Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Il-kunċetti tal-UE fil-qasam tat-tħejjija tat-tranżizzjonijiet f’dinja ta’ xogħol diġitalizzat — kontribut importanti għal White Paper dwar il-ġejjieni tax-xogħol

[Opinjoni esploratorja mitluba mill-Presidenza Awstrijaka]

(2018/C 367/03)

Relatur: Franca SALIS-MADINIER Korelatur: Ulrich SAMM

Opinjoni mitluba mill-Presidenza Awstrijaka tal-Kunsill Ittra tat-12.2.2018 Bażi legali Artikolu 304 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea Artikolu 29(1) tar-Regoli ta’ Proċedura Opinjoni esploratorja Deċiżjoni tal-Bureau 13.3.2018 Sezzjoni kompetenti Sezzjoni Speċjalizzata għax-Xogħol, l-Affarijiet Soċjali u ċ-Ċittadinanza Adottata fis-sezzjoni 6.6.2018 Adottata fil-plenarja 11.7.2018 Sessjoni plenarja Nru 536 Riżultat tal-votazzjoni (favur/kontra/astensjonijiet) 152/1/4

1. Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

1.1. Il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew (KESE) jappoġġja tranżizzjoni diġitali ġusta, imsejsa fuq ir-rispett tal-valuri Ewropej li jippromovu impjieg sħiħ, progress soċjali, livell għoli ta’ protezzjoni, tnaqqis fil-faqar u fl-inugwaljanzi.

1.2. Il-KESE jsostni li l-possibbiltajiet enormi li joffru t-teknoloġiji l-ġodda għandhom ikunu ta’ benefiċċju għal kulħadd: ħaddiema, ċittadini, intrapriżi. F’din l-evoluzzjoni, ma għandux ikun hemm telliefa. Il-politiki għandhom, bħala prijorità, ikunu ggwidati lejn it-tisħiħ tal-perkorsi individwali, sabiex iċ-ċittadini kollha jkunu mgħammra b’ħiliet tajbin, u tas-sistemi ta’ sigurtà soċjali organizzati b’mod kollettiv sabiex jiffavorixxu l-aċċess għall-benefiċċji tas-sigurtà soċjali kif previst fil-Karta tad-Drittijiet Fundamentali, fil-prijoritajiet iddikjarati mill-qrati Ewropej f’Göteborg fil-qafas tal-pilastru Ewropew tad-drittijiet soċjali, u fil-konvenzjonijiet tal-ILO.

1.3. L-impjiegi jistgħu jinbidlu minħabba l-awtomatizzazzjoni, id-diġitalizzazzjoni u l-IA. Il-KESE jqis bħala prijorità l-adattament tal-kompetenzi tal-ħaddiema Ewropej, b’mod partikolari għal dawk li l-livelli ta’ kwalifika tagħhom u l-obsolexxenza tal-ħiliet tagħhom ma jippermettulhomx jidħlu f’impjiegi ġodda jew dawk li se jinbidlu bit-teknoloġija. Jafferma l-urġenza ta’ politika, fil-livell tal-UE u fl-Istati Membri, favur bidla fit-taħriġ inizjali u fit-taħriġ tul il-ħajja, sabiex tiffavorixxi l-ħiliet rilevanti fit-tagħlim, biex ikunu jistgħu jiġu żviluppati l-kompetenzi kreattivi u diġitali, dejjem aktar neċessarji fl-impjiegi l-ġodda.

1.4. Id-diversità għandha tkun fil-qalba tal-prijoritajiet: is-sitwazzjoni hija allarmanti fis-setturi b’komponent diġitali qawwi, tant kemm hemm rappreżentanza baxxa tan-nisa ( 1 ) . Huwa importanti li jiġu mmonitorjati u mkejla dawn ix-xejriet u li jiġi promoss l-aċċess tan-nisa f’dawn is-setturi.

1.5. Il-KESE jinnota li 0,3 % biss tan-nefqa pubblika totali fl-UE ( 2 ) huwa mmirat lejn investimenti fil-politiki soċjali. Riżorsi adegwati, b’mod partikolari fi ħdan il-qafas tal-Pjan baġitarju pluriennali li ġej tal-UE għal wara l-2020 ( 3 ) , għandhom ikunu disponibbli biex isaħħu dawn il-politiki u jakkumpanjaw it-trasformazzjoni diġitali fid-dinja tax-xogħol għall-benefiċċju tal-ħaddiema, tal-kumpaniji u tas-soċjetà inġenerali.

