MT Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea C 175/13

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “Il-Gvernanza effettiva tal-Istrateġija ta’ Liżbona mġedda”

(2009/C 175/03)

Nhar il-11 ta’ Ġunju 2006, f’ittra lis-Sur DIMITRIADIS, il-Kummissjoni Ewropea, b’konformità mal-Artikolu 262 tat-Trattat li jistabbilixxi l-Komunità Ewropea, talbet lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew biex iħejji opinjoni esploratorja dwar

Il-Gvernanza effettiva tal-Istrateġija tal-Liżbona mġedda

Nhar is-25 ta’ Mejju 2008, il-Bureau tal-Kumitat inkariga lis-Sezzjoni Speċjalizzata għall-Unjoni Ekonomika u Monetarja u l-Koeżjoni Ekonomika u Soċjali sabiex tipprepara l-ħidma tagħha dwar is-suġġett.

Minħabba l-urġenza tal-ħidma, il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew iddeċieda matul l-449 Sessjoni Plenarja tiegħu tat-3 u l-4 ta’ Diċembru 2008 (seduta tal-4 ta’ Diċembru) li jaħtar lis-Sinjura FLORIO bħala rapporteur ġenerali, u adotta din l-opinjoni b’100 vot favur, 5 voti kontra u 2 astensjonijiet.

DAĦLA

Fi żminijiet ta’ inċertezza kbira hemm bżonn ta’ viżjoni fit-tul, politiki konsistenti u l-parteċipazzjoni tal-partijiet kollha interessati. L-istrateġija ta’ Liżbona toffri qafas globali li jippermetti lill-Unjoni Ewropea issaħħaħ il-vuċi unika tagħha fil-livell globali.

Il-parteċipazzjoni aktar attiva tas-soċjetà ċivili organizzata ser tħoll potenzjal moħbi. Il-kunċett u l-implimentazzjoni tal-istrateġija turi li għandha tkun taħlita ta’ strateġiji mil-livelli ta’ fuq għal isfel u minn dawk t’isfel għal fuq. Gvernanza tajba tal-Istrateġija ta’ Liżbona għandha tintuża biex tippromovi l-konverġenzi tal-politiki, it-tkabbir ekonomiku u l-impjiegi.

1. Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

1.1 L-istrateġija ta’ Liżbona hija proġett għas-soċjetà Ewropea kollha kemm hi, li tippermettilha tilqa’ għall-isfidi ta’ dinja globalizzata. Il-KESE jqis li minħabba l-kriżi tas-swieq finanzjarji li hemm bħalissa, il-konsegwenzi ekonomiċi li segwew u l-inċertezzi li dejjem qed jiżdiedu, il-kompetittività Ewropea, l-iżvilupp sostenibbli u l-koeżjoni soċjali jibqgħu ta’ importanza ewlenija. Il-Kumitat jsostni li t-tliet pilari tal-Aġenda — it-tkabbir u l-impjiegi, il-koeżjoni soċjali u s-sostenibbiltà — jeħtieġu approċċ li huwa kontinwament interattiv u bbilanċjat.

1.2 Din l-opinjoni l-ewwel u qabel kollox hija risposta għat-talba tal-Kummissjoni Ewropea (1) Tittratta l-gvernanza tal-Istrateġija ta’ Liżbona u tirrappreżenta l-kontinwità tal-kontributi li saru qabel kemm mill-KESE kif ukoll mill-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili għall-Proċess ta’ Liżbona.

1.3 Il-KESE jenfasizza li l-Istrateġija teħtieġ appoġġ suffiċjenti għall-gvernijiet nazzjonali u għalhekk tenfasizza li għandhom obbligu politiku u morali li jaqblu dwar u jfasslu riformi mal-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili. Huwa ta’ importanza kbira li l-partijiet interessati mhux governattivi fl-Istati Membri jkunu jistgħu jipparteċipaw b’mod sħiħ fit-tfassil tal-aġenda tal-proċess ta’ Liżbona. Il-Kunsilli nazzjonali Ekonomiċi u Soċjali (KES) jew organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili simili għandhom jaqdu r-rwol li tagħtihom il-liġi nazzjonali u l-prassi fejn tidħol l-Istrateġija ta’ Liżbona (2).

