Rapport Speċjali Infrastrutturi tal‑ajruporti 
ffinanzjati mill‑UE:  
valur baxx għall‑flusMT 2014  Nru  21
IL/uniF6BAQORTI
EWROPEA 
TAL/uniF6BAAWDITUR I
IL‑QORTI EWROPEA TAL‑AWDITURI  
12, rue Alcide De Gasperi  
1615 Luxembourg  
LUXEMBOURG
Tel. +352 4398 ‑1
E‑mail: eca‑info@eca.europa.eu  
Internet: http://eca.europa.eu
Twitter: @EUAuditorsECA  
YouTube: EUAuditorsECA
Ħafna informazzjoni addizzjonali dwar l‑Unjoni Ewropea hija disponibbli fuq l‑Internet.  
Jista’ jsir aċċess għaliha permezz tas‑server Europa ( http://europa.eu ).
Il‑Lussemburgu: L‑Uffiċċju tal‑Pubblikazzjonijiet tal‑Unjoni Ewropea, 2014
ISBN 978 ‑92‑872‑1263 ‑4
doi: 10.2865/98699
© L‑Unjoni Ewropea, 2014
Ir‑riproduzzjoni hija awtorizzata kemm‑il darba jissemma s‑sors oriġinali.
Printed in Luxembourg
Infrastrutturi tal‑ajruporti 
ffinanzjati mill‑UE:  
valur baxx għall‑flus
(skont l‑Artikolu 287(4), it‑tieni subparagrafu, TFUE)Rapport SpeċjaliMT 2014  Nru 21
02
 Werrej
Paragrafu
 Glossarju
I–V Sommarju eżekuttiv
1–15  Introduzzjoni
1–5 Karatteristiċi prinċipali tat‑trasport bl‑ajru fl‑Ewropa
6–8 Politika tal‑UE dwar it‑trasport bl‑ajru u finanzjament ta’ infrastrutturi tal‑ajruporti
9 –11  Il‑ġestjoni ta’ investimenti f’infrastruttura tal‑ajruporti taħt il‑FEŻR u l‑FK
12–15  Tipi ta’ infrastrutturi tal‑ajruporti eżaminati
16–21  Ambitu u approċċ tal‑awditjar
22–67  Osservazzjonijiet
22–26  Il‑ħtieġa għal infrastrutturi ġodda jew imtejba kienet dimostrata għal nofs l‑ajruporti eżaminati
27 Dewmien fil‑kostruzzjonijiet għall‑biċċa l‑kbira tal‑ajruport eżaminati u infiq aktar milli ppjanat 
għal nofshom
28–35  Aktar minn nofs il‑kostruzzjonijiet ma ntużawx biżżejjed
36–38  Finanzjament mill‑UE għal investimenti li mhumiex kosteffettivi
39–45  Mill ‑20 ajruport awditjat 7 mhumiex finanzjarjament awtosostenibbli
46–48  Għal 12 mill ‑20 ajurport eżaminat, it‑tbassir tal‑għadd ta’ passiġġieri kien ottimist iżżejjed b’mod 
sinifikanti
49–52  Impatt limitat tal‑investimenti ffinanzjati mill‑UE fuq l‑għadd ta’ passiġġeri, is‑servizz għall‑klijenti 
u l‑ħolqien ta’ impjiegi
53–59  Investimenti simili f’ajruporti li jinsabu qrib ħafna ta’ xulxin
60–65  Ippjanar ta’ investimenti f’infrastrutturi tal‑ajruporti ġeneralment mhux ikkoordinat fil‑livell 
nazzjonali
66–67  Informazzjoni limitata disponibbli għall‑Kummissjoni dwar il‑finanzjament tal‑ajruporti mill‑UE
03 Werrej
68–72  Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet
 Anness I —  Allokazzjonijiet mill‑FEŻR u mill‑FK bejn is‑snin 2000 u 2013, għall‑infrastruttura 
tal‑ajruporti skont l‑Istat Membru
 Anness II — Lista ta’ ajruporti u proġetti awditjati
 Anness III — Ħarsa ġenerali lejn ir‑riżultati u l‑valutazzjoni tal‑awditjar
 Anness IV  — Analiżi taż‑żona ta’ attrazzjoni tal‑klijentela ta’ ajruporti individwali
 Risposta tal‑Kummissjoni
04
 Glossarju
Awtorità maniġerjali : Il‑korp fil‑livell nazzjonali, reġjonali jew lokali nnominat mill‑Istat Membru li 
jipproponi l‑programm operazzjonali għall‑adozzjoni mill‑Kummissjoni, u li jkun responsabbli mill‑ġestjoni 
u l‑implimentazzjoni sussegwenti tiegħu.
Direttorat Ġenerali (DĠ) : Dipartiment tal‑Kummissjoni Ewropea (KE). F’dan l‑awditu, id‑DĠ rilevanti kienu d‑DĠ 
għall‑Politika Reġjonali u Urbana u d‑DĠ għall‑Mobbiltà u t‑Trasport.
Fondi taħt il‑politika ta’ koeżjoni : Fondi għall‑promozzjoni tal‑politika li għandha l‑għan li ssaħħaħ il‑koeżjoni 
ekonomika u soċjali fi ħdan l‑Unjoni Ewropea, u b’hekk tnaqqas id‑diskrepanza fil‑livell ta’ żvilupp bejn ir‑reġjuni 
tal‑UE. Dan l‑awditu kien jikkonċerna b’mod partikolari: (i) Il‑Fond Ewropew għall‑Iżvilupp Reġjonali (FEŻR): li 
għandu l‑għan li jinvesti f’infrastruttura, joħloq jew jippreserva l‑impjiegi, isostni inizjattivi u attivitajiet ta’ żvilupp 
lokali minn intrapriżi żgħar u medji, u (ii) Il‑Fond ta’ Koeżjoni (FK): li għandu l‑għan li jsaħħaħ il‑koeżjoni ekonomika 
u soċjali billi jiffinanzja proġetti ambjentali u tat‑trasport fl‑Istati Membri li għandhom ING per capita ta’ inqas minn 
90 % tal‑medja tal‑UE.
Investimenti f’infrastruttura tal‑ajruporti : Investimenti fiż‑żona tal‑art (landside) u ż‑żona tal‑ajru (airside) 
tal‑ajruporti. Investimenti f’infrastruttura fiż‑żona tal‑art jinkludu l‑kostruzzjoni ta’ binjiet ġodda tat‑terminals, 
estensjonijiet ta’ terminals eżistenti u konnessjonijiet man‑netwerk tat‑toroq u n‑netwerk ferrovjarju. Investimenti 
f’infrastruttura fiż‑żona tal‑ajru jinkludu l‑kostruzzjoni ta’ runways, taxi‑ways, exit‑ways u spazju għas‑superfiċji 
asfaltati, infrastuttura u tagħmir tal‑kontroll tat‑traffiku tal‑ajru u tagħmir ta’ sikurezza.
Moviment tat‑Traffiku tal‑Ajru (ATM) : L‑inżul jew it‑tlugħ, f’ajruport, ta’ ajruplan involut fi trasport bl‑ajru. 
Normalment, il‑kapaċità fiż‑żona tal‑ajru titkejjel f’termini ta’ ATMs kull siegħa — li tindika l‑għadd ta’ ajruplani li 
jistgħu jinżlu, jipparkjaw jew jitilqu fi żmien siegħa. 
Proġett maġġuri (PM) u proġett taħt il‑fond ta’ koeżjoni (PFK) : Proġett li jikkonsisti f’sensiela ta’ xogħlijiet 
ekonomikament indiviżibbli li jissodisfaw funzjoni teknika preċiża b’għanijiet identifikati b’mod ċar u li l‑ispiża 
totali tiegħu, meħuda inkunsiderazzjoni fid‑determinazzjoni tal‑kontribuzzjoni tal‑fondi, taqbeż EUR 50 miljun. 
L‑approvazzjoni tal‑Kummissjoni hija meħtieġa fil‑livell tal‑proġetti individwali kemm għal proġetti maġġuri kif 
ukoll għal proġetti taħt il‑FK.
Programm operazzjonali (PO) : Id‑dokument imħejji fil‑livell ċentrali jew reġjonali fi Stat Membru u approvat 
mill‑Kummissjoni, li jieħu l‑forma ta’ sett konsistenti ta’ prijoritajiet li jinkludi miżuri pluriennali. 
Żona ta’ attrazzjoni tal‑klijentela : L‑erja ta’ influwenza ta’ ajruport biex jattira viżitaturi u klijenti, skont 
il‑popolazzjoni fil‑viċin u l‑possibbiltajiet ta’ trasport fuq l‑art.
05
 Sommarju  
Eżekuttiv
I
Permezz ta’ dan l‑awditu, il‑Qorti analizzat investi ‑
menti f’infrastrutturi tal‑ajruporti, iffinanzjati mill‑UE, 
u eżaminat jekk:
 — kienx hemm ħtieġa dimostrata għal dawn 
l‑investimenti;
 — il‑kostruzzjonijiet ġewx ikkompletati fil‑ħin u skont 
il‑baġit;
 — l‑infrastrutturi mibnija ġodda (jew imtejba) 
intużawx bis‑sħiħ.
Barra minn hekk, il‑Qorti vvalutat jekk dawn l‑inves ‑
timenti rriżultawx f’għadd ogħla ta’ passiġġieri 
u f’servizz aħjar għall‑klijenti. Finalment, il‑Qorti ana ‑
lizzat jekk l‑ajruporti ffinanzjati mill‑UE kinux finanz ‑
jarjament sostenibbli.
II
L‑awditu ffoka fuq 20 ajruport iffinanzjat mill‑UE 
f’5 Stati Membri (l‑Estonja, il‑Greċja, Spanja, l‑Italja 
u l‑Polonja). Dawn l‑ajruporti rċevew finanzjament 
totali ta’ EUR 666 miljun mill‑UE matul il‑perjodi ta’ 
programmazzjoni 2000 ‑2006 u 2007 ‑2013 permezz 
tal‑Fond Ewropew għall‑Iżvilupp Reġjonali (FEŻR) 
u tal‑Fond ta’ koeżjoni (FK).
III
Il‑konklużjoni kumplessiva hija li l‑investimenti 
fl‑ajruporti, iffinanzjati mill‑UE, ipproduċew valur baxx 
għall‑flus: ġew iffinanzjati wisq ajruporti (li spiss kienu 
qrib ħafna ta’ xulxin) u f’bosta każijiet l‑infrastutturi 
ffinanzjati mill‑UE kienu kbar iżżejjed. Nofs biss 
tal‑ajruporti awditjati rnexxielhom iżidu l‑għadd ta’ 
passiġġieri tagħhom u t‑titjib fis‑servizz għall‑klijenti 
jew ma tkejjilx jew ma kienx hemm evidenza tiegħu.IV
Il‑Qorti tosserva wkoll li l‑finanzjament mill‑UE ma 
kienx kosteffettiv u li 7 mill ‑20 ajruport eżaminat ma 
jrendux profitt u, b’riżultat ta’ dan, hemm ir‑riskju 
li jista’ jkollhom jingħalqu jekk ma jirċevux appoġġ 
finanzjarju pubbliku kontinwu. Dan huwa l‑każ, b’mod 
partikolari, ta’ ajruporti reġjonali żgħar li għandhom 
inqas minn 100 000 passiġġier kull sena. Il‑Qorti 
nnutat ukoll li l‑finanzjament mill‑UE mhuwiex ikkoor ‑
dinat tajjeb mill‑Istati Membri u, b’mod partikolari 
fir‑rigward ta’ Proġetti Maġġuri u Proġetti taħt il‑Fond 
ta’ koeżjoni, mhuwiex issorveljat biżżejjed mill‑Kum ‑
missjoni, li jwassal għal kapaċità żejda u valur baxx 
għall‑flus.
V
Il‑Qorti tirrakkomanda li:
(i) matul il‑perjodu ta’ programmazzjoni 2014 ‑2020 
il‑Kummissjoni għandha tiżgura li l‑Istati Membri 
jallokaw finanzjament mill‑UE għal infrastrutturi 
tal‑ajruporti f’dawk l‑ajruporti li jkunu finanzjarja ‑
ment vijabbli biss u li għalihom il‑ħtiġijiet għal 
investiment kienu ġew ivvalutati u dimostrati 
b’mod xieraq. Dan għandu jkun ukoll parti mill‑ap ‑
provazzjoni u l‑monitoraġġ ta’ Programmi Oper ‑
azzjonali mwettqa mill‑Kummissjoni;
(ii) l‑Istati Membri għandhom ikollhom pjanijiet 
reġjonali, nazzjonali u sovranazzjonali koerenti 
għall‑iżvilupp ta’ ajruporti biex jevitaw kapaċità 
żejda, duplikazzjoni u investimenti mhux koordi ‑
nati f’infrastrutturi tal‑ajruporti.
06
 Introduzzjoni
Karatteristiċi prinċipali 
tat‑trasport bl‑ajru 
fl‑Ewropa
01 
It‑trasport bl‑ajru huwa l‑forma 
dominanti ta’ trasport tal‑passiġġieri 
fuq distanzi twal iżda jaqdi wkoll 
il‑ħtiġijiet ta’ ħafna vjaġġaturi fuq 
distanza medja. Skont il‑Eurocontrol, 
it‑traffiku tal‑ajru fl‑Ewropa kważi se 
jirdoppja sal ‑2030 u l‑Ewropa mhux 
se tkun f’pożizzjoni li tissodisfa parti 
kbira minn din id‑domanda minħabba 
nuqqas ta’ infrastruttura tar‑runways 
u tal‑art, prinċipalment f’ajruporti 
ċentrali maġġuri.
02 
Illum il‑ġurnata, hawn aktar minn 
500 ajruport kummerċjali fl‑Ewropa, 
maqsuma 
(i) f’ajruporti ċentrali, li jip ‑
provdu firxa sħiħa ta’ servizzi 
(kummerċjali/ rikreazzjonali, 
domestiċi/ intra‑Ewropej/ In ‑
terkontinentali) u li jiġbru flimkien 
it‑traffiku minn ajruporti iżgħar, u 
(ii) f’ajruporti reġjonali li jgħaqqdu lil 
reġjuni imbiegħda maċ‑ċentri ta’ 
attività ekonomika, billi jwasslu 
t‑traffiku lil ajruporti ċentrali iżda 
billi jkollhom ukoll titjiriet diretti 
lejn ajruporti reġjonali oħra.
03 
L‑ajruporti ċentrali prinċipali fl‑Ewropa 
b’mill‑inqas 5 miljun passiġġier kull 
sena1 jiġbru 78 % mit‑traffiku tal‑ajru 
Ewropew totali; ajruporti b’bejn 
miljun u 5 miljun passiġġier kull sena 
għandhom 18 % tal‑għadd kumplessiv 
filwaqt li ajruporti iżgħar b’inqas minn 
miljun passiġġier kull sena jintużaw 
biss minn 4 % tal‑passiġġieri.04 
It‑trasport bl‑ajru huwa qasam ekono ‑
miku importanti: l‑ajruporti Ewropej 
jimpjegaw, direttament u indiretta ‑
ment, aktar minn miljun persuna li 
jaħdmu għal‑linji tal‑ajru kif ukoll fuq 
manutenzjoni, servizzi ta’ forniment 
ta’ ikel, bejgħ fil‑livell tal‑konsumaturi 
u kontroll tat‑traffiku tal‑ajru. B’hekk, 
il‑linji tal‑ajru u l‑ajruporti jikkon ‑
tribwixxu aktar minn EUR 140 biljun 
għall‑PDG Ewropew2.
05 
Madankollu, il‑profittabbiltà spiss hija 
problematika: minkejja l‑fatt li, bejn 
l‑2001 u l ‑2010, it‑traffiku fl‑ajruporti 
reġjonali fl‑Ewropa żdied bi kważi 
60 %, kważi nofs (48 %) l‑ajruporti 
tal‑Ewropa kienu qed jagħmlu telf 
fl‑2010. Dan huwa l‑każ, b’mod par ‑
tikolari, għal ajruporti reġjonali iżgħar 
li l‑awtoritajiet pubbliċi jistgħu jkunu 
jixtiequ li jżommu għal raġunijiet 
soċjoekonomiċi.
Politika tal‑UE dwar 
it‑trasport bl‑ajru 
u finanzjament ta’ 
infrastrutturi tal‑ajruporti
06 
Sa minn kmieni fis‑snin disgħin, 
il‑politika tal‑UE dwar it‑trasport 
bl‑ajru3 kellha l‑għan li tegħleb proble ‑
mi ta’ kapaċità billi tibni infrastruttura 
addizzjonali, iżda wkoll billi tagħmel 
użu aħjar mill‑faċilitajiet eżistenti. Ot ‑
timizzazzjoni bħal din setgħet tink ‑
iseb permezz ta’ użu aktar effiċjenti 
minn slots4, servizzi ta’ groundhan ‑
dling aħjar u integrazzjoni aħjar 
man‑netwerk ferrovjarju.1 Għar‑regoli ta’ klassifikazzjoni 
ara l‑Linji Gwida tal‑Komunità 
dwar il‑finanzjament 
tal‑ajruporti u l‑għajnuna 
tal‑bidu lil‑linji tal‑ajru li jitilqu 
lejn ajruporti reġjonali, 
it‑Taqsima 1.2.1(12) (ĠU C 312, 
9.12.2005, p. 1).
2 http://ec.europa.eu/transport/
modes/air/internal_market/
3 Ir‑Regolament tal‑Kunsill 
(KEE) Nru 95/93 tat ‑
18 ta’ Jannar  1993 dwar 
ir‑regoli komuni 
għall‑allokazzjonijiet ta’ slots 
f’ajruporti tal‑Komunità 
(ĠU L 14, 22.1.1993, p. 1); 
COM(2001) 370 White Paper ‑  
Politika Ewropea tat‑trasport 
għall ‑2010: żmien li 
niddeċiedu; COM(2006) 314 
tat‑22 ta’ Ġunju 2006 
Inżommu lill‑Ewropa miexja ‑  
Il‑mobbiltà sostenibbli 
għall‑kontinent tagħna; 
COM(2006) 819 tal ‑
24 ta’ Jannar  2007 Pjan ta’ 
azzjoni għall‑kapaċità, 
l‑effiċjenza u s‑sikurezza 
tal‑ajruporti fl‑Ewropa; 
COM(2011) 144 tat ‑
28 ta’ Marzu 2011 White Paper 
‑ Pjan direzzjonali għal Żona 
Unika Ewropea tat‑Trasport – 
Lejn sistema tat‑trasport 
kompetittiva u li tuża r‑riżorsi 
b’mod effiċjenti.
4 Permess mogħti għall‑użu 
tal‑firxa sħiħa tal‑infrastruttura 
tal‑ajruport meħtieġ 
għall‑operat ta’ servizz tal‑ajru 
f’ajruport f’data u ħin speċifiċi 
għall‑iskop ta’ nżul jew tlugħ.
07 Introduzzjoni
07 
Proġetti ta’ infrastruttura tat‑trasport, 
inklużi azzjonijiet relatati ma’ ajru ‑
porti, huma qasam importanti ta’ nfiq 
mill‑baġit tal‑UE. L‑UE allokat mad ‑
war EUR 4,5 biljun5 matul il‑perjodi 
ta’ programmazzjoni 2000 ‑2013 għal 
infrastrutturi tal‑ajruporti permezz 
tal‑Fond Ewropew għall‑Iżvilupp 
Reġjonali (FEŻR), il‑Fond ta’ Koeżjoni 
(FK) u t‑TEN‑T6. Madwar EUR 1,2 biljun 
(jew 27 % ta’ dan) ġew allokati għal 
investimenti f’teknoloġiji u konness ‑
jonijiet multimodali relatati ma’ ajru ‑
porti (eż. infrastruttura għall‑ġestjoni 
tat‑traffiku tal‑ajru u konnessjonijiet 
bejn l‑ajruporti u ċ‑ċentri tal‑ibliet), ara 
l‑Figura 1 .
Ħarsa ġenerali lejn is‑sorsi ta’ finanzjament għal investimenti 
f’infrastruttura tal‑ajruporti fis‑snin 2000 sa 2013Figura 1Ġestjoni tat-traﬃku tal-ajru
u appoġġ multimodali 
għall-ajruporti:EUR 1,2 biljun jew 27 %
Fondi taħt it-Ten-T għall-infrastrutturi:EUR 0,5 biljun jew 11 %Fondi taħt il-politika ta
’ 
koeżjoni għall-infrastrutturi: 
EUR 2,8 biljun jew 62 %
Sors: Il‑Qorti Ewropea tal‑Awdituri.5 Barra minn hekk, mis‑sena 
2000 ’l hawn ġew ipprovduti 
selfiet mill‑BEI ta’ EUR 14 ‑
il biljun biex jiġu appoġġati 
infrastrutturi tal‑ajruporti 
f’reġjuni mhux taħt il‑Politika 
ta’ koeżjoni, u madwar 
EUR 2,3 biljun ġew ipprovduti 
bħala selfiet biex jiġi appoġġat 
it‑tiġdid tal‑flotot għal 
trasportaturi tal‑ajru Ewropej.  
(http://www.eib.org/projects/
loans/sectors/transports.htm )
6 Il‑finanzjament tan‑netwerk 
trans‑Ewropew tat‑trasport 
(TEN‑T) huwa prinċipalment 
limitat għal studji u xi 
xogħlijiet iżgħar ta’ 
infrastruttura f’ajruporti f’żoni 
mhux taħt il‑politika ta’ 
koeżjoni.
08 Introduzzjoni
08 
Minn EUR 3,3 biljun ta’ appoġġ 
għall‑infrastruttura għall‑perjodu 
2000 ‑2013, aktar minn EUR 2,8 biljun 
(85 %) ġew mill‑fondi taħt il‑Politika 
ta’ koeżjoni (jiġifieri FEŻR u FK), 
u 75 % minn dawn ġew investiti f’erba’ 
Stati Membri (il‑Greċja, Spanja, l‑Italja 
u l‑Polonja). Il‑ Figura 2  tipprovdi 
ħarsa ġenerali lejn l‑allokazzjonijiet 
u l‑ Anness I  fih id‑dettalji skont l‑Istat 
Membru.
Ħarsa ġenerali lejn l‑allokazzjonijiet mill‑fondi taħt il‑Politika ta’ koeżjoni għal inves ‑
timenti f’infrastruttura tal‑ajruporti skont l‑Istat Membru fis‑snin 2000 sa 2013Figura 2
Sors: Il‑Qorti Ewropea tal‑Awdituri.L-Italja, 17 %Il-Greċja, 13 %Il-bqija tal-UE-28, 25 %
Il-Polonja, 21 %Spanja, 24 %
09 Introduzzjoni
Il‑ġestjoni ta’ investimenti 
f’infrastruttura 
tal‑ajruporti taħt il‑FEŻR 
u l‑FK
09 
Ir‑responsabbiltà għall‑infiq tal‑UE taħt 
il‑FEŻR u l‑FK tiġi kondiviża bejn il‑Kum ‑
missjoni u l‑Istati Membri7. Il‑Kummissjo ‑
ni tistabbilixxi linji gwida għall‑ippjanar 
ta’ programmi operazzjonali (PO), tinne ‑
gozja, tapprova u timmonitorja l‑impli ‑
mentazzjoni tal‑PO proposti mill‑awtori ‑
tajiet maniġerjali fl‑Istati Membri.
10 
Il‑Kummissjoni għandha r‑responsabbiltà 
kumplessiva għall‑użu xieraq mill‑fondi, 
billi hija responsabbli għas‑superviżjoni 
tal‑istruttura u l‑operat tas‑sistemi ta’ 
kontroll fl‑Istati Membri, u għar‑rimborż 
tal‑infiq approvat. L‑awtorità maniġerjali 
hija responsabbli għall‑ġestjoni 
u l‑implimentazzjoni tal‑PO, filwaqt li 
l‑approvazzjoni tal‑Kummissjoni hija 
meħtieġa kemm għal proġetti maġġuri 
kif ukoll għal proġetti taħt il‑FK8.
11 
Normalment, il‑korpi inkarigati mill‑im ‑
plimentazzjoni, li jaġixxu f’isem l‑awtori ‑
tajiet maniġerjali, għandhom ir‑respon ‑
sabbiltà li jimmaniġġjaw il‑proġett 
ta’ infrastruttura tal‑ajruport innifsu. 
Għall‑proġetti eżaminati, l‑entitajiiet 
ikkonċernati kienu l‑AENA (Spanja), 
l‑ENAC u l‑ENAV (l‑Italja), u l‑ajruport 
ta’ Tallinn (l‑Estonja). Fil‑Polonja, 
iċ‑Ċentru għall‑proġetti tat‑trasport 
tal‑UE jwettaq funzjonijiet li ddelegatlu 
l‑awtorità maniġerjali u l‑proġetti huma 
mmaniġġjati mill‑benefiċjarji, filwaqt 
li fil‑Greċja l‑HCAA, servizz pubbliku 
li għandu s‑sjieda u li jimmaniġġja 
l‑ajruporti kollha, minbarra l‑ajru ‑
port ta’ Ateni, huwa responsabbli 
għall‑prijoritizzazzjoni u l‑għażla ta’ 
proġetti ta’ investiment f’infrastruttura 
tal‑ajruporti.Tipi ta’ infrastrutturi 
tal‑ajruporti eżaminati
12 
L‑infrastrutturi tal‑ajruporti jistgħu 
jkunu fiż‑żona tal‑art jew fiż‑żona 
tal‑ajru. Investimenti f’infrastruttura 
fiż‑żona tal‑art jinkludu l‑kostruzzjoni 
ta’ binjiet ġodda tat‑terminals, es ‑
tensjonijiet ta’ terminals eżistenti 
u konnessjonijiet man‑netwerk 
tat‑toroq u n‑netwerk ferrovjarju. 
Investimenti f’infrastruttura fiż‑żona 
tal‑ajru jinkludu kostruzzjonijiet ta’ 
runways, taxi‑ways, exit‑ways u spazju 
għas‑superfiċji asfaltati, infrastuttura 
u tagħmir tal‑kontroll tat‑traffiku 
tal‑ajru u tagħmir ta’ sikurezza.
13 
Il‑biċċa l‑kbira mill‑investimenti 
fil‑kampjun ta’ proġetti eżaminati 
kienu għal infrastrutturi fiż‑żona 
tal‑ajru: dan kien ikopri investi ‑
ment f’runways, f’superfiċji asfaltati, 
f’taxi‑ways kif ukoll titjib fis‑sikurezza 
fi 18 mill ‑20 ajruport. l‑investimenti 
f’infrastruttura fiż‑żona tal‑art 
prinċipalment kienu l‑kostruzzjoni 
ta’ terminals ġodda jew estensjoni ‑
jiet għal terminals eżistenti. Il‑bqija 
tal‑fondi awditjati ntnefqu fuq in ‑
frastrutturi mixxellanji bħal parkeġġi, 
terminals għall‑merkanzija u tras ‑
portaturi awtomatizzati ta’ persuni. 
It‑Tabella 1  tipprovdi ħarsa ġenerali 
lejn il‑kofinanzjament mill‑UE skont 
it‑tip ta’ infrastruttura.7 http://ec.europa.eu/
regional_policy/how/
index_mt.cfm
8 L‑approvazzjoni 
tal‑Kummissjoni għall‑proġetti 
kollha taħt il‑fond ta’ koeżjoni 
tapplika biss għall‑perjodu ta’ 
programmazzjoni 2000 ‑2006; 
fil‑perjodu 2007 ‑2013, 
approvazzjoni bħal din kienet 
meħtieġa biss għal proġetti li 
kienu jiswew aktar minn 
EUR 50 miljun.
