Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “Kif jiġi ggarantit xogħol deċenti għaż-żgħażagħ u tiġi żgurata l-inklużjoni taż-żgħażagħ barra mill-edukazzjoni, impjieg jew taħriġ (NEETs) permezz tal-iżvilupp adatt ta’ Pjani Nazzjonali ta’ Rkupru”

(opinjoni fuq inizjattiva proprja)

(2022/C 152/05)

Relatur: Nicoletta MERLO

Deċiżjoni tal-Assemblea Plenarja 25.3.2021 Bażi legali Artikolu 32(2) tar-Regoli ta’ Proċedura Opinjoni fuq inizjattiva proprja Sezzjoni kompetenti Sezzjoni għax-Xogħol, l-Affarijiet Soċjali u ċ-Ċittadinanza Adottata fis-sezzjoni 24.11.2021 Adottata fil-plenarja 8.12.2021 Sessjoni plenarja Nru 565 Riżultat tal-votazzjoni (favur/kontra/astensjonijiet) 152/13/48

1. Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

1.1. Il-KESE jilqa’ l-pjani nazzjonali għall-irkupru u r-reżiljenza bħala opportunità mingħajr preċedent biex tiġi xprunata l-bidla u jiskatta l-investiment fit-tkabbir u l-ħolqien tal-impjiegi, li trid tinħataf permezz ta’ governanza inklużiva li teħtieġ djalogu, ftuħ u trasparenza.

1.2. Il-Kumitat jinnota b’dispjaċir in-nuqqas ta’ konsultazzjoni sinifikanti u mmirata mal-imsieħba soċjali u l-partijiet interessati f’xi wħud mill-Istati Membri matul it-tfassil tal-pjani nazzjonali għall-irkupru u r-reżiljenza. Il-KESE jħeġġeġ lill-Kummissjoni tistabbilixxi miżuri li jiggarantixxu involviment strutturat u sinifikanti tal-imsieħba soċjali, is-soċjetà ċivili organizzata u l-organizzazzjonijiet taż-żgħażagħ fl-implimentazzjoni u l-monitoraġġ tal-pjani nazzjonali għall-irkupru u r-reżiljenza. Il-protezzjoni u t-tisħiħ tad-djalogu soċjali fil-livell nazzjonali huma kruċjali sabiex jiġi ggarantit li l-fondi pubbliċi jintefqu b’mod tajjeb fuq irkupru inklużiv.

1.3. Il-KESE jissuġġerixxi li l-ġbir tal-aħjar prattiki jiġi evalwat u sistematizzat mil-livell nazzjonali, fejn il-konsultazzjoni mal-imsieħba soċjali u mal-organizzazzjonijiet taż-żgħażagħ permezz ta’ kumitati ddedikati u djalogu soċjali wasslet għal riżultati eċċellenti f’termini ta’ politiki u miżuri speċifiċi għaż-żgħażagħ biex jinħolqu impjiegi ta’ kwalità u prospetti ta’ karriera għaż-żgħażagħ.

1.4. Il-Kumitat jistieden lill-Istati Membri jiżguraw gwida u konsulenza inklużivi u ta’ kwalità għaż-żgħażagħ kollha, speċjalment dawk b’diżabilità, sa mill-edukazzjoni bikrija, sabiex jipprovdulhom aktar informazzjoni dwar l-opportunitajiet ulterjuri tagħhom fl-edukazzjoni u, sussegwentement, dwar il-possibbiltajiet ta’ karriera fil-kuntest tat-tranżizzjoni ekoloġika u diġitali tas-suq tax-xogħol.

1.5. Il-KESE jilqa’ l-miżuri għall-promozzjoni u l-popolarizzazzjoni tar-rwol u l-profil tal-edukazzjoni u taħriġ vokazzjonali (VET) bħala xprun tal-prattiki tal-innovazzjoni, il-ħiliet STEM, it-tagħlim tul il-ħajja u l-intermedjazzjoni effettiva tax-xogħol, peress li dawn huma kruċjali biex titnaqqas id-diskrepanza eżistenti fil-ħiliet. Huwa importanti wkoll li tittejjeb l-evalwazzjoni tal-ħiliet sabiex tgħin fl-identifikazzjoni b’mod proattiv tal-ħiliet li se jkunu meħtieġa fis-swieq tax-xogħol tal-futur. Għandhom isiru arranġamenti adegwati biex jiġi żgurat li l-VET tkun aċċessibbli wkoll għall-persuni b’diżabilità, abbażi tar-rikonoxximent tal-kapaċitajiet individwali u li tippermetti liċ-ċittadini kollha jiksbu ħiliet vokazzjonali li huma utli għall-iżvilupp personali tagħhom, filwaqt li jiġu ssodisfati l-ħtiġijiet speċifiċi tal-kumpaniji fir-rigward ta’ impjiegi bi kwalifiki għoljin li jibqgħu battala.

1.6. Il-KESE jirrakkomanda li jiġi stabbilit appoġġ personalizzat għall-gruppi fil-mira, speċjalment in-NEETs. Dan l-appoġġ għandu jippermetti li jiġu indirizzati l-kwistjonijiet kollha li huma periferali għall-integrazzjoni fis-suq tax-xogħol, bħall-akkomodazzjoni, it-trasport u s-saħħa, b’mod olistiku.

1.7. Il-KESE jqis li hija prijorità li jiġu żgurati l-effiċjenza u l-adegwatezza tas-servizzi pubbliċi tal-impjiegi, l-atturi ewlenin fil-politiki attivi tas-suq tax-xogħol (ALMP), permezz ta’ investiment immirat u riformi fejn meħtieġ, sabiex ikunu jistgħu jappoġġjaw lill-persuni kollha, speċjalment dawk l-aktar vulnerabbli u dawk l-aktar imbiegħda mis-swieq tax-xogħol, fit-tfittxija tagħhom għax-xogħol jew fir-riorjentazzjoni tagħhom.

1.8. Il-KESE jiddispjaċih li l-potenzjal tal-garanzija għaż-żgħażagħ bħala l-għodda ta’ politika ewlenija għall-ġlieda kontra l-qgħad fost iż-żgħażagħ li qed jiżdied għadu ma ġiex sfruttat bis-sħiħ. Il-KESE jistieden lill-Istati Membri jżidu l-isforzi tagħhom biex jimplimentaw il-garanzija għaż-żgħażagħ imsaħħa, inkluż taħriġ ta’ kwalità li jippromovi l-integrazzjoni fis-suq tax-xogħol, u jistieden lill-Kummissjoni Ewropea tipprovdi ħarsa ġenerali lejn il-passi meħuda biex jiġu implimentati r-Rakkomandazzjonijiet tal-Kunsill dwar il-Garanzija għaż-Żgħażagħ Imsaħħa fil-livell nazzjonali u tiżgura sinerġiji effettivi mal-pjani nazzjonali għall-irkupru u r-reżiljenza.

