Opinjoni tal-Kumitat Ewropew tar-Reġjuni — L-involviment effettiv tal-awtoritajiet lokali u reġjonali fit-tħejjija tal-Ftehimiet ta’ Sħubija u l-Programmi Operazzjonali għall-perjodu 2021–2027

(2022/C 61/04)

Relatur: Juraj DROBA (SK/KRE), President tar-Reġjun ta’ Bratislava

RAKKOMANDAZZJONIJIET TA’ POLITIKA

IL-KUMITAT EWROPEW TAR-REĠJUNI

1. jirrimarka li l-għodda ewlenija ta’ investiment tal-UE, il-politika ta’ koeżjoni, qabel kollox timmira li tnaqqas id-disparitajiet ekonomiċi, soċjali u territorjali bejn ir-reġjuni tal-UE u tindirizza l-isfidi strutturali, bħall-ħolqien tal-impjiegi, il-protezzjoni tal-impjiegi eżistenti, il-kompetittività, it-tkabbir ekonomiku, u l-indirizzar tat-tibdil fil-klima, il-mobilità sostenibbli u l-esklużjoni soċjali; jenfasizza, fl-istess ħin, li r-reġjuni, il-bliet u l-muniċipalitajiet huma responsabbli għall-iżvilupp ġenerali u sostenibbli taż-żoni tagħhom stess, u għaldaqstant għandhom ikunu mgħammra bil-mezzi finanzjarji adatti biex iwettqu dan il-kompitu;

2. jenfasizza li l-valur miżjud tal-politika ta’ koeżjoni tal-UE jmur lil hinn mill-impatt ekonomiku, soċjali u territorjali pożittiv li ntwera, peress li dan jimplika wkoll l-impenn tal-Istati Membri u r-reġjuni favur it-tisħiħ tal-integrazzjoni Ewropea;

3. jenfasizza li l-leġiżlazzjoni tal-UE dwar il-politika ta’ koeżjoni tirrikjedi l-involviment tal-awtoritajiet lokali u reġjonali fl-istadji kollha tal-perjodu ta’ programmazzjoni, mill-ippjanar sal-implimentazzjoni, il-monitoraġġ u l-evalwazzjoni; jemmen li, bħala parti mill-proċedura ta’ programmazzjoni, dawn l-awtoritajiet għandhom ikunu involuti bis-sħiħ fil-proċess ta’ analiżi tal-ħtiġijiet u ta’ identifikazzjoni tal-miżuri għall-finijiet tat-tħejjija tal-ftehimiet ta’ sħubija u l-programmi operazzjonali tematiċi, bil-ħsieb li jiġu indirizzati sfidi speċifiċi fir-reġjuni u jintlaħqu l-objettivi tal-politika ta’ koeżjoni. Inkella, hemm riskju li l-mod kif dawn id-dokumenti jitħejjew ma jissodisfax il-ħtiġijiet fil-prattika;

4. jenfasizza li r-regoli ewlenin għall-involviment tal-imsieħba huma minquxa fil-Kodiċi tal-Kondotta Ewropea dwar Sħubija fil-qafas tal-Fondi Strutturali u ta’ Investiment Ewropej ( 1 ) (Kodiċi Ewropea), li jibqa’ validu għall-perjodu ta’ programmazzjoni l-ġdid

5. jinnota li l-ippjanar strateġiku huwa l-bażi biex l-implimentazzjoni tal-politika ta’ koeżjoni tirnexxi. Id-dokumenti ewlenin ta’ din il-politika huma l-ftehimiet ta’ sħubija u l-programmi operazzjonali li jistabbilixxu l-prijoritajiet strateġiċi, inklużi l-allokazzjoni finanzjarja u l-miżuri proposti, li se jkollhom impatt kbir fuq kif ir-reġjuni jiżviluppaw matul id-deċennju li jmiss;

6. jitlob li d-dokumenti strateġiċi ewlenin għall-perjodu ta’ programmazzjoni l-ġdid jiġu adottati mingħajr dewmien sabiex l-implimentazzjoni tkun tista’ tibda mill-aktar fis possibbli;

7. jilqa’ l-interess li wriet il-Presidenza Slovena li jmiss tal-Kunsill tal-UE biex tistħarreġ aktar dwar it-tema tas-sħubija fil-FSIE bil-għan li tittejjeb l-applikazzjoni tiegħu, u huwa lest li jaħdem magħha;

L-applikazzjoni tal-prinċipji tas-sħubija u tal-governanza f’diversi livelli

8. il-prinċipju ta’ sħubija u l-mudell ta’ governanza f’diversi livelli, li huma bbażati fuq koordinazzjoni msaħħa fost l-awtoritajiet pubbliċi, l-imsieħba ekonomiċi u soċjali u s-soċjetà ċivili, jistgħu jikkontribwixxu b'mod effettiv biex jiġu kkomunikati aħjar l-objettivi u r-riżultati politiċi tal-UE;

