MT Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea C 81/16

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “L-irħula u l-bliet iż-żgħar bħala xpruni għall-iżvilupp rurali — sfidi u opportunitajiet”

(opinjoni fuq inizjattiva proprja)

(2018/C 081/03)

Relatur: Tom JONES

Deċiżjoni tal-Assemblea Plenarja 22.9.2016 Bażi legali Artikolu 29(2) tar-Regoli ta’ Proċedura Opinjoni fuq inizjattiva proprja Sezzjoni kompetenti L-Agrikoltura, l-Iżvilupp Rurali u l-Ambjent Adottata fis-sezzjoni 3.10.2017 Adottata fil-plenarja 18.10.2017 Sessjoni plenarja Nru 529 Riżultat tal-votazzjoni (favur/kontra/astensjonijiet) 129/0/1

1. Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

Konklużjonijiet

1.1. Il-KESE jemmen li minkejja t-tnaqqis ta’ popolazzjonijiet bilanċjati u ta’ attività ekonomika tradizzjonali, f’ħafna rħula u bliet żgħar hemm evidenza biżżejjed ta’ prattika tajba biex inkunu ottimisti dwar il-ġejjieni sostenibbli f’ħafna insedjamenti rurali, jekk mhux kollha. Dawn l-insedjamenti jistgħu jkunu xpruni għal tiġdid rurali usa’ u għal żvilupp sostenibbli ta’ żoni rurali.

1.2. Madankollu, dan l-ottimiżmu jiddependi fuq sforz sostnut, olistiku li jinvolvi n-nies u r-riżorsi finanzjarji fil-livelli kollha tal-gvern u fit-tliet setturi – privat, pubbliku u ċivili – kollha.

Rakkomandazzjonijiet

1.3. Il-KESE jappoġġja bis-sħiħ l-Inizjattiva tal-Irħula Intelliġenti tal-Kummissjoni Ewropea, b’mod speċjali minħabba l-wegħdiet li saru rigward il-kooperazzjoni bejn id-Direttorati. Il-Programmi tal-Iżvilupp Rurali (PŻR) nazzjonali u reġjonali, li DĠ Agri qed jiġġestjona flimkien mal-Istati Membri, huma vitali iżda qatt ma jistgħu jinvestu biżżejjed riżorsi fl-inizjattiva mingħajr investimenti pubbliċi nazzjonali, reġjonali jew lokali oħrajn. Il-KESE jinnota u jappoġġa l-opinjoni emerġenti tal-Kumitat tar-Reġjuni dwar Irħula Intelliġenti (1).

1.4. Il-banda wiesgħa veloċi – mobbli kif ukoll fissa – hija kruċjali għal irħula u bliet żgħar żviluppati b’mod intelliġenti, biex ikollhom xi tama ta’ żvilupp ekonomiku u soċjali, u għandha tkun aċċessibbli bis-sħiħ, kif iggarantit taħt il-verifika rurali enfasizzata fid-Dikjarazzjoni Cork 2.0 tal-2016.

1.5. Is-servizzi pubbliċi fl-edukazzjoni, it-taħriġ, is-saħħa u l-kura soċjali, kif ukoll il-kura tat-tfal, għandhom ikunu aċċessibbli, integrati u innovattivi fl-użu ta’ avvanzi teknoloġiċi.

1.6. L-awtoritajiet tal-ippjanar f’żoni rurali għandhom jippromwovu proċess abilitanti għat-tiġdid ta’ bini żejjed fl-irħula u fil-bliet żgħar, biex jiżguraw rati kummerċjali baxxi għal negozji ġodda u kontribuzzjonijiet kumpensatorji minn proġetti ta’ ħwienet f’tarf il-bliet. Meta dawn il-binjiet rinnovati jsiru disponibbli għandhom jitqiesu l-bżonnijiet tal-NGOs lokali kif ukoll tas-settur privat u pubbliku.