1.9. Il-KESE jilqa’ d-dispożizzjonijiet fil-pjani nazzjonali għall-irkupru u r-reżiljenza li jappoġġjaw taħriġ, inklużi apprendistati jew internships, ta’ kwalità peress li dawn huma għodda effettiva biex jitnaqqas it-tluq bikri mill-iskola u jistgħu jiżguraw l-integrazzjoni aħjar taż-żgħażagħ (u oħrajn) fis-suq tax-xogħol, u jistieden lill-Istati Membri jimplimentaw ir-Rakkomandazzjoni tal-Kunsill dwar Qafas Ewropew għal Apprendistati ta’ Kwalità u Effettivi ( 1 ) . Madankollu, il-Kumitat jappella għal projbizzjoni ta’ internships bla ħlas. Għandha tiġi żgurata remunerazzjoni deċenti għall-apprendisti kollha fir-reviżjoni li jmiss tar-Rakkomandazzjoni tal-Kunsill dwar Qafas tal-Kwalità għat-Traineeships. Il-KESE jissuġġerixxi wkoll li jiġi żviluppat qafas Ewropew għall-internships ta’ kwalità sabiex jiġi garantit il-valur edukattiv ta’ tali esperjenzi ta’ tagħlim.

1.10. Il-KESE jħeġġeġ lill-Istati Membri jużaw il-fondi ta’ rkupru f’investimenti għall-ħolqien ta’ impjiegi ta’ kwalità u t-titjib tal-ħiliet taż-żgħażagħ, fejn meħtieġ, b’enfasi partikolari fuq kuntratti indefiniti u kundizzjonijiet tax-xogħol deċenti li jillimitaw ir-riskju tal-prekarjetà. Barra minn hekk, il-Kumitat jenfasizza l-ħtieġa li tingħalaq id-diskrepanza eżistenti fis-sigurtà soċjali, u jħeġġeġ lill-Istati Membri biex jimplimentaw b’mod adegwat ir-Rakkomandazzjoni tal-Kunsill dwar l-aċċess għall-protezzjoni soċjali ( 2 ) u biex jintroduċu sistema moderna għal kull forma ta’ xogħol li tista’ tiggarantixxi introjtu adegwat għall-pensjonanti futuri, b’mod partikolari dawk li huma soġġetti għal karrieri tax-xogħol mhux kontinwi, jew se jkunu soġġetti għalihom fil-futur.

1.11. Il-KESE jqis essenzjali li jiġi żgurat li s-sussidji għar-reklutaġġ jkunu marbuta ma’ kuntratti indefiniti jew programmi ta’ stabbilizzazzjoni biex b’hekk ma jiġix issussidjat in-nuqqas ta’ sigurtà fl-impjiegi. Barra minn hekk, l-inċentivi għar-reklutaġġ jistgħu jkunu effettivi fil-ħolqien ta’ opportunitajiet ta’ impjieg għal persuni “żvantaġġati” li qed ifittxu impjieg, kif ukoll fir-riallokazzjoni tal-ħaddiema li jkunu ngħataw is-sensja, billi jiffavorixxu t-tranżizzjoni tagħhom lejn setturi u impjiegi ġodda.

1.12. Il-KESE jemmen li għandha tingħata attenzjoni mill-qrib lill-kwistjoni tas-saħħa mentali u l-kundizzjoni psikosoċjali, speċjalment fost iż-żgħażagħ, billi titnaqqas l-istigma dwar kwistjonijiet ta’ saħħa mentali permezz ta’ ħidma ta’ prevenzjoni u sensibilizzazzjoni, li għandha tibda fl-iskejjel, u tiġi estiża għall-kumpaniji, u billi jiġi pprovdut finanzjament adegwat għal fornituri ta’ servizzi u appoġġ f’dan il-qasam.

1.13. Il-KESE jinnota li l-inugwaljanzi persistenti bejn il-ġeneri fid-dinja tax-xogħol iżidu l-vulnerabbiltajiet tan-nisa żgħażagħ għall-konsegwenzi ekonomiċi tal-COVID-19. Il-Kumitat jilqa’ l-miżuri implimentati minn xi Stati Membri biex jinkoraġġixxu u jippromovu l-impjieg tan-nisa u l-intraprenditorija tan-nisa, biex jinvestu f’infrastruttura soċjali adegwata u biex jirriformaw is-sistemi tal-kura tat-tfal, b’mod partikolari l-edukazzjoni bikrija għall-indukrar tat-tfal, u jappella sabiex dawn il-prattiki tajbin jiżdiedu fil-livell tal-UE ħalli jiġi appoġġjat l-impjieg sħiħ tan-nisa, u l-ommijiet żgħażagħ b’mod partikolari.

2. Kuntest

2.1. Il-pandemija tal-COVID-19 kellha, u għadu qed ikollha, impatt kbir ħafna fuq is-soċjetajiet u l-ekonomiji tagħna. L-Unjoni Ewropea ħadet passi sinifikanti fir-rigward tal-irkupru: għall-ewwel darba, l-Istati Membri għażlu s-solidarjetà u l-konverġenza Ewropea minflok l-awsterità biex jiġġieldu l-kriżi.

2.2. Il-Faċilità għall-Irkupru u r-Reżiljenza (minn hawn ’il quddiem il-Faċilità), l-akbar parti tan-Next Generation EU, tipprovdi EUR 672,5 biljun f’self u f’għotjiet biex jiġu appoġġjati r-riformi u l-investimenti mwettqa mill-Istati Membri. Din is-somma bla preċedent għandha l-għan li ttaffi l-impatt ekonomiku u soċjali tal-pandemija tal-COVID-19 u li l-ekonomiji u s-soċjetajiet Ewropej isiru aktar sostenibbli, reżiljenti u mħejjija aħjar għall-isfidi u l-opportunitajiet tat-tranżizzjonijiet ekoloġiċi u diġitali.

2.3. Skont il-ftehim, il-pjani nazzjonali għall-irkupru u r-reżiljenza għandhom jiddedikaw mill-inqas 37 % tal-infiq biex jappoġġjaw l-objettivi klimatiċi u 20 % biex jappoġġjaw it-tranżizzjoni diġitali. Barra minn hekk, l-investimenti u r-riformi kollha jridu jirrispettaw il-prinċipju “la tagħmilx ħsara sinifikanti”, biex jiżguraw li ma jagħmlux ħsara sinifikanti lill-ambjent. Barra minn hekk, il-pjani nazzjonali għall-irkupru u r-reżiljenza huma mistennija li jikkontribwixxu biex jindirizzaw b’mod effettiv l-isfidi rilevanti identifikati fir-rakkomandazzjonijiet speċifiċi għall-pajjiż skont is-Semestru Ewropew; madankollu, hawnhekk ma ġie stabbilit l-ebda livell limitu jew proċess minimu għall-monitoraġġ tal-infiq fuq prijoritajiet differenti bħaż-żgħażagħ.

