MT Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea C 347/41

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “L-Agrikoltura fis-Sħubija Ewro-Mediterranja” (inkluża l-importanza tax-xogħol li jagħmlu n-nisa fis-settur agrikolu u r-rwol tal-kooperattivi)

(opinjoni fuq inizjattiva proprja)

(2010/C 347/06)

Relatur: is-Sur NARRO

Nhar il-26 ta’ Frar 2009, il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew iddeċieda, b’konformità mal-Artikolu 29(2) tar-Regoli ta’ Proċedura tiegħu, li jħejji opinjoni fuq inizjattiva proprja dwar

L-agrikoltura fis-Sħubija Ewro-Mediterranja (inkluża l-importanza tax-xogħol li jagħmlu n-nisa fis-settur agrikolu u r-rwol tal-kooperattivi)

Is-Sezzjoni Speċjalizzata għar-Relazzjonijiet Esterni, inkarigata sabiex tipprepara l-ħidma tal-Kumitat dwar is-suġġett, adottat l-opinjoni tagħha nhar it-3 ta’ Frar 2010.

Matul l-460 sessjoni plenarja tiegħu li saret fis-17 u t-18 ta’ Frar 2010 (seduta tat-18 ta’ Frar), il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew adotta din l-opinjoni b’156 vot favur, l-ebda vot kontra u 7 astensjonijiet.

1. Konklużjonijiet

1.1 L-agrikoltura fil-Mediterran hija kkaratterizzata mill-varjetà kbira tagħha. Minbarra d-differenzi li hemm fis-sistemi tal-produzzjoni, jeżistu wkoll livelli differenti ta’ żvilupp, ta’ għajnuna pubblika għall-agrikoltura u ta’ strutturi ekonomiċi. Madankollu, fil-baċir tal-Mediterran, l-agrikoltura hija s-sinsla taż-żoni rurali u l-ixprun tal-ekonomija tagħhom.

1.2 Il-proċess bla waqfien tal-liberalizzazzjoni tal-kummerċ agrikolu li għaddej bħalissa ser ikollu impatt fuq is-sostenibbiltà tal-biedja fil-Mediterran. Il-liberalizzazzjoni fiha nnifisha m’għandhiex tkun l-għan tas-Sħubija Ewro-Mediterranja iżda, pjuttost, mezz biex jintlaħaq l-għan ewlieni ta’ żvilupp ekonomiku, soċjali u reġjonali fuq iż-żewġ naħat tal-kosta tal-Mediterran.

1.3 Il-KESE huwa tal-fehma li għandu jkun hemm fażi tranżizzjonali li matulha jistgħu jiġu introdotti l-bidliet agrikoli meħtieġa fil-pajjiżi kkonċernati, li jiġu megħjuna jiffaċċjaw l-isfidi agrikoli marbuta mal-globalizzazzjoni tal-ekonomija, il-kummerċ u l-għarfien b’mod sigur.

1.4 L-istudji ta’ impatt li wettqet il-Kummissjoni Ewropea dwar il-konsegwenzi ta’ żona Medierranja għall-kummerċ ħieles għall-agrikoltura jagħmluha ċara min huma dawk li ser jitilfu bil-bosta minħabba dan il-proċess. Ir-reġjuni tal-Ewropa tan-Nofsinhar li jkabbru l-frott u l-ħaxix ma jkunux ser jistgħu jlaħħqu mal-kompetizzjoni li ssirilhom mill-ġirien Mediterranji tagħhom, filwaqt li l-produzzjoni kontinentali fil-pajjiżi tan-nofsinhar tal-Mediterran (ċereali, ħalib, laħam, eċċ.) gradwalment tiġi abbandunata. Il-proċess attwali tal-liberalizzazzjoni għandu jqis il-ħarsien ta’ prodotti sensittivi.

1.5 Din il-fażi ta’ bidla għall-agrikoltura fil-Mediterran, ikkaratterizzata mill-kriżi fis-settur tal-ikel u l-liberalizzazzjoni, tfisser li l-awtoritajiet pubbliċi għandhom jadottaw strateġija fit-tul robusta li tiżgura li l-biedja tibqa’ attività vijabbli. Din l-istrateġija għandha tkun ibbażata fuq tliet aspetti: it-taħriġ, it-teknoloġija u r-riċerka, bil-għan li t-tranżizzjoni lejn settur agrikolu li jagħti prijorità lill-kwalità, il-valur miżjud u proċess ta’ kummerċjalizzazzjoni aktar effettiv tkun aktar faċli.

1.6 Il-politiki pubbliċi fil-Mediterran għandhom ikunu maħsuba biex jiżguraw li l-effetti tal-liberalizzazzjoni jkunu ġestiti b’mod effettiv. Fil-fehma tal-KESE, huma meħtieġa politiki fuq perijodu qasir u medju li jistabbilixxu kumpens reali, permezz ta’ appoġġ supplimentari, għal dawk il-produtturi tal-UE li jaħdmu fl-iktar setturi milquta mil-liberalizzazzjoni kummerċjali. Fl-istess waqt, jeħtieġ li jiġu implimentati politiki biex l-attività fiż-żoni rurali tkun iddiversifikata u biex il-bdiewa u n-negozji jkollhom l-appoġġ meħtieġ, bil-għan li jadattaw ruħhom aktar malajr għall-kuntest ġdid tal-produzzjoni.

1.7 Il-pajjiżi tal-Mediterran għandhom jimplimentaw politiki tat-taħriġ immirati lejn is-settur agrikolu biex iħeġġu impjiegi ta’ kwalità għolja, jgħinu l-ħaddiema jadattaw ruħhom għall-ħtiġijiet tal-mudell ġdid ta’ produzzjoni, u jillimitaw l-effeti negattiv li t-tluq tal-abitanti miż-żoni rurali jkollu fuq ix-xogħol u l-flussi migratorji.

1.8 Bil-għan li l-proċess tal-iżvilupp agrikolu fil-baċir tal-Mediterran jiġi appoġġjat, il-KESE huwa tal-fehma li l-prijorità għandha tkun it-tisħiħ tar-rwol tal-organizzazzjonijiet agrikoli lokali permezz ta’ proġetti ta’ żvilupp, li jitfasslu b’mod li jtejbu l-kapaċità għar-rappreżentazzjoni u s-sehem tal-bdiewa fil-proċess tat-teħid tad-deċiżjonijiet.

1.9 Biex il-biedja fil-Mediterran tkun aktar kompetittiva, hemm bżonn ta’ strateġija ta’ kummerċjalizzazzjoni aktar dinamika. Il-kooperattivi u organizzazzjonijiet oħra li jlaqqgħu l-produtturi, li għandhom iservu ta’ strumenti li l-bdiewa jistgħu jużaw biex jikkonċentraw il-provvista tagħhom u jtejbu l-pożizzjoni tagħhom fis-suq, ser ikunu wieħed mill-aktar aspetti importanti ta’ din l-istrateġija ġdida. Il-KESE jappoġġja kull inizjattiva li ttejjeb il-mod li bih taħdem il-katina tal-ikel u li tizgura li l-profitti jinqasmu tul il-katina kollha.

