Riżoluzzjoni dwar “Proposti tal-KESE għar-rikostruzzjoni u l-irkupru wara l-kriżi tal-COVID-19: ‘L-UE jeħtiġilha tkun iggwidata mill-prinċipju li titqies bħala komunità ta’ destin komuni.’” abbażi tax-xogħol tas-Sottokumitat dwar l-irkupru u wara l-pandemija tal-COVID-19

(2020/C 311/01)

Relaturi: Petr ZAHRADNIK (Gr. I) Stefano PALMIERI (Gr. II) Jan DIRX (Gr. III)

Matul is-sessjoni plenarja tiegħu tal-10 u l-11 ta’ Ġunju 2020 (laqgħa tal-11 ta’ Ġunju), il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew adotta r-Riżoluzzjoni li ġejja b’221 vot favur, 0 voti kontra u 6 astensjonijiet.

1. Introduzzjoni

1.1. Il-KESE jilqa’ bi pjaċir u jappoġġja l-proposti tal-Kummissjoni Ewropea: il-pjan Next Generation EU u l-baġit ġenerali tal-UE għall-2021-2027. F’din l-istqarrija aħna niddeskrivu x’għandhom jiksbu fil-fehma tagħna l-proposti għall-irkupru u r-rikostruzzjoni wara l-kriżi tal-coronavirus. L-erba’ punti li ġejjin huma ċentrali għalina:

1.2. Il-KESE huwa konvint li l-irkupru mill-effetti tal-kriżi tal-coronavirus jirnexxi biss jekk ikun akkumpanjat mir-ristrutturar tas-soċjetà tagħna: jeħtieġ li niffukaw fuq ir-rikostruzzjoni kif ukoll fuq l-irkupru. Ma nistgħux sempliċement nerġgħu niksbu dak li kien jeżisti fil-passat: irridu nirristrutturaw u ntejbuh. Għall-KESE, ir-ristrutturar u t-titjib ser ikollhom jissejsu fuq il-prinċipji li fuqhom huwa bbażat ix-xogħol kollu tagħna: il-protezzjoni tad-drittijiet tal-bniedem u dawk soċjali, il-valuri demokratiċi u l-istat tad-dritt, l-isfruttar tal-potenzjal sħiħ tas-Suq Uniku, il-kisba tal-Għanijiet ta’ Żvilupp Sostenibbli (SDGs), il-ħolqien ta’ ekonomija ċirkolari u l-kisba tan-newtralità klimatika fl-UE sa mhux aktar tard mill-2050. Irridu niżguraw ukoll governanza tajba u responsabbiltà demokratika. Huwa wkoll imperattiv li wieħed jifhem għaliex ċerti gruppi soċjali tħallew aktar vulnerabbli matul il-kriżi, kemm f’termini ta’ protezzjoni insuffiċjenti kontra l-kontaġju u t-telfien ta’ mezzi ta’ għajxien, kif ukoll li ssir ħidma biex vulnerabbiltà bħal din tiġi limitata fil-futur.

1.3. Il-proċess tas-Semestru Ewropew se jikseb rwol dejjem aktar importanti fil-monitoraġġ u l-evalwazzjoni tal-interventi stabbiliti fil-qafas ta’ “Next Generation EU” u, f’dan il-kuntest, il-KESE jemmen li l-imsieħba ekonomiċi u soċjali u l-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili għandu jitqies li għandhom rwol importanti f’dan il-proċess.

1.4. F’dan il-proċess ġdid ta’ rkupru u rikostruzzjoni, il-KESE jittama li l-Konferenza dwar il-futur tal-Ewropa tista’ tkun opportunità biex tissaħħaħ u tiġi approfondita l-istruttura istituzzjonali tal-UE u sabiex jitwettaq tiġdid reali tal-proġett tal-UE, li jkun kapaċi jiffaċċja l-isfidi tad-deċennji li ġejjin.

1.5. L-investimenti li saru taħt l-istimolu ekonomiku fuq medda qasira ta’ żmien għandhom ikunu newtrali lejn, jew għandhom jaċċelleraw, it-trasformazzjoni strutturali tal-ekonomija Ewropea lejn tniġġis żero, ir-restawr tal-bijodiversità u n-newtralità klimatika sal-2050.

1.6. Il-parteċipazzjoni taċ-ċittadini kollha, permezz tal-organizzazzjonijiet tal-imsieħba soċjali u tas-soċjetà ċivili, se tagħmel il-proċess ta’ riforma tal-ekonomija u tas-soċjetà possibbli. L-Istati Membri u l-UE għandhom għalhekk jiżguraw li f’dan il-proċess kumpless ħadd ma jitħalla barra.

1.7. L-aktar importanti, waħda mit-tagħlimiet ewlenin tal-kriżi tal-coronavairus hija li s-sistemi tas-saħħa fi kważi kull pajjiż Ewropew jeħtieġ li jissaħħu permezz tal-ħolqien ta’ “Unjoni tas-Saħħa tal-UE”.

2. Il-kriżi tal-COVID-19: skoss simmetriku estern għall-UE b’effetti differenti minn Stat Membru għal ieħor tal-UE

2.1. Il-kriżi tal-COVID-19 u l-effetti tagħha fuq l-UE

2.1.1. Filwaqt li valutazzjoni tal-impatt sħiħ tal-pandemija tal-COVID-19 tkun prematura fiż-żmien meta tiġi abbozzata din ir-riżoluzzjoni, diġà huwa ċar li dan huwa l-agħar skoss ekonomiku li l-ekonomiji Ewropej qed iħabbtu wiċċhom miegħu mit-Tieni Gwerra Dinjija ’l hawn. It-triq lejn l-irkupru x’aktarx li tkun twila u mimlija skossi. It-tbassir tal-FMI u tal-Kummissjoni Ewropea jikkonferma li din il-kriżi affettwat lill-Istati Membri kollha tal-UE bi gradi differenti ta’ intensità ( 1 ) , kriżi li qed tisfida mhux biss ix-xejriet tal-imġiba tagħna iżda wkoll ix-xejriet tagħna tal-produzzjoni, il-konsum u l-impjiegi.

2.1.2. Hija kriżi serja minħabba li laqtet lill-UE fi żmien ta’ dgħufija ekonomika u politika kbira. F’xi pajjiżi l-effetti negattivi tal-kriżi ekonomika u finanzjarja preċedenti (2008-2010) għadhom ma battewx u l-ekonomiji tagħhom għadhom pjuttost sensittivi, fraġli u vulnerabbli għal skossi. Bl-istess mod, xi gruppi soċjali, anke fl-Istati Membri l-aktar għonja, għad iridu jirpiljaw mill-impatt tal-aħħar kriżi ekonomika. Dan huwa l-każ, pereżempju, għall-persuni b’diżabilità ( 2 ) . Barra minn hekk, il-kriżi seħħet f’mument kruċjali għall-UE: f’fażi ta’ tranżizzjoni lejn ekonomija diġitali sensittiva għas-sostenibbiltà ekonomika, ambjentali u soċjali.

2.1.3. Din hija kriżi li qed ikollha impatt ta’ tfixkil mil-lat ekonomiku u soċjali u l-Ewwel prijorità hija sett sħiħ ta’ attivitajiet u politiki li jreġġgħulna lura “normali ġdid” f’ħajjitna, is-sistemi ekonomiċi, soċjali u ambjentali u l-organizzazzjonijiet tagħna.

2.1.4. Il-kriżi se tkun test tal-istress serju għall-Unjoni Ewropea kollha kemm hi, għas-sistema ekonomika u l-mudelli soċjali tagħna, għall-valuri tagħna u għad-demokrazija tagħna.

2.2. Effetti ekonomiċi

2.2.1. Kuntrarju għall-kriżi ta’ qabel, did-darba sibna ruħna immedjatament f’lockdown totali għal ħafna attivitajiet, u dan wassal għal tnaqqis qawwi fil-produzzjoni, żieda rapida fil-qgħad u deterjorament tal-istandards tal-għajxien (tnaqqis fid-dħul reali, inċertezza fl-impjiegi, mobilità ristretta), tnaqqis drastiku fid-dħul mill-kummerċ barrani kemm fl-UE kif ukoll ma’ pajjiżi terzi, u deterjorament drastiku fl-indikaturi tal-finanzi pubbliċi.

2.2.2. Abbażi tal-analiżi disponibbli tal-impatt tal-kriżi tal-COVID-19 fuq it-tkabbir ekonomiku, bi tbassir ta’ tnaqqis fit-tkabbir tal-PDG ta’ madwar 8 % ( 3 ) , il-qgħad globali għandu jiżdied b’24,7 miljun, b’inċertezza li taffettwa bejn 13-il miljun u 36 miljun impjieg ( 4 ) . Għall-UE, ir-rata tal-qgħad hija mistennija li tiżdied minn 6,7 % (2019) għal 9,0 % (2020) ( 5 ) . Din il-kriżi tisfida wkoll b’mod gravi: i) is-sistema ta’ impriżi żgħar u ta’ daqs medju li jirrappreżentaw is-sinsla tas-sistema tal-produzzjoni Ewropea; ii) il-kompetittività tas-sistema ta’ kumpaniji Ewropej kbar; iii) is-sopravivenza proprja ta’ xi setturi ekonomiċi bħall-ospitalità, it-turiżmu, it-trasport u l-kultura.

2.2.3. L-istimi għall-2021 ( 6 ) huma ħafna aktar ottimisti, b’irkupru kundizzjonali li, madankollu, jiddependi fuq il-parametri li ġejjin: il-miżuri restrittivi jridu jkunu tneħħew diġà; il-pandemija tibqa’ taħt kontroll; u l-miżuri monetarji, fiskali u regolatorji bla preċedent adottati mill-Istati Membri u l-UE jkunu taw prova li huma effiċjenti f’termini ta’ tnaqqis tal-impatt ekonomiku u soċjali immedjat tal-kriżi u l-mitigazzjoni tal-ħsara fit-tul għal relazzjonijiet ekonomiċi u soċjali u għal ktajjen ta’ valur globali.

2.2.4. Mill-perspettiva tal-UE, is-Suq Uniku prattikament ġie paralizzat. Barra minn hekk, il-pakketti ta’ kriżi tal-Istati Membri rriżultaw f’riskju li jinħolqu kundizzjonijiet mhux ekwi li jridu jiġu indirizzati b’mod urġenti. L-inċertezza rigward l-investimenti futuri żdied qatigħ u indikaturi ewlenin bħall-PMI, jew il-kunfidenza tan-negozju u tal-konsumatur, laħqu livelli baxxi storiċi.

2.2.5. L-impatt ekonomiku u soċjali l-aktar profond għalhekk probabbilment se jiġi rreġistrat matul it-tieni tliet xhur ta’ din is-sena, skont il-grad ta’ intensità esperjenzata mid-diversi setturi. Fit-tieni sitt xhur tal-2020 nistgħu nistennew li naraw xi rkupru ekonomiku, għalkemm it-tip ta’ rkupru jista’ jvarja minn pajjiż għal ieħor.

2.2.6. Iżda b’mod aktar serju, l-iskoss interrompa u biddel għal kollox il-mudelli u l-iskemi ta’ stil ta’ ħajja normali tagħna. Bħala parti mill-proċess ta’ rkupru u ta’ attivazzjoni mill-ġdid, huwa neċessarju li wieħed jiffoka mhux biss fuq il-kisba lura tal-prestazzjoni ekonomika, iżda forsi b’mod aktar urġenti u importanti ssir enfasi fuq l-għoti ta’ tama u l-opportunità li jiġu adattati ħajjitna għan-“normali ġdid”, inkluża l-konformità sħiħa mal-prinċipji ta’ żvilupp sostenibbli.

2.3. Effetti soċjali

2.3.1. Il-COVID-19 se jkollu impatti estensivi fuq l-eżiti tas-suq tax-xogħol. Lil hinn mit-tħassib urġenti dwar is-saħħa tal-ħaddiema u l-familji tagħhom, il-virus u l-iskossi ekonomiċi sussegwenti se jkollhom impatt fuq id-dinja tax-xogħol fi tliet modi ewlenin: 1) il-kwantità ta’ impjiegi (kemm il-qgħad kif ukoll is-sottoimpjieg); 2) il-kwalità tax-xogħol; u 3) effetti fuq gruppi speċifiċi li huma aktar vulnerabbli għall-eżiti negattivi tas-suq tax-xogħol. Xi kategoriji ta’ ħaddiema huma aktar affettwati minħabba li huma mingħajr xbieki ta’ sikurezza soċjali: żgħażagħ f’impjiegi prekarji, ħaddiema ta’ età ikbar, ħaddiema b’diżabbiltà, nisa għaliex huma soprarappreżentati fis-setturi l-iżjed milquta ħażin ħafna jew għaliex jibqgħu d-dar biex jieħdu ħsieb il-membri tal-familja, ħaddiema li jaħdmu għal rashom jew fuq pjattaformi diġitali, ħaddiema bi dħul baxx, ħaddiema migranti, u nies li huma riferuti bħala ħaddiema “inviżibbli”, jiġifieri dawk li jaħdmu xogħol mhux iddikjarat. Il-faqar fost dawk li jaħdmu x’aktarx ukoll li se jiżdied b’mod sinifikanti ( 7 )

2.3.2. Is-salvagwardja tal-impjiegi u tad-dħul għall-ħaddiema kollha hija prijorità u jeħtieġ li nsawru l-politiki tal-lum b’perspettiva fit-tul. L-UE teħtieġ strateġija soċjali Ewropea b’saħħitha għall-irkupru u r-rikostruzzjoni fil-livell tal-UE u dak nazzjonali bl-involviment attiv tal-imsieħba soċjali sabiex tingħata nifs ġdid l-ekonomija, jiġu ssalvagwardati d-drittijiet tal-ħaddiema u tiġi żgurata l-benesseri għal kulħadd. Huma meħtieġa riformi istituzzjonali u tal-politiki aktar fil-fond biex jissaħħaħ l-irkupru u tinbena r-reżiljenza permezz ta’ sistemi ta’ protezzjoni soċjali robusti u universali li jistgħu jaġixxu bħala stabbilizzaturi ekonomiċi u soċjali awtomatiċi b’rabta mal-kriżijiet. Dan se jgħin ukoll biex terġa’ tinbena l-fiduċja fl-istituzzjonijiet u l-gvernijiet.

