MT Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea C 434/36

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “Il-provvista u l-iżvilupp tal-ħiliet, inklużi l-ħiliet diġitali, fil-kuntest ta’ forom ġodda ta’ xogħol: politiki ġodda u tibdil fir-rwoli u r-responsabbiltajiet”

(Opinjoni esploratorja mitluba mill-Presidenza Estonjana)

(2017/C 434/06)

Relatur: Ulrich SAMM Korelatur: Indrė VAREIKYTĖ

Konsultazzjoni Il-Presidenza Estonjan tal-Kunsill, 17.3.2017 Bażi legali Artikolu 304 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea Sezzjoni kompetenti Sezzjoni Speċjalizzata għax-Xogħol, l-Affarijiet Soċjali u ċ-Ċittadinanza Adottata fis-sezzjoni 19.7.2017 Adottata fil-plenarja 20.9.2017 Sessjoni plenarja Nru 528 Riżultat tal-votazzjoni (favur/kontra/astensjonijiet) 198/5/16

1. Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

1.1 Id-diġitalizzazzjoni ser tibdel il-ħajja tax-xogħol tagħna b’mod drammatiku. Irridu nieħdu azzjoni issa biex niżguraw li l-ħiliet adatti jkunu disponibbli għall-ġejjieni, sabiex l-Ewropa tibqa’ kompetittiva u tkun kapaċi toħloq negozji ġodda u impjiegi ġodda, in-nies ikunu jistgħu jibqgħu integrati fis-suq tax-xogħol matul il-ħajja tax-xogħol tagħhom, u jkun żgurat benesseri għal kulħadd. Il-veloċità li jseħħu biha d-diġitalizzazzjoni u l-awtomatizzazzjoni tinvolvi wkoll riskji soċjali li rridu nindirizzaw permezz tal-isforzi kkoordinati tal-partijiet ikkonċernati kollha, kemm ta’ dawk li jieħdu d-deċiżjonijiet kif ukoll tal-imsieħba soċjali u tas-soċjetà ċivili.

1.2 Minħabba d-disponibbiltà ta’ netwerks tal-broadband b’kapaċità għolja ħafna, il-ġejjieni tax-xogħol ser ikun ikkaratterizzat minn numru dejjem jikber ta’ forom ta’ xogħol atipiku, bħax-xogħol part-time (multiplu), xogħol ma’ kuntratturi differenti u l-hekk imsejjaħ crowdworking fejn il-ħaddiema joffru l-ħiliet tagħhom fuq pjattaformi tal-internet bħala netwerk ta’ professjonisti bi kwalifiki għoljin u speċjalizzati. Il-KESE jenfasizza li fid-dawl ta’ dan it-tkabbir ta’ xogħol atipiku, il-provvista tas-sigurtà soċjali u l-evitar tal-faqar (anke fost l-anzjani) għandhom jingħataw prijorità għolja.

1.3 Il-KESE jilqa’ b’sodisfazzjon ċerti inizjattivi nazzjonali mit-trejdjunjins u mis-soċjetà ċivili li jipprovdu gwida lill-crowdworkers, li f’xi każijiet diġà wasslu għall-iżvilupp ta’ Kodiċi ta’ Kondotta għall-pjattaformi tal-crowdworking. Il-KESE jixtieq li dan l-iżvilupp jiġi adottat mill-Kummissjoni u applikat fuq skala Ewropea. Iż-żieda fl-asimmetrija tal-informazzjoni bejn il-konsumaturi u n-negozji ser jeħtieġ li tiġi indirizzata permezz ta’ metodi bħal, pereżempju, il-kodiċijiet tal-etika għall-professjonijiet liberi.

1.4 Ix-xogħol qed jinbidel ukoll fil-kumpaniji tradizzjonali. B’mod partikolari, ix-xogħol li jitlob livell għoli ta’ għarfien jista’ jitwettaq f’kundizzjonijiet dejjem iżjed mingħajr restrizzjonijiet li, minn naħa waħda, jikkorrispondi għal xewqa għall-flessibbiltà li jesprimu ħafna impjegati iżda, min-naħa l-oħra, jista’ jwassal għal żieda fl-intensifikazzjoni u l-piżijiet. Ambjent tax-xogħol li qed isir dejjem iżjed multilokali jitlob kompetenzi soċjali ġodda.

1.5 L-awtomatizzazzjoni u r-robots ser ikollhom impatt sinifikanti fuq il-ġejjieni tax-xogħol. Dawn jistgħu jieħdu post ix-xogħol monotonu, tqil jew perikoluż u ġenerazzjoni ġdida tal-hekk imsejħa “robots kollaborattivi” jistgħu jsiru msieħba fiżiċi għall-ħaddiema, u huma ta’ għajnuna b’mod partikolari għall-persuni b’diżabbiltà fiżika. Filwaqt li r-robots tal-lum qegħdin prinċipalment jieħdu post ix-xogħol manwali, il-professjonijiet mhux manwali se jiġu affettwati wkoll meta tiġi applikata l-intelliġenza artifiċjali. L-awtomatizzazzjoni u r-robots għandhom il-potenzjal li jistabbilizzaw l-ekonomija f’soċjetà li qed tixjieħ.

1.6 Numru sinifikanti ta’ impjiegi se jiġi affettwat mill-introduzzjoni ta’ aktar robots fil-post tax-xogħol. Nistennew li, bħal fil-passat, iż-żieda tal-ġid fis-soċjetà se twassal għal tkabbir u impjiegi ġodda f’oqsma speċifiċi bħall-kultura, l-arti, it-turiżmu, il-ħidma soċjali, l-edukazzjoni, il-komunikazzjoni, id-divertiment u l-kura tas-saħħa. Madankollu, dan l-iżvilupp jista’ jimmanifesta ruħu aktar malajr milli fil-passat, li jista’ jwassal għal distorsjonijiet li għalihom se jkun meħtieġ djalogu soċjali fi stadju bikri.