1.7. Il-konnettività ħażina tat-trasport hija sfida oħra u t-trasport kollettiv u x-xarabanks u l-karozzi proprjetà tal-komunità huma rakkomandati fejn is-settur privat joqgħod lura.

1.8. Fejn possibbli, l-impjegaturi għandhom jiġu inkoraġġiti jappoġġjaw it-telexogħol, u jirrealizzaw il-benefiċċji potenzjali tas-sħubijiet rurali/urbani. Il-kontribuzzjoni kemm tat-turiżmu agrikolu u rurali, tal-attivitajiet relatati mas-saħħa u tal-markar tal-prodotti tal-biedja u tal-artiġjanat lokali, kif ukoll l-espansjoni tal-katalgu kulturali u storiku ta’ avvenimenti hija importanti ħafna f’dan il-kuntest. Permezz tal-appoġġ abilitanti tal-Programm ta’ Żvilupp Rurali, hemm skop li imprendituri kummerċjali jattiraw investiment esoġenu u jiżviluppaw u jikkummerċjalizzaw prodotti b’valur miżjud.

1.9. Il-governanza fl-aktar livell lokali hija kwistjoni nazzjonali jew reġjonali. Madankollu, l-irħula u l-bliet żgħar jeħtieġu li jingħataw is-setgħa b’poteri akbar u aċċess għal riżorsi finanzjarji biex imexxu u jappoġġjaw ix-xewqat tal-kostitwenti tagħhom.

1.10. LEADER u Gruppi ta’ Azzjoni Lokali għandhom ikunu appoġġjati bis-sħiħ fl-isforzi tagħhom għall-iżvilupp lokali – billi jinkoraġġixxu lin-negozji, kemm privati kif ukoll dawk mhux għall-profitti biex jibdew u jikbru – u biex jiżguraw spirtu komunitarju impenjat u ta’ appoġġ. B’kooperazzjoni mtejba, dawn l-isforzi jistgħu jiġu estiżi permezz tal-Iżvilupp Lokali mmexxi mill-Komunità (CLLD).

1.11. Fuq kollox, in-nies fl-irħula u fil-bliet żgħar għandhom jimpenjaw ruħhom għal sens ta’ komunità li jinkoraġġixxi t-tmexxija minn ġewwa. L-iskejjel u l-mentors lokali għandhom jippromwovu t-tmexxija. Il-mexxejja emerġenti jeħtieġu l-appoġġ sħiħ tal-aġenziji ta’ konsulenza u l-NGOs, li għandhom aċċess għall-aħjar prattiki u impriżi simili rilevanti.

1.12. L-irħula emerġenti li qed jiżviluppaw b’mod intelliġenti għandhom jiġu promossi fuq livell reġjonali, nazzjonali u tal-UE. L-istituzzjonijiet tal-UE u l-partijiet ikkonċernati tagħhom għandhom jorganizzaw jum ta’ ċelebrazzjoni annwali, biex jippromwovu l-komunitajiet ta’ suċċess u koeżivi tal-irħula u l-bliet żgħar.

1.13. Biex jissaħħaħ u jiġi żviluppat sens veru ta’ sħubija bejn il-bliet jew l-irħula kbar u l-insedjamenti tal-viċinat tagħhom, il-KESE jappoġġja r-rakkomandazzjonijiet tad-dokument R.E.D. (2) tal-2016, “Making Europe Grow with its Rural Territories” (Nkabbru l-Ewropa bit-Territorji Rurali tagħha), u l-proġett pilota tal-Ġemellaġġ tal-Bliet (Twin Town) tal-Carnegie Trust. Il-prinċipji tal-iżvilupp sostenibbli u tal-ekonomija ċirkolari għandhom japplikaw għas-sħubijiet urbani u rurali.

1.14. Il-Kumitat jappoġġja s-sejħa, li saret fil-Manifest Rurali Ewropew adottat mit-Tieni Parlament Rurali Ewropew f’Novembru 2015, għal kooperazzjoni akbar bejn il-komunitajiet, l-organizzazzjonijiet u l-awtoritajiet f’żoni rurali u urbani biex jinkiseb il-benefiċċju sħiħ ta’ rabtiet soċjali, kulturali u ekonomiċi li din il-kooperazzjoni tista’ ġġib; u għal skambju vigoruż ta’ ideat u prattika tajba bejn dawk involuti f’żoni rurali u urbani.