2.3.3. Id-djalogu soċjali bipartitiku u tripartitiku bejn il-gvernijiet, l-organizzazzjonijiet tal-ħaddiema u ta’ min iħaddem huwa għodda ewlenija għall-iżvilupp u l-implimentazzjoni ta’ soluzzjonijiet sostenibbli, mil-livell komunitarju sal-livell globali. Dan jirrikjedi organizzazzjonijiet tal-imsieħba soċjali b’saħħithom, indipendenti u demokratiċi.

2.3.4. Għandha tingħata attenzjoni partikolari biex jiġi żgurat li ma jkunx hemm irkupru b’żewġ veloċitajiet minn din il-kriżi, kif rajna fl-aħħar kriżi. Għandu jingħata appoġġ lill-gruppi kollha biex ikunu jistgħu jirpiljaw flimkien, mingħajr ma jkun hemm aktar gruppi soċjali vulnerabbli li jridu jistennew bil-paċenzja biex jaraw l-istess titjib fl-istandards tal-impjiegi u tal-għajxien bħall-bqija tal-popolazzjoni. Dan huwa partikolarment il-każ għaż-żgħażagħ, il-persuni b’diżabilità, persuni minn minoranzi etniċi, kif ukoll migranti u refuġjati.

2.3.5. Hemm bżonn ukoll ta’ attenzjoni u azzjoni speċjali għal gruppi barra mis-swieq tax-xogħol li diġà qed jesperjenzaw il-faqar, kif ukoll gruppi ġodda ta’ faqar, li huwa mistenni li jiżdiedu. Dawn il-gruppi jirriskjaw aktar l-emarġinazzjoni flimkien ma’ ħafna kwistjonijiet soċjali u tas-saħħa.

2.3.6. L-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili stess huma fost il-vittmi tal-inugwaljanzi u d-dgħufijiet fis-sistema. Il-kapaċità attwali u futura tagħhom li jirrispondu għal ħtiġijiet hija mhedda minn riżorsi ta’ spiss skarsi u mhux kostanti. Dan jeħtieġ li jiġi indirizzat billi jiġu żgurati mekkaniżmi ta’ finanzjament għall-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili.

3. Evalwazzjoni tar-rispons tal-UE għall-kriżi tal-COVID-19

3.1. Il-miżuri ta’ emerġenza

3.1.1. Bħalissa fl-Ewropa (u b’mod komparabbli fid-dinja kollha), il-pandemija tal-coronavirus qed tiddetermina l-parametri kollha ta’ ħajjitna, li jinkludu l-attività, l-organizzazzjoni u s-sistemi ekonomiċi. L-ekonomija u l- instrumentarium tal-politika ekonomika huma kompletament subordinati biex isolvu b’suċċess il-kriżi u jagħtu kontribut sostanzjali biex din tintemm. Madankollu, anke f’dan il-perjodu kritiku, ikun jaqbel li jiġi ggarantit li: — is-sorsi finanzjarji mmobilizzati jintużaw b’mod effettiv u jkunu mmirati sew skont il-ħtiġijiet; — is-suġġetti eliġibbli kollha (persuni fiżiċi, negozji u impriżi, organizzazzjonijiet mingħajr skop ta’ qligħ, fornituri ta’ servizz pubbliku, eċċ.) affettwati mill-pandemija jirċievu kumpens ġust; — l-ekonomija tkun lesta biex terġa’ tibda meta tispiċċa l-pandemija, filwaqt li nkunu tgħallimna tagħlimiet mill-pandemija attwali dwar kwistjonijiet soċjali li jeħtieġ li jiġu indirizzati b’mod urġenti.

3.1.2. Għalkemm is-suq u l-ekonomija ma jistax ikollhom ir-rwol ta’ djanjostiku u evalwatur ta’ problema medika mhux magħrufa, fl-istess ħin ikun pjuttost impossibbli li tiġi solvuta l-problema tal-pandemija mingħajr ma jitqiesu b’mod xieraq l-ispejjeż u l-konsegwenzi ekonomiċi u finanzjarji mġarrba.

3.1.3. S’issa, l-Istati Membri kif ukoll l-istituzzjonijiet rispettivi tal-UE adottaw sensiela ta’ miżuri ta’ emerġenza, ta’ prevenzjoni, ta’ stabbilizzazzjoni u ta’ kumpens biex jirreaġixxu għall-kriżi. Nistgħu naqsmu dawk il-miżuri f’diversi kategoriji skont it-tipoloġija, bħal: monetarji u stabilizzanti, fiskali, ta’ garanzija u bbażati fuq il-kreditu, kif ukoll regolatorji u proċedurali. Il-miżuri huma ffukati fuq l-aspetti kollha tal-għajxien, għalkemm prinċipalment fuq l-ekonomija u n-negozju, u kwistjonijiet soċjali (ara l-Anness I).

3.1.4. Il-miżuri jirrappreżentaw taħlita komprensiva ta’ politiki ekonomiċi, inkluża reazzjoni politika monetarja, prinċipalment permezz ta’ mewġa ġdida ta’ taffija kwantitattiva, ikkumplementata mill-iskema l-ġdida ta’ xiri ta’ titoli bħala appoġġ għal-likwidità tas-suq finanzjarju taħt ir-responsabbiltà tal-BĊE, funzjoni ta’ stabbilizzazzjoni makroekonomika mill-MES, sett ta’ miżuri fiskali, li jibdew bl-adozzjoni temporanja ta’ regoli fiskali u dwar l-għajnuna mill-istat flessibbli, permezz ta’ injezzjonijiet fiskali enormi b’appoġġ għan-negozji u l-individwi affettwati mill-pandemija, il-posponiment ta’ obbligi ta’ ħlas lura, u r-riallokazzjoni massiva ta’ flussi baġitarji tal-UE. Huwa importanti wkoll li jkun hemm pakkett ta’ miżuri regolatorji u proċedurali ta’ tipi differenti.

3.1.5. Huwa stmat li l-ammont ta’ sorsi finanzjarji marbuta mal-miżuri għall-appoġġ tas-soċjetà Ewropea huwa ta’ kważi EUR 3 000 biljun (16 % tal-PDG tal-UE fl-2019). S’issa, din kienet taħlita ta’ miżuri ta’ politika ekonomika li qed jiġu implimentati fil-livell tal-UE u, fil-parti l-kbira tagħhom, tal-Istati Membri. Taħt il-Pjan inizjali ta’ Rispons Ekonomiku għall-Coronavirus tal-UE, EUR 165 biljun biss huma relatati direttament ma’ sorsi ta’ finanzjament komuni tal-UE fil-forma ta’ sussidji u strumenti finanzjarji; il-passi l-oħra mibdija mill-UE jinkludu miżuri li jappoġġjaw il-likwidità, biex jiġu implimentati regoli aktar flessibbli, jew biex jinbdew strumenti finanzjarji bbażati fuq garanzija; il-miżuri l-oħra kollha diretti jew fuq bażi fiskali kienu jikkonsistu f’passi li ttieħdu jew li qed jiġu implimentati mill-Istati Membri. Il-proporzjon tal-passi mħejjija mill-UE sussegwentement żdied.

3.1.6. Aktar reċenti, il-pakkett tal-Kummissjoni Ewropea dwar il-finanzjament tal-UE fil-futur, inkluża proposta għal Strument temporanju ta’ Rkupru tal-Unjoni Ewropea marbut ma’ stat ta’ emerġenza (imsejjaħ Next Generation EU) u aġġustament sostanzjali tal-proposta oriġinali tal-Qafas Finanzjarju Pluriennali (QFP) 2021-2027 tal-UE, fil-fatt jirrappreżentaw rivoluzzjoni f’dan il-qasam.

3.1.7. Fl-aħħar nett, il-pakkett komprensiv imħabbar fl-aħħar nett ta’ Mejju jirrappreżenta kontribut sostanzjali min-naħa tal-Kummissjoni Ewropea biex tissolva s-sitwazzjoni attwali. Huwa konness ma’ strument ġdid b’saħħtu u mmirat b’mod rilevanti esklussivament fuq il-ħruġ, il-bidu mill-ġdid u l-irkupru fil-perjodu wara l-COVID-19. Jipprova jiffoka fuq il-ħtiġijiet reali sabiex is-Suq Uniku jinżamm omoġenju u operattiv. Il-mudell ta’ finanzjament jidher li huwa pjuttost raġonevoli, u jirrappreżenta innovazzjoni kif ukoll solidarjetà lejn l-Istati Membri. Il-funzjonament tal-istrument futur Next Generation EU għandu jkun jikkumplimenta l-QFP il-ġdid, fejn prijoritajiet oħra tal-UE, mhux neċessarjament konnessi mal-pandemija, għandhom ikunu riflessi biżżejjed ukoll (pereżempju l-Patt Ekoloġiku tal-UE, it-titjib tas-Suq Uniku u l-kundizzjonijiet għall-kompetittività tal-UE, il-Pilastru Ewropew tad-Drittijiet Soċjali u l-aġġustament gradwali għall-prinċipji tal-iżvilupp sostenibbli), kif ukoll it-trattati u l-konvenzjonijiet internazzjonali kollha ffirmati u ratifikati mill-UE u l-Istati Membri tagħha.

3.2. Analiżi u konklużjoni rigward l-adegwatezza/(in)suffiċjenza tal-miżuri

3.2.1. Kif imsemmi qabel, il-kwistjoni hija tant komprensiva li s-soluzzjoni t-tajba hija possibbli biss permezz ta’ taħlita ta’ politiki koordinata tajjeb u b’kompetenzi ċari min-naħa tal-atturi partikolari, b’miri u skeda ta’ azzjoni rilevanti. Fi ħdan is-sett ta’ miżuri adottati, nistgħu nsibu wkoll diversi approċċi innovattivi ġodda li jistgħu jintużaw ukoll għall-perjodu ta’ wara.

3.2.2. Din hija l-ewwel darba mill-aħħar kriżi u l-konsegwenzi tagħha li l-MES li għadu kif ġie stabbilit għandu l-opportunità li jistabbilizza l-ambjent makroekonomiku taż-żona tal-euro. Ir-reazzjoni tal-politika monetarja kienet ukoll rilevanti ħafna biex is-settur finanzjarju jkun jista’ jibqa’ funzjonali u effiċjenti, b’likwidità adegwata. Huma wkoll importanti ħafna l-miżuri li jintroduċu regoli aktar flessibbli għall-għajnuna mill-Istat kif ukoll id-dixxiplina fiskali, li jagħmluha possibbli li jinżammu fiċ-ċirkolazzjoni r-riżorsi finanzjarji meta jaċċellera r-riskju ta’ domanda aggregata mnaqqsa. Huwa vitali li jiġu kkumpensati kemm jista’ jkun malajr l-entitajiet kollha affettwati mill-kriżi – l-individwi, in-negozji kif ukoll l-organizzazzjonijiet mingħajr skop ta’ qligħ – f’termini tal-posponiment tal-obbligi tagħhom u l-provvediment ta’ kumpens għad-dannu mġarrab matul il-perjodu tal-lockdown.

3.2.3. Il-miżuri ta’ emerġenza kienu wkoll adatti ħafna. Ir-realtà fil-prattika wriet li f’perjodu ta’ riskji fatali, l-Istati Membri għadhom jippreferu jimxu għal rashom; xi miżuri koordinati marbuta mal-konsenja ta’ prodotti u tagħmir mediku essenzjali kienu jkunu meħtieġa mhux biss għal raġunijiet prattiċi, iżda wkoll sabiex tingħata tifsira lill-valuri tas-Suq Uniku tal-UE. Dan iservi wkoll ta’ ispirazzjoni għall-introduzzjoni ta’ miżuri ta’ strateġija ta’ ħruġ u t-tneħħija ta’ restrizzjonijiet, li jeħtieġ li jiġu kkoordinati bir-reqqa. Din is-sitwazzjoni ta’ emerġenza tiftaħ ukoll spazju kbir ħafna għal strumenti bbażati fuq garanzija u kreditu, did-darba mmexxija l-iżjed mill- instrumentarium tal-BEI. Dan jirrifletti l-ħtieġa li jkun hemm aktar kapital privat skont ir-regoli ta’ allokazzjoni rigward l-interess pubbliku. Meta l-ħtieġa reali taqbeż bil-kbir ir-riżorsi limitati tal-finanzi pubbliċi, din hija l-unika soluzzjoni li tista’ tiġi żviluppata ulterjorament fi żmien ta’ “normali ġdid”.