1.7 It-tagħlim tul il-ħajja, b’mod partikolari relatat mal-ħiliet diġitali, ser ikun neċessità għal kulħadd, u dan jitlob aktar u aktar flessibbiltà mill-individwi, il-kumpaniji u s-sistemi kollha tal-edukazzjoni u t-taħriġ. Lil hinn mill-edukazzjoni formali, ser ikollu jiġi ddedikat ferm aktar ħin għat-taħriġ professjonali u għat-tagħlim informali, li għandhom ikunu appoġġjati kemm jista’ jkun minn sistema armonizzata fil-livell tal-UE ta’ ċertifikati u standards. Barra min hekk, f’dan il-kuntest, il-KESE diġà ressaq rakkomandazzjonijiet dwar miżuri Ewropej fil-qasam tal-liv għat-taħriġ.

1.8 L-edukazzjoni bażika għandha tinkludi aktar tagħlim diġitali interattiv. Il-ħiliet diġitali, madankollu, jistgħu jmorru lil hinn mill-ipprogrammar biex jinkludu s-sensibilizzazzjoni dwar x’hemm wara “klikkjatura ta’ maws”: il-fehim tas-sistema, l-interkonnessjonijiet, l-impatt soċjali u kwistjonijiet ta’ privatezza u sigurtà.

1.9 Il-ħiliet tal-ġejjieni għandhom jirriflettu l-ħtiġijiet soċjetali u d-domandi tas-suq tax-xogħol. Dan jista’ jinkiseb biss permezz ta’ kooperazzjoni mill-qrib bejn l-imsieħba soċjali u s-sistemi tal-edukazzjoni pubblika u privata. Is-swieq aktar volatili ser iwasslu għal sfidi, peress li n-negozji u l-ħaddiema ser ikollhom jadattaw ruħhom malajr biżżejjed. Dan, b’mod partikolari, huwa sfida għas-sistemi tat-taħriġ professjonali.

1.10 L-organizzazzjonijiet pubbliċi u privati (skejjel, universitajiet, kmamar tal-kummerċ, trejdjunjins, ċentri tat-taħriġ) ikollhom jipprovdu taħriġ professjonali f’teknoloġiji ġodda, b’mod speċjali għal dawk li m’għandhomx il-kapaċità biex jorganizzaw it-taħriġ huma stess, bħall-SMEs, il-professjonijiet liberi u l-ħaddiema għal rashom.

1.11 L-iżviluppi fit-tul, li jistgħu jwasslu għal sfidi ġodda u mhux prevedibbli fejn il-ħiliet tal-lum jistgħu jiskadu malajr, jistgħu jiġu indirizzati bl-aħjar mod mill-edukazzjoni ġenerali. Aktar ma tkun tajba l-edukazzjoni ġenerali, aktar tkun aħjar it-tħejjija għal dak li mhux magħruf. Edukazzjoni ġenerali wiesgħa hija wkoll l-aħjar bażi biex wieħed jitgħallem kif jagħraf l-informazzjoni affidabbli fuq l-internet u tkif isir anqas vulnerabbli għall-aħbarijiet foloz.

1.12 Il-KESE jilqa’ b’sodisfazzjon id-diversi inizjattivi rilevanti tal-Kummissjoni relatati mat-tagħlim tul il-ħajja, il-ħiliet diġitali u l-impjiegi, l-aġenda ġdida għall-ħiliet u l-Erasmus+. Ir-repożitorju ta’ prattika tajba stabbilit mill-Kummissjoni għandu l-potenzjal li jservi bħala faċilitatur għal dibattitu fil-livell tal-UE li għandu jwassal għall-adozzjoni ta’ linji gwida u standards ibbażati fuq l-aħjar prattiki. Is-soċjetà ċivili organizzata tista’ u ser taqdi rwol importanti hawnhekk.

2. Introduzzjoni

2.1 It-teknoloġija diġitali qed ikollha rwol dejjem aktar importanti fl-ekonomija tagħna u fil-ħajja soċjali tagħna. Ser tkun kruċjali għall-iżvilupp ta’ mudelli ekonomiċi ġodda (kollaborattivi, funzjonali, ċirkolari). Barra minn hekk, il-globalizzazzjoni, il-migrazzjoni, is-soċjetà li qed tixjieħ, it-tibdil fil-klima u l-ħtieġa ta’ soluzzjonijiet sostenibbli ser ikollhom impatt sostanzjali fuq l-ambjent soċjali inġenerali, u fuq il-ħajja tax-xogħol tagħna b’mod partikolari. Il-forom ġodda ta’ xogħol li bħalissa qegħdin fi stat ta’ evoluzzjoni huma indirizzati f’din l-Opinjoni esploratorja permezz ta’ enfasi fuq il-ħiliet meħtieġa, inklużi l-ħiliet diġitali, u fuq politiki ġodda u t-tibdil fir-rwoli u r-responsabbiltajiet, filwaqt li Opinjoni esploratorja parallela tal-KESE tindirizza forom ġodda ta’ xogħol u r-rwol u l-perspettivi tal-imsieħba soċjali u organizzazzjonijiet oħra tas-soċjetà ċivili (1).

2.2 Sabiex l-Ewropa tibqa’ kompetittiva, biex tkun tista’ toħloq negozji ġodda u impjiegi ġodda u biex tipprovdi benesseri għal kulħadd, l-iżvilupp ta’ ħiliet adatti għandu jingħata prijorità. Il-veloċità li biha jseħħu d-diġitalizzazzjoni u l-awtomatizzazzjoni toħloq ukoll biża’ fost il-popolazzjoni, b’mod partikolari fost il-ħaddiema, u inċertezzi fin-negozji minħabba l-isfidi kbar involuti. Is-soċjetà tagħna għandha tindirizza dawn l-isfidi u tadatta għat-tibdil b’urġenza, permezz ta’ sforzi kkoordinati mill-partijiet ikkonċernati kollha fil-politika pubblika u fis-soċjetà ċivili. L-Ewropa tista’ tkun minn ta’ quddiem nett fid-dinja, bi żvilupp modern ibbażat fuq il-valuri tagħha stess.

