(2)Ir-rapport speċifiku għall-pajjiż tal-2020 għal Ċipru ġie ppubblikat fis-26 ta’ Frar 2020. Huwa vvaluta l-progress ta’ Ċipru biex jindirizza r-rakkomandazzjonijiet speċifiċi għall-pajjiż adottati mill-Kunsill fid-9 ta’ Lulju 2019, is-segwitu mogħti lir-rakkomandazzjonijiet adottati fis-snin preċedenti u l-progress ta’ Ċipru lejn il-miri nazzjonali tiegħu tal-Ewropa 2020. Inkluda wkoll analiżi fil-fond skont l-Artikolu 5 tar-Regolament (UE) Nru 1176/2011, u r-riżultati tagħha wkoll ġew ippubblikati fis-26 ta’ Frar 2020. L-analiżi tal-Kummissjoni wasslitha biex tikkonkludi li Ċipru għaddej minn żbilanċi makroekonomiċi eċċessivi. B’mod partikolari, sehem għoli ħafna ta’ self improduttiv huwa ta’ piż fuq is-settur finanzjarju u stokkijiet għoljin ta’ dejn privat, pubbliku u estern ikunu ta’ piż fuq l-ekonomija, fil-kuntest ta’ tkabbir potenzjali moderat.

(23)Biex jitrawwem l-irkupru ekonomiku, se jkun importanti li l-proġetti ta’ investiment pubbliku maturi jiġu ffinanzjati b’mod aktar qawwi fil-bidu, u li jiġi promoss l-investiment privat, inkluż permezz ta’ riformi rilevanti. Il-protezzjoni u l-użu effiċjenti tar-riżorsi naturali tal-pajjiż huma ta’ importanza kbira biex jiġi żgurat irkupru ekonomiku sostenibbli u tkabbir futur. Sabiex tinżamm l-attraenza tal-pajjiż għat-turisti, huwa meħtieġ li jiġu indirizzati l-isfidi relatati mat-tranżizzjoni tal-enerġija ekoloġika, il-ġestjoni effettiva tal-iskart u tal-ilma u l-protezzjoni tan-natura u tal-bijodiversità. Filwaqt li diġà bdew investimenti sinifikanti, jenħtieġ li jsiru aktar investimenti f’dawn l-oqsma minn qabel. Ċipru qed iħabbat wiċċu ma’ sfidi importanti biex jilħaq il-mira tiegħu għall-2030 għall-emissjonijiet tal-gassijiet serra li mhumiex koperti mis-sistema tal-UE għall-iskambju ta’ kwoti tal-emissjonijiet. Dawn l-isfidi jenħtieġ li jiġu indirizzati billi jiġu ppjanati u adottati miżuri addizzjonali fil-ħin skont il-Pjan Nazzjonali tal-Enerġija u l-Klima tal-pajjiż. Tali miżuri se jeħtieġu investimenti, b’mod partikolari f’oqsma bħall-enerġija rinnovabbli, l-effiċjenza fl-enerġija u t-trasport sostenibbli, li jistgħu jgħinu wkoll biex jiġi pprovdut stimolu ekoloġiku robust. Ċipru jrid itejjeb ukoll is-sistema tiegħu tal-immaniġġjar tal-iskart kif ukoll l-ekonomija ċirkolari. Il-ġenerazzjoni tal-iskart tibqa’ ogħla b’mod sinifikanti mill-medja tal-UE, filwaqt li r-rati ta’ riċiklaġġ jibqgħu ferm inqas mill-medja tal-UE. Ir-rata ta’ rimi f’miżbla hija wkoll għolja ħafna. Il-ġestjoni tal-ilma u tal-ilma mormi, partikolarment f’żoni urbani, hija karatterizzata minn ineffiċjenzi. In-nixfiet u l-iskarsezza tal-ilma huma ta’ tħassib ewlieni, u r-rispons ta’ politika insuffiċjenti jaf jaffettwa l-ekonomija rurali u t-turiżmu ta’ pajjiż. L-ipprogrammar tal-Fond għal Tranżizzjoni Ġusta għall-perjodu 2021-2027 jista’ jgħin lil Ċipru jittratta xi wħud mill-isfidi li toffri t-tranżizzjoni lejn ekonomija li tkun newtrali fejn tidħol il-klima, b’mod partikolari fl-oqsma koperti mill-Anness D tar-rapport tal-pajjiż. Dan jippermetti lil Ċipru biex jagħmel l-aħjar użu minn dak il-fond.