1.4 Hemm differenzi sostanzjali bejn l-Istati Membri meta niġu għall-gvernanza. F’xi wħud minnhom il-konsultazzjoni u l-proċeduri ta’ informazzjoni huma organizzati tajjeb ħafna iżda f’oħrajn hemm bżonn ta’ titjib mhux ħażin. Għandu jiġi mħeġġeġ l-iskambju ta’ prattiki. Għalhekk, il-KESE qiegħed imexxi xi missjonijiet biex jiġu stabbiliti l-fatti fl-Istati Membri biex jiddiskutu l-iskambju tal-aħjar prattiki u l-implimentazzjoni tar-riformi mal-partijiet interessati tas-soċjetà ċivili (3).

1.5 Il-KESE jenfasizza li r-riformi tal-istrateġija joffru liċ-ċittadini stabbiltà ekonomika u soċjali importanti flimkien ma’ miri ta’ żvilupp sostenibbli. Kull attur differenti fis-settur pubbliku u privat għandhu jidentifika r-rwol u l-kontribut pożittiv tiegħu, biex b’hekk jingħaqdu flimkien l-effettività ekonomika u l-ġustizzja soċjali għall-ġid tan-nies fl-Ewropa.

1.6 Il-KESE jqis li tkun ħaġa pożittiva ħafna li l-partijiet interessati kollha (fl-livell nazzjonali, reġjonali u lokali), jipparteċipaw b’mod dirett fid-definizzjoni ta’ gvernanza effettiva fil-livell xieraq. Il-livelli differenti ta’ konsultazzjoni jeħtieġu forom differenti ta’ parteċipazzjoni u metodi ta’ ħidma.

1.7 Meta jqis id-differenzi bejn l-Istati Membri l-KESE jirrakkomanda l-ħolqien ta’ djalogi permanenti fl-Istati Membri, bil-parteċipazzjoni minn naħa tal-KESijiet nazzjonali u min-naħa l-oħra tal-imsieħba soċjali, u partijiet interessati soċjali oħra (SMEs, l-ekonomija soċjali (4)) u l-universitajiet u l-gruppi ta’ riċerka (think tanks). Organizzazzjonjiet li, qed jaħdmu favur il-koeżjoni soċjali u l-opportunitajiet indaqs għandhom jieħdu sehem ukoll.

1.8 Il-KESE jipproponi li fit-tmiem ta’ kull ċiklu ta’ Liżbona ssir konferenza (bħala segwitu għad-djalogu permanenti nazzjonali) mal-partijiet interessati kollha u l-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili kkonċernati fejn jiġu diskussi s-suċċessi u n-nuqqasijiet. B’mod ġenerali, l-enfażi u l-promozzjoni tas-suċċessi u l-kisbiet jipprovdu lis-soċjetà bażi aktar b’saħħitha biex il-proċess ta’ riforma jitkompla.

1.9 Il-KESE jisħaq li hemm bżonn ta’ sistema ta’ monitoraġġ aktar dettaljata (ir-rwol u l-azzjonijiet tal-partijiet interessati differenti fil-proċess ta’ implimentazzjoni) u għalhekk jipproponi użu aktar ġenerali tal-mudell tal-punti ta’ riferiment (benchmarking) kemm kwantitattivi kif ukoll kwalitattivi (ara punt 2.8) li qed tiġi ppruvata f’xi pajjiżi, biex b’hekk ikunu possibbli rwol aktar b’saħħtu għall-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili fil-proċessi tal-implimentazzjoni u l-monitoraġġ.

1.10 Il-KESE jemmen li hemm bżonn urġenti għal diskussjoni aktar wiesgħa fil-pubbliku dwar l-aspetti metodoloġiċi u ta’ implimentazzjoni tal-istrateġija u jappella lill-atturi kollha tas-soċjetà ċivili biex jipparteċipaw f’dibattitu aktar wiesgħa u fil-fond dwar ir-riformi ta’ Liżbona fil-livelli differenti. Ir-rwol speċifiku tal-KESijiet nazzjonali jew organizzazzjonijiet simili tas-soċjetà ċivili fl-Istati Membri mingħajr KESijiet għandhom jissaħħu fejn dar ir-rwol mhuwiex żviluppat biżżejjed. Il-korpi konsultattivi li jittrattaw aspetti partikolari tal-Istrateġija ta’ Liżbona (kunsilli nazzjonali dwar l-iżvilupp sostenibbli, l-opportunitajiet indaqs u l-ġlieda kontra l-faqar) jridu jipparteċipaw ukoll, flimkien ma korpi ta’ konsultazzjoni tal-imsieħba soċjali.

