Rapport Speċjali Assistenza mill-UE 
lit-TuneżijaMT 2017  Nru  03
1977 - 2 017
IL-QORTI EWROPEA TAL-AWDITURI  
12, rue Alcide De Gasperi  
1615 Luxembourg  
LUXEMBOURG
Tel. +352 4398-1
Mistoqsijiet: eca.europa.eu/mt/Pages/ContactForm.aspx
Sit web: eca.europa.eu
Twitter: @EUAuditors
Ħafna informazzjoni addizzjonali dwar l -Unjoni Ewropea hija disponibbli fuq l -Internet.  
Jista’ jsir aċċess għaliha permezz tas -server Europa (http://europa.eu).
Il-Lussemburgu: L -Uffiċċju tal -Pubblikazzjonijiet tal -Unjoni Ewropea, 2017
Print ISBN 978-92-872-6968-3 ISSN 1831-0907 doi:10.2865/105311 QJ-AB-17-002-MT-C
PDF  ISBN 978-92-872-6952-2  ISSN 1977-5741  doi:10.2865/730584  QJ-AB-17-002-MT-N
EPUB ISBN 978-92-872-7004-7 ISSN 1977-5741 doi:10.2865/65927 QJ-AB-17-002-MT-E
© L-Unjoni Ewropea, 2017
Ir-riproduzzjoni hija awtorizzata kemm -il darba jissemma s -sors oriġinali.
Assistenza mill-UE 
lit-Tuneżija
(skont l-Artikolu 287(4), it-tieni subparagrafu, TFUE)Rapport SpeċjaliMT 2017  Nru 03
02
 Tim tal-awditjar
Ir-rapporti speċjali tal-QEA jippreżentaw ir-riżultati tal-awditi tal-prestazzjoni u tal-konformità tagħha f’dak li jirrigwarda 
oqsma baġitarji jew suġġetti ta’ ġestjoni speċifiċi. Il-QEA tagħżel u tfassal dawn il-kompiti tal-awditjar biex timmas -
simizza l-impatt tagħhom billi tqis ir-riskji għall-prestazzjoni jew għall-konformità, il-livell ta’ introjtu jew ta’ nfiq involut, 
l-iżviluppi li jkunu għad iridu jseħħu u l-interess politiku u pubbliku.
Dan l-awditu tal-prestazzjoni ġie prodott mill-Awla III tal-QEA, li hija responsabbli għall-awditjar tal-oqsma ta’ nfiq tal-
azzjonijiet esterni u tas-sigurtà u ġustizzja. Is-Sur Karel Pinxten, id-Dekan ta’ din l-Awla, huwa l-Membru relatur. Fit-tħejjija 
tar-rapport, huwa kien appoġġat mill-Kap tal-kabinett tiegħu, Gerard Madden; Alejandro Ballester Gallardo, Maniġer 
prinċipali tal-awditjar; Nikolaos Zompolas, Kap tal-kompitu; Thomas Haellstrom, Erika Soveges u Nicola Berloco, Awdituri.
Mix-xellug għal-lemin:  Karel Pinxten, Alejandro Ballester Gallardo, Nikolaos Zompolas, Gerard Madden,  
Erika Soveges, Nicola Berloco, Thomas Haellstrom.

03
 Werrej
Paragrafu
 Akronimi u abbrevjazzjonijiet
I - VIII Sommarju eżekuttiv
1 - 11 Introduzzjoni
1 - 6 Kuntest tal-pajjiż
7 - 8 Qafas ta’ kooperazzjoni tal-UE
9 - 11 Finanzjament għall-iżvilupp
12 - 15 Ambitu u approċċ tal-awditjar
16 - 61 Osservazzjonijiet
16 - 28 Is-SEAE u l-Kummissjoni indirizzaw il-biċċa l-kbira mill-isfidi ewlenin billi allokaw fondi addizzjonali 
sostanzjali f’koordinazzjoni mad-donaturi prinċipali, iżda l-għajnuna ma kinitx iffukata biżżejjed
17 - 22 Il-fondi nżdiedu b’mod sinifikanti biex ir-rekwiżiti urġenti setgħu jiġu indirizzati
23 - 25 Il-fondi kienu mifruxa fuq għadd kbir wisq ta’ oqsma
26 - 28 L-azzjonijiet tal-UE ġew ikkoordinati tajjeb mad-donaturi prinċipali, iżda ma nkisbitx programmazzjoni 
konġunta mal-Istati Membri
29 - 61 L-azzjonijiet tal-UE assistew lit-Tuneżija sostanzjalment iżda kien hemm nuqqasijiet fl-
implimentazzjoni tal-programmi mill-Kummissjoni
30 - 44 L-appoġġ baġitarju ġenerali ġie żborżat b’mod rapidu iżda l-kundizzjonalità marbuta miegħu kienet 
flessibbli wisq
45 - 47 Is-selfa ta’ AMF ipprovdiet aċċess siewi għal finanzjament minkejja d-dewmien u r-rata baxxa ta’ 
żborżament
48 - 54 Il-programmi ta’ appoġġ baġitarju settorjali kienu rilevanti iżda ma kellhomx strateġija kredibbli
55- 61 Il-proġetti kienu jittrattaw problemi rilevanti iżda kien hemm dgħufijiet u dewmien relatati mat-tfassil
04 Werrej 
62- 73 Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet
 Anness I — Lista ta’ Programmi ta’ Appoġġ Baġitarju u ta’ Assistenza Makrofinanzjarja
 Anness II — Lista ta’ proġetti
 Risposti tal-Kummissjoni u tas-SEAE
05
 Akronimi 
u abbrevjazzjonijiet
ADB : Bank Afrikan tal-Iżvilupp
AFD : Aġenzija Franċiża tal-Iżvilupp
AMF : Assistenza Makrofinanzjarja
BEI: Bank Ewropew tal-Investiment
BERŻ : Bank Ewropew għar-Rikostruzzjoni u l-Iżvilupp
CRIS : Sistema Komuni ta’ Informazzjoni Relex
DAC : Kumitat ta’ Għajnuna għall-Iżvilupp (tal-Organizzazzjoni għall-Kooperazzjoni u l-Iżvilupp Ekonomiċi)
DUE : Delegazzjoni tal-Unjoni Ewropea
ENI : Strument Ewropew ta’ Viċinat
ENPI : Strument Ewropew ta’ Viċinat u Sħubija
FMI : Fond Monetarju Internazzjonali
NIF: Faċilità ta’ Investiment tal-Viċinat
PAB : Programmi ta’ Appoġġ Baġitarju
PAR : Programme d’Appui à la Relance
PEFA : Nefqa Pubblika u Responsabbiltà Finanzjarja
PIN : Programm Indikattiv Nazzjonali
SEAE : Servizz Ewropew għall-Azzjoni Esterna
SPRING : Sostenn għas-Sħubija, ir-Riforma u t-Tkabbir Inklużiv
SBC : Kuntratti għall-Bini tal-Istat
SSF : Qafas ta’ Appoġġ Uniku
06
 Sommarju eżekuttiv
I
Ir-”rivoluzzjoni tal-Ġiżimin” tat-Tuneżija, li seħħet f’Jannar 2011, hija meqjusa bħala l-ewwel minn sensiela ta’ rew -
wixti tar-”Rebbiegħa Għarbija”. Minn dak iż-żmien ‘il hawn, it-Tuneżija avvanzat sostanzjalment fit-tranżizzjoni 
politika tagħha lejn id-demokrazija matul perjodu ta’ inċertezza li kien ikkaratterizzat minn instabbiltà politika, fer -
ment soċjali u attakki terroristiċi. L-UE pprovdiet appoġġ politiku konsiderevoli u appoġġ finanzjarju sostanzjali biex 
tgħin lit-Tuneżija tiffaċċja l-isfidi l-ġodda. Fil-perjodu 2011 sa 2015, l-UE allokat somma ta’ EUR 1.3 biljun f’assistenza 
bilaterali lit-Tuneżija.
II
Aħna vvalutajna jekk l-assistenza mill-UE li twasslet lit-Tuneżija wara r-rivoluzzjoni tar-Rebbiegħa Għarbija tal-2011 
intnefqitx tajjeb. Aħna nikkonkludu li, b’mod ġenerali, il-flus intnefqu tajjeb billi kkontribwew sinifikattivament 
għat-tranżizzjoni demokratika u għall-istabbiltà ekonomika tat-Tuneżija wara r-rivoluzzjoni. Madankollu, kien hemm 
għadd ta’ nuqqasijiet fil-mod ta’ kif il-Kummissjoni mmaniġġjat l-assistenza li ngħatat.
III
Is-Servizz Ewropew għall-Azzjoni Esterna (SEAE) u l-Kummissjoni rreaġew b’mod rapidu billi pprovdew appoġġ 
finanzjarju għall-indirizzar ta’ tnejn mill-isfidi prinċipali: il-kriżi ekonomika u t-tranżizzjoni lejn id-demokrazija. Aħna 
sibna li l-Kummissjoni ppruvat tittratta għadd kbir wisq ta’ oqsma, bir-riżultat li l-impatt potenzjali tal-għajnuna 
tagħha tnaqqas u li kien diffiċli biex l-azzjonijiet numerużi tagħha jiġu mmaniġġjati. L-azzjonijiet tal-UE kienu kkoor -
dinati tajjeb mad-donaturi prinċipali u fi ħdan l-istituzzjonijiet u d-dipartimenti tal-UE, iżda l-programmazzjoni 
konġunta mal-Istati Membri ma twettqitx.
IV
Il-finanzjament mill-UE twassal b’diversi modi: appoġġ baġitarju ġenerali u settorjali, selfa ta’ Assistenza Makrofi -
nanzjarja (AMF) u proġetti awtonomi.
07 Sommarju eżekuttiv 
V
Erba’ programmi kbar ta’ appoġġ baġitarju ttrasferew fondi sostanzjali b’mod rapidu, u assistew lill-kontropartijiet 
Tuneżini biex jiffurmaw aġenda għar-riforma. Madankollu, il-kundizzjonijiet għall-iżborżament kienu flessibbli wisq 
u naqqsu l-inċentiv tas-sieħeb biex jieħu l-miżuri speċifikati fil-ftehimiet ta’ finanzjament. Il-valutazzjoni tan-Nefqa 
Pubblika u Responsabbiltà Finanzjarja (PEFA), li tista’ sservi bħala test indisputabbli tal-progress veru li sar fuq 
ir-riformi fis-settur tal-finanzi pubbliċi, ilha ma ssir mill-2010. Il-valutazzjoni l-ġdida tal-PEFA hija mistennija li tiġi 
finalizzata f’Marzu 2017.
VI
L-implimentazzjoni bil-mod kienet nuqqas prinċipali li kien komuni għas-selfa ta’ AMF, għall-biċċa l-kbira mill-
appoġġ baġitarju settorjali u għall-proġetti. Is-selfa ta’ AMF għenet lit-Tuneżija biex din taċċessa għall-finanzjament 
fuq termini favorevoli. L-appoġġ baġitarju settorjali ġie pprovdut lil tliet setturi iżda tnejn minn dawn ma kellhomx 
strateġiji settorjali kredibbli. Kemm għall-appoġġ baġitarju settorjali kif ukoll għall-proġetti, aħna sibna każijiet fejn 
l-objettivi tal-azzjonijiet la kienu speċifiċi u lanqas ma setgħu jitkejlu.
VII
L-awtoritajiet Tuneżini implimentaw xi riformi sinifikanti, iżda b’ritmu bil-mod ħafna. Din l-implimentazzjoni bil-
mod kienet prinċipalment dovuta għall-ħafna tibdil ta’ gvernijiet u għan-natura u l-għadd sinifikanti ta’ sfidi li ġew 
iffaċċjati. Il-Kummissjoni impenjat lilha nfisha biex tkompli tappoġġa lit-Tuneżija, kemm politikament kif ukoll finan -
zjarjament, fl-indirizzar ta’ dawn l-isfidi.
VIII
Ir-rapport jippreżenta għadd ta’ rakkomandazzjonijiet għal titjib fl-ippjanar tal-assistenza u fil-ġestjoni tal-azzjonijet 
tal-UE.
08
 Introduzzjoni
Kuntest tal-pajjiż
01 
It-Tuneżija hija pajjiż b’introjtu medju-baxx, li jinsab fl-Afrika ta’ Fuq. Fl-2015, kell -
ha popolazzjoni ta’ bejn wieħed u ieħor 11-il miljun persuna u Introjtu Nazzjonali 
Gross per capita  ta’ USD 3 9701. Wara 23 sena fil-poter, il-President Zine El Abidine 
Ben Ali tneħħa mill-kariga f’Jannar 2011 wara r-Rivoluzzjoni Tuneżina, magħrufa 
wkoll bħala r-”Rivoluzzjoni tal-Ġiżimin”. Din hija meqjusa bħala l-ewwel waħda 
mir-rewwixti li kollettivament huma magħrufa bħala r-Rebbiegħa Għarbija.
02 
It-Tuneżija hija l-pajjiż ta’ wara r-rivoluzzjoni tar-Rebbiegħa Għarbija li għandu 
t-tranżizzjoni politika l-aktar avvanzata. F’dawn l-aħħar erba’ snin, hija adottat 
kostituzzjoni ġdida u kellha elezzjonijiet ħielsa u ġusti. Il-Premju Nobel għall-
Paċi tal-2015 ngħata lill-Kwartett għad-Djalogu Nazzjonali2, għall-kontribut 
deċiżiv tiegħu għall-bini ta’ demokrazija pluralistika fit-Tuneżija b’segwitu għar-
Rivoluzzjoni tal-Ġiżimin fl-2011.
03 
Wara l-2011, il-pajjiż għadda minn ammont sinifikanti ta’ inċertezza, ferment 
soċjali u attakki minn militanti armati kontra persuni ċivili. F’dan il-perjodu, huwa 
pprova jippreżerva l-istabbiltà makroekonomika fuq terminu qasir, f’ambjent 
ekonomiku internazzjonali diffiċli, u f’taqlib reġjonali akbar.
04 
It-tisħiħ tal-attività ekonomika huwa waħda mill-isfidi l-aktar sinifikanti tat-
Tuneżija billi dan huwa prerekwiżit għall-indirizzar sostenibbli tal-problemi 
soċjoekonomiċi ċentrali tal-pajjiż, jiġifieri l-livell għoli ta’ qgħad u d-disparitajiet 
reġjonali. Matul id-deċennju mis-sena 2000 sal-2010, it-Tuneżija kisbet tkabbir 
ekonomiku medju ta’ 4.4 %, iżda r-rata naqset b’1.9 % fl-2011, is-sena tar-rivoluzz -
joni. Ir-rata kumplessiva tal-qgħad hija għolja. Wara li telgħet għal 19 % fl-2011, 
ir-rata tjiebet għal 15 % fl-2015. Madankollu, ir-rata tal-qgħad hija b’mod partiko -
lari għolja fost in-nisa (23 %), fost il-gradwati żgħażagħ (67 %), u fost iż-żgħażagħ 
inġenerali (35 %)3.
05 
It-Tuneżija qed tiffaċċja sfidi relatati mal-kapaċità istituzzjonali dgħajfa, maċ-
ċentralizzazzjoni eċċessiva tat-teħid ta’ deċiżjonijiet u mal-korruzzjoni. It-Tuneżija 
tinsab fin-nofs tal-klassifikazzjoni, is-76 pajjiż minn 174 pajjiż fl-2015, fl-Indiċi 
Dwar il-Perċezzjoni tal-Korruzzjoni, ta’ Transparency International4. L-Indiċi dwar 
l-Istat tad-Dritt, ta’ World Justice Project, għall-2015 tikklassifika lit-Tuneżija fit-
43 post kumplessivament u fost l-aħjar pajjiżi fir-reġjun.1 Il-Bank Dinji, il-Bank Dinji 
tad- Data,  Indikaturi 
tal-Iżvilupp.
2 Il-Kwartett għad-Djalogu 
Nazzjonali ġie ffurmat fl-2013 
u jikkonsisti 
f’erba’organizzazzjonijiet 
fis-soċjetà ċivili Tuneżina: 
It-Trejdunjin Ġenerali 
Tuneżina, il-Konfederazzjoni 
Tuneżina tal-Industrija, 
tas-Snajja’ u tal-Artiġjanat, 
il-Lega Tuneżina għad-
Drittijiet tal-Bniedem, 
u l-Ordni Tuneżina tal-Avukati.
3 Il-Fond Monetarju 
Internazzjonali, “Request for 
an extended arrangement 
under the extended Fund 
Facility” (Talba għal 
arranġament estiż taħt 
il-Faċilità ta’ Fond estiża), 
Mejju 2016.
4 L-indiċi ta’ trasparenza 
tat-Tuneżija naqset minn 41 
fl-2012 u fl-2013, għal 40 
fl-2014 u 38 fl-2015.
09 Introduzzjoni 
06 
Is-sigurtà qed issir aktar u aktar sfida importanti. Wara l-ġlied mas-Salafisti (2012) 
u l-assassinji politiċi (2013), l-attakki terroristiċi tal-2015 fil-Mużew ta’ Bardo, 
f’Sousse u kontra l-Gwardja Presidenzjali kienu daqqa ta’ ħarta kbira kemm għall-
ekonomija tal-pajjiż5 kif ukoll għas-soċjetà.
Qafas ta’ kooperazzjoni tal-UE
07 
Il-Ftehim ta’ Assoċjazzjoni bejn l-UE u t-Tuneżija, ta’ Lulju 1995, huwa l-bażi 
għar-relazzjonijiet bilaterali. F’Novembru 2006, il-Kummissjoni ħarġet Dokument 
ta’ Strateġija għall-Pajjiż li jistabbilixxi l-qafas għall-kooperazzjoni tal-UE mat-
Tuneżija għall-perjodu 2007-2013. F’Novembru 2010, il-Kummissjoni ħarġet analiżi 
ta’ nofs it-terminu tal-istrateġija u l-Programm Indikattiv Nazzjonali (PIN) għall-
perjodu 2011 sa 20136, li permezz tiegħu din l-istrateġija ddaħħlet fil-prattika.
08 
Il-kooperazzjoni tal-UE nbidlet sinifikattivament wara r-rivoluzzjoni tar-
Rebbiegħa Għarbija, fl-2011. F’Marzu 2011, l-UE impenjat lilha nfisha li tagħti 
l-appoġġ tagħha lil dawk il-ġirien kollha tagħha fin-Nofsinhar li kienu “kapaċi 
u ħerqana li jaqbdu t-triq tar-riformi permezz ta’ Sħubija għad-Demokrazija 
u Prosperità Komuni”7. F’Mejju 2011, is-Servizz Ewropew għall-Azzjoni Es -
terna (SEAE) u l-Kummissjoni adottaw approċċ ġdid fir-rigward tas-16-il pajjiż 
tal-Viċinat Ewropew8. Dan l-approċċ il-ġdid kellu l-għan li jsaħħaħ is-sħubija 
bejn l-UE u l-pajjiżi u s-soċjetajiet tal-viċinat, li jibni u jikkonsolida demokraziji 
b’saħħithom, li jimmira għal tkabbir ekonomiku sostenibbli u li jistabbilixxi 
rabtiet fost in-nies u s-soċjetà ċivili tal-pajjiżi fir-reġjun. Ibbażat fuq l-approċċ 
strateġiku l-ġdid, fl-2012, l-UE kkonkludiet ftehim politiku mat-Tuneżija dwar Pjan 
ta’ Azzjoni għall-perjodu 2013 sa 2017 li stabbilixxa sħubija privileġġjata9. L- ele -
menti ewlenin ta’ dik is-sħubija huma:
(a) kooperazzjoni politika aktar profonda, li tinkludi djalogu politiku ta’ livell 
għoli, kooperazzjoni parlamentari, kooperazzjoni fuq kwistjonjiet ta’ sigurtà 
u demokrazija u ġustizzja;
(b) integrazzjoni soċjali u ekonomika usa’ mal-Unjoni Ewropea li tgħin fil-bini ta’ 
Żona Ekonomika Komuni, kif ukoll l-iżviluppar tal- Ftehim ta’ Kummerċ Ħieles 
Approfondit u Komprensiv bejn l-UE u t-Tuneżija ;
(c) sħubija eqreb bejn il-popli bit-tisħiħ tar-rabtiet individwali u organizzazz -
jonali fl-oqsma tal-edukazzjoni, l-impjieg, is-saħħa, il-kultura, l-immigrazzjoni 
u l-mobbiltà.5 Fl-2015, l-attivitajiet tat-
turiżmu (irċevuti tal-kambju) 
naqsu b’54 %.
6 Is-SEAE/il-Kummissjoni 
Ewropea, Tunisie Programme 
Indicatif National 2011-2013.
7 KUMM(2011) 200 finali 
tat-8 ta’ Marzu 2011 “Sħubija 
għad-Demokrazija 
u l-Prosperità Komuni 
fin-Nofsinhar tal-Mediterran”.
8 KUMM(2011) 303 finali 
tal-25 ta’ Mejju 2011 “Risposti 
ġodda għal Viċinat fi 
trasformazzjoni”.
9 Is-SEAE, “Relations Tunisie-
Union Européenne: Un 
partenariat privilégié. Plan 
d’Action 2013-2017” https://
eeas.europa.eu/delegations/
tunisia/documents/
press_corner/
plan_action_tunisie_
ue_2013_2017_fr.pdf
10 Introduzzjoni 
Finanzjament għall-iżvilupp
09 
L-assistenza għall-kooperazzjoni bilaterali li ġiet allokata lit-Tuneżija għall-
perjodu mill-2011 sal-2015 kienet ta’ EUR 1.3 biljun. Dan il-finanzjament kien jin -
kludi programmi tal-Istrument Ewropew ta’ Viċinat u Sħubija (ENPI) u l-Istrument 
Ewropew ta’ Viċinat (ENI), strumenti u programmi tematiċi10, għajnuna umanitar -
ja, il-Faċilità ta’ Investiment tal-Viċinat (NIF), u ftehim wieħed ta’ AMF li ġie ffirmat 
fl-2014 (ara l- Graff 1 ).10 L-istrumenti tematiċi huma 
l-Istrument Ewropew 
għad-Demokrazija u għad-
Drittijiet tal-Bniedem, 
l-Istrument li jikkontribwixxi 
għall-Istabbiltà u l-Paċi, 
il-programm ta’ kooperazzjoni 
transfruntiera (bejn l-Italja 
u t-Tuneżija), u l-programm 
għal atturi mhux statali 
u awtoritajiet lokali.Graff 1
Sors:  Id-Delegazzjoni tal-Unjoni Ewropea (DUE) fit-Tuneżija, ir-Rapport tal-2015, Coopération de l’Union européenne en Tunisie, Mejju 2016 u d-
database tas-Sistema Komuni ta’ Informazzjoni Relex (CRIS).Impenji għat-Tuneżija skont l-istrument ta’ finanzjament għall-perjodu 2011 sa 2015
NIF (EUR/uni00A051.3/uni00A0miljun)
Strumenti tematiċi (EUR/uni00A064.2/uni00A0miljun)Għajnuna umanitarja (EUR/uni00A080.5/uni00A0miljun)
AMF (EUR/uni00A0300.0/uni00A0miljun) ENPI u ENI (EUR/uni00A0800.8/uni00A0miljun)
11 Introduzzjoni 
10 
Fil-perjodu mill-2011 sal-2015, il-Kummissjoni ppjanat u implimentat programmi 
ta’ appoġġ baġitarju (ara l- Kaxxa 1 ), kemm ġenerali kif ukoll settorjali, selfa ta’ 
AMF u proġetti awtonomi. Il-programmi ta’ appoġġ baġitarju ġenerali kienu jik -
konsistu f’raggruppament ta’ ħames programmi konsekuttivi11 li kellhom l-għan 
li jagħtu spinta ġdida lill-ekonomija u kienu jinkludu miżuri għal riformi strut -
turali f’diversi oqsma. Il-programmi ta’ appoġġ baġitarju settorjali essenzjalment 
kienu twaqqfu qabel l-2011 iżda, fil-biċċa l-kbira, l-iżborżamenti twettqu wara 
r-rivoluzzjoni. Huma koprew diversi oqsma bħall-edukazzjoni, l-ilma, l-ambjent 
u r-riforma tal-baġit tal-Istat. Addizzjonalment, il-Kummissjoni ffinanzjat proġetti 
li koprew servizzi, xogħlijiet, akkwist ta’ tagħmir u programmi ta’ ġemellaġġ. 