(24)L-importanza ta’ infrastruttura diġitali moderna, l-aċċess universali għall-internet u d-disponibbiltà tas-servizzi diġitali ġew enfasizzati minħabba restrizzjonijiet ta’ mobilità tal-COVID-19. L-investiment fl-ekonomija diġitali huwa essenzjali biex tissaħħaħ il-produttività u biex jissaħħaħ l-irkupru ekonomiku wara l-kriżi. Ċipru qiegħed lejn l-aħħar fl-Indiċi tal-Ekonomija u s-Soċjetà Diġitali (DESI, Digital Economy and Society Index) tal-Kummissjoni tal-2020. Huma biss 45 % taċ-Ċiprijotti ta’ bejn is-16 u l-74 sena li għandhom mill-inqas ħiliet diġitali bażiċi u l-ispeċjalisti tal-ICT għadhom jirrappreżentaw proporzjon iktar baxx tal-forza tax-xogħol meta mqabbel mal-bqija tal-medja tal-UE (2,7 % vs 3,9 %), u dan qed ixekkel il-potenzjal tal-ekonomija tal-internet. Hemm livell baxx ta’ interazzjoni online bejn l-awtoritajiet pubbliċi u ċ-ċittadini, u 51 % biss taċ-Ċiprijotti jinteraġixxu online. Il-livell tal-kummerċ elettroniku (jiġifieri, l-SMEs li jbigħu online, il-bejgħ tal-kummerċ elettroniku u l-bejgħ online transfruntier) qed jitjieb (31,8 fl-2019 meta mqabbel mad-29,4 fl-2018) iżda għadu taħt il-medja tal-UE ta’ 40,1 (minn 100).

(25)Ċipru jista’ jkompli jtejjeb is-sistema ta’ riċerka u innovazzjoni tiegħu biex jappoġġa t-tkabbir tal-produttività u t-tranżizzjoni diġitali u ambjentali meħtieġa f’xenarju ta’ wara pandemija. Il-kapaċità baxxa ta’ assorbiment tar-riċerka u l-innovazzjoni tad-ditti tfixkel il-kompetittività ta’ Ċipru. It-titjib fil-kooperazzjoni bejn l-akkademja u n-negozju u l-kummerċjalizzazzjoni tar-riżultati tar-riċerka jibqgħu ostaklu ewlieni u jeħtieġu azzjoni urġenti. Madankollu, miżuri reċenti bħall-ħolqien ta’ dipartiment ġdid għar-riċerka u l-innovazzjoni, il-ħatra ta’ Deputat Ministeru għar-Riċerka, l-Innovazzjoni u l-Politika Diġitali, kif ukoll l-Istrateġija Nazzjonali ġdida għar-Riċerka u l-Innovazzjoni 2019-2023, li tistabbilixxi mira ta’ intensità ogħla tar-riċerka u l-innovazzjoni ta’ 1,5 % tal-PDG sal-2023 (’il fuq mill-0,56 % attwali) huma passi promettenti.

(26)L-indirizzar tal-ippjanar aggressiv tat-taxxa huwa essenzjali biex jittejbu l-effiċjenza u l-ġustizzja tas-sistemi tat-taxxa, kif rikonoxxut fir-rakkomandazzjoni taż-Żona tal-Euro għall-2020. L-effetti sekondarji ta’ strateġiji ta’ ppjanar aggressiv tat-taxxa tal-kontribwenti jitolbu azzjoni nazzjonali kkoordinata li tikkomplementa l-leġiżlazzjoni tal-Unjoni. L-evidenza ekonomika tissuġġerixxi li r-regoli tat-taxxa ta’ Ċipru qed jintużaw għal skopijiet ta’ ppjanar aggressiv tat-taxxa. Ċipru ħa passi biex jindirizza dan billi jimplimenta inizjattivi internazzjonali u Ewropej u jieħu xi miżuri nazzjonali addizzjonali. Madankollu, il-karatteristiċi tas-sistema bħan-nuqqas ta’ taxxi minn ras il-għajn fuq pagamenti ħerġin ta’ dividend, imgħax u royalties minn kumpaniji bbażati f’Ċipru lil residenti ta’ pajjiżi terzi, u r-regoli dwar ir-residenza tat-taxxa korporattiva, jistgħu jkomplu jiffaċilitaw l-ippjanar aggressiv tat-taxxa. L-iskema ta’ Tnaqqis tal-Imgħax Nozzjonali jeħtieġ li tiġi mmonitorjata mill-qrib. Fl-aħħar nett, l-“Iskema għan-Naturalizzazzjoni tal-Investituri f’Ċipru b’Eċċezzjoni” u “Residenza permezz tal-Iskema ta’ Investiment” ġew elenkati mill-OECD bħala li għandhom riskju potenzjalment għoli li jintużaw ħażin.

