RAPPORT MILL-KUMMISSJONI LILL-PARLAMENT EWROPEW, IL-KUNSILL, IL-KUMITAT EKONOMIKU U SOĊJALI EWROPEW U L-KUMITAT TAR-REĠJUNI RAPPORT ANNWALI TAS-SAPARD – SENA 2009 /* KUMM/2010/0567 finali */





[pic] | IL-KUMMISSJONI EWROPEA | Brussel 18.10.2010 KUMM(2010) 567 finali RAPPORT MILL-KUMMISSJONI LILL-PARLAMENT EWROPEW, IL-KUNSILL, IL-KUMITAT EKONOMIKU U SOĊJALI EWROPEW U L-KUMITAT TAR-REĠJUNI RAPPORT ANNWALI TAS-SAPARD – SENA 2009 SEG(2010) 1202 RAPPORT MILL-KUMMISSJONI LILL-PARLAMENT EWROPEW, IL-KUNSILL, IL-KUMITAT EKONOMIKU U SOĊJALI EWROPEW U L-KUMITAT TAR-REĠJUNI RAPPORT ANNWALI TAS-SAPARD – SENA 2009 1. DAħLA Mill-2000 'l hawn, l-Unjoni Ewropea (UE) saħħet l-għajnuna tagħha ta' qabel l-adeżjoni għall-iżvilupp rurali ta' għaxar Pajjiżi Kandidati tal-Ewropa Ċentrali u tal-Lvant billi ħolqot is-Sapard, il-Programm Speċjali tal-Adeżjoni għall-Agrikoltura u l-Iżvilupp Rurali. Biex jiġi implimentat ġie magħżul metodu uniku: l-awtoritajiet nazzjonali fil-pajjiżi applikanti assumew ir-responsabbiltà sħiħa permezz ta' "ġestjoni deċentralizzata" sħiħa li għenet ir-realizzazzjoni tas-Sapard. Wieħed mill-għanijiet huwa l-implimentazzjoni ta' għadd ta' proġetti ta' żvilupp rurali fuq skala żgħira u l-għan l-ieħor huwa l-ħolqien ta' strutturi li għandhom il-kapaċità japplikaw l- acquis communautaire fil-mument tal-adeżjoni. Tagħrif dettaljat dwar l-implimentazzjoni tas-Sapard jista' jinsab ukoll fir-Rapporti Annwali preċedenti kif ippubblikati fuq is-sit elettroniku tal-Kummissjoni http://ec.europa.eu/agriculture/external/enlarge/publi/index_en.htm. Dan ir-rapport jindirizza b'mod partikolari l-implimentazzjoni u l-eżekuzzjoni finanzjarja tas-Sapard fil-Bulgarija, ir-Rumanija u l-Kroazja, billi ġa tlestew il-programmi Sapard tat-tmien Stati Membri ġodda (SM), li ssiebħu mal-UE fl-1 ta' Mejju 2004 Matul l-2004, dawn tal-aħħar waqfu mill-għoti tal-kuntratti għal proġetti taħt il-programmi rispettivi tagħhom tas-Sapard u qalbu għall-għoti ta' kuntratti taħt il-programmi ta' wara l-adeżjoni għall-iżvilupp rurali. Il-pagamenti lill-benefiċjarji finali taħt il-programmi Sapard spiċċaw lejn tmiem l-2006 u l-bilanċi finali ta' dawn il-programmi tħallsu mill-Kummissjoni fl-2007 u l-2008. Ir-Rumanija u l-Bulgarija, li ssieħbu mal-UE fl-1 ta' Jannar 2007, waqfu jagħtu l-kuntratti lill-benefiċjarji finali taħt is-Sapard fil-31 ta' Lulju 2007 u l-31 ta' Ottubru 2007 rispettivament. Il-programm tal-Pajjiż Kandidat tal-Kroazja ġie approvat b'Deċiżjoni tal-Kummissjoni fit-8 ta' Frar 2006. Bid-Deċiżjoni tal-Kummissjoni tad-29 ta' Settembru 2006 dwar il-konferiment tal-ġestjoni, il-Kroazja saret eliġibbli biex tirċievi l-fondi tas-Sapard. Il-kuntratti lill-benefiċjarji finali taħt il-programm baqgħu jingħataw sa Awwissu tal-2009. L-aħħar pagamenti lill-benefiċjarji finali ta' dawn it-tliet programmi saru lejn tmiem l-2009 u l-applikazzjonijiet tal-pagament għall-bilanċ finali tressqu lill-Kummissjoni fi tmiem Diċembru tal-2009. Saru r-Rapporti Annwali tas-Sapard għas-snin bejn l-2000 u l-2008. Minħabba li l-implimetazzjoni tal-programm ġiet iffinalizzata fl-2009, ir-Rapport Annwali tas-Sapard tal-2009 huwa l-aħħar wieħed. 