2.3 Il-KESE huwa konvint li l-futur tax-xogħol jeħtieġ li jkun prijorità ewlenija fid-dibattiti dwar il-Pilastru Ewropew tad-Drittijiet Soċjali (2). Għadd ta’ kwistjonijiet speċifiċi diġà ġew indirizzati fl-Opinjonijiet tal-KESE dwar Is-Suq Uniku Diġitali u l-SMEs (3); L-Aġenda Ġdida għall-Ħiliet (4); Is-Soċjetà Ewropea tal-Gigabits (5); It-tisħiħ tal-kompetenza diġitali, il-ħiliet elettroniċi u l-inklużjoni diġitali (6); L-Industrija 4.0 u t-trasformazzjoni diġitali (7); kif ukoll fir-Rapport ta’ informazzjoni tal-KESE dwar Evalwazzjoni ta’ nofs it-terminu tal-Erasmus (8).

3. Il-ġejjieni tax-xogħol

3.1 In-netwerks tal-broadband b’kapaċità għolja ħafna ser iwittu t-triq għall-użu ta’ varjetà kbira ta’ applikazzjonijiet u ambjenti ġodda, bħall-Internet tal-Oġġetti, l-awtomatizzazzjoni, il-cloud computing, l-esplorazzjoni tal-big data umudelli kummerċjali ġodda bbażati fuq loġika ddominata mis-servizzi. Din it-tendenza ser tkun vantaġġjuża peress li tista’ ġġib tipi ta’ speċjalizzazzjoni professjonali li huma attwalment id-diskrezzjoni esklussiva tal-konglomerazzjonijiet urbani l-kbar lejn żoni li huma remoti u/jew diffiċli li jkun hemm aċċess għalihom minħabba raġunijiet demografiċi. Strumenti bħall-konsultazzjoni medika remota, il-monitoraġġ remot u r-rappurtar remot ser jippermettu li l-persuni vulnerabbli jiġu mmonitorjati direttament fi djarhom. Ser ikun anke possibbli għal ċentri żgħar li jkollhom aċċess għal professjonisti speċjalizzati ħafna. Huwa importanti li jiġi rikonoxxut li l-mod kif jaħdmu n-nies se jinbidel għal kważi l-gruppi kollha u l-professjonijiet kollha, u li l-previżjonijiet dwar l-iżviluppi tul id-deċennji li ġejjin jinkludu inċertezzi sinifikanti. Irridu nirrealizzaw li neħtieġu li nkunu mħejjija għal dak li mhux magħruf.

3.2 Fil-ġejjieni, ser ikun hemm differenzjazzjoni dejjem tikber fl-organizzazzjoni tal-kumpaniji. Min-naħa waħda, għandna l-kumpaniji tradizzjonali b’persunal permanenti u li jeħtiġilhom joffrulu ambjent tax-xogħol attraenti, l-hekk imsejħa “kumpaniji li jieħdu ħsieb” (9). Min-naħa l-oħra, għandna numru dejjem jikber ta’ kumpaniji b’organizzazzjoni “fluwida”, ibbażati dejjem aktar fuq l-hekk imsejħa “crowdworkers”. Dan jippermettilhom jirreaġixxu b’mod flessibbli ħafna għat-tibdil fis-swieq. Il-crowdworkers huma netwerk ta’ professjonisti bi kwalifiki għoljin u speċjalizzati, għalkemm sa ċertu punt jista’ jkun hemm ukoll kollaboraturi anqas kwalifikati li joffru l-ħiliet tagħhom fuq pjattaformi tal-internet. Hija mistennija li tiżviluppa wkoll varjetà ta’ forom imħallta ta’ organizzazzjonijiet tal-kumpaniji. Pereżempju, kumpaniji li jieħdu ħsieb jistgħu jesternalizzaw parti min-negozju tagħhom lill-crowdworkers. Iż-żieda fl-asimmetrija tal-informazzjoni bejn il-konsumaturi u n-negozji ser jeħtieġ li tiġi indirizzata permezz ta’ metodi bħal, pereżempju, il-kodiċijiet tal-etika għall-professjonijiet liberi.

3.3 Il-crowdworkers igawdu l-libertà tagħhom b’sigħat tax-xogħol u post tax-xogħol flessibbli. Huma joffru l-ħiliet tagħhom fis-suq – xi kultant għal kompiti mikro – għall-aħjar prezz. Madankollu, in-nuqqas ta’ sigurtà soċjali f’dan it-tip ta’ impjieg indipendenti (“nomadi diġitali”), jinvolvi riskji konsiderevoli. It-tendenza fis-soċjetà tagħna li nimxu minn impjieg “normali” għal xogħol “atipiku” – li, minbarra l-crowdworking, jinkludi x-xogħol part-time (multiplu) u xogħol ma’ kuntratturi differenti – hija sfida serja għas-sistemi tas-sigurtà soċjali (10) tagħna. Jeħtieġ li l-erba’ komponenti tal-flessigurtà (11) jiġu implimentati għal dan it-tip ġdid ta’ xogħol ukoll: 1) arranġamenti kuntrattwali flessibbli u affidabbli; 2) tagħlim komprensiv tul il-ħajja; 3) politiki dwar is-suq attiv tax-xogħol; u 4) sistemi moderni tas-sigurtà soċjali.