1.6. Riżorsi addizzjonali jistgħu jiddaħħlu fil-qligħ mill-produttività prodotta mid-diġitalizzazzjoni. Il-KESE jirrakkomanda li d-djalogu soċjali fil-livell rilevanti dwar il-qsim tal-valur miżjud għandu jiġi organizzat fil-livell tas-settur u tal-intrapriża biex jiġu maqbula l-modalitajiet ta’ użu.

1.7. Biex jiġu koperti t-tipi kollha ta’ forom flessibbli ta’ impjieg li toħloq id-diġitalizzazzjoni u biex l-ebda ħaddiem ma jitħalla barra ( 4 ) , il-KESE jqiegħed iż-żamma tal-kwalità u s-sostenibbiltà finanzjarja tas-sistemi ta’ protezzjoni soċjali bħala waħda mill-prijoritajiet tiegħu. Huwa jinkoraġġixxi lill-Kummissjoni Ewropea u lill-Istati Membri biex jorganizzaw il-konsultazzjoni mal-imsieħba soċjali biex jadattaw is-sistemi tas-sigurtà soċjali, għall-benefiċċju b’mod partikolari tal-ħaddiema li, minħabba l-istatus tagħhom, ma jkunux koperti b’mod adegwat minn dawn l-iskemi.

1.8. Skont l-introduzzjoni tat-teknoloġiji l-ġodda bħar-robots jew il-magni intelliġenti, il-KESE jfakkar fl-istudju tiegħu l-importanza tal-informazzjoni u tal-konsultazzjoni mar-rappreżentanti tal-ħaddiema minn qabel u l-ħtieġa tan-negozjar kollettiv biex jakkumpanja l-bidliet ( 5 ) li dawn it-teknoloġiji jipproduċu. Huwa jfakkar ukoll li d-Direttiva dwar il-Kunsilli tax-Xogħol Ewropej tipprevedi l-obbligu tal-konsultazzjoni ( 6 )

1.9. Fir-rigward tal-intelliġenza artifiċjali (IA), il-KESE jenfasizza li l-opaċità tal-funzjonament tal-algoritmi u l-mod kif dawn jagħmlu għażliet li jevitaw il-kontroll mill-bniedem joħolqu sfidi enormi għall-UE kif ukoll mistoqsijiet fundamentali dwar is-soċjetà fejn irridu ngħixu. Il-KESE diġà enfasizza li, fid-dinja l-ġdida tax-xogħol, id-definizzjoni tar-relazzjoni tal-bniedem mal-magna hija essenzjali. Approċċ iffokat fuq il-kontroll tal-bniedem fuq il-magna huwa fundamentali ( 7 )

1.10. Il-KESE jappoġġja oqfsa strateġiċi universali tal-IA li jagħtu lill-UE vantaġġ kompetittiv ( 8 ) u jinkoraġġixxi l-iżvilupp ta’ IA li hija soċjalment responsabbli u għall-ġid komuni. Huwa jenfasizza li l-UE għandha tappoġġja qasam ġdid ta’ riċerka li huwa l-ergonomija konjittiva, li tipprovdi għall-adozzjoni ta’ miżuri li jippromovu l-użu ta’ teknoloġiji intelliġenti iċċentrat fuq il-bniedem.

2. Introduzzjoni

2.1. Il-KESE diġà ħa pożizzjoni, fil-qafas ta’ tliet opinjonijiet esploratorji mitluba mill-Presidenzi Estonjana u Bulgara tal-Kunsill, dwar il-forom il-ġodda ta’ xogħol u l-futur tax-xogħol ( 9 ) . Dawn l-opinjonijiet ġew arrikkiti minn riflessjoni aktar wiesgħa dwar “Kunċett soċjalment sostenibbli għall-era diġitali”, żviluppat fil-qafas ta’ opinjoni esploratorja oħra mitluba mill-Presidenza Bulgara ( 10 )

2.2. Il-KESE jopponi għall-preżunzjoni li “bid-diġitalizzazzjoni se jkun hemm rebbieħa u telliefa”. F’din l-opinjoni, il-KESE jagħmel proposti sabiex id-diġitalizzazzjoni tkun ta’ benefiċċju għaċ-ċittadini kollha u biex il-persuni ma jitwarrbux.