2. IMPLIMENTAZZJONI U ĠESTJONI TAL-PROGRAMM 2.1 Riżultati kumplessivi ta' eżekuzzjoni finanzjarja[1] Fir-Rapport Annwali tas-Sapard tal- 2005 saret valutazzjoni tal-ksib tal-għanijiet fit-tmien Stati Membri l-ġodda li kienu lestew l-għoti tal-kuntratti. Analiżi simili saret għall-Bulgarija u r-Rumanija fir-rapport tal-2007, wara li tlesta l-għoti tal-kuntratti fl-2007 f'dawn l-Istati Membri. Fir-rigward tal-Kroazja, fejn l-għoti tal-kuntratti u l-pagamenti lill-benefiċjarji finali tlestew fl-2009, ir-riżultati tal-implimentazzjoni jinsabu hawn taħt. Hekk kif waqaf l-għoti tal-kuntratti lill-benefiċjarji finali taħt is-Sapard fil-Bulgarija u r-Rumanija fl-2007, l-implimentazzjoni ta' dawn il-programmi fl-2009 għafset l-iktar fuq kwistjonijiet ta' eżekuzzjoni u kontroll finanzjarju. Madankollu, il-Kroazja kienet għadha f'pożizzjoni li tikkuntratta fondi tal-UE lill-benefiċjarji finali u waqfet l-għoti tal-kuntratti f'Awwissu tal-2009. Fi tmiem l-2009, l-allokazzjonijiet taħt is-Sapard lill-pajjiżi benefiċjarji għas-snin bejn l-2000 u l-2006 kienu jammontaw għal total ta' EUR 2 890,3 miljun, li minnhom EUR 1 334,1 miljun ġew allokati lit-tmien pajjiżi li ssieħbu mal-UE fl-2004[2] u EUR 1 556,2 miljun lill-Bulgarija, ir-Rumanija u l-Kroazja. L-ammont ta' EUR 2 890,3 miljun huwa EUR 45,7 miljun inqas mis-sena preċedenti, minħabba r-rilaxx li sar fl-2009 għall-programm Bulgaru. Matul il-perjodu mill-2000 sal-2009, il-Kummissjoni attwalment ħallset ammont totali ta' EUR 2 700,5 miljun[3], li jirrappreżenta 99,6 %[4] tal-ammont totali allokat lit-tmien Stati Membri ġodda u 88,2 %4 lill-Bulgarija, ir-Rumanija u l-Kroazja. Il-pagamenti li saru mill-Kummissjoni fis-sena 2009 ammontaw għal EUR 254,1 miljun, li kkonċernaw biss lill-Bulgarija, ir-Rumanija u l-Kroazja. Ir-rata ta' eżekuzzjoni finanzjarja ta' 88,2% fi tmiem l-2009, tjiebet meta mqabbla mas-sitwazzjoni fi tmiem l-2008, meta l-implimentazzjoni finanzjarja battiet fir-ritmu minħabba l-kwistjonijiet ta' kontroll fil-Bulgarija u r-Rumanija u assorbiment baxx mill-benefiċjarji fil-Kroazja. Ir-rati ta' eżekuzzjoni għal dawn il-pajjiżi fi tmiem l-2006, l-2007 u l-2008 kienu 46 %, 62 % u 69,8 % rispettivament. 2.2 Proġetti kkuntrattati u eżekuzzjoni finanzjarja[5] 2.2.1 Tmien Stati Membri ġodda L-għadd ta' proġetti kkuntrattati fit-tmien Stati Membri l-ġodda ammonta għal iktar minn 34 000 u ssarraf f'EUR 1 448 miljun ta' kontribuzzjoni Komunitarja għall-għoti tal-kuntratti . Ir-rati ta' eżekuzzjoni finanzjarja tal-programmi jilħqu 100 %, minbarra għall-programm Latvjan li għandu rata ta' 95 %4. 2.2.2 Ir-Rumanija[6] Fil-31 ta' Lulju 2007, id-data meta r-Rumanija waqfet mill-għoti tal-kuntratti lill-benefiċjarji finali, l-ammont ikkuntrattat kien ta' EUR 1 132 miljun. Fi tmiem l-2009, l-ammont ikkuntrattat naqas għal madwar EUR 1 023 miljun f'fondi tal-UE relatati ma' madwar 4.400 proġett approvat u mlesti, meta mqabbel ma' EUR 1 066 miljun f'fondi tal-UE fil-31 ta' Diċembru 2008. It-tnaqqis tal-ammont ikkuntrattat mill-2007 ta' kważi 10 % huwa minħabba l-proġetti li tħassru. L-ikbar tliet miżuri “Investimenti fl-azjendi agrikoli", "Proċessar u kummerċjalizzazzjoni ta' prodotti agrikoli u tas-sajd" u "Investimenti fl-infrastruttura rurali" ammontaw għal madwar 88 % tal-ammont ikkuntrattat tal-programm għal iktar minn 3.200 proġett approvati u lesti. Fi tmiem l-2009, il-pagamenti, inklużi dawk bil-quddiem, li saru mill-bidu lir-Rumanija laħqu EUR 1.030,7 miljun, jew 88,9 %4 tal-ammont allokat lill-Programm Sapard. 2.2.3 Il-Bulgarija 6 Fil-31 ta' Ottubru 2007, id-data meta l-Bulgarija waqfet mill-għoti tal-kuntratti lill-benefiċjarji finali, l-ammont ikkuntrattat kien ta' EUR 458 miljun. Fi tmiem l-2009, l-ammont ikkuntrattat naqas għal madwar EUR 346 miljun f'fondi tal-UE fuq iktar minn 2.600 proġett approvati u lesti, meta mqabbel ma' EUR 376 miljun f'fondi tal-UE għal iktar minn 2700 proġett fil-31 ta' Diċembru 2008. It-tnaqqis fl-ammont ikkuntrattat mill-2007 ta' kważi 25 % huwa minħabba l-proġetti li tħassru. L-ikbar tliet miżuri, “Investimenti fl-azjendi agrikoli", "Proċessar u kummerċjalizzazzjoni