Il-proġett ITER hu każ uniku ta’ kollaborazzjoni xjentifika internazzjonali bejn seba’ Partijiet li jirrappreżentaw 80 % tal-PDG dinji. Huwa għandu l-iskop li jesplora l-fattibbiltà tal-użu tal-fużjoni bħala sors tal-enerġija għal skopijiet paċifiċi. Wara l-iffirmar tal-Ftehim ITER fl-2006 bejn seba’ sħab internazzjonali, li l-Euratom hi wieħed minnhom (irrappreżentata mill-Kummissjoni Ewropea), f’Marzu tal-2007 il-Kunsill tal-Unjoni Ewropea adotta d-Deċiżjoni 2007/198/Euratom li tistabbilixxi l-Impriża Konġunta Ewropea għall-ITER u l-Iżvilupp tal-Enerġija mill-Fużjoni (l-F4E). Il-funzjoni primarja tal-F4E hi li twettaq l-obbligi tal-Euratom b’rabta mal-proġett ITER u li twettaq attivitajiet oħrajn relatati mal-ITER. Il-membri tal-F4E huma l-Euratom, l-Istati Membri tal-Euratom u l-Iżvizzera.

Fil-kuntest tan-negozjati tal-Ftehim ITER, fl-2005 ġie ffirmat ftehim bilaterali separat iżda relatat bejn l-UE u l-Ġappun.Dan il-Ftehim, imsejjaħ “Approċċ Usa’” (BA), jiffaċilita l-kooperazzjoni bejn iż-żewġ Partijiet fuq tliet proġetti relatati mal-fużjoni li jinsabu fil-Ġappun, u li huma maħsuba biex jappoġġaw l-iżvilupp u r-realizzazzjoni tal-ITER u t-tħejjijiet għad-DEMO.Il-maġġoranza tar-riżorsi li l-UE tikkontribwixxi għall-proġetti tal-BA (madwar 90 %) tieħu l-forma ta’ komponenti in natura pprovduti b’mod volontarju minn diversi membri tal-F4E; għaldaqstant, il-kontribuzzjoni fi flus li tintbagħat lill-BA permezz tal-F4E hi żgħira ħafna meta mqabbla mal-kontribuzzjonijiet fi flus u in natura tagħha għall-ITER.

Skont il-Ftehim ITER, jeħtieġ li kull Parti twaqqaf Aġenzija Domestika (DA) li tkun responsabbli għall-għoti taż-żewġ tipi ta’ kontribuzzjonijiet lill-IO f’isem il-Parti. L-F4E hi l-Aġenzija Domestika tal-UE. Il-governanza tal-F4E hi eżerċitata mill-membri tal-F4E permezz tal-Bord ta’ Tmexxija tal-F4E u permezz tal-korpi tiegħu.

Skont it-termini tal-Ftehim ITER, kull Parti ntrabtet li tipprovdi żewġ tipi ta’ kontribuzzjonijiet għall-proġett — kontribuzzjoni in natura u kontribuzzjoni fi flus. Il-kontribuzzjonijiet fi flus jitħallsu direttament lill-IO u jintużaw għall-ħidmiet u għall-attivitajiet tagħha, li jinkludu d-disinn u l-ispeċifikazzjoni tal-komponenti tal-proġetti kif ukoll l-assemblaġġ, l-installazzjoni u t-tħaddim tal-apparat b’mod ġenerali. Il-kontribuzzjonijiet in natura jieħdu l-forma tal-komponenti tat-tokamak u tas-sistemi anċillari u ta’ appoġġ tiegħu; dawn jinxtraw u jinbnew mill-Partijiet u jitwasslu fis-sit tal-ITER f’Cadarache, fi Franza. L-Illustrazzjoni 2 turi skema ssimplifikata tat-tokamak tal-ITER, li tindika liema Partijiet huma responsabbli għall-kontribuzzjonijiet in natura ewlenin.

