MT Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea C 175/1

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar l-“Investimenti futuri fl-industrija nukleari u r-rwol tagħhom fil-politika tal-enerġija tal-UE”

(2009/C 175/01)

F’ittra ddatata s-27 ta’ Mejju 2008, il-Kummissjoni Ewropea talbet lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew, b’konformità mal-Artikolu 262 tat-Trattat li jistabbilixxi l-Komunità Ewropea, li jfassal opinjoni esploratorja dwar:

l-Investimenti futuri fl-industrija nukleari u r-rwol tagħhom fil-politika tal-enerġija tal-UE

Is-Sezzjoni Speċjalizzata għat-Trasport, l-Enerġija, l-Infrastruttura u s-Soċjetà tal-Informazzjoni inkarigata sabiex tipprepara l-ħidma tal-Kumitat dwar is-suġġett, adottat l-opinjoni tagħha nhar l-10 ta’ Novembru 2008. Ir-rapporteur kien is-Sur IOZIA.

Matul l-449 sessjoni plenarja tiegħu li nżammet fit-3 u l-4 ta’ Diċembru 2008 (seduta tal-4 ta’ Diċembru 2008), il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew adotta din l-opinjoni b’122 vot favur, 15-il vot kontra u 16-il astensjoni.

1. Kummenti u rakkomandazzjonijiet

1.1 Il-produzzjoni tal-elettriku minn impjant nukleari teħtieġ madwar għaxar snin, bejn il-prattiki amministrattivi u l-bini fih innifsu. L-ispejjeż ta’ investiment jistgħu jvarjaw bejn EUR 2 u 4,5 biljun għal 1 000 MWe jew 1 600 MWe. Huwa indispensabbli li jkun hemm qafas politiku u legali stabbli, b’konsiderazzjoni tal-perijodu bejn l-investimenti u t-tnedija tal-kummerċjalizzazzjoni tal-enerġija. L-għażla tal-enerġija nukleari u l-leġiżlazzjoni għandha tkun appoġġjata minn maġġoranza kbira taċ-ċittadini kif ukoll minn maġġoranza politika.

1.2 Sal-2030, fuq il-bażi tal-programmi attwali, bejn wieħed u ieħor nofs l-impjanti ser ikollhom jiġu diżattivati. Il-KESE jemmen li huwa indispensabbli li jiġu adottati miżuri stretti li jiggarantixxu riżorsi finanzjarji adegwati mmirati lejn id-diżattivazzjoni, skont il-prinċipju “min iniġġes iħallas” kif ukoll livell għoli ta’ protezzjoni tal-ħaddiema u taċ-ċittadini, u jappoġġja bis-sħiħ il-proposti tal-Kummissjoni biex ir-rakkomandazzjoni 2006/851/Euratom issir kemm jista’ jkun malajr direttiva li tipproponi l-ħolqien ta’ awtoritajiet indipendenti inkarigati mill-ġestjoni tal-fondi ta’ diżattivazzjoni u żmuntaġġ.

Il-KESE:

1.3 jemmen li l-ostakoli prinċipali huma l-inċertezza politika u l-proċeduri għall-ksib ta’ permess, in-nuqqas ta’ trasparenza, ta’ informazzjoni sħiħa, ċara u vverifikata dwar ir-riskji effettivi kif ukoll ta’ deċiżjoni dwar l-identifikazzjoni tas-siti definittivi u sikuri għall-ħżin tal-iskart. Ir-riskju għall-investituri privati huwa għoli wisq u l-kriżi finanzjarja qiegħda taggrava l-problema tad-disponibbiltà tal-kapital fuq perijodu medju/twil, bħal dak meħtieġ mill-industrija nukleari. Jekk wieħed jeskludi l-għajnuna statali għas-settur, il-finanzjamenti jistgħu jiġu ffaċilitati permezz ta’ qafas stabbli u żgur għall-investituri u mill-possibbiltà li jiġu stipulati kuntratti ta’ provvista fuq perijodu twil, li jiggarantixxu r-ritorn fuq l-investiment. Id-diffikultajiet involuti fiż-żieda modesta tar-riżorsi tal-Euratom allokati għall-finanzjament (Euratom loans) ma jippermettux li wieħed jipprevedi bidliet rapidi fil-politika tal-Unjoni;

1.4 huwa konvint li hemm bżonn involviment demokratiku taċ-ċittadini, li għandu jkollhom il-possibbiltà li jkunu jafu kollox dwar ir-riskji u l-opportunitajiet kollha marbutin mal-enerġija nukleari, sabiex ikunu jistgħu jipparteċipaw b’mod konxju fl-għażliet li jikkonċernawhom. Il-KESE jixtieq iwassal din l-eżiġenza lill-Kummissjoni u jitlobha tħeġġeġ lill-Istati Membri jħejju kampanja ta’ trasparenza u ta’ ċertezzi dwar il-ħtiġijiet tal-Ewropa fil-qasam tal-enerġija, l-effiċjenza fl-użu tal-enerġija u d-diversi possibbiltajiet, inkluża l-enerġija nukleari;

1.5 jemmen li bħalissa s-soluzzjoni li wieħed itawwal iż-żmien ta’ użu tal-impjanti hija għażla ekonomikament iġġustifikata, dejjem sakemm l-istandards ta’ sikurezza jiġu rrispettati b’mod rigoruż, anke jekk b’dan il-mod wieħed ikun qed jabbanduna l-idea ta’ żieda sinifikattiva fl-effiċjenza termodinamika (15-20 %);

1.6 jemmen li l-investimenti fir-riċerka dwar is-sigurtà u l-protezzjoni tal-ħaddiema u taċ-ċittadini għandhom jiġu orjentati favur programmi ta’ taħriġ, apprentistati u żvilupp professjonali li għandhom l-għan li jżommu, b’mod kostanti, il-livell għoli tal-kapaċitajiet tekniċi u teknoloġiċi fl-industrija tas-settur u fl-awtoritajiet nazzjonali ta’ regolamentazzjoni u ta’ kontroll. Investimenti ta’ dan it-tip għandhom jiġu ffinanzjati wkoll permezz ta’ programmi pubbliċi nazzjonali kif ukoll mis-Seba’ Programm Qafas tal-Euratom;

1.7 jemmen li d-diversi skemi ta’ kumpens u ta’ tqassim tar-responsabbiltajiet huma insuffiċjenti u mhux iġġustifikati f’każ ta’ inċident. Jemmen li għandha ssir armonizzazzjoni tal-kundizzjonijiet tal-Konvenzjonijiet ta’ Pariġi u ta’ Vjenna li ma jistipulawx l-istess tip ta’ qafas legali u l-istess miżuri ta’ kumpens għall-ħsara marbuta mas-settur nukleari. Ikun xieraq li tiġi adottata direttiva, b’konformità mal-previżjonijiet tal-Artikolu 98 tat-Trattat tal-Euratom dwar l-assigurazzjoni kontra r-riskji, li tispeċifika ċarament li l-ispejjeż f’każ ta’ inċident jiġġarbu mill-operaturi tal-enerġija nukleari. Minħabba n-natura tar-riskju, għandu jiġi promoss qsim tar-riskju bejn l-operaturi Ewropej tas-settur, fuq il-bażi tal-eżempji eżistenti;