ta' prodotti agrikoli u tas-sajd" , inkluża s-sottomiżura “ Swieq bl-ingrossa ” u "Żvilupp u diversifikazzjoni ta' attivitajiet ekonomiċi" ammontaw għal 82 % tal-ammont ikkuntrattat tal-programm b'iktar minn 2.200 proġett approvati u lesti. L-utilizzazzjoni baxxa tal-fondi sa tmiem l-2007 u l-2008 irriżultat fir-rilaxx tal-fondi tal-UE ta' EUR 27,6 miljun fl-2008 u EUR 45,7 miljun fl-2009 rispettivament, u b'hekk l-ammont totali allokat inizjalment għall-programm ta' EUR 444,7 miljun naqas b'16 % għal EUR 371,4 miljun. Fi tmiem l-2009, il-pagamenti, inklużi dawk bil-quddiem, li saru mill-bidu lill-Bulgarija laħqu EUR 327,6 miljun, jew 88.2 %4 tal-ammont allokat finalment lill-Programm Sapard. Imqabbla mal-ammont inizjali allokat ta' EUR 444,7 miljun, ir-rata ta' eżekuzzjoni hija 73,6 %. 2.2.4 Il-Kroazja 6 Il-Programm Sapard tal-Kroazja, adottat fi Frar tal-2006, bil-konferiment tal-ġestjoni f'Settembru tal-2006, kiseb allokazzjoni ta' EUR 25 miljun fuq il-bażi ta' Ftehim ta' Finazjmanet Annwali (AFA) uniku għas-sena 2006. L-ammont ġie allokat lill-miżuri "Investimenti fl-Azjendi Agrikoli" (34 %) u " Proċessar u Kummerċjalizzazzjoni ta' prodotti agrikoli u tas-sajd " (66 %). L-għoti tal-kuntratti tal-fondi tal-UE lill-benefiċjarji finali kien għadu għaddej sa Awwissu tal-2009 u l-ammont ikkuntrattat fi tmiem l-2009 kien madwar EUR 12,7 miljun, li jirrappreżenta 51 % tal-ammont allokat lill-programm. Fi tmiem l-2009 ġew approvati u mlestija 37 proġett. Il-pagamenti li saru mill-Kummissjoni lill-Kroazja mill-bidu laħqu EUR 14,0 miljun, inkluż pagament bil-quddiem ta' EUR 7,2 miljun, li jirrappreżenta 55,8 %4 tal-ammont allokat lill-Programm Sapard. Il-programm li jipprevedi pagament uniku, adottat fi tmiem il-perjodu tal-ipprogrammar mill-2000 sal-2006, ippermetta lill-Kroazja tistabbilixxi l-istituzzjonijiet u l-kapaċità amministrattiva għall-ġestjoni tal-fondi tal-UE. Madankollu, minkejja l-isforzi li saru, il-programm irnexxielu jassorbi biss madwar nofs il-fondi allokati. L-esperjenza miksuba taħt is-Sapard kienet ta' benefiċċju għat-tħejjija u l-implimentazzjoni tal-assistenza ta' qabel l-adeżjoni għall-iżvilupp rurali pprovduta taħt il-programm IPARD adottat fil-bidu tal-2008. 2.2.5 Applikazzjoni ta' pagament finali Fi tmiem Diċembru tal-2009, l-applikazzjonijiet għall-pagament tal-bilanċ finali tal-programmi tal-Bulgarija, ir-Rumanija u l-Kroazja tressqu lill-Kummissjoni. It-tqabbil tan- nefqa ddikjarata tal-UE mal-kontribuzzjoni inizjali tal-UE allokata għall-programmi rriżulta f'rati ta’ eżekuzzjoni finanzjarja ta' 72 %, 87 % u 48 % rispettivament. Minħabba dan in-nuqqas ta' nfiq, EUR 123 miljun, EUR 152 miljun u EUR 13-il miljun ma ntużawx għall-programmi tal-Bulgarija, ir-Rumanija u l-Kroazja rispettivament. Barra minn hekk, hekk kif l-ammonti li diġà tħallsu mill-Kummissjoni lil dawn il-programmi, inklużi dawk bil-quddiem, qabżu n-nefqa ddikjarata, il-bilanċi finali negattivi ta' dawn il-programmi se jkunu soġġetti għall-irkupru mill-Kummissjoni. Abbażi tal-ammonti ddikjarati, l-ammonti tal-bilanċ finali li jridu jiġu rkuprati qed jiġu kkalkulati b'mod provviżorju għal madwar EUR 5,9 miljun, EUR 23,3 miljun u EUR 1,9 miljun rispettivament. Madankollu, l-ammonti tal-bilanċ finali għadhom soġġetti għall-verifika, l-approvazzjoni tal-kontijiet annwali u l-adozzjoni permezz ta' Deċiżjoni tal-Kummissjoni. 