Sal-lum, entitajiet f’tal-anqas 20 Stat Membru bbenefikaw minn kuntratti mal-F4E għall-għoti ta’ kontribuzzjonijiet in natura lill-ITER u minn għotjiet li jappoġġaw azzjonijiet tar-riċerka u tal-iżvilupp. Peress li Franza hi l-pajjiż li jospita l-proġett, il-kuntratturi u s-sottokuntratturi Franċiżi jirċievu l-ikbar sehem ta’ kuntratti u ta’ sottokuntratti. Madankollu, dan il-benefiċċju hu bbilanċjat mill-fatt li matul il-fażi tal-bini, 20 % mill-kontribuzzjoni Ewropea għall-proġett tiġi ffinanzjata minn Franza u 80 % mill-Euratom – ammont ferm ogħla minn dak tal-Istati Membri l-oħrajn. F’konformità mat-talba tal-Kunsill tal-UE u tal-Parlament Ewropew, l-F4E qed tagħmel sforzi biex tindirizza d-differenzi fil-livell ta’ parteċipazzjoni tal-industrija fl-Istati Membri, fosthom billi żżid l-informazzjoni dwar l-akkwisti u dwar l-opportunitajiet tal-għotjiet.

Din l-evalwazzjoni tittratta l-kontribuzzjoni Ewropea għall-ITER. Madankollu, anki meta wieħed iqis biss l-attivitajiet tagħha li huma relatati mal-ITER, l-F4E hi biss ħajta waħda minn nisġa kbira u kumplessa li ssawwar il-proġett ITER. Għaldaqstant hu diffiċli li wieħed jevalwa l-prestazzjoni tal-F4E jekk juża l-progress fl-ITER bħala l-kejl, għaliex il-progress tal-proġett jiddependi fuq ħafna organizzazzjonijiet li l-F4E hi sempliċiment waħda minnhom. Huwa aktar sempliċi li wieħed janalizza l-attivitajiet tal-F4E relatati mal-BA peress li hemm żewġ Partijiet biss involuti fihom (l-Euratom u l-Ġappun), iżda wieħed irid jiftakar li r-riżultati li jidhru fil-bini u fit-tħaddim tal-faċilitajiet mhumiex biss taħt il-kontroll tal-F4E jew tal-UE.

Madankollu, wieħed jista’ jiddefinixxi l-linji bażi b’ċerti restrizzjonijiet. Għal analiżi kwantitattiva, l-istudju dwar il-Valur għall-Flus jiffoka biss fuq l-ekonomija tal-UE u jieħu żewġ linji bażi. L-ewwel waħda hi xenarju “tal-ebda nfiq fuq l-ITER” fejn il-flus li ntefqu permezz tal-baġit tal-F4E ma jkunu ntefqu xejn, u l-impatt tal-ITER meta mqabbel ma’ dan ix-xenarju jissejjaħ l-impatt gross. It-tieni waħda hi xenarju li fih l-istess ammont ta’ flus li ntefaq fuq l-ITER minflok ma ntefaq fuqu jkun intefaq f’setturi oħrajn tal-ekonomija tal-UE b’mod proporzjonat għad-daqs rispettiv tagħhom. L-impatt meta mqabbel ma’ dan ix-xenarju jissejjaħ l-impatt nett. Dan hu elaborat aktar fil-parti dwar “L-effiċjenza” fit-Taqsima 5 (Analiżi).

XVII.Il-kontribuzzjoni tal-UE għall-bini tal-ITER se tilħaq ammont totali ta’ bejn wieħed u ieħor EUR 6,6 biljun sal-2020 (f’valuri tal-2008), li hu konformi mal-limitu massimu li l-Kunsill tal-UE stabbilixxa fl-2010. Ħafna mill-baġit tal-F4E jintefaq permezz tal-akkwisti; in-nefqa amministrattiva tagħha kienet tirrappreżenta 6 % (f’termini tal-approprjazzjonijiet ta’ impenn) u 9 % (f’termini tal-approprjazzjonijiet ta’ pagament) min-nefqa totali tagħha tul il-perjodu mill-2014 sal-2017. Dan is-sehem tan-nefqa amministrattiva hu simili għal dak ta’ proġetti kbar oħrajn. Għaldaqstant, l-influwenza ewlenija fuq il-kosteffiċjenza tal-F4E hi dik tal-prattiki tal-akkwist tagħha. Maż-żmien, l-istrateġija tal-F4E marbuta mal-akkwist evolviet mill-ħruġ ta’ kuntratti kbar fuq il-bażi ta’ prezz fiss għall-ħruġ ta’ kuntratti iżgħar b’karatteristiċi iktar varjabbli. Għal kull kuntratt, tiġi ppubblikata sejħa għall-offerti fuq il-Portal tal-Industrija tal-F4E. Bħala Impriża Konġunta tal-UE, l-F4E hi marbuta ssegwi l-proċeduri tal-offerti pubbliċi tal-UE kif stabbilit fir-Regolament Finanzjarju tagħha. Skont dan tal-aħħar, il-parteċipazzjoni fil-proċeduri tal-offerti pubbliċi għandha tkun miftuħa bl-istess termini għall-offerti kollha mill-Istati Membri tal-UE u mill-pajjiżi terzi li għandhom ftehim speċjali mal-UE b’rabta mal-akkwist pubbliku. Fil-każ tar-Regolament Finanzjarju tal-F4E, il-parteċipazzjoni hi ristretta għall-membri tal-F4E (jiġifieri għall-Istati Membri tal-UE u għall-Iżvizzera), b’ċerti eċċezzjonijiet. Din is-sistema hi maħsuba biex tevita l-monopolji u biex tħeġġeġ l-offerti kompetittivi, li jbaxxu l-kost tal-kuntratti b’mod trasparenti u miftuħ, filwaqt li jitqiesu r-rekwiżiti ta’ ġestjoni tajba tal-fondi pubbliċi.