1.10 Fil-fehma tal-KESE, huwa essenzjali li r-rwol tan-nisa u ż-żgħażagħ fil-biedja u l-qasam rurali jissaħħaħ. Fil-pajjiżi tal-Mediterran tan-nofsinhar, in-nisa jagħtu kontribut sostanzjali għall-agrikoltura iżda xogħolhom ġeneralment ikun “inviżibbli” u bla ħlas, u sikwit ikkundizzjonat minn fatturi soċjali ħorox. Hemm bżonn ta’ politiki strutturali ġodda u inċentivi li jagħtu valur lix-xogħol tan-nisa, li jagħtihom il-possibbiltà joħorġu mill-ekonomija informali, u li jħeġġu l-ħolqien ta’ għaqdiet komunitarji bħala mezz għall-promozzjoni tal-intraprenditorija, li hija wkoll meħtieġa fil-qasam agrikolu.

1.11 Il-ġestjoni tal-ilma hija fattur importanti ħafna fl-iżvilupp tal-biedja fil-Mediterran. Wieħed mill-agħar effetti li t-tibdil fil-klima ser ikollu fil-Mediterran huwa t-tnaqqis fir-riżorsi tal-ilma disponibbli għall-biedja. Il-KESE jirrikonoxxi l-bżonn li jiġu implimentati politiki ġodda ta’ monitoraġġ u modernizzazzjoni li jagħmluha possibbli mhux biss li nużaw inqas ilma iżda wkoll li nagħmlu l-aħjar użu minn din ir-riżorsa prezzjuża. Dawn il-politiki kollha għandhom ikunu bbażati fuq l-użu ta’ teknoloġija ġdida li tużgura l-vijabbiltà soċjali, ekonomika u ambjentali tal-irrigazzjoni.

1.12 Il-kooperazzjoni istituzzjonali għandha timxi id f’id ma’ kooperazzjoni aktar mill-qrib bejn l-atturi tas-soċjetà ċivili. Għalhekk, huwa essenzjali li l-UE tiffaċilita l-kooperazzjoni reġjonali u parteċipazzjoni akbar mir-rappreżentanti tas-soċjetà ċivili biex jinqasmu l-esperjenzi u jitfasslu proġetti konkreti li jgħinu lill-organizzazzjonijiet agrikoli fil-Mediterran jippromovu mudell agrikolu multifunzjonali. F’kull każ, il-kapitolu agrikolu tal-Unjoni għall-Mediterran għandu jissaħħaħ, u għandu jsir progress fit-twaqqif tal-Bank tal-Mediterran.

2. Introduzzjoni

2.1 Il-Proċess ta’ Barċellona li tnieda fl-1995 ta spinta lir-relazzjonijiet tal-UE mal-ġirien Mediterranji tagħha (1)u stabbilixxa l-linji gwida għat-twaqqif ta’ żona ta’ paċi u prosperità ekonomika fir-reġjun. Iżda, 15-il sena wara d-Dikjarazzjoni ta’ Barċellona, il-progress li sar kien modest u l-imsieħba tal-UE fin-nofsinhar tal-Mediterran għandhom ċerta delużjoni.

2.2 L-inizjattiva politika reċenti li wasslet għall-Unjoni għall-Mediterran (2008), li twaqqfet taħt il-patroċinju ta’ Franza u l-Ġermanja, hija xhieda li wara snin ta’ paraliżi, il-kwistjoni tal-Mediterran reġgħet sabet ruħha fil-quċċata tal-aġenda tal-UE, minħabba t-tiġdid tal-interess fid-dibattitu dwar l-agrikoltura – settur strateġiku fis-seklu 21.

2.3 Il-KESE ddeċieda li jfassal din l-opinjoni fuq inizjattiva proprja biex jikkontribwixxi għad-dibattitu importanti dwar ir-rwol li s-settur agrikolu għandu jaqdi fil-baċir tal-Mediterran. L-iżvilupp ta’ dan is-settur issa wasal f’fażi ewlenija, li ser tkun ikkaratterizzata minn sfidi maġġuri fuq skala dinjija.

2.4 Il-kumplessità konsiderevoli tal-agrikoltura fil-Mediterran tagħmilha impossibbli li l-problemi speċifiċi li jinqalgħu ta’ kuljum jiġu indirizzatti bir-reqqa. Madankollu, il-Kumitat jixtieq jiftaħ diskussjoni strateġika dwar il-ġejjieni tal-biedja fil-Mediterran, u d-diskussjoni għandha tindirizza l-ewwel il-konsegwenzi li żona ta’ kummerċ ħieles tal-prodotti agrikoli jista’ jkollha fuq il-baċir tal-Mediterran. L-effetti tal-liberalizzazzjoni mhumiex ristretti biss għall-qasam tal-kummerċ, għax għandhom ukoll impatt importanti fuq l-iżvilupp soċjali, ambjentali u ekonomiku tal-pajjiżi kkonċernati.

2.5 Fl-imgħoddi, il-pajjiżi tan-nofsinhar tal-Mediterran ikkritikaw bl-aħrax lill-UE minħabba l-protezzjoniżmu agrikolu eċċessiv li wriet, filwaqt li l-UE wriet tħassib dwar l-impat negattiv f’ħafna reġjuni Ewropej ta’ ċerti importazzjonijiet, b’mod partikolari l-frott u l-ħaxix importat mill-Marokk, li, minħabba l-potenzjal agrikolu u l-viċinanza ġeografika u kulturali tiegħu għall-Ewropa, huwa wieħed mill-aktar pajjiżi importanti fejn tidħol il-biedja fil-Mediterran. In-nazzjon agrikolu importanti l-ieħor fil-Mediterran huwa l-pajjiż li huwa kandidat għall-adeżjoni fl-UE, it-Turkija. Il-biedja hija l-akbar settur fl-ekonomija Torka, u għandha potenzjal agrikolu konsiderevoli minħabba l-fatt li t-Turkija hija waħda mill-hekk imsejħa riżervi ħodor tal-Ewropa. F’dawn l-aħħar snin, l-Eġittu wkoll sar wieħed mill-pajjiżi Mediterranji bl-akbar potenzjal agrikolu.

2.6 Jekk nixtiequ mmorru lil hinn mir-rwol tradizzjonali tal-agrikoltura fil-Mediterran, hemm bżonn li tiġi stabbilita viżjoni aktar dettaljata, strateġika u fit-tul tal-agrikoltura tal-Mediterran li tagħmilha possibbli li jinstabu s-sinerġiji u li tiffaċilita l-vijabbiltà ekonomika u soċjali tas-settur fuq kull naħa tal-kosta.