2.2.6 Fattur vantaġġuż L-ammont totali ta' fondi pubbliċi mħallsa lill-benefiċjarji finali finalment iddikjarat taħt il-programmi Sapard kollha fi tmiem is-sena 2009 huwa ta' EUR 3 564 miljun, li minnhom l-kontribuzzjoni tal-Komunità tammonta għal EUR 2 669 miljuni. Minħabba li parti kbira tal-investiment li sar taħt il-Programm Sapard hija investimenti li jiġġeneraw id-dħul li huma appoġġati sa 50 % minn fondi pubbliċi, l-impatt dirett kumplessiv għall-appoġġ Komunitarju taħt l-istrument tas-Sapard, li b'hekk jinkludi l-finanzjament privat, għalhekk jammonta għal total ta' madwar EUR 6,378 miljun f'investimenti u servizzi. B'riżultat ta' dan, kull ewro mogħti mill-Komunità taħt is-Sapard jirriżulta f'investiment ta' EUR 2,39 . Il-fattur vantaġġuż individwali tal-programmi tal-Bulgarija, ir-Rumanija u l-Kroazja kien EUR 2,79, EUR 1,97 and EUR 2,70 rispettivament. Minħabba li l-investmenti fl-infrastruttura rurali, li ma jinvolvux kontribuzzjonijiet privati, jirrappreżentaw 45 % tan-nefqa totali ddikjarata għall-programm tar-Rumanija, il-fattur vantaġġuż ta' dan il-programm huwa konsiderevolment iktar baxx minn dawk tal-Bulgarija u l-Kroazja. 3. ASPETTI TAL-MONITORAġġ U ASPETTI LEGALI Matul l-2009, l-UE kompliet taħdem mill-qrib mal-pajjiżi benefiċjarji li huma l-Bulgarija, ir-Rumanija u l-Kroazja fuq il-monitoraġġ u l-evalwazzjoni. Barra mill-monitoraġġ kontinwu, matul l-2009 saru erba' Kumitati ta' Monitoraġġ, wieħed għall-Bulgarija, wieħed għar-Rumanija u tnejn għall-Kroazja. F'Diċembru tal-2008, il-Kummissjoni estendiet l-iskadenza għar-rilaxx b'sena għal "n+3" għall-AFAs tal-2006 ffirmati mill-Bulgarija, ir-Rumanija u l-Kroazja minn tmiem l-2008 sa tmiem l-2009, sabiex il-pajjiżi jingħataw l-opportunità li jżidu r-rata tal-assorbiment billi jeżegwixxu l-pagamenti sa tmiem l-2009 lill-proġetti kkuntrattati taħt is-Sapard. Fl-2009 ġiet adottata Deċiżjoni tal-Kummissjoni li temenda l-programm tal-Bulgarija[7]. Din id-Deċiżjoni kienet tikkonċerna l-modifikazzjoni tat-tabella finanzjarja biex tikkunsidra r-rilaxx ta' EUR 45,7 miljun mill-Ftehim ta' Finanzjament Annwali (AFA) 2005. Għalhekk, il-parti tal-ammont impenjat, li baqgħet ma ntefqitx sa tmiem l-2008 ġiet irrilaxxata abbażi tar-regola tar-rilaxx "n+3". Fir-rigward tar-Rumanija u l-Kroazja ma ġiet adottata l-ebda Deċiżjoni tal-Kummissjoni li temenda l-programmi. 4. ATTIVITAJIET MARBUTA MAL-KONFERIMENT TAL-ġESTJONI, IL-VERIFIKA U L-KONTROLL 4.1 Aġġornament dwar il-Konferiment tal-Ġestjoni tal-Għajnuna u missjonijiet ta' monitoraġġ[8] Għas-Sapard, l-assigurazzjoni tinkiseb minn sistema ta' ġestjoni u kontroll ta' programmi li ġiet stabbilita b'konformità mal-prinċipji taħt il-fondi agrikoli kif ukoll mad-dispożizzjonijiet rilevanti tal-għajnuna esterna tar-Regolament Finanzjarju. Hija msejsa fuq approċċ deċentralizzat b'sitt karatteristiċi ewlenin: - Aġenziji tas-Sapard stabbiliti u akkreditati minn kull pajjiż applikant, responsabbli għall-implimentazzjoni tal-programmi, - konferiment tal-ġestjoni maħruġ mill-Kummissjoni, - regoli għall-kontrolli ex-ante li għandhom isiru mill-Aġenziji Sapard fuq 100 % tal-proġetti kollha u l-pagamenti relatati qabel l-approvazzjoni tal-proġett u qabel kull pagament, - regoli għall-kontrolli ex-post li se jsiru mill-Aġenzija Sapard fuq il-proġetti kollha fi żmien 5 snin mill-pagament finali lill-proġett, - ċertifikazzjoni tal-kontijiet annwali tal-Aġenziji Sapard mill-awdituri indipendenti, - proċedura tar-rilaxx f'żewġ passi: proċedura finanzjarja annwali tal-approvazzjoni tal-kontijiet, li tiddetermina l-ammont ta' nfiq li jagħmlu l-Aġenziji Sapard matul is-sena finanzjarja preċedenti, li għandha tiġi rikonoxxuta li għandha titħallas lill-fond tas-Sapard u t-tieni nett, approvazzjoni ta' konformità li teskludi l-finanzjament li sar mingħajr ma ġew irrispettati r-regoli applikabbli. Fl-2009 ma saret l-ebda missjoni tal-verifika tal-konferiment