(3)Ir-rapport għal kull pajjiż tal-2017 għal Ċipru ġie ppubblikat fit-22 ta’ Frar 2017. Huwa vvaluta l-progress ta’ Ċipru fl-indirizzar tar-rakkomandazzjonijiet speċifiċi għall-pajjiż adottati mill-Kunsill fit-12 ta’ Lulju 2016, is-segwitu mogħti għar-rakkomandazzjonijiet adottati fis-snin preċedenti u l-progress ta’ Ċipru lejn il-miri nazzjonali tiegħu ta’ Ewropa 2020. Dan inkluda wkoll analiżi fil-fond taħt l-Artikolu 5 tar-Regolament (UE) Nru 1176/2011, li r-riżultati tiegħu ġew ippubblikati wkoll fit-22 ta’ Frar 2017. L-analiżi tal-Kummissjoni twassalha biex tikkonkludi li Ċipru qed jesperjenza żbilanċi makroekonomiċi eċċessivi. B’mod partikolari, huwa essenzjali li jittratta l-istokk kbir ta’ żbilanċi f’forma ta’ eċċess ta’ dejn privat, pubbliku u estern, u l-livell għoli ta’ self improduttiv.

(4)Fis-27 ta’ April 2017, Ċipru ssottometta l-Programm ta’ Stabbiltà tiegħu tal-2017 u fit-28 ta’ April 2017 Ċipru ssottometta l-Programm Nazzjonali ta’ Riforma tal-2017 tiegħu. Iż-żewġ programmi ġew ivvalutati fl-istess żmien biex jitqiesu r-rabtiet mill-qrib ta' bejniethom. Il-Programm Nazzjonali ta’ Riforma ta’ Ċipru jinkludi impenji kemm għal żmien qasir kif ukoll għal tul ta’ żmien medju. B’mod partikolari, jinkludi miżuri biex jitnaqqas id-dejn tas-settur privat, jitjieb tal-ambjent tan-negozju, jiġi ffaċilitat l-aċċess għall-finanzjament, isir tibdil radikali fis-settur tal-kura tas-saħħa, u jittieħdu impenji għal riformi tas-settur pubbliku u s-sistema ġudizzjarja. Il-Programm Nazzjonali ta’ Riforma jinkludi wkoll l-isfidi identifikati fir-rapport tal-pajjiż tal-2017 u r-Rakkomandazzjoni għaż-Żona tal-Euro, inkluż il-ħtieġa li tingħata ħajja ġdida lill-investimenti u tiġi żgurata s-sostenibbiltà tal-finanzi pubbliċi. Jekk jiġu implimentati b’mod sħiħ fil-perjodi ta’ żmien indikati, dawn il-miżuri jgħinu lil Ċipru jindirizza l-iżbilanċi makroekonomiċi u r-rakkomandazzjonijiet speċifiċi għall-pajjiż. Abbażi tal-valutazzjoni tal-impenji ta’ politika ta’ Ċipru, il-Kummissjoni tikkonferma l-evalwazzjoni preċedenti tagħha li f’dan l-istadju ma kienx hemm ħtieġa ta’ aktar passi fil-qafas tal-Proċedura ta’ Żbilanċ Makroekonomiku. L-implimentazzjoni tal-aġenda ta’ riforma tal-politika ser tiġi segwita mill-qrib permezz ta’ monitoraġġ speċifiku.

(5)Ir-rakkomandazzjonijiet speċifiċi għall-pajjiż relevanti ġew ikkunsidrati fil-programmi tal-Istati Membri għall-Fondi Strutturali u ta’ Investiment Ewropej (Fondi SIE) li jkopru l-perjodu 2014-2020. Kif previst mil-leġiżlazzjoni li tirregola l-Fondi SIE, fejn dan ikun meħtieġ għall-appoġġ tal-implimentazzjoni ta’ rakkomandazzjonijiet rilevanti speċifiċi għall-pajjiż, il-Kummissjoni tista’ titlob lil Stat Membru li jirrieżamina u jemenda l-programmi tal-Fondi SIE rilevanti. Il-Kummissjoni pprovdiet aktar gwida dwar l-applikazzjoni ta’ dawn ir-regoli.