1.15. Il-KESE jirrakkomanda li l-Bank Ewropew tal-Investiment jibni skemi ta’ appoġġ imfassla apposta għal negozji rurali żgħar, kemm intrapriżi privati kif ukoll soċjali, inklużi l-kooperattivi, kif imwiegħed fil-programm tiegħu għall-2017-2019.

1.16. Il-Kunsill Ewropew tal-Bdiewa Żgħażagħ (CEJA) u korpi rappreżentattivi taż-żgħażagħ oħra għandhom jiġu appoġġjati biex joħolqu triq għall-forums taż-żgħażagħ fil-komunitajiet lokali li jiggalvanizzaw l-azzjoni dwar il-ħtiġijiet u l-aspirazzjonijiet tagħhom. Jeħtieġu vuċi ferm aktar b’saħħitha fl-iżvilupp ta’ soluzzjonijiet ekonomiċi u soċjali; u li l-appoġġ għat-taħriġ, il-mentoraġġ u finanzjarju jeħtieġ li jitfassal għall-aspirazzjonijiet tagħhom.

1.17. In-numru 11 fuq il-lista tan-NU tal-Għanijiet ta’ Żvilupp Sostenibbli jirreferi għal bliet u komunitajiet. L-irħula u l-bliet żgħar sostenibbli għandhom jiġu inklużi taħt “komunitajiet”.

1.18. Il-valuri kulturali li jinstabu fl-irħula u fil-bliet żgħar għandhom jingħataw post prominenti fil-pubbliċità għas--Sena Ewropea tal-Wirt Kulturali 2018 u fl-inizjattivi matulha. Ir-residenti anzjani jistgħu jaqdu rwol importanti fil-promozzjoni tat-tradizzjonijiet u l-kultura, u b’hekk għandhom jinħolqu l-kundizzjonijiet meħtieġa biex ikunu jistgħu jinvolvu ruħhom b’mod attiv f’dan il-qasam.

1.19. Il-Kumitat jirrakkomanda l-kondiviżjoni ta’ “prattiki tajba” fil-livelli kollha. Dan diġà jsir minn ENRD, ELARD, Ecovast u ERP u jinsab fil-pubblikazzjoni “The best Village in the World” (3).

2. Introduzzjoni

2.1. Iż-żoni rurali huma parti essenzjali mill-Ewropa, u jipprovdu għan-negozji kritiċi tal-agrikoltura u l-forestrija. Il-komunitajiet ta’ bliet żgħar u rħula jinsabu f’dawn iż-żoni rurali u huma parti minnhom, u minn dejjem kienu postijiet fejn in-nies jgħixu kif ukoll jaħdmu.

2.2. Il-bliet żgħar f’żoni rurali jipprovdu ċentru għal żona ta’ madwar fejn jinsabu l-irħula. Min-naħa l-oħra, il-bliet żgħar jinsabu fiż-żona ta’ ċentri urbani ewlenin. Kollha huma interdipendenti fuq xulxin. Huma sħab essenzjali fi sħubijiet rurali/urbani – kunċett li ġie promoss mid-DĠ Regio (4) u mill-OECD – fejn iż-żewġ imsieħba għandhom status indaqs fil-ġestjoni u fl-ippjanar tal-ġejjieni tagħhom. L-irħula u l-bliet żgħar madwar l-Ewropa ħabbtu wiċċhom ma’ ħafna tibdil – kemm ekonomiku kif ukoll soċjali – u qed ikomplu jiffaċċjaw il-ħtieġa li jadattaw għaċ-ċirkostanzi tal-ġurnata tal-lum.