3.2.4. Bħal fil-każ tal-kriżi għaxar snin ilu, il-perjodu preżenti wera wkoll limitazzjonijiet serji fil-Baġit tal-UE f’termini ta’ kif jirreaġixxi għal skossi mhux mistennija, speċjalment meta dawn iseħħu fi tmiem il-qafas finanzjarju attwali. Il-flessibbiltà tal-Baġit tal-UE ripetutament tesponi wieħed mid-dgħufijiet ewlenin tal-arkitettura finanzjarja tal-UE. F’każ li jkun meħtieġ li jiġu mobilizzati ammonti kbar ħafna ta’ riżorsi finanzjarji, ser ikollu jinħoloq mekkaniżmu ġdid (bħal Next Generation EU), jew inkella l-Istati Membri ser ikun hemm dipendenza fuq l-Istati Membri biex jagħmlu dan huma stess. Din is-sitwazzjoni turi biċ-ċar il-ħtieġa li titjieb aktar is-sistema finanzjarja tal-UE, speċjalment f’każ ta’ skossi mhux mistennija; il-mudell attwali joffri bażi finanzjarja komuni tal-UE li mhux biżżejjed biex tappoġġja l-istabbiltà makroekonomika tal-UE u taż-żona tal-euro.

3.3. Evalwazzjoni tal-kompetenzi tal-istituzzjonijiet tal-UE biex jipprovdu dawn il-miżuri

3.3.1. Wara d-deskrizzjoni u l-analiżi ta’ hawn fuq, aħna napprezzaw ħafna r-reazzjoni rilevanti u f’waqtha tal-BĊE u tal-Grupp tal-Euro biex jattivaw l-MES. Barra minn hekk, kienet estremament rilevanti r-reazzjoni tal-Kummissjoni Ewropea, speċjalment fir-rigward tal-adozzjoni ta’ regoli aktar flessibbli u miżuri ta’ emerġenza bħala appoġġ għall-ktajjen ta’ konsenja ta’ oġġetti u tagħmir kruċjali fir-rigward tar-reazzjoni għall-bidu u għat-tixrid tal-pandemija. Wara xi żmien, il-Kummissjoni bdiet tieħu rwol ta’ tmexxija, li tintroduċi u timplimenta l-pakkett komprensiv f’Mejju, inkluża l-proposta l-ġdida aġġustata dwar il-QFP u l-mekkaniżmu New Generation EU. Issa, huwa importanti li jingħata appoġġ mill-Istati Membri biex jintlaħaq kunsens dwar il-pakkett u jiġi implimentat malajr kemm jista’ jkun fil-prattika. L-akbar tagħlima li għandha tittieħed tibqa’ l-fatt li l-UE kollha kemm hi għadha pjuttost vulnerabbli fil-każ ta’ skossi eżoġeni fuq skala kbira u minkejja t-titjib kontinwu, f’xi modi hija mgħammra ħażin biex tindirizzahom. L-eżempju l-aktar illustrattiv f’dan ir-rigward huwa l-flessibbiltà u l-istat ta’ tħejjija limitati ħafna tal-Baġit tal-UE f’termini ta’ rispons.

3.3.2. Barra minn hekk, kien għadda xi żmien qabel ma l-istituzzjonijiet tal-UE u l-Istati Membri bdew jadottaw miżuri biex jissalvagwardjaw l-integrità, l-omoġeneità u l-effiċjenza tas-Suq Uniku, l-aktar kisba ekonomika importanti tal-proċess ta’ integrazzjoni tal-UE.

3.4. Xenarji u sfidi għall-futur

3.4.1. L-aktar xenarju probabbli għall-futur jikkonsisti f’li jintlaħaq il-qiegħ taċ-ċiklu ekonomiku matul it-tieni tliet xhur tal-2020, b’sinjali gradwali ta’ rkupru fit-tieni sitt xhur tas-sena. Jekk ma jkunx hemm it-tieni mewġa tal-pandemija u jekk l-istrateġiji tal-ħruġ u tal-irkupru jkunu xierqa u effiċjenti, it-titjib huwa mistenni li jkompli matul l-2021, u jilħaq il-livelli ta’ qabel il-COVID-19 fl-2022 f’termini tal-output ekonomiku u fl-2023 f’termini ta’ attività ta’ investiment. Dan ix-xenarju jista’ jitqies bħala realistiku, għalkemm kemxejn ottimistiku. Madankollu, peress li l-inċertezza għadha għolja ħafna, l-UE għandha wkoll tkun ippreparata għal żviluppi inqas pożittivi, forsi anke l-introduzzjoni mill-ġdid ta’ miżuri restrittivi, aktar passi ta’ emerġenza, impenn akbar biex jittaffew il-konsegwenzi u kumpens aktar immirat għan-negozji u l-individwi fil-bżonn.

3.4.2. Is-sitwazzjoni attwali mhijiex biss fażi ta’ żvilupp ekonomiku ċikliku, iżda wkoll mument importanti u deċiżiv f’termini ta’ bidliet strutturali u ta’ riforma fis-sistemi u l-organizzazzjoni ekonomiċi u soċjali Ewropej. L-għan tal-perjodu attwali mhuwiex biss li terġa’ tiġi attivata l-ekonomija fil-prattika (li jwassal iċ-ċiklu lura għal-livelli ta’ qabel il-COVID-19), iżda forsi aktar importanti minn hekk li jitfasslu u jiġu implimentati bidliet kwantitattivi u kwalitattivi ewlenin. L-għan huwa li tiġi pprovduta evalwazzjoni globali tal-mudell soċjoekonomiku ambjentali tagħna u li jiġu identifikati l-vantaġġi u l-iżvantaġġi tiegħu. Ir-rikostruzzjoni radikali għandha tiġi riflessa mhux biss f’politiki ġodda jew aġġustati, iżda wkoll f’kompetenzi ġodda li jinvolvu l-atturi kollha (fir-relazzjonijiet bejn l-Istati Membri u l-istituzzjonijiet tal-UE, u internament fost l-istituzzjonijiet tal-UE stess) skont il-prinċipju tas-sussidjarjetà. Huwa wkoll iż-żmien biex jiġi mistħarreġ għalfejn l-istrutturi soċjali u ekonomiċi attwali tagħna jħallu lil tant nies f’riskju minn skossi bħal dawn. Il-pandemija attwali esponiet vulnerabbiltajiet partikolari għal dawk li l-istatus ta’ impjieg prekarju tagħhom ċaħħadhom mill-protezzjoni soċjali u l-possibbiltà li jingħataw liv speċjali f’ċirkostanzi ta’ bżonn, kif ukoll dawk li ġew iżolati mill-komunitajiet tagħhom u n-networks ta’ appoġġ li jeżistu fi ħdanhom.

3.4.3. L-oqsma ewlenin tal-proċess ta’ rkupru u rikostruzzjoni jinkludu: — l-isfruttar tal-potenzjal sħiħ tas-Suq Uniku bil-għan li jinżamm integrat, funzjonali, effiċjenti, sabiex terġa’ tinkiseb il-kompetittività; — li s-Suq Uniku jiġi kkomplementat minn aġenda soċjali ambizzjuża, speċjalment l-implimentazzjoni sħiħa tal-Pilastru Ewropew tad-Drittijiet Soċjali sabiex tiġi żgurata konverġenza soċjali ’l fuq. — jitkompla l-insegwiment tal-bidliet strutturali meħtieġa u l-attivitajiet ta’ investiment konnessi, prinċipalment fir-rigward ta’ innovazzjonijiet diġitali, intelliġenti u soċjali u t-tranżizzjoni ekoloġika; — titjib kontinwu tal-kompetittività tal-UE; — il-ħolqien ta’ kundizzjonijiet biex jissaħħu l-awtosuffiċjenza u r-reżiljenza tal-UE biex tindirizza l-impatti globali; — il-ħolqien ta’ kundizzjonijiet biex jinżamm il-kontroll fuq l-assi u l-industriji strateġiċi tal-UE; — l-appoġġ tal-aċċess għas-suq tax-xogħol għal kulħadd sabiex tinbena forza tax-xogħol inklużiva u reżiljenti; — l-investiment fl-inklużjoni ta’ ċerti komunitajiet emarġinati biex tiġi żgurata parteċipazzjoni soċjali u ekonomika sħiħa; — titjib sostanzjali tal-ktajjen ta’ konsenja tal-UE f’każ ta’ riskji u emerġenzi.

4. Il-kriżi ta’ wara l-COVID-19: opportunità u ħtieġa għal bidla fl-Unjoni Ewropea

4.1. Iċ-“ċinju iswed”

4.1.1. Ħafna osservaturi jassoċjaw il-kriżi tal-COVID-19 mad-definizzjoni tal-kunċett ta’ “ċinju iswed”, stabbilit mill-matematiku Lebaniż Nassim Nicholas Taleb: “avveniment rari u imprevedibbli, minħabba li ma jaqax taħt l-aspettattivi normali tal-bniedem, iżda tant huwa ta’ tfixkil billi huwa kapaċi jfixkel il-ħajjiet, jibdel il-perċezzjonijiet u jbiddel darba għal dejjem il-komunitajiet li jintlaqtu minn dan il-fenomenu” ( 8 ) . Iżda fl-indirizzar tal-emerġenza tal-COVID-19, verament qed niffaċċjaw “ċinju iswed”? Huwa avveniment daqstant mhux mistenni? Jew dgħajjifna s-sistemi tas-saħħa, il-produzzjoni strateġika u l-istrutturi soċjali tagħna permezz ta’ sensiela ta’ għażliet ħżiena? Li l-affarijiet jibqgħu għaddejjin bħas-soltu ma jistax ikun li tibqa’ għażla politika biex jiġu indirizzati l-effetti tal-kriżi. L-Ewropa għandha l-possibbiltà u l-opportunità li tibni dinja oħra, u l-UE għandu jkollha rwol ewlieni biex tagħmel dan.

4.1.2. Għalhekk jeħtieġ li jkun hemm taħlita differenti ta’ risponsi ta’ politika kif ukoll skedi taż-żmien differenti biex iseħħ l-irkupru minn din il-kriżi. Jekk naħdmu tajjeb, nistgħu nissuperaw dan kollu, insalvaw il-ħajjiet u l-benesseri tas-soċjetà, nittrasformaw il-mudelli soċjoekonomiċi tagħna f’oħrajn dejjem iktar iffukati fuq il-persuni u fuq l-ambjent naturali u nagħtu spinta lis-sħubija globali għall-iżvilupp sostenibbli.

4.1.3. Għalhekk, issa rridu niffukaw fuq l-essenzjali għal kulħadd: nappoġġjaw in-negozji biex jegħlbu l-kriżi sabiex ikunu fil-pożizzjoni li joffru xogħol deċenti, kundizzjonijiet tal-għajxien u tax-xogħol tajbin, aċċess ugwali għall-kura tas-saħħa, ikel u ilma nadif, arja nadifa kif ukoll oġġetti tal-konsumatur nodfa, dinja naturali li tiffjorixxi, klima sikura għall-ġenerazzjoni li jmiss, soċjetà li hija dejjem aktar inklużiva u aċċessibbli għal kulħadd, demokraziji b’saħħithom u li jaħdmu tajjeb u li jkomplu jipproteġuna fi żminijiet ta’ bżonn. Sabiex dan il-għan jintlaħaq, jeħtieġ li nkunu ambizzjużi u rridu nieħdu d-deċiżjonijiet it-tajba f’ħin f’waqtu: “Pjan tal-UE għar-rikostruzzjoni u l-irkupru”.

4.1.4. Il-Kummissjoni Ewropea trid tieħu azzjoni konkreta biex twaqqaf il-gvernijiet milli jħaddnu “stat ta’ allarm” li jhawwar id-drittijiet tal-bniedem u l-istat tad-dritt. Il-gvernijiet m’għandhomx jabbużaw mill-kriżi tal-coronavirus u jniedu miżuri li jmorru lil hinn minn dak li huwa assolutament meħtieġ biex tiġi indirizzata l-kriżi – eż. miżuri li jiksru l-privatezza, il-proċess dovut għal-leġislazzjoni, is-setgħat u r-rwoli tal-ġudikatura, jew id-drittijiet taċ-ċittadini u tas-soċjetà ċivili. Kwalunkwe miżura li tittieħed għandha tkun proporzjonata u għandu jkollha l-għan li tiżgura s-sikurezza pubblika. B’mod partikolari, il-libertà ta’ espressjoni għandha tiġi ssalvagwardjata għal dawk li jixħtu dawl fuq l-isfidi kkawżati mis-sitwazzjoni attwali.

4.2. Il-linji gwida għal pjan ta’ rkupru u rikostruzzjoni tal-UE

4.2.1. Il-KESE huwa konvint li l-irkupru mill-effetti tal-kriżi tal-coronavirus jirnexxi biss jekk ikun akkumpanjat mir-ristrutturar tas-soċjetà tagħna: jeħtieġ li niffukaw fuq ir-rikostruzzjoni kif ukoll fuq l-irkupru. Ma nistgħux sempliċement nerġgħu niksbu dak li kien jeżisti fil-passat: irridu nirristrutturaw u ntejbuh. Għall-KESE, ir-ristrutturar u t-titjib ser ikollhom jissejsu fuq il-prinċipji li fuqhom huwa bbażat ix-xogħol kollu tagħna: li s-suq intern jiffunzjona b’mod sħiħ, jiġu protetti d-drittijiet tal-bniedem, il-valuri demokratiċi u l-istat tad-dritt, jinkisbu l-Għanijiet ta’ Żvilupp Sostenibbli (SDGs), tinħoloq ekonomija ċirkolari u tinkiseb in-newtralità klimatika fl-UE sa mhux aktar tard mill-2050. Irridu niżguraw ukoll governanza tajba u responsabbiltà demokratika.

