KOMUNIKAZZJONI TAL-KUMMISSJONI LILL-PARLAMENT EWROPEW, LILL-KUNSILL, LILL-KUMITAT EKONOMIKU U SOĊJALI EWROPEW U LILL-KUMITAT TAR-REĠJUNI Ir-relazzjonijiet tal-UE mal-Prinċipalità ta’ Andorra, il-Prinċipalità ta' Monako u r-Repubblika ta' San Marino Opzjonijiet għal Integrazzjoni Eqreb mal-UE /* COM/2012/0680 final */





WERREJ KOMUNIKAZZJONI TAL-KUMMISSJONI LILL-PARLAMENT EWROPEW, LILL-KUNSILL, LILL-KUMITAT EKONOMIKU U SOĊJALI EWROPEW U LILL-KUMITAT TAR-REĠJUNI Ir-relazzjonijiet tal-UE mal-Prinċipalità ta’ Andorra, il-Prinċipalità ta' Monako u r-Repubblika ta' San Marino............................................ 4 1........... DAĦLA......................................................................................................................... 4 1.1........ Ir-relazzjonijiet tal-UE ma' Andorra, Monako u San Marino f’salib it-toroq...................... 4 1.2........ Is-sitwazzjonijiet speċifiċi tal-pajjiżi ta’ daqs żgħir............................................................ 5 2........... IR-RELAZZJONIJIET FRAMMENTATI TAL-UE MAL-PAJJIŻI TA’ DAQS ŻGĦIR 6 2.1........ Karatteristiċi komuni....................................................................................................... 6 2.1.1..... Ftehimiet Monetarji......................................................................................................... 6 2.1.2..... Ftehim dwar it-tassazzjoni fuq it-tfaddil............................................................................ 7 2.1.3..... Skambju ta’ Informazzjoni ta’ Kontra l-Frodi u dwar it-Taxxa......................................... 7 2.2........ Andorra......................................................................................................................... 7 2.2.1..... Unjoni doganali............................................................................................................... 7 2.2.2..... Schengen........................................................................................................................ 8 2.2.3..... Ir-Relazzjonijiet Bilaterali mal-Ġirien................................................................................ 8 2.2.4..... Il-Politika Ewropea ta’ Andorra...................................................................................... 8 2.3........ Monako......................................................................................................................... 8 2.3.1..... Parti mit-territorju doganali tal-UE................................................................................... 8 2.3.2..... Schengen........................................................................................................................ 9 2.3.3..... Ir-Relazzjonijiet Bilaterali Mal-Ġar.................................................................................. 9 2.3.4..... Il-Politika Ewropea ta’ Monako...................................................................................... 9 2.4........ San Marino.................................................................................................................. 10 2.4.1..... Unjoni doganali............................................................................................................. 10 2.4.2..... Schengen...................................................................................................................... 10 2.4.3..... Ir-Relazzjonijiet Bilaterali Mal-Ġar................................................................................ 10 2.4.4..... Il-Politika Ewropea ta’ San Marino............................................................................... 10 3........... L-OSTAKLI GĦAL AĊĊESS TAS-SUQ INTERN................................................... 10 3.1........ Il-Moviment Liberu tal-Persuni...................................................................................... 11 3.2........ Il-Moviment Liberu ta’ Servizzi u l-Istabbiliment Liberu għall-Kumpaniji......................... 12 3.3........ Moviment Liberu tal-Merkanzija................................................................................... 12 4........... IR-RISPETT U L-PROMOZZJONI TAL-INTERESSI TAL-UE................................ 13 4.1........ Aktar opportunitajiet ekonomiċi u ta’ impjiegi għaċ-ċittadini u l-kumpaniji tal-UE........... 13 4.2........ Benefiċċji reċiproki permezz ta' kundizzjonijiet ekwi...................................................... 14 4.3........ Il-kooperazzjoni fis-sostenn ta' objettivi komuni............................................................. 14 5........... OPZJONIJIET POSSIBBLI GĦAL INTEGRAZZJONI EQREB................................ 15 5.1........ L-ewwel opzjoni: Status quo......................................................................................... 16 5.2........ It-tieni opzjoni: Approċċ Settorjali................................................................................. 16 5.3........ It-tielet opzjoni: Ftehim Qafas ta' Assoċjazzjoni............................................................. 17 5.4........ Ir-raba’ opzjoni: Parteċipazzjoni fiż-Żona Ekonomika Ewropea..................................... 17 5.5........ Il-ħames opzjoni: Sħubija fl-UE..................................................................................... 18 6........... KONKLUŻJONIJIET................................................................................................. 18 6.1........ Kwistjonijiet orizzontali u istituzzjonali............................................................................ 18 6.2........ Rakkomandazzjonijiet................................................................................................... 18 KOMUNIKAZZJONI TAL-KUMMISSJONI LILL-PARLAMENT EWROPEW, LILL-KUNSILL, LILL-KUMITAT EKONOMIKU U SOĊJALI EWROPEW U LILL-KUMITAT TAR-REĠJUNI Ir-relazzjonijiet tal-UE mal-Prinċipalità ta’ Andorra, il-Prinċipalità ta' Monako u r-Repubblika ta' San Marino Opzjonijiet għal Integrazzjoni Eqreb mal-UE 1. DAĦLA 1.1. Ir-relazzjonijiet tal-UE ma' Andorra, Monako u San Marino f’salib it-toroq L-Ewropa tal-Punent tinkludi għadd ta’ Stati indipendenti ta’ estensjoni territorjali żgħira li mhumiex membri tal-UE: il-Prinċipalità ta’ Andorra u r-Repubblika ta' San Marino, il-Prinċipalità ta' Monako, il-Prinċipalità tal-Liechtenstein u l-Istat tal-Belt tal-Vatikan[1]. L-UE għandha relazzjonijiet magħhom ilkoll, kif mitlub mill-Artikolu 8 TUE[2]. Ir-relazzjonijiet huma differenti f'termini ta' kemm huma estensivi u tal-qafas istituzzjonali li fih jitħaddmu. Pereżempju, il-Liechtenstein hija membru tal-Assoċjazzjoni Ewropea tal-Kummerċ Ħieles (EFTA) u hija marbuta mill-qrib mal-UE permezz tal-Ftehim dwar iż-Żona Ekonomika Ewropea (ŻEE), li jagħtih aċċess għas-suq intern tal-UE. Barra minn hekk, ingħaqdet maż-żona Schengen f'Diċembru tal-2011. B’kuntrast, ir-relazzjonijiet tal-UE ma' Andorra, Monako u San Marino (minn hawn ’il quddiem, “il-pajjiżi ta’ daqs żgħir”) huma rregolati minn numru ta' ftehimiet, li jkopru oqsma selettivi tal-acquis u l-politiki tal-UE. F’Diċembru tal-2010, il-Kunsill ikkonkluda