10 Introduzzjoni Tabella 1Tip ta’ infrastrutturi tal‑ajruporti kofinanzjati mill‑UE li ġew 
eżaminati
Tipi ta’ infrastrutturi tal‑ajruporti awditjatiFondi tal‑UE awditjati 
(f’EUR)%
Terminals (14-il ajruport) 164 227 220 35,66
Runways (13-il ajruport)  80 590 629 17, 5 0
Superfiċji asfaltati (14-il ajruport) 50 988  499 11,07
Taxi -ways (10 ajruporti) 39 594 288 8,60
Titjib fis -sikurezza (12-il ajruport) 34 681 200 7, 53
Oħrajn (12-il ajruport, eż. parkeġġi, terminals 
għall -merkanzija, trasportaturi awtomatizzati ta’ 
persuni)90 419 523 19,64
TOTAL 460 501 539 100,09 Konġestjoni hija limitazzjoni 
fil‑kapaċità operazzjonali 
tal‑ajruport kollu kkawżata 
minn komponent waħdieni 
(eż. ir‑runway, is‑superfiċje 
asfaltata, it‑terminal) li jkun 
qed jiddetermina l‑kapaċità 
kumplessiva tal‑ajruport 
u jipprevieni lill‑komponenti 
l‑oħra milli jintużaw 
fil‑kapaċità sħiħa tagħhom.
14 
L‑objettivi tal‑biċċa l‑kbira 
mill‑proġetti eżaminati kienu li jiġu 
ttrattati konġestjonijiet9 eżistenti jew 
futuri f’infrastruttura, li jiżdied il‑livell 
ta’ servizzi għall‑passiġġieri, li jsir 
adattament għal rekwiżiti ta’ sikurezza 
ġodda jew li jitjiebu l‑konnessjonijiet 
lejn u mill‑ajruporti.
15 
Il‑Kaxxa 1  tipprovdi żewġ eżempji 
tat‑tip ta’ infrastrutturi tal‑ajruporti 
eżaminati matul l‑awditu.
11 Introduzzjoni
Eżempji ta’ infrastrutturi tal‑ajruporti ffinanzjati mill‑UEKaxxa 1
Sors:  Il‑Qorti Ewropea tal‑Awdituri.
Stampa 1 — Dehra tat‑terminal il‑ġdid u l‑ispazju l‑ġdid għas‑superfiċje asfaltata 
fl‑ajruport ta’ Tallinn. 
Sors:  Il‑Qorti Ewropea tal‑Awdituri.
Stampa 2 — Parti mill‑ispazju għas‑superfiċje asfaltata li ġie estiż 
fl‑ajruport ta’ Napli. (a) Fl‑ajruport ta’ Tallinn fl‑Estonja, ġew 
investiti madwar EUR 53 miljun ta’ 
finanzjament mill‑UE f’estensjoni 
għat‑terminal, f’estensjoni 
tar‑runway, f’rikostruzzjoni tal‑akbar 
parti tas‑superfiċje asfaltata kif 
ukoll f’infrastruttura ambjentali, 
tas‑sikurezza u tas‑sigurtà.
(b) L‑investimenti awditjati fl‑ajruport ta’ 
Napli fl‑Italja kienu jittrattaw l‑estensjoni 
tat‑terminal, ir‑runway, is‑superfiċje 
asfaltata u t‑tagħmir tal‑ġestjoni tat‑traffiku 
tal‑ajru. L‑ispiża tal‑investimenti kienet 
EUR 52,4 miljun, li minnhom EUR 20,6 miljun 
kienu mill‑UE.
12
 Ambitu u approċċ 
tal‑awditjar
16 
Permezz ta’ dan l‑awditu, il‑Qorti 
analizzat investimenti f’infrastrutturi 
tal‑ajruporti, iffinanzjati mill‑UE, 
u eżaminat jekk:
 ο kienx hemm ħtieġa dimostrata 
għal dawn l‑investimenti;
 ο il‑kostruzzjonijiet ġewx ikkomple ‑
tati fil‑ħin u skont il‑baġit;
 ο l‑infrastrutturi mibnija ġodda (jew 
imtejba) intużawx bis‑sħiħ.
Barra minn hekk, il‑Qorti vvalutat jekk 
dawn l‑investimenti rriżultawx f’għadd 
ogħla ta’ passiġġieri u f’servizz aħjar 
għall‑klijenti. Finalment, il‑Qorti analiz ‑
zat jekk l‑ajruporti ffinanzjati mill‑UE 
kinux finanzjarjament sostenibbli.
17 
L‑awditu ffoka fuq 20 ajruport iffinan ‑
zjat mill‑UE f’5 Stati Membri (l‑Estonja, 
il‑Greċja, Spanja, l‑Italja u l‑Polonja). 
Dawn l‑ajruporti rċevew finanzjament 
totali ta’ EUR 666 miljun mill‑UE matul 
il‑perjodi ta’ programmazzjoni 2000 ‑
2006 u 2007 ‑2013 permezz tal‑FEŻR 
u tal‑FK, li minnhom ġew awditjati 
EUR 460 miljun.
18 
Fi Spanja ntagħżlu tmien ajruporti 
għall‑awditjar, ħamsa fl‑Italja, tlieta 
fil‑Greċja, tnejn fil‑Polonja u tnejn 
fl‑Estonja. Il‑metodoloġija għall‑għażla 
tal‑kampjun kienet li 
(i) intagħżlu l‑ajruporti kollha li kell ‑
hom proġetti maġġuri u proġetti 
taħt il‑fond ta’ koeżjoni10; 
(ii) ħames ajruporti ntagħżlu b’mod 
aleatorju; (iii) ħames ajruporti intagħżlu abbażi 
ta’ valutazzjoni tar‑riskju. L‑erba’ 
ajruporti li jifdal11 intagħżlu per ‑
ess li dawn kienu l‑ajruporti fejn 
intnefqu l‑akbar ammonti fuq 
proġetti ta’ infrastruttura għajr 
għal proġetti maġġuri u proġetti 
taħt il‑fond ta’ koeżjoni. L‑ An-
ness II  jipprovdi lista tal‑ajruporti 
awditjati bl‑ammonti awditjati, 
il‑perjodi ta’ implimentazzjoni 
u t‑tipi ta’ infrastruttura awditjati 
skont l‑ajruport.
19 
L‑awditu kien jinkludi analiżi fl‑uffiċċju 
tal‑leġiżlazzjoni rilevanti, dokumenti 
ta’ ppjanar għat‑trasport bl‑ajru, 
tal‑ħames Stati Membri, u pubb ‑
likazzjonijiet tal‑assoċjazzjonijiet 
industrijali prinċipali (inklużi l‑Kunsill 
Internazzjonali tal‑Ajruporti, is‑Soċjetà 
għar‑Riċerka dwar it‑Trasport bl‑Ajru, 
il‑Eurocontrol, l‑IATA, il‑Forum In ‑
ternazzjonali tat‑Trasport — OECD, 
eċċ.). Huwa kien jinvolvi wkoll 
żjarat tal‑awditjar fuq il‑post biex 
jiġu vvalutati l‑outputs, ir‑riżultati 
u l‑impatti tal‑finanzjament mill‑UE 
u s‑sitwazzjoni finanzjarja tal‑ajruporti. 
L‑ambitu tal‑awditjar ma kienx jinkludi 
analiżi ta’ kwistjonijiet ta’ għajnuna 
mill‑Istat fir‑rigward ta’ infrastrutturi 
tal‑ajruporti.
20 
Ix‑xogħol tal‑awditjar twettaq bejn 
Mejju 2013 u Mejju 2014.10 Dan jikkonċerna sitt ajruporti: 
tlieta fi Spanja, wieħed fl‑Italja, 
wieħed fil‑Greċja u wieħed 
fl‑Estonja.
11 L‑awditu kkonċentra fuq 
ajruporti kontinentali: kull fejn 
kien possibbli, ajruporti żgħar 
fuq gżejjer ġew esklużi 
mill‑popolazzjoni awditjata, 
billi dawn ġeneralment juru 
ekonomiji ta’ skala aktar baxxa 
u wkoll, il‑popolazzjoni jkollha 
possibbiltajiet limitati fl‑għażla 
ta’ ajruport ieħor.
13 Ambitu u approċċ tal‑awditjar
21 
Il‑Qorti tinnota li:
 ο Ix‑xejra tad‑domanda 
għat‑trasport bl‑ajru fuq it‑terminu 
twil hija pożittiva: minkejja li kien 
hemm tnaqqis temporanju wara 
l‑kriżi ekonomika, fl ‑2010 kien 
hemm irkupru fl‑ammont ta’ tras ‑
port bl‑ajru fl‑Ewropa, b’żieda ta’ 
3,4 % fl‑għadd totali ta’ passiġġieri 
meta mqabbla mal ‑200912. Kump ‑
lessivament, l‑għadd ta’ passiġġieri 
fl‑UE ‑27 żdied b’6 % bejn l ‑2007 
u l‑2013.
 ο Il‑medji nazzjonali għall‑ajruporti 
kollha fil‑ħames Stati Membri 
eżaminati minn dan ir‑rapport 
kellhom tkabbir medju ta’ 2 % bejn 
l‑2007 u l ‑2013.
 ο Filwaqt li fl ‑2007 u l ‑2008 ġie 
nnutat effett ta’ kriżi limitat u tem ‑
poranju, reġa’ kien hemm tkab ‑
bir fis‑settur tat‑trasport bl‑ajru 
għall‑bqija tal‑perjodu awditjat. 
Għaldaqstant il‑kriżi ekonomika 
ma affettwatx b’mod sinifikanti 
r‑riżultati tal‑proġetti ta’ in ‑
frastruttura tal‑ajruporti eżaminati.12 Eurostat, “Air transport 
recovers in 2010: Issue number 
21/2012” (It‑trasport bl‑ajru 
jirkupra fl ‑2010: Ħarġa numru 
21/2012) ( http://epp.eurostat.
ec.europa.eu/cache/
ITY_OFFPUB/KS‑SF ‑12‑021/EN/
KS‑SF ‑12‑021‑EN.PDF ).
14
 Osservazzjonijiet
Il‑ħtieġa għal 
infrastrutturi ġodda jew 
imtejba kienet dimostrata 
għal nofs l‑ajruporti 
eżaminati
22 
Matul l‑awditu l‑Qorti vvalutat jekk, 
fiż‑żona tal‑art, kienx hemm ħtieġa 
għall‑investimenti fit‑terminals. Għal 
dan il‑għan, il‑Qorti qabblet l‑għadd 
annwali ta’ passiġġieri għal kull 
metru kwadru, qabel u wara l‑inves ‑
timent bl‑użu tal‑punt ta’ riferiment 
Ewropew13 ta’ 104 passiġġieri annwali 
għal kull metru kwadru bħala kriterju.
23 
F’10 mill ‑14‑il proġett ta’ kostruzz ‑
joni ta’ terminals, kien hemm ħtieġa 
dimostrabbli għal espansjoni biex jiġu 
evitati saturazzjoni jew konġestjonijiet 
previsti fil‑futur (Katanja, Crotone, Na ‑
pli, Fuerteventura, La Palma, Vigo, Her ‑
aklion, Tessalonika, Rzeszów u Tallinn). 
F’żewġ każijiet (Comiso u Tartu), kienu 
meħtieġa terminals ġodda biex jipper ‑
mettu l‑operat ta’ traffiku kummerċjali. 
Madankollu, ma kien hemm ebda 
ħtieġa urġenti għal espansjonijiet 
tat‑terminals f’Alghero (EUR 5,2 miljun 
ta’ fondi tal‑UE minfuqa) jew f’Badajoz 
(EUR 6 miljun ta’ fondi tal‑UE min ‑
fuqa): l‑eqqel attività sporadika ta’ kull 
siegħa f’dawn l‑ajruporti setgħet tiġi 
ttrattata aħjar permezz ta’ soluzzjoni ‑
jiet temporanji14, aktar milli l‑bini ta’ 
infrastrutturi permanenti li fil‑biċċa 
l‑kbira ma jintużawx biżżejjed (ara 
l‑Figura 3 ).24 
B’mod simili, fiż‑żona tal‑ajru, nofs 
biss mill‑espansjonijiet tar‑runways 
u tas‑superfiċji asfaltati ffinan ‑
zati bi flus l‑UE kienu meħtieġa 
għall‑immaniġġjar tal‑konġestjonijiet 
fis‑siegħa tal‑eqqel attività: f’9 mit ‑18‑
il investiment fiż‑żona tal‑ajru, iffinan ‑
zjati mill‑UE, kien hemm evidenza li 
kienet tinħtieġ espansjoni tal‑kapaċità 
(Badajoz, La Palma, Murcia, Vigo, 
Katanja, Napli, Gdańsk, Rzeszów and 
Tallinn). Fi tliet każijiet (Córdoba, 
Fuerteventura u Kastoria), il‑ħtieġa 
għal espansjoni tal‑kapaċità ma kinitx 
ġustifikata: f’Córdoba u fi Fuerteventu ‑
ra l‑infrastruttura eżistenti fiż‑żona 
tal‑ajru kienet aktar minn suffiċjenti 
biex tlaħħaq mad‑domanda mbassra, 
ukoll fit‑terminu twil, filwaqt li 
f’Kastoria l‑każ ta’ negozju li jappoġġa 
l‑proġett għall‑estensjoni tar‑runway 
ma kienx adegwat.
25 
Kumplessivament, f’9 mill ‑20 ajru ‑
port awditjat, proġett wieħed jew 
aktar minn dawk ikkampjunati 
għall‑awditu kienu assolutament mhux 
meħtieġa. Dan jirrappreżenta 28 % 
jew EUR 129 miljun tal‑finanzjament 
mill‑UE għall‑ajruporti eżaminati.13 2012 Airport Benchmarking 
Report (Rapport 2012 ta’ 
Tqabbil ta’ Ajruporti ma’ Punti 
ta’ Riferiment), ippubblikat 
mill‑ATRS‑Air Transport 
Research Society http://www.
atrsworld.org/docs/
KeyFindings2012ATRSBench ‑
markingReport‑June22.pdf
14 Eż. l‑impjieg ta’ aktar persunal 
(part‑time) biex jitħaffef 
l‑immaniġġjar ta’ passiġġieri li 
jkunu waslu jew se jitilqu; 
l‑installazzjoni ta’ infrastrutturi 
temporanji u mobbli biex 
il‑passiġġieri jiġu trasportati 
bejn iż‑żona tal‑art u ż‑żona 
tal‑ajru.
15 Osservazzjonijiet
Użu mit‑terminal qabel l‑espansjoniFigura 3
Sors:  Data  tal‑awtoritajiet tal‑ajruporti. 
Didaskalija:  Il‑punt ta’ riferiment ta’ 104 passiġġieri għal kull metru kwadru huwa indikat permezz tal‑linja l‑ħamra; l‑użu mill‑kapaċità eżistenti 
qabel l‑espansjoni ’l fuq minn dan il‑punt ta’ riferiment huwa kkulurit aħdar; l‑oranġjo jintuża għal ajruporti li għandhom bejn 50 % u 100 % 
tal‑punt ta’ riferiment, filwaqt li l‑aħmar jintuża għal ajruporti b’inqas minn 50 % tal‑punt ta’ riferiment. Billi Comiso huwa ajruport ġdid li nfetaħ 
biss fl ‑2013, l‑analiżi tal‑użu mit‑terminal qabel l‑espansjoni mhijiex rilevanti. 
Passiġġieri kull sena /m2 ta’ terminal
FuerteventuraVigo
La PalmaBadajoz
Alghero
Katanja Comiso CrotoneNapli
TessalonikaHeraklionRzeszov Tallinn Tartu500
450
400
350
300
250200
150
100
50
0Użu mit-terminal qabel l-espansjoni tiegħu
(medja qabel l-espansjoni tat-terminal)
16 Osservazzjonijiet
Eżempji ta’ infrastrutturi tal‑ajruporti ffinanzjati mill‑UE
(a) Il‑bini ta’ terminal ġdid:  
F’Katanja fl‑Italja, il‑binja tat‑terminal kienet żgħira wisq għall‑għadd ta’ passiġġieri li jużaw l‑ajruport. 
Għaldaqstant, sar titjib f’ħangar ta’ aero‑klabb lokali li ntuża bħala sala tat‑tluq temporanja sakemm 
infetħet il‑binja l‑ġdida tat‑terminal tal‑passiġġieri (ara l‑ Figura 3 ) li setgħet takkomoda t‑traffiku 
tal‑passiġġieri u telimina l‑konġestjonijiet preċedenti.Kaxxa 226 
Il‑Kaxxa 2  tipprovdi eżempji ta’ 
proġetti ta’ infrastruttura ffinanzjati 
mill‑UE.
Stampa 3 — Binja ġdida tat‑terminal fl‑ajruport ta’ Katanja. 
Sors:  Il‑Qorti Ewropea tal‑Awdituri.
17 Osservazzjonijiet
(b) Espansjoni mhux meħtieġa fiż‑żona tal‑ajru
Il‑Pjan Regolatorju 2001 għall‑ajruport ta’ Córdoba fi Spanja ddikjara li ma kienx se jkun jinħtieġ espans ‑
joni tar‑runway eżistenti, ibbażat fuq it‑tbassir tat‑traffiku u t‑tipi ta’ inġenji tal‑ajru mistennija (l‑ammont 
massimu storiku ta’ ATMs kull siegħa f’Córdoba kien 4, filwaqt li l‑kapaċità eżistenti tas‑superfiċje asfal ‑
tata u tar‑runway kienet ta’ 11 ‑il ATM kull siegħa). Barra minn hekk, 99 % tal ‑4,2 miljun resident li jgħixu 
fiż‑żona ta’ attrazzjoni tal‑klijentela ta’ dan l‑ajruport għandhom aċċess ukoll għal mill‑inqas ajruport 
wieħed ieħor li jinsab sa sagħtejn sewqan bogħod. It‑traffiku attirat mill‑ajruporti ta’ Málaga (12,5 miljun 
passiġġier fl ‑2012) u Sivilja (4,3 miljun passiġġier) li jinsabu fil‑viċin, flimkien mal‑konnettività pprovduta 
mill‑linja ferrovjarja ta’ veloċità għolja bejn Sivilja, Córdoba u Madrid, jillimitaw serjament id‑domanda 
għat‑traffiku tal‑ajru ta’ dan l‑ajruport. Madankollu, fl ‑2008 l‑Gvern Spanjol iddeċieda li jespandi r‑run ‑
way, mingħajr ebda analiżi tal‑ħtiġijiet jew studju tat‑tkabbir potenzjali, analiżi tal‑kost‑benefiċċju jew 
ġustifikazzjoni għaż‑żieda f’daqqa mistennija fit‑traffiku tal‑passiġġieri. Ir‑runway ġiet estiża, u ppermet ‑
tiet l‑inżul u t‑tlugħ ta’ inġenji tal‑ajru akbar, bi spiża ta’ aktar minn EUR 70 miljun, li minnhom aktar minn 
EUR 12,6 miljun ġew mill‑baġit tal‑UE. Madankollu, il‑volum tat‑traffiku tal‑ajru, essenzjalment avjazzjoni 
ġenerali mhux kummerċjali, baqa’ fil‑livell baxx li kien jeżisti qabel l‑espansjoni. L‑ispazju għas‑superfiċje 
asfaltata ġie estiż ukoll bi 17 300 m² bi spiża ta’ EUR 1,5 miljun, inkluż investiment mill‑UE ta’ EUR 810 000, 
minkejja li l‑pjan oriġinali kien ta’ espansjoni ta’ 6 775 m² biss. Billi ftit li xejn hemm traffiku kummerċjali 
f’dan l‑ajruport (inqas minn 7 000 passiġġier fl ‑2013), ir‑runway estiża rarament tintuża u l‑ispazju miżjud 
għas‑superfiċje asfaltata jintuża bħala spazju għall‑parkeġġ għal ajruplani mhux kummerċjali (avjazzjoni 
ġenerali) (ara l‑ Istampa 4 ).Kaxxa 2
Stampa 4 — Is‑superfiċje asfaltata tal‑ajruport ta’ Córdoba: l‑espansjoni tintuża biss għal skopijiet ta’ avjazzjoni ġenerali. 
Sors:  Il‑Qorti Ewropea tal‑Awdituri.
18 Osservazzjonijiet
Dewmien 
fil‑kostruzzjonijiet 
għall‑biċċa l‑kbira 
tal‑ajruport eżaminati 
u infiq aktar milli ppjanat 
għal nofshom
27 
Il‑Qorti eżaminat ukoll jekk il‑proġetti 
ta’ infrastruttura tal‑ajruporti 
eżaminati ġewx ikkompletati fil‑ħin 
u skont il‑baġit. L‑awditu sab li:
 ο fi żmien l‑awditu, il‑proġetti 
kollha minbarra wieħed kienu ġew 
ikkompletati;
 ο kien hemm dewmien fil‑kostru ‑
zzjoni u fit‑twassil finali tal‑in ‑
frastrutturi tal‑ajruporti fi 17 mill ‑
20 ajruport awditjat15. F’14 ‑il każ, 
id‑dewmien kien ta’ aktar minn 
sena b’dewmien medju ta’ 23 xa ‑
har. L‑itwal dewmien kien innutat 
f’Murcia‑San Javier, f’Tessalonika 
u f’Napli16, u
 ο ġie nnutat infiq aktar milli pp ‑
janat f’9 mill ‑20 ajruport awditjat, 
li rriżulta f’infiq ta’ bejn wieħed 
u ieħor EUR 95,5 miljun aktar 
milli kien ibbaġitjat inizjalment (8 
minn dawn id ‑9 ajruporti17 kell ‑
hom infiq ta’ bosta miljuni aktar 
milli ppjanat). L‑akbar infiq aktar 
milli ppjanat ġie nnutat f’La Palma, 
b’EUR 25,6 miljun fuq il‑proġetti 
awditjati, u f’Tessalonika fejn 
fiż‑żmien tal‑awditu, l‑estensjoni 
tar‑runway sal‑baħar kellha nfiq ta’ 
EUR 21,7 miljun aktar milli ppjanat. 
Dawn in‑nefqiet aktar milli ppjanat 
jammontaw għal aktar minn 10 % 
tal‑ispiża totali għal dawn id‑disa’ 
ajruporti u huma koperti minn 
baġits nazzjonali18.Aktar minn nofs 
il‑kostruzzjonijiet ma 
ntużawx biżżejjed
28 
Il‑manwal tal ‑IATA19 jissuġġerixxi 
approċċ kawtel meta jsiru investi ‑
menti f’infrastruttura tal‑ajruporti, 
u jirrakkomanda politika ta’ tkabbir 
modulari20. Il‑gwida tal‑Kummissjoni 
Ewropea dwar bini bħal dan enfasizza 
l‑ħtieġa li jsir użu aħjar mill‑kapaċità 
eżistenti fl‑ewwel istanza u li jinbnew 
biss infrastrutturi li jkunu meħtieġa, 
li jkunu proporzjonali għall‑objettiv 
stabbilit u li jkollhom prospetti 
għall‑użu sodisfaċenti fit‑terminu 
medju21.
29 
Il‑Qorti eżaminat l‑użu reali li sar 
mill‑istrutturi ffinanzjati mill‑UE 
fl‑ajruporti awditjati. Għal dan il‑għan, 
il‑Qorti vvalutat l‑użu mill‑ispazju ad ‑
dizzjonali maħluq fit‑terminal billi ana ‑
lizzat l‑għadd annwali ta’ passiġġieri 
għal kull metru kwadru kif ukoll l‑użu 
mit‑terminal fis‑siegħa tal‑eqqel attiv ‑
ità. Għall‑investimenti fiż‑żona tal‑ajru, 
il‑Qorti eżaminat l‑użu mill‑kapaċità 
maħluqa billi analizzat l‑evoluzzjoni 
tal‑ammonti ta’ ATM.15 L‑ajruporti mingħajr ebda 
dewmien fil‑bini u fit‑twassil 
tal‑infrastruttura meta 
mqabbla mal‑ippjanar inizjali 
kienu Crotone, Gdańsk u Tartu.
16 F’Murcia‑San Javier, 
il‑faċilitajiet fiż‑żona tal‑ajru, 
it‑torri tal‑kontroll u r‑runway 
bdew joperaw ħames snin 
wara l‑ikkompletar tagħhom; 
fit‑Tessalonika, id‑dewmien 
għall‑proġett tat‑terminal kien 
ta’ erba’ snin u nofs; f’Napli 
d‑dewmien għall‑proġett ta’ 
ġestjoni tat‑traffiku tal‑ajru 
kien ta’ erba’ snin u nofs 
minkejja l‑fatt li l‑awtoritajiet 
kontraenti għamlu għotja 
diretta tax‑xogħlijiet 
minħabba raġunijiet ta’ 
urġenza.
17 L‑eċċezzjoni huwa l‑ajruport 
ta’ Badajoz, fejn ġie nnutat 
infiq żgħir aktar milli ppjanat 
ta’ EUR 223 000 jew 2,8 % 
tal‑baġit.
18 F’awditu ieħor il‑Qorti nnutat 
ukoll dgħufijiet simili fit‑tħejjija 
ta’ proġett ta’ infrastruttura ta’ 
ajruport, iffinanzjat taħt l‑infiq 
mit‑TEN‑T. Fil‑każ tal‑ajruport 
internazzjonali Berlin 
Brandenburg, id‑dokumenti 
ta’ ppjanar ma kinux lesti 
u kellhom jiġu modifikati 
matul il‑proċess ta’ sejħa 
għall‑offerti, li wassal għal 
infiq sinifikanti aktar milli 
ppjanat.
19 L‑Assoċjazzjoni Internazzjonali 
tat‑Trasport bl‑Ajru hija 
l‑assoċjazzjoni kummerċjali 
għal‑linji tal‑ajru dinjija. Hija 
tirrappreżenta madwar 240 
linja tal‑ajru jew aktar minn 
84 % tat‑traffiku tal‑ajru totali. 
L‑IATA tappoġġa l‑attività 
tal‑linji tal‑ajru u tgħin biex 
jiġu fformulati politiki 
u standards industrijali.
20 Il‑bini tal‑infrastruttura b’mod 
modulari (fażijiet) u f’intervalli 
biex wieħed jantiċipa 
kemmxejn id‑domanda, u biex 
jinżammu livelli ta’ servizz 
predeterminati u meħtieġa. 
Sors:  Taqsima C1.13.7 
tal‑manwal 2004 tal‑IATA dwar 
Referenza dwar għall‑Iżvilupp 
tal‑Ajruporti.
21 Il‑Punt 61 tal‑Linji Gwida 
tal‑Komunità dwar 
il‑finanzjament tal‑ajruporti 
u l‑għajnuna tal‑bidu lil‑linji 
tal‑ajru li jitilqu minn ajruporti 
reġjonali (ĠU C 312, 9.12.2005, 
p. 1).
19 Osservazzjonijiet
Rata annwali ta’ utilizzazzjoni tat‑terminal wara l‑espansjoni tiegħuFigura 4
Sors:  Data  tal‑awtoritajiet tal‑ajruporti. 