2.3. Sabiex jiġi evitat li titħalla barra parti mill-ħaddiema u ċ-ċittadini, in-nefqa fuq l-investiment fil-politiki soċjali, li llum il-ġurnata tirrappreżenta biss 0,3 % tan-nefqa pubblika totali fl-UE ( 11 ) , jistħoqqilha tissaħħaħ. Riżorsi adegwati, b’mod partikolari fi ħdan il-qafas tal-Pjan baġitarju pluriennali li ġej tal-UE għal wara l-2020 ( 12 ) , għandhom ikunu disponibbli sabiex jakkumpanjaw it-trasformazzjoni diġitali fid-dinja tax-xogħol.

2.4. Il-KESE jenfasizza li, sabiex l-awtomatizzazzjoni tibbenefika s-soċjetà sħiħa, l-UE u l-Istati Membri jridu jkunu jistgħu jiddependu fuq sistema ta’ taħriġ tul il-ħajja li taħdem sew u ta’ kwalità, djalogu soċjali permanenti fost il-partijiet ikkonċernati, negozjar kollettiv pertinenti u sistema tat-tassazzjoni adegwata.

2.5. Huwa urġenti li tittieħed azzjoni minn issa sabiex tiġi ggarantita d-disponibbiltà tal-kompetenzi xierqa għall-futur, b’tali mod li l-UE u l-Istati Membri kollha tagħha jibqgħu kompetittivi u jkunu kapaċi joħolqu intrapriżi ġodda u impjiegi ġodda, jiggarantixxu li l-persuni jibqgħu kapaċi jidħlu fis-suq tax-xogħol tul il-karriera professjonali tagħhom, u jiżguraw il-benesseri għal kulħadd.

3. IA fis-servizz tal-bniedem għal tranżizzjoni ġusta u ta’ kwalità

3.1. Il-KESE jqajjem l-isfidi ppreżentati għall-UE mill-IA – mifhuma bħala t-teknoloġiji kollha intiżi biex iwettqu bl-informatika kompiti konjittivi tradizzjonalment imwettqa mill-bniedem.

3.2. Jekk id-diġitalizzazzjoni u IA dejjem aktar b’saħħitha u effiċjenti għandhom ikunu ta’ benefiċċju għall-ħaddiema, għaċ-ċittadini, għall-intrapriżi u għall-Istati Membri u għall-UE, din għandha tkun ikkontrollata, u l-effetti tagħha potenzjalment negattivi għandhom ikunu antiċipati u regolati.

3.3. Il-KESE jqis il-ġenerazzjoni l-ġdida ta’ robots imsejħa “kollaborattivi” bħala opportunità li tista’ tibbenefika s-soċjetà kollha kemm hi. Dawn ir-robots jistgħu jsiru msieħba reali tal-ħaddiema biex itaffu l-piż tax-xogħol ta’ kuljum b’mod li jsir inqas stressanti. Dawn jistgħu wkoll jgħinu persuni b’diżabbiltajiet fiżiċi jew konjittivi, u aktar minn hekk lil dawk b’mobilità mnaqqsa.

3.4. Il-KESE għal darb’oħra ( 13 ) jenfasizza l-approċċ human-in-command għall-partijiet kollha tal-proċess tad-diġitalizzazzjoni. Is-soċjetà tagħna trid tindirizza l-biża’ li s-sistemi tal-IA, b’mod partikolari, xi darba jistgħu jieħdu deċiżjonijiet dwar aspetti importanti tal-ħajja tagħna mingħajr l-involviment ta’ xi interazzjoni tal-bniedem. L-approċċ human-in-command jiddefinixxi prinċipju li jagħti l-garanzija li r-rwol tal-magni b’mod ċar huwa li jaqdu lill-bnedmin u li l-kwistjonijiet aktar kumplessi relatati mal-bnedmin, bħat-teħid tar-responsabbiltà, il-ġudizzju li jingħata dwar każijiet kontroversjali/etiċi jew imġiba irraġonevoli, jibqgħu taħt il-kontroll tal-bnedmin. Dan il-prinċipju ġenerali ħafna jista’ jservi bħala prinċipju ta’ gwida għal regolamenti futuri.