u ma nħarġet l-ebda Deċiżjoni tal-Kummissjoni f'dan ir-rigward. Skont ir-Regolament (KE) Nru 2222/2000, il-Kummissjoni għandha timmonitorja wkoll il-konformità kontinwa mal-kundizzjonijiet u d-dispożizzjonijiet ta' dak ir-Regolament, inkluż l-Anness għalih. Abbażi ta' dan, f'Diċembru tal-2009 saret missjoni waħda ta' monitoraġġ fil-Kroazja. Mir-riżultati li ħarġu ta' dawk il-kontrolli jidher li l-kriterji ta' akkreditazzjoni normalment ikunu jikkonformaw. Għandu jiġi nnutat li meta jiġi kkunsidrat l-ambitu ta' din il-missjoni, il-proġetti ma kinux analizzati sewwa fid-dettall, b'mod partikolari fir-rigward tal-eliġibbiltà, u għandhom ikunu soġġetti għal iktar stħarriġ ta' konformità. 4.2 Pjanijiet ta' azzjoni u l-għoti mill-ġdid tar-rimborż lill-Bulgarija u r-Rumanija fl-2009 Kif deskritt fir-Rapport Annwali tas-Sapard fl- 2008, wara s-sejbiet tal-missjonijiet li saru fl-2008 fil-Bulgarija u r-Rumanija, l-awtoritajiet nazzjonali taż-żewġ pajjiżi ġew mitluba permezz tal-ittri mibgħuta f'Ġunju u Lulju tal-2008 rispettivament biex ifasslu pjan ta' azzjoni li jirkupra n-nuqqasijiet tal-kontroll u biex jinformaw lill-Kummissjoni dwar l-implimentazzjoni tal-pjan. Il-pajjiżi ġew infurmati wkoll dwar l-interruzzjoni mill-Kummissjoni tar-rimborż tan-nefqa ddikjarata f'dak li għandu x'jaqsam ma' tliet miżuri importanti fil-każ tal-Bulgarija u għall-miżuri kollha tar-Rumanija, sakemm ikun hemm implimentazzjoni xierqa tal-pjanijiet ta' azzjoni tagħhom. Fl-2009, il-Kummissjoni kompliet timmonitorja mill-qrib l-implimentazzjoni tal-pjanijiet ta' azzjoni. Il-Kummissjoni analizzat l-informazzjoni addizzjonali li waslitilha, li turi li l-ħidma addizzjonali li talbet il-Kummissjoni mingħand l-aġenzija u l-awtorità ta' verifika saret u rrappurtat dwar il-mod miftiehem. Intalbet iktar informazzjoni u bbażat fuqha u fuq il-konklużjoni tal-awtoritajiet indipendenti tal-verifika li l-pjanijiet ta' azzjoni ġew implimentati, ir-rimborż tan-nefqa ddikjarata għar-Rumanija u l-Bulgarija reġa' beda f'Lulju u Settembru 2009 rispettivament. Jekk jogħġbok ara taħt it-titlu 4.4 hawn taħt għal iktar informazzjoni. 4.3 Deċiżjonijiet għall-Approvazzjoni tal-Kontijiet In segwitu għar-rekwiżiti stabbiliti fir-Regolament (KE) Nru 2222/2000, il-Kummissjoni għandha tapprova l-kont(ijiet) tal-Aġenziji Sapard, li ġew stabbiliti fil-Pajjiżi Kandidati. Abbażai ta' dan, fit-30 ta' Settembru 2009, il-Kummissjoni adottat Deċiżjoni li approvat il-kontijiet tal-2008 tal-Kroazja. Sakemm issir l-analiżi tal-informazzjoni supplimentari, li ntalbet mir-Rumanija u l-Bulgarija, id-Deċiżjoni dwar l-Approvazzjoni tal-Kontijiet għas-sena finanzjarja 2008 fir-rigward ta' dawn il-pajjiżi ma setgħetx tiġi adottata f'dak l-istadju. Għandu jiġi nnutat ukoll li d-Deċiżjoni dwar l-Approvazzjoni tal-Kontijiet li tikkonċerna l-kontijiet tal-2007 tar-Rumanija, għadha sospiża għal raġunijiet simili. 4.4 Approvazzjoni tal-Konformità Fl-2009, il-Kummissjoni għamlet żewġ missjonijiet ta' konformità biex jivverifikaw in-nefqa taħt is-Sapard, waħda saret fir-Rumanija f'Novembru u l-oħra saret fil-Bulgarija f'Diċembru. Matul dawn il-missjonijiet ta' verifika ġiet analizzata s-sistema l-ġdida tal-ġestjoni, tal-kontroll u tas-sanzjonijiet għall-miżuri kkonċernati ffinanzjati taħt is-Sapard. Il-missjonijiet segwew ukoll l-implimentazzjoni tal-pjanijiet ta' azzjoni fir-rigward tal-miżuri kkonċernati u kkonkludew li s-sistema tal-ġestjoni, tal-kontroll u tas-sanzjonijiet tjiebet meta mqabbla mal-passat u li dak il-pjan ta' azzjoni ġie implimentat. Madankollu, il-missjoni żvelat ukoll ċertu dgħufijiet kemm fir-rigward tal-kontrolli amministrattivi