Il-Kummissjoni għamlet kuntratti ma’ tipi differenti ta’ korpi ta’ implimentazzjoni 
bħal aġenziji tan-NU, aġenziji nazzjonali u organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili.11 PAR1 hija operazzjoni 
baġitarja multisettorjali, 
u PAR2 sa PAR5 huma 
operazzjonijiet relatati ma’ 
Kuntratti għall-Bini tal-Istat 
(SBC). SBC jipprovdu appoġġ 
baġitarju f’sitwazzjonijiet fraġli 
u ta’ tranżizzjoni. Huma ġew 
introdotti mill-Kummissjoni 
fl-2012 u, għall-iskopijiet ta’ 
kkowdjar tad-DAC, jitqiesu 
bħala appoġġ baġitarju 
ġenerali.
Il-modalità tal-appoġġ baġitarju
L-appoġġ baġitarju jinvolvi t-trasferiment ta’ riżorsi finanzjarji lit-Teżor Nazzjonali ta’ pajjiż sieħeb, wara li dan 
tal-aħħar ikun irrispetta l-kundizzjonijiet għall-pagament li dwarhom ikun intlaħaq qbil. Dan l-appoġġ ma 
jingħatax lil kull pajjiż. Il-kriterji ta’ eliġibbiltà jridu jiġu ssodisfati qabel u matul il-programm, u l-kundizzjoniji -
et iridu jkunu ġew rispettati qabel ma jsiru l-pagamenti.
Dan jinvolvi djalogu, trasferimenti finanzjarji għall-kont tat-teżor nazzjonali tal-pajjiż sieħeb, valutazzjoni tal-
prestazzjoni u żvilupp tal-kapaċità, ibbażat fuq sħubija u obbligu reċiproku ta’ rendikont.
L-Appoġġ Baġitarju jitħallas f’segmenti fissi jew varjabbli. Is-segmenti fissi għandhom valur fiss, li jiġi 
speċifikat minn qabel fi ħdan il-ftehim ta’ finanzjament. Huma jiġu żborżati kompletament (meta l-kundizz -
jonijiet kollha jiġu ssodisfati) jew ma jiġu żborżati xejn (jekk kundizzjoni waħda jew aktar ma tiġix issodisfata). 
Segmenti varjabbli għandhom valur massimu li jiġi speċifikat minn qabel fil-ftehim ta’ finanzjament. Huma 
jiġu żborżati kompletament jew parzjalment u, f’dan il-każ, l-ammont żborżat ikun ibbażat fuq il-prestazzjoni 
miksuba meta mqabbla ma’ miri speċifikati minn qabel jew ma’ indikaturi tal-prestazzjoni deżinjati (dment li 
fl-istess ħin il-kundizzjonijiet ġenerali kollha jiġu ssodisfati).
Siltiet mil-Linji Gwida dwar l-Appoġġ Baġitarju, tal-Kummissjoni Europea, Settembru 2012.Kaxxa 1
12 Introduzzjoni 
11 
Franza u l-Ġermanja huma d-donaturi bilaterali Ewropej prinċipali l-oħra12. Il-Bank 
Ewropew tal-Investiment (BEI)13 u l-Bank Ewropew għar-Rikostruzzjoni u l-Iżvilupp 
(BERŻ)14 huma mutwanti prinċipali fit-Tuneżija. L-istituzzjonijiet finanzjarji inter -
nazzjonali wkoll jipprovdu finanzjament sostanzjali. Mill-2012 ‘il hawn, il-Bank 
Dinji impenja USD 2.1 biljun b’kollox. Il-Fond Monetarju Internazzjonali (FMI) 
ukoll għandu involviment konsiderevoli fit-Tuneżija. F’Mejju 2016, l-FMI approva 
t-tieni programm għall-pajjiż, arranġament estiż ta’ 48 xahar għal ammont ta’ 
USD 2.9 biljun15.12 Mill-2011 ‘il hawn, huma 
allokaw EUR 776 miljun 
u EUR 950 miljun 
rispettivament lit-Tuneżija 
f’self u għotjiet.
13 Mill-2011 ‘il hawn, il-
finanzjament kumplessiv 
lit-Tuneżija huwa ta’ 
EUR 1.5 biljun (f’setturi 
bħall-industrija, l-ilma, 
it-trasport, l-enerġija 
u s-servizzi).
14 Mill-2013 ‘il hawn, il-BERŻ 
iffinanzja 25 proġett u żborża 
total ta’ EUR 300 miljun.
15 Dan huwa t-tieni programm 
tal-FMI fit-Tuneżija. Fil-perjodu 
mill-2013 sal-2015, programm 
ta’ ftehim ta’ riżerva żborża 
USD 1.6 biljun lit-Tuneżija.
13
 Ambitu u approċċ 
tal-awditjar
12 
L-awditu eżamina jekk l-assistenza mill-UE li twasslet lit-Tuneżija wara r-riv -
oluzzjoni tar-Rebbiegħa Għarbija tal-2011 ntnefqitx tajjeb. Sabiex twettaq din 
il-valutazzjoni, l-awditu tal-effiċjenza u l-effettività tal-assistenza wieġeb għas-
sottomistoqsijiet li ġejjin:
(i) Is-SEAE u l-Kummissjoni indirizzaw l-isfidi ewlenin li t-Tuneżija qed tiffaċċja?
(ii) Il-Kummissjoni implimentat il-programmi tagħha tajjeb?
13 
L-awditu kopra l-infiq permezz tal-ENPI u l-ENI. Huwa ffoka fuq il-programmi 
ta’ rispons għall-kriżi ekonomika u l-azzjonijiet tal-UE fl-oqsma tat-tranżizzjoni 
demokratika, il-governanza, il-ġustizzja u t-tkabbir ekonomiku. L-awditu kopra 
wkoll l-AMF.
14 
Il-kampjun tal-awditjar kopra 70 % tal-assistenza ta’ kooperazzjoni bilaterali li ġiet 
allokata lit-Tuneżija mill-2011 sal-201516. Minbarra s-selfa ta’ AMF, aħna awditjajna 
7 programmi ta’ appoġġ baġitarju u 14-il proġett. Informazzjoni aktar dettaljata 
dwar l-azzjonijiet tal-UE li ġew koperti tingħata fl- Annessi I  u II.
15 
Ix-xogħol tal-awditjar twettaq bejn Marzu u Lulju 2016. Aħna ġbarna evidenza 
għall-valutazzjoni tagħna permezz ta’ analiżi dokumentarja u intervisti mas-SEAE, 
mal-Kummissjoni u mad-Delegazzjoni tal-UE f’Tuneż, mal-awtoritajiet Tuneżini, 
mal-Organizzazzjonijiet tas-Soċjetà Ċivili, kif ukoll mal-Istituzzjonijiet Finanzjarji 
Internazzjonali u ma’ donaturi oħra17. Wettaqna wkoll żjara ta’ ġimagħtejn fit-
Tuneżija f’Mejju 2016.16 L-assistenza kumplessiva ta’ 
kooperazzjoni bilaterali 
għall-perjodu mill-2011 
sal-2015 hija ta’ EUR 1.3 biljun. 
Din is-somma tinkludi 
programmi permezz tal-ENPI, 
l-ENI, l-istrumenti tematiċi, 
in-NIF u s-selfa ta’ AMF.
17 L-FMI, il-Bank Afrikan 
tal-Iżvilupp, il-Bank Dinji, 
l-Aġenzija Franċiża 
tal-Iżvilupp.
14
 Osservazzjonijiet
Is-SEAE u l-Kummissjoni indirizzaw il-biċċa l-kbira 
mill-isfidi ewlenin billi allokaw fondi addizzjonali 
sostanzjali f’koordinazzjoni mad-donaturi prinċipali, 
iżda l-għajnuna ma kinitx iffukata biżżejjed
16 
F’din it-taqsima, aħna neżaminaw jekk il-prijoritajiet u l-allokazzjonijiet ta’ finanz -
jament ġewx adattati b’mod xieraq wara l-2011 sabiex jindirizzaw l-isfidi ewlenin 
li t-Tuneżija qed tiffaċċja. Aħna nivvalutaw ukoll jekk l-isfidi ġewx indirizzati fil-
pront permezz ta’ azzjonijiet ikkoordinati tajjeb.
Il-fondi nżdiedu b’mod sinifikanti biex ir-rekwiżiti urġenti 
setgħu jiġu indirizzati
17 
Fl-2010, qabel ir-rivoluzzjoni, il-Kummissjoni kellha programm ta’ għajnuna għall-
iżvilupp18 ta’ EUR 240 miljun għall-perjodu 2011 sa 2013. Hija ssettjat l-oqsma 
ta’ prijorità li ġejjin għall-assistenza għall-iżvilupp: impjieg, riformi ekonomiċi 
u appoġġ għas-settur privat u ġustizzja. Objettiv trażversali kien li l-firxa ta’ gov -
ernanza tajba tiġi estiża.
18 
B’konsegwenza tar-rivoluzzjoni, il-fondi li ġew allokati nżdiedu sostanzjalment 
u l-fokus tal-kooperazzjoni bilaterali tal-UE nbidel. L-allokazzjonijiet għall-
perjodu 2011 sa 2013 kważi rduppjaw għal EUR 445 miljun. L-allokazzjonijiet an -
nwali medji, mill-ENPI u l-ENI19, telgħu f’daqqa minn EUR 80 miljun, għall-perjodu 
qabel ir-rivoluzzjoni, għal EUR 170 miljun, għall-perjodu mill-2011 sal-2015 (ara 
l-Graff 2 ). Il-finanzjament, li nżdied b’mod sinifikanti, ingħata b’mod partikolari 
permezz tal-mekkaniżmu, ibbażat fuq l-inċentivi, ta’ “aktar għal aktar”, li pprovda 
assistenza addizzjonali lil dawk il-pajjiżi sieħba li wrew impenn sostnut għar-
riformi kif ukoll progress fl-istess riformi20.18 L-istrateġija pluriennali ta’ 
assistenza għall-iżvilupp 
għall-perjodu 2007 sa 2013 
kienet stabbilita fid-dokument 
ta’ strateġija għall-pajjiż. Il-PIN 
għall-perjodu 2011-2013 
iddefinixxa f’aktar dettall 
il-fondi allokati u l-prijoritajiet. 
Il-PIN irrefera għall-fondi li 
ġew allokati taħt l-ENPI.
19 Mill-2014 ‘il quddiem, l-ENI 
sostitwixxa l-ENPI bħala 
l-istrumenti prinċipali 
tal-kooperazzjoni għall-
iżvilupp mal-pajjiżi tal-viċinat.
20 Il-mekkaniżmu ta’ inċentiv 
“aktar għal aktar” (imsejjaħ 
SPRING fil-kuntest tal-ENPI 
(sal-2013) u fondi Umbrella 
fil-kuntest tal-ENI (ara wkoll 
it-Tabella 1 dwar il-
kontribuzzjonijiet 
addizzjonali)).
15 Osservazzjonijiet 
19 
Mill-2011 ‘il hawn, l-appoġġ għad-demokrazija kien wieħed mill-oqsma fil-mira 
għall-assistenza (ara l- Graff 3 ). L-UE wettqet missjonijiet ta’ osservazzjoni elet -
torali biex tiżgura li l-elezzjonijet jitmexxew b’mod xieraq. Aktar appoġġ għat-
tranżizzjoni demokratika ngħata permezz ta’ programmi li appoġġaw is-soċjetà 
ċivili, il-ġustizzja u l-attivitajiet tal-Parlament il-ġdid. Wara l-2011, il-Kummissjoni 
ħejjiet programmi biex tindirizza d-disparitajiet reġjonali li kienu fost il-kawżi 
ta’ tensjonijet relatati mas-sigurtà u tensjonijiet soċjali. Dawn il-programmi 
appoġġaw iż-żoni emarġinati, ir-riabilitazzjoni ta’ nħawi b’introjtu baxx, u s-settur 
tas-saħħa. Graff 2
Sors:  Id-Database tal-CRIS.Impenji annwali mill-ENPI u l-ENI għat-Tuneżija għall-perjodu 2007 sa 2015
050100150200250miljun EUR170 miljun
80 miljun
2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015
16 Osservazzjonijiet Graff 3
Sors:  Il-Programmi Indikattivi Nazzjonali u s-Sitwazzjoni Attwali, maħruġa mill-Kummissjoni Ewropea, Ottubru 2015.Impenji mill-ENPI u l-ENI għat-Tuneżija qabel u wara l-2011 skont il-qasam ta’ 
prijorità (id-daqs huwa proporzjonali għall-allokazzjonijiet kull sena)
EUR 356 miljunEUR 445 miljunEUR 
240 
miljunEUR
300
miljunIMPENJI TAL-UE
WARA R-RIVOLUZZJONIIMPENJI TAL-UE
QABEL IR-RIVOLUZZJONI
Riforma 
soċjoekono-mika għat-tkabbir inklużiv62 %Żvilupp reġjonali
u lokali20 %Elementi fundamentali 
tad-demokrazija
18 %2014-20152011-2013
Settur soċjali
u ambjent
20 %
Governanza tajba 
u demokrazija
7 %Riforma 
ekonomikau rkupru73 %2011-2013
Appoġġ għas-settur privat34 %Ġustizzja
7 %
Riformi ekonomiċi
u governanza
36 %Impjieg
23 %Governanza ekonomika 
u kompetittività
60 %Titjib ﬂ-impjegabbiltà 
tal-gradwati22 %Żvilupp sostenibbli
18 %2007-2010
17 Osservazzjonijiet 
20 
Il-fondi addizzjonali li kienu saru disponibbli wara r-rivoluzzjoni ppermettew li 
s-SEAE u l-Kummissjoni jipprovdu appoġġ sostanzjali għall-programm nazzjonali 
għall-irkupru ekonomiku. F’sitwazzjoni makroekonomika fraġli u li dejjem tidde -
terjora, il-Programme d’Appui à la Relance (PAR) kien programm kbir li ta spinta 
ġdida u li ġab flimkien fondi sostanzjali minn diversi donaturi u istituzzjonijiet 
finanzjarji biex jiġu pprovduti fondi ferm meħtieġa għat-trattament tal-ħtiġijiet 
ekonomiċi urġenti. Il-kontribuzzjoni mill-Kummissjoni lill-PAR kienet l-akbar 
nefqa li għamlet f’termini ta’ fondi impenjati fit-Tuneżija. Dan il-finanzjament 
kien jikkonsisti f’ħames programmi ta’ appoġġ baġitarju ġenerali li impenjaw 
EUR 448 miljun f’ħames snin, jiġifieri aktar minn nofs il-fondi li ġew allokati taħt 
l-ENPI u l-ENI għall-perjodu 2011 sa 2015. Dan l-ammont kien mirfud minn fondi 
taħt il-mekkaniżmu ta’ inċentiv “aktar għal aktar”, li pprovdew EUR 155 miljun 
oħra fil-perjodu mill-2011 sal-2015 (ara l-paragrafu 18 u t- Tabella 1 ). Dan l-appoġġ 
baġitarju ġenerali kellu sinifikat partikolari għall-awtoritajiet Tuneżini billi l-biċċa 
l-kbira mill-finanzjament l-ieħor li ġie pprovdut mid-donaturi kien fil-forma ta’ 
self, bi spejjeż għas-servizz u obbligi ta’ ħlas lura. Tabella 1Kontribuzzjoni ta’ allokazzjonijiet taħt il-mekkaniżmu ta’ inċentiv “aktar għal aktar” 
lill-programmi PAR
(EUR miljun)
Programm PAR SenaAmmont kumplessiv 
allokatfondi taħt il-mekkaniżmu 
ta’ inċentiv “aktar għal 
aktar ” allokati għal pro -
grammi PARFondi totali taħt il-
mekkaniżmu ta’ inċentiv 
“aktar għal aktar ” 
allokati annwalment
PAR1 2011 100 10 20
PAR2 2012 68 0 80
PAR3 2013 110 45 55
PAR4 2014 100 47 50
PAR5 2015 70 53 71.8
Total 448 155 276.81
1  Il-bilanċ ta' fondi ta' EUR 121.8 miljun taħt il-mekkaniżmu ta' inċentiv "aktar għal aktar" intuża għal proġetti fuq firxa wiesgħa ta' oqsma, eż. 
il-ġustizzja, ir-rinnovazzjoni tal-infrastruttura ta' nħawi fqar, eċċ.
Sors:  Is-SEAE u d-database tal-CRIS.
21 
Il-Kummissjoni indirizzat il-ħtiġijiet ekonomiċi tal-pajjiż primarjament permezz 
tal-programmi PAR, iżda ngħata appoġġ addizzjonali permezz ta’ selfa ta’ AMF 
u permezz ta’ proġetti speċifiċi. Wara talba mill-awtoritajiet Tuneżini, fl-2014 
ingħatat selfa ta’ EUR 300 miljun biex tissupplimenta s-selfa mill-FMI li kienet 
tappoġġa l-programm tal-Gvern ta’ stabbilizzazzjoni u riforma ekonomiċi.
18 Osservazzjonijiet 
22 
Filwaqt li l-isfidi għar-riforma makroekonomika u demokratika setgħu jiġu ttratta -
ti relattivament malajr, dan ma kienx il-każ għar-riforma tas-settur tas-sigurtà. Sa 
minn Ottubru 2011, il-Gvern Tuneżin kien diġà talab għall-ewwel darba l-appoġġ 
tal-UE għal din ir-riforma. Il-Kummissjoni rreaġiet fil-pront għal din it-talba iżda 
laħqu għaddew sentejn qabel ma l-awtoritajiet Tuneżini qablu dwar it-termini 
ta’ referenza għal evalwazzjoni bejn il-pari tas-settur tas-sigurtà fit-Tuneżija. 
F’Diċembru 2013, 12-il espert tas-sigurtà mill-Istati Membri tal-UE ħarġu rapport 
ta’ evalwazzjoni bejn il-pari. Wara li l-awtoritajiet Tuneżini taw l-approvazzjoni 
tagħhom, twettqet missjoni ta’ identifikazzjoni u formulazzjoni f’Jannar 2015. 
L-attakki terroristiċi li seħħew f’Marzu u Ġunju 2015 aċċelleraw id-djalogu politiku 
u, f’Novembru 2015, il-Gvern Tuneżin daħal għall-proposta tal-Kummissjoni dwar 
programm ta’ riforma tas-settur tas-sigurtà b’baġit ta’ EUR 23 miljun. Dan sar 
erba’ snin wara t-talba inizjali. Wara l-approvazzjoni tal-programm, f’Ġunju 2016 
ġie ffirmat kuntratt għar-riabilitazzjoni tal-infrastrutturi tas-sigurtà u għall-
forniment ta’ tagħmir.
Il-fondi kienu mifruxa fuq għadd kbir wisq ta’ oqsma
23 
L-awtoritajiet Tuneżini ma rnexxilhomx jiżviluppaw pjan affidabbli u kompren -
siv ta’ żvilupp nazzjonali. In-nuqqas ta’ dan il-pjan ippreviena lid-donaturi milli 
jkollhom stampa ġenerali tal-prijoritajiet tal-pajjiż, il-fondi meħtieġa, u l-progress 
rigward l-indikaturi ewlenin. Għaldaqstant, l-azzjonijiet tal-UE tfasslu fuq il-bażi 
tad-djalogu ta’ politika kontinwu u intensiv mal-awtoritajiet Tuneżini, fuq rap -
porti li nħarġu permezz ta’ diversi missjonijiet ta’ valutazzjoni u identifikazzjoni 
tal-ħtiġijiet li ġew organizzati mis-SEAE u mill-Kummissjoni.
24 
L-azzjonijiet tal-UE koprew firxa wiesgħa ħafna ta’ attivitajiet. Wara r-rivoluzzjoni 
tal-2011, kien hemm domanda qawwija għall-appoġġ f’ħafna setturi. Il-Pjan ta’ 
Azzjoni għall-perjodu 2013-2017 li stabbilixxa sħubija privileġġjata (ara l-paragra -
fu 8) issettja 13-il prijorità, li kull waħda minnhom ġiet assenjata bosta azzjonijiet. 
Fid-dawl taż-żieda tal-fondi disponibbli, il-Kummissjoni espandiet l-ambitu tal-
kooperazzjoni biex tipprova tissodisfa din id-domanda. Id-dokumenti strateġiċi 
bħall-PIN 2011-2013 u l-Qafas ta’ Appoġġ Uniku (SSF) 2014-2015 issettjaw oqsma 
ta’ prijorità ġenerali ħafna. Dan wassal għall-adozzjoni ta’ deċiżjonijiet, u l-
ippjanar ta’ proġetti, li kienu jkopru għadd kbir wisq ta’ oqsma. Fl-SSF 2014-2015, 
wieħed mis-setturi ta’ prijorità (elementi fundamentali tad-demokrazija) kien 
jinkludi sitt komponenti distinti li jkopru firxa wiesgħa ta’ oqsma: il-ġustizzja, l-
opportunitajiet indaqs, il-migrazzjoni u l-ġestjoni tal-fruntieri, ir-riforma tal-mid -
ja, ir-riforma tas-settur tas-sigurtà u l-appoġġ għas-settur kulturali21. Ir-rapport 
annwali tad-DUE22 jirreferi għal azzjonijiet mifruxa fuq aktar minn 20 intestatura 
(li jinkludu l-edukazzjoni, is-saħħa, l-agrikoltura, l-ambjent, it-tibdil fil-klima, it-
trasport, ir-riċerka, u oqsma tematiċi bħall-kooperazzjoni transkonfinali).21 Id-Direttorat Ġenerali 
għall-Viċinat u t-Tkabbir, 
tal-Kummissjoni, l-iskeda 
informattiva dwar l-Assistenza 
Finanzjarja lit-Tuneżija, 
is-Sitwazzjoni attwali: 
Ottubru 2015.
22 Id-DUE, ir-Rapport tal-2015, 
Coopération de l’Union 
européenne en Tunisie.
19 Osservazzjonijiet 
25 
Il-varjetà enormi ta’ oqsma ta’ attività kienet tmur kontra l-objettiv proprju 
tal-Kummissjoni li tiffoka l-għajnuna fuq għadd żgħir ta’ oqsma. L-aħjar prattika 
rikonoxxuta fl-allokazzjoni tal-għajnuna għall-iżvilupp, kif stipulata fil-Kunsens 
tal-UE għall-Iżvilupp23 u fid-Dikjarazzjoni ta’ Pariġi dwar l-Effikaċja tal-Għajnuna24 
tiddikjara li jenħtieġ li d-donaturi tal-UE jimmiraw li jiffukaw l-involviment attiv 
tagħhom f’pajjiż partikolari fuq mhux aktar minn tliet setturi kull wieħed. Billi ma 
ffukatx l-isforzi tagħha biżżejjed, il-Kummissjoni naqqset mill-impatt potenzjali 
tal-finanzjament u rendiet il-ġestjoni tiegħu aktar diffiċli.
L-azzjonijiet tal-UE ġew ikkoordinati tajjeb mad-donaturi 
prinċipali, iżda ma nkisbitx programmazzjoni konġunta mal-
Istati Membri
26 
L-azzjonijiet tal-UE ġew ikkoordinati tajjeb mal-partijiet interessati internaz -
zjonali prinċipali tal-iżvilupp fit-Tuneżija bħall-FMI, il-Bank Dinji, il-Bank Afrikan 
tal-Iżvilupp (ADB) u l-Aġenzija Franċiża tal-Iżvilupp (AFD). L-UE ppjanat u impli -
mentat programmi importanti flimkien ma’ donaturi oħra – b’mod partikolari 
l-appoġġ baġitarju u l-AMF. Ċerti proġetti tal-UE ġew esegwiti minn aġenziji 
tan-NU, aġenziji tal-iżvilupp nazzjonali u banek tal-iżvilupp. Fl-2016, kien hemm 
ukoll disa’ proġetti ta’ ġemellaġġ li kienu għadhom għaddejjin, b’baġit totali 
ta’ EUR 12-il miljun, u li kienu ffinanzjati mill-UE u ġew implimentati mill-Istati 
Membri25.
27 
L-UE hija d-donatur li jagħti l-ogħla ammont ta’ għotjiet lit-Tuneżija u hija 
preżenti f’ħafna oqsma differenti. Għalhekk, id-DUE għandha rwol sinifikanti fil-
komunità tad-donaturi. Hija tiffaċilita b’mod attiv il-koordinazzjoni tad-donaturi 
li jiltaqgħu mill-inqas darba fix-xahar u jiddiskutu fid-dettall l-ippjanar tal-pro -
grammi kif ukoll il-problemi li jistgħu jitfaċċaw eventwalment matul l-implimen -
tazzjoni tal-programmi.