3.5. Bħalma fakkar il-KESE fl-opinjoni tiegħu fuq inizjattiva proprja dwar “L-intelliġenza artifiċjali” ( 14 ) , il-kontroll tal-algoritmi u t-trasparenza tagħhom jikkostitwixxi tħassib kbir għad-demokraziji tagħna u għal-libertajiet fundamentali tagħna, inkluż fid-dinja tax-xogħol. Bidla diġitali soċjalment u etikament responsabbli għandha tkun skop tal-UE. Il-KESE jappoġġja oqfsa strateġiċi universali tal-IA li jagħtu lill-UE vantaġġ kompetittiv. Huwa jenfasizza li l-UE għandha tappoġġja qasam ġdid ta’ riċerka li huwa l-ergonomija konjittiva, li tipprovdi għall-adozzjoni ta’ miżuri li jippromovu l-użu ta’ teknoloġiji intelliġenti iċċentrat fuq il-bniedem.

3.6. Permezz ta’ algoritmi distorti, id-deċiżjonijiet u l-għażliet magħmula jistgħu jenfasizzaw id-diskriminazzjonijiet fl-intrapriżi, pereżempju fil-prattiki tar-reklutaġġ u fl-attivitajiet tar-riżorsi umani b’mod ġenerali ( 15 ) . Madankollu, programmazzjoni tajba tad-data u tal-algoritmi tista’ wkoll tagħmel ir-reklutaġġ u l-politiki fil-qasam tar-riżorsi umani aktar “intelliġenti” u ġusti.

3.7. Ir-riċerkaturi, l-inġiniera u l-intraprendituri Ewropej li jikkontribwixxu għad-disinn, għall-iżvilupp u għall-kummerċjalizzazzjoni ta’ sistemi ta’ IA, għandhom jaġixxu skont kriterji ta’ responsabbiltà etika u soċjali. L-integrazzjoni tal-etika u tax-xjenzi umani fl-iżvilupp tat-taħriġ ta’ inġinier tista’ tkun tweġiba tajba fil-konfront ta’ dan l-obbligu ( 16 ) . Kodiċi ta’ kondotta tal-IA jista’ jkun xieraq.

3.8. Il-KESE jixtieq li jiġbed l-attenzjoni għal theddida li ġejja mill-IA li tirrigwarda ċ-ċibersigurtà u l-privatezza. It-teknoloġija l-ġdida tagħmilha ħafna aktar faċli biex jiġu prodotti ritratti foloz ta’ kwalità għolja, vidjows foloz, diskors falz u test falz. L-indirizzar ta’ din it-theddida serja jrid jingħata l-ogħla prijorità fil-politika tal-UE.

4. Kummenti ġenerali

4.1. Impatt fuq l-impjiegi

4.1.1. Il-kwistjoni tal-impatt li se jkollhom fuq il-volum tal-impjiegi l-awtomatizzazzjoni, id-diġitalizzazzjoni u l-IA fil-proċessi differenti tal-produzzjoni hija kontroversjali ħafna. Skont il-metodu adottat – analiżi tal-kompiti jew tal-impjiegi –, dan it-tbassir dwar it-telf ta’ impjiegi, ivarja ħafna ( 17 )

4.1.2. Irrispettivament minn dawn il-varjazzjonijiet, li huwa ċert huwa li l-maġġoranza l-kbira tal-impjiegi se tkun milquta mid-diġitalizzazzjoni; ċerti snajja’ se jkunu milquta aktar minn oħrajn u jistgħu jisparixxu fi żmien qasir ( 18 ) . Oħrajn ser jinbidlu u jeħtieġu rikwalifikazzjoni.

