F’xi Stati Membri, l-esperjenza diġà tat bidu għal riflessjonijiet għal bidliet (kostituzzjonali), biex ikunu mħejjija aħjar għal kriżijiet futuri. Fil- Finlandja , il-Kumitat tal-Liġi Kostituzzjonali talab rieżami bir-reqqa tar-regolamentazzjoni tal-istat ta’ emerġenza wara li tintemm il-pandemija. Fl- Iżvezja , se jitwaqqaf kumitat ta’ inkjesta biex jeżamina l-ħtieġa li mal-Kostituzzjoni jiżdiedu dispożizzjonijiet dwar stat ta’ emerġenza matul iż-żmien ta’ paċi. Fl- Italja , is-Senat ippropona li titwaqqaf Kummissjoni konsultattiva bikamerali speċjali biex jiġi żgurat rwol ċentrali għall-Parlament matul l-emerġenzi. Fl- Ungerija , bidla kostituzzjonali se tillimita s-setgħat tal-gvern fir-rigward ta’ reġimi ta’ ordni legali speċjali minn Lulju 2023. Ir-reġim ta’ emerġenza kostituzzjonali attwali, li jagħti setgħat estensivi lill-Gvern, għadu stabbilit u se jibqa’ stabbilit sakemm il-Gvern jiddeċiedi li jtemmu.

4.ŻVILUPPI U AZZJONIJIET FIL-LIVELL TAL-UE DWAR L-ISTAT TAD-DRITT

Matul is-sena li għaddiet, l-istat tad-dritt baqa’ fuq quddiem nett tal-aġenda tal-UE. Il-pubblikazzjoni tal-ewwel Rapport annwali dwar l-Istat tad-Dritt f’Settembru 2020 kienet segwita minn dibattiti importanti fil-Parlament Ewropew u fil-Kunsill. Sar ukoll kuntatt mas-soċjetà ċivili u l-Istati Membri, inkluż mal-parlamenti nazzjonali. Dawn l-iżviluppi fil-livell tal-UE jistgħu jitqiesu bħala konsolidazzjoni gradwali tal-proċess tal-istat tad-dritt tul diversi assi: djalogu interistituzzjonali, djalogu mal-Istati Membri u bejniethom, djalogu mal-partijiet ikkonċernati, u kooperazzjoni internazzjonali. B’mod parallel, il-ħidma fuq l-infurzar tal-istat tad-dritt kompliet fil-QĠUE, bil-Kummissjoni tissodisfa r-rwol tagħha bħala gwardjan tat-Trattati, permezz ta’ proċeduri ta’ ksur. Is-sett ta’ għodod għall-istat tad-dritt ġie żviluppat ulterjorment ukoll wara li ntlaħaq qbil dwar reġim ta’ kundizzjonalità ġenerali biex jiġi protett il-baġit tal-UE.

It-tisħiħ tar-rispons interistituzzjonali

Objettiv ewlieni tar-Rapport dwar l-Istat tad-Dritt kien li titqajjem kuxjenza u tiġi promossa diskussjoni miftuħa fost l-Istati Membri dwar kwistjonijiet relatati mal-istat tad-dritt. Kif innotat fir-Rapport tal-2020, rieżami tad-djalogu annwali tal-Kunsill stess dwar l-istat tad-dritt fl-2019 irriżulta f’kunsens wiesa’ dwar it-tisħiħ ta’ dan id-djalogu, abbażi tar-rapport tal-Kummissjoni. B’riżultat ta’ dan, fil-ħarifa tal-2020, il-Presidenza organizzat proċess f’żewġ stadji, b’diskussjoni orizzontali dwar l-iżviluppi ġenerali tal-istat tad-dritt kif ukoll diskussjoni separata speċifika għall-pajjiżi, li tħares lejn ħames Stati Membri, abbażi tar-Rapport dwar l-Istat tad-Dritt. Id-djalogu speċifiku għall-pajjiżi kompla fir-rebbiegħa tal-2021, u kopra ħames Stati Membri addizzjonali. Dan jistabbilixxi ċiklu annwali għad-diskussjoni fil-Kunsill għall-Affarijiet Ġenerali. Il-Presidenza attwali ħabbret li se tkompli dan l-approċċ fit-tieni nofs tal-2021. Id-diskussjonijiet fil-Kunsill s’issa wrew interess ċar mill-Istati Membri li jikkondividu l-iżviluppi u l-aħjar prattiki u li jikkontribwixxu għall-prevenzjoni tal-problemi b’mod inklużiv u kostruttiv. B’mod parallel, saru wkoll skambji tematiċi f’formazzjonijiet differenti tal-Kunsill dwar kwistjonijiet relatati mal-istat tad-dritt, inkluż biex jiġu kondiviżi prattika tajba.