9. jinnota li l-approċċ tas-sħubija huwa proċess parteċipattiv u kollettiv li jinvolvi l-awtoritajiet pubbliċi fil-livell Ewropew, nazzjonali, reġjonali u lokali, kif ukoll l-imsieħba soċjoekonomiċi rilevanti u r-rappreżentanti tas-soċjetà ċivili;

10. jirrimarka li l-applikazzjoni tal-prinċipji tas-sħubija u l-governanza f’diversi livelli tikkontribwixxi għal identifikazzjoni aħjar tal-ħtiġijiet, impenn kollettiv aktar b’saħħtu biex jintlaħqu l-objettivi, kif ukoll sens ta’ “sjieda” fost l-imsieħba involuti u komplementarjetà aħjar ma’ strumenti oħrajn. Tgħin ukoll biex jissaħħaħ l-appoġġ għall-proġett Ewropew komuni billi tikkomunika dwar il-kontribut tal-politika ta’ koeżjoni għas-soluzzjoni tal-problemi lokali, u b’hekk l-UE titqarreb lejn in-nies u jitnaqqas id-defiċit demokratiku;

11. huwa tal-fehma li analiżi fil-fond mill-awtoritajiet lokali u reġjonali fir-rigward tat-territorju tagħhom toffri l-bażi għat-tfassil kif imiss tal-programmi. Barra minn hekk, il-kooperazzjoni bejn il-partijiet ikkonċernati fil-livelli differenti tal-gvern tikkontribwixxi għal sinerġiji aħjar bejn il-politiki tagħhom u tevita d-duplikazzjoni jew l-approċċi konfliġġenti f’qasam partikolari;

12. jenfasizza li l-awtoritajiet reġjonali u lokali diġà għandhom esperjenza vasta fit-tħejjija u l-implimentazzjoni ta’ diversi perjodi ta’ programmazzjoni, li għandhom jintużaw bħala bażi skont il-prinċipju tas-sħubija sabiex il-perjodu ta’ programmazzjoni l-ġdid jitfassal aħjar; jirrimarka, madankollu, li l-esperjenza tagħhom turi wkoll li r-rispett għall-prinċipji tas-sħubija u tal-governanza f’diversi livelli jvarja minn Stat Membru tal-UE għal ieħor u li l-proċessi tal-amministrazzjonijiet ċentrali mhumiex bilfors inklużivi;

13. jinnota, b’mod ġenerali, li s-sħubija formali hija applikata fi stati deċentralizzati jew stati federali b’mekkaniżmi ta’ kooperazzjoni stabbiliti, iżda għad hemm lok għal titjib; ir-rwol tal-awtoritajiet lokali u reġjonali spiss huwa limitat fi stati unitarji iżgħar. Fl-istess ħin, is-sentiment l-aktar komuni f’ħafna pajjiżi huwa li aktar ma r-reġjuni, il-bliet u l-muniċipalitajiet ikunu mbegħdin mill-belt kapitali, aktar ikun dgħajjef ir-rwol tagħhom fit-tħejjija tal-perjodu ta’ programmazzjoni; jappella lill-Istati Membri kollha tal-UE jiżguraw applikazzjoni adatta tal-governanza f’diversi livelli biex jiżguraw li l-awtoritajiet lokali u reġjonali kollha jibbenefikaw minnha;

14. huwa mħasseb ħafna li mhuwiex possibbli li l-prinċipju tas-sħubija jiġi applikat kif suppost fl-Istati Membri kollha. In-negozjati dwar il-ftehimiet ta’ sħubija u l-programmi operazzjonali wrew li għalkemm fil-biċċa l-kbira tal-każijiet ġew ikkonsultati l-awtoritajiet lokali u reġjonali, l-involviment tagħhom ma jsarrafx fi sħubija sħiħa kif stabbilit fil-Kodiċi tal-Kondotta Ewropea dwar Sħubija;

15. jinsab imħasseb dwar il-progress limitat f’xi Stati Membri fir-rigward tal-ftuħ ta’ spazji għad-djalogu u l-komunikazzjoni bil-ħsieb li jiġu definiti d-dokumenti strateġiċi reġjonali għall-perjodu ta’ programmazzjoni 2021-2027, b’tali mod li għadha mhix magħrufa l-allokazzjoni finanzjarja tal-Fondi Strutturali li għandha ssir disponibbli għall-implimentazzjoni tal-programmi operazzjonali;

16. jinsab imħasseb dwar is-sejbiet ewlenin minn studju ( 2 ) , li juri li l-involviment tal-imsieħba fit-tħejjija tal-perjodu ta’ programmazzjoni l-ġdid tjieb biss bi ftit meta mqabbel mal-perjodu ta’ programmazzjoni 2014-2020, u li l-mod kif tiġi implimentata s-sħubija bilkemm inbidel, u b’hekk il-potenzjal tagħha mhuwiex sfruttax bis-sħiħ; huwa daqstant ieħor imħasseb dwar is-sejba li proporzjon eċċessivament għoli tal-awtoritajiet lokali u reġjonali huma involuti biss fil-konsultazzjonijiet pubbliċi, u ma għandhomx rwol aktar dirett fil-kompilazzjoni tad-dokumenti strateġiċi; Fil-pajjiżi fejn is-sħubija mhijiex stabbilita sew u hija biss superfiċjali, il-Kummissjoni Ewropea għandha tgħin ukoll fl-istudju ta’ mekkaniżmi sabiex jiġi żgurat li tiġi applikata kif xieraq;

