoll iwieġbu għal sejħiet għal proposti u joqogħdu għall-istess proċeduri ta’ għażla bħal proġetti oħra. Din is-sitwazzjoni poġġiet piż amministrattiv  bla meħtieġ kemm fuq il-parteċipanti kif ukoll fuq il-Kummissjoni.  
Taħt il-PHP2, in-netwerks issa jistgħu jkunu ffinanzjati permezz ta’  
mekkaniżmu ta’ għotja operattiv iddedikat (ara l- Kaxxa 2 ).
KUMPLIMENTARJETÀ TA’ PROĠETTI U KONSISTENZA 
TA’ PORTAFOLL TAL-PROĠETT MHUX SORVELJATI 
B’MOD ADEGWAT
 50.  L-implimentazzjoni effettiva ta’ programm teħtieġ mill-ġestjonarju tal-
programm (jiġifieri l-Kummissjoni jew l-aġenzija eżekuttiva) li jkollu stampa preċiża u aġġornata tal-portafoll tal-proġett. B’hekk ikunu evi-
tati l-koinċidenza u d-duplikazzjoni tal-isforzi, jinħolqu sinerġiji bejn 
l-azzjonijiet imwettqa, u l-ippjanar, l-implimentazzjoni u s-segwitu 
tal-programm ikunu esegwiti b’mod koerenti u konsistenti.
L-EBDA MONITORAĠĠ TAL-PORTAFOLL TAL-PROĠETT
 51.  Fi żmien il-verifika, la d-DĠ Sanco u lanqas il-PHEA ma setgħu jirre-
feru għal għodda ta’ monitoraġġ li tat stampa ġenerali tal-proġetti 
mwettqa, f’termini tal-prijoritajiet li indirizzaw, l-attivitajiet li kienu jinkorporaw u r-riżultati li kisbu (ara l-paragrafi 70 sa 73). Dan ħoloq 
xkiel għall-assigurazzjoni tal-konsistenza tul il-żmien fl-implimen-
tazzjoni tal-programm. Fin-nuqqas ta’ tali informazzjoni konsolidata, 
il-Kummissjoni ħadet deċiżjonijiet fuq il-prijoritajiet tal-AWP tagħha 
mingħajr ma kienet taf liema proġetti kienu diġà jeżistu f’kull qasam ta’ politika jew liema attivitajiet kienu koperti.
FRAMMENTAZZJONI, KOINĊIDENZA TA’ PROĠETTI U IMPLIMENTAZZJONI 
FL-ISTESS ĦIN TA’ AZZJONIJIET SIMILI
 52.  Bil-ħsieb li tikseb konklużjoni dwar il-kumplimentarjetà fin-nuqqas ta’ 
din l-istampa ġenerali, il-Qorti analizzat il-proġetti kollha li indiriz-
zaw wieħed mis-sitt determinanti tas-saħħa relatati mal-istil ta’ ħajja 
(alkoħol, tabakk, drogi, nutrizzjoni u attività fiżika, saħħa sesswali  u riproduttiva, saħħa mentali) (ara l- Anness II ). Din l-analiżi dettaljata 
kienet ikkumplimentata b’analiżi kwantitattiva, intervisti ma’ partijiet 
interessati u konsultazzjoni ta’ esperti. 
Ir-Rapport Speċjali Nru 2/2009 — Il-Programm tas-Saħħa Pubblika tal-Unjoni Ewropea (2003–2007): mod effettiv biex itejjeb is-sa ħħa?29
 53.  L-analiżi wriet li l-kumplimentarjetà bejn il-proġetti u l-konsistenza fi 
ħdan il-portafoll tal-proġett ġenerali kienu neqsin minħabba: 
frammentazzjoni a) : fil-qasam ta’ politika dwar id-“drogi”, il-proġetti 
ffinanzjati mill-PHP kienu ftit fil-għadd u indirizzaw aspetti dif-ferenti ħafna tal-problema tad-drogi, li jvarjaw minn doping fl-isports għad-divertiment sa riċetti tat-tabib iffalsifikati bħala  indikatur għall-abbuż mid-drogi legali, u għall-prevenzjoni tad-drogi f’ħabsijiet. Instabet sitwazzjoni simili fil-qasam ta’ politika dwar “nutrizzjoni u attività fiżika”, fejn il-ftit proġetti tal-PHP kienu differenti ħafna minn xulxin f’termini ta’ objettivi u attivitajiet; 
koinċidenza ta’ attivitajiet u duplikazzjoni tax-xogħol b) : Il-proġetti 
tal-PHP fil-qasam ta’ politika dwar l-“alkoħol” kienu kkaratteriz-
zati minn ħafna koinċidenzi fis-soċji involuti u fl-informazzjoni  
prodotta, mhux biss bejn il-proġetti fil-kampjun iżda wkoll f’dak li jirrigwarda proġett iffinanzjat mill-Community Action Programme 
on Health (Programm ta’ Azzjoni Komunitarja dwar il-Promozzjoni 
tas-Saħħa) preċedenti u rapport prodott wara sejħa għall-offerti li 
kienet ħarġet qabel. Fil-qasam ta’ politika dwar is-“saħħa mentali”, 
żewġ proġetti b’attivitajiet identiċi kienu ffinanzjati taħt sejħiet 
għall-proposti konsekuttivi. 
implimentazzjoni ta’ azzjonijiet simili fl-istess ħin c) : fil-qasam ta’  
politika tat-“tabakk”, il-proġetti ewlenin iffinanzjati mill-PHP  
kienu żewġ netwerks kbar imwaqqfa sabiex jiġġieldu kontra  
t-tipjip, wieħed immirat lejn il-popolazzjoni ġenerali u l-ieħor lejn 
iż-żgħażagħ biss. Fil-qasam ta’ politika tas-“saħħa sesswali u ripro-duttiva”, il-PHP iffinanzja ħafna netwerks li l-objettiv tagħhom  kien li jsaħħu l-kapaċità tal-NGOs li kienu qegħdin jieħdu sehem. Sabu n-“niċċa” tagħhom billi ffukaw fuq destinatarji diretti u indi-
retti differenti: NGOs f’pajjiżi tal-Ewropa Ċentrali, jew NGOs li  
qegħdin jaħdmu ma’ immigranti, immigranti mħaddma għas-sess, 
nies tal-lokal imħaddma għas-sess, min jieħu d-drogi bl-injezzjoni 
jew nies li jgħixu bl-HIV/AIDS. 
 54.  F’dawn l-oqsma kollha diġà hemm mekkaniżmi oħrajn li jistgħu jieħdu 
post il-PHP: pjattaforom, gruppi ta’ ħidma, Aġenziji (EMCDDA, ECDC), il-WHO u programmi oħrajn tal-UE bħall-programmi ta’ qafas tal-RTD 
jew id-Drugs Prevention and Information Programme (Programm dwar il-Prevenzjoni u l-Informazzjoni dwar id-Drogi) (ara l-paragrafu 64  u l- Kaxxa 12 ). 
Ir-Rapport Speċjali Nru 2/2009 — Il-Programm tas-Saħħa Pubblika tal-Unjoni Ewropea (2003–2007): mod effettiv biex itejjeb is-sa ħħa?30
VALUR MIŻJUD EWROPEW LIMITAT 
 55.  Skont il-prinċipji ta’ sussidjarjetà u proporzjonalità stabbiliti fit-Trat-
tat, azzjoni Komunitarja dwar kwistjonijiet li ma jaqgħux fi ħdan il-
kompetenza esklussiva tal-Komunità, bħas-saħħa pubblika, għandha 
titwettaq biss jekk u sakemm, minħabba l-iskala jew l-effetti tagħha, l-objettiv tagħha jista’ jinkiseb aħjar mill-Komunità
32.
EAV SKONT L-ISTRAT TAL-PROGRAMM: L-ISTRAT TAD-“DETERMINANTI 
TAS-SAĦĦA” LI X’AKTARX LI L-ANQAS WIEĦED LI JIPPROVDI EAV
 56.  Ramifikazzjoni ewlenija tal-prinċipju ta’ sussidjarità hija li l-politika tas-
saħħa tal-UE għandha tikkonsisti biss f’azzjonijiet li jwasslu prodott li 
ma jistax jinkiseb mill-Istati Membri li jaġixxu b’mod individwali, jew 
li jwasslu ekonomiji ta’ skala. L-istrat ta’ “theddid għas-saħħa” jittratta 
mas-sorveljanza ta’ mard li jittieħed, u l-istrat ta’ “informazzjoni dwar 
is-saħħa” mal-ġbir ta’ data  komparabbli u l-iżvilupp ta’ indikaturi  
komuni. Dawn iż-żewġ strati jiffukaw fuq kwistjonijiet li b’mod ċar ma 
jistgħux ikunu ġestiti mill-Istati Membri li jaġixxu b’mod individwali. Madankollu, fil-fehma tal-Qorti mekkaniżmi oħrajn għall-koperazzjoni 
bejn l-Istati Membri jistgħu daqstant ieħor ikollhom dan l-irwol (ara 
l-paragrafi 64 u 65). 
 57.  B’kuntrast ma’ dan, it-trattament ta’ determinanti tas-saħħa għall-
promozzjoni tas-saħħa u għall-prevenzjoni ta’ mard mhuwiex kom-
pitu li jaqsam il-fruntieri  per se . B’mod partikolari, il-promozzjoni  
tas-saħħa diretta – l-edukazzjoni dwar is-saħħa u l-influwenza  
fuq l-istili ta’ ħajja – hija attività marbuta mal-kultura li teħtieġ li  
tikkunsidra l-ispeċifitajiet tas-sistema tas-saħħa pubblika nazzjonali u l-karatteristiċi u l-ħtiġijiet lokali. Għalhekk, fit-tqabbil tat-tlett  
istrati tal-PHP, l-istrat tad-”determinanti tas-saħħa” jidher li għandu 
l-anqas potenzjal biex jipprovdi EAV.
EAV SKONT IT-TIP TA’ PROĠETT: IN-NETWERKS LI X’AKTARX L-AKTAR 
LI JIPPROVDU EAV 
 58.  Fil-livell ta’ proġetti dwar il-promozzjoni tas-saħħa taħt l-istrat tad-
“determinanti tas-saħħa”, il-Qorti evalwat l-EAV billi kkunsidrat firxa 
ta’ argumenti għalfejn miżura setgħet tittieħed biss – jew tittieħed aħjar – fil-livell Ewropew. L-analiżi kkunsidrat l-erba’ kategoriji ta’  
proġett definiti mill-qafas taċ-ċiklu RDI, filwaqt li n-netwerks kienu 
kkunsidrati b’mod separat (ara l- Kaxxa 10 ).32 Ara l-Artikoli 2 u 5 tat-Trattat 
dwar l-Unjoni Ewropea, flimkien 
mal-paragrafu 5 tal-Protokoll 
(Nru 30) fuq l-applikazzjoni 
tal-prinċipji ta’ sussidjarità 
u proporzjonalità.
Ir-Rapport Speċjali Nru 2/2009 — Il-Programm tas-Saħħa Pubblika tal-Unjoni Ewropea (2003–2007): mod effettiv biex itejjeb is-sa ħħa?31
 59.  Hemm ħtieġa għall-proġetti kollha biex jinvolvu soċji minn bosta pajjiżi 
Ewropej. Bħala riżultat tan-natura tagħhom li jaqsmu l-fruntieri, in-
netwerks huma x’aktarx l-aktar li juru EAV permezz ta’ qsim ta’ ħila, bini ta’ qbil u skambju ta’ “prattiċi tajba” madwar il-pajjiżi.
 60.  L-EAV tat-tipi ta’ proġett l-oħra huwa anqas ovvju.
Proġetti ta’ studju u ta’ riċerka: a) L-EAV kien ibbażat prinċipalment 
fuq il-fatt li d- data  nġabret minn bosta pajjiżi u kienet soġġetta 
għal analiżi komparattiva. Dawn il-proġetti fittxew li jiżviluppaw 
terminoloġija komuni, jiffissaw standards komuni u jiżguraw  
il-komparabbiltà tad- data  u tal-metodi bejn l-Istati Membri.  
Madankollu, kien hemm xi koinċidenzi ma’ attivitajiet imwettqa taħt l-istrat tal-“informazzjoni dwar is-saħħa”, kif ukoll taħt pro-
grammi oħra tal-UE bħall-programmi ta’ qafas tal-RTD
33 jew il-Pro-
gramm dwar il-Prevenzjoni u l-Informazzjoni dwar id-Drogi (ara 
l-paragrafu 54 u l- Anness II ).
Proġetti ta’ żvilupp: b) l-EAV ta’ dawn il-proġetti kien ir-rabta tagħhom 
mal-iżvilupp tal-politika tal-UE. Huma fittxew li jkomplu l-iżvilupp tal-oqsma ta’ prijorità rispettivi tagħhom fil-livell Ewropew u li 
jikkontribwixxu għall-iffissar ta’ aġenda madwar l-Ewropa. 
Proġetti ta’ implimentazzjoni u “going-to-scale” c) : l-EAV ta’ dawn  
il-proġetti kien l-anqas wieħed ovvju. Dan ġej mill-fatt li, minħabba n-natura proprja tagħhom, l-attivitajiet relatati (bħal pilotaġġ,  taħriġ u bini ta’ kapaċità, tixrid u implimentazzjoni fuq skala usa’) iridu jiġru fil-livell bażiku, jiġifieri mhux fil-livell Ewropew iżda 
f’reġjun jew pajjiż partikolari. Għal din il-kategorija ta’ proġetti, 
wieħed jista’ jġib l-argument li l-attivitajiet imisshom ikunu ffinan-
zjati mir-reġjun jew mill-pajjiż minn fejn isiru. Għal xi proġetti dan 
kien fil-fatt il-każ: Il-finanzjament mill-Komunità ntuża biss għal attivitajiet Ewropej (eż. laqgħat bejn il-koordinaturi nazzjonali) 
u mhux għal interventi proprja jew attivitajiet ta’ kuljum ibbażati 
fil-pajjiż. Madankollu, f’każijiet oħrajn il-finanzjament mill-PHP  
intuża għal attivitajiet nazzjonali jew reġjonali. 
 61.  Il-Qorti tikkunsidra li t-tipi kollha ta’ proġetti taħt l-istrat tad-“determinanti 
tas-saħħa” għandhom il-potenzjal li jwasslu EAV sa ċertu punt, billi 
jġibu flimkien soċji minn Stati Membri tal-UE differenti. Madankollu, 
bl-applikazzjoni tal-kriterji użati mill-Qorti, il-fornituri l-aktar ovvji 
tal-EAV fil-kampjun kienu n-netwerks.33 Matul il-perijodu 2003 – 2006, 
“Xjenzi tal-ħajja, ġenomika 
u bijoteknoloġija għas-saħħa” hija waħda minn seba’ prijoritajiet 
ta’ riċerka tematiċi kbar tas-Sitt 
Programm ta’ Qafas tal-Unjoni 
Ewropea (FP6) li jimmiraw lejn 
il-ġenerazzjoni ta’ għarfien 
ġdid u l-konverżjoni tiegħu 
f’applikazzjonijiet li jtejbu saħħet il-bniedem. Għal dan 
il-għan l-organizzazzjonijiet 
tar-riċerka li jwettqu r-riċerka 
kemm fundamentali kif ukoll dik 
applikata kienu sostnuti b’baġit indikattiv ta’ 2 514-il miljun euro. 
Dawn l-opportunitajiet 
għall-finanzjament kienu 
jeżistu fl-oqsma ta’ approċċi 
ġenomiċi għas-saħħa u l-mard, 
il-bijoteknoloġija, il-kanċer, l-HIV/
AIDS, il-malarja u t-tuberkulożi. Opportunitajiet simili kienu jeżistu 
taħt il-Ħames Programm ta’ Qafas 
u taħt is-Seba’ Programm ta’ Qafas 
kurrenti.
Ir-Rapport Speċjali Nru 2/2009 — Il-Programm tas-Saħħa Pubblika tal-Unjoni Ewropea (2003–2007): mod effettiv biex itejjeb is-sa ħħa?32
STĦARRIĠ DWAR IS-SOĊJI TAL-PROĠETTI
“L-objettivi tal-proġett setgħu jitwettqu biss bil-parteċipazzjoni 
fil-Programm Ewropew tas-Saħħa Pubblika.”
0 % 10 % 20 % 30 % 40 % 50 % 60 %
15 %
9 %
2 %
5 %36 %32 %
la naqbel u lanqas ma naqbilx
ma naqbilx
veru ma naqbilx
ma nafxnaqbelnaqbel ħafna
“Il-parteċipazzjoni fil-Programm Ewropew tas-Saħħa Pubblika 
hija aktar effettiva mill-parteċipazzjoni fi proġett nazzjonali tas-saħħa.”
0 % 10 % 20 % 30 % 40 % 50 % 60 %
26 %
6 %
2 %
6 %29 %31 %
la naqbel u lanqas ma naqbilx
ma naqbilx
veru ma naqbilx
ma nafxnaqbelnaqbel ħafnaKAXXA 11
Ir-Rapport Speċjali Nru 2/2009 — Il-Programm tas-Saħħa Pubblika tal-Unjoni Ewropea (2003–2007): mod effettiv biex itejjeb is-sa ħħa?33
IL-PARTIJIET INTERESSATI HUMA POŻITTIVI DWAR SEHEMHOM 
FIL-PROGRAMM
 62.  Il-parteċipanti affermaw b’mod wiesa’ d-dimensjoni Ewropea tal-proġetti 
tagħhom. Il-biċċa l-kbira (68 %) tas-soċji tal-proġetti li wieġbu għall-
istħarriġ tal-Qorti qablu jew qablu bil-kbir li l-objettivi tagħhom għall-
proġetti setgħu jitwettqu biss billi ħadu sehem fil-PHP. Madwar 60 % kkunsidraw sehem fil-PHP bħala aktar effettiv milli sehem fi proġetti nazzjonali (ara l- Kaxxa 11 ).
 63.  Partijiet interessati fl-Istati Membri sabu li l-programm fit-totalità tiegħu 
kien ukoll sors ta’ EAV fis-sens li ta opportunità għall-qsim ta’ għarfien 
u tal-“prattiċi tajba”. Ir-rappreżentanti ta’ awtoritajiet nazzjonali li kienu intervistati fil-qafas tal-verifika (membri tal-Kumitat tal-Prog-
ramm u punti ta’ fok nazzjonali) qablu li l-PHP indirizza l-ħtieġa li  
l-Istati Membri jikkooperaw permezz ta’ skambju ta’ informazzjoni, 
esperjenza u linji gwida dwar problemi ta’ saħħa pubblika li huma  
ta’ tħassib għal kulħadd. L-evalwazzjoni ta’ nofs it-terminu tal-PHP 
ikkonkludiet li r-raġuni għall-intervent Ewropew fis-saħħa pubblika 
hija aċċettata u sostnuta b’mod wiesa’
34. 