Il-Parlament Ewropew kellu rwol dejjem aktar importanti fl-istabbiliment tad-dibattitu dwar l-istat tad-dritt, xejra li kompliet matul is-sena li għaddiet. F’Ottubru 2020, il-Parlament adotta riżoluzzjoni li tistieden lill-Kummissjoni u lill-Kunsill jidħlu f’negozjati dwar ftehim interistituzzjonali dwar it-Tisħiħ tal-Valuri tal-Unjoni. Il-Kummissjoni laqgħet ir-riżoluzzjoni u taqbel bis-sħiħ mal-Parlament Ewropew dwar l-importanza li tissaħħaħ il-kapaċità tal-UE li timmonitorja u tiddefendi l-valuri komuni tal-UE. Ir-Rapport annwali dwar l-Istat tad-Dritt għandu rwol importanti f’dan ir-rigward, u jkopri kwistjonijiet b’rilevanza diretta wkoll għal valuri oħra tal-Unjoni bħad-demokrazija u d-drittijiet fundamentali, li jorbot ukoll mal-ħidma dwar il-Pjan ta’ Azzjoni għad-Demokrazija Ewropea, dwar l-appoġġ għall-Karta tad-Drittijiet Fundamentali, u dwar il-promozzjoni ta’ Unjoni ta’ Ugwaljanza. Id-djalogu li qed jevolvi bejn l-istituzzjonijiet dwar l-istat tad-dritt jenħtieġ li jitqies f’dan il-kuntest usa’ u se jkompli jiżviluppa fis-snin li ġejjin. The European Parliament adopted a Resolution welcoming the 2020 Rule of Law Report, while reiterating its previous calls for improvements, notably on the inclusion of country-specific recommendations. Il-Kummissjoni tilqa’ r-riżoluzzjoni, u se tirrifletti bir-reqqa dwarha fit-tħejjija ta’ Rapporti futuri. Il-Kummissjoni tibqa’ impenjata li tapprofondixxi d-djalogu mal-Parlament Ewropew.

Fir-rigward tas-sitwazzjoni fi Stati Membri speċifiċi, il-Parlament Ewropew f’din l-aħħar sena adotta riżoluzzjonijiet dwar is-sitwazzjoni tal-istat tad-dritt fil-Bulgarija, f’Malta u fil-Polonja. Il-Grupp ta’ Monitoraġġ tad-Demokrazija, l-Istat tad-Dritt u d-Drittijiet Fundamentali tal-Kumitat tal-Parlament Ewropew għal-Libertajiet Ċivili, il-Ġustizzja u l-Intern (LIBE) kellu rwol importanti fl-approfondiment tad-dibattitu dwar l-istat tad-dritt fil-Parlament Ewropew. Il-Grupp ta’ Monitoraġġ kellu skambji ta’ fehmiet dwar is-sitwazzjoni fil-Bulgarija, f’Malta, fil-Polonja, fis-Slovakkja u fis-Slovenja, dwar każ speċifiku fil-Belġju, u dwar l-ispazju għas-soċjetà ċivili fl-UE. Il-Grupp ta’ Monitoraġġ segwa wkoll b’mod attiv is-sitwazzjoni fl-Unjoni fir-rigward tal-miżuri relatati mal-COVID-19.