(27)Sistema ġudizzjarja effettiva tibqa’ fattur ewlieni għal ekonomija attraenti u favorevoli għall-investiment u se tkun kruċjali fil-proċess ta’ rkupru. Ineffiċjenzi serji fis-sistema ġudizzjarja jkomplu jaffettwaw negattivament l-infurzar ta’ kuntratti u jipprevjenu r-riżoluzzjoni rapida ta’ kawżi ċivili u kummerċjali. Tħabbru serje ta’ riformi bdew jindirizzaw il-problemi l-iktar serji fis-sistema tal-ġustizzja f’Ċipru, b’mod partikolari r-regoli antikwati tal-proċedura ċivili u d-diġitalizzazzjoni tal-qrati, il-konklużjoni ta’ għadd kbir ta’ kawżi pendenti u l-assenza tat-taħriġ tul il-ħajja għall-imħallfin, iżda l-progress għadu miexi bil-mod.

(28)It-tisħiħ tar-reżiljenza u l-effiċjenza tal-amministrazzjoni pubblika huwa essenzjali biex tiġi żgurata l-implimentazzjoni rapida u effettiva tal-miżuri ta’ rkupru tal-COVID-19 f’Ċipru. It-titjib tal-koordinazzjoni bejn il-Gvern ċentrali u dak lokali u l-indirizzar tal-frammentazzjoni u l-ineffiċjenzi fil-livell lokali huma meħtieġa biex jitneħħew l-ostakli għall-implimentazzjoni koerenti, l-investimenti u t-twassil ta’ servizzi fil-pajjiż. Il-promozzjoni tad-diġitalizzazzjoni tal-amministrazzjoni pubblika hija essenzjali biex tiżgura l-kontinwità tan-negozju tagħha stess, kif ukoll l-aċċess kontinwu u effettiv għas-servizzi pubbliċi għaċ-ċittadini u għan-negozji.

(29)Filwaqt li r-rakkomandazzjonijiet attwali jiffukaw fuq l-indirizzar tal-impatti soċjoekonomiċi tal-pandemija u fuq l-iffaċilitar tal-irkupru ekonomiku, ir-rakkomandazzjonijiet speċifiċi għall-pajjiż tal-2019 adottati mill-Kunsill fid-9 ta’ Lulju 2019 koprew ukoll riformi li huma essenzjali biex jiġu ttratati l-isfidi strutturali fi żmien medju sa dak twil. Dawn ir-rakkomandazzjonijiet jibqgħu pertinenti u se jkomplu jiġu mmonitorjati matul iċ-ċiklu annwali tas-Semestru Ewropew tas-sena d-dieħla. Dan japplika wkoll għal rakkomandazzjonijiet rigward politiki ekonomiċi relatati mal-investiment. Dawn ir-rakkomandazzjonijiet tal-aħħar jenħtieġ li jitqiesu għall-ipprogrammar strateġiku tal-finanzjament tal-politika ta’ koeżjoni ta’ wara l-2020, inkluż għal miżuri ta’ mitigazzjoni u l-istrateġiji ta’ ħruġ fir-rigward tal-kriżi attwali.