3.4 Ix-xogħol qed jinbidel ukoll f’kumpaniji tradizzjonali b’persunal permanenti. Illum il-ġurnata, ftit li xejn huwa importanti fejn jitwettqu l-kompiti u x-xogħol li jitolbu livell għoli ta’ għarfien – bħall-kompiti ta’ inġinerija jew proġetti ta’ riċerka u żvilupp. Dan it-tip ta’ xogħol jista’ jitwettaq f’kundizzjonijiet dejjem iżjed mingħajr restrizzjonijiet li, minn naħa waħda, jikkorrispondi għal xewqa għall-flessibbiltà li jesprimu ħafna impjegati iżda, min-naħa l-oħra, jista’ jwassal għal żieda fl-intensifikazzjoni u l-piżijiet. Il-kisba tal-bilanċ mixtieq bejn ix-xogħol u l-ħajja privata saret waħda mill-kriterji essenzjali biex jintgħażel impjegatur. Is-soċjetà tagħna miexja lejn ambjent tax-xogħol multilokali li jeħtieġ kompetenzi soċjali ġodda għal dawk kollha li jaħdmu fiha. Il-konnettività 24/7 tista’ tgħin biex tikkombina l-ħajja privata u x-xogħol, imma tista’ wkoll tkun ta’ piż u twassal għal riskji għas-saħħa.

3.5 L-awtomatizzazzjoni u r-robots għandhom impatt sinifikanti fuq il-ġejjieni tax-xogħol. Il-benefiċċji huma ovvji: produttività u affidabbiltà ogħla, u s-sostituzzjoni ta’ xogħol monotonu, tqil jew perikoluż. Il-ġenerazzjoni l-ġdida tal-hekk imsejħa “robots kollaborattivi” jistgħu jsiru msieħba fiżiċi għall-ħaddiema u, b’mod partikolari, huma ta’ għajnuna għall-persuni b’diżabbiltà fiżika. L-intelliġenza artifiċjali ser tippermetti l-awtomatizzazzjoni ta’ xogħol kumpless, li ser jaffettwa mhux biss ix-xogħol manwali, imma wkoll professjonijiet mhux manwali (is-settur tal-assigurazzjoni, is-servizzi finanzjarji, it-tradutturi, il-konsulenza legali, eċċ.) (12). L-awtomatizzazzjoni u r-robots għandhom il-potenzjal li jistabbilizzaw l-ekonomija f’soċjetà li qed tixjieħ.

3.6 Ir-robots inizjalment jieħdu post il-ħaddiema umani. iżda sussegwentement jistgħu jinħolqu impjiegi ġodda. Spiss jiġi diskuss fil-forum pubbliku kemm-il impjieg jiġi affettwat u kemm jistgħu jinħolqu impjiegi ġodda fl-istess ħin. Ix-xejra hija ċara, imma n-numri jvarjaw ħafna. Pereżempju, il-Forum Ekonomiku Dinji bassar li aktar minn 5,1 miljun impjieg ser jintilfu fi 15-il ekonomija ewlenija żviluppata u emerġenti minħabba tibdil li jikkawża tfixkil fis-suq tax-xogħol bejn l-2015-2020, hekk kif l-intelliġenza artifiċjali, ir-robotika, in-nanoteknoloġija u fatturi soċjoekonomiċi oħra jieħdu post il-ħtieġa għal ħaddiema umani, filwaqt li min-naħa l-oħra dawn l-istess avvanzi teknoloġiċi joħolqu wkoll 2 miljun impjieg ġdid (13). M’hemmx dubju li permezz tar-robots il-produttività ser tiżdied, li huwa tajjeb għall-ekonomija u għas-soċjetà tagħna, għaliex dan iwassal għal PDG ogħla. Huwa kważi impossibbli li jiġi previst kif il-bilanċ pożittiv fil-PDG ser jintuża għall-ħolqien ta’ impjiegi ġodda (14). Nistgħu nitgħallmu mill-passat, meta l-awtomatizzazzjoni wasslet għal aktar ġid fis-soċjetà bi tkabbir u impjiegi ġodda f’oqsma speċifiċi bħall-kultura, l-arti, it-turiżmu, il-ħidma soċjali, l-edukazzjoni, il-komunikazzjoni, id-divertiment u l-kura tas-saħħa. Nistgħu nistennew li din ix-xejra ser tkompli, għalkemm tista’ tkun aktar mgħaġġla milli fil-passat. Dan jista’ jwassal għal distorsjonijiet li għalihom ikun meħtieġ djalogu soċjali fi stadju bikri.

3.7 Barra minn hekk, id-diġitalizzazzjoni u r-robotizzazzjoni tat-trasport ser iġibu bidliet profondi fin-natura tax-xogħol u d-domanda għall-ħiliet. Il-KESE jenfasizza l-importanza li dawn il-bidliet strutturali jiġu indirizzati billi tissaħħaħ tranżizzjoni ġusta u bla xkiel u billi jiġu indirizzati d-diskrepanzi fil-ħiliet (15).