2.3. Flimkien mal-agrikoltura u l-forestrija, l-irħula u l-bliet żgħar huma s-“sinsla” taż-żoni rurali u jipprovdu l-impjiegi, is-servizzi u l-edukazzjoni biex jaqdu kemm lilhom infushom kif ukoll iż-żona ta’ madwar ta’ rħula. Min-naħa l-oħra, il-bliet żgħar huma parti miż-żona ta’ madwar ta’ rħula akbar u bliet. Dan jifforma relazzjoni bejn iż-żoni rurali u urbani li hija karatteristika ta’ kwalunkwe reġjun. Iż-żoni urbani u rurali jipprovdu servizzi għal xulxin – iż-żoni urbani huma dipendenti fuq żoni rurali għall-forniment tal-ikel u huma suq lest għall-prodotti tal-kampanja filwaqt li ż-żoni rurali joffru rikreazzjoni u trankwilità għar-residenti urbani.

2.4. Hemm tradizzjoni qawwija f’ħafna żoni rurali ta’ sens ta’ “appartenenza” għal komunità. Din it-tradizzjoni qed tonqos u f’ħafna miż-żoni rurali aktar remoti kien hemm ukoll l-abbandun u n-nuqqas ta’ attenzjoni.

3. Sfidi speċifiċi

3.1. Il-komunitajiet rurali ħabbtu wiċċhom ma’ sfidi matul dawn l-aħħar ftit deċennji minħabba x-xewqa għaċ-ċentralizzazzjoni ta’ ħafna servizzi għall-ekonomiji ta’ skala, tibdil fit-trasport u l-ivvjaġġar u l-mod kif in-nies jgħixu fiż-żminijiet moderni. In-negozji tas-servizzi lokali qed jitilqu mill-komunitajiet rurali; ħafna ħwienet, servizzi bankarji u postali qed jisparixxu u l-iskejjel rurali żgħar qed jagħlqu.

3.2. Iż-żoni rurali jaħbu l-qgħad għaliex iċ-ċifri huma żgħar meta mqabbla ma’ dawk bla xogħol f’żoni urbani – madankollu dawn jiffaċċjaw problema addizzjonali ta’ aċċess għall-għajnuna miċ-ċentri tal-impjiegi li huma bbażati f’żoni urbani u spiss isofru minn trasport pubbliku rurali li sejjer lura. Il-qgħad jista’ jkun baxx għaliex tant żgħażagħ telqu jfittxu t-taħriġ, l-edukazzjoni jew ix-xogħol, filwaqt li ħafna minn dawk li jibqgħu jaħdmu għal pagi baxxi.

3.3. Il-finanzi pubbliċi, li huma tant importanti biex jappoġġjaw l-komunitajiet rurali, qed jiffaċċjaw domandi baġitarji dejjem jiżdiedu – minħabba ż-żieda ġenerali fl-għoli tal-ħajja u ż-żidiet fl-ispiża tal-għoti ta’ servizzi.

3.4. L-investiment fit-toroq u fl-awtostradi jinkoraġġixxi l-użu tal-karozzi privati bħala l-aktar mod faċli biex tasal ix-xogħol. In-nies issa huma ferm aktar imħejjija biex jivvjaġġaw distanzi itwal imma min-naħa l-oħra dan wassal biex in-nies ikunu anqas dipendenti fuq ix-xogħol jew l-għoti ta’ servizzi fil-komunità lokali tagħhom.

3.5. Inbidlu t-tendenzi tax-xiri tan-nies. Spiss jixtru mill-post fejn jaħdmu li normalment ikun f’raħal kbir jew f’belt minflok fir-raħal jew fil-belt żgħira tagħhom. U jixtru wkoll minn fuq l-Internet, bl-oġġetti jitwasslu fid-dar tagħhom. Dan kollu żied hekk kif bdew jagħlqu l-ħwienet lokali.