2.7 L-esperjenza tal-UE fl-impenn tagħha favur produzzjoni ta’ kwalità għolja, il-valur mogħti lill-oriġini tal-prodotti, il-modernizzazzjoni tal-infrastrutturi u t-taħriġ għandhom iservu ta’ eżempju u gwida meta jiġu indirizzati l-bidliet li ser ifeġġu dalwaqt fin-nofsinhar tal-Mediterran. Madankollu, mhux l-esperjenzi pożittivi biss jgħallmuna lezzjonijiet siewja. Sfortunatament, fl-Ewropa, l-inkonsistenza bejn il-politiki tal-għajnuna agrikola, in-nuqas ta’ ppjanar fit-tul u l-iżbilanċ fil-katina tal-ikel li hija kkaratterizzata mill-inugwaljanza fil-provvista – li jgawdu minnha l-bejjiegħa bl-imnut il-kbar – jagħtuna stampa tal-perikli li għandhom jiġu kkunsidrati matul dik li nistgħu nsejħulha fażi tranżizzjonali maġġuri għall-agrikoltura tal-Mediterran.

2.8 Jeżistu żewġ kampijiet ċari fil-qasam tal-biedja fil-pajjiżi tan-nofsinhar: minn naħa, insibu industrija dinamika ffukata fuq l-esportazzjoni, permezz ta’ kapital ipprovdut minn atturi kummerċjali ewlenin; min-naħa l-oħra, insibu settur tal-biedja ffukat fuq is-swieq lokali li fihom joperaw bdiewa fuq skala żgħira mingħajr organizzazzjoni ekonomika adegwata.

3. Il-proċess tal-liberalizzazzjoni tal-kummerċ

3.1 B’konformità mal-pjan direzzjonali stabbilit fil-kuntest tal-Proċess ta’ Barċellona (1995), il-prodotti agrikoli għandhom jingħataw trattament preferenzjali. Il-liberalizzazzjoni gradwali tal-kummerċ tal-prodotti agrikoli permezz ta’ skema ta’ aċċess preferenzjali u reċiproka tqis il-flussi kummerċjali tradizzjonali u l-politiki agrikoli rilevanti (2). Il-prijorità mill-2005 sa issa hija li fl-2010 titwaqqaf żona ta’ kummerċ ħieles. Din id-data għandha titqies bħala linja gwida pjuttost milli data tal-għeluq, peress li l-pajjiżi mexjin lejn din iż-żona ta’ kummerċ ħieles b’ritmi differenti.

3.2 F’dawn l-aħħar snin, l-UE ffirmat ftehimiet ġodda u ambizzjużi mal-Iżrael, il-Ġordan u l-Eġittu. Il-bosta negozjati kumplessi mal-Marokk għadhom għaddejjin, u minkejja l-iskarsezza tal-informazzjoni pprovduta min-negozjaturi Ewropej, jidher li, fid-dawl tat-tmiem reċenti tan-negozjati, il-ftehim ser jiġi ffirmat fl-2010. Minn fost il-pajjiżi tal-Mediterran l-oħra, it-Tuneżija, u riċentement l-Alġerija, biss bdew sensiela ġdida ta’ negozjati.

Negozjati agrikoli bjn l-UE u l-pajjiżi tal-Mediterran

3.3 Il-protezzjoni fl-UE involviet bosta strumenti, sikwit użati flimkien bħal: kwoti, dazji doganali, kalendarji, liċenzji tal-importazzjoni, prezzijiet tad-dħul, eċċ. Għalhekk, nistgħu nikkonkludu li l-UE tradizzjonalment appoġġjat lill-bdiewa tagħha permezz ta’ miżuri doganali, peress li l-għajnuna tradizzjonali tal-PAK taqdi rwol żgħir ħafna rigward il-produzzjoni fil-Mediterran (3). Minbarra din il-protezzjoni doganali li kulma jmur qed issir dejjem aktar marġinali, id-distanza, l-ispejjeż tal-produzzjoni u l-infrastruttura huma fatturi ewlenin fil-kummerċ tal-prodotti agrikoli.

3.4 L-organizzazzjoni Ewropea COPA-COGECA, li tlaqqa’ l-organizzazzjonijiet u l-kooperattivi prinċipali tal-bdiewa, qalet fl-istqarrija tagħha dwar il-ftehimiet fil-qafas tas-Sħubija Ewro-Mediterranja li l-UE għandha bżonn tirrispetta ċerti prinċipji fundamentali fin-negozjati. Semmiet, fost l-oħrajn, il-bżonn li l-kunċett tal-prodotti sensittivi u l-prezz tad-dħul għall-frott u l-ħaxix jinżamm, il-bżonn li l-ispezzjonijiet doganali jissaħħu għall-prevenzjoni tal-frodi, li titwaqqaf sistema għall-monitoraġġ ta’ saħħet il-pjanti u l-bżonn li jitqiesu l-istaġuni tradizzjonali marbuta mal-prodotti individwali, u ppromoviet il-ġestjoni komuni tal-iskedi tal-produzzjoni u l-kummerċjalizzazzjoni (4).

3.5 Il-produtturi min-nofsinhar tal-Mediterran jiffaċċjaw ċerti diffikultajiet rigward l-infurzar tal-leġiżlazzjoni Ewropea tas-saħħa. Il-ħtiġijiet marbuta mal-prodotti agrikoli importati mill-Mediterran huma anqas stretti minn dawk imposti fuq il-prodotti Komunitarji fejn jidħol it-trattament xieraq tal-annimali, it-traċċabbiltà u l-istandards ambjentali. Il-KESE jħeġġeġ lill-UE tipprovdi lill-imsieħba tagħha fil-Mediterran bl-għajnuna teknika meħtieġa għall-kummerċ, bit-trasferiment tat-teknoloġija u bl-appoġġ għat-twaqqif ta’ sistemi ta’ traċċabbiltà u twissija bikrija.

3.6 Il-KESE kemm-il darba saħaq fuq l-importanza tat-traċċabbiltà u ċ-ċertifikazzjoni tal-kwalità peress li jirrappreżentaw l-aspett prinċipali tal-mudell agrikolu Komunitarju. Is-sistema mwaqqfa fl-UE tagħmilha possibbli li tinkiseb informazzjoni dwar kull prodott tal-ikel “mill-għelieqi sa fuq il-mejda”, u li jkunu jistgħu jiġu identifikati u traċċati l-passi kollha fil-mixja ta’ dan il-prodott sa ma jasal fuq il-mejda tal-ikel – mill-produzzjoni sal-ipproċessar u d-distribuzzjoni. It-traċċabbiltà għandha tiġi ttratata bħala prijorità matul in-negozjati agrikoli mal-pajjiżi tal-baċir tal-Mediterran.

3.7 Attwalment, il-liberalizzazzjoni agrikola fil-Mediterran, għalkemm mhux kompluta, diġà tkopri 90 % tal-kummerċ. L-UE hija l-akbar importatur tal-ikel, u bħalissa għaddejja minn proċess ta’ ftuħ tal-kummerċ li qatt ma rajna bħalu qabel. Minkejja dan, għadd baqa’ għadd ta’ prodotti sensittivi li dwarhom ġew stabbiliti dispożizzjonijiet speċifiċi, biex ma jiġux penalizzati ċerti produtturi li jistgħu jintlaqtu ħażin minn kwalunkwe żieda sostanzjali fl-importazzjonijiet agrikoli, b’mod partikolari l-frott u l-ħaxix.