4. Il-provvista ta’ ħiliet u kompetenzi

4.1 Il-kompetenzi huma prerekwiżit neċessarju għat-trasformazzjoni tal-għarfien f’riżultati li jżidu l-benesseri tagħna – madankollu l-era diġitali ġġib sfidi ġodda. Nistennew għadd dejjem jikber ta’ ħaddiema b’kuntratti ta’ impjieg atipiċi li sikwit ikollhom nuqqas ta’ aċċess għal skemi tradizzjonali ta’ taħriġ fil-kumpaniji. Il-kompetenzi tekniċi u soċjali, li jinkludu l-kapaċità ta’ komunikazzjoni u interazzjoni man-nies f’kuntesti differenti u permezz ta’ għodod tekniċi differenti, kif ukoll il-kompetenzi intraprenditorjali u l-fokus fuq ir-responsabbiltà lejn is-soċjetà, diġà huma prerekwiżit, imma l-maġġoranza tas-sistemi edukattivi għadhom ma jistgħux jipprovduhom għaliex kienu mfassla għal era differenti. Il-Kumitat għal darb’oħra, jitlob lill-Istati Membri, sabiex bil-kooperazzjoni tal-istituzzjonijiet u l-aġenziji tal-UE, kif ukoll tal-kumpaniji fl-Ewropa, iżidu l-kapaċità tagħhom u jintroduċu soluzzjonijiet aktar innovattivi fl-oqsma tal-edukazzjoni u l-iżvilupp tal-ħiliet, inkluż it-taħriġ fil-post tax-xogħol u t-taħriġ mill-ġdid, peress li l-Ewropa teħtieġ bidla ġenwina fundamentali fil-miri u fil-funzjonament tas-settur tal-edukazzjoni, u fehim tal-post u r-rwol tagħha fis-soċjetà (16).

4.2 Id-diġitalizzazzjoni toħloq potenzjal għal teknoloġiji aċċessibbli u personalizzati li jistgħu joffru programmi ta’ tagħlim aktar iffukati fuq min qed jitgħallem u joħolqu tkomplija fit-tagħlim bejn it-tagħlim formali, mhux formali u informali. Is-soluzzjonijiet diġitali jistgħu jiġu integrati fl-istrateġiji tat-tagħlim tul il-ħajja u jistgħu jkunu għodda b’saħħitha biex jitnaqqsu d-distakki fil-kisbiet u fl-opportunitajiet. Madankollu, dan jiddependi ħafna minn kif it-teknoloġija diġitali tiġi introdotta u użata fl-ambjenti tat-tagħlim.

4.3 Biex jinkisbu esperjenzi tat-tagħlim u eżiti tat-tagħlim imtejba, jeħtieġ li s-sistema edukattiva tqiegħed il-ħtiġijiet ta’ dawk li qegħdin jitgħallmu fiċ-ċentru: huma stess għandhom jirregolaw it-tagħlim, it-taħriġ u t-titjib tal-ħiliet tagħhom. B’dan il-mod dawk li qegħdin jitgħallmu jsiru ċittadini attivi, diġitali, kapaċi jikkapitalizzaw fuq l-għarfien li kisbu billi jikkontrollaw in-natura, il-post, il-pass u l-perjodu ta’ żmien magħżul għat-tagħlim tagħhom skont il-fehmiet u l-valuri tagħhom, u skont valuri bħas-solidarjetà u r-rispett tad-differenza li jagħmlu parti mill-identità Ewropea. Għalhekk, l-investiment futur fit-teknoloġiji għandu jkun akkumpanjat mill-qrib minn investiment fin-nies u minn aċċess usa’ għal opportunitajiet ta’ tagħlim tul il-ħajja.

4.4 Il-ħiliet tal-ġejjieni għandhom jirriflettu wkoll il-ħtiġijiet soċjetali u d-domandi tas-suq tax-xogħol. Dan jista’ jinkiseb biss permezz ta’ kooperazzjoni mill-qrib bejn l-istituzzjonijiet tal-edukazzjoni pubbliċi u privati u l-gruppi ta’ interess rilevanti kollha, fost l-oħrajn l-imsieħba soċjali u l-kumpaniji. Is-swieq aktar volatili ser iwasslu għal sfidi, peress li n-negozji u l-ħaddiema ser ikollhom jadattaw ruħhom malajr biżżejjed. Fl-2010 (17), il-KESE esprima l-appoġġ tiegħu għall-ħolqien ta’ kunsilli settorjali (ESC) dwar l-impjieg u l-ħiliet fil-livell Ewropew. Sal-lum il-ġurnata, dawn il-kunsilli settorjali twaqqfu biss f’żewġ setturi, waqt li proġetti oħra marbutin magħhom f’14-il settur ieħor għadhom fil-bidu tagħhom. Il-KESE jixtieq jitlob lill-Kummissjoni Ewropea tispjega għalfejn dan l-iżvilupp qed jieħu daqstant żmien u ma għandux is-sostenn meħtieġ mis-setturi u l-istituzzjonijiet nazzjonali.

4.5 Jeħtieġ li dawk li qegħdin jitgħallmu jiġu ggwidati lejn prattiki innovattivi għall-ħolqien tal-għarfien, li jimplika l-fużjoni ta’ spazji soċjali, fiżiċi, diġitali, virtwali u mobbli għat-tagħlim, u li jitgħallmu kif għandhom jitgħallmu. It-tagħlim ibbażat fuqir-riċerka u l-proġetti, it-tagħlim ibbażat fuq il-fenomeni, l-attivitajiet li jattivaw lill-istudenti, it-tagħlim kollaborattiv u t-tagħlim bil-maqlub (l-approċċ pedagoġiku msejjaħ “flipped learning”), pereżempju, kollha jwasslu għal proċessi ta’ tagħlim iżjed iffukati fuq ir-riflessjoni u l-parteċipazzjoni. Mod potenzjali partikolari kif innaqqsu jew neliminaw id-distakki bejn l-innovazzjoni fit-teknoloġija u fil-pedagoġija huwa li noħolqu rabta aktar effettiva bejn l-istrutturi formali, mhux formali u informali.