Eżempji ta’ mekkaniżmi ta’ koordinazzjoni eżistenti (ara l- Anness II  għad-dettalji)
Iċ-Ċentru Ewropew ta’ Monitoraġġ dwar id-Drogi u d-Dipendenza fuq id-Drogi (EMCDDA)• 
Forum Ewropew fuq l-Alkoħol u s-Saħħa • 
Il-Pjattaforma tal-UE dwar id-Dieta, l-Attività Fiżika u s-Saħħa• 
Iċ-Ċentru Ewropew għall-Prevenzjoni u l-Kontroll tal-Mard (ECDC)• 
Grupp ta’ Riflessjoni dwar l-HIV/AIDS• 
Forum tas-Soċjetà Ċivili fuq l-HIV/AIDS• KAXXA 1234 Wija J. Oortwijn et al , Interim 
evaluation of the Public Health 
Programme 2003-2008.  Rapport 
Finali. Rapport tekniku ta’ RAND 
Europe, 2007, p. 63.
Ir-Rapport Speċjali Nru 2/2009 — Il-Programm tas-Saħħa Pubblika tal-Unjoni Ewropea (2003–2007): mod effettiv biex itejjeb is-sa ħħa?34
 64.  Madankollu, l-iskambju ta’ informazzjoni u koperazzjoni fost l-Istati Mem-
bri fil-qasam tas-saħħa pubblika mhuwiex limitat għall-PHP. Jeżistu 
mekkaniżmi oħrajn li jistgħu jwasslu dan l-EAV. Hemm għadd ta’ fora, gruppi ta’ ħidma u pjattaforom fil-biċċa l-kbira tal-oqsma ta’ poli-
tika tas-saħħa pubblika li jindirizzaw mhux biss id-determinanti tas-
saħħa iżda wkoll l-informazzjoni dwar is-saħħa u theddid għas-saħħa. Huma jiffaċilitaw il-konsultazzjoni bejn il-partijiet interessati – b’mod speċjali l-organizzazzjonijiet governattivi, iżda wkoll is-soċjetà ċivili, 
l-industrija, eċċ. – u jipprovdu post għal laqgħa fejn jistgħu jkunu  
żviluppati approċċi komuni u kkoordinati (ara l-paragrafi 54 u 60(a)). L-eżistenza ta’ mekkaniżmi alternattivi tqajjem il-kwistjoni dwar jekk 
attivitajiet bħal dawn għandhomx ikomplu jitwettqu taħt il-PHP.
 65.  Fl-istrateġija għas-saħħa tal-UE kurrenti tagħha, ippubblikata f’Ottubru 
2007, il-Kummissjoni pproponiet li tistabbilixxi “mekkaniżmu ta’ kope-razzjoni strutturat” biex jidentifika u jippromwovi l-attivitajiet ta’  koordinazzjoni neċessarji fost l-Istati Membri
35. Grupp ta’ xogħol ta’ 
Livell Għoli dwar is-Saħħa Pubblika dedikat ġie stabbilit f’Diċembru 
2008 biex jgħin lill-Kummissjoni biex tidentifika prijoritajiet, tid-
definixxi indikaturi, tipproduċi linji gwida u rakkomandazzjonijiet,  trawwem l-iskambju ta’ prattika tajba u tkejjel il-progress. 35 Il-Kummissjoni Ewropea, White 
Paper, “Flimkien għas-Saħħa: 
Approċċ Strateġiku għall-UE 2008-2013”, KUMM(2007) 630 finali, 
p. 10.
Ir-Rapport Speċjali Nru 2/2009 — Il-Programm tas-Saħħa Pubblika tal-Unjoni Ewropea (2003–2007): mod effettiv biex itejjeb is-sa ħħa?35
ĠESTJONI TAL-PROĠETT
 66.  It-tfassil tal-proġett huwa kruċjali, iżda l-proġetti jridu jkunu ġestiti wkoll 
b’mod li jżid l-opportunitajiet tagħhom biex ikunu effettivi. Proġett 
jista’, fl-aħħar mill-aħħar, jikkontribwixxi għall-progress lejn il-għan ġenerali jekk ir-riżultati intenzjonati jinkisbu u jintużaw mill-grupp destinatarju. Hemm possibbiltà akbar li dan jiġri jekk: 
is-sħubija taħdem sew; a) 
il-proġetti huma ssorveljati b’mod adegwat matul l-implimen- b) 
tazzjoni, u b’hekk il-Kummissjoni tkun infurmata dwar attivitajiet 
ta’ proġetti, prodotti, koinċidenza potenzjali u opportunitajiet  
għal sinerġiji bejn il-proġetti, u tibgħat rispons lill-koordinaturi tal-proġetti; 
il-prodotti mistennija huma prodotti u mxerrda b’mod xieraq; u c) 
il-proġetti huma fl-aħħar mill-aħħar evalwati, u dan jippermetti d) 
lill-Kummissjoni u lill-promoturi ta’ proġetti oħrajn biex jitgħallmu 
mill-esperjenza.
IS-SĦUBIJA ĦADMET SEW 
 67.  It-tħaddim tas-sħubija huwa fattur importanti fl-effettività ta’ kwalunkwe 
proġett implimentat minn bosta atturi. Il-proġetti kollha fil-kampjun kienu implimentati minn għadd ta’ organizzazzjonijiet fi Stati Membri differenti u, kultant, pajjiżi kandidati. B’mod tipiku, kienu jikkonsistu 
f’koordinatur ta’ proġett prinċipali u medja ta’ 12-il soċju assoċjat  
minn pajjiżi differenti.
 68.  Fil-biċċa l-kbira tal-każijiet, ir-responsabbiltajiet kienu assenjati biċ-ċar 
fost il-koordinatur u s-soċji. F’disgħa mit-36 każ ivverifikat, madan-kollu, instab li s-sħubija kienet żbilanċjata ħafna, bil-koordinatur ta’ proġett u/jew soċju ieħor li wettqu l-parti l-kbira tal-attivitajiet tal-proġett u involviment limitat mis-soċji l-oħra. 
 69.  Il-biċċa l-kbira tal-koordinaturi tal-proġetti u s-soċji taw evalwazzjoni 
pożittiva ħafna tal-koperazzjoni fis-sħubija (ara l- Kaxxa 13 ). Ħafna 
minn dawk li wieġbu għall-istħarriġ saħqu fuq is-sħubija bħala wieħed 
mill-aspetti l-aktar importanti tal-proġett minħabba l-possibbiltà  
ta’ tiswir ta’ kuntatti, skambju ta’ ideat u qsim ta’ esperjenza u ta’  
“prattiċi tajba”.
Ir-Rapport Speċjali Nru 2/2009 — Il-Programm tas-Saħħa Pubblika tal-Unjoni Ewropea (2003–2007): mod effettiv biex itejjeb is-sa ħħa?36
STĦARRIĠ DWAR IS-SOĊJI TAL-PROĠETTI
“Ninsab sodisfatt bil-mod kif (j)ikkooperaw is-soċji fil-proġett.”
0 % 10 % 20 % 30 % 40 % 50 % 60 %
13 %
5 %
1 %
1 %48 %32 %
la naqbel u lanqas ma naqbilx
ma naqbilx
veru ma naqbilx
ma nafxnaqbelnaqbel ħafna
“Il-koordinatur tal-proġett jinvolvi s-soċji kollha fix-xogħol.”
10 %
3 %
0 %
3 %43 %41 %0 % 10 % 20 % 30 % 40 % 50 % 60 %
la naqbel u lanqas ma naqbilx
ma naqbilx
veru ma naqbilx
ma nafxnaqbelnaqbel ħafnaKAXXA 13
Ir-Rapport Speċjali Nru 2/2009 — Il-Programm tas-Saħħa Pubblika tal-Unjoni Ewropea (2003–2007): mod effettiv biex itejjeb is-sa ħħa?37
IL-MONITORAĠĠ TAL-PROĠETT MILL-KUMMISSJONI 
“AD HOC ” AKTAR MILLI SISTEMATIKU
 70.  La d-DĠ SANCO u lanqas il-PHEA ma taw linji gwida għall-monitoraġġ 
tal-proġetti jew għad-dokumentazzjoni tal-proċess ta’ monitoraġġ36 
(ara l-paragrafu 51). B’konsegwenza ta’ dan, dak li sar kien jiddependi mill-uffiċjal tal-proġett individwali. B’mod ġenerali, il-monitoraġġ  kien jikkonsisti fl-użu tar-rapporti interim  u finali tal-koordinatur biex 
ikun ivverifikat jekk ir-rekwiżiti tal-kuntratt kinux ġew issodisfati,  u b’hekk l-uffiċjal tal-finanzi jingħata l-awtorizzazzjoni biex jipproċedi 
bil-pagament. Bħala regola, il-Kummissjoni ma tat l-ebda rispons bil-
miktub lill-koordinatur tal-proġett dwar il-kontenut u l-kisbiet tal-
proġetti tagħhom.
 71.  Ħafna koordinaturi tal-proġetti ma kinux sodisfatti bil-monitoraġġ tal-
proġetti mill-Kummissjoni, b’mod partikolari fil-każ ta’ proġetti li  
jikkontribwixxu għall-iżvilupp tal-politika. 17 mit-32 koordinatur  
intervistat irrappurtaw li qatt ma kienu ddiskutew l-aspetti tekniċi 
tal-proġett tagħhom ma’ rappreżentanti tal-Kummissjoni matul it-terminu tal-proġett. Il-biċċa l-kbira tal-koordinaturi kienu stiednu  
lill-uffiċjal tal-proġett tal-Kummissjoni biex jipproġettaw laqgħat,  
iżda kien rari li dawn l-istediniet kienu aċċettati.
 72.  L-uffiċjali tad-DĠ SANCO kkonfermaw li l-monitoraġġ tal-proġett kien 
parti żgħira ħafna mill-attività tagħhom u li normalment ma kellhom l-ebda ħin isegwu l-proġetti mill-qrib. Barra dan, minħabba tibdil  tal-persunal, f’xi każijiet kienu assenjati tlieta jew erba’ uffiċjali tal-
proġett differenti għal proġett waqt li dan kien għaddej, u kien hemm 
proġetti li tħallew għal bosta xhur mingħajr l-ebda uffiċjal tal-proġett maħtur. 
 73.  Il-monitoraġġ mill-Kummissjoni tal-aspetti tekniċi ta’ proġetti għaddejjin 
kien “ ad hoc ” aktar milli sistematiku, mhux ibbażat fuq ir-rekwiżiti  
minimi komuni u ma tax rispons formali lill-parteċipanti. Dan għandu jkun ikkunsidrat ukoll flimkien man-nuqqas ta’ stampa ġenerali tal-proġetti mwettqa, li permezz tagħha kieku l-Kummissjoni tkun setgħet tevita d-duplikazzjoni tax-xogħol u tiżgura li s-sinerġiji potenzjali  bejn il-proġetti kienu sfruttati għalkollox (ara l-paragrafi 50 u 51).36 Għall-biċċa l-kbira tal-
proġetti fil-kampjun tal-verifika, 
il-monitoraġġ tekniku kien għadu 
r-responsabbiltà tal-uffiċjali tal-
proġetti tad-DĠ SANCO; għal 
tnax-il proġett magħżula wara s-sejħa għall-proposti 2005, 
ir-responsabbiltà tal-monitoraġġ 
kienet ġiet mgħoddija lill-Aġenzija 
Eżekuttiva dwar is-Saħħa Pubblika 
(PHEA) wara l-iffirmar tal-kuntratt.
Ir-Rapport Speċjali Nru 2/2009 — Il-Programm tas-Saħħa Pubblika tal-Unjoni Ewropea (2003–2007): mod effettiv biex itejjeb is-sa ħħa?38
PRODOTTI MWASSLA, IŻDA MHUX IMXERRDA B’MOD ATTIV 
 74.  Il-prodotti, jew dak li jista’ jitwassal, huma definiti bħala dak li huwa 
prodott bir-riżorsi allokati għal intervent. B’mod ġenerali l-prodotti li 
sar qbil dwarhom permezz ta’ kuntratt, mill-proġetti ta’ promozzjoni tas-saħħa vverifikati, ġew prodotti. Kategoriji ta’ prodotti komuni  kienu jinkludu rapporti dwar kwistjonijiet speċifiċi, korsijiet ta’ taħriġ, 
websajts, newsletters  u materjal ta’ informazzjoni bħal fuljetti. 
 75.  Il-proġetti fil-parti l-kbira tagħhom użaw l-Internet għat-tixrid. Kważi 
l-proġetti kollha tellgħu l-prodotti tagħhom fuq websajt – jew il-web-
sajt home  tal-koordinatur jew sit ta’ proġett iddedikat. Dan wassal 
għall-ħolqien fl-istess waqt ta’ għadd ta’ websajts simili f’kull qasam, li għamilha aktar diffiċli għal kwalunkwe parti interessata biex din 
issib informazzjoni pertinenti.
 76.  Mezzi ta’ tixrid oħra kienu jinkludu konferenzi, newsletters , kontribuzzjo-
nijiet f’ġurnali xjentifiċi u stqarrijiet għall-istampa. Soċji tal-proġetti 
kellhom rwol sinifikanti fit-tixrid, peress li kienu jafu l-kundizzjonijiet 
nazzjonali u reġjonali possibbilment diġà kellhom netwerk stabbilit 
ta’ kuntatti fil-pajjiż jew fir-reġjun tagħhom. 
 77.  Filwaqt li l-verifika sabet li l-prodotti ġew prodotti u mxerrda, il-koor-
dinaturi tal-proġetti ma setgħux juru adozzjoni mill-grupp destina-tarju għall-ebda wieħed mill-proġetti vverifikati. Il-proġetti lanqas biss ġabru informazzjoni ta’ din ix-xorta
37. It-tixrid ma kienx sos-
tenibbli lanqas, peress li l-websajts u d- databases  ġeneralment  
ma kinux aġġornati wara tmiem il-perijodu ta’ finanzjament (ara  
l-paragrafu 45).
 78.  Minbarra dan, ir-rappreżentanti ta’ ministeri nazzjonali u ta’ istituzzjo-
nijiet tas-saħħa intervistati ta’ sikwit ma kinux jafu liema proġetti  kienu twettqu, u wisq anqas dwar ir-riżultati miksuba. Il-biċċa l-kbira tal-partijiet interessati nazzjonali intervistati kkritikaw it-tixrid tar-riżultati tal-proġetti u kkunsidraw li kien hemm wisq nuqqas ta’ infor-mazzjoni disponibbli għalihom dwar ir-riżultati tal-proġetti (sew dawk għaddejjin u sew dawk li tlestew). 37 Għandu jkun innutat li kien 
barra l-ambitu ta’ din il-verifika 
li jiġu ddeterminati l-effetti fuq 
gruppi destinatarji tat-tixrid tal-
proġetti – eż. li ssir investigazzjoni 
dwar jekk newsletter  inqratx 
jew kinitx apprezzata jew jekk database  kinitx ikkonsultata minn 
professjonisti tas-saħħa.
Ir-Rapport Speċjali Nru 2/2009 — Il-Programm tas-Saħħa Pubblika tal-Unjoni Ewropea (2003–2007): mod effettiv biex itejjeb is-sa ħħa?39
L-EVALWAZZJONI TAL-PROĠETT GĦADHA MHIX 
PRATTIKA KOMUNI
 79.  Mingħajr evalwazzjoni qawwija l-effettività tal-proġetti ma tistax tin-
twera. Skont il-WHO, l-inizjattivi dwar il-promozzjoni tas-saħħa  għandhom ikunu evalwati f’termini ta’ proċessi kif ukoll ta’ riżultati
38. 
Madankollu, l-evalwazzjoni tal-proġetti ma kinitx rekwiżit legali taħt 
il-PHP.
 80.  Minkejja dan, il-Kummissjoni ħabbret sa mill-2003, fl-ewwel sejħa  
għall-proposti tagħha, li kienet se tagħti prijorità lil proġetti li “(ji)
ddedikaw attenzjoni xierqa għall-evalwazzjoni [proprja] tal-proċess  u tar-riżultati”
39. Mis-sejħa għall-proposti 2005 ’l quddiem, pakkett 
ta’ xogħol jismu “Evalwazzjoni tal-proġett” kien taqsima obbligatorja 
ta’ ftehimiet ta’ għotja, iżda l-koordinaturi tal-proġetti ma ngħataw 
l-ebda struzzjonijiet oħrajn dwar x’għandha tinvolvi din.
 81.  Il-Qorti eżaminat jekk kinux twettqu l-evalwazzjonijiet tal-proġetti ta’ 
promozzjoni tas-saħħa vverifikati li ssodisfaw il-kriterji ta’ użu, koe-
renza, qawwa, imparzjalità, ċarezza u effettività tal-ispejjeż40. Din  
l-analiżi wriet:
Mill-24 proġett fil-kampjun li ntgħażlu qabel l-2005, tlieta kienu  —
wettqu evalwazzjoni proprja komprensiva. Minn dawn waħda biss issodisfat il-kriterji kollha speċifikati hawn fuq; 
Disgħa mit-12-il proġett magħżul qabel is-sejħa għall-proposti   —
2005 kienu jinkludu pjanijiet għall-evalwazzjonijiet awtomatiċi  limitati, bħal ġabra ta’ rispons mill-koordinatur mingħand is-soċji 
tal-proġetti, fl-għamla ta’ fuljetti ta’ stħarriġ, fuq laqgħat jew  
workshops  tal-proġetti. Fit-tliet każijiet l-oħra, kien hemm pjanijiet 
għat-twettiq ta’ evalwazzjonijiet minn evalwatur estern.
 82.  Filwaqt li l-Kummissjoni ħeġġet u, aktar reċentement, talbet lill-proġetti 
ta’ promozzjoni tas-saħħa biex iwettqu evalwazzjoni awtomatika kom-
prensiva, din għadha ma saritx prattika komuni fost il-parteċipanti 
– sa ċertu punt minħabba nuqqas ta’ gwida mill-Kummissjoni għall-
koordinaturi tal-proġetti u n-nuqqas ta’ segwitu mill-Kummissjoni  jew mill-PHEA (ara l-paragrafi 70 sa 73).38 Health promotion evaluation: 
Recommendations to policy-makers. 
Report of the WHO European 
Working Group on Health Promotion 
Evaluation,  p. 4.
39 “Regoli, kriterji u proċeduri 
għall-għażla u l-finanzjament ta’ 
azzjonijiet taħt il-programm dwar 
is-saħħa pubblika” 
(ĠU C 62, 15.3.2003).
40 Linji Gwida tal-Verifika tal-QEA, 
Novembru 2005, p. 7. 
Ir-Rapport Speċjali Nru 2/2009 — Il-Programm tas-Saħħa Pubblika tal-Unjoni Ewropea (2003–2007): mod effettiv biex itejjeb is-sa ħħa?40
TFASSIL TAL-PROGRAMM
 83.  Il-Qorti tikkunsidra li t-tfassil tal-PHP ma tax qafas xieraq għall-
implimentazzjoni u l-monitoraġġ effettiv ta’ azzjonijiet ta’ pro-
mozzjoni tas-saħħa ffinanzjati mill-Komunità. Il-fatt li l-loġika ta’  
intervent fil-bażi tal-PHP ma saritx espliċita ma wassalx għall-iffissar ta’ objettivi tal-programm li kienu speċifiċi, miżurabbli u dipendenti fuq il-ħin u l-ispeċifikar ta’ indikaturi xierqa għall-kejl tal-kisbiet. 