17. jistieden lill-Kummissjoni Ewropea u lill-Istati Membri jagħtu spinta lill-attraenza tal-finanzjament tal-politika ta’ koeżjoni tal-UE permezz ta’ aktar semplifikazzjoni u trażżin tar-regolamentazzjoni żejda (gold-plating), u jikkunsidraw li jnaqqsu l-kumplessità u, fejn xieraq, l-għadd ta’ regolamenti u linji gwida;

18. huwa tal-fehma li sħubija kompleta ma tista’ tiġi imposta minn ebda regolament jew att leġiżlattiv, iżda hija r-riżultat ta’ djalogu fit-tul ibbażat fuq il-fiduċja u r-rispett reċiproċi, il-kultura politika u l-interess ġenwin tal-partijiet involuti biex jinstabu l-aħjar soluzzjonijiet għaż-żona kkonċernata; jirrimarka li dan id-djalogu fit-tul ibbażat fuq il-fiduċja jirrikjedi wkoll qafas legali u operazzjonali ċar u affidabbli li għalih l-istituzzjonijiet tal-UE jkunu responsabbli wkoll;

19. jinsab diżappuntat li r-regolament dwar il-Faċilità għall-Irkupru u r-Reżiljenza ma jirrikjedix l-applikazzjoni tal-Kodiċi ta’ Kondotta, iżda jirrakkomanda biss l-involviment tal-awtoritajiet lokali u reġjonali, li wassal biex il-pjani nazzjonali għall-irkupru u r-reżiljenza tħejjew bil-bibien magħluqa u bi ftit involviment tal-awtoritajiet lokali u reġjonali u mingħajr kontribut sinifikanti min-naħa tagħhom. Dan ipoġġi f’riskju l-kapaċità ta’ assorbiment u ta’ implimentazzjoni tal-fondi. Minħabba dan, l-awtoritajiet lokali u reġjonali huma fil-prattika sempliċi entitajiet li jimplimentaw id-deċiżjonijiet meħuda mill-Istati Membri dwar il-kompetenzi tagħhom stess;

20. jirrimarka li l-potenzjal tas-sħubija mhuwiex sfruttat biżżejjed u lanqas ma jitqies biżżejjed f’għadd ta’ pajjiżi, u jitlob li jiġu mfittxija eżempji ta’ prattika tajba sabiex il-partijiet ikkonċernati jkun jista’ jkollhom rwol effettiv; jinnota b’dispjaċir ukoll li l-gvernijiet f’diversi Stati Membri mhumiex miftuħin għal approċċi ġodda għall-involviment tal-imsieħba, u jirreplikaw it-tendenzi stabbiliti tal-passat, li jfixkel l-implimentazzjoni ta’ sħubija effettiva; f’dan il-kuntest, madankollu, jilqa’ l-intenzjoni tal-Kummissjoni Ewropea li ġġedded il-Komunità Ewropea ta’ Prattika dwar is-Sħubija, bil-ħsieb li jiġu skambjati l-esperjenzi u jinbnew il-kapaċitajiet, u huwa lest li jikkontribwixxi b’mod attiv għal din l-inizjattiva;

21. jenfasizza li l-mobilizzazzjoni tal-partijiet ikkonċernati, it-tisħiħ tal-kapaċitajiet tagħhom, u li jiġu kkunsidrati il-fehmiet tagħhom għadhom l-akbar sfida fl-implimentazzjoni tas-sħubija, u jqis li huwa ta’ diżappunt li għadd mill-oġġezzjonijiet tal-awtoritajiet lokali u reġjonali mill-aħħar perjodu ta’ programmazzjoni ma ġewx ikkunsidrati u li minħabba dan għad hemm il-problemi biex l-imsieħba jiġu mobilizzati; jistieden għalhekk li l-Kummissjoni Ewropea tirrikjedi li l-Istati Membri jispjegaw ir-raġunijiet għan-nuqqas ta’ kunsiderazzjoni, u jippreżentaw miżuri konkreti bil-għan li jimmobilizzaw u jsaħħu l-partijiet ikkonċernati fil-perjodu ta’ programmazzjoni l-ġdid;

22. huwa tal-fehma li struttura effettiva ta’ proċessi ta’ governanza f’diversi livelli tirrikjedi mhux biss approċċ vertikali li jinvolvi l-livelli differenti ta’ governanza, iżda wkoll dimensjoni orizzontali li tinvolvi l-imsieħba soċjoekonomiċi rilevanti, ir-rappreżentanti tas-soċjetà ċivili u l-qasam akkademiku;

