Rapport dwar L-Istrument Ewropew għal Appoġġ temporanju biex jittaffew ir-Riskji ta’ Qgħad f’Emerġenza (SURE) wara t-tifqigħa tal-COVID-19 bis-saħħa tal-Artikolu 14 tar-Regolament tal-Kunsill (UE) 2020/672 SURE: Sena Wara

Sommarju Eżekuttiv

Strument ġdid, varat malajr, li jirrispondi għall-impatt soċjoekonomiku tal-pandemija

Dan ir-rapport huwa t-tieni rapport biannwali dwar l-istrument Ewropew għal Appoġġ temporanju biex jittaffew ir-Riskji ta’ Qgħad f’Emerġenza (SURE, Support to mitigate Unemployment Risks in an Emergency) Huwa jippreżenta l-operazzjonijiet u l-użu tal-istrument sa issa u janalizza l-impatti soċjo-ekonomiċi tiegħu. Ix-SURE huwa strument ta’ kriżi, b’daqs ta’ EUR 100 biljun, li ħolqitu l-Unjoni Ewropea (UE) biex tgħin lill-Istati Membri jipproteġu l-impjiegi u l-introjti tal-ħaddiema fil-kuntest tal-pandemija tal-COVID-19. Ix-SURE huwa wkoll espressjoni qawwija ta’ solidarjetà bejn l-Istati Membri permezz tal-UE: l-Istati Membri kollha qablu li jipprovdu garanziji bilaterali lill-UE sabiex l-Unjoni tkun tista’ tissellef mis-swieq b’kundizzjonijiet favorevoli ħafna biex tiffinanzja s-self tax-SURE.

L-implimentazzjoni tal-istrument kienet rapida u bla xkiel. Bħala parti mir-rispons inizjali tal-UE għall-pandemija, il-Kummissjoni pproponiet ir-Regolament SURE fit-2 ta’ April 2020, u r-Regolament kien adottat mill-Kunsill fid-19 ta’ Mejju 2020. Il-pakkett finanzjarju ta’ EUR 100 biljun sar disponibbli fit-22 ta’ Settembru 2020, wara li l-Istati Membri kollha ffirmaw il-ftehimiet ta’ garanzija. Il-Kummissjoni ħaffet l-implimentazzjoni tal-istrument billi ħadmet mill-qrib mal-Istati Membri. Il-biċċa l-kbira tal-assistenza finanzjarja mogħtija ġiet żborżata f’seba’ xhur biss, minn Ottubru 2020 sa Mejju 2021. F’Ġunju 2021, ix-SURE rebaħ il-Premju tal-Ombudsman Ewropew tal-2021 għal Amministrazzjoni Tajba fil-kategorija tal-għoti ta’ servizz iffukat fuq iċ-ċittadini.

L-UE ħarġet bonds soċjali għall-ewwel darba biex tiffinanzja l-assistenza finanzjarja tax-SURE għall-Istati Membri. Minbarra r-rekwiżiti tar-Regolament SURE, dan ir-rapport jipprovdi wkoll ir-rapportar rilevanti taħt il-Qafas għall-Bonds Soċjali tax-SURE tal-UE, b’mod partikolari dwar l-allokazzjoni tar-rikavati tax-SURE, tat-tipi ta’ nefqa u l-impatt tax-SURE. Huwa jikkonferma wkoll li n-nefqa tax-SURE kienet allinjata tajjeb mal-Għanijiet ta’ Żvilupp Sostenibbli tan-NU.