2.4. L-involviment f’waqtu u sinifikanti tal-imsieħba soċjali matul is-Semestru Ewropew, f’diversi livelli u fl-oqsma ta’ politika kollha li jaffettwaw direttament jew indirettament is-swieq tal-impjiegi u tax-xogħol, huwa kruċjali sabiex jittejjeb l-involviment fit-tfassil ta’ politiki, inklużi miżuri fil-pjani nazzjonali għall-irkupru u r-reżiljenza. Id-djalogu soċjali huwa mutur għal tfassil ta’ politika b’suċċess u ġust jekk ikun jista’ jippreżenta soluzzjonijiet effettivi u jirrifletti l-bidliet fil-politika u r-riformi li għaddejjin bħalissa fin-negozjar kollettiv, fejn ikun adegwat.

2.5. Il-Faċilità tikkomplementa attivitajiet oħra mmirati lejn iż-żgħażagħ ( 3 ) u hija allinjata mill-qrib mal-prijoritajiet tal-Kummissjoni għall-2019-2024, li jiddikjaraw b’mod ċar li l-UE jeħtiġilha toħloq ambjent ta’ investiment u tkabbir aktar attraenti li joħloq impjiegi ta’ kwalità, speċjalment għaż-żgħażagħ u għan-negozji ż-żgħar ( 4 ) . Il-programm il-ġdid tal-Kummissjoni Ewropea ALMA ( 5 ) (Aim, Learn, Master, Achieve), skema ġdida ta’ kollokament fl-istil tal-Erasmus immirata għan-NEETs, li tipprovdi esperjenza ta’ xogħol għal żmien qasir liż-żgħażagħ Ewropej fi Stati Membri oħra, jista’ jwassal għal riżultati pożittivi jekk jiġu żgurati standards ta’ kwalità, inklużi l-protezzjoni soċjali, il-gwida u s-superviżjoni u pagi deċenti għall-benefiċjarji tiegħu.

2.6. Fit-22 ta’ Jannar, il-Kummissjoni Ewropea ppubblikat il-linji gwida l-ġodda li l-Istati Membri tal-UE jeħtiġilhom isegwu fl-abbozzar tal-pjani nazzjonali għall-irkupru u r-reżiljenza tagħhom biex jaċċessaw l-hekk imsejjaħ Fond għall-Irkupru, li fihom jirriżulta li l-politiki pubbliċi favur iż-żgħażagħ ma għadhomx biss objettiv “orizzontali” tal-pjani, jiġifieri aspett li għandu jitqies fl-ilħuq ta’ objettivi ewlenin oħra, iżda saru prerekwiżit u prijorità assoluta tan-Next Generation EU, u jridu jiġu inklużi bħala pilastru sħiħ u mhux sempliċement prijorità trasversali.

2.7. Il-pajjiżi tal-UE kellhom jippreżentaw uffiċjalment l-pjani nazzjonali għall-irkupru u r-reżiljenza tagħhom sat-30 ta’ April 2021. Madankollu, il-Kummissjoni tawlet l-iskadenza u qablet li l-pajjiżi jistgħu jissottomettu l-pjani tagħhom sa nofs l-2022. Mill-15 ta’ Ottubru 2021, l-għadd ta’ pjani sottomessi huwa 26.

2.8. Il-Faċilità hija opportunità ta’ darba kull ġenerazzjoni għall-Istati Membri, mhux biss biex jindirizzaw il-kriżi tas-saħħa pubblika iżda wkoll biex isegwu t-tranżizzjoni doppja lejn ekonomija diġitali u b’livell baxx ta’ emissjonijiet tal-karbonju, joħolqu benesseri soċjali b’saħħtu u jrawmu l-koeżjoni. Għandha potenzjal reali li ġġib bidla tanġibbli għall-ħaddiema żgħażagħ u tevita li jsiru l-ġenerazzjoni “mitlufa” mingħajr opportunitajiet ġusti fl-Ewropa futura. Madankollu, hemm ħtieġa qawwija ta’ governanza inklużiva fil-livell nazzjonali u Ewropew, fejn id-djalogu soċjali u l-impenn mas-soċjetà ċivili għandhom impatt qawwi u sinifikanti.

2.9. Il-kriżi tal-COVID-19 kompliet iżżid l-inugwaljanzi, u poġġiet lill-ħaddiema, speċjalment lill-ħaddiema żgħażagħ, fi żvantaġġ akbar. B’din l-Opinjoni fuq inizjattiva proprja, il-KESE, abbażi ta’ analiżi tal-miżuri ġenerazzjonali li jinsabu fil-pjani nazzjonali għall-irkupru u r-reżiljenza ippreżentati minn xi Stati Membri u b’hekk bl-identifikazzjoni ta’ kwalunkwe prattika tajba u dgħufija, beħsiebu jfassal rakkomandazzjonijiet dwar kif għandu jiġi ggarantit xogħol deċenti għaż-żgħażagħ u tiġi żgurata l-inklużjoni tan-NEETs billi jiġu implimentati l-proġetti.

3. Kummenti ġenerali

3.1. Iż-żgħażagħ Ewropej huma fost dawk l-aktar affettwati mill-pandemija: l-iskejjel, l-universitajiet u l-postijiet soċjali ngħalqu, u b’hekk ċaħħdu liż-żgħażagħ mill-edukazzjoni, il-kultura u l-konnessjonijiet; wieħed minn kull sitt żgħażagħ tilfu l-impjieg tagħhom minħabba l-konsegwenzi ekonomiċi tal-COVID-19 ( 6 ) ; f’Awwissu 2021, ir-rata tal-qgħad fost iż-żgħażagħ kienet ta’ 16,5 % fl-UE ( 7 ) ; f’għadd ta’ pajjiżi, iż-żgħażagħ intlaqtu b’mod partikolarment ħażin, u wasslu biex ir-rati tal-qgħad jogħlew – biex insemmu biss ftit: Spanja (40,5 %), l-Italja (29,7 %), il-Bulgarija (18,3 %) u Franza (19,6 %). Barra minn hekk, hemm tendenza li perċentwal ta’ żgħażagħ qiegħda jiġu injorati fid-data uffiċjali minħabba li jew ma japplikawx għall-benefiċċji tal-qgħad jew ma jirreġistrawx ma’ aġenziji tal-impjieg u minflok jaqilgħu l-għajxien tagħhom minn impjieg indipendenti fittizju, jaħdmu għal pjattaforma jew fl-ekonomija li ma tidhirx. Għalhekk, jista’ jiġi preżunt li ċ-ċifri reali jistgħu jkunu saħansitra agħar minn dawk irrapportati mill-Eurostat.

