L-awtoritajiet Litwani ħadu diversi miżuri biex itaffu l-impatt tal-pandemija tal-COVID-19 fuq il-mezzi tal-media. Il-pandemija wasslet għal tnaqqis fid-dħul mir-reklamar tal-mezzi tal-media, u żewġ gazzetti lokali kellhom jitterminaw l-attività. Il-media privata naqqset l-għadd ta’ proġetti investigattivi. Il-miżuri ta’ appoġġ speċifiċi għall-media stabbiliti mill-awtoritajiet Litwani inkludew il-kopertura tal-kostijiet tal-kunsinna postali, id-differiment tal-kostijiet tal-faċilitajiet u s-servizzi tat-trażmissjoni bit-televiżjoni u bir-radju u l-iżgurar li l-ġurnalisti jkunu jistgħu jivvjaġġaw fil-pajjiż meta kienu fis-seħħ ir-restrizzjonijiet fuq l-ivvjaġġar. Diversi dipartimenti tal-Gvern xtraw ukoll spazju fuq il-media għal kampanji ta’ informazzjoni pubblika dwar il-pandemija tal-COVID-19. Il-Gvern qed jippjana rieżami komprensiv tal-politika tal-media tiegħu fl-2022. Il-miżuri ta’ segwitu jinkludu mudell ta’ finanzjament sostenibbli tal-media sal-2023 u t-titjib tal-litteriżmu medjatiku sal-2024.

Il-qafas għall-aċċess għall-informazzjoni qed jitjieb gradwalment fil-Litwanja. Skont l-emendi għal-Liġi dwar l-Għoti ta’ Informazzjoni lill-Pubbliku li daħlet fis-seħħ fl-1 ta’ Lulju 2021, il-ġurnalisti huma intitolati li jkollhom aċċess liberu għall-informazzjoni miżmuma mir-reġistru tal-artijiet u r-reġistru tan-negozji u l-organizzazzjonijiet. Xi partijiet ikkonċernati jsostnu li l-aċċess għall-proċeduri tal-informazzjoni għadu pjuttost ta’ piż. B’mod partikolari, xi korpi pubbliċi, speċjalment il-muniċipalitajiet, invokaw regoli dwar il-protezzjoni tad-data biex indebitament jirrestrinġu l-aċċess għall-informazzjoni.

L-ambjent professjonali għall-ġurnalisti għadu sikur. Wara r-Rapport tal-2020 dwar l-Istat tad-Dritt ma ġewx ippubblikati twissijiet ġodda għal-Litwanja fuq il-Pjattaforma tal-Kunsill tal-Ewropa għall-promozzjoni tal-protezzjoni tal-ġurnaliżmu u s-sikurezza tal-ġurnalisti, jew il-pjattaforma “Mapping Media Freedom”. Il-programm tal-Gvern il-ġdid jimpenja ruħu li jsaħħaħ il-qafas għall-protezzjoni tal-ġurnalisti kontra l-persekuzzjoni għal ġurnaliżmu kritiku.

IV.Kwistjonijiet istituzzjonali oħra relatati mas-sistema ta’ kontrokontrolli

Il-Litwanja hija repubblika demokratika rappreżentattiva bi President elett b’mod dirett, Parlament unikamerali (is-Seimas) u Qorti Kostituzzjonali responsabbli għar-rieżami kostituzzjonali tal-liġijiet. Il-Parlament, il-President, il-Gvern, u grupp ta’ mill-inqas 50 000 ċittadin għandhom id-dritt ta’ inizjattiva leġiżlattiva. L-Ombudspersons Parlamentari għandhom il-kompitu li jipproteġu u jippromwovu d-drittijiet u l-libertajiet tal-bniedem.