li r-relazzjonijiet tal-UE ma' dawn it-tliet stati kienu “estensivi iżda frammentati”[3], għaliex għad hemm ostakoli għall-moviment bla xkiel tal-persuni, tal-oġġetti u tas-servizzi lejn l-UE u mill-UE. Dan wassal għal għadd ta' diffikultajiet prattiċi għaċ-ċittadini u l-kumpaniji tal-UE, kif ukoll għaċ-ċittadini u l-kumpaniji tal-pajjiżi ta’ daqs żgħir. Għalhekk, il-Kunsill talab li ssir “analiżi tal-possibilitajiet u l-modalitajiet tal-integrazzjoni progressiva possibbli tagħhom fis-suq intern”. Il-Kunsill adotta rapport inizjali f'Ġunju tal-2011 taħt il-Presidenza Ungeriża. Huwa stieden lis-Servizz Ewropew għall-Azzjoni Esterna u lill-Kummissjoni biex japprofondixxu l-analiżi tagħhom, inkluż billi jesploraw il-“possibbiltà ta’ qafas istituzzjonali ġdid għar-relazzjonijiet, filwaqt li titqies l-importanza ta' approċċ koerenti għat-tliet pajjiżi”[4]. It-tliet pajjiżi ta’ daqs żgħir esprimew ix-xewqa li jsaħħu r-relazzjonijiet tagħhom mal-UE, minkejja xi differenzi ta’ enfasi f'termini ta' firxa u ambitu. Andorra esprimiet li hi lesta tikkunsidra diversi alternattivi li ma jinkludux adeżjoni mal-UE, filwaqt li indikat ċerti preferenzi għal Ftehim Qafas ta’ Assoċjazzjoni. Monako esprimiet ukoll interess f’li tkompli tiddiskuti aktar alternattivi għall-integrazzjoni ikbar tagħha fis-suq intern. Fl-aħħar nett, San Marino esprimiet li hija lesta tikkunsidra firxa wiesgħa ta’ possibbiltajiet għal integrazzjoni Ewropea msaħħa, li jvarjaw minn sħubija fiż-ŻEE għal Ftehim Qafas ta' Assoċjazzjoni, multilaterali jew bilaterali, mal-UE. It-tliet pajjiżi kollha kemm huma jixtiequ jissalvagwardjaw l-ispeċifiċitajiet u l-identitajiet tagħhom fir-relazzjonijiet tagħhom mal-UE. Fid-dawl tal-interess kontinwu li jesprimu l-pajjiżi ta’ daqs żgħir[5] għal integrazzjoni ikbar mal-UE, din il-Komunikazzjoni tirrevedi r-relazzjonijiet tal-UE ma’ Andorra, Monaco u San Marino u tagħmel xi rakkomandazzjonijiet dwar kif din l-integrazzjoni tista’ sseħħ. B'din il-Komunikazzjoni, il-Kummissjoni qiegħda titlob għal opinjonijiet dwar dawn ir-rakkomandazzjonijiet, li fuq il-bażi tagħhom se tiddeċiedi dwar il-passi li jmiss f'dan il-proċess. 1.2. Is-sitwazzjonijiet speċifiċi tal-pajjiżi ta’ daqs żgħir Andorra, Monako u San Marino għandhom għadd ta’ similaritajiet. Huma stati indipendenti ta' daqs territorjali żgħir u b’popolazzjoni żgħira, u kollha għandhom, bħala l-uniċi ġirien tagħhom, Stat jew Stati Membri tal-UE[6] li miegħu/magħhom għandhom relazzjonijiet mill-qrib ħafna bbażati fuq storja komuni u fuq affinitajiet politiċi u kulturali. Is-servizzi finanzjarji u t-turiżmu (ħafna drabi flimkien mas-servizzi għall-konsumaturi) huma s-sisien tal-ekonomiji tagħhom, għalkemm hemm xi sinjali ta' diversifikazzjoni ekonomika. Huma lkoll demokraziji parlamentari u membri tan-Nazzjonijiet Uniti (NU), tal-Kunsill tal-Ewropa u tal-Organizzazzjoni għas-Sigurtà u l-Kooperazzjoni fl-Ewropa (OSKE). Madankollu, hemm ukoll differenzi ġeografiċi u demografiċi sinifikanti bejniethom. – Andorra hi l-akbar pajjiż skont it-territorju (468 km2) u skont il-popolazzjoni (madwar 78,100). Tinsab ’il bogħod mill-eqreb belt kbira u hija konnessa mal-ġirien tagħha Spanja u Franza b’żewġ toroq prinċipali biss. – Monako għandha fruntiera ma' Franza u għandha popolazzjoni ta' madwar 36,300. It-territorju tagħha jkopri 1.95 km2, li jagħmilha t-tieni l-iżgħar Stat fid-dinja wara l-Istat tal-Belt tal-Vatikan. – San Marino tinsab fuq il-quċċata ta’ muntanja u hija mdawra kompletament minn territorju tal-Italja. Tkopri 61.2 km2, b’popolazzjoni ta’ madwar 32,300. Differenzi oħra jinkludu l-lingwi uffiċjali tagħhom, u s-sistemi kostituzzjonali, legali u politiċi tagħhom. – Andorra hi ko-Prinċipalità, bil-President ta’ Franza u l-Isqof ta' Urgell (Spanja) bħala ko-Prinċpijiet. – Monako huwa monarkija kostituzzjonali u huwa integrat ħafna ma’ Franza, fuq il-bażi ta’ bosta trattati bilaterali. – San Marino huwa Repubblika u għandu relazzjoni mill-qrib mal-Italja. 2. IR-RELAZZJONIJIET FRAMMENTATI TAL-UE MAL-PAJJIŻI TA’ DAQS ŻGĦIR 2.1. Karatteristiċi komuni B'mod ġenerali, l-UE għandha relazzjonijiet tajba ħafna mal-pajjiżi ta' daqs żgħir. L-UE hi bil-bosta l-akbar sieħeb tal-kummerċ u tal-investiment tagħhom. Il-pajjiżi ta’ daqs żgħir ma għandhom l-ebda djalogu politiku ta’ livell għoli mal-UE, iżda l-missjonijiet diplomatiċi tagħhom huma akkreditati lejn l-UE fil-livell ta’ Ambaxxatur u membri anzjani tal-gvernijiet tagħhom kultant jivvjaġġaw lejn Brussell għal laqgħat mal-kontrapartijiet tagħhom fl-UE[7]. Madankollu, l-ebda Delegazzjoni tal-UE ma hi akkreditata għal xi wieħed mill-pajjiżi ta’ daqs żgħir[8]. L-UE hija rrappreżentata f’kull pajjiż minn wieħed mill-Istati Membri tagħha[9]. Dwar il-qafas legali ma' dawn il-pajjiżi, il-kummerċ bilaterali fl-oġġetti bejn l-UE u t-tliet pajjiżi ta’ daqs żgħir huwa rregolat minn ftehimiet ta’ unjoni doganali: Monako għandha tali ftehim ma' Franza u hija parti mit-territorju doganali tal-UE; filwaqt li San Marino u Andorra it-tnejn għandhom ftehim ta' unjoni doganali mal-UE. Barra minn hekk, l-UE għandha ftehimiet monetarji u ftehimiet dwar tassazzjoni fuq it-tfaddil mat-tliet pajjiżi kollha ta’ daqs żgħir. Barra minn hekk, il-Kummissjoni pproponiet li tinnegozja magħhom Ftehimiet ta’ Skambju ta’ Informazzjoni Kontra l-Frodi u dwar it-Taxxa[10]. 2.1.1. Ftehimiet Monetarji Issa l-UE għandha fis-seħħ Ftehimiet Monetarji[11] ma’ kull wieħed mill-pajjiżi ta’ daqs żgħir, li jippermettulhom li jużaw l-euro bħala valuta legali u joħorġu muniti tal-euro sa valur massimu speċifikat. Min-naħa tagħhom, il-pajjiżi ta’ daqs żġħir, impenjaw ruħhom li jinkorporaw gradwalment l-acquis[12] rilevanti tal-UE fil-leġiżlazzjoni interna tagħhom, b’mod li jkopri: il-karti tal-flus u l-muniti tal-euro; il-liġi bankarja u finanzjarja; il-prevenzjoni tal-ħasil tal-flus il-frodi u l-iffalsifikar; u l-iskambju tal-informazzjoni statistika. Il-pajjiżi ta’ daqs żgħir aċċettaw il-kompetenza esklużiva tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-UE għas-soluzzjoni ta’ kwalunkwe tilwima bejn il-Partijiet fir-rigward tal-ftehimiet. 2.1.2. Ftehim dwar it-tassazzjoni fuq it-tfaddil L-UE għandha Ftehimiet dwar it-Tassazzjoni fuq it-Tfaddil[13] mat-tliet pajjiżi ta’ daqs żgħir, li jipprovdu għal miżuri ekwivalenti għal dawk stipulati fid-Direttiva 2003/48/KE dwar tassazzjoni ta' dħul mit-tfaddil fil-forma ta' pagamenti ta' mgħax[14]. F’dan il-qafas, dħul mit-tfaddil fil-forma ta' pagamenti ta' mgħax magħmulin f'dawn l-Istati lil sidien benefiċjarji li huma individwi identifikati bħala residenti ta' Stat Membru tal-UE jridu jkunu suġġetti għal taxxa minn ras il-għajn imposta minn aġenti ta' pagament stabbiliti fit-territorju tagħhom, li d-dħul tiegħu jiġi trasferit l-aktar lejn l-Istati Membri ta' residenza tal-individwu kkonċernat. Il-konsultazzjonijiet li saru fl-2009 mal-awtoritajiet kompetenti ta' Andorra, Monako u San Marino kkonfermaw id-disponibbiltà tal-pajjiżi li jemendaw il-Ftehimiet tagħhom mal-UE skont ir-riżultat tar-reviżjoni tad-direttiva dwar it-Tfaddil. Ladarba tiġi adottata mill-Kunsill awtorizzazzjoni għall-innegozjar, jibdew in-negozjati formali biex jiġu aġġornati l-Ftehimiet. 