23. jirrimarka li l-awtoritajiet lokali spiss iħossu li mhumiex rappreżentati biżżejjed u li għandhom rwol minuri jew ma jingħatawx widen fil-proċessi preparatorji. Minħabba l-għadd kbir ta’ muniċipalitajiet fin-negozjati, dawn huma prinċipalment rappreżentati mill-assoċjazzjonijiet umbrella tagħhom, li għalhekk għandhom rwol importanti fil-proċess ta’ tħejjija. Madankollu, fi ħdan l-istrutturi tagħhom, hemm bżonn ta’ kapaċitajiet adatti sabiex jiġi żgurat fluss effiċjenti ta’ informazzjoni lejn il-bliet u l-muniċipalitajiet, sabiex ikunu konxji biżżejjed tal-proċessi li jkunu jinsabu għaddejjin u jkollhom il-possibbiltà li jinfluwenzawhom permezz tal-assoċjazzjonijiet tagħhom;

24. jenfasizza l-ħtieġa li l-awtoritajiet lokali u reġjonali jaqdu rwol predominanti fil-kumitati ta’ monitoraġġ tal-programmi operazzjonali, u jistieden lill-awtoritajiet maniġerjali jinvolvu bis-sħiħ lill-awtoritajiet lokali u reġjonali fit-tħejjija tal-programmi Interreg ukoll;

25. jitlob li l-prinċipji tas-sħubija jiġu implimentati bis-sħiħ taħt strumenti ġodda wkoll, bħall-Mekkaniżmu għal Tranżizzjoni Ġusta, il-Faċilità għall-Irkupru u r-Reżiljenza u strumenti ġodda oħrajn iffinanzjati taħt l-istrument NextGenerationEU; jindika l-impatt kbir li se jkollha l-Faċilità għall-Irkupru u r-Reżiljenza fuq il-politika ta’ koeżjoni u r-riskju ta’ duplikazzjonijiet u inkonsistenzi li jista’ jkun hemm bejn dawn l-istrumenti;

26. jitlob li l-prinċipju tas-sħubija jiġi applikat ukoll fil-politika agrikola komuni (PAK) meta jitfasslu u jiġu implimentati l-pjani strateġiċi; f’dan ir-rigward, l-awtoritajiet lokali u reġjonali għandhom ikunu involuti mill-qrib, b’mod partikolari fl-azzjonijiet tal-Fond Agrikolu Ewropew għall-Iżvilupp Rurali (FAEŻR); jenfasizza l-opportunitajiet, li toffri l-applikazzjoni tal-prinċipju tas-sħubija fil-PAK, b’mod partikolari fir-rigward ta’ tfittxija għal sinerġiji bejn il-proġetti, iffinanzjati taħt il-FEŻR u t-tieni pilastru tal-PAK;

27. jenfasizza l-importanza tad-diplomazija parallela mill-awtoritajiet reġjonali u lokali fil-livell Ewropew u jistieden lill-Kummissjoni Ewropea tinvolvi lill-awtoritajiet lokali u reġjonali fin-negozjati dwar il-forma tal-ftehimiet ta’ sħubija u l-programmi operazzjonali; billi jressqu argumenti bbażati fuq id-data konkreta u l-għarfien tagħhom tal-problemi lokali, dawn l-awtoritajiet jistgħu jikkontribwixxu għal stabbiliment aktar effettiv u realistiku tal-prijoritajiet fid-dokumenti strateġiċi;

28. jenfasizza li l-awtoritajiet lokali u reġjonali jistgħu jsawru l-programmi operazzjonali tagħhom b’tali mod li l-integrazzjoni tal-perspettiva tal-ġeneri tingħata post prominenti b’konformità mal-Artikolu 16(f) tal-Ftehim Interistituzzjonali u l-ambizzjoni tal-Kummissjoni Ewropea li tipprevedi l-inklużjoni tal-integrazzjoni tal-perspettiva tal-ġeneri fil-programmi tal-UE u l-pjan li tiġi implimentata metodoloġija dwar l-evalwazzjoni tal-impatt fuq il-perspettiva tal-ġeneri fil-valutazzjonijiet tal-impatt mhux aktar tard mill-1 ta’ Jannar 2023; jappella lill-Istati Membri u lill-awtoritajiet lokali u reġjonali jqisu dan fil-passi kollha ta’ programmazzjoni;

29. jenfasizza li d-differenzi fiż-żmien tat-tħejjija tal-pjani nazzjonali għall-irkupru u r-reżiljenza u l-ftehimiet ta’ sħubija jistgħu, f’xi każijiet, ifixklu l-koordinazzjoni istituzzjonali effettiva u jillimitaw it-tiftix għal sinerġiji; il-prijorità potenzjali tal-finanzjament tal-Faċilità għall-Irkupru u r-Reżiljenza fuq il-politika ta’ koeżjoni, minħabba l-pressjoni biex tiġi implimentata u adottata malajr, tista’ tnaqqas l-attivitajiet fil-programmazzjoni u l-implimentazzjoni tal-politika ta’ koeżjoni 2027, u b’hekk tikkontribwixxi għal aktar dewmien fl-użu tal-finanzjament ta’ koeżjoni; iwissi dwar ir-riskju ta’ rkupru mhux uniformi fost ir-reġjuni differenti tal-Ewropa u dwar żieda fl-inugwaljanza minħabba nuqqas ta’ approċċ spazjali għall-iżvilupp tal-pjani ffinanzjati mill-Faċilità għall-Irkupru u r-Reżiljenza; jappella għalhekk biex l-awtoritajiet Ewropej u nazzjonali jgħaġġlu l-pass fit-tħejjija tal-ftehimiet ta’ sħubija u l-programmi operazzjonali u jsaħħu s-sinerġiji bejn il-ftehimiet ta’ sħubija u l-pjani nazzjonali għall-irkupru u r-reżiljenza;