(30)Is-salvagwardja tas-sodezza globali tas-sistema bankarja u l-ġestjoni tar-riskji għall-istabbiltà finanzjarja huma essenzjali biex tingħeleb il-kriżi tal-COVID-19 u biex tiġi appoġġata l-ekonomija. Filwaqt li l-istabbiltà tas-settur bankarju tjiebet b’mod sinifikanti f’dawn l-aħħar snin, il-pandemija qed toħloq pressjoni fuq il-banek, permezz ta’ żieda fir-riskju ta’ kreditu u pressjonijiet fuq il-profittabbiltà u l-kapitalizzazzjoni. Il-vulnerabbiltajiet u l-isfidi ġejjin minn settur privat b’dejn eċċessiv u minn stokk għoli ta’ self improduttiv (NPL, non-performing loans), li jillimitaw l-ambitu tal-appoġġ ta’ kreditu. Is-settur bankarju Ċiprijott għandu t-tieni l-ogħla proporzjon ta’ self improduttiv fiż-Żona tal-Euro. Għalhekk, l-isforzi biex jitnaqsu l-NPL jibqgħu prijorità, b’mod partikolari billi jiġu indirizzati l-“NPL ta’ legat” li ilhom pendenti qabel il-bidu tal-kriżi tal-COVID-19. Biex jinkiseb dan l-għan, huwa essenzjali li jsir progress fuq il-kumpanija ta’ ġestjoni tal-assi tal-Istat (KEDIPES), inkluż fuq il-mudell organizzattiv u l-istrateġija tagħha. B’mod importanti, l-iskema ESTIA għandha l-għan li tappoġġa u tipproteġi mutwatarji vulnerabbli, iżda huwa essenzjali li dan jiġi bbilanċjat b’tali mod li tittejjeb il-kultura ta’ pagament. F’dan ir-rigward, it-tisħiħ tal-infurzar ta’ talbiet u l-promozzjoni tal-użu ta’ qafas ta’ insolvenza għandu jgħin biex isostni workout sostenibbli ta’ self ħażin. Barra minn hekk, it-tnaqqis pendenti fil-ħruġ ta’ titoli ta’ proprjetà permezz tal-implimentazzjoni ta’ soluzzjoni strutturali biex jiġu indirizzati l-inadegwatezzi tas-sistema ta’ tranżazzjoni ta’ proprjetà (jiġifieri l-ħruġ u t-trasferiment ta’ titoli ta’ proprjetà) jibqa’ kompitu importanti.

(31)L-isforzi kontinwi biex jissaħħaħ il-qafas għall-prevenzjoni u s-sanzjonijiet ta’ korruzzjoni huma essenzjali biex jiġi żgurat l-irkupru wara l-kriżi tal-COVID-19 u biex tinkiseb allokazzjoni u distribuzzjoni ta’ fondi u riżorsi effiċjenti, responsabbli u trasparenti. Filwaqt li qed jiġi implimentat pjan ta’ azzjoni kontra l-korruzzjoni, il-miżuri ewlenin u l-leġiżlazzjoni għadhom pendenti, b’mod partikolari l-abbozz tal-Atti għat-titjib tat-trasparenza fit-tfassil tad-deċiżjonijiet pubbliċi, l-istabbiliment tal-awtorità indipendenti kontra l-korruzzjoni, ir-rapportar tal-korruzzjoni u l-protezzjoni tal-informaturi. Id-dispożizzjonijiet relatati mal-Uffiċċju stabbilit mil-liġi dwar l-indipendenza baġitarja, is-separazzjoni tal-funzjonijiet u l-proċeduri ta’ reklutaġġ għadhom pendenti.

(32)Is-Semestru Ewropew jipprovdi l-qafas għal koordinazzjoni kontinwa tal-politika ekonomika u tal-impjiegi fl-Unjoni, li jista’ jkun ta’ kontribut għal ekonomija sostenibbli. L-Istati Membri evalwaw il-progress fir-rigward tal-implimentazzjoni tal-Għanijiet ta’ Żvilupp Sostenibbli (Sustainable Development Goals, SDG) tan-Nazzjonijiet Uniti fil-Programmi Nazzjonali ta’ Riforma tal-2020 tagħhom. Billi tiżgura l-implimentazzjoni sħiħa tar-rakkomandazzjonijiet ta’ hawn taħt, Ċipru se jikkontribwixxi għall-progress lejn l-SDG u għall-isforz komuni biex tiġi żgurata s-sostenibbiltà kompetittiva fl-Unjoni.

(33)Il-koordinazzjoni mill-qrib bejn l-ekonomiji fl-unjoni ekonomika u monetarja hija kruċjali biex jinkiseb irkupru rapidu mill-impatt ekonomiku tal-COVID-19. Jenħtieġ li Ċipru, bħala Stat Membru li l-munita tiegħu hija l-euro – u b’kont meħud tal-gwida politika mill-Grupp tal-Euro – jiżgura li l-politiki tiegħu jibqgħu konsistenti mar-rakkomandazzjonijiet taż-Żona tal-Euro u kkoordinati ma’ dawk tal-Istati Membri l-oħra taż-Żona tal-Euro.