kif ukoll għall-kontrolli li jsiru fuq il-post. 4.4.1 Ir-Rumanija Għar-Rumanija, il-verifika tal-konformità li saret iffukat fuq il-miżuri ta' "Proċessar u kummerċjalizzazzjoni", "Żvilupp u titjib tal-infrastruttura rurali", "Investmenti fl-azjendi agrikoli" u "Diversifikazzjoni tal-attivitajiet ekonomiċi". L-implimentazzjoni tal-pjan ta' azzjoni, li ntalbet mingħand l-awtoritajiet tar-Rumanija ġiet segwita wkoll minn verifikazzjonijiet tal-fajls u kontrolli fuq il-post taħt il-miżuri magħżula u testijiet oħrajn. B'mod partikolari, saru kontrolli biex tinkiseb assigurazzjoni li s-sistema tal-kontroll ġiet implimentata skont il-proċeduri akkreditati u li l-kontrolli saru skont l-istandards meħtieġa. Is-sejbiet ewlenin ikkonċernaw il-kontrolli fuq il-post bħala parti mis-superviżjoni tal-Aġenzija Sapard, l-evidenza u d-dokumentazzjoni fir-rapporti tal-kontroll tal-kejl li saru u l-ġestjoni tal-bażi tad-dejta tal-prezzijiet ta' referenza. 4.4.2 Il-Bulgarija Għall-Bulgarija, il-verifika tal-konformità li saret iffukat fuq il-miżuri "Investmenti fl-azjendi agrikoli", "Proċessar u Kummerċjalizzazzjoni tal-prodotti agrikoli u tas-sajd", "Diversifikazzjoni tal-attivitajiet ekonomiċi li jipprovdu għal dħul alternattiv", "Rinnovament u żvilupp tal-villaġġi", "Protezzjoni u konservazzjoni tal-wirt rurali u t-tradizzjonijiet kulturali" u ""Żvilupp u titjib tal-infrastruttura rurali". L-implimentazzjoni tal-pjan ta' azzjoni, li ntalab mingħand l-awtoritajiet tal-Bulgarija ġie segwit ukoll minn verifikazzjonijiet tal-fajls u kontrolli fuq il-post taħt il-miżuri magħżula u testijiet oħrajn. Iż-żewġ sejbiet ikkonċernaw in-nuqqas ta' indikazzjonijiet fil-lista ta’ verifika għall-kontrolli fuq il-post fir-rigward tal-mod kif sar il-kejl u n-nuqqas ta' dokumentazzjoni fir-rapporti tal-kontroll. L-eżitu tal-verifiki tal-konformità, bħall-possibbiltà tal-korrezzjonijiet finanzjarji lin-nefqa kkonċernata, se jitqiesu fi tmiem il-proċeduri tal-approvazzjoni tal-kontijiet. 4.5 Informazzjoni dwar l-irregolaritajiet u l-frodi L-obbligu li jiġu rrappurtati l-irregolaritajiet innutati huwa stabbilit fit-Taqsima F tal-Ftehim ta' Finanzjament Multiannwali ffirmat mal-pajjiżi benefiċjarji. Fl-2009[9], l-OLAF irċieva 367 notifika tal-bidu u 667 komunikazzjoni aġġornata dwar l-irregolaritajiet innutati taħt il-programm Sapard f'9 Stati Membri u Pajjiż Kandidat, il-Kroazja. L-għadd ta' rapporti żdied b'59 % meta mqabbel mal-2008. Il-maġġoranza ta' rapporti kienu mill-Bulgarija, ir-Rumanija u l-Polonja. It-tendenzi tar-rappurtar qed jinbidlu. Il-Bulgarija turi żieda fil-każijiet irrappurtati minn 56 fl-2008 għal 250 fl-2009, il-Polonja turi żieda żgħira ta' 2 %, filwaqt li r-Rumanija turi tnaqqis ta' 42 %, l-Ungerija tippreżenta nuqqas ta' 36 %, u l-Kroazja ma rrappurtat l-ebda każijiet ġodda. Il-kontribuzzjoni finanzjarja tal-UE taħt il-Programm Sapard li ġiet irrappurtata bħala irregolari fl-2009, żdiedet b'103 % meta mqabbla mal-2008 u l-ammont li kellu jiġi rkuprat żdied b'139 %. L-ogħla ammont li għandu jiġi rkuprat jikkonċerna l-Bulgarija. Il-Bulgarija, ir-Rumanija, l-Ungerija u l-Polonja biss irrappurtaw każijiet ta' frodi ssuspettati. Dawn jammontaw għal 77 % tal-każijiet tal-2009 fil-Bulgarija, 14 % tal-każijiet fl-Ungerija, 5 % tal-każijiet fir-Rumanija u 2 % fil-Polonja. L-iktar metodi frekwenti ta' individwazzjoni fl-2009 kienu l-"verifika" (21 % tal-każijiet kollha), "il-kontrolli tad-dokumenti" (15 %), "l-amministrazzjoni nazzjonali jew il-kontroll finanzjarju" (15 %), u "l-kollaborazzjoni bejn is-servizzi" (11 %). Ħafna mit-tipi frekwenti tal-irregolaritajiet fl-2009 kienu "dokumenti