 84.  Il-verifika sabet ukoll nuqqasijiet fl-ippjanar strateġiku tal-Kummissjoni 
u nuqqas ta’ ffissar ta’ prijoritajiet. Minħabba d-diversità tat-temi  
u l-ħafna “oqsma ta’ azzjoni” annwali, il-prodott kien anqas effet-
tiv u wassal għal riżultati frammentati, b’mod partikolari minħabba l-baġit limitat disponibbli. Il-programm segwa ħafna mogħdijiet  differenti u kien nieqes minn fok strateġiku. Il-Qorti ssib illi l-PHP  (2003-2007) ma għamilx kontribut kbir għall-promozzjoni tas-saħħa 
fl-Unjoni Ewropea.
RAKKOMANDAZZJONI 1
Sabiex jindirrizza l-iżbilanċ kurrenti bejn l-objettivi u l-mezzi, kwalun-
kwe programm li jiġi wara għandu jkun assenjat objettivi tal-programm 
immirati aħjar u li huma aktar skont il-mezzi baġitarji.
Għal kull ġenerazzjoni futura ta’ programmi, il-loġika ta’ intervent ta’ 
bażi għandha tkun iddikjarata b’mod espliċitu, bi ffissar ta’ objettivi 
speċifiċi, miżurabbli, li jistgħu jinkisbu, relevanti u dipendenti fuq  
il-ħin fil-livell tal-politika u tal-programm, li turi r-rabtiet bejniethom 
u li tiddefinixxi indikaturi biex ikejlu l-kisba tagħhom.KONKLUŻJONIJIET U 
RAKKOMANDAZZJONIJIET
Ir-Rapport Speċjali Nru 2/2009 — Il-Programm tas-Saħħa Pubblika tal-Unjoni Ewropea (2003–2007): mod effettiv biex itejjeb is-sa ħħa?41
IMPLIMENTAZZJONI TAL-PROGRAMM: 
MIT-TFASSIL TAL-PROĠETT SAR-RIŻULTATI
 85.  Il-Qorti ssib li l-għażla tal-proġett u l-implimentazzjoni tal-programmi 
mill-Kummissjoni ma żgurawx il-kumplimentarjetà bejn il-proġetti, 
il-konsistenza ġenerali tal-portafoll ta’ proġetti mwettqa u l-finan-zjament tat-tip ta’ proġetti li taw l-akbar probabbiltà ta’ EAV. 
 86.  L-objettivi tal-proġetti (hekk kif proposti mill-promoturi) la kienu ġejjin 
b’mod loġiku mill-objettivi tal-programmi, u lanqas skont ir-rekwiżit 
SMART speċifikat mir-Regolament Finanzjarju. Il-Kummissjoni ma  
ħadet l-ebda miżura korrettiva biex tindirizza dan in-nuqqas qabel 
ma daħlet għall-ftehimiet ta’ għotja vverifikati.
 87.  Ir-riżultati tal-proġetti mistennija ma kinux definiti bħala impatti fuq 
gruppi destinatarji u s-sostenibbiltà tar-riżultati hija kkunsidrata  
bħala baxxa. Il-proġetti ġeneralment ipproduċew il-prodotti ppja-
nati, iżda l-verifika ma sabet l-ebda azzjoni meħuda fuq ir-riżultati tal-proġetti li setgħet tintwera. Ta’ sikwit ħafna r-relevanza ta’ dawn 
il-prodotti għall-grupp destinatarju u l-adozzjoni tagħhom minn atturi 
“downstream” ma kinitx ċara mill-bidu. Is-sostenibbiltà ta’ spiss inf-
tehmet mill-parteċipanti bħala t-tkomplija ta’ attivitajiet ta’ proġetti 
u għalhekk kienet tiddependi ħafna fuq il-finanzjament Komunitarju 
kontinwu. 
 88.  Il-Qorti tagħraf li l-programm ġab flimkien il-partijiet interessati minn 
pajjiżi differenti. Il-proġetti ġeneralment kellhom dimensjoni Ewro-
pea u, f’ħafna każijiet, iffaċilitaw il-qsim ta’ esperjenzi u t-tagħlim reċiproku. Madankollu, l-Artikolu 152 tat-Trattat KE jagħti lill-UE kom-
petenza limitata biss għall-politika dwar is-saħħa pubblika. It-Trattat ta’ 
Liżbona (bħalissa taħt ratifika) kieku ma jbiddilx dan b’mod sostanzjali. 
Għalhekk, il-valur miżjud ta’ attivitajiet tal-UE fil-qasam tal-promozz-joni tas-saħħa, inklużi dawk imwettqa taħt il-PHP, fuq kollox jinsab fil-faċilitazzjoni ta’ koperazzjoni bejn il-partijiet interessati fl-Istati Membri differenti. Mit-tipi ta’ proġetti mwettqa taħt il-PHP, in-net-
werks jagħtu l-ogħla probabbiltà ta’ EAV u jindirizzaw b’mod l-aktar ċar 
il-ħtieġa tal-atturi fil-qasam biex jaqsmu l-prattika tajba, jiżviluppaw 
standards u linji gwida komuni u jiskambjaw l-għarfien. 
 89.  Madankollu, il-mekkaniżmu ta’ implimentazzjoni prinċipali tal-PHP (jiġifieri 
għotjiet għal azzjonijiet mogħtija permezz ta’ sejħiet għall-proposti) 
mhuwiex il-mekkaniżmu l-aktar xieraq għall-finanzjament ta’ dawn 
in-netwerks. Dan huwa l-każ ukoll għal attivitajiet li suppost jikkon-
tribwixxu għall-iżvilupp tal-politika tal-Kummissjoni. 
Ir-Rapport Speċjali Nru 2/2009 — Il-Programm tas-Saħħa Pubblika tal-Unjoni Ewropea (2003–2007): mod effettiv biex itejjeb is-sa ħħa?42
ĠESTJONI TAL-PROĠETTI
 90.  Fir-rigward tal-ġestjoni tal-proġetti, il-Qorti sabet li s-sħubiji ġeneralment 
ħadmu sew. Madankollu, il-monitoraġġ mill-Kummissjoni ta’ proġetti 
għaddejjin kien “ ad hoc ” aktar milli sistematiku u ma tax rispons formali 
lill-parteċipanti. Il-proġetti ma pproduċewx dak li seta’ jitwassal u li kien imniżżel fil-ftehim ta’ għotja, iżda l-promoturi rari kienu jxerrdu r-riżultati b’mod attiv. L-evalwazzjoni ex-post  ta’ proġetti għadha ma 
saritx prattika komuni fost il-parteċipanti. 
RAKKOMANDAZZJONI 2
Għal f’dak li jirrigwarda l-PHP (2008-2013) kurrenti, il-Kummissjoni  
għandha tidħol għal eżerċizzju ta’ stħarriġ sabiex tikseb stampa ġenerali tal-proġetti mwettqa u r-riżultati tagħhom sabiex jiġu identifikati  
l-koinċidenzi eżistenti u kull vojt li jibqa’ fil-portafoll tal-proġett. 
L-għadd ta’ “oqsma ta’ azzjoni” annwali għandu jitnaqqas b’mod sini-
fikanti, u għandhom ikunu ffukati fuq prijoritajiet strateġiċi.
Il-Kummissjoni għandha tindirizza wkoll nuqqasijiet fit-tfassil u fl-
implimentazzjoni ta’ proġetti billi:
iġġib il-prijoritajiet tal-proġetti f’konformità mal-objettivi tal-
• 
programmi u mal-“prijoritajiet annwali” ffukati mill-ġdid, irrakko-
mandati hawn fuq. Barra dan, il-ftehimiet ta’ għotja għandhom  jistabbilixxu mhux biss liema attivitajiet għanhom jitwettqu, iżda 
wkoll ir-riżultati mixtieqa ta’ dawk l-attivitajiet, il-gruppi destina-
tarji u kif ir-riżultati se jintużaw b’mod sostenibbli wara t-tlestija 
tal-proġett; 
tiffissa miri kwantifikati u indikaturi tal-prestazzjoni kull fejn pos-
• 
sibbli sabiex tiffaċilita l-monitoraġġ tal-progress lejn l-objettivi;
tevalwa proġetti • ex-post  sabiex ittejjeb it-tfassil ta’ proġetti li għad 
iridu jiġu (u programmi ta’ wara putattivi) permezz tal-applikazzjoni ta’ “tagħlim miksub”.
Fl-aħħar nett, il-Kummissjoni għandha tisfrutta għalkollox il-mekkaniżmi 
ta’ finanzjament tal-PHP (2008-2013) għan-netwerks (jiġifieri għotjiet ope-
rattivi) fil-perijodu tal-ipprogrammar kurrenti, peress li jixirqu lil dawn 
l-attivitajiet aktar mill-għotjiet għal azzjonijiet. Għal kuntratti ta’ servizz, 
il-Kummissjoni għandha tuża l-limitu massimu miżjud (20 % aktar milli 10 % tal-baġit disponibbli) biex twettaq attivitajiet li jikkontribwixxu għall-
iżvilupp tal-politika. Madankollu, dan se jeħtieġ definizzjoni aktar rigoruża 
ta’ termini ta’ referenza milli dik fis-sejħiet għall-proposti.
Ir-Rapport Speċjali Nru 2/2009 — Il-Programm tas-Saħħa Pubblika tal-Unjoni Ewropea (2003–2007): mod effettiv biex itejjeb is-sa ħħa?43
KONKLUŻJONI ĠENERALI
 91.  Il-PHP ġie ffissat objettivi wiesgħa u ambizzjużi ħafna li għamlu kuntrast 
akut mal-mezzi limitati disponibbli għalih. Dan l-iżbilanċ twessa’ aktar 
minn mindu tneda l-PHP(2008-2013) kurrenti. 
 92.  Il-Qorti tpoġġi f’diskussjoni l-utilità ta’ ċerti komponenti tal-programmi 
tas-saħħa pubblika Ewropej bħall-PHP. Il-verifika tissuġġerixxi li huwa diffiċli għal tali programmi li jkollhom impatt li jidher fuq is-saħħa taċ-ċittadini. Fejn hemm valur miżjud Ewropew, primarjament dan  huwa li jippermetti l-intermedjarji li joħolqu netwerk bejniethom  u jiskambjaw il-prattika tajba bi ħsieb li jikkumplimentaw il-prog-rammi u l-attivitajiet nazzjonali. Barra dan, il-Qorti tinnota li jeżistu mekkaniżmi ta’ koperazzjoni bħall-“metodu miftuħ ta’ koordinazzjoni” li jippermetti tali ħidma bin-netwerk u skambji.
RAKKOMANDAZZJONI 3
Għall-perijodu wara l-2013, il-Parlament Ewropew, il-Kunsill u l-Kum-
missjoni għandhom jikkunsidraw mill-ġdid il-għan ta’ attivitajiet dwar 
is-saħħa pubblika tal-UE u l-approċċ lejn il-finanzjament mill-UE f’dan 
il-qasam. Dan għandu jsir billi wieħed iżomm f’moħħu l-mezzi baġitarji 
disponibbli u l-eżistenza ta’ mekkaniżmi ta’ koperazzjoni oħra (bħall-
“metodu miftuħ ta’ koordinazzjoni”41) bħala mezz ta’ faċilitazzjoni  
tal-kollaborazzjoni u l-iskambju ta’ informazzjoni fost il-partijiet inte-
ressati madwar l-Ewropa. 
Ir-reviżjoni tal-baġit kurrenti tagħti l-ewwel okkażjoni għal dan  
il-proċess ta’ riflessjoni. 
  Dan ir-rapport ġie adottat mill-Qorti tal-Awdituri fil-Lussemburgu fil-
laqgħa tagħha tal-5 ta’ Marzu 2009.
Għall-Qorti tal-Awdituri
G a Qo t ta d tu ri
Vítor Manuel da Silva Caldeira
President41 Dan huwa metodu ta’ 
koperazzjoni bbażat fuq 
il-prinċipju ta’ koperazzjoni 
intergovernattiva volontarja. 
Jiddependi b’mod partikolari fuq 
it-tagħlim reċiproku, l-iffissar ta’ 
punti ta’ referenza u l-qsim tal-aqwa prattika.
Ir-Rapport Speċjali Nru 2/2009 — Il-Programm tas-Saħħa Pubblika tal-Unjoni Ewropea (2003–2007): mod effettiv biex itejjeb is-sa ħħa?44
ANNESS I PHP 2003-2007 (L-ISTRAT TAD-”DETERMINANTI TAS-SAĦĦA”) – PROĠETTI FFINANZJATI SKONT IT-TEMA
Sena Tema
Tabakk
Alkoħol
Drogi
Nutrizzjoni u attività 
fi żika
Saħħa sesswali 
u riproduttiva, HIV/AIDS
Saħħa mentali
Determinanti soċjali 
tas-saħħa
Determinanti ambjentali 
tas-saħħa
Promozzjoni tas-saħħa 
f’sitwazzjonijiet partikolari
Taħriġ fi  s-saħħa 
pubblika
Prevenzjoni ta’ mard 
u ta’ korriment
Fatturi ġenetiċi
Bini ta’ kapaċitàTotal
2003 Proġetti ffi   nanzjati 2 1 1232 2114 19
Għadd ta’ oqsma ta’ azzjoni 7 2 3211 3211 23
Proġetti ffi   nanzjati/qasam ta’ azzjoni 0,29 0,50 0,33 1,00 3,00 2,00 0,67 0,50 1,00 4,00 1,33
2004 Proġetti ffi   nanzjati 2 1 224132532 27
Għadd ta’ oqsma ta’ azzjoni 7 1 131121211 21
Proġetti ffi   nanzjati/qasam ta’ azzjoni 0,29 1,00 2,00 0,67 4,00 1,00 1,50 2,00 2,50 3,00 2,00 1,81
2005 Proġetti ffi   nanzjati 5 4 222332 411 29
Għadd ta’ oqsma ta’ azzjoni 5 4 235543 312 37
Proġetti ffi   nanzjati/qasam ta’ azzjoni 1,00 1,00 1,00 0,67 0,40 0,60 0,75 0,67 1,33 1,00 0,50 0,81
2006 Proġetti ffi   nanzjati 4 2 5545 1 1 3 4 2 45
Għadd ta’ oqsma ta’ azzjoni 3 3 354344 2 2 33
Proġetti ffi   nanzjati/qasam ta’ azzjoni 1,33 0,67 1,67 1,00 1,00 1,67 2,75 0,75 2,00 1,00 1,38
2007 Proġetti ffi   nanzjati (stima) 10 11 4 3 1 29
Għadd ta’ oqsma ta’ azzjoni 3 5 465344 4 2 40
Proġetti ffi   nanzjati/qasam ta’ azzjoni 0,83 0,79 0,50 0,75 0,50 0,67
Total tal-proġetti ffi   nanzjati 149
Total tal-għadd ta’ oqsma ta’ azzjoni 154
Total tal-proġetti ffi   nanzjati/qasam ta’ azzjoni 0,97
Ir-Rapport Speċjali Nru 2/2009 — Il-Programm tas-Saħħa Pubblika tal-Unjoni Ewropea (2003–2007): mod effettiv biex itejjeb is-sa ħħa?45
ANNESS II
IL-PHP (L-ISTRAT TA’ “DETERMINANTI TAS-SAĦĦA”) – 
ANALIŻI TA’ SITT OQSMA TAL-POLITIKA
DROGI
 1.  F’Diċembru 2004 l-Kunsill Ewropew approva l-Istrateġija tal-UE dwar id-
Drogi (2005-2012), qafas għal żewġ pjanijiet konsekuttivi ta’ azzjoni fuq erba’ snin fuq id-drogi. Iż-żewġ għanijiet ġenerali tal-Istrateġija 
jkopru s-saħħa pubblika (prevenzjoni tal-użu tad-drogi, tnaqqis  
tal-ħsara u trattament) u sigurtà (infurzar tal-liġijiet li jipprojbixxu 
l-produzzjoni u t-traffikar tad-drogi). Id-DĠ SANCO huwa parteċipant 
żgħir fil-politika tad-drogi fil-livell tal-UE. L-iżvilupp tal-politika huwa mmexxi mid-DĠ JLS, u l-biċċa l-kbira tal-finanzjament tal-proġetti  tmur għal proġetti tar-riċerka ġestiti mid-DĠ RTD u d-DĠ TREN. Twaq-qaf Programm dwar il-Prevenzjoni u l-Informazzjoni dwar id-Drogi  
għall-2007-2013 u huwa ġestit mid-DĠ JLS (baġit ta’ 21 miljun euro). 
Dan għandu objettivi u parteċipanti destinatarji simili għal dawk tal-
PHP.
 2.  Iċ-Ċentru ta’ Monitoraġġ Ewropew tad-Drogi u l-Abbuż tad-Droga  
(EMCDDA) jagħti qafas ta’ informazzjoni komuni lill-UE u lill-Istati  
Membri tagħha dwar id-drogi. L-EMCDDA jiġbor informazzjoni fuq  
l-aspetti kollha tal-użu tad-drogi bbażata fuq netwerk ta’ ċentri ta’ 
monitoraġġ nazzjonali. Waqqaf ukoll database  tal-aqwa prattiċi fil-
prevenzjoni tad-drogi.
 3.  Il-proġetti dwar id-drogi ffinanzjati mill-PHP kienu ftit fil-għadd u kienu 
jkopru firxa wiesgħa ta’ aspetti u kuntesti tal-problema tad-drogi.  
Madankollu, huma qasmu fok komuni fuq ir-riċerka/il-ġbir ta’ infor-
mazzjoni u l-iskambju tal-aqwa prattiċi. Il-Qorti nnutat li xi wħud  
mill-objettivi u l-attivitajiet tagħhom, eż. ġbir ta’ data  u twaqqif ta’ 
database  tal-aqwa prattiċi, kienu jaħbtu mal-qasam ta’ attività tal-
EMCDDA. Huma setgħu jitwettqu b’mod aktar effiċjenti mill-EMCDDA f’dak li jirrigwarda l-ispejjeż/il-ħin. Minħabba l-eżistenza tal-EMCDDA u l-Programm dwar il-Prevenzjoni u l-Informazzjoni dwar id-Drogi,  għandu jkun ikkunsidrat mill-ġdid il-valur tal-inklużjoni ta’ proġetti dwar id-drogi fil-programmi tas-saħħa tal-UE.
Ir-Rapport Speċjali Nru 2/2009 — Il-Programm tas-Saħħa Pubblika tal-Unjoni Ewropea (2003–2007): mod effettiv biex itejjeb is-sa ħħa?46
ANNESS II
ALKOĦOL
 4.  L-alkoħol huwa aktar diffiċli biex ikun ittrattat bħala tema tas-saħħa milli 
determinanti tas-saħħa oħra li huma relatati mal-vizzju, għax huwa soċjalment aċċettat u ma jimponix riskju għas-saħħa proprjament  jekk jiġi kkunsmat b’mod moderat. Madankollu, il-konsum tal-alkoħol 
li jagħmel il-ħsara huwa stmat li huwa responsabbli għal madwar  
10 % tal-piż tal-mard totali, kif ukoll il-ħolqien jew l-aggravazzjoni ta’ problemi soċjali jew ekonomiċi oħrajn bħall-inċidenti u l-vjolenza. 