4.2.2. Tajbin u estensivi kemm ikunu l-miżuri li għandhom jittieħdu, huma effettivi u jistgħu jingħataw appoġġ biss jekk jiġu implimentati fuq il-post u jilħqu n-nies li huma maħsuba għalihom. Huwa għalhekk vitali li jkun hemm ħidma intensiva biex tiġi żgurata implimentazzjoni effettiva, kemm mill-istituzzjonijiet tal-UE kif ukoll mill-Istati Membri.

4.2.3. B’mod kruċjali, jeħtieġ li nitgħallmu minn falliment soċjali li ssarraf f’għadd sproporzjonat ta’ mwiet matul din il-pandemija. Hawnhekk nirreferu għall-istituzzjonijiet residenzjali għall-persuni b’diżabilità u l-anzjani. Dawn l-ambjenti saru ċentri ta’ infezzjoni u ta’ mwiet matul il-kriżi. Dan għandu jkun sinjal ta’ twissija li l-ebda flus mill-UE ma jistgħu qatt jiġu investiti f’ambjenti bħal dawn li mhux biss jiċħdu lin-nies id-dritt tagħhom għal-libertà tal-għażla dwar kif jgħixu ħajjithom, iżda huma wkoll strutturalment mhux adatti biex jipproteġu lin-nies f’sitwazzjonijiet ta’ forza maġġuri.

4.2.4. Il-kriżi tal-coronavirus sfortunatament għamlitha ċara wkoll li huwa essenzjali li jiġi approfondit ix-xogħol pedagoġiku intensiv madwar l-UE dwar il-kultura taċ-ċittadin tad-drittijiet tal-bniedem u l-koeżistenza demokratika fuq il-bażi tal-prinċipji u l-valuri tal-Artikolu 2 tat-TFUE. Intennu l-impenn profond u kostanti tagħna għall-valuri fundamentali tad-drittijiet tal-bniedem, id-demokrazija u l-istat tad-dritt, kif espressi fit-trattati fundaturi tal-UE.

4.2.5. Solidarjetà hija l-kelma ewlenija fl-indirizzar tal-kriżi. Solidarjetà ma’ dawk li jipprovdu l-kura fl-isptarijiet u fid-djar tal-kura tal-anzjani. Solidarjetà mal-ħaddiema li baqgħu bla paga u ma’ dawk li jħaddmu li wkoll irrinunzjaw il-pagi u l-bonusijiet biex isalvaw in-negozji tagħhom. Solidarjetà min-naħa tal-gvernijiet ma’ setturi ekonomiċi, iżda wkoll kulturali u setturi oħrajn tas-soċjetà li ma jistgħux jgħaddu mingħajr għajnuna. U fuq kollox, solidarjetà bejn il-pajjiżi, speċjalment fi ħdan l-UE, minħabba li l-pajjiżi fi ħdan l-UE tant huma marbuta mill-qrib ekonomikament li approċċ konġunt u ta’ appoġġ għall-impatt tal-kriżi biss jista’ jkun effettiv.

4.2.6. Pjan ta’ investiment ekoloġiku fuq skala kbira ħafna ser iwassal l-istimolu ekonomiku meħtieġ u jibni reżiljenza għal skossi futuri. It-twettiq ta’ tali mandat ambizzjuż u trasformattiv jista’ jseħħ biss taħt ċerti kundizzjonijiet speċifiċi, li jeħtieġ li jiġu rikonoxxuti b’mod espliċitu. Għalhekk l-ambizzjonijiet ekonomiċi u ambjentali tal-pjan ta’ rkupru tal-UE wara l-kriżi tal-coronavirus għandhom jimxu id f’id, u dan għandu jirriżulta f’sitwazzjoni fejn jirbaħ kulħadd. Dan jirrikjedi għażla rigoruża ta’ programmi ta’ investiment, li jimmiraw lejn setturi b’potenzjal għoli għal stimolu ekonomiku, il-ħolqien tal-impjiegi u t-trasformazzjoni ambjentali (l-istimolu ekoloġiku).

4.2.7. Għal dan il-għan, jeħtieġ li l-istimolu ekoloġiku Ewropew ikun imfassal b’mod li jitwettqu żewġ għanijiet ewlenin. L-ewwel, jistimola l-ekonomija u joħloq l-impjiegi filwaqt li jiżgura dawk li huma mhedda, u t-tieni, jappoġġja t-trasformazzjoni tal-ekonomija Ewropea lejn futur nadif u reżiljenti. Jew, kif kiteb il-Viċi President Frans Timmermans fuq Twitter: “L-irkupru li nipproponu se jwassal għas-soċjetà dak li din il-ġenerazzjoni u li jmiss għandhom bżonn: nadifa, prosperuża, reżiljenti. Fejn ħadd ma jitħalla barra.”

4.2.8. Ir-reċiproċità għandha ssir rekwiżit. Meta r-riżorsi pubbliċi jintużaw biex joffru perspettiva futura lis-settur privat, li jingħata valur lis-soċjetà huwa aspettattiva leġittima min-naħa tas-soċjetà. Eżempji ta’ dan jinkludu ftehimiet dwar il-ħlas ta’ taxxi, li nkunu impjegaturi soċjali tajbin, it-tnaqqis ta’ dividendi u bonusijiet, u obbligu li jsiru sforzi biex jitnaqqas is-CO 2 , konformità mal-liġijiet ambjentali u ħidma biex il-politiki ta’ mobilità korporattiva jsiru aktar sostenibbli.

4.2.9. Il-mudell ekonomiku attwali għandu l-kejl (totem) ta’ referenza fil-PDG, kejl li qatt ma rnexxielu jikkalkula x’jgħodd l-iżjed għall-bnedmin. Fil-fehma tal-KESE, jekk nirriflettu mill-ġdid skont il-mudell ġdid ta’ żvilupp ekonomiku u soċjali għall-UE, dan l-indikatur ekonomiku ewlieni għandu jiġi integrat ma’ ieħor daqstant importanti: dak tal-benesseri ta’ komunità.

4.2.10. Il-KESE jemmen li pjan ta’ rikostruzzjoni u ta’ rkupru għandu jqiegħed lin-nies u ‘l-futur tal-pjaneta tagħna fil-qalba tiegħu. F’dan ir-rigward huwa kruċjali li jinżamm kemm jista’ jkun l-impjieg nett fuq medda qasira ta’ żmien. Iżda huwa wkoll kruċjali li wieħed iżomm f’moħħu l-punt fuq l-orizzont. Jiġifieri, ekonomija li tibqa’ valida fil-futur u li tissodisfa l-ħtiġijiet tas-soċjetà, ma tikkontribwixxix għat-tibdil fil-klima, tuża r-riżorsi b’mod intelliġenti u timla l-kapaċità Ewropea ta’ qligħ b’ambjent ta’ għajxien tajjeb għas-saħħa u b’impjiegi tajbin. Jeħtieġ li nimmiraw lejn dak il-punt fuq l-orizzont, għal futur sostenibbli. Ekonomija li tibqa’ valida fil-futur tiddependi wkoll fuq il-fatt li tkun kemm jista’ jkun aċċessibbli għal kull tip ta’ ħaddiem, u li tippermetti li kull persuna tikkontribwixxi lill-komunità tagħha u lis-soċjetà kollha kemm hi. Irridu nitgħallmu mill-esperjenzi ta’ flessibbiltà ġdida li l-impjegaturi adottaw matul il-kriżi biex jakkomodaw il-ħtiġijiet ta’ dawk l-aktar imbiegħda mis-suq tax-xogħol (persuni b’diżabilità, persuni qiegħda fit-tul, ħaddiema akbar fl-età) biex niffaċilitaw l-involviment tagħhom f’ekonomija ġdida u aktar ekoloġika. Ejjew nimmiraw id-direzzjoni tagħna lejn dan il-punt, futur sostenibbli.

4.2.11. L-UE u l-Istati Membri tagħha għandhom jiżguraw li kumpaniji ġodda b’ekonomija nadifa, b’mod partikolari start-ups u SMEs, ikollhom aċċess għall-kapital li jeħtieġu biex ikomplu jiżviluppaw is-soluzzjonijiet ta’ għada.

4.2.12. L-imsieħba soċjali għandhom ikunu involuti fl-iżvilupp u t-tisħiħ ta’ miżuri ta’ appoġġ biex jikkumpensaw għan-nuqqas ta’ attività ekonomika f’ħafna setturi u sabiex jipproteġu t-tipi kollha ta’ ħaddiema u negozji żgħar. Benefiċċji tal-qgħad adegwati u sostenibbli u forom oħra ta’ assistenza huma meħtieġa, inklużi standards minimi Ewropej rigward ir-rata netta ta’ sostituzzjoni, it-tul ta’ intitolament għall-benefiċċji tal-qgħad u l-kopertura. F’setturi fejn huwa fattibbli, jistgħu jiġu introdotti skemi ta’ xogħol b’ħinijiet iqsar (STW), f’konsultazzjoni mal-imsieħba soċjali. F’xi Stati Membri, il-ħaddiema fil-kwarantina jistgħu jkunu koperti mill-benefiċċju tal-mard. Is-simplifikazzjoni tal-aċċess għat-telexogħol, b’konsultazzjoni mal-imsieħba soċjali, hija possibbiltà oħra biex tittaffa s-sitwazzjoni ta’ kumpaniji, ħaddiema u dawk li jaħdmu għal rashom. Barra minn hekk, il-gvernijiet jistgħu jipprovdu għajnuna finanzjarja u appoġġ tekniku lill-SMEs biex jgħinuhom jiżviluppaw malajr il-kapaċitajiet ta’ telexogħol.

4.2.13. Il-parteċipazzjoni taċ-ċittadini kollha, permezz tal-organizzazzjonijiet tal-imsieħba soċjali u tas-soċjetà ċivili, se tagħmel il-proċess ta’ riforma tal-ekonomija u tas-soċjetà possibbli. L-Istati Membri u l-UE għandhom għalhekk jiżguraw li f’dan il-proċess kumpless ħadd ma jibqa’ lura, b’mod partikolari: l-aktar ħaddiema prekarji, persuni fl-età ta’ qabel l-irtirar, persuni b’diżabilità, nisa li jaħdmu f’pożizzjonijiet li jitqiesu ta’ valur baxx u żgħażagħ, speċjalment dawk li jagħmlu parti minn minoranzi viżibbli u dawk li ġejjin minn ambjent ta’ migrazzjoni u, b’mod partikolari, dawk li jappartjenu għal aktar minn wieħed minn dawn il-gruppi.

5. Il-pjan ta’ rkupru

Il-KESE jappella għal irkupru ekoloġiku b’irkupru soċjali b’saħħtu kif ukoll irkupru ekonomiku qawwi, filwaqt li jargumenta li din l-aġenda ambizzjuża u trasformattiva tista’ titwettaq jekk tkun ibbażata fuq sitt prinċipji: is-solidarjetà, il-kompetittività, is-sostenibbiltà, is-salvagwardja tal-impjiegi, is-salvagwardja tad-dħul u l-parteċipazzjoni. Aktar ma l-miżuri ta’ rkupru jkunu b’saħħithom u aktar ma jkunu mfassla skont il-ħtiġijiet tas-sitwazzjoni tal-Istati Membri u tal-popolazzjonijiet tagħhom, aktar tkun kredibbli l-Ewropa u aktar turi li hija kapaċi tilqa’ l-isfidi bla preċedent li qed niffaċċjaw f’din il-kriżi.

5.1. Is-Suq Uniku

5.1.1. L-Istrateġija tas-Suq Uniku tinsab fil-qalba tal-proġett Ewropew, u tippermetti lin-nies, is-servizzi, il-prodotti u l-kapital jiċċaqalqu b’mod aktar liberu, u b’hekk toffri opportunitajiet għan-negozji, il-konsumaturi u l-ħaddiema Ewropej. Hemm bżonn ta’ miżuri sabiex jiġi sfruttat bis-sħiħ il-potenzjal kollu tagħha li tneħħi l-ostakli. Barra minn hekk, fiż-żmien ta’ wara l-kriżi u fid-dawl ta’ aspetti oħrajn ta’ ambjent li qed jinbidel, bħad-diġitalizzazzjoni, is-Suq Uniku jeħtieġ li jadatta bis-sħiħ għal ideat u mudelli ta’ negozju ġodda. Għalhekk, l-għan huwa r-restawr, nifs ġdid u rikostruzzjoni għas-Suq Uniku bħala strument ta’ rkupru. Azzjonijiet fuq medda qasira ta’ żmien jinkludu l-ftuħ immedjat tal-fruntieri. Barra minn hekk, għandna bżonn azzjonijiet fuq medda qasira ta’ żmien fuq żewġ binarji:

L-indirizzar tat-tensjonijiet. F’ dan ir-rigward, is-sitwazzjoni ta’ kundizzjonijiet mhux ekwi li qed tinħoloq hija ta’ tħassib serju. Il-pakketti ta’ stimolu tal-Istati Membri huma estremament varjati u (bl-intenzjoni tajba li jassorbu parti mill-iskoss fid-domanda) irriżultaw f’kundizzjonijiet mhux ekwi bejn l-Istati Membri. Barra minn hekk, l-għajnuna bħala appoġġ mill-Istat għandha tiġi indirizzata u analizzata minn perspettiva settorjali, filwaqt li wieħed iħares lejn kif fit-termini qosra u fit-tul dawn l-azzjonijiet se jfixklu l-kompetizzjoni u l-kundizzjonijiet ekwi.