Qed jitħejja proġett li għandu l-għan li jtejjeb il-kwalità tat-tfassil tal-liġijiet. Il-Ministeru għall-Ġustizzja qed jippjana li jwettaq analiżi sabiex jidentifika n-nuqqasijiet fil-proċess leġiżlattiv u fl-applikazzjoni tal-liġi, u li jħejji rakkomandazzjonijiet metodoloġiċi għall-istituzzjonijiet biex itejbu l-kwalità tal-leġiżlazzjoni u l-proċess leġiżlattiv. Il-proġett jipprevedi inizjattivi relatati mal-valutazzjoni tal-impatt tar-regolamentazzjoni legali, mal-konsultazzjoni pubblika inklużiva, mal-evalwazzjoni ex post tal-impatt tal-leġiżlazzjoni eżistenti kif ukoll mad-deregolamentazzjoni u mat-tnaqqis tal-burokrazija. B’mod partikolari l-inizjattivi tal-aħħar jinkludu rieżami tal-leġiżlazzjoni eżistenti u l-iżvilupp ta’ gwida metodoloġika dwar reviżjonijiet sistematiċi biex tiġi eliminata regolamentazzjoni skaduta jew sproporzjonata, jitnaqqas il-piż amministrattiv u regolatorju u jiġu sistematizzati d-dispożizzjonijiet regolatorji u r-regolamenti relatati.

Il-miżuri ta’ emerġenza ddikjarati fil-kuntest tal-pandemija tal-COVID-19 għadhom fis-seħħ. Filwaqt li ma ġiex iddikjarat stat ta’ emerġenza kif previst fil-Kostituzzjoni u speċifikat fil-Liġi dwar l-Istat ta’ Emerġenza, l-eżekuttiv iddikjara sitwazzjoni ta’ emerġenza fil-pajjiż kollu skont il-Liġi dwar il-Protezzjoni Ċivili u introduċa kwarantina nazzjonali skont il-Liġi dwar il-Prevenzjoni u l-Kontroll tal-Mard li Jittieħed fil-Bniedem. Id-dikjarazzjoni ta’ dawn ir-reġimi hija prerogattiva tal-Gvern u ma tirrikjedix l-awtorizzazzjoni tal-Parlament. Matul il-perjodi ta’ kwarantina, il-ħidma tal-Parlament ma ġietx sospiża għalkemm xi sessjonijiet ġew aġġornati. Minn Jannar 2021 l-emendi fl-Istatut tal-Parlament jippermettu li s-seduti jsiru mill-bogħod. Ilment ġudizzjarju kontra l-miżuri ta’ kwarantina, li jikkontesta l-kompetenza tal-eżekuttiv biex jiddikjara tali miżuri ġie miċħud minn qorti tal-ewwel istanza. Għalkemm ġew ippreżentati diversi appelli kontra miżuri tal-kwarantina quddiem il-Qorti Kostituzzjonali, l-ebda wieħed minn dawn ma nstab li kien ammissibbli. F’Novembru 2020, iż-żewġ Ombudspersons Parlamentari ppreżentaw rapport li jivvaluta l-konformità mad-drittijiet fundamentali u l-libertajiet tal-miżuri ta’ emerġenza introdotti f’Marzu 2020. F’dan ir-rapport tqajjem tħassib dwar miżuri ta’ iżolament furzat tal-persuni li jirritornaw minn barra l-pajjiż, u l-ħarsien tad-dritt għal kura tas-saħħa affordabbli u l-għoti tal-ogħla standard ta’ protezzjoni tas-saħħa matul il-perjodu ta’ kwarantina.

Il-liġi l-ġdida dwar l-iżvilupp ta’ organizzazzjonijiet nongovernattivi (NGOs) daħlet fis-seħħ fl-2020. Il-liġi l-ġdida tistipula li l-informazzjoni dwar l-entitajiet legali li jikkwalifikaw bħala NGOs, f’konformità mad-definizzjoni pprovduta mil-Liġi, għandha tinġabar fir-Reġistru tal-Entitajiet Legali u ssir disponibbli għall-pubbliku. Din l-informazzjoni se sservi bħala bażi għall-ġbir tad-data dwar l-NGOs, li tintuża fit-tfassil tal-politika informata mill-gvern. Il-liġi l-ġdida ħolqot ukoll il-fondazzjoni tal-NGOs, li għandha l-għan li tipprovdi appoġġ istituzzjonali sostenibbli għall-NGOs. L-ispazju tas-soċjetà ċivili fil-Litwanja huwa meqjus miftuħ u għalkemm il-ħidma tal-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili ntlaqtet mill-miżuri ta’ emerġenza relatati mal-COVID-19 fil-pajjiż, l-awtoritajiet Litwani pprovdew appoġġ finanzjarju li bih l-NGOs setgħu jkomplu bl-attivitajiet tagħhom. Dan kien l-ewwel darba li ġew implimentati tali miżuri ta’ sussidju għall-NGOs, billi qabel tali miżuri kienu disponibbli biss għan-negozji.