anċillari ffalsifikati" (29 % tal-każijiet), "nuqqasijiet li jiġu rrispettati regolamenti/kundizzjonijiet tal-kuntratti oħrajn" (13 %), u "ksur tar-regoli li jikkonċernaw il-l-akkwist pubbliku" (11 %). L-ikbar bidla fit-tqabbil li sar mal-2008 kienet innutata fl-ammont ta' każijiet li jinvolvu "dokumenti anċillari ffalsifikati", jiġifieri minn 18 % għal 29 %. Dawk il-każijiet kollha kienu rrappurtati mill-Bulgarija. Matul l-2009, l-OLAF kompla jinvestiga każijiet serji ta' frodi u irregolaritajiet taħt il-miżura tas-SAPARD "Proċessar u kummerċjalizzazzjoni ta' prodotti agrikoli u tas-sajd", kemm fil-Bulgarija kif ukoll fir-Rumanija. L-investaigazzjonijiet tal-OLAF żvelaw evidenza ċara tal-frodi sistematika f'għadd ta' proġetti ffinanzjati mis-SAPARD. Din l-evidenza għaddiet għand l-awtoritajiet ġudizzjarji rispettivi u għand l-Aġenziji tal-Pagamenti biex tittieħed azzjoni xierqa (investigazzjoni ġudizzjarja u rkupru finanzjarju). Fi tmiem l-2009, l-investigazzjonijiet tal-OLAF f'diversi proġetti ffinanzjati mis-SAPARD fil-Bulgarija u r-Rumanija kienu għadhom għaddejjin u fil-fatt kienu qed jiżdiedu fl-għadd. 5. TRANSAZZJONI GħALL-PROGRAMMI TA' żVILUPP RURALI U STRUMENT GħAL ASSISTENZA TA' QABEL L-ADEżJONI (IPA) Ir-Regolament tal-Kummissjoni (KE) Nru 447/2004 ipprovda regoli biex tiġi ffaċilitata t-transizzjoni minn sostenn taħt is-Sapard għall-finanzjament wara l-adeżjoni mit-Taqsima tal-Garanzija għall-Fond Agrikolu Ewropew dwar Gwida u Garanzija (FAEGG). Wara l-adeżjoni u meta waqfu jingħataw kuntratti lill-benefiċjarji finali taħt is-Sapard, l-Istati Membri ġodda li ssieħbu mal-UE fl-2004 setgħu jinkludu pagamenti ta' proġetti li għalihom l-approprjazzjonijiet taħt is-Sapard kienu eżawriti jew mhux biżżejjed, fil-programmi tal-iżvilupp rurali għall-perjodu mill-2004 sal-2006. Il-pajjiżi kollha minbarra l-Estonja u l-Latvja użaw din il-possibbiltà. Taħt il-kundizzjonijiet tar-Regolament tal-Kummissjoni (KE) Nru 248/2007, l-impenji multiannwali pendenti li saru taħt il-programmi Sapard tal-Bulgarija u r-Rumanija fir-rigward tal-afforestazzjoni, il-gruppi tal-produtturi jew l-iskemi agriambjentali, jistgħu jiġu koperti taħt il-programmi tal-iżvilupp rurali għall-perjodu mill-2007 sal-2013 u jiġu ffinanzjati mill-Fond Agrikolu Ewropew għall-Iżvilupp Rural (FAEŻR). Ingħatat iktar assistenza ta' qabel l-adeżjoni għall-perjodu mill-2007 sal-2013 lill-Kroazja fil-25 ta' Frar 2008 meta l-Kummissjoni approvat il-programm għall-agrikoltura u l-iżvilupp rurali tal-Kroazja taħt il-Komponent V tal-IPA. 6. ŻVILUPPI FIL-ġEJJIENI Għalkemm il-programmi Sapard ġew implimentati, tħallsu il-bilanċi finali ta' tmien Stati Membri jew ġew irkuprati u l-applikazzjonijiet tal-bilanċi finali għall-Bulgarija, ir-Rumanija u l-Kroazja waslu għand il-Kummissjoni, hemm avvenimenti u azzjonijiet għaddejjin relatati mas-Sapard lil hinn mill-2009, uħud minnhom ta' min jissemmew: - il-pagament tal-bilanċ finali għall-programmi Sapard tal-Bulgarija, ir-Rumanija u l-Kroazja, jistgħu jsiru biss b'konformità mal-Artikolu 9 tar-Regolament (KE) Nru 248/2007 tat-8 ta' Marzu 2007, meta - titressaq dikjarazzjoni ċċertifikata tan-nefqa lill-Kummissjoni, - ikun ġie sottomess ir-rapport finali dwar l-implimentazzjoni lil u approvat mill-Kummissjoni, - tkun ġiet adottata d-Deċiżjoni tal-Approvazzjoni tal-Kontijiet. - Skont il-MAFA, it-tmien pajjiżi benefiċjarji tas-Sapard li saru Stati Membri fl-2004 għandhom ikomplu, għal matul il-ħames snin mill-pagament finali tal-proġett, jiċċekkjaw li l-proġetti ma ġewx immodifikati b'mod sostanzjali u jirreġistraw it-telf fil-ktieb tad-debituri sakemm jiġi rkuprat id-dejn kollu jew jitħassar fi tmiem it-tieni sena wara li jkunu ġew irreġistrati. L-ammonti rkuprati u mħassra għandhom jiġu nnotifikati u huma soġġetti għal irkupru mill-Kummissjoni. F'dan ir-rigward, ġiet stabbilita proċedura annwali tar-rappurtar bejn il-Kummissjoni u t-tmien pajjiżi li għalihom diġà ġie stabbilit l-ammont finali. 