28 
Is-SEAE u l-Kummissjoni ħadmu f’kollaborazzjoni mill-qrib mal-Istati Membri per -
mezz ta’ konsultazzjonijiet regolari u skambji frekwenti ta’ informazzjoni rilevanti 
f’kull stadju taċ-ċiklu tal-programmi, b’mod partikolari, fil-kuntest tal-kumitat tal-
ENI. Madankollu, din il-kollaborazzjoni ma kinitx testendi għall-programmazzjoni 
konġunta mal-Istati Membri li kienet irrakkomandata mir-Regolament dwar l-
ENI26. Matul dawn l-aħħar erba’ snin, is-SEAE u l-Kummissjoni kellhom diskussjoni -
jiet mal-Istati Membri tal-UE bil-ħsieb li gradwalment ikunu involuti fi program -
mazzjoni konġunta fit-Tuneżija.23 Il-Kunsill, il-Parlament 
Ewropew u l-Kummissjoni 
dwar l-Unjoni Ewropea, 
(2006/C 46/01), Dikjarazzjoni 
konġunta mill-Kunsill 
u mir-rappreżentanti 
tal-gvernijiet tal-Istati Membri 
li ltaqgħu fi ħdan il-Kunsill, 
il-Parlament Ewropew 
u l-Kummissjoni dwar 
il-Politika tal-Unjoni Ewropea 
għall-Iżvilupp: “Il-Kunsens 
Ewropew”.
24 L-OECD, id-Dikjarazzjoni ta’ 
Pariġi dwar l-Effikaċja 
tal-Għajnuna, 2005 ( http://
www.oecd.org/dac/
effectiveness/34428351.pdf ).
25 Il-Ġermanja, Spanja, Franza, 
l-Italja, in-Netherlands 
u l-Awstrija.
26 L-Artikolu 5 tar-Regolament 
(UE) Nru 232/2014 tal-
Parlament Ewropew 
u tal-Kunsill tal-
11 ta’ Marzu 2014 li jistabbilixxi 
Strument Ewropew tal-Viċinat 
(ĠU L 77, 15.3.2014, p. 27).
20 Osservazzjonijiet 
L-azzjonijiet tal-UE assistew lit-Tuneżija 
sostanzjalment iżda kien hemm nuqqasijiet 
fl-implimentazzjoni tal-programmi mill-Kummissjoni
29 
F’din it-taqsima, aħna neżaminaw kemm il-Kummissjoni implimentat tajjeb il-
programmi tagħha ta’ assistenza bilaterali għall-iżvilupp. Aħna nivvalutaw 4 tipi 
ta’ programmi: (a) 4 programmi ta’ appoġġ baġitarju ġenerali, (b) 3 programmi ta’ 
appoġġ baġitarju settorjali, (c) is-selfa ta’ AMF, u (d) 14-il proġett. Aħna nivval -
utaw it-tfassil u l-eżekuzzjoni tagħhom, kif ukoll l-outputs imwassla.
L-appoġġ baġitarju ġenerali ġie żborżat b’mod rapidu iżda 
l-kundizzjonalità marbuta miegħu kienet flessibbli wisq
30 
Il-programmi PAR (ara l-paragrafu 20) kienu jirrappreżentaw madwar 56 % 
tal-impenji mill-ENPI u l-ENI. Dawn il-programmi rnexxielhom jgħaddu fondi 
sostanzjali lit-Tuneżija, relattivament malajr. B’mod ġenerali, għaddew bejn sena 
u sentejn mit-tfassil sal-iżborżament tal-parti l-kbira tal-ammont ikkuntrattat. 
Għaldaqstant, sa tmiem l-2015, il-programmi PAR kienu ħallsu 78 % tal-ammonti 
li ġew impenjati għall-perjodu 2011-2015, filwaqt li ċ-ċifri għas-selfa ta’ AMF 
u għall-proġetti kienu 67 % u 22 % rispettivament. Sa tmiem l-2015, 60 % biss tal-
allokazzjonijiet disponibbli għall-proġetti kienu ġew ikkuntrattati, filwaqt li 85 % 
u 100 % rispettivament tal-allokazzjonijiet taħt l-appoġġ baġitarju u dawk taħt 
l-AMF kienu ġew ikkuntrattati (ara l- Graff 4 ).Graff 4
Sors:  Id-database tal-CRIS.Ammonti allokati, ikkuntrattati u mħallsa skont it-tip ta’ assistenza (fil-31.12.2015, 
għall-perjodu 2011-2015)
0100200300400500miljun EUR
 Imħallsa  Ikkuntrattati  Allokati  
Proġetti AMF Appoġġ baġitarju
21 Osservazzjonijiet 
31 
Din l-assistenza mill-UE kienet maħsuba biex tgħaddi ammonti sostanzjali sabiex 
tappoġġa l-ekonomija fraġli, tippromwovi l-koeżjoni soċjali, u tħeġġeġ lit-
Tuneżija taqbad “it-triq tar-riformi permezz ta’ Sħubija għad-Demokrazija u Pros -
perità Komuni”27. L-iżborżamenti relatati matul il-perjodu 2011 sa 2015 kienu ta’ 
madwar EUR 350 miljun.
32 
L-ewwel programm PAR ġie ppjanat u implimentat b’mod konġunt mal-Bank 
Dinji, l-ADB u l-AFD28 filwaqt li t-tieni wieħed sar mal-Bank Dinji u l-ADB. Il-
baġit kumplessiv ta’ PAR1 kien ta’ EUR 1 000 000 000 f’self u għotjiet (li minnu 
l-UE kkontribwiet EUR 100 miljun). Il-baġit kumplessiv ta’ PAR2 kien ta’ EUR 720 
miljun f’self u għotjiet, li għalih l-UE kkontribwiet EUR 68 miljun. L-ippjanar 
u l-eżekuzzjoni konġunti ta’ dawk il-programmi amplifikaw l-ingranaġġ li d-do -
natur kellu fuq il-pajjiż sieħeb biex jimplimenta r-riformi. Żguraw ukoll li ma ssir 
l-ebda duplikazzjoni tal-isforzi fost id-donaturi. Il-PARs 3 u 4 li ġew wara kienu 
ffinanzjati mill-UE biss.
Il-kundizzjonalità tal-iżborżament kienet flessibbli wisq
33 
Il-kontribuzzjoni tal-UE għall-programmi PAR saret permezz ta’ appoġġ baġitarju 
ġenerali. Mill-2013 ‘il quddiem, dan ġie kklassifikat bħala “kuntratti għall-bini tal-
Istat” (SBC). Din hija l-forma l-aktar flessibbli ta’ appoġġ baġitarju u hija maħsuba 
għal pajjiżi li jkunu jinsabu f’sitwazzjoni fraġli jew fi tranżizzjoni. Il-kundizzjonijiet 
għall-iżborżament taħt din il-forma ta’ appoġġ baġitarju huma aktar flessibbli 
billi, pereżempju, il-kundizzjoni ta’ eliġibbiltà biex il-pajjiżi sieħba jkollhom pjan 
affidabbli u kredibbli ta’ żvilupp nazzjonali mhijiex meħtieġa dment li l-Gvern 
jidħol għall-impenn li jiżviluppa wieħed. Skont il-linji gwida proprja tal-Kummiss -
joni dwar l-appoġġ baġitarju, l-SBCs mhux suppost li jdumu aktar minn sena jew 
sentejn. Għat-Tuneżija, din il-forma ta’ appoġġ baġitarju diġà ngħatat għal tliet 
snin (il-PARs 3 u 4) iżda se terġa’ tintuża fil-PAR l-aktar reċenti (PAR5), għal durata 
ta’ tliet snin oħra.27 KUMM(2011) 200 finali.
28 Il-kontribuzzjoni tat-tliet 
kodonaturi saret fil-forma ta’ 
self.
22 Osservazzjonijiet 
Eżekuzzjoni tal-programmi PAR
Programmi PAR Rapidità tal-implimentazzjoni
ProgrammSena tad-
deċiżjoni Allokati  Imħallsa Data tal-
iffirmar 
tal-Ftehim ta’ 
FinanzjamentData 
tal-pagament
(l-ewwel 
segment)Data 
tal-pagament
(it-tieni 
segment)Perjodu ta’ 
żmien bejn 
il-Ftehim ta’ 
Finanzjament 
u l-ewwel 
pagamentPerjodu ta’ 
żmien bejn 
il-Ftehim ta’ 
Finanzja -
ment u t-tieni 
pagament
PAR 1 2011 100 000 000 99 424 813 28.9.11 2.12.11 17.12.12 64 439
PAR 2 2012 68 000 000 65 415 314 4.12.12 17.12.12 MA 13 MA
PAR 3 2013 110 000 000 110 000 000 6.12.13 20.12.13 4.12.14 14 358
PAR 4 2014 100 000 000 75 000 000 8.7.15 8.12.15 pendenti 150 pendenti
Sors:  Id-database tal-CRIS (Ottubru 2016).34 
Il-programmi PAR jiffunzjonaw permezz tal-iżborżament ta’ segment wieħed jew 
tnejn fuq massimu ta’ sentejn. Taħt l-aħjar prattiki applikabbli għall-programmi 
ta’ appoġġ baġitarju, il-Kummissjoni l-ewwel tilħaq qbil dwar programm ta’ 
riforma mal-pajjiż sieħeb. Ibbażat fuq dan il-programm, il-Kummissjoni mbagħad 
tiddeċiedi dwar il-kundizzjonijiet għall-iżborżament, tiffirma l-ftehim ta’ finanzja -
ment, u tagħti perjodu ta’ żmien lill-pajjiż sieħeb biex jimplimenta dawn ir-riformi 
u konswegwentement jissodisfa l-kundizzjonijiet tal-iżborżament. Madankollu, 
fil-każ tal-programmi PAR, il-kundizzjonijiet ġew sostanzjalment issodisfati qabel 
ma sar il-ftehim ta’ finanzjament, anke matul l-istadju tal-ippjanar. Dan il- modus 
operandi  ntuża sistematikament mill-Kummissjoni sabiex il-pagament tal-ewwel 
segment tal-programmi PAR isir aktar malajr. Għaldaqstant, l-iżborżament tal-
ewwel segment ta’ PAR1 sar xahrejn wara l-iffirmar tal-ftehim ta’ finanzjament; 
għal PAR2 u PAR3 dan sar wara ġimagħtejn biss (ara t- Tabella 2 ).Tabella 2
35 
F’każ wieħed (PAR1) il-miżuri għat-tieni segment ma ġewx stabbiliti meta l-kun -
tratt ġie ffirmat, iżda sena wara. Jenħtieġ li, meta l-ftehim ta’ finanzjament jiġi 
ffirmat, ikun intlaħaq qbil dwar il-miżuri meħtieġa għall-issodisfar tal-kundizz -
jonijiet għall-pagament tas-segmenti kollha tal-programmi sabiex il-pajjiż sieħeb 
ikollu biżżejjed żmien biex jimplimenta r-riformi.
23 Osservazzjonijiet 
36 
Billi l-fondi addizzjonali taħt il-mekkaniżmu ta’ inċentiv “aktar għal aktar” kienu 
jikkostitwixxu kważi terz mill-baġit tal-programmi, aħna eżaminajna jekk dawn 
intużawx biex l-awtoritajiet Tuneżini jistabbilixxu kundizzjonijiet ġodda u jiskat -
taw miżuri ġodda. Kien biss fil-każ ta’ PAR3 li nżdied segment varjabbli, meta 
l-fondi supplimentari taħt il-mekkaniżmu ta’ inċentiv “aktar għal aktar” ġew 
allokati. Dan is-segment varjabbli kellu tliet kundizzjonijiet speċifiċi. Il-fondi ad -
dizzjonali taħt il-mekkaniżmu ta’ inċentiv “aktar għal aktar” ġew iddeterminati 
u allokati lejn tmiem l-ippjanar ta’ programm (ara l- Kaxxa 2 ) u filwaqt li dan 
ċertament kien fattur li kkumplika s-sitwazzjoni, huwa ma pprekludiex l-istabbili -
ment ta’ kundizzjonijiet u ta’ miżuri.
Il-proċedura għall-allokazzjoni tal-fondi addizzjonali taħt il-mekkaniżmu ta’ 
inċentiv “aktar għal aktar”
Passi tal-proċedura:
 οF’Diċembru tas-sena N, id-DUE toħroġ l-ewwel abbozz ta’ rapport ta’ progress;
 οF’Marzu tas-sena N+1, is-SEAE u l-KE joħorġu nota konġunta dwar il-progress fil-pajjiżi kollha tal-viċinat;
 οF’Ġunju tas-sena N+1, tittieħed deċiżjoni (din tiġi approvata mill-kumitat tal-ENI). Il-fondi jridu jiġu impen -
jati għal programmi speċifiċi sa tmiem is-sena N+1.Kaxxa 2
37 
L-iżborżamenti tal-PAR kienu jsiru bil-kundizzjoni li jitwettaq għadd kbir ta’ 
miżuri speċifiċi. Bħala medja, kull wieħed mill-4 programmi li ġew eżaminati 
kienu jinkludu 27 miżura speċifika. Dawn kienu jkopru ħafna oqsma b’firxa 
wiesgħa, jiġifieri: (a) it-trasparenza, il-parteċipazzjoni demokratika, il-ġustizzja 
u l-ġlieda kontra l-korruzzjoni, (b) il-finanzi pubbliċi, (c) id-disparitajiet reġjonali, 
(d) il-qgħad u l-inklużjoni soċjali, (e) il-mikrofinanzjament, u (f) it-tkabbir ekono -
miku. L-għadd kbir ta’ oqsma indirizzati jnaqqas mill-fokus tad-djalogu ta’ poli -
tika mal-pajjiż sieħeb.
38 
Il-Kummissjoni ħadet deċiżjonijiet dwar il-pagamenti wara li vvalutat il-progress 
kumplessiv, u l-impenn tal-Gvern għal pjan ta’ żvilupp nazzjonali, aktar milli 
l-ikkompletar ta’ kull miżura li kienet meħtieġa li tittieħed mill-awtoritajiet 
Tuneżini. Fil-prattika, dan kien ifisser li l-Kummissjoni vvalutat il-progress kump -
lessiv bħala sodisfaċenti għalkemm xi miżuri ma kinux ittieħdu. Dan l-approċċ 
naqqas l-inċentiv tas-sieħeb biex jieħu l-miżuri stipulati fil-ftehim ta’ finanzja -
ment, u dgħajjef l-ingranaġġ li l-Kummissjoni setgħet teżerċita fuq l-awtoritajiet 
Tuneżini biex jimplimentaw riformi li kienu ferm meħtieġa.
24 Osservazzjonijiet 
39 
Il-Kummissjoni ffukat fuq miżuri relatati mal-outputs minflok fuq riżultati fit-tul 
minħabba l-instabbiltà politika fil-pajjiż. Il-biċċa l-kbira mill-miżuri tal-programmi 
PAR kienu maħsuba biex ikunu jistgħu jinkisbu fi ħdan perjodu ta’ żmien qasir, 
u ta’ spiss kienu jieħdu l-forma ta’ “id-digriet  X għandu jiġi adottat mill-Gvern” 
jew xi forma simili. Madankollu, digriet jista’ jiġi adottat mill-Gvern, iżda jista’ ma 
jiġix implimentat fil-pront u b’mod xieraq mill-amministrazzjoni. Fil-fatt, l-impli -
mentazzjoni ta’ xi riformi strutturali tibqa’ insodisfaċenti jew għaddejja bil-mod, 
anke fl-oqsma fejn il-Gvern Tuneżin ħa xi miżuri.
Il-valutazzjoni tal-Ġestjoni tal-Finanzi Pubbliċi ddewmet
40 
Ma saret l-ebda evalwazzjoni kumplessiva tal-programmi PAR. Minħabba d-daqs 
u l-kumplessità ta’ dawn il-programmi, evalwazzjoni kumplessiva, kieku saret, 
setgħet tipprovdi feedback utli dwar il-progress tar-riformi u tindika dgħufijiet 
fl-approċċ.
41 
Il-Kummissjoni għamlet użu minn diversi evalwazzjonijiet li twettqu, minn or -
ganizzazzjonijiet internazzjonali differenti, dwar aspetti speċifiċi ta’ governanza. 
Madankollu, dawn ma kinux intenzjonati li jservu bħala sostitut għall-valutazzjoni 
tal-PEFA li hija valutazzjoni kumplessiva tal-ġestjoni tal-finanzi pubbliċi li ssir 
b’ħafna reqqa u li tgawdi r-rispett ta’ bosta. Għalkemm il-linji gwida tal-Kummis -
sjoni, dwar l-appoġġ baġitarju, jirrakkomandaw li titwettaq valutazzjoni tal-PEFA 
kull erba’ snin, l-aħħar waħda li saret twettqet fl-2010. Fl-2014, sar impenn biex 
titwettaq valutazzjoni ġdida li kellha tiġi kofinanzjata mill-UE, mill-Bank Dinji 
u mill-ADB. Madankollu, kien hemm dewmien serju fl-ikkuntrattar ta’ espert 
u fid-diskussjoni li saret mal-awtoritajiet Tuneżini dwar l-abbozz ta’ rapport. Il-
valutazzjoni l-ġdida tal-PEFA hija mistennija li tiġi finalizzata f’Marzu 2017.
42 
Il-valutazzjoni tal-PEFA mhux biss kienet meħtieġa biex tipprovdi aċċertament 
dwar l-aspetti kollha tal-ġestjoni tal-finanzi pubbliċi, iżda kienet meħtieġa wkoll 
bħala indikatur ta’ dgħufijiet possibbli li jistgħu jkunu jinħtieġu li jiġu indirizzati 
urġentement. Għal dawn ir-raġunijet, u minħabba l-ammonti sinifikanti ħafna ta’ 
appoġġ baġitarju li qed jitħallsu lit-teżor nazzjonali, mhuwiex sodisfaċenti li din 
il-valutazzjoni ma kinitx disponibbli fi ħdan il-perjodu speċifikat fil-linji gwida.
25 Osservazzjonijiet 
Ir-ritmu tar-riforma miexi bil-mod
43 
B’mod ġenerali, sar xi progress fl-oqsma koperti mill-programmi iżda r-ritmu tar-
riformi mexa bil-mod.
(a) Fir-rigward tat-trasparenza u l-parteċipazzjoni, sar progress fl-oqsma ta’ 
aċċess għal informazzjoni amministrattiva, drittijiet tal-assoċjazzjoni, 
trasparenza tal-baġit u pubblikazzjoni tar-rapporti tal-Qorti tal-Awdituri 
Tuneżina. Madankollu, il-kisba ta’ aċċess għal informazzjoni amministrativa 
relatata mal-Gvern u mal-organizzazzjonijiet pubbliċi tippreżenta sfida 
kontinwa.
(b) Rigward il-parteċipazzjoni tas-Soċjetà Ċivili, it-twaqqif ta’ Organizzazzjoni 
Nongovernattiva (NGO) sar proċess aktar faċli iżda xorta waħda għadu 
jieħu fit-tul. Għalkemm il-qafas legali jipprovdi li NGO ġdida tista’ titwaqqaf 
fi ftit ġimgħat biss, fil-prattika dan jieħu bejn sitt xhur u sena minħabba 
konġestjonijiet amministrattivi.
(c) Għal dak li jikkonċerna l-ġestjoni tal-finanzi pubbliċi, l-adozzjoni ta’ Pjan 
ta’ Żvilupp Nazzjonali u tal-liġi organika dwar il-baġit hija meħtieġa sabiex 
l-eżekuzzjoni tal-baġit tittejjeb. L-implimentazzjoni ta’ riformi rigward is-
sħubiji pubbliċi-privati u rigward l-akkwist pubbliku hija proċess li miexi bil-
mod. Ġiet adottata liġi ġdida dwar l-akkwist pubbliku li tissodisfa l-istandards 
internazzjonali, u bħalissa għaddej pjan ta’ azzjoni għas-sostituzzjoni tal-
proċeduri kumplessi. Sfida ewlenija li għad baqa’ hija li jiżdiedu t-trasparenza, 
l-obbligu ta’ rendikont u l-effettività tal-awditjar estern u intern.
(d) Fir-rigward tad-disparitajiet reġjonali, il-miżuri li ttieħdu fil-kuntest tal-
programmi PAR żiedu l-introjti tal-muniċipalitajiet. Madankollu, minħabba 
d-dgħufijiet strutturali, jiġifieri inqas attivitajiet ekonomiċi u n-nuqqas ta’ 
taxxi lokali, il-maġġoranza tal-muniċipalitajiet jiffaċċjaw diffikultajiet finan -
zjarji li jistgħu jiġu solvuti biss permezz ta’ ristrutturar estensiv tal-finanzi 
tagħhom, eventwalment fil-kuntest tal-proċess ta’ deċentralizzazzjoni li huwa 
previst għall-bidu tal-2017.
(e) Fir-rigward tal-inklużjoni soċjali, il-Gvern saħħaħ ix-xibka ta’ sikurezza soċjali 
billi żied l-ammont ta’ allokazzjonijiet ta’ kull xahar u l-għadd ta’ benefiċjarji. 
Madankollu, dan ma rriżultax f’titjib fl-immirar ta’ benefiċjarji potenzjali, 
li ma jistax iseħħ qabel ma jiġi żviluppat reġistru unifikat għall-unitajiet 
domestiċi29.29 Il-Kummissjoni Ewropea, Nota 
ta’ Informazzjoni lill-Parlament 
Ewropew u lill-Kunsill, AMF 
lir-Repubblika tat-Tuneżija, 
żborżament tat-Tieni 
Segment, 26.11.2015.
26 Osservazzjonijiet 
(f) Għal dak li jikkonċerna l-mikrofinanzjament, għalkemm il-qafas rego -
latorju skont l-istandards internazzjonali huwa stabbilit, l-aċċess 
għall-mikrofinanzjament għadu limitat. Titjib tal-qafas regolatorju 
u superviżorju, tneħħija tal-limiti massimi eżistenti fuq ir-rati ta’ self, 
u normi kontabilistiċi xierqa jkunu jgħinu wkoll f’dan il-qasam30. Huwa 
importanti li jiġi nnutat li l-Kummissjoni timplimenta proġett li għandu 
l-għan li jappoġġa l-iżvilupp tal-mikrofinanzjament f’żoni inqas żviluppati 
tal-pajjiż.
(g) Biex tingħata spinta lit-tkabbir ekonomiku, tħejjiet kodiċi ġdida ta’ 
investiment f’konformità mal-objettiv li l-aċċess għas-suq jiġi protett, li r-
restrizzjonijiet għall-investiment jitnaqqsu u li l-eżenzjonijiet jiġu razzjon -
alizzati iżda din għadha ma ġietx adotatta mill-Parlament.
44 
L-FMI nnota dewmien fl-implimentazzjoni tar-riformi meħtieġa mill-pro -
gramm proprju tiegħu għall-perjodu 2013-2015. Fil-valutazzjoni tiegħu31, 
l-FMI jiddikjara li madwar 60 % mis-46 punt ta’ riferiment strutturali li ġew 
introdotti taħt il-programm kienu ġew issodisfati. Huwa ddikjara wkoll li 
huwa essenzjali li l-awtoritajiet u firxa wiesgħa ta’ partijiet interessati jkunu 
impenjati għall-aġenda għar-riforma biex jiġi evitat treġġigħ lura fl-impli -
mentazzjoni tal-programm.
Is-selfa ta’ AMF ipprovdiet aċċess siewi għal finanzjament 
minkejja d-dewmien u r-rata baxxa ta’ żborżament
45 
F’Awwisu 2013, il-Gvern Tuneżin staqsa lill-UE għal selfa ta’ AMF. F’dak iż-
żmien, it-Tuneżija kellha ħtieġa sinifikanti u urġenti għal finanzjament estern. 
Din l-għajnuna, li kienet meħtieġa urġentement, ħadet 21 xahar minn meta 
saret it-talba inizjali sal-ewwel pagament (ara t- Tabella 3 ). Il-Parlament u l-
Kunsill iddikjaraw li jenħtieġ li l-UE tkun tista’ tagħmel mod biex l-AMF issir 
disponibbli fi żmien qasir meta ċ-ċirkustanzi (ikunu) jeħtieġu azzjoni immed -
jata32. Ħafna mid-dewmien jista’, madankollu, jitqies li huwa barra mill-kon -
troll tal-UE, bħaż-żmien li ttieħed biex it-Tuneżija tirratifika l-Memorandum ta’ 
Qbil tal-operazzjoni tal-AMF. Madankollu, fil-kuntest ta’ talba għal finanzja -
ment urġenti, xorta waħda ttieħed ammont konsiderevoli ta’ żmien biex din 
is-selfa tiġi pproċessata fil-livell tal-UE.30 L-FMI, it-Tuneżija, 
Konsultazzjoni tal-2015 taħt 
l-Artikolu IV, is-Sitt analiżi taħt 
l-arranġament ta’ riżerva, 
u t-talba għal tqassim 
mill-ġdid tal-fażijiet, 
Ottubru 2015.