4.6 It-tagħlim tul il-ħajja huwa neċessità għas-soċjetà u għall-atturi kollha rilevanti. Jibda b’edukazzjoni ġenerali robusta – element ewlieni fl-iżvilupp individwali, li jħejji persuna għal sfidi ġodda u mhux prevedibbli – u jkompli għal żmien ferm itwal b’taħriġ professjonali u tagħlim informali, li għandu jkun appoġġat minn sistema armonizzata ta’ ċertifikati u standards fil-livell tal-UE kif ukoll minn għodod komuni adatti biex tiġi ddeterminata l-komparabbiltà u l-ekwivalenza tal-eżiti tat-tagħlim. Ir-rekwiżiti għat-tagħlim se jsiru aktar importanti, b’domandi dejjem jikbru fuq il-flessibbiltà tal-individwi, tal-kumpaniji u tas-sistemi kollha tal-edukazzjoni u tat-taħriġ, u b’hekk l-approċċ interdixxiplinari ser jaqdi rwol dejjem aktar importanti.

4.7 Il-KESE jtenni l-proposta tiegħu (18) biex jipprova jekk hemmx bżonn jitfasslu miżuri fil-livell Ewropew sabiex jiġi żgurat li l-esperjenzi pożittivi tal-Istati Membri b’liv għat-taħriġ jinxterdu madwar l-UE.

4.8 Is-sistemi attwali huma ġeneralment mhux adattati għall-istruttura ta’ swieq tax-xogħol diġitali, li fihom l-impjieg mhux standard se jkun aktar prominenti. Iżda s-sistemi attwali, jekk xejn, jilħqu lill-impjegati standard permezz tat-taħriġ fuq il-post tax-xogħol Is-sistemi għandhom jiġu aġġornati sabiex jippermettu lil kulħadd fis-suq tax-xogħol li jkollhom aċċess għat-taħriġ. L-UE ser ikollha timmobilizza ħafna aktar fondi għall-investiment fit-taħriġ, inkella, għax inkella t-taħriġ adegwat ser ikun privileġġ tal-ftit. Din hija kwistjoni, peress li huma biss dawk il-persuni b’ħiliet aġġornati li għandhom il-probabbiltà tajba li jsibu impjieg diċenti u remunerati b’mod ġust.

4.9 Il-ħiliet diġitali għandhom jiġu introdotti sa mill-iżgħar età tal-iskola (19) u l-edukazzjoni bażika għandha tinkludi aktar tagħlim diġitali interattiv (20). Il-ħiliet diġitali, madankollu, jistgħu jmorru lil hinn mill-ipprogrammar biex jinkludu s-sensibilizzazzjoni dwar x’hemm wara “klikkjatura ta’ maws”: il-fehim tas-sistema, l-interkonnessjonijiet, l-impatt soċjali u kwistjonijiet ta’ privatezza u sigurtà.

4.10 L-għodod diġitali għandhom rwol importanti fit-trasformazzjoni u l-appoġġ tat-tagħlim, li jista’ jirriżulta f’kontribut akbar min-naħa ta’ dawk li qegħdin jitgħallmu u riżultati aħjar (21). Billi l-edukaturi u l-għalliema ser ikollhom rwol dejjem aktar importanti, il-kompetenzi tagħhom ser jiollhom jiġu adattati għal approċċi, teknoloġiji u għarfien ġodda fl-ambjent edukattiv ġdid. It-tħejjija kwalitattiva tal-edukaturi, għalhekk, ser issir element fundamentali, l-istess bħall-istatus tagħhom mil-lat tal-flessibbiltà professjonali, ir-rimunerazzjoni, il-garanziji soċjali, eċċ. Sabiex tiġi żgurata l-bidla kwalitattiva fis-sistemi edukattivi Ewropej, il-KESE jirrakkomanda li jiġu segwiti l-eżempji attwali ta’ suċċess fl-UE (22) u jappella għal aktar investiment fl-iżvilupp professjonali inizjali u kontinwu tal-għalliema u edukaturi oħrajn.

4.11 Minbarra l-għajnuna lill-atturi fl-edukazzjoni formali fl-isforzi tagħhom biex isiru fornituri tal-edukazzjoni tul il-ħajja, jeħtieġ li jingħata appoġġ addizzjonali lill-fornituri tal-edukazzjoni mhux formali. Dawn jistgħu jilħqu lill-gruppi żvantaġġati u vulnerabbli, u jipprovdulhom b’aċċess għall-opportunitajiet kollha għat-tagħlim tul il-ħajja, inkluża l-possibbiltà li jivvalidaw it-tagħlim akkwistat permezz ta’ riżorsi u għodod ta’ tagħlim diġitali, onlajn u miftuħa, u permezz ta’ diversi metodi formattivi u kumulattivi ta’ valutazzjoni u awtovalutazzjoni.

4.12 Minbarra l-potenzjal li jitjiebu t-tagħlim u l-proċessi tat-tagħlim, it-teknoloġiji diġitali jistgħu jrawmu wkoll metodi ġodda ta’ valutazzjoni, inkluża l-awtovalutazzjoni, li jistgħu jissupplimentaw approċċi kumulattivi tradizzjonali; jiġifieri metodi li jagħmlu l-valutazzjoni parti integrali mit-tagħlim permezz tal-intelliġenza artifiċjali, l-intelliġenza tal-magni, l-analitika tat-tagħlim u modi ġodda ta’ kif il-valutazzjoni tintrabat mal-materjal tat-tagħlim. L-użu tat-teknoloġiji analitiċi jippermetti ċirkwiti rapidi ta’ feedback li jippermettu valutazzjoni f’ħin reali, u għalhekk jikkontribwixxu għal tagħlim aktar personalizzat.