30. jitlob li d-dokumenti rilevanti jintbagħtu lill-awtoritajiet lokali u reġjonali fi żmien xieraq qabel il-laqgħat ta’ ħidma; fl-istess ħin, huwa ta’ diżappunt li l-imsieħba spiss ikollhom ftit żmien biex jikkummentaw dwar id-dokumenti, u għalhekk jitlob li jingħataw perjodu ta’ żmien adegwat li jkun jirrifletti l-importanza tad-dokumenti li dwarhom ikunu se jsiru l-kummenti. L-involviment tal-awtoritajiet reġjonali u lokali m’għandux ikun formalità biss, u għandu dejjem jingħata feedback dwar il-kummenti li jsiru;

31. jistieden lill-Kummissjoni Ewropea tissorvelja mill-qrib l-applikazzjoni tal-prinċipju tas-sħubija kemm fin-negozjati informali mal-Istati Membri kif ukoll fil-valutazzjoni ta’ abbozzi ta’ ftehimiet ta’ sħubija u programmi operazzjonali, u tipprovdi rakkomandazzjonijiet lill-Istati Membri u lill-awtoritajiet rilevanti biex itejbu l-proċessi ta’ sħubija;

32. jipproponi li, f’kooperazzjoni mal-Presidenza Slovena tal-Kunsill tal-UE, tiġi organizzata sessjoni konġunta ta’ ħidma li tiffoka fuq l-involviment tal-awtoritajiet reġjonali u lokali u fuq il-kunsiderazzjoni ta’ fehmiethom sabiex it-tħejjija u l-implimentazzjoni tal-programmi tal-politika ta’ koeżjoni jsiru aktar effettivi; barra minn hekk, jissuġġerixxi li t-tema tas-sħubija fil-FSIE tiġi indirizzata wkoll fil-kuntest tal-inizjattiva ta’ “regolamentazzjoni aħjar”, u titqiegħed ukoll fuq l-aġenda tal-laqgħat tal-Kunsill sabiex jiġu enfasizzati l-benefiċċji ta’ sħubija effettiva u ta’ governanza f’diversi livelli fit-tħejjija u l-implimentazzjoni tal-programmi tal-politika ta’ koeżjoni, u jintwera li dan l-approċċ jgħin biex jintlaħqu objettivi ta’ politika komuni tal-UE u għalhekk għandu jiġi applikat f’oqsma oħra ta’ politika wkoll;

Il-kodiċi tal-kondotta Ewropea dwar sħubija fil-qafas tal-Fondi Strutturali u ta’ Investiment Ewropej

33. jenfasizza l-importanza tal-Kodiċi ta’ Kondotta Ewropew dwar is-sħubija u r-rwol tal-prinċipju tas-sħubija fit-tisħiħ tal-impenn kollettiv u tas-sens ta’ responsabbiltà fir-rigward tal-politika ta’ koeżjoni;

34. jinnota li l-Kodiċi tal-Kondotta Ewropea tipprovdi rakkomandazzjonijiet dettaljati għall-implimentazzjoni effettiva tas-sħubija filwaqt li jitqiesu l-ħtiġijiet speċifiċi fil-livell lokali u reġjonali;

35. jenfasizza li l-Artikolu 6 tar-Regolament Delegat tal-Kummissjoni jirrikjedi l-involviment ibbilanċjat tal-imsieħba għat-tfassil tal-ftehimiet ta’ sħubija u tal-programmi operazzjonali, kif ukoll il-konformità mal-Kodiċi tal-Kondotta Ewropea; għalhekk, jistieden lill-awtoritajiet ta’ ġestjoni u lill-korpi ċentrali ta’ koordinazzjoni jimplimentaw bis-sħiħ dawn ir-rekwiżiti u jinvolvu lill-imsieħba lil hinn minn sempliċi konsultazzjonijiet formali;

36. biħsiebu jissorvelja mill-qrib l-applikazzjoni tal-Kodiċi tal-Kondotta Ewropea matul it-tfassil tal-ftehimiet ta’ sħubija u l-programmi operazzjonali, f’konformità mal-prijoritajiet politiċi tiegħu għall-2020-2025 ( 3 ) ; barra minn hekk, jitlob lill-Kummissjoni tivverifika l-applikazzjoni effettiva tal-prinċipju tas-sħubija qabel ma tapprova l-ftehimiet ta’ sħubija nazzjonali u l-programmi operazzjonali;