1.8 jemmen li sabiex tiffaċċja domanda ipotetika kbira għal impjanti ġodda, l-industrija Ewropea għandha tippjana investimenti kbar ħafna fl-għarfien u t-taħriġ u fir-riċerka u l-iżvilupp, li huma indispensabbli għall-ġejjieni tas-settur fl-Ewropa. Perċentaġġ ta’ elettriku prodott mill-enerġija nukleari taħt l-10-15 % tal-produzzjoni annwali ma jagħmilx sens, billi l-ispejjeż amministrattivi u l-ġestjoni tal-iskart jeħtieġu massa kritika għall-iżvilupp ta’ ekonomiji ta’ skala;

1.9 huwa konxju li s-soluzzjoni li wieħed jidentifika sit ta’ ħżin Komunitarju uniku jew iktar minn sit wieħed, hekk kif għamlu l-Istati Uniti, mhijiex prattikabbli u jħeġġeġ lill-Istati Membri jgħaġġlu l-proċedura ta’ għażla tas-siti nazzjonali definittivi. Jeħtieġ li jiġu ddefiniti rekwiżiti armonizzati ta’ sigurtà li għalihom diġà ntalbet direttiva mill-Assoċjazzjoni tar-Regolaturi (WENRA) u l-Parlament Ewropew;

1.10 iħeġġeġ lill-Kummissjoni tappoġġja l-programmi ta’ riċerka u żvilupp, b’mod partikulari fir-rigward tal-enerġija nukleari tar-raba’ ġenerazzjoni.

1.11 Ir-riżorsi ta’ riċerka disponibbli lanqas mhuma adegwati fil-qasam tal-ġestjoni tal-iskart u tal-protezzjoni kontra r-radjazzjoni jonizzanti. Il-KESE jistieden lill-Kummissjoni, lill-Kunsill u lill-Parlament jallokaw riżorsi oħra lis-Seba’ Programm Qafas tal-Euratom, u jappoġġjaw inizjattivi teknoloġiċi konġunti speċifiċi, hekk kif qed isir fil-qasam tal-fuel cells u tal-mediċini, pereżempju. Barra minn hekk, il-KESE jħeġġeġ lill-Istati Membri sabiex fil-qafas tal-kompetenzi tagħhom jagħmlu sforz ikbar biex tinstab soluzzjoni għal dawn il-problemi. F’Lulju 2008, in-Nuclear Decommissioning Authority (NDA) għolliet ir-rekwiżiti f’termini ta’ fondi pubbliċi meħtieġa għal diżattivazzjoni ta’ 30 % meta mqabbel mal-2003. L-istimi tal-NDA jammontaw għal GBP 73 biljun, jiġifieri l-ekwivalenti ta’ EUR 92 biljun b’tendenza għaż-żieda (1). L-EDF, li għandha livell ta’ standardizzazzjoni għoli, iddikjarat li dawn l-ispejjeż jammontaw għal 15-20 % tal-ispejjeż inizjali tal-bini.

1.12 Fil-fehma tal-Kumitat, l-Unjoni Ewropea u l-Istati Membri jistgħu jikkunsidraw ċerti miżuri biex inaqqsu l-inċertezzi:

— Mil-lat politiku, jistgħu jippruvaw isawru kunsens politiku fit-tul fl-isfera politika kollha kemm hi fir-rigward tas-sehem li jista’ jkollha l-enerġija nukleari fil-ġlieda kontra l-bidla fil-klima.

— Mil-lat ekonomiku, għandhom jiċċaraw liema rekwiżiti ser jimponu għall-iżmuntaġġ tal-impjanti u l-ġestjoni tal-iskart nukleari u l-investiment finanzjarju li dan jirrappreżenta għall-operaturi. Flimkien mar-regolaturi, għandhom ukoll jiċċaraw il-kundizzjonijiet li fihom l-enerġija nukleari tista’ tiġi pprovduta fin-netwerk u n-natura tal-kuntratti ta’ provvista fuq perijodu twil li ser jitqiesu aċċettabbli.

— Mil-lat tar-riċerka, l-Unjoni Ewropea u l-Istati Membri jistgħu jappoġġjaw ir-riċerka u l-iżvilupp fil-qasam tat-tielet u r-raba’ ġenerazzjoni ta’ teknoloġija nukleari (inkluża l-fużjoni), li huma mistennija jkollhom standards ambjentali, ta’ sigurtà u ta’ effiċjenza aħjar mill-ġenerazzjoni ta’ impjanti nukleari attwali.

— Mil-lat tal-ippjanar tal-użu tal-art, għandhom jgħaġġlu l-proċessi ta’ identifikazzjoni u l-awtorizzazzjoni ta’ siti adattati.

— Mil-lat finanzjarju, l-istituzzjonijiet finanzjarji Ewropej jistgħu jużaw is-sorsi ta’ self finanzjarju li huma kapaċi jħeġġu lil investituri oħra jinvolvu ruħhom u jipparteċipaw.

2. Il-finanzjament tas-settur nukleari

2.1 Il-bżonnijiet ta’ enerġija tal-Ewropa u ż-żieda tal-ispejjeż prevedibbli

2.1.1 Fl-għoxrin sena li ġejjin, l-Ewropa ser ikollha twettaq investimenti biex tissostitwixxi l-impjanti attwali tagħha tal-produzzjoni elettrika, irrispettivament mill-kombustibbli li jintuża. Wieħed jista’ jqis li bejn 50 u 70 reattur minn 146 ser ikollhom jinbidlu (b’nefqa eventwali ta’ bejn EUR 100 u 200 biljun).

2.1.2 L-ispejjeż biex jiġi estiż il-perijodu ta’ użu tal-impjanti nukleari li attwalment qegħdin jaħdmu jirrappreżentaw madwar 25 % tal-ispejjeż involuti fil-bini ta’ impjant ġdid; l-impjanti jistgħu jkomplu jintużaw għal perijodu varjabbli ta’ bejn 10 snin u 20 sena. Studju reċenti (2) juri li l-ispejjeż involuti mhumiex omoġenji — ivarjaw bejn EUR 80 u 500/Kwe, skont it-teknoloġiji użati, u jirreferu għal proġetti ta’ estensjoni tal-perijodu ta’ tħaddim ta’ madwar 10 snin.

2.1.3 L-inċertezza fir-rigward tal-għażliet futuri fil-qasam tal-enerġija u l-possibbiltà li wieħed jikseb profitt addizzjonali mill-investiment iwasslu lill-operaturi biex jitolbu estensjoni tal-użu tal-impjanti attwali minflok ma jinvestu somom konsiderevoli f’impjanti ġodda u iktar effiċjenti. L-estensjoni tat-tħaddim, bil-garanzija tal-istess livell ta’ sikurezza, bla dubju hija interessanti mil-lat ekonomiku u fil-kuntest tal-politika tal-klima, iżda ma ssolvix il-problema tal-bżonnijiet enerġetiċi fuq perijodu twil; sempliċement tippostponiha.