(6)Ċipru bħalissa jinsab fil-parti preventiva tal-Patt ta’ Stabbiltà u Tkabbir u soġġett għar-regola tad-dejn. Fil-programm ta’ Stabbiltà tiegħu tal-2017, il-gvern qed jippjana bilanċ baġitarju pożittiv f’termini nominali matul il-perjodu 2016–2020 (bilanċ nominali ta’ madwar 0.4 % tal-PDG tul il-perjodu tal-programm). L-objettiv baġitarju ta’ terminu medju, li huwa pożizzjoni baġitarja bilanċjata f’termini strutturali huwa ppjanat li jintlaħaq fl-2017. Il-bilanċ strutturali rikalkulat huwa projettat li bil-mod jitbiegħed mill-objettiv għall-perijodu medju fis-snin ta’ wara, li mhux f’konformità mar-rekwiżiti tal-parti preventiva tal-Patt ta’ Stabbiltà u Tkabbir. Il-proporzjon tad-dejn tal-gvern ġenerali mal-PDG huwa mistenni li jilħaq 107.8 % fl-2016, u li jkompli jonqos għal 99.7 % fl-2018 u għal 88.8 % sal-2020. Ix-xenarju makroekonomiku li jirfed dawn il-projezzjonijiet baġitarji huwa plawżibbli. Ir-riskji assoċjati tas-suppożizzjonijiet makro-ekonomiċi li huma ppreżentati fil-Programm ta’ Stabbiltà huma negattivi, prinċipalment marbuta mal-istokk għoli ta’ self mhux produttiv u d-deterjorament possibbli tas-sitwazzjoni tal-ambjent estern.

(7)Fit-12 ta’ Lulju 2016, wara l-korrezzjoni tad-defiċit eċċessiv, il-Kunsill irrakkomanda lil Ċipru biex jirrispetta l-objettiv baġitarju ta’ terminu medju fl-2016 u fl-2017. Fuq il-bażi tat-tbassir tar-rebbiegħa tal-2017 tal-Kummissjoni, Ċipru huwa konformi ma’ dak ir-rekwiżit fl-2017 wara evalwazzjoni globali. Għall-2018, Ċipru huwa rrakkomandat li jibqa’ fuq l-objettiv baġitarju ta’ terminu medju. Fuq il-bażi tat-tbassir tar-rebbiegħa tal-2017 tal-Kummissjoni, dan huwa konsistenti ma’ rata ta’ tkabbir nominali massima netta fl-infiq primarju tal-gvern ta’ 0.3 %, li tikkorrispondi għal aġġustament strutturali ta’ 0.2 % tal-PDG. Jekk ma jinbidlux il-politiki, Ċipru jista’ jkun f’riskju ta’ xi devjazzjoni minn dak ir-rekwiżit fl-2018, wara evalwazzjoni globali. Ċipru huwa mbassar li jkun konformi mar-regola tad-dejn fl-2017 u l-2018. B’mod ġenerali, il-Kunsill huwa tal-opinjoni li Ċipru jeħtieġ li jkun lest biex jieħu iktar miżuri biex jiżgura l-konformità fl-2018.

(8)Id-dejn pubbliku huwa fuq perkors ta’ tnaqqis iżda s-sostenibbiltà tiegħu għadha soġġetta għal riskji. Għadd reċenti ta’ miżuri fiskali kif ukoll dewmien fl-implimentazzjoni ta’ riformi strutturali ewlenin huma mistennija li jwasslu għal deterjorament tal-bilanċ strutturali u jirriskjaw li jnaqqsu l-ambitu ta’ investmenti pubbliċi li jsaħħu t-tkabbir.

(9)Minkejja li għandu wieħed mill-ogħla kontijiet tal-paga taż-żona tal-Euro (bħala persentaġġ tal-PDG), is-settur pubbliku Ċiprijott għadu kkaratterizzat minn ineffiċjenzi. Taħt il-programm ta’ aġġustament makroekonomiku, sensiela ta’ riformi li għandhom l-għan li jindirizzaw din il-kwistjoni ġew imfassla u miftiehma mal-imsieħba soċjali. Dawn inkludew l-introduzzjoni ta’ mekkaniżmu permanenti vinkolanti li jillimita t-tkabbir tal-pagi għall-impjegati pubbliċi u riforma komprensiva tal-amministrazzjoni pubblika. Madankollu, l-adozzjoni ta’ dawn ir-riformi leġiżlattivi qed taffaċċja ostakli, b’mod partikolari wara vot negattiv mill-Kamra tar-Rappreżentanti f’Diċembru 2016. Sakemm jiġi adottat f’forma vinkolanti, il-mekkaniżmu li jillimita t-tkabbir tal-pagi tas-settur pubbliku qed jiġi implimentat skont il-ftehimiet ta’ negozjar kollettivi u huwa applikabbli sal-2018.