Adozzjoni kbira, li kompliet tiżdied mill-ewwel rapport biannwali

Id-domanda mill-Istati Membri għall-assistenza finanzjarja taħt ix-SURE kienet qawwija, inkluż fl-ewwel nofs tal-2021. Sa mill-bidu tiegħu, il-Kunsill alloka aktar minn 94 % tal-pakkett totali ta’ EUR 100 biljun – abbażi tal-proposti tal-Kummissjoni – lil 19-il Stat Membru. F’Marzu 2021, wara li nħareġ l-ewwel rapport biannwali dwar ix-SURE, ingħatat l-assistenza finanzjarja lill-Estonja skont ix-SURE. Wara li l-pandemija reġgħet qabdet, sitt stati Membri li diġà kienu qed jibbenefikaw mix-SURE (il-Belġju, Ċipru, il-Greċja, il-Litwanja, il-Latvja u Malta) għamlu talba addizzjonali ġdida għal fondi addizzjonali f’nofs Marzu 2021. Dawn it-talbiet għal ammonti supplimentari b’total ta’ EUR 3.7 biljun ġew ipproċessati malajr mill-Kummissjoni u approvati mill-Kunsill (fi tmiem Marzu u f’nofs April, rispettivament).

Il-Kummissjoni diġà żborżat 95 % tal-assistenza finanzjarja totali tax-SURE mogħtija mill-Kunsill, permezz ta’ self wieħed wara l-ieħor lill-Istati Membri bbażat fuq il-ħruġ ta’ bonds tal-UE. Wara l-ewwel rapport biannwali, bejn Marzu u Mejju 2021, il-Kummissjoni ħarġet b’suċċess EUR 36 biljun ta’ bonds soċjali tax-SURE f’isem l-UE. L-interess mill-investituri baqa’ b’saħħtu, minkejja kundizzjonijiet tas-suq diffiċli meta mqabbla mal-2020 u l-bidu tal-2021. Dan ippermetta termini ta’ pprezzar favorevoli ulterjuri. Il-Kummissjoni, fid-9 ta’ Marzu 2021, wettqet b’suċċess il-ħames ħruġ ta’ bonds SURE ta’ EUR 9 biljun. Is-sitt ħruġ ta’ bonds SURE mill-Kummissjoni fit-23 ta’ Marzu 2021 kien jikkonsisti f’żewġ porzjonijiet b’valur totali ta’ EUR 13-il biljun. Is-seba’ ħruġ ta’ bonds SURE, b’valur ta’ aktar minn EUR 14.1 biljun, ġie eżegwit b’suċċess fit-18 ta’ Mejju 2021. L-ammont miġbur tul dawn it-tliet ħarġiet mill-Kummissjoni ġew żborżati lill-Istati Membri wara ħamest ijiem tax-xogħol. Il-maturità medja tal-iżborżi lill-Istati Membri hija ta’ 14.5 sena, qrib tal-massimu ta’ 15-il sena previsti mid-Deċiżjonijiet ta’ Implimentazzjoni tal-Kunsill.

L-użu tax-SURE mill-Istati Membri benefiċjarji

Ix-SURE huwa stmat li appoġġa madwar 31 miljun persuna u 2,5 miljun kumpanija fl-2020. Dan jammonta għal aktar minn kwart tal-impjiegi totali fl-Istati Membri benefiċjarji. Speċifikament, ix-SURE appoġġa madwar 22,5 miljun impjegat u 8,5 miljun persuna li taħdem għal rasha fl-2020, li kienu koperti minn skemi ta’ xogħol b’ħinijiet iqsar u miżuri simili.

In-nefqa pubblika totali fuq miżuri eliġibbli għax-SURE żdiedet b’mod sinifikanti mill-ewwel rapport. Skont ir-rappurtar aġġornat mill-Istati Membri benefiċjarji, issa mistennija tilħaq EUR 114-il biljun, li jaqbżu l-94 biljun effettivament appoġġati mix-SURE. Dan jenfasizza r-rilevanza tal-miżuri eliġibbli għax-SURE mill-perspettiva tal-Istati Membri.

In-nefqa ppjanata tirrappreżenta biss 10 % tan-nefqa totali fuq miżuri appoġġati mix-SURE, skont ir-rapportar mill-Istati Membri. Dan irid jitqabbel ma’ 20 % fl-ewwel rapport biannwali f’Marzu 2020 u 54 % f’Awwissu 2020 meta 17-il Stat Membru applikaw għall-ewwel darba għall-appoġġ SURE.

