MT Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea C 209/1

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “L-istrateġiji ta’ diversifikazzjoni tat-turiżmu nawtiku u marittimu”

(Opinjoni Esploratorja)

(2017/C 209/01)

Relatur: Tony ZAHRA

Konsultazzjoni Il-Presidenza Maltija tal-Kunsill, 19.9.2016 Bażi legali Artikolu 304 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea Sezzjoni kompetenti Suq Uniku, Produzzjoni u Konsum Adottata fis-sezzjoni 9.3.2017 Adottata fis-sessjoni plenarja 30.3.2017 Sessjoni tal-plenarja Nru 524 Riżultat tal-votazzjoni (favur/kontra/astensjonijiet) 179/0/0

1. Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

1.1. Fid-dawl ta’ żvantaġġi bħalma huma d-distanza, l-aċċessibbiltà u l-insularità, il-KESE jemmen li jenħtieġ li jinstab reġim fiskali favorevoli għall-gżejjer li jkun iqis l-isforzi speċjali li saru fir-rigward tal-investimenti, taż-żamma u l-ħolqien tal-impjiegi u tal-adattament tal-perjodi li n-negozji jkunu miftuħa, kollox bl-intenzjoni li jittaffew l-effetti tal-istaġjonalità.

1.2. Minkejja r-reżiljenza b’saħħitha u l-irkupru veloċi tat-turiżmu fi żminijiet ta’ kriżi, il-Kumitat iqis li huwa importanti li jiġu analizzati u indirizzati l-isfidi u l-opportunitajiet prevedibbli li jaffaċċja t-turiżmu nawtiku u marittimu, b’mod partikolari fil-Mediterran, minħabba r-rilevanza kbira u l-kontribut sostanzjali tiegħu għall-ekonomija Ewropea. Jenħtieġ li l-komparabbiltà ma’ destinazzjonijiet kompetituri tiġi kkunsidrata kif xieraq fil-proċess ta’ valutazzjoni. Leġislazzjoni u politiki aktar intelliġenti huma kruċjali, u hekk ukoll it-tnaqqis tal-burokrazija żejda għall-SMEs.

1.3. Iridu jinħolqu u jiġu promossi aktar rotot multidestinatarji fir-reġjun, filwaqt li hemm bżonn li l-miżuri ta’ promozzjoni konġunti/reġjonali fost l-Istati Membri jiġu appoġġjati. Il-KESE jipproponi li l-Istati Membri jadottaw strateġiji sodi ta’ kummerċjalizzazzjoni għad-diversifikazzjoni u għall-adattament għall-evoluzzjoni tal-preferenzi u tal-gosti tal-klijenti. Madankollu, l-inugwaljanza fl-affordabilità għaċ-ċittadini li tista’ teżisti għas-servizzi tat-turiżmu offruti f’dan is-settur trid tiġi vvalutata wkoll fil-proċess.

1.4. Fid-dawl tad-dipendenza kbira tat-turiżmu nawtiku u dak kostali fuq l-ekosistemi marini, hu importanti li l-pajjiżi Mediterranji jżidu l-kooperazzjoni reġjonali sabiex jipproteġuhom. F’dan il-kuntest, il-Kumitat jirrakkomanda li jiġi stabbilit grupp ta’ Stati Membri tal-Punent tal-Mediterran u ta’ pajjiżi terzi sabiex flimkien jindirizzaw it-Tkabbir Blu (1) u l-infrastruttura Marina u Ekoloġika sabiex jirrestawraw l-ekosistemi degradati.

1.5. Il-kostruzzjoni u r-reklamazzjoni mill-baħar fuq il-blata kontinentali baxxa jeqirdu b’mod irreversibbli l-ħabitat ta’ taħt l-ilma. Il-blata kontinentali tal-Mediterran hija limitata u dawn iż-żoni marini jridu jiġu protetti kontra żvilupp bħal dan. Jjenħtieġ li jiġu kkunsidrati wkoll f’każ li jseħħ dan l-iżvilupp miżuri ta’ kumpens u l-ħolqien ta’ riżervi fiskali.

1.6. L-iżvilupp tat-turiżmu nawtiku u marittimu jrid ikun ibbażat fuq il-prinċipji ta’ żvilupp sostenibbli fit-tul. Dan jirrekjedi l-iżvilupp ta’ għodda operattiva u li tista’ titkejjel. Il-KESE jirrakkomanda l-iżvilupp ta’ mekkaniżmu indikatur sostenibbli armonizzat għas-settur, speċjalment għal stati u reġjuni gżejjer li huma dipendenti ħafna fuq l-attivitajiet kostali. Is-“Sistema Ewropea ta’ Indikaturi tat-Turiżmu” żviluppata mill-Kummissjoni Ewropea tista’ tkun pjattaforma eċċellenti sabiex jinkiseb dan.

1.7. L-iżvilupp ta’ mekkaniżmu indikatur sostenibbli jirrekjedi wkoll il-kompilazzjoni ta’ data ekonomika preċiża. It-turiżmu huwa industrija kumplessa ħafna li tinvolvi sett varjat ta’ relazzjonijiet bejn ħafna partijiet ikkonċernati differenti. Għalhekk, jistgħu jiġu żviluppati strumenti ta’ ġbir tad-data ekonomika relattiva permezz ta’ estrapolazzjoni mill-mudell tal-kont satellita.