3.8 Is-settur tal-frott u l-ħaxix jaqdi rwol ewlieni f’dan il-proċess ta’ liberalizzazzjoni, għaliex jirrappreżenta kważi nofs l-esportazzjonijiet agroalimentari mill-pajjiżi tal-Mediterran li mhumiex imsieħba fl-UE lejn l-UE. Bosta żoni fl-Ewropa tan-nofsinhar jispeċjalizzaw fit-tkabbir tal-frott u l-ħaxix, u l-ekonomiji reġjonali tagħhom jiddependu bil-bosta minn dawn l-uċuħ tar-raba'. F’għoxrin reġjun tal-UE, aktar minn nofs il-produzzjoni agrikola finali hija magħmula mill-frott u l-ħaxix. L-UE għandha tiżgura li jiġu konklużi ftehimiet agrikoli mal-pajjiżi fin-nofsinhar tal-Mediterran sabiex jiġu protetti dawk il-prodotti meqjusin “sensittivi”, u li b’hekk jintlaqtu aktar ħażin mill-ftehimiet.

3.9 L-analiżijiet tal-impatt li wettqet il-Kummissjoni Ewropea (5) dwar il-liberalizzazzjoni tal-kummerċ fil-Mediterran juru biċ-ċar li, f’sitwazzjoni kkaratterizzata minn liberalizzazzjoni parzjali jew sħiħa, l-UE żżid l-esportazzjonijiet ta’ ċerti prodotti “kontinentali” (ċereali, prodotti tal-ħalib u laħam). Għall-kuntrarju, il-produzzjoni f’dawn is-setturi tonqos bil-bosta f’pajjiżi bħall-Marokk, fejn huwa previst li, matul perijodu ta’ ħmistax-il sena, il-produzzjoni tal-ħalib tonqos b’55 %, tal-laħam bi 22 % u tal-qamħ b’20 % (6). Il-periklu tal-monokulturi jista’ jwassal għal nuqqas fil-provvista u dipendenza mill-importazzjonijiet.

3.10 Il-KESE jqis li għandhom jiġu introdotti kriterji u klawżoli fil-Ftehimiet ta’ Assoċjazzjoni korrispondenti, li jippermettu li jiġi vvalutat l-impatt tal-ftuħ kummerċjali għaż-żewġ partijiet involuti, b’mod speċjali bl-għan li jiġi vvalutat intlaħaqx l-objettiv aħħari tal-politika Komunitarja esterna: li jsir progress fil-qasam tal-ambjent, tad-drittijiet tax-xogħol u – fuq kollox – tal-iżvilupp ekonomiku u soċjali tal-popolazzjoni lokali u b’hekk mhux biss tal-intrapriżi l-kbar lokali u barranin. F’dan il-kuntest, huwa importanti ħafna li l-ftuħ tas-swieq Ewropej isir bil-kundizzjoni li jiġu rrispettati standards minimi fl-oqsma soċjoprofessjonali, ambjentali u tas-saħħa, għall-benefiċċju tas-sigurtà tal-ikel u tal-konsumaturi Ewropej, iżda wkoll sabiex jittejbu l-kundizzjonijiet ta’ għajxien u ta’ xogħol fil-pajjiżi tan-Nofsinhar tal-Mediterran.

3.11 Il-KESE jqis li għandhom jiġu stabbiliti l-mekkaniżmi pertinenti u jittejbu dawk eżistenti sabiex jiġi żgurat li jiġu rispettati l-klawżoli aċċettati miż-żewġ naħat rigward kwistjonijiet marbutin mal-liberalizzazzjoni kummerċjali tal-Ftehimiet ta’ Assoċjazzjoni, mill-perspettiva tar-rispett tal-ammonti doganali stabbiliti u tal-kwoti.

Ir-rwol tal-awtoritajiet pubbliċi fil-konfront tal-liberalizzazzjoni

3.12 Attwalment. il-Mediterran tan-nofsinhar qed jiffaċċja problemi serji li affettwaw ukoll lill-UE: xi rwol għandhom jaqdu l-awtoritajiet pubbliċi fi kwalunkwe proċess li jilliberalizza u jneħħi r-regolamenti minn fuq is-swieq? F’dan il-kuntest, l-UE u, b’mod aktar speċifiku, l-iżvilupp tal-PAK wasslu għal tibdil sorprendenti fid-direzzjoni li għandu jservi ta’ eżempju għall-pajjiżi tan-nofsinhar tal-Mediterran. Fid-dawl ta’ dak li tgħallmu mis-suċċessi u l-fallimenti tal-ġirien Ewropej tagħhom, jistgħu jimplimentaw politiki pubbliċi effettivi u konsistenti għal perijodu ta’ żmien medju u fit-tul, li jipprovdulhom l-għodda biex ikunu jistgħu jiffaċċjaw b’aktar ċertezza l-globalizzazzjoni li, f’ċerti każi, tista’ tikkawża distorzjonijiet negattivi fis-settur agrikolu. Fin-negozjati internazzjonali, dan is-settur qatt ma jista’ jiġi ttrattat bħal kwalunkwe settur ekonomiku ieħor, meta wieħed iqis il-kontribut tiegħu għall-PDG tal-pajjiż.

3.13 Sa ftit taż-żmien ilu, l-agrikoltura ma kenitx prijorità fost il-politiki tal-pajjiżi tal-Mediterran mhux imsieħba fl-UE, u l-fondi ta’ kooperazzjoni mill-UE u l-korpi internazzjonali ġew allokati lil setturi oħra (7): dan jagħti xhieda ta’ viżjoni għal perijodu ta’ żmien qasir li xekklet l-iżvilupp f’dawn il-pajjiżi. F’dawn l-aħħar snin, il-politiċi bdew ibiddlu l-mod ta’ ħsieb tagħhom.

3.14 Il-kriżi li laqtet lis-settur tal-ikel fl-2008, flimkien maż-żieda fil-prezz tal-materja prima u l-biża’ li qanqal il-proċess tal-liberalizzazzjoni, qajmu mir-raqda lil ċerti awtoritajiet reġjonali b’mod li biddlu l-istrateġija tradizzjonali tagħhom fil-qasam agrikolu, u minflok għamlu użu sħiħ mill-produzzjoni u ffokaw l-isforzi tagħhom fuq l-esportazzjonijiet agrikoli.

3.15 L-istrateġija agrikola tal-gvernijiet tal-Mediterran għandha taġevola settur li jiffoka fuq il-kwalità, il-valur miżjud u t-tijib tal-proċess tal-kummerċjalizzazzjoni. Il-filosofija hija ċara u, fil-fatt hija mħaddna mill-partijiet ikkonċernati kollha fil-Mediterran; Iżda, ir-realtà iebsa hija li n-nuqqas tar-riżorsi ekonomiċi hija diffikultà li ma tingħelibx faċilment.

3.16 It-taħriġ, l-appoġġ teknoloġiku u r-riċerka huma komponenti bażiċi li għandhom jiġu inklużi fi kwalunkwe politika agrikola futura implimentata fil-pajjiżi tal-Mediterran. Dawn it-tliet fatturi flimkien għandhom jikkkontribwixxu għat-titjib tal-pożizzjoni u l-vijabbiltà tal-agrikoltura Mediterranja, bil-għan li tiġi żgurata s-sigurtà tal-ikel u li niġġieldu kontra l-faqar u t-tluq tal-abitanti miż-żoni rurali.