Didaskalija:  Il‑punt ta’ riferiment ta’ 104 passiġġieri għal kull metru kwadru huwa indikat permezz tal‑linja l‑ħamra; l‑aħdar jintuża għal ajruporti 
li għandhom użu medju ’l fuq minn dan il‑punt ta’ riferiment wara l‑espansjoni; l‑oranġjo jintuża għal ajruporti li għandhom bejn 50 % u 100 % 
tal‑punt ta’ riferiment, filwaqt li l‑aħmar jintuża għal ajruporti li għandhom medja ta’ inqas minn 50 %.FuerteventuraVigo
La PalmaBadajoz
Alghero
Katanja ComisoCrotoneNapli
TessalonikaHeraklionRzeszov Tallinn Tartu250
200
150
100
50
0Passiġġieri ta' Kull Sena/m2 ta’ terminalRata annwali ta’ utilizzazzjoni mit-terminal wara l-espansjoni tiegħu
(medja wara l-espansjoni tat-terminal)30 
Fiż‑żona tal‑art, meta l‑użu mill‑ispazju 
l‑ġdid jew addizzjonali maħluq fit‑ter ‑
minal tqabbel mal‑punt ta’ riferiment22 
ta’ 104 passiġġier kull sena għal kull 
metru kwadru, kienu 4 biss mill ‑14‑il 
ajruport awditjat (Katanja, Napli, Her ‑
aklion u Tessalonika) li laħqu l‑punt ta’ 
riferiment. L‑użu medju fl ‑10 terminals 
tal‑ajurporti l‑oħra kien konsiderevol ‑
ment aktar baxx mill‑punt ta’ riferi ‑
ment, b’7 terminals23 li kellhom rata 
annwali ta’ utilizzazzjoni taħt 50 %: 
ara l‑ Figura 4 ). Kumplessivament, 
aktar min‑nofs il‑fondi tal‑UE awditjati 
(55 % jew EUR 255 miljun) ntużaw għal 
infrastrutturi li kienu kbar iżżejjed bla 
meħtieġ.31 
Meta saret il‑valutazzjoni tal‑użu 
mill‑ispazju addizzjonali fit‑terminal 
waqt l‑eqqel attività (normalment 
is‑siegħa l‑aktar bieżla tal‑aktar xahar 
bieżel tas‑sena24), tmien ajruporti kell ‑
hom użu tajjeb mill‑ispazju fit‑terminal 
tagħhom (Alghero, Katanja, Comiso, 
Tessalonika, Heraklion, Rzeszów, Tal ‑
linn u Tartu) u tliet ajruporti kellhom 
użu raġonevoli mill‑kapaċità tagħhom 
(La Palma, Vigo u Napli). Madankollu, 
żewġ ajruporti (Badajoz u Fuerteventu ‑
ra) kienu bnew kapaċità li ma tintużax 
bis‑sħiħ fis‑siegħa tal‑eqqel attività.22 Kif ippubblikat mill‑ATRS‑Air 
Transport Research Society, 
fir‑rigward tal‑ajruporti 
Ewropej fl ‑2010. http://www.
atrsworld.org/docs/
KeyFindings2012ATRSBench ‑
markingReport‑June22.pdf
23 Mis‑seba’ terminals identifikati 
bħala li ma jintużawx 
biżżejjed, it‑terminals f’Comiso 
u fi Rzeszów bdew joperaw 
biss fl ‑2013 u fl ‑2012 
rispettivament. Skont it‑tbassir 
tagħhom, dawn l‑ajruporti se 
jilħqu l‑punt ta’ riferiment ta’ 
104 passiġġier għal kull metru 
kwadru fl ‑2018 (Comiso) 
u fl‑2031 (Rzeszów).
24 Fi Spanja, id‑definizzjoni 
tas‑siegħa tal‑eqqel attività 
kienet jew it ‑30 siegħa l‑aktar 
bieżla tas‑sena jew dik li 
takkumula 97,75 % tat‑traffiku.
20 Osservazzjonijiet
Eżempji ta’ infrastrutturi kbar iżżejjed
(a) Terminal ġdid
Fl‑ajruport ta’ Fuerteventura fi Spanja, twettaq proġett li kien jinvolvi finanzjament mill‑UE ta’ 
EUR 21 miljun biex jitkabbar it‑terminal. Dan il‑proġett kważi ttripla l‑erja ta’ art eżistenti (minn 34 000 m² 
għal 93 000 m²), żied 14 ‑il bieb tal‑imbarkazzjoni (minn 10 għal 24), 8 ċineg oħra għall‑bagalji (minn 
7 għal 15) u 4 bibien ta’ kuntatt (contact gates) addizzjonali (minn 5 bibien ta’ kuntatt għal 9). L‑iskala 
tax‑xogħlijiet kienet predeterminata minn tbassir fl‑għadd tal‑passiġġieri, ta’ 7,5 miljun passiġġier sal ‑
2015, filwaqt li fl ‑2013 l‑ajruport kellu 4,3 miljun passiġġier. Madankollu, ukoll li kieku ntlaħqu s ‑7,5 miljun 
passiġġier imbassra, it‑terminal kien xorta waħda jkun ta’ dimensjoni eċċessiva, billi skont l‑istandards 
tal‑IATA, 10 ċineg kienu jkunu biżżejjed minflok il ‑15 li nbnew. Barra minn hekk, billi ma kienx hemm 
biżżejjed traffiku biex jippermetti li t‑terminal il‑ġdid jintuża fil‑kapaċità sħiħa tiegħu, u billi, meta jittieħed 
inkunsiderazzjoni t‑tbassir l‑aktar reċenti mhux se jkun hemm biżżejjed traffiku qabel l ‑2030, l‑awtorità 
tal‑ajurport iddeċidiet li tagħlaq parti minnu (6 mill ‑24 bieb) sabiex tnaqqas l‑ispejjeż kumplessivi tal‑ma ‑
nutenzjoni (ara l‑ Istampa 5 ).Kaxxa 332 
B’mod simili, il‑Qorti vvalutat 
il‑kapaċità fiż‑żona tal‑ajru, li tidde ‑
pendi fuq l‑għadd u l‑karatteristiċi 
tar‑runways, id‑daqs u l‑konfigurazz ‑
joni tas‑superfiċji asfaltati, l‑eżistenza 
ta’ taxi‑ways u ta’ exit‑ways u t‑tip ta’ 
ajruplani li jużaw l‑ajruport. Kien biss 
f’4 mill‑espansjonijiet tal‑infrastruttura 
fiż‑żona tal‑ajru li użaw finanzjament 
mill‑UE (f’Katanja, Napli, Tessalonika 
u Tallinn), li x‑xogħlijiet kienu konformi 
mal‑ħtiġijiet reali; ajruport wieħed 
(Alghero) ħoloq kapaċità raġonevoli 
fir‑rigward tal‑użu fis‑siegħa tal‑eqqel 
attività, filwaqt li nħolqot kapaċità 
eċċessiva fil ‑11‑il ajruport l‑ieħor 
awditjat.33 
Il‑Kaxxa 3  tipprovdi eżempji ta’ in ‑
frastrutturi kbar iżżejjed.
Sors:  Il‑Qorti Ewropea tal‑Awdituri.
Stampa 5 — Il‑parti l‑magħluqa tat‑terminal ta’ Fuerteventura. 
21 Osservazzjonijiet
(b) Espansjoni ta’ runway
Għalkemm kien hemm il‑ħtieġa li l‑kapaċità fiż‑żona tal‑ajru tiġi estiża f’La Palma, waħda mill‑Gżejjer 
Kanarji, il‑kapaċità addizzjonali maħluqa bl‑espansjoni tal‑pjattaforma u x‑xogħlijiet fuq ir‑runway (inkluża 
l‑kostruzzjoni ta’ żewġ parkeġġi taħt ir‑runway li ma jintużawx) fl ‑2008 ma kinitx tirrefletti l‑ħtiġijiet reali: 
wara l‑espansjoni (spiża totali ta’ EUR 36,4 miljun; finanzjament mill‑UE ta’ EUR 17,1 miljun) il‑kapaċità 
l‑ġdida fiż‑żona tal‑ajru żdiedet minn 12 għal 30 ATMs/siegħa, filwaqt li l‑eqqel attività ta’ ATMs/siegħa 
mill‑espansjoni ’l hawn kienet ta’ 13 ATMs/siegħa biss. Għaldaqstant, il‑kapaċità addizzjonali maħluqa se 
tkompli ma tintużax biżżejjed sakemm l‑għadd ta’ ATMs/siegħa jiżdied b’mod sinifikanti (ara l‑ Istampa 6 ).Kaxxa 3
Sors:  Il‑Qorti Ewropea tal‑Awdituri.
Stampa 6 — Superfiċje asfaltata kbira żżejjed fl‑ajruport ta’ La Palma.
22 Osservazzjonijiet
Infrastrutturi tal‑ajruporti vojta u mhux użati
Il‑proġett tal‑merkanzija fl‑ajruport ta’ Tessalonika fil‑Greċja kien jinvolvi l‑bini ta’ żewġ binjiet ġodda 
tat‑terminals għall‑merkanzija, ir‑rinnovazzjoni ta’ żewġ binjiet għall‑merkanzija eżistenti u l‑kostruzzjoni ta’ 
żona ta’ parkeġġ. Iż‑żewġ binjiet għall‑merkanzija mibnija ġodda baqgħu vojta (ara l‑ Istampa 7 ) u wieħed 
biss miż‑żewġ binjiet għall‑merkanzija rrinnovati kien qed jintuża b’mod regolari fi żmien iż‑żjara tal‑awditjar 
(fondi tal‑UE involuti: EUR 7 miljun). Ma kien hemm ebda evidenza li twettaq xi studju biex juri l‑ħtieġa 
għall‑estensjoni tal‑kapaċità għal merkanzija ttrasportata bl‑ajru fir‑reġjun.Kaxxa 434 
Il‑Qorti vvalutat ukoll jekk l‑infrastrut ‑
turi mibnija kinux qed jintużaw fi 
żmien l‑awditu. Il‑biċċa l‑kbira mill‑in ‑
frastrutturi kienu qed jintużaw, iżda 
madwar EUR 38 miljun (8 % tat‑total) 
mill‑fondi tal‑UE awditjati kienu in ‑
vestiti f’infrastrutturi li ma kinux qed 
jintużaw fi żmien l‑awditu.35 
Il‑Kaxxa 4  tipprovdi eżempju ta’ in ‑
frastruttura mhux użata.
Sors:  Il‑Qorti Ewropea tal‑Awdituri.
Stampa 7 — Wieħed miż‑żewġ binjiet il‑ġodda għall‑merkanzija fl‑ajruport ta’ Tessalonika, li kienu vojta fiż‑żmien 
taż‑żjara tal‑awditjar.
23 Osservazzjonijiet
Finanzjament mill‑UE għal 
investimenti li mhumiex 
kosteffettivi
36 
Għal proġetti ta’ infrastruttura, fl‑istad ‑
ju tal‑approvazzjoni tal‑applikazzjoni 
għall‑proġett, tittieħed deċiżjoni dwar 
l‑investiment ibbażata fuq l‑ispejjeż 
u d‑dħul ipproġettati tal‑operat fil‑fu ‑
tur. Teoretikament, proġett għandu 
jitkompla biss jekk id‑dħul imbassar 
ikopri sewwa l‑ispejjeż u idealment jik ‑
kontribwixxi għas‑sostenibbiltà finan ‑
zjarja. Ir‑riskju għal investiment mill‑UE 
fi proġetti bħal dawn ikun li l‑ispejjeż 
u d‑dħul imbassra jirriżultaw li ma 
kinux realistiċi. Għat‑tip ta’ proġett 
eżaminat, l‑oqsma prinċipali ta’ tħassib 
ikunu li ma tintlaħaqx iż‑żieda mis ‑
tennija fl‑għadd ta’ passiġġieri jew 
li l‑ispejjeż ikunu ġew stmati b’mod 
insuffiċjenti.
37 
Il‑Qorti kkalkulat spiża stmata għal kull 
passiġġier addizzjonali u qabblet din 
mal‑ispiża ppjanata inkluża fit‑tbassir 
li sar meta kienu qed jittieħdu 
deċiżjonijiet dwar l‑investimenti, biex 
tivvaluta r‑riskju għall‑UE jekk isiru in ‑
vestimenti f’infrastrutturi tal‑ajruporti 
ma jkunux kosteffettivi. Din l‑ispiża 
għal kull passiġġier addizzjonali attirat 
ġiet ikkalkulata billi saret diviżjoni 
tal‑investimenti kapitali li saru fl ‑20 
ajruport matul il‑perjodu 2000 sa 2012 
bl‑għadd ta’ passiġġieri matul perjodu 
nozzjonali ta’ 20 sena25 (ibbażat fuq 
l‑għadd reali ta’ passiġġieri sal ‑2013 
u fuq it‑tbassir l‑aktar reċenti li sar 
mill‑ajruporti għall‑bqija tal‑perjodu) 
(ara l‑ Figura 5 ).38 
Il‑valutazzjoni tal‑Qorti26 turi li:
 οgħal 10 ajruporti (Alghero, Katanja, 
Comiso, Crotone, Napli, Tessalonika, 
Heraklion, Rzeszów, Gdańsk u Tal ‑
linn), l‑ispiża għal kull passiġġier 
addizzjonali hija inqas minn EUR 10, 
u hija kienet ġeneralment konformi 
mal‑ispiża mbassra;
 οgħal Madrid, l‑ispiża reali stmata 
għal kull passiġġier hija EUR 32, 
ħafna ogħla minn dik ta’ EUR 19 li 
ntużat fl‑istadju ta’ ppjanar;
 οgħal sitt ajruporti Spanjoli 
(Fuerteventura, Burgos, Murcia, La 
Palma, Badajoz, Córdoba) u Tartu 
fl‑Estonja, l‑ispiża reali stmata biex 
jiġi attirat passiġġier addizzjonali 
hija aktar mid‑doppju ta’ dik im ‑
bassra. Dan jindika li dawn l‑inves ‑
timenti jġarrbu riskju ogħla li ma 
jagħtux redditu fuq l‑investiment, 
u li t‑tbassir li fuqu kienu bbażati 
kien ottimist iżżejjed, u
 οgħal Vigo u Kastoria, l‑ispiża stmata 
għal kull passiġġier addizzjonali 
ma setgħetx tiġi kkalkulata billi ma 
ġewx attirati passiġġieri addizzjon ‑
ali b’riżultat tal‑investimenti.25 Perjodi differenti ta’ żmien 
huma ssuġġeriti 
għall‑valutazzjoni tat‑tul ta’ 
ħajja ta’ infrastrutturi 
tal‑ajruporti: il‑gwida 
għall‑Analiżi 
tal‑Kost‑Benefiċċju (CBA), 
tal‑Kummissjoni Ewropea, 
jissuġġerixxi perjodu ta’ 25 
sena; il‑gwida ta’ Jaspers 
(Assistenza Konġunta ta’ 
Appoġġ għal Proġetti 
fir‑Reġjuni Ewropej) tagħti 
firxa ta’ bejn 20 u 40 sena għal 
binjiet u bejn 15 u 30 sena għal 
runways, taxi‑ways u superfiċji 
asfaltati; l‑IATA tissuġġerixxi 
bini għal 10 snin u korpi 
nazzjonali inkarigati 
mill‑implimentazzjoni 
għandhom 20 jew 25 sena 
bħala standards. Fuq din 
il‑bażi, il‑kalkolu tal‑Qorti ħa 
20 sena bħala t‑tul ta’ ħajja 
mistennija tal‑infrastruttura.
26 Għandu jiġi nnutat li ċ‑ċifra 
rrappurtata tinkludi biss 
spejjeż inizjali tal‑infrastruttura 
filwaqt li partiti operazzjonali 
bħall‑ispiża 
għall‑manutenzjoni 
tal‑infrastruttura, il‑pulizija, 
il‑ħaddiema tat‑tifi tan‑nar, 
id‑dwana 
u l‑kummerċjalizzazzjoni ma 
ġewx inklużi.
24 Osservazzjonijiet
Spiża għal kull passiġġier addizzjonali1Figura 5
Sors:  Data  tal‑awtoritajiet tal‑ajruporti. 
Didaskalija:  L‑ispiża ppjanata għal kull passiġġier addizzjonali tidher bil‑blu; l‑ispiża kkalkulata għal kull passiġġier addizzjonali tidher bl‑aħmar.
1 L‑ispiża ppjanata għal kull passiġġier addizzjonali attirat ġiet ikkalkulata billi saret diviżjoni tal‑investimenti kapitali li saru fl ‑20 ajruport matul 
il‑perjodu 2000 sa 2012, bl‑għadd ta’ passiġġieri mbassra matul perjodu nozzjonali ta’ 20 sena. L‑ispiża għal kull passiġġier addizzjonali attirat 
ġiet ikkalkulata mill‑Qorti billi saret diviżjoni tal‑investimenti kapitali li saru fl ‑20 ajruport bl‑għadd reali ta’ passiġġieri sal ‑2013 u bit‑tbassir 
l‑aktar aġġornat għall‑bqija tal‑perjodu, ipprovdut mill‑maniġment tal‑ajruport.0 20 4060 80 100 120 
Fuerteventura
Madrid Burgos MurciaLa PalmaBadajoz
TartuTallinnGdańsk Rzeszów HeraklionTessalonikaNapliComiso Katanja Alghero
Córdoba Crotone
Spiża ppjanata għal kull passiġġier addizzjonali  Spiża għal kull passiġġier addizzjonaliEURSpiża għal kull passiġġier addizzjonali 
25 Osservazzjonijiet
Mill ‑20 ajruport awditjat 7 
mhumiex finanzjarjament 
awtosostenibbli
39 
Il‑Qorti vvalutat ukoll jekk l‑ajruporti 
awditjati humiex finanzjarjament aw ‑
tosostenibbli u jagħmlux profitt27. Għal 
dan il‑għan il‑Qorti wettqet analiżi 
tar‑rapporti finanzjarji tal‑ajruporti.
40 
L‑analiżi wriet li mill ‑20 ajruport awd ‑
itjat 4 għamlu profitt b’mod regolari 
matul il‑perjodu awditjat (Katanja, Na ‑
pli, Tallinn u Gdańsk). Seba’ ajruporti, 
filwaqt li kienu għadhom ma għamlux 
profitt, kellhom prospetti li jilħqu 
l‑punt ta’ ekwilibriju fit‑terminu medju 
(Fuerteventura, Madrid‑Barajas, Mur ‑
cia, Alghero, Comiso, Rzeszów u Tartu) 
iżda seba’ ajruporti oħra awditjati 
(Badajoz, Burgos, Córdoba, La Palma, 
Vigo, Crotone u Kastoria) għamlu telf 
sinifikanti bejn l ‑2007 u l ‑2012.
41 
Il‑Qorti kkalkulat ukoll profitt jew telf 
għal kull passiġġier bl‑użu tar‑rapporti 
finanzjarji tal‑ajruporti u kkategoriz ‑
zat l‑ajruporti bl‑użu ta’ tliet livelli 
limiti bbażati fuq il‑medja tal‑għadd 
ta’ passiġġieri moqdija matul il‑per ‑
jodu awditjat: inqas minn 100 000 
passiġġier, bejn 100 000 u 1 500 000 
passiġġier, u aktar minn 1 500 000 
passiġġier. Din l‑analiżi (ara l‑ Figura 6 ) 
turi li l‑ajruporti b’inqas minn 100 000 
passiġġier kull sena għamlu telf medju 
ta’ EUR 130 għal kull passiġġier matul 
il‑perjodu.42 
Għalkemm mhuwiex l‑uniku fattur, 
l‑għadd baxx ta’ passiġġieri f’ħafna 
mill‑ajruporti awditjati jissuġġerixxi 
li hemm riskju għoli x‑xejra finan ‑
zjarja mhix se tinbidel fit‑terminu 
medju (aktar ma jkun żgħir l‑għadd ta’ 
passiġġieri, aktar ma jkun għoli t‑telf 
għal kull passiġġier billi partiti bħal 
spejjeż fissi għoljin jew deprezzament 
jinfirxu fuq għadd relattivament żgħir). 
Tipikament dawk b’inqas minn 100 000 
passiġġier kull sena huma l‑ajruporti 
reġjonali żgħar, li se jbatu biex jibgħu 
joperaw mingħajr appoġġ finanzjarju 
kontinwu minn fondi pubbliċi.
43 
Investimenti f’infrastruttura tal‑ajru ‑
porti jimplikaw ukoll spejjeż fi snin 
futuri kemm għall‑operazzjonijiet 
kif ukoll għall‑manutenzjoni. 
Għaldaqstant, jeħtieġ li kwalunk ‑
we deċiżjoni biex isir investiment 
f’ajruporti bħal dawn tkun ibbażata 
fuq evidenza konvinċenti li l‑benefiċċji 
soċjoekonomiċi jkunu akbar 
mill‑ispejjeż, ta’ spiss sinifikanti, li 
jkunu involuti28.27 Ibbażat fuq ir‑rapporti 
finanzjarji pprovduti 
mill‑HCAA għall‑ajruporti ta’ 
Tessalonika, Heraklion 
u Kastoria, il‑Qorti setgħet 
tipproduċi biss stima tal‑flussi 
tal‑flus.
28 Pereżempju, sabiex inaqqas 
l‑ispejjeż filwaqt li jżomm 
l‑operabbiltà ta’ ajruporti 
żgħar, f’Ġunju 2012 il‑Ministeru 
tal‑Iżvilupp Spanjol iddeċieda 
li jnaqqas l‑ispejjeż 
tal‑manutenzjoni ta’ 17 ‑il 
ajruport li għandhom inqas 
minn 500 000 passiġġier kull 
sena, u naqqsilhom is‑sigħat 
operattivi ta’ kull ġimgħa 
u l‑għadd ta’ persunal 
tagħhom.
26 Osservazzjonijiet
Profitt jew telf medju għal kull passiġġier għall‑ajruporti awditjati matul 
il‑perjodu 2007 u 2012Figura 6
Sors:  Data  ta’ kontabbiltà tal‑awtoritajiet tal‑ajruporti. Fil‑verità, it‑telf għal kull passiġġier jista’ jkun ogħla billi: 
(i) xi wħud mill‑ispejjeż għall‑operat ta’ ajruport ma jidhrux fir‑rapporti finanzjarji tal‑ajruport (pereżempju l‑ispiża għaż‑żamma tal‑ordni, 
is‑servizz tat‑tifi tan‑nar, id‑dwana, il‑kummerċjalizzazzjoni, eċċ.), u 
(ii) l‑ajruporti Griegi la jikkalkulaw l‑ispejjeż ta’ deprezzament u linqas ma jinkludu l‑ispejjeż tal‑imgħax.
29 L‑ajruporti ta’ Bilbao, Leon, 
Logrono, Valladolid u Vitoria 
jinsabu inqas minn sagħtejn 
sewqan bogħod minn Burgos, 
filwaqt li Pamplona, Santander 
u San Sebastian jinsabu 
sagħtejn u 10 minuti bogħod.20
 0
- 20
- 40
- 60
- 80
- 100
- 120
- 140EURProﬁtt/Telf għal kull passiġġier kull sena
 (medja ﬂ-2007-2012)
Ajruporti b’aktar minn
1 500 000 passiġġierAjruporti b’bejn 100 000
u 1 500 000 passiġġierAjruporti b’anqas minn 
100 000 passiġġier
1 eur o
- 7 euro
- 130 euro
44 
F’Burgos, wieħed jista’ jara eżempju 
tal‑problemi li ajruporti żgħar 
jiffaċċjaw. Minħabba l‑ispejjeż għolja 
tad‑deprezzament fuq l‑infrastruttura 
u l‑għadd baxx ta’ passiġġieri (18 905 
passiġġieri fl ‑2013), l‑ajruport ta’ 
Burgos akkumula telf finanzjarju ta’ 
EUR 30 miljun (67 % tal‑assi totali 
tiegħu) mill‑ftuħ tiegħu f’Lulju 2008 
sa tmiem l ‑2012. Barra minn hekk, billi 90 % tat‑titjiriet kumerċjali kollha jiġu 
operati minn trasportatur waħdieni 
għal destinazzjoni waħda biss 
(Barċellona), dan l‑ajruport għandu 
riskju għoli li jkompli jkollu għadd 
baxx u mhux sostenibbli ta’ passiġġieri 
billi l‑popolazzjoni fiż‑żona ta’ attrazz ‑
joni tal‑klijentela għandha mill‑inqas 
ħames alternattivi29 biex ittir minn 
ajruporti oħra li jinsabu sa sagħtejn 
sewqan bogħod (ara wkoll il‑ Kaxxa 5 ).
27 Osservazzjonijiet
Eżempju ta’ ajruport li mhuwiex finanzjarjament awtosostenibbli.
F’Kastoria, id‑dħul tal‑ajruport kien ta’ EUR 176 000 għall ‑2005 ‑2012 filwaqt li, matul l‑istess perjodu, 
l‑ispiża totali biex l‑ajruport jinżamm miftuħ kienet ta’ EUR 7,7 miljun. Għal dan il‑perjodu, l‑għadd totali ta’ 
passiġġieri kien ta’ 25 000 persuna, li jirrappreżenta telf ta’ madwar EUR 275 għal kull passiġġier. Madwar 
EUR 16,5 miljun (EUR 5,6 miljun ta’ fondi tal‑UE) ġew investiti f’estensjoni għar‑runway f’dan l‑ajruport li, sa 
żmien dan ir‑rapport, qatt ma ntużat mit‑tip ta’ inġenju tal‑ajru li għalih inbniet l‑estensjoni. Dan ma jistax 
jitqies bħala użu effettiv minn fondi pubbliċi.Kaxxa 5
45 
Skont ir‑Rapport Ekonomiku 2011 
tal‑Kunsill Nazzjonali tal‑Ajruporti 
(ACI), ajruporti b’aktar minn 5 miljun 
passiġġier kull sena jistgħu joperaw 
bi profitt, ajruporti li għandhom bejn 
miljun u 5 miljun passiġġier kull sena 
jistgħu jkopru l‑ispejjeż operazzjonali 
tagħhom, u d‑dħul ta’ ajruporti iżgħar 
ma jista’ jkopri linqas l‑ispejjeż varjab ‑
bli tagħhom. Dan jaqbel mal‑kalkoli 
proprji tal‑Qorti mogħtija fil‑qosor 
fil‑Figura 6 .
Għal 12 mill ‑20 ajurport 
eżaminat, it‑tbassir 
tal‑għadd ta’ passiġġieri 
kien ottimist iżżejjed 
b’mod sinifikanti
46 
Il‑Qorti vvalutat il‑kwalità u l‑affid ‑
abbiltà tat‑tbassir tat‑traffiku li tħejja 
biex jappoġġa d‑deċiżjonijiet dwar 
l‑investiment, u eżaminat id‑diverġenzi 
mal‑evoluzzjoni reali tal‑għadd ta’ 
passiġġieri.47 
Il‑Qorti sabet li t‑tbassir tal‑għadd 
addizzjonali ta’ passiġġieri f’dawn 
il‑pjanijiet kien sinifikattivament 
ottimist iżżejjed fi 12 minn 20 ajru ‑
port. Pereżempju f’Córdoba fl ‑2013, 
ivvjaġġaw 6 955 passiġġier, meta 
mqabbla mal ‑179 000 imbassra, u għal 
Crotone, l‑għadd kien ta’ 28 892 
passiġġier, meta mqabbla mat ‑306 000 
imbassra.
28 Osservazzjonijiet
48 
Meta jitqies li l‑għadd ta’ passiġġieri 
li użaw l‑ajruporti sal ‑2013 u l‑għadd 
imbassar mill‑ajruporti għas‑snin 
sussegwenti, x’aktarx li l‑passiġġieri 
addizzjonali huma bħala medja, 36 % 
inqas minn dak li kien tbassar fiż‑żmien 
ta’ meta ttieħdet id‑deċiżjoni dwar 
l‑investimenti. Kien f’sitt każijiet biss 
(Alghero, Katanja, Comiso, Gdańsk, 
Heraklion u Tallinn) li l‑ammonti reali 
ta’ passiġġieri fl ‑2013 kienu akbar minn 
dawk imbassra. Żewġ ajruporti kell ‑
hom tbassir li kien inqas minn 10 % ak ‑
tar għoli mill‑għadd reali ta’ passiġġieri 
addizzjonali (Napli u Rzeszów) filwaqt 
li t‑tbassir għall‑ajruporti l‑oħra kollha 
kien ottimist iżżejjed b’mod sinifikanti 
(ara l‑ Figura 7).Impatt limitat 
tal‑investimenti 
ffinanzjati mill‑UE fuq 
l‑għadd ta’ passiġġeri, 
is‑servizz għall‑klijenti 
u l‑ħolqien ta’ impjiegi30
49 
Il‑Qorti eżaminat jekk inkisbux 
ir‑riżultati antiċipati billi analizzat 
l‑evoluzzjoni tal‑għadd ta’ passiġġieri, 
is‑servizzi għall‑klijenti u l‑impatt 
tal‑investimenti fuq il‑ħolqien ta’ 
impjiegi.30 Lista tal‑ajruporti awditjati 
b’ħarsa ġenerali kompluta lejn 
is‑sejbiet u r‑riżultati 
tal‑awditjar tista’ tinsab 
fl‑Anness III .