L-attivazzjoni mill-ġdid tal-ekonomija u l-produttività. Neħtieġu produttività fl-ekonomija reali (dan ifisser impjiegi, kapaċità tal-akkwist u prodotti u servizzi bażiċi). Din il-produttività tista’ tkun f’forma differenti u tiġi pprovduta minn diversi mudelli ta’ negozju, iżda għandna bżonn azzjoni f’dan il-qasam jekk irridu nevitaw li jkomplu jikbru d-diskrepanzi fl-inugwaljanza. Din l-attivazzjoni mill-ġdid tfisser pakketti ta’ appoġġ u ambjent favorevoli għall-SMEs u l-industrija. Kif nafu sew, l-SMEs huma s-sinsla tal-ekonomija Ewropea u jeħtieġu appoġġ speċifiku, iżda mingħajr piżijiet żejda jew burokrazija żejda. L-irkupru jkun possibbli biss għall-SMEs jekk l-appoġġ finanzjarju nazzjonali u tal-UE jkun disponibbli. Hawnhekk se jkunu kruċjali s-sussidji, is-self, l-iżgurar tal-likwidità, l-inċentivi tat-taxxa, kundizzjonijiet favorevoli biex il-persunal jinżamm u jingħata x-xogħol, reviżjoni tal-leġislazzjoni dwar il-falliment u appoġġ ieħor. Rigward il-liġijiet dwar il-falliment, l-UE għandha tieħu azzjoni leġislattiva biex tippermetti li negozji żgħar li fallew minħabba l-COVID-19 ikunu f’pożizzjoni li jerġgħu jibdew l-attività tagħhom malajr. Dawn l-azzjonijiet għandhom ikunu limitati fiż-żmien.

5.2. Strateġija industrijali

5.2.1. Politika industrijali Ewropea kkoordinata tajjeb li tqis kemm l-isfida tal-COVID-19 attwali kif ukoll l-isfida tas-sitwazzjoni ta’ wara l-COVID-19, u anke l-aspetti ta’ diġitalizzazzjoni u sostenibbiltà. Din irid ikollha l-appoġġ minn investiment massiv fi strutturi ekonomiċi sostenibbli u kumpaniji sostenibbli, u fil-ħolqien ta’ kuntratti regolari permanenti ta’ kwalità għolja. Meta jintlaħaq il-potenzjal ta’ innovazzjoni tal-intrapriżi żgħar u ta’ daqs medju u meta ssir it-tranżizzjoni lejn ekonomija ċirkolari u newtrali għall-klima u inklużiva jkunu jistgħu jiġu żgurati kemm is-sigurtà fit-tul tar-riżorsi kif ukoll provvisti fuq perjodu qasir li huma importanti għal sfidi futuri.

5.2.2. Industriji u setturi ewlenin, mir-riżorsi umani sar-riċerka, għandhom jiġu identifikati u appoġġjati biex iwasslu għal politika industrijali Ewropea li tipproteġi dawn is-setturi strateġiċi mis-suq u tiżgura s-sigurtà tal-provvista ta’ elementi ewlenin, bħalma huma r-respiraturi, il-maskri u prodotti oħra f’sitwazzjoni ta’ pandemija. Dan jimplika li jiġu appoġġjati l-korporazzjonijiet li jirrilokaw il-kapaċità ta’ produzzjoni lejn l-Ewropa, biex jippermettu li l-UE terġa’ tikseb kontroll fuq il-produzzjoni u tiżgura l-awtonomija fis-suq dinji, dejjem f’konformità ma’ tranżizzjoni ambjentali ġusta. Dawn il-korporazzjonijiet u l-kumpaniji jridu jkunu sostenibbli, b’involviment qawwi tal-ħaddiema, u jieħdu sehem fil-Patt Ekoloġiku bħala qafas għal pjani ta’ rkupru u ta’ rikostruzzjoni.

5.2.3. Il-viżjoni ta’ intrapriża bħala servizz tfisser li jitrawmu intrapriżi li jikkontribwixxu l-aktar għall-prosperità komuni, bħas-saħħa, il-kura soċjali, l-edukazzjoni, ir-rinnovazzjoni, il-kultura, l-artiġjanat u l-kreattività, li tibbenefika minn ambjent tan-negozju ġust, kompetittiv u sostenibbli, u tikkontribwixxi għalih. L-urġenza soċjali u dik ekoloġika jimxu id f’id naturalment, iżda aktar minn qatt qabel, l-imperattiv ambjentali se jkollu jinfiltra fl-azzjonijiet u l-politiki kollha tagħna biex nindirizzaw il-qerda tal-(eko-)sistema tagħna. F’dan ir-rigward, pereżempju, l-appoġġ finanzjarju mogħti lil kumpaniji f’setturi li jniġġsu għandu jiġi ddeterminat abbażi ta’ tranżizzjoni reali lejn mod ta’ produzzjoni soċjali u li ma jagħmilx ħsara lill-ambjent.

5.2.4. L-Ewropa trid tiffinanzja attivitajiet li jissodisfaw żewġ kriterji: ripatrijazzjoni tal-produzzjonijiet strateġiċi sabiex l-Ewropa ssir indipendenti, partikolarment rigward il-protezzjoni u r-rispons fil-qasam tas-saħħa, u impjiegi ta’ kwalità għolja kif ukoll enfasi fuq investimenti sostenibbli li jkunu soċjalment responsabbli u favur l-ambjent. L-intrapriżi żgħar u ta’ daqs medju (SMEs), l-istess bħal intrapriżi kbar u intrapriżi soċjali, jista’ jkollhom rwol kruċjali fir-ristrutturar tas-sistema ta’ produzzjoni Ewropea.

5.3. Il-Patt Ekoloġiku

5.3.1. Waqt li jrawwem it-tranżizzjoni lejn ekonomija Ewropea aktar sostenibbli u reżiljenti, l-istimolu ekoloġiku jrid jiżgura rkupru inklużiv u li ma jħalli barra l-ebda Ewropew.

5.3.2. F’konformità mal-prinċipju ta’ “la tagħmilx ħsara”, l-investimenti li saru taħt l-istimolu ekonomiku fuq medda qasira ta’ żmien għandhom ikunu newtrali lejn, jew għandhom jaċċelleraw, it-trasformazzjoni strutturali tal-ekonomija Ewropea lejn tniġġis żero, ir-restawr tal-bijodiversità u n-newtralità klimatika sal-2050. Għal dan il-għan, l-istimolu ekoloġiku għandu jiffoka b’mod partikolari fuq miżuri li jaffettwaw b’mod pożittiv iż-żieda fl-effiċjenza tar-riżorsi, u jirrispetta l-kapital naturali tagħna u t-tnaqqis fuq perjodu medju u twil tal-emissjonijiet ta’ gass b’effett ta’ serra (GHG) skont in-newtralità tal-klima.

5.3.3. B’mod kruċjali, l-istimolu ekoloġiku għandu jkun immirat, billi jipprovdi appoġġ ekonomiku u inċentivi lil setturi bl-akbar effett pożittiv fuq id-domanda aggregata. Filwaqt li jimmira lejn output ekonomiku massimu, id-destinatarji tal-istimolu ekoloġiku għandhom ikunu setturi li jipprovdu potenzjal sinifikanti għall-ħolqien tal-impjiegi, bil-kundizzjoni li jkunu disponibbli ħiliet adegwati. B’dan il-mod, għandu jitqies l-impatt asimmetriku tal-kriżi tal-coronavirus, li affettwa l-ekonomiji tal-Istati Membri tal-UE tan-nofsinhar b’mod sproporzjonat.

5.3.4. Permezz tal-Patt Ekoloġiku Ewropew, l-Unjoni Ewropea bdiet tranżizzjoni lejn ekonomija sostenibbli. Għalhekk jagħmel sens li l-miżuri ta’ appoġġ ekonomiku jiġu kkombinati ma’ stimolu ulterjuri għal dik it-tranżizzjoni. Il-fondi pubbliċi għandhom jintużaw b’effett soċjali u ambjentali pożittiv. Għall-impjieg, dan mhux bilfors ifisser li l-istess impjiegi jew l-istess attivitajiet ekonomiċi jeħtieġ li jiġu ppreservati jew salvati. Jekk kumpanija jew settur ma jkollhomx prospetti raġonevoli f’ekonomija sostenibbli, il-pakkett ta’ għajnuna jista’ jintuża tajjeb għal bidla fi ħdan is-setturi jew għal bidla bejn settur u ieħor.

5.3.5. Il-Patt Ekoloġiku jirrikjedi forzi tan-negozju futuri li jkunu reżiljenti u b’impenn li jirnexxu. Il-korporazzjonijiet Ewropej, li joperaw b’mod transfruntier, huma atturi soċjali rilevanti u importanti. Il-kunċett politiku ta’ “tranżizzjoni ġusta” għandu jiggwidahom fin-negozji tagħhom. “Kumpanija sostenibbli” b’“vuċi tal-ħaddiema” b’saħħitha hija attur politiku ewlieni li fi ħdanha d-drittijiet ta’ informazzjoni u konsultazzjoni obbligatorji huma garantiti flimkien mal-parteċipazzjoni fil-livell tal-bord, u fejn il-politika makroekonomika tiġi integrata mal-ftehimiet kollettivi. Meta l-impjegati, it-trade unions u l-kunsilli tax-xogħol jingħataw il-possibbiltà jipparteċipaw b’mod attiv fl-implimentazzjoni tal-pjan dwar il-politika tal-kumpanija abbażi tal-kunċett ta’ “kumpanija sostenibbli għal tranżizzjoni ġusta” dan jipprovdi perspettivi għal postijiet tax-xogħol deċenti, kundizzjonijiet tax-xogħol deċenti f’ambjenti u reġjuni b’saħħithom fejn wieħed ikun jixtieq jgħix fihom.

5.3.6. Iridu jitħejjew pakketti ta’ appoġġ fi stadji, għax ħadd ma jista’ jbassar kif l-ekonomija se tiżviluppa wara l-kriżi tal-coronavirus. Din hija r-raġuni għaliex aħna nirrakkomandaw li l-miżuri ta’ appoġġ jiġu implimentati fi stadji, sabiex ikunu jistgħu jsiru aġġustamenti abbażi tal-progress u l-evalwazzjoni ta’ settur speċifiku, parzjalment abbażi tal-livell ta’ impatt pożittiv fuq il-klima u n-natura.

5.3.7. Il-Patt Ekoloġiku se jkollu jippreserva l-mudell agrikolu Ewropew ibbażat fuq il-kwalità u s-sostenibbiltà. Il-pjan ta’ rkupru se jkollu jippromovi: — sistemi alimentari aktar sostenibbli, kemm fil-livell tal-produzzjoni kif ukoll dak tal-konsum, f’konformità mal-intenzjonijiet tal-Kummissjoni fl-istrateġija “Mill-għalqa sal-platt” għal ikel sostenibbli; — is-sovranità tal-ikel tal-UE fi spirtu ta’ solidarjetà bejn id-diversi forom ta’ agrikoltura Ewropea u l-integrazzjoni ta’ aspetti ekonomiċi, soċjali u ambjentali; — il-proposta ambizzjuża tal-istrateġija ġdida tal-UE għall-bijodiversità: l-istrateġija għall-bijodiversità għandha tkun komponent ewlieni tal-isforzi kollha ta’ rikostruzzjoni. Strateġija ambizzjuża għandha tibgħat sinjal b’saħħtu u koerenti għal azzjoni favur l-ambjent, il-klima, is-saħħa pubblika u l-qasam soċjali. Din għandha tkun ta’ benefiċċju kemm għall-PAK kif ukoll għas-sistema alimentari Ewropea, u b’hekk tista’ tkompli tagħmilhom aktar sostenibbli.

5.4. Il-prijoritajiet ta’ investiment

5.4.1. Biex tintlaħaq ekonomija ta’ “benesseri” se jkun essenzjali li jsir investiment sostenibbli fil-komunitajiet, fi spazji pubbliċi aċċessibbli, fil-kura tas-saħħa, fl-edukazzjoni inklużiva, fis-servizzi soċjali, f’akkomodazzjoni u infrastruttura b’emissjonijiet żero tal-karbonju u fil-protezzjoni u r-restawr tal-bijodiversità, u fid-deċentralizzazzjoni tal-produzzjoni tal-enerġija. Qasam partikolari li għandu jingħata prijorità hija r-rinnovazzjoni tal-enerġija tal-bini. Din il-mewġa ta’ rinnovazzjoni jeħtieġ li tkun ukoll opportunità biex fl-istess ħin l-istokk tal-bini jibqa’ validu fil-futur permezz ta’ titjib tal-binjiet għal popolazzjoni li qed tixjieħ u għal għadd dejjem jikber ta’ persuni b’diżabilità.