1.8. L-impatt tat-tibdil fil-klima fuq l-ambjent marin jirrikjedi djalogu bejn speċjalisti tat-teknoloġija dwar is-soluzzjonijiet innovattivi. Iridu jiġu prijoritizzati miżuri speċifiċi għat-territorji vulnerabbli. Il-Kumitat jiġbed l-attenzjoni għall-Komunikazzjoni reċenti tal-Kummissjoni dwar Il-politika internazzjonali dwar il-governanza tal-oċeani u l-pakkett li fiha tal-14-il azzjoni (2). Is-Seba’ Programm ta’ Azzjoni Ambjentali tal-UE sal-2020 u l-għanijiet tal-UE dwar l-adattament għat-tibdil fil-klima u l-mitigazzjoni tat-tibdil fil-klima jiffokaw fuq setturi infrastrutturali bħall-enerġija u t-trasport u fuq aspetti speċifiċi marbutin mat-turiżmu kostali u marittimu. Barra minn hekk, il-Bank Ewropew tal-Investiment ser jipprovdi finanzjament lill-SMEs biex jinvestu fit-turiżmu u/jew f’reġjuni ta’ konverġenza.

1.9. L-immaniġġjar tal-iskart huwa suġġett ta’ tħassib kbir fit-turiżmu nawtiku u marittimu, bit-turiżmu li huwa ġeneratur importanti tal-iskart minnu nnifsu. Id-WWF tistma li aktar minn 80 % tat-tniġġis fil-baħar ġej minn attivitajiet fuq l-art. Il-problema hija aggravata aktar minħabba r-rimi tal-iskart fil-baħar. Dan jitlob miżuri innovattivi li jistgħu jtaffu l-problemi marbuta mal-iskart, minbarra l-infurzar effettiv u kkoordinat tar-regolamenti. Il-Kumitat jitlob li jkun hemm implimentazzjoni armonizzata tal-konvenzjonijiet internazzjonali sabiex jiġi promoss il-bini tal- kapaċità f’pajjiżi terzi.

1.10. Fid-dawl tal-prospetti ta’ tkabbir fis-settur, il-katina sħiħa ta’ mmaniġġjar tal-iskart (mill-immaniġġjar sar-rimi) tikkostitwixxi sfida kbira, speċjalment f’żoni konfinati bħall-gżejjer. F’dan il-kuntest, il-KESE jirrakkomanda wkoll it-twaqqif ta’ “koalizzjoni tal-wirt naturali” li tinvolvi gżejjer u żoni kostali u atturi tal-ambjent ewlenin, bħall-fondazzjonijiet u l-organizzazzjonijiet internazzjonali, biex ibiddlu l-gżejjer u ż-żoni kostali Ewropej f’mexxejja globali tal-miżuri ambjentali nodfa mrawmin permezz ta’ approċċi integrati għat-turiżmu.

1.11. L-investiment fin-nies huwa prerekwiżit għat-tkabbir sostenibbli u kompetittiv. Madankollu, is-settur mhuwiex qed jattira biżżejjed persunal imħarreġ, l-aktar minħabba li mhuwiex daqshekk attraenti f’termini ta’ progress fil-karrieri u ta’ impjieg fit-tul. Il-Kumitat jirrakkomanda li jitfassal pjan ta’ azzjoni strateġika mfassal apposta sabiex jattira u jżomm fluss kostanti ta’ ħaddiema tas-sengħa li huma interessati f’impjieg fit-tul fis-settur. Il-pjan ta’ azzjoni jrid jagħmel proposti konkreti abbażi ta’ approċċ xjentifiku u prattiku, sabiex jintlaħaq l-għan li tiżdied l-attraenza tal-industrija.

2. Kummenti ġenerali

2.1. Il-Presidenza Maltija talbet lill-KESE sabiex tfassal opinjoni esploratorja dwar “L-istrateġiji ta’ diversifikazzjoni tat-turiżmu nawtiku u marittimu” fil-kuntest usa’ ta’ strateġiji innovattivi għall-iżvilupp ta’ ambjent aktar kompetittiv fl-Ewropa, b’enfasi partikolari fuq ir-reġjun tal-Mediterran.

2.2. It-turiżmu huwa possibbilment l-iktar industrija globali b’saħħitha b’potenzjal kbir għall-impjieg u għall-iżvilupp ekonomiku, kif rikonoxxut mill-Artikolu 195 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea. Fl-2014, is-settur tat-turiżmu kkontribwixxa iktar minn EUR 1,6 triljun, u għalhekk ammonta għal kważi 10 % mill-PDG totali tal-UE, u l-impatti diretti, indiretti u indotti tiegħu appoġġjaw lil 25 miljun impjieg fl-UE (3). Is-sottosettur marittimu tat-turiżmu ġie identifikat bħala wieħed mill-oqsma ta’ prijorità għall-Presidenza Maltija tal-UE. Li jiġu żviluppati prodotti turistiċi u servizzi marittimi rilevanti jista’ jikkontribwixxi għall-potenzjal tat-tkabbir taż-żoni kostali u l-gżejjer tal-UE. Huwa għalhekk neċessarju li jiġu identifikati x-xejriet attwali u t-tbassir sabiex tingħata stampa aktar ċara tal-opportunitajiet innovattivi f’konformità mal-karatteristika tat-turiżmu nawtiku u marittimu.

2.3. It-turiżmu nawtiku u marittimu huwa l-aktar sottosettur importanti tat-turiżmu kif ukoll l-akbar attività marittima fl-Ewropa. Iħaddem lil kważi 3,2 miljun ruħ, jiġġenera total ta’ EUR 183 biljun f’valur miżjud gross (4), u għandu l-potenzjal li joħloq impjiegi u “tkabbir blu” sostenibbli. Sabiex l-Ewropa tiġi promossa bħala destinazzjoni nawtika ewlenija fid-dinja, l-infrastruttura tat-turiżmu kostali u tal-gżejjer Ewropej jeħtiġilha toffri servizzi adegwati u innovattivi lill-utenti, inkluża l-aċċessibbiltà, filwaqt li tiżgura l-iżvilupp sostenibbli għall-komunitajiet lokali. Anki t-turiżmu nawtiku “intern” li jseħħ f’numru ta’ Stati Membri f’għadajjar, fi xmajjar, eċċ., jifforma parti minn dan is-settur u jrid jingħata kunsiderazzjoni fil-proċess ta’ reviżjoni. Dan is-settur jinvolvi wkoll industrija tarznarja kbira għad-dgħajjes ta’ divertiment u għall-bastimenti tal-kruċiera, fejn l-Ewropa għandha post prominenti fl-ekonomija dinjija.