3.6. Iż-żgħażagħ qed jitilqu minn żoni rurali biex isibu t-taħriġ, l-edukazzjoni u x-xogħol fil-bliet. Jekk ma jinżammux l-impjiegi fiż-żoni rurali se jkun diffiċli li jiġu attirati lura fil-komunitajiet rurali. Hemm ħtieġa urġenti biex il-leħen meqjus taż-żgħażagħ jitqiegħed fil-qalba tad-demokrazija lokali. L-organizzazzjonijiet rappreżentattivi taż-żgħażagħ għandhom jiġu appoġġati sabiex titħeġġeġ il-parteċipazzjoni fil-governanza. Bl-istess mod, huwa xieraq li jsir provvediment biex l-aġenziji ekonomiċi u soċjali jagħtu pariri u appoġġ finanzjarju li jaqbel għaż-żgħażagħ (“youth-proof”).

3.7. Il-koeżjoni interġenerazzjonali qed tiġi sfidata mill-iżbilanċ numeriku bejn il-gruppi ta’ età. Id-disponibbiltà ta’ miżuri personalizzati ta’ impjieg, skejjel u kura tat-tfal, flimkien mal-akkomodazzjoni affordabbli f’żoni rurali hija kruċjali biex iż-żgħażagħ u l-familji bit-tfal jibqgħu jew jerġgħu lura fil-komunitajiet rurali. Persuni f’komunitajiet kultant ikollhom fehmiet differenti dwar l-attività ekonomika lokali. Irid ikun hemm djalogu u fehim għall-ibbilanċjar ta’ trankwillità ma’ inizjattivi ta’ ħolqien ta’ xogħol xierqa.

4. Opportunitajiet

4.1. L-Inizjattiva tal-Irħula Intelliġenti tal-Kummissjoni Ewropea hija vitali, b’mod speċjali minħabba l-wegħdiet ta’ ħidma konġunta li saru f’Direttorati konġunti. Il-Programm tal-Iżvilupp Rurali tad-DĠ Agri qatt ma jista’ jinvesti biżżejjed riżorsi fl-inizjattiva mingħajr DĠ oħrajn u mingħajr investiment pubbliku nazzjonali, reġjonali jew lokali. Din l-inizjattiva pilota, wara l-evalwazzjoni, jeħtieġ li tkun inkluża fi kwalunkwe Politika Agrikola Komuni ġdida u fi Programmi Reġjonali u varata biex tinkludi bliet żgħar bħala parti mir-“rinaxximent rurali”.

4.2. Il-banda wiesgħa hija essenzjali għaż-żoni rurali kollha. It-titjib fil-kopertura tal-banda wiesgħa – mobbli kif ukoll statika – jista’ jgħin firxa wiesgħa ta’ attivitajiet, mhux biss fl-iżvilupp tan-negozji u tal-kapaċità ta’ “xogħol mid-dar”, iżda wkoll il-kwalità tal-ħajja ta’ kuljum tan-nies. Dan jista’ jippermetti t-tagħlim onlajn, l-aċċess għal kura tas-saħħa aħjar u l-kummerċjalizzazzjoni ta’ servizzi disponibbli onlajn. Il-prattiki tajba huma disponibbli fejn l-aċċess imtejjeb għall-Internet f’żoni rurali kien ta’ benefiċċju għall-komunitajiet. Għandu jkun disponibbli tagħlim bażiku li jippermetti b’mod speċjali liċ-ċittadini anzjani li jużaw l-Internet.

4.3. Fejn possibbli, l-impjegaturi għandhom jiġu inkoraġġiti jappoġġjaw it-telexogħol, u jirrealizzaw il-benefiċċji potenzjali tas-sħubijiet rurali/urbani. Permezz tal-appoġġ abilitanti tal-Programm ta’ Żvilupp Rurali, hemm skop għall-imprendituri kummerċjali biex jattiraw l-investiment esoġenu, biex jiżviluppaw u jikkummerċjalizzaw prodotti ta’ valur miżjud, bħall-ikel, ix-xorb, il-pajsaġġ u l-wirt storiku, l-attivitajiet kulturali u tas-saħħa u rikreazzjonali, filwaqt li jiżguraw il-kontinwità tal-artiġjanat rurali u tal-ħiliet ambjentali.