Fl-aħħar nett, il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew, permezz tal-Grupp Ad Hoc tiegħu dwar id-Drittijiet Fundamentali u l-Istat tad-Dritt, u l-Kumitat tar-Reġjuni, permezz tal-Kummissjoni tiegħu għaċ-Ċittadinanza, il-Governanza u l-Affarijiet Istituzzjonali u Esterni (CIVEX), ikkontribwew ukoll għad-djalogu dwar l-istat tad-dritt fil-livell tal-UE.

It-tisħiħ tad-djalogu mal-Istati Membri

Wara l-pubblikazzjoni tar-Rapport tal-2020 dwar l-Istat tad-Dritt, sar sforz partikolari biex jintlaħqu l-Istati Membri. Fil-livell politiku, il-parlamenti nazzjonali għandhom rwol ewlieni fid-difiża tal-istat tad-dritt, kemm bħala leġiżlaturi kif ukoll biex l-eżekuttiv jinżamm responsabbli. Matul is-sena li għaddiet, il-Kummissjoni żaret il-biċċa l-kbira tal-Parlamenti nazzjonali sabiex tippreżenta u tiddiskuti l-metodoloġija u s-sejbiet speċifiċi għall-pajjiż tar-Rapport tal-2020 dwar l-Istat tad-Dritt.

Il-Kummissjoni mexxiet ukoll laqgħat bilaterali, li kienu jinkludu kemm djalogu fil-livell politiku kif ukoll laqgħat tekniċi biex tiġbor informazzjoni dwar is-sitwazzjoni attwali tar-riformi ewlenin bħala segwitu għas-sejbiet tar-Rapport tal-2020 dwar l-Istat tad-Dritt. Kuntatti bħal dawn kienu limitati għal ftit Stati Membri din l-ewwel sena iżda jistgħu jsiru fattur aktar prominenti fil-futur.

In-network tal-punti ta’ kuntatt tal-istat tad-dritt kompla jiltaqa’ regolarment, u ġabar rappreżentanti mill-Istati Membri kollha. Dan il-forum kien iffokat fuq l-għajnuna fit-twaqqif tal-mekkaniżmu u l-metodoloġija tiegħu, issa qed jaġixxi dejjem aktar bħala mezz ta’ komunikazzjoni kontinwa mal-Istati Membri u bejniethom għat-tħejjija tar-Rapport dwar l-Istat tad-Dritt. Huwa previst ukoll li dawn il-laqgħat jistgħu jservu dejjem aktar bħala pjattaforma għall-kondiviżjoni tal-aħjar prattiki u l-iskambju ta’ informazzjoni bejn l-Istati Membri fil-livell tekniku dwar riformi ppjanati relatati mal-istat tad-dritt.

It-tisħiħ tad-djalogu mal-partijiet ikkonċernati fil-livell nazzjonali u tal-UE

Is-soċjetà ċivili hija sieħeb ewlieni għall-UE fil-ħidma tagħha biex tippromwovi kultura Ewropea aktar b’saħħitha tal-istat tad-dritt. Hija u tħejji r-rapport, il-Kummissjoni organizzat laqgħat biex tiddiskuti l-iżviluppi tal-istat tad-dritt ma’ partijiet ikkonċernati bħal networks Ewropej, organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili nazzjonali u Ewropej u organizzazzjonijiet professjonali. L-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili għamlu wkoll għadd kbir ta’ kontributi bil-miktub bħala kontribut għar-Rapport.

F’Mejju 2021, ġiet organizzata l-ewwel Konferenza ta’ Livell Għoli dwar l-Istat tad-Dritt f’Coimbra mill-Presidenza Portugiża f’kooperazzjoni mal-Kummissjoni Ewropea dwar it-tema tal-istat tad-dritt fl-Ewropa, li laqqgħet flimkien lil dawk li jfasslu l-politika, organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili, networks ġudizzjarji Ewropej, akkademiċi u ġurnalisti. Il-Konferenza qieset l-isforzi għad-difiża tal-istat tad-dritt fl-Ewropa u ffokat fuq ir-rwol tas-soċjetà ċivili, l-isfidi marbuta mal-komunikazzjoni tal-kwistjonijiet tal-istat tad-dritt, u l-istat tad-dritt fil-kuntest tal-pandemija u l-irkupru ekonomiku.