3. Il-proposti tal-KESE għal paradigmi ġodda fil-politika tat-turiżmu

3.1. Matul is-snin, il-Kumitat adotta opinjonijiet dwar il-politika tat-turiżmu b’mod ġenerali u b’mod partikolari tat-turiżmu kostali u tal-gżejjer. Huwa ssuġġerixxa li jiġu żviluppati programmi ta’ tagħlim tul il-ħajja speċifikament għall-persunal tal-gżejjer fis-settur tat-turiżmu u ppropona li titwaqqaf skola interreġjonali, imsejsa fuq kunċett simili għal “Erasmus għall-istudenti u ħaddiema fis-settur tat-Turiżmu” fi gżira b’pożizzjoni strateġika.

3.2. Il-KESE jikkunsidra li d-definizzjoni tal-UE tal-gżejjer mhijiex adattata u jenħtieġ li tiġi riveduta sabiex tieħu f’kunsiderazzjoni r-realtajiet il-ġodda ta’ Unjoni Ewropea b’aktar membri li tinkludi Stati Membri gżejjer. Bil-ħsieb li tiġi promossal-Ewropa bħala destinazzjoni turistika ewlenija fil-livell globali, huwa jirrakkomanda wkoll li tiġi żviluppata l-kooperazzjoni makroreġjonali (eż. l-Istrateġija għall-Adrijatiku u l-Jonju, l-Istrateġija għall-Baħar Baltiku, u l-Istrateġija għad-Danubju), sabiex jiġu solvuti problemi bħall-aċċessibilità. Dan jitlob li jkun hemm kontinwità territorjali ta’ kwalità għolja li topera mill-gżejjer għall-kontinent.

3.3. It-tibdil fil-klima jirrekjedi miżuri ta’ adattament deċiżivi għar-reżiljenza għall-klima tal-gżejjer fl-oqsma kollha tal-ekonomiji tagħhom. Il-KESE rrakkomanda l-introduzzjoni ta’ “Test tat-Tibdil tal-Gżejjer” li jindirizza kwistjonijiet bħall-enerġija u t-trasport (l-infrastruttura u l-aċċessibilità), it-tlugħ tal-livelli tal-ilma, id-deterjorament fil-bijodiversità u kwistjonijiet importanti oħrajn.

3.4. L-ekonomiji tal-gżejjer saru jiddependu wisq minn turiżmu fil-parti l-kbira staġjonali, u għalhekk hemm bżonn ta’ diversifikazzjoni. Il-Kumitat enfasizza li jekk l-ekonomija blu titqies bħala sors ineżawribbli ta’ riżorsi mhux sfruttati, u li jiġi invokat b’mod insistenti t-tkabbir blu bħala soluzzjoni għall-problemi li tiffaċċja l-ekonomija tal-Ewropa, dan jista’ jżid ħafna tipi differenti ta’ stress li diġà nxteħtu fuq il-kosti u l-ibħra tal-UE. Għalhekk, is-sostenibbiltà fit-tul trid tibqa’ prinċipju prevalenti meta jitfasslu u jiġu implimentati l-miżuri.

3.5. Il-komunikazzjoni mill-Kummissjoni dwar “Strateġija Ewropea għal aktar Tkabbir Ekonomiku u Impjiegi fit-Turiżmu Marittimu u Kostali” adottata fl-2014 (5) tindirizza n-nuqqasijiet attwali fil-governanza u toħloq qafas għall-kooperazzjoni bejn l-awtoritajiet pubbliċi u s-sħubijiet pubbliċi-privati, inkluż permezz tar-raggruppar territorjali u permezz ta’ strateġiji integrati. Fid-dawl tal-ispeċifiċitajiet ta’ kull baċir tal-baħar, il-komunikazzjoni tipproponi 14-il azzjoni konkreta, li jindirizzaw l-investiment kummerċjali, l-istaġjonalità kbira, id-diversifikazzjoni u l-innovazzjoni tal-prodotti, il-konnettività, l-aċċessibilità, l-infrastruttura mtejba, l-iżvilupp tal-ħiliet u l-protezzjoni tal-ambjent marin. L-implimentazzjoni tal-pjan ta’ azzjoni għaddejja bħalissa (6).

4. Il-proposti tal-KESE għall-istrateġiji ta’ diversifikazzjoni għat-turiżmu nawtiku u marittimu

4.1. Approċċ ambjentali transsettorjali

4.1.1. Sar ħafna matul is-snin biex tinġibed l-attenzjoni ta’ persuni li jieħdu d-deċiżjonijiet ta’ livell għoli u l-partijiet interessati għar-rabta bejn l-oċeani u l-klima. Dan wassal biex l-oċeani jiġu inklużi fil-Ftehim ta’ Pariġi tal-2015 u fir-Rapport speċjali dwar l-oċeani mill-Grupp Intergovernattiv ta’ Esperti dwar it-Tibdil fil-Klima (IPCC). Dawn l-isforzi jeħtieġu l-appoġġ għall-implimentazzjoni tal-Ftehim ta’ Pariġi, inkluż it-tisħiħ tal-kapaċitajiet tekniċi tal-Istati Membri biex jiżviluppaw mogħdijiet tat-teknoloġija għal futur b’livell baxx ta’ emissjonijiet. It-trasport marittimu huwa responsabbli għal madwar 2,5 % tal-emissjonijiet globali tal-gassijiet b’effett ta’ serra. L-UE qed tappella għal approċċ globali biex jitnaqqsu l-emissjonijiet ta’ gassijiet serra mit-tbaħħir internazzjonali, iżda l-emissjonijiet mit-trasport marittimu huma mistennija jiżdiedu b’mod sinifikanti sal-2050. Skont it-tieni Organizzazzjoni Marittima Internazzjonali (IMO), l-istudju tal-gassijiet b’effett ta’ serra, il-konsum tal-enerġija u l-emissjonijiet tas-CO2 jistgħu jitnaqqsu sa massimu ta’ 75 % billi jiġu applikati miżuri operazzjonali u bl-implimentazzjoni ta’ teknoloġiji eżistenti. Ħafna minn dawn il-miżuri huma kosteffettivi u joffru benefiċċji netti, hekk kif kwalunkwe kost operazzjonali jew ta’ investiment jitħallas lura fil-forma ta’ anqas kontijiet għall-karburanti. Tnaqqis bħal dan jista’ jinkiseb bl-implimentazzjoni ta’ teknoloġiji innovattivi ġodda.