5.4.2. 2 fl-Ewropa. Din hija ħidma enormi, peress li 75 % tal-bini residenzjali u kummerċjali nbnew qabel ma kien hemm fis-seħħ regoli tal-UE dwar il-konsum tal-enerġija. Ir-rinnovazzjoni tad-djar ta’ persuni milquta mill-faqar enerġetiku fl-UE tista’ twassal għal tnaqqis sinifikanti fl-infiq fuq is-saħħa pubblika, u studji preċedenti jissuġġerixxu li, bħala medja, l-ispiża tal-faqar enerġetiku f’sistema ta’ kura tas-saħħa li hi moderna x’aktarx se tkun tliet darbiet ogħla mill-ispiża tal-miżuri ta’ riabilitazzjoni tad-djar Is-settur tal-kostruzzjoni huwa importanti: ir-rinnovazzjoni ta’ miljuni ta’ djar biex isiru effiċjenti fl-enerġija u sostenibbli se tagħti spinta ġdida lil dan is-settur u jwassalna pass eqreb biex nilħqu n-newtralità klimatika. Il-kostruzzjoni tirrikjedi ħafna ħaddiema, u l-konsum tal-enerġija fil-bini (tidwil, tisħin) jirrappreżenta terz tal-emissjonijiet tas-COfl-Ewropa. Din hija ħidma enormi, peress li 75 % tal-bini residenzjali u kummerċjali nbnew qabel ma kien hemm fis-seħħ regoli tal-UE dwar il-konsum tal-enerġija. Ir-rinnovazzjoni tad-djar ta’ persuni milquta mill-faqar enerġetiku fl-UE tista’ twassal għal tnaqqis sinifikanti fl-infiq fuq is-saħħa pubblika, u studji preċedenti jissuġġerixxu li, bħala medja, l-ispiża tal-faqar enerġetiku f’sistema ta’ kura tas-saħħa li hi moderna x’aktarx se tkun tliet darbiet ogħla mill-ispiża tal-miżuri ta’ riabilitazzjoni tad-djar ( 9 )

5.4.3. Fid-dawl tat-tixjiħ tal-wirt tal-abitazzjoni, arkitettoniku u infrastrutturali, il-KESE jiġbed l-attenzjoni dwar l-importanza li jiġi attivat volum adatt ta’ investimenti mmirati għal titjib fis-sikurezza (f’żoni ta’ terremoti) u għar-ristrutturar tad-djar, tal-wirt artistiku (iż-żoni metropolitani, il-bliet, il-villaġġi) u tal-assi tal-infrastruttura tat-trasport (portijiet, pontijiet, awtostradi, eċċ.).

5.4.4. L-espansjoni tal-enerġija rinnovabbli u b’livell baxx ta’ karbonju mhux biss tirrikjedi l-installazzjoni ta’ faċilitajiet adatti, iżda wkoll l-immodernizzar tal-grilja tal-elettriku u tal-alternattivi ta’ ħżin Ewropej kollha.

5.4.5. Il-pjan ta’ rkupru huwa opportunità biex isir investiment fi trasport pubbliku li tant huwa meħtieġ, u biex tiġi żgurata bidla modali reali, bi tnaqqis fit-tniġġis tal-arja u kontribut għall-azzjoni klimatika. Dan ifisser aktar trammijiet, aktar xarabanks regolari u xarabanks b’emissjonijiet żero, u intermodalità reali fil-bliet tagħna; pjan ta’ azzjoni tal-UE u appoġġ finanzjarju fuq skala kbira għat-titjib, l-estensjoni u l-manutenzjoni tas-sistemi ferrovjarji, investimenti fil-ferroviji, ferroviji ta’ billejl, konnessjonijiet ferrovjarji transfruntiera u innovazzjonijiet oħra relatati mat-trasport ferrovjarju. Għandu jkun hemm koordinazzjoni tal-UE biex jiġi żgurat li t-titjiriet fuq distanzi qosra jiġu sostitwiti b’alternattivi sostenibbli. Biex it-traffiku jitneħħa mit-toroq tagħna, aktar merkanzija għandha tinġarr permezz tal-ferroviji, il-passaġġi tal-ilma interni u bil-baħar (eż. trasport marittimu fuq distanzi qosra sostenibbli).

5.4.6. Il-bini ta’ pedamenti għal industrija Ewropea tal-mobbiltà mingħajr emissjonijiet, li tkun kapaċi tlaħħaq mad-domanda dejjem tikber għal alternattivi għall-magni bil-kombustjoni u għal infrastruttura tal-iċċarġjar għall-karozzi, il-vannijiet, ix-xarabanks u t-trakkijiet, iżda wkoll li tagħti spinta lill-provvista għas-settur ferrovjarju. Dan jinkludi wkoll network estensiv ta’ stazzjonijiet tal-iċċarġjar tal-elettriku fl-Ewropa kollha u l-iżvilupp ta’ batteriji sostenibbli u aktar effiċjenti. Dan se jkun akkumpanjat minn programmi ta’ taħriġ mill-ġdid, li jipprovdu opportunitajiet ta’ karrieri ġodda għall-ħaddiema li jitilqu mis-settur tat-trasport ibbażat fuq il-fjuwils fossili.

5.4.7. Kif diġà deher f’diversi bliet, il-fażi tal-lockdown tippreżenta sfidi għall-użu tradizzjonali tal-ispazju urban u l-mobbiltà urbana, u tħeġġeġ l-esperimentazzjoni. Il-perjodu ta’ rkupru jista’ jibbenefika aktar mill-iżvilupp taċ-ċikliżmu peress li dan jista’ jgħin it-tbegħid fiżiku, inaqqas il-folol fit-trasport pubbliku u jipprovdi aktar spazju u aċċess aktar faċli għall-ħwienet lokali. L-investimenti għat-titjib tal-infrastruttura taċ-ċikliżmu jistgħu jagħtu riżultati malajr fil-bliet u bejn il-bliet, u anke jistimolaw l-ekosistema taċ-ċikliżmu.

5.4.8. It-trasformazzjoni tal-ekonomija f’ekonomija ċirkolari hija essenzjali biex il-Patt Ekoloġiku jirnexxi. Din hija r-raġuni għaliex, pereżempju, l-industriji tal-azzar u tas-siment (konsumaturi ewlenin tal-enerġija) u s-settur tal-kimika jridu jiġu organizzati b’mod differenti.

5.4.9. Bit-tranżizzjoni lejn ekonomija ċirkolari fil-qalba tiegħu, il-pakkett ta’ rkupru jista’ jaċċellera b’mod sinifikanti l-iżviluppi meħtieġa fl-infrastruttura u jippromovi l-innovazzjoni ta’ materjali alternattivi u teknoloġiji ġodda. L-ewwel nett, biex jiġi evitat l-iskart, l-UE għandha tappoġġja inizjattivi biex jiġu stabbiliti negozji ġodda u intrapriżi tal-ekonomija soċjali tat-tiswija u tal-użu mill-ġdid, u tappoġġja taħriġ (mill-ġdid) rilevanti għal dawk li jitilfu l-impjieg fil-fażi ta’ tnaqqis fir-ritmu ekonomiku. Dan jista’ jkun iffukat b’mod partikolari fuq “żoni ta’ tranżizzjoni ġusta”, filwaqt li jippermetti t-trasformazzjoni minn reġjuni tal-minjieri għal reġjuni ta’ estrazzjoni minerarja urbana (urban mining).

5.4.10. It-tieni, il-ġbir separat tal-iskart muniċipali huwa kundizzjoni ewlenija biex il-proċess ta’ estrazzjoni ta’ valur mill-iskart permezz tar-riċiklaġġ ikun proċess vijabbli. L-UE għandha għalhekk tappoġġja lill-awtoritajiet lokali biex inaqqsu d-distakk fl-investiment għal infrastrutturi ta’ ġbir, separazzjoni u riċiklaġġ tal-iskart muniċipali matul il-ħames snin li ġejjin.

5.4.11. Il-kriżi tal-coronavirus turi li r-rivoluzzjoni diġitali hija komponent importanti biex tissaħħaħ ir-reżiljenza tas-soċjetajiet tagħna fi kriżijiet. L-investiment fid-diġitalizzazzjoni ta’ servizzi essenzjali u ż-żieda fil-kapaċità tal-gvernijiet, tal-leġislaturi u tal-istituzzjonijiet pubbliċi biex jipprovdu s-servizzi tagħhom matul il-kriżijiet huwa tal-akbar importanza. Fl-istess ħin, irridu nirrealizzaw li t-teknoloġiji diġitali huma għodda u mhux għan aħħari. Jeħtieġ li jkollna sjieda pubblika tar-reġim li jiġbor fih it-teknoloġiji diġitali u niggwidawh lejn standards ta’ sostenibbiltà għolja, bl-inklużjoni ta’ salvagwardji demokratiċi u teknoloġiċi b’saħħithom, u akkumpanjat minn miżuri ta’ appoġġ fir-rigward tal-ispejjeż u l-għarfien li ma jħallu lil ħadd barra. Dan jinvolvi l-ħtieġa li, f’konformità mal-Att tal-UE dwar l-Aċċessibbiltà, jiġi żgurat li r-rivoluzzjoni diġitali tiżgura l-aċċessibbiltà għall-100 miljun persuna b’diżabilità fl-UE.

5.4.12. L-istrateġija “Mill-għalqa sal-platt” għandha tipprovdi direzzjoni ċara għas-sistema alimentari tal-UE wara l-kriżi attwali tas-saħħa, u għandha tinkoraġġixxi miżuri biex jinbnew ktajjen tal-provvista tal-ikel aktar sostenibbli, reżiljenti u aktar ġusti. Huma meħtieġa miżuri għal żmien qasir biex jiġu indirizzati n-nuqqasijiet ta’ ħaddiema staġonali u biex jiġi evitat tfixkil fil-katina tal-provvista. Fuq medda itwal ta’ żmien, l-Istrateġija “Mill-għalqa sal-platt” u l-Politika Agrikola Komuni jridu jżidu r-reżiljenza u s-sostenibbiltà tas-sistema alimentari tagħna billi jibnu mill-ġdid mudelli ta’ biedja aktar diversifikata, jippromovu ċentri ta’ distribuzzjoni tal-ikel lokalizzati u ktajjen tal-provvista iqsar, u jtejbu l-aċċess għas-suq għal bdiewa b’azjenda agrikola żgħira, u għal sajjieda u produtturi tal-akkwakultura b’impatt baxx.

5.4.13. Investiment fi programmi ta’ taħriġ mill-ġdid għal setturi li x’aktarx ma jibqgħux validi fil-futur (pereżempju, minħabba li jiddependu ħafna fuq il-fjuwils fossili). Dan ifisser tfittxija għal alternattivi biex jitnaqqsu l-fjuwils fossili u jsiru aktar ekoloġiċi. Aħna nappoġġjaw politika ta’ investiment immirata biex l-impjiegi li jintilfu jiġu ggwidati mingħajr xkiel lejn setturi li qed jiffaċċjaw nuqqas ta’ ħaddiema, jiġifieri s-setturi soċjali u ekoloġiċi.

5.4.14. L-Istati Membri jeħtieġ li jinvestu aktar fis-servizzi pubbliċi minħabba li, bħalma wriet il-kriżi, is-servizzi pubbliċi għandhom rwol kruċjali biex isalvaw ħajjet in-nies u biex jindirizzaw il-pandemija. Għalhekk, il-mexxejja Ewropej għandhom jikkunsidraw l-hekk imsejħa “Regola tad-Deheb” meta japplikaw ir-regoli fiskali tal-UE, filwaqt li jeżentaw l-investiment pubbliku mill-kalkoli tad-defiċit u jieħdu inkunsiderazzjoni s-sostenibbiltà tal-livell tad-dejn eżistenti. L-UE għandha tevalwa fil-fond il-liberalizzazzjoni tas-servizzi pubbliċi strateġiċi abbażi tar-regoli tal-kompetizzjoni. L-aċċess għas-servizzi pubbliċi għandu jittejjeb ukoll.

5.5. Il-miżuri soċjali

5.5.1. L-implimentazzjoni tal-Pilastru Ewropew tad-Drittijiet Soċjali (EPSR) fil-livell Ewropew u fl-Istati Membri kollha hija pass importanti ta’ azzjoni proattiva biex jinbeda proċess ta’ konverġenza soċjali. L-EPSR huwa l-għodda biex tiġi stabbilita tabella ta’ valutazzjoni soċjali ġdida u aġġornata.

5.5.2. Jeħtieġ li npoġġu l-impjiegi fil-qalba tal-istrateġija tal-UE, filwaqt li nsaħħu l-importanza tal-għarfien u l-implimentazzjoni kontinwa tiegħu fi ħdan is-sistema tal-edukazzjoni, it-taħriġ u t-tagħlim tul il-ħajja, u permezz t’hekk il-ħaddiema Ewropej ikunu jistgħu jadattaw għat-tibdil fis-sistema tal-produzzjoni wara t-tranżizzjoni diġitali u ekoloġika.

5.5.3. Fil-fażi ta’ rkupru mill-kriżi tal-COVID-19 huwa ta’ importanza kruċjali li tingħata perspettiva ġdida tax-xogħol. Kemm fis-settur privat kif ukoll f’dak pubbliku tas-saħħa u tal-kura, l-objettiv tal-produttività ħadem kontra l-kwalità tas-servizz u kontra l-esperjenza tax-xogħol, b’konsegwenzi drammatiċi matul il-kriżi tas-saħħa f’ħafna mill-pajjiżi tal-UE. It-tranżizzjoni lejn attivitajiet ibbażati fuq is-servizzi tista’ twassal biex tinħoloq ekonomija li tirrikjedi aktar ħaddiema, filwaqt li tikkumpensa għall-prekarjetà tal-impjiegi f’dawn is-setturi, tappoġġja livelli ogħla ta’ impjiegi u ġġib lura l-impjiegi fl-ekonomija reali. Għalhekk, il-politiki li jappoġġjaw ix-xogħol ta’ kwalità f’setturi li jirrikjedu ħafna ħaddiema u li jipprovdu servizzi ta’ kwalità għolja huma essenzjali.