31 L-FMI, Talba għal arranġament 
estiż taħt il-Faċilità ta’ Fond 
Estiża, l-Anness I. The 2013-15 
SBA-Context, Design, and 
Outcomes (L-arranġament ta’ 
riżerva (SBA) 2013-15 - Kuntest, 
Tfassil, u Eżiti), Ġunju 2016.
32 Id-Deċiżjoni Nru 778/2013/UE 
tal-Parlament Ewropew 
u tal-Kunsill tat-
12 ta’ Awwissu 2013 li 
tipprovdi assistenza 
makrofinanzjarja ulterjuri 
lill-Ġeorġia (ĠU L 218, 
14.8.2013, p. 15).
27 Osservazzjonijiet 
46 
L-UE qablet dwar selfa ta’ EUR 300 miljun maqsuma fi tliet segmenti. Il-Kum -
missjoni ffinanzjat is-selfa, permezz ta’ self minn istituzzjonijiet finanzjarji. 
Il-kundizzjonijet għat-Tuneżija rigward ħlas lura u mgħaxijiet kienu l-istess bħall-
kundizzjonijiet li l-Kummissjoni ġabet mill-istituzzjonijiet finanzjarji. Sa issa r-rati 
tal-imgħax kienu baxxi, bejn 0.498 % u 1.125 %. Ir-riskju ta’ ħlas lura tas-selfa ta’ 
AMF kien kopert mill-Fond ta’ Garanzija għall-azzjonijet esterni li huwa ffinanzjat 
mill-baġit tal-UE.
47 
Minbarra l-aċċess għal finanzjament b’rati baxxi tal-imgħax, is-selfa ta’ AMF 
ipprevediet riformi speċifiċi permezz tal-kundizzjonijiet għall-iżborżament 
fil-ftehim ta’ self. Is-selfa tfasslet f’koordinazzjoni mal-FMI; il-kundizzjoni 
prinċipali għall-iżborżament kienet li l-programm tal-FMI jiġi implimentat b’mod 
sodisfaċenti33. Addizzjonalment, hija kienet tinkludi disa’ kundizzjonijiet (si -
mili għall-kundizzjonijiet tal-PAB); erba’ kundizzjonijiet għat-tieni żborżament 
u ħamsa għat-tielet żborżament. Il-Kummissjoni żgurat li s-selfa kienet ikkoor -
dinata tajjeb mal-programmi PAR u mal-assistenza teknika li ġiet ipprovduta 
mill-UE u mid-donaturi l-oħra. Il-programm ta’ AMF ipprovda finanzjament 
ferm meħtieġ, bi spiża baxxa. Billi ssettja għadd limitat ta’ kundizzjonijiet u billi 
mmonitorja l-implimentazzjoni tagħhom, huwa rnexxielu jħeġġeġ l-adozzjoni 
ta’ riformi addizzjonali. Il-Kummissjoni qed tħejji biex tagħmel selfa addizzjonali 
ta’ EUR 500 miljun, billi nnutat li f’dan il-kuntest: “b’mod ġenerali, il-progress 
fir-riforma jibqa’ limitat, parzjalment minħabba t-tranżizzjoni politika delikata, 
għalkemm il-momentum pożittiv reċenti huwa inkoraġġanti u l-gvern jinsab 
impenjat li jkompli fuq mogħdija ta’ riforma pożittiva”34.33 Il-programm ta’ Ftehim ta’ 
Riżerva 2013-2015.
34 COM(2016) 67 final tat-
12 ta’ Frar 2016 “Proposta għal 
Deċiżjoni tal-Parlament 
Ewropew u tal-Kunsill dwar 
l-għoti ta’ assistenza 
makrofinanzjarja ulterjuri 
lit-Tuneżija”.Skeda ta’ żmien tal-AMF
Data AzzjoniXhur minn meta
ntalab il-programm
Awwissu 2013 Talba mit-Tuneżija bidu
Diċembru 2013 Proposta tal-Kummissjoni 4
Mejju 2014 Adozzjoni mill-Kunsill u mill-Parlament 9
Lulju 2014 Kumitat tal-AMF 11
Awwissu 2014 Memorandum ta' Qbil kontrofirmat mit-Tuneżija 12
Marzu 2015 Ratifikat mill-Parlament Tuneżin 19
Mejju 2015 L-ewwel segment żborżat 21
Diċembru 2015 It-tieni segment żborżat 28
Ottubru 2016 It-tielet segment pendenti 38
Sors: Il-Kummissjoni Ewropea.Tabella 3
28 Osservazzjonijiet 
Il-programmi ta’ appoġġ baġitarju settorjali kienu rilevanti 
iżda ma kellhomx strateġija kredibbli
Nuqqas ta’ strateġiji kredibbli u ta’ kundizzjonijiet robusti
48 
Il-PAB settorjali kienu rilevanti billi indirizzaw xi wħud mill-ħtiġijiet tal-pajjiż 
sieħeb. Madankollu, tnejn mit-tliet programmi awditjati, li kienu relatati mas-set -
tur tal-ilma u mal-appoġġ għall-muniċipalitajiet, ma kinux ibbażati fuq strateġija 
kredibbli għall-ebda wieħed minn dawn is-setturi. Minkejja d-disponibbiltà ta’ xi 
pjanijiet u xi studji, ma kien hemm l-ebda pjan komprensiv dettaljat disponibbli li 
kien juri l-prijoritajiet u kif dawn kellhom jiġu ttrattati.
49 
Attwalment it-Tuneżija li tibbenefika minn kuntratti għall-bini tal-Istat, 
prinċipalment għaliex ma għandhiex pjan kumplessiv ta’ żvilupp nazzjonali li 
jinkorpora l-istrateġiji settorjali, tibbenefika wkoll minn fondi ta’ programmi ta’ 
appoġġ baġitarju settorjali. Din il-prattika titbiegħed mill-aħjar prattika kif indi -
kata fil-linji gwida tal-Kummissjoni.
50 
Kien hemm problemi bit-tfassil tal-kundizzjonijiet. Id-dgħufijiet prinċipali jint -
werew fil- Kaxxa 3 :
(a) il-linji bażi tal-kundizzjonijiet ma kinux magħrufa fiż-żmien meta l-programm 
ġie ffirmat;
(b) ċerti kundizzjonijiet ma kinux xierqa;
(c) ċerti kriterji ta’ eliġibbiltà ma kinux ġew issodisfati fiż-żmien meta l-ftehim ta’ 
finanzjament ġie ffirmat.
29 Osservazzjonijiet Kaxxa 3Każijiet ta’ dgħufijiet li nstabu fit-tfassil tal-programmi ta’ appoġġ baġitarju 
settorjali
(a) F’BS6 (ilma), il-programm iddefinixxa xi indikaturi u l-kriterji rilevanti tal-prestazzjoni, mingħajr ma kien stab -
bilixxa l-linji bażi għal dawn l-indikaturi. Pereżempju, kundizzjoni waħda għall-pagament tas-segment var -
jabbli għal EUR 5 miljun kienet li l-għadd ta’ kuntjaturi volumetriċi (volumetric counters) ta’ bjar fondi jiżdied 
bi 300 fl-ewwel sena, b’700 fit-tieni sena u b’1 200 fit-tielet sena. Madankollu, fiż-żmien meta sar il-ftehim, 
ma kienx ċar għall-Kummissjoni kemm kien hemm bjar li kienu mgħammra b’kuntjaturi volumetriċi u kemm 
kien hemm bjar li ma kinux, u b’hekk il-firxa tal-problema li ġiet indirizzata mill-kundizzjoni ma kinitx 
magħrufa. Kundizzjoni oħra għall-pagament għas-segment varjabbli tal-appoġġ baġitarju, relatata mal-ġbir 
ta’ tariffi mill-Istat għall-ippumpjar ta’ ilma ta’ taħt l-art, għadha ma ġietx issodisfata.
(b) Fil-każ ta’ BS6, il-programm issettja kundizzjonijiet li kien faċli li jiġu ssodisfati. Pereżempju, kundizzjoni 
waħda għall-pagament tas-segment varjabbli, għal fondi ta’ EUR 2.5 miljun, kienet li l-għadd ta’ persunal 
tekniku f’dipartiment rilevanti jiżdied b’5 persuni fl-ewwel sena, b’10 persuni fit-tieni sena u b’25 persuni 
fit-tielet sena. Madankollu, id-dipartiment irrapporta li l-persunal tekniku żdied b’71 persuna fl-għadd ta fl-
ewwel sena. F’dan il-każ, il-kundizzjoni għall-pagament ma kinitx ibbażata fuq analiżi adegwata tar-rekwiżiti 
ta’ persunal. Kien hemm ukoll is-sitwazzjoni l-opposta meta kien diffiċli wisq biex xi kundizzjonijiet oħra jiġu 
ssodisfati, u b’hekk l-implimentazzjoni kumplessiva tal-programmi ddewmet.
(c) Fil-każijiet ta’ BS5 u BS6, mhux il-kriterji ta’ eliġibbiltà kollha ġew issodisfati fiż-żmien meta l-ftehim ta’ 
finanzjament ġie ffirmat. Il-ftehim ta’ finanzjament tal-BS5 kien jistipula li t-tieni u t-tielet segmenti biss 
kienu koperti mill-kundizzjonijiet ġenerali għall-pagament (il-kriterji ta’ eliġibbiltà). Għaldaqstant il-kriterji 
ta’ eliġibbiltà ma ġewx applikati għall-ewwel segment ta’ EUR 9 miljun, li ġie żborżat fuq il-bażi tal-iffirmar 
tal-kuntratt ta’ appoġġ baġitarju biss. Fir-rigward ta’ BS6, għalkemm waħda mill-kundizzjonijiet ta’ eliġibbiltà 
ġiet issodisfata parzjalment biss, il-ftehim ta’ finanzjament ġie ffirmat xorta waħda. Skont il-Linji Gwida dwar 
l-Appoġġ Baġitarju, l-użu eventwali tal-appoġġ baġitarju settorjali bħala modalità jiddependi mill-eżitu tal-
valutazzjoni tal-kriterji ta’ eliġibbiltà.
51 
Il-Kummissjoni ddeterminat l-eliġibbiltà għal pagament taħt programm wieħed 
(BS7) fuq il-bażi tal-valutazzjoni tagħha li kien sar “progress sodisfaċenti” b’mod 
ġenerali  fuq il-matriċi tal-kundizzjonijiet għall-pagament. Din il-prattika tnaqqas 
l-inċentiv tas-sieħeb biex jimplimenta l-miżuri individwali kollha (ara l-paragra -
fu 38). Din tqajjem ukoll il-mistoqsija ta’ għalfejn ġew issettjati ċerti kundizzjoni -
jiet għall-pagament jekk ma kinux se jiġu applikati.
Dewmien fl-implimentazzjoni tal-programmi
52 
Għal tnejn mit-tliet programmi awditjati, kien hemm dewmien sostanzjali fl-
eżekuzzjoni tal-programmi. F’każ wieħed (BS5) il-perjodu ta’ implimentazzjoni 
ġie estiż b’70 % tal-iskeda ppjanata oriġinarjament (minn 60 xahar għal 102 xhur 
permezz ta’ 4 emendi konsekuttivi) u f’każ ieħor (BS6) bi 33 % (24 xahar addizz -
jonali). Id-dewmien kien dovut jew għall-ambjent tal-programm (jiġifieri instab -
biltà politika, reżistenza istituzzjonali għall-bidla) jew inkella għal dgħufijiet 
fit-tfassil (ara l-paragrafu 50).
30 Osservazzjonijiet 
53 
Il-proġetti ta’ assistenza teknika tfasslu b’mod parallel mal-programm prinċipali 
ta’ appoġġ baġitarju settorjali sabiex l-amministrazzjoni tiġi assistita fl-implimen -
tazzjoni tal-programm ta’ riforma li dwaru kien intlaħaq qbil. Madankollu, f’żewġ 
każijiet (BS5 u BS6) kien hemm dewmien fl-ikkuntrattar tal-proġetti ta’ assistenza 
teknika, u għal BS7 ma kienx hemm assistenza teknika relatata direttament mal-
implimentazzjoni tal-miżuri tal-programm.
54 
F’bosta każijiet, l-impatt tal-programmi kien limitat sostanzjalment minħabba li 
r-riformi meħtieġa kienu qed jipprogressaw bil-mod. Pereżempju, fir-rigward ta’ 
BS5 (deċiżjoni tal-2007), riżultat importanti u intenzjonat tal-programm kien ir-
riforma tal-baġit annwali. Din ir-riforma kienet mistennija li tavvanza b’mod kon -
siderevoli wara t-tħejjija ta’ liġi. Madankollu, l-adozzjoni tagħha mill-Parlament 
għadha pendenti u, wara l-adozzjoni ta’ din il-liġi, iridu jgħaddu ħames snin oħra 
sabiex din ir-riforma tiġi implimentata bis-sħiħ.
Il-proġetti kienu jittrattaw problemi rilevanti iżda kien 
hemm dgħufijiet u dewmien relatati mat-tfassil
Il-valutazzjoni tal-prestazzjoni tal-proġetti kienet diffiċli 
minħabba xi dgħufijiet relatati mat-tfassil
55 
Nofs il-proġetti fil-kampjun tagħna35 kellhom waħda jew aktar mid-dgħufijiet li 
ġejjin, li kienu relatati mat-tfassil tagħhom (ara l-eżempji fil- Kaxxa 4 ):
(a) nuqqas ta’ objettivi rilevanti, speċifiċi u li jistgħu jitkejlu;
(b) indikaturi nieqsa, bil-konsegwenza li l-prestazzjoni ma setgħetx titkejjel 
b’mod xieraq, ma setax isir monitoraġġ xieraq tal-attivitajiet, u ma setgħux 
jittieħdu azzjonijiet korrettivi f’waqthom;
(c) nuqqas ta’ indikaturi tal-linja bażi, li rrestrinġa t-tqabbil tas-sitwazzjoni qabel 
u wara l-azzjoni;35 Jiġifieri, PJ 7, 8, 10, 11, 12, 13 
u 14.
31 Osservazzjonijiet 
56 
F’4 proġetti36 mill-14-il proġett li ġew eżaminati, xi elementi ewlenin ma kinux 
inklużi fil-kuntratti (ara l- Kaxxa 5 ) u l-livell ta’ dettall fil-baġits ma kienx adegwat 
biex tkun tista’ titwettaq valutazzjoni xierqa tar-raġonevolezza tal-ispejjeż u, 
b’hekk, jiġi ffaċilitat it-twettiq ta’ valutazzjoni tal-effiċjenza.36 Jiġifieri, PJ 6, 7, 8, u 10.Kaxxa 4 Kaxxa 5Każijiet ta’ dgħufijiet relatati mat-tfassil fil-proġetti eżaminati
(a) PJ12 kien proġett ta’ assistenza teknika mmirat lejn it-tisħiħ tal-kapaċità istituzzjonali tal-Istitut Profess -
jonali Suprema tal-Avukati. Bħala objettiv speċifiku, li l-ilħuq tiegħu jkollu jiġi vvalutat fi stadju aktar 
tard, din kienet formulazzjoni vaga. Il-kuntratt kien jispeċifika indikaturi bħall-għadd ta’ każijiet ta’ ksur 
tad-drittijiet tal-bniedem u d-durata medja tal-kawżi ċivili u penali. Madankollu, dawn l-indikaturi kienu 
relatati marġinalment u indirettament biss mal-proġett, u ma kinux il-punti ta’ riferiment l-aktar xierqa 
għall-valutazzjoni tal-ilħuq tal-objettiv tal-proġett.
(b) Il-proġett PJ14 kien maħsub biex jappoġġa t-tranżizzjoni demokratika fit-Tuneżija. Huwa kellu l-għan li 
jistabbilixxi prattiki tajbin, isaħħaħ il-kapaċità tal-Membri tal-Parlament, u jtejjeb il-kapaċità amministrat -
tiva tal-Parlament. Għalkemm il-kuntratt ipprovda deskrizzjoni tal-attivitajiet prinċipali, ma kienx hemm 
indikaturi stabbiliti biex il-prestazzjoni tkun tista’ titkejjel u biex il-valur miżjud tal-proġett ikun jista’ jiġi 
vvalutat.
(c) Is-suġġett ta’ PJ13 kien l-appoġġ għas-soċjetà ċivili fit-Tuneżija. L-objettiv u l-indikaturi kienu vagi u ġew 
ikkonkretizzati f’għadd ta’ attivitajiet aktar milli f’indikaturi speċifiċi. Barra minn hekk, billi ma kienx 
hemm indikaturi li ppreżentaw is-sitwazzjoni fis-soċjetà ċivili, qabel u wara l-azzjoni, il-valutazzjoni tal-
valur miżjud tal-proġett ixxekklet.
Eżempju ta’ proġett li ma kellux biżżejjed stipulazzjonijiet fil-kuntratt
Fir-rigward ta’ PJ10, il-kuntratt ġie ffirmat fuq il-bażi ta’ deskrizzjoni ġenerali ħafna u ta’ stimi preliminari tax-
xogħlijiet. Xogħol estensiv fuq il-Qorti ta’ Nabeul kien wieħed mir-riżultati tanġibbli tal-proġett. Inizjalment, 
il-proċeduri (studju preliminari, tfassil, studju tekniku, dossier tal-eżekuzzjoni, speċifikazzjonijiet u dossier 
tal-offerti) kienu jkopru r-riabilitazzjoni tal-Qorti kollha. Madankollu, wieħed biss mit-tliet lottijiet ta’ offerti 
ġie esegwit mill-benefiċjarju, minħabba li l-baġit tal-proġett ma kienx biżżejjed biex jiffinanzja t-tliet lottijiet 
kollha. Iż-żewġ lottijiet li jifdal (madwar 30 % tal-baġit kumplessiv) suppost se jiġu esegwiti, fi stadju aktar 
tard, mill-awtoritajiet Tuneżini. F’dan il-każ, in-nuqqas ta’ deskrizzjoni dettaljata tal-ambitu fil-kuntratt ma 
kienx jippermetti li titwettaq valutazzjoni xierqa tal-effiċjenza u l-effettività tal-proġett.
32 Osservazzjonijiet 
57 
Fir-rigward taż-żewġ proġetti kkuntrattati ma’ intermedjarju37, il-Kummissjoni 
impenjat lilha nfisha li tħallas madwar EUR 1.2 miljun lil dan l-intermedjarju bħala 
tariffi amministrattivi. Id-dokumenti ta’ ppjanar ma kinux jinkludu analiżi tal-valur 
miżjud li jinkiseb jekk jintuża intermedjarju minflok ma jsir ikkuntrattar dirett 
mal-benefiċjarju finali38.
Dewmien sostanzjali fl-eżekuzzjoni tal-proġetti
58 
Il-perjodu ta’ implimentazzjoni tal-proġetti ġie estiż sostanzjalment f’10 mill-14-
il proġett fil-kampjun (ara t- Tabella 4 ). F’sitt każijiet39, il-perjodu ta’ implimen -
tazzjoni ġie estiż b’aktar minn 50 % tal-perjodu ta’ implimentazzjoni li dwaru 
kien intlaħaq qbil. Id-dewmien fl-implimentazzjoni kien dovut prinċipalment 
għall-fatt li l-żmien meħtieġ għall-kisba ta’ ċerti riżultati kien ġie inizjalment 
stmat b’mod insuffiċjenti. Fil-biċċa l-kbira mill-każijiet, l-estensjonijiet ta’ żmien 
jirriżultaw f’żieda f’ċerti kategoriji ta’ spejjeż, bħall-ispejjeż għall-persunal, li 
jridu jiġu ffinanzjati mill-kontribuzzjoni fissa tal-Kummissjoni40. B’riżultat ta’ dan, 
ikun hemm inqas fondi disponibbli għall-finanzjament tal-attivitajiet ċentrali 
tal-proġett. Billi dawn il-kuntratti ġew iffirmati wara l-2011, il-Kummissjoni kienet 
konxja taċ-ċirkustanzi diffiċli fil-pajjiż, madankollu hija ma adattatx il-perjodu ta’ 
żmien u l-iskala tal-proġetti kif meħtieġ.37 Il-proġetti PJ7 u PJ8, b’baġit 
kumulattiv ta’ EUR 41 miljun, 
kellhom l-għan li jnaqqsu 
l-inugwaljanzi soċjali 
u d-disparitajiet reġjonali 
f’żoni urbani u suburbani 
permezz ta’ xogħlijiet ta’ 
infrastruttura li tejbu l-kwalità 
tal-ħajja, ħolqu l-impjieg u taw 
aċċess 
għall-mikrofinanzjament.
38 Bħalma għamel il-BEI 
fil-kuntest tal-istess azzjoni.
39 Jiġifieri, PJ 1, 2, 6, 8, 12 u 14.
40 Il-Qorti Ewropea tal-Awdituri, 
ir-Rapport Speċjali Nru 3/2011 
“L-effiċjenza u l-effettività 
tal-kontribuzzjonijiet tal-UE 
mwassla permezz ta’ 
Organizzazzjonijiet tan-
Nazzjonijiet Uniti f’pajjiżi 
milquta minn kunflitti” ( http://
eca.europa.eu ).
Estensjonijiet għall-perjodi ta’ implimentazzjoni tal-proġetti
(f'xhur)
ProġettSena 
tal-KuntrattDurata oriġinaliDurataEstensjoni tad-durataL-ewwel emenda It-tieni emenda
PJ1 2011 23 46 52.5 29.5
PJ2 2011 23 46 23
PJ3 2012 8 0
PJ4 2012 8 0
PJ5 2015 60 Il-perjodu oriġinali kkuntrattat għadu għaddej
PJ6 2012 36 56 20
PJ7 2012 48 0
PJ8 2013 42 69 27
PJ9 2013 36 48 12
PJ10 2013 43 53 10
PJ11 2011 30 34 4
PJ12 2011 18 24.5 34.5 16.5
PJ13 2013 36 42 6
PJ14 2012 32 39 51 19
Sors:  Id-database tal-CRIS.Tabella 4
33 Osservazzjonijiet 
59 
Għal tlieta mill-proġetti eżaminati41, aħna sibna li l-impatt u s-sostenibbiltà tar-
riżultati miksuba sal-lum ma kinux salvagwardjati minn strateġija xierqa ta’ ħruġ. 
F’dawk il-każijiet, il-proġetti ħolqu prinċipalment impjiegi temporanji, iżda aktar 
fondi u aktar azzjonijiet ta’ politika huma meħtieġa biex jiġi żgurat li l-proġetti 
jitkomplew. Billi l-kontroparti Tuneżina ma kellhiex biżżejjed fondi u kapaċità 
għall-manutenzjoni tal-infrastruttura li twasslet mill-proġetti, is-sostenibbiltà se 
tkun tiddependi mid-disponibbiltà ta’ aktar appoġġ minn donaturi.
60 
L-impatt ta’ erba’ proġetti42 kien imfixkel sostanzjalment mill-fatt li r-rifor -
mi meħtieġa kienu mexjin bil-mod. Pereżempju, fl-2012, intnefqu madwar 
EUR 2.5 miljun għall-forniment ta’ tagħmir speċjali lill-istituzzjonijiet Tuneżini 
biex tiġi ttestjata l-konformità ta’ prodotti elettroniċi mar-regoli tal-UE. 
Madankollu, dan it-tagħmir kien ta’ użu limitat għaliex it-Tuneżija għadha ma ad -
ottatx l-istandards rilevanti tal-UE kif ipprovduti mill-Ftehim dwar il-Valutazzjoni 
tal-Konformità u l-Aċċettazzjoni ta’ prodotti industrijali.
61 
Għalkemm żewġ fatturi, jiġifieri d-dgħufijiet relatati mat-tfassil tal-proġetti u l-
implimentazzjoni bil-mod tal-proġetti, xekklu l-valutazzjoni tal-proġetti, b’mod 
ġenerali l-proġetti indirizzaw il-ħtiġijiet reali tal-pajjiż u kkontribwew għal xi 
progress importanti f’oqsma rilevanti. Pereżempju, il-proġetti għall-appoġġ 
ta’ industriji żgħar u medji wasslu appoġġ utli lil 700 negozju. Żewġ proġetti 
oħra kkontribwew b’mod sinifikanti għar-riabilitazzjoni ta’ distretti urbani fqar, 
u l-proġett relatat mal-Parlament tejjeb l-infrastruttura tiegħu u saħħaħ il-koop -
erazzjoni tiegħu mal-Parlament Ewropew.41 Jiġifieri, PJ 6, 7 u 8.