4.4. Is-servizzi pubbliċi fl-edukazzjoni, it-taħriġ, is-saħħa u l-kura soċjali għandhom jiġu integrati, raggruppati u jkunu innovattivi fl-użu ta’ avvanzi teknoloġiċi, biex jevitaw id-diskriminazzjoni u l-esklużjoni b’mod speċjali ta’ abitanti rurali ta’ età ikbar u adoloxxenti. L-uffiċċji tal-gvern imxerrda jistgħu jagħtu eżempju tat-tnaqqis fis-saturazzjoni u t-tniġġis tal-bliet u ż-żoni urbani, filwaqt li jippromwovu sens ta’ ġustizzja rurali. L-awtoritajiet lokali għandhom rwol ewlieni fl-ippjanar tagħhom għal żoni rurali u biex jiżguraw azzjoni pożittiva fil-komunitajiet rurali li tgħin biex il-ġejjieni kontinwu tagħhom jiġi inkoraġġit u appoġġjat. Jista’ jkun li s-servizzi jkunu jistgħu jikkondividu bini wieħed jew bini mhux użat biex jakkomodaw użi fin-negozju ġodda, li joħolqu impjiegi ġodda li jistgħu jipprovdu opportunitajiet għal aktar attività ekonomika. Meta dawn il-binjiet rinnovati jsiru disponibbli għandhom jitqiesu l-bżonnijiet tal-NGOs lokali kif ukoll tas-settur privat u pubbliku.

4.5. Jeħtieġ li jsir xogħol biex jiġi żviluppat sens veru ta’ sħubija bejn il-bliet jew l-irħula kbar u l-insedjamenti tal-viċinat tagħhom biex jikkondividu, fuq termini aċċettati reċiprokament, sens ta’ appartenenza, markar, u investiment konġunt. Flimkien ma’ organizzazzjonijiet oħra li d-dokument R.E.D. irrakkomanda fl-2016 hemm strateġija politika Ewropea għal territorji rurali sal-2030 (5). Eżempju ieħor huwa l-proġett pilota Twin Town tal-Carnegie Trust. Il-prinċipji tal-iżvilupp sostenibbli u tal-ekonomija ċirkolari għandhom japplikaw għas-sħubijiet urbani u rurali.

4.6. It-Tieni Parlament Rurali Ewropew f’Novembru 2015 adotta l-Manifest Rurali Ewropew. In-netwerk tal-ERP bi sħab f’40 pajjiż Ewropew qed isegwi t-temi definiti fil-Manifest. L-ERP jaħdem għal kooperazzjoni akbar bejn il-komunitajiet, l-organizzazzjonijiet u l-awtoritajiet f’żoni rurali u urbani biex jinkiseb il-benefiċċju sħiħ ta’ rabtiet soċjali, kulturali u ekonomiċi li din il-kooperazzjoni tista’ ġġib; u għal skambju vigoruż ta’ ideat u prattika tajba bejn dawk involuti f’żoni rurali u urbani. Ix-xogħol jitwettaq fost l-imsieħba kollha fuq temi differenti bħal: “Bliet żgħar”, “Servizz u Infrastruttura sostenibbli” u “Żvilupp Rurali Integrat u LEADER/CLLD”, li lkoll se jirriżultaw f’rapport li se jiġi ppreżentat u diskuss fit-Tielet Parlament Rurali Ewropew f’Venhorst, in-Netherlands, f’Ottubru 2017.

4.7. Il-Bank Ewropew tal-Investiment għandu jibni skemi ta’ appoġġ imfassla apposta għal negozji rurali żgħar, kemm intrapriżi privati kif ukoll soċjali, inkluż kooperattivi, kif imwiegħed fil-programm tiegħu għall-2017-2019 u bl-eżempju li ta bl-appoġġ tiegħu għal Niki’s Sweets f’Agros fil-Muntanji Troodos ta’ Ċipru.