(10)Xi riformi ġew meħuda biex tiġi indirizzata l-korruzzjoni. Żviluppi riċenti jinkludu riformi biex jipprofessjonalizzaw l-akkwist pubbliku fil-livell lokali, u l-liġi tal-finanzjament tal-partiti politiċi ppromulgata f’Diċembru 2015. Emenda kostituzzjonali li tippermetti l-iżvelar tal-assi għal uffiċjali pubbliċi ġiet adottata fl-2016. Madankollu, il-Korp ta’ Koordinazzjoni kontra l-Korruzzjoni m’għandux biżżejjed persunal, u d-dgħufijiet tas-sistema dixxiplinari għall-uffiċjali pubbliċi għadhom ma ġewx indirizzati.

(11)Ċipru wkoll għadu jħabbat wiċċu ma’ sfidi kritiċi għall-funzjonament tas-sistema ġudizzjarja. Proċeduri ineffiċjenti fil-qorti u kapaċità limitata jwasslu għal dewmien sinifikanti fl-ipproċessar ta’ kawżi tal-qorti. Dan imbagħad ixejjen l-ambjent tan-negozju u speċjalment il-funzjonament tal-oqfsa tal-esklużjoni u insolvenza ġodda. Dawn tal-aħħar ġew introdotti biex jgħinu fit-tnaqqis tad-dejn privat mhux vijabbli, u jipprovdu inċentivi għal banek u debituri biex jaqblu dwar soluzzjonijiet ta’ ristrutturar. Madankollu, l-effettività ta’ dawn l-għodod hija mxekkla minn għadd ta’ fatturi, inkluż ineffiċjenzi msemmija hawn fuq fis-sistema tal-qrati, kapaċità amministrattiva dgħajfa u livell baxx ta’ għarfien dwar il-proċeduri fost id-debituri. Akkumulazzjoni ta’ xogħol u dewmien għall-ħruġ u t-trasferiment ta’ titoli tal-proprjetà kienu wkoll sinifikanti. Dawn jikkontribwixxu biex jimminaw l-isforzi tat-tnaqqis tad-dejn u għandhom impatt fuq l-irkupru tas-suq tad-djar.

(12)Il-livell ta’ self improduttiv qed jonqos, iżda għadu għoli ħafna, li jfixkel il-funzjonament tajjeb tas-settur bankarju u qed ikollu impatt fuq il-provvediment ta’ kreditu lill-ekonomija reali. Il-prestazzjoni tal-banek hija aktar baxxa mill-miri ta’ self ta’ ristrutturar maqbula mal-Bank Ċentrali ta’ Ċipru, li turi l-ħtieġa li titwessa’ s-sistema ta’ mmirar u ssir aktar effikaċi u vinkolanti, notevolment billi jiġu stabbiliti miri ambizzjużi għat-tnaqqis ta’ self improduttiv, b’mod konsistenti mal-istrateġiji ta’ tnaqqis ta’ self improduttiv tal-banek. Ir-rati ta’ inadempjenza mill-ġdid għadhom għoljin u jesponu nuqqasijiet potenzjali f’soluzzjonijiet ta’ ristrutturar tas-self. Il-livelli ta’ proviżjonament tar-riskji żdiedu, iżda għadhom taħt il-medja taż-żona tal-euro, li juru l-ħtieġa ta’ valutazzjonijiet tal-kollateral li huma affidabbli u jirfdu proviżjonament b’mid xieraq ir-riskju. In-nuqqas ta’ suq sekondarju għal self u ta’ qafas ta’ self ta’ titolizzazzjoni jillimita l-kamp ta’ applikazzjoni biex jitħaffef ir-riduzzjoni tad-dejn u biex is-self improduttiv jitneħħa mill-karti tal-bilanċ tal-banek, li jitlob għal miżuri regolatorji addizzjonali u azzjonijiet leġiżlattivi li jikkompletaw l-għodda neċessarja biex tiffaċilita l-ġestjoni tal-karta tal-bilanċ tal-banek. Barra minn hekk, il-kapaċità ta’ governanza u amministrattiva tas-superviżjoni tal-assigurazzjoni u l-fondi tal-pensjonijiet għadha dgħajfa, li jippreżenta riskji għall-istabbiltà finanzjarja.