1.11 Il-KESE jqis li hemm bżonn jittieħdu passi konkreti mill-Kummissjoni Ewropea u l-Istati Membri biex itejbu l-implimentazzjoni, bl-użu ta’ metodi ta’ komunikazzjoni differenti, b’mod speċjali l-komunikazzjoni elettronika (identifikazzjoni tal-aħjar prattiki, listi ta’ punti eċċ). Il-kooperazzjoni transkonfinali u l-iskambju tal-aħjar prattiki għandhom jiġu mħeġġa.

1.12 Il-KESE jista’ jservi wkoll ta’ pjattaforma għall-iskambju tal-informazzjoni bejn il-KESijiet nazzjonali, l-imsieħba soċjali u atturi oħra tas-soċjetà ċivili u l-istituzzjonijiet Ewropej u bħala pjattaforma għall-iskambju ta’ fehmiet u esperjenzi bejn atturi relatati mhux governattivi nazzjonali. Il-KESE japprezza ħafna l-kontributi għad-diskussjoni li jagħtu l-KESijiet nazzjonali u organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili oħrajn.

1.13 Il-KESE jisħaq li fil-każijiet kollha l-koordinaturi nazzjonali ta’ Liżbona għandu jkollhom kooperazzjoni regolari waqt l-elaborazzjoni, l-implimentazzjoni u l-valutazzjoni tal-PNR mal-partijiet interessati kollha li jiġu definiti tajjeb. Il-KESE jappella lill-gvernijiet tal-Istati Membri biex iżidu l-isforzi tagħhom sabiex jinfurmaw liċ-ċittadini dwar ir-riżultati tad-djalogu ċivili u soċjali b’rabta mal-objettivi ta’ Liżbona.

2. Ir-rwol tal-partijiet interessati fil-proċess ta’ gvernanza — forom u għodod ġodda għal gvernanza effettiva

2.1 Peress li l-ekonomija internazzjonali qed tiffaċċja sfidi u inċertezzi kbar ħafna, is-sentiment ekonomiku pożittiv batta ħafna fl-Ewropa. F’din is-sitwazzjoni l-Aġenda ta’ Liżbona u l-implimentazzjoni ta’ riformi strutturali bilanċjati ssir iktar importanti u hemm bżonn ta’ soluzzjonijiet immedjati.

2.2 Il-KESE jqis li l-gvernanza effettiva tal-Istrateġija hija estremament importanti għall-implimentazzjoni koerenti tagħha u jenfasizza li l-għoti ta’ poter f’livelli differenti (nazzjonli, reġjonali, u lokali) jista’ jqajjem proposti u soluzzjonijiet.

2.3 Il-KESE jinnota li f’ħafna Stati Membri għall-bidu l-Istrateġija kienet tidher bħala interazzjoni bejn il-gvernijiet nazzjonali u l-Istituzzjonijeit tal-UE. Il-KESE kellu sehem ewlieni flimkien mal-KESijiet nazzjonali u organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili oħra biex itejjeb il-gvernanza meta mqabla mas-sitwazzjoni tal-bidu. Il-Kumitat jinnota b’dispjaċir li l-parteċipazzjoni m’għamlitx l-istess progress fl-Istati Membri kollha.

2.4 Il-koordinaturi nazzjonali ta’ Liżbona għandhom ikabbru l-parteċipazzjoni tal-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili u tal-imsieħba soċjali fl-attivitajiet u r-riformi meħtieġa biex jappoġġjaw l-Istrateġija ta’ Liżbona (eż. informazzjoni f’waqtha, ppjanar tal-avvenimenti flimkien, eċċ.), u jikkomunikaw l-istrateġija lill-pubbliku aktar wiesa’ b’mod aktar effettiv.