Il-politiki tal-kontroll tal-alkoħol l-aktar effettivi (meta mqabbla mal-
ispejjeż) huma restrizzjonijiet legali, li jaqgħu taħt il-kompetenza  
tal-Istati Membri (taxxa ta’ xiri ogħla, disponibbiltà mnaqqsa u miżuri 
biex jiġġieldu kontra s-sewqan taħt l-effett tal-alkoħol u x-xorb taħt l-età). 
 5.  Bħala reazzjoni għall-konklużjonijiet ippubblikati fl-2001 mill-Kunsill, 
f’Ottubru 2006 l-Kummissjoni pproduċiet strateġija għat-tnaqqis  
tal-ħsara relatata mal-alkoħol. L-istrateġija toffri sostenn għal  proġetti ta’ tnaqqis tal-ħsara, ġbir ta’ data  u l-iżvilupp ta’ infor-
mazzjoni u miżuri ta’ edukazzjoni b’koperazzjoni mal-Istati Mem-
bri. Fejn tidħol l-industrija, l-istrateġija tal-alkoħol tal-KE toqgħod 
fuq kodiċijiet volontarji u regolazzjoni awtomatika aktar milli res-
trizzjonijiet legali. F’Ġunju 2007 l-KE waqqfet Forum Ewropew fuq  
l-Alkoħol u s-Saħħa b’rappreżentanti mis-settur tan-negozju (dawk 
li jipproduċu l-alkoħol, l-industrija tar-riklamar, il- media , bejjiegħa 
bl-imnut u fornituri ta’ ikel u xorb) u organizzazzjonijiet tas-saħħa pubblika u tas-soċjetà ċivili. Membri tal-forum huma mistiedna li  jimpenjaw rwieħhom għaż-żieda ta’ azzjonijiet sabiex inaqqsu l-ħsara 
relatata mal-alkoħol, pereżempju permezz tal-promozzjoni ta’ komu-
nikazzjonijiet kummerċjali responsabbli. 
 6.  Il-proġetti PHP li jindirizzaw l-alkoħol kienu kkaratterizzati minn għadd 
kbir ta’ koinċidenzi fis-soċji involuti u fl-informazzjoni prodotta. Tlieta mill-ħames proġetti fil-kampjun ġabru d- data  u pproduċew rapporti 
dwar is-sitwazzjoni tal-politika tal-alkoħol f’kull Stat Membru tal-UE. Fil-frattemp, kien prodott rapport komprensiv kbir dwar l-“Alkoħol fl-Ewropa” għall-Kummissjoni, kif ukoll rapport jismu Politiki tal-Alkoħol fl-Istati Membri tal-UE u fin-Norveġja, li kien prodott bl-użu ta’ finanzjament minn dak li kien il-Programm ta’ Azzjoni Komunitarja dwar il-Promozzjoni tas-Saħħa. Din il-koinċidenza tista’ tkun spjegata min-nuqqas ta’ strateġija tal-UE dwar l-alkoħol biex torjenta l-pri-joritajiet fis-snin qabel l-2006 u n-nuqqas ta’ eżerċizzju ta’ stħarriġ tal-attivitajiet preċedenti f’dan il-qasam.
Ir-Rapport Speċjali Nru 2/2009 — Il-Programm tas-Saħħa Pubblika tal-Unjoni Ewropea (2003–2007): mod effettiv biex itejjeb is-sa ħħa?47
ANNESS II
TABAKK
 7.  Skont il-WHO, l-użu tat-tabakk huwa l-akbar kawża tal-mewt qabel iż-żmien 
li seta’ ġie evitat fid-dinja tal-lum. Il-miżuri ta’ promozzjoni tas-saħħa l-aktar effettivi meta mqabbla mal-ispejjeż, f’dak li għandu x’jaqsam mat-tabakk, huma l-leġiżlazzjoni (taxxa ogħla tax-xiri, restrizzjoni-
jiet fuq it-tipjip fil-post tax-xogħol, projbizzjonijiet tar-riklamar), li 
għandha tkun abbinata mal-ekukazzjoni tal-konsumatur permezz ta’ avviżi u kampanji tas-saħħa.
 8.  Is-sostenn Komunitarju għal organizzazzjonijiet kontra t-tabakk beda sa 
mill-1987 bil-Programm Ewropa kontra l-Kanċer. L-UE adottat ukoll miżuri leġiżlattivi fuq il-kontroll tat-tabakk. Huma bbażati fuq il-kompe-tenza tal-UE fis-suq intern kif imniżżla fl-Artikolu 95 tat-Trattat tal-KE. B’mod partikolari, żewġ direttivi kbar dwar il-prodotti u riklamar tat-
tabakk kienu adottati fl-2001 u fl-2003 rispettivament. Aktar reċenti, 
il-Green Paper  “Lejn Ewropa ħielsa mid-duħħan tat-tabakk: għażliet ta’ 
politika fuq livell ta’ UE” kienet ippubblikata fil-bidu tal-2007.
 9.  Din l-azzjoni leġiżlattiva kienet akkompanjata minn sostenn Komuni-
tarju għal azzjonijiet ta’ prevenzjoni u waqfien madwar l-Ewropa  
kollha, li fihom il-proġetti tal-PHP huma parteċipant baġitarju żgħir. 
Programmi aktar importanti huma kampanji pubbliċi kontra t-tipjip, 
iffinanzjati mill-Fond Komunitarju tat-Tabakk, li jieħu r-riżorsi tiegħu 
minn imposta fuq sussidji mogħtija lil dawk li jipproduċu t-tabakk  fl-UE. Sal-lum il-Fond Komunitarju tat-Tabakk ifinanzja żewġ kampanji 
kbar ta’ tqajjim tal-kuxjenza. L-aħħar kampanja, “HELP – Għal ħajja bla tabakk”, tnediet fl-2005 b’baġit ta’ 72 miljun euro fuq erba’ snin. Tfasslet għall-Kummissjoni minn konsorzju ta’ esperti tas-saħħa u pro-
fessjonisti tar-Relazzjonijiet Pubbliċi, u tinkludi roadshow  u avviżi fuq 
it-televixin imxandra fl-Istati Membri kollha tal-UE.
 10.  Il-proġetti dwar it-tabakk iffinanzjati mill-PHP kienu magħmulin prinċipalment minn żewġ netwerks kbar li kienu diġà ilhom jirċievu l-finanzjament sa mill-1996 taħt il-programmi ta’ Azzjoni ta’ qabel. Wieħed minnhom kien jittratta mal-prevenzjoni tat-tipjip b’mod ġenerali, iżda b’fok qawwi fuq l-affermazzjoni u l-promozzjoni tal-kontroll tat-tabakk, u l-ieħor iffoka fuq 
iż-żgħażagħ. Peress li dawn in-netwerks ma kinux uffiċjalment eliġibbli 
għall-finanzjament, huma tbiddlu fi “proġetti ta’ qafas” li jikkoordinaw 
bosta subproġetti. Fl-2005 din l-istruttura kienet imwarrba, u xi sub-
proġetti tkomplew fuq bażi ta’ każ b’każ.
Ir-Rapport Speċjali Nru 2/2009 — Il-Programm tas-Saħħa Pubblika tal-Unjoni Ewropea (2003–2007): mod effettiv biex itejjeb is-sa ħħa?48
ANNESS II
 11.  Filwaqt li l-effett tal-“proġetti” tal-PHP ma jistax jitkejjel, il-finanzjament 
Komunitarju b’mod indirett ippermetta lin-netwerk ġenerali u lill-orga-
nizzazzjonijiet membri tiegħu biex iwettqu attivitajiet ta’ affermazzjoni u ta’ promozzjoni dwar il-kontroll tat-tabakk kemm fil-livell tal-UE kif ukoll f’dak nazzjonali. Eżempju wieħed huwa l-leġiżlazzjoni reċenti 
f’bosta Stati Membri li jipprojbixxu t-tipjip f’postijiet pubbliċi. 
NUTRIZZJONI U ATTIVITÀ FIŻIKA
 12.  It-tħassib pubbliku li qiegħed jitqajjem dwar ir-rata tal-obeżità li qiegħda tiżdied, b’mod speċjali fost it-tfal, kienet riflessa f’bosta azzjonijiet tal-Kum-
missjoni fis-snin reċenti. Fl-2006 l-Kummissjoni ppubblikat il- White Paper 
“Strateġija għall-Ewropa dwar kwistjonijiet ta’ saħħa marbuta man-Nutri-
ment, il-Piż Żejjed u l-obeżità”. Għodda prinċipali għall-implimentazzjoni 
ta’ din l-istrateġija hija l-Pjattaforma tal-UE dwar id-Dieta, l-Attività Fiżika 
u s-Saħħa, li twaqqfet fl-2005 bħala forum għall-partijiet interessati mis-soċjetà fiżika u l-industrija li huma lesti li jimpenjaw irwieħhom biex  
jieħdu passi li jistgħu jnaqqsu l-obeżità. L-awtoritajiet tal-Istati Membri 
huma marbuta fin-Netwerk Ewropew dwar in-Nutriment u l-Attività Fiżika. 
Biex iżżid l-iskambju tal-ideat u l-prattiċi tal-politika bejn l-Istati Mem-
bri, fl-2007 l-Kummissjoni waqqfet ukoll Grupp ta’ Livell Għoli ffukat fuq 
kwistjonijiet ta’ saħħa marbuta man-nutriment u l-attività fiżika. 
 13.  Minbarra dawn il-pjattaforom, l-istrateġija tenfasizza l-attivitajiet tal-UE 
f’oqsma ta’ politika relatati bħall-politika tal-konsumatur (tikkettar), 
l-agrikoltura (tqassim ta’ frott fl-iskejjel) u t-trasport urban (stimolu tal-attività fiżika). Il-PHP għandha biss rwol limitat ħafna fl-istrateġija
1. 
 14.  M’hemmx ħafna proġetti tal-PHP fil-qasam tan-nutrizzjoni u l-attività fiżika, u għandhom objettivi u attivitajiet varji ħafna, u għalhekk tingħata stampa frammentata. Bosta proġetti individwali vverifikati jew ma setgħux juru l-kisba tar-riżultati jew inkella wasslu EAV baxx. Pereżempju, proġett 
wieħed kien iffinanzjat bil-għan li jsib soċji għal proġett ta’ segwitu, 
li proposta għalih qatt ma ntbagħtet. L-awdituri sabu li proġett ieħor, 
studju dwar il-bejgħ tal-ikel lit-tfal parzjalment jirdoppja studju simili 
tal-WHO. Proġett ieħor, it-tielet wieħed, iffinanzja attivitajiet li kienu implimentati b’mod individwali mis-soċji tal-proġetti, f’għadd ta’ skej-
jel, madwar it-temi tan-nutrizzjoni u l-attività fiżika. Dawn l-attivitajiet 
lokali tfasslu mit-tfal infushom biex jiżdied l-impenn tagħhom u setgħu 
jkunu minn kull xorta, mill-organizzazzjoni ta’ festival tal-isport f’park 
sat-tiżjin tal-ħitan tal-iskola bi stampi ta’ frott. Filwaqt li dan jista’ jkollu 
impatt fuq is-saħħa fl-iskejjel li qegħdin jieħdu sehem, l-EAV u l-ħtieġa 
għall-finanzjament tal-UE għal dawn l-attivitajiet lokali huma dubjużi.1 Huwa msemmi darba biss: 
“Il-Kummissjoni se tkompli tagħti 
l-appoġġ tagħha għall-ħidma ta’ 
monitoraġġ permezz tal-proġetti 
taħt il-Programm ta’ Saħħa 
Pubblika, li jgħinu l-azzjonijiet ta’ 
netwerking u skambju ta’ tagħrif fil-qasam tal-prassi tajba fin-nutriment 
u l-attività fiżika, u l-prevenzjoni 
tal-obeżità. ” (White Paper, p. 9).
Ir-Rapport Speċjali Nru 2/2009 — Il-Programm tas-Saħħa Pubblika tal-Unjoni Ewropea (2003–2007): mod effettiv biex itejjeb is-sa ħħa?49
ANNESS II
SAĦĦA SESSWALI U RIPRODUTTIVA
 15.  Il-PHP ikkaratterizza waqfa mill-approċċ “speċifiku għall-marda” tal-
Kummissjoni (li kien ikkaratterizza l-programm tagħha tal-1996-2002 dwar l-AIDS/il-mard li jittieħed). Twessa’ l-qasam ta’ politika tas-saħħa sesswali u riproduttiva . Madankollu, l-HIV/AIDS għadha l-fok tal-biċċa 
l-kbira tal-proġetti f’dan il-qasam
2. 
 16.  Fl-2005 l-Kummissjoni adottat il-Komunikazzjoni tagħha dwar il-ġlieda 
kontra l-HIV/AIDS fi ħdan l-UE u fil-pajjiżi ġirien, għall-2006-2009.  
Din tat pjan ta’ azzjoni, dokument essenzjali li identifika ħtiġijiet  eżistenti u azzjonijiet meħtieġa. Il-Kummissjoni nediet ukoll bosta  inizjattivi biex tikkonsulta l-partijiet interessati relevanti fil-qasam. Il-Grupp ta’ Riflessjoni dwar l-HIV/AIDS huwa forum li fih il-Kummiss-
joni, l-Istati Membri u l-pajjiżi kandidati u tal-EEA jistgħu jiskambjaw 
l-informazzjoni. Il-Forum tas-Soċjetà Ċivili fuq l-HIV/AIDS (CSF) huwa 
korp tal-pariri informali li twaqqaf fl-2005 sabiex jiffaċilita sehem  
l-NGOs u n-netwerks.
 17.  Iċ-Ċentru Ewropew għall-Prevenzjoni u l-Kontroll tal-Mard (ECDC) twaq-
qaf fl-2005 bħala Aġenzija Komunitarja għall-monitoraġġ ta’ mard  
li jittieħed. L-azzjoni tiegħu testendi sal-HIV, u jħaddem programm 
dwar l-HIV, infezzjonijiet li jittieħdu sesswalment (STIs) u viruses  li 
jittieħdu mid-demm.
 18.  Il-proġetti tal-PHP fil-qasam tas-saħħa sesswali u riproduttiva kienu l-akbar 
grupp fil-kampjun tal-verifika. Il-biċċa l-kbira ta’ dawn il-proġetti  
kienu netwerks bl-objettiv maqsum tat-tisħiħ tal-kapaċità tal-NGOs 
li kienu qegħdin jieħdu sehem. Sabu n-“niċċa” tagħhom billi ffukaw 
fuq destinatarji diretti u indiretti differenti: NGOs f’pajjiżi tal-Ewropa Ċentrali, jew NGOs li qegħdin jaħdmu ma’ immigranti, immigranti  imħaddma għas-sess, nies tal-lokal imħaddma għas-sess, min jieħu d-drogi bl-injezzjoni jew nies li jgħixu bl-HIV/AIDS. 
 19.  Xi wħud min-netwerks ġabru d- data  u ssorveljaw il-prevalenza jew aspetti 
oħra tal-HIV/AIDS fost il-gruppi destinatarji tagħhom. Fil-ġejjieni,  ir-responsabbiltà minn dawn l-attivitajiet tista’ tittieħed mill-ECDC.2 Minn mindu tfaċċat fis-snin 
tmenin, l-HIV/AIDS ikkawżat aktar 
minn 25 miljun mewt madwar 
id-dinja. Fis-snin disgħin il-firxa 
tagħha twaqqfet għal xi żmien 
fl-Ewropa. Is-sitwazzjoni nbidlet fis-seklu l-ġdid, meta l-WHO 
rrappurtat li l-HIV kienet qiegħda 
tinfirex malajr fl-Ewropa tal-Lvant 
u kienet qiegħda terġa’ tqum mill-
ġdid fl-Ewropa tal-Punent.
Ir-Rapport Speċjali Nru 2/2009 — Il-Programm tas-Saħħa Pubblika tal-Unjoni Ewropea (2003–2007): mod effettiv biex itejjeb is-sa ħħa?50
ANNESS II
SAĦĦA MENTALI
 20.  Is-saħħa mentali ilha tintgħaraf aktar u aktar bħala kwistjoni ta’ saħħa 
publika fis-snin reċenti. B’kuntrast mat-Trattat tal-KE kurrenti, it-Trat-tat ta’ Liżbona b’mod espliċitu jsemmi s-saħħa mentali bħala qasam għall-azzjoni tal-UE
3. Madankollu, programmi preċedenti u suċċessivi 
tas-saħħa pubblika diġà koffinanzjaw proġetti fl-oqsma tal-promozz-
joni tas-saħħa mentali u l-prevenzjoni ta’ diżordnijiet mentali.
 21.  F’Settembru 2005, wara l-Konferenza Ministerjali Ewropea tal-WHO dwar 
is-Saħħa Mentali, il-Kummissjoni ppubblikat Green Paper  dwar is-saħħa 
mentali (“It-titjib tas-saħħa mentali tal-popolazzjoni. Lejn strateġija għall-Unjoni Ewropea dwar is-saħħa mentali”) li nediet konsultazzjoni 
fuq l-azzjonijiet li hemm possibbiltà li jkunu inklużi fi strateġija dwar 
is-saħħa mentali ppjanata. Madankollu, l-Istati Membri ma setgħux 
jaqblu fuq l-istrateġija u kellha titwarrab. Għal din ir-raġuni, il-pjat-
taforma ppjanata tal-UE dwar is-saħħa mentali wkoll ma rnexxilhiex 
tissawwar. Wara bosta tentattivi biex il-kwistjoni tittieħed għal livell ieħor, f’Ġunju 2008 l-Kummissjoni organizzat konferenza ta’ livell għoli 
li qablet fuq “Patt Ewropew dwar is-Saħħa Mentali u l-Benesseri”. 
 22.  Fin-nuqqas ta’ strateġija ta’ saħħa mentali biex torjenta l-azzjoni tal-
UE, u minħabba n-natura wiesgħa tal-prijoritajiet tas-saħħa men-tali ffissati fl-AWPs u n-nuqqas ta’ stampa ġenerali tal-attivitajiet  
eżistenti, tlieta mill-erba’ proġetti fil-kampjun fil-qasam tas-saħħa  mentali kkoinċidew b’mod sinifikanti. Żewġ proġetti ffinanzjati taħt sejħiet għal proposti konsekuttivi wettqu attivitajiet identiċi, b’fok 
fuq l-iżvilupp tal-politika u l-ġbir tad- data . Kien hemm ukoll dupli-
kazzjoni parzjali tax-xogħol ma’ atturi oħrajn. Bosta databases  ta’  
programmi dwar is-saħħa mentali nħolqu fl-istess waqt (eż. l-Aġenzija 
tal-UE għas-Saħħa u s-Sigurtà fuq il-Post tax-Xogħol f’Bilbao għandha 
database  fuq l-istress), iżda mhumiex marbutin sew flimkien.