42 Jiġifieri, PJ 3, 4, 11 u 12.
34
 Konklużjonijiet 
u rakkomandazzjonijiet
62 
Il-finanzjament mill-UE għamel kontribut sinifikanti għat-tranżizzjoni demokrati -
ka u għall-istabbiltà ekonomika tat-Tuneżija. Aħna nikkonkludu li, b’mod ġenerali, 
fil-perjodu ta’ wara r-rivoluzzjoni fl-2011, il-fondi tal-UE ntnefqu tajjeb. Fondi 
addizzjonali saru disponibbli biex l-isfidi l-ġodda jiġu ffaċċjati, u l-Kummissjoni 
ħadmet mill-qrib ma’ donaturi oħra biex torganizza t-twassil tal-fondi fejn kienu 
meħtieġa. Madankollu, ġew identifikati għadd ta’ nuqqasijiet fil-mod ta’ kif l-UE 
mmaniġġjat l-assistenza li ngħatat.
63 
Filwaqt li sar progress, dan mexa bil-mod prinċipalment minħabba għadd ta’ 
fatturi li kienu jinkludu ħafna tibdil ta’ gvernijiet u n-nuqqas ta’ pjan kumplessiv 
ta’ żvilupp nazzjonali. In-nuqqas ta’ pjan ta’ dan it-tip min-naħa tal-awtoritajiet 
Tuneżini kkumplika b’mod konsiderevoli il-proċess biex l-assistenza mogħtija 
mill-Kummissjoni tiġi mmirata sew (ara l-paragrafu 23).
64 
Inġenerali, l-approċċ tal-Kummissjoni kien ambizzjuż ħafna billi pprova jindirizza 
għadd kbir wisq ta’ prijoritajiet. Il-firxa wiesgħa ta’ kwistjonijiet li ġew ittrattati 
u ta’ attivitajiet li twettqu permezz ta’ Appoġġ Baġitarju, proġetti u s-selfa ta’ 
AMF, tmur kontra l-politika proprja tal-Kummissjoni li tikkonċentra l-assistenza 
tagħha fuq għadd żgħir ta’ oqsma u attivitajiet ewlenin (ara l-paragrafi 24 sa 25).
65 
Il-koordinazzjoni ma’ donaturi oħra kienet tajba f’firxa wiesgħa ta’ attivitajiet, 
għalkemm ma nkisbitx programmazzjoni konġunta mal-Istati Membri (ara l-
paragrafi 26 sa 28).
Rakkomandazzjoni 1 – Jissaħħu l-programmazzjoni u l-fokus 
tal-assistenza li tingħata mill-UE
Jenħtieġ li s-SEAE u l-Kummissjoni:
(a) jużaw djalogu politiku kif ukoll djalogu ta’ politika biex jiżguraw li l-awtorita -
jiet Tuneżini jadottaw pjan komprensiv ta’ żvilupp nazzjonali.
(b) għall-perjodu ta’ ppjanar li jmiss, jiżviluppaw għadd limitat ta’ prijoritajiet 
speċifiċi u jnaqqsu l-għadd ta’ azzjonijet sabiex iżidu l-fokus u l-impatt po -
tenzjali tal-assistenza mill-UE.
(c) jiżguraw li tinkiseb programmazzjoni konġunta mal-Istati Membri, sabiex 
itejbu l-fokus u l-koordinazzjoni tal-għajnuna.
35 Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet 
66 
L-għajnuna ngħatat permezz ta’ għadd ta’ modalitajiet ta’ għajnuna, li 
prinċipalment kienu jinkludu Appoġġ Baġitarju Ġenerali (Kuntratti għall-Bini tal-
Istat), Appoġġ Baġitarju Settorjali (Kuntratti għar-Riforma Settorjali), selfa ta’ AMF 
u proġetti. It-Tuneżija bbenefikat ukoll sinifikattivament mill-inizjattiva ta’ “aktar 
għal aktar” li żiedet b’mod sinifikanti l-fondi li kienu disponibbli għall-Appoġġ 
Baġitarju Ġenerali (ara l-paragrafu 30 sa 31).
67 
L-Appoġġ Baġitarju Ġenerali ġie pprovdut permezz tal-programmi PAR, li kienu 
wkoll iffinanzjati sostanzjalment minn self tal-Bank Dinji u tal-FMI, fis-snin bikrin. 
Din il-forma ta’ appoġġ għenet lill-Gvern isawwar l-aġenda għar-riforma u, taħt 
il-klassifikazzjoni ta’ Kuntratti għall-Bini tal-Istat, ippermettiet li jkun hemm aktar 
flessibbiltà milli hemm bl-appoġġ baġitarju tradizzjonali. Madankollu, dan huwa 
maħsub li jkun approċċ fuq terminu qasir, minn sena sa sentejn, aktar milli soluzz -
joni fuq terminu twil (ara l-paragrafi 32 sa 33).
68 
Meta l-ftehimiet ta’ finanzjament tal-programmi ta’ appoġġ baġitarju ġew iffir -
mati, xi wħud mill-kundizzjonijiet li kienu jinsabu fihom kienu diġà ġew issod -
isfati, jew ġew issodisfati ftit wara. Dan naqqas b’mod konsiderevoli l-element 
ta’ inċentiv li seta’ kellu l-appoġġ. L-implimentazzjoni tal-ħafna miżuri, li kienu 
meħtieġa mill-ftehimiet ta’ finanzjament, ġiet ivvalutata fl-intier tagħha, bir-
riżultat li xi pagamenti saru anke meta xi wħud mill-miżuri rilevanti ma twettqux 
(ara l-paragrafi 34 sa 39).
69 
L-allokazzjoni ta’ fondi taħt il-mekkaniżmu ta’ inċentiv “aktar għal aktar” ġiet 
deċiża fi stadju tard ħafna, li ħoloq diffikultajiet għall-ippjanar ta’ kif isir l-aħjar 
użu minn din l-assistenza. Rigward l-impatt addizzjonali li kien intenzjonat jink -
iseb mit-trasferimenti sostanzjali ta’ fondi taħt il-mekkaniżmu ta’ inċentiv “aktar 
għal aktar”, dan ma kienx evidenti b’mod ċar (ara l-paragrafu 36).
70 
Il-PEFA tipprovdi valutazzjoni komprensiva, rikonoxxuta fuq livell internazzjonali, 
tal-ġestjoni tal-finanzi pubbliċi ta’ pajjiż. Skont il-linji gwida proprja tal-Kummis -
sjoni dwar l-appoġġ baġitarju, din għandha titwettaq kull erba’ snin. Minħabba 
l-ammonti kbar imħallsa fil-forma ta’ appoġġ baġitarju u minħabba l-importanza 
tal-PEFA bħala għodda ta’ monitoraġġ u ta’ ppjanar, mhuwiex sodisfaċenti li ma 
twettqet l-ebda valutazzjoni tal-PEFA mill-2010 ‘l hawn. Il-valutazzjoni l-ġdida tal-
PEFA hija mistennija li tiġi finalizzata f’Marzu 2017 (ara l-paragrafi 40 sa 42).
36 Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet 
Rakkomandazzjoni 2 – Tissaħħaħ l-implimentazzjoni tal-
programmi ta’ appoġġ baġitarju tal-UE
Jenħtieġ li l-Kummissjoni:
(a) għall-programmi futuri ta’ appoġġ baġitarju, tnaqqas l-għadd ta’ miżuri 
meħtieġa biex jiġu ssodisfati l-kundizzjonijiet marbuta mal-Appoġġ Baġitarju 
u tiżgura li dawn il-miżuri jkunu sinifikanti. Sabiex tagħti inċentiv lill-awtori -
tajiet Tuneżini biex jagħmlu progress sinifikanti fir-riformi tagħhom, jenħtieġ 
li l-Kummissjoni tagħmel il-kundizzjoni li biex isiru l-iżborżamenti jridu jkunu 
twettqu miżuri individwali u ntlaħqu indikaturi tal-prestazzjoni, it-tnejn 
b’mod sodisfaċenti aktar milli li jkun sar progress kumplessiv.
(b) tistinka biex tiżgura li valutazzjoni tal-PEFA, fid-dawl tas-sinifikat tagħha 
bħala għodda ta’ ppjanar u ta’ monitoraġġ, titwettaq mill-inqas darba kull 
erba’ snin.
71 
L-organizzazzjoni tas-selfa ta’ AMF ta’ EUR 300 miljun, li kienet meħtieġa 
urġentement mill-awtoritajiet Tuneżini, ħadet kważi sentejn. Filwaqt li parti mid-
dewmien ma kinitx fil-livell tal-UE, xorta waħda l-ipproċessar fil-livell istituzzjona -
li tal-UE ħa aktar minn 11-il xahar (ara l-paragrafi 45 sa 47).
Rakkomandazzjoni 3 – Isiru proposti biex jitħaffef il-proċess 
ta’ approvazzjoni tal-AMF
Jenħtieġ li l-Kummissjoni tesplora, mal-koleġiżlaturi tagħha, l-alternattivi dis -
ponibbli biex il-proċeduri ta’ approvazzjoni ta’ programmi sussegwenti ta’ AMF 
jiġu aċċellerati, b’mod partikolari f’każ ta’ finanzjament ta’ emerġenza.
72 
L-Appoġġ Baġitarju Settorjali tħallas fuq skala ħafna iżgħar mill-appoġġ baġitarju 
ġenerali. Għal tnejn mit-tliet programmi eżaminati, ma kienx hemm evidenza ta’ 
strateġija settorjali kredibbli. L-impatt tal-programmi kien imxekkel minn dew -
mien u mill-fatt li l-progress ġenerali fl-implimentazzjoni tar-riformi meħtieġa 
kien miexi bil-mod (ara l-paragrafi 48 sa 54).
37 Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet 
73 
Twettqu xi proġetti sinifikanti iżda b’ħafna dewmien. Fin-nuqqas ta’ objet -
tivi u indikaturi ċari, kien diffiċli biex jiġi vvalutat x’progress kien sar fuq ħafna 
minnhom. F’bosta każijiet, il-proġetti kienu ambizzjużi wisq u l-iskeda ta’ żmien 
tagħhom ottimista żżejjed. Dan wassal għal żieda fl-ispejjeż ġenerali (ara l-para -
grafi 55 sa 61).
Rakkomandazzjoni 4 – Jittejjeb l-ippjanar tal-proġetti
Jenħtieġ li l-Kummissjoni, meta tkun qed tippjana proġetti futuri fit-Tuneżija, 
tistabbilixxi objettivi u indikaturi ċari li jkunu realistiċi fiċ-ċirkustanzi partikolari 
tal-proġett ikkonċernat.
Dan ir-Rapport ġie adottat mill-Awla III, immexxija mis-Sur Karel PINXTEN, Membru 
tal-Qorti tal-Awdituri, fil-Lussemburgu fil-laqgħa tagħha tal-14 ta’ Frar 2017.
 Għall-Qorti tal-Awdituri
 Klaus-Heiner LEHNE
 President
38
 Annessi
Lista ta’ Programmi ta’ Appoġġ Baġitarju u ta’ Assistenza Makrofinanzjarja
 (Eur) 
NumruNru 
tad-DeċiżjoniSena tad-
deċiżjoniModalità TitoluAmmont 
allokatAmmont 
ikkuntrattatAmmont 
imħallas
AMF MA 2013 AMF AMF 300 000 000 300 000 000 200 000 000
BS1 23143 and 23279 2011 BSPProgramme d'Appui à la Relance u 
Support for Partnership Reform and 
Inclusive Growth -SPRING (PAR1)100 000 000 99 424 813 99 424 813
BS2 24074 2012 BSP Programme d’Appui à la Relance (PAR 2) 68 000 000 67 339 484 65 415 314
BS3 24469 2013 BSPTroisième Programme d'Appui à la 
Relance (PAR 3)110 000 000 110 000 000 110 000 000 
BS4 37533 2014 BSP Progamme d'Appui à la Relance (PAR 4) 100 000 000 99 546 000 75 000 000 
BS5 19508 2007 BSPProgramme d’Appui à la Gestion 
Budgétaire par Objectifs30 000 000 29 267 989 29 267 989
BS6 21889 2010 BSPProgramme d'appui aux politiques 
publiques de gestion des ressources 
en eau pour le développement rural 
et agricole57 000 000 56 067 853  24 623 541
BS7 18438 (2013) BSPTunisie - PRAL -  ex-Programme 
d'appui à la compétivité (PAC I)41 000 000 40 357 374  40 357 374Anness I
39 Annessi 
Lista’ ta’ proġetti
 (Eur) 
NumruNru 
tad-DeċiżjoniSena 
tal-KuntrattProġettAmmont 
ikkuntrattatAmmont 
imħallas 
PJ1 20216 2011Mobilisation d’expertise court terme au profit des PME indus -
trielles et des institutions tunisennes - Coaching technique et 
non technique4 328 400 4 092 200
PJ2 20216 2011Mobilisation d’expertise court terme au profit des PME Indus -
trielles et des institutions d'appui - Qualité6 170 540 5 575 780
PJ3 20216 2012Acquisition et installation d’une chambre semi anechoîque 
pour essais de comptabilité electromagnétiques de dix metres 
avec cages annexes1 179 590 1 179 590
PJ4 20216 2012Acquisistion et mise en place d’un laboratoire pour des essais 
de compatbilité Electromagnétiques1 260 000 1 260 000
PJ5 22772 2015Programme on Small Business Support in the services sector 
of Tunisia10 000 000 1 982 210
PJ6 23202 2012Projet de création d’emplois et accompagnement à la réinser -
tion en complétant les dispositifs de l’Etat en Tunisie6 476 777 5 850 000
PJ7 23202 2012 Financement de la mise à niveau de quartiers populaires 8 000 000 7 900 000
PJ8 24409 2013Financement de la mise à niveau de quartiers populaires en 
Tunisie32 900 000 22 000 000
PJ9 23556 2013Soutien à l’amélioration du système de justice des enfants en 
Tunisie1 800 000 1 710 000
PJ10 23557 2013Réhabilitation selon les standards internationaux de Tribu -
naux et établissements pénitentiaires avec une dotation de 
matériel informatique12 848 749 12 206 312
PJ11 19073 2011 Renforcement des capacités institutionnelles en Tunise 1 461 000 1 314 652
PJ12 19073 2011Assistance Technique pour le renforcement des capacités insti -
tutionelles de l’Institut Supérieur de la Profession d’Avocats629 965 503 972
PJ13 23558 2013 Programe d’Appui à la Société Civile en Tunise 3 399 228 2 604 875
PJ14 23569 2012Appui au processus constitutionnel et parlementaire en 
Tunisie1 809 778 1 364 907Anness II
40 Risposti tal-Kummissjoni 
u tas-SEAE
Sommarju eżekuttiv
III
Il-Kummissjoni u s-SEAE jaqblu mal-valutazzjoni ta’ reazzjoni rapida, iżda jixtiequ jenfasizzaw li diversi oqsma kell -
hom jiġu ttrattati minħabba l-għadd kbir ta’ bżonnijiet soċjo-ekonomiċi/emerġenzi li l-Gvern Tuneżin kellu jħabbat 
wiċċu magħhom wara r-rivoluzzjoni. F’dan il-kuntest, l-UE ġiet mistiedna biex tassisti lit-Tuneżija biex twieġeb għal 
dawn il-ħtiġijiet li kienu kwistjoni ta’ kredibilità politika kif ukoll neċessità operattiva. Ir-riżultati miksuba matul il-
perjodu huma tajbin peress li l-assistenza tal-UE kkontribwiet b’mod sinifikanti għall-istabilità ekonomika u politika 
tal-pajjiż wara r-rivoluzzjoni, b’mod partikolari permezz ta’ akkumpanjament tar-riformi politiċi u soċjoekonomiċi 
ewlenin.
Il-Kummissjoni tqis li l-għajnuna ma kinitx, għalhekk, imdagħjfa, iżda pjuttost irreaġixxiet għall-għadd kbir ta’ 
riformi ta’ emerġenza li t-Tuneżija inevitabbilment iffaċċat fil-perjodu ta’ wara r-revoluzzjoni.
Barra minn hekk, għandu jiġi enfasizzat li l-proġetti kollha li ġew adottati mill-2014 kienu relatati ma’ waħda minn 
dawn it-tliet setturi prijoritarji stabbiliti fil-Qafas ta’ Appoġġ Uniku (QAU) 2014–16 (riformi soċjoekonomiċi għal tkab -
bir inklużiv, elementi fundamentali tad-demokrazija, u żvilupp reġjonali u lokali sostenibbli).
Il-Kummissjoni tirrikonoxxi li l-awtoritajiet Tuneżini jistgħu jsibu diffikultajiet biex jiġġestixxu l-għajnuna kollha, 
minħabba l-kuntest ta’ wara r-rivoluzzjoni u l-bidliet frekwenti ta’ gvernijiet u fi ħdan l-amministrazzjoni. 
Madankollu, għandu jiġi enfasizzat ukoll li r-rata ta’ assorbiment ta’ proġetti tal-UE hija ogħla minn dik ta’ donaturi 
oħrajn.
Il-proċess ta’ programmazzjoni konġunta ġie sospiż minħabba dewmien min-naħa tal-Gvern biex ifassal u jadotta 
pjan ta’ żvilupp ġdid għal ħames snin. Dan ser jippermetti lill-UE biex tallinja aħjar l-eżerċizzju ta’ programmazzjoni 
mal-prijoritajiet inklużi fil-pjan sabiex ittejjeb it-tqassim tax-xogħol fost id-donaturi, inklużi l-Istati Membri.
Missjoni konġunta ta’ programmazzjoni saret b’mod parallel mal-missjoni ta’ programmazzjoni SEAE/DĠ NEAR li 
saret f’Ottubru 2016. Bħalissa konsulent qiegħed jikkoordina mal-Istati Membri kollha u l-eżerċizzju ta’ program -
mazzjoni konġunta x’aktarx se jkun operattiv fl-2017.
L-assistenza makrofinanzjarja tal-UE (AMF) tipprovdi appoġġ tal-bilanċ tal-pagamenti biex jiġu ffaċċjati l-ħtiġijiet 
finanzjarji esterni akuti tat-Tunezija u appoġġ għall-programm ta’ assistenza finanzjarja maqbul mal-FMI. Dan jipper -
metti biex l-aġġustament ekonomiku neċessarju tat-Tuneżija jkun inqas qawwi u f’salt, u biex ikun hemm kontribut 
biex tiġi restawrata s-sostenibbiltà ekonomika tagħha. Il-kondizzjonalità tal-AMF għalhekk tindirizza għadd ta’ 
prijoritajiet interkonnessi f’diversi oqsma ta’ riforma strutturali, bħala approċċ komprensiv biex tappoġġa programm 
ta’ aġġustament ekonomiku.
Il-Kummissjoni tikkunsidra li l-assistenza tagħha għat-Tuneżija, inkluż l-AMF tagħha, kienet ikkonċentrata fuq numru 
limitat ta’ setturi. Barra minn hekk, f’diversi oqsma ta’ appoġġ (bħal statistika, il-ġestjoni tal-finanzi pubbliċi u l-gov -
ernanza tajba tal-Qorti tal-Awdituri) kienet kruċjali l-koordinazzjoni soda ma’ donaturi oħrajn u fi ħdan is-servizzi 
differenti tal-Kummissjoni biex jiżdied l-ingranaġġ miżjud tal-AMF biex ir-riformi importanti jiġu implimentati 
bis-sħiħ.
Risposti tal-Kummissjoni u tas-SEAE 41
V
F’kuntest ikkaratterizzat minn instabbiltà politika kien essenzjali li jintlaħaq il-bilanċ xieraq bejn miżuri ta’ impatt 
rapidu u proċessi iktar fit-tul filwaqt li jintużaw l-għodod offruti mill-politika tal-Kummissjoni dwar l-Appoġġ 
Baġitarju. L-istrument ta’ Kuntratt ta’ Bini tal-Istat huwa soluzzjoni iktar flessibbli tal-modalità tal-appoġġ baġitarju 
mfassla speċifikament għal sitwazzjonijiet fraġli jew ta’ wara l-kriżi. Filwaqt li tirrikorri għal din il-modalità iktar 
flessibbli fit-Tuneżija, il-Kummissjoni madankollu vvalutat b’mod strett il-kundizzjonijiet għall-iżborż għal kull 
wieħed mill-erba’ programmi ta’ appoġġ baġitarju. Barra minn hekk, l-istabbilizzazzjoni tas-sitwazzjoni u l-progress 
tat-Tuneżija tagħti evidenza tas-suċċess tal-operazzjonijiet kif kienu maħsuba u implimentati. Analiżi iktar dettaljata 
dwar dan il-punt hija pprovduta hawn taħt, mill-paragrafu 30 ’il quddiem.
Il-Kummissjoni tikkonferma li l-valutazzjoni tal-PEFA li għaddejja bħalissa, fil-fatt tnediet fl-2014, jiġifieri erba’ snin 
wara l-aħħar valutazzjoni tal-PEFA. Il-valutazzjoni tal-PEFA attwali iffaċċjat dewmien barra mill-kontroll tal-Kummiss -
joni, l-iktar minħabba kwistjonijiet metodoloġiċi u l-konsegwenzi tagħhom. Għandu jiġi enfasizzat li l-metodoloġija 
l-ġdida għall-eżerċizzju tal-PEFA ġiet riveduta fl-2015. Ir-rapport il-ġdid tal-PEFA għat-Tuneżija qed jiġi ffinalizzat.
VI
Il-Kummissjoni tenfasizza li programm ta’ riforma mhux dejjem jista’ jiġi inkapsulat f’dokument ta’ strateġija jew 
ta’ politika uniku, komprensiv u koerenti.. F’każijiet bħal dawn, l-analiżi hija bbażata fuq il-miżuri differenti u fuq 
il-proċess ta’ riforma segwit mill-gvern biex isaħħaħ is-sistema.
Fil-każ tal-appoġġ baġitarju settorjali msemmi, il-Kummissjoni vvalutat il-politiki settorjali bħala kompluti, kif 
ukoll rilevanti u kredibbli. Dawn l-operazzjonijiet ta’ appoġġ baġitarju settorjali kien ġew adottati qabel ir-riv -
oluzzjoni; iktar tard, il-programmi ġew adattati għas-sitwazzjoni l-ġdida biex jistabbilizzaw ir-riżultati appoġġati 
mill-operazzjonijiet.
Il-Kummissjoni tqis li d-dewmien fl-iżborżi tas-self tal-AMF ma kienx ikkawżat mill-implimentazzjoni bil-mod tal-
għajnuna, iżda minħabba taħlita ta’ diversi fatturi. Il-Parlament u l-Kunsill ħadu iktar minn ħames xhur biex jadottaw 
il-proposta tal-Kummissjoni skont il-proċedura leġiżlattiva ordinarja. Barra minn hekk, l-awtoritajiet Tuneżini damu 
iktar minn 6 xhur biex jirratifikaw il-Memorandum ta’ Qbil bejn l-UE u t-Tuneżija li kien fih il-kondizzjonalità tal-AMF. 
It-tieni żborż ġie ttardjat minħabba l-fatt li t-Tuneżini ma kinux issodisfaw il-kundizzjonijiet kollha fil-ħin.
Introduzzjoni
09
Il-Kummissjoni tqis li ta’ min isemmi li meta din l-operazzjoni AMF-I ta’ EUR 300 miljun ġiet adottata, f’April 2014, 
kienet tikkostitwixxi l-ikbar AMF li qatt ingħatat lil pajjiż fil-Viċinat tan-Nofsinhar, sakemm ġiet proposta operazzjoni 
ġdida tal-AMF, għat-Tuneżija wkoll, ta’ EUR 500 miljun mill-Kummissjoni fi Frar 2016, u adottata f’Lulju 2016. Din it-
tieni AMF għandha l-għan li tkompli tappoġġa t-tranżizzjoni ekonomika, b’mod partikulari wara l-attakki terroristiċi 
tal-2015 u l-impatt negattiv tagħha fuq l-attività ekonomika.
Risposti tal-Kummissjoni u tas-SEAE 42
Osservazzjonijiet
20
Il-Kummissjoni tenfasizza li l-PAR 1 kienet operazzjoni tal-baġit multisettorjali u PAR 2 sa PAR 5 huma operazzjonijiet 
ta’ Kuntratt għall-Bini tal-Istat.