Kwalità tat‑tbassir1Figura 7
Sors:  Data  tal‑awtoritajiet tal‑ajruporti. 
Didaskalija:  L‑ajruporti b’għadd ogħla ta’ passiġġieri addizzjonali fl ‑20 sena wara x‑xogħlijiet ta’ espansjoni mqabbla ma’ dawk imbassra jidhru 
bl‑aħdar; l‑għadd ta’ passiġġieri addizzjonali ta’ inqas minn 10 % taħt it‑tbassir jidhru bl‑oranġjo filwaqt li dawk taħt dan il‑livell limitu tal‑aħħar 
jidhru bl‑aħmar.
1 Il‑Qorti vvalutat il‑kwalità tat‑tbassir billi qabblet, għal kull ajruport, it‑tbassir oriġinali ta’ passiġġieri addizzjonali li għandhom jiġu attirati 
mal‑għadd reali ta’ passiġġieri li użaw l‑ajruport sal ‑2013, u mat‑tbassir l‑aktar aġġornat għall‑bqija tal‑perjodu, ipprovdut mill‑maniġment 
tal‑ajruport. Dan ġie kkalkulat għal perjodu ta’ 20 sena wara x‑xogħlijiet ta’ espansjoni.- 180 %- 160 %- 140 %100 %
80 %
60 %
40 %
20 %
0 %
- 20 %
- 40 %
- 60 %
-  80 %
- 100 %
- 120 %
FuerteventuraMadrid Burgos MurciaLa PalmaBadajoz
Tartu
TallinnGdańsk Kastoria
HeraklionTessalonikaNapliComisoKatanja Alghero
Córdoba Crotone Vigo
RzeszówMedja- 73 %- 36 %
- 162 %- 40 %
- 68 %- 52 %
- 73 %- 62 % - 60 %- 50 %- 9 %
- 47 %
- 126 %- 6 %
- 71 %11 %28 %40 %85 %
12 % 14 %
29 Osservazzjonijiet
50 
It‑Tabella 2  tipprovdi d‑ data  dwar 
il‑passiġġieri għall‑ajruporti awd ‑
itjati għall ‑2007 (l‑ewwel sena ta’ 
kejl), l ‑2010 ( data  dwar il‑passiġġieri 
wara l‑kriżi) u l ‑2013. Mill ‑20 ajruport 
awditjat, 10 biss irnexxielhom iżidu 
l‑għadd ta’ passiġġieri tagħhom bejn 
l‑2007 u l ‑2013. Iż‑żidiet prinċipali 
fil‑passiġġieri ġew innutati fi Gdańsk 
(żieda ta’ 1,1 miljun passiġġier) u f’Katanja, f’Heraklion u f’Rzeszów 
(300 000 sa 400 000 passiġġieri aktar). 
Disgħa mill‑ajruporti (Fuerteventura, 
Madrid, Vigo, Murcia, La Palma, Bada ‑
joz, Córdoba, Crotone u Napli), kellhom 
għadd ta’ passiġġieri jerġà aktar baxxi 
fl‑2013 milli kellhom fl ‑2007.
Ħarsa ġenerali lejn ix‑xejriet tal‑passiġġieri fl‑ajruporti eżaminati
2007 2010 2013Varjazzjoni 
2007 ‑2013
Fuerteventura 4 629  877 4 173 590 4 259 341 ‑8 %
Madrid 52 110  787 49 866 113 39 729 027 ‑24 %
Vigo 1 405 968 1 093 576 678 720 ‑52 %
Burgos 13 037 33 595 18 905 45 %
Murcia 2 002  949 1 349 579 1 140 447 ‑43 %
La Palma 1 207 572 992 363 809 521 ‑33 %
Badajoz 91 585 61 179 29 113 ‑68 %
Córdoba 22 410 7 852 6 955 ‑69 %
Alghero 1 300 115 1 388 217 1 563 908 20 %
Katanja 6 083  735 6 321  753 6 400 127 5 %
Comiso   59 513
Crotone 106 122 103 828 28 892 ‑73 %
Napli 5 775  838 5 584 114 5 444 422 ‑6 %
Tessalonika 4 168 557 3 910 751 4 337  376 4 %
Heraklion 5 438 825 4 907 337 5 675  653 4 %
Kastoria 3 806 3 019 5 304 39 %
Rzeszów 279 996 454 237 589 920 111 %
Gdańsk 1 715 816 2 225 113 2 844 308 66 %
Tallinn 1 728 430 1 384  831 1 958 801 13 %
Tartu 1 182 23 504 13 790 1067 %
TOTAL 88 086 607 83 884 551 75 594 043 ‑14 %
Sors:  Id‑ data  dwar il‑passiġġieri tal‑awtoritajiet tal‑ajruporti.Tabella 2
30 Osservazzjonijiet
51 
Evidenza li turi titjib fis‑servizz 
għall‑klijenti kienet limitata. Fi 
tliet ajruporti (Fuerteventura, Tes ‑
salonika u Heraklion) il‑proġetti 
ffinanzjati mill‑UE kellhom objet ‑
tivi speċifiċi biex iżidu l‑kwalità 
tas‑servizz lill‑passiġġieri. Stħarriġ 
fost il‑passiġġieri u l‑linji tal‑ajru li 
użaw “indikaturi tas‑sodisfazzjon” 
ġeneralment indika xejra dejjem miex ‑
ja ’l fuq ta’ servizz għall‑klijenti f’dawn 
it‑tliet ajruporti mill ‑2010 ’l hawn. Dan 
kien il‑każ ukoll għal tmienja oħra 
(Badajoz, La Palma, Madrid‑Bara ‑
jas, Vigo, Alghero, Katanja, Napli, 
u Rzeszów). Fid‑disa’ ajruporti li jifdal, 
jew ma kien hemm ebda titjib fil‑kwal ‑
ità tas‑servizz ipprovdut lill‑passiġġieri, 
jew ma kien sar ebda kejl ta’ jekk kienx 
twettaq titjib bħal dan.
52 
B’mod ġenerali, il‑ħolqien ta’ impjiegi 
u t‑tkabbir ekonomiku huma meqjusa 
bħala raġunijiet tajba biex isir investi ‑
ment f’ajruporti. Madankollu, il‑Qorti 
sabet li b’mod ġenerali l‑benefiċċji 
soċjoekonomiċi ma tkejlux. Barra minn 
hekk, ftit li xejn kien hemm evidenza li 
nħolqu impjiegi addizzjonali b’riżultat 
tal‑investimenti mill‑UE fil‑proġetti 
awditjati. Fil‑każ ta’ erba’ ajruporti 
(Comiso, Rzeszów, Gdańsk u Tallinn), 
għadd limitat ta’ impjiegi permanenti 
maħluqa ġodda jista’ jintrabat diret ‑
tament mal‑proġetti tal‑UE awditjati. 
Studji pprovduti minn Madrid Barajas, 
Alghero u Gdańsk jindikaw benefiċċji 
ġeneriċi għal reġjun mil‑lokalizzazz ‑
joni ta’ ajruport u mill‑operat tiegħu. 
Madankollu, dawn l‑istudji ma jistab ‑
bilixxux rabta bejn titjib fiċ‑ċifri 
tal‑PDG reġjonali u l‑investimenti 
f’infrastrutturi tal‑ajruporti, iffinanzjati 
mill‑UE.Investimenti simili 
f’ajruporti li jinsabu qrib 
ħafna ta’ xulxin
53 
Il‑Qorti eżaminat l‑erja ta’ influ ‑
wenza tal‑ajruporti, jiġifieri l‑kapaċità 
tagħhom li jattiraw viżitaturi u klijenti 
(iż‑żona ta’ attrazzjoni tal‑klijentela) 
li tiddependi fuq il‑popolazzjoni 
fil‑viċinanzi u fuq il‑possibbiltajiet ta’ 
trasport fuq l‑art. Għal dan il‑għan 
il‑Qorti użat id‑ data  l‑aktar reċenti 
tal‑Eurostat li kienet disponibbli, dwar 
konnessjonijiet bit‑toroq, data  dwar 
il‑veloċità tat‑traffiku, popolazzjoni 
u għadd potenzjali ta’ turisti31. Il‑Qorti 
analizzat it‑trikkib taż‑żoni ta’ attrazz ‑
joni tal‑klijentela, u applikat kriterju 
uniformi ta’ distanza ta’ 120 minuta 
sewqan32.
54 
Din l‑analiżi (it‑tabelli kollha 
għall‑ajruporti awditjati jinsabu 
fl‑Anness IV ) tindika li:
 ο Għal 13 minn 18 ‑il ajruport awdit ‑
jat33, jeżisti trikkib sinifikanti34 fuq 
iż‑żoni ta’ attrazzjoni tal‑klijentela 
ta’ ajruporti fil‑viċinanzi, u f’ħafna 
każijiet hemm trikkib ma’ bosta 
żoni ta’ attrazzjoni tal‑klijentela. 
Il‑maġġoranza vasta tal‑popolazz ‑
joni li tgħix fiż‑żona ta’ attrazzjoni 
tal‑klijentela tal‑ajruporti awditjati 
kellha bosta opportunitajiet oħra, 
sa sagħtejn sewqan bogħod, biex 
tivvjaġġa bl‑ajru permezz ta’ ajru ‑
port ieħor fil‑viċinanzi. Mill‑kamp ‑
jun awditjat, 5 ajruporti biss 
(Madrid‑Barajas, Badajoz, Tartu, 
Tallinn u Rzeszów) kienu lokaliz ‑
zati f’postijiet fejn il‑maġġoranza 
tal‑popolazzjoni kellha opportu ‑
nitajiet limitati li tagħżel ajruport 
alternattiv li jinsab sa sagħtejn 
sewqan bogħod;31 Id‑ data  l‑aktar reċenti dwar 
it‑toroq li kienet disponibbli 
ġiet min‑Netwerk tat‑toroq 
TeleAtlas tal ‑2009. Id‑ data  
dwar il‑popolazzjoni kienet 
ibbażata fuq il‑grilja 
tad‑densità tal‑popolazzjoni 
2006. Id‑ data  dwar it‑turiżmu 
kienet mill ‑2006 wkoll, 
idderivata minn iljieli mqatta’ 
f’akkomodazzjonijiet 
għat‑turisti u l‑għadd ta’ 
sodod. Il‑lokazzjonijiet 
tal‑ajruporti ttieħdu 
mid‑database ta’ referenza 
tal‑Eurostat (GISCO). Ajruporti 
kompetituri fil‑viċinanzi ġew 
identifikati fuq il‑bażi 
tal‑għadd ta’ passiġġieri kull 
sena (ma tqisux ajruporti li 
għandhom inqas minn 15 000 
passiġġier kull sena).
32 Filwaqt li taċċetta li kull 
ajruport individwali għandu 
l‑ispeċifiċitajiet tiegħu, il‑Qorti 
għażlet li tuża definizzjoni 
kumplessiva ta’ żona ta’ 
attrazzjoni tal‑klijentela ta’ 
sagħtejn għall‑valutazzjoni 
tagħha, billi din kienet 
appoġġata minn diversi 
referenzi fil‑letteratura 
rilevanti: eż. Starkie 2008, 
Marucci et Gatta, 2009. Barra 
minn hekk, ħafna passiġġieri 
jaqbżu dan il‑ħin: eż. hemm 
linji tax‑xarabank regolari li 
huma skedati biex iwasslu 
passiġġieri mill‑ajruport 
awditjat ta’ Tartu sa Riga fi tliet 
sigħat u nofs ( https://www.
airbaltic.com/en/bus ).
33 L‑ajruporti ta’ Fuerteventura 
u La Palma ġew esklużi minn 
din il‑valutazzjoni, billi dawn 
huma ajruporti fuq gżejjer 
waħdanin.
34 Il‑Qorti tqis li trikkib ikun 
sinifikanti jekk aktar minn 75 % 
tal‑popolazzjoni jkollha aċċess 
għal aktar minn ajruport 
wieħed fi ħdan ħin ta’ sewqan 
ta’ 120 minuta.
31 Osservazzjonijiet
 ο Hemm proliferazzjoni ta’ ajruporti 
viċin ħafna ta’ xulxin li investew 
f’infrastruttura simili (terminals, 
superfiċji asfaltati, runways): 
għalkemm il‑biċċa l‑kbira mill‑ajru ‑
porti kellhom trikkib sinifikanti, 
ftit li xejn ingħatat kunsiderazz ‑
joni lil investimenti f’ajruporti 
fil‑viċinanzi, ħaġa li kienet tkun 
meħtieġa għall‑ippjanar razz ‑
jonali u l‑ottimizzazzjoni tal‑użu 
mill‑fondi tal‑UE.
55 
Analiżi alternattiva mwettqa mill‑Qorti, 
bl‑użu minn distanza ta’ 90 minuta 
sewqan bħala kriterju li ntuża wkoll 
mill‑Kummissjoni fi studju tal ‑201335, 
irriżultat f’sejbiet simili36.
56 
Xi wħud mill‑ajruporti biss użaw analiżi 
taż‑żona ta’ attrazzjoni tal‑klijentela 
fl‑ippjanar tagħhom dwar investi ‑
menti futuri. Madankollu, kull ajruport 
kellu żona ta’ attrazzjoni tal‑klijentela 
definita b’mod differenti, billi ebda 
wieħed mill‑Istati Membri ma kien 
stabbilixxa definizzjoni komuni. 
B’mod ġenerali, l‑analiżi taż‑żona ta’ 
attrazzjoni tal‑klijentela ma ntużatx 
biex tidentifika t‑trikkib bejn l‑ajru ‑
porti li jinsabu qrib ħafna ta’ xulxin 
u l‑konsegwenzi tiegħu fuq il‑poten ‑
zjal għat‑tkabbir. Spiss, dan irriżulta 
f’li passiġġieri potenzjali jingħaddu 
darbtejn fit‑totali użati minn kull ajru ‑
port għall‑ġustifikazzjoni tal‑espan ‑
sjoni tiegħu (pereżempju, il‑pjanijiet 
regolatorji tal‑ajruporti ta’ Katanja u ta’ 
Comiso, li t‑tnejn li huma rċevew fondi 
sinifikanti tal‑UE, għaddew darbtejn 
il‑biċċa l‑kbira mill‑popolazzjoni li 
tgħix fiż‑żona ta’ attrazzjoni tal‑klijen ‑
tela taż‑żewġ ajruporti).57 
Normalment, l‑impatt tal‑investimenti 
li saru fl‑ajruporti li jinsabu fil‑viċin 
jew l‑impatt ta’ mezzi kompetituri ta’ 
trasport fuq l‑art ma ttiħdux inkunsid ‑
erazzjoni meta ttieħdet deċiżjoni dwar 
jekk kienx jinħtieġ li ssir espansjoni 
tal‑kapaċità ta’ ajruport (ara l‑eżempji 
fil‑Kaxxa 6 ). L‑ajruport ta’ Madrid 
Barajas kien eċċezzjoni notevoli, fejn 
it‑tbassir tat‑traffiku ġie aġġustat biex 
jieħu inkunsiderazzjoni l‑fatt li r‑rotta 
tal‑ajru għal Barċellona kienet se titlef 
40 % tal‑passiġġieri tagħha b’riżultat 
tal‑ftuħ mistenni ta’ linja ferrovjarja ta’ 
veloċità għolja.35 Il‑pubblikazzoni 
tal‑Kummissjoni “Measuring 
accessibility to passenger 
flights in Europe: Towards 
harmonised indicators at 
regional level” (Il‑kejl 
tal‑aċċessibbiltà għal titjiriet 
tal‑passiġġieri fl‑Ewropa: Lejn 
indikaturi armonizzati fil‑livell 
reġjonali), Regional Focus, 
01/2013  ta’ Settembru  2013.
36 Il‑perċentwal ta’ residenti 
b’aċċess għal aktar minn 
ajruport wieħed –meta jintuża 
l‑kriterju ta’ distanza ta’ 90 
minuta sewqan minflok ta’ 
120 minuta sewqan ‑ jibqa’ 
aktar minn 75 % għal 12 ‑il 
ajruport awditjat.
32 Osservazzjonijiet
Eżempji ta’ analiżi taż‑żona ta’ attrazzjoni tal‑klijentela
(a) F’Vigo, jeżisti trikkib estensiv billi bażikament il‑popolazzjoni kollha (99,92 % tas ‑6 164 630 resident 
fiż‑żona ta’ attrazzjoni tal‑klijentela ta’ Vigo) għandha aċċess ukoll għal mill‑inqas ajruport wieħed ieħor 
li jinsab sa sagħtejn sewqan bogħod. Id‑domanda għat‑traffiku tal‑ajru ta’ dan l‑ajruport tiġi affettwata 
mill‑preżenza ta’ ajruporti li jinsabu fil‑viċin f’La Coruña, Santiago de Compostela u Porto, u minn 
kollegamenti ferrovjarji ta’ veloċità għolja għal partijiet oħra ta’ Spanja.Kaxxa 6
 LisboaSantiago
VigoLa Coruña
León
Valladolid 
Porto
           
0 20 40 60 80 100 kmGħadd ta’ ajruporti bi trikkib fuq iż-żona tal-ajruport awditjat ta’ Vigo, Spanja (LEVX)
    Cartography: Eurostat — GISCO, 10/2013 Administr ative boundaries: © E uroGeogr aphics
Didaskalija
Ħin tal-ivvjaġġar ta’ sagħtejn
mill-ajruport awditjat 
Ajruporti awditjati
Ajruporti kompetituri
Ajruporti li mhumiex kompetituri
Għadd ta’ Ajruporti b’Żoni ta’ Trikkib
Ebda trikkib
1
2
3
4 > 
Fruntiera tal-pajjiżTrikkib ta’ Vigo (LEVX)
mal ‑ajruport (kodiċi ICAO)Għadd ta’ 
residenti  fiż-żoni 
ta’ trikkib skont 
l-ajruportResidenti 
fiż-żoni ta’ 
trikkib (%)Distanza 
sa ajruport 
kompetitur 
(km)Ħin sa ajruport 
kompetitur (minuti)
La Coruña (LECO) 2 431 790 39,45 137 83
Santiago (LEST) 3 316 240 53,79 93 57
Porto (LPPR) 4 658 720 75,57 128 77
León (LELN) 411 0,01 328 234
Lisbon Portela (LPPT) 527 0,01 439 226
Għadd ta’ 
residenti sa 
sagħtejn bogħod  
mill-ajruport 
awditjatGħadd totali ta’ 
residenti  fiż-żoni 
ta’ trikkib b’aċċess 
għal aktar minn 
ajruport wieħedResidenti  fiż-żoni 
ta’ trikkib b’aċċess 
għal aktar minn 
ajruport wieħed 
(%)Distanza 
sa stazzjon 
tal-ferrovija 
(km)Distanza 
sa linja 
ferrovjarja 
(km)Għadd ta’ ljieli ta’ 
akkomodazzjoni 
għat ‑turisti kull sena 
sa sagħtejn bogħod 
mill-ajruporti awditjati
6 164 630 6 159 440 99,92 3,02 2,98 19 166 393
Sorsi:  Data tal-Eurostat dwar il-popolazzjoni (2006) u t-turiżmu (2006/10)
33 Osservazzjonijiet
(b) Inizjalment, Murcia San‑Javier kien ajruport militari miftuħ għat‑traffiku ċivili b’xi restrizzjonijiet relatati 
mas‑sigħat operattivi. Mill ‑2003 sal ‑2007 ttieħdu deċiżjonijiet biex tinbena kapaċità addizzjonali għall‑forzi 
militari fiż‑żona tal‑ajru, bir‑riżultat li l‑ajruport ċivili kien ikun jista’ jiftaħ filgħodu wkoll. Madankollu, ma 
kien hemm ebda analiżi tat‑trikkib bejn iż‑żoni ta’ attrazzjoni tal‑klijentela ta’ San Javier u Alicante, jew 
tat‑trikkib fuq l‑ajruport ta’ Corvera fil‑viċin, li jinsab 37 kilometru ’l bogħod biss37. L‑ajruport ta’ Corvera 
ġie kkompletat fl ‑2012, fl‑istess żmien bħall‑investimenti f’Murcia San‑Javier, iżda ma kienx operazzjonali 
fid‑data tal‑awditu billi għadu ma rċeviex iċ‑ċertifikazzjoni li kien applika għaliha f’Ottubru 2011.Kaxxa 6
0 20 40 60 80 100  kmAlbacet e
AlmeríaCorvera
Mur cia - S an Ja vierAlic anteValenciaGħadd ta’ ajruporti bi trikkib fuq iż-żona tal-ajruport awditjat ta’ Murcia - San Javier, Spanja (LELC)
Administrative boundaries: © EuroGeographics    Cartography: Eurostat — GISCO, 10/2013
Didaskalija
Ħin tal-ivvjaġġar ta’ sagħtejn
mill-ajruport awditjat 
Ajruporti awditjati
Ajruporti kompetituri
Ajruporti li mhumiex kompetituri
Għadd ta’ Ajruporti b’Żoni ta’ Trikkib
Ebda trikkib
1
2
3
4 > 
Fruntiera tal-pajjiżTrikkib ta’ Murcia (LELC)
mal ‑ajruport (kodiċi ICAO)Għadd ta’ 
residenti  fiż-żoni 
ta’ trikkib skont 
l-ajruportResidenti 
fiż-żoni ta’ 
trikkib (%)Distanza 
sa ajruport 
kompetitur 
(km)Ħin sa ajruport 
kompetitur (minuti)
Albacete (LEAB) 2 451 970 66,39 183 123
Alicante (LEAL) 3 532 000 95,64 69 52
Almeria (LEAM) 691 125 18,71 201 118
Granada (LEGR) 77 610 2,10 307 200
Valencia (LEVC) 1 733 710 46,94 232 149
Corvera (LEMI) 3 431  170 92,91 36 33
Għadd ta’ 
residenti 
sa sagħtejn 
bogħod  mill-
ajruport awditjatGħadd totali ta’ 
residenti  fiż-żoni 
ta’ trikkib b’aċċess 
għal aktar minn 
ajruport wieħedResidenti  fiż-żoni 
ta’ trikkib b’aċċess 
għal aktar minn 
ajruport wieħed 
(%)Distanza 
sa stazzjon 
tal-ferrovija 
(km)Distanza sa 
linja ferrovjarja 
(km)Għadd ta’ ljieli ta’ 
akkomodazzjoni 
għat ‑turisti kull sena 
sa sagħtejn bogħod 
mill-ajruporti awditjati
3 693 100 3 692 610 99,99 13,28 13,02 28 630 490
Sorsi: Data tal-Eurostat dwar il-popolazzjoni (2006) u t-turiżmu (2006/10)
34 Osservazzjonijiet
58 
Għall‑ajruporti ta’ Córdoba, Vigo, Mur ‑
cia, Burgos, Alghero, Crotone, Napli, 
Katanja, Comiso, Kastoria u Gdańsk, 
it‑trikkib fiż‑żoni ta’ attrazzjoni tal‑kli ‑
jentela tagħhom kien evidenti ħafna. 
Fil‑biċċa l‑kbira tal‑każijiet l‑ajruport 
kompetitur l‑aktar viċin huwa siegħa 
sewqan bogħod biss u 97 % minn 
dawk li jgħixu sa sagħtejn bogħod 
minn dawn il ‑11‑il ajruport għandhom 
aċċess għal mill‑inqas ajruport ieħor 
li jinsab sa sagħtejn sewqan bogħod. 
F’Córdoba, Vigo, Murcia u Napli, hemm 
tliet ajruporti kompetituri li jinsabu sa 
sagħtejn sewqan bogħod u fil‑każ ta’ 
Burgos hemm ħames ajruporti kom ‑
petituri fi ħdan l‑istess distanza, ara 
t‑Tabella 3 .59 
Id‑definizzjoni użata mill‑Kummiss ‑
joni għall‑ħruġ ta’ deċiżjonijiet dwar 
l‑għajnuna mill‑Istat hija li ż‑żona ta’ 
attrazzjoni tal‑klijentela ta’ ajruport 
inġenerali tfisser konfini tas‑suq 
ġeografiku li normalment ikun stab ‑
bilit għal madwar 100 kilometru jew 
madwar 60 minuta ħin tal‑ivvjaġġar 
b’karozza, xarabank, ferrovija jew 
ferrovija ta’ veloċità għolja. Abbażi 
ta’ linji gwida ġodda dwar l‑għajnuna 
mill‑Istat adottati fi Frar 2014, il‑Kum ‑
missjoni adottat għadd ta’ deċiżjonijiet 
li jikkonċernaw l‑investiment 
u l‑għajnuna operatorja għall‑ajruporti 
u għal‑linji tal‑ajru, li jenfasizzaw li (i) 
sussidji għal infrastrutturi tal‑ajruporti 
li jinsabu qrib wisq ta’ xulxin ma jik ‑
kontribwixxux għal aċċessibbiltà jew 
żvilupp reġjonali u (ii) id‑duplikazzjoni 
ta’ infrastruttura mhux profittabbli hija 
ħela ta’ flus il‑kontribwenti li jkollha 
effett distortiv fuq il‑kompetizzjoni 
bejn l‑ajruporti38. Dawn l‑osservazz ‑
jonijiet jaqblu mar‑riżultati tal‑awditjar 
tal‑Qorti.37 Fl‑2003, l‑idea tal‑ajruport 
ġdid f’Corvera ġiet approvata 
mill‑Ministeru u l‑ajruport ġie 
ddikjarat li huwa ta’ interess 
ġenerali għall‑Istat. L‑offerta 
għall‑konċessjoni ngħatat 
f’Mejju 2007; il‑proġett ta’ 
tfassil tekniku ġie kkompletat 
f’Ġunju 2008 
u l‑istallazzjonijiet fiżiċi ġew 
ikkompletati sa April 2012.
38 Id‑Dikjarazzjoni tal‑Viċi 
President tal‑Kummissjoni 
Joaquin Almunia, 1.10.2014; 
ara wkoll: IP/14/1065, 
MEMO/14/544.