3.17 Minkejja l-istqarrijiet ferventi tagħhom favur ir-riċerka agrikola, bosta pajjiżi tal-Mediterran ma wrewx ir-rieda politika meħtieġa għall-ħolqien ta’ qafas leġiżlattiv favorevoli. Il-ħidma fil-qasam tar-riċerka għandha tissaħħaħ sabiex it-teknika għat-tkabbir tal-prodotti agrikoli titjieb u sabiex jinstabu swieq speċjalizzati ġodda, bil-għan li l-kwalità tieħu spinta qawwija ’l quddiem. It-tkabbir demografiku jfisser li, llum, ettaru jkollu jitma’ tliet darbiet aktar nies milli kien jitma’ erbgħin sena ilu. Il-progress teknoloġiku jagħmilha possibbli li tiżdied il-produttività, filwaqt li l-bijoteknoloġija tista’ tagħmel kontribut siewi lejn tip ta’ agrikoltura aktar produttiv u li jirrispetta aktar l-ambjent (8). Għall-ġejjieni, ir-riċerka għandha ssaħħaħ il-kooperazzjoni bejn l-inizjattiva pubblika u dik privata u ttejjeb il-koordinazzjoni bejn il-korpi, sabiex il-ħtiġijiet fundamentali u konkreti tal-agrikoltura u l-bdiewa jiġu ssodisfati.

Strument sabiex jindirizza l-isfida agrikola: Il-“Pjan Aħdar” tal-Marokk

3.18 Eżempju ta’ dan il-mod ta’ ħsieb ġdid joħroġ fid-dieher fil-Green Paper imressqa mill-Marokk f’April 2008, li turi strateġija agrikola ġdida u interessanti fil-Magreb. Il-pjan għandu l-għan li jagħmel l-agrikoltura l-ixprun ewlieni tal-ekonomija nazzjonali fl-10 sa 15-il sena li ġejjin, permezz ta’ investiment pubbliku qawwi (9), bil-għan li jintlaħqu żewġ għanijiet ewlenin; settur agrikolu modern, u b’valur miżjud għoli, u dħul akbar għall-bdiewa ż-żgħar.

3.19 Bil-għan li dawn l-għanijiet ambizzjużi jintlaħqu, il-gvern Marokkin fassal pjani reġjonali li għandhom jiffokaw fuq tliet tipi ta’ proġetti. L-ewwel wieħed għandu l-għan li jiffaċilita t-tranżizzjoni minn uċuħ taċ-ċereali għal uċuħ b’valur miżjud imsaħħaħ li jiddependu inqas mill-ilma. It-tieni nett, hemm pjani għat-titjib tal-biedja intensiva, li għandhom jipprovdu lill-bdiewa tekniki ta’ produzzjoni ġodda. Fl-aħħar nett, il-pjani reġjonali huma maħsuba biex jikkontribwixxu għad-diversifikazzjoni tal-produzzjoni u jżidu l-valur tal-prodotti reġjonali u lokali.

It-telliefa fil-proċess tal-liberalizzazzjoni fuq iż-żewġ naħat tal-Mediterran

3.20 Fil-livell reġjonali, l-effetti negattivi tal-liberalizzazzjoni ser jinħassu b’mod partikolarment qawwi minn dawk ir-reġjuni Ewropej speċjalizzati fit-tkabbir tal-frott u l-ħaxix. F’kull każ, dawn ir-reġjuni huma fost l-inqas avvanzati jew fost l-aktar żvantaġġati fl-Ewropa. Fosthom hemm, pereżempju l-Andalusija (Spanja), it-Tessalija (il-Greċja), il-Kalabrija (l-Italja) u d-Douro tat-Tramuntana (il-Portugall). Skont l-istudju tal-impatt li sar miċ-Ċentru Internazzjonali għal Studji Agronomiċi Avvanzati fil-Mediterran (CIHEAM) (10), mitlub mill-Kummissjoni Ewropea fl-2007, il-konsegwenzi negattivi tal-liberalizzazzjoni tal-kummerċ bejn l-UE u l-pajjiżi tal-Mediterran ma jkunux mifruxa fuq skala wiesgħa iżda pjuttost ikkonċentrati fi ftit reġjuni, li jkunu verament it-telliefa fil-proċess.

3.21 Il-produtturi ż-żgħar tan-nofsinhar tal-Mediterran ser jintlaqtu direttament malli jinfetħu l-fruntieri, għax jiġu mġiegħla jwaqqfu l-produzzjoni tagħhom minħabba li ma jkunux jistgħu jikkompetu mal-produzzjoni kontinentali tal-ġirien tagħhom fit-tramuntana tal-Mediterran. F’dan il-kuntest ta’ liberalizzazzjoni, għandhom jiġu pprovduti l-istrumenti meħtieġa biex il-produtturi ż-żgħar – l-aktar partijiet vulnerabbli – igawdu mill-ftehimiet il-ġodda. Il-politiki li jitfasslu bil-għan li jappoġġjaw id-dħul, jorganizzaw u jimmodernizzaw l-agrikoltura tagħhom għandhom isiru prijorità.

3.22 L-awtoritajiet pubbliċi għandhom iħabirku biex ibiddlu x-xejra perikoluża ta’ bħalissa, jiġifieri l-fatt li l-aktar li jgawdu minn dan il-proċess ikunu l-irziezet il-kbar, il-kumpaniji multinazzjonali u l-investituri tal-kapital barrani. Il-benefiċċji marbta mal-ftuħ tas-swieq għandhom jitqassmu b’mod ugwali u ġust fost il-partijiet kollha involuti fil-katina tal-produzzjoni.

L-organizzazzjoni tas-settur tal-produzzjoni fid-dawl tal-istrutturi l-ġodda tal-kummerċjalizzazzjoni

3.23 Fl-UE, l-iżbilanċ li jeżisti bejn id-diversi operaturi fi ħdan il-katina tal-ikel jagħmel ħsara konsiderevoli lis-settur tal-produzzjoni, li ma jistax jikkompeti mal-pożizzjoni dominanti li jgawdu l-bejjiegħa bl-imnut il-kbar. Din il-konċentrazzjoni potenzjali tal-operaturi l-kbar ser tiġri wkoll meta l-agrikoltura tiġi żviluppata wkoll fuq in-naħa l-oħra tal-baċir tal-Mediterran. Il-bdiewa jistgħu jitilfu r-rabtiet tagħhom mas-suq nazzjonali u jsibu ruħhom suġġetti għall-ħtiġijiet imposti mis-supermarkets.