22
Il-Kummissjoni tfakkar li hija dejjem aġixxiet fil-ħin kull meta kienet meħtieġa azzjoni min-naħa tagħha, f’kuntest 
politiku u ta’ sigurtà diffiċli. Il-Kummissjoni tinnota wkoll li d-Dokument ta’ Azzjoni tal-programm tal-SSR ġie ffi -
nalizzat fil-livell tekniku fit-18 ta’ Ġunju 2015 (laqgħa tal-grupp ta’ sostenn tal-kwalità), qabel l-attakk terroristiku 
ta’ Ġunju 2015. Ittieħdu wkoll diversi azzjonijiet oħra fil-qasam tas-sigurtà matul dan il-perjodu (proġetti reġjonali, 
proġetti ffinanzjati taħt l-Istrument għall-Istabbiltà, l-Istrument li jikkontribwixxi għall-Istabbiltà u l-Paċi, eċċ.) qabel 
jew b’mod parallel mat-tħejjija tal-programm tal-SSR.
23
Il-Kummissjoni tinnota li fl-ewwel snin ta’ wara r-Rivoluzzjoni l-koordinazzjoni tad-donaturi saret fuq il-bażi ta’ 
pjan ta’ rkupru ekonomiku tal-awtoritajiet Tuneżini u ittri ta’ żvilupp governattivi. Dawn id-dokumenti wasslu għal 
bosta pakketti ta’ appoġġ finanzjarju mid-donaturi taħt l-hekk imsejħa Programmes d’Appui à la Relance (PAR), li 
wħud minnhom saħansitra użaw matriċi ta’ politika konġunta. Sussegwentement, il-koordinazzjoni fost id-donaturi, 
inkluża l-UE permezz ta’ l-appoġġ baġitarju tagħha u l-operazzjonijiet tal-AMF, ġiet iffaċilitata bi ftehim bejn l-FMI 
u l-awtoritajiet Tuneżini fuq programm komprensiv ta’ aġġustament makroekonomiku u riformi strutturali.
24
Il-Kummissjoni tixtieq tenfasizza li l-fondi ma kinux mifruxa fuq wisq oqsma u l-għajnuna kienet iffukata biżżejjed.
Filwaqt li l-għajnuna tal-UE fil-fatt inkludiet għadd kbir ta’ setturi, hija għamlet dan, inizjalment, b’rikonoxximent 
tal-isfidi u l-ħtiġijiet kbar li t-Tuneżija kienet qiegħda tiffaċċja fil-perjodu ta’ wara r-rivoluzzjoni. Hija għamlet dan 
bi tweġiba għal talbiet speċifiċi għal għajnuna mill-awtoritajiet Tuneżini fi żmien meta l-Gvern kien jeħtieġ tant 
appoġġ internazzjonali. Tabilħaqq, bejn l-2011 u l-2013 ġew adottati l-’operazzjonijiet ta’ emerġenza’ immirati lejn 
servizzi essenzjali, l-appoġġ għat-transizzjoni demokratika u li jakkumpanjaw il-proċess ta’ riformi ekonomiċi.
Madankollu, hekk kif is-sitwazzjoni dehret li progressivament qed tistabbilizza ruħha (bejn wieħed u ieħor mill-2014 
’il quddiem), l-UE stinkat biex tikkonċentra l-assistenza tagħha. Dan l-isforz immaterjalizza fil-Qafas ta’ Appoġġ 
Uniku 2014 – 2016 li identifika tliet setturi ta’ intervent (riformi soċjoekonomiċi għal tkabbir inklużiv, elementi funda -
mentali tad-demokrazija, u żvilupp reġjonali u lokali sostenibbli) fi sforz biex nidderieġu l-għajnuna tagħna. Dawn 
it-tliet setturi kienu kkunsidrati b’mod sistematiku fit-tfassil tal-Programmi Annwali ta’ Azzjoni favur tat-Tuneżija.
Risposti tal-Kummissjoni u tas-SEAE 43
25
Il-Kummissjoni u s-SEAE jenfasizzaw li d-deċiżjonijiet tagħhom ma wasslux għad-dgħufija ta’ finanzjament u dif -
fikultajiet ta’ ġestjoni. Id-dewmien u d-diffikultajiet ta’ ġestjoni kienu direttament u primarjament marbuta ma’ 
fatturi esterni (jiġifieri instabbiltà politika, sitwazzjoni ekonomika diffiċli tal-pajjiż).
Il-Kummissjoni tenfasizza li l-kondizzjonalità tal-AMF tindirizza għadd limitat ta’ prijoritajiet f’diversi oqsma 
interkonnessi ta’ riforma strutturali, bħala approċċ komprensiv ta’ appoġġ għal programm ta’ aġġustament ekono -
miku. Dan m’għandux jitqies bħala devjazzjoni mill-politika tal-Kummissjoni li tikkonċentra l-għajnuna tagħha fuq 
għadd limitat ta’ setturi. Barra minn hekk, f’diversi oqsma ta’ appoġġ (bħal statistika, il-ġestjoni tal-finanzi pubbliċi 
u l-governanza tajba tal-Qorti tal-Awdituri) kienet kruċjali l-koordinazzjoni soda ma’ donaturi oħrajn u fi ħdan is-
servizzi differenti tal-Kummissjoni biex ir-riformi importanti jiġu implimentati bis-sħiħ.
26
Il-Kummissjoni tinnota li l-azzjonijiet tal-UE kienu kkoordinati tajjeb mal-Istati Membri u d-donaturi internazzjonali 
ewlenin, iżda l-programmazzjoni konġunta mal-Istati Membri ma nkisibitx minħabba l-adozzjoni tard tal-Pjan ta’ 
Żvilupp Nazzjonali. Koordinazzjoni u komunikazzjoni mill-qrib mal-Istati Membri saret fuq bażi regolari u kienet 
kostruttiva.
28
Il-proċess ta’ programmazzjoni konġunta ġie pospost sabiex l-eżerċizzju tal-programmazzjoni jiġi allinjat mal-pjan 
ta’ żvilupp ta’ ħames snin sabiex jitjieb it-tqassim tax-xogħol fost id-donaturi, inklużi l-Istati Membri.
Missjoni ta’ programmazzjoni konġunta saret b’mod parallel mal-missjoni ta’ programmazzjoni SEAE/DĠ NEAR li 
saret f’Ottubru 2016. Bħalissa hemm konsulent li qiegħed jikkoordina mal-SM kollha u l-eżerċizzju ta’ programmazz -
joni konġunta x’aktarx se jkun operattiv fl-2017.
29
Il-Kummissjoni tinnota li l-azzjonijiet tal-UE għenu sostanzjalment lit-Tuneżija iżda, instabu xi nuqqasijiet żgħar fl-
implimentazzjoni mill-Kummissjoni tal-programmi.
Il-Kummissjoni tixtieq tenfasizza li l-programm PAR1 kien operazzjoni tal-baġit multisettorjali u l-PAR 2 sa PAR 5 
huma operazzjonijiet ta’ Kuntratt għall-Bini tal-Istat. Id-differenza fil-modalità għandha konsegwenzi fuq l-analiżi 
tal-programmi.
Risposti tal-Kummissjoni u tas-SEAE 44
32
Il-Kummissjoni tixtieq tenfasizza li minkejja li l-PAR3 u l-PAR4 kienu ffinanzjat biss mill-UE, dawn il-programmi, 
u l-miżuri definiti fihom, ġew ikkoordinati ma’ donaturi oħra.
33
Il-Kummissjoni tixtieq tenfasizza l-fatt li Programme d’appui à la relance 1 (PAR 1) kien appoġġ baġitarju mul -
tisettorjali u li l-operazzjonijiet sussegwenti tal-PAR użaw il-modalità tal-Kuntratt għall-Bini tal-Istat, li tfasslet 
speċifikament sabiex tippermetti lill-UE tappoġġa pajjiżi msieħba f’sitwazzjonijiet fraġli jew ta’ wara l-kriżi.
Filwaqt li l-modalità tal-Kuntratt għall-Bini tal-Istat użata tippermetti xi flessibbiltà kif deskritt fil-politika adottata 
fl-2011, l-implimentazzjoni tagħha mis-servizzi tal-Kummissjoni minn dejjem kienet rigoruża. L-indikaturi tal-pre -
stazzjoni użati kienu definiti wara proċess twil u komprensiv ta’ djalogu politiku mal-awtoritajiet. Dawn l-indikaturi 
permettew li jitressqu ’l quddiem proċessi importanti ta’ riforma matul il-perijodu taħt rieżami. L-urġenza tas-sitwa -
zzjoni li l-UE kellha tirreaġixxi għaliha u n-natura immedjata tal-modalità magħżula biex jiġu implimentati l-Kun -
tratti għall-Bini tal-Istat m’għandhomx jiġu assoċjati mal-impressjoni ta’ “flessibbiltà” fil-kundizzjonijiet għall-iżborż.
Il-Kummissjoni tenfasizza li huwa possibbli u previst fil-linji gwida ta’ appoġġ baġitarju rilevanti li jiġġeddu l-Kun -
tratti għall-Bini tal-Istat b’mod partikolari meta t-tranżizzjoni għal strumenti oħra ta’ appoġġ baġitarju ma tkunx 
għadha fattibbli.
Ta’ min wieħed iżomm f’moħħu li l-Linji Gwida dwar l-Appoġġ Baġitarju dwar Kuntratti għall-Bini tal-Istat kienu 
ġodda (2012) u l-modalità ma kinitx ittestjata meta ġiet applikata għall-ewwel darba f’pajjiż ta’ dħul medju li kien 
għaddej minn tranżizzjoni politika enormi bħat-Tuneżija. Din l-esperjenza Tuneżina, ikkonfermata wkoll bl-impli -
mentazzjoni tal-SBCs f’pajjiżi oħra, wasslet lill-Kummissjoni għal reviżjoni tal-gwida dwar it-tul tal-Kuntratti għall-
Bini tal-Istat u l-possibbiltà li jiġu adottati Kuntratti għall-Bini tal-Istat b’mod parallel għal operazzjonijiet ta’ appoġġ 
baġitarju settorjali. Reviżjoni tal-linji gwida dwar l-appoġġ baġitarju se tiddokumenta l-lezzjonijiet li ttieħdu.
34
Il-Kummissjoni tiddikjara li, f’numru limitat ta’ każijiet, l-indikaturi/il-miżuri ġew issodisfati qabel l-iffirmar ta’ 
ftehimiet ta’ finanzjament. Iżda dan pjuttost jirrifletti l-fatt li l-proċess amministrattiv twil tal-Kummissjoni li jwas -
sal għall-adozzjoni ta’ deċiżjonijiet ta’ finanzjament mhuwiex idoneu għax-xorta ta’ operazzjoni ta’ emerġenza li 
l-Kummissjoni u donaturi oħrajn (il-Bank Dinji u l-Bank Afrikan ta’ Żvilupp) dak iż-żmien stinkaw biex idaħħlu fis-
seħħ fit-Tuneżija sabiex iwieġbu għal sitwazzjoni politiċi u soċjoekonomiċi partikolarment instabbli.
Fil-fatt, dawn il-miżuri kienu ġew approvati formalment mal-awtoritajiet bosta xhur qabel l-iffirmar tal-ftehim ta’ 
finanzjament. Minkejja dan, bejn iż-żmien li l-miżuri kienu maqbula u ż-żmien meta ġiet adottata d-deċiżjoni ta’ 
finanzjament mill-Kummissjoni, il-miżura kienet tabilħaqq ġiet adottata/implimentata mill-Gvern. Dan is-suċċess 
kien riżultat ukoll ta’ djalogu politiku intensiv mal-awtoritajiet u għalhekk ma kienx iseħħ sal-istess punt jew fl-istess 
qafas ta’ żmien fin-nuqqas ta’ operazzjonijiet ta’ appoġġ baġitarju.
35
Id-deċiżjoni ta’ finanzjament ppreżentata lill-Istati Membri u l-ftehim ta’ Finanzjament iffirmat mal-Gvern tat-
Tuneżija ddikjara biċ-ċar li l-indikaturi tal-prestazzjoni għat-tieni segment se jkunu identifikati matul it-tieni sena 
tal-programm. Tali arranġament ma huwiex f’kontradizzjoni mal-Linji gwida u huwa utli f’sitwazzjonijiet volatili fejn 
huwa diffiċli li wieħed jifformula programmazzjoni kompluta fuq diversi snin, bħal fit-Tuneżija fl-2011 (jiġifieri gvern 
temporanju, elezzjonijiet imminenti).
Risposti tal-Kummissjoni u tas-SEAE 45
36
Il-Kummissjoni tiġbed l-attenzjoni għall-fatt li, filwaqt li “iktar għal iktar fondi” ma ġewx formalment imħabbra 
qabel Mejju jew Ġunju tas-sena N+1, il-Kummissjoni u s-SEAE kienu diġà wettqu valutazzjoni tas-sitwazzjoni fid-
diversi pajjiżi fir-reġjun u kellhom sens ċar – pjuttost kmieni fis-sena (ġeneralment minn Jannar/Frar) - tal-ammont 
“iktar għal aktar li kull pajjiż kellu jirċievi. Għalhekk, meta jiġu nnegozjati l-programmi u l-matriċi ta’ indikaturi, it-tim 
tal-Kummissjoni żamm ċertu flessibbiltà u kkalkola jew il-programmi addizzjonali jew f’xi każijiet ammont ogħla 
minn dak disponibbli uffiċjalment fil-bidu tan-negozjati.
37
Il-Kummissjoni tenfasizza li l-assistenza tal-UE kienet ibbażata fuq it-talbiet tal-awtoritajiet Tuneżini u l-ħtiġijiet 
miftiehma bilateralment, ġew diskussi u vvalutati. L-għadd kbir ta’ miżuri inklużi f’PAR 1-3 jeħtieġ li jitqies mill-pers -
pettiva ta’ operazzjonijiet ta’ appoġġ baġitarju konġunti, li jitwettqu minn tliet aġenziji ta’ appoġġ baġitarju, kontra 
l-impenji finanzjarji li jaqbżu l-biljun dollaru għal kull operazzjoni.
B’hekk, filwaqt li titqies il-preżenza ta’ diversi aġenziji donaturi (li jikkontribwixxu permezz ta’ kompetenza mill-iktar 
moderna) u l-ammont importanti ta’ dawn l-operazzjonijiet, l-għadd ta’ miżuri huwa tabilħaqq qrib tal-livell ta’ tali 
tipi ta’ operazzjonijiet.
Il-programmi tar-PAR ibbenefikaw minn attenzjoni ta’ livell għoli b’laqgħat regolari tal-Kabinett iddedikati għar-
rieżami tal-implimentazzjoni tagħhom (dan ma kienx isir għal programm iżgħar) u għandu jkun innotat kif jixraq li 
l-maġġoranza kbira ta’ dawn il-miżuri kienet issodisfata.
38
Il-Kummissjoni hija tal-fehma li l-valutazzjoni ta’ kull wieħed mill-kundizzjoni tal-matriċi PAR I-IV saret bl-istess 
reqqa.
Il-Kummissjoni tenfasizza li fl-applikazzjoni tal-komunikazzjoni tal-2011 u l-Konklużjonijiet relatati tal-Kunsill tal-
2012 dwar “L-Approċċ Futur għall-Appoġġ Baġitarju tal-UE għal Pajjiżi Terzi”, se jkompli jiġi applikat approċċ dina -
miku għall-kriterji ta’ eliġibbiltà. Dan l-approċċ kien partikolarment adattat minħabba l-qagħda politika instabbli li 
kienet prevalenti dak iż-żmien u l-użu – għall-ewwel darba fit-Tuneżija – tal-Kuntratt tal-Bini tal-Istat.
Dan l-approċċ huwa konformi mad-dispożizzjonijiet tal-linji gwida dwar l-appoġġ baġitarju tal-operazzjonijiet 
tal-Kuntratti tal-Bini tal-Istat. Din il-modalità ġiet inkluża fil-linji gwida tal-apppoġ għall-baġit tal-2012,li għandhom 
jintużaw f’sitwazzjonijiet ta’ kriżi, dawk ta’ wara kriżi u dawk fraġli. Għalhekk hija modalità iktar flessibbli. 
Madankollu l-valutazzjoni tal-fajls tal-iżborż mill-Kummissjoni issir bl-istess reqqa ta’ kwalunkwe modalità oħra ta’ 
appoġġ baġitarju.
Għandu jingħad ukoll li eventwalment inkisbu r-riżultati antiċipati kollha minbarra ftit (pjuttost marġinali). 
Għalhekk, il-flessibbiltà mogħtija għal PAR III u IV ma jidhirx li wasslet għal riżultati inferjuri / impatt fuq medda 
medja ta’ żmien.
39
Il-Kummissjoni tinnota li l-implimentazzjoni ta’ xi riformi ekonomiċi strutturali għadha għaddejja bil-mod jew 
teħtieġ titjib qawwi filwaqt li r-riformi li jakkumpanjaw it-tranżizzjoni demokratika kienu iktar sodisfaċenti. L-adozz -
joni ta’ miżuri jew indikaturi orjentati lejn ir-riżultati ma kinetx tkun possibbli fil-kuntest ta’ Kuntratti għall-Bini 
tal-Istat ta’ sena jew sentejn kif inhu mfakkar fil-linji gwida dwar l-appoġġ baġitarju li jipprevedu li l- “indikaturi ta’ 
prestazzjoni... Se jkunu primarjament indikaturi ta’ proċess”  (p. 99).
Risposti tal-Kummissjoni u tas-SEAE 46
Ġew żgurati interventi kumplimentarji f’forma ta’ assistenza teknika u b’hekk ingħata appoġġ lill-awtoritajiet 
fl-abbozzar u l-adozzjoni ta’ leġiżlazzjoni/regolamentazzjoni (jew proċeduri amministrattivi) meħtieġa biex tiġi 
mħaddma xi liġi jew digriet. Grazzi għat-taħlita ta’ politika, il-biċċa l-kbira tal-miżuri identifikati mill-UE wasslu għal 
riżultati konkreti.
Eżatt bħall-proċessi ta’ wara r-rivoluzzjoni, it-tibdiliet politiċi u istituzzjonali profondi li qed iseħħu bħalissa fit-
Tuneżija se jieħdu ż-żmien biex jipproduċu r-riżultati kollha tagħhom.
40
Il-Kummissjoni tixtieq tenfasizza li s-sitwazzjoni li qed tevolvi bil-ħeffa b’sitwazzjoni amministrattiva u politika 
mgħobbija żżejjed u li dejjem tinbidel (sitt Gvernijiet bejn l-2011 u 2015) timponi diffikultajiet partikolari fuq il-
kompitu ta’ implimentazzjoni ta’ evalwazzjoni ta’ kwalità għolja u oġġettiva matul dan il-perjodu. F’termini ta’ 
metodoloġija ta’ evalwazzjoni, kien ukoll ikun kmieni wisq biex jiġu vvalutati l-impatti.
L-aħħar evalwazzjoni kompleta ta’ operazzjonijiet ta’ appoġġ baġitarju saret fl-2010. Dawn l-evalwazzjonijiet nor -
malment jitmexxew fuq perjodu ta’ 10 snin. Hu meħtieġ li wieħed jagħmel pass lura biex jivvalutata s-sitwazzjoni 
b’mod oġġettiv.
Filwaqt li għidna dan kollu, qed issir evalwazzjoni mid-DĠ NEAR dwar programmi li jiffokaw fuq il-governanza 
ekonomika, li jinkludu l-programmi kollha ta’ appoġġ baġitarju implimentati fit-Tuneżija ħlief il-BS6.
Barra minn hekk, il-Kummissjoni mmonitorjat b’attenzjoni l-outputs, l-eżiti u r-riżultati matul dan il-perjodu 
u għamlet użu sħiħ minn strumenti speċifiċi biex tivvaluta r-riżultati ta’ miżuri ta’ appoġġ baġitarju, u għamlet użu 
wkoll minn diversi evalwazzjonijiet imwettqa minn organizzazzjonijiet internazzjonali differenti.
41
Il-Kummissjoni tixtieq tenfasizza li l-evalwazzjoni l-ġdida tal-PEFA twettqet skont il-metodoloġija l-ġdida adottata 
mis-Segretarjat tal-PEFA li rriżultat f’diversi konklużjonijiet kontradittorji fir-rigward tal-valutazzjoni tal-2010 tal-PEFA 
u dewmien fl-approvazzjoni tagħha mill-awtoritajiet Tuneżini, dewmien li kien lil hinn mill-kontroll tal-Kummissjoni, 
il-Bank Dinji jew il-Bank Afrikan tal-Iżvilupp.
Madankollu, il-Kummissjoni tikkonferma li l-valutazzjoni tal-PEFA li għaddejja bħalissa, fil-fatt tnediet fl-2014, jiġifieri 
erba’ snin wara li twettqet l-aħħar valutazzjoni tal-PEFA u għalhekk, fir-rispett tal-linji gwida interni tal-appoġġ 
baġitarju.
Minbarra l-PEFA, bħala pass preċedenti għad-deċiżjoni li jiġi pprovdut appoġġ tal-AMF, il-Kummissjoni wettqet, 
f’Diċembru 2013, Valutazzjoni Operazzjonali sħiħa u komprensiva taċ-ċirkwiti amministrattivi u finanzjarji li hemm 
fil-Ministeru tal-Finanzi u fil-Bank Ċentrali tat-Tuneżija.
42
Il-Kummissjoni tixtieq tenfasizza li l-PEFA hija għodda utli iżda dan mhijiex obbligazzjoni mandatorja u barra minn 
hekk teħtieġ impenn u l-kooperazzjoni sħiħa tal-pajjiż.
Wara l-2011, it-Tuneżija (u l-imsieħba tagħha), minkejja li ma kienx hemm PEFA reċenti, ibbenefikaw minn tużżana 
valutazzjonijiet ta’ kwalità għolja tas-sistema ta’ ġestjoni tal-finanzi pubbliċi tal-pajjiż matul il-perijodu taħt rieżami. 
Dawn il-valutazzjonijiet twettqu fil-qafas tal-programmi tal-Kummissjoni u minn organizzazzjonijiet indipendenti, 
bħall-FMI, l-OECD, u l-Open Budget Survey.
Risposti tal-Kummissjoni u tas-SEAE 47
Dawn id-diversi valutazzjonijiet iġġeneraw informazzjoni fil-fond dwar id-dimensjonijiet differenti tal-PFM (il-
formulazzjoni tal-baġit, l-implimentazzjoni tal-baġit, il-kontabilità, l-akkwisti, l-kontrolli interni u esterni, il-ġestjoni 
tal-assi, it-trasparenza, l-aġenda ta’ riforma, eċċ.).
Minkejja li l-PEFA tnediet b’xi dewmien fl-2014, ir-riżultati tagħha huma mistennija kmieni fl-2017 u se jintużaw biex 
jiġi vvalutat il-progress tal-PFM fil-pajjiż.
43
Il-Kummissjoni tixtieq tenfasizza li fiċ-ċirkostanzi li t-Tuneżija ilha tiffaċċja mill-2011, bl-isfidi importanti li l-pajjiż 
kellu jirrispondi għalihom (politiċi, ekonomiċi, soċjali, b’rabta mas-sigurtà), it-Tuneżija għadha pajjiż mudell fir-
reġjun. Il-proċess ta’ tranżizzjoni hu wieħed twil u diffiċli u li xorta se jirrikjedi iktar sforzi minn dan l-imsieħeb 
importanti.
(a)
Il-Kummissjoni hija tal-fehma li filwaqt li għad fadal xi sfidi f’xi oqsma, il-progress meta mqabbel mas-sitwazzjoni 
prevalenti fl-2011 kien bla dubju pożittiv u sostnut. Is-sit internet miftuħ tal-baġit tal-Ministeru tal-Finanzi huwa 
eżempju tajjeb ta’ l-isforzi kbar li saru f’dan ir-rigward ( http://www.mizaniatouna.gov.tn ).
Stħarriġ indipendenti tat-trasparenza baġitarja jew tixrid tal-istatistika (l-istħarriġ baġitarju internazzjonali 2011, 
2015, website tat-tixrid tal-istatistika) issa jikklassifikaw it-Tuneżija fl-ewwel post fil-grupp rispettiv tagħha tal-pajjiżi 
skont id-dħul/reġjonali.
Il-promulgazzjoni reċenti ta’ liġi organika dwar il-libertà ta’ informazzjoni, flimkien ma’ soċjetà ċivili vibranti 
ħerqana li tisfrutta minn issa dawn id-drittijiet ġodda jindikaw li se jsir iktar progress fis-snin li ġejjin.