 23.  Proġett ieħor, iffinanzjat biex isostni lill-Kummissjoni fl-iżvilupp tal-
istrateġija dwar is-saħħa mentali, qatt ma seħħ. Il-proġett imbagħad 
kien orjentat mill-ġdid u mogħti l-kompitu tal-koordinazzjoni tal-
proġetti tas-saħħa mentali l-oħra u l-għajnuna fit-tixrid tal-prodotti 
tagħhom – f’dan l-irwol huwa jaħbat ma’ proġett ieħor iffinanzjat  mill-RTD.3 L-Artikolu 152 tat-Trattat 
tal-KE: “ L-azzjoni tal-Komunità, li 
għandha tikkumplimenta l-politika 
nazzjonali, għandha tkun diretta 
lejn it-titjib tas-saħħa pubblika, lejn 
il-prevenzjoni tal-mard u l-infirmità tal-bniedem, u li jevitaw il-fonti 
ta’ periklu għas-saħħa umana. ” 
l-Artikolu 168 tat-Trattat ta’ 
Liżbona: “ L-azzjoni tal-Komunità, li 
għandha tikkumplimenta l-politika 
nazzjonali, għandha tkun diretta 
lejn it-titjib tas-saħħa pubblika, lejn il-prevenzjoni tal-mard u l-infirmità 
tal-bniedem, u li tevita l-fonti ta’ 
periklu għas-saħħa fiżika u mentali. ”
Ir-Rapport Speċjali Nru 2/2009 — Il-Programm tas-Saħħa Pubblika tal-Unjoni Ewropea (2003–2007): mod effettiv biex itejjeb is-sa ħħa?51
ANNESS III
IL-PHP (L-ISTRAT TA’ “DETERMINANTI TAS-SAĦĦA”) – APPLIKAZZJONI 
TAL-KRITERJI SMART FL-OBJETTIVI TAL-PROĠETT IDDIKJARATI FIL-FTEHIMIET TA’ GĦOTJA TAS-36 PROĠETT IVVERIFIKAT
Kriterji SMART4Analiżi tal-objettivi ta’ proġett
Speċifi  ċi (Jispeċifi  kaw il-grupp 
destinatarju u l-fatturi li jridu jinbidlu?)Ftit ftehimiet ta’ għotja speċifi  kaw biċ-ċar il-grupp destinatarju f’termini 
ta’ destinatarji diretti u indiretti u l-bidliet li l-proġett kellu l-għan li jġib. Ta’ sikwit, fi  lwaqt li l-objettivi ma semmewx il-grupp destinatarju, dan seta’ 
jkun dedott mill-attivitajiet tal-proġett (grupp destinatarju impliċitu).
Miżurabbli (Huma miktuba b’format 
li jista’ jitkejjel, eż. id-daqs tal-eff  etti, 
in-numri li għandhom jintlaħqu?)L-ebda wieħed mill-proġetti ma ta objettivi li jistgħu jitkejlu. Fejn l-indikaturi 
tal-prestazzjoni kienu defi  niti f’termini kwantitattivi, huma kellhom x’jaqsmu 
ma’ prodotti li għandhom jiġu prodotti, mhux l-objettivi (b’mod tipiku, huma kienu jirreferu għal “X kopji ta’ rapport li se jkun stampat”, qatt eż. “l-għadd ta’ tfal tal-iskola li jirrappurtaw li wettqu xi attività fi  żika tul l-aħħar 
7 ijiem għandu jkun miżjud għal X %”).
Jistgħu jintlaħqu (Huma possibbli 
meta wieħed jikkunsidra l-ħin, il-fl  us 
u l-personal disponibbli?)Għall-biċċa l-kbira tal-proġetti ma kienx ċar jekk l-objettivi kinux intlaħqu. 
L-indikaturi tal-prestazzjoni li jikkumplimentaw l-objettivi kienu fi  l-biċċa 
l-kbira neqsin; il-progress lejn il-kisba tagħhom normalment ma kienx issorveljat. Mill-banda l-oħra, wieħed jista’ jġib l-argument li objettivi bħall-iskambju tal-informazzjoni, iż-żieda fl  -għarfi  en, il-promozzjoni tal-
koperazzjoni huma kważi impossibbli li ma jintlaħqux.
Relevanti (Huma relevanti għall-
grupp/i destinatarju/i?)Kien barra l-ambitu tal-verifi  ka li tkun ivverifi  kata din il-mistoqsija għall-
proġetti kollha sal-grupp destinatarju aħħari. Madankollu, id-destinatarji diretti bħal NGOs u professjonisti tas-saħħa ta’ spiss kienu involuti bħala soċji fi  l-proġett. Fl-istħarriġ dwar is-soċji fi  l-proġetti, 88 % ta’ dawk li wieġbu 
qalu li l-objettivi tal-proġett kienu relevanti għall-pajjiż jew għar-reġjun tagħhom u 86 % qalu li kienu relevanti għall-organizzazzjoni tagħhom.
Dipendenti fuq il-ħin (Jiddikjaraw 
l-iskeda ta’ ħin li fi  ha l-objettivi jridu 
jintlaħqu?)L-iskali ta’ ħin kważi qatt ma kienu applikati għall-objettivi, iżda għall-
prodotti biss (eż. rapport kellu jkun prodott sax-xahar X).
4 Mistoqsijiet awżiljarji fi  l-brekits huma meħuda minn The European Quality Instrument for Health Promotion (EQUIHP) , Kok, H., Bollars, 
C., Molleman, G. u Van den Broucke, S., 2005.
IR-RISPOSTI 
TAL-KUMMISSJONI
Ir-Rapport Speċjali Nru 2/2009 — Il-Programm tas-Saħħa Pubblika tal-Unjoni Ewropea (2003–2007): mod effettiv biex itejjeb is-sa ħħa?52
IR-RISPOSTI 
TAL-KUMMISSJONI
TAQSIRA EŻEKUTTIVA
IV.
Fir-rigward ta’ dak li sabet u kkonkludiet  
il-Qorti, 
a) 
Skont l-Artikolu 152 tat-Trattat, l-azzjonijiet kollha tal-Kummissjoni fil-qasam tas-saħħa pubblika huma mmirati biex jikkumplimen-taw il-miżuri li ttieħdu mill-Istati Membri  biex jipproteġu u jtejbu s-saħħa. Il-Prog-ramm dwar is-Saħħa Pubblika (PHP) 2003-2007 huwa wieħed biss mill-istrumenti użati f’dan il-kuntest.
Il-Kummissjoni taqbel li baġit akbar iservi  
biex il-kisbiet ikunu akbar, imma l-impli-
mentazzjoni tal-PHP 2003-2007 tirrifletti  
l-mezzi baġetarji li ngħataw mill-Parlament 
Ewropew u l-Kunsill kif ukoll il-prijoritajiet 
u l-għanijiet li ż-żewġ istituzzjonijiet appro-vaw għalih.
Il-loġika wara l-PHP 2003-2007 hija msejsa 
fuq l-Istrateġija dwar is-Saħħa adottata fis-
sena 2000 mill-Kummissjoni (COM(2000)285 finali), u tikkunsidra l-prinċipju tas-sussid-
jarjetà speċifikat fit-Trattat. Prijoritajiet  speċifici huma stabbiliti fl-anness mad-deċiżjoni tal-programm. Primarjament  il-programm jimmira li jilħaq l-indikaturi  intermedji, bħall-identifikazzjoni u t-tixrid 
tal-”prattika tajba”, in-netwerking tal-kompetenza tal-UE dwar is-saħħa pubblika 
u l-organizzar dettaljat tar-realtajiet Ewro-
pej dwar is-saħħa pubblika biex jiġu mħejjija 
approċċi komuni.
Il-prijoritajiet tal-PHP hekk kif stabbiliti  
fid-Deċiżjoni 1786/2002/KE tal-Parlament  
Ewropew u tal-Kunsill li adottat programm 
ta’ azzjoni Komunitarja fil-qasam tas-saħħa 
pubblika mill-2003 sal-2008 kienu ddefiniti 
skont ir-rekwiżiti tal-Artikolu 152 tat-Trattat 
u skont l-Istrateġija dwar is-Saħħa approvata fis-sena 2000.
Il-Kummissjoni taċċetta li jeħtieġ progress 
ulterjuri biex fl-AWP jiġu speċifikati numru 
ta’ tali oqsma prijoritarji u oqsma ta’ azzjoni potenzjali li huma proporzjonati mal-approp-
rijazzjonijiet baġitarji disponibbli.
IR-RISPOSTI
TAL-KUMMISSJONI
Ir-Rapport Speċjali Nru 2/2009 — Il-Programm tas-Saħħa Pubblika tal-Unjoni Ewropea (2003–2007): mod effettiv biex itejjeb is-sa ħħa?53
b) 
Ġew magħżula proġetti awditjati fil-fażi  tal-bidu tal-PHP (2003-2007). Is-sitwazzjoni 
nbidlet b’mod sinifikanti fl-aħħar sen-
tejn tal-programm verifikat, u din il-bidla  nżammet taħt il-PHP kurrenti (2008-2013).  Mill-2006, il-“gwida għall-applikanti” użata 
għas-sejħiet għall-proposti tiġbor fiha  
struzzjonijiet dettaljati dwar l-użu tal-aħħar prinċipji aċċettati b’mod ġenerali  
għall-ġestjoni tal-proġetti. Il-proċess ta’  
negozjati jiżgura li dawn ikunu attwalment 
iffissati bħala tali fil-ftehim dwar l-għajnuna 
finanzjarja, u l-PHEA, illum l-EAHC, tiżgura l-applikazzjoni tagħhom matul iż-żmien  kollu li jieħu l-proġett. Mill-2007 l-aġenzija eżekuttiva twettaq eżerċizzju annwali ta’  
organizzazzjoni ddettaljata.
c) 
Il-Kummissjoni tilqa’ b’sodisfazzjoni is-sejba tal-awditjar li l-partijiet interessati kkonfer-
maw il-“valur miżjud Ewropew” (EAV) u l-uti-
lità tal-PHP. Għandu jiġi nnutat li l-eżistenza 
tal-EAV kienet kriterju sabiex tingħata  
l-għotja sa mill-bidu tal-PHP (2003-2007).
V. 
Fil-kuntest tal-UE, il-proposti leġiżlattivi tal-
Kummissjoni jkunu ġeneralment akkumpan-jati minn “valutazzjoni tal-impatt ex-ante”  li tanalizza l-impatt ekonomiku, soċjali  
u ambjentali tal-għażliet possibbli ta’ linji  ta’ politika. Dan huwa fejn il-Kummissjoni fi 
ħsiebha tistabbilixxi l-loġika tal-programm 
ta’ kwalunkwe programm suċċessiv putattiv 
tal-PHP preżenti (2008-2013).
Il-valutazzjoni interim tal-PHP (2003-2007) 
imwettqa fl-2007 identifikat ċertu numru  ta’ oqsma fejn jista’ jsir titjib. Bosta minn  dawn il-miżuri ġew implimentati, jew qed  jiġu implimentati, fil-ġestjoni tal-Programm dwar is-Saħħa Pubblika (2008-2013), inkluż l-eżerċizzju rrakkomandat tal-organiz-zazzjoni ddettaljata.Mill-2006, u b’mod partikolari għall-
PHP preżenti (2008-2013) il-gwida għall-
applikanti” użata għas-sejħiet għall-proposti 
tinkludi struzzjonijiet dettaljati għall-applikanti biex jużaw il-prinċipji aċċettati  b’mod ġenerali l-aktar reċenti għall-ġestjoni 
tal-proġetti għall-iżvilupp tal-applikazzjoni 
tagħhom. Il-proċess ta’ negozjati jiżgura li dawn ikunu attwalment iffisati bħala tali fil-
ftehim dwar l-għajnuna finanzjarja, u l-PHEA, 
illum l-EAHC, tiżgura l-applikazzjoni tagħhom 
matul iż-żmien kollu li jieħu l-proġett.
VI. 
Il-Kummissjoni taqbel mal-Qorti li l-finan-
zjament disponibbli limitat fil-livell tal-UE  
jeħtieġ li jkun iffukat fuq suġġetti u atti-
vitajiet strateġiċi b’valur miżjud Ewropew  
ovvju.
Il-Kummissjoni taqbel ukoll mal-opinjoni  
tal-Qorti li l-”metodu miftuħ ta’ koordi-
nazzjoni” u fora u pjattaformi oħra fil-qasam 
tas-saħħa li jiffaċilitaw il-kollaborazzjoni  
u l-iskambju tal-informazzjoni bejn l-Istati  
Membri u l-imsieħba interessati madwar  
l-Unjoni Ewropea kollha jista’ jiġi żviluppat ulterjorment.
Madankollu, il-Kummissjoni tikkunsidra li tali 
mekkaniżmi ta’ kooperazzjoni ma jistgħux  
(u m’għandhomx) jieħdu post programm  speċifiku Ewropew ta’ finanzjament fil-qasam 
tas-saħħa pubblika. Filwaqt li tali strumenti 
jiffaċilitaw il-kollaborazzjoni u l-iskambju  
ta’ informazzjoni, huma ma jipprovdux  il-finanzjament meħtieġ għall-inizjattivi  dwar is-saħħa pubblika madwar l-UE kollha (pereżempju għall-bidu u ż-żamma tan-
netwerks).
Barra minn hekk, il-PHP tipprovdi lill-Kum-
missjoni bil-mezzi meħtieġa sabiex tagħti  
bidu għall-azzjonijiet biex issostni u tirfed 
l-iżvilupp ta’ linji ta’ politika fl-oqsma ewle-nin tal-politika dwar is-saħħa permezz ta’  
sejħiet suċċessivi għal proposti.
IR-RISPOSTI 
TAL-KUMMISSJONI
Ir-Rapport Speċjali Nru 2/2009 — Il-Programm tas-Saħħa Pubblika tal-Unjoni Ewropea (2003–2007): mod effettiv biex itejjeb is-sa ħħa?54
L-AMBITU U L-APPROĊĊ 
TAL-VERIFIKA
10.
L-Artikolu 152 jistipula li l-“azzjoni Komu-
nitarja għandha tkun kumplimentari għall-politiki nazzjonali, [u] għandha tkun immirata lejn it-titjib tas-saħħa pubblika” biex b’hekk 
issir distinzjoni bejn ir-responsabbiltà tal-
Istati Membri biex jimplimentaw il-programmi tagħhom tal-promozzjoni tas-saħħa u r-res-
ponsabbiltà Komunitarja li tikkumplimenta 
l-azzjoni tagħhom.
F’dan is-sens, il-Kummissjoni tisħaq li l-PHP 
huwa primarjament immirat lejn l-intermed-
jarji: Stati Membri, imsieħba interessati  
u atturi ewlenin, ipoġġihom f’netwerk fil-
livell tal-UE u jgħin biex tiġi identifikata  
u eżaminata l-”prattika t-tajba” sabiex tirfed 
u ssostni l-iżvilupp tal-linji ta’ politika dwar 
is-saħħa pubblika.
Ara wkoll it-tweġiba għall-paragrafi 14, 21, 
40 u 60 c).
OSSERVAZZJONIJIET TAL-VERIFIKA
14.Il-loġika tal-intervent li sservi ta’ sies għall-PHP hija bbażata fuq l-Artikolu 152 tat-Trat-
tat li jistipula biċ-ċar li l-“azzjoni Komunitarja 
għandha tkun kumplimentari għall-politiki nazzjonali, [u] għandha tkun immirata lejn 
it-titjib tas-saħħa pubblika” biex b’hekk  
għamlet distinzjoni bejn ir-responsabbiltà  
tal-Istati Membri biex jimplimentaw il-prog-rammi tagħhom tal-promozzjoni tas-saħħa  u r-responsabbiltà Komunitarja li tikkumpli-menta l-azzjoni tagħhom.
Il-PHP għalhekk huwa mmirat lejn l-inter-
medjarji: Stati Membri, imsieħba interes-
sati u atturi ewlenin, ipoġġihom f’netwerk  
fil-livell tal-UE u jgħin biex tiġi identifikata 
u eżaminata l-”prattika t-tajba” sabiex tirfed u ssostni l-iżvilupp tal-linji ta’ politika dwar 
is-saħħa pubblika. F’dan il-kuntest, għandu 
jiġi nnutat ukoll li l-gwida prattika “il-valu-
tazzjoni tal-ativitajiet tal-UE” ġiet ippubbli-
kata fl-2004 u għalhekk ma setgħetx tintuża 
fl-1999-2000 meta l-PHP (2003-2007) kien  imfassal.Barra minn hekk, il-PHP (2003-2007) kif  
adottat fid-Deċiżjoni Nru 1786/2002/KE  jirrifletti l-opinjonijiet espressi mill-Parla-ment Ewropew u l-Kunsill fit-termini tal-pri-
joritajiet u l-għanijiet matul il-proċess ta’  
approvazzjoni.
Ara wkoll it-tweġiba għall-paragrafi 10, 21, 
40 u 60 c).
Il-Kummissjoni taċċetta madankollu li l-loġika 
tal-intervent tal-PHP (2003-2007) ma saritx 
b’mod espliċitu biżżejjed fid-deċiżjoni tal-
programm. Madankollu, għandu jiġi nnutat li 
dan il-programm kien imfassal fl-1999-2000 
u approvat fl-2002, jiġifieri f’periodu meta 
l-metodi preżenti tal-Kummissjoni għall-
ipprogrammar, is-sorveljar u l-valutazzjoni kienu għadhom mhux imħaddma bis-sħiħ.
15. 
Il-benefiċċji ta’ approċċ ta’ mudell loġiku  
kull ma jmur se joħorġu aktar fid-dieher  issa li l-PHP sar aktar stabbilit u li r-riżultati 
tiegħu huma aktar ċari. Kif issuġġerit fir-rap-port interim 2007 tal-valutazzjoni, seta’ jsir l-ewwel attentat fl-immudellar tal-benefiċċji potenzjali tal-PHP għaċ-ċittadini Ewropej  fil-valutazzjoni ex-post [li se tiġi mwettqa  
fl-2010] (Wija J. Oortwijn et al, Valutazzjoni  
Interim tal-Programm dwar is-Saħħa Pubblika 
2003-2008 . Rapport Finali, RAND rapport tek-
niku Ewropew, 2007, sezzjoni 2, p.100).
16. 
Fl-opinjoni tal-Kummissjoni s-saħħa pubb-lika ma tistax titqabbel direttament ma’  oqsma ta’ politika oħra tal-UE minħabba  l-ambitu limitat ta’ kompetenzi ta’ azzjoni  Komunitarja skont it-Trattat. Bl-istes mod,  l-interventi Komunitarji fis-saħħa pubblika 
ma jistgħux jitqabblu ma’ dawk tal-isti-
tuzzjonijiet ikkwotati mill-Qorti. Huwa ovvju li The California Wellness Foundation (li hija 
fondazzjoni privata) għandha mandat aktar 
speċifiku u aċċess dirett għall-benefiċjarji  
finali tal-azzjonijiet tagħha (iċ-ċittadini ta’ 
Kalifornja) u tista’ titqabbel biss ma’ korpi 
reġjonali fl-Istati Membri.
IR-RISPOSTI
TAL-KUMMISSJONI
Ir-Rapport Speċjali Nru 2/2009 — Il-Programm tas-Saħħa Pubblika tal-Unjoni Ewropea (2003–2007): mod effettiv biex itejjeb is-sa ħħa?55
17. 
Il-pjan ta’ azzjoni ddefinit fil-valutazzjoni  
interim 2007 tal-PHP (2003-2007) ikkonferma 
li l-mudelli loġiċi għandhom jiġu użati fil-valutazzjoni tal-PHP.
Ara wkoll it-tweġiba għall-paragrafu 15.