2.5 Kollaborazzjoni mill-qrib bejn il-KESijiet nazzjonali, l-imsieħba soċjali u organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili jistgħu jikkontribwixxu għal aspetti pożittivi ta’ politika u joħolqu sinerġiji ġodda. Għandha tiġi żgurata l-parteċipazzjoni tal-partijiet interessati kollha fosthom ir-rappreżentanti tal-gruppi f’sitwazzjoni żvantaġġjati (nies b’diżabbiltà, immigranti, eċċ).

2.6 Biex l-implimentazzjoni tirnexxi jeħtieġ li jsir użu aktar effettiv tal-fondi tal-UE mill-fondi varji (Fondi Strutturali eċċ) b’mod konsistenti mal-objettivi ta’ Liżbona.

2.7 Gvernanza effettiva f’diversi livelli

2.7.1 Huma meħtieġa forom ġodda u innovattivi ta’ gvernanza biex jirrispondu b’mod xieraq għall-isfidi globali. Il-KESE jirrakkomanda l-ħolqien ta’ djalogi permanenti (bil-parteċipazzjoni tal-KESijiet nazzjonali, l-imsieħba soċjali, l-SMEs, l-universitajiet, u partijiet interessati oħra tas-soċjetà ċivili fosthom l-organizzazzjonijiet tal-ekonomija soċjali, u dawk li qed jaħdmu favur il-koeżjoni soċjali u l-opportunitajiet indaqs għall-kulħadd). Dawn id-djalogi għandhom jgħinu biex jiġu identifikati l-ostakli fil-proċess ta’ implimentazzjoni u biex jippromovu inċentivi ġodda fiż-żoni li qed jaqgħu lura. B’dan il-mod, il-KESijiet nazzjonali jew organizzazzjonijiet simili jkunu jistgħu jikkontribwixxu fl-iffurmar ta’ proposti li jkunu jirrispondu għall-problemi li jkunu tqajmu.

2.7.2 Dawn id-djalogi permanenti jistgħu, fil-pajjiżi fejn jidher li hemm bżonn, iservu ta’ strumenti għal gvernanza effettiva f’livelli differenti, b’kooperazzjoni mal-uffiċċju tal-koordinatur nazzjonali ta’ Liżbona. Jistgħu jgħinu fil-valutazzjoni tal-azzjonijiet f’kull qasam ta’ prijorità (ibbażati fuq ir-rakkomandazzjonijiet għal kull pajjiż tal-Kummissjoni) possibbilment bl-użu ta’ sistema ta’ punti ta’ riferiment fil-livell nazzjonali, reġjonali u lokali (ara punt 2.8). Dan jista’ jgħin ukoll fl-użu ta’ punti ta’ riferiment transkonfinali.

2.7.3 It-trasparenza (aċċess għad-data, konformità mal-iskadenzi) għandha tiġi ggarantita waqt il-laqgħat bejn il-Kummisjoni Ewropea u l-imsieħba soċjali, l-NGOs u l-organizzazzjonijiet varji tas-soċjetà ċivili.

2.7.4 Strument li jista’ jgħin fl-implimentazzjoni tal-Aġenda ta’ Liżbona huwa l-Metodu Miftuħ ta’ Kooperazzjoni. Il-Kumitat stqarr f’bosta okkażjonijiet li dan il-Metodu jista’ jintuża aħjar u b’mod iktar effettiv. Dan jista’ jseħħ bl-użu tal-approċċ ta’ “prinċipji komuni” (5) li għadu kemm iddaħħal u billi jkun possibbli li s-soċjetà ċivili organizzata tipparteċipa kemm fit-tfassil kif ukoll fin-negozjar tal-objettivi tal-Istrateġija ta’ Liżbona fil-livell Ewropew. Madankollu, fis-sitwazzjoni gravi finanzjarja u ekonomika attwali, hemm bżonn li jittieħdu diversi passi oħrajn mill-gvernijiet u l-partijiet interessati biex jiġu ffisati objettivi aħjar.

2.7.5 Il-partijiet interessati għandhom jiżviluppaw metodi ġodda għat-tqassim tal-aħjar prattiki: netwerking f’livelli differenti jkun jinkludi l-iskambju reċiproku ta’ informazzoni bejn il-livelli differenti ta’ gvern, filwaqt li it-twaqqif ta’ objettivi transkonfinali jirriżulta minn kooperazzjoni aktar mill-qrib bejn żoni konfinanti f’żewġ Stati Membri jew iktar.