4.13 Fil-qasam tax-xjenza u r-riċerka fil-livell universitarju, id-diġitalizzazzjoni ta’ kull kamp tar-riċerka toħloq il-ħtieġa li jiġu trattati ammonti enormi ta’ data xjentifika. L-infrastruttura adatta tad-data (f’livell nazzjonali u internazzjonali) ser tagħmilha possibbli li din id-data tiġi aċċessata u analizzata mill-bogħod ukoll. Filwaqt li l-Ewropa qed tippjana biex tipprovdi l-infrastruttura meħtieġa biex taċċellera x-xjenza u l-innovazzjoni, huwa stmat li madwar nofs miljun espert tad-data se jkunu meħtieġa fl-Ewropa sal-2025 (23). L-Ewropa trid tagħmel sforz konġunt biex tiżviluppa dan l-għarfien espert ewlieni dwar id-data. L-edukazzjoni nazzjonali fl-ogħla livell għandha rwol importanti f’dan ir-rigward u għandha tkun ikkomplementata minn skemi Ewropej bħall-Erasmus+ u l-azzjonijiet ta’ Marie Skłodowska-Curie.

5. Ir-rwol tal-politika pubblika u tas-soċjetà ċivili

5.1 L-Ewropa għandha ħafna eżempji tajba x’toffri rigward kif għandhom jiġu ttrattati r-rekwiżiti għall-ħiliet ġodda fl-era diġitali. Il-KESE jilqa’ b’sodisfazzjon id-diversi inizjattivi mill-Kummissjoni relatati mat-tagħlim tul il-ħajja, il-ħiliet diġitali u l-impjiegi, l-aġenda ġdida għall-ħiliet u l-Erasmus+. Ir-repożitorju ta’ prattika tajba stabbilit mill-Kummissjoni għandu l-potenzjal li jservi bħala faċilitatur għal dibattitu fil-livell tal-UE biex jiġu identifikati linji gwida u standards ibbażati fuq l-aħjar prattika. Is-soċjetà ċivili organizzata jista’ u ser ikollha rwol importanti f’dan il-kuntest.

5.2 Il-KESE jixtieq jenfasizza l-ħidma ferm rispettata li jwettqu l-aġenziji tal-UE, bħall-Eurofound u s-Cedefop. It-tisħiħ tal-kooperazzjoni interaġenzjali jista’ jwassal għal impatt ikbar u jattira aktar attenzjoni mill-Istati Membri tagħna u mill-istituzzjonijiet tal-UE.

5.3 Issa trid tiġi żviluppata sistema li tipprovdi l-ħiliet u l-kompetenzi għax-xogħol tal-ġejjieni. Fejn possibbli, għandha tkun ibbażata fuq valutazzjoni tal-ħiliet u eżerċizzji ta’ antiċipazzjoni li jidentifikaw il-ħtiġijiet tal-ħiliet fit-tul fil-livelli kollha, filwaqt li fil-livell Ewropew għandu jissaħħaħ it-twaqqif ta’ kunsilli settorjali dwar l-impjieg u l-ħiliet, sabiex jiġu evitati nuqqasijiet ta’ ħiliet u spariġġi fil-ħiliet. Dan huwa kompitu urġenti għall-partijiet interessati kollha, inklużi l-istituzzjonijiet pubbliċi u privati involuti.

5.4 Għandhom jiġu stabbiliti rwoli ċari għad-diversi livelli tal-edukazzjoni formali, kif ukoll ir-rabtiet bejniethom; pereżempju: it-trawwim tal-kreattività u l-immaġinazzjoni – fil-livell preprimarju; il-kombinazzjoni tal-kreattività ma’ għarfien bażiku sod, u t-trawwim tal-ħsieb kritiku u tal-adattament tal-għarfien – fil-livell tal-iskola; iż-żieda ta’ ħiliet interdixxiplinari speċjalizzati – fil-livell tal-ETV; u l-espansjoni tal-għarfien u l-ħsieb interdixxiplinari professjonali – fil-livell tal-edukazzjoni għolja.

5.5 L-edukazzjoni u t-taħriġ professjonali pprovduti mill-kumpaniji għall-impjegati tagħhom huma element ewlieni. Hawnhekk, il-kooperazzjoni bejn il-kumpaniji, l-universitajiet u l-istituzzjonijiet professjonali ser tkun kruċjali. Ser ikun hemm numru dejjem jikber ta’ organizzazzjonijiet li ser jipprovdu l-edukazzjoni mhux formali, jiġifieri attivitajiet edukattivi organizzati barra mis-sistema formali stabbilita. Is-soċjetà ċivili tista’ toħloq fora edukattivi ġodda għall-iżvilupp tal-kompetenzi, bil-kooperazzjoni ta’ diversi individwi, istituzzjonijiet u interessi.

5.6 L-SMEs jeħtieġu appoġġ speċjali minn barra għaliex bħala regola għandhom riżorsi limitati għat-taħriġ, b’mod partikolari meta joħorġu teknoloġiji ġodda u l-għarfien speċifiku jkun għadu mhux disponibbli internament. L-istituzzjonijiet bħall-kmamar tal-kummerċ jew l-organizzazzjonijiet tal-professjonijiet liberi b’rabta mal-iskejjel, l-universitajiet u ċ-ċentri privati tat-taħriġ, kif ukoll istituzzjonijiet ibbażati fuq sħubija pubblika-privata, jistgħu jkunu ta’ għajnuna biex jipprovdu programmi edukattivi.

5.7 It-tagħlim informali ser ikollu rwol dejjem aktar importanti bħala proċess ġenwinament tul il-ħajja li permezz tiegħu kull individwu jakkwista ħiliet u għarfien mill-esperjenza ta’ kuljum; dan is-settur jista’ jittejjeb b’mod kwalitattiv bis-saħħa ta’ programmi mħallsa minn fondi pubbliċi offruti permezz tal-kanali tat-TV, il-pjattaformi tal-internet jew midja oħra. L-istandards u ċ-ċertifikati jgħinu biex jagħmlu dawn il-kisbiet fit-tagħlim miżurabbli u komparabbli, b’mod partikolari fil-każ ta’ tibdil fl-impjieg.