2.1.3. Skambju ta’ Informazzjoni ta’ Kontra l-Frodi u dwar it-Taxxa Wara rakkomandazzjoni mill-Kummissjoni, il-Kunsill awtorizza lill-Kummissjoni biex tinnegozja Ftehimiet ta' Skambju ta’ Informazzjoni ta’ Kontra l-Frodi u dwar it-Taxxa ma' Andorra, Monako u San Marino[15], fuq il-bażi tal-esperjenza miksuba fil-qafas ta' negozjati simili ma' Liechtenstein, filwaqt li tqis l-iżviluppi internazzjonali f’dan il-qasam. Il-Kummissjoni qed tipprevedi ftehimiet fuq żewġ pilastri, li jkunu jinkludu mhux biss miżuri kontra l-frodi iżda wkoll koperazzjoni komprensiva dwar l-amministrazzjoni fiskali. 2.2. Andorra 2.2.1. Unjoni doganali L-UE kkonkludiet ftehim ma’ Andorra li jistabbilixxi unjoni doganali[16] għall-prodotti industrijali. Il-Ftehim jipprovdi li l-prodotti agrikoli ta’ Andorra li jidħlu fl-UE jkunu ħielsa mid-dazji tal-importazzjoni; filwaqt li Andorra hija intitolata li tiġbor id-dazji tal-importazzjoni fuq l-importazzjonijiet ta' prodotti agrikoli mill-UE. Il-Ftehim jaħdem sew u fl-2011 ġie konkluż Protokoll li estendieh għall-miżuri ta' sigurtà doganali. Barra minn hekk, Ftehim ta' Kooperazzjoni[17] jipprovdi qafas għall-koperazzjoni f'numru ta' oqsma, partikolarment il-politika reġjonali fil-Pirinej. Fl-1997 l-UE u Andorra kkonkludew Protokoll Veterinarju bil-għan li jinżamm il-fluss tradizzjonali ta' kummerċ ta' annimali ħajjin u prodotti tal-annimali filwaqt li tiġi garantita konformità mal-istandards tal-UE[18]. Għaldaqstant, Andorra adottat l-acquis dwar il-liġi ġenerali tal-ikel u l-iġjene u l-leġiżlazzjoni qafas għall-kontroll tal-mard tal-annimali. 2.2.2. Schengen Andorra ma hijiex parti miż-żona Schengen. Jitwettqu kontrolli fuq il-fruntieri bejn Andorra u l-ġirien tagħha Franza u Spanja. Madankollu, il-prinċipalità tikkoordina r-rekwiżiti tal-viża tagħha maż-żona ta' Schengen u taċċetta l-viżi ta' Schengen. Skont approċċ prammatiku meħud mill-Istati Membri ta’ Schengen, fil-fruntieri esterni tal-UE ċ-ċittadini ta’ Andorra huma permessi li jgħaddu mill-kontrolli tal-passaporti billi jgħaddu mill-korsiji taċ-ċittadini tal-UE u l-Istati Membri tal-EFTA. 2.2.3. Ir-Relazzjonijiet Bilaterali mal-Ġirien Andorra għandha relazzjonijiet privileġġjati ma’ Franza u Spanja, kif ukoll mal-Portugall, permezz ta' ftehimiet fuq diversi oqsma bħall-moviment liberu tal-persuni, l-edukazzjoni u l-ġustizzja u l-affarijiet interni. 2.2.4. Il-Politika Ewropea ta’ Andorra Andorra wriet interess qawwi biex issaħħaħ l-integrazzjoni tagħha mal-UE u wriet impenn f'dan is-sens. Fl-2010, il-gvern ta' Andorra pproduċa non-paper li fiha ħabbar ix-xewqa tiegħu għal aktar kooperazzjoni. Fl-2011, Andorra ippreżentat memorandum lill-UE, bid-dettalji tal-oqsma li fihom tara ostakli biex ikollha aċċess għas-suq intern. F’Ġunju 2012, Andorra adottatat liġi riveduta biex tiftaħ aktar l-ekonomija tagħha għall-investiment. Andorra tfittex relazzjonijiet aktar profondi mal-UE billi tinnegozja ftehim ġdid li jqis li Andorra hija ġeografikament lokalizzata fi ħdan l-UE, kif ukoll l-ispeċifiċitajiet ta' Andorra, il-possibbiltà li jiġu applikati perjodi tranżitorji f’ċerti oqsma, inkluż il-moviment liberu tal-persuni, kif ukoll il-parteċipazzjoni ta’ Andorra fil-programmi u l-aġenziji tal-UE. 2.3. Monako 2.3.1. Parti mit-territorju doganali tal-UE Monako għandu ftehim doganali ma' Franza; bħala konsegwenza, Monako huwa parti mit-territorju doganali tal-UE[19]. Barra minn hekk, Monako u l-UE kkonkludew Ftehim dwar l-applikazzjoni ta’ ċerti atti Komunitarji dwar it-territorju tal-Prinċipalità ta’ Monako[20]. L-iskop tiegħu huwa li jiffaċilita l-bejgħ ta’ mediċini minn Monako għall-użu mill-bniedem u veterinarju, ta’ prodotti kożmetiċi u ta’ mezzi mediċi fis-suq tal-UE. Il-ftehim jipprovdi għall-applikazzjoni tal-acquis relevanti f’dan il-qasam għat-territorju ta’ Monako. 2.3.2. Schengen Monako mhux Parti Kontraenti għall-Konvenzjoni ta' Schengen. Madankollu, bis-saħħa ta' żewġ ftehimiet bilaterali ma’ Franza[21], it-territorju tiegħu hu ’l ġewwa mill-fruntieri esterni taż-żona ta’ Schengen; konsegwentement, ċittadini tal-UE u ta’ Monako jistgħu jivjaġġaw bla xkiel mingħajr viża madwar iż-żona kollha ta’ Schengen, inkluż Monako. Il-ftehimiet jipprovdu għal salvagwardji meħtieġa ta’ sigurtà u l-istabbiliment ta’ kontrolli fuq il-fruntieri esterni ta’ Monako, li huma mwettqa mill-awtoritajiet Franċiżi fil-punti ta’ qsim tal-fruntieri esterni awtorizzati Monaco-Heliport u Monaco-Port. Barra minn hekk, il-permessi ta’ residenza ta’ Monako huma ekwivalenti għall-viżi ta' Schengen. 2.3.3. Ir-Relazzjonijiet Bilaterali Mal-Ġar Monako għandha għadd ta’ ftehimiet ekonomiċi ma' Franza li f’ċerti każi għandhom l-effett li Monako jadotta u japplika l-istess regoli bħall-Istati Membri tal-UE. Pereżempju, meta Franza tadotta leġiżlazzjoni interna li tittrasponi d-direttivi tal-UE f'ċerti oqsma koperti minn ftehim bilaterali ma’ Monako, il-Prinċipalità japplika direttament il-leġiżlazzjoni Franċiża f'dawn l-oqsma. Madankollu, dan ma jagħtix lil Monako aċċess awtomatiku għas-suq intern tal-UE f'dawn l-oqsma fin-nuqqas ta’ ftehim mal-UE. Barra minn hekk, m'hemm l-ebda mekkaniżmu għall-UE biex tissorvelja l-implimentazzjoni jew issegwi xi każ ta’ ksur. 2.3.4. Il-Politika Ewropea ta’ Monako Monako esprima interess li jikseb aċċess akbar għas-suq intern tal-UE f’oqsma speċifiċi, inkluż fir-rigward tal-moviment ħieles tal-persuni u tal-oġġetti. Fl-2012, Monako ppreżenta memorandum lill-UE, bid-dettalji tal-oqsma li fihom jara ostakli biex ikollu aċċess għas-suq intern. Monako huwa miftuħ sabiex jiddiskuti aktar il-possibbiltà li jikkonkludi ftehim komprensiv mal-UE dwar l-aċċess għas-suq intern. Kwalunkwe ftehim ikun jeħtieġ li jqis ir-relazzjoni mill-qrib ta’ Monako ma’ Franza u l-ispeċifiċitajiet politiċi u ġeografiċi tiegħu. 2.4. San Marino 2.4.1. Unjoni doganali L-UE u San Marino kkonkludew ftehim ta' Kooperazzjoni u Unjoni Doganali[22], li jistabbilixxi unjoni doganali li tkopri l-kapitoli kollha tas-Sistema Armonizzata, jiġifieri inklużi l-prodotti agrikoli[23]. Dan il-Ftehim jipprovdi wkoll għal nondiskriminazzjoni fir-rigward tal-kundizzjonijiet ta’ impjieg u l-kooperazzjoni f’diversi oqsma bħall-ħarsien ambjentali, it-turiżmu u l-kultura. 2.4.2. Schengen San Marino mhuwiex parti miż-żona Schengen, iżda ma hemm l-ebda kontrolli mal-fruntieri bejn l-Italja u San Marino. San Marino mhix assoċjata mal-implimentazzjoni ta' elementi oħra tal-acquis ta' Schengen, bħall-pulizija u l-koperazzjoni ġudizzjarja. 2.4.3. Ir-Relazzjonijiet Bilaterali Mal-Ġar San Marino kkonkludiet diversi ftehimiet bilaterali mal-Italja, inkluż wieħed dwar il-moviment liberu tal-persuni[24] li jippermetti liċ-ċittadini ta’ San Marino jaħdmu u joqogħdu fl-Italja. 2.4.4. Il-Politika Ewropea ta’ San Marino San Marino wera interess qawwi biex issaħħaħ l-integrazzjoni tagħha mal-UE[25] u wera impenn f'dan is-sens. Fl-2011, San Marino ippreżenta memorandum lill-UE, bid-dettalji tal-oqsma li fihom jara ostakli biex ikollu aċċess għas-suq intern. San Marino qal li lest jikkunsidra diversi għażliet għal integrazzjoni eqreb mal-UE. San Marino jfittex relazzjonijiet aktar profondi mal-UE billi jinnegozja ftehim ġdid li jqis li San Marino huwa ġeografikament lokalizzati fi ħdan l-UE, kif ukoll l-ispeċifiċitajiet tal-pajjiż. 