2.8 L-użu ta’ punti ta’ riferiment kwantitattivi u kwalitatttivi

2.8.1 Fost id-differenzi bejn l-Istati Membri hemm differenzi fil-ġabra ta’ data relevanti bħala indikaturi strutturali. Iridu jinstabu l-mezzi biex tinġabar informazzjoni oġġettiva ta’ livell għoli dwar l-indikaturi fost l-Istati Membri. Għal dan l-iskop it-tisħiħ tar-rabtiet eżistenti bejn l-aġenziji kompetenti (pereżempju l-uffiċċji nazzjonali tal-istatistika), kif qed jipprova jagħmel l-Ewrostat, ikun saħansitra aktar ideali biex tinħoloq bażi komuni li hi indispensabbli. Din id-data għandha tkun aċċessibbli faċilment u d-diskussjoni dwar il-kriterji li jridu jiġu magħżula għandhom ikunu trasparenti kemm jista’ jkun.

2.8.2 L-użu tal-punti ta’ riferiment kwantitattivi u kwalitattivi, ibbażati fuq l-għanijiet tal-PNR u stabbiliti mill-partijiet interessati bil-kooperazzjoni tar-rappreżentanti tal-gvern, ikun jipprovdi informazzjoni effettiva u konkreta biex jitkejjel il-progress li jkun sar f’kull Stat Membru dwar l-indikaturi strutturali (6) kif ukoll fir-rigward tal-objettivi ġenerali tal-Istrateġija ta’ Liżbona. Kull KES nazzjonali jew organizzazzjoni simili jkollha bżonn tanalizza u tistabbilixxi l-kriterji prijoritarji tagħha. Il-KESijiet nazzjonali f’pajjiżi bħall-Belġju, il-Bulgarija u Franza diġà bdew jużaw l-14-il indikatur li qablu dwarhom l-Istati Membri u xi indikaturi strutturali oħra, bħala punti ta’ riferiment f’intervalli regolari (pereżempju kull sentejn). Huma wżaw statistika li tinsab aċċessibbli b’xejn minn fuq is-sit elettroniku tal-Ewrostat. KESijiet nazzjonali oħra jistgħu jsegwu dan l-eżempju jekk ikunu jixtiequ.

2.8.3 Il-kriterji nazzjonali jistgħu jitbiddlu skont il-ħtiġijiet ta’ kull livell (nazzjonali, reġjonali, lokali u settorjali (7)) u adattati skont il-bżonn. Punti ta’ riferiment nazzjonali għal kull qasam prijoritarju (kif definiti mill-Kunsill Ewropew tar-Rebbiegħa tal-2006) jiffukaw fuq il-ġbir ta’ data nazzjonali u reġjonali biex jipprovdu indikaturi u miżuri konkreti tal-prestazzjoni. Il-bażi tad-data għandha tkun miftuħa għall-KESijiet nazzjonali kif ukoll għall-imsieħba soċjali u l-partijiet interessati l-oħra tas-soċjetà ċivili. Qed jiġi propost li jittieħdu l-passi prattiċi li ġejjin:

— Sistema aċċessibbli ta’ tqabbil mal-punti ta’ riferiment li tkun ibbażata fuq l-internet fuq is-sit tal-KESE (is-sit CESLink (8)) għal ġbir u analiżi tad-data f’ħin reali u effiċjenti (9);

— Id-data tista’ tinġabar darba jew iktar għal kull ċiklu ta’ tliet snin ta’ Liżbona mill-KESijiet nazzjonali jew organizzazzjonijiet simili jew trid tiġi ggarantita mis-sistemi ta’ parteċipazzjoni nazzjonali eżistenti;

— Ir-riżultati jistgħu jiġu analizzati wkoll permezz ta’ round-tables li jiġu organizzati perjodikament u ppreżentati fil-konferenza annwali organizzata mill-KESE.

2.8.4 B’dan il-mod il-partijiet interessati jkunu jistgħu jistabbilixxu miri realistiċi u jipprovdu informazzjoni koerenti għar-reviżjoni tal-PNR. Barra minn hekk, jistgħu jiġu aġġornati faċilment u jippermettu li ssir valutazzjoni kontinwa. Fl-istess ħin l-aħjar prattiki madwar l-Istati Membri jkunu jistgħu jiġu identifikati.