4.1.2. Il-Mediterran huwa wieħed mill-aktar reġjuni importanti fid-dinja fit-termini tal-karatteristiċi eċċellenti tal-bijodiversità tiegħu, iżda hu aktar vulnerabbli minn oħrajn għat-tibdil fil-klima. It-turiżmu kostali fuq skala kbira huwa wieħed mill-forzi ewlenin wara t-telf ekoloġiku fir-reġjun. Madankollu, il-Mediterran iħaddan ukoll valur naturali għoli li jagħmlu ta’ importanza kritika għall-ħarsien tal-bijodiversità. F’dan ir-rigward, il-kooperazzjoni reġjonali għall-protezzjoni tal-ekosistemi marini hija fundamentali. Il-programm ta’ finanzjament tal-Unjoni Ewropea LIFE + jappoġġja l-għanijiet tal-Istrateġija tal-UE dwar il-Bijodiversità u joffri l-possibilità ta’ finanzjament għal proġetti tat-turiżmu kostali u tal-baħar innovattivi.

4.1.3. L-immaniġġjar tal-iskart huwa ta’ tħassib kbir għas-settur, speċjalment fil-gżejjer, li huma ferm staġjonali. Ħafna mill-gżejjer isibuha diffiċli li jlaħħqu man-numri għoljin ta’ viżitaturi fl-eqqel perjodi, u dan jirrekjedi investiment enormi għall-forniment ta’ pjanti adegwati dwar l-ilma jew it-trattament tal-iskart. Il-konklużjoni tal-Konvenzjoni dwar id-Diversità Bijoloġika (KDB) tipprovdi qafas rikonoxxut globalment għal azzjoni biex ikun miġġieled it-theddid għall-wirt naturali, mill-indirizzar tal-iskart fil-baħar u l-mikroplastiks sat-tnaqqis sostnut u l-abolizzjoni tal-basktijiet tal-plastik ta’ użu uniku.

4.1.4. Diversi studji u rapporti jenfasizzaw li l-“going green” jagħmel sens għal negozji sodi għat-turiżmu kostali Ewropew. Jeħtieġ li l-UE tagħti inċentiv lill-Istati Membri biex jintensifikaw l-isforzi tagħhom biex jadottaw prattiki ta’ turiżmu ekoloġiku u jintroduċu programmi ambjentali li jtaffu l-effetti tat-tibdil fil-klima. Dan jenħtieġ li jiġi appoġġjat mill-promozzjoni tal-ekoturiżmu bħala sezzjoni li tagħti l-appoġġ lit-turiżmu nawtiku.

4.1.5. Dawn l-isfidi jagħmluha aktar importanti għall-iżvilupp tat-turiżmu nawtiku u marittimu li jsegwi l-prinċipji tal-iżvilupp sostenibbli. Madankollu, hemm bżonn li s-sostenibbiltà tkun ibbażata fuq mudell operattiv u li jista’ jitkejjel u li jistabbilixxi sistema ta’ indikaturi għas-sorveljanza u għall-intraċċar tal-attivitajiet u tal-iżviluppi fit-turiżmu marittimu, speċjalment għall-Istati gżejjer u għar-reġjuni. Jeħtieġ ukoll li d-destinazzjonijiet ifittxu li jistabbilixxu limiti għall-intensità tat-turiżmu, li, jekk jinqabżu, jirriżultaw f’għadd ta’ kwistjonijiet li ser jaffettwaw lis-settur u lis-sostenibbiltà fit-tul tiegħu b’mod negattiv. Dawn l-attivitajiet huma, b’mod partikolari: — Id-deterjorament u t-telf ta’ riżorsi ekoloġiċi; — Pressjonijiet fuq l-ambjent u l-infrastruttura fiżika; — Kunflitt bejn it-turisti u n-nies tal-post li jirriżultaw f’telf ta’ ospitalità lokali; — Sodisfazzjon tal-viżitaturi.

4.1.6. Is-“Sistema Ewropea ta’ Indikaturi tat-Turiżmu” żviluppata mill-Kummissjoni Ewropea fl-2013 u riveduta fl-2016 (7) hija għodda ta’ ġestjoni volontarja li tidentifika sett ta’ indikaturi ċentrali li tgħin lid-destinazzjonijiet jissorveljaw u jkejlu l-prestazzjoni tat-turiżmu sostenibbli tagħhom.

4.1.7. F’dan ir-rigward, l-Aġenzija Ewropea għas-Sigurtà Marittima (EMSA) hija l-aktar sors prezzjuż, billi tipprovdi informazzjoni, statistiki u pariri, li huma vitali għall-proċess biex jiġu stabbiliti l-prinċipji tas-sostenibbiltà.

4.1.8. Jenħtieġ li ssir referenza wkoll għall-opinjoni tal-KESE dwar “Il-Gżejjer Intelliġenti”, b’mod partikolari f’termini tal-adozzjoni tal-aħjar prattiki.