37. jinnota li l-prinċipju tas-sħubija ġie stabbilit b’rabta mal-Kodiċi tal-Kondotta Ewropea għall-perjodu ta’ programmazzjoni 2014-2020, u għalhekk ma jirriflettix l-istrumenti ġodda u s-sitwazzjoni mindu faqqgħet il-pandemija; huwa tal-fehma li l-prinċipju tas-sħubija għandu għalhekk jissaħħaħ fil-Kodiċi tal-Kondotta Ewropea, kif diġà talab fl-Opinjonijiet preċedenti tiegħu;

38. jistieden lill-gvernijiet reġjonali u lokali jkunu involuti bis-sħiħ fir-reviżjoni ta’ nofs it-terminu tal-perjodu ta’ programmazzjoni 2021-2027. Dan għandu jinkludi Opinjoni tal-KtR dwar l-esperjenzi dwar l-implimentazzjoni fl-ewwel snin u l-aspettattivi tal-awtoritajiet lokali u reġjonali dwar il-pakketti finanzjarji kif ukoll dwar l-implimentazzjoni teknika għall-bqija tal-perjodu ta’ programmazzjoni attwali; barra minn hekk, dan jista’ jirriżulta fl-abbozzar ta’ studju li jevalwa l-esperjenzi rigward l-applikazzjoni tar-rakkomandazzjonijiet tal-Kodiċi tal-Kondotta Ewropea għaxar snin wara l-introduzzjoni tiegħu; il-KtR għandu jkun involut fit-tfassil tat-Termini ta’ Referenza tal-istudju, jiddiskuti l-istudju u jkun assoċjat mal-formulazzjoni ta’ rakkomandazzjonijiet biex jiġu segwiti l-konklużjonijiet tal-istudju;

39. jistieden lill-Kummissjoni Ewropea tissorvelja mill-qrib u tevalwa l-implimentazzjoni tal-Kodiċi tal-Kondotta Ewropea u, f’każ li s-sħubija mhux qed isir użu biżżejjed tagħha, issir reviżjoni abbażi ta’ eżempji ta’ prattika tajba fl-Istati Membri; jappella lill-Kummissjoni Ewropea tadotta r-rakkomandazzjonijiet ta’ din l-Opinjoni, kif ukoll il-konklużjonijiet tas-sessjonijiet ta’ ħidma tal-esperti, f’każ li ssir reviżjoni tal-Kodiċi;

40. jirrakkomanda li l-Kummissjoni Ewropea, abbażi tal-eżempji tajbin miġbura, tistieden lill-Istati Membri jfasslu pjani ta’ azzjoni dwar kif jista’ jittejjeb l-approċċ ta’ sħubija fl-implimentazzjoni u l-monitoraġġ tal-perjodu ta’ programmazzjoni attwali;

41. fl-istess ħin, jirrakkomanda li l-Kummissjoni Ewropea tikkunsidra li tistabbilixxi barometru għall-applikazzjoni tas-sħubija biex jinkoraġġixxi użu akbar tagħha;

Approċċ ibbażat fuq il-post

42. jenfasizza li l-involviment tal-awtoritajiet lokali u reġjonali fit-tfassil tal-ftehimiet ta’ sħubija u l-programmi operazzjonali huwa kundizzjoni ewlenija biex dawn jiġu kkonfigurati b’mod strateġiku biex jirriflettu l-ħtiġijiet reali taż-żona kkonċernata, u jemmen li l-implimentazzjoni effettiva tas-sħubija u tal-governanza f’diversi livelli hija essenzjali biex jiġu identifikati aħjar il-prijoritajiet ta’ investiment li għandhom jiġu appoġġjati mill-FSIE. Sabiex l-investiment ikun immirat b’mod effettiv, huwa essenzjali li jitqiesu l-ispeċifiċitajiet reġjonali u lokali taż-żona kkonċernata, inklużi l-fatturi naturali u demografiċi li joħolqu żvantaġġi għaliha. L-awtoritajiet lokali u reġjonali għandhom ikunu involuti wkoll fl-għażla tal-indikaturi u l-allokazzjonijiet reġjonali, li l-volum tagħhom għandu jikkorrispondi għall-problemi strutturali taż-żona; minħabba d-disparitajiet bejn ir-reġjuni u fi ħdan ir-reġjuni, għad hemm bżonn li jsir investiment fl-infrastruttura bażika, u jiġu pprovduti servizzi bażiċi fl-oqsma tal-ambjent, it-trasport, it-teknoloġiji tal-informazzjoni u l-komunikazzjoni, is-servizzi soċjali, is-saħħa u l-edukazzjoni;

43. jenfasizza li huma r-reġjuni, il-bliet u l-muniċipalitajiet li huma midħla taż-żoni tagħhom u tal-isfidi ewlenin li għandhom biex jiksbu l-objettivi Ewropej bħall-Patt Ekoloġiku, u l-aġendi globali bħall-Għanijiet ta’ Żvilupp Sostenibbli; huma konxji tal-kwalitajiet pożittivi u d-dgħufijiet tan-nisġa soċjoekonomika tagħhom (eż. żoni bi problemi ta’ mobbiltà, l-ambjent u t-tranżizzjoni sostenibbli, il-klima, it-tranżizzjoni tal-enerġija, l-inklużjoni soċjali, il-ġlieda kontra l-inugwaljanzi, l-edukazzjoni, id-diġitalizzazzjoni, eċċ.) u huma kapaċi jagħmlu stima, abbażi tad-data, tal-impatt mistenni ta’ kull miżura, kif ukoll ifasslu proposti ta’ miżuri aktar immirati jew ifasslu mill-ġdid miżuri eżistenti;