Brussell, l-4 ta’ Diċembru 2008. Il-President tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew Mario Sepi Is-Segretarju Ġenerali tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew Martin Westlake

(1) Is-Sinjura Wallström, Viċi President tal-Kummissjoni Ewropea, f’ittra lis-Sur Dimitriadis, President tal-KESE, tal-11 ta’ Ġunju 2008, talbet lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew biex iħejji opinjoni esploratorja dwar L-Istrateġija ta’ Liżbona għat-Tkabbir u l-Impjiegi. Din it-talba indirizzata lill-KESE mill-Kummissjoni tikkonforma mal-mandat ġenerali tas-Summit tar-Rebbiegħa 2008 li “jistieden lill-Kummissjoni u lill-Istati Membri sabiex isaħħu l-parteċipazzjoni tal-partijiet interessati fil-proċess ta’ Liżbona.”.

(2) Il-KESE jiġbed l-attenzjoni għall-fatt li mhuwa qiegħed bl-ebda mod jintervjeni fl-Istati Membri, fil-proċedura eżistenti tal-konsultazzjoni, il-kompetenzi u l-leġittimità ta’ l-imsieħba soċjali.

(3) Rappreżentanti minn Franza, Spanja, il-Belġju, u l-Olanda esprimew is-sodisfazzjoni tagħhom bil-gvernanza tal-proċess fl-Istati Membri rispettivi tagħhom. Jekk jogħġbok sib ir-riżultati tal-ewwel missjoni f’Appendiċi 2.

(4) “L-ekonomija soċjali hija strutturata madwar tliet familji kbar ta’ organizzazzjonijiet: il-kooperattivi, is-soċjetajiet ta’ mutwalità u l-assoċjazzjonijiet, u reċentement il-fondazzjonijiet”, The Social Economy in the EU (L-Ekonomija Soċjali fl-UE) pġ.11, (CESE/COMM/05/2005) (traduzzjoni libera tat-traduttur, verżjoni Maltija mhux disponibbli).

(5) Il-metodu tal-prinċipju komuni jiffoka fuq temi speċifiċi ħafna fejn l-Istati Membri jixtiequ li jsir progress anke jekk il-kompetenza tal-UE hija limitata, ref. Opinjoni tal-KESE Programm ta’ Azzjoni Soċjali Ewropew ġdid, ĠU C 27, 3.2.2009, p. 99

(6) F’Diċembru 2003 sar qbil komuni dwar 14-il indikatur strutturali mill-gvernijiet tal-Istati Membri. L-14-il indikatur strutturali huma: PGD per capita fil-livell tal-poter ta’ l-akkwist, produttività tal-forza tax-xogħol, rata tal-impjiegi, rata tal-impjieg tal-ħaddiema ta’ età aktar avvanzata, il-livell milħuq tal-edukazzjoni taż-żgħażagħ, in-nefqa domestika gross fuq ir-riċerka u l-iżvilupp, il-livelli tal-prezzijiet komparattivi, l-investiment tan-negozji, ir-rata ta’ riskju ta’ faqar wara t-trasferimenti soċjali, ir-rata ta’ qagħad fit-tul, ir-rati ta’ dispersjoni tal-impjieg reġjonali, emissjonijiet ta’ gassijiet b’effett serra, l-ammont ta’ enerġija użata mill-ekonomija, u l-volum tat-trasport tal-merkanzija mqabbel mal-PGD. L-Ewrostat b’mod regolari tipprovid informazzjoni dwar l-indikaturi strutturali:

http://epp.eurostat.ec.europa.eu/portal/page?_pageid=1133,47800773,1133_47802588&_dad=portal&_schema=PORTAL

(7) Settorjali — kull settur tal-attività ekonomika jkollu bżonn ukoll li jiddefinixxi l-passi meħtieġa biex jintlaħqu l-objettivi ta’ Liżbona (eż. l-innovazzjoni u l-kompetittività)

(8) http://www.eesc.europa.eu/ceslink/09-fr/presentation-ceslink-fr.html

(9) Il-KESE jista’ jikkontribwixxi għall-proċess billi jagħti spazju fuq is-sit elettroniku għall-qsim tar-riżultati u l-iskambju ta’ informazzjoni.