Barra minn hekk, għall-proġetti, il-formoli  
tal-applikazzjoni jirrikjedu mill-2006 li t-tif-
sila tal-proġett issegwi mudell logiku. Minn 
meta nħolqot il-PHEA, illum l-EHAC, dan kien 
imsaħħaħ u żgurat fin-negozjati u s-segwitu tal-proġetti, kif iddokumentat mil-linji gwida 
tan-negozjati tal-aġenzija.
18. Il-Kummissjoni taqbel mal-ħtieġa li jiġu 
stabbiliti indikaturi għas-sorveljar effet-
tivi tal-programmi. L-iżvilupp ta’ indikaturi 
adegwati fil-livell ta’ politika, programmi  u proġetti, flimkien mal-ġbir tad- data , huwa 
wieħed mill-għanijiet tal-fergħa tal-PHP  
dwar l-“informazzjoni dwar is-saħħa”).
Ara wkoll it-tweġiba għall-paragrafi 30  
u 31.
19. 
Il-PHP (2003-2007) kien imfassal fl-1999-2000 u approvat fl-2002, jiġifieri f’perijodu meta l-metodi preżenti tal-Kummissjoni għall-
ipprogrammar, is-sorveljar u l-valutazzjoni kienu għadhom mhux imħaddma bis-sħiħ.
Għandu jiġi nnutat ukoll li l-gwida SPP/ABM 
li għaliha saret referenza ġiet ippubblikata biss fl-2004.
Fil-livell ta’ proġetti, it-twaqqif tal-għanijiet 
SMART ġie infurzat gradwalment fl-aħħar  
sentejn tal-PHP (2003-2007) u fil-programm suċċessur preżenti tiegħu. Mill-2006, il-
“gwida għall-applikanti” użata għas-sejħiet 
għall-proposti tagħti struzzjonijiet lill-appli-
kanti il-prinċipji aċċettati b’mod ġenerali  għall-ġestjoni tal-proġetti. Il-PHEA, illum  
EAHC, tiżgura l-applikazzjoni tagħhom matul 
iż-żmien kollu li jieħu l-proġett.
Ara wkoll it-tweġiba għall-paragrafu 86.20. 
Bħala prinċipju l-Kummissjoni tikkunsi-
dra li l-loġika ta’ intervent tal-PHP ma tis-
tax faċilment issir espliċita bħal-loġika ta’  intervent għal programm ta’ promozzjoni  tas-saħħa fi ħdan Stat Membru jew pajjiż  
terz. Dan hu dovut għall-fatt li l-PHP mhux 
maħsub li jkun programm ta’ promozzjoni  tas-saħħa immirat lejn iċ-ċittadini. Din hi  
wkoll ir-raġuni għaliex l-għanijiet globali  
ta’ politika mhux lakemm jinqasmu f’miri  
speċifiċi fil-livell ta’ programmi u proġetti.
Ara wkoll it-tweġibiet għall-paragrafi 14 sa 
16.
21. 
L-attivitajiet tal-PHP joħorġu mill-Istrateġija 
dwar is-Saħħa 2000 adottata mill-Kummiss-
joni (COM(2000)285) li tistabbilixxi r-rabta mal-attivitajiet ta’ atturi oħra (bħall-Istati  
Membri). Il-PHP għalhekk huwa mmirat lejn 
intermedjarji bħal Stati Membri, imsieħba  
interessati u atturi ewlenin, ipoġġihom  
f’netwerk fil-livell tal-UE u jgħin biex tiġi  identifikata u eżeminata l-”prattika t-tajba” 
sabiex tirfed u ssostni l-iżvilupp tal-linji ta’ politika dwar is-saħħa pubblika.
Barra minn hekk, il-PHP (2003-2007) kif adot-
tat fid-Deċiżjoni Nru 1786/2002/KE jirrifletti 
l-opinjonijiet espressi mill-Parlament Ewro-pew u l-Kunsill fit-termini tal-prijoritajiet  
u l-għanijiet.
Ara wkoll it-tweġibiet għall-paragrafi 10, 14, 
40 u 60 c).
22. 
Il-Kummissjoni għamlet sforzi mill-kbar biex 
tistabbilixxi l-prijoritajiet tagħha b’mod  preċiż u ddettaljat fl-AWP.
23. 
L-intervent finanzjarju tal-Kummissjoni fis-saħħa pubblika mhux lakemm jitqabbel ma’ 
dak tal-Istati Membri minħabba li l-oqsma  
rispettivi ta’ kompetenza jvarjaw fil-forma  
u l-kopertura.
IR-RISPOSTI 
TAL-KUMMISSJONI
Ir-Rapport Speċjali Nru 2/2009 — Il-Programm tas-Saħħa Pubblika tal-Unjoni Ewropea (2003–2007): mod effettiv biex itejjeb is-sa ħħa?56
24. 
Il-Kummissjoni taqbel li baġit akbar iservi  biex il-kisbiet ikunu akbar, imma l-implimen-tazzjoni tal-PHP 2003-2007 tirrifletti l-mezzi baġitarji li ngħataw mill-Parlament Ewropew u l-Kunsill u l-prijoritajiet u l-għanijiet li  ż-żewġ istituzzjonijiet approvaw għalih.
Il-PHP huwa katalist fil-ħolqien tal-kundizzjo-
nijiet għall-iżvilupp ta’ attivitajiet imtejba għall-promozzjoni tas-saħħa. Mhuwiex par-
tikolarment relevanti għal programm bħall-
PHP li tiġi kkalkulata medja għal kull ċiitadin Ewropew.
25. 
Il-Kummissjoni għamlet sforzi kontinwi  biex tiffissa prijoritajiet ta’ finanzjament  b’mod preċiż u ddettaljat fl-AWP sabiex  
tiċċara t-tip ta’ xogħol mitlub, ir-rabta ta’  
politika u r-rabta ma’ xogħol preċedenti.  
L-għażla ta’ suġġetti hija influwenzata mir-rappreżentanti tal-Istati Membri fil-Kumi-
tat tal-Programmi li jaqbel fuq il-Programm 
Annwali tax-Xogħol.
Ara wkoll it-tweġiba għall-paragrafu 78.26. 
Hi u tistabbilixxi l-AWP, taħt kull suġġett  
il-Kummissjoni tagħti dettalji speċifiċi ta’  
oqsma li jispjegaw fejn hu partikolarment  
relevanti li tittieħed azzjoni.
27. 
Il-Kummissjoni taċċetta li jeħtieġ progress ulterjuri biex fl-AWP jiġu speċifikati numru ta’ oqsma bħal dawn u oqsma ta’ azzjoni  
potenzjali li hija proporzjonata mal-approp-
rijazzjonijiet baġitarji disponibbli.28. 
F’bosta każi l-ħolqien ta’ rabtiet bejn atturi f’oqsma differenti tal-politika dwar is-saħħa pubblika u l-iżvilupp ta’ strutturi ta’ net-werks fi ħdan l-Istati Membri għandhom  ukoll ikunu meqjusa bħala l-miri prinċipali tal-biċċa l-kbira tal-proġetti ikkofinanzjati  mill-PHP. Attativitajiet bħal dawn huma  ġeneralment implimentati permezz ta’  għotjiet li jingħataw permezz tal-proċeduri “Sejħiet għall-proposti”.
L-użu tas-sejħiet għall-offerti ta’ spiss huwa 
diffiċli, b’mod partikolari f’dawk l-oqsma fejn in-numru ta’ offerenti potenzjali għal kun-tratti ta’ servizzi bħal dawn ikun limitat.
30. 
Il-PHP 2003-2007 kien imfassal fl-1999-
2000 u approvat fl-2002, f’perjodu meta  
l-metodi preżenti tal-Kummissjoni għall-
ipprogrammar, is-sorveljar u l-valutazzjoni, bħall-Ġestjoni Bażata fuq l-Attività, kienu  
għadhom mhux imħaddma bis-sħiħ.
Il-PHP kien l-ewwel programm li pprov da  
għad-definizzjoni, permezz tal-fergħa tiegħu tal-“informazzjoni dwar is-saħħa”, ta’ indi-
katuri qawwija u komuni għall-ġbir ta’ dejta 
pertinenti fl-Istati Membri kollha. Għandu  
jiġi nnutat li l-indikatur tal-Kummiss joni  
“Snin ta’ ħajja f’saħħitha” huwa l-ewwel  
u l-uniku indikatur globali dwar is-saħħa  
pubblika disponibbli fil-livell tal-UE.
31. 
Il-Kummissjoni tikkunsidra li t-twaqqif ta’  indikaturi għall-monitoraġġ effettiv tal-prog-rammi jiddependi bis-sħiħ fuq id-disponib-biltà ta’ data  pertinenti fil-livell tal-proġetti. 
L-iżvilupp ta’ indikaturi xierqa għall-metodi tal-ġbir tad- data  huwa wieħed mill-miri tal-
fergħa tal-PHP dwar “L-informazzjoni dwar is-saħħa”.
Ara wkoll it-tweġiba għall-paragrafu 18.
IR-RISPOSTI
TAL-KUMMISSJONI
Ir-Rapport Speċjali Nru 2/2009 — Il-Programm tas-Saħħa Pubblika tal-Unjoni Ewropea (2003–2007): mod effettiv biex itejjeb is-sa ħħa?57
32. 
Indikaturi AMP ġodda (bħal-”livell ta’ kuxjenza pubblika dwar imġibiet li jagħmlu ħsara lis-saħħa u riskji għas-saħħa relatati mal-istil  tal-ħajja”, “il-proporzjon taċ-ċittadini li  jiċċekkjaw il-pressjoni tad-demm kull sena”, “il-proporzjon tal-popolazzjoni li hija konxja mir-riskji għas-saħħa tad-duħħan tat-tabakk għal min ma jpejjipx”, “il-proporzjon tal-popolazzjoni li taf li dieta bilanċjata tfisser li wieħed jiekol varjetà ta’ ikel differenti”)  kienu żviluppati waqt it-tħejjija tad-Dikja-razzjoni ta’ Attività 2009 fil-qafas tal-Abbozz Preliminari tal-Baġit 2009, kienu rikonoxxuti mill-Kumitat tal-Baġit tal-Kunsill bħala titjib notevoli (Dokument tal-Kunsill 13895/08  FIN362 datat 7 ta’ Ottubru 2008 – paġna 23 “Rapport ta’ valutazzjoni COMBUD tad-Dikja-razzjonijiet tal-Attività tal-APB 2009 – note d’introduction”).
Barra minn hekk, il-Kummissjoni stabbiliet  
grupp ta’ ħidma għal definizzjoni ulterjuri  
ta’ indikaturi li għandhom jintużaw fil-qafas 
tal-APS u l-AMP bil-għan li jissistematiz-
zaw il-ġbir tad- data  pertinenti relatata fuq 
bażi aktar regolari għall-eżerċizzji tal-APS  u l-AMP mis-sena 2010.
33. 
Matul il-perjodu vverifikat mill-Qorti, il-
Kummissjoni kienet ipprovdiet kummenti  
formali ta’ segwitu lill-parteċipanti każ  
b’każ fl-istad ju interim u finali tar-rappurtar, kemm fuq kunsiderazzjonijiet operazzjonali 
kif ukoll dawk finanzjarji.
Mill-ħolqien tal-PHEA, illum EAHC, is-sor-
veljar tal-proġetti tjieb ulterjorment.
Ara wkoll it-tweġbiet għall-paragrafi 51, 53, 
u 70 sa 73.36. 
Il-proġetti vverifikati mill-Qorti ġew  magħżula fil-fażi tal-bidu tal-PHP (2003-2007). Il-Kummissjoni tinnota li l-applikanti ħadu ż-żmien biex jidraw ir-rekwiżiti biex  jispeċifikaw il-miri, l-attvitajiet u l-azzjoni-jiet f’aktar dettall. Fl-opinjoni tal-Kummiss-joni, is-sitwazzjoni madankollu, qiegħda  titjieb kontinwament.
Il-“gwida għall-applikanti” użata għas-
sejħiet għall-proposti mill-2006 tinkludi  
struzzjonijiet għall-applikanti biex jużaw  il-prinċipji aċċettati b’mod ġenerali l-aktar reċenti għall-ġestjoni tal-proġetti (li jinkludu d-definizzjoni tal-miri) għall-iżvilupp tal-applikazzjoni tagħhom. Il-proċess ta’ negoz-jati jiżgura li dawn ikunu attwalment iffisati 
bħala tali fil-ftehim dwar l-għajnuna finanz-
jarja, u l-uffiċjali tal-proġett tal-PHEA, illum 
l-EAHC, jiżguraw l-applikazzjoni tagħhom  
matul iż-żmien kollu li jieħu l-proġett.
38. 
Ara wkoll it-tweġibiet għall-paragrafi 19  
u 86.
40. 
Il-PHP għalhekk huwa mmirat lejn l-intermed-
jarji: l-Istati Membri, l-imsieħba interessati 
u l-atturi ewlenin, u biex jingħaqdu f’netwerk 
fil-livell tal-UE. Jgħin ukoll biex tiġi identifi-
kata u eżaminata l-”prattika t-tajba” sabiex 
tirfed u ssostni l-iżvilupp tal-linji ta’ politika dwar is-saħħa pubblika.
Ara wkoll it-tweġibiet għall-paragrafi 10, 14, 
21 36 u 60 c).
41. 
Dan japplika biss għall-proġetti tal-2003,  l-2004 u l-2005 u minn dak iż-żmien qed jiġi 
kkoreġut permezz tal-ħruġ ta’ gwida aktar  diretta għall-applikanti sa mill-2006.
Ara wkoll it-tweġiba għall-paragrafu 36. 
IR-RISPOSTI 
TAL-KUMMISSJONI
Ir-Rapport Speċjali Nru 2/2009 — Il-Programm tas-Saħħa Pubblika tal-Unjoni Ewropea (2003–2007): mod effettiv biex itejjeb is-sa ħħa?58
42. 
Għall-għażla tal-proġetti, ir-relevanza għal-linji ta’ politika tal-UE hija kriterju ewlieni għall-finanzjament. Il-proġetti jħallu  impatt fuq iċ-ċikli ta’ politika f’diversi modi pereżempju billi:
ir-riżultati jintbagħtu lill-korpi tekniċi tal- —
Istati Membri u l-imsieħba interessati;
ssir promozzjoni ta’ netwerks sostenibbli  —
tal-kompetenzi;
jiġi pprovdut sfond għar-rakkoman- —
dazzjoni tal-prattika t-tajba.
L-impatt fuq l-istil tal-ħajja tan-nies jinkiseb 
indirettament.
45. 
Iċ-ċiklu tal-RDI mhuwiex applikabbli bis-sħiħ 
minħabba li l-proġetti setgħu jiġu mmirati 
biss lejn il-livell intermedjarju. L-azzjoni  
għalhekk kienet limitata għar-riċerka segwita minn żvilupp u f’xi każi proġetti pilota imma 
l-Kummissjoni mhijiex f’pożizzjoni biex tilħaq 
l-istadju ta’ implimentazzjoni kompleta.
Il-Kummissjoni tista‘ ssemmi bosta eżempji 
ta’ adozzjoni b’suċċess ta’ riżultati ta’  
proġetti ffinanzjati taħt il-PHP (2003-2007), 
bħal dawn li ġejjin:
Ix-xogħol fuq l-impatt tar-reklamar fuq  —
iż-żgħar ( Tfal, obeżità u mard kroniku  
assoċjat li jista’ jkun evitat ) għadda  
għand ir- Round Table  tal-Kummissjoni  
dwar l-Awtoregolazzjoni fir-Reklamar  (mill-2005) li pproduċiet kodiċi ta’ kon-dotta għall-Awtoregolazzjoni fis-Settur 
tar-Reklamar tal-UE. Ikkontribwiet ukoll 
għall-kunċett ta’ Pjattaforma tal-UE dwar 
id-Dieta, l-Attività Fiżika u s-Saħħa fejn in-Netwerk Ewropew dwar il-Qalb għadu 
Membru attiv.Ix-Shape-up ikkontribwiet għall-iżvilupp  —
ta’ eżempji innovattivi ta’ prattiki tajba għall-promozzjoni tal-imġiba li tagħmel tajjeb għas-saħħa f’ambjenti bħal dawk ta’ skola u ta’ approċċi ta’ Sħubija bejn il-Gvern u l-Privat li huma promossi  fl-Istrateġija għall-Ewropa dwar kwistjo-nijiet tas-saħħa relatati man-Nutrizzjoni, il-Ħxuna u l-Obeżità adottata mill-Kum-missjoni fl-2007. Il-mexxejja tax-Shape-up fil-preżent huma parti minn grupp ta’ atturi miġjuba flimkien mill-Kummissjoni għall-promozzjoni ta’ eżempji ta’ prattika tajba u ta’ approċċi komunitarji bbażati fuq Sħubijiet bejn il-Gvern u l-Privat.Il-prattika tajba u r-rakkomandazzjonijiet  —
ta’ politika dwar l-edukazzjoni sesswali 
u s-saħħa fejn jidħol is-sess żviluppati  
mill-proġett SAFE kienu ppreżentati  
lill-Grupp ta’ Esperti dwar l-HIV/AIDS  
u lill-Forum tas-Soċjetà Ċivili. Elementi ewlenin tal-konklużjonijiet tagħhom  
ġew inklużi fid-dokument ta’ diskussjoni 
żviluppat mir- round table  dwar is-saħħa 
fejn jidħol is-sess dwar azzjoni futura  potenzjali tal-UE f’dan il-qasam u dikussi 
f’workshop  f’Mejju tal-2008. 
Dwar id-droga fil-ħabsijiet, l-ENDIPP   —
ipprovdiet informazzjoni bażika biex  
isir aktar xogħol ibbażat fuqha li min-
naħa tiegħu wassal għat-tħejjija tar-
rapporti tal-pajjiżi dwar il-Prevenzjoni, 
it-Trattament u s-Servizzi tat-Tnaqqis  tad-Dannu fil-Ħabs, dwar is-Servizzi tal-
Integrazzjoni mill-ġdid mal-Ħelsien mill-Ħabs u Metodu għas-Sorveljanza/Analiżi tal-użu tad-Droga fost il-Priġunieri,  
u kienu utili għal xogħol preparatorju  
li wassal għal proposta ta’ rakkoman-
dazzjoni tal-Kunsill.Is-SUPPORT ġie orjentat mill-ġdid   —
sabiex ikun hemm aktar trasparenza  u sinerġiji bejn proġetti ta’ saħħa mentali u għajnuna fl-użu u d-disseminazzjoni  tar-riżultati tagħhom. Is-SUPPORT ta  s-sehem tiegħu fit-tħejjija għall-Patt  
Ewropew għas-Saħħa Mentali u l-Benes-seri, fil-konferenza ta’ livell għoli ta’  
Ġunju tal-2008 u l- workshops  relatati li 
kienu organizzati.