4.1.9. Il-proġett ta’ “Traċċar tal-Operazzjonijiet Ewropej għall-Ekosistemi Marittimi”, taħt l-umbrella tal-ERA-LEARN 2020 (azzjoni ta’ appoġġ – CSA) u ffinanzjat mill-Orizzont 2020, jista’ jservi bħala riżorsa siewja oħra biex jintlaħaq dan l-objettiv.

4.1.10. Ħafna organizzazzjonijiet u istituzzjonijiet taw kontribut għall-proċess tal-ħarsien ambjentali, bħad-WWF, il-Pjattaforma tal-Oċeani u l-Klima, il-Konferenza tar-Reġjuni Periferiċi Marittimi tal-Ewropa (CPMR), il-Greenpeace u strutturi varji tan-NU, li ħadmu ma’ diversi strutturi tal-UE u f’kooperazzjoni mtejba bejn il-gvernijiet u l-partijiet ikkonċernati pubbliċi u privati. Dan il-proċess jeħtieġ li jiġi sostnut jekk irridu nsegwu t-triq ta’ suċċess.

4.1.11. L-ekosistemi tal-baħar b’saħħithom u ż-żoni kostali/insulari ppreservati jikkontribwixxu b’bosta modi għat-tkabbir sostenibbli u l-ħolqien tal-impjiegi. It-turiżmu u l-agrikoltura, is-sajd, l-akkwakultura u l-forestrija huma setturi ewlenin b’impatt sinifikanti fuq l-integrazzjoni tal-bijodiversità u b’rilevanza għaliha. Il-produzzjoni tal-ikel sostenibbli u s-sigurtà tal-ikel huma kwistjonijiet oħra relatati li jeħtieġu attenzjoni speċjali. Il-politiki settorjali li jikkontribwixxu għall-preservazzjoni tal-bijodiversità jridu jiġu żviluppati fi ħdan qafas integrat. Dwar il-kwistjoni ta’ ekosistemi marini, il-KESE jiġbed l-attenzjoni lejn id-Direttiva dwar l-Ippjanar Spazjali Marittimu (ISM) (8) kif ukoll lejn il-Konvenzjoni ta’ Barċellona tal-1995 (9).

4.1.12. It-tniġġis tal-baħar spiss jiġi minn ilma mormi mhux ittrattat u l-agrikoltura, iżda t-theddid għall-ekosistemi tal-baħar jinkludi wkoll is-sajd kummerċjali li jaqbeż il-limiti, it-tixrid taż-żejt u sustanzi perikolużi oħra kif ukoll l-introduzzjoni ta’ speċi mhux indiġeni. L-immaniġġjar ħażin tal-ilma tal-ballast jista’ jkollu effett konsiderevoli fuq l-ambjent ukoll (10). L-ekosistemi tal-baħar huma sors kbir ta’ bijodiversità u l-Unjoni Ewropea qed tieħu għadd ta’ passi biex tikseb ambjent marin san li jagħmel l-ekosistemi aktar reżiljenti għat-tibdil fil-klima fl-ilmijiet marittimi Ewropej sal-2020. Dan jitlob kooperazzjoni mill-qrib bejn il-partijiet interessati kollha.

4.1.13. F’dan il-kuntest, l-għażla ta’ strumenti implimentattivi hija ta’ importanza strateġika sabiex jiġi żgurat li s-setturi ekonomiċi kollha jibbenefikaw minn opportunitajiet ġodda maħluqa minn ekosistemi b’saħħithom. Fl-istess ħin, it-trasparenza, il-konsultazzjoni tajba u r-responsabbiltà huma essenzjali biex it-turiżmu jaqa’ taħt il-kunċett ġenerali ta’ governanza tajba. Kif iddikjarat mill-Konvenzjoni dwar id-Diversità Bijoloġika (CBD) (11), l-effiċjenza fir-riżorsi u l-ekonomija ċirkolari huma prerekwiżiti biex jinkiseb progress u sostenibbiltà f’dan il-qasam.

4.1.14. Għandhom jiġu żviluppati politiki ta’ sensibilizzazzjoni biex titjieb il-konformità, bl-użu ta’ inċentivi għal attivitajiet tat-turiżmu nawtiku u marittimu nodfa (inkluż industriji relatati bħal jottijiet, is-sajd, provvisti ta’ ikel, eċċ.). F’dan il-kuntest, il-programmi ta’ taħriġ transsettorjali komprensivi jridu jkunu żviluppati biex isegwu miri sostenibbli kumplessi, filwaqt li netwerk ta’ żoni turistiċi rilevanti jkun jippermetti l-iskambju ta’ data u prattika tajba.

4.1.15. L-Ewropa trid tagħmel użu tajjeb mir-riżorsi naturali tagħha u tippromovi l-aqwa postijiet tagħha fejn in-natura u l-ġestjoni tat-territorju f’żoni kostali u marittimi jinsabu f’armonija ma’ xulxin. Peress li ż-żoni kostali għandhom importanza strateġika partikolari mil-lat ambjentali, ekonomiku u soċjali, is-soluzzjonijiet għall-problemi f’dawn l-oqsma għandhom jagħmlu parti minn politika integrata ta’ żvilupp sostenibbli, fejn il-ġestjoni tat-territorju, il-bilanċ bejn l-użi tal-enerġija rinnovabbli u l-bqija tal-attivitajiet kostali u l-implimentazzjoni tar-regoli dwar l-ippjanar urban huma ta’ importanza partikolari (12). Huwa neċessarju li tkun żgurata l-aqwa implimentazzjoni possibbli tad-Direttiva dwar l-ISM mill-Istati Membri. Peress li din id-Direttiva ma tittrattax iż-żoni kostali, huwa utli li jerġa’ jsir riferiment għall-Konvenzjoni ta’ Barċellona, li b’mod konvenjenti għandha protokoll dwar il-ġestjoni taż-żoni kostali.