3. L-OSTAKLI GĦAL AĊĊESS TAS-SUQ INTERN Iċ-ċittadini u l-kumpaniji tat-tliet pajjiżi ta’ daqs żgħir għandhom aċċess limitat għas-suq intern tal-UE (ara d-dokument ta' Ħidma tal-Persunal mehmuż ma’ din il-komunikazzjoni għal aktar dettalji). L-aktar setturi problematiċi huma l-moviment liberu tal-persuni u s-servizzi, u l-libertà ta' stabbiliment. Oġġetti li joriġinaw fil-pajjiżi ta’ daqs żgħir ukoll jiltaqgħu ma’ ostakli dwar il-moviment ħieles tal-oġġetti sakemm l-istandards tal-UE u r-regolamenti jistgħu jipprevjenu dawn l-oġġetti milli jiġu mibjugħa fis-suq tal-UE. Anki ċ-ċittadini u n-negozji tal-UE jibbenefikaw minn integrazzjoni akbar mal-pajjiżi ta’ daqs żgħir. Pereżempju, iċ-ċittadini tal-UE bħalissa jeħtieġu permess biex jaħdmu u/jew jgħixu fil-pajjiżi ta’ daqs żgħir. 3.1. Il-Moviment Liberu tal-Persuni L-Istati ta’ daqs żgħir għandhom relazzjonijiet ta' prossimità mill-qrib mal-ġirien tagħhom. Storikament, kien hemm flussi ta' persuni u merkanzija minn u mit-territorju tagħhom u minn ġo fih. Madankollu, minkejja li għandhom ftehimiet ta’ moviment liberu tal-persuni ma’ pajjiżi ġirien, il-pajjiżi ta’ daqs żgħir ma għandhomx ftehimiet ekwivalenti mal-UE li jipprovdu għall-moviment liberu taċ-ċittadini tagħhom fl-UE. Dan spiss jippreżenta ostaklu għaċ-ċittadini tagħhom li jibdew impjieg jew opportunitajiet ta’ studju, jiftħu negozju jew jagħmlu investiment. Għal soġġorni ta’ aktar minn tliet xhur, hu meħtieġ permess ta' residenza. Dan jingħata fuq il-bażi ta' kriterji stretti, bħal pereżempju d-disponibbiltà ta' biżżejjed mezzi ekonomiċi u akkomodazzjoni. Bħalissa, l-kondizzjonijiet sabiex jinkiseb il-permess ivarjaw, skont l-Istat Membru u t-tip ta' impjieg[26]. Il-kumplessità tal-proċeduri għal permess ta' residenza hija meqjusa bħala ostakolu għall-impjieg fl-Istati Membri tal-UE. Huwa diffiċli biex wieħed jikseb mingħand in-negozji dikjarazzjoni preċedenti tal-impjieg, li hija meħtieġa sabiex wieħed japplika għal permess ta’ soġġorn. Il-Ftehimiet ma' Andorra u San Marino jipprovdu, fir-rigward tad-drittijiet tal-ħaddiema biss, għal nondiskriminazzjoni fir-rigward tal-kondizzjonijiet tal-impjieg[27]. Minbarra r-rekwiżiti għal permessi ta' residenza u tax-xogħol, il-pajjiżi ta’ daqs żgħir qajmu għadd ta' problemi addizzjonali fil-qasam tal-moviment ħieles tal-persuni, b’mod partikolari n-nuqqas tad-drittijiet li ġejjin, li jingħataw liċ-ċittadini tal-UE[28]: · Id-dritt li jibqgħu fl-UE wara t-tmiem ta’ attività ekonomika; · Id-dritt ta' residenza u tal-eżerċizzju ta' attività ekonomika għal membri tal-familja; · Il-moviment ħieles ta’ persuni għall-finijiet ta’ edukazzjoni u riċerka[29]; · Opportunitajiet biex wieħed jaċċessa programmi tal-UE, inkluż il-finanzjament tar-riċerka u skambji tal-istudenti[30]; · Il-koordinazzjoni tas-sigurtà soċjali[31] u r-rikonoxximent reċiproku tal-kwalifiki professjonali[32]. 3.2. Il-Moviment Liberu ta’ Servizzi u l-Istabbiliment Liberu għall-Kumpaniji Il-pajjiżi ta’ daqs żgħir jiffaċċjaw ostakli sinifikanti fil-qasam tal-moviment liberu ta’ servizzi u ta' stabbiliment. Dawn il-libertajiet mhuma previsti fl-ebda wieħed mill-ftehimiet konklużi mal-UE. B'mod partikolari, il-kumpaniji stabbiliti fil-pajjiżi ta’ daqs żgħir ma jkollhomx id-dritt li jipprovdu, direttament, servizzi fl-Unjoni. Ma hemm l-ebda restrizzjoni fuq il-ħolqien ta' kumpanija sussidjarja fi Stat Membru tal-UE minn kumpaniji mill-pajjiżi ta' daqs żgħir li tixtieq twettaq attività kummerċjali jew tinvesti fl-Unjoni. Iżda l-istabbiliment fl-Unjoni ta’ fergħa tista’ tkun soġġetta għal restrizzjonijiet. Infatti, ma hemm l-ebda dritt ta’ stabbiliment għall-persuni ġuridiċi ta’ pajjiżi terzi (bħalma hemm għall-persuni fiziċi). L-entità inkwistjoni, ladarba tkun stabbilita bħala sussidjarja fi Stat Membru wieħed, tkun libera li tipprovdi servizzi f'kull Stati Membru ieħor f’konformità mal-liġi nazzjonali u tal-UE, mingħajr diskriminazzjoni[33]. Madankollu, fil-każ ta' kumpaniji bbażati fil-pajjiżi ta’ daqs żgħir, stabbiliment fl-UE jista’ jżid l-ispejjeż tagħhom minħabba l-ħtieġa ta’ preżenza ekonomika u proċeduri amministrattivi assoċjati. Preżenza fl-UE tista' wkoll tkun meħtieġa biex jiġu ssodisfati r-rekwiżiti tal-leġiżlazzjoni tal-UE dwar il-protezzjoni tal-konsumatur (pereżempju, servizz ibbażat fl-UE lill-klijent wara l-bejgħ). Dawn ir-restrizzjonijiet jistgħu jiskoraġġixxu partikolarment lill-intrapriżi ż-żgħar u dawk mikro milli jwettqu n-negozju fl-UE[34]. 3.3. Moviment Liberu tal-Merkanzija Il-kummerċ bilaterali fl-oġġetti bejn l-UE u t-tliet pajjiżi ta’ daqs żgħir hu ffaċilitat permezz ta’ ftehimiet ta’ unjoni doganali: Monako għandu ftehim doganali ma' Franza u hu parti mit-territorju doganali tal-UE, filwaqt li San Marino u Andorra t-tnejn għandhom ftehimiet ta’ unjoni doganali mal-UE. Madankollu, il-pajjiżi ta’ daqs żgħir jiffaċċjaw ostakoli għall-aċċess tas-suq fil-forma ta’ ostakli tekniċi għall-kummerċ. Sabiex jitpoġġew fis-suq tal-UE, oġġetti minn dawn il-pajjiżi jridu jissodisfaw l-istandards u r-regoli tas-suq intern tal-UE, bħal dawk dwar is-sikurezza tal-prodotti u l-ħarsien tal-konsumatur. Il-kumpaniji bbażati fil-pajjiżi ta’ daqs żgħir jistgħu jiffaċċjaw ostakli biex ibigħu l-prodotti tagħhom fl-UE, anke jekk il-pajjiż ta’ daqs żgħir tal-istabbiliment primarju ikun adotta unilateralment l-acquis rilevanti - fil-biċċa l-kbira tal-każijiet ikun għad hemm bżonn li jiġi konkluż ftehim mal-UE, partikolarment biex jiġi kkonfermat li l-leġiżlazzjoni u l-implimentazzjoni tagħha jkunu jissodisfaw l-istandards tal-UE. Aktar minn hekk, anke meta xi pajjiż żgħir ikollu ftehim mal-UE, jeħtieġ li dan jiġi aġġornat biex iżżomm il-pass mal-evoluzzjoni tal-leġiżlazzjoni tal-UE. Minħabba li Andorra u San Marino huma pajjiżi terzi, japplikaw proċeduri standard tad-dwana, inkluż dikjarazzjoni. Dawn il-formalitajiet jistgħu, xi drabi, jikkawżaw dewmien. 4. IR-RISPETT U L-PROMOZZJONI TAL-INTERESSI TAL-UE It-taqsima preċedenti spjegat id-diffikultajiet li jiltaqgħu magħhom iċ-ċittadini u l-kumpaniji tat-tliet pajjiżi ta’ daqs żgħir fl-aċċess għas-suq intern tal-UE. Filwaqt li f'ħafna rigwardi l-interessi ta’ dawn il-pajjiżi u tal-UE jikkoinċidu u ż-żewġ naħat jibbenefikaw minn kooperazzjoni reċiproka, madankollu hemm xi oqsma fejn l-UE tiltaqa’ ma’ problemi li jeħtieġ li jiġu indirizzati f’din ir-relazzjoni. 