IR-RISPOSTI
TAL-KUMMISSJONI
Ir-Rapport Speċjali Nru 2/2009 — Il-Programm tas-Saħħa Pubblika tal-Unjoni Ewropea (2003–2007): mod effettiv biex itejjeb is-sa ħħa?59
Eurocare – Closing the gap ikkontrib- —
wiet għall-ħolqien ta’ kundizzjonijiet  ugwali għal diskussjonijiet dwar il-poli-tika dwar l-alkoħol mal-imsieħba inte-ressati, u ppermettiet lil kontributuri li mhumiex fl-industrija biex jiżviluppaw  pożizzjonijiet komuni u jużawhom  f’diskussjonijiet li jinvolvu l-operaturi  ekonomiċi organizzati mill-Kummissjoni. Il-proġett ippermetta l-komunità tas-saħħa pubblika tipprovdi kontribut strut-turat u koordinat sostanzjali fl-Istrateġija Komunitarja dwar l-alkoħol, li kienet  adottata f’Ottubru 2006, u l-implimen-tazzjoni tagħha.
Sehem fil- — green paper  tal-Kummissjoni  
“Lejn Ewropa ħielsa mid-duħħan tat-
tabakk” (Permezz ta’ bosta proġetti ffi-
nanzjati mid-DG SANCO li għalihom  
hemm referenza fil- green paper ); sehem 
fil-Konvenzjoni Qafas dwar il-Kontroll tat-Tabakk (FCTC) permezz ta’ dokument ta’ 
pożizzjoni tal-Alleanza dwar il-Konven-
zjoni Qafas (netwerk internazzjonali ta’ 
aktar minn 200 organizzazzjoni nongo-vernattiva) mfassla taħt l-ENSP – Netwerk 
Ewropea għall-Prevenzjoni tat-Tipjip.
Il-ħolqien tal-ECDC fi Stokkolma ngħata spinta 
’l quddiem u l-prijoritajiet tiegħu ta’ ħidma 
ġew żviluppati fuq il-bażi ta’ proġetti dwar 
is-sorveljanza ta’ mard li jittieħed appoġġjat 
taħt il-linja “theddidiet għas-saħħa”.
B’mod aktar ġenerali, l-indikatur Snin ta’ Ħajja 
f’Saħħitha fl-istrateġija ta’ Liżbona li huwa referenza importanti għal intervent fil-”fatturi determinanti għas-saħħa” ġie żviluppat fuq il-bażi ta’ proġetti dwar l-indikaturi għas-saħħa taħt il-fergħa tal-informazzjoni dwar is-saħħa, u għadu jiġi kkalkulat u qed jiġi  ulterjorment żviluppat fuq il-bażi ta’ proġetti bħal dawn, l-istess bħal indikaturi oħra ewle-nin dwar is-saħħa fil-livell Komunitarju fil-lista tal-Indikaturi tal-Komunità Ewropea dwar is-saħħa (ECHI). Ir-relevanza ta’ dawn fil-livell 
nazzjonali hija ċara, bl-indikatur Snin ta’ Ħajja 
f’Saħħitha jiġi adottat bħala l-punt ta’ refe-
renza ewlieni għall-istrateġija nazzjonali dwar 
is-saħħa fl-Estonja, pereżempju; u l-Olanda li użaw il-lista aktar dettaljata tal-ECHI biex 
jagħmlu punti ta’ referenza għall-politiki  
nazzjonali tagħhom f’pubblikazzjoni speċifika 
“Dare to Compare” (Qabbel!).46. Ġeneralment is-sorsi nazzjonali tal-finanzja-
ment huma disponibbli biss għall-elementi nazzjonali tal-attvitajiet tan-netwerks mad-war l-Istati Membri. Dan jispjega l-ħtieġa ta’ PHP Ewropew biex jiffinanzja attivitajiet bħal dawn li b’mod ċar huma fl-interess ġenerali tal-UE.
Ara wkoll it-tweġibiet għall-paragrafi 56  
u 64.
Taħt l-ewwel PHP (2003-2007) l-mekkaniżmi 
ta’ finanzjament ma ġewx adattati biex  jipprovdu appoġġ finanzjarju fit-tul. Taħt  il-PHP preżenti (2008-2013) hemm għad-dispożizzjoni għodod u mekkaniżmi finan-zjarji oħra u aktar xierqa; li huma l-aktar  għotjiet operazzjonali u finanzjament għal 
azzjonijiet konġunti.
48. 
Ara t-tweġiba għall-paragrafu 46
51. 
Il-Kummissjoni tikkonsidra li s-sorveljanza  tagħha ta’ proġetti li nbdew tjiebet b’mod 
notevoli matul il-perjodu kopert mill-veri-
fika. Madankollu, l-informazzjoni dwar  
proġetti preċedenti ffinanzjati minn dejjem 
kienet disponibbli. B’mod partikolari, il-lista 
ta’ proġetti preċedenti ffinanzjati b’rabtiet 
mar-rapporti tagħhom saru pubbliċi jew fuq 
is-siti taid-DG SANCO jew tal-PHEA, illum  EAHC. Mill-2008, tali informazzjoni ta’ sor-
veljanza hija inkluża wkoll f’bażi kompren-siva tad-dejta.
Din l-għodda se ssaħħaħ aktar is-sorveljanza 
tal-Kummissjoni tal-portafoll tal-proġetti  
tagħha.
Ara wkoll it-tweġbiet għall-paragrafi 33, 52, 
u 70 sa 73.
IR-RISPOSTI 
TAL-KUMMISSJONI
Ir-Rapport Speċjali Nru 2/2009 — Il-Programm tas-Saħħa Pubblika tal-Unjoni Ewropea (2003–2007): mod effettiv biex itejjeb is-sa ħħa?60
52. 
Fir-rigward tal-kumplimentarjetà bejn  il-proġetti, il-Kummissjoni talbet lill-pro-ponenti tal-proġetti biex ipoġġu l-proġett  tagħhom fil-kuntest ta’ proġetti eżistenti  u jibnu fuq ir-riżultati diġà miksuba. Dan  ukoll kien speċifikat bħala wieħed mill-kri-terji li abbażi tiegħu tintrebaħ l-għotja.
F’ċerti każi, il-Kummissjoni talbet lill-pro-
ponenti biex jikkooperaw ma’ proġetti oħra 
u biex jagħmlu disponibbli pubblikament id-
dokumentazzjoni dwar xogħol preċedenti li ġie ffinanzjat.
Barra minn hekk, bħala proċedura ġenerali, 
listi ta’ proġetti magħżula għall-finanzjament jintbagħtu lill-proċedura ta’ konsultazzjoni interdipartimentali madwar il-Kummissjoni 
kollha.
Ara wkoll it-tweġiba għall-paragrafu 51.53 
a) 
Għandu jiġi nnutat li l-ambitu tal-azzjonijiet meta jiġu kkunsidrati l-”fatturi determinanti 
għas-saħħa” huwa kbir. Il-PHP huwa mmirat 
li jkun il-pijunier f’approċċi differenti filwaqt 
li jevita li jirfes fuq xogħol ħaddieħor. Il-
Kummissjoni tikkonsidra li l-fatt li l-proġetti 
kienu diversi u koprew aspetti differenti  
tal-qasam tad-”drogi” jew tan-”nutrizzjoni  
u l-attività fiżika” juri li rnexxew l-isforzi biex ma jkunx hemm irfis fuq xogħol ħaddieħor.
Proġetti bħal “Shape-Up” jew “EPODE” ffi-
nanzjati taħt il-PHP taw sehemhom fil- White  
Paper  tal-2007 dwar kwistjonijiet ta’ saħħa 
relatati man-nutrizzjoni, il-ħxuna u l-obeżità. 
L-istrateġija tal-UE dwar id-drogi tappella  għal approċċ multidixxiplinarju (Strateġija 
tal-UE dwar id-Drogi 2005-2012 dokument  tal-Kunsill 15074/04 iddatat it-22 ta’ Novem-bru 2004).
53
b) Il-proġetti kollha li għaddew mill-verifika  
ssodisfaw il-kriterji kollha tal-PHP għall-
għażla u l-għotja. Filwaqt li proġetti dif-
ferenti setgħu ttrattaw kwistjonijiet simili, dan għamluh minn perspettivi differenti  
u b’metodoloġiji differenti.Fil-qasam tat-tnaqqis tad-danni kkawżati mill-alkoħol, kien hemm biss numru limitat ta’ orga-nizzazzjonijiet li joperaw fuq il-livell Ewropew, 
u/jew li kellhom il-kapaċità li jmexxu proġetti b’dimensjoni Ewropea. Ta’ min jinnota li r-rap-porti differenti tal-pajjiżi dwar is-sitwazzjoni fir-rigward tal-politika dwar l-alokoħol fl-Istati Membri tal-UE fuq naħa, u r-rapport l-“Alkoħol fl-Ewropa” fuq in-naħa l-oħra, servew għal sko-pijiet differenti, u huma differenti fil-kontenut (ara l-Anness II, punt 6.).
53 c) Il-Kummissjoni tikkonsidra li ż-żewġ net-werks dwar it-tabakk biċ-ċar indirizzaw  gruppi differenti.
Fil-qasam tas-“Saħħa sesswali u riprodut-
tiva” il-Kummissjoni għandha politika dde-
dikata dwar l-HIV/AIDS, li tinkludi pjan ta’  azzjoni li huwa parzjalment implimentat  
permezz ta’ finanzjament mill-PHP. Tali  
finanzjament isarraf f’titjib fil-prevenzjoni  
tat-trażmissjoni tal-HIV madwar l-Ewropa  (ara Anness II, punt 15).
Il-korpi konsultattivi li għalihom irreferiet  
il-Qorti għandhom rwol importanti fil-koor-
dinazzjoni tal-politika tal-UE dwar l-HIV/
AIDS, imma m’għandhom l-ebda kapaċità ta’ 
finanzjament (ara Anness II, punt 16).
Fil-fehma tal-Kummissjoni huwa impor-
tanti li wieħed jappoġġja u jsaħħaħ l-NGOs u n-netwerks speċjalizzati li jieħdu azzjoni fuq il-post jew fil-livelli politiċi, u jingħata 
appoġġ lil PLWHA jew issir ħidma favur il-
prevenzjoni ta’ infezzjonijiet ġodda tal-HIV. 
L-NGOs jew in-netwerks għandhom jilħqu  lill-kontrapartijiet tagħhom – jekk humiex  
pazjenti, nies li huma parti minn gruppi ta’ riskju, awtoritajiet nazzjonali jew lokali, jew politiċi. Speċjalizzazzjoni, jew kif isejħilha  r-rapport’ “niċċa”, għaldaqstant hija vantaġġ għal NGO li taħdem fil-qasam tal-HIV/
AIDS. Jekk wieħed jikkunsidra pereżempju  l-ispejjeż għal trattament antiretrovirali  
matul il-ħajja fl-UE bi prezz medju ta’ EUR  
10.000 kull persuna kull sena (għall-mediċina 
biss), l-investiment f’NGO’s speċjalizzati  u professjonali li jiġu f’kuntatt ma’ persuni 
li huwa l-aktar f’riskju li jieħdu l-HIV huma 
ġustifikat u raġonevoli. (ara l-Anness II,  
punt 18.)
IR-RISPOSTI
TAL-KUMMISSJONI
Ir-Rapport Speċjali Nru 2/2009 — Il-Programm tas-Saħħa Pubblika tal-Unjoni Ewropea (2003–2007): mod effettiv biex itejjeb is-sa ħħa?61
Iċ-Ċentru Ewropew għall-Prevenzjoni  
u l-Kontroll tal-Mard (ECDC) fi Stokkolma  beda jopera kompletament fir-rigward tal-epidemoloġija tal-HIV/AIDS mill-2008 ’il  quddiem. (ara l-Anness II, punt 19.)
54. 
Huma biss il-programm qafas RTD u l-pro-
gramm dwar id-droga, u l-ECDC f’dak li  għandu x’jaqsam mas-sorvelajnza tal-mard 
li jittieħed, li jipprovdu finanzjament għall-
kooperazzjoni fil-livell tal-UE. F’dawn il-każi l-Kummissjoni stabbiliet mekkaniżmi biex  tiżgura koordinazzjoni u biex tevita li tirfes fuq l-operat tal-PHP.
Permezz tal-PHP, il-Kummissjoni tat bidu  
għal azzjonijiet f’diversi oqsma li appoġġjaw 
u rifdu żvilupp ta’ politika f’oqsma ewlenin 
tal-politika Ewropea dwar is-saħħa pubblika. 
Dan sar bil-kunsiderazzjoni tal-eżistenza ta’ mekkaniżi oħra ta’ kooperazzjoni.
L-ECDC inħoloq fuq il-bażi tar-riżultati tal-
proġetti tal-PHP (2003-2007). Barra minn  hekk il-Kumissjoni tiffinanzja l-proġetti tal-
PHP flimkien ma’ organizzazzjonijiet inter-
nazzjonali bħall-WHO (bħall-2007WHO02  
“Sorveljanza tan-nutrizzjoni u tal-atti-
vità fiżika”) u l-OECD (bħall-2006OECD02  
“Migrazzjoni tal-ħaddiema tas-saħħa u dik  
internazzjonali”).
Ara wkoll it-tweġiba għall-paragrafu 45.
56. 
L-eżistenza ta’ “Valur miżjud Ewropew”  
(EAV) minn dejjem kienet kriterju ewlieni  
biex jittieħdu deċiżjonijiet ta’ għotjiet għal 
proġetti tal-PHP.L-eżistenza ta’ mekkaniżmi oħra ta’ koope-
razzjoni (bħall-“metodu miftuħ ta’ koordi-nazzjoni”) biex jiffaċilitaw kollaborazzjoni  u skambju tal-informazzjoni fost l-imsieħba interessati madwar l-Ewropa kollha, ma  teskludix azzjoni mill-PHP. Il-biċċa l-kbira  ta’ dawn il-mekkaniżmi l-oħra ma jipprov-dux il-finanzjament meħtieġ biex jinbdew  u jinżammu inizjattivi fil-livell Ewropew.
Ara wkoll it-tweġibiet għall-paragrafi 46  
u 64.
57. 
Il-maġġoranza vasta tal-proġetti kienu  jikkonsistu f’netwerks, minħabba li wieħed mill-kriterji tal-għotja kien l-invovilment tal-
imsieħba minn pajjiżi Ewropej differenti.
58. 
Ara t-tweġiba għall-paragrafu 45
60. 
a) 
Ara t-tweġiba għall-paragrafu 52.
60. 
c) 
Il-PHP ġeneralment ma jiffinanzjax proġetti 
ta’ implimentazzjoni li qed jitħejjew biex jin-
firxu fuq skala kbira ( going-to-scale ). Din hija 
r-responsabbiltà tal-Istati Membri.
Ara wkoll it-tweġibiet għall-paragrafi 10, 14 
u 40.
62. 
Il-Kummissjoni tilqa’ b’mod pożittiv din il-
konferma tal-“Valur Miżjud Ewropew” (EAV) 
u l-utilità tal-PHP.
IR-RISPOSTI 
TAL-KUMMISSJONI
Ir-Rapport Speċjali Nru 2/2009 — Il-Programm tas-Saħħa Pubblika tal-Unjoni Ewropea (2003–2007): mod effettiv biex itejjeb is-sa ħħa?62
64. 
Mekkaniżmi eżistenti oħra ta’ kooperazzjoni b’mod partikolari ma’ Stati Membri ma  jistgħux jieħdu post l-azzjoni tal-PHP fl-irfid u l-appoġġ tal-iżvilupp tal-politika f’xi oqsma jew attivitajiet li għalihom appoġġ  finanzjarju reali huwa kruċjali.
Ara wkoll it-tweġibiet għall-paragrafi 46  
u 54 u 56.
65. 
L-attivitajiet li jirriżultaw mill-Grupp ta’  Ħidma tal-Kunsill għandhom jiġu ffinanzjati mill-PHP preżenti (2008-2013).
69. 
Il-Kummissjoni wkoll temmen li s-sħubijiet 
b’mod ġenerali ħadmu tajjeb.
Partikolarment hi tilqa’ b’sodisfazzjon  
il-valutazzjoni pożittiva mill-koordinaturi  tal-proġetti ta’ netwerks ta’ skala kbira biex 
iġibu flimkien l-għarfien u l-kompetenzi fil-
livelli tal-UE.
70-73. 
Matul il-perjodu vverifikat mill-Qorti, il-
Kummissjoni kienet ipprovdiet kummenti  
formali ta’ segwitu lill-parteċipanti każ  
b’każ fl-istad ju interim u finali tar-rappurtar, 
kemm fuq kunsiderazzjonijiet operazzjonali 
kif ukoll dawk finanzjarji. Fejn kien meħtieġ, 
ittieħdu azzjonijiet korrettivi fuq rapport  permezz taż-żamma ta’ ħlasijiet għal peri-
jodu sakemm tkun fornuta informazzjoni  kumplimentari.
Il-Kummissjoni tikkunsidra li mill-ħolqien  
tal-PHEA, illum EAHC, is-sorveljar tal-
proġetti tjieb ulterjorment.
Ara wkoll it-tweġibiet għal paragrafi 33 u 51 
u 52.78. 
L-Istati Membri huma infurmati uffiċjalment bil-lista’ ta’ proġetti magħżula (ara  pereżempju C(2008)6180 għas-sena 2008 ) 
wara l-evalwazzjoni tal-proposti permezz  
tar-rappreżentanti tagħhom fil-Kumitat  tal-PHP. Din il-lista hija riveduta formal-ment mill-kumitat tal-programm qabel ma  
tintbagħat lill-Parlament Ewropew biex tiġi 
skrutinata, imbagħad lill-Kummissjoni għall-approvazzjoni finali.
Ara wkoll it-tweġiba għall-paragrafu 25.
KONKLUŻJONIJIET U 
RAKKOMANDAZZJONIJIET
Tfassil tal-programm
83.
L-Artikolu 152 tat-Trattat jistipula li l-“azzjoni Komunitarja għandha tkun kumplimentari  
għall-politiki nazzjonali, [u] għandha tkun  
immirata lejn it-titjib tas-saħħa pubblika”  
biex b’hekk għamlet distinzjoni bejn ir-res-ponsabbiltà tal-Istati Membri biex jimplimen-
taw il-programmi tagħhom tal-promozzjoni 
tas-saħħa u r-responsabbiltà Komunitarja li 
tikkumplimenta l-azzjoni tagħhom.
Il-PHP kien imfassal skont l-Istrateġija dwar 
is-saħħa adottata fl-2000 mill-Kummissjoni 
(ara KOM(2000) 285) u bil-kunsiderazzjoni  tal-ambitu limitat ta’ kompetenzi tal-azzjoni 
Komunitarja skont it-Trattat.
Il-PHP għalhekk huwa mmirat lejn l-intermed-
jarji: l-Istati Membri, l-imsieħba interessati 
u l-atturi ewlenin, u biex jingħaqdu f’netwerk 
fil-livell tal-UE. Jgħin ukoll biex tiġi identifi-kata u eżaminata l-”prattika t-tajba” sabiex 
tirfed u ssostni l-iżvilupp tal-linji ta’ politika dwar is-saħħa pubblika.
IR-RISPOSTI
TAL-KUMMISSJONI
Ir-Rapport Speċjali Nru 2/2009 — Il-Programm tas-Saħħa Pubblika tal-Unjoni Ewropea (2003–2007): mod effettiv biex itejjeb is-sa ħħa?63
Il-Kummissjoni taċċetta madankollu li l-loġika 
tal-intervent tal-PHP (2003-2007) ma saritx b’mod espliċitu biżżejjed fid-deċiżjoni tal-programm. Madankollu, għandu jiġi nnutat li dan il-programm kien imfassal fl-1999-2000 u approvat fl-2002, jiġifieri f’perijodu meta l-metodi preżenti tal-Kummissjoni għall-ipprogrammar, is-sorveljar u l-valutazzjoni kienu għadhom mhux imħaddma bis-sħiħ.