3.2. Barra minn hekk, il-kriżi tal-COVID-19 kompliet taggrava s-sitwazzjoni tan-NEETs. L-għadd ta’ NEETs fl-Ewropa, speċjalment f’pajjiżi bħall-Italja, il-Greċja, il-Bulgarija u r-Rumanija, huwa kritiku u għal darba oħra qed jiżdied bħala riżultat tat-tluq bikri mill-iskola, in-nuqqas ta’ gwida xierqa, it-telf ta’ impjiegi u n-nuqqas ta’ opportunitajiet ta’ impjieg. Din il-kategorija ta’ żgħażagħ vulnerabbli tinsab f’riskju ogħla ta’ marġinalizzazzjoni, faqar u esklużjoni permanenti mill-impjieg.

3.3. In-NEETs huma kategorija wiesgħa li tinkludi popolazzjoni eteroġena, inklużi l-persuni qiegħda, dawk bi tluq bikri mill-iskola u l-gradwati kollha skoraġġuti minħabba li għadhom ma sabux impjieg u ż-żgħażagħ l-oħra inattivi għal raġunijiet differenti. Il-persuni qiegħda huma biss sottogrupp tal-kategorija usa’ tan-NEETs u l-koinċidenza bejn il-persuni qiegħda u l-grupp NEET tvarja maż-żmien u skont il-pajjiż ( 8 )

3.4. Għadd kbir ta’ NEETs jirrappreżentaw telf kbir għall-ekonomiji u s-soċjetajiet tagħna. Is-sentiment ta’ diżillużjoni jew esklużjoni tal-individwi kkonċernati jġorr ukoll riskju politiku għoli għall-istabbiltà tas-soċjetajiet demokratiċi tagħna. L-inkapaċità tas-sistemi edukattivi u soċjali li jipprevjenu l-fenomenu jew inaqqsu l-għadd ta’ NEETs hija sinjal ta’ falliment ta’ politiki effiċjenti appoġġjati b’mod wiesa’ biex jippromovu l-ugwaljanza tal-opportunitajiet fl-Ewropa kollha.

3.5. Din il-kriżi qed taffettwa b’mod partikolari lill-ħaddiema f’forom ta’ impjieg diversi u mhux standard ( 9 ) (xogħol każwali, xogħol imħallas b’vawċer, xogħol fuq pjattaformi diġitali, ħaddiema temporanji (gig workers), u impjieg kollaborattiv, eċċ.) ( 10 ) , u sfortunatament hemm prevalenza ta’ żgħażagħ f’dawn il-forom ta’ xogħol. Dawn l-impjiegi jista’ jkollhom paga baxxa, b’sigħat ta’ xogħol irregolari, sigurtà tax-xogħol ħażina, u protezzjoni soċjali limitata jew l-ebda protezzjoni soċjali (liv imħallas, pensjoni, liv minħabba mard, eċċ.). Ħafna drabi, dan ix-xogħol ma jikkwalifikax għall-benefiċċji tal-qgħad jew għall-iskemi ta’ xogħol b’ħinijiet iqsar implimentati mill-gvernijiet ( 11 ) . Dan it-tip ta’ xogħol jista’ jinstab l-aktar f’setturi u industriji li ġew partikolarment affettwati mill-pandemija tal-COVID-19, bħas-setturi tat-turiżmu, tal-bejgħ bl-ingrossa, tal-bejgħ bl-imnut, tal-akkomodazzjoni u tal-ikel ( 12 ) . Min-naħa l-oħra, forom ġodda ta’ xogħol jistgħu jkunu opportunità għaż-żgħażagħ li jgħixu f’żoni rurali jew remoti, jew għaż-żgħażagħ b’diżabilità, studenti u ġenituri żgħażagħ, u pagi deċenti u sigurtà soċjali huma għalhekk indispensabbli.

3.6. L-ostakli periferali għall-impjieg, bħall-mobbiltà, il-litteriżmu diġitali, is-saħħa u l-kundizzjonijiet tal-għajxien prekarji, inkluż in-nuqqas ta’ akkomodazzjoni jew kopertura tas-sigurtà soċjali, għandhom jiġu identifikati u kkunsidrati fil-pjani nazzjonali għall-irkupru u r-reżiljenza. Il-KESE jemmen li l-Istati Membri jistgħu jissorveljaw dawn l-ostakli għall-integrazzjoni taż-żgħażagħ fis-suq tax-xogħol f’termini kwalitattivi u kwantitattivi, u jressqu proposti speċifiċi biex jirrimedjahom fil-pjani nazzjonali għall-irkupru u r-reżiljenza rispettivi tagħhom.

4. Kummenti speċifiċi

4.1. L-irkupru ta’ wara l-COVID-19 għandu jitqies bħala opportunità. Il-kriżi heżżet kemm l-ekonomija kif ukoll is-suq tax-xogħol.

4.2. Il-pjani nazzjonali għall-irkupru u r-reżiljenza jirrappreżentaw opportunità mingħajr preċedent biex tiġi xprunata l-bidla, li trid tinħataf permezz ta’ governanza inklużiva li teħtieġ djalogu, ftuħ u trasparenza. Il-miżuri ffinanzjati fil-kuntest tal-pjani nazzjonali għall-irkupru u r-reżiljenza għandhom jinvolvu lill-awtoritajiet lokali, lill-imsieħba soċjali u lis-soċjetà ċivili sabiex tinħoloq governanza parteċipattiva li tista’ ġġib kunsens, fiduċja u sens ta’ ġustizzja fir-rigward tal-pjani nazzjonali għall-irkupru u r-reżiljenza.

4.3. Il-KESE jemmen li l-konsultazzjonijiet kontinwi mal-imsieħba soċjali, mas-soċjetà ċivili u mal-organizzazzjonijiet taż-żgħażagħ b’mod partikolari għandhom ikunu ggarantiti mill-Istati Membri fit-tfassil, l-implimentazzjoni u l-monitoraġġ ta’ miżuri mfassla apposta għall-ħaddiema żgħażagħ u għan-NEETs, sabiex jiġi vvalutat, mill-perspettiva tal-ġenerazzjoni żagħżugħa, jekk u sa liema punt il-politiki huma adatti għall-edukazzjoni u l-prospetti tal-karriera tagħhom u jipprovdu dħul bla xkiel fis-suq tax-xogħol.