Il-parteċipazzjoni qawwija tas-soċjetà ċivili fit-tħejjija ta’ dan it-tieni rapport tat rikonoxximent lill-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili fil-livell nazzjonali u kompliet tħeġġeġ rabtiet u netwerks lil hinn mill-fruntieri nazzjonali. Il-Kummissjoni se tkompli tirrifletti dwar il-modi biex timmobilizza s-soċjetà ċivili, in-networks professjonali u partijiet ikkonċernati oħra fid-dibattitu dwar l-istat tad-dritt fil-livell nazzjonali u Ewropew.

It-tisħiħ tal-kooperazzjoni internazzjonali

L-istat tad-dritt huwa wkoll prinċipju gwida għall-UE lil hinn mill-fruntieri tagħha. L-UE, iggwidata mill-valuri u l-prinċipji universali inkorporati fil-Karta tan-NU u d-dritt internazzjonali, inkluż id-dritt umanitarju internazzjonali, hija difensur qawwi tad-drittijiet tal-bniedem, tad-demokrazija u tal-istat tad-dritt madwar id-dinja, kif jixhed il-Pjan ta’ Azzjoni l-ġdid tal-UE dwar id-Drittijiet tal-Bniedem u d-Demokrazija 2020-2024, u f’konformità mal-Għanijiet ta’ Żvilupp Sostenibbli. L-UE se tkompli ssegwi approċċ koerenti fil-kooperazzjoni tagħha mal-pajjiżi kandidati u kandidati potenzjali, pajjiżi fil-viċinat kif ukoll fl-azzjoni esterna kollha tagħha, fil-livell bilaterali, reġjonali u multilaterali. L-UE tindirizza kwistjonijiet dwar l-istat tad-dritt b’mod regolari fid-djalogi dwar id-drittijiet tal-bniedem ma’ pajjiżi sħab u fil-livell multilaterali, b’mod partikolari n-Nazzjonijiet Uniti.

Id-difiża tal-istat tad-dritt fil-livell globali tinkludi t-tisħiħ tal-kooperazzjoni dwar kwistjonijiet tal-istat tad-dritt ma’ organizzazzjonijiet internazzjonali u reġjonali. Il-valutazzjonijiet ta’ korpi internazzjonali speċjalizzati pprovdew kontribut importanti għall-analiżi tal-Kummissjoni, u kooperazzjoni u skambju aktar mill-qrib għenu biex il-Kummissjoni tifhem aktar is-sitwazzjonijiet fl-Istati Membri. Fil-livell tekniku, il-kuntatti bejn is-servizzi tal-Kummissjoni u l-korpi differenti tal-Kunsill tal-Ewropa saru element regolari fit-tħejjija tar-rapport.

Il-Kummissjoni għandha l-għan li ssaħħaħ aktar dan l-element ewlieni fil-ħidma tagħha dwar l-istat tad-dritt, filwaqt li tibni fuq ir-relazzjonijiet mill-qrib tagħha mal-Kunsill tal-Ewropa u korpi internazzjonali oħra. Fis-26 ta’ Jannar 2021, il-Kummissjoni ppreżentat ir-Rapport tal-2020 dwar l-Istat tad-Dritt quddiem l-Assemblea Parlamentari tal-Kunsill tal-Ewropa. Il-Kummissjoni ħadet sehem ukoll f’avvenimenti organizzati mill-Organizzazzjoni għall-Kooperazzjoni u l-Iżvilupp Ekonomiċi (OECD) fejn ġew ippreżentati u diskussi s-suġġetti koperti mill-mekkaniżmu tal-istat tad-dritt.