4.8. Is-settur tal-volontarjat huwa attiv ħafna f’żoni rurali u jgħin biex jikkoordina l-azzjonijiet u jgħin lin-nies jaħdmu flimkien. L-impriżi soċjali u komunitarji, bħat-300 kumpanija soċjo-ekonomika fid-Danimarka li huma permessi jużaw it-tikketta “RSV”, jiġifieri Kumpanija Soċjoekonomika Reġistrata (Virksomhed) jew il-Cletwr cafe f’nofs Wales, qed jikkontribwixxu dejjem iktar biex jissostitwixxui servizzi pubbliċi u privati mitlufa. Il-ħidma tagħhom hija konformi mal-ideat tar-responsabbiltà soċjali korporattiva (CSR). Huma importanti l-appoġġ u l-pariri ta’ organizzazzjonijiet bħall-Fondazzjoni Plunkett fl-istabbiliment u ż-żamma tas-sostenibbiltà tal-intrapriżi soċjali u komunitarji.

4.9. Dawk li jgħixu fl-irħula u fil-bliet żgħar jirrappreżentaw l-aspetti kollha tal-ħajja, u kollha jeħtieġ li jkollhom leħen fil-komunità lokali tagħhom. L-aktar livell baxx ta’ amministrazzjoni pubblika – kunsilli parrokkjali jew muniċipalitajiet (żgħar) – għandu jkun involut fit-teħid tad-deċiżjonijiet lokali, u għandu jissaħħaħ u jingħata s-setgħa biex jissodisfa din il-ħtieġa. In-nies huma kburin bil-komunitajiet lokali tagħhom u dan jista’ jiġi rikonoxxut bħala riżorsa u jintuża biex jinkoraġġixxi oħrajn jinvolvu ruħhom. In-nies tan-negozju rtirati u dawk li ħadmu fis-setturi pubbliċi jew ċivili għandhom ħafna ħiliet x’joffru. Il-programmi Ewropej u l-programmi lokali jwettqu proġetti li ħeġġew lis-sħubijiet lokali jiżviluppaw fir-raħal jew fil-belt żgħira tagħhom u ħafna imprendituri komunitarji ħarġu minn dan il-proċess. Ġew mis-setturi kollha u żviluppaw f’ambaxxaturi għall-komunità tagħhom.

4.10. L-irħula u l-bliet żgħar huma parti importanti mill-kultura tal-Ewropa. Spiss iżommu d-drawwiet u t-tradizzjonijiet lokali tagħhom. Dawn l-insedjamenti rurali huma normalment “storiċi” u l-arkitettura tirrifletti l-materjal tal-bini lokali tagħhom u l-istili matul ħafna sekli. Iċ-ċentri tal-bliet żgħar normalment żammew aktar negozji lokali u ma ġewx maħkuma mill-faċċati standard li jitolbu l-ktajjen ta’ ħwienet kbar, kif huwa l-każ fiċ-ċentri ta’ bliet akbar. L-insedjamenti rurali żgħar huma wkoll marbuta mill-qrib mal-pajsaġġi li jinsabu fihom u dan il-kuntest huwa parti kbira mill-ambjent tar-raħal u tal-belt żgħira li jirrifletti l-oriġini diversi ħafna tagħhom – pożizzjonijiet ta’ difiża fuq l-għoljiet, punti ta’ qsim tax-xmajjar, linji tan-nixxigħat, maġenb l-għadajjar, gżejjer jew kosta eċċ. Il-valuri kulturali li jinsabu fl-irħula u fil-bliet żgħar għandhom jingħataw post prominenti fil-pubbliċità għal, u fl-inizjattivi matul, is-Sena Ewropea tal-Wirt Kulturali 2018. Ir-residenti anzjani jistgħu jaqdu rwol importanti fil-promozzjoni tat-tradizzjonijiet u l-kultura, u b’hekk għandhom jinħolqu l-kundizzjonijiet meħtieġa biex ikunu jistgħu jinvolvu ruħhom b’mod attiv f’dan il-qasam.