4.4. Il-KESE jilqa’ b’sodisfazzjon l-inizjattivi li ttieħdu sa issa mill-Istati Membri bil-għan li jivvalutaw l-impatt ġenerazzjonali tal-politika pubblika: fl-Awstrija permezz tal-“Verifika taż-Żgħażagħ” ( 13 ) , liġi li ilha fis-seħħ mill-2013, li skontha l-proposti leġiżlattivi u regolatorji l-ġodda kollha jridu jiġu vvalutati għall-konsegwenzi potenzjali li jista’ jkollhom fuq it-tfal u ż-żgħażagħ, inkluż permezz tal-involviment tal-Kunsill Nazzjonali taż-Żgħażagħ, u fl-Italja permezz tal-COVIGE ( 14 ) , Kumitat stabbilit reċentement mill-Ministeru għall-Politika taż-Żgħażagħ u magħmul minn maniġers u rappreżentanti tal-amministrazzjoni pubblika, professuri universitarji u esperti fil-politiki taż-żgħażagħ, inkluż il-Kunsill Nazzjonali taż-Żgħażagħ, li għandu l-għan li jivvaluta l-impatt ġenerazzjonali tal-politiki pubbliċi kollha ex ante u ex post permezz ta’ indikaturi u mudelli speċifiċi, kif ukoll permezz ta’ paragun mal-aħjar prattiki ta’ pajjiżi oħra tal-UE.

4.5. Il-KESE jirrakkomanda li l-Istati Membri jadottaw miżuri simili jew jimmonitorjaw il-politiki li għandhom jiġu adottati u li diġà huma approvati b’mod effettiv u mill-perspettiva ġenerazzjonali, filwaqt li jiżguraw l-involviment tajjeb taż-żgħażagħ fil-konsultazzjoni.

4.6. Ir-riċerka ( 15 ) mwettqa mis-Cedefop tipprevedi li kważi 7 miljun impjieg fl-UE se jintilfu jew mhux se jinħolqu minħabba l-pandemija tal-COVID-19 sal-2022, filwaqt li xi setturi ( 16 ) bħas-saħħa, ix-xjenza u l-innovazzjoni, it-teknoloġija tal-informazzjoni u l-komunikazzjoni diġitali se jaraw tkabbir sinifikanti u l-ħolqien tax-xogħol potenzjali. Il-pandemija ffavoriet impjiegi f’setturi u okkupazzjonijiet li huma flessibbli biżżejjed biex jadattaw għan-normi l-ġodda ta’ tbegħid soċjali u telexogħol. Dawn x’aktarx li jippersistu anke wara l-pandemija, u dan ibiddel in-natura tax-xogħol, li tradizzjonalment kien jirrikjedi spazju fiżiku ( 17 )

4.7. Skont rapport tal-OECD ( 18 ) , il-pandemija tista’ taffettwa wkoll l-attitudni għat-tagħlim tat-tfal u taż-żgħażagħ. L-interruzzjonijiet fl-iskola regolari wasslu biex ħafna tfal għamlu inqas progress milli mistenni fl-iżvilupp tal-ħiliet. Fuq medda qasira ta’ żmien, il-pandemija tista’ twassal għal żieda fl-istudenti bi tluq bikri mill-iskola, filwaqt li fuq medda medja u twila ta’ żmien, l-impenn imnaqqas jista’ jwassal biex il-ġenerazzjoni attwali ta’ studenti tonqos milli tiżviluppa attitudnijiet pożittivi għat-tagħlim, fi żmien ta’ bidliet strutturali profondi li se jirrikjedu lill-individwi jaġġornaw il-ħiliet tagħhom matul ħajjithom kollha. Barra minn hekk, ir-rapport jidentifika l-kawża potenzjali tal-inugwaljanza bejn il-ġeneri fl-opportunitajiet edukattivi. Ir-rapport jappella sabiex jiżdied b’mod urġenti l-investiment fit-tagħlim tul il-ħajja, li jgħin lill-individwi jadattaw u jsiru reżiljenti għal xokkijiet esterni.

4.8. F’dinja tax-xogħol li qed tinbidel b’rata mgħaġġla, imfassla mill-globalizzazzjoni u l-konsegwenzi tal-pandemija tal-COVID-19, il-KESE jqis li huwa kruċjali li jiġi evitat l-ispariġġ fil-ħiliet, b’enfasi fuq il-kompetenzi u l-ħiliet personali billi jiġu investiti riżorsi adegwati fl-edukazzjoni u fil-gwida, fit-trawwim ta’ rabta u tranżizzjoni aħjar bejn id-dinja tal-edukazzjoni u d-dinja tax-xogħol, inkluż permezz tal-promozzjoni ta’ għodod bħall-alternanza bejn l-iskola u x-xogħol, traineeships u apprendistati, u fil-promozzjoni ta’ programmi ta’ tagħlim tul il-ħajja, bl-involviment tal-partijiet ikkonċernati ewlenin kollha u b’enfasi fuq gruppi vulnerabbli, b’mod partikolari ż-żgħażagħ, in-NEETs u dawk li l-impjiegi tagħhom huma fl-akbar riskju ta’ trasformazzjoni. Ir-rispons politiku adegwat huwa pakkett integrat tal-ALMP b’rabtiet mas-servizzi pubbliċi tal-impjiegi u s-sistemi ta’ taħriġ sabiex jiġi promoss irkupru inklużiv u sostenibbli.

4.9. Hemm kunsens wiesa’ fost il-partijiet ikkonċernati li l-gwida għall-karriera qatt ma kienet aktar importanti milli hi bħalissa, speċjalment għaż-żgħażagħ li x’aktarx se jfittxu xogħol malli jitilqu mill-iskola sekondarja. Il-KESE jingħaqad ma’ dawk li qed jappellaw għal investimenti kbar fil-gwida għall-karriera ( 19 ) peress li l-evidenza toħroġ fid-dieher ir-rwol siewi li l-gwida għall-karriera għandu jkollha fit-tħejjija tal-istudenti biex jaffrontaw suq tax-xogħol li qed jinbidel malajr li jista’ ma jissodisfax l-aspettattivi tagħhom jew ma jikkorrispondix mal-ħiliet li jkunu diġà kisbu.