(34)Fil-kuntest tas-Semestru Ewropew tal-2020, il-Kummissjoni wettqet analiżi komprensiva tal-politika ekonomika ta’ Ċipru u ppubblikatha fir-rapport tal-pajjiż tal-2020. Hija vvalutat ukoll il-Programm ta’ Stabbiltà tal-2020, il-Programm ta’ Riforma Nazzjonali tal-2020 u s-segwitu mogħti għar-rakkomandazzjonijiet indirizzati lil Ċipru fis-snin preċedenti. Hija mhux biss qieset ir-rilevanza tagħhom għall-politika fiskali u soċjoekonomika sostenibbli f’Ċipru imma qieset ukoll il-konformità tagħhom mar-regoli u mal-gwida tal-Unjoni, fid-dawl tal-ħtieġa li tissaħħaħ il-governanza ekonomika kumplessiva tal-Unjoni billi jingħata kontribut fil-livell tal-Unjoni għad-deċiżjonijiet nazzjonali futuri.

(35)Fid-dawl ta’ din il-valutazzjoni, il-Kunsill eżamina l-Programm ta’ Stabbiltà tal-2020 u l-opinjoni tiegħu hija riflessa b’mod partikolari fir-rakkomandazzjoni (1) hawn taħt,

(36)Fid-dawl tal-analiżi fil-fond mill-Kummissjoni u ta’ din il-valutazzjoni, il-Kunsill eżamina l-Programm Nazzjonali ta’ Riforma tal-2020 u l-Programm ta’ Stabbiltà tal-2020. Ir-rakkomandazzjonijiet preżenti jqisu l-ħtieġa li tiġi indirizzata l-pandemija u li jiġi ffaċilitat l-irkupru ekonomiku bħala l-ewwel pass meħtieġ biex ikun jista’ jsir aġġustament tal-iżbilanċi. Ir-rakkomandazzjonijiet li jindirizzaw direttament l-iżbilanċi makroekonomiċi identifikati mill-Kummissjoni skont l-Artikolu 6 tar-Regolament (UE) Nru 1176/2011 huma riflessi fir-rakkomandazzjonijiet (1), (3) u (4),

B’DAN JIRRAKKOMANDA li Ċipru jieħu azzjoni fl-2020 u fl-2021 biex:

1.F’konformità mal-klawżola liberatorja ġenerali, jieħu l-miżuri kollha meħtieġa biex jindirizza b’mod effettiv il-pandemija, isostni l-ekonomija u jappoġġa l-irkupru sussegwenti. Meta l-kundizzjonijiet ekonomiċi jippermettu, ikompli bil-politiki fiskali mmirati sabiex jikseb pożizzjonijiet fiskali prudenti fi żmien medju u jiżgura s-sostenibbiltà tad-dejn, filwaqt li jtejjeb l-investiment. Isaħħaħ ir-reżiljenza u l-kapaċità tas-sistema tas-saħħa biex jiġu żgurati servizzi ta’ kwalità u affordabbli, inkluż billi jittejbu l-kundizzjonijiet tax-xogħol tal-ħaddiema tas-saħħa.

2.Jipprovdi sostituzzjoni ta’ dħul adegwat u aċċess għal protezzjoni soċjali għal kulħadd. Isaħħaħ is-servizzi pubbliċi tal-impjiegi, jippromwovi arranġamenti tax-xogħol flessibbli u jtejjeb ir-rilevanza tal-edukazzjoni u t-taħriġ għas-suq tax-xogħol.

3.Jiżgura aċċess adegwat għall-finanzi u għal-likwidità, speċjalment għall-intrapriżi żgħar u ta’ daqs medju. Jiffinanzja fil-fażi tal-bidu tagħhom proġetti maturi ta’ investiment pubbliku u jippromwovi l-investiment privat biex jitrawwem l-irkupru ekonomiku. Jiffoka l-investiment fuq it-tranżizzjoni ekoloġika u diġitali, b’mod partikolari fuq il-produzzjoni nadifa u effiċjenti u l-użu tal-enerġija, il-ġestjoni tal-iskart u tal-ilma, it-trasport sostenibbli, id-diġitalizzazzjoni, ir-riċerka u l-innovazzjoni.

4.Jieħu aktar azzjoni biex jiġu indirizzati l-karatteristiċi tas-sistema tat-taxxa li jiffaċilitaw l-ippjanar aggressiv tat-taxxa minn individwi u minn kumpaniji multinazzjonali. Itejjeb l-effiċjenza u d-diġitalizzazzjoni tas-sistema ġudizzjarja u tas-settur pubbliku.