4.11. Dawn l-irħula u l-bliet żgħar għandhom assi prezzjużi li jistgħu jibnu fuqhom biex jgħinuhom iżommu jew itejbu l-ekonomiji lokali tagħhom. Dawn huma interkonnessi mal-agrikoltura lokali, mal-forestrija u l-produzzjoni tal-enerġija kif ukoll mat-turiżmu agrikolu u rurali, mal-attivitajiet relatati mas-saħħa, mal-festivals kulturali u mal-protezzjoni ambjentali u l-edukazzjoni. Hemm mijiet ta’ eżempji madwar l-Ewropa, bħal Kozard fl-Ungerija u Alston Manor fl-Ingilterra, li jistgħu jintużaw biex oħrajn isegwu fuqhom. Ir-rapport “L-Importanza ta’ Bliet Żgħar” minn Ecovast huwa wkoll kontribuzzjoni siewja biex tiġi deskritta u mifhuma l-importanza tar-rwoli li għandhom l-irħula u l-bliet żgħar.

4.12. Il-politiki rurali tal-ġejjieni b’mod entużjast qablu fil-Konferenza ta’ Cork 2.0 f’Settembru 2016 li għandhom jgħinu lill-Istati Membri u lir-reġjuni jiżviluppaw politiki rurali ta’ appoġġ u jinkoraġġixxu proġetti taħt il-programmi Ewropej. L-implimentazzjoni tal-verifika rurali deskritta f’Cork 2.0 hija essenzjali għall-UE, għall-Istati Membri u għar-reġjuni.

4.13. Il-metodoloġija “LEADER” sponsorjata mill-UE u l-Iżvilupp Lokali mmexxi mill-Komunità (CLLD) jipprovdu għodod biex jassistu fit-tisħiħ u l-għoti tas-setgħa lill-komunitajiet rurali. LEADER u Gruppi ta’ Azzjoni Lokali jistgħu jappoġġjaw l-isforzi lokali biex jiġu żviluppati negozji, kemm privati kif ukoll mhux għall-profitti biex jibdew u jikbru, u biex jiżguraw spirtu komunitarju li jaħdem u ta’ appoġġ. Sal-2014 LEADER kienet appoġġjata mill-Fond Agrikolu Ewropew għall-Iżvilupp Rurali, iżda sa mill-2015 anke Fondi Strutturali u ta’ Investiment oħrajn jistgħu jimplimentaw il-metodoloġija permezz ta’ ħidma b’aktar minn fond wieħed mas-CLLD. Dan ikun jirrikjedi kooperazzjoni mtejba, u eżempji tajba huma IRD Duhallow u SECAD ġewwa County Cork u PLANED ġewwa Wales, li implimentaw is-CLLD minn isfel għal fuq għal ħafna snin.

4.14. Hemm ħafna proġetti rurali taħt il-Programmi Ewropej li b’kapaċità juru varjazzjoni kbira ta’ “prattika tajba” fil-bliet żgħar u fl-irħula. Il-prattika tajba turi wkoll il-ħtieġa għall-intermedjarji u l-valur tagħhom biex jappoġġjaw l-imprendituri u l-gruppi żgħar.

Brussell, it-18 ta’ Ottubru 2017. Il-President tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew Georges DASSIS

(1) Ir-rivitalizzazzjoni ta’ żoni rurali permezz ta’ Rħula Intelliġenti, (għad mhux ippubblikat fil-Ġurnal Uffiċjali).

(2) R.E.D.: Ruralità – Ambjent – Żvilupp.

(3) Minn Ulla Herlitz u Kollegi bħala eżempju prattiku tal-aħjar prattika – ENRD: Netwerk Ewropew għall-Iżvilupp Rurali; ELARD: The European LEADER Association for Rural Development; Ecovast: The European Council for the Village and Small Towns.

(4) L-Ecovast kien parti min-netwerk ta’ qabel RURBAN tad-DĠ Regio.

(5) “Nkabbru l-Ewropa bit-Territorji Rurali tagħha”.