4.10. Referenza orizzontali għaż-żgħażagħ tista’ tinstab fil-pjani nazzjonali għall-irkupru u r-reżiljenza fir-rigward tal-edukazzjoni u t-taħriġ vokazzjonali. It-tagħlim u t-taħriġ ibbażati fuq ix-xogħol, bħall-apprendistati u l-internships, li normalment huma punti kritiċi ta’ dħul għaż-żgħażagħ, ukoll ġew imfixkla ħafna matul il-kriżi, għalkemm l-estent ta’ dan ivarja ħafna skont l-industrija u r-reġjun. Bħala entità li ilha ħafna tippromovi l-modernizzazzjoni tal-VET, il-KESE jilqa’ l-isforzi nazzjonali biex jinstabu u jiġu promossi soluzzjonijiet alternattivi biex jiġi pprovdut taħriġ prattiku fil-ħiliet, bħal kuntratti ta’ tagħlim u taħriġ marbutin max-xogħol, u jiġi estiż it-tagħlim mill-bogħod. Xi pajjiżi adottaw ukoll miżuri ta’ politika ġodda biex jiżguraw li s-sistemi ta’ edukazzjoni u taħriġ tekniċi u vokazzjonali (TVET) ikunu mħejjija aħjar għal xokkijiet futuri ( 20 )

4.11. L-istrateġiji ta’ sensibilizzazzjoni huma partijiet kruċjali tal-pjani ta’ rkupru li jeħtieġu investiment immirat fil-fornituri tas-servizzi għaż-żgħażagħ u fis-servizzi tal-impjiegi pubbliċi. Sejbiet reċenti juru li kważi nofs in-NEETs mhumiex konxji tal-miżuri ta’ appoġġ mill-gvern disponibbli għalihom ( 21 )

4.12. Skont il-pjani nazzjonali għall-irkupru u r-reżiljenza, l-investiment fil-fornituri tas-servizzi għaż-żgħażagħ għandu jissaħħaħ u għandha tiġi mħeġġa l-kooperazzjoni orizzontali bejn il-fornituri tas-servizzi għaż-żgħażagħ u s-servizzi pubbliċi tal-impjiegi. Servizzi pubbliċi tal-impjiegi effiċjenti u effettivi għandhom rwol importanti x’jaqdu fl-appoġġ ta’ persuni li jiffaċċjaw ostakli għall-impjieg u fl-iżgurar ta’ tranżizzjonijiet bla xkiel fl-impjiegi, iżda s-sensibilizzazzjoni għal NEETs aktar vulnerabbli se teħtieġ kooperazzjoni bejn is-servizzi pubbliċi tal-impjiegi u firxa ta’ atturi lokali, minn assoċjazzjonijiet u stabbilimenti edukattivi sa konsulenti speċjalisti mħarrġa fi kwistjonijiet ta’ saħħa mentali. Dan jeħtieġ kondiviżjoni effettiva u adegwata tal-informazzjoni u tad-data, u jfisser li l-konsulenti u l-operaturi tas-servizzi pubbliċi tal-impjiegi se jkollhom bżonn iqattgħu aktar ħin jimmaniġġjaw dawn is-sħubijiet ( 22 )

4.13. Il-garanzija għaż-żgħażagħ, li għadha kif ġiet iffinanzjata mill-FSE+, b’obbligu li jintefqu minimu ta’ 12 % tal-fondi fl-Istati Membri li għandhom rata ta’ NEET ogħla mill-medja tal-UE ( 23 ) , tibqa’ l-għodda ewlenija għall-ġlieda kontra l-qgħad fost iż-żgħażagħ fl-UE. Ir-Rakkomandazzjoni tal-Kunsill dwar kif għandu jissaħħaħ il-programm, adottata f’Ottubru 2020 ( 24 ) , tinkludi lista ta’ miżuri dwar kif għandha tiġi żgurata l-kwalità ta’ dak li jiġi offrut fl-ambitu tal-programm, kif għandha tittejjeb is-sensibilizzazzjoni u kif għandu jissaħħaħ il-monitoraġġ tal-eżitu għal evalwazzjoni aħjar tal-programm. Għalhekk, l-pjani nazzjonali għall-irkupru u r-reżiljenza iridu jqisu l-pjani ta’ implimentazzjoni nazzjonali tal-garanzija għaż-żgħażagħ u jibnu rabtiet mal-pjani nazzjonali għall-irkupru u r-reżiljenza. Jekk dan jonqos milli jsir, se jirriżulta f’opportunitajiet mitlufa u l-ħolqien ta’ miżuri li se jonqsu milli joffru soluzzjonijiet għan-NEETs.

4.14. Il-KESE jinnota li l-aħħar aġġornament tal-Pjani ta’ Implimentazzjoni Nazzjonali tal-Garanzija għaż-Żgħażagħ imur lura għall-2014 u li, sa issa, mhux l-Istati Membri kollha tal-UE bdew jaġġornaw l-istrateġiji nazzjonali tagħhom għaż-żgħażagħ biex iqisu l-garanzija għaż-żgħażagħ imsaħħa ( 25 ) . L-Istati Membri jridu jżidu l-isforzi tagħhom, jintegraw it-tagħlimiet meħuda u jimmobilizzaw b’mod strateġiku l-finanzjament tal-UE sabiex dan l-istrument isir verament effettiv u funzjonali.

4.15. B’enfasi fuq il-ħaddiema żgħażagħ, iridu jiġu żviluppati miżuri speċifiċi ta’ rkupru biex jiġu miġġielda l-qgħad u x-xogħol prekarju ( 26 ) fost iż-żgħażagħ billi jinħolqu impjiegi ta’ kwalità, kif ukoll biex jiġi protett l-għadd kbir ħaddiema ( 27 ) li m’għandhomx kopertura tas-sigurtà soċjali adegwata. Barra minn hekk, għandhom jiġu kkunsidrati miżuri speċifiċi għaż-żgħażagħ li jaħdmu għal rashom sabiex tiġi appoġġjata u tiżdied l-intraprenditorija taż-żgħażagħ u n-negozji ġodda.

4.16. Ir-riċerka ( 28 ) dwar il-bidliet li saru fis-sistemi ta’ protezzjoni soċjali mill-Istati Membri tal-UE matul il-pandemija wriet li l-maġġoranza adottaw miżuri ta’ appoġġ għall-introjtu għall-impjegati, bħall-iskema ta’ xogħol b’ħinijiet iqsar, benefiċċji tal-qgħad u miżuri simili, aktar aċċessibbli, b’mod partikolari billi żiedu l-valur tagħhom, għamlu l-kundizzjonijiet tal-eliġibbiltà anqas stretti u estendew id-durata tagħhom. Filwaqt li dawn il-miżuri mhumiex immirati speċifikament lejn iż-żgħażagħ, se jgħinu biex jappoġġjaw liż-żgħażagħ, li huma aktar probabbli li jkunu qiegħda u spiss jiġu esklużi mill-protezzjoni soċjali, bħall-benefiċċji tal-qgħad, minħabba nuqqas ta’ passat ta’ xogħol.

4.17. Għal dawn ir-raġunijiet, u filwaqt li jitqies il-fatt li l-bidliet kollha li saru huma temporanji, fejn ħafna minnhom diġà ntemmu, u ħallew liż-żgħażagħ għal darb’oħra jiffaċċjaw diskrepanza fil-protezzjoni soċjali, il-KESE jemmen li huwa essenzjali li dawk li jfasslu l-politika jagħmlu enfasi fuq il-bini ta’ skema universali ta’ protezzjoni soċjali li tiżgura li l-ħaddiema kollha (standard u mhux standard, żgħażagħ u adulti) ikunu koperti bl-istess mod mill-protezzjoni soċjali. L-indirizzar ta’ dawn id-diskrepanzi jiżgura li ż-żgħażagħ ikunu protetti mill-faqar, kif ukoll minn kwalunkwe xokk futur fis-suq tax-xogħol.