4.1. Aktar opportunitajiet ekonomiċi u ta’ impjiegi għaċ-ċittadini u l-kumpaniji tal-UE Il-Kunsill Ewropew dan l-aħħar enfasizza t-“tensjonijiet elevati” li qed jittardjaw l-irkupru ekonomiku madwar l-Ewropa, inklużi l-kriżi tad-dejn sovran, id-dgħufija tas-settur finanzjarju u tkabbir baxx persistenti[35]. Bħala reazzjoni adotta l-“Patt għat-Tkabbir u l-Impjiegi”, li jinkorpora l-azzjoni li għandha tittieħed mill-Istati Membri u l-UE bil-għan li jiġu varati mill-ġdid it-tkabbir, l-investiment u l-impjiegi. B'mod partikolari, il-patt jisħaq fuq il-ħtieġa li jiġu mmobilizzati l-lievi, l-istrumenti u l-politiki kollha għal dan il-għan f’"kull livel ta’governanza" fl-UE[36].. Il-Kunsill Ewropew ta’ Ottubru tal-2012 talab azzjoni rapida, determinata u orjentata lejn ir-riżultati sabiex tiġi żgurata implimentazzjoni rapida u sħiħa tal-Patt[37]. B’popolazzjoni kombinata ta’ madwar 150 000 u livelli medji għoljin ta’ PDG ras għal ras, il-pajjiżi ta’ daqs żgħir jagħtu kontribut sostanzjali lill-ekonomija fir-reġjuni rispettivi tagħhom u lil hinn minnhom. Pereżempju, Andorra hija destinazzjoni ewlenija għax-xiri u għat-turisti fil-Pirenej, li tattira madwar 8 miljun viżitatur fis-sena; bl-istess mod, San Marino hu destinazzjoni turistika popolari fl-Italja, b'aktar minn 2 miljun viżitatur fis-sena. Monako huwa fornitur ewlieni tal-impjiegi fir-reġjun tiegħu, b’xi 45,000 ħaddiem transkonfinali li jivvjaġġaw ta’ kuljum mill-pajjiż ġar Franza u l-Italja, li wkoll qiegħda fil-qrib. Madankollu, iċ-ċittadini tal-UE li jixtiequ jaħdmu f'dawn il-pajjiżi bħala impjegati jew jistabbilixxu lilhom infushom bħala persuni li jaħdmu għal rashom indipendenti għadhom qed jaffaċċjaw ostakoli sinifikanti, l-aktar fil-forma ta' rekwiżiti tal-permess tax-xogħol u tar-residenza. Barra minn hekk, il-pajjiżi ta’ daqs żgħir għandhom restrizzjonijiet fuq l-investiment li jkun dieħel. Iċ-ċittadini u l-kumpaniji tal-UE se jiggwadanjaw mit-tneħħija ta’ dawn ir-restrizzjonijiet. It-tliet pajjiżi għandhom industriji tas-servizzi finanzjarji kbar u huma sors ta' investiment fl-UE: meħuda flimkien, Andorra, Monako u San Marino huma s-sede ta’ aktar minn 50 bank, li jimmaniġġjaw iktar minn EUR 100 biljun f'assi tal-klijenti. Barra minn hekk, dejjem fittxew aktar li jiddiversifikaw l-ekonomiji tagħhom u li jinkuraġġixxu industriji ta’ valur miżjud għoli[38]. Madankollu, l-ostakli li jiffaċċjaw dawn il-pajjiżi fl-aċċess għas-suq intern tal-UE jindikaw li l-potenzjal tagħhom mhux sfruttat biżżejjed bħala muturi tat-tkabbir, l-investiment, l-innovazzjoni u l-impjiegi li minnhom tista’ tibbenefika l-UE. It-tneħħija tal-ostakoli għall-kummerċ u għall-attività ekonomika bejn l-UE u l-pajjiżi ta’ daqs żgħir jistgħu jikkontribwixxu, fost attivitajiet oħrajn, biex jintlaħqu l-objettivi tal-Istrateġija Ewropa 2020[39] u l-Patt għat-Tkabbir u l-Impjiegi fir-reġjuni ġirien tal-UE. Dan ikun ukoll konsistenti mal-politika kummerċjali tal-UE, kif stabbilit mill-Komunikazzjoni tal-Kummissjoni tal-2010 dwar il-Kummerċ, it-Tkabbir u l-Affarijiet Dinjin. Barra minn hekk, hemm evidenza sinifikanti li l-estensjoni tas-suq intern issaħħaħ it-tkabbir ekonomiku għall-parteċipanti kollha tiegħu. It-tneħħija tal-ostakli għall-kummerċ tal-UE mal-pajjiżi ta' daqs żgħir tista’ tagħti aktar kontribut biex tingħata spinta lit-tkabbir ekonomiku fis-suq intern. 4.2. Benefiċċji reċiproki permezz ta' kundizzjonijiet ekwi Is-sinsla tas-suq intern tal-UE huma regoli u standards komuni u politika eżawrijenti dwar l-infurzar u l-governanza. Fil-prinċipju, kemm l-UE kif ukoll il-pajjiżi ta’ daqs żgħir għandhom jibbenefikaw mill-estensjoni għalihom tal-acquis tas-suq intern tal-UE għax dan jiżgura kundizzjonijiet ekwi kemm għan-negozji kif ukoll għall-persuni. L-UE għandha interess li tinkoraġġixxi lill-istati ġirien biex jadottaw qafas legali kompatibbli ma' dak tal-UE. F'dan ir-rigward, ma tistax tiġi ssottovalutata l-importanza tat-traspożizzjoni u l-infurzar korretti tal-acquis bħala prerekwiżit għat-tħaddim tajjeb tas-suq intern. Qafas legali komuni jiffaċilita l-indirizzar ta’ sfidi komuni, li jvarjaw mill-ħarsien tal-konsumatur għat-tħassib dwar l-ambjent. 4.3. Il-kooperazzjoni fis-sostenn ta' objettivi komuni Hemm potenzjal li tissaħħaħ il-kooperazzjoni mal-pajjiżi ta' daqs żgħir għall-appoġġ ta' firxa wiesgħa ta' għanijiet komuni politiċi, ekonomiċi, ambjentali u kulturali (ara d-Dokument ta' Ħidma tal-Persunal mehmuż ma’ din il-komunikazzjoni għad-dettalji). Fil-qasam tal-politika reġjonali, il-Ftehim ta’ Kooperazzjoni UE-Andorra ffaċilita l-kooperazzjoni bejn Spanja, Franza u Andorra fil-kuntest tal-Programm Operattiv ta’ kooperazzjoni transkonfinali fil-Pirinej tal-Politika Reġjonali tal-UE[40]. Hemm il-potenzjal li din il-koperazzjoni titwessa’, u dan jista’ twassal għal benefiċċji għan-nies li jgħixu fir-reġjun kollu. Iż-żewġ naħat għandhom ħafna x'jiggwadanjaw permezz ta’ kooperazzjoni dwar kwistjonijiet ta' tħassib reċiproku, bħat-trasparenza u l-iskambju tal-informazzjoni fil-qasam tat-tassazzjoni u l-ġlieda kontra l-kriminalità, inkluża l-frodi tat-taxxa[41], l-evażjoni tat-taxxa u l-ħasil tal-flus. Huwa importanti li nipproteġu l-ekonomija leċita kontra l-infiltrazzjoni kriminali u l-korruzzjoni u, għalhekk, nieħdu azzjoni vigoruża biex tiġi żviluppata sistema effiċjenti għar-rintraċċar, l-iffriżar u l-konfiska ta' assi kriminali. L-infurzar tal-liġi u l-kooperazzjoni ġudizzjarja li jiffaċilitaw il-konfiska tal-assi se jxekklu l-attivitajiet kriminali u jiskoraġġuhom billi juru li l-kriminalità ma tirrendix. Fil-qasam tal-ħarsien ambjentali, kooperazzjoni aktar mill-qrib bejn l-UE u l-pajjiżi ta’ daqs żgħir tista' trendi benefiċċji tanġibbli. Pereżempju, Monako ħadet inizjattivi internazzjonali biex tħares l-ekosistemi u l-bijodiversità marittima, u hija attiva fuq kwistjonijiet marittimi oħra ta' interess għall-UE. Ikun siewi li jiġi esplorat jekk hemmx lok għal aktar konsultazzjonijiet regolari f'dan il-qasam. Rigward il-politika barranija u ta' sigurtà, m'hemm l-ebda ftehim mal-pajjiżi ta' daqs żgħir fuq l-allinjament tagħhom mal-pożizzjonijiet u dikjarazzjonijiet tal-UE, iżda jallinjaw minn jeddhom fuq bażi ta' każ b'każ. Barra minn hekk, hemm kuntatti bejn diversi delegazzjonijiet tal-UE f’organizzazzjonijiet internazzjonali u l-pajjiżi ta’ daqs żgħir. Fin-NU fi New York, id-delegazzjoni tal-UE tiltaqa' mal-pajjiżi ta’ daqs żgħir, li huma parti mill-grupp "Ħbieb tal-UE", fuq bażi ta’ kull xahar. Il-kooperazzjoni f’dan il-qasam tista’ tiġi żviluppata iktar. Il-pajjiżi ta’ daqs żgħir bagħtu sinjal pożittiv f’dan ir-rigward billi ivvutaw favur il-proposta tal-UE għal Riżoluzzjoni tal-Assemblea Ġenerali tan-NU dwar l-istatus imtejjeb ta' Osservaturi fin-NU fl-2010. Ftehim mal-pajjiżi ta’ daqs żgħir jista’ jipprovdi għal kooperazzjoni aktar sistematika u skambju ta' informazzjoni f’organizzazzjonijiet internazzjonali ewlenin. Il-Presidenza ta’ Andorra tal-Kumitat tal-Ministri tal-Kunsill tal-Ewropa (id-9 ta' Novembru 2012 - is-16 Mejju 2013) tista’ tipprovdi opportunità bikrija biex jiġu esplorati modi biex tittejjeb il-koperazzjoni bejn l-UE u l-pajjiżi ta’ daqs żgħir dwar ir-rispett u t-tisħiħ tad-demokrazija u tad-drittijiet tal-bniedem fl-Ewropa. 