2.1.4 F’każ ta’ tnaqqis progressiv tal-produzzjoni tal-elettriku mill-enerġija nukleari, il-produzzjoni elettrika ser ikollha tiġi sostitwita b’enerġiji oħra li jiggarantixxu l-istess livell ta’ emissjonijiet u l-istess karika bażika. F’każ ta’ sostituzzjoni tal-impjanti li għandhom jagħlqu, l-ispejjeż ivarjaw bejn EUR 100 u 200 biljun. F’każ ta’ żamma tal-kwota attwali tal-produzzjoni mis-settur nukleari, l-ispejjeż ikunu bejn EUR 200 u 400 biljun, skont id-domanda għall-enerġija elettrika.

2.1.5 Il-prezz ta’ impjant nukleari ġdid huwa stmat bejn EUR 2 u 4,5 biljun. Il-BEI jikkunsidra l-inċertezza fuq perijodu fit-tul tal-iżvilupp tas-settur nukleari u jipprevedi tnaqqis kbir fl-UE ta’ 40 % fl-2030 meta mqabbel mal-2004. F’seduta reċenti fil-KESE, il-President tal-BEI ikkonferma din il-previżjoni. L-Aġenzija Internazzjonali tal-Enerġija Atomika (AIEA) tipprevedi li l-kapaċità tal-enerġija elettrika mis-settur nukleari għandha titla’, fl-istess perijodu, minn 368 GW għal 416 GW, b’żieda ta’ 13 % fil-livell dinji, filwaqt li fl-Ewropa t-tbassir huwa ta’ tnaqqis ta’ 15 GW (3).

2.2 Il-bidla fil-klima, l-emissjonijiet ta’ CO2 u s-settur nukleari

2.2.1 Sabiex tikseb l-objettivi ta’ Kyoto u dawk saħansitra iktar stretti li għandhom jiġu stabbiliti f’Kopenhagen, l-UE għandha tipproduċi 60 % tal-elettriku mingħajr emissjonijiet ta’ CO2. Bħalissa madwar 40 % tal-emissjonijiet ta’ CO2 tal-UE ġejjin mill-produzzjoni tal-enerġija. Ir-rwol tas-settur nukleari ma jistax jiġi ttraskurat. L-objettiv ta’ 20 % għall-enerġiji rinnovabbli sal-2020 jista’ jiżdied għal 30 % sal-2030.

2.2.2 Huwa prevedibbli li ser ikun hemm żieda fl-emissjonijiet ta’ CO2 marbutin mal-produzzjoni, it-trasport u t-trattament tal-uranju, essenzjalment minħabba l-eżawriment progressiv tal-istokk ta’ minerali bl-ogħla konċentrazzjoni ta’ uranju kif ukoll minħabba ż-żieda fil-gassijiet b’effett ta’ serra mill-użu tal-fluworin u l-klorin neċessarji għall-proċessi ta’ preparazzjoni tal-esafluworin tal-uranju u tal-purifikazzjoni taż-żirkonju meħtieġ għat-tubi fejn jiddaħħal l-uranju arrikkit.

2.2.3 Il-marka ekoloġika tas-CO2 emess minħabba l-produzzjoni tal-elettriku mis-settur nukleari ser tibqa’ baxxa ħafna u dan il-fatt għandu jitqies.

2.2.4 Id-domanda għall-elettriku għat-trasport pubbliku u privat ser tikber, hekk kif ser jikbru l-eżiġenzi tal-produzzjoni tal-idroġenu, li bħalissa 95 % minnu qiegħed jinkiseb mill-idrokarburi. L-idroġenu ser jgħinna nsolvu l-problema tal-ħżin tal-elettriku, sakemm dan ikun prodott minn kombustibbli b’emissjonijiet baxxi ħafna.

2.3 Id-diffikultajiet li qiegħda tħabbat wiċċha magħhom l-industrija nukleari

2.3.1 L-ikbar diffikultà hija l-inċertezza tal-qafas amministrattiv u regolatorju. F’kull pajjiż il-proċeduri huma differenti u f’ċerti każijiet iż-żmien tal-bini tal-impjanti jista’ jkun darbtejn jew tliet darbiet itwal minħabba fihom. Fil-Finlandja l-Kummissjoni stmat li l-bini ta’ impjant jeħtieġ 10 snin, iżda minħabba l-problemi li ġarrbu, ix-xogħlijiet waqfu u huwa stmat li ser ikun hemm dewmien ta’ mill-inqas 18-il xahar. Il-proċedura amministrattiva bdiet fl-2000 u l-konnessjoni man-netwerk wisq probabbli mhux ser issir qabel l-2011.

2.3.2 L-investimenti fis-settur nukleari huma kkaratterizzati minn kwota partikolarment għolja ta’ kapital inizjali, madwar 60 % tal-investiment globali, u huwa biss 10 snin wara li jibda l-bejgħ tal-elettriku. Hemm bżonn madwar 20 sena biex jiġi rkuprat il-kapital investit u l-valur finanzjarju tiegħu. Dan juri l-importanza ta’ perijodu ta’ tħaddim li jkun twil biżżejjed biex din it-teknoloġija tkun ekonomikament vijabbli.

2.3.3 Dawn huma investimenti fuq perijodu twil ħafna — bejn il-bidu tat-tħaddim, il-perijodu ta’ tħaddim u x-xogħlijiet ta’ tindif u żmuntaġġ, jistgħu jaqbżu l-100 sena. Huwa indispensabbli li tiġi ggarantita l-istabbiltà finanzjarja tal-operaturi għal żmien twil u l-impenn fuq perijodu fit-tul tal-Istati fir-rigward tal-prospettivi tas-settur nukleari.

2.3.4 Il-finanzjament tas-settur nukleari jbati iktar minn setturi oħra mill-għażla politika tal-gvernijiet nazzjonali. L-ewwel fattur ta’ inċertezza huwa ddeterminat sewwasew mill-bżonn li jkun hemm qafas legali sikur u stabbli. Huwa indispensabbli li jkun hemm politika ta’ involviment u sensibilizzazzjoni taċ-ċittadini li jkunu jistgħu jikkontribwixxu għall-għażla fuq il-bażi ta’ informazzjoni sħiħa u trasparenti, komprensibbli u vera. Xejn għajr proċedura demokratika ma jista’ jwassal għal għażla konxja, li hija l-bażi tal-ġejjieni tal-industrija nukleari Ewropea.

2.3.5 L-impatt kbir tal-investiment finanzjarju jimplika l-bżonn li “tinbiegħ” l-enerġija prodotta kollha, jekk nikkunsidraw li l-impjanti nukleari jridu jipprovdu l-provvista bażika u jwasslu l-elettriku prodott għal għadd kbir ħafna ta’ sigħat fis-sena. Hemm problema fl-ambitu taċ-ċertezza tar-rendiment li jista’ jiġi solvut permezz tal-possibbiltà li jiġu konklużi kuntratti għal perijodu fit-tul, bħalma sar fil-każ tal-Finlandja.