Id-DĠ Enerġija (ENER)

2.L-organizzazzjoni u t-twaqqit

Din l-evalwazzjoni tmexxiet mid-DĠ Enerġija minn April tal-2018 taħt l-iskrutinju ta’ grupp interservizzi (ISG) li kien jikkonsisti minn rappreżentanti mis-SĠ, mid-DĠ Baġit u mid-DĠ Riċerka u Innovazzjoni.

Matul l-2018, saru laqgħat tal-ISG fl-10 ta’ Jannar, fit-22 ta’ Frar, fid-19 ta’ Marzu, fit-2 ta’ Mejju, fit-18 ta’ Ġunju u fis-6 ta’ Novembru.

L-ISG ġie kkonsultat dwar l-abbozz tar-rapport fil-25 ta’ Ottubru.

Eċċezzjonijiet għal-linji gwida għal Regolamentazzjoni Aħjar

L-ebda eċċezzjoni

3.Sorsi ta’ evidenza

Din li ġejja hi lista tad-dokumenti kollha li fuqhom dan l-istudju sejjes l-analiżi tiegħu:

·id-Deċiżjoni tal-Kunsill li waqqfet l-F4E u li ddefiniet l-objettivi tagħha: “L-istabbiliment tal-Impriża Konġunta Ewropea għall-ITER u l-Iżvilupp tal-Enerġija mill-Fużjoni u l-għoti ta’ vantaġġi lilha” [traduzzjoni mhux uffiċjali], is-27 ta’ Marzu 2007;

·ir-Rapporti Annwali tal-F4E;

·għal informazzjoni ta’ sfond dwar ir-regolament dwar l-akkwist privat: David Metzger, “The Rules of Engagement: Private Sector Procurement and the Common Law”, April tal-2012;

·il-“Pjan Direzzjonali għall-Enerġija 2050”, ippubblikat fl-2012;

·Ernst and Young, rieżami pppubblikat mill-Parlament Ewropew, “Potential for Reorganisation within the ITER Project to Improve Cost-effectiveness”, il-15 ta’ Mejju 2013;

·William Madia u l-assoċjati tiegħu, “Final report of the 2013 ITER Management Assessment”, it-18 ta’ Ottubru 2013;

·“Il-Pjan Strateġiku Ewropew għat-Teknoloġija tal-Enerġija (il-Pjan SET)”, ippubblikat fit-12 ta’ Diċembru 2017;

·is-sitt Valutazzjoni Annwali tal-F4E, ir-Rapport lill-Bord ta’ Tmexxija;

·Trinomics, “Study on the impact of the ITER activities in the EU”, Mejju tal-2018 (li s-soltu jissejjaħ l-istudju dwar il-“Valur għall-Flus”);

·Ramboll, “The European Contribution to ITER: Achievements and Challenges”, Mejju tal-2018;

·Trinomics, “Supporting Analysis for an Impact Assessment on the Future Funding of EU Participation in ITER Project and Broader Approach (BA) Activities under the next MFF”, Mejju tal-2018.