4.1.3. Barra minn hekk, id-differenzi dwar l-impatt tal-awtomatizzazzjoni fuq l-impjiegi huma importanti fost l-Istati Membri tal-Unjoni Ewropea ( 19 ) . Skont studju tal-OECD, ġeneralment, l-impjiegi fir-Renju Unit, fil-pajjiżi tat-Tramuntana u fin-Netherlands huma inqas suġġetti għall-awtomazzjoni mill-impjiegi fil-pajjiżi tal-UE tal-Lvant u tan-Nofsinhar ( 20 ) . Diversi fatturi jistgħu jispjegaw dawn id-differenzi: differenzi fl-organizzazzjoni tal-kompiti fi ħdan setturi ekonomiċi, differenzi fl-istruttura settorjali u fl-investimenti (il-pajjiżi li għadhom ma adottawx u ma investewx fit-teknoloġiji li jistgħu jkunu sostitut għall-forza tax-xogħol għandhom struttura ta’ kompiti li toqgħod aktar għall-awtomatizzazzjoni). Jeżistu differenzi wkoll fl-organizzazzjoni tal-post tax-xogħol b’mod ġenerali, jew ukoll fil-livelli ta’ edukazzjoni tal-ħaddiema.

4.2. Żgurar tal-kompetenzi ewlenin taċ-ċittadini kollha

4.2.1. Fid-dawl ta’ dan, kompetenzi adegwati jistgħu jgħinu lill-Istati Membri tal-UE biex jiġu integrati aħjar fis-swieq globalizzati u jispeċjalizzaw fit-teknoloġiji l-aktar avvanzati, b’intrapriżi aktar innovattivi, li jlaħħqu mal-iżvilupp. Biex dan isir, is-setturi kollha għandhom bżonn ħaddiema li ma jkollhomx biss kompetenzi kreattivi u konjittivi għolja (fil-litteriżmu u fin-numeriżmu u fis-soluzzjoni ta’ problemi kumplessi), iżda wkoll kapaċitajiet maniġerjali u ta’ komunikazzjoni u ħila fl-apprendistat.

4.2.2. Il-ħaddiema li jeħtieġu miżuri ta’ prijorità u appoġġ aktar b’saħħtu huma dawk ippożizzjonati fuq impjiegi b’livell baxx ta’ kwalifiki u b’potenzjal għoli ta’ awtomatizzazzjoni, ta’ trasformazzjoni, ta’ sostituzzjoni jew ta’ għajbien.

4.2.3. Fl-Unjoni, id-distakk bejn il-kompetenzi u l-impjiegi futuri qed imur għall-agħar. Fl-Istati Membri tal-UE, 22 % tal-ħaddiema jinsabu f’riskju li ma jkollhomx il-kompetenzi diġitali t-tajba fir-rigward tal-evoluzzjonijiet tal-impjieg tagħhom ( 21 ) . Mill-2008, it-tul medju tal-qgħad u tal-qgħad fit-tul żdied, b’mod partikolari għal ħaddiema b’livell baxx ta’ ħiliet.

4.2.4. Bħalma ġie espress f’opinjoni reċenti tal-KESE, minħabba d-diffikultà biex dawk qiegħda jaċċessaw l-impjieg huwa urġenti li, permezz tad-djalogu soċjali, fil-fergħat, it-territorji u fil-livell nazzjonali u Ewropej, tiġi indirizzata l-kwistjoni tat-taħriġ u tal-kompetenzi ( 22 ) sabiex il-ħaddiema kollha jkunu jistgħu jaċċedu għal impjieg u jevolvu fil-perkors professjonali tagħhom.

4.3. Il-bidla tat-taħriġ inizjali u t-tħeġġiġ tat-taħriġ tul il-ħajja

4.3.1. Fil-konfront ta’ dan it-tħassib, il-KESE jafferma l-urġenza ta’ politika, fil-livell tal-UE u tal-Istati Membri tagħha, favur bidla fit-taħriġ inizjali u tul il-ħajja sabiex tiffavorixxi l-ħiliet rilevanti fit-tagħlim, biex ikunu jistgħu jiġu żviluppati l-kompetenzi kreattivi li qegħdin isiru dejjem aktar kruċjali.