2.3.6 Fattur ta’ inċertezza ieħor huwa l-iskema ta’ kumpens u ta’ tqassim tad-diversi responsabbiltajiet bejn l-Istati Membri f’każ ta’ inċident. Ikun preferibbli li jkollna sistema Ewropea uniformi ta’ garanzija sabiex intejbu l-iskemi u s-sistemi ta’ assigurazzjoni attwali, li huma assolutament insuffiċjenti f’każ ta’ inċident gravi. Il-produtturi għandhom iġarrbu l-ispejjeż u jerfgħu r-responsabbiltà kollha bħalma jiġri f’kull attività oħra. Minħabba n-natura tar-riskju (spejjeż għoljin ħafna f’każ ta’ inċident u probabbiltà żgħira ħafna li dan iseħħ), għandhom jitħeġġu forom ta’ koassigurazzjoni fuq bażi reċiproka bejn id-diversi produtturi ta’ enerġija nukleari.

2.3.7 L-opinjoni pubblika: L-iktar stħarriġ reċenti tal-opinjoni pubblika (4) juri inversjoni fit-tendenzi rigward is-settur nukleari, b’valutazzjoni pożittiva fil-pajjiżi li jużaw din it-teknoloġija, iżda s’issa fl-UE-27 il-valutazzjoni ġenerali hija waħda negattiva (45 % sa 44 %). In-nuqqas ta’ trasparenza u l-bżonn ta’ informazzjoni ċara u kompluta ġew ikkonfermati mill-Forum Ewropew.

2.4 Ir-riżorsi Komunitarji

2.4.1 It-Trattat tal-Euratom jipprevedi, fi ħdan il-Programm Qafas tal-Komunità Ewropea għall-Enerġija Atomika, finanzjamenti speċifiċi għar-riċerka, l-iżvilupp u d-dimostrazzjoni.

L-ewwel programm (azzjonijiet indiretti) jikkonċerna s-setturi li ġejjin:

— il-fissjoni nukleari u r-radjuprotezzjoni.

It-tieni programm (azzjonijiet diretti) jinkludi investimenti għall-:

— fużjoni (EUR 1 947 miljun; mill-inqas EUR 900 minnhom għall-attivitajiet marbutin mal-proġett ITER);

— fissjoni nukleari u radjuprotezzjoni (EUR 287 miljun);

— attivitajiet nukleari taċ-ċentru komuni tar-riċerka (EUR 517 miljun).

2.4.2 Strument ta’ finanzjament Komunitarju ieħor huwa l-BEI, li wettaq finanzjamenti fis-settur ta’ iktar minn EUR 6 589 miljun, immirati kemm lejn il-bini ta’ impjanti kif ukoll għall-ġestjoni tal-iskart. Dawn jiżdiedu mal-EUR 2 773 miljuni pprovduti mill-Euratom għall-istess skopijiet.

2.4.3 Il-BEI, fl-analiżi tiegħu tal-investimenti, wara li kiseb l-opinjoni favorevoli tal-Kummissjoni, qiegħed iqis mhux biss ir-riżorsi finanzjarji kbar meħtieġa għall-bini iżda wkoll l-ispejjeż ta’ ġestjoni tal-iskart u d-diżattivazzjoni. Iżda l-internalizzazzjoni tal-ispejjeż li qiegħed iħabbar il-BEI ma tinkludix spejjeż indiretti oħra bħal dawk marbutin mad-difiża esterna tal-impjanti nukleari mill-forzi tas-sigurtà jew ix-xogħlijiet ta’ żmuntaġġ eventwali bħad-digi fil-baxx li jinbnew fuq ix-xmajjar sabiex jiggarantixxu l-fluss kostanti tal-ilma sar-reatturi anke fil-perijodi ta’ nixfa.

2.4.4 Id-diversi modi kif jistgħu jiġu kkalkulati l-ispejjeż u l-eżiġenza ta’ sistema ggarantita ta’ fondi ad hoc huma deskritti b’mod ċar fil-Komunikazzjoni tal-Kummissjoni “It-tieni rapport dwar l-użu tar-riżorsi finanzjarji allokati għad-diżattivazzjoni tal-installazzjonijiet nukleari, u l-ġestjoni tal-kaburant użat u l-iskart radjuattiv (6)”.

2.4.5 Dan ir-rapport jiddeskrivi wkoll l-użu “ħażin” li jista’ jsir f’xi Stati Membri mill-fondi ddedikati għall-iżmuntaġġ u l-ġestjoni tal-iskart. F’ċerti pajjiżi, fondi bħal dawn huma ffinanzjati permezz tar-riżorsi pubbliċi, spiss użati għal skopijiet oħra. Dan għandu impatt sinifikanti fuq il-konkorrenza billi dawn l-ispejjeż suppost jiġu internalizzati skont il-prinċipju ta’ “min iniġġes iħallas”.

2.4.6 Il-proposta tal-Kummissjoni tal-2002 għal ġabra tad-deċiżjonijiet 270 tal-1977 u 179 tal-1994 u għal żieda fil-livell ta’ finanzjamenti ma rċevietx l-appoġġ tal-Kunsill. Għalhekk il-fondi disponibbli tal-Euratom (massimu ta’ 20 % tal-ispiża totali) mhumiex suffiċjenti biex jissodisfaw it-talbiet li għad mhumiex uffiċjali iżda li kienu s-suġġett ta’ laqgħat preliminari mal-Kummissjoni.

2.4.7 Il-fondi tal-Euratom u tal-BEI għandhom jintużaw biex jippromovu r-riċerka u l-applikazzjonijiet ta’ żvilupp sikur u sostenibbli għall-industrija nukleari. Fid-dawl tal-eżiġenzi finanzjarji li qegħdin jiżdiedu dejjem iktar, il-miżuri attwali ma jidhrux adegwati biex jiġu ggarantiti standards ta’ sigurtà għoljin u biex ir-riskji jitnaqqsu sal-iktar livell baxx possibbli. Fondi bħal dawn għandhom ikunu indirizzati speċifikament għall-pajjiżi li juru li għandhom politiki pubbliċi fil-qasam tal-ġestjoni tal-iskart.

2.5 Il-finanzjament fil-livell nazzjonali

2.5.1 L-iskema tal-għajnuniet statali ma tinkludix il-possibbiltà li jiġi ffinanzjat il-bini ta’ impjanti nukleari, anke jekk huwa possibbli u mixtieq li jkun hemm finanzjament pubbliku għat-titjib tal-miżuri ta’ sigurtà, għall-iżvilupp u l-introduzzjoni ta’ metodoloġiji trasparenti u konġunti għall-għoti tal-permessi u l-għażla tas-siti u għall-appoġġ tal-programmi ta’ taħriġ u ta’ żvilupp professjonali. Jinbnewx impjanti nukleari ġodda jew le, ser ikollna bżonn ta’ inġiniera u tekniċi ferm speċjalizzati li jkunu jistgħu jiggarantixxu l-ġestjoni f’waqtha tas-sigurtà tal-impjanti kollha, kemm dawk li qegħdin jintużaw kif ukoll dawk li jinsabu fil-fażi ta’ diżattivazzjoni.