3.24 Il-kompetittività tas-settur agrikolu ma jiddependix biss minn produzzjoni aktar effikaċi mill-perspettiva ta’ prezz u kwalità. Biex il-kunċett tal-“kompetittività” jkun wieħed ġenwin, l-istrateġija użata fil-kummerċjalizzazzjoni hija partikolarment importanti. Fid-dawl tan-natura estremament frammentata tas-settur tal-produzzjoni, iż-żieda u l-iżvilupp tal-modi li permezz tagħhom tiġi kkonċentrata l-provvista, bħall-gruppi tal-produtturi u l-kooperattivi, fost l-oħrajn, għandhom indubbjament isiru pilastri tal-istrateġija l-ġdida.

3.25 Mhuwiex faċli li l-produtturi jiġu organizzati f’movimenti tal-kooperattivi. Fin-nofsinhar tal-Mediterran, għad hemm bosta ostakoli għall-iżvilupp tal-kooperattivi agrikoli, minkejja li teżisti leġiżlazzjoni ġdida mfassla bil-għan li jitħejja x-xogħol ta’ preparazzjoni meħtieġ. Fost l-aktar problemi serji li jiffaċċjaw il-kooperattivi fil-Mediterran, insibu n-nuqqas ta’ persunal adegwat għall-ġestjoni tal-kooperattiva bħala negozju, l-instabbiltà tar-riżorsi ekonomiċi, dipendenza eċċessiva fuq l-għajnuna tal-istat, ir-riġidtà tal-leġiżlazzjoni u d-diffikultà tal-aċċess għas-swieq. Sabiex dan il-moviment tal-kooperattivi jirnexxi, irid jegħleb dawn il-problemi u jagħti xhieda ta’ filosofija ġdida msejsa fuq approċċ kollettiv. Iżda, l-ewwel ħtieġa għas-settur agrikolu fil-Mediterran hija li l-bdiewa jkunu jistgħu jkomplu x-xogħol tal-biedja u mhux jiġu mġiegħla jitilqu s-settur.

3.26 Permezz tal-kooperazzjoni u l-organizzazzjoni, il-bdiewa jistgħu jtejbu l-pożizzjoni tagħhom u jegħlbu l-limitazzjoni kbira li ġejja mill-fatt li huma mxerrdin. Is-suċċess tal-kooperattiva Marokkina tal-bdiewa li jipproduċu l-prodotti tal-ħalib, il-COPAG, li tipproduċi 170 miljun litru fis-sena – 11 % tal-produzzjoni nazzjonali – sar mudell li fuqu għandhom jimxu setturi oħra. Din il-kooperattiva tiġġenera valur miżjud, tqassam is-sussidji u tiggarantixxi prezz minimu għall-membri tagħha. Iżda, f’pajjiżi bħal-Libanu, ħafna kooperattivi jitwaqqfu biss għax jeħtieġu l-istatus ta’ “kooperattiva” biex ikollhom aċċess għall-programmi ta’ żvilupp immexxija mill-NGOs; Sfortunatament, meta l-fondi jispiċċaw, il-kooperattivi jibdew jagħlqu u fl-aħħar jogħsfru għalkollox.

3.27 Fin-nofsinhar tal-Mediterran, l-iżvilupp u l-promozzjoni tal-assoċjazzjonijiet jitlob appoġġ sod mill-amministrazzjonijiet pubbliċi. Is-sħubija mal-kooperattivi għandha tkun imħeġġa sabiex issir strument utli u li jiġġenera profitt għall-bdiewa. Is-sempliċi twaqqif ta’ kooperattiva ma jiggarantix is-suċċess tagħha: il-kooperattivi għandhom ikunu dinamiċi u jkollhom sens ta’ intraprenditorija jekk jixtiequ jikkompetu f’suq globalizzat, billi jikkonsolidaw id-dħul tal-imsieħba tagħhom u jsaħħu l-kapaċità tagħhom li jkollhom aċċess għall-provvisti u għas-servizzi u s-swieq.

4. Tibdil soċjali fil-biedja Mediterranja

4.1 Il-kummerċ ħieles agrikolu għandu jħeġġeġ u jkun kompatibbli bis-sħiħ mal-iżvilupp soċjali u l-ispeċifiċitajiet tar-reġjuni. Fil-fehma tal-Kumitat, l-ispiża soċjali tal-integrazzjoni fil-flussi kummerċjali globali għandha tiġi analizzata bir-reqqa, sabiex ikun jista’ jitkejjel l-impatt ta’ dan il-proċess bla waqfien u jiġu megħjuna aktar komunitajiet vulnerabbli biex iħejju ruħhom għalih. Għalkemm skont data makroekonomika inkontestabbli, l-agrikoltura tirrappreżenta biss parti żgħira mill-kummerċ fil-Mediterran (7 % tal-esportazzjonijiet totali u 9 % tal-importazzjonijiet totali), fil-fatt, l-impatt politiku u soċjali ta’ dawn il-prodotti huwa ferm ogħla.

4.2 Il-fraġilità soċjali fiż-żoni rurali tal-Mediterran hija riflessa fil-faqar, il-qgħad, in-nuqqas ta’ infrastruttura, id-degradazzjoni tal-art u t-tluq kostanti tal-abitanti miż-żoni rurali. Kif ġara fil-pajjiżi tal-UE, l-adattament għall-globalizzazzjoni ser iwassal, fil-pajjiżi tal-Mediterran, għat-tluq tan-nies mill-biedja, it-tnaqqis tal-popolazzjoni miż-żoni rurali l-aktar żvantaġġati u pressjoni akbar fuq il-flussi tal-migranti.

4.3 Sabiex jittaffew l-effetti negattivi tal-liberalizzazzjoni fl-ambjent rurali, l-awtoritajiet nazzjonali u reġjonali għandhom jimplimentaw politiki sodi ta’ żvilupp rurali li jtejbu l-kompetittività tal-irziezet iż-żgħar, joħolqu soluzzjonijiet alternattivi konkreti għall-bdiewa li jiġu mġiegħla jabbundaw il-professjoni tagħhom, u jiżguraw li ż-żoni rurali jiddiversifikaw dan is-settur – li huwa importanti ħafna għan-nisġa soċjoekonomika tagħhom – b’suċċess u b’mod sigur. It-tendenza perikoluża li l-abitanti jitilqu miż-żoni rurali tista’ titrażżan biss jekk in-nisa u ż-żgħażagħ jiġu integrati b’suċċess fis-settur tal-biedja.

In-nisa u ż-żgħażagħ: fatturi għall-bidla

4.4 Fil-futur qrib, in-nisa u ż-żgħażagħ ser ikunu l-veri xpruni tal-bidla agrikola fin-nofsinhar tal-Mediterran. L-istrateġija Mediterranja għall-iżvilupp sostenibbli titlob l-implimentazzjoni ta’ programmi li jikkontribwixxu għat-tisħiħ tar-rwol tan-nisa fil-proċessi tat-teħid tad-deċiżjonijiet u fl-edukazzjoni tal-mexxejja agrikoli u rurali ġodda li jistgħu, permezz tal-ħila tagħhom għall-innovazzjoni u l-preparazzjoni, ikunu fatturi għall-bidla.