5. OPZJONIJIET POSSIBBLI GĦAL INTEGRAZZJONI EQREB Kif jidher minn dan ta' hawn fuq, huwa kemm possibbli kif ukoll mixtieq li wieħed jimmira għal livell ogħla ta’ integrazzjoni tal-pajjiżi ta’ daqs żgħir fis-suq intern. Integrazzjoni iktar mill-qrib tiggrantixxi l-akbar libertà ta' moviment possibbli taċ-ċittadini u tan-negozji bejn il-pajjiżi ta’ daqs żgħir u l-UE, b'mod partikolari permezz ta' ambjent legali iktar ċar u iktar sikur. Konsegwentement, dan għandu jgħin ir-rinfurzar ta’ sisien xierqa għat-tkabbir ekonomiku u l-ħolqien tal-impjiegi f'partijiet tal-UE kif ukoll għall-pajjiżi ta’ daqs żgħir. Dan japplika speċjalment f'reġjuni ġirien tal-UE, fejn il-pajjiżi ta’ daqs żgħir diġà joffru impjieg lil eluf ta' ċittadini tal-UE, inklużi ħaddiema transkonfinali. Din id-dinamika tista’ tingħata aktar spinta permezz ta’ aċċess akbar għas-suq intern. Barra minn hekk, dan l-approċċ isostni d-diversifikazzjoni ekonomika ta’ dawn il-pajjiżi u jinkuraġġixxi l-abbandun tas-sigriet bankarju u l-istejtus ta’ tax haven. Dan joħloq dħul mit-taxxi ħafna akbar għat-teżori tal-Istati Membri tal-UE u jsaħħaħ il-qafas legali kontra l-attivitajiet finanzjarji illeċti. Fi kwalunkwe każ, l-UE għandha tagħti kas tal-ispeċifiċitajiet tal-pajjiżi ta’ daqs żgħir fl-iżvilupp tal-politika tagħha. Dawn il-pajjiżi kollha jinsabu fil-qalba tal-Ewropa, għandhom relazzjonijiet mill-qrib ta' viċinanza mal-UE, u jkollhom ħafna rabtiet mill-qrib mal-ġirien tagħhom. Mll-perspettiva tal-UE, huwa għalhekk xieraq li wieħed jeżamina modi sabiex jiġu integrati aktar mill-qrib fis-suq intern. Din it-taqsima tevalwa l-opzjonijiet disponibbli għall-UE biex jintlaħqu dawn l-għanijiet, li jvarjaw mill-inqas sal-iktar opzjoni ambizzjuża. 5.1. L-ewwel opzjoni: Status quo Din l-opzjoni tkompli l-approċċ attwali, mingħajr il-konklużjoni ta’ ftehimiet ġodda relatati mas-suq intern. Ir-riżultat ta’ dan l-approċċ huwa li l-aċċess tal-pajjiżi ta' daqs żgħir għas-suq intern jibqa’ limitat ħafna. Konsegwentement, l-għażla ta' din l-opzjoni jista' jkollha riperkussjonijiet fuq ir-relazzjonijiet globali tagħhom mal-UE. Ir-rieda tagħhom li jinnegozjaw ftehimiet ġodda f'oqsma ta' interess għall-UE jista' jiġi affettwat ħażin. Il-ftehimiet eżistenti ma jevitawx il-ħolqien ta' tagħbija amministrattiva għalihom li ma tkunx paragunabbli mal-benefiċċji għall-UE, iżda jipperpetwaw l-inċertezza legali għaċ-ċittadini u l-operaturi ekonomiċi f'diversi oqsma. 5.2. It-tieni opzjoni: Approċċ Settorjali Din l-opzjoni tkun tikkonsisti f’negozjati ta’ Ftehimiet Settorjali għal aċċess għal partijiet tas-suq intern, bħal fil-qasam tal-moviment ħieles ta’ persuni jew servizzi. Biex wieħed jikseb l-integrazzjoni sħiħa tal-pajjiżi ta’ daqs żgħir jistgħu jiġu konklużi diversi ftehimiet ma’ kull pajjiż dwar oqsma ta' politika differenti. bħal dawn li ġejjin: · Il-moviment liberu tal-persuni; · Il-libertà tal-istabbiliment u l-moviment ħieles tas-servizzi; (jew possibilment persuni u servizzi flimkien) · Unjoni Doganali u l-moviment ħieles tal-oġġetti; · Mizuri ta' akkumpanjament, politiki orizzontali u oqsma oħra ta' kooperazzjoni. Dawn il-ftehimiet jeħtieġ li jkunu kkomplementati b'dispożizzjonijiet fuq valuri u istituzzjonijiet kondiviżi biex tintrifed ir-relazzjoni u jiġi żgurat il-funzjonament bla xkiel tal-ftehimiet. Dan l-approċċ għalhekk ikun jitlob li jiġu nnegozjati u konklużi sa 18-il ftehim separat mat-tliet pajjiżi (tlieta għal kull qasam ta' politika). Dan l-approċċ kapaċi jippermetti t-tfassil tad-dispożizzjonijiet tal-ftehimijiet għall-ħtiġijiet speċifiċi ta’ kull pajjiż u jista’ joffri xi flessibbiltà. B’mod partikolari, approċċ gradwali jippermetti l-integrazzjoni progressiva tal-pajjiżi ta’ daqs żgħir f’pilastri miftiehma reċiprokament tas-suq intern. Madankollu, l-iżvantaġġi ta’ dan l-approċċ huma bosta. L-ewwel, mhuwiex fl-interess tal-UE li tinnegozja u tikkonkludi numru daqshekk kbir ta’ ftehimiet, minħabba li l-isforz meħtieġ għan-negozjar jiġi mmultiplikat b'paragun ma' ftehim wieħed. It-tieni, approċċ ibbażat fuq ftehimiet settorjali sabiex jiġi ssodisfat l-iktar tħassib urġenti tal-pajjiżi ta’ daqs żgħir ma jipprovdix soluzzjonijiet komprensivi għall-problemi li jiffaċċjaw u ma jkunx addattat sew biex jiġu indirizzati l-isfidi li jistgħu jinqalgħu fil-futur. Barra minn hekk, jekk kull pajjiż żgħir jagħżel l-aċċess għas-suq f'oqsma differenti ta' politika, dan jirriżulta f'arranġamenti differenti għal kull pajjiż, li jwassal għal xibka inkoerenti ta’ ftehimiet mhux konnessi li jkun diffiċli biex wieħed jimmaniġjahom. L-esperjenza tal-UE fir-relazzjonijiet tagħha ma’ sħab ewlenin oħra wriet li l-iżvantaġġi tal-approċċ settorjali jinkludu l-kumplessità mhux maniġġabbli u l-inċertezza legali[42]. 5.3. It-tielet opzjoni: Ftehim Qafas ta' Assoċjazzjoni Ftehim Qafas ta’ Assoċjazzjoni jista’ joffri lill-pajjiżi ta’ daqs żgħir grad għoli ta' integrazzjoni, inkluż aċċess parzjali jew sħiħ għas-suq intern tal-UE, il-politiki orizzontali u l-miżuri ta’ protezzjoni tagħha. Tista' wkoll tipprovdi għall-parteċipazzjoni f’oqsma oħra ta’ attività tal-UE. Il-Ftehim ta' Assoċjazzjoni jistabbilixxi valuri, prinċipji u sisien istituzzjonali sottostanti tar-relazzjoni. Il-ftehim jista’ jkun ftehim iniku multilaterali bejn l-UE u t-tliet pajjiżi ta’ daqs żgħir, possibbilment fuq il-mudell taż-Żona Ekonomika Ewropea (ŻEE). Il-konklużjoni ta’ trattat bilaterali ma' kull pajjiż ta’ daqs żgħir teoretikament tkun possibbli iżda mhux mixtieqa minħabba l-kumplessità miżjuda u t-tendenza għal differenzjazzjoni bla bżonn, kif imsemmi fis-subtaqsima 5.2. ta’ hawn fuq. Din l-opzjoni toffri vantaġġ addizzjonali għat-tliet pajjiżi ta' daqs żgħir li jirregolaw ir-relazzjonijiet reċiproċi ta’ bejniethom. Ikun meħtieġ li jitfassal qafas istituzzjonali xieraq għal din l-opzjoni. Wieħed jippreferi soluzzjoni li tkun inbniet fuq il-kredibbiltà u l-effiċjenza tal-istrutturi eżistenti, jekk tkun fattibbli. Jistgħu jiġu ddefiniti arranġamenti speċjali ta' governanza li jistgħu jinkludu, pereżempju, mekkaniżmi għall-konsultazzjoni tal-pajjiżi ta’ daqs żgħir dwar proposti għal leġiżlazzjoni tal-UE li jkunu ta' rilevanza partikolari għalihom (“it-tiswir ta’ deċiżjonijiet”) kif ukoll il-parteċipazzjoni tagħhom bħala osservaturi fil-programmi u l-aġenziji tal-UE. F'kull każ, biex il-Ftehim Qafas ta' Assoċjazzjoni jkun vijabbli, trid tinsab soluzzjoni sodisfaċenti biex wieħed jiżgura li l-partijiet rilevanti tal-acquis isiru applikabbli f'dawk il-pajjiżi, li l-acquis jiġi fil-fatt implimentat u infurzat mill-pajjiżi ta’ daqs żgħir jew mill-awtoritiajiet fdati b’dak il-kompitu, u li l-applikazzjoni tal-acquis tiġi mmonitorjata u, skont il-każ, infurzata fil-konfront ta’ dawk il-pajjiżi[43]. Kollox ma' kollox, jekk wieħed ikun jista’ jasal għal qafas istituzzjonali addattat, din hija opzjoni vijabbli li għandha tiġi esplorata aktar. 5.4. Ir-raba’ opzjoni: Parteċipazzjoni fiż-Żona Ekonomika Ewropea Din l-għażla tipprovdi għall-integrazzjoni sħiħa fis-suq intern fuq l-istess bażi tal-pajjiżi taż-Żona Ekonomika Ewropea (ŻEE) li mhumiex fl-UE. Din għandha diversi vantaġġi, inkluż il-frankezza u l-affidabbiltà tal-użu ta’ Trattat u qafas istituzzjonali eżistenti u ppruvat. Madankollu, minħabba li ż-Żona Ekonomika Ewropea ġiet konkluża bejn żewġ żoni kummerċjali u ekonomiċi li kienu jeżistu qabel (l-UE u l-EFTA), fil-prinċipju jkun meħtieġ li l-pajjiżi ta’ daqs żgħir l-ewwel isiru Membri ta’ waħda minnhom sabiex imbagħad jingħaqdu maż-ŻEE[44]. Is-sħubija fl-UE hi kkunsidrata hawn taħt, u allura jibqa' t-triq tal-adeżjoni permezz tal-EFTA. L-UE se jkollha bżonn tiddiskuti mal-Istati Membri eżistenti, jiġifieri l-Islanda, il-Liechtenstein, in-Norveġja u l-Isvizzera, dwar il-possibilità li l-EFTA titkabbar għall-pajjiżi ta’ daqs żgħir. Din l-alternattiva jkollha l-vantaġġ miżjud li tingħata imbuttatura lill-isħubija fl-EFTA-ŻEE, li tonqos għal żewġ pajjiżi biss (in-Norveġja u l-Liechtenstein) jekk l-Islanda tissieħeb fl-UE. It-tkabbir taż-ŻEE jkun jinvolvi r-rinegozjar tal-Ftehim taż-ŻEE, mhux l-inqas biex wieħed jipprovdi għal adattament tal-istituzzjonijiet taż-ŻEE-EFTA. Il-kostruzzjoni legali preċiża jkollha tiġi eżaminata f'aktar dettall jekk tintgħazel din l-opzjoni. Kollox ma’ kollox, din hija opzjoni vijabbli li għandha tiġi esplorata aktar. 