2.5.2 L-industrija Ewropea hija attwalment involuta fil-bini ta’ 4 reatturi (2 fil-Bulgarija, 1 fil-Finlandja u 1 Franza). Bħalissa huwa diffiċli li wieħed jipprevedi żvilupp qawwi ta’ dawn il-kapaċitajiet produttivi, b’mod partikulari fir-rigward tal-parti li tikkonċerna l-fissjoni. L-NIA tar-Renju Unit, fi studju reċenti, ikkonfermat li tista’ tappoġġja 70-80 % tal-programm nukleari l-ġdid, bl-eċċezzjoni ta’ komponenti essenzjali tar-reattur bħall-kaldarun ta’ pressjoni (pressure vessel), il-ġeneraturi turbo u komponenti importanti oħra (7). In-nuqqasijiet fl-ambitu tat-teknika u l-inġinerija huma l-iktar fattur li jxekkel żvilupp dinamiku tas-settur. Dan in-nuqqas, li jinħass l-iktar f’dawk l-Istati Membri li ma żviluppawx is-settur tal-enerġija nukleari, jista’ jingħeleb, billi t-taħriġ ta’ inġinier jieħu madwar ħames snin filwaqt li l-perijodu bejn id-deċiżjoni għall-bini ta’ reattur nukleari u l-bidu tal-użu tiegħu huwa ta’ madwar għaxar snin.

2.5.3 Hemm bżonn ta’ investimenti kbar fil-qasam tat-taħriġ tekniku u xjentifiku. Il-ġenerazzjonijiet iż-żgħar ma ġewx partikolarment imħeġġa jiżviluppaw il-konoxxenzi tagħhom fil-qasam nukleari, bl-eċċezzjoni evidenti ta’ dawk il-pajjiżi li żviluppaw programm nukleari koerenti u b’hekk ħolqu wkoll prospetti professjonali reali. Fil-futur qrib ser ikun hemm bżonn ta’ xjenzjati, tekniċi u inġiniera, u esperti fil-bini industrijali. Huwa essenzjali li l-Istati Membri li jużaw it-teknoloġiji nukleari, b’mod speċjali dawk li ddeċidew li jiżviluppawhom, ikunu attrezzati bi proġetti speċifiċi u mmirati ta’ investiment fit-taħriġ.

2.5.4 Il-Forum tal-Enerġija Nukleari enfasizza l-importanza ta’ armonizzazzjoni tar-rekwiżiti ta’ sigurtà. Is-CNS (Convention on Nuclear Safety) u l-istandards ta’ sigurtà tal-IAEA huma rikonoxxuti bħala parametri ta’ referenza fundamentali. L-Assoċjazzjoni tar-Regolaturi tal-Ewropa tal-Punent (WENRA) għandha l-intenzjoni li tfassal programm armonizzat għall-Pajjiżi tal-UE u l-Iżvizzera sal-2010. Fuq il-bażi ta’ analiżi SWOT, qiegħed jiġi ssuġġerit li titfassal direttiva Ewropea dwar il-prinċipji fundamentali ta’ sigurtà fl-installazzjonijiet nukleari.

3. L-opportunitajiet

3.1 Il-problema tal-użu tal-enerġija nukleari u tal-finanzjament tagħha huwa marbut mal-problema tal-bidla fil-klima kkawżat mill-emissjoni ta’ CO2. Bħalissa, madwar terz tal-produzzjoni tal-elettriku u 15 % tal-enerġija kkunsmata fl-Unjoni ġejjin mis-settur nukleari, b’livell baxx ħafna ta’ emissjonijiet ta’ CO2. Anke jekk nikkunsidraw żieda potenzjali tal-kontribut ipprovdut mis-sorsi rinnovabbli (is-sors l-ieħor ta’ enerġija mingħajr emissjonijiet ta’ CO2 li għandna ninsistu fuqha, flimkien mal-iffrankar tal-enerġija), jidher li huwa ferm diffiċli li niksbu tnaqqis tal-emissjonijiet ta’ CO2 fl-għexieren ta’ snin li ġejjin mingħajr ma nżommu l-produzzjoni tal-enerġija nukleari fil-livell attwali tagħha.

3.2 L-enerġija nukleari hija inqas sensittiva għall-bidliet fil-prezzijiet minħabba l-impatt baxx li għandu l-prezz tal-uranju fuq l-ispejjeż totali.

3.3 Id-diversifikazzjoni tat-taħlita enerġetika żżid l-opportunitajiet, b’mod partikolari għal dawk il-pajjiżi li jiddependu b’mod qawwi mill-importazzjoni.

3.4 Il-prezzijiet tal-kWh prodott mill-enerġija nukleari, skont it-tagħrif ipprovdut mill-Kummissjoni u minn xi wħud mill-operaturi, huma ogħla minn dawk tal-impjanti termali klassiċi iżda iktar baxxi minn dawk tal-enerġiji rinnovabbli; iċ-ċifri la jikkunsidraw l-ispejjeż prevedibbli taċ-ċertifikati għall-emissjoni ta’ CO2 u lanqas l-internalizzazzjoni parzjali tal-ispejjeż prevedibbli għat-tnaddif mit-tniġġis u l-iżmuntaġġ tal-impjanti fl-aħħar taċ-ċiklu ta’ operazzjoni. Għal kull tip ta’ sors ta’ enerġija, jeħtieġ li jiġi adattat il-metodu ta’ internalizzazzjoni tal-ispejjeż esterni kollha. Xi operaturi u studji inqas reċenti jistqarru li l-ispejjeż tal-kWh iġġenerat mill-enerġija nukleari huma inferjuri.

3.5 Dewmien tar-riżervi tal-karburanti. Jekk in-numru ta’ impjanti jibqa’ dak li hu u bit-teknoloġija attwali, ir-riżervi magħrufin jistgħu jassiguraw funzjonament konvenjenti mil-lat ekonomiku u b’emissjoni baxxa ta’ CO2 għal perijodu li, skont l-istimi, ivarja bejn ftit għexieren ta’ snin u xi sekli (8) (9). Din l-inċertezza tiġi mill-fatt li jekk wieħed iqis l-eżawriment progressiv tal-mini tal-iktar uranju “pur”, l-ispejjeż tal-estrazzjoni u r-raffinazzjoni jitilgħu f’termini ta’ enerġija u ta’ użu ta’ sustanzi kimiċi li jipproduċu l-gassijiet b’effett ta’ serra. Il-ġenerazzjoni futura ta’ impjanti tista’ tnaqqas b’mod assolut il-konsum permezz tal-iżvilupp tar-reatturi awtofertilizzanti. Ikun interessanti li wieħed juża t-torju bħala kombustibbli, li huwa iktar abbondanti mill-uranju u li għandu rendiment u assorbiment newtroniku aħjar u għalhekk jeħtieġ inqas arrikkiment tal-kombustibbli għal kull unità ta’ enerġija prodotta. Barra minn hekk, dan ikun jista’ jintuża f’reatturi awtofertilizzanti mhux rapidi u l-produzzjoni ta’ skart radjutossiku u ta’ plutonju li kapaċi jintuża għal skopijiet ta’ gwerra tonqos.