35 Osservazzjonijiet
Għadd ta’ ajruporti li jikkompetu mal‑ajruporti awditjati b’ data  dwar il‑ħinijiet 
u d‑distanzi tas‑sewqan
Pajjiż Ajruporti AwditjatiGħadd ta’ ajruporti 
kompetituri li jin ‑
sabu sa sagħtejn  
bogħod mill‑ajru ‑
port awditjatĦin medju  ta’ 
sewqan sal‑ ajrupor ‑
ti kompetituri  (min) 
għal residenti f’żoni 
ta’ trikkibL‑eqreb  ajruport 
kompetiturĦin ta’ sewqan 
sal‑ eqreb  ajru ‑
port kompeti ‑
tur (min)Distanza 
tat‑triq 
sal‑ eqreb  
ajruport kom ‑
petitur (km)
SpanjaCórdoba 3 113 Sivilja 87 119
Vigo 3 72 Santiago 57 93
Fuerteventura 1 79 Lanzarote 79 81
La Palma 0    
Murcia 3 80 Corvera 33 36
Badajoz 0 134 Lisbona 127 226
Burgos 5 100 Vitoria 70 114
Madrid–Barajas 0 158 Valladolid 140 213
L‑ItaljaAlghero 2 109 Olbia 93 126
Crotone 1 101 Lamezia T. 62 88
Napli 3 94 Salerno 47 73
Katanja 2 103 Comiso 67 84
Comiso 1 111 Katanja 66 84
Il‑GreċjaTessalonika 1 105 Kozani 87 137
Heraklion 1 116 Sitia 107 102
Kastoria 2 85 Kozani 52 68
Il‑PolonjaGdańsk 2 65 Gdynia 37 32
Rzeszów 0 152 Lublin 138 155
L‑EstonjaTallinn 0 131 Ħelsinki 124 109
Tartu 0 174 Tallinn 160 189Tabella 3
36 Osservazzjonijiet
Ippjanar ta’ investimenti 
f’infrastrutturi 
tal‑ajruporti ġeneralment 
mhux ikkoordinat fil‑livell 
nazzjonali
60 
Il‑Qorti eżaminat is‑sodezza 
tal‑istrateġiji fuq terminu twil, dwar 
l‑iżviluppi ta’ ajruporti tal ‑5 Stati Mem ‑
bri li hija żaret, u vverifikat jekk kienx 
hemm qafas strateġiku għall‑iżvilupp 
koerenti tal‑ajruporti kollha fit‑territor ‑
ju tagħhom ibbażat fuq l‑identifikazz ‑
joni tal‑ħtiġijiet.
61 
Il‑Qorti sabet li fiż‑żmien meta 
ttieħdu d‑deċiżjonijiet fuq l‑investi ‑
menti prinċipali fl‑ajruporti li kienu 
fil‑kampjun tal‑awditu, wieħed biss 
mill‑ħames Stati Membri kellu viżjoni 
strateġika fuq terminu twil: fil‑Polonja 
kien hemm “Airports Development 
Programme” (Programm ta’ Żvilupp 
tal‑Ajruporti) b’lista ta’ investimenti 
f’infrastruttura tal‑ajruporti, li kienu 
meqjusa neċessarji.
62 
Ma kien hemm ebda pjan strateġiku, 
fuq terminu twil, dwar l‑iżvilupp ta’ 
ajruporti fi Spanja, l‑Italja, il‑Greċja 
jew l‑Estonja. Dawn il‑pajjiżi kell ‑
hom pjanijiet ġenerali u fuq terminu 
twil li kienu jinkludu fihom il‑mezzi 
kollha ta’ trasport u li, madankollu: 
(i) ma kellhom ebda fokus partikolari 
la fuq l‑ivvjaġġar bl‑ajru u linqas fuq 
l‑iżvilupp ta’ ajruporti, u (ii) ma kinux 
koordinati ma’ żviluppi f’mezzi oħra ta’ 
trasport li setgħu potenzjalment jik ‑
kompetu mat‑traffiku tal‑ajru.63 
Normalment, kienu jeżistu pjanijiet 
regolatorji għal ajruporti individwali 
u dawn kienu jiddeskrivu l‑kuntest 
ġeografiku u ekonomiku tagħhom. 
Madankollu, 11 biss mill ‑20 ajruport 
(Badajoz, Burgos, Fuerteventura, 
La Palma, Madrid‑Barajas, Murcia, 
Vigo, Katanja, Heraklion, Tessalonika 
u Kastoria) inkludew valutazzjoni 
tal‑ħtiġijiet għal investimenti addiz ‑
zjonali f’infrastruttura għall‑ajruport 
fil‑pjanijiet tagħhom.
64 
Normalment, l‑objettivi stabbiliti 
għall‑proġetti tal‑ajruporti awditjati la 
kienu kwantifikati u linqas ma kellhom 
skeda ta’ żmien. Kien hemm tendenza 
li dawn jiġu espressi f’termini ta’ out ‑
puts tal‑kostruzzjoni, bħal: “li jinbena 
ajruport għal 400 000 passiġġier kull 
sena”, jew li “jiżdied il‑livell tas‑servizz 
lill‑passiġġieri u jittejbu l‑infrastruttu ‑
ri”. Ladarba l‑proġetti ġew implimen ‑
tati, l‑awtoritajiet tal‑Istat Membru 
vverifikaw l‑outputs iżda normal ‑
ment ma vverifikawx jekk l‑objettivi 
tal‑proġetti ntlaħqux jew sa liema punt 
dawn kienu ntlaħqu.
65 
L‑indikaturi użati biex jitkejjel 
is‑suċċess tal‑proġett kellhom it‑ten ‑
denza li jkunu indikaturi tal‑output 
fiżiku u l‑għadd ta’ impjiegi li nħolqu 
matul il‑kostruzzjoni. Fil‑ftit każijiet 
fejn kien hemm indikaturi tar‑riżultati, 
dawn jew ma kinux speċifiċi biżżejjed 
jew ma kellhomx linja ta’ referenza 
jew stipulazzjoni dwar kif u meta kellu 
jitkejjel il‑ksib tagħhom. Xi kultant, 
id‑data  tal‑proġetti ġiet aggregata 
ma’ proġetti oħra, li għamilha impos ‑
sibbli li l‑ksib ta’ objettivi individwali 
tal‑proġetti jitkejjel ex‑post39. B’riżultat 
ta’ dan, normalment is‑sistemi ta’ 
ġestjoni u monitoraġġ fl‑Istati Membri 
qabblu biss l‑outputs miksuba bl‑użu 
ta’ indikaturi fiżiċi.39 Pereżempju, l‑indikatur 
“tkabbir mistenni fl‑għadd ta’ 
passiġġieri domestiċi” 
għall‑proġetti 2007 ‑2013 
fl‑ajruport ta’ Tartu ma 
ppermettiex li ssir l‑analiżi 
taż‑żieda fil‑passiġġieri 
tal‑ajruport billi l‑għadd ta’ 
passiġġieri fl‑ajruport huwa 
inkluż mal‑għadd ta’ 
passiġġieri ta’ servizzi mekkuk.
37 Osservazzjonijiet
Informazzjoni limitata 
disponibbli 
għall‑Kummissjoni dwar 
il‑finanzjament 
tal‑ajruporti mill‑UE
66 
Il‑mod kif kienet taħdem is‑sistema ta’ 
rappurtar tal‑ġestjoni kondiviża fil‑per ‑
jodu 2000 ‑2006 fisser li l‑informazz ‑
joni dwar proġetti ta’ infrastruttura 
taħt il‑FEŻR fl‑ajruporti tal‑UE ma 
kinitx disponibbli għall‑Kummissjoni 
sakemm ingħalaq il‑Programm Oper ‑
azzjonali (mhux qabel tmiem l ‑2009). 
Kellu jkun hemm titjib għall‑perjodu 
ta’ finanzjament pluriennali 2007 ‑2013 
billi l‑Awtoritajiet Maniġerjali suppost 
kellhom jippubblikaw informazzjoni 
dwar proġetti bħal dawn fuq il‑websajt 
tagħhom. Madankollu, għad ma hemm 
ebda deskrizzjoni ġenerali sħiħa 
tal‑proġetti ta’ infrastruttura tal‑ajru ‑
porti ffinanzjati mill‑FEŻR u mill‑FK.
67 
Din is‑sitwazzjoni tipprevieni lill‑Kum ‑
missjoni milli jkollha stampa kompleta 
tal‑investimenti kollha mill‑UE li jmorru 
għall‑ajruporti u tillimita l‑possibbilta ‑
jiet tagħha ta’ monitoraġġ u ta’ żgurar 
li l‑politiki jiġi mfassla u implimentati 
b’mod xieraq.
38
 Konklużjonijiet 
u rakkomandazzjonijiet
68 
Il‑konklużjoni kumplessiva hija li 
l‑investimenti fl‑ajruporti, iffinanz ‑
jati mill‑UE, ipproduċew valur baxx 
għall‑flus: ġew iffinanzjati wisq 
ajruporti (li spiss kienu qrib ħafna ta’ 
xulxin) u f’bosta każijiet l‑infrastutturi 
ffinanzjati mill‑UE kienu kbar iżżejjed.
69 
B’mod partikolari, il‑Qorti sabet li:
 ο tista’ tiġi ddimostrata ħtieġa 
għal investimenti f’infrastruttura 
tal‑ajruporti għal madwar nofs 
il‑proġetti eżaminati (ibbażat fuq 
tqabbil ma’ punti ta’ riferiment ma’ 
ajruporti kumparabbli, il‑paragrafi 
22 sa 26);
 ο kien hemm dewmien fil‑kostruzz ‑
joni u t‑twassil finali ta’ infrastrut ‑
turi tal‑ajruporti fi 17 ‑il ajruport 
u nfiq aktar milli ppjanat f’9 mill ‑20 
ajruport eżaminat (il‑paragrafu 27);
 ο aktar minn nofs l‑infrastrutturi 
mibnija ġodda (jew imtejba) ma 
ntużawx bis‑sħiħ. F’xi każijiet, dan 
kien il‑każ ukoll fis‑sigħat tal‑eqqel 
attività (il‑paragrafi 28 sa 35).
70 
Il‑Qorti tosserva wkoll li l‑finanzjament 
mill‑UE ma kienx kosteffettiv u li 7 
mill ‑20 ajruport eżaminat ma jagħmlux 
profitt u, b’riżultat ta’ dan, hemm 
ir‑riskju li jista’ jkollhom jingħalqu 
jekk ma jirċevux appoġġ finanz ‑
jarju pubbliku kontinwu. Dan huwa 
l‑każ, b’mod partikolari, ta’ ajruporti 
reġjonali żgħar li jkollhom inqas minn 
100 000 passiġġier kull sena (ara 
l‑paragrafi 36 sa 48).71 
Barra minn hekk, l‑investimenti ffi ‑
nanzjati mill‑UE mhux dejjem wasslu 
għar‑riżultati antiċipati: l‑għadd reali 
ta’ passiġġieri kien sinifikattivament 
inqas mit‑tbassir inizjali u 10 biss mill ‑
20 ajruport irnexxielhom iżidu l‑għadd 
ta’ passiġġieri bejn l ‑2007 u l ‑2013. 
Fil‑biċċa l‑kbira tal‑każijiet it‑titjib 
fis‑servizz għall‑klijenti ma tkejjilx 
u għaldaqstant kien diffiċli biex jiġi 
vvalutat (il‑paragrafi 49 sa 52).
Rakkomandazzjoni 1
Il‑Qorti tirrakkomanda li l‑Kummissjoni 
għandha tiżgura matul il‑perjodu ta’ 
programmazzjoni 2014 ‑2020 li l‑Istati 
Membri jallokaw finanzjament mill‑UE 
lil infrastrutturi tal‑ajruporti biss 
f’dawk l‑ajruporti li jkunu finanzjarja ‑
ment vijabbli u li għalihom il‑ħtiġijiet 
għal investiment ikunu ġew ivvalu ‑
tati u dimostrati b’mod xieraq. Dan 
għandu jkun parti mill‑approvazzjoni 
u l‑monitoraġġ ta’ Programmi Oper ‑
azzjonali mwettqa mill‑Kummissjoni.
39 Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet
72 
F’ħafna każijiet il‑finanzjament mill‑UE 
jiġi pprovdut lil ajruporti li huma qrib 
ħafna ta’ xulxin. L‑analiżi tal‑Qorti 
sabet li għal 13 mit ‑18‑il ajruport 
eżaminat, jeżisti trikkib sinifikanti 
maż‑żoni ta’ attrazzjoni tal‑klijentela 
ta’ ajruporti fil‑viċinanzi. Dan jista’ 
jirriżulta f’kapaċità żejda u huwa valur 
baxx għall‑flus (il‑paragrafi 53 sa 59). 
Finalment, il‑finanzjament ta’ ajru ‑
porti mill‑UE mhuwiex ikkoordinat 
tajjeb fil‑livell nazzjonali u, b’mod 
partikolari fir‑rigward ta’ Proġetti 
Maġġuri u Proġetti taħt il‑Fond ta’ 
koeżjoni, mhuwiex issorveljat biżżejjed 
mill‑Kummissjoni. Għal proġetti 
magħżula mill‑Istati Membri, il‑Kum ‑
missjoni ġeneralment ma tkunx taf 
liema ajruporti jirċievu finanzjament, 
u kemm jirċievu (il‑paragrafi 60 sa 67).Rakkomandazzjoni 2
Il‑Qorti tirrakkomanda li l‑Istati 
Membri għandhom ikollhom pjanijiet 
reġjonali, nazzjonali u sovranazzjonali 
koerenti għall‑iżvilupp ta’ ajruporti 
biex jevitaw kapaċità żejda, duplika ‑
zzjoni u investimenti f’infrastrutturi 
tal‑ajruporti li ma jkunux koordinati.
Dan ir‑Rapport ġie adottat mill‑Awla II, immexxija mis‑Sur Henri GRETHEN, 
Membru tal‑Qorti tal‑Awdituri, fil‑Lussemburgu fil‑laqgħa tagħha 
tat‑12 ta’ Novembru 2014.
 Għall‑Qorti tal‑Awdituri
 Vítor Manuel da SILVA CALDEIRA  
 President

40
 Annessi Anness IAllokazzjonijiet mill ‑FEŻR u mill ‑FK bejn is ‑snin 2000 u 2013, għall ‑infrastruttura tal ‑
ajruporti1 skont l ‑Istat Membru (f’EUR)
PajjiżFEŻR+FK
(2000 ‑2006)FEŻR+FK
(2007 ‑2013)FEŻR+FK
(2000 ‑2013)% mit ‑total 
tal‑FEŻR+FK
1 Spanja 390 324 552 295 047 976 685 372 528 23,98   %
2 Il-Polonja 0 601 446 388 601 446 388 21,04   %
3 L-Italja 306 237 009 187 381 345 493 618 354 17, 27  %
4 Il-Greċja 170 111  813 202 400  000 372 511  813 13,03  %
5 Ir-Repubblika Ċeka 4 203 169 96 510 469 100 713 638 3,52  %
6 Franza 44 861 420 50 609 810 95 471 230 3,34 %
7 Il-Latvja 16 562 376 78 500  000 95 062 376 3,33 %
8 L-Estonja 54 973  097 12 526  683 67 499  780 2,36 %
9 Il-Litwanja 11 388 469 48 066 024 59 454 493 2,08  %
10 Il-Portugall 13 820  420 40 959 745 54 780 165 1,92  %
11 Ir-Renju Unit 30 703 979 23 000  000 53 703 979 1,88  %
12 Il-Bulgarija (ISPA) 45 000  000 0 45 000  000 1,57  %
13 Ir-Rumanija 0 41 061 301 41 061 301 1,44  %
14 Is-Slovenja 0 28 700  000 28 700  000 1,00  %
15Kooperazzjoni transkon -
finali tal-UE13 789 117 14 007  318 27 796 435 0,97  %
16 L-Ungerija 15 516 000 0 15 516 000 0,54  %
17Kooperazzjoni 
interreġjonali tal-UE6 060 967 6 060 967 0,21  %
18 Il-Ġermanja 5 341 238 490 000 5 831  238 0,20  %
19 Is-Slovakkja 4 261 687 0 4 261 687 0,15  %
20 L-Isvezja 0 3 347 149 3 347 149 0,12  %
21 L-Awstrija 1 317 325 0 1 317 325 0,05  %
  Totali 1 134 472 638 1 724 054 208 2 858 526 846 100  %
1 Bl‑esklużjoni tal ‑finanzjament taħt il ‑Politika ta’ koeżjoni għal teknoloġiji u investimenti multimodali, stmati għal madwar EUR 1,2 biljun.
41 Annessi Anness IILista ta’ ajruporti u proġetti awditjati
Pajjiż AjruportFondi tal ‑
UE għall‑
proġetti 
awditjati Data 
tal‑bidu 
(xogħlijiet 
prinċipali)Data 
tat‑tmiem 
(xogħlijiet 
prinċipali)Terminals 
Awditjati 
(finanzja ‑
ment 
mill ‑UE)Superfiċji 
asfaltati 
awditjati 
(finanzja ‑
ment 
mill ‑UE)Taxi ‑ways 
Awditjati 
(finanzja ‑
ment 
mill ‑UE)Runways 
Awditjati 
(finanzja ‑
ment 
mill ‑UE)Sistemi ta’ 
Sikurezza 
u tat‑
torrijiet 
tal‑kontroll 
awdit ‑
jati (finan ‑
zjament 
mill ‑UE)Oħrajn  
(eż. APM, 
mer ‑
kanzija, 
parkeġġ) 
(finanzja ‑
ment 
mill ‑UE)
SpanjaBadajoz 6 134 779 2008 2010 4 047 417 1 409 190 84 785 593 387
Burgos 191 603 2007 2008 191 603
Córdoba 13 468 562 2006 2008 810 855 12 657 707
Fuerteventura 53 695 604 2004 2010 21 358 194 7 549 633 3 464 284 17 463 071 2 631 649 1 228 773
La Palma 49 764 569 2004 2010 26 315 005 13 661 002 3 435 400 220 835 6 132  327
Madrid 41 043 520 2000 2007 41 043 520
Murcia 20 396 706 2004 2011 2 636 907 2 937 427 2 775 913 12 046 459
Vigo 6 058 451 2006 2009 734 640 2 459 015 2 017 122 847 674
L‑italjaAlghero 13 278 792 2001 2007 5 179 050 2 338 322 2 482 393 2 192 707 1 086 320
Katanja 44 660 578 2002 2006 28 012  093 2 688 203 6 090 574 2 329 754 5 539 954
Comiso 20 263 062 2004 2010 5 209 079 1 366 465 1 578  057 5 607 996 5 183 279 1 318  186
Crotone 4 736  007 2006 2011 869 283 1 877 056 1 199 550 437 453 352 665
Napli 20 649 583 2000 2009 5 517 072 2 817 663 5 106 493 3 124 613 4 083 742
Il‑greċjaTessalonika 54 054 434 2001 2009 11 779 105 1 524 912 23 908 629 16 841 788
Heraklion 9 240 605 2001 2005 9 240 605
Kastoria 5 635 060 1999 2003 5 635 060
Il‑polonjaGdańsk 13 732 481 2007 2012 1 401 465 5 594 565 6 736  451
Rzeszów 18 597 944 2009 2013 15 686 246 2 090 980 820 718
L‑estonjaTallinn 53 093  520 2005 2008 29 212  175 10 308  691 10 665 438 288 579 2 618 637
Tartu 11 805 499 2008 2012 1 067 256 776 027 776 027 776 027 8 410 162
Popolazzjoni 
awditjata:460 501 359 164 227 220 50 988 499 39 594 288 80 590 629 34 681 200 90 419 523
F’% 35,66  % 11,07  % 8,60 % 17,50 % 7, 53  % 19,64  %
42 Annessi Anness IIIĦarsa ġenerali lejn ir ‑riżultati u l ‑valutazzjoni tal ‑awditjar1
Pajjiż AjruportL‑inves ‑
timent 
kien 
ippjanat 
sew?Inkisbu 
l‑outputs 
fiżiċi?L‑inves ‑
timenti 
kienu 
meħtieġa?Qed 
jintużaw 
l‑outputs 
kollha?Inkisbu 
r‑riżultati 
kwan ‑
titattivi 
mistennija 
bejn l ‑2007 
u l‑2013?Inkisbu 
benefiċċji 
kwalitat ‑
tivi?Kien hemm 
evidenza ta’ 
xi impatt fuq 
l‑ekonomija 
reġjonali?L‑ispiża 
għal kull 
passiġġier 
addiz ‑
zjonali hija 
raġonevoli?Dan 
huwa 
ajruport 
sos‑
tenib ‑
bli?
SpanjaBadajoz
Burgos
Córdoba
Fuerteventura
La Palma
Madrid-Barajas
Murcia
Vigo
L‑ItaljaAlghero
Katanja
Comiso
Crotone
Napli
Il‑GreċjaHeraklion
Kastoria
Tessalonika
Il‑PolonjGdańsk
Rzeszów
L‑EstonjaTallinn
Tartu
1 Tabella ta' spjegazzjoni għall ‑Anness III
43 Annessi Anness IIIL‑investi ‑
ment kien 
ippjanat 
sew?Inkisbu 
l‑outputs 
fiżiċi?L‑investi ‑
menti kienu 
meħtieġa?Qed 
jintużaw 
l‑outputs 
kollha?Ink‑
isbu r ‑riżultati 
kwantitattivi 
mistennija bejn 
l‑2007 u  l‑2013?Inkisbu 
benefiċċji 
kwalitattivi?Kien hemm 
evidenza 
ta’ xi im ‑
patt fuq l ‑
ekonomija 
reġjonali?L‑ispiża 
għal kull 
passiġġier 
addiz ‑
zjonali hija 
raġonevoli?Dan huwa 
ajruport 
sostenibbli?