5.5. Il-ħames opzjoni: Sħubija fl-UE Din l-opzjoni tagħti lill-pajjiżi ta’ daqs żgħir l-aktar aċċess komprensiv għas-suq intern, għall-programmi u għall-attivitajiet tal-UE. Għalkemm l-ebda pajjiż ta’ daqs żgħir qatt għadu ma applika għas-sħubija, dawn jistgħu jagħmlu dan taħt l-Art. 49 TUE: kull Stat Ewropew li jirrispetta l-valuri tal-UE u jimpenja ruħu sabiex jippromwovihom jista' japplika sabiex isir membru tal-UE. Il-kunsens imġedded dwar it-tkabbir jeħtieġ li jqis il-kapaċità tal-integrazzjoni tal-UE u jiżgura l-funzjonament effettiv tal-istituzzjonijiet tagħha u l-iżvilupp tal-politiki tagħha. Applikazzjoni possibbli għal sħubija tiffaċċja żewġ diffikultajiet kbar: l-ewwel, l-istituzzjonijiet tal-UE bħalissa mhumiex adattati għall-adeżjoni ta’ pajjiżi ta’ daqs żgħir bħal dawn. Sabiex jiġi żgurat li jkun hemm biżżejjed rappreżentanza demokratika taċ-ċittadini kollha u l-funzjonament tal-istituzzjonijiet anke wara l-adeżjoni ta' pajjiżi b'popolazzjonijiet li jirrappreżentaw biss frazzjoni tal-iżgħar Stati Membri ta’ bħalissa, se jkunu meħtieġa bidliet importanti fit-Trattati Ewropej u fl-istruttura istituzzjonali tal-UE. Bidliet bħal dawn mhux probabbli li jiġu miftiehma fi żmien qasir u jkunu meħtieġa negozjati importanti fi ħdan l-UE. It-tieni, il-kapaċità amministrattiva limitata tal-pajjiżi ta' daqs żgħir se jkollha impatt sinifikanti fuq il-kapaċità tagħhom li jimplimentaw l-acquis tal-UE u biex jissodisfaw l-obbligi kollha bħala Stati Membri tal-UE. 6. KONKLUŻJONIJIET 6.1. Kwistjonijiet orizzontali u istituzzjonali F’każ ta’ integrazzjoni sħiħa, sabiex tiġi żgurata l-omoġenjità tas-suq intern u ċ-ċertezza legali għall-operaturi ekonomiċi u ċ-ċittadini, kull ftehim mal-pajjiżi ta’ daqs żgħir ikollu bżonn jindirizza erba’ kwistjonijiet orizzontali relatati ma': (i) l-adattament dinamiku tal-ftehim għall-acquis li qed jevolvi; (ii) l-interpretazzjoni omoġenja tal-ftehimiet; (iii) is-sorveljanza indipendenti u l-infurzar ġudizzjarju; (iv) u r-riżoluzzjoni ta’ tilwimiet F'dan ir-rigward, l-UE tista’ tibni fuq l-esperjenza ta’ suċċess tal-Ftehim taż-ŻEE f'dan ir-rigward. Madankollu, kwalunkwe ftehim għandu jqis l-ispeċifiċitajiet u l-identitajiet partikolari tal-pajjiżi ta’ daqs żgħir, f’konformità mad-Dikjarazzjoni dwar l-Artikolu 8 TUE. Biex jiġu ssalvagwardjati dawn il-prinċipji, jista' jkun meħtieġ li l-pajjiżi ta’ daqs żgħir jiġu offruti perjodi ta’ tranżizzjoni u/jew klawsoli ta' salvagwardja. 6.2. Rakkomandazzjonijiet L-opzjonijiet ippreżentati f'din il-Komunikazzjoni, jekk xi waħda minnhom tkompli tiġi segwita mill-UE, jeħtieġ li jiġu diskussi fid-dettall mal-gvernijiet ta' Andorra, Monako u San Marino, b'rispett sħiħ tas-sovranità u l-indipendenza tagħhom. Fil-prinċipju, l-opzjonijiet minn tlieta sa ħamsa jindirizzaw il-problemi ewlenin li jiffaċċjaw il-pajjiżi ta’ daqs żgħir. L-ewwel opzjoni (status quo) ma tipprovdi l-ebda soluzzjoni u għalhekk mhix opzjoni preferuta. L-esperjenza tal-UE tal-approċċ settorjali wera b’mod konklużiv l-iżvantaġġi tiegħu. Għal din ir-raġuni, u billi toffri soluzzjonijiet parzjali biss, it-tieni opzjoni mhix l-ippreferuta, iżda ma tistax tiġi eskluża totalment f’dan l-istadju. Il-ħames opzjoni tibqa’ possibbiltà fit-tul iżda ma tinżammx hawnhekk. Il-pajjiżi ta’ daqs żgħir ma ressqux applikazzjoni għas-sħubija fl-UE, u adeżjoni fil-futur ma tipprovdi l-ebda soluzzjoni fit-terminu l-qasir/medju. B'kuntrast, l-opzjonijiet tlieta (Ftehim Qafas ta’ Assoċjazzjoni) u erbgħa (parteċipazzjoni fiż-ŻEE) għandhom il-potenzjal li jissalvagwardjaw bilanċ tajjeb ta' flessibbiltà u komprensività biex jindirizzaw il-preokkupazzjonijet tal-pajjiżi ta' daqs żgħir filwaqt li jiġu ssodisfati r-rekwiżiti tal-UE. Għalhekk, dawn l-opzjonijiet huma dawk ippreferuti, għalkemm jistħoqqilhom riflessjoni u eżami aktar fit-tul, inkluż dwar l-implimentazzjoni possibbli tagħhom. Jekk wieħed isib li jkun impossibbli li nagħmlu xi progress b’dawn, allura hemm opzjonijiet oħra, b’mod partikolari t-tieni opzjoni, li jistgħu jingħataw kunsiderazzjoni ulterjuri.. * * * [1] Ir-relazzjonijiet tal-UE mal-Istat tal-Belt tal-Vatikan u l-Prinċipalità tal-Liechtenstein mhumiex indirizzati f'din il-Komunikazzjoni. [2] L-Artikolu 8 TUE jiddikjara li l-UE "għandha tiżviluppa relazzjoni privileġġjata mal-pajjiżi ġirien tagħha, bil-ħsieb li tistabbilixxi żona ta' prosperità u ta' relazzjonijiet tajbin bejn il-ġirien, ibbażata fuq il-valuri tal-Unjoni u karatterizzata minn relazzjonijiet mill-qrib u paċifiċi li jserrħu fuq il-koperazzjoni.” Skont id-Dikjarazzjoni Nru 3 dwar l-Artikolu 8 tat-Trattat dwar l-Unjoni Ewropea, “l-Unjoni se tqis is-sitwazzjoni partikolari ta' pajjiżi ta’ daqs żgħir li għandhom relazzjonijiet speċifiċi ta’ prossimità magħha." [3] Il-Konklużjonijiet tal-Kunsill dwar ir-relazzjonijiet tal-UE mal-pajjiżi tal-EFTA tal-14 ta' Diċembru tal-2010. [4] “Ir-relazzjonijiet tal-UE mal-Prinċipalità ta' Andorra, ir-Repubblika ta' San Marino u l-Prinċipalità ta' Monako " – Rapport mill-Presidenza tal-Kunsill, l-14 ta’ Ġunju tal-2011, dokument tal-Kunsill 11466/11, punt 14. [5] L-analiżi ppreżentata f'din il-Komunikazzjoni hija bbażata fuq skambji informali ta’ opinjonijiet mat-tliet pajjiżi ta’ daqs żgħir fuq il-livell ta’ ħidma. [6] Għalkemm Monako għandu port li jagħti għall-baħar Mediterran. [7] Pereżempju, il-Ministri tal-Affarijiet Barranin ta' Andorra u ta’ San Marino, rispettivament, żaru Brussell f'Jannar 2012 u Lulju 2012. [8] Għal skop ta' paragun, id-Delegazzjoni tal-UE f’Berna hi akkreditata għall-pajjiż ġar, il-Liechtenstein. [9] F’Andorra u Monako, dan huwa fuq bażi ta’ rotazzjoni ta’ sitt xhur. L-Italja, bħala l-uniku Stat Membru tal-UE li għandu ambaxxata f’San Marino, tirrappreżenta lill-UE hemmhekk. [10] Komunikazzjoni tal-Kummissjoni dwar “Modi konkreti biex tissaħħaħ il-ġlieda kontra l-frodi tat-taxxa u l-evażjoni tat-taxxa inkluża f’relazzjoni ma’ pajjiżi terzi”, COM(2012)351 final, Brussell, 27 ta' Ġunju 2012. [11] Il-Ftehim Monetarju bejn l-Unjoni Ewropea u l-Prinċipalità ta' Andorra (ĠU C 369, 17.12.2011, p. 1); Il-Ftehim Monetarju bejn l-Unjoni Ewropea u l-Prinċipalità ta' Monako (ĠU C 310, 13.10.2012, p. 1); Il-Ftehim Monetarju bejn l-Unjoni Ewropea u r-Repubblika ta' San Marino (ĠU C 121, 26.4.2012, p. 5). [12] Kif stipulat fl-Anness ta’ kull Ftehim. [13] Il-Ftehim bejn il-Komunità Ewropea u l-Prinċipalità ta’ Andorra li jipprovdi għal miżuri ekwivalenti għal dawk