4. Ir-riskji

4.1 Possibbiltà ta’ inċidenti katastrofiċi u fallout: Anke jekk il-progress fit-teknoloġija tar-reatturi naqqas ir-riskji sa ma saru oġġettivament minimi permezz tal-adozzjoni ta’ miżuri ta’ kontroll supplimentari, wieħed ma jistax jeskludi l-possibbiltà ta’ fużjoni tan-nukleu atomiku. Is-sistemi ta’ sigurtà passivi, bħall-“core catcher” li diġà qiegħed jintuża fl-EPR li qed jinbena fil-Finlandja bħalissa, jiggarantixxu li n-nixi radjuattiv jiġi llimitat anke fil-każ ferm improbabbli ta’ fużjoni tan-nukleu atomiku. Ir-reatturi tal-ġejjieni b’“sigurtà intrinsika” jistgħu jeqirdu dan ir-riskju. Pereżempju, il-proġett Ewropew VHTR Raphael għandu jiggarantixxi, anke f’każ ta’ blukkaġġ tal-impjant ta’ tkessiħ, evoluzzjoni termika gradwali lejn stat ta’ ekwilibriju li fih it-telf ta’ sħana jibbilanċja l-produzzjoni ta’ enerġija, filwaqt li fir-reatturi attwali hemm bżonn ta’ intervenzjoni rapida biex jiġi evitat li t-temperatura tan-nukleu atomiku tiżdied.

4.2 Riskji għas-saħħa marbutin mal-operazzjoni normali tal-impjanti: Fi studju dwar l-inċidenza tal-lewkimja fost it-tfal li kienu jgħixu qrib impjant nukleari bejn l-1990 u l-1998, ġew osservati 670 każ ta’ lewkimja mingħajr evidenza ta’ inċidenza eċċessiva fost it-tfal li kienu jgħixu sa 20 km mis-siti nukleari. Studju epidemjoloġiku aktar reċenti (KIKK) li sar il-Ġermanja fuq inizjattiva tal-Uffiċċju Federali għall-Protezzjoni kontra r-Radjazzjoni (BfS) fuq kampjun estiż (1 592 każ u 4 735 kontroll) madankollu juri korrelazzjoni bejn in-numru ta’ każijiet ta’ kanċer u lewkimja fost it-tfal taħt il-5 snin u d-distanza bejn id-dar fejn jgħixu u impjant nukleari. L-awturi waslu għall-konlużjoni li l-livell ta’ radjazzjoni mkejjel tant huwa baxx li fid-dawl tal-għarfien radjubijoloġiku wieħed ma jistax jikkonferma li l-kawża tal-kanċer hija l-espożizzjoni għar-radjazzjoni jonizzanti. Panel estern ta’ esperti (10) vverifika r-riżultat tal-istudju tal-KIKK. Ir-riżultati huma affidabbli u l-livell baxx ta’ radjazzjoni mkejjel jissuġġerixxi li wieħed għandu japprofondixxi l-istudji fuq ipersuxxettibilità eventwali tat-tfal għar-riskju ta’ radjazzjoni u l-monitoraġġ kostanti tal-komunitajiet li jgħixu qrib impjant nukleari (11). F’Settembru 2008, l-Uffiċċju Federali tas-Saħħa tal-Gvern Żvizzeru nieda l-programm Canupis (Il-kanċer fost it-tfal u l-impjanti nukleari fl-Iżvizzera), b’rabta mal-istudju Ġermaniż u l-analiżi tal-letteratura dwar is-suġġett, li saret fuq ordni tal-ASN, l-Awtorità Franċiża għas-Sigurtà Nukleari, b’segwitu għar-rakkomandazzjonijiet tar-rapport Vroussos.

4.3 L-iskart: Għadd żgħir ħafna ta’ pajjiżi rnexxielhom isolvu din il-kwistjoni billi identifikaw siti ta’ ħżin definittivi. L-Istati Uniti kellhom iwarrbu s-sit ta’ New Mexico (Waste Isolation Pilot Plant), li kien ilu attiv mill-1999, minħabba l-infiltrazzjoni ta’ likwidi li, flimkien mal-melħ tal-blat tal-minjiera, kienu qegħdin jipproduċu effett qawwi ta’ korrożjoni fuq ir-reċipjenti, u b’hekk is-siti fil-blat mielaħ ġew ikkunsidrati bħala siti ġeoloġikament instabbli. Fl-Ewropa, il-Finlandja u l-Iżvezja biss ħabbru l-identifikazzjoni ta’ sit definittiv. Għandha tingħata attenzjoni partikolari lill-iproċessar mill-ġdid tal-iskart. Barra minn hekk, għandhom jitkomplew l-istudji dwar il-ħżin permanenti tal-iskart wara l-ipproċessar mill-ġdid tal-karburant użat. Il-kwalità ta’ dan il-ħżin u t-trattament tal-iskart huma elementi ewlenin tas-sigurtà u s-sikurezza taċ-ċiklu tal-karburant.

4.4 Proċessar u trasport: Problemi oħra huma marbutin mal-ġestjoni tal-impjanti tal-iproċessar u t-trasport tal-kombustibbli radjuattiv fejn il-persuni responsabbli kellhom imġiba mhux adegwata u mhux kumparabbli ma’ dik tat-tekniċi tal-impjanti nukleari, billi, pereżempju, użaw vapuri mhux adegwati għat-trasport (vapur minnhom għereq, b’xorti tajba meta ma kienx qiegħed iġorr materjal radjuattiv) jew billi tefgħu materjal perikoluż fil-baħar.

4.5 Riskji ġeoloġiċi u idroġeoloġiċi: Element kritiku ieħor huwa l-fatt li ħafna impjanti jinsabu f’żoni sismiċi. Il-Ġappun ippreferixxa jagħlaq is-sit ta’ Kashiwazaki-Kariwa fil-prefettura ta’ Nigata, l-ikbar impjant nukleari fid-dinja, anke jekk dan ifisser li tilef kapaċità ta’ 8 000 MWe. L-għeluq ta’ dan l-impjant wara t-terremot tas-16 ta’ Lulju tas-sena li għaddiet baxxa l-produzzjoni tal-elettriku min-nukleari għal 25 TWh. Bħalissa qed issir ħidma biex iż-żewġ reatturi jerġgħu jibdew jaħdmu.

4.6 Il-proliferazzjoni nukleari u t-terroriżmu: It-tħassib żdied f’dawn l-aħħar snin minħabba t-theddida l-ġdida tal-gruppi terroristiċi. Impjanti tassew sikuri għandhom jifilħu għall-impatt ta’ ajruplan mingħajr nixi ta’ materjal radjuattiv.

4.7 L-ilma: Aspett estremament importanti ieħor jikkonċerna l-bidla fil-klima u l-iskarsezza progressiva tal-ilma. Bħalma jiġri fl-impjanti termali kollha, inklużi l-impjanti mħaddma bil-faħam, biż-żejt jew bl-enerġija solari, il-bżonn ta’ ilma għall-proċess ta’ tkessiħ huwa kbir ħafna fil-każ tal-impjanti nukleari wkoll, sakemm ma tintużax it-teknoloġija inqas effiċjenti tat-tkessiħ bl-arja. (Fi Franza, il-bżonn ta’ ilma għall-produzzjoni tal-elettriku jammonta għal 57 % tal-konsum totali fis-sena; 19,3 biljun metru kubiku fuq total ta’ 33,7 biljun metru kubiku. Il-biċċa l-kbira tal-ilma jerġa’ jintuża (93 %) wara t-tkessiħ tal-proċess ta’ fissjoni u l-produzzjoni tal-elettriku (12)). It-tisħin ta’ kwantitajiet kbar ta’ ilma mill-impjanti nukleari u t-tnaqqis inkwetanti tal-kanali tal-ilma tal-wiċċ u tas-saffi li jżommu l-ilma (aquifers) iqajjem dubji addizzjonali fir-rigward tas-siti u jġiegħel lill-pubbliku jsaqsi mistoqsijiet li jeħtieġu risposti ċari mill-awtoritajiet. F’ċerti każijiet kellu jsir rikors għat-tnaqqis jew il-waqfa tal-produzzjoni tal-elettriku f’każ ta’ nixfa.