4.2. Vantaġġi fit-tul ta’ approċċ transettorjali integrat

4.2.1. L-armonizzazzjoni ta’ rekwiżiti legali

4.2.1.1. Is-sitwazzjoni attwali teħtieġ li tiġi vvalutata sewwa wara l-iskadenza tat-18 ta’ Jannar 2016 għall-Istati Membri tal-UE biex jemendaw il-leġislazzjoni nazzjonali tagħhom u jittrasponu d-Direttiva 94/25/KE dwar id-dgħajjes illi jintużaw għar-rikreazzjoni, kif emendata bid-Direttiva 2003/44/KE. Din id-Direttiva ġiet ippromulgata sabiex tippromovi l-iżvilupp sostenibbli tas-settur u tnaqqas in-numru ta’ aċċidenti fuq il-baħar permezz tal-introduzzjoni ta’ rekwiżiti standard dwar is-sigurezza tal-utent kif ukoll l-emissjonijiet tal-egżost u tal-istorbju.

4.2.1.2. Dan il-qafas legali Ewropew kien maħsub biex ineħħi d-disparitajiet bejn l-Istati Membri li jirriskjaw li jfixklu l-moviment intra-UE. Dan il-proċess ta’ armonizzazzjoni ġab miegħu għadd ta’ sfidi li jeħtieġ li jiġu identifikati u analizzati b’mod urġenti, peress li hu ċar li għad m’hemmx uniformità fil-livell tal-Unjoni Ewropea f’termini tar-rekwiżiti. Hemm nuqqas ta’ koordinazzjoni u uniformità, kif jidher mid-diversi skemi nazzjonali ta’ taħriġ għall-kaptani (13).. Jekk ma jkunx ġestit b’mod effettiv u bla telf ta’ żmien, il-proċess tat-traspożizzjoni interim jista’ jkun kontroproduttiv u potenzjalment jaffettwa l-kompetittività tal-industrija tad-dgħajjes għar-rikreazzjoni, b’implikazzjonijiet li jaħdmu kontra l-għanijiet stabbiliti għat-turiżmu nawtiku u marittimu.

4.2.2. Kompetittività

4.2.2.1. F’dawn l-aħħar snin, diversi sottosetturi ta’ din l-industrija kienu soġġetti għal volatilità fid-domanda u l-varjazzjonijiet fl-industrija tat-turiżmu inġenerali li ġiet affettwata wkoll mill-klima ekonomika prevalenti fil-pajjiżi ta’ oriġini. Mingħajr dubju, il-konsegwenzi tal-attakki terroristiċi riċenti fl-Ewropa u ż-żieda sussegwenti ta’ theddidiet terroristiċi oħrajn se jħallu impatt fuq it-turiżmu. Madankollu, tul is-snin, it-turiżmu rriżulta ferm reżiljenti, anki f’dawn iż-żminijiet tassew ta’ sfida, kif juri l-irkupru veloċi wara l-kriżi ekonomika tal-2008-2009 u d-diversi kriżijiet li ġew warajha.

4.2.2.2. Prodotti u servizzi tat-turiżmu ta’ kwalità għolja qed isiru dejjem aktar importanti u għandhom ikunu innovattivi, filwaqt li l-investimenti għandhom ikunu ggarantiti. Jeħtieġ li nħarsu lejn id-diversifikazzjoni u t-titjib tal-prodott tul il-katina tal-valur kollha kemm hi. Din hija triq li tista’ tagħti spinta sinifikanti lis-settur tat-turiżmu nawtiku u marittimu u l-attraenza tad-destinazzjonijiet potenzjali. Dan ser jippermettilna wkoll li nadattaw għal bidliet fix-xejriet tal-konsum u t-tibdil demografiku li qed jinfluwenza x-xejriet ta’ vvjaġġar.

4.2.2.3. Il-klijenti qegħdin isiru dejjem aktar avventurużi u saru aktar lesti li jieħdu sehem f’modi u f’esperjenzi ġodda tal-ivvjaġġar. Is-sejħa reċenti għal EUR 1,5 miljun mill-Kummissjoni għall-ħolqien ta’ rotot nawtiċi li jippromovu t-turiżmu nawtiku hija pass fid-direzzjoni t-tajba. Din l-inizjattiva se tgħin fil-promozzjoni ta’ rabtiet ma’ setturi ekonomiċi oħra u se tattira viżitaturi b’interessi speċjali, bħall-gastronomija, il-kultura u l-attivitajiet ta’ divertiment.

4.2.2.4. Fi ħdan il-qafas tal-kompetenzi tagħha, il-Kummissjoni twettaq azzjonijiet sabiex tappoġġja l-kompetittività u s-sostenibbiltà tas-settur tat-turiżmu li jistgħu jibbenefikaw ukoll lill-iżvilupp tat-turiżmu nawtiku u marittimu.

4.2.2.5. Azzjoni minnhom hija l-programm COSME, li, tul l-aħħar sitt snin, kien qed jappoġġja l-iżvilupp u l-promozzjoni ta’ prodotti tat-turiżmu tematiku tranżazzjonali, f’oqsma bħat-turiżmu marittimu, it-turiżmu kulturali, il-gastronomija, l-isport u l-benessri (14). L-inizjattiva EDEN tagħti wkoll viżibilità lil destinazzjonijiet mhux tradizzjonali li wrew eċċellenza fl-iżvilupp ta’ turiżmu sostenibbli (15). L-edizzjoni tal-2010 iffokat fuq destinazzjonijiet kostali, qrib ix-xmajjar u l-lagi, filwaqt li ppromoviet approċċi innovattivi lejn l-offerta tat-turiżmu akkwatiku tagħhom.