7. KONKLUżJONIJIET U VALUTAZZJONI TAL-KSIB TAL-GħANIJIET Il-valutazzjoni tal-impatt kumplessiv tal-istrument Sapard fl-għaxar pajjiżi benefiċjarji fir-rigward tal-għanijiet tiegħu ġew koperti fid-dettall fir-Rapporti Annwali tas-Sapard preċedenti. B'mod ġenerali nstab li d-diversi miżuri ffinanzjati taħt is-Sapard jikkontribwixxu għall-iżvilupp ekonomiku sostenibbli, it-titjib tal-ambjent u l-kundizzjonijiet tal-għixien, l-infrastruttura rurali u l-ħolqien ta' opportunitajiet ta' xogħol fiż-żoni rurali. L-investmenti li saru fl-azjendi agrikoli u fl-industrija tal-ikel għenu lis-settur agrikolu jipprepara għall-adeżjoni mal-UE u kkontribwixxew b'mod partikolari fil-ksib tal-istandards tal-UE. L-esperjenza miksuba matul l-implimetazzjoni tal-miżuri tal-programm Sapard u l-istabbiliment tal-istrutturi ta' implimentazzjoni meħtieġa ntużaw fil-perjodu ta' wara l-adeżjoni matul il-preparazzjoni tal-programmi tal-iżvilupp rurali ffinanzjati taħt il-Fond Ewropew għall-Agrikoltura u l-Iżvilupp Rurali u l-Fond Agrikolu Ewropew ta’ Garanzija, kif ukoll matul il-preparazzjoni tal-programm IPARD tal-Kroazja. Fl-2009 saru evalwazzjonijiet ex-post fir-rigward tat-tmien programmi li diġà ngħalqu. Fil-qosor, dawn l-evalwazzjonijiet urew li l-fondi tas-Sapard ta' qabel l-adeżjoni użati għall-miżuri tal-investiment agrikolu u tal-investiment tal-ipproċessar kienu relattivament effettivi, u kkontribwixxew għall-kompetittività, u d-dħul fuq il-livell individwali tal-benefiċjarji, iktar milli fuq il-livell settorjali, fejn l-impatti kienu moderati minħabba l-limitazzjonijiet tal-baġit tas-Sapard. L-impatti tal-ekonomiji rurali ta' spiss jidhru li huma sinifikanti fil-livell lokali u mikrokomunitarju. Il-baġit relattivament żgħir disponibbli impedixxa lis-Sapard milli jkollu impatt ikbar fuq il-livell reġjonali u nazzjonali. Minħabba l-parti żgħira tal-baġit għall-miżura "Diversifikazzjoni tal-attivitajiet ekonomiċi", is-Sapard ma naqqasx b'mod sinifikanti d-dipendenza fuq l-agrikoltura fiż-żoni rurali. L-evalwazzjonijiet ikkonfermaw ukoll l-impatti pożittivi tas-Sapard fuq l-istabbiliment tal-istrutturi istituzzjonali għall-ġestjoni u l-kontroll tal-fondi tal-UE, il-ħolqien tax-xogħol u l-manutenzjoni tal-impenji, il-modernizzazzjoni teknoloġika, u indirettament, l-introduzzjoni tat-teknoloġiji li ma jagħmlux ħsara lill-ambjent. Valutazzjoni orizzontali minn rapport ta' sinteżi tal-evalwazzjonijiet ex ante tat-tmien programmi li diġà ngħalqu hija skedata għat-tlestija matul it-tieni semestru tal-2010. Wara l-għeluq u l-evalwazzjonijiet ex-post tal-programmi fil-Bulgarija, ir-Rumanija u l-Kroazja, se ssir valutazzjoni simili. [1] Ara l-Anness A. [2] Ir-Repubblika Ċeka (CZ), l-Estonja (EE), l-Ungerija (HU), il-Latvja (LV), il-Litwanja (LT), il-Polonja (PL), is-Slovakkja (SK), is-Slovenja (SI). [3] Pagameni ta' qabel il-finanzjament u rimborż. [4] Ara l-Anness A, it-tabella 3 għall-informazzjoni dwar l-eżekuzzjoni finanzjarja għal kull pajjiż. [5] Ara l-Anness B għall-għadd ta' proġetti kkuntrattati u l-pagamenti lill-benefiċjarji finali għal kull pajjiż. [6] Ara l-Anness C għall-informazzjoni dwar l-implimentazzjoni għar-Rumanija, il-Bulgarija u l-Kroazja. [7] Ara l-Anness D. [8] Ara l-Anness E. [9] Ara l-Anness F. Tliet trimestri tal-2009 biss ġew koperti fir-rapporti.