4.5 In-nisa dejjem qed ikunu iżjed involuti fis-settur agrikolu fil-Mediterran. Ir-rwol li jaqdu fl-agrikoltura qed jiżdied gradwalment u l-potenzjal tagħhom huwa vast, fid-dawl taż-żieda sostanzjali fil-popolazzjoni, it-tibdil ambjentali u l-migrazzjoni tal-irġiel mir-reġjun lejn iċ-ċentri urbani jew żoni aktar prosperużi (11). Sfortunatament, iċ-ċifri uffiċjali huma ftit wisq, u ftit li xejn jirrikonoxxu l-kontribut konkret li n-nisa jagħtu lill-biedja.

4.6 Ġew implimentati għadd ta’ inizjattivi interessanti fil-Mediterran għat-titjib tal-qagħda tan-nisa fl-ambjent rurali. Fil-Marokk, permezz ta’ fondi mill-programm MEDA, ġew iffinanzjati kooperattivi taż-żejt tal-argan li huma magħmulin biss min-nisa – dan il-mudell issa qed jintuża wkoll f’żoni oħra tal-Mediterran. Fil-Libanu, l-Osservatorju Nazzjonali għan-Nisa fl-Agrikoltura u ż-Żoni Rurali (NOWARA) (12), twaqqaf fl-2008 u kkontribwixxa għall-implimentazzjoni ta’ għadd ta’ inizjattivi għall-promozzjoni tal-ugwaljanza bejn is-sessi fil-biedja, billi identifika l-programmi u l-attivitajiet għat-titjib tal-aċċess tan-nisa għar-riżorsi tal-produzzjoni.

4.7 It-trattament tan-nisa li jaħdmu fis-settur agrikolu jvarja ħafna minn nazzjon għal ieħor. Fil-Libanu, 3,4 % biss tan-nisa jaħdmu fil-biedja, u s-sitwazzjoni hija l-istess fl-Alġerija, fejn il-parteċipazzjoni tan-nisa fl-attivitajiet ekonomiċi hija limitata ħafna. Għall-kuntrarju, fl-Eġittu, 50 % tax-xogħol agrikolu jsir min-nisa, għalkemm ma jitħallewx ikollhom sehem fil-ġestjoni tal-beni agrikoli li jirtu; fis-Sirja, is-sitwazzjoni hija agħar għax, fil-prattika, il-konvenzjonijiet soċjali jġiegħlu lin-nisa jirrinunzjaw kull dritt għas-sjieda tal-art li jista’ jkollhom. Il-Marokk jispikka minħabba s-sehem għoli tan-nisa fix-xogħol agrikolu – madwar 60 % – filwaqt li ċ-ċifra fit-Turkija hija ogħla, 70 %. F’dawn il-pajjiżi, in-nisa ġeneralment jagħmlu x-xogħlijiet li jitolbu ħidma intensiva u mhux mekanizzata. In-nisa huma responsabbli għall-ħsad u l-ħżin tal-prodotti tal-ikel, u jaqdu rwol importanti ħafna fiż-żrigħ, l-irrigazzjoni, il-kontroll tal-annimali u l-insetti li jattakkaw l-uċuħ tar-raba’ u fl-iffertilizzar.

4.8 In-nisa involuti fil-biedja fil-pajjiżi tan-nofsinhar tal-Mediterran jiffaċċjaw għadd ta’ ostakoli importanti li jkollhom impatt fuq l-iżvolġiment ta’ xogħolhom: ir-rata għolja ta’ illitteriżmu u n-nuqqas ta’ tagħlim, ix-xogħol bla ħlas, l-aċċess limitat għall-proprjetà, il-fatt li ma għandhom l-ebda sehem fil-proċess tat-teħid tad-deċiżjonijiet, kundizzjonijiet tax-xogħol li huma agħar minn dawk għall-irġiel, aċess limitat ħafna għall-fondi u, ma jistax jonqos, il-fatturi soċjali u reliġjużi li jċaħħdu n-nisa mid-dritt ta’ deċiżjoni. Sfortunatament, għad baqa’ ħafna xi jsir biex l-irġiel u n-nisa fl-agrikoltura u l-ambjent rurali jgawdu mill-istess opportunitajiet. Il-gvernijiet tal-Mediterran għandhom għalhekk ipoġġu din il-missjoni fil-quċċata tal-aġenda tagħhom (13).

5. Il-biedja fil-Mediterran fil-konfront tat-tibdil fil-klima

5.1 Kull studju xjentifiku li sar sa issa jaqbel fuq il-fatt li l-aktar żona li sr tintlaqat mit-tibdil fil-klima hija l-Mediterran. Il-kundizzjonijiet ġeografiċi u klimatiċi tal-biedja f’dawn iż-żoni jagħmlu lill-agrikoltura Mediterranja partikolarment vulnerabbli għall-effetti negattivi tat-tibdil fil-klima, b’mod partikolari fid-dawl tar-rata taż-żieda fil-popolazzjoni fil-Mediterran u l-ħtieġa – kwistjoni li saħqet fuqha l-FAO – li nżidu l-produzzjoni tal-ikel tagħna. Fost dawn l-effetti nsibu:

— il-qerda tal-uċuħ tar-raba’ u t-telf tal-bijodiversità

— livell ogħla ta’ deżertifikazzjoni u l-espansjoni taż-żoni aridi

— il-preżenza ta’ annimali u insetti ġodda li jattakkaw l-uċuħ tar-raba u mard ġdid

— produzzjoni aktar baxxa u rata għolja ta’ votalità fil-produzzjoni

— riżorsi tal-ilma skarsi.

5.2 Bil-għan li nadattaw ruħna għat-tibdil fil-klima, neħtieġu miżuri urġenti u strumenti validi għat-titjib tal-ġestjoni tar-riskji fl-agrikoltura; għandhom jiġu żviluppati varjetajiet ġodda u aktar reżistenti; il-bdiewa għandhom jingħataw konsulenza teknika fix-xogħol li jagħmlu ta’ kuljum. u, bħala prijorità, is-settur agrikolu għandu jkollu r-riċerka u teknoloġija ġdida għad-dispożizzjoni tiegħu.

Ir-rabta bejn l-ilma u l-biedja

5.3 Indubbjament, l-ilma ser ikun l-aktar element li jintlaqat mit-tibdil fil-klima u l-fattur ewlieni fl-iżvilupp tal-biedja Mediterranja. Il-KESE diġà analizza l-impatt tat-tnaqqis tar-riżorsi tal-ilma fuq il-biedja (14) u jkompli jisħaq fuq il-bżonn li l-politiki pubbliċi jiġu orjentati lejn użu aktar sostenibbli ta’ din ir-riżorsa. L-isfida hija li nkomplu niġġeneraw il-ġid permezz tal-produzzjoni agrikola, il-valur miżjud, ix-xogħol, eċċ., filwaqt li l-ammont tal-ilma disponibbli jkun dejjem qed jonqos.

5.4 Il- “Plan Bleu” (15) diġà ħabbar li d-domanda għall-ilma fin-nofsinhar u l-lvant tal-Mediterran ser tiżdied b’25 % sal-2025. Din iż-żieda fid-domanda trid tiġi ttrattata f’kuntest ikkaratterizzat mill-iskarsità u t-tnaqqis fid-disponibbiltà ta’ din ir-riżorsa prezzjuża. Fil-fehma tal-KESE, din il-ġestjoni sostenibbli tal-ilma m’għandhiex tiddependi biss mit-tnaqqis tal-irigazzjoni, izda għandha tissejjes ukoll fuq monitoraġġ aktar effettiv u politiki ta’ modernizzazzjoni.