4.2.2.6. Ir-reġjuni jistgħu wkoll jużaw il-Fondi Ewropej Strutturali u ta’ Investiment (16) rigward investiment għall-modernizzazzjoni taż-żoni kostali, marini u portijiet, u għall-preservazzjoni tal-wirt naturali u kulturali fiż-żoni kostali, jekk dawn jikkontribwixxu għall-objettivi tematiċi rilevanti u huma parti minn strateġija territorjali. Il-Kummissjoni ppubblikat ukoll gwida (17) li tipprovdi ħarsa ġenerali komprensiva lejn l-opportunitajiet ta’ finanzjament mill-UE għas-settur tat-turiżmu. Il-partijiet ikkonċernati tat-turiżmu kostali u marittimu jistgħu japplikaw għall-fondi rilevanti minn dawn il-programmi differenti.

4.2.2.7. Ir-rabta u l-promozzjoni ta’ dawn is-servizzi jistgħu jinkisbu permezz tar-raggruppament ta’ prodotti u servizzi li jistgħu jtejbu l-esperjenza tal-viżitaturi, jiġifieri billi tidderiġihom lejn l-għażla preferuta komprensiva ta’ prodotti u servizzi li jappellaw għalihom speċifikament. Il-kunċett ta’ raggruppament qiegħed isir dejjem aktar popolari fit-turiżmu, u dan jinvolvi l-offerta ta’ prodotti u ta’ servizzi turistiċi speċjalizzati. Il-kummerċjalizzazzjoni mmirata tippermetti l-użu ta’ kull mezz, speċjalment tal-metodi diġitali, sabiex tilħaq direttament lill-viżitaturi potenzjali kollha, bil-ħsieb li tinħoloq konnessjoni diretta bejn il-viżitaturi potenzjali u d-destinazzjoni.

4.2.3. Il-potenzjal tal-ħolqien tal-impjiegi tat-turiżmu nawtiku u marittimu

L-investiment fin-nies huwa prerekwiżit għat-tkabbir sostenibbli u kompetittiv. Biex jintlaħaq dan l-għan hemm bżonn ta’ bidla strateġika f’termini ta’ opportunitajiet għall-iżvilupp tal-ħiliet, kooperazzjoni fl-industrija kollha u impenn u tmexxija minn partijiet interessati rilevanti. Dan huwa proċess li jeħtieġ li jinġiebu flimkien il-partijiet interessati ewlenin permezz ta’ djalogu soċjali u ċivili, fi sforz biex tiġi stabbilita strateġija komuni biex tiġi indirizzata sfida li qed iħabbtu wiċċhom magħha l-parti l-kbira tal-Istati Membri tal-UE. Dan jista’ jservi wkoll bħala bażi għall-ħolqien ta’ prospetti ta’ impjiegi ġodda, speċjalment għaż-żgħażagħ, bl-għan li tiġi żgurata s-sostenibbiltà fit-tul, u jiġu ssalvagwardjati d-drittijiet tal-baħħara b’rabta mal-kundizzjonijiet tal-impjieg tagħhom fit-tbaħħir u l-benefiċċju ta’ reġim ta’ konformità msaħħaħ.

4.2.3.1. Fl-opinjoni tiegħu dwar it-tkabbir u l-impjiegi fit-turiżmu kostali u marittimu (18), il-KESE qal li l-azzjoni proposta sabiex isir stħarriġ tal-ħtiġijiet ta’ taħriġ u t-twaqqif ta’ taqsima tal-“impjiegi blu” fil-Portal tal-EURES kienet waħda importanti. Madankollu, huwa essenzjali wkoll li l-Kummissjoni tippubbliċizza dan b’mod estensiv u żżid l-għarfien fost l-Istati Membri dwar il-bżonn li jużaw l-eżitu tal-istħarriġ fil-politiki domestiċi tagħhom ta’ taħriġ. It-taħriġ jenħtieġ li jkun immirat għall-impjegati kif ukoll għall-impjegaturi, iżda anki għall-istituzzjonijiet tat-turiżmu. Sensibilizzazzjoni akbar dwar l-importanza tat-turiżmu, tal-patrimonju Ewropew u tal-ambjent għandha tkun inkluża fit-taħriġ ukoll. Din għandha tkun parti mill-edukazzjoni obbligatorja sabiex iż-żgħażagħ jiġu edukati dwarha minn età bikrija.

4.2.3.2. Il-Kummissjoni ħadet diversi inizjattivi sabiex tiżviluppa l-ħiliet fit-turiżmu li se jibbenefikaw lill-impjiegi blu wkoll, bħall-“Aġenda Ġdida għall-Ħiliet” (19). Dan id-dokument ta’ politika importanti fih “pjan ta’ azzjoni għall-kooperazzjoni settorjali dwar il-ħiliet”, li jidentifika t-turiżmu bħala wieħed mis-sitt setturi pilota għat-twettiq ta’ azzjonijiet speċifiċi bbażati fuq approċċ immexxi mill-industrija. F’din il-konnessjoni, ġiet ippubblikata sejħa għal proposti fi tmiem Jannar 2017 taħt il-fond Erasmus+ b’baġit ta’ EUR 4 miljun. Il-fond se jappoġġja l-ħolqien ta’ pjattaforma ta’ partijiet ikkonċernati settorjali ewlenin (inklużi l-industrija u l-fornituri tal-edukazzjoni) li se jipproponu azzjonijiet u rakkomandazzjonijiet għall-5/10 snin li jmiss. Il-pjattaforma se tanalizza t-tendenzi ewlenin u l-ħtiġijiet tal-ħiliet fis-settur, tiżviluppa azzjonijiet konkreti sabiex tissodisfa l-ħtiġijiet ta’ ħiliet fit-terminu qasir u medju, tirrevedi profili okkupazzjonali, taġġorna kurrikuli ġodda, tippromovi l-attraenza tas-settur, u tħeġġeġ il-mobilità għall-istudenti u għall-persuni li jfittxu impjieg.