Qed jiġu żviluppati diversi inizjattivi biex titjieb l-edukazzjoni legali. Sabiex jitrawwem l-għarfien tad-drittijiet kostituzzjonali, il-Ministeru għall-Ġustizzja jorganizza kampanja ġenerali annwali għall-valutazzjoni tal-għarfien legali, li hija miftuħa għaċ-ċittadini kollha mingħajr sfond akkademiku legali. Fl-2020 il-kontenut tal-eżami ttestja l-għarfien tal-Kostituzzjoni, fuq il-bażi ta’ sitwazzjonijiet prattiċi. Barra minn hekk, f’Ottubru 2020 tnediet logħba tal-mobile bl-isem “Naf x’inhuma drittijieti”, bil-għan li trawwem għarfien dwar suġġetti legali, inklużi l-attivitajiet tan-nutara u bailiffs, ir-responsabbiltà kriminali u amministrattiva, u l-Kostituzzjoni. Il-Gvern beħsiebu wkoll jintegra l-edukazzjoni legali u l-edukazzjoni kontra l-korruzzjoni fil-programmi edukattivi ġenerali.

Anness I: Lista tas-sorsi f’ordni alfabetiku*

* Il-lista tal-kontributi rċevuti fil-kuntest tal-konsultazzjoni għar-Rapport tal-2021 dwar l-Istat tad-Dritt tista’ tiġi aċċessata fuq https://ec.europa.eu/info/policies/justice-and-fundamental-rights/upholding-rule-law/rule-law/rule-law-mechanism/2021-rule-law-report-targeted-stakeholder-consultation .

Civicus (2021), Monitor tracking civic space – Lithuania ( CIVICUS - Tracking conditions for citizen action ).

Ir-rapport annwali COEC 2020. ( https://vtek.lt/wp-content/uploads/2021/03/Ataskaita_2020_internetui.pdf )

Il-Qorti Kostituzzjonali tal-Litwanja, l-istqarrija tas-16 ta’ Ġunju 2020 ( Statement by the Constitutional Court - Constitutional Court of The Republic of Lithuania (lrkt.lt) ).

Il-Kunsill tal-Għaqdiet Ewropej tal-Avukati (2018), Recommendations on legal aid, il-paragrafu III.1; Guidelines of the Committee of Ministers of the Council of Europe on the efficiency and the effectiveness of legal aid schemes in the areas of civil and administrative law.

Il-Kunsill tal-Għaqdiet Ewropej tal-Avukati (2021), Contribution from the Council of Bars and Law Societies of Europe (CCBE) for the 2021 Rule of Law Report.

Il-Kunsill tal-Ewropa: il-Kumitat tal-Ministri (2010), Rakkomandazzjoni CM/Rec(2010)12 tal-Kumitat tal-Ministri lill-Istati Membri dwar l-imħallfin: indipendenza, effiċjenza u responsabbiltajiet ( https://rm.coe.int/cmrec-2010-12-on-independence-efficiency-responsibilites-of-judges/16809f007d ).

Il-Kunsill tal-Ewropa: il-Kummissjoni ta’ Venezja (2013), Opinion on the Draft Amendments to three Constitutional Provisions relating to the Constitutional Court, the Supreme State Prosecutor and the Judicial Council of Montenegro endorsed by the Venice Commission at its 96th Plenary Session (CDL-AD(2013)028).

Il-Kunsill tal-Ewropa: il-Kummissjoni ta’ Venezja (2014), Opinion on the Draft Law on the Constitutional Court of Montenegro, adopted by the Venice Commission at its 100th Plenary Session (CDL-AD(2014)033).