4.18. Il-KESE jemmen li huwa importanti wkoll li ż-żgħażagħ jiġu appoġġjati fir-rigward tas-sigurtà soċjali u għalhekk iħeġġeġ lill-Istati Membri kollha biex jimplimentaw sew ir-Rakkomandazzjoni tal-Kunsill dwar l-aċċess għall-protezzjoni soċjali għall-ħaddiema u għall-persuni li jaħdmu għal rashom ( 29 ) , li tirrakkomanda li l-Istati Membri jipprovdu aċċess għal protezzjoni soċjali adegwata għall-persuni f’kull forma ta’ xogħol.

4.19. Jeħtieġ li jsir sforz akbar biex jinstabu modi kif jiġu rikonċiljati s-sigurtà tal-impjieg u l-kwalità tal-impjiegi f’suq tax-xogħol dinamiku, u t-tisħiħ tad-djalogi soċjali huwa kruċjali biex jinstabu miżuri effettivi. Jistgħu jinstabu l-aħjar prattiki f’pajjiżi bħal: 1) il-Portugall, fejn il-gvern qed jorganizza diskussjonijiet regolari mal-imsieħba soċjali u mal-organizzazzjonijiet taż-żgħażagħ. Miżuri bħal kwota għan-NEETs f’kumpaniji b’għadd kbir ta’ postijiet ta’ internships jew sussidji mnaqqsa għar-reklutaġġ b’kuntratti għal żmien qasir ( 30 ) ikkontribwew għal żieda fl-impjieg taż-żgħażagħ fil-pajjiż; u 2) Spanja, fejn id-djalogi soċjali wasslu biex il-kopertura tas-sigurtà soċjali tiġi estiża biex tinkludi l-apprendistati ( 31 )

4.20. L-inċertezza, it-tħassib u l-ansjetà li jistgħu jwasslu għal dipressjoni fost iż-żgħażagħ żdiedu fil-bidu tal-kriżi, u qed ikomplu jiżdiedu f’ċerti pajjiżi. L-għeluq temporanju tal-istituzzjonijiet edukattivi u l-attivitajiet soċjali, kulturali u sportivi dgħajjef ir-rabtiet soċjali li jgħinu biex tinżamm saħħa mentali tajba. L-appoġġ għas-saħħa mentali pprovdut fl-iskejjel u fl-universitajiet ġie mfixkel b’mod sinifikanti f’ħafna pajjiżi u ż-żgħażagħ qegħdin dejjem aktar jużaw pjattaformi oħra għall-appoġġ, bħal-linji tat-telefown u ċ-ċentri taż-żgħażagħ, u s-servizzi tas-saħħa mentali qed joffru telekonsultazzjonijiet u forom ta’ kura mill-bogħod sabiex tinżamm il-kontinwità tas-servizzi. Fl-istess ħin, il-fornituri ta’ dawk is-servizzi kienu affettwati ħafna wkoll mil-lockdowns u ħafna ma setgħux jerġgħu jibdew l-attivitajiet tagħhom minħabba nuqqas ta’ riżorsi finanzjarji u umani. Il-KESE jqis li huwa essenzjali li jiġi appoġġjat dan is-settur, li jiddependi ħafna mill-volontarjat u l-finanzjament tal-proġetti, permezz ta’ finanzjament aktar sostenibbli, peress li dawn urew li huma element kruċjali tan-nisġa soċjali tagħna matul il-kriżi.

4.21. Jista’ jsir aktar biex tiġi indirizzata d-dimensjoni tal-ġeneru fil-pjani nazzjonali għall-irkupru u r-reżiljenza, b’mod partikolari fir-rigward tan-NEETs, li r-rati tagħhom huma ġeneralment ogħla fost in-nisa żgħażagħ milli fost l-irġiel żgħażagħ. Fl-2020, ir-rati ta’ nisa NEET bħala medja kienu 1,3 darbiet ogħla mir-rati ta’ rġiel NEET, u dawk ta’ nisa NEET inattivi kienu sa 1,7 darbiet ogħla. Il-proporzjon huwa partikolarment għoli fil-pajjiżi tal-Ewropa tal-Lvant (il-Bulgarija, ir-Rumanija, l-Ungerija, iċ-Ċekja, is-Slovakkja u l-Polonja) u fl-Italja ( 32 ) . Il-maġġoranza tan-NEETs f’dawn il-pajjiżi jinsabu f’dan il-grupp minħabba responsabbiltajiet tal-familja jew huma żgħażagħ b’diżabilità. Proporzjon ogħla ta’ nisa żgħażagħ iqattgħu ħinhom jieħdu ħsieb it-tfal u membri oħra tal-familja. In-nisa żgħażagħ iqattgħu kważi tliet darbiet aktar ħin jagħmlu xogħol ta’ indukrar u xogħol domestiku mingħajr ħlas mill-irġiel żgħażagħ. Il-Kumitat jilqa’ l-miżuri implimentati minn xi Stati Membri biex jinkoraġġixxu u jippromovu l-impjieg tan-nisa u l-intraprenditorija tan-nisa, biex jinvestu f’infrastruttura soċjali adegwata u biex jirriformaw is-sistemi tal-kura tat-tfal, b’mod partikolari l-edukazzjoni bikrija għall-indukrar tat-tfal, u jappella sabiex din il-prattika tajba tiżdied fil-livell tal-UE sabiex jiġi appoġġjat l-impjieg sħiħ tan-nisa, u l-ommijiet żgħażagħ b’mod partikolari, u jappella għal sistema robusta għall-monitoraġġ annwali tal-progress u l-baġits allokati u użati għall-ugwaljanza bejn il-ġeneri fil-kuntest tal-Faċilità għall-Irkupru u r-Reżiljenza, inklużi l-indikaturi rilevanti.

Brussell, it-8 ta’ Diċembru 2021. Christa SCHWENG Il-President tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

(1) Rakkomandazzjoni tal-Kunsill dwar Qafas Ewropew għal Apprendistati ta' Kwalità u Effettivi, 15 ta’ Marzu 2018 (ĠU C 153, 2.5.2018, p. 1).

(2) Rakkomandazzjoni tal-Kunsill dwar l-aċċess għall-protezzjoni soċjali għall-ħaddiema u għall-persuni li jaħdmu għal rashom (ĠU C 387, 15.11.2019, p. 1).