“Aħdar” 
jindika 
sitwazzjoni 
sodisfaċenti:Jeżisti pjan fuq 
terminu twil 
għas-settur 
tal-ajru; fil-Pjan 
Regolatorju tal-
ajuport hemm 
analiżi taż-żona 
ta’ attrazzjoni 
tal-klijentela 
u previżjonijiet 
affidabbliL-outputs 
inbnew kif 
ippjanatĠiet prodotta 
evidenza ta’ 
valutazz -
joni xierqa 
tal-ħtiġijietInfrastrut -
turi kofi -
nanzjati 
kienu qed 
jintużaw 
b’mod 
effettivInkiseb it-titjib 
kwantitattiv 
mistenniInkisbet 
evidenza 
tal-benefiċċji 
kwalitat -
tivi mistennija 
permezz 
ta’ stħarriġ 
tal-passiġġieriInkisbet 
evidenza 
tal-impatt 
pożittiv fuq 
l-ekonomija 
reġjonaliL-ispiża 
reali għal kull 
passiġġier ad -
dizzjonali hija 
taħt EUR 20L-ajruport 
qed jagħmel 
profitt
“Isfar” 
jindika 
sitwazzjoni 
parzjalment 
sodisfaċenti:Jeżistu xi wħud 
mill-elementi 
indikati hawn 
fuqL-outputs 
inbnew b’xi 
differenzi 
meta mqab -
bla ma’ 
dak li kien 
ippjanatMa kien hemm 
ebda evidenza 
li xi partijiet 
mill-investi -
ment kienu 
meħtieġaInfrastrut -
turi kofi -
nanzjati 
kienu qed 
jintużaw, 
iżda ferm 
taħt 
il-kapaċità 
tagħhomKien hemm 
titjib, iżda anqas 
milli mistenni, 
jew għadu kmieni 
wisq biex dan ikun 
evidenti (Comiso)Kien hemm 
benefiċċji 
kwalitat -
tivi, ukoll jekk 
dawn ma 
tkejluxKien hemm 
studji dwar 
l-impatt fuq 
l-ekonomija 
reġjonali 
mingħajr 
rabta mal-
investimentiL-ispiża 
reali għal kull 
passiġġier ad -
dizzjonali hija 
bejn EUR 20 
u EUR 80L-ajruport 
mhux qed 
jagħmel prof -
itt iżda jista’ 
jilħaq il-punt 
ta’ ekwilibriju 
fit-terminu 
medju (seba’ 
snin), jew 
ma hemmx 
kontijiet tras -
parenti (żewġ 
ajruporti 
Griegi) 
“Aħmar” 
jindika 
sitwazz -
joni mhux 
sodisfaċenti:Ebda wieħed 
minn dawn 
l-elementi ma 
jeżisti jew ma 
jittieħed inkun -
siderazzjoni 
għad-deċiżjoni 
ta’ investiment(Parti mill-)
outputs 
ippjanati 
ma nbnewx 
(jew 
għadhom 
ma nbnewx)Hemm 
evidenza li 
l-investiment 
ma kienx 
meħtieġ(Parti 
mill-) 
infrastrut -
turi ma 
kinux qed 
jintużawMa kien hemm 
ebda titjib 
kwantitattiv Ma kien hemm 
ebda evidenza 
ta’ benefiċċji 
kwalitattiviMa inkisbitx 
evidenza 
tal-impatt 
pożittiv fuq 
l-ekonomija 
reġjonaliL-ispiża 
reali għal kull 
passiġġier ad -
dizzjonali hija 
ogħla minn 
EUR  80L-ajruport 
jiddependi fuq 
appoġġ kon -
tinwu għall-
operazzjonijiet 
tiegħuTabella ta' spjegazzjoni għall ‑Anness III
44 Annessi Anness IVAnaliżi taż ‑żona ta’ attrazzjoni tal ‑klijentela ta’ ajruporti individwali: Badajoz
CórdobaBadajo z
JérezLisboa
SevillaCiudad R eal
0 20 40 60 80 100  km
Administr ative boundaries: © E uroGeogr aphics    Għadd ta’ ajruporti bi trikkib fuq iż-żona tal-ajruport awditjat ta’ Badajoz, Spanja (LEBZ)
Cartography: Eurostat — GISCO, 10/2013
Didaskalija
Ħin tal-ivvjaġġar ta’ sagħtejn
mill-ajruport awditjat 
Ajruporti awditjati
Ajruporti kompetituri
Ajruporti li mhumiex kompetituri
Għadd ta’ Ajruporti b’Żoni ta’ Trikkib
Ebda trikkib
1
2
3
4 > 
Fruntiera tal-pajjiżTrikkib ta’ Badajoz (LEBZ)
mal ‑ajruport  (kodiċi ICAO)Għadd ta’ 
residenti  fiż-żoni 
ta’ trikkib skont 
l-ajruportResidenti 
fiż-żoni ta’ trikkib 
(%)Distanza 
sa ajruport 
kompetitur 
(km)Ħin sa ajruport 
kompetitur (minuti)
Sevilla (LEZL) 204 602 14,80 211 143
Lisbon Portela (LPPT) 486 566 35,20 226 127
Córdoba (LEBA) 8 488 0,61 248 216
Jérez (LEJR) 16 550 1,20 284 188
Ciudad Real Central (LERL) 1 372 0,10 278 225
Għadd ta’ 
residenti sa 
sagħtejn bogħod  
mill-ajruport 
awditjatGħadd totali ta’ 
residenti  fiż-żoni 
ta’ trikkib b’aċċess 
għal aktar minn 
ajruport wieħedResidenti  fiż-żoni 
ta’ trikkib b’aċċess 
għal aktar minn 
ajruport wieħed 
(%)Distanza sa 
stazzjon tal-
ferrovija (km)Distanza 
sa linja 
ferrovjarja 
(km)Għadd ta’ ljieli ta’ 
akkomodazzjoni 
għat ‑turisti kull sena 
sa sagħtejn bogħod 
mill-ajruporti awditjati
1 382 390 693 233 50,15 6,01 6,01 6 167 787
Sorsi: Data tal-Eurostat dwar il-popolazzjoni (2006) u t-turiżmu (2006/10)
45 Annessi
Analiżi taż ‑żona ta’ attrazzjoni tal ‑klijentela ta’ ajruporti individwali: BurgosAnness IV
Administr ative boundaries: © E uroGeogr aphics Cartography: Eurostat — GISCO, 10/2013    MadridBur gosLeónBilbao
Vitoria
Logroño PamplonaSantander
ValladolidSan S ebastián
0 20 40 60 80 100 kmGħadd ta’ ajruporti bi trikkib fuq iż-żona tal-ajruport awditjat ta’ Burgos, Spanja (LEBG)
Didaskalija
Ħin tal-ivvjaġġar ta’ sagħtejn
mill-ajruport awditjat 
Ajruporti awditjati
Ajruporti kompetituri
Ajruporti li mhumiex kompetituri
Għadd ta’ Ajruporti b’Żoni ta’ Trikkib
Ebda trikkib
1
2
3
4 > 
Fruntiera tal-pajjiżTrikkib ta’ Burgos (LEBG)
mal ‑ajruport (kodiċi ICAO)Għadd ta’ 
residenti  fiż-żoni 
ta’ trikkib skont 
l-ajruportResidenti 
fiż-żoni ta’ trikkib 
(%)Distanza 
sa ajruport 
kompetitur 
(km)Ħin sa ajruport 
kompetitur (minuti)
Bilbao (LEBB) 2 987 330 73,59 150 90
León (LELN) 1 056 690 26,03 184 105
Madrid-Barajas (LEMD) 148 291 3,65 237 151
Pamplona (LEPP) 2 523 380 62,16 194 124
Valladolid (LEVD) 1 220 930 30,08 140 96
Vitoria (LEVT) 3 047 830 75,08 114 70
Santander (LEXJ) 2 721  210 67, 0 4 153 122
San Sebastián (LESO) 2 549 690 62,81 226 126
Logroño (LERJ) 2 835 972 69,86 120 85
Għadd ta’ 
residenti sa 
sagħtejn bogħod  
mill-ajruport 
awditjatGħadd totali ta’ 
residenti  fiż-żoni 
ta’ trikkib b’aċċess 
għal aktar minn 
ajruport wieħedResidenti  fiż-żoni 
ta’ trikkib b’aċċess 
għal aktar minn 
ajruport wieħed 
(%)Distanza sa 
stazzjon tal-
ferrovija (km)Distanza 
sa linja 
ferrovjarja 
(km)Għadd ta’ ljieli ta’ 
akkomodazzjoni 
għat ‑turisti kull sena 
sa sagħtejn bogħod 
mill-ajruporti awditjati
4 059 290 4 048 972 99,75 0,52 0,23 17 919 871
Sorsi: Data tal-Eurostat dwar il-popolazzjoni (2006) u t-turiżmu (2006/10)
46 Annessi
Analiżi taż ‑żona ta’ attrazzjoni tal ‑klijentela ta’ ajruporti individwali: CórdobaAnness IV
Ciudad R eal
Sevilla
Jérez
MálagaGranada
AlmeríaCórdobaGħadd ta’ ajruporti bi trikkib fuq iż-żona tal-ajruport awditjat ta’ Córdoba, Spanja (LEBA)
Bádajo z
0 20 40 60 80 100  km
Administr ative boundaries: © E uroGeogr aphics Cartography: Eurostat — GISCO, 10/2013
Didaskalija
Ħin tal-ivvjaġġar ta’ sagħtejn
mill-ajruport awditjat 
Ajruporti awditjati
Ajruporti kompetituri
Ajruporti li mhumiex kompetituri
Għadd ta’ Ajruporti b’Żoni ta’ Trikkib
Ebda trikkib
1
2
3
4 > 
Fruntiera tal-pajjiżTrikkib ta’ Córdoba (LEBA)
mal ‑ajruport (kodiċi ICAO)Għadd ta’ 
residenti  fiż-żoni 
ta’ trikkib skont 
l-ajruportResidenti 
fiż-żoni ta’ trikkib 
(%)Distanza 
sa ajruport 
kompetitur 
(km)Ħin sa ajruport 
kompetitur (minuti)
Granada (LEGR) 2 322  320 55,51 157 117
Jerez (LEJR) 1 762 730 42,13 195 143
Málaga (LEMG) 1 981 110 47,35 167 109
Sevilla (LEZL) 2 526 950 60,40 119 87
Ciudad Real Central (LERL) 300  514 7,18 180 146
Almería (LEAM) 20 044 0,48 303 224
Badajoz (LEBZ) 8 488 0,20 249 217
Għadd ta’ 
residenti sa 
sagħtejn bogħod  
mill-ajruport 
awditjatGħadd totali ta’ 
residenti  fiż-żoni 
ta’ trikkib b’aċċess 
għal aktar minn 
ajruport wieħedResidenti  fiż-żoni 
ta’ trikkib b’aċċess 
għal aktar minn 
ajruport wieħed 
(%)Distanza sa 
stazzjon tal-
ferrovija (km)Distanza 
sa linja 
ferrovjarja 
(km)Għadd ta’ ljieli ta’ 
akkomodazzjoni 
għat ‑turisti kull sena 
sa sagħtejn bogħod 
mill-ajruporti awditjati
4 183 640 4 130 200 98,72 1,40 1,31 14 544 934
Sorsi: Data tal-Eurostat dwar il-popolazzjoni (2006) u t-turiżmu (2006/10)
47 Annessi
Analiżi taż ‑żona ta’ attrazzjoni tal ‑klijentela ta’ ajruporti individwali: Madrid ‑BarajasAnness IV
Ciudad R ealBur gos
MadridLeón
Jerez
MálagaCorveraVitoria
Sevilla
GranadaLogroño
ValenciaPamplona
Valladolid
Albacet e
Córdoba
Administr ative boundaries: © E uroGeogr aphics Cartography: Eurostat — GISCO, 10/2013     
0 20 40 60 80 100  kmGħadd ta’ ajruporti bi trikkib fuq iż-żona tal-ajruport awditjat ta’ Madrid-Barajas, Spanja (LEMBD)
Didaskalija
Ħin tal-ivvjaġġar ta’ sagħtejn
mill-ajruport awditjat 
Ajruporti awditjati
Ajruporti kompetituri
Ajruporti li mhumiex kompetituri
Għadd ta’ Ajruporti b’Żoni ta’ Trikkib
Ebda trikkib
1
2
3
4 > 
Fruntiera tal-pajjiżTrikkib ta’ Madrid ‑Barajas (LEMBD)
mal ‑ajruport (kodiċi ICAO)Għadd ta’ 
residenti  fiż-żoni 
ta’ trikkib skont 
l-ajruportResidenti 
fiż-żoni ta’ 
trikkib (%)Distanza 
sa ajruport 
kompetitur 
(km)Ħin sa ajruport 
kompetitur (minuti)
Ciudad Real Central (LERL) 364 187 4,86 215 155
Albacete (LEAB) 212 409 2,83 248 156
Bilbao (LEBB) 124 0 379 231
Burgos (LEBG) 148 291 1,98 236 152
León (LELN) 40 648 0,54 335 205
Logroño (LERJ) 404 0,01 565 379
Valencia (LEVC) 4 724 0,06 335 218
Valladolid (LEVD) 552 119 7, 37 213 140
Vitoria (LEVT) 32 433 0,43 345 211
Għadd ta’ 
residenti sa 
sagħtejn bogħod  
mill-ajruport 
awditjatGħadd totali ta’ 
residenti  fiż-żoni 
ta’ trikkib 
b’aċċess għal ak -
tar minn ajruport 
wieħedResidenti  fiż-żoni 
ta’ trikkib b’aċċess 
għal aktar minn 
ajruport wieħed 
(%)Distanza sa 
stazzjon tal-
ferrovija (km)Distanza 
sa linja 
ferrovjarja 
(km)Għadd ta’ ljieli ta’ 
akkomodazzjoni 
għat ‑turisti kull sena sa 
sagħtejn bogħod mill-
ajruporti awditjati
7 493 690 1 032 770 13,78 1,76 1,02 20 680 692
Sorsi: Data tal-Eurostat dwar il-popolazzjoni (2006) u t-turiżmu (2006/10)
48 Annessi
Analiżi taż ‑żona ta’ attrazzjoni tal ‑klijentela ta’ ajruporti individwali: MurciaAnness IV
0 20 40 60 80 100  kmAlbacet e
AlmeríaCorvera
Mur cia - S an Ja vierAlic anteValenciaGħadd ta’ ajruporti bi trikkib fuq iż-żona tal-ajruport awditjat ta’ Murcia - San Javier, Spanja (LELC)
Administrative boundaries: © EuroGeographics    Cartography: Eurostat — GISCO, 10/2013
Didaskalija
Ħin tal-ivvjaġġar ta’ sagħtejn
mill-ajruport awditjat 
Ajruporti awditjati
Ajruporti kompetituri
Ajruporti li mhumiex kompetituri
Għadd ta’ Ajruporti b’Żoni ta’ Trikkib
Ebda trikkib
1
2
3
4 > 
Fruntiera tal-pajjiżTrikkib ta’ Murcia (LELC)
mal ‑ajruport (kodiċi ICAO)Għadd ta’ 
residenti  fiż-żoni 
ta’ trikkib skont 
l-ajruportResidenti 
fiż-żoni ta’ 
trikkib (%)Distanza 
sa ajruport 
kompetitur 
(km)Ħin sa ajruport 
kompetitur (minuti)
Albacete (LEAB) 2 451 970 66,39 183 123
Alicante (LEAL) 3 532 000 95,64 69 52
Almeria (LEAM) 691 125 18,71 201 118
Granada (LEGR) 77 610 2,10 307 200
Valencia (LEVC) 1 733 710 46,94 232 149
Corvera (LEMI) 3 431  170 92,91 36 33
Għadd ta’ 
residenti sa 
sagħtejn bogħod  
mill-ajruport 
awditjatGħadd totali ta’ 
residenti  fiż-żoni 
ta’ trikkib b’aċċess 
għal aktar minn 
ajruport wieħedResidenti  fiż-żoni 
ta’ trikkib b’aċċess 
għal aktar minn 
ajruport wieħed 
(%)Distanza sa 
stazzjon tal-
ferrovija (km)Distanza 
sa linja 
ferrovjarja 
(km)Għadd ta’ ljieli ta’ akko ‑
modazzjoni għat ‑turisti 
kull sena sa sagħtejn 
bogħod mill-ajruporti 
awditjati
3 693 100 3 692 610 99,99 13,28 13,02 28 630 490
Sorsi: Data tal-Eurostat dwar il-popolazzjoni (2006) u t-turiżmu (2006/10)
49 Annessi
Analiżi taż ‑żona ta’ attrazzjoni tal ‑klijentela ta’ ajruporti individwali: VigoAnness IV
 rLisboaSantiago
VigoLa Coruña
León
Valladolid 
Porto
           
0 20 40 60 80 100 kmGħadd ta’ ajruporti bi trikkib fuq iż-żona tal-ajruport awditjat ta’ Vigo, Spanja (LEVX)
Administr ative boundaries: © E uroGeogr aphics     Cartography: Eurostat — GISCO, 10/2013
Didaskalija
Ħin tal-ivvjaġġar ta’ sagħtejn
mill-ajruport awditjat 
Ajruporti awditjati
Ajruporti kompetituri
Ajruporti li mhumiex kompetituri
Għadd ta’ Ajruporti b’Żoni ta’ Trikkib
Ebda trikkib
1
2
3
4 > 
Fruntiera tal-pajjiżTrikkib ta’ Vigo (LEVX)
mal ‑ajruport (kodiċi ICAO)Għadd ta’ 
residenti  fiż-żoni 
ta’ trikkib skont 
l-ajruportResidenti 
fiż-żoni ta’ 
trikkib (%)Distanza 
sa ajruport 
kompetitur 
(km)Ħin sa ajruport 
kompetitur (minuti)
La Coruña (LECO) 2 431 790 39,45 137 83
Santiago (LEST) 3 316 240 53,79 93 57
Porto (LPPR) 4 658 720 75,57 128 77
León (LELN) 411 0,01 328 234
Lisbon Portela (LPPT) 527 0,01 439 226
Għadd ta’ 
residenti sa 
sagħtejn bogħod  
mill-ajruport 
awditjatGħadd totali ta’ 
residenti  fiż-żoni 
ta’ trikkib b’aċċess 
għal aktar minn 
ajruport wieħedResidenti  fiż-żoni 
ta’ trikkib b’aċċess 
għal aktar minn 
ajruport wieħed 
(%)Distanza 
sa stazzjon 
tal-ferrovija 
(km)Distanza 
sa linja 
ferrovjarja 
(km)Għadd ta’ ljieli ta’ akko ‑
modazzjoni għat ‑turisti 
kull sena sa sagħtejn 
bogħod mill-ajruporti 
awditjati
6 164 630 6 159 440 99,92 3,02 2,98 19 166 393
Sorsi: Data tal-Eurostat dwar il-popolazzjoni (2006) u t-turiżmu (2006/10)
50 Annessi
Analiżi taż ‑żona ta’ attrazzjoni tal ‑klijentela ta’ ajruporti individwali: AlgheroAnness IV
Catania-FontanarossaRoma
CagliariOristanoOlbia
Algher o
0 20 40 60 80 100 km
Administrative boundaries: © EuroGeographics    Għadd ta’ ajruporti bi trikkib fuq iż-żona tal-ajruport awditjat ta’ Alghero, l-Italja (LIEA)
Cartography: Eurostat — GISCO, 10/2013
Didaskalija
Ħin tal-ivvjaġġar ta’ sagħtejn
mill-ajruport awditjat 
Ajruporti awditjati
Ajruporti kompetituri
Ajruporti li mhumiex kompetituri
Għadd ta’ Ajruporti b’Żoni ta’ Trikkib
Ebda trikkib
1
2
3
4 > 
Fruntiera tal-pajjiżTrikkib ta’ Alghero (LEIA)
mal ‑ajruport (kodiċi ICAO)Għadd ta’ 
residenti  fiż-żoni 
ta’ trikkib skont 
l-ajruportResidenti 
fiż-żoni ta’ trikkib 
(%)Distanza 
sa ajruport 
kompetitur 
(km)Ħin sa ajruport 
kompetitur (minuti)
Cagliari Elmas (LIEE) 125 890 18,69 202 177
Olbia — Costa Smeralda (LIEO) 580  098 86,11 126 93
Oristano (LIER) 520 798 7 7, 31 117 111
Għadd ta’ 
residenti sa 
sagħtejn bogħod  
mill-ajruport 
awditjatGħadd totali ta’ 
residenti  fiż-żoni 
ta’ trikkib b’aċċess 
għal aktar minn 
ajruport wieħedResidenti  fiż-żoni 
ta’ trikkib b’aċċess 
għal aktar minn 
ajruport wieħed 
(%)Distanza sa 
stazzjon tal-
ferrovija (km)Distanza 
sa linja 
ferrovjarja 
(km)Għadd ta’ ljieli ta’ 
akkomodazzjoni 
għat ‑turisti kull sena 
sa sagħtejn bogħod 
mill-ajruporti awditjati
673 656 670 032 99,46 6,06 6,05 9 850 595
Sorsi: Data tal-Eurostat dwar il-popolazzjoni (2006) u t-turiżmu (2006/10)
51 Annessi
Analiżi taż ‑żona ta’ attrazzjoni tal ‑klijentela ta’ ajruporti individwali: KatanjaAnness IV
TrapaniLame zia
Reggio D i Calabria PalermoSalerno/P ont ecagnano
CataniaGħadd ta’ ajruporti bi trikkib fuq iż-żona tal-ajruport awditjat ta’ Katanja, l-Italja (LICC)
ComisoCrotone
0 20 40 60 80 100 km
Administr ative boundaries: © E uroGeogr aphics    Cartography: Eurostat — GISCO, 10/2013
Didaskalija
Ħin tal-ivvjaġġar ta’ sagħtejn
mill-ajruport awditjat 
Ajruporti awditjati
Ajruporti kompetituri
Ajruporti li mhumiex kompetituri
Għadd ta’ Ajruporti b’Żoni ta’ Trikkib
Ebda trikkib
1
2
3
4 > 
Fruntiera tal-pajjiżTrikkib ta’ Katanja (LICC)
mal ‑ajruport (kodiċi ICAO)Għadd ta’ residenti  
fiż-żoni ta’ trikkib 
skont l-ajruportResidenti 
fiż-żoni ta’ 
trikkib (%)Distanza 
sa ajruport 
kompetitur 
(km)Ħin sa ajruport 
kompetitur (minuti)
Palermo/Falcone-Borselino (LICJ) 1 567 350 35,04 236 130
Reggio di Calabria (LICR) 2 437 880 54,87 122 82
Vicenzo Florio (LICT) 960  610 21,62 300 169
Comiso (LICB) 2 733 510 61,52 84 67
Crotone (LICB) 225  174 5,07 306 189
Trapani/Lamezia Terme (LICA) 1 188 268 26,74 224 129
Għadd ta’ 
residenti sa 
sagħtejn bogħod  
mill-ajruport 
awditjatGħadd totali ta’ 
residenti  fiż-żoni 
ta’ trikkib b’aċċess 
għal aktar minn 
ajruport wieħedResidenti  fiż-żoni 
ta’ trikkib b’aċċess 
għal aktar minn 
ajruport wieħed (% )Distanza sa 
stazzjon tal-
ferrovija (km)Distanza 
sa linja 
ferrovjarja 
(km)Għadd ta’ ljieli ta’ 
akkomodazzjoni 
għat ‑turisti kull sena 
sa sagħtejn bogħod 
mill-ajruporti awditjati
4 473 650 4 435 420 99,15 8,89 1,16 13 018 947
Sorsi: Data tal-Eurostat dwar il-popolazzjoni (2006) u t-turiżmu (2006/10)
52 Annessi
Analiżi taż ‑żona ta’ attrazzjoni tal ‑klijentela ta’ ajruporti individwali: ComisoAnness IV
Administr ative boundaries: © E uroGeogr aphics     TrapaniLame zia Terme
Reggio D i Calabria Palermo
CataniaGħadd ta’ ajruporti bi trikkib fuq iż-żona tal-ajruport awditjat ta’ Comiso, l-Italja (LICB)
Comiso
0 20 40 60 80 100  km
Cartography: Eurostat — GISCO, 10/2013
Didaskalija
Ħin tal-ivvjaġġar ta’ sagħtejn
mill-ajruport awditjat 
Ajruporti awditjati
Ajruporti kompetituri
Ajruporti li mhumiex kompetituri
Għadd ta’ Ajruporti b’Żoni ta’ Trikkib
Ebda trikkib
1
2
3
4 > 
Fruntiera tal-pajjiżTrikkib ta’ Comiso (LICB)
mal ‑ajruport (kodiċi ICAO)Għadd ta’ 
residenti  fiż-żoni 
ta’ trikkib skont 
l-ajruportResidenti 
fiż-żoni ta’ 
trikkib (%)Distanza 
sa ajruport 
kompetitur 
(km)Ħin sa ajruport 
kompetitur (minuti)
Catania (LICC) 2 733 510 99,10 84 66
Trapani/Vincenzo Florio (LICT) 115 839 4,20 254 200
Palermo/Falcone–Borselino (LICJ) 524 789 19,03 247,92 175,11
Reggio di Calabria (LICR) 1 619 010 58,70 203,49 137, 35
Lamezia Terme (LICA) 477 309 17, 3 306,1 185,2
Għadd ta’ 
residenti sa 
sagħtejn bogħod  
mill-ajruport 
awditjatGħadd totali ta’ 
residenti  fiż-żoni 
ta’ trikkib b’aċċess 
għal aktar minn 
ajruport wieħedResidenti  fiż-żoni 
ta’ trikkib b’aċċess 
għal aktar minn 
ajruport wieħed 
(%)Distanza 
sa stazzjon 
tal-ferrovija 
(km)Distanza 
sa linja 
ferrovjarja 
(km)Għadd ta’ ljieli ta’ 
akkomodazzjoni 
għat ‑turisti kull sena 
sa sagħtejn bogħod 
mill-ajruporti awditjati
2 758 230 2 753 410 99,83 7,72 4,38 6 532 819
Sorsi: Data tal-Eurostat dwar il-popolazzjoni (2006) u t-turiżmu (2006/10)
53 Annessi
Analiżi taż ‑żona ta’ attrazzjoni tal ‑klijentela ta’ ajruporti individwali: CrotoneAnness IV
Napoli
Crotone
Lame ziaFoggia/Gino Lisa
Reggio D i CalabriaBari
Salerno
CataniaNombre d’aéroports présentant un chevauchement avec l’aéroport de Crotone, Italie (LIBC)
0 20 40 60 80 100 km
Administrative boundaries: © EuroGeographics    Cartography: Eurostat — GISCO, 10/2013
Didaskalija
Ħin tal-ivvjaġġar ta’ sagħtejn
mill-ajruport awditjat 
Ajruporti awditjati
Ajruporti kompetituri
Ajruporti li mhumiex kompetituri
Għadd ta’ Ajruporti b’Żoni ta’ Trikkib
Ebda trikkib
1
2
3
4 > 
Fruntiera tal-pajjiżTrikkib ta’ Crotone (LIBC)
mal ‑ajruport (kodiċi ICAOGħadd ta’ 
residenti  fiż-żoni 
ta’ trikkib skont 
l-ajruportResidenti 
fiż-żoni ta’ 
trikkib (%)Distanza 
sa ajruport 
kompetitur 
(km)Ħin sa ajruport 
kompetitur (minuti)
Lamezia Terme (LICA) 1 511 610 98,61 88 62
Reggio di Calabria (LICR) 1 061 540 69,25 211 128
Bari (LIBD) 10 695 0,70 300 222
Catania (LICC) 225  174 14,69 307 189
Salermo (LIRI) 96 220 6,28 325 209
Għadd ta’ 
residenti sa 
sagħtejn bogħod  
mill-ajruport 
awditjatGħadd totali ta’ 
residenti  fiż-żoni 
ta’ trikkib b’aċċess 
għal aktar minn 
ajruport wieħedResidenti  fiż-żoni 
ta’ trikkib b’aċċess 
għal aktar minn 
ajruport wieħed 
(%)Distanza sa 
stazzjon tal-
ferrovija (km)Distanza 
sa linja 
ferrovjarja 
(km)Għadd ta’ ljieli 
ta’ akkomodazz ‑
joni għat ‑turisti kull 
sena sa sagħtejn 
bogħod mill-
ajruporti awditjati
1 532 920 1 514 999 98,83 5,96 5,86 13 361 638
Sorsi: Data tal-Eurostat dwar il-popolazzjoni (2006) u t-turiżmu (2006/10)
54 Annessi
Analiżi taż ‑żona ta’ attrazzjoni tal ‑klijentela ta’ ajruporti individwali: NapliAnness IV
Napoli
Trapani-Bir giRoma- Ciampino
Lame zia TermeRoma-F iumicino
Foggia
Reggio D i CalabriaBari
Palermo -Punta RaisiSalernoGħadd ta’ ajruporti bi trikkib fuq iż-żona tal-ajruport awditjat ta’ Napli, l-Italja (LIRN)
Crotone
0 20 40 60 80 100  km
Administrative boundaries: © EuroGeographics     Cartography: Eurostat — GISCO, 10/2013
Didaskalija
Ħin tal-ivvjaġġar ta’ sagħtejn
mill-ajruport awditjat 
Ajruporti awditjati
Ajruporti kompetituri
Ajruporti li mhumiex kompetituri
Għadd ta’ Ajruporti b’Żoni ta’ Trikkib
Ebda trikkib
1
2
3
4 > 
Fruntiera tal-pajjiżTrikkib ta’ Napli (LIRN)
mal ‑ajruport (kodiċi ICAO)Għadd ta’ 
residenti  fiż-żoni 
ta’ trikkib skont 
l-ajruportResidenti 
fiż-żoni ta’ 
trikkib (%)Distanza 
sa ajruport 
kompetitur 
(km)Ħin sa ajruport 
kompetitur (minuti)
Bari (LIBD) 1 459 880 14,96 243 135
Foggia (LIBF) 6 320 640 64,78 146 102
Fiumicino - Leonardo da Vinci (LIRF) 2 964 220 30,38 239 137
Salerno (LIRI) 7 401 890 75,87 73 47
Rome Ciampino (LIRA) 6 532 240 66,95 201 111
Għadd ta’ 
residenti sa 
sagħtejn bogħod  
mill-ajruport 
awditjatGħadd totali ta’ 
residenti  fiż-żoni 
ta’ trikkib b’aċċess 
għal aktar minn 
ajruport wieħedResidenti  fiż-żoni 
ta’ trikkib b’aċċess 
għal aktar minn 
ajruport wieħed 
(%)Distanza sa 
stazzjon tal-
ferrovija (km)Distanza 
sa linja 
ferrovjarja 
(km)Għadd ta’ ljieli ta’ 
akkomodazzjoni 
għat ‑turisti kull sena 
sa sagħtejn bogħod 
mill-ajruporti awditjati
9 756 490 9 728 730 99,72 9,78 1,33 33 232 248
Sorsi: Data tal-Eurostat dwar il-popolazzjoni (2006) u t-turiżmu (2006/10)
55 Annessi
Analiżi taż ‑żona ta’ attrazzjoni tal ‑klijentela ta’ ajruporti individwali: HeraklionAnness IV
SitiaChaniaGħadd ta’ ajruporti bi trikkib fuq iż-żona tal-ajruport awditjat ta’ Heraklion, il-Greċja (LGIR)
Heraklion
0 20 40 60 80 100 km