44. jenfasizza li l-pandemija tal-COVID-19 uriet għal darb’oħra l-importanza li l-awtoritajiet lokali u reġjonali għandhom fl-implimentazzjoni tal-fondi strutturali u ta’ investiment; fl-istess ħin, sar evidenti n-nuqqas ta’ mezzi finanzjarji li huma għad-dispożizzjoni ta’ bosta awtoritajiet lokali u reġjonali; jilqa’ f’dan ir-rigward il-miżuri ta’ flessibbiltà, li ġew introdotti mill-Kummissjoni Ewropea fil-pakketti CRII u CRII+; jistieden lill-Kummissjoni tressaq proposta biex testendi r-rata ta’ kofinanzjament ta’ 100 % għal sena oħra, testendi r-regola N+ 3 u żżid temporanjament il-limitu de minimis tal-għajnuna mill-Istat, sabiex l-awtoritajiet lokali u reġjonali jirċievu appoġġ suffiċjenti f’dawn iż-żminijiet diffiċli;

45. huwa tal-fehma li approċċ ibbażat fuq il-post jista’ jikkontribwixxi b’mod sinifikanti għal tranżizzjoni ekoloġika u diġitali sostenibbli, u jirrakkomanda li jitwettqu valutazzjonijiet tal-impatt territorjali aktar frekwenti b’rabta mad-diversi objettivi tal-politika ta’ koeżjoni u dawk tal-Patt Ekoloġiku Ewropew u l-Istrateġija Diġitali;

46. huwa tal-fehma li, fl-indirizzar tal-isfidi territorjali, għandu jissaħħaħ l-approċċ integrat u bbażat fuq il-post minflok jissaħħaħ l-approċċ purament settorjali. Huma proprju l-konsegwenzi negattivi tal-kompartimentalizzazzjoni settorjali u t-twarrib tal-interessi ta’ dawk involuti li jfixklu approċċ komprensiv u integrat għas-soluzzjoni tal-problemi;

47. huwa tal-fehma li l-istrateġiji territorjali integrati għar-reġjuni u l-bliet (ibbażati fuq investiment territorjali integrat (ITI), u fuq żvilupp lokali mmexxi mill-komunità (CLLD)) għandhom potenzjal enormi biex jinfluwenzaw b’mod pożittiv il-fokus tal-programmi operazzjonali nazzjonali sabiex jingħataw widen l-isfidi partikolari reġjonali u lokali; jitlob, għalhekk, li l-programmi operazzjonali jkunu koerenti ma’ dawn l-istrateġiji sabiex ikunu mmirati b’mod preċiż. Id-dimensjoni reġjonali għandha titqies ukoll fit-taqsimiet rilevanti tal-programmi operazzjonali sabiex jiġu evitati inkonsistenzi bejn id-dokumenti strateġiċi differenti;

48. jilqa’ l-fatt li l-perjodu ta’ programmazzjoni 2021-2027 ser ikollu enfasi qawwija fuq l-Investimenti Territorjali Integrati fl-implimentazzjoni, u jaħseb li, fejn adatt, il-miżuri proposti fl-istrateġiji integrati għandhom jiġu appoġġjati b’mod sistematiku mingħajr il-ħtieġa ta’ sejħiet ta’ interess min-naħa tad-domanda. L-istrateġiji tal-ITI għandhom ikunu komprensivi u jkopru l-miżuri irrispettivament mill-kompetenzi tal-korpi involuti (stat, reġjuni, muniċipalitajiet);

49. jirrimarka li, bħala parti mill-implimentazzjoni tal-ITI, ir-reġjuni tal-UE għandhom pjattaformi ta’ kooperazzjoni stabbiliti sew ibbażati fuq il-prinċipji tas-sħubija u tal-governanza f’diversi livelli li huma kapaċi jiddeterminaw b’mod ċar l-isfidi ewlenin u jidentifikaw l-aktar rispons adatt;

50. jitlob li jiġu stabbiliti mekkaniżmi effettivi li jippermettu lill-awtoritajiet lokali u reġjonali jipparteċipaw fl-għażla tal-miżuri tal-ITI abbażi tal-prinċipju territorjali, irrispettivament mill-kompetenzi tal-entitajiet involuti; jirrakkomanda li l-Kummissjoni Ewropea u l-Istati Membri janalizzaw il-mekkaniżmi kollaborattivi effettivi li diġà jeżistu fl-Istati Membri, li jistgħu jservu bħala eżempji ta’ prattika tajba;

51. jemmen li jkun utli li l-identifikazzjoni tal-prijoritajiet tiġi indirizzata fi ħdan gruppi tematiċi dinamiċi iżgħar li, abbażi ta’ data territorjali verifikabbli, se janalizzaw l-isfidi u jipproponu rispons fi ħdan tema settorjali partikolari;