(3) L-Istrateġija tal-Unjoni Ewropea għaż-Żgħażagħ (2018) (ĠU C 456, 18.12.2018, p. 1); Pakkett ta' Appoġġ għall-Impjieg taż-Żgħażagħ (2020) (ĠU C 372, 4.11.2020, p. 1); Pont għall-Impjiegi – It-tisħiħ tal-Garanzija għaż-Żgħażagħ (2020); ALMA (2021); Is-Sena Ewropea taż-Żgħażagħ (mistennija fl-2022).

(4) https://ec.europa.eu/info/strategy/priorities-2019-2024_mt.

(5) https://ec.europa.eu/social/main.jsp?catId=1549&langId=mt.

(6) Iż-żgħażagħ normalment huma ddefiniti bħala dawk li għandhom bejn 15 u 29 sena.

(7) Eurostat.

(8) Konle-Seidl, R. u Picarella, F. (2021), Youth in Europe: Effects of COVID-19 on their economic and social situation (Iż-żgħażagħ fl-Ewropa: L-effetti tal-COVID-19 fuq is-sitwazzjoni ekonomika u soċjali tagħhom), il-Parlament Ewropew, il-Lussemburgu (mhux disponibbli bil-Malti).

(9) https://www.eurofound.europa.eu/mt/topic/non-standard-employment.

(10) https://www.eurofound.europa.eu/mt/publications/blog/new-forms-of-employment-in-europe-how-new-is-new.

(11) Eurofound (2021), COVID-19: Implications for employment and working life (Il-COVID-19: implikazzjonijiet għall-impjieg u l-ħajja tax-xogħol), L-Uffiċċju tal-Pubblikazzjonijiet tal-Unjoni Ewropea, il-Lussemburgu (mhux disponibbli bil-Malti).

(12) Spasova S., Bouget D., Ghailani, D. u Vanhercke B. (2017), Access to social protection for people working on non-standard contracts and as self-employed in Europe (Aċċess għall-protezzjoni soċjali għal persuni li jaħdmu b’kuntratti mhux standard u bħala persuni li jaħdmu għal rashom fl-Ewropa – mhux disponibbli bil-Malti).

(13) https://national-policies.eacea.ec.europa.eu/youthwiki/chapters/austria/54-young-peoples-participation-in-policy-making.

(14) https://www.giovani.gov.it/it/comunicazione/notizie/comitato-per-la-valutazione-dell-impatto-generazionale-delle-politiche-pubbliche/.

(15) https://www.cedefop.europa.eu/mt/news/coronavirus-impact-jobs-eu-sectors-and-occupations-skills-forecast-analysis.

(16) https://ec.europa.eu/eures/public/four-job-sectors-high-demand-result-covid-19-pandemic-2021-02-19_mt.

(17) Cedefop skills and jobs forecast, (Il-previżjonijiet tas-Cedefop fir-rigward tal-ħiliet u l-impjiegi – mhux disponibbli bil-Malti).

(18) https://www.oecd.org/skills/covid-19-pandemic-highlights-urgent-need-to-scale-up-investment-in-lifelong-learning-for-all-says-oecd.htm.

(19) https://www.oecd.org/education/career-readiness/Investing%20in%20Career%20Guidance_en.pdf.

(20) Skills development in the time of COVID-19: Taking stock of the initial responses in technical and vocational education and training, International Labour Office – (L-iżvilupp tal-ħiliet fi żmien il-COVID-19: Rendikont tat-tweġibiet inizjali fl-edukazzjoni u t-taħriġ tekniku u vokazzjonali, Uffiċċju Internazzjonali tax-Xogħol) Ġinevra: ILO, 2021 (mhux disponibbli bil-Malti).

(21) Moxon, D., Bacalso, C, u Șerban, A. (2021), Beyond the pandemic: The impact of COVID-19 on young people in Europe, (Lil hinn mill-pandemija: l-impatt tal-COVID-19 fuq iż-żgħażagħ fl-Ewropa), Brussell, Forum Ewropew taż-Żgħażagħ (mhux disponibbli bil-Malti).

(22) PES partnership management, (Ġestjoni tas-sħubija tas-servizzi pubbliċi tal-impjiegi) Eamonn Davern (Settembru 2020 – mhux disponibbli bil-Malti).

(23) https://ec.europa.eu/social/main.jsp?catId=1099&langId=mt.

(24) Rakkomandazzjoni tal-Kunsill dwar Pont għall-Impjiegi – It-tisħiħ tal-Garanzija għaż-Żgħażagħ u li tissostitwixxi r-Rakkomandazzjoni tal-Kunsill tat-22 ta' April 2013 dwar l-istabbiliment ta' Garanzija għaż-Żgħażagħ; (ĠU C 372, 4.11.2020, p. 1).

(25) Konle-Seidl, R. u Picarella, F. (2021), Youth in Europe: Effects of COVID-19 on their economic and social situation (Iż-żgħażagħ fl-Ewropa: L-effetti tal-COVID-19 fuq is-sitwazzjoni ekonomika u soċjali tagħhom), il-Parlament Ewropew, il-Lussemburgu (mhux disponibbli bil-Malti).

(26) Riżoluzzjoni tal-Parlament Ewropew tal-4 ta' Lulju 2017 dwar il-kundizzjonijiet tax-xogħol u impjieg prekarju (2016/2221(INI)) (ĠU C 334, 19.9.2018, p. 88).

(27) Uffiċċju Internazzjonali tax-Xogħol. World Social Protection Report 2020–22: Social Protection at the Crossroads – in Pursuit of a Better Future (Rapport Dinji dwar il-Protezzjoni Soċjali 2020-22: Il-Protezzjoni Soċjali f’Salib it-Toroq – fit-Twettiq ta’ Futur Aħjar – mhux disponibbli bil-Malti). Ġinevra: ILO, 2021

(28) ETUI (2021), Non-standard workers and the self-employed in the EU: Social protection during the Covid-19 pandemic (Ħaddiema mhux standard u dawk li jaħdmu għal rashom fl-UE: il-protezzjoni soċjali matul il-pandemija tal-COVID-19 – mhux disponibbli bil-Malti).

(29) Rakkomandazzjoni tal-Kunsill tat-8 ta' Novembru 2019 dwar l-aċċess għall-protezzjoni soċjali għall-ħaddiema u għall-persuni li jaħdmu għal rashom (ĠU C 387, 15.11.2019, p. 1).

(30) https://www.iefp.pt/apoios-a-contratacao.

(31) 121/000066 Draft law on the guarantee of the purchasing power of pensions and other measures for strengthening the financial and social sustainability of the public pension system (congreso.es) (Abbozz ta’ liġi dwar il-garanzija tal-kapaċità tal-akkwist tal-pensjonijiet u miżuri oħra għat-tisħiħ tas-sostenibbiltà finanzjarja u soċjali tas-sistema pubblika tal-pensjonijiet – mhux disponibbli bil-Malti).

(32) https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php?title=Statistics_on_young_people_neither_in_employment_nor_in_education_or_training