5.5 Fl-agrikoltura Mediterranja, l-irrigazzjoni taqdi rwol strateġiku. L-irrigazzjoni tintuża għar-raba’ kollu fl-Eġittu; il-Marokk għandu l-ħsieb li jżid is-saqwi b’450 000 ettaru sal-2025. L-Iżrael għandu l-aqwa riżorsi teknoloġiċi għall-ġestjoni tal-ilma għall-agrikoltura. It-Tuneżija rnexxielha timplimenta programm għall-ġestjoni tal-ilma għall-irigazzjoni li ntlaqa’ tajjeb mill-Organizzazzjoni tal-Ikel u l-Biedja tan-Nazzjonijiet Uniti (FAO) u l-Bank Dinji.

5.6 Il-gvern Tuneżin għażel li jtejjeb is-sħubijiet bejn is-setur privat u dak pubbliku biex japplika l-pjan strateġiku tiegħu. Din l-istrateġija kienet tinvolvi l-għoti ta’ kuntratti tal-biedja bl-inċentivi għall-bdiewa, programmi għat-titjib tas-saqwi billi tiġi ffaċilitata t-tranżizzjoni għal uċuħ tar-raba’ b’valur miżjud ogħla u li jeħtieġu anqas ilma, billi jitqassmu l-kwoti mogħtija lill-baċir, u sistema ta’ prezzijiet li permezz tagħha l-ispejjeż li ntefqu jerġgħu jinġabru. Ir-reġjun tal-Andalusija fi Spanja huwa eżempju ta’ sistema ta’ irrigazzjoni modernizzata: f’dan ir-reġjun, fi żmien 30 sena biss, il-ħtiġijiet tal-ilma għal kull ettaru naqsu bin-nofs.

5.7 Il-KESE jirrikonoxxi l-bżonn li tiġi implimentata teknoloġija ġdida li tagħmilha possibbli mhux biss li jintuża anqas ilma izda wkoll li jsir l-aħjar użu minnu. Rigward il-ġestjoni tal-ilma agrikolu, għandhom jiġu eżaminati strumenti differenti, pereżempju sistemi ta’ irrigazzjoni lokalizzata, il-purifikazzjoni u d-desalinizzazzjoni tal-ilma, infrastruttura ġdida, varjetajiet li ġeneralment huma adattati aktar għall-iskarsezza serja tal-ilma (water stress) u l-użu ta’ ilma mhux konvenzjonali, eċċ.

Brussell, 18 ta’ Frar 2010. Il-President tas-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew Mario SEPI

(1) L-Unjoni għall-Mediterran bħalissa tlaqqa’ s-27 Stat Membru u dawn l-Istati Mediterranji: l-Alġerija, il-Marokk, it-Tuneżija, it-Turkija, l-Eġittu, l-Iżrael, l-Awtorità Palestinjana, is-Sirja, il-Libanu, il-Ġordan, il-Kroazja, l-Albanija, il-Montenegro, il-Bosnja-Ħerzegovina, Monako, il-Mawritanja u l-Libja (li għandha status ta’ osservatur).

(2) Il-konferenzi regolari tal-ministri tal-kummerċ fi ħdan l-Isħubija Ewro-Mediterranja għandhom ir-responsabbiltà li jagħtu spinta politika lill-aspetti kummerċjali tal-proċess tal-liberalizzazzjoni. L-aħħar konferenza ministerjali saret f’Novembru 2009 fil-bini tal-KESE fi Brussell.

(3) Is-settur tal-frott u l-ħaxix jirrappreżenta 16 % tal-produzzjoni agrikola totali fl-UE, iżda l-ammont li jingħata bħala għajnuna mhuwiex aktar minn 4,5 % tal-infiq marbut mal-Fond Agrikolu Ewropew ta’ Garanzija.

(4) Opinjoni tal-KESE dwar “Is-sigurtà sanitarja tal-importazzjonijiet agrikoli u alimentari” (ĠU C 100, 30.4.2009, p. 60).

(5) “Sustainability impact asessment, Euro-Mediterranean Agricultural Policy” (Evalwazzjoni tal-impatt tas-sostenibbiltà), EU-MED Agpol.

(6) Din id-data tinsab fl-istudju “Defining a trade strategy for Southern Mediterranean Countries” (Niddefinixxu strateġija kummerċjali għall-pajjiżi tan-nofsinhar tal-Mediterran), Antoine Bouet, International food policy research institute. 2006.

(7) Minn fost il-fondi kollha tal-MEDA mogħtija lill-pajjiżi msieħba tal-Mediterran, 5 % biss ġew allokati lill-agrikoltura u l-iżvilupp rurali.

(8) Opinjoni tal-KESE dwar “L-UE u l-isfida globali tal-ikel”(ĠU C 100, 30.4.2009, p. 44.).

(9) Matul l-għaxar snin li ġejjin, il-Marokk ser jalloka madwar 150 miljun dirham permezz tal-Aġenzija għall-Iżvilupp Agrikolu sabiex jimplimenta l-miżuri mniżżla fl-hekk imsejjaħ “Pjan Aħdar”.

(10) L-istudju “Impacts of agricultural trade liberalization between the EU and Mediterranean countries” (L-impatt tal-liberalizzazzjoni tal-kummerċ bejn l-UE u l-pajjiżi tal-Mediterran), EU-MED AgPol, imħejji mis-CIHEAM-IAM Montpellier.

(11) Il-kontribut tan-nisa għall-produzzjoni agrikola hija partikolarment importanti f’dawk iż-żoni b’rata għolja ta’ migrazzjoni lejn iż-żoni urbani.

(12) Għal aktar tagħrif, ara www.nowaralebanon.org.

(13) Ara l-opinjoni tal-KESE dwar “Il-promozzjoni tal-intraprenditorija tan-nisa fir-reġjun tal-EUROMED”, CESE 1004/2007, 12.6.2007. Dawn il-kwistjonijiet ġew diskussi wkoll waqt it-Tieni Konferenza Ministerjali dwar “It-tisħiħ tar-rwol tan-nisa fis-soċjetà” li saret f’Marrakexx, 11–12 ta’ Novembru 2009.

(14) Ara l-opinjonijiet tal-KESE: “Ir-rabta bejn il-bidla fil-klima u l-biedja fl-Ewropa”ĠU C 27, 3.2.2009, p. 59., “L-iskarsezza tal-ilma u l-perijodi ta’ nixfa”ĠU C 224, 30.8.2008, p. 67.

(15) Il-“Plan Bleu” huwa ċentru għall-kooperazzjoni u l-iżvilupp ambjentali fil-Mediterran, fil-qafas tal-Programm tan-NU għall-Mediterran (il-Programm tan-Nazzjoniiet Uniti għall-Ambjent/il-Pjan ta’Azzjoni għall-Mediterran).