Sittax mid-19-il Stat Membru li bbenefikaw mix-SURE użaw l-appoġġ biex jgħinu jiffinanzjaw skemi ta’ xogħol b’ħinijiet iqsar. Fl-ewwel nofs tal-2021, ħafna Stati Membri appoġġati mix-SURE estendew l-iskemi tagħhom ta’ xogħol b’ħinijiet iqsar biex jirrispondu għal mewġ ġdid tal-pandemija. Is-sitt Stati Membri li talbu supplimenti għax-SURE fil-bidu tal-2021 jew biddlu d-disinn tal-iskemi li diġà bbenefikaw mix-SURE jew waqqfu miżuri ġodda. Minn Awwissu 2021, il-maġġoranza tal-Istati Membri li użaw ix-SURE biex jiffinanzjaw skemi ta’ xogħol b’ħinijiet iqsar għadhom ma neħħewx l-appoġġ, għalkemm xi Stati Membri diġà waqqfu l-użu tal-iskemi tagħhom ta’ xogħol b’ħinijiet iqsar.

Aktar minn nofs l-ammont totali ta’ assistenza finanzjarja taħt ix-SURE ġie allokat mill-Istati Membri biex jappoġġaw skemi ta’ xogħol b’ħinijiet iqsar. Aktar minn 40 % kienu biex jappoġġaw miżuri simili, inkluż kważi terz għal miżuri għal dawk li jaħdmu għal rashom, b’5 % biss allokati għal miżuri relatati mas-saħħa, li jikkonfermaw in-natura “anċillari” tagħhom f’konformità mar-Regolament SURE.

Il-livell ta’ assorbiment tal-assistenza finanzjarja mogħtija taħt ix-SURE jidher li huwa għoli għall-maġġoranza l-kbira tal-Istati Membri, skont ma rrapportaw. Il-livell ta’ assorbiment se jiġi mmonitorjat aktar mill-qrib fi tliet Stati Membri, li bħalissa qed jirrapportaw nefqa pubblika ppjanata aktar baxxa mill-ammont mogħti taħt ix-SURE iżda li esprimew ukoll impenn biex isolvu problemi li jista’ jkun hemm. Il-livell ta’ assorbiment huwa potenzjalment baxx fi Stat Membru wieħed, fejn l-irkupru huwa aktar b’saħħtu milli kien mistenni.

L-ewwel valutazzjoni tal-impatt tax-SURE

Il-miżuri nazzjonali tas-suq tax-xogħol appoġġati mix-SURE x’aktarx naqqsu l-qgħad bi kważi 1,5 miljun persuna fl-2020. Dan inkiseb billi nżammu l-impjegati fil-kumpaniji tagħhom u billi nżammet l-attività ta’ dawk li jaħdmu għal rashom. Dan jispjega wkoll għala ż-żieda fir-rati tal-qgħad fl-2020 fl-Istati Membri kienet negliġibbli u ċarament aktar dgħajfa milli tul il-kriżi finanzjarja globali, minkejja t-tnaqqis aktar qawwi tal-PDG fl-2020.

Min-naħa tagħha, din hija kundizzjoni ewlenija għall-irkupru ekonomiku b’saħħtu mbassar għall-2021. Li l-forza tax-xogħol disponibbli nżammet konnessa mal-kumpaniji għenet ukoll biex jiġi appoġġat l-irkupru rapidu fl-2021, filwaqt li akkumpanjat aġġustament aktar bil-mod iżda neċessarju fis-setturi li ntlaqtu l-agħar jew dawk affettwati minn impatti dejjiema. B’riżultat ta’ dan, it-telf medju tal-PDG matul l-aħħar sentejn mistenni jkun aktar baxx minn dak li rajna matul l-ewwel sentejn tal-kriżi finanzjarja globali.

L-assistenza finanzjarja permezz tax-SURE ġġenerat ukoll iffrankar baġitarju sinifikanti ta’ EUR 8.2 biljun f’pagamenti ta’ mgħax għall-Istati Membri benefiċjarji. Iċ-ċifra żdiedet mill-ewwel rapport biannwali minħabba t-tliet żborżi addizzjonali. Dan l-iffrankar huwa attribwibbli għall-kundizzjonijiet favorevoli tas-self offruti mill-UE u l-maturità medja twila tas-self ta’ kważi 15-il sena.