4.8 L-UE m’għandhiex il-materja prima: Fl-2007, 3 % biss tal-bżonnijiet kienu disponibbli fi ħdan il-fruntieri tal-UE. Ir-Russja hija l-ewwel fornitur b’madwar 25 % (5 144 tU), segwita mill-Kanada bi 18 %, in-Niġer bi 17 % u l-Awstralja bi 15 %. Madankollu, l-enerġija nukleari ma tnaqqasx id-dipendenza minn pajjiżi terzi, anke jekk il-fornituri l-oħra huma fil-biċċa l-kbira fornituri politikament stabbli.

4.9 L-aċċess għall-finanzjament u l-kapital fuq perijodu twil: Ir-riżorsi finanzjarji neċessarji huma bla dubju konsiderevoli, iżda jekk wieħed iqis iż-żmien ta’ ppjanar u bini, li jista’ jaqbeż l-10 snin qabel ma impjant jibda jaħdem, l-investimenti fis-settur huma pjuttost riskjużi. Fil-fatt, l-iskadenzi oriġinali għall-bini tal-impjanti qatt ma ġew irrispettati. B’mod ġenerali, iż-żmien li ppreċeda l-kummerċjalizzazzjoni tal-elettriku prodott kien itwal milli mistenni, bir-riżultat li żdiedu xi spejjeż supplimentari.

4.10 Inċidenti reċenti: Waqt it-tfassil ta’ din l-opinjoni, kien hemm għadd ta’ inċidenti: wieħed fis-Slovenja u erbgħa fi Franza. Il-projbizzjoni tal-konsum tal-ilma u l-ħut mix-xmajjar imniġġsin min-nixi ta’ ilma radjuattiv fi Franza kellha impatt negattiv fuq l-opinjoni pubblika Ewropea. Dawn l-avvenimenti u l-impatt medjatiku ferm negattiv tagħhom juru l-bżonn li l-proċeduri ta’ manutenzjoni u ta’ għażla tal-kumpaniji li jaħdmu fis-siti nukleari jsiru bil-galbu.

5. Kummenti tal-KESE

5.1 L-enerġija elettrika prodotta mis-settur nukleari tant hija importanti li mhux possibbli li tiġi sostitwita fil-futur qrib minħabba l-kontribut indispensabbli li hija tagħti lill-bilanċ enerġetiku tal-UE.

5.2 Il-finanzjament tas-settur nukleari jbati iktar minn setturi oħra mill-għażla politika tal-gvernijiet nazzjonali. L-ewwel fattur ta’ inċertezza huwa ddeterminat sewwasew mill-bżonn li jkun hemm qafas politiku sikur u stabbli. Huwa indispensabbli li jkun hemm politika ta’ involviment u sensibilizzazzjoni taċ-ċittadini li jkunu jistgħu jikkontribwixxu għall-għażla fuq il-bażi ta’ informazzjoni sħiħa u trasparenti, komprensibbli u vera. Xejn għajr proċedura demokratika ma jista’ jwassal għal għażla konxja, li hija l-bażi tal-ġejjieni tal-industrija nukleari Ewropea.

5.3 Minħabba n-nuqqas ta’ trasparenza u l-informazzjoni skarsa u kontradittorja dwar temi bħall-allokazzjoni tal-fondi għall-ġestjoni tal-iskart u għall-iżmuntaġġ tal-impjanti diżattivati, hekk kif ġie kkonfermat mill-Kummissjoni stess, l-inċertezza taċ-ċittadini qiegħda tikber. Il-KESE jitlob lill-Kummissjoni tħeġġeġ lill-Istati Membri sabiex iħejju kampanja ta’ trasparenza u ta’ ċertezzi dwar il-ħtiġijiet tal-Ewropa fil-qasam tal-enerġija, l-effiċjenza fl-użu tal-enerġija u d-diversi possibbiltajiet, inkluża l-enerġija nukleari.

5.4 Il-Kumitat jinnota li ħafna impjanti fl-Ewropa (kemm dawk imħaddma bil-karburanti fossili kif ukoll dawk nukleari) ser jaslu fl-aħħar tal-użu tagħhom fl-għoxrin sena li ġejjin, u li dan jista’ jwassal għal tnaqqis fil-provvista tal-elettriku sakemm ma jsirux investimenti sostanzjali ġodda.

5.5 F’bosta opinjonijiet, il-Kumitat qies li l-ogħla prijoritajiet fil-qasam tal-enerġija huma promozzjoni msaħħa tal-effiċjenza fl-użu tal-enerġija u espansjoni tas-sehem tal-enerġiji rinnovabbli fil-produzzjoni tal-elettriku.

5.6 Madankollu l-Kumitat huwa konxju tal-fatt li anke bl-ikbar sforz possibbli, huwa improbabbli li l-promozzjoni tal-enerġiji rinnovabbli u tal-effiċjenza fl-użu tal-enerġija tkun tista’ tissodisfa l-bżonnijiet kollha fil-qasam tal-provvista tal-elettriku. B’mod ġenerali fl-Ewropa ser ikun hemm bżonn ta’ xi investimenti ġodda kemm fil-produzzjoni tal-elettriku mill-faħam kif ukoll fl-impjanti nukleari.

5.7 Fiż-żewġ każijiet il-Kumitat jemmen li huwa ferm importanti li l-aspetti ambjentali u ta’ sigurtà kollha jkunu inklużi fl-evalwazzjoni tal-proġetti ta’ investiment u fl-ispejjeż operattivi.

5.8 Fid-dawl tat-theddida dejjem ikbar tal-bidla fil-klima, kull proġett ta’ impjant ġdid imħaddem bil-karburanti fossili għandu jkun kumpatibbli mal-adozzjoni ta’ sistemi għall-qbid u l-ħżin tas-CO2 u għandu jikkunsidra l-ispejjeż ta’ dan fl-evalwazzjonijiet u l-pjanijiet ta’ negozju. Bl-istess mod, l-ispejjeż involuti fl-iżmuntaġġ eventwali u fil-ġestjoni tal-iskart għandhom jiġu inklużi fl-evalwazzjoni u l-pjanijiet ta’ negozju ta’ kull impjant nukleari li jirċievi l-awtorizzazzjoni li jinbena. M’għandu jkun hemm l-ebda sussidji moħbija għas-sistemi kollha ta’ enerġija li huma żviluppati bis-sħiħ.

5.9 Bħalissa, l-investituri u sorsi oħra ta’ finanzjament qegħdin iżommu lura milli jinvestu riżorsi sinifikanti fil-bini ta’ ġenerazzjoni ġdida ta’ impjanti nukleari fl-Ewropa, minħabba l-inċertezzi kbar li ħakmu l-isfera ekonomika, politika u regolatorja u ż-żmien twil meħtieġ bejn l-investiment kbir involut u r-ritorn ekonomiku miksub.