(13)L-irkupru ekonomiku ta’ Ċipru għadu għaddej. Madankollu, it-tkabbir potenzjali jibqa’ dgħajjef, limitat minħabba l-implimentazzjoni limitata ta’ riformi strutturali, l-ostakli għall-investiment u nuqqasijiet fl-ambjent tan-negozju. Inizjattivi li jtejbu t-tkabbir ppreżentati fil-pjan ta’ azzjoni għat-tkabbir qegħdin jiġu implimentati, għalkemm pjuttost bil-mod. Proposta leġiżlattiva biex tattira u tiffaċilita l-investimenti strateġiċi għadha fi stadju ta’ abbozz. Il-gvern qed jaħdem fuq it-titjib tal-aċċess għall-finanzi għal negozji żgħar u ta’ daqs medju. Sabiex isolvi din il-kwistjoni urġenti, xi inizjattivi ġodda mmirati ġew varati, kif irrappurtat fil-Programm Nazzjonali ta’ Riforma. Madankollu, il-biċċa l-kbira ta’ dawn l-inizjattivi l-ġodda dwar l-aċċess għall-finanzi għadhom fi stadju preliminari. Sforzi ta’ privatizzazzjoni, immirati biex isaħħu l-produttività b’investimenti barranin, qed jiffaċċjaw oppożizzjoni politika u, f’ħafna każijiet, waqfu għalkollox. Ir-riforma tas-settur tal-enerġija tista’ tkun ukoll xprun importanti għall-kompetittività, iżda kien hemm dewmien fl-implimentazzjoni tagħha. Dawn jikkonċernaw b’mod partikolari s-separazzjoni tal-Awtorità tal-Elettriku ta’ Ċipru u l-istabbiliment ta’ suq tal-elettriku ġdid, li għadu jiddependi fuq li tkun żgurata l-indipendenza effettiva tal-operatur tas-sistema ta’ trażmissjoni.

(14)Il-qgħad qiegħed jonqos, iżda għadu għoli, speċjalment fost iż-żgħażagħ u dawk li ilhom qiegħda fit-tul. Pjanijiet biex jiżdied l-għadd ta’ konsulenti fis-servizzi pubbliċi tal-impjieg u jitjiebu s-servizzi dwar l-ispeċjalizzazzjoni tagħhom għadhom ma ġewx implimentati. Barra minn hekk, ir-reklutaġġ tagħhom x’aktarx li jseħħ fuq kuntratti temporanji, u għalhekk ma tiġix indirizzata l-isfida f’termini strutturali. B’konsegwenza ta’ dan, għad m’hemmx biżżejjed kapaċità biex tissodisfa l-ħtiġijiet ta’ min qed ifittex xogħol, speċjalment dawk b’iżjed diffikultajiet biex jintegraw fis-suq tax-xogħol, u biex jiddaħħlu fis-seħħ miżuri sabiex jintlaħqu għall-attivazzjoni tagħhom. L-impatt ta’ programmi attivi tas-suq tax-xogħol u ta’ skemi ta’ appoġġ għall-introjtu għadu mxekkel minn valutazzjoni tal-kwalità u miżuri ta’ segwitu limitati.

(15)Ċipru jżomm livell ta’ nfiq fl-edukazzjoni li huwa ogħla mill-medja tal-UE. Madankollu, ir-riżultati fl-edukazzjoni huma baxxi u saħansitra naqsu meta mqabbla mas-snin ta’ qabel. Skont ir-riżultati tal-2015 tal-Programm għall-Valutazzjoni Internazzjonali tal-Istudenti, Ċipru huwa fl-aktar postijiet baxxi fl-UE fil-livell ta’ ħiliet bażiċi fil-matematika, ix-xjenza u l-qari. Filwaqt li miżuri rimedjali introdotti reċentement bħal sistema aħjar biex jinħatru l-għalliema u l-immodernizzar tal-kurrikuli tal-iskejjel huma l-ewwel passi fid-direzzjoni t-tajba, azzjoni ulterjuri biex jitlestew ir-riformi ppjanati, inkluża evalwazzjoni tal-għalliema, jistgħu jikkontribwixxu b’mod sinifikanti biex tittejjeb is-sitwazzjoni.