Administrative boundaries: © EuroGeographics     Cartography: Eurostat — GISCO, 10/2013
Didaskalija
Ħin tal-ivvjaġġar ta’ sagħtejn
mill-ajruport awditjat 
Ajruporti awditjati
Ajruporti kompetituri
Ajruporti li mhumiex kompetituri
Għadd ta’ Ajruporti b’Żoni ta’ Trikkib
Ebda trikkib
1
2
3
4 > 
Fruntiera tal-pajjiżTrikkib ta’ Heraklion Kazantzakis 
(LGIR) mal ‑ajruport (kodiċi ICAO)Għadd ta’ residenti  
fiż-żoni ta’ trikkib 
skont l-ajruportResidenti 
fiż-żoni ta’ 
trikkib (%)Distanza 
sa ajruport 
kompetitur 
(km)Ħin sa ajruport 
kompetitur (minuti)
Sitia (LGST) 294  139 56,87 102 107
Chania (LGSA) 168 734 32,62 144 131
Għadd ta’ 
residenti sa 
sagħtejn bogħod  
mill-ajruport 
awditjatGħadd totali ta’ 
residenti  fiż-żoni 
ta’ trikkib b’aċċess 
għal aktar minn 
ajruport wieħedResidenti  fiż-żoni 
ta’ trikkib b’aċċess 
għal aktar minn 
ajruport wieħed (% )Distanza 
sa stazzjon 
tal-ferrovija 
(km)Distanza 
sa linja 
ferrovjarja 
(km)Għadd ta’ ljieli ta’ 
akkomodazzjoni 
għat ‑turisti kull sena 
sa sagħtejn bogħod 
mill-ajruporti awditjati
517 246 459 637 88,86 320,53 280,84 9 403 257
Sorsi: Data tal-Eurostat dwar il-popolazzjoni (2006) u t-turiżmu (2006/10)
56 Annessi
Analiżi taż ‑żona ta’ attrazzjoni tal ‑klijentela ta’ ajruporti individwali: KastoriaAnness IV
Thessalonik i
Arist otelis
IonninaKozaniGħadd ta’ ajruporti bi trikkib fuq iż-żona tal-ajruport awditjat ta’ Aristotelis, il-Greċja (LGKA)
0 20 40 60 80 100 km
Administr ative boundaries: © E uroGeogr aphics     Cartography: Eurostat — GISCO, 10/2013
Didaskalija
Ħin tal-ivvjaġġar ta’ sagħtejn
mill-ajruport awditjat 
Ajruporti awditjati
Ajruporti kompetituri
Ajruporti li mhumiex kompetituri
Għadd ta’ Ajruporti b’Żoni ta’ Trikkib
Ebda trikkib
1
2
3
4 > 
Fruntiera tal-pajjiżTrikkib ta’ Aristotelis (LGKA)
mal ‑ajruport (kodiċi ICAO)Għadd ta’ residenti  
fiż-żoni ta’ trikkib 
skont l-ajruportResidenti 
fiż-żoni ta’ 
trikkib (%)Distanza 
sa ajruport 
kompetitur 
(km)Ħin sa ajruport 
kompetitur (minuti)
Kozani (LGKZ) 1 953 400 99,80 68 52
Thessaloniki "Macedonia" (LGTS) 1 557 190 79,56 196 121
Ioannina (LGIO) 632 234 32,30 150 93
Għadd ta’ 
residenti sa 
sagħtejn bogħod  
mill-ajruport 
awditjatGħadd totali ta’ 
residenti  fiż-żoni 
ta’ trikkib b’aċċess 
għal aktar minn 
ajruport wieħedResidenti  fiż-żoni 
ta’ trikkib b’aċċess 
għal aktar minn 
ajruport wieħed 
(%)Distanza sa 
stazzjon tal-
ferrovija (km)Distanza 
sa linja 
ferrovjarja 
(km)Għadd ta’ ljieli ta’ 
akkomodazzjoni 
għat ‑turisti kull sena 
sa sagħtejn bogħod 
mill-ajruporti awditjati
1 957  300 1 953 400 99,80 132,70 36,10 3 792 879
Sorsi: Data tal-Eurostat dwar il-popolazzjoni (2006) u t-turiżmu (2006/10)
57 Annessi Anness IVAnaliżi taż ‑żona ta’ attrazzjoni tal ‑klijentela ta’ ajruporti individwali: Tessalonika
Thessalonik i
Arist otelis
Kozani
IonninaGħadd ta’ ajruporti bi trikkib fuq iż-żona tal-ajruport awditjat ta’ Tessalonika “ il-Maċedonja”, il-Greċja (LGTS)
0 20 40 60 80 100 km
Administrative boundaries: © EuroGeographics    Cartography: Eurostat — GISCO, 10/2013
Didaskalija
Ħin tal-ivvjaġġar ta’ sagħtejn
mill-ajruport awditjat 
Ajruporti awditjati
Ajruporti kompetituri
Ajruporti li mhumiex kompetituri
Għadd ta’ Ajruporti b’Żoni ta’ Trikkib
Ebda trikkib
1
2
3
4 > 
Fruntiera tal-pajjiżTrikkib ta’ Tessalonika "il ‑Maċedonja" 
(LGTS) mal ‑ajruport (kodiċi ICAO)Għadd ta’ residenti  
fiż-żoni ta’ trikkib 
skont l-ajruportResidenti 
fiż-żoni ta’ 
trikkib (%)Distanza 
sa ajruport 
kompetitur 
(km)Ħin sa ajruport 
kompetitur (minuti)
Kozani (LGKZ) 2 063 090 78,74 137 87
Aristotelis (LGKA) 1 557 190 59,43 196 121
Ioannina (LGIO) 279 278 10,66 270 154
Għadd ta’ 
residenti sa 
sagħtejn bogħod  
mill-ajruport 
awditjatGħadd totali ta’ 
residenti  fiż-żoni 
ta’ trikkib b’aċċess 
għal aktar minn 
ajruport wieħedResidenti  fiż-żoni 
ta’ trikkib b’aċċess 
għal aktar minn 
ajruport wieħed 
(%)Distanza 
sa stazzjon 
tal-ferrovija 
(km)Distanza 
sa linja 
ferrovjarja 
(km)Għadd ta’ ljieli ta’ 
akkomodazzjoni 
għat ‑turisti kull sena 
sa sagħtejn bogħod 
mill-ajruporti awditjati
2 620 110 2 063 090 78,74 17, 2 2 12,81 10 276 325
Sorsi: Data tal-Eurostat dwar il-popolazzjoni (2006) u t-turiżmu (2006/10)
58 Annessi
Analiżi taż ‑żona ta’ attrazzjoni tal ‑klijentela ta’ ajruporti individwali: GdańskAnness IV
Gdynia
Bydgosz czKaliningrad
Gdańsk
Administrative boundaries: © EuroGeographics    Għadd ta’ ajruporti bi trikkib fuq iż-żona tal-ajruport awditjat ta’ Gdańsk, il-Polonja (EPGD)
Cartography: Eurostat — GISCO, 10/2013
Didaskalija
Ħin tal-ivvjaġġar ta’ sagħtejn
mill-ajruport awditjat 
Ajruporti awditjati
Ajruporti kompetituri
Ajruporti li mhumiex kompetituri
Għadd ta’ Ajruporti b’Żoni ta’ Trikkib
Ebda trikkib
1
2
3
4 > 
Fruntiera tal-pajjiżTrikkib ta’ Gdańsk (EPGD)
mal ‑ajruport (kodiċi ICAO)Għadd ta’ residenti  
fiż-żoni ta’ trikkib 
skont l-ajruportResidenti 
fiż-żoni ta’ 
trikkib (%)Distanza 
sa ajruport 
kompetitur 
(km)Ħin sa ajruport 
kompetitur (minuti)
Bydgoszcz (EPBY) 2 361 950 63,15 166 111
Khrabrovo/Kaliningrad (UMKK) 528 010 14,12 N/A N/A
Gdynia (EPOK) 2 620 577 70,12 32 37
Għadd ta’ 
residenti sa 
sagħtejn bogħod  
mill-ajruport 
awditjatGħadd totali ta’ 
residenti  fiż-żoni 
ta’ trikkib b’aċċess 
għal aktar minn 
ajruport wieħedResidenti  fiż- żoni 
ta’ trikkib b’aċċess 
għal aktar minn 
ajruport wieħed (% )Distanza 
sa stazzjon 
tal-ferrovija 
(km)Distanza 
sa linja 
ferrovjarja 
(km)Għadd ta’ ljieli ta’ 
akkomodazzjoni 
għat ‑turisti kull sena 
sa sagħtejn bogħod 
mill-ajruporti awditjati
3 717 825 3 738 940 99,39 1,90 0,83 7 816 900
Sorsi: Data tal-Eurostat dwar il-popolazzjoni (2006) u t-turiżmu (2006/10)
59 Annessi Anness IVAnaliżi taż ‑żona ta’ attrazzjoni tal ‑klijentela ta’ ajruporti individwali: Rzeszów
RzeszówGħadd ta’ ajruporti bi trikkib fuq iż-żona tal-ajruport awditjat ta’ Rzeszów, il-Polonja (EPRZ)
Lublin
L’viv
Kraków
0 20 40 60 80 100 km
Administrative boundaries: © EuroGeographics    Cartography: Eurostat — GISCO, 10/2013
Didaskalija
Ħin tal-ivvjaġġar ta’ sagħtejn
mill-ajruport awditjat 
Ajruporti awditjati
Ajruporti kompetituri
Ajruporti li mhumiex kompetituri
Għadd ta’ Ajruporti b’Żoni ta’ Trikkib
Ebda trikkib
1
2
3
4 > 
Fruntiera tal-pajjiżTrikkib ta’ Rzeszów (EPRZ)
mal ‑ajruport (kodiċi ICAO)Għadd ta’ 
residenti  fiż-żoni 
ta’ trikkib skont 
l-ajruportResidenti 
fiż-żoni ta’ 
trikkib (%)Distanza 
sa ajruport 
kompetitur 
(km)Ħin sa ajruport 
kompetitur (minuti)
Kraków/John Paul II International
Airport (EPKK)1 305 790 33,31 217 167
L’viv (UKLL) 509  919 13,01 169 140
Lublin (EPLB) 1 022 582 26,08 155 138
Għadd ta’ 
residenti sa 
sagħtejn bogħod  
mill-ajruport 
awditjatGħadd totali ta’ 
residenti  fiż-żoni 
ta’ trikkib b’aċċess 
għal aktar minn 
ajruport wieħedResidenti  fiż- żoni 
ta’ trikkib b’aċċess 
għal aktar minn 
ajruport wieħed 
(%)Distanza sa 
stazzjon tal-
ferrovija (km)Distanza 
sa linja 
ferrovjarja 
(km)Għadd ta’ ljieli ta’ 
akkomodazzjoni 
għat ‑turisti kull sena 
sa sagħtejn bogħod 
mill-ajruporti awditjati
3 920 450 2 761 281 70,43 3,81 3,77 2 937 098
Sorsi: Data tal-Eurostat dwar il-popolazzjoni (2006) u t-turiżmu (2006/10)
60 Annessi
Analiżi taż ‑żona ta’ attrazzjoni tal ‑klijentela ta’ ajruporti individwali: TallinnAnness IV
Għadd ta’ ajruporti bi trikkib fuq iż-żona tal-ajruport awditjat ta’ Tallinn, l-Estonja (EETN)
Tartu
Riga
Intern ational
AirportHelsink i
Tallinn
Administr ative boundaries: © E uroGeogr aphics    Cartography: Eurostat — GISCO, 10/2013
Didaskalija
Ħin tal-ivvjaġġar ta’ sagħtejn
mill-ajruport awditjat 
Ajruporti awditjati
Ajruporti kompetituri
Ajruporti li mhumiex kompetituri
Għadd ta’ Ajruporti b’Żoni ta’ Trikkib
Ebda trikkib
1
2
3
4 > 
Fruntiera tal-pajjiżTrikkib ta’ Tallinn (EETN)
mal ‑ajruport (kodiċi ICAO)Għadd ta’ residenti  
fiż-żoni ta’ trikkib 
skont l-ajruportResidenti 
fiż-żoni ta’ 
trikkib (%)Distanza 
sa ajruport 
kompetitur 
(km)Ħin sa ajruport 
kompetitur (minuti)
Helsinki (EFHK) 562 190 43,81 109 124
Tartu (EETU) 120 234 9,37 190 161
Għadd ta’ 
residenti sa 
sagħtejn bogħod  
mill-ajruport 
awditjatGħadd totali ta’ 
residenti  fiż-żoni 
ta’ trikkib b’aċċess 
għal aktar minn 
ajruport wieħedResidenti  fiż- żoni 
ta’ trikkib b’aċċess 
għal aktar minn 
ajruport wieħed 
(%)Distanza sa 
stazzjon tal-
ferrovija (km)Distanza 
sa linja 
ferrovjarja 
(km)Għadd ta’ ljieli ta’ 
akkomodazzjoni 
għat ‑turisti kull sena 
sa sagħtejn bogħod 
mill-ajruporti awditjati
1 283 340 682  424 53,18 2,36 0,83 1 707 093
Sorsi: Data tal-Eurostat dwar il-popolazzjoni (2006) u t-turiżmu (2006/10)
61 Annessi Anness IVAnaliżi taż ‑żona ta’ attrazzjoni tal ‑klijentela ta’ ajruporti individwali: Tartu
Għadd ta’ ajruporti bi trikkib fuq iż-żona tal-ajruport awditjat ta’ Tartu, l-Estonja (EETU)
RigaTartuTallinn
0 20 40 60 80 100 km
Administr ative boundaries: © E uroGeogr aphics     Cartography: Eurostat — GISCO, 10/2013
Didaskalija
Ħin tal-ivvjaġġar ta’ sagħtejn
mill-ajruport awditjat 
Ajruporti awditjati
Ajruporti kompetituri
Ajruporti li mhumiex kompetituri
Għadd ta’ Ajruporti b’Żoni ta’ Trikkib
Ebda trikkib
1
2
3
4 > 
Fruntiera tal-pajjiżTrikkib ta’ Tartu (EETU)
mal ‑ajruport (kodiċi ICAO)Għadd ta’ residenti  
fiż-żoni ta’ trikkib 
skont l-ajruportResidenti 
fiż-żoni ta’ 
trikkib (%)Distanza 
sa ajruport 
kompetitur 
(km)Ħin sa ajruport 
kompetitur (minuti)
Tallinn (EETN) 120 234 20,59 189 160
Riga (EVRA) 60 168 10,30 248 202
Għadd ta’ 
residenti sa 
sagħtejn bogħod  
mill-ajruport 
awditjatGħadd totali ta’ 
residenti  fiż-żoni 
ta’ trikkib b’aċċess 
għal aktar minn 
ajruport wieħedResidenti  fiż- żoni 
ta’ trikkib b’aċċess 
għal aktar minn 
ajruport wieħed 
(%)Distanza sa 
stazzjon tal-
ferrovija (km)Distanza 
sa linja 
ferrovjarja 
(km)Għadd ta’ ljieli ta’ 
akkomodazzjoni 
għat ‑turisti kull sena 
sa sagħtejn bogħod 
mill-ajruporti awditjati
583 965 180 401 30,89 2,32 1,82 997  201
Sorsi: Data tal-Eurostat dwar il-popolazzjoni (2006) u t-turiżmu (2006/10)
62
Il‑proġetti ewlenin kollha se jkollhom jgħaddu minn 
rieżami ta’ kwalità, jew mill‑Kummissjoni jew minn 
esperti indipendenti (Jaspers jew entitajiet oħra nomi ‑
nati mill‑Istati Membri u bi qbil mal‑Kummissjoni) qabel 
l‑approvazzjoni mill‑Kummissjoni.
IV 
Il‑Kummissjoni tinnota li l‑ajruporti reġjonali jistgħu 
ħafna drabi jservu finijiet ta’ komunikazzjoni għal reġjun 
jew komunità u l‑awtoritajiet pubbliċi jistgħu jixtiequ 
jżommu l‑operat tagħhom għal affarijiet oħra min ‑
barra għal raġunijiet sempliċiment finanzjarji. Din hija 
r‑raġuni għaliex l‑infrastrutturi tat‑trasport pubbliku li 
ma jħallux qligħ u jeħtieġu l‑appoġġ mill‑Istat jitħallew 
jiffunzjonaw.
Il‑fatt li l‑Kummissjoni ma għandhiex għarfien dettal ‑
jat sħiħ tal‑proġetti kollha ffinanzjati mill‑UE madwar 
l‑UE u madwar is‑setturi, ma jfissirx li din tonqos milli 
twettaq ir‑rwol ta’ superviżorju regolatorju tagħha. 
Għall‑kuntrarju, il‑Kummissjoni teżerċita r‑rwol 
superviżorju tagħha — ħafna drabi lil hinn mill‑pre ‑
rogattivi regolatorji tagħha — permezz ta’ rappurtar 
annwali u monitoraġġ fuq livell ta’ proġett bi proġett 
wkolljekk ikun meħtieġ, trattament ad hoc  ta’ kwist ‑
jonijiet problematiċi u awditi speċifiċi. Barra minn hekk, 
il‑Kummissjoni fil‑passat irrifjutat kofinanzjament għal 
ajruporti reġjonali li għalihom il‑każ ta’ negozju ma 
kienx evidenti u li ma kienx jidher ġustifikat mil‑lat ta’ 
koeżjoni.
Il‑Kummissjoni tinnota wkoll li l‑proġetti tal‑Fond ta’ 
Koeżjoni kienu direttament approvati minnha fil‑per ‑
jodu 2000 ‑2006, filwaqt li għall‑perjodu 2007 ‑2013 ġew 
inklużi fil‑programmi u approvati individwalment biss 
jekk dawn kienu proġetti maġġuri. Il‑Kummissjoni ħadet 
passi fl‑perjodu 2007 ‑2013 biex ittejjeb il‑valutazzjoni 
ta’ proġetti maġġuri, permezz tal‑istabbiliment tal‑iniz ‑
jattiva Jaspers, li tipprovdi assistenza teknika lill‑Istati 
Membri, it‑tħejjija ta’ gwida komprensiva tas‑CBA 
u l‑użu ta’ għarfien espert estern jekk meħtieġ.Sommarju Eżekuttiv
III
Il‑Kummissjoni tirrikonoxxi l‑konklużjonijiet tal‑Qorti 
għall‑proġetti awditjati tal‑perjodi 2000 ‑2006 u 2007 ‑
2013 u taċċetta li f’dawn il‑perjodi ta’ programmazzjoni 
l‑appoġġ minn fondi ta’ koeżjoni għall‑infrastruttura 
tal‑ajruporti f’ċerti każijiet ma kienx jirrappreżenta użu 
effettiv tal‑fondi tal‑UE. Tixtieq tenfasizza li diġà ttieħdu 
lezzjonijiet minn din l‑esperjenza, u bħala riżultat 
hemm approċċ kompletament differenti fil‑leġiżlazzjoni 
għall‑perjodu ta’ programmazzjoni 2014 ‑2020.
Il‑qafas regolatorju l‑ġdid sar iktar strett meta wieħed 
jiġi għal investiment f’infrastrutturi tal‑ajruport, li jil ‑
limitaw l‑għażliet possibbli biex titjieb il‑prestazzjoni 
ambjentali jew il‑karatteristiċi ta’ sikurezza tal‑infrastrut ‑
turi. Barra minn hekk, is‑servizzi tal‑Kummissjoni qed 
isegwu linja aktar limitata fin‑negozjati, li tiffoka b’mod 
partikolari fuq l‑ajruporti li jappartjenu għan‑netwerk 
ewlieni TEN‑T.
Sa fejn għandu x’jaqsam l‑ippjanar strateġiku, il‑qafas 
il‑ġdid jirrikjedi l‑eżistenza ta’ pjanijiet tat‑trasport fil‑liv ‑
ell reġjonali jew nazzjonali bħala kondizzjonalità ex ante  
speċifika, li stipulat strateġija komprensiva tat‑trasport 
għal kull settur, il‑kontribuzzjoni għat‑tlestija tat‑TEN‑T 
u li tinkludi lista ta’ proġetti li għandhom jiġu implimen ‑
tati (“ sensiela ta’ proġetti realistiċi u maturi ”). Il‑Kummis ‑
sjoni tikkunsidra dawn il‑pjanijiet bis‑sħiħ qabel ma 
tapprova kull programm operazzjonali li jipprovdi għal 
investimenti fis‑settur tat‑trasport.
Fir‑rigward ta’ proġett maġġuri, il‑Kummissjoni tkun 
adottat l‑atti delegati u ta’ implimentazzjoni li se jid ‑
definixxu l‑kwalità ta’ proċess ta’ rieżami u l‑elementi 
ta’ kwalità tas‑CBA li jridu jiġu rrispettati mill‑proġetti 
maġġuri kollha, bħalma huma l‑benefiċċji u l‑kostijiet 
ewlenin skont is‑settur, lista ta’ riskji li għandhom 
jiġu kkunsidrati, perjodi ta’ referenza preċiżi skont 
is‑settur eċċ. Barra minn hekk, dalwaqt se tinħareġ 
gwida tas‑CBA li tinkludi rakkomandazzjonijiet prattiċi 
għal setturi speċifiċi u studji tal‑każ li jippermettu 
lill‑benefiċjarji jimmodulaw il‑proġetti tagħhom lejn 
l‑aħjar valur miżjud tal‑UE.Risposta  
tal‑Kummissjoni
Risposta tal ‑Kummissjoni 63
fil‑qafas tas‑sodisfazzjon tal‑kondizzjonalitajiet ex ante . 
Ara wkoll it‑tweġiba għal §§68 ‑71.
Fuq livell ieħor, il‑Kummissjoni se tintensifika 
l‑monitoraġġ u l‑valutazzjoni tal‑kapaċità tal‑UE fis‑suq 
tat‑trasport bl‑ajru biex jintlaħqu sfidi u opportunitajiet 
futuri.
Introduzzjoni
01
L‑aktar studju riċenti tal‑Eurocontrol “’L‑isfidi tat‑tkabbir 
2013’ jikkonferma u jtenni l‑isfida tal‑kapaċità identifi ‑
kata fi studji preċedenti.
Fix‑xenarju l‑aktar probabbli (kapaċità ristretta), se 
jkun hemm 50 % aktar titjiriet fl ‑2035 mill ‑2012. Kważi 
żewġ miljun titjira mhux se jkunu jistgħu jiġu sodisfati 
(12 % tad‑domanda totali għall‑ivvjaġġar) minħabba 
n‑nuqqas ta’ pjanijiet ta’ espansjoni tal‑ajruporti. Dan 
huwa ekwivalenti għal madwar 120 miljun passiġġier 
li ma jistgħux jagħmlu t‑titjiriet ta’ ritorn tagħhom 
(b’kollox, 240 miljun passiġġier fis‑sena).
Barra minn hekk, sal ‑2035, aktar minn 20 ajruport se 
jkunu qed jaħdmu qrib il‑kapaċità tagħhom, meta 
mqabbla ma’ biss tlieta fl ‑2012 (hotspots — inklużi ajru ‑
porti fi Spanja u l‑Greċja).
Dan l‑istudju juri li l‑kapaċità spustata hija problema 
li trid tiġi diskussa aktar u li fuq il‑bażi tal‑pjanijiet ta’ 
espansjoni tal‑ajruporti rraportati reċentement, se jkun 
hemm skarsezza ta’ kapaċità fl‑Ewropa fl ‑20 sena li ġejjin.
Sors : Challenges of Growth 2013 studju, disponibbli fuq 
https://www.eurocontrol.int/articles/challenges‑growth
06
Fil‑White Paper tagħha tal ‑2011 dwar il‑Politika tat‑Tras ‑
port, il‑Kummissjoni kkunsidrat il‑konġestjoni bħala 
tħassib prinċipali. Hija kompliet tafferma li “l‑kapaċità 
tal‑ajruporti teħtieġ tiġi ottimizzata u, fejn hemm 
bżonn, trid tikber biex tilqa’ għad‑domanda dejjem 
tiżdied għall‑ivjaġġar”1.
1  Il‑White Paper Direzzjonali tal ‑2011 lejn Żona Ewropea Unika 
ta’ Trasport (§28), hi disponibbli hawn http://eur‑lex.europa.eu/
legal‑content/EN/ALL/;ELX_SESSIONID=HjP8JnxMmKkbg0nMHr
xTqR3DX1042Lqfy2gdgLbQLf5rnTVZwSq6!1996567712?uri=CELE
X:52011DC0144Fil‑perjodu 2007 ‑2013, il‑Kummissjoni rċeviet 17 ‑il 
applikazzjoni għal proġetti maġġuri tal‑ajruporti. 
Matul l‑evalwazzjoni, il‑Kummissjoni tagħti attenzjoni 
sinifikanti lill‑kwistjoni takost kumplessiv tal‑proġett, 
il‑benefiċċji u l‑valur miżjud tiegħu għas‑soċjetà. Dan 
irriżulta f’każijiet speċifiċi bħat‑tnaqqis fl‑ambitu ta’ 
proġetti (pereżempju l‑ajruport ta’ Iași u dak ta’ Wro ‑
claw) u l‑inklużjoni ta’ kundizzjonijiet fid‑deċiżjoni ta’ 
approvazzjoni (għall‑ajruport ta’ Gdansk minħabba 
l‑pjanijiet ta’ konstruzzjoni ta’ ajruport ħdejh fi Gdynia). 
Il‑Kummissjoni dejjem ivverifikat bir‑reqqa l‑analiżi 
tad‑domanda. F’xi każijiet, il‑Kummissjoni ħeġġet 
lill‑awtoritajiet nazzjonali biex jabbandunaw proġetti 
(pereżempju ajruporti f’Kielce, u f’Bialystok) minħabba 
nuqqas ta’ domanda u t‑tħassib tal‑Kummissjoni marbut 
mas‑sostenibbiltà finanzjarja ta’ dawn l‑ajruporti.
V (i) 
Il‑Kummissjoni taċċetta r‑rakkomandazzjoni u se timpli ‑
mentaha matul in‑negozjati dwar il‑programmi oper ‑
azzjonali għall‑perjodu 2014 ‑2020. L‑approċċ tas‑servizzi 
tal‑Kummissjoni fin‑negozjati huwa li l‑finanzjament 
tal‑UE għall‑infrastruttura tal‑ajruporti jkun iffu ‑
kat b’mod partikolari għall‑ajruporti li jappartjenu 
għan‑netwerk ewlieni TEN‑T. Il‑Kummissjoni teħtieġ 
ukoll li l‑Pjanijiet Direttur Komprensivi tat‑Trasport 
għandhom iservu bħala bażi għall‑għażla ta’ prijori ‑
tajiet ta’ investiment fit‑trasport. L‑investimenti kollha 
għandhom jikkontribwixxu biex jintlaħqu l‑objettivi 
għall‑assi prijoritarju kkonċernat u investimenti f’kull 
ajruport li jista’ b’mod partikolari jeħtieġ li jkun soġġett 
ta’ valutazzjoni dettaljata minn qabel tal‑vijabbiltà 
ekonomika u l‑kompetizzjoni (pereżempju jekk 
l‑operaturi privati jistgħux jiffinanzjaw l‑investiment). 
Fl‑aħħar nett, l‑investimenti għandhom ikunu sostnuti 
minn riżultati plawżibbli tal‑istudju ta’ fattibbiltà rikjest 
u minn Analiżi tal‑Ispejjeż imqabbla mal‑Benefiċċji.
V (ii) 
Il‑Kummissjoni taqbel mal‑importanza ta’ ppjanar 
strateġiku koerenti tal‑ajruport bħala mezz biex tiġi 
evitata kapaċità spustata fil‑futur.
Il‑Kummissjoni taqbel mar‑rakkomandazzjoni li hija 
indirizzata lill‑Istati Membri (pjaniet koerenti reġjonali, 
nazzjonali u fejn applikabbli u possibbli supranaz ‑
zjonali għall‑iżvilupp tal‑ajruporti). Min‑naħa tagħha, 
se tivverifika l‑implimentazzjoni matul in‑negozjati 
dwar il‑programmi operazzjonali għall‑perjodu 2014 ‑
2020 permezz tal‑valutazzjoni tal‑pjanijiet tat‑trasport 
Risposta tal ‑Kummissjoni 64
21 It‑tieni inċiż
Il‑Kummissjoni tqis li m’hemm l‑ebda tendenza ċara 
fl‑iżvilupp tat‑trasport tal‑passiġġieri bl‑ajru fl‑Istati 
Membri awditjati. Għas‑snin 2007 ‑2013, it‑trasport 
bl‑ajru fil‑Greċja naqas bi 3,3 % u fi Spanja bi 3,5 %. Fi 
Spanja, it‑trasport bl‑ajru tal‑passiġġieri naqas fl ‑2008, 
l‑2009, l ‑2012 u l ‑2013, fil‑Greċja naqas fl ‑2008, l ‑2009, 
l‑2010 u l ‑2012 u fl‑Italja, naqas fl ‑2008, l ‑2009, l ‑2012 
u l‑2013.
21 It‑tielet inċiż
Il‑Kummissjoni tinnota li l‑ekonomija tal‑UE ‑27 
jew tinsab staġnata jew qiegħda f’riċessjoni mill ‑
2007, bl‑unika eċċezzjoni tal ‑2010 u l ‑2011. Xi wħud 
mill‑Istati Membri awditjati esperjenzaw tnaqqis dram ‑
matiku tal‑PDG: Il‑Greċja tinsab fis‑sitt sena konsekut ‑
tiva ta’ riċessjoni, l‑Italja u Spanja kienu f’riċessjoni 
f’erbgħa minn sitt snin. Għalhekk, il‑Kummissjoni 
tikkunsidra li l‑kriżi għandha impatt serju u kontinwu 
fit‑trasport bl‑ajru.
Osservazzjonijiet
Tweġiba komuni għal §§ 28 u 30
L‑ajruporti huma infrastrutturi li għandhom ħajja 
twila. Il‑Kummissjoni tqis li r‑rata tal‑użu tal‑ajruport 
għandha tiġi vverifikata matul il‑ħajja tal‑investimenti 
li saru sabiex jiġi vvalutat jekk dawn laħqux bis‑sħiħ 
l‑użu operazzjonali tagħhom. Barra minn hekk, il‑bini 
tal‑infrastruttura tal‑ajruporti f’fażijiet biex wieħed 
dejjem iżomm qrib jew eżatt fuq il‑punt ta’ riferi ‑
ment, filwaqt li l‑ideali, fil‑prattika jfisser li jrid ikun 
hemm xogħol kontinwu għaddej fl‑ajruport, li jirrikjedi 
arranġamenti partikolari u tfixkil fl‑operat u s‑servizzi 
offruti mill‑ajruport.Fil‑Komunikazzjoni sussegwenti tagħha tal ‑2011 li tak ‑
kumpanja l‑pakkett dwar l‑ajruporti, il‑Kummissjoni 
kkonfermat li l‑konġestjoni fl‑ajruporti hija problema 
għall‑Ewropa. Barra minn hekk, jekk ikun hemm 
nuqqas ta’ kapaċità fuq l‑art, is‑suċċess tal‑proġett 
Ajru Uniku Ewropew fl‑intier tiegħuse jkun mhedded. 