5.10 L-approċċ Finlandiż, li kkonsista minn kosorzju ta’ utenti kbar li xtraw il-biċċa l-kbira tal-elettriku prodott fuq bażi “take-or-pay” bi prezz stabbli, għandu jiġi mħeġġeġ u ffaċilitat.

5.11 Il-KESE jħeġġeġ lill-Kummissjoni tappoġġja l-programmi ta’ riċerka u żvilupp, b’mod partikolari dwar l-enerġija nukleari tar-raba “ġenerazzjoni, anke jekk nafu li din mhux se tkun tista’ tintuża fil-kummerċ qabel l-2030 (13). Ir-raba” ġenerazzjoni għandha l-għan li tipprovdi enerġija nukleari “iktar nadifa” li ssolvi l-problemi marbutin mal-ġestjoni tal-iskart, il-proliferazzjoni u li tkompli tnaqqas ir-riskju ta’ fallout, b’konsum iktar baxx ta’ materjal fissili. Ir-raba’ ġenerazzjoni tista’ tikkontribwixxi b’mod effiċjenti għall-produzzjoni tal-idroġenu. L-iżvilupp tal-enerġija mill-fużjoni għandu jiġi appoġġjat bis-sħiħ, sabiex il-vantaġġi kbar ta’ din it-teknoloġija f’termini ta’ sigurtà u riżorsi jkunu jistgħu jinkisbu fit-tieni nofs tas-seklu.

5.12 Ir-riżorsi proposti mill-Euratom għall-appoġġ tal-investimenti permezz ta’ garanziji, sabiex b’hekk jonqsu l-ispejjeż finanzjarji tal-intrapriżi li jistgħu jużaw ir-rating għoli ħafna tal-istituzzjonijiet Ewropej, huma bblukkati, u jistgħu jiġi adattati għall-ispejjeż kbar u l-inflazzjoni li ġġarrbu f’dan il-perijodu, mingħajr ma jiġu ssagrifikati programmi ta’ appoġġ oħra, bħal pereżempju l-effiċjenza fl-użu tal-enerġija jew is-sorsi rinnovabbli, permezz ta’ mezzi speċifiċi u ffukati.

5.13 Ir-riżorsi disponibbli u l-programmi ta’ riċerka korrispondenti lanqas mhuma adegwati fil-qasam tal-ġestjoni tal-iskart u tal-protezzjoni kontra r-radjazzjoni jonizzanti. Il-KESE jistieden lill-Kummissjoni, lill-Kunsill u lill-Parlament jallokaw riżorsi oħra lis-Seba’ Programm Qafas tal-Euratom, u jappoġġjaw inizjattivi teknoloġiċi konġunti speċifiċi, hekk kif qed isir fil-qasam tal-fuel cells u tal-mediċini, pereżempju. Il-KESE jappella lill-Istati Membri sabiex jagħtu l-kontribut tagħhom permezz ta’ programmi ta’ riċerka nazzjonali fl-oqsma tar-radjubijoloġija u r-radjuprotezzjoni, l-epidemjoloġija u l-ħżin permanenti.

5.14 Il-KESE jemmen li l-mudell ta’ finanzjament iddedikat lill-enerġija nukleari, li huwa indipendenti minn programmi qafas oħra, għandu jiġi estiż għal programmi ta’ effiċjenza fl-użu tal-enerġija u ta’ żvilupp tal-enerġiji rinnovabbli.

5.15 L-Istati Membri għandhom jorganizzaw forum dwar l-enerġija nukleari fil-livell nazzjonali fuq l-eżempju ta’ dak organizzat mill-Kummissjoni dwar tliet kwistjonijiet diskussi fi Praga u Bratislava: l-opportunitajiet, ir-riskji u t-trasparenza u l-informazzjoni.

5.16 It-titjib tal-għoti tal-permessi u l-identifikazzjoni tas-siti permezz ta’ proċedura Ewropea komuni jista’ jkun pożittiv għaċ-ċertezza tal-investimenti u taż-żmien ta’ implimentazzjoni, iżda l-opinjoni pubblika mhija ser taċċetta bl-ebda mod regolamentazzjoni Ewropea inqas stretta minn dik nazzjonali. Fir-rigward tas-sigurtà, wieħed għandu jikkunsidra l-interess Ewropew għad-definizzjoni ta’ standards iktar stretti u armonizzati fid-dawl tan-natura transnazzjonali tar-riskji involuti (eż. impjanti viċin ta’ fruntieri nazzjonali). L-ippjanar u r-regoli tal-ġenerazzjoni ta’ reatturi li jmiss jistgħu jiġu armonizzati.

5.17 Il-konsumaturi għandhom ikunu jistgħu jaqsmu l-benefiċċji ta’ ġenerazzjoni elettrika inqas għalja. Illum il-prezzijiet fil-borża tal-elettriku huma bbażati fuq l-iktar prezz għoli (ċiklu kkombinat gass-karbonju). Ikun xieraq li jingħataw id-diversi sorsi, bi prezzijiet divrenzjati.

Brussell, l-4 ta’ Diċembru 2008. Il-President tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew Mario SEPI Is-Segretarju Ġenerali tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew Martin WESTLAKE

(1) House of Commons Committee of Public Accounts Nuclear Decomissioning Authority 38° Report of Session 2007-2008, UK.

(2) Österreichisches Ökologie Institut Wien 2007.

(3) Rapport #:DOE/EIA-0484(2008) Ġunju 2008.

(4) Ewrobarometru Speċjali 297, Ir-Realtà Soċjali Ewropea, Frar 2008.

(5) P. Vandenplas, G. H. Wolf, “50 years of controlled nuclear fusion in the European Union”, Europhysics News, 39, 21 (2008).

(6) COM(2007) 794 finali tat-12 ta’ Diċembru 2007.

(7) NIA (Nuclear Industry Association, The UK capability to deliver a new nuclear build programme, 2008 update).

(8) Storm van Leeuwen, Nuclear power — The energy balance (2008), www.stormsmith.nl

(9) World Nuclear Association, www.world-nuclear.org/info/info.html

(10) Dr. Brüske-Hohlfeld, GSF, Neuherberg, Prof. Prof. Greiser BIPS, Bremen; Prof. Hoffmann, Uni Greifswald; Dr. Körblein, Umweltinstitut München; Prof. Jöckel, Uni Essen Duisburg; PD Dr. Küchenhoff, LMU München, Dr. Dr. Pflugbeil, Berlin; Dr. Scherb GSF, Neuherberg, Dr. Dr. Straif IARC, Lyon; Prof. Walther; Uni München; Prof. Wirth, Wuppertal; Dr. Wurzbacher, Umweltinstituts München.

(11) Mélanie White-Koning, Denis Hémon, Dominique Laurier, Margot Tirmarche, Eric Jougla, Aurélie Goubin, Jacqueline Clave.

(12) Eau France u IFEN Institut français de l’environnement — data dwar il-konsum, 2004.

(13) GIF Generation IV International Forum 2008.