stipulati fid-Direttiva tal-Kunsill 2003/48/KE dwar tassazzjoni ta' dħul mit-tfaddil fil-forma ta' pagamenti ta' imgħax (ĠU L 359, 4.12.2004, p. 33); Il-Ftehim bejn il-Komunità Ewropea u l-Prinċipalità ta’ Monako li jipprovdi għal miżuri ekwivalenti għal dawk stipulati fid-Direttiva tal-Kunsill 2003/48/KE (ĠU L 19, 21.1.2005, p. 55); Il-Ftehim bejn il-Komunità Ewropea u r-Repubblika ta' San Marino li jipprevedi miżuri ekwivalenti għal dawk stabbiliti fid-Direttiva tal-Kunsill 2003/48/KE dwar it-tassazzjoni ta' dħul mit-tfaddil fil-forma ta' pagamenti ta' imgħax. Memorandum ta' Ftehim (ĠU L 381, 28.12.2004, p. 33). [14] ĠU L 157, 26.6.2003, p.38 [15] Kunsill dwar l-Affarijiet Ekonomiċi u Finanzjarji tad-19 ta' Jannar 2010 (dokument tal-Kunsill 5400/10) [16] Il-Ftehim fil-forma ta' Skambju ta' Ittri bejn il-Komunità Ekonomika Ewropea u l-Prinċipalità ta' Andorra tat-28 ta' Ġunju 1990 (ĠU L 374, 31.12.1990, p. 16); il-ftehim daħal fis-seħħ fl- 1 ta’ Jannar 1991. [17] Il-Ftehim ta’ Kooperazzjoni bejn il-Komunità Ewropea u l-Prinċipalità ta' Andorra (ĠU L 135, 28.5.2005, p. 14). [18] Il-Protokoll dwar il-kwistjonijiet veterinarji supplementari għall-ftehim fil-forma ta’ skambju ta’ ittri bejn il-Komunità Ekonomika Ewropea u l-Prinċipalità ta’ Andorra, ĠU L 148, 6.6.1997, p.16 [19] Art. 3 (2) tar-Regolament tal-Kunsill (KEE) Nru 2913/92 tat-12 ta' Ottubru 1992 li jistabbilixxi l-Kodiċi Doganali tal-Komunità (ĠU L 302, 19.10.1992, p. 1). [20] Il-Ftehim bejn il-Komunità Ewropea u l-Prinċipalità ta’ Monako dwar l-applikazzjoni ta’ ċerti atti Komunitarji dwar it-territorju tal-Prinċipalità ta’ Monako (ĠU L 332, tad-19.12.2003, p. 42). [21] Żewġ ftehimiet fil-forma ta' skambju ta' ittri bejn Monako u Franza, iffirmati fil-15 ta' Diċembru 1997, adattaw is-sezzjoni tal-Konvenzjoni fuq ir-relazzjonijiet tajbin tal-viċinat tat-18 ta' Mejju 1963 dwar id-dħul, il-waqfa u l-istabbiliment ta' barranin f'Monako għad-dispożizzjonijiet tal-Konvenzjoni dwar l-implimentazzjoni tal-Ftehim ta’ Schengen. [22] Il-Ftehim dwar Kooperazzjoni u Unjoni Doganali bejn il-Komunità Ekonomika Ewropea u r-Repubblika ta' San Marino (ĠU L 84, 28.3.2002, p. 43). Dan il-ftehim ġie ffirmat fis-16 ta' Diċembru 1991, iżda ma daħalx fis-seħħ qabel l-1 ta' April 2002; ġie supplimentat f'Marzu 2010 b'Deċiżjoni Omnibus adottata mill-Kumitat Konġunt KE-San Marino, li tkopri miżuri doganali, u kwistjonijiet veterinarji u fitosanitarji (ĠU L156 23.6.2010, p. 13). [23] Il-Kapitoli 1-24 tas-Sistema Armonizzata. [24] Il-Ftehim Bilaterali ta' Ħbiberija u tal-Viċinat Tajjeb tal-31 Marzu 1939 (Liġi tas-6 ta' Ġunju 1939, no.1320 (1)). [25] Hemm dibattitu intern ħaj f’San Marino dwar is-sħubija mal-UE. Fl-2010 tnediet inizjattiva ta’ referendum dwar jekk il-gvern għandux iressaq applikazzjoni għal sħubija fl-UE. Il-Qorti Kostituzzjonali ta’ San Marino reċentement qatgħetha li r-referendum huwa ammissibbli iżda għadu mhux ċar meta se jsir. [26] L-immigrazzjoni hija kompetenza kondiviża bejn l-UE u l-Istati Membri tagħha. Ammissjoni ta' ċittadini minn pajjiżi terzi huwa deċiż fuq livell nazzjonali billi xi drittijiet u kundizzjonijiet huma armonizzati fil-livell tal-UE. [27] L-Artikolu 5 tal-Ftehim ta' Kooperazzjoni ma' Andorra, u l-Artikolu 20 ta' Ftehim ta' Kooperazzjoni u Unjoni Doganali ma’ San Marino. [28] Sakemm ma jiġix speċifikat mod ieħor, ipprovduti mid-Direttiva 2004/38/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tad-29 ta' April 2004 dwar id-drittijiet taċ-ċittadini tal-Unjoni u l-membri tal-familja tagħhom sabiex jiċċaqalqu u joqogħdu liberament fit-territorji tal-Istati Membri (ĠU L 158, 30.4.2004, p. 77). [29] Taħt il-kondizzjonijiet imsemmija fl-Artikolu 7, id-Direttiva 2004/38/KE. [30] L-Artikolu 18 TFUE. [31] Fi ħdan l-UE, il-leġiżlazzjoni rilevanti hija r-Regolament 883/2004 dwar il-koordinazzjoni ta' sistemi ta' sigurtà soċjali. Is-sistemi tas-sigurtà soċjali mit-tliet pajjiżi mhumiex koordinati mas-sistemi ta’ sigurtà tal-Istati Membri; madankollu, kif jista' jkun il-każ, iċ-ċittadini tat-tliet Stati li jistgħu jibbenefikaw minn koordinazzjoni bejn il-leġiżlazzjoni tal-Istati Membri (ir-Regolament (UE) Nru 1231/2010 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal-24 ta’Novembru 2010 li jestendi r-Regolament (KE) Nru 883/2004 u r-Regolament (KE) Nru 987/2009 għal ċittadini ta’pajjiżi terzi li mhumiex diġà koperti b’dawn ir-Regolamenti unikament minħabba n-nazzjonalità tagħhom (ĠU L 344, 29.12.2010, p. 1). [32] Fi ħdan l-UE, id-Direttiva 2005/36/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas-7 ta’ Settembru 2005 dwar ir-rikonoxximent ta' kwalifiki professjonali (ĠU L 255, 30.9.2005, p. 22) tagħti lil persuni li kisbu l-kwalifiki professjonali tagħhom fi Stat Membru d-dritt, taħt il-kondizzjonijiet stabbiliti fid-Direttiva, li jkollhom aċċess għall-istess professjoni u jipprattikawha fi Stat Membru ieħor bl-istess drittijiet taċ-ċittadini. [33] Għalkemm, bħalma japplika għaċ-ċittadini u l-kumpaniji tal-UE, skont it-tip ta' servizz dan jista' jkun soġġett għal ċerti salvagwardji, bħar-reġistrazzjoni pro forma ma’ korp professjonali. [34] Fir-rigward ta' persuni fiżiċi, iċ-ċittadini ta' pajjiżi ta’ daqs żgħir jeħtieġu permess għar-residenza u x-xogħol (kemm bħala ħaddiema kif ukoll bħala persuni li jaħdmu għal rashom) fi Stat Membru tal-UE (ara t-taqsima dwar il-moviment ħieles tal-persuni). Fil-prattika, il-leġiżlazzjoni tal-immigrazzjoni tista’ għalhekk tikkostitwixxi ostaklu għall-provvista ta' servizzi minn kumpaniji jew persuni stabbiliti f'pajjiżi ta’ daqs żgħir. [35] Il-konklużjonijiet tal-Kunsill Ewropew, Brussell, 29 ta' Ġunju 2012, EUCO 76/12. [36] Il-politika tat-taxxa wkoll tispikka fil-Patt: “Għandhom jintlaħqu ftehimiet mgħaġġla dwar id-direttivi ta’ negozjar ta’ ftehimiet dwar it-tassazzjoni fuq it-tfaddil ma’ pajjiżi terzi”. Dan tal-aħħar jinkludi pajjiżi ta’ daqs żgħir. [37] Il-konklużjonijiet tal-Kunsill Ewropew, Brussell, 19 ta’ Ottubru 2012, EUCO 156/12. [38] Pereżempju, San Marino u Monaco t-tnejn huma produtturi tal-kożmetiċi; u Andorra u Monaco jilqgħu fihom manifatturi ta’ implants tas-snien. [39] Komunikazzjoni mill-Kummissjoni: “Ewropa 2020 - Strateġija għal tkabbir intelliġenti, sostenibbli u inklużiv”, Brussell, 03.03.2010, COM(2010) 2020 final. [40] Il-baġit tal-2007-2013: EUR 168 milljun. [41] Komunikazzjoni tal-Kummissjoni dwar “Mezzi konkreti li jsaħħu l-ġlieda kontra l-frodi tat-taxxa u l-evażjoni tat-taxxa inkluż f’dak li jirrigwarda lil pajjiżi terzi”, COM(2012)351 finali, Brussell, is-27 ta’ Ġunju 2012. [42] Il-konklużjonijiet tal-Kunsill ta’ Diċembru 2010 dwar ir-relazzjonijiet tal-UE mal-pajjiżi tal-EFTA. [43] Ir-rwol importanti ta’ monitoraġġ u infurzar tal-acquis f'dawk il-pajjiżi jista' jiġi assunt mill-Kummissjoni u l-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea; l-istituzzjonijiet taż-ŻEE u l-EFTA (l-Awtorità ta’ Sorveljanza tal-EFTA u l-Qorti tal-EFTA); jew awtorità supranazzjonali ekwivalenti . ikun meħtieġ li l-opzjonijiet jiġu diskussi u li jintlaħaq qbil mal-pajjiżi ta’ daqs żgħir dwar l-opzjoni ppreferuta. [44] L-Artikolu 128 tal-Ftehim taż-ŻEE