(b)
Il-programm tal-appoġġ tas-soċjetà ċivili tal-UE (PASC) ikkontribwixxa biex isolvi l-problemi relatati mal-istabbili -
ment ta’ 180 NGO fil-governat ta’ Tozeur. Il-programm daħal fi ftehim mas-servizzi responsabbli tal-Gvern Tuneżin 
għall-organizzazzjoniiet biex jgħinu lill-Organizzazzjonijiet tas-Soċjetà Ċivili applikanti jħejju l-applikazzjoni għar-
reġistrazzjoni tagħhom. Barra minn hekk, il-programm jinkludi komponent ta’ assistenza teknika biex tgħin lill-
awtoritajiet Tuneżini jistabbilixxu sistema bbażata fuq l-IT għad-dipartiment tal-NGOs li tista’ tħaffef l-ipproċessar 
tal-fajls, inkluż għar-reġistrazzjoni tal-NGOs.
(c)
Filwaqt li l-implimentazzjoni ta’ riformi fir-rigward tas-sħubijiet bejn il-pubbliku u l-privat u l-akkwisti pubbliċi 
iltaqgħet ma’ reżistenza qawwija minn xi oqsma tal-amministrazzjoni, ir-regolamenti ta’ implimentazzjoni relatati 
kollha kienu ġew adottati u l-implimentazzjoni effettiva tal-liġijiet qed jibda bis-serjetà. Bdew jiġi rreġistrati riżultati 
pożittivi bikrin b’mod speċjali fir-rigward tal-akkwist pubbliku marbut mad-diġitalizzazzjoni kontinwa tal-proċeduri 
kollha tal-akkwist.
Fir-rigward tal-awditjar estern, l-adozzjoni futura tal-liġi organika li tagħti indipendenza sħiħa lill-Qorti tal-Awdituri 
(miżura PAR IV) hija antiċipata li timmarka stadju importanti fit-twettiq ta’ awditjar estern fit-Tuneżija. Il-Kummissjoni 
ser tkompli tipprovdi assistenza teknika lill-Qorti biex tiżgura li din taħtaf bis-sħiħ dawn l-opportunitajiet il-ġodda.
Rigward l-awditjar intern, għad fadal xi xogħol xi jsir biex jiġi razzjonalizzat il-qafas istituzzjonali. Dan huwa ppjanat 
fil-programm PAR V.
Risposti tal-Kummissjoni u tas-SEAE 48
(d)
Il-miżuri inklużi fil-programmi PAR kienu mmirati biex jistabbilizzaw il-finanzi muniċipali, li kienu qed iħabbtu 
wiċċhom ma’ piż insostenibbli ta’ finanzjament minħabba waqgħa f’daqqa fid-dħul lokali wara r-rivoluzzjoni. Dan 
ġie segwit fil-programm Cap vers la Décentralisation et le Développement  des Territoires  (EUR 43 miljun) b’approċċ 
iktar strutturali fil-kuntest tad-deċentralizzazzjoni. Iżda dan tal-aħħar ma setax jiġi implimentati mingħajr is-suċċess 
tal-ewwel wieħed u qabel id-deċiżjoni politika biex jingħata bidu għall-proċess ta’ deċentralizzazzjoni.
(e)
Il-progress f’termini tat-tqegħid fil-mira tal-benefiċjarji kien tassew diżappuntanti minkejja li l-UE, l-FMI u l-Bank 
Dinji kienu qed jappellaw b’insistenza lill-awtoritajiet biex jaġixxu. Dan jirrifletti d-diffikultajiet politiċi profondi 
fit-tisħiħ tal-kriterji ta’ eliġibbiltà għal programmi bħal dawn. Minkejja dawn l-ostakoli, huwa importanti li tibqa’ ssir 
insistenza fuq dawn ir-riformi fid-dawl tal-kontribuzzjoni kritika tagħhom għas-sostenibbiltà tal-finanzi pubbliċi. 
Dan għadu jsir b’mod konġunt mill-FMI, il-Bank Dinji u l-UE (AMF). Madankollu, huwa mistenni li l-bażi tad-dejta tan-
Numri tal-Identifikazzjoni Soċjali u l-evalwazzjoni tal-programmi kurrenti ta’ assistenza soċjali kif ukoll is-sistema 
proposta ta’ punti se jtejbu l-immirar ta’ dawn il-programmi.
(f)
Il-Kummissjoni tqis li grazzi għall-kundizzjonijiet tal-iżborż ta’ appoġġ baġitarju f’PAR-III tad-donaturi u djalogu 
politiku kkoordinat tad-donaturi mal-Ministeru tal-Finanzi, fit-Tuneżija issa jeżisti qafas regolatorju li jwassal għall-
iżvilupp tal-mikrofinanzjament. Dan tal-aħħar ippermetta l-ħolqien ta’ seba’ istituzzjonijiet ta’ mikrofinanzjament li 
jservu reġjuni inqas żviluppati li mhumiex servuti, inklużi żewġ żoni (Microcred u Taysir) appoġġati finanzjarjament 
mill-UE, mill-AFD, mill-BEI u mill-BERŻ. Skont l-aħħar rapporti annwali ta’ Microcred u Taysir, 7,684 mikroimprendi -
tur ġew servuti b’servizzi finanzjarji u TA minn mindu bdew l-operazzjonijiet fl-2015, li minnhom 4,205 huma nisa 
u 3,338 huma żgħażagħ.
(g)
Ġiet adottata liġi ġdida tal-Investiment mill-Parlament f’Settembru 2016 fil-kuntest tat-tħejjija għall- Konferenza tal-
2020 dwar it-Tuneżija . Din il-liġi, flimkien mal-leġiżlazzjoni adottata reċentement dwar il-kompetizzjoni, il-falliment 
u l-PPP għanda tippermetti li jkun hemm klima ta’ investiment mtejba ħafna fil-ġejjieni.
45
Il-Kummissjoni tqis li huwa importanti li wieħed jinnota li qabel ma jkun jista’ jsir l-ewwel żborż tal-AMF iridu 
jittieħdu diversi passi proċedurali. Qabel ma tipproponi operazzjoni tal-AMF, il-Kummissjoni tivvaluta s-saħħa 
taċ-ċirkwiti finanzjarji fil-pajjiż benefiċjarju permezz ta’ valutazzjoni operazzjonali li tieħu mill-inqas xahar. Peress 
li l-proposti tal-Kummissjoni għall-AMF huma suġġetti għall-proċedura leġiżlattiva ordinarja skont l-Artikolu 212 
tat-TFUE, huma jridu jiġu adottati mill-Parlament u mill-Kunsill. Wara din l-adozzjoni, irid jiġi approvat minn Stat 
Membru Memorandum ta’ Qbil (MtQ) li jinkludi l-kundizzjonalità tal-AMF u ffirmat mill-pajjiż benefiċjarju. Barra 
minn hekk, it-Tuneżija kellha tirratifika l-MtQ.
Sussegwentement, il-fondi għall-iżborż għandhom jiġu missellfa mill-Kummissjoni fis-swieq, proċess li normalment 
jieħu madwar xahar. Għat-Tuneżija, ta’ min isemmi li ntilef xahar fil-proċedura leġislattiva ordinarja minħabba l-fatt 
li approvazzjoni mill-Parlament fis-seduta plenarja ġiet imċaqalqa fl-aħħar mument għas-sessjoni plenarja ta’ April 
II, li jfisser li l-proposta tal-Kummissjoni ħadet ħames xhur biex tiġi approvata mill-koleġiżlaturi. Barra minn hekk, ta’ 
min jinnota li l-iffirmar u r-ratifika tal-MtQ mit-Tuneżini diġà ħadu iktar minn seba’ xhur.
Risposti tal-Kummissjoni u tas-SEAE 49
47
Il-Kummissjoni tqis li l-programm tal-AFM kellu rwol ewlieni biex imexxi ’l quddiem riformi tant meħtieġa fit-
Tuneżija, f’koordinazzjoni mill-qrib ma’ donaturi internazzjonali oħrajn u l-pjanijiet ta’ riforma tal-gvern stess, b’mod 
partikolari f’ambjent diffiċli ta’ tranżizzjoni. Il-programm il-ġdid tal-AMF itella’ t-total tal-appoġġ tal-AMF lit-Tuneżija 
għal EUR 800 miljun sal-lum u jiżgura l-kontinwità tar-riformi filwaqt li jittratta sett ġdid ta’ miżuri bl-għan li 
jappoġġa l-isforzi li qed isiru mit-Tuneżija biex jimxu lejn mudell ekonomiku iktar sostenibbli.
48
Il-Kummissjoni tqis li l-kriterji ta’ eliġibbiltà, inkluż l-implimentazzjoni ta’ politika kredibbli u rilevanti ġew issodisfati 
fil-mument tal-approvazzjoni ta’ kull programm kif ukoll qabel kull pagament.
Fil-każijiet imsemmija ta’ BS5 u BS6, il-Kummissjoni tinnota li, kif indikat mil-linji gwida dwar l-appoġġ baġitarju, 
“Programm ta’ riforma mhux dejjem jista’ jiġi inkapsulat f’politika unika, komprensiva u koerenti jew dokument ta’ 
strateġija. F’każijiet bħal dawn, l-analiżi se tkun ibbażata fuq miżuri differenti u proċess ta’ riforma segwit mill-gvern 
biex isaħħaħ is-sistema.” Fl-applikazzjoni tal-gwida, il-Kummissjoni vvalutat il-politiki settorjali bħala kompluti, kif 
ukoll rilevanti u kredibbli.
49
Il-Kummissjoni tixtieq tiċċara li t-tliet programmi ta’ appoġġ baġitarju settorjali ġew adottati qabel ir-Rivoluzzjoni, 
b’konformità mal-kriterji ta’ eliġibbiltà li kienu fis-seħħ dak iż-żmien, filwaqt li l-kuntratti tal-Bini tal-Istat ġew 
adottati wara r-Rivoluzzjoni b’reazzjoni għal kuntest kompletament ġdid li kien jitlob approċċ ġdid u li għamel lit-
Tuneżija eliġibbli għal tali strument. Għandu jiġi nnutat ukoll li l-Kummissjoni bħalissa qed tirrevedi l-linji gwida ta’ 
appoġġ baġitarju biex tippermetti l-adozzjoni tal-kuntratti tal-bini tal-istat u s-sostenn baġitarju settorjali fl-istess 
ħin.
50
(a)
Ara t-tweġiba għall-kaxxa 3 a)
(b)
Ara t-tweġiba għall-kaxxa 3 b)
Kaxxa 3 — Każijiet ta’ dgħufijiet misjuba fit-tfassil ta’ programmi ta’ appoġġ baġitarju 
settorjali
(a)
Il-Kummissjoni taqbel parzjalment. Fil-mument tat-tfassil tal-proġett, irriżulta li kien diffiċli biex wieħed ikejjel il-linji 
bażi għall-indikaturi kollha. Għalhekk, biex tiġi indirizzata din is-sitwazzjoni, il-miri għal ċerti indikaturi ġew espressi 
bħala unitajiet assoluti ta’ progress, iktar milli mqabbla ma’ valuri tal-linja bażi.
Fir-rigward tal-mira fuq kawnters volumetriċi, ta’ min jinnota li din tirrappreżenta żieda ta’ 10 % fuq il-valur ta’ tħaffir 
b’konċessjonijiet legali, li tqieset bħala sinifikanti. Iż-żieda hija dovuta għall-inklużjoni tal-kawnters volumetriċi 
għat-tħaffir li għalihom mhijiex neċessarja konċessjoni legali (ilma tal-wiċċ jew f’fond baxx). Għal indikatur D, kien 
hemm bidliet kbar fil-politika ta’ reklutaġġ tal-gvern wara l-2011 li ma setgħux jiġu antiċipati meta ġie mfassal 
il-programm. Wara għoxrin sena ta’ politika ta’ reklutaġġ konservattiva fis-settur tal-ilma, iż-żieda fir-riżorsi umani 
tista’ tiġi vvalutata bħala żvilupp pożittiv.
Risposti tal-Kummissjoni u tas-SEAE 50
Meta ġie ffirmat il-programm, fl-2011, kien diffiċli li jiġi antiċipat li l-gvern il-ġdid fil-ħatra mill-2012 ma kienx 
se jagħti prijorità lill-ġbir ta’ tariffi fuq l-ippumpjar tal-ilma ta’ taħt l-art, li kien wieħed mill-obettivi tal-gvern 
preċedenti. Dan in-nuqqas jista’ jiġi attribwit iktar għal bidla fir-rieda politika milli għal pawsa fil-funzjoni ta’ unità 
waħda.
(b)
Il-Kummissjoni tosserva li rigward il-BS6: Fil-każ tal-indikatur D, kien hemm bidliet kbar fil-politika ta’ reklutaġġ 
tal-gvern wara l-2011 li ma setgħux jiġu antiċipati meta ġie mfassal il-programm. Wara għoxrin sena ta’ politika ta’ 
reklutaġġ konservattiva fis-settur tal-ilma, iż-żieda fir-riżorsi umani tista’ tiġi vvalutata bħala żvilupp pożittiv ħafna.
(c)
Fil-każ tal-BS6, il-Kummissjoni tisħaq li, kif indikat mil-linji gwida dwar l-appoġġ baġitarju, “Programm ta’ riforma 
mhux dejjem jista’ jiġi inkapsulati f’politika unika, komprensiva u koerenti jew dokument ta’ strateġija. F’każijiet bħal 
dawn, l-analiżi se tkun ibbażata fuq miżuri differenti u proċess ta’ riforma segwit mill-gvern biex isaħħaħ is-sistema.” 
Hu fl-applikazzjoni ta’ din il-gwida li l-Kummissjoni vvalutat il-politiki settorjali bħala kompluti, rilevanti u kredibbli.
Fil-każ tal-BS5 il-Kummissjoni tixtieq tenfasizza li dan il-ftehim ta’ finanzjament ġie ffirmat fl-2008 taħt kondizzjoni -
jiet u prattiki differenti. Madankollu, għall-programmi u żborżi sussegwenti il-Kummissjoni applikat il-linji gwida 
dwar l-appoġġ baġitarju bir-reqqa.
51
Il-Kummissjoni tenfasizza l-fatt li l-Matriċi imsemmija ġiet żviluppata mill-Gvern bħala deskrizzjoni fil-qosor tal-
miżuri li kien fi ħsiebu jimplimenta biex jirrestawra l-qawwa finanzjarja tal-muniċipalitajiet Tuneżini.
Bħala parti mill-valutazzjoni tal-istrateġija tal-Gvern, il-matriċi pprovdiet l-aħjar deskrizzjoni disponibbli tal-pjan ta’ 
azzjonijiet dettaljat tagħha.
Bħala tali, ma kien hemm l-ebda ġudizzju a priori li xi miżuri ma kinux ser jiġu ssodisfati iżda li bħal f’kull strateġija, 
xi miżuri jistgħu jkunu iktar importanti minn oħrajn (tal-inqas mill-perspettiva tal-Kummissjoni). Madankollu, il-
valutazzjoni tal-kundizzjoni tal-eliġibilità dwar il-politika pubblika tinvolvi evalwazzjoni tal-pjan ta’ azzjoni ġenerali 
tal-Gvern, mhux biss dawk l-azzjonijiet li l-Kummissjoni jidhrilha li huma kritiċi.
Il-Kummissjoni tinnota wkoll li minbarra l-matriċi ġenerali tal-miżuri msemmija, it-tliet objettivi prinċipali tal-
programm — iż-żieda drammatika tad-dħul, l-iffriżar tal-mutur ewlieni tal-infiq li żdied (reklutaġġi) u żieda 
fl-eżekuzzjoni tal-proġetti tal-investiment tal-iżvilupp lokali — inqabdu minn indikaturi tar-riżultati fit-tieni porzjon 
tal-programm.
Illum wieħed jirrealizza li r-rata ta’ tlestija ta’ dawn il-miżuri kienet partikolarment għolja li jista’ jfisser li l-kundizz -
jonijiet kienu kemm rilevanti kif ukoll vijabbli.
Risposti tal-Kummissjoni u tas-SEAE 51
52
Il-Kummissjoni taqbel, imma tenfasizza li l-kundizzjonijiet kienu numerużi (BS5) u partikolarment diffiċli fil-każ taż-
żewġ programmi. Għall-BS6, it-tul ta’ żmien tal-programm ġie estiż minn 72 għal 96 xahar biex wieħed jirreagixxi 
għad-diffikultajiet iffaċċjati mill-gvern il-ġdid, u b’mod partikolari l-Ministeru tal-Agrikoltura, wara l-avvenimenti 
politiċi tal-2011. L-objettiv ewlieni ta’ din l-estensjoni kien li jiġi żgurat li jistgħu jidħlu fis-seħħ miżuri komplimentari 
għall-implimentazzjoni bla skossi tal-programm.
Il-pass tal-implimentazzjoni tal-programm kien jiddependi ħafna fuq fatturi esterni relatati mal-kuntest ta’ wara 
r-rivoluzzjoni.
53
Il-Kummissjoni taqbel u tinnota li d-dewmien fl-ikkuntrattar tal-komponenti ta’ assistenza teknika tal-proġett BS5 
u BS6 kien iġġustifikat mill-kumplessità tas-setturi appoġġjati u l-ħtieġa li wieħed jinvolvi ruħu f’diskussjoni politika 
u strateġika profonda sabiex jidentifika sew il-ħtiġijiet tal-benefiċjarji fuq il-bażi ta’ valutazzjonijiet xierqa.
Il-Kummissjoni tixtieq tiċċara li għalkemm ma kienx hemm assistenza teknika skont il-BS7, ġiet ipprovduta għajnuna 
teknika fil-qafas tal-programmi kontinwi l-oħrajn. Il-perjodu eliġibbli tal-ikkuntrattar skont ir-regolamenti finanzjarji 
kien skada sakemm ġie rieżaminat il-kontenut tal-programm, u b’hekk waqaf l-ikkuntrattar tal-għajnuna teknika 
addizzjonali.
54
Il-Kummissjoni taqbel u tirrikonoxxi li l-proċess leġiżlattiv kien pjuttost kajman mir-rivoluzzjoni ’l hawn peress 
li l-prijoritajiet Kostituzzjonali u oħrajn (eż, is-sigurtà, il-korruzzjoni) ħadu preċedenza fuq kwistjonijiet bħal-
leġiżlazzjoni baġitarja. L-adozzjoni tal-liġi hija antiċipata li ssir matul l-ewwel tliet xhur tal-2017.
Għandu jiġi enfasizzat, madankollu, li ġie rreġistrat progress sinifikanti f’termini ta’ proċeduri baġitarji anki qabel 
l-adozzjoni tal-liġi. Sal-lum, 22 minn 26 ministeru adottaw baġits tal-programmi u inkluż indikaturi tal-prestazzjoni 
relatati mal-objettivi tagħhom tal-politika pubblika (minbarra dejta baġitarja) fis-sottomissjonijiet tagħhom tal-
baġit lill-Parlament.
Iż-żieda fil-punteġġ li ngħata mill-Istħarriġ Baġitarju Internazzjonali tenfasizza t-titjib li sar f’dawn l-oqsma.
F’dan il-kuntest, il-promulgazzjoni tal-liġi tal-Baġit se timmarka t-tlestija pjuttost milli t-tnedija ta’ din ir-riforma 
bbażata fuq il-prestazzjoni.
55
Il-Kummissjoni tinnota li nofs il-proġetti ma kellhom l-ebda dgħufijiet fit-tfassil. Fuq in-nofs l-ieħor, il-Kummissjoni 
tixtieq tagħmel il-kummenti li ġejjin (ara hawn taħt):
(a)
Il-Kummissjoni tixtieq tenfasizza li l-objettivi relatati mal-proġetti kkonċernati kienu rilevanti, speċifiċi u miżurabbli 
biżżejjed.
Fir-rigward tal-PJ7 u l-PJ8, il-Kummissjoni tikkunsidra li l’amélioration des conditions de vie des populations défa -
vorisées ou fragilisées socialement, par la réalisation d’infrastructures de base et d’équipements de proximité dans les 
zones urbaines defavorisées  » hija objettiv suffiċjentement rilevanti u speċifiku li jista’ jitkejjel permezz tal-għadd ta’ 
infrastrutturi bażiċi u t-tagħmir ipprovdut għal żoni informali fil-qafas tal-programm.
Risposti tal-Kummissjoni u tas-SEAE 52
Fir-rigward tal-PJ11, il-Kummissjoni tqis li l-objettiv tal-programm tal-ġemellaġġ favur il-Qorti tal-Awdituri tat-
Tuneżija « diagnostic et préparation de la réforme institutionnelle » flimkien ma’ riżultati dettaljati mistennija u indika -
turi oġġettivament verifikabbli huwa speċifiku u li jista’ jitkejjel.
Barra minn hekk, l-erba’ objettivi tal-PJ14 huma kkunsidrati mill-Kummissjoni bħala rilevanti u speċifiċi ħafna 
sabiex jiġi sostnut l-istabbiliment ta’ Parlament modern, kapaċi u li jiffunzjona sew matul il-perjodu ta’ tranżizzjoni 
demokratika. Tali objettivi, marbuta mar-riżultati mistennija jistgħu jitkejlu b’mod suffiċjenti.
(c)
L-osservazzjoni tal-Qorti tirreferi għal każ speċifiku (PJ13) li l-ispjegazzjonijiet għalih huma dettaljati taħt il-punt c) 
hawn taħt.
Kaxxa 4 — Każijiet ta’ dgħufijiet fit-tfassil fil-proġetti rieżaminati
(a)
Il-Qorti tirreferi għal indikaturi stabbiliti biex ikejlu l-objettivi ġenerali tal-proġett. Matul l-istadju tal-implimentazz -
joni tal-proġett, l-indikaturi kienu kemxejn riveduti biex jirriflettu aħjar għall-kisba ta’ riżultati.
(b)
Il-Kummissjoni tixtieq tiġbed l-attenzjoni li l-mudell standard tal-ftehim ta’ kontribuzzjoni ma jitlobx qafas loġiku. 
Mal-kuntratt hu mehmuż qafas ta’ riżultati u r-riżorsi, li huwa l-ekwivalenti ta’ qafas loġiku. Il-Kummissjoni għalhekk 
tikkunsidra li kien hemm indikaturi skont il-format xieraq tal-proġetti taħt il-ġestjoni delegata.
(c)
Il-Kummissjoni tisħaq li l-appoġġ għas-soċjetà ċivili fit-Tuneżija kien impossibbli qabel ir-rivoluzzjoni. Il-finanzja -
ment barrani kien ipprojbit u l-attivitajiet tas-soċjetà ċivili kienu limitati ħafna u taħt il-kontroll strett tal-Gvern. 
Għalhekk, ma kien hemm l-ebda indikaturi disponibbli biex jiġi vvalutat dan is-settur qabel l-2011.
L-indikaturi ġew definiti skont l-informazzjoni disponibbli dak iż-żmien, biex jgħinu fil-kejl tal-grad ta’ implimen -
tazzjoni tal-attivitajiet.
Il-Kummissjoni tinnota li għalkemm l-indikaturi mhumiex dettaljati ħafna, il-proġett organizza 435 djalogu/work -
shop ta’ konsultazzjoni f’ 24 governorat, 120 workshop ma’ rappreżentanti tal-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili 
u atturi pubbliċi, ħadem bi 3,500 assoċjazzjoni u ħoloq 36 netwerk ta’ assoċjazzjoni. Għandu jiġi nnutat ukoll li sar 
studju bir-reqqa dwar is-sitwazzjoni tas-soċjetà ċivili fit-Tuneżija permezz tad-DUE.
Il-valutazzjoni finali tal-programm ser issir fi Frar 2017, u se tippermetti valutazzjoni bir-reqqa tal-impatt ta’ dan il-
programm ambizzjuż.
Barra minn hekk, il-Kummissjoni tixtieq tenfasizza li dan il-proġett huwa kkunsidrat bħala proġett ewlieni u eżempju 
eċċellenti fir-reġjun tal-viċinat tan-Nofsinhar kollu.
Risposti tal-Kummissjoni u tas-SEAE 53
56
Il-Kummissjoni tinnota li l-proġetti kollha inkludew dokumenti, mudelli u l-livell ta’ dettall li huwa meħtieġ f’każijiet 
bħal dawn.
Il-Kummissjoni tenfasizza li t-tqassim tal-baġit għal proġett PJ 6, 7, 8 u 10, jagħti informazzjoni biżżejjed biex issir 
valutazzjoni tal-ispejjeż. L-effiċjenza tal-programm ġiet ivvalutata permezz ta’ serje ta’ rapporti ta’ progress kif 
definit fil-kuntratt.