(16)Nuqqas ta’ tlaqqigħ tal-ħiliet fis-suq tax-xogħol għadhom fil-biċċa l-kbira mhux indirizzati, li jaffettwa l-prospetti ta’ tkabbir sostenibbli fuq perjodu twil. Il-livelli ta’ parteċipazzjoni huma baxxi fl-edukazzjoni u t-taħriġ vokazzjonali sekondarju u r-rilevanza għas-suq tax-xogħol tal-edukazzjoni għolja hija dgħajfa, u dan jirriżulta f’sehem għoli ta’ gradwati terzjarji li jaħdmu f’okkupazzjonijiet li mhux bilfors jirrikjedu grad terzjarju.

(17)Is-settur tal-kura tas-saħħa Ċiprijott għadu kkaratterizzat minn nuqqas ta’ kopertura universali u livelli varji ta’ ineffiċjenza. Dan jillimita l-aċċess għal kura adegwata u effettiva. Leġiżlazzjoni li timmira li toħloq sistema nazzjonali tas-saħħa u li l-isptarijiet pubbliċi jingħataw awtonomija akbar hija essenzjali biex titjieb il-kapaċità u l-kosteffettività tas-settur tal-kura tas-saħħa iżda għadha qed tistenna l-adozzjoni parlamentari.

(18)Fil-kuntest tas-Semestru Ewropew, il-Kummissjoni wettqet analiżi komprensiva tal-politika ekonomika ta’ Ċipru u ppubblikatha fir-rapport tal-pajjiż tal-2017. Hija vvalutat ukoll il-Programm ta’ Stabbiltà u l-Programm Nazzjonali ta’ Riforma u s-segwitu mogħti għar-rakkomandazzjonijiet indirizzati lil Ċipru fis-snin preċedenti. Hija qieset mhux biss ir-rilevanza tagħhom għal politika fiskali u soċjoekonomika sostenibbli f’Ċipru, iżda wkoll il-konformità tagħhom mar-regoli u mal-gwida tal-UE, fid-dawl tal-ħtieġa li tissaħħaħ il-governanza ekonomika kumplessiva tal-UE billi jingħata kontribut fil-livell tal-UE għad-deċiżjonijiet nazzjonali futuri.

(19)Fid-dawl ta’ din il-valutazzjoni, il-Kunsill eżamina l-Programm ta’ Stabbiltà u l-opinjoni tiegħu hija riflessa b’mod partikolari fir-rakkomandazzjoni nru 1 ta’ hawn taħt.

(20)Fid-dawl tal-analiżi fil-fond tal-Kummissjoni u ta’ din il-valutazzjoni, il-Kunsill eżamina l-Programm Nazzjonali ta’ Riforma u l-Programm ta’ Stabbiltà. Ir-rakkomandazzjonijiet tiegħu skont l-Artikolu 6 tar-Regolament (UE) Nru 1176/2011 huma riflessi fir-rakkomandazzjonijiet 1 sa 4 hawn taħt,

B’DAN JIRRAKKOMANDA li Ċipru jieħu azzjoni fl-2017 u l-2018 biex:

1.Isegwi l-politika fiskali tiegħu f’konformità mar-rekwiżiti tal-parti preventiva tal-Patt ta’ Stabbiltà u Tkabbir, li jimplika li jibqa’ fuq l-objettiv baġitarju tiegħu ta’ terminu medju fl-2018. Sa tmiem l-2017, jadotta riformi leġiżlattivi ewlenin li għandhom l-għan li jtejbu l-effiċjenza fis-settur pubbliku, notevolment dwar il-funzjonament tal-amministrazzjoni pubblika, il-governanza ta’ entitajiet li huma proprjetà tal-Istat u gvernijiet lokali.