5.5.4. Il-KESE jilqa’ l-programm ta’ ħidma tal-2020 aġġornat tal-Kummissjoni Ewropea ( 10 ) bħala kompromess biex tinżamm id-dimensjoni soċjali fl-istrateġija ta’ rkupru. Hemm diversi inizjattivi leġislattivi u mhux leġislattivi li ma jistgħux jiddewmu jew jiġu posposti, peress li huma l-pilastri tal-Aġenda Soċjali. Dawn jinkludu: it-traspożizzjoni tad-direttivi adottati skont l-iskeda taż-żmien diġà maqbula (id-Direttiva dwar il-Bilanċ bejn ix-Xogħol u l-Ħajja Privata, id-Direttiva dwar l-Istazzjonar tal-Ħaddiema, id-Direttiva dwar il-Kundizzjonijiet tax-Xogħol Trasparenti u Prevedibbli). Il-Kummissjoni kkonfermat ukoll l-inizjattivi kollha li għandhom jagħtu spinta għal irkupru ġust u soċjalment sostenibbli, inklużi dawk dwar it-trasparenza tal-pagi, il-pagi minimi, it-tassazzjoni ġusta, l-impjieg taż-żgħażagħ, l-Iskema Ewropea ta’ Riassigurazzjoni tal-Benefiċċju tal-Qgħad, l-aġenda tal-ħiliet u l-edukazzjoni diġitali, ix-xogħol fuq il-pjattaformi, u r-regoli ta’ governanza ekonomika tal-UE. Il-programm ta’ ħidma ma jinkludix it-titjib tas-saħħa u s-sigurtà fuq il-post tax-xogħol permezz ta’ miżuri preventivi effettivi fuq il-postijiet tax-xogħol.

5.5.5. Irkupru soċjali qawwi jfisser ukoll aċċess aħjar għat-trade unions u protezzjoni aħjar. Jeħtieġ li nappoġġjaw in-negozjar kollettiv u d-demokrazija fuq il-post tax-xogħol. L-UE u l-Istati Membri jeħtieġ li jappoġġjaw lill-imsieħba soċjali biex iżidu l-kopertura tan-negozjar kollettiv b’mod sinifikanti.

5.5.6. Ir-rwol tal-ġeneru għandu jiġi indirizzat. It-tnaqqis fir-ritmu ekonomiku kkawżat mit-tifqigħa attwali tal-COVID-19 għandu implikazzjonijiet sostanzjali għall-ugwaljanza bejn is-sessi, kemm matul it-tnaqqis fir-ritmu ekonomiku kif ukoll waqt l-irkupru sussegwenti. Meta mqabbel ma’ reċessjonijiet “regolari”, li jolqtu aktar ħażin l-impjieg tal-irġiel milli tan-nisa, it-tnaqqis fl-impjiegi relatat ma’ miżuri ta’ tbegħid soċjali għandu impatt sostanzjali fuq setturi bi proporzjon għoli ta’ impjegati nisa. Barra minn hekk, l-għeluq tal-iskejjel u ċ-ċentri tal-kura ta’ matul il-jum żiedu bil-kbir il-ħtiġijiet tal-indukrar tat-tfal, li għandu impatt partikolarment sinifikanti fuq l-ommijiet li jaħdmu. L-effetti tal-kriżi fuq l-ommijiet li jaħdmu x’aktarx li jkunu persistenti, minħabba l-esperjenza tagħhom fis-suq tax-xogħol.

5.6. Is-sistemi tas-saħħa

5.6.1. L-aktar importanti, waħda mit-tagħlimiet ewlenin tal-kriżi tal-coronavairus hija li s-sistemi tas-saħħa fi kważi kull pajjiż Ewropew jeħtieġ li jissaħħu, l-ewwel u qabel kollox b’enfasi fuq il-prevenzjoni. L-impatt tal-coronavirus qed ipoġġi lis-sistemi tas-saħħa madwar l-Ewropa taħt pressjoni enormi; ċerti pajjiżi qed jintlaqtu aktar minn oħrajn, fejn huma mgħammra b’mod differenti f’termini ta’ persunal (tobba u infermiera), professjonisti bi kwalifiki għolja, tagħmir mediku u kapaċità ta’ servizzi ta’ sptar. Filwaqt li r-responsabbiltà għall-kura tas-saħħa hija responsabbiltà nazzjonali, it-tixrid tal-virus ma jagħrafx fruntieri. Dan qed jaffettwa lill-Ewropa kollha, internament u lil hinn mill-fruntieri tagħna, b’konsegwenzi sanitarji, soċjali u ekonomiċi li jirrikjedu reazzjonijiet komuni fil-livell Ewropew.

5.6.2. Il-kriżi tal-coronavirus żvelat id-dipendenza tal-UE fuq l-importazzjonijiet ta’ prodotti mediċi minn pajjiżi li mhumiex fl-UE. Huma meħtieġa investimenti fil-protezzjoni tas-saħħa, fil-kura, u fis-servizzi tal-kura fit-tul, f’politiki tal-kura tas-saħħa preventiva u tas-saħħa u s-sigurtà fuq il-post tax-xogħol – b’approċċ taċ-ċiklu tal-ħajja – u għandhom jiġu appoġġjati mill-istituzzjonijiet tal-UE.

5.6.3. Il-kriżi tal-coronavirus tagħmilha ċara li l-kumpaniji multinazzjonali farmaċewtiċi għandhom ammont ta’ poter kbir. Sabiex tiżdied l-indipendenza tal-industrija tal-farmaċewtika, irid jinħoloq ukoll fond Ewropew kbir tar-riċerka biex jiġu żviluppati mediċini u vaċċini ġodda. L-istituzzjonijiet tal-UE għandu jkollhom l-awtorità meħtieġa biex jikkoordinaw il-provvista, id-distribuzzjoni u l-prezzijiet ta’ tagħmir mediku u protettiv essenzjali fi ħdan is-Suq Uniku.

5.7. Ir-relazzjonijiet internazzjonali

5.7.1. L-Unjoni Ewropea hija bbażata fuq valuri komuni Ewropej li m’għandhom qatt ikunu negozjabbli ( 11 ) : ir-rispett għad-dinjità tal-bniedem u d-drittijiet tal-bniedem, il-libertà, id-demokrazija, l-ugwaljanza u l-istat tad-dritt. Dawn il-valuri ma jistgħux jintesew anke meta l-UE u l-Istati Membri tagħha jiffaċċjaw emerġenza u l-konsegwenzi tagħha f’termini ta’ sfidi ekonomiċi u soċjali. Filwaqt li r-rispons għall-kriżi attwali jeħtieġ li jkun rapidu u jiġġustifika ċerti miżuri eċċezzjonali għal żmien limitat, dawn ma jistgħux imorru kontra l-istat tad-dritt u ma jistgħux jipperikolaw id-demokrazija, is-separazzjoni tas-setgħat u d-drittijiet fundamentali taċ-ċittadini Ewropej. Il-KESE jinsisti li l-miżuri kollha ta’ politika f’dan ir-rigward jridu jkunu konformi għalkollox mal-valuri komuni tagħna kif stabbiliti fl-Artikolu 2 tat-Trattat dwar l-Unjoni Ewropea.

5.7.2. Il-kriżi tal-coronavirus uriet li l-kummerċ ħieles internazzjonali ma joffri l-ebda garanzija fir-rigward tas-sigurtà tal-provvista anke bl-istokkijiet eżistenti tal-ikel, prodotti tas-saħħa u stokkijiet industrijali. Barra dan, irridu nsemmu n-nuqqas ta’ trasparenza u ta’ traċċabbiltà.

5.7.3. Ċerti korporazzjonijiet Ewropej li żviluppaw kapaċità industrijali f’pajjiżi terzi għandhom jiġu mħeġġa jirrilokaw din il-kapaċità fl-UE. Ir-rilokazzjoni ta’ attivitajiet, ta’ industriji, u ta’ agrikoltura u servizzi, għandha tippermetti li tiġi stabbilita awtonomija akbar fil-konfront tas-swieq internazzjonali, biex jerġa’ jinkiseb il-kontroll fuq metodi ta’ produzzjoni u biex tinbeda tranżizzjoni ambjentali u soċjali tal-attivitajiet. F’dawn is-sitwazzjonijiet, huma jkunu jistgħu jirċievu appoġġ finanzjarju mill-gvernijiet tal-Istati Membri, mingħajr ma jiġu applikati r-regolamenti dwar l-għajnuna mill-Istat.

5.7.4. Il-kriżi għamlitha ċara wkoll li hemm riskji kbar assoċjati mad-dipendenza tal-UE fuq iċ-Ċina għal ħafna mill-produzzjoni, speċjalment fil-qasam mediku (pereżempju tagħmir protettiv). Biex jissaħħu s-sistemi tas-saħħa fi kważi kull pajjiż Ewropew, huwa importanti ħafna li titnaqqas din id-dipendenza fir-rigward ta’ prodotti ewlenin. Dan jista’ jsir billi tiġi estiża l-produzzjoni fl-UE (katina tal-produzzjoni/tal-provvista tal-UE) u billi tiġi żviluppata l-kapaċità ta’ produzzjoni f’kooperazzjoni ma’ pajjiżi oħrajn, pereżempju fl-Afrika (katina tal-produzzjoni/tal-provvista tal-UE-Afrika). Dan għandu l-valur miżjud li l-pajjiżi l-anqas żviluppati jkunu jistgħu wkoll jiżviluppaw attivitajiet ekonomiċi ġodda u jsaħħu l-kura tas-saħħa tagħhom.

5.7.5. Id-dinja ta’ wara l-pandemija għandha toħloq sistema ġdida ta’ relazzjonijiet internazzjonali, ekonomija globali u solidarjetà bl-impenn ta’ kondiviżjoni tal-ġid fid-dinja u salvataġġ tal-ħajjiet, kif ukoll protezzjoni tal-kisbiet fil-qasam tas-saħħa, xjentifiċi, intellettwali u industrijali. L-UE għandu jkollha rwol ewlieni f’din is-sistema ġdida ta’ relazzjonijiet internazzjonali bbażata fuq is-solidarjetà u l-kooperazzjoni għall-iżvilupp. Barra minn hekk, l-UE għandha żżomm u possibbilment iżżid il-livelli ta’ impenji ta’ kooperazzjoni għall-iżvilupp.

5.7.6. L-iżgurar ta’ kundizzjonijiet ekwi għall-ekonomija globali jista’, minn naħa jelimina l-isfruttar tal-ħaddiema, u min-naħa l-oħra jwaqqaf il-benefiċċji korporattivi eċċessivi u eżorbitanti. L-inkorporazzjoni tal-istandards dwar l-iżvilupp sostenibbli tal-ILO fir-regoli tad-WTO u ta’ aġenziji oħra relatati tan-NU tista’ tikkontribwixxi sostanzjalment għall-kostruzzjoni ta’ ordni ekonomika ġdida u ġusta u għal globalizzazzjoni ġusta u intelliġenti. Ir-regoli għandhom jiġu adattati skont dan u jintużaw b’mod aktar konsistenti fil-futur biex ir-riżorsi u l-persunal disponibbli kollha jiġu kanalizzati biex jipprovdu għajnuna fejn l-aktar ikun hemm bżonnha.

5.7.7. Kwalunkwe ndħil fuq id-drittijiet fundamentali għandu jkun iġġustifikat b’mod oġġettiv u għandhom jiġu inklużi klawżoli ta’ estinzjoni. Huwa essenzjali li jiġi żgurat li terġa’ tiġi stabbilita n-normalità bil-prinċipji demokratiċi bażiċi kollha fl-iqsar żmien possibbli, madwar id-dinja. Li jinċaħdu d-drittijiet tal-bniedem, bħad-dritt għal-libertà ta’ għaqda, il-libertà tal-istampa, il-privatezza u oħrajn qatt ma għandu jsir in-“normal il-ġdid”.

5.7.8. Jeħtieġ li terġà tingħata spinta lir-rwol ġeopolitiku strateġiku tal-UE fil-promozzjoni ta’ proċessi ta’ paċi globali, sabiex jiġu mnedija mill-ġdid opportunitajiet għall-iżvilupp ekonomiku fil-viċinat tal-UE: fil-Balkani tal-Punent, l-imsieħba Ewro-Mediterranji u tal-Lvant, u f’żoni oħrajn mifnijin bil-kunflitti.

5.7.8.1. F’dan ir-rigward, ir-reġjun Ewro-Mediterranju u l-Balkani tal-Punent għandhom jerġgħu jkunu żona ta’ opportunitajiet ta’ żvilupp kif kienu fil-passat meta kienu jinsabu fiċ-ċentru ta’ skambji ta’ persuni, beni u ideat. Għal din ir-raġuni, ir-reġjun Ewro-Mediterranju u l-Balkani tal-Punent għandhom ikunu fiċ-ċentru ta’ politika strateġika Ewropea ta’ integrazzjoni u interkonnessjoni fit-trasport u fl-iskambji kummerċjali u kulturali bi strateġija makroreġjonali speċifika u dedikata. Biex jitrawwem dan il-kuntest, għandu jingħata impetu ġdid lill-istrateġiji makroreġjonali fil-Mediterran u lill-istrateġija urbana Ewropea.