4.3.2. Politika uniformi waħda fil-livell Ewropew tirriskja li tkun ineffettiva, minħabba li l-Istati Membri jbatu minn problemi differenti, iżda politika għat-tnaqqis tad-distakk bejn il-kompetenzi disponibbli u l-impjiegi futuri hija meħtieġa b’mod universali ( 23 )

4.4. Punti ta’ viġilanza fuq ir-riskju ta’ diskriminazzjoni fuq il-post tax-xogħol u fis-soċjetà

4.4.1. Ugwaljanza bejn l-irġiel u n-nisa: L-impjiegi tal-futur u dawk li se jkunu l-aktar rikonoxxuti u mħallsin se jkunu dawk fil-qasam tal-iSTEM (xjenzi, teknoloġiji, inġinerija u matematika), u b’mod partikolari fis-settur tat-teknoloġiji tal-informatika (IT). Id-diversità għandha tkun fil-qalba tal-prijoritajiet: is-sitwazzjoni hija allarmanti fis-setturi b’komponent diġitali qawwi, tant kemm hemm rappreżentanza baxxa tan-nisa ( 24 ) . Huwa importanti li jiġu segwiti u mkejla dawn ix-xejriet u li jiġi promoss l-aċċess tan-nisa għas-setturi, jekk irridu nevitaw aktar inugwaljanzi fid-dinja futura tax-xogħol ( 25 )

4.4.2. Inugwaljanzi fil-konfront tal-età: Il-bidliet fid-dinja tax-xogħol għandhom implikazzjonijiet fuq il-kundizzjonijiet tal-impjieg tal-ħaddiema, irrispettivament mill-età tagħhom. Dawn il-bidliet jista’ jkollhom impatt fuq xogħol sostenibbli tul il-ħajja professjonali. Pereżempju, l-użu ta’ kuntratti għal terminu fiss, illum inġustament aktar riżervati fil-biċċa l-kbira għall-ħaddiema żgħażagħ ( 26 ) , jista’ jiġi estiż għall-ħaddiema akbar fl-età b’konsegwenzi possibbli. Fl-istess ħin, l-iżvilupp teknoloġiku assoċjat mad-diġitalizzazzjoni jista’ joffri opportunitajiet lill-ħaddiema akbar fl-età. Studji dwar ix-xogħol jeħtieġu li jsegwu dawn l-evoluzzjonijiet.

5. Djalogu soċjali u ċivili li jkun innovattiv u proattiv

5.1. Id-djalogu soċjali fil-livelli kollha – Ewropew, nazzjonali, tal-industrija, tat-territorju u tal-intrapriża – għandu jintegra bis-sħiħ it-tħassib diġitali u jiżviluppa politiki ta’ antiċipazzjoni ċari permezz ta’ data rilevanti dwar professjonijiet affetwati mill-bidliet, l-impjiegi ġodda maħluqa u l-ħiliet li għandhom jiġu żviluppati biex jokkupaw tali impjiegi ġodda.

5.3. Biex jiġu koperti t-tipi kollha ta’ forom flessibbli ta’ impjieg li toħloq id-diġitalizzazzjoni u biex l-ebda ħaddiem ma jitħalla barra ( 30 ) , il-KESE jqiegħed iż-żamma tal-kwalità u s-sostenibbiltà finanzjarji tas-sistemi ta’ protezzjoni soċjali bħala waħda mill-prijoritajiet tiegħu, b’mod li tkun konsistenti mal-Pilastru Ewropew tad-Drittijiet Soċjali. Il-Kumitat iħeġġeġ lill-Kummissjoni Ewropea u lill-Istati Membri biex jorganizzaw il-konsultazzjoni mal-imsieħba soċjali biex jadattaw is-sistemi tal-protezzjoni soċjali għal forom ġodda ta’ xogħol.

5.4. Riżorsi addizzjonali jistgħu jiddaħħlu fil-qligħ mill-produttività prodotta mid-diġitalizzazzjoni. Id-djalogu soċjali madwar il-kondiviżjoni tal-valur miżjud u d-distribuzzjoni mill-ġdid tiegħu għandu jiġi organizzat fil-livell tal-industrija u tal-impriża.