Fl‑istess ħin, is‑settur tal‑avjazzjoni tal‑Ewropa qed 
jiffaċċja kompetizzjoni akbar u bidla fis‑suq globali 
tal‑avjazzjoni lejn reġjuni bħall‑Asja‑Paċifiku, il‑Lvant 
Nofsani u l‑Amerika Latina, li jheddu l‑pożizzjoni 
privileġġjata tal‑Ewropa bħala salib it‑toroq 
tan‑netwerk globali tal‑avjazzjoni u l‑benefiċċji 
f’termini ta’ konnettività li din il‑pożizzjoni tipprovdi2. 
Ambitu u approċċ tal‑awditjar
21 L‑ewwel inċiż
Filwaqt li t‑trasport bl‑ajru qabad ir‑rotta fl‑UE 27 
mill‑2010, il‑Kummissjoni tikkunsidra li ma kien hemm 
ebda rkupru ġenerali tat‑trasport bl‑ajru fis‑snin 
2007 ‑2013. Il‑medja taċ‑ċifri madwar l‑UE waħedhom 
ma jistgħux jirriflettu l‑iżviluppi differenti tat‑trasport 
tal‑ajru fl‑Istati Membri differenti li jvarjaw ħafna minn 
xulxin. Fl ‑2010, 21 Stat Membru iffaċċjaw żieda u 6 
iffaċċjaw tnaqqis fil‑volumi ta’ passiġġieri; fl ‑2011, 25 
żieda u 2 tnaqqis; fl ‑2012, 18 żieda u 9 tnaqqis; fl ‑2013, 
21 żieda, 6 tnaqqis; It‑tibdiliet bejn żieda u tnaqqis 
matul l‑aħħar ftit snin kienu sinifikanti fi Spanja, l‑Italja 
u l‑Greċja — l‑inkwiet ekonomiku tat‑tlieta li huma 
hu ddokumentat sew. Id‑dejta tal‑Eurostat għall ‑2013 
tikkonferma li l‑għadd ta’ passiġġieri bl‑ajru ma laħaqx 
il‑livell ta’ qabel il‑kriżi għal Spanja u l‑Greċja.
2  Il‑Komunikazzjoni tal ‑2011 dwar il‑politika tal‑Ajruporti hija 
disponibbli hawn http://ec.europa.eu/transport/modes/air/
airports/index_en.htm
Risposta tal ‑Kummissjoni 65
Tweġiba komuni tal‑Kummissjoni 
għall‑paragrafi 53 sa 55
Id‑definizzjoni użata mill‑Kummissjoni għall‑ħruġ ta’ 
deċiżjonijiet dwar l‑għajnuna mill‑Istat hija li “żona 
ta’ lħuq ta’ ajruport” b’mod ġenerali tfisser il‑konfini 
ta’ suq ġeografiku, li normalment huwa stabbilit 
għal madwar 100 kilometru jew madwar 60 minuta 
ta’ vvjaġġar bil‑karozza, bix‑xarabank, tren jew tren 
ta’ velocità għolja. Madankollu, iż‑żona ta’ lħuq ta’ 
ajruport partikulari tista’ tkun differenti u jeħtieġ 
li tqis il‑karatteristiċi speċifiċi ta’ kull ajruport par ‑
tikolari. Id‑daqs u l‑forma taż‑żona ta’ lħuq tvarja 
minn ajruport għal ieħor, u tiddependi fuq diversi 
karatteristiċi tal‑ajruport, inklużi l‑mudell tan‑negozju 
tagħha, il‑post u d‑destinazzjonijiet li taqdi.” Il‑limitu 
ta’ 100 km (200 km jekk tkun teżisti linja ferrovjarja ta’ 
veloċità għolja) huwa definit ugwalment fl‑Artikolu 
24 tar‑Regolament TEN‑T li jistabbilixxi l‑kriterji 
tal‑komponenti tal‑infrastruttura tat‑trasport bl‑ajru. 
Kif imsemmi mill‑Qorti, fi studju riċenti tas‑servizzi 
tal‑Kummissjoni dwar l‑aċċessibbiltà għal titjiriet 
tal‑passiġġieri fl‑Ewropa, is‑servizzi tal‑Kummissjoni 
waslu għall‑konklużjonijiet abbażi ta’ żona ta’ lqugħ 
ta’ 90minuta ’l bogħod għall‑ajruporti. Il‑Kummissjoni 
tqis li ż‑żoni milħuqa għandhom iqisu wkoll elementi 
oħra bħall‑mudell kummerċjali tal‑ajruport, in‑numru 
u t‑tip ta’ destinazzjonijiet moqdija, id‑disponibbiltà 
tal‑kapaċità tal‑ajruport f’ajruporti oħra, il‑kollega ‑
menti tat‑trasport pubbliku, vjaġġaturi sensittivi 
għall‑ħin, jekk l‑ajruport jservix prinċipalment lir‑resi ‑
denti jew lil viżitaturi li jkunu ġejjin fiż‑żona.
L‑ajruporti reġjonali ta’ spiss ma jservux l‑istess desti ‑
nazzjonijiet bl‑istess frekwenza bħal ajruporti ġirien 
tagħhom u saħansitra aktar minn hekk bħall‑ajruport 
ewlieni fl‑Istat Membru.37
Il‑Kummissjoni tqis li huwa diffiċli li tiġi identifikata 
xejra fiċ‑ċifri tat‑traffiku tal‑passiġġieri għas‑snin 2007 ‑
2013, li fuqhom il‑Qorti tibbaża ruħha fuq il‑kalkolu 
mill‑ġdid tal‑kostijiet għal kull passiġġier addizzjonali. 
Il‑Kummissjoni għalhekk tikkunsidra li valutazzjoni 
abbażi tal‑għanijiet u r‑rieżamijiet ta’ nofs it‑terminu 
se jipprovdu bażi xierqa għall‑valutazzjoni tal‑kostef ‑
fettività tal‑proġetti. Ara wkoll it‑tweġiba tal‑Kummis ‑
sjoni għal § 21.
Tweġiba komuni għal §§ 40 sa 43
Għall‑finijiet tal‑valutazzjoni ta’ proġetti maġġuri 
fil‑politika ta’ koeżjoni, is‑sostenibbiltà finanzjarja 
hi mifhuma mill‑Kummissjoni bħala l‑kapaċità ta’ 
proġett li jiġġenera biżżejjed dħul biex ikopri l‑kosti ‑
jiet operatorji  f’kull sena tal‑operat tiegħu, u mhux 
il‑kapaċità li jiġġenera profitt. Għalkemm tabilħaqq 
l‑appoġġ tal‑UE idealment jingħata għal infrastrutturi 
li jagħmlu profitt, jiġri li xi infrastrutturi tat‑trasport 
jiġġeneraw it‑telf, minkejja l‑eżistenza ta’ dħul u f’tali 
każijiet id‑deċiżjoni li jiġi pprovdut appoġġ tal‑UE hija 
bbażata fuq jekk il‑proġett huwiex mixtieq mil‑lat 
soċjoekonomiku (jiġifieri iġib miegħu aktar benefiċċji 
milli kostijiet).
45
L‑ajruporti reġjonali jistgħu jservu finijiet ta’ komu ‑
nikazzjoni għal reġjun jew komunità u l‑awtoritajiet 
pubbliċi jistgħu jixtiequ jżommu l‑operat tagħhom 
għal affarijiet oħra minbarra għal raġunijiet 
sempliċiment finanzjarji. Din hija r‑raġuni għaliex 
l‑infrastrutturi tat‑trasport pubbliku li ma jħallux qligħ 
u jeħtieġu l‑appoġġ mill‑Istat jitħallew jiffunzjonaw.
50
It‑trasport tal‑passiġġieri bl‑ajru fi Spanja naqas bejn 
l‑2007 u l ‑2013 b’madwar 3,5 % u fil‑Greċja bi 3,3 %. 
Il‑Kummissjoni tqis li l‑ajruporti awditjati segwew din 
ix‑xejra u nnotat ukoll tnaqqis fit‑traffiku, li jsegwi t‑triq 
tal‑ekonomiji Spanjoli u Gregi, li ilhom f’riċessjoni 
kważi mingħajr interruzzjoni mill ‑2007.
Ara wkoll it‑tweġiba tal‑Kummissjoni għal § 21.
Risposta tal ‑Kummissjoni 66
Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet
Tweġiba komuni għal §§ 68 sa 71
Il‑Kummissjoni tirrikonoxxi l‑konklużjonijiet tal‑Qorti 
għall‑proġetti awditjati tal‑perjodi 2000 ‑2006 
u 2007 ‑2013 u taċċetta li f’dawn il‑perjodi ta’ pro ‑
grammazzjoni l‑appoġġ minn fondi ta’ koeżjoni 
għall‑infrastruttura tal‑ajruporti f’ċerti każijiet ma 
kienx jirrappreżenta użu effettiv tal‑fondi tal‑UE. 
Tixtieq tenfasizza li diġà ttieħdu lezzjonijietminn din 
l‑esperjenza, u bħala riżultat hemm approċċ radi ‑
kalment differenti fil‑leġiżlazzjoni għall‑perjodu ta’ 
programmazzjoni 2014 ‑2020.
Il‑qafas regolatorju l‑ġdid sar iktar strett meta wieħed 
jiġi għal investiment f’infrastrutturi tal‑ajruport, li 
jillimitaw l‑għażliet possibbli biex titjieb il‑prestazz ‑
joni ambjentali jew il‑karatteristiċi ta’ sikurezza 
tal‑infrastrutturi. Barra minn hekk, is‑servizzi tal‑Kum ‑
missjoni qed isegwu linja aktar limitata fin‑negozjati, li 
tiffoka b’mod partikolari fuq l‑ajruporti li jappartjenu 
għan‑netwerk ewlieni TEN‑T.
Sa fejn għandu x’jaqsam l‑ippjanar strateġiku, il‑qafas 
il‑ġdid jirrikjedi l‑eżistenza ta’ pjanijiet tat‑trasport 
fil‑livell reġjonali jew nazzjonali bħala kondizzjon ‑
alità ex ante  speċifika, li stipulat strateġija kompren ‑
siva tat‑trasport għal kull settur, il‑kontribuzzjoni 
għat‑tlestija tat‑TEN‑T u li tinkludi lista ta’ proġetti 
li għandhom jiġu implimentati (“ sensiela ta’ proġetti 
realistiċi u maturi ”). Il‑Kummissjoni tikkunsidra dawn 
il‑pjanijiet bis‑sħiħ qabel ma tapprova kull programm 
operazzjonali li jipprovdi għal investimenti fis‑settur 
tat‑trasport.
Fir‑rigward ta’ proġett maġġuri, il‑Kummissjoni adot ‑
tat l‑atti delegati u ta’ implimentazzjoni li se jiddefi ‑
nixxu l‑kwalità ta’ proċess ta’ rieżami u l‑elementi ta’ 
kwalità tas‑CBA li jridu jiġu rrispettati mill‑proġetti 
maġġuri kollha, bħalma huma l‑benefiċċji u l‑kostijiet 
ewlenin skont is‑settur, lista ta’ riskji li għandhom 
jiġu kkunsidrati, perjodi ta’ referenza preċiżi skont 
is‑settur eċċ. Barra minn hekk, dalwaqt se tinħareġ 
gwida tas‑CBA li tinkludi rakkomandazzjonijiet prattiċi 
għal setturi speċifiċi u studji tal‑każ li jippermettu 
lill‑benefiċjarji jimmodulaw il‑proġetti tagħhom lejn 
l‑aħjar valur miżjud tal‑UE.Tweġiba komuni għal §§ 61 sa 63
Safejn għandu x’jaqsam l‑ippjanar strateġiku, ġiet 
stabbilita riforma radikali għall‑perjodu 2014 ‑2020, 
fejn il‑qafas legali jipprovdi għat‑twettiq ta’ kondiz ‑
zjonalitajiet speċifiċi ex ante  fis‑settur tat‑trasport, 
li jeħtieġu l‑eżistenza ta’ pjan jew qafas tat‑trasport 
komprensiv speċifiku fuq livell nazzjonali jew reġjonali 
qabel l‑approvazzjoni ta’ appoġġ għall‑programmi 
operazzjonali. Il‑pjan tat‑trasport hu li jiġi stabbilit 
il‑kontribut għaż‑Żona Unika Ewropea tat‑Trasport, 
it‑TEN‑T ewlieni u komprensiv fejn se jsiru l‑investi ‑
menti mill‑FEŻR u l‑FK, kif ukoll sensiela ta’ proġetti 
realistiċi u maturi għall‑implimentazzjoni mill‑pro ‑
grammi operazzjonali.
Il‑programmi operazzjonali jinkludu analiżi tas‑sitwa ‑
zzjoni u l‑ħtiġijiet speċifiċi waqt iż‑żmien tal‑program ‑
mazzjoni u rabta mal‑interventi ippjanati. B’dan il‑mod 
il‑Kummissjoni tikkunsidrahom bħala dokumenti 
tal‑ippjanar għall‑finijiet ta’ interventi kofinanzjati 
mill‑UE.
Tweġiba komuni għal §§ 66 u 67
Fis‑sistema ta’ ġestjoni kondiviża s‑setgħat 
huma maqsuma bejn il‑Kummissjoni u l‑Istati 
Membri, b’dawn tal‑aħħar li jkunu responsabbli 
għall‑amministrazzjoni ta’ kuljum u dik tal‑ewwel li 
tkun responsabbli għall‑monitoraġġ u s‑superviżjoni 
fil‑livell ta’ programm u mhux fil‑livell tal‑proġett. Dan 
ifisser li l‑Kummissjoni mhux suppost tibbaża l‑impli ‑
mentazzjoni u l‑monitoraġġ tal‑attività ta’ konformità 
b’referenza għal informazzjoni dettaljata dwar kull 
proġett, peress li eluf ta’ proġetti li huma kofinanzjati 
kull sena permezz tal‑politika ta’ koeżjoni, u ma tistax 
tagħmel dan.
Risposta tal ‑Kummissjoni 67
72
Id‑definizzjoni użata mill‑Kummissjoni għall‑ħruġ ta’ 
deċiżjonijiet dwar l‑għajnuna mill‑Istat hija li “żona 
ta’ lħuq ta’ ajruport” b’mod ġenerali tfisser il‑konfini 
ta’ suq ġeografiku, li normalment huwa stabbilit 
għal madwar 100 kilometru jew madwar 60 minuta 
ta’ vvjaġġar bil‑karozza, bix‑xarabank, tren jew tren 
ta’ velocità għolja. Madankollu, iż‑żona ta’ lħuq ta’ 
ajruport partikulari tista’ tkun differenti u jeħtieġ 
li tqis il‑karatteristiċi speċifiċi ta’ kull ajruport par ‑
tikolari. Id‑daqs u l‑forma taż‑żona ta’ lħuq tvarja 
minn ajruport għal ieħor, u tiddependi fuq diversi 
karatteristiċi tal‑ajruport, inklużi l‑mudell tan‑negozju 
tagħha, il‑post u d‑destinazzjonijiet li taqdi.” Il‑limitu 
ta’ 100 km (200 km jekk tkun teżisti linja ferrovjarja ta’ 
veloċità għolja) huwa definit ugwalment fl‑Artikolu 
24 tar‑Regolament TEN‑T li jistabbilixxi l‑kriterji 
tal‑komponenti tal‑infrastruttura tat‑trasport bl‑ajru. 
Kif imsemmi mill‑Qorti, fi studju riċenti tas‑servizzi 
tal‑Kummissjoni dwar l‑aċċessibbiltà għal titjiriet 
tal‑passiġġieri fl‑Ewropa, is‑servizzi tal‑Kummissjoni 
waslu għall‑konklużjonijiet abbażi ta’ żona ta’ lqugħ 
ta’ 90minuta ’l bogħod għall‑ajruporti. Il‑Kummissjoni 
tqis li ż‑żoni milħuqa għandhom iqisu wkoll elementi 
oħra bħall‑mudell kummerċjali tal‑ajruport, in‑numru 
u t‑tip ta’ destinazzjonijiet moqdija, id‑disponibbiltà 
tal‑kapaċità tal‑ajruport f’ajruporti oħra, il‑kollega ‑
menti tat‑trasport pubbliku, vjaġġaturi sensittivi 
għall‑ħin, jekk l‑ajruport jservix prinċipalment lir‑resi ‑
denti jew lil viżitaturi li jkunu ġejjin fiż‑żona.
L‑ajruporti reġjonali ta’ spiss ma jservux l‑istess desti ‑
nazzjonijiet bl‑istess frekwenza bħal ajruporti ġirien 
tagħhom u saħansitra aktar minn hekk bħall‑ajruport 
ewlieni fl‑Istat Membru.
Il‑fatt li l‑Kummissjoni ma għandhiex għarfien dettal ‑
jat sħiħ tal‑proġetti kollha ffinanzjati mill‑UE madwar 
l‑UE u madwar is‑setturi, ma jfissirx li din tonqos milli 
twettaq ir‑rwol ta’ superviżorju regolatorju tagħha. 
Għall‑kuntrarju, il‑Kummissjoni teżerċita r‑rwol 
superviżorju tagħha — ħafna drabi lil hinn mill‑pre ‑
rogattivi regolatorji tagħha — permezz ta’ rappurtar 
annwali u monitoraġġ fuq livell ta’ proġett bi proġett 
jekk ikun meħtieġ, trattament ad hoc  ta’ kwistjoni ‑
jiet problematiċi u awditi speċifiċi. Barra minn hekk, 
il‑Kummissjoni fil‑passat irrifjutat kofinanzjament għal 
ajruporti reġjonali li għalihom il‑każ ta’ negozju ma 
kienx evidenti u li ma kienx jidher ġustifikat mil‑lat ta’ 
koeżjoni.Il‑proġetti ewlenin kollha se jkollhom jgħaddu minn 
rieżami ta’ kwalità, jew mill‑Kummissjoni jew minn 
esperti indipendenti (Jaspers jew entitajiet oħra 
nominati mill‑Istati Membri u bi qbil mal‑Kummissjoni) 
qabel l‑approvazzjoni mill‑Kummissjoni.
69 L‑ewwel inċiż
Il‑Kummissjoni tqis li r‑rata tal‑użu tal‑ajruport 
għandha tiġi vverifikata matul il‑ħajja tal‑investimenti 
li saru sabiex jiġi vvalutat jekk dawn laħqux bis‑sħiħ 
l‑użu operazzjonali tagħhom.
70
L‑ajruporti reġjonali jistgħu jservu finijiet ta’ komu ‑
nikazzjoni għal reġjun jew komunità u l‑awtoritajiet 
pubbliċi jistgħu jixtiequ jżommu l‑operat tagħhom 
għal affarijiet oħra minbarra għal raġunijiet 
sempliċiment finanzjarji. Din hija r‑raġuni għaliex 
l‑infrastrutturi tat‑trasport pubbliku li ma jħallux 
profitt u jeħtieġu l‑appoġġ mill‑Istat kultant jitħallew 
jiffunzjonaw.
Rakkomandazzjoni 1
Il‑Kummissjoni taċċetta r‑rakkomandazzjoni u se 
timplimentaha matul in‑negozjati dwar il‑programmi 
operazzjonali għall‑perjodu 2014 ‑2020. L‑approċċ 
tas‑servizzi tal‑Kummissjoni fin‑negozjati huwa li 
l‑finanzjament tal‑UE għall‑infrastruttura tal‑ajruporti 
jkun iffukat b’mod partikolari għall‑ajruporti li jap ‑
partjenu għan‑netwerk ewlieni TEN‑T. Il‑Kummissjoni 
teħtieġ ukoll li l‑Pjanijiet Direttur Komprensivi tat‑Tras ‑
port għandhom iservu bħala bażi għall‑għażla ta’ 
prijoritajiet ta’ investiment fit‑trasport. L‑investimenti 
kollha għandhom jikkontribwixxu biex jintlaħqu 
l‑objettivi għall‑assi prijoritarju kkonċernat u investi ‑
menti f’kull ajruport li jista’ b’mod partikolari jeħtieġ 
li jkun soġġett ta’ valutazzjoni dettaljata minn 
qabel tal‑vijabbiltà ekonomika u l‑kompetizzjoni 
(pereżempju jekk l‑operaturi privati jistgħux jiffi ‑
nanzjaw l‑investiment). Fl‑aħħar nett, l‑investimenti 
għandhom ikunu sostnuti minn riżultati plawżibbli 
tal‑istudju ta’ fattibbiltà rikjest u minn Analiżi 
tal‑Ispejjeż imqabbla mal‑Benefiċċji.
Risposta tal ‑Kummissjoni 68
Rakkomandazzjoni 2
Il‑Kummissjoni taqbel mal‑importanza ta’ ppjanar 
strateġiku koerenti tal‑ajruport bħala mezz biex tiġi 
evitata kapaċità spustata fil‑futur.
Il‑Kummissjoni taqbel mar‑rakkomandazzjoni li hija 
indirizzata lill‑Istati Membri (pjaniet koerenti reġjonali, 
nazzjonali u fejn applikabbli u possibbli supranaz ‑
zjonali għall‑iżvilupp tal‑ajruporti). Min‑naħa tagħha, 
se tivverifika l‑implimentazzjoni matul in‑negozjati 
dwar il‑programmi operazzjonali għall‑perjodu 2014 ‑
2020 permezz tal‑valutazzjoni tal‑pjanijiet tat‑trasport 
fil‑qafas tas‑sodisfazzjon tal‑kondizzjonalitajiet ex 
ante . Ara wkoll it‑tweġiba għal §§68 ‑71.
Fuq livell ieħor, il‑Kummissjoni se tintensifika 
l‑monitoraġġ u l‑valutazzjoni tal‑kapaċità tal‑UE 
fis‑suq tat‑trasport bl‑ajru biex jintlaħqu sfidi u oppor ‑
tunitajiet futuri.Il‑Kummissjoni tinnota wkoll li l‑proġetti tal‑Fond 
ta’ Koeżjoni kienu direttament approvati minnha 
fil‑perjodu 2000 ‑2006, filwaqt li għall‑perjodu 2007 ‑
2013 ġew inklużi fil‑programmi u approvati individ ‑
walment biss jekk dawn kienu proġetti maġġuri. 
Il‑Kummissjoni ħadet passi fl‑perjodu 2007 ‑2013 biex 
ittejjeb il‑valutazzjoni ta’ proġetti maġġuri, permezz 
tal‑istabbiliment tal‑inizjattiva Jaspers, li tipprovdi 
assistenza teknika lill‑Istati Membri, it‑tħejjija ta’ gwida 
komprensiva tas‑CBA u l‑użu ta’ għarfien espert estern 
jekk meħtieġ.
Fil‑perjodu 2007 ‑2013, il‑Kummissjoni rċeviet 17 ‑il 
applikazzjoni għal proġetti maġġuri tal‑ajruporti. 
Matul l‑evalwazzjoni, il‑Kummissjoni tagħti attenzjoni 
sinifikanti lill‑kwistjoni takost kumplessiv tal‑proġett, 
il‑benefiċċji u l‑valur miżjud tiegħu għas‑soċjetà. 
Dan irriżulta f’każijiet speċifiċi bħat‑tnaqqis fl‑ambitu 
ta’ proġetti (pereżempju l‑ajruport ta’ Iași u dak ta’ 
Wroclaw) u l‑inklużjoni ta’ kundizzjonijiet fid‑deċiżjoni 
ta’ approvazzjoni (għall‑ajruport ta’ Gdansk minħabba 
l‑pjanijiet ta’ konstruzzjoni ta’ ajruport ħdejh fi 
Gdynia). Il‑Kummissjoni dejjem ivverifikat bir‑reqqa 
l‑analiżi tad‑domanda. F’xi każijiet, il‑Kummissjoni 
ħeġġet lill‑awtoritajiet nazzjonali biex jabbandunaw 
proġetti (pereżempju ajruporti f’Kielce, u f’Bialystok) 
minħabba nuqqas ta’ domanda u t‑tħassib tal‑Kum ‑
missjoni marbut mas‑sostenibbiltà finanzjarja ta’ dawn 
l‑ajruporti.
KIF GĦANDEK TAGĦMEL BIEX TIKSEB
IL‑PUBBLIKAZZJONIJIET TAL‑UE
Pubblikazzjonijiet bla ħlas:
•  kopja waħda: 
permezz tal‑EU Bookshop (http://bookshop.europa.eu);
•  iżjed minn kopja waħda jew posters/mapep:  
mir‑rappreżentanzi tal‑Unjoni Ewropea ( http://ec.europa.eu/represent_mt.htm),  
mid‑delegazzjonijiet f’pajjiżi li mhumiex fl‑UE ( http://eeas.europa.eu/delegations/index_mt.htm),  
billi tikkuntatja s‑servizz Europe Direct ( http://europa.eu/europedirect/index_mt.htm)  
jew ċempel 00 800 6 7 8 9 10 11 (numru tat‑telefown bla ħlas minn kullimkien fl‑UE) (*).
(*)  L‑informazzjoni mogħtija hija b’xejn, kif ukoll it‑telefonati ġeneralment huma b’xejn (għalkemm xi operaturi, kabini  
tat‑telefown jew lukandi jistgħu jitolbu ħlas).
Pubblikazzjonijiet bi ħlas:
• permezz tal‑EU Bookshop (http://bookshop.europa.eu).
Abbonamenti bi ħlas:
•  mingħand l‑aġenti tal‑bejgħ tal‑Uffiċċju tal‑Pubblikazzjonijiet tal‑Unjoni Ewropea  
(http://publications.europa.eu/others/agents/index_mt.htm).
QJ‑AB‑14‑020‑MT‑N ISSN 1977 ‑5741Il‑Qorti awditjat 20 ajruport f’5 Stati Membri 
u sabet li f’ħafna każijiet jiġi pprovdut 
finanzjament mill‑UE għal ajruporti li jinsabu 
qrib ħafna ta’ xulxin: għal 13 ‑il ajruport, jeżisti 
trikkib sinifikanti fuq iż‑żoni ta’ attrazzjoni 
tal‑klijentela ta’ ajruporti fil‑viċinanzi. Dan 
ipproduċa valur baxx għall‑flus u  rriżulta fi 
tkabbir żejjed tal‑infrastrutturi ffinanzjati 
mill‑UE, u f’kapaċità żejda. Il‑Qorti tosserva wkoll 
li l‑finanzjament mill‑UE ma kienx kosteffettiv 
u li sebgħa mill‑ajruporti eżaminati ma jagħmlux 
profitt: dawn jista’ jkollhom jingħalqu jekk ma 
jirċevux appoġġ finanzjarju pubbliku kontinwu. 
Il‑finanzjament ta’ ajruporti mill‑UE mhuwiex 
ikkoordinat sew fil‑livell nazzjonali u, b’mod 
partikolari fir‑rigward ta’ Proġetti Maġġuri 
u Proġetti taħt il‑Fond ta’ koeżjoni, mhuwiex 
issorveljat biżżejjed mill‑Kummissjoni li 
ġeneralment ma tkunx taf liema ajruporti 
jirċievu l‑finanzjament, u  kemm jirċievu.
IL/uniF6BAQORTI
EWROPEA 
TAL/uniF6BAAWDITUR I