5.8. Il-migrazzjoni u l-era wara l-COVID-19

5.8.1. Bil-wasla tal-pandemija tal-COVID-19, it-traġedja kbira li nħolqot għas-sistemi tas-saħħa nazzjonali u bil-kollass tal-ekonomija fil-pajjiżi kollha, il-kwistjoni tal-migrazzjoni qisha sparixxiet mix-xenarju, b’ċerta indifferenza min-naħa tal-opinjoni pubblika. L-applikanti għall-ażil ma jistgħux jiġu abbandunati minħabba l-kriżi attwali. Id-drittijiet protettivi bażiċi huma l-qofol tal-valuri Ewropej u ma jistgħux jingħataw il-ġenb meta jkunu inkonvenjent. Hemm bżonn li jiġu stabbiliti mill-ġdid il-miżuri li ġejjin: — Jerġgħu jibdew il-proċeduri biex jinkisbu l-permessi ta’ residenza u għar-rikonoxximent tad-dritt għall-ażil kważi fil-pajjiżi Ewropej kollha. — Tiġi solvuta s-sitwazzjoni tas-saħħa fil-każi ta’ popolazzjoni eċċessiva fiċ-ċentri ta’ akkoljenza tal-migranti. — Jiġi indirizzat in-nuqqas ta’ sigurtà fl-impjiegi (li diġà rriżulta fi tnaqqis jekk mhux sospensjoni totali ta’ “rimessi”, li ħafna drabi huma l-uniku sors ta’ sussistenza għall-familji ta’ migranti li baqgħu fil-pajjiżi ta’ oriġini). — Jiġu regolarizzati l-migranti li jaħdmu fil-qasam tal-kura personali jew fis-settur agrikolu. — Tiġi żviluppata Sistema Ewropea Komuni tal-Ażil (SEKA) li hija obbligatorja, sikura u effettiva għall-pajjiżi kollha tal-UE biex jaqsmu r-responsabbiltajiet komuni fil-pront. — Jitfasslu u jiġu żviluppati rotot realistiċi, legali, sikuri u fattibbli għall-migrazzjoni tal-ħaddiema lejn l-UE. — Jiġi stabbilit djalogu permanenti u effettiv mal-pajjiżi ta’ oriġini tal-migranti biex jiġu żviluppati strutturi u oqfsa ta’ komunikazzjoni. — Jiżdied l-appoġġ ekonomiku u tekniku għall-Aġenzija Frontex. — Fil-perjodu ta’ żmien qasir jiġi garantit impenn biex tiġi evalwata wkoll ir-rilokazzjoni tar-riżorsi kollha fi ħdan il-qafas finanzjarju pluriennali tal-UE 2021-2027.

6. Il-pjan ta’ rikostruzzjoni

6.1. Il-miżuri kollha deskritti se jinvolvu l-ħtieġa li tiġi fformulata sistema ta’ governanza ekonomika ġdida, b’politiki strateġiċi għall-industrija, il-kompetittività, soċjali, ambjentali u għall-kummerċ.

6.2. Promozzjoni tar-riforma tal-Governanza Ekonomika tal-Unjoni Ewropea, ir-reviżjoni tal-Patt ta’ Stabbiltà u Tkabbir sabiex fl-istess ħin jiġu żgurati l-istabbiltà u t-tkabbir.

6.3. Abbażi tal-istrument ta’ irkupru “Next Generation EU” se jkun meħtieġ li tiġi żgurata żieda progressiva fir-riżorsi proprji tal-UE permezz tal-introduzzjoni ta’ għażla ta’ dħul rilevanti u adatt, pereżempju: skemi tal-UE għan-negozjar ta’ emissjonijiet, bażi komuni konsolidata għat-taxxa korporattiva (BKKTK), taxxa diġitali, taxxa fuq it-tranżazzjonijiet finanzjarji, imposta fuq is-CO 2 jew sinjoraġġ.

6.4. L-UE għandha tattiva b’mod urġenti mekkaniżmu ta’ koordinazzjoni li kapaċi jxejjen l-ippjanar aggressiv tat-taxxa u li jiġġieled kontra l-fenomenu tal-evażjoni tat-taxxa fis-27 Stat Membru, fenomenu li ġġenera medja ta’ telf annwali fid-dħul mit-taxxa ta’ EUR 46 biljun fil-perjodu 2001-2016 għall-Istati Membri tal-UE (0,46 % tal-PDG) ( 12 ) . Fl-istess ħin, l-UE għandha tattiva strateġija b’saħħitha biex trażżan il-ħasil tal-flus, li qed jhedded li jkun velenu għas-sistema tal-produzzjoni tal-UE u joħloq distorsjoni fis-Suq Uniku billi jgħawweġ il-kondizzjonijiet ekwivalenti ta’ kompetizzjoni.

6.5. Huwa importanti li jiġi ppreservat il-mudell Ewropew tad-drittijiet, l-istandards u l-politiki tal-konsumatur. Dan huwa dak li jagħmel lill-UE unika. Pereżempju, fil-qasam tad-diġitalizzazzjoni l-kodiċi etiku tal-UE dwar l-IA jiddistingwi l-perspettiva tal-UE dwar “human-in-command” minn dik ta’ reġjuni oħrajn. Dan l-approċċ, ibbażat fuq id-drittijiet u l-libertajiet fundamentali, huwa parti mill-mudell tal-UE u għandu jiġi ppreservat minkejja l-klima kompetittiva diffiċli li qed tirriżulta fil-mument.

6.6. Hemm bżonn jiġi sfruttat il-potenzjal kollu tal-mudelli ta’ negozju ġodda u aktar sostenibbli li qed jitfaċċaw (ċirkolari, ta’ kondiviżjoni, ekonomija soċjali, eċċ.). Dawn huma wkoll karatteristika tal-mudell soċjetali tal-UE u jipprovdu ħolqien ta’ valur doppju – valur ekonomiku u soċjali, filwaqt li jservu wkoll bħala strumenti għall-implimentazzjoni tal-Patt Ekoloġiku Ewropew u l-SDGs. Dawn il-mudelli tan-negozju joffru opportunità biex tingħata għajnuna lill-ekonomija tirkupra u biex fl-istess ħin jiġu indirizzati kwistjonijiet soċjetali. Hawnhekk il-pjan ta’ azzjoni tal-UE se jkun kruċjali, kif se jkun il-pjan ta’ azzjoni tal-UE għall-ekonomija soċjali (Rebbiegħa 2021). Eżempji ta’ ispirazzjoni, bħall-Alleanza Ewropea tal-Clusters, għandhom jiġu kondiviżi.

6.7. Id-diġitalizzazzjoni hija kemm opportunità kif ukoll riskju għall-irkupru. Huwa l-qasam tal-innovazzjoni li jista’ jpoġġi lill-UE fuq quddiem nett, bħal fil-qasam tal-blockchain, fejn l-UE tinsab f’pożizzjoni mexxejja. Il-blockchain bħala teknoloġija (mhux bitcoin) għandha valuri demokratiċi, filwaqt li toffri trasparenza u titjib fl-istrutturi ta’ governanza. Madankollu, ir-riskji bħalma huma aktar qgħad, marġinalizzazzjoni diġitali u esklużjoni soċjali, li huma inerenti mad-diġitalizzazzjoni, għandhom jiġu ġestiti. U għandhom jinstabu modi biex jittieħed vantaġġ mill-opportunitajiet u fl-istess ħin jiġu bbilanċjati r-riskji. Dan huwa kuntest fejn l-UE tfittex li tibqa’ kompetittiva fuq livell dinji.

6.8. Hemm opportunità fil-promozzjoni tal-innovazzjoni soċjali bħala mudell għall-irkupru permezz tal-kokreazzjoni, il-kodisinn u l-koproduzzjoni. F’xenarju soċjali kumpless bi sfidi soċjetali kbar, l-uniku mod huwa li jiġu mobilizzati r-riżorsi kollha fis-soċjetà, filwaqt li ssir ħidma b’mod transsettorjali u multidixxiplinari sabiex jiġu identifikati s-soluzzjonijiet. Is-soċjetà ċivili organizzata hija katalist għall-innovazzjoni soċjali, moviment li kkontribwixxa biex jitfasslu sistemi ta’ protezzjoni soċjali li rriżultaw f’politiki, strutturi, prodotti, servizzi u metodi ta’ ħidma ġodda. Il-parteċipazzjoni tas-soċjetà ċivili hija meħtieġa iktar minn qatt qabel – iżda l-innovazzjoni soċjali vera sseħħ biss meta s-soċjetà ċivili tkun involuta.

6.9. Qed ifiġġ mudell soċjetali ġdid? L-irkupru jseħħ biss permezz tal-produttività, l-istimolu fiskali u r-ridistribuzzjoni tal-ġid. Forsi wasal iż-żmien għal darb’oħra li nagħtu nifs ġdid lill-kunċett ta’ “pakkett ta’ investiment soċjali”, li naħdmu flimkien b’mod proattiv u preventiv biex jitnaqqsu l-ispejjeż futuri tas-soċjetà. B’dan il-mod l-UE għandha tagħti spinta lill-investiment fl-infrastruttura soċjali: i) l-edukazzjoni u t-tagħlim tul il-ħajja; ii) is-saħħa, il-kura fit-tul, u l-kura soċjali; iii) l-akkomodazzjoni affordabbli ( 13 ) . Dan kollu jikkomplementa l-implimentazzjoni tal-Pilastru Ewropew tad-Drittijiet Soċjali fil-livelli kollha, sistema ta’ traċċar tas-Semestru Ewropew abbażi tal-SDGs, il-Patt Ekoloġiku Ewropew u tranżizzjoni diġitali ġusta bbażata fuq il-valur tal-UE li jistgħu jingħaqdu biex jiffurmaw il-bażi ta’ mudell soċjetali ġdid tal-UE.

Brussell, il-11 ta’ Ġunju 2020. Luca JAHIER Il-President tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

(1) Georgieva, C., 2020, The Great Lockdown: Worst Economic Downturn Since the Great Depression. Stqarrija għall-Istampa tal-FMI Nru 20/98.

(2) Iċ-ċifri mill-Istatistika tal-UE dwar l-Introjtu u l-Kondizzjonijiet tal-Għajxien (EU SILC) juru żieda fil-faqar u l-esklużjoni soċjali għal persuni b’diżabbiltà bejn l-2010 u l-2018 fl-Estonja, il-Lussemburgu, il-Ġermanja, l-Iżvezja, l-Irlanda, ir-Repubblika Ċeka, il-Litwanja, l-Italja, in-Netherlands, Malta u Spanja.

(3) Kummissjoni Ewropea, DĠ ECFIN.

(4) Organizzazzjoni Internazzjonali tax-Xogħol, Marzu 2020, COVID-19 and the world of work: Impact and policy responses.

(5) Kummissjoni Ewropea, Rebbiegħa 2020, Tbassir Ekonomiku Ewropew.. Dokument Istituzzjonali 125. Mejju 2020.

(6) Kummissjoni Ewropea, DĠ ECFIN.

(7) L-ewwel sejba tal-Eurofound dwar il-kondizzjonijiet tal-ħajja u tax-xogħol u l-COVID-19 – April 2020: “Ir-riżultati tal-istħarriġ juru li minħabba l-implikazzjonijiet ekonomiċi tal-kriżi tal-pandemija tal-COVID-19, aktar unitajiet domestiċi qed isibu ruħhom taħt pressjoni finanzjarja milli qabel ma bdiet il-kriżi. Kważi nofs dawk kollha li wieġbu (47 %) indikaw li l-unità domestika tagħhom qed issibha diffiċli tlaħħaq mal-ħajja. (…) Minn dawk kollha li wieġbu li tilfu l-impjieg tagħhom b’mod permanenti matul il-kriżi, 90 % rrappurtaw li s-sitwazzjoni finanzjarja tal-unità domestika tagħhom marret għall-agħar, 44 % ma għandhom l-ebda flus imfaddlin u 35 % għandhom biss biżżejjed flus imfaddlin biex iżommu l-istandard attwali tagħhom ta’ għajxien għal tliet xhur.

(8) Nassim Nicholas Taleb (2007), The Black Swan: the impact of the highly improbable.

(9) Host S., Grange D., Mettetal L, Dubois U. 2014. Précarité énergétique et santé: état des connaissances et situation en Île-de-France, Regional Health Observatory Île-de-France, Paris, p. 14.

(10) https://ec.europa.eu/info/publications/2020-commission-work-programme-key-documents_mt

(11) L-Opinjoni tal-KESE SC/052 dwar Il-futur tal-UE: Benefiċċji għaċ-ċittadini u rispett għall-valuri Ewropej.

(12) European Commission, 2019, Estimating International Tax Evasion by Individuals. (Stima tal-Evażjoni tat-Taxxa Internazzjonali minn Individwi) Dokument ta’ Ħidma Nru 76 – 2019.

(13) Report of the High-Level Task Force on Investing in Social Infrastructure in Europe – Boosting Investment in Social Infrastructure in Europe. (Spinta lill-Investiment fl-Infrastruttura Soċjali fl-Ewropa) Dokument ta’ Diskussjoni dwar l-Ekonomija Ewropea 074, Jannar 2018.