57
Il-Kummissjoni tixtieq ittenni (fir-rigward tal-valur miżjud tad-delegar tal-ġestjoni ta’ fondi lill-intermedjarju lil 
ġestjoni indiretta mill-korp pubbliku Tuneżin ikkonċernat) li l-intermedjarju kien fil-ħin tal-adozzjoni taż-żewġ 
proġetti d-donatur ewlieni fil-qasam tar-riabilitazzjoni tal-inħawi informali, u kien qed jappoġġa l-implimentazzjoni 
tal-programm nazzjonali tar-riabilitazzjoni Tuneżini għal snin sħaħ. It-tariffi amministrattivi mitluba mill-intermed -
jarju (2.9 % tal-fondi totali impenjati fiż-żewġ proġetti) huma ħafna iktar baxxi mill-ispejjeż relatati mal-funzjona -
ment ta’ Unitajiet tal-Ġestjoni tal-Proġetti meħtieġa fil-każ ta’ ġestjoni indiretta.
Barra minn hekk, l-alternattiva tal-ġestjoni indiretta kienet tieħu ħafna iktar ħin, li twassal għal dewmien fl-
implimentazzjoni minħabba li kien ikun meħtieġ perjodu ta’ tagħlim dwar ir-regoli u l-proċeduri tal-UE biex 
il-benefiċjarju Tuneżin isir familjari magħhom.
58
Il-Kummissjoni tenfasizza li l-estensjonijiet mogħtija ma wasslu għall-ebda żieda fl-ispejjeż totali. Dawn kienu 
‘estensjonijiet bla spejjeż’ peress li l-baġit globali tal-programmi ma jistax jiżdied.
Estensjoni bla spejjeż tista’ tirriżulta f’ridistribuzzjoni ta’ ċerti spejjeż għad-detriment ta’ oħrajn imma tali aspetti 
huma parti mir-riskji assoċjati fil-ħidma f’dawn l-ambjenti. Madanakollu, matul in-negozjati ta’ talbiet ta’ estens -
joni mingħajr spejjeż, il-Kummissjoni tagħmel kull sforz biex tiżgura li l-ispejjeż addizzjonali kollha tal-persunal li 
jirriżultaw minn tali estensjonijiet jinżammu għal livell minimu biex ma jipperikolawx is-suċċess tal-proġett. It-tul 
tat-transizzjoni demokratika Tuneżina kien itwal milli mistenni fiż-żmien immedjat wara r-rivoluzzjoni tal-2011, meta 
ġew iffirmati l-proġetti fil-kampjun.
59
Rigward l-impatt u s-sostenibbiltà tar-riżultati, il-Kummissjoni tixtieq tenfasizza li l-objettiv speċifiku tal-PJ6, kif 
iddikjarat fil-Ftehim ta’ Finanzjament, kien il-ħolqien ta’ impjiegi temporanji fuq naħa, u t-titjib tal-impjegabbiltà ta’ 
ħaddiema b’livell baxx ta’ ħiliet bil-forinment ta’ taħriġ vokazzjonali fuq in-naħa l-oħra. Il-Kummissjoni tikkunsidra 
li ż-żewġ objettivi ntlaħqu. Barra minn hekk, ġiet adottata t-tieni fażi tal-proġett fl-2016 (programm integrat tal-
iżvilupp lokali) mal-istess sieħeb implimentattiv. Dan tal-aħħar se jimmassimizza l-impatt u jiżgura s-sostenibbiltà 
tar-riżultati.
Fir-rigward tal-PJ7 u l-PJ8, id-diffikultajiet finanzjarji biex tiġi żgurata l-manutenzjoni tal-infrastrutturi pubblika 
pprovduta f’żoni informali se jiġu ttrattati wkoll fil-qafas tal-istess programm ġdid bi tħejjija, fejn l-iżvilupp ta’ 
strateġija nazzjonali proprja fir-rigward tal-kontroll u l-iżvilupp ta’ żoni informali, inkluż il-manutenzjoni tal-
infrastruttura pubblika, hi prevista bħala wieħed mir-riżultati mistennija.
Risposti tal-Kummissjoni u tas-SEAE 54
60
Il-Kummissjoni tixtieq tindika li t-tagħmir ipprovdut taħt il-proġetti PJ3 u PJ4 diġà kien ta’ benefiċċju għall-SMEs 
Tuneżini orjentati lejn l-esportazzjoni peress li tippermettilhom li jwettqu t-testijiet fuq il-prodotti fit-Tuneżija 
f’konformità mar-regoli tal-UE b’ħafna inqas spejjeż minn barra l-pajjiż. Dan irriżulta fi tnaqqis fl-ispejjeż tal-pro -
duzzjoni u żieda sussegwenti tal-kompetittività fil-konfront ta’ produtturi oħrajn.
Il-forniment ta’ dan it-tagħmir diġà qed ikollu impatt pożittiv f’termini ta’ aċċess għas-suq intern tal-UE għall-SMEs 
Tuneżini, anki jekk għadu ma ġiex konkluż Ftehim dwar il-Valutazzjoni tal-Konformità u l-Aċċettazzjoni ta’ prodotti 
industrijali (ACAA).
Għall-PJ11, kważi l-attivitajiet kollha ppjanati ġew implimentati sat-tmiem tal-ġemellaġġ. Barra minn hekk, peress li 
l-għan tal-ġemellaġġ kien li jappoġġja lill-Qorti tal-Awdituri Tuneżina biex tipprepara abbozz ta’ liġi organika u tirri -
organizza l-istruttura tiegħu biex timplimenta d-dispożizzjonijiet tal-liġi ladarba tiġi adottata, id-dewmien ma kellu 
l-ebda impatt sostanzjali.
Rigward il-PJ12, minħabba bidliet frekwenti tal-gvern u n-nomina ta’ Diretturi differenti (4 fi 3 snin), il-leġiżlazzjoni 
abbozzata fi ħdan il-proġett ma setgħetx tiġi implimentata qabel tmiem il-proġett.
Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet
63
Fl-ewwel snin wara r-rivoluzzjoni Tuneżina, il-koordinazzjoni fost id-donaturi seħħet l-iktar fuq il-bażi tal-hekk 
imsejħa Programmes d’appui a la reliance (PAR), li appoġġaw il-pjan ta’ rkupru ekonomiku tal-awtoritajiet u susseg -
wentement, fuq il-bażi tal-programm komprensiv tal-FMI.
64
Il-Kummissjoni tinnota li diversi oqsma kellhom jiġu ttrattati minħabba l-isfidi soċjoekonomiċi li kellha taffaċċja 
t-Tuneżija wara r-rivoluzzjoni. Ir-riżultati miksuba s’issa huma tajba peress li l-assistenza tal-UE kkontribwiet b’mod 
sinifikanti biex ittejjeb l-stabbiltà soċjoekonomika u politika fil-pajjiż wara r-rivoluzzjoni. Il-Kummissjoni tisħaq li hi 
segwiet il-politika tagħha stess tal-konċentrazzjoni tal-assistenza tagħha. Fil-fatt, minkejja l-fatt li saru attivitajiet 
varji ta’ matul il-perjodu li qiegħed ikun rieżaminat, dawn kienu konformi mat-tliet setturi ewlenin identifikati fil-
QAU 2014-16.
Kif imsemmi taħt il-punt 43, għandhom jiġu rikonoxxuti s-sitwazzjoni fit-Tuneżija mill-2011 u t-talbiet impor -
tanti li jiġi sostnut il-proċess ta’ tranżizzjoni li segwa r-rivoluzzjoni f’ħafna oqsma differenti. L-UE daħħlet fis-seħħ 
l-istrumenti disponibbli kollha tagħha biex takkumpanja lit-Tuneżija matul dan il-proċess kumpless, li wassal għall-
adozzjoni ta’ Kostituzzjoni ġdida b’mod unanimu li ġiet imfaħħara, kif ukoll elezzjonijiet ħielsa u ġusti.
L-għajnuna makrofinanzjarja tal-UE tipprovdi appoġġ tal-bilanċ tal-pagamenti biex tgħin lit-Tuneżija taffaċċja 
l-ħtiġijiet finanzjarji esterni akuti u b’appoġġ tal-programm ta’ assistenza finanzjarja li jkun maqbul mal-FMI. Dan 
jippermetti biex l-aġġustament ekonomiku neċessarju tat-Tuneżija jkun inqas qawwi u f’salt, u biex ikun hemm 
kontribut biex tiġi restawrata s-sostenibbiltà ekonomika tagħha, li hija prekundizzjoni għal żvilupp soċjali fit-tul. 
Il-kondizzjonalità tal-AMF għalhekk tindirizza għadd ta’ prijoritajiet interkonnessi f’diversi oqsma ta’ riforma strut -
turali, bħala approċċ komprensiv biex tappoġġa programm ta’ aġġustament ekonomiku. Din il-Kummissjoni tikkun -
sidra li dan mhuwiex devjazzjoni mill-politika tal-Kummissjoni mill-konċentrazzjoni tal-għajnuna fuq għadd limitat 
ta’ setturi. Barra minn hekk, f’diversi oqsma ta’ appoġġ (bħal statistika, il-ġestjoni tal-finanzi pubbliċi u l-governanza 
tajba tal-Qorti tal-Awdituri) kienet kruċjali l-koordinazzjoni soda ma’ donaturi oħrajn u fi ħdan is-servizzi differenti 
tal-Kummissjoni biex jiżdied l-ingranaġġ miżjud tal-AMF biex ir-riformi importanti jiġu implimentati bis-sħiħ.
Risposti tal-Kummissjoni u tas-SEAE 55
65
Il-Kummissjoni tixtieq tenfasizza li l-proċess ta’ programmazzjoni konġunta kien ġie sospiż fl-istennija tal-
preżentazzjoni, min-naħa tal-Gvern, tal-pjan tiegħu ta’ żvilupp ta’ ħames snin. L-intenzjoni tal-Kummissjoni u tal-
Istati Membri kienet li jallinjaw l-eżerċizzju tal-programmazzjoni mal-pjan ta’ żvilupp ta’ ħames snin, biex jittejjeb 
it-tqassim tax-xogħol u l-koordinazzjoni.
Il-proċess ta’ programmazzjoni konġunta ser jerġa’ jibda fl-2017.
Rakkomandazzjoni 1 - Tisaħħaħ il-programmazzjoni u l-iffukar tal-assistenza tal-UE
Il-Kummissjoni u s-SEAE jaċċettaw ir-rakkomandazzjoni.
(a)
Il-Kummissjoni u s-SEAE se jkomplu jużaw id-djalogu politiku u ta’ politika biex jiżguraw li l-awtoritajiet Tuneżini 
jadottaw pjan ta’ żvilupp komprensiv nazzjonali u strateġiji speċifiċi ta’ riforma. Dawn il-kwistjonijiet ġew sostnuti 
matul iż-żjajjar fit-Tuneżija tal-Kummissarju Hahn u l-RGVP Mogherini kif ukoll waqt iż-żjara tal-President Tuneżin 
hawnhekk fi Brussell f’Novembru u f’Diċembru 2016.
(b)
Il-Kummissjoni u s-SEAE ser jippreparaw Qafas Strateġiku Uniku għall-2017-20 skont il-linji gwida tal-UE li jirrikjedu 
iffokar fuq l-assistenza tagħha fuq tliet setturi prijoritarji sabiex jiġi massimizzat l-impatt tal-għajnuna tagħha.
(c)
Il-programmazzjoni konġunta ser jerġa’ jibda fl-2017.
68
Il-Kummissjoni tiddikjara li, f’numru limitat ta’ każijiet, l-indikaturi/il-miżuri ġew issodisfati qabel l-iffirmar ta’ fte -
himiet ta’ finanzjament. Fil-fatt, dawk il-miżuri kienu ġew approvati formalment mal-awtoritajiet bosta xhur qabel 
l-iffirmar tal-ftehim ta’ finanzjament u ġew implimentati mill-Gvern fiż-żmien li ġiet adottata deċiżjoni ta’ finanzja -
ment mill-Kummissjoni. Dan għandu jitqies bħala suċċess u bħala riżultat ta’ djalogu politiku intensiv mal-awtorita -
jiet u għalhekk ma kienx iseħħ sal-istess punt jew fl-istess qafas ta’ żmien fin-nuqqas ta’ operazzjonijiet ta’ appoġġ 
baġitarju.
69
Is-SEAE u l-Kummissjoni jaqblu dwar il-ħtieġa li jaħdmu biex jantiċipaw deċiżjonijiet ‘iktar għal iktar’.
Risposti tal-Kummissjoni u tas-SEAE 56
70
Il-Kummissjoni tixtieq tenfasizza li l-PEFA hija għodda utli, iżda dan mhuwiex obbligu mandatorju u barra minn 
hekk teħtieġ impenn u kooperazzjoni sħiħa tal-pajjiż sieħeb. Wara l-2011, it-Tuneżija (u l-imsieħba tagħha), ibben -
efikaw minn tużżana valutazzjonijiet ta’ kwalità għolja tas-sistema ta’ ġestjoni tal-finanzi pubbliċi tal-pajjiż. Dawn 
twettqu fil-qafas tal-programmi tal-Kummissjoni u minn organizzazzjonijiet rikonoxxuti, bħall-FMI, l-OECD u l-Open 
Budget Survey. Barra minn hekk, qabel ma jiġi pprovdut appoġġ tal-AMF, il-Kummissjoni wettqet, f’Diċembru 2013, 
Valutazzjoni Operazzjonali sħiħa u komprensiva taċ-ċirkwiti amministrattivi u finanzjarji li hemm fil-Ministeru tal-
Finanzi u fil-Bank Ċentrali tat-Tuneżija.  Għalhekk il-Kummissjoni tqis li kienet disponibbli u ġiet użata informazzjoni 
komprensiva u rilevanti.
Il-Kummissjoni tikkonferma li l-valutazzjoni attwali tal-PEFA tnediet fl-2014 u se tiġi ffinalizzata fl-2017. Id-dewmien 
fl-iffinalizzar tagħha huwa dovut għal problemi metodoloġiċi u ’il barra mill-kontroll tal-Kummissjoni.
Rakkomandazzjoni 2 - Tisħiħ tal-implimentazzjoni ta’ programmi ta’ appoġġ baġitarju 
tal-UE
Il-Kummissjoni taċċetta r-rakkomandazzjoni.
(a)
Bil-kuntest politiku iktar stabbli fit-Tuneżija tal-lum u fid-dawl ta’ koordinament mill-qrib ma’ donaturi oħra, il-Kum -
missjoni taqbel li l-indikaturi tal-prestazzjoni issa jistgħu jkunu ffokati iktar fuq operazzjonijiet futuri. Madankollu, 
se jkompli jiġi applikat approċċ dinamiku fejn jidħlu kriterji tal-eliġibbiltà, f’konformità mad-dispożizzjonijiet tal-linji 
gwida ta’ appoġġ baġitarju. Fil-kuntest Tuneżin, il-miżuri individwali kienu użati bħala punti ta’ riferiment għall-
evalwazzjoni tal-progress ġenerali tal-Gvern fl-implimentazzjoni tal-programm tiegħu ta’ riformi nazzjonali (wieħed 
mill-erba’ kriterji ta’ eliġibbiltà) u din il-prattika instab li hi partikolarment effiċjenti.
Għal dak li jikkonċerna l-aħħar sentenza li “l-iżborżi għandhom isiru bil-kundizzjoni li jitlestew b’suċċess il-miżuri 
individwali, pjuttost milli jkun hemm progress ġenerali”, il-Kummissjoni tenfasizza li, bl-applikazzjoni tal-komuni -
kazzjoni tal-2011 u l-Konklużjonijiet tal-Kunsill relatati tal-2012 dwar ‘L-Approċċ Futur għall-Appoġġ Baġitarju tal-UE 
għal Pajjiżi Terzi’, dan l-approċċ dinamiku għandu jiġi applikat għall-kriterji ta’ eliġibbiltà. Il-Kummissjoni torbot 
l-iżborżi mal-indikaturi tal-prestazzjoni nnegozjati u maqbula mal-Gvern sieħeb biss wara li jkunu ntlaħqu l-kriterji 
kollha tal-eliġibbiltà, li juri l-progress ġenerali sodisfaċenti fl-implimentazzjoni tal-programm.
(b)
Il-Kummissjoni tagħraf is-sinifikat tal-PEFA bħala għodda ta’ ppjanar u monitoraġġ, madankollu, il-Kummissjoni 
tenfasizza li l-valutazzjoni tal-PEFA ma tistax tkun imposta unilateralment fuq il-Gvern sieħeb. Minkejja dan, il-
Kummissjoni se tkompli tikkollabora mal-Gvern sieħeb biex tagħmel ħilitha biex twettaq il-valutazzjoni PEFA skont 
il-perjodiċità rakkomandata.
Risposti tal-Kummissjoni u tas-SEAE 57
71
Il-perjodu ta’ żmien ta’ 11-il xahar bejn it-talba tat-Tuneżija għall-AMF u l-iffirmar tal-Memorandum ta’ Qbil (MtQ) 
bejn l-UE u t-Tuneżija li jinkludi il-kondizzjonalità tal-AMF jista’ jiġi spjegat kif ġej.
Qabel l-adozzjoni tal-proposta tal-Kummissjoni għal operazzjoni tal-AMF, il-Kummissjoni għamlet valutazzjoni 
operazzjonali komprensiva tas-sodezza taċ-ċirkwiti finanzjarji fit-Tuneżija biex ikun hemm konformità mar-rekwiżiti 
tar-Regolament Finanzjarju tal-UE. Il-proposta tal-Kummissjoni imbagħad kellha tiġi approvata mill-Parlament 
u l-Kunsill skont il-proċedura leġiżlattiva ordinarja skont l-Artikolu 212 TFUE. Għalkemm il-koleġislaturi irnexxielhom 
jadottaw il-proposta tal-Kummissjoni fi żmien 5 xhur mingħajr Trilogu, intilef xahar minħabba l-fatt li l-approvazz -
joni mill-Parlament fis-seduta plenarja ġiet imċaqalqa fl-aħħar mument lejn is-sessjoni plenarja ta’ April II. Wara 
l-adozzjoni tal-operazzjoni tal-AMF, in-negozjati dwar l-abbozz tal-MtQ kellhom jiġu ffinalizzati qabel mal-MtQ 
kellu jiġi approvat minn Kumitat ta’ Stat Membru u seta’ jiġi ffirmat mill-UE f’Lulju 2014 (11-il xahar wara t-talba 
tat-Tuneżija). L-awtoritajiet Tuneżini imbagħad ħadu iktar minn 6 xhur qabel ma rratifikaw l-MtQ f’Marzu tal-2015. 
L-ewwel żborż tal-AMF jista’ jitħallas malajr wara r-ratifika f’Mejju tal-2015, filwaqt li t-tieni żborż jista’ sseħħ biss 
f’Diċembru 2015 minħabba nuqqas ta’ konformità mal-awtoritajiet Tuneżini bil-kondizzjonalità tal-AMF.
Rakkomandazzjoni 3 - Isiru proposti biex jitħaffef il-proċess tal-approvazzjoni tal-AMF
Il-Kummissjoni taċċetta r-rakkomandazzjoni.
Il-Kummissjoni tinnota li minkejja li sar progress sinifikanti rigward ir-rapidità tal-adozzjoni tad-deċiżjonijiet tal-AMF 
mill-Parlament u mill-Kunsill, għad hemm lok għal titjib. L-adozzjonijiet jistgħu jitħaffu iktar pereżempju jekk jista’ 
jitnaqqas in-numru tal-laqgħat tal-Kumitat għall-Kummerċ Internazzjonali (INTA) tal-Parlament Ewropew qabel il-
votazzjoni tal-Kumitat INTA, jekk l-approvazzjoni tal-Parlament issir sistematikament waqt il-plenarja (inklużi l-mini 
plenarji) immedjatament wara l-vot tal-INTA, jekk il-mini plenarji jintużaw għall-firem tal-Presidenti tal-Parlament 
u l-Kunsill u jekk il-Kunsill jagħmel użu wkoll tal-proċedura bil-miktub għall-adozzjonijiet jekk ikun hemm bżonn.
Il-Kummissjoni tinnota wkoll li, b’segwitu ta’ rakkomandazzjonijiet preċedenti mill-Qorti tal-Awdituri u Riżoluzzjoni 
dwar l-AMF tal-Parlament tal-2003, kienet ipproponiet fl-2011, Regolament Qafas għall-AMF immirat,fost l-oħrajn 
biex iħaffef it-teħid tad-deċiżjonijiet billi jissostitwixxi d-deċiżjonijiet leġiżlattivi b’atti ta’ implimentazzjoni. 
Madankollu, peress li l-koleġiżlaturi ddeċidew li jżommu l-atti leġislattivi u l-proċedura leġiżlattiva ordinarja, il-
Kummissjoni kienet irtirat din il-proposta fl-2013.
73
Il-Kummissjoni tenfasizza li l-estensjonijiet mogħtija ma wasslu għall-ebda żieda fl-ispejjeż totali. Dawn kienu 
‘estensjonijiet bla spejjeż’ peress li l-baġit globali tal-programmi ma jistax jiżdied.
Risposti tal-Kummissjoni u tas-SEAE 58
L-ebda estensjoni bla spejjeż ma tista’ tirriżulta f’ridistribuzzjoni ta’ ċerti spejjeż għad-detriment ta’ oħrajn imma 
tali aspetti huma parti mir-riskji assoċjati fil-ħidma f’dawn l-ambjenti. Madanakollu, matul in-negozjati ta’ talbiet ta’ 
estensjoni mingħajr spejjeż, il-Kummissjoni tagħmel kull sforz biex tiżgura li l-ispejjeż addizzjonali kollha tal-per -
sunal li jirriżultaw minn tali estensjonijiet jinżammu għal livell minimu biex ma jipperikolawx is-suċċess tal-proġett. 
It-tul tat-transizzjoni demokratika Tuneżina kien itwal milli mistenni fiż-żmien immedjat wara r-rivoluzzjoni tal-2011, 
meta ġew iffirmati l-proġetti fil-kampjun.
Rakkomandazzjoni 4 – It-titjib fl-ippjanar ta’ proġetti
Il-Kummissjoni taċċetta r-rakkomandazzjoni.
Pubblikazzjonijiet bla ħlas:
  kopja waħda:  
permezz tal-EU Bookshop (http://bookshop.europa.eu);
  iżjed minn kopja waħda jew posters/mapep:  
mir-rappreżentanzi tal-Unjoni Ewropea (http://ec.europa.eu/represent_mt.htm),  
mid-delegazzjonijiet f'pajjiżi li mhumiex /f_l-UE (http://eeas.europa.eu/delegations/index_mt.htm),  
billi tikkuntatja s-servizz Europe Direct (http://europa.eu/europedirect/index_mt.htm)  
jew ċempel 00 800 6 7 8 9 10 11 (numru tat-telefown bla ħlas minn kullimkien /f_l-UE) (*).
(*)  L-informazzjoni mogħtija hija b’xejn, kif ukoll it-telefonati ġeneralment huma b’xejn (għalkemm xi operaturi, kabini  
tat-telefown jew lukandi jistgħu jitolbu ħlas). 
Pubblikazzjonijiet bi ħlas: permezz tal-EU Bookshop (http://bookshop.europa.eu).KIF GĦANDEK TAGĦMEL BIEX TIKSEB
IL-PUBBLIKAZZJONIJIET TAL-UE
Avveniment Data
Adozzjoni tal-APM / Bidu tal-awditu 1.3.2016
L-abbozz tar-rapport jintbagħat uffiċjalment lill-Kummissjoni (jew lil parti awditjata oħra) 1.12.2016
Adozzjoni tar-rapport finali wara l-proċedura kontradittorja 14.2.2017
Ir-risposti uffiċjali tal-Kummissjoni (jew ta’ parti awditjata oħra) riċevuti bil-lingwi kollha 2.3.2017
Aħna vvalutajna jekk l-assistenza mill-UE li twasslet 
lit-Tuneżija wara r-rivoluzzjoni tar-Rebbiegħa Għarbija 
tal-2011 intnefqitx tajjeb. Ikkonkludejna li, b’mod ġenerali, 
il-flus intnefqu tajjeb billi kkontribwew sinifikattivament 
għat-tranżizzjoni demokratika u għall-istabbiltà ekonomika 
tat-Tuneżija wara r-rivoluzzjoni.
Minkejja dan, ġew identifikati għadd ta’ nuqqasijiet fil-mod 
ta’ kif l-UE mmaniġġjat l-assistenza li ngħatat. Sabiex 
jindirizzaw dawn in-nuqqasijiet, il-Qorti tagħmel 
rakkomandazzjonijiet lis-Servizz Ewropew għall-Azzjoni 
Esterna u lill-Kummissjoni li jikkonċernaw l-iffukar 
tal-assistenza fuq għadd żgħir ta’ setturi, it-tisħiħ 
tal-implimentazzjoni tal-programmi ta’ appoġġ baġitarju, 
u fl-aħħarnett, it-titjib tal-ippjanar tal-programmi u t-tħaffif 
tal-implimentazzjoni tagħhom.
1977 - 2 017