Il-benefiċċji ta’ approċċ ta’ mudell loġiku  
kull ma jmur se joħorġu aktar fid-dieher  issa li l-PHP sar aktar stabbilit u li r-riżultati tiegħu huma aktar ċari. Kif issuġġerit fir-rap-port interim 2007 tal-valutazzjoni, jista’ jsir l-ewwel attentat fl-immudellar tal-benefiċċji potenzjali tal-PHP għaċ-ċittadini Ewropej.
Ara tweġibiet għall-paragrafi 10, 14, 15, 19, 
21, 40 u 60c).
L-iżvilupp ta’ indikaturi xierqa għall-metodi 
tal-ġbir tad- data  huwa wieħed mill-miri  
tal-fergħa tal-PHP dwar “L-informazzjoni  
dwar is-saħħa”. Il-Kummissjoni tikkunsidra  li t-twaqqif ta’ indikaturi għall-monitoraġġ 
effettiv tal-programmi jiddependi bis-sħiħ  
fuq id-disponibbiltà ta’ data  pertinenti fil-
livell tal-proġetti.
Indikaturi ġodda kienu żviluppati fil-qafas  
tal-Abbozz Preliminari tal-Baġit 2009. Barra 
minn hekk, il-Kummissjoni waqqfet grupp ta’ ħidma għad-definizzjoni ulterjuri ta’ indika-
turi li se jintużaw fil-qafas tal-APS u l-AMP għas-sena 2010.
Ara t-tweġibiet għall-paragrafi 31 u 32.84. 
Il-Kummissjoni għamlet sforzi mill-kbar biex 
tistabbilixxi l-prijoritajiet tagħha b’mod  preċiż u ddettaljat fl-AWP. Il-Kummissjoni  taċċetta li jeħtieġ progress ulterjuri biex  fl-AWP jiġu speċifikati numru ta’ oqsma  bħal dawn u oqsma ta’ azzjoni potenzjali li 
hija proporzjonata mal-approprijazzjonijiet baġitarji disponibbli.L-evalwazzjoni finali tal-PHP (2003-
2007) se tkun disponibbli fl-2010 – meta  l-maġġoranza tal-proġetti jitlestew – u se  tippermetti li jinġibdu l-konklużjonijiet  ġenerali dwar l-effettività tal-programm biex jilħaq l-għanijiet tiegħu.
Ara t-tweġibiet għall-paragrafi 22, 25 u 27.
Rakkomandazzjoni 1
Filwaqt li l-Kummissjoni għandha d-dritt tal-
inizjattiva, huwa l-Parlament u l-Kunsill li  jadottaw id-deċiżjoni tal-programm, inklużi l-miri li jridu jintlaħqu u l-approprijazzjoni-jiet baġitarji li għandhom ikunu disponibbli biex jintlaħqu dawn il-miri.
Mill-2002, il-proposti leġiżlattivi tal-
Kummiss joni jkunu ġeneralment akkumpan-
jati minn “valutazzjoni tal-impatt ex-ante”  li tanalizza l-impatt ekonomiku, soċjali  
u ambjentali tal-għażliet possibbli ta’ linji  
ta’ politika.
Dan huwa fejn il-Kummissjoni fi ħsiebha tis-
tabbilixxi l-loġika tal-programm ta’ kwalun-
kwe programm suċċessiv putattiv tal-PHP  
preżenti (2008-2013).
Ara t-tweġiba għall-paragrafu 1585. 
Għandu jiġi nnutat li l-ambitu tal-azzjonijiet meta jiġu kkunsidrati l-”fatturi determinanti għas-saħħa” huwa kbir. Il-PHP huwa mmirat li jkun il-pijunier f’approċċi differenti filwaqt li jevita li jirfes fuq xogħol ħaddieħor.
Il-proġetti kollha li għaddew mill-verifika  
ssodisfaw il-kriterji kollha tal-PHP għall-
għażla u l-għotja. Filwaqt li proġetti dif-ferenti setgħu trattaw kwistjonijiet simili,  dan għamluh minn perspettivi differenti  u b’metodoloġiji differenti, b’hekk ħarġu  riżultati aktar sinjifikattivi.
IR-RISPOSTI 
TAL-KUMMISSJONI
Ir-Rapport Speċjali Nru 2/2009 — Il-Programm tas-Saħħa Pubblika tal-Unjoni Ewropea (2003–2007): mod effettiv biex itejjeb is-sa ħħa?64
Il-Kummissjoni tikkonsidra li l-fatt li  
l-proġetti kienu diversi u koprew aspetti dif-ferenti ta’ qasam partikolari juri li rnexxew 
l-isforzi biex ma jkunx hemm irfis fuq xogħol 
ħaddieħor.
Fir-rigward tal-kumplimentarjetà bejn  
il-proġetti, il-Kummissjoni talbet lill-pro-
ponenti tal-proġetti biex ipoġġu l-proġett  tagħhom fil-kuntest ta’ proġetti eżistenti  
u jibnu fuq ir-riżultati diġà miksuba. Dan  
ukoll kien speċifikat bħala wieħed mill-kri-
terji li abbażi tiegħu tintrebaħ l-għotja.
Barra minn hekk, il-Kummissjoni tirreferi  
għall-proċedura ta’ konsultazzjoni ġenerali 
interdipartimentali tagħha li kienet appli-
kata għall-PHP.
L-iżgurar tal-komplimentarjetà se jsir aktar 
faċli bil-ħolqien ta’ bażi tad- data  kompren-
siv għall-informazzjoni mis-sorveljar tal-
proġetti.
L-eżistenza ta’ “Valur miżjud Ewropew” (EAV) 
minn dejjem kienet kriterju ewlieni biex  jittieħdu deċiżjonijiet ta’ għażliet u għotjiet 
għal proġetti tal-PHP.
Ara t-tweġbiet għall-paragrafi 46, 51, 52, 53 
u 56
86-87. 
Il-PHP 2003-2007 kien imfassal fl-1999-2000 
u approvat fl-2002, jiġifieri f’perjodu meta 
l-metodi preżenti tal-Kummissjoni għall-
ipprogrammar, is-sorveljar u l-valutazzjoni kienu għadhom mhux imħaddma bis-sħiħ.
Il-proġetti vverifikati mill-Qorti ġew  
magħżula fil-fażi tal-bidu tal-PHP (2003-
2007).Il-Kummissjoni tinnota li l-applikanti  
ħadu ż-żmien biex jidraw ir-rekwiżiti biex  jispeċifikaw il-miri, l-attvitajiet u l-azzjoni-
jiet f’aktar dettall. Fl-opinjoni tal-Kummis-
sjoni, is-sitwazzjoni madankollu, qiegħda  titjieb kontinwament. Il-“gwida għall-applikanti”użata għas-sejħiet għall-proposti 
mill-2006 tinkludi struzzjonijiet għall-
applikanti biex jużaw il-prinċipji aċċettati  b’mod ġenerali l-aktar reċenti għall-ġestjoni 
tal-proġetti (li jinkludu d-definizzjoni  
tal-miri) għall-iżvilupp tal-applikazzjoni  
tagħhom. Il-proċess ta’ negozjati jiżgura  
li dawn ikunu attwalment iffissati bħala  tali fil-ftehim dwar l-għajnuna finanzjarja,  u l-uffiċjali tal-proġett tal-PHEA, illum  l-EAHC, jiżguraw l-applikazzjoni tagħhom  
matul iż-żmien kollu li jieħu l-proġett.
Ara t-tweġibiet għall-paragrafi 19 u 36.
88. 
Il-Kummisjoni tilqa’ b’mod pożittiv din il-
konferma tal-“Valur Miżjud Ewropew” (EAV) 
u l-utilità tal-PHP. L-eżistenza ta’ “Valur  
miżjud Ewropew” (EAV) minn dejjem kienet 
kriterju ewlieni biex jittieħdu deċiżjonijiet 
ta’ għotjiet għal proġetti tal-PHP.
Il-maġġoranza vasta tal-proġetti kienu  
jikkonsistu f’netwerks, minħabba li wieħed mill-kriterji tal-għotja kien l-involviment tal-imsieħba minn pajjiżi Ewropej differenti.
Ara t-tweġibiet għall-paragrafi 56 u 57.89. 
Il-Kummissjoni taċċetta li taħt l-ewwel PHP  
(2003-2007) il-mekkaniżmi ta’ finanzjament  na ġewx adattati biex jipprovdu appoġġ  finanzjarju fit-tul. Taħt il-PHP preżenti  (2008-2013) hemm għad-dispożizzjoni  għodod u mekkaniżmi finanzjarji oħra u aktar xierqa; li huma l-aktar għotjiet operazzjonali 
u finanzjament għal azzjonijiet konġunti.  Ġeneralment is-sorsi nazzjonali tal-finanzja-
ment huma disponibbli biss għall-elementi  
nazzjonali tal-attivitajiet tan-netwerks mad-
war l-Istati Membri. Dan jispjega l-ħtieġa ta’ 
PHP Ewropew biex jiffinanzja attivitajiet bħal 
dawn li b’mod ċar huma fl-interess ġenerali 
tal-UE.
Ara t-tweġibiet għall-paragrafi 46, 56 u 64.
IR-RISPOSTI
TAL-KUMMISSJONI
Ir-Rapport Speċjali Nru 2/2009 — Il-Programm tas-Saħħa Pubblika tal-Unjoni Ewropea (2003–2007): mod effettiv biex itejjeb is-sa ħħa?65
90. 
Il-Kummissjoni wkoll temmen li s-sħubijiet 
b’mod ġenerali ħadmu tajjeb. Partikolar-ment hi tilqa’ b’sodisfazzjoni il-valutazzjoni 
pożittiva mill-koordinaturi tal-proġetti ta’  
netwerks ta’ skala kbira biex iġibu flimkien l-għarfien u l-kompetenzi fil-livelli tal-UE.
Matul il-perijodu vverifikat mill-Qorti, il-
Kummissjoni kienet ipprovdiet kummenti  formali ta’ segwitu lill-parteċipanti każ  
b’każ fl-istadju interim u finali tar-rappurtar, 
kemm fuq kunsiderazzjonijiet operazzjonali 
kif ukoll dawk finanzjarji. Mill-ħolqien tal-
PHEA, illum EAHC, is-sorveljar tal-proġetti  kompla jitjieb.
L-Istati Membri huma infurmati uffiċjalment 
bil-lista tal-proġetti magħżula wara  
l-eval wazzjoni tal-proposti permezz tar-
rappreżentanti tagħhom fil-Kumitat tal-PHP. 
Din il-lista hija approvata formalment mill-Kumitat qabel ma tintbagħat lill-Parlament 
Ewropew biex tiġi skrutinata, imbagħad lill-
Kummissjoni għall-approvazzjoni finali.
Il-Kummissjoni fi ħsiebha timplimenta  
r-rakkomandazzjoni tal-Qorti biex issaħħaħ l-attivitajiet ta’ disseminazzjoni ta’ proġetti ffinanzjati mill-PHP.
Ara t-tweġbiet għall-paragrafi 33, 51, 69, 70 
u 78
Rakkomandazzjoni 2
Tweġiba għall-ewwel 
sottorakkomandazzjoniL-evalwazzjoni interim tal-PHP (2003-2007) li saret fl-2007 identifikat ċertu numru ta’ pos-tijiet fejn jista’ jsir titjib, inkluż l-eżerċizzju 
ta’ organizzazzjoni ddettaljata rrakkomandat 
mill-Qorti tal-Awdituri għall-PHP preżenti  
(2008-2013).
Ara t-tweġiba għall-paragrafu 51Il-Kummissjoni fi ħsiebha twettaq eżerċizzju 
ta’ organizzazzjoni ddettaljata bħal dan kull sena għall-PHP preżenti (2008-2013). Dan  
se jikkumplimenta dawk li twettqu fl-2007  
u l-2008 għall-proġetti li nbdew taħt il-PHP (2003-2007).
Tweġiba għat-tieni 
sottorakkomandazzjoniIl-Kummissjoni taċċetta li jeħtieġ progress 
ulterjuri biex fl-AWP jiġu speċifikati numru 
ta’ suġġetti u oqsma ta’ azzjoni potenzjali li 
huma proporzjonati mal-approprijazzjonijiet 
baġitarji disponibbli.
Ara t-tweġiba għall-paragrafu 27Tweġiba għat-tielet 
sottorakkomandazzjoni
Mill-ħolqien tal-PHEA, illum EAHC, it-tfas-
sil u s-sorveljar tal-proġetti mibdija tjieb  ulterjorment. Il-possibbiltajiet ġodda ta’  
finanzjament għan-netwerks se jkunu użati 
konsistentement.
Ara t-tweġiba għall-paragrafi 33 u 46.Konklużjonijiet ġenerali91. 
Kummissjoni taqbel li baġit akbar kien iservi biex il-kisbiet ikunu akbar, imma l-PHP 2003-2007 jirrifletti l-mezzi baġitarji li ngħataw  mill-Parlament Ewropew u l-Kunsill u l-pri-joritajiet u l-għanijiet tagħha għal dan  il-programm.
92. 
L-impatt fuq is-saħħa taċ-ċittadini ta’ kwa-lunkwe inizjattiva tal-promozzjoni tas-saħħa jista’ jiġi vvalutat biss permezz ta’  tibdil fl-imġiba taċ-ċittadini li tista’ tiġi  vvalutata biss fuq medda twila ta’ żmien.  Il-Kummissjoni tikkunsidra li l-PHP preżenti 
u dak preċedenti taw kontrubut sinjifikanti 
għall-inkoraġġiment ta’ politika moderna  u parteċipattiva dwar is-saħħa pubblika fil-
livell tal-UE.
IR-RISPOSTI 
TAL-KUMMISSJONI
Ir-Rapport Speċjali Nru 2/2009 — Il-Programm tas-Saħħa Pubblika tal-Unjoni Ewropea (2003–2007): mod effettiv biex itejjeb is-sa ħħa?66
Rakkomandazzjoni 3
Tweġiba għall-ewwel 
sottorakkomandazzjoni
Permezz tal-PHP il-Kummissjoni setgħet  
tagħti bidu għal azzjonijiet f’bosta osqma  ewlenin tas-saħħa pubblika li appoġġjaw  u rifdu l-iżvilupp ta’ politika. Dan qed isir  
bil-kunsiderazzjoni tal-mezzi baġitarji dis-
ponibbli u l-eżistena ta’ mekkaniżmi oħra  ta’ kooperazzjoni (bħall-“metodu miftuħ ta’ 
koordinazzjoni”) li għalkemm jiffaċilitaw  
kollaborazzjoni u skambju tal-informazzjoni 
fost l-imsieħba interessati madwar l-Ewropa 
kollha, ma jipprovdux il-finazjament meħtieġ biex jinbdew u jinżammu n-netwerks.
Tweġiba għat-tieni 
sottorakkomandazzjoni
Il-Kummissjoni tikkunsidra li l-aħjar opportu-
nità biex jiġi rivedut il-Programm tas-Saħħa 
preżenti se tkun meta jkunu disponibbli  fl-2010 r-riżultati tal-evalwazzjoni tal-PHP  
(2003-2007).
Għal kwalunkwe programm putattiv susseg-
wenti għall-PHP preżenti (2008-2013) wara l-2004, il-Kummissjoni, b’konformità mal-
proċeduri tagħha, se twettaq “valutazzjoni tal-impatt ex-ante” li se tanalizza l-għażliet ta’ politika differenti u l-impatti rispettivi  tagħhom.
IR-RISPOSTI
TAL-KUMMISSJONI
Ir-Rapport Speċjali Nru 2/2009 — Il-Programm tas-Saħħa Pubblika tal-Unjoni Ewropea (2003–2007): mod effettiv biex itejjeb is-sa ħħa?67
Il-Qorti Ewropea tal-Awdituri
Rapport Speċjali Nru 2/2009
Il-Programm tas-Saħħa Pubblika tal-Unjoni Ewropea (2003–2007): mod effettiv biex itejjeb is-saħħa?
Il-Lussemburgu: L-Uffiċċju għall-Pubblikazzjonijiet Uffiċjali tal-Komunitajiet Ewropej2009 – 66 pp. – 21 × 29.7 ċmISBN 978-92-9207-234-6

Kif jiġu akkwistati l-pubblikazzjonijiet tal-UE
Pubblikazzjonijiet għall-bejgħ:
•  permezz tal-EU Bookshop (http://bookshop.europa.eu);•  mill-ħanut tal-kotba tiegħek billi tikkwota t-titlu, il-pubblikatur u/jew in-numru 
tal-ISBN;
•  billi tikkuntattja wieħed mill-aġenti tagħna direttament inkarigat mill-bejgħ. 
Tista’ takkwista d-dettalji ta’ kuntatt tagħhom permezz tal-link (http://bookshop.europa.eu), jew billi tibgħat faks fi  n-numru +352 2929-42758.
Pubblikazzjonijiet mingħajr ħlas:•  permezz tal-EU Bookshop (http://bookshop.europa.eu);•  mir-rappreżentanzi tal-Kummissjoni Ewropea jew mid-delegazzjonijiet. 
Tista’ takkwista d-dettalji ta’ kuntatt tagħhom permezz tal-link (http://ec.europa.eu) jew billi tibgħat faks fi  n-numru +352 2929-42758.
F'DAN IR-RAPPORT, IL-QORTI EWROPEA TAL-AWDITURI TANALIZZA 
L-PROGRAMM TAS-SAĦĦA PUBBLIKA (PHP) TAL-UNJONI EWROPEA GĦALL- 2003-2007. IL -VERIFIKA TAL-QORTI STAQSIET JEKK ĠEWX 
IFFISSATI L-KUNDIZZJONIJIET TAJBA GĦALL-PROĠETTI FFINANZJATI 
MILL-BAĠIT TAL-UE SABIEX JIKKUMPLIMENTAW IL-MIŻURI  MEĦUDA MILL-ISTATI MEMBRI BIEX IĦARSU U JTEJBU S-SAĦĦA PUBBLIKA. IR-RAPPORT INIŻŻEL FID-DETTALL KONKLUŻJONIJIET U RAKKOMANDAZZJONIJIET DWAR IT-TFASSIL, L-IMPLIMENTAZZJONI U L-ĠESTJONI TAL-PROGRAMM. MINĦABBA S-SEJBIET TAGĦHA, IL-QORTI TPOĠĠI F’DISKUSSJONI L-UTILITÀ TA’  ĊERTI KOMPONENTI TAL-PROGRAMMI TAS-SAĦĦA PUBBLIKA EWROPEJ BĦALL-PHP . IL-KUMMISSJONI U L-ISTATI MEMBRI HUMA MISTIEDNA BIEX  JIKKUNSIDRAW MILL-ĠDID L-APPROĊĊ TAL-FINANZJAMENT TAL-UE 
FIL-QASAM TAS-SAĦĦA PUBBLIKA.
IL-QORTI EWROPEA TAL-AWDITURIQJ-AB-09-002-MT-C
ISBN 978-92-9207-234-6