4.2.3.3. Sejħa għal offerti b’baġit ta’ EUR 800 000 se tiġi ppubblikata wkoll f’Marzu 2017 taħt il-COSME, sabiex tappoġġja l-azzjonijiet li jippromovu l-immaġni tal-karrieri fit-turiżmu. L-azzjonijiet se jinkludu kampanji ta’ sensibilizzazzjoni dwar inizjattivi u għodod eżistenti għall-iżvilupp tal-ħiliet fit-turiżmu, u dwar l-immaġni tal-karrieri fit-turiżmu, permezz tal-forniment ta’ materjali ta’ appoġġ, ta’ intervisti u ta’ webinars li jippreżentaw l-aspetti pożittivi tal-karrieri fit-turiżmu (jiġifieri li huma internazzjonali, moderni, dinamiċi). L-azzjonijiet ser ikunu mmirati lejn negozji (inklużi SMEs) u negozji ġodda li jaħdmu fit-turiżmu, kif ukoll lejn studenti u persuni li qed ifittxu impjieg.

4.2.4. Data Ekonomika Statistika

4.2.4.1. L-industrija tat-turiżmu nawtiku u marittimu hija kumplessa ħafna u tinvolvi sett varjat ta’ relazzjonijiet bejn ħafna partijiet ikkonċernati differenti. Id-diversi attivitajiet ekonomiċi li flimkien isawru lil din l-industrija jvarjaw b’mod konsiderevoli. Informazzjoni statistika dwar it-turiżmu marittimu u kostali fl-Istati Membri mhijiex dejjem disponibbli fil-pront u l-metodu tal-ġbir jista’ jvarja minn pajjiż għall-ieħor. Dan jista’ jipproduċi data inkonsistenti u għalhekk jippreżenta ċifri li ma jagħtux riżultati preċiżi. Minħabba l-importanza tas-settur għall-ekonomija Ewropea, data konsistenti u preċiża hija ħtieġa assoluta. Dan se jgħin ukoll lil kulħadd fis-settur sabiex jifhem u jivverifika bi preċiżjoni d-dinamika tal-industrija nawtika u kif din tinfluwenza l-prestazzjoni ekonomika tal-UE. Il-metodoloġija tal-kont satellita tat-turiżmu (20) tista’ tipprovdi lis-settur bl-għodda meħtieġa. Id-data ekonomika derivata permezz ta’ din is-sistema tista’ tiġi kkombinata mal-ġbir ta’ data importanti oħra li, flimkien, jistgħu jikkostitwixxu l-“mekkaniżmu indikatur sostenibbli”. Għadd ta’ Stati Membri diġà huma midħla ta’ din l-għodda u dan se jiffaċilita l-proċess.

Brussell, it-30 ta’ Marzu 2017. Il-President tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew Georges DASSIS

(1) Komunikazzjoni tal-UE – It-Tkabbir Blu, COM(2012) 494 final.

(2) JOIN(2016) 49 final u https://ec.europa.eu/maritimeaffairs/policy/ocean-governance_mt.

(3) WTTC, Travel & Tourism economic impact, 2015.EU.

(4) Il-Kummissjoni Ewropea “Study in support of policy measures for maritime and coastal tourism at EU level” (mhux disponibbli bil-Malti), 2013.

https://ec.europa.eu/maritimeaffairs/sites/maritimeaffairs/files/docs/body/study-maritime-and-coastal-tourism_en.pdf.

(5) COM(2014) 86 final.

(6) https://ec.europa.eu/maritimeaffairs/policy/coastal_tourism_mt.

(7) http://ec.europa.eu/growth/sectors/tourism/offer/sustainable/indicators_mt

(8) Id-Direttiva 2014/89/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat-23 ta’ Lulju 2014, ara wkoll https://ec.europa.eu/maritimeaffairs/policy/maritime_spatial_planning_mt

(9) http://ec.europa.eu/environment/marine/international-cooperation/regional-sea-conventions/barcelona-convention/index_en.htm.

(10) Bħalissa, ma hemm ebda liġi diretta tal-UE dwar l-ilma tal-ballast, għad li r-Regolament (UE) Nru 1143/2014 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat-23 Ottubru 2014 dwar il-prevenzjoni u l-ġestjoni tal-introduzzjoni u t-tixrid ta’ speċijiet aljeni invażivi, jirrikonoxxi l-Konvenzjoni tal-BWM bħala waħda mill-miżuri ta’ mmaniġġjar possibbli għall-ispeċijiet invażivi ta’ tħassib.

(11) Dokument tal-Kunsill 13398/16 (http://data.consilium.europa.eu/doc/document/ST-13398-2016-INIT/mt/pdf).

(12) ĠU C 451, 16.12.2014, p. 64.

(13) Ara wkoll ĠU C 389, 21.10.2016, p. 93.

(14) http://ec.europa.eu/growth/sectors/tourism/offer/sustainable/indicators_mt

(15) https://ec.europa.eu/growth/tools-databases/eden/about/themes_mt

(16) http://ec.europa.eu/regional_policy/sources/docgener/informat/2014/guidance_tourism.pdf.

(17) http://ec.europa.eu/growth/tools-databases/newsroom/cf/itemdetail.cfm?item_id=8496&lang=mt

(18) ĠU C 451, 16.12.2014, p. 64.

(19) http://ec.europa.eu/social/main.jsp?catId=1223&langId=mt

(20) Il-Kont Satellita tat-Turiżmu (TSA) żviluppat mill-UNWTO huwa qafas statistiku standard u l-għodda ewlenija għall-kejl ekonomiku tat-turiżmu. Il-Qafas Metodoloġiku Rakkomandat 2008 (magħruf ukoll bħala t-TSA: RMF 2008) jipprovdi l-qafas kunċettwali komuni aġġornat għall-bini ta’ TSA.