5.5. Fil-livell fiskali, ir-riformi tas-sistemi tat-taxxa għandhom ikunu vverifikati bir-reqqa biex jiżguraw livelli simili ta’ tassazzjoni għall-forom kollha ta’ dħul, kemm jekk huwa ġġenerat f’setturi organizzata b’mod konvenzjonali jew fl-ekonomija kollaborattiva.

5.6. Il-partijiet interessati tas-soċjetà ċivili għandhom ikunu involuti b’mod attiv f’dawn l-iżviluppi. Il-politiki ta’ taħriġ favur gruppi vulnerabbli minħabba l-bidliet teknoloġiċi rapidi, il-politiki tal-iżvilupp tal-IA u d-diġitalizzazzjoni, li l-effetti tagħhom jaffettwaw liċ-ċittadini kollha, jagħmlu leġittimu r-rwol importanti tal-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili.

Brussell, il-11 ta’ Lulju 2018 Il-President tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew Luca JAHIER

(1) Il-Kummissjoni Ewropea (2018). In-nisa fl-era diġitali (bl-Ingliż).

(2) COM(2017) 206 final, p. 28.

(3) ĠU C 262, 25.7.2018, p. 1.

(4) ĠU C 303, 19.8.2016, p. 54, u ĠU C 129, 11.4.2018, p. 7.

(5) CESE (2017). Impact of digitalization and the on-demand economy on labour markets and the consequences for employment and industrial relations.

(6) ĠU L 122, 16.5.2009, p. 28

(7) ĠU C 288, 31.08.2017, p. 1.

(8) ĠU C 288, 31.08.2017, p. 1.

(9) ĠU C 434, 15.12.2017, p. 30 u p. 36, u ĠU C 237, 6.7.2018, p. 8.

(10) ĠU C 237, 6.7.2018, p. 1..

(11) L-Unjoni Ewropea (2017)Dokument ta’ riflessjoni dwar id-dimensjoni soċjali tal-Ewropa, p. 24.

(12) ĠU C 262, 25.7.2018, p. 1

(13) ĠU C 288, 31.08.2017, p. 1.

(14) ĠU C 288, 31.08.2017, p. 1.

(15) ILO (2018). Impact des technologies sur la qualité et la quantité des emplois; cf. Villani, C. (2018). Donner un sens à l'intelligence artificielle: Pour une stratégie nationale et européenne.

(16) Ara r-rapport tas-Sur Cédric Villani dwar l-intelliġenza artifiċjali (Marzu 2018).

(17) Nedelkoska, L. u G. Quintini (2018). “Automation, skills use and training”. Dokumenti ta’ ħidma tal-OECD dwar il-kwistjonijiet soċjali, l-impjiegi u l-migrazzjonijiet, Nru 202, Pubblikazzjonijiet tal-OECD, Pariġi.

(18) France Stratégie (2018). Intelligence artificielle et travail: rapport à la ministre du travail et au secrétaire d'État auprès du premier ministre, chargé du numérique.

(19) Cedefop (2018). Insights into skill shortages and skill mismatch: learning from Cedefop's European skills and job survey.

(20) Nedelkoska, L. u G. Quintini (2018). “Automation, skills use and training”. Dokumenti ta’ ħidma tal-OECD dwar il-kwistjonijiet soċjali, l-impjiegi u l-migrazzjonijiet, Nru 202, Pubblikazzjonijiet tal-OECD, Pariġi.

(21) Cedefop (2018). Insights into skill shortages and skill mismatch: learning from Cedefop's European skills and job survey.

(22) ĠU C 237, 6.7.2018, p. 8.

(23) Cedefop (2018). Insights into skill shortages and skill mismatch: learning from Cedefop's European skills and job survey.

(24) CE (2018). In-nisa fl-era diġitali (bl-Ingliż).

(25) CE (2015). Monitoring the digital economy & society 2016-2021.

(26) Eurofound (2017), Non-standard forms of employment: Recent trends and future prospects, p. 7, et Eurofound (2017) Working conditions of workers at different ages.

(27) ĠU C 237, 6.7.2018, p. 8.

(28) Ara l-ftehim iffirmat fid-Danimarka.

(29) ĠU C 434, 15.12.2017, p. 30.

(30) ĠU C 303, 19.8.2016, p. 54 u ĠU C 129, 11.4.2018, p. 7.