5.8 Fir-rigward tal-forom kollha differenti tal-edukazzjoni, jeħtieġ li jitjiebu l-għodod eżistenti biex tiġi ddeterminata l-komparabbiltà u l-ekwivalenza tat-tagħlim informali. Is-sistemi eżistenti ta’ rikonoxximent b’rabta mal-edukazzjoni preċedenti, l-eżiti tat-tagħlim u l-kompetenzi għandhom jiġu ristrutturati sabiex isiru standard affidabbli u aċċessibbli għal kulħadd, kif ukoll biex ikunu jistgħu jgħinu lil dawk li qegħdin jitgħallmu jsiru konxji tal-esperjenzi, il-kompetenzi u l-għarfien tagħhom stess.

5.9 Is-sigurtà soċjali u n-negozjar kollettiv huma kwistjoni, b’mod partikolari għall-crowdworkers u dawk f’impjieg atipiku. Numru dejjem jikber minn dawn “in-nomadi diġitali” qed ikunu mhedda mill-faqar meta jixjieħu. Il-politika pubblika trid tiżviluppa regolamenti li jittrattaw din il-problema. Xi inizjattivi ta’ djalogu soċjali li jittrattaw dawn il-kwistjonijiet diġà jeżistu. Eżempju wieħed tajjeb huwa t-trejdjunjin IG Metall fil-Ġermanja li stabbilixxiet il-pjattaforma tal-internet faircrowdwork.org biex tipprovdi gwida lill-crowdworkers li, flimkien ma’ partijiet ikkonċernati oħra, żviluppat Kodiċi ta’ Kondotta għall-pjattaformi tal-crowdworkers. Il-KESE jixtieq li l-aħjar prattika identifikata tintuża fl-Ewropa kollha.

Brussell, l-20 ta’ Settembru 2017. Il-President tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew Georges DASSIS

(1) Opinjoni tal-KESE dwar Ir-rwol u l-perspettivi tal-imsieħba soċjali u organizzazzjonijiet oħra tas-soċjetà ċivili fil-kuntest tal-forom ġodda ta’ xogħol, adottata f’Settembru 2017 (ara paġna 30 ta’ dan il-Ġurnal Uffiċjali).

(2) ĠU C 125, 21.4.2017, p. 10.

(3) Opinjoni fuq inizjattiva proprja tal-KESE dwar Is-Suq Uniku Diġitali — Xejriet u l-opportunitajiet għall-intrapriżi żgħar u ta’ daqs medju, li għandha tiġi adottata f’Ottubru 2017.

(4) ĠU C 173, 31.5.2017, p. 45

(5) ĠU C 125, 21.4.2017, p. 51

(6) ĠU C 318, 29.10.2011, p. 9

(7) ĠU C 389, 21.10.2016, p. 50

(8) Erasmus+ evalwazzjoni ta’ nofs it-term; adottata fil-31 ta’ Mejju 2017 (Rapport ta’ Informazzjoni).

(9) Bauer, Wilhelm et al. (2012). Arbeitswelten 4.0. Wie wir morgen arbeiten und leben / Working Environments 4.0. How We Will Work and Live Tomorrow. Dieter Spath, ed. Stuttgart, Fraunhofer Verlag.

(10) ĠU C 303, 19.8.2016, p. 54; ĠU C 13, 15.1.2016, p. 161.

(11) Ara l-Komunikazzjoni Aġenda għall-ħiliet ġodda u l-impjiegi: Kontribut Ewropew lejn livell massimu ta’ impjiegi, COM(2010) 682 final.

(12) Ara l-opinjoni tal-KESE dwar L-impatt tal-intelliġenza artifiċjali għas-suq uniku (diġitali), il-produzzjoni, il-konsum, l-impjiegi u s-soċjetà, adottata fil-31 ta’ Mejju 2017 (ĠU C 288, 31.8.2017, p. 1).

(13) Forum Ekonomiku Dinji. “Employment, Skills and Workforce Strategy for the Fourth Industrial Revolution: The Future of Jobs” (Srateġija għax-Xogħol, il-Ħiliet u l-Forza tax-Xogħol għar-Raba’ Rivoluzzjoni Industrijali: Il-Ġejjieni tal-Impjiegi). Rapport tal-Global Challenge Insight, Jannar 2016, p. 13.

(14) ĠU C 181, 21.6.2012, p. 14.

(15) Ara l-opinjoni tal-KESE dwar L-implikazzjonijiet id-diġitalizzazzjoni u r-robotizzazzjoni tat-trasport għat-tfassil tal-politika tal-UE, adottata f’Lulju 2017 (ĠU C 345, 13.10.2017, p. 52).

(16) ĠU C 173, 31.5.2017, p. 45.

(17) ĠU C 347, 18.12.2010, p. 1.

(18) ĠU C 13, 15.1.2016, p. 161.

(19) ĠU C 451, 16.12.2014, p. 25.

(20) Pereżempju, fil-Ġappun, l-iżvilupp tal-logħob huwa parti mill-kurrikulu mill-età ta’ 5 snin ’il quddiem; fl-Estonja, l-ipprogrammar bażiku u viżiv jiġi mgħallem mit-tieni sena ’l quddiem. Dawn l-eżempji jistgħu jservu bħala mudelli pijunieri.

(21) Institute for Prospective Technological Studies, Policy brief on ICT for Learning, Innovation and Creativity, 2008.

(22) Bħas-sistema edukattiva Finlandiża inġenerali, l-Ørestad Gymnasium f’Kopenħagen (id-Danimarka), l-iskola preprimarja Egalia fi Stokkolma (l-Iżvezja), eċċ.

(23) Grupp ta’ Esperti ta’ Livell Għoli tal-Kummissjoni dwar il-Cloud Ewropew tax-Xjenza Miftuħa, “Realising the European Open Science Cloud” (Nirrealizzaw il-Cloud Ewropew tax-Xjenza Miftuħa), 2016, p. 12.