52. huwa konxju li n-nuqqas ta’ data fil-livell reġjonali u fir-reġjuni transkonfinali huwa ostaklu biex l-investiment jiġi mmirat b’mod effettiv; għalhekk jistieden lill-Kummissjoni Ewropea ssaħħaħ il-ġbir ta’ data statistika (permezz tal-Eurostat u l-ESPON) fil-livell NUTS 3 fi ħdan id-diversi politiki settorjali rilevanti għall-objettivi tal-politika ta’ koeżjoni – data li ser tintuża wkoll biex jitkejjel il-progress miksub fil-qasam ikkonċernat; iqis ukoll bħala strument adatt l-Indiċi tal-Progress Soċjali tal-UE, li verżjoni aġġornata tiegħu ġiet ippreżentata mill-Kummissjoni Ewropea fi tmiem l-2020;

53. iqis ukoll in-nuqqas ta’ kapaċità amministrattiva u analitika bħala xkiel għall-involviment effettiv tal-awtoritajiet lokali u reġjonali, u jitlob li din il-kapaċità tissaħħaħ fil-perjodu ta’ programmazzjoni l-ġdid;

L-użu ta’ għodod diġitali u l-konsegwenzi tal-pandemija

54. jinsab diżappuntat li t-tifqigħa tal-pandemija dewmet in-negozjati dwar programmi tal-UE bejn l-awtorità leġiżlattiva, u b’hekk ukoll l-abbozzar tal-ftehimiet ta’ sħubija u l-programmi operazzjonali, li ma tlestewx fil-ħin għall-bidu tal-perjodu ta’ programmazzjoni l-ġdid, u jappella għal aċċellerazzjoni immedjata tal-ħidma preparatorja u intensifikazzjoni tad-diskussjonijiet;

55. jinnota wkoll b’dispjaċir li l-miżuri li ttieħdu biex itaffu t-tixrid tal-pandemija żammew lura wkoll jew ipposponew il-kollaborazzjoni mal-awtoritajiet reġjonali u lokali, f’xi każijiet għal numru ta’ xhur, li se jkollu konsegwenzi negattivi fuq l-iżvilupp taż-żoni tagħhom;

56. iwissi kontra x-xejriet lejn iċ-ċentralizzazzjoni fil-programmazzjoni u l-implimentazzjoni tal-Fondi SIE bħala riżultat tal-pandemija u l-ġestjoni parallela ta’ żewġ perjodi ta’ programmazzjoni;

57. jinnota li l-kriżi pandemika swiet ukoll ta’ opportunità biex jiġu involuti l-imsieħba permezz tal-użu mifrux ta’ għodod ta’ komunikazzjoni diġitali, li b’xi mod jew ieħor iffaċilitaw l-interazzjonijiet bejn il-partijiet ikkonċernati u jista’ jkollhom impatt pożittiv fuq l-involviment ibbilanċjat tal-imsieħba li inkella ma kienx ikun possibbli għalihom li jkunu parti mit-tħejjijiet;

58. jinnota, madankollu, li l-possibbiltajiet għall-imsieħba biex jinteraġixxu f’laqgħat online ħafna drabi huma limitati u għalhekk iqis li huwa meħtieġ li jittejbu b’mod kostanti l-kundizzjonijiet għall-interazzjoni mal-imsieħba matul il-laqgħat online. Jeħtieġ li jiġu adottati firxa ta’ tekniki u approċċi għat-tmexxija tad-diskussjonijiet, flimkien ma’ appoġġ mill-assistenza teknika, biex jiġu ffaċilitati aħjar il-laqgħat online;

59. jirrakkomanda wkoll li nibnu fuq eżempji ta’ prattika tajba fl-użu ta’ għodod ta’ komunikazzjoni online u interattiva għall-futur, iżda huwa tal-fehma li s-soluzzjonijiet diġitali ma jistgħux jissostitwixxu l-laqgħat u l-konsultazzjonijiet fiżiċi u għandhom jintużaw biss bħala mezz komplementari skont il-format u n-natura tad-diskussjoni.

Brussell, it-12 ta’ Ottubru 2021. Apostolos TZITZIKOSTAS Il-President tal-Kumitat Ewropew tar-Reġjuni

(1) Ir-Regolament ta’ Delega tal-Kummissjoni (UE) Nru 240/2014 tas-7 ta’ Jannar 2014 dwar il-kodiċi tal-kondotta Ewropea dwar sħubija fil-qafas ta’ Fondi Strutturali u ta’ Investiment Ewropej (ĠU L 74, 14.3.2014, p. 1).

(2) Application of the principles of partnership and multi-level governance in Cohesion Policy programming 2021–2027 (L-applikazzjoni tal-prinċipji tas-sħubija u tal-governanza f’diversi livelli fil-programmazzjoni tal-politika ta’ koeżjoni, (mhux disponibbli bil-Malti))]https://op.europa.eu/en/publication-detail/-/publication/effcb753-a6ff-11eb-9585-01aa75ed71a1

(3) https://cor.europa.eu/mt/our-work/Pages/cor-priorities.aspx