C 429/93

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “Aċċess universali għal akkomodazzjoni deċenti, sostenibbli u affordabbli fit-tul”

(opinjoni fuq inizjattiva proprja)

(2020/C 429/13)

Relatur: Raymond HENCKS Korelatur: András EDELÉNYI

Deċiżjoni tal-Assemblea Plenarja 20.2.2020 Bażi legali Artikolu 32(2) tar-Regoli ta’ Proċedura Opinjoni fuq inizjattiva proprja Sezzjoni kompetenti Sezzjoni għat-Trasport, l-Enerġija, l-Infrastruttura u s-Soċjetà tal-Informazzjoni Adottata fis-sezzjoni 3.9.2020 Adottata fil-plenarja 16.9.2020 Sessjoni plenarja Nru 554 Riżultat tal-votazzjoni (favur/kontra/astensjonijiet) 216/1/3

1. Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

1.1 Il-kriżi tas-saħħa, ekonomika u soċjali tal-COVID-19 enfasizzat kemm hi gravi l-kriżi tal-akkomodazzjoni affordabbli li l-Istati Membri ilhom snin jiffaċċjaw ( 1 ) , b’mod partikolari għall-persuni mingħajr dar, l-unitajiet domestiċi li huma okkupati żżejjed, l-abitanti ta’ nħawi tal-klassi tal-ħaddiema u l-ħaddiema staġjonali u immigranti, vittmi ta’ kundizzjonijiet ta’ akkomodazzjoni li kellhom impatt dirett fuq ir-rata ta’ infezzjoni tas-soċjetà. Għalkemm il-politika tad-djar tibqa’ fil-kompetenza tal-Istati Membri, l-għadd insuffiċjenti ta’ akkomodazzjonijiet deċenti u affordabbli fl-Unjoni Ewropea (UE) teħtieġ Pjan ta’ Azzjoni Ewropew dwar l-Akkomodazzjoni, li jkopri sett ta’ miżuri koerenti u li jinftiehmu faċilment miċ-ċittadini Ewropej sabiex jgħinu lill-Istati Membri, lir-reġjuni u lill-bliet Ewropej isaħħu b’mod sostenibbli l-offerta ta’ akkomodazzjoni soċjali u affordabbli u sabiex jiġġieldu b’mod effettiv il-problema ta’ persuni mingħajr dar.

1.2 L-UE għandha, l-ewwel nett, tiżgura li jiġi stabbilit dritt universali reali għall-akkomodazzjoni, b’mod partikolari permezz ta’ regolamentazzjoni settorjali, f’konformità mal-proċedura leġislattiva ordinarja, filwaqt li tistabbilixxi l-prinċipji u tistipula l-kundizzjonijiet għall-provvista, it-twettiq u l-finanzjament tal-akkomodazzjonijiet affordabbli u deċenti, f’konformità mal-Artikolu 14 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-UE (TFUE).

1.3 F’dan il-kuntest, il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew (KESE) japprova l-inizjattiva tal-Kummissjoni li tistabbilixxi rabta bejn il-Pilastru Ewropew tad-Drittijiet Soċjali u s-Semestru Ewropew, li, fil-qasam tal-politika tad-djar, għandha ssarraf f’monitoraġġ aħjar rigward ir-riforma tal-akkomodazzjoni soċjali, l-aċċessibbiltà u n-natura affordabbli tal-akkomodazzjonijiet, kif ukoll l-effettività tal-allowances għall-akkomodazzjoni. Huwa jinsisti li r-rappreżentanti tas-soċjetà ċivili organizzata għandhom jiġu kkonsultati qabel ma jiġu adottati r-rakkomandazzjonijiet speċifiċi għal kull pajjiż tas-Semestru Ewropew rigward il-politika tad-djar. Il-KESE jitlob li jkun hemm aktar spazju fejn wieħed jimmanuvra favur l-investiment fit-tul fl-infrastruttura soċjali u li dan jiġi eskluż mill-kontijiet tal-amministrazzjoni pubblika meta jiġi kkalkulat id-defiċit tal-gvern.

1.4 Il-ħolqien ta’ “Fond Ewropew tal-Investiment fl-Akkomodazzjoni Affordabbli, Deċenti u Adegwata”, bil-għan li jinħolqu akkomodazzjonijiet u ssir manutenzjoni fihom bi prezz moderat, jippermetti lill-UE tagħmel l-azzjonijiet u l-politiki tagħha aktar leġibbli u koerenti għaċ-ċittadini Ewropej, b’mod partikolari fil-kuntest tal-pjan futur tal-“bini” tal-Patt Ekoloġiku u tal-pjan ta’ azzjoni futur tal-Pilastru Ewropew tad-Drittijiet Soċjali.

1.5 Abbażi tar-rapport li għandhom jissottomettu l-Istati Membri lill-Bord Ewropew dwar ir-Riskju Sistemiku (BERS) fl-2020 dwar il-miżuri ta’ sovravalutazzjoni potenzjali ta’ prezzijiet tal-proprjetà immobbli u l-azzjonijiet meħuda wara r-rakkomandazzjonijiet tal-BERS, jew il-ġustifikazzjonijiet f’każ ta’ nuqqas ta’ azzjoni, huwa kruċjali li jiġu identifikati fi stadju bikri l-vulnerabbiltajiet li jistgħu jwasslu għal kriżijiet finanzjarji, ekonomiċi u soċjali, u li jkun hemm reazzjoni xierqa.

1.6 Il-Kummissjoni Ewropea jeħtieġ li tipproċedi kemm jista’ jkun malajr b’reviżjoni tad-deċiżjoni dwar is-servizzi ta’ interess ekonomiku ġenerali rigward il-grupp fokus tal-akkomodazzjoni soċjali u tispeċifika li l-politika tad-djar ma tistax tkun limitata biss għall-objettiv li jiġu megħjuna l-persuni f’riskju ta’ faqar, iżda jeħtieġ li tiggarantixxi akkomodazzjoni deċenti, affordabbli u sostenibbilment pagabbli għal kull ċittadin, speċjalment għall-persuni mingħajr dar, koppji żgħażagħ, familji b’ġenitur wieħed jew familji kbar, impjegati u b’mod aktar ġenerali l-klassijiet tan-nofs, il-vittmi tal-kriżi Ewropea tal-akkomodazzjoni. F’dan il-kuntest, il-Kummissjoni jeħtieġ li tipproponi definizzjoni komuni tal-kunċett ta’ spejjeż inkrementali ta’ akkomodazzjoni, metodoloġija armonizzata għall-evalwazzjoni ta’ spejjeż eċċessivi ta’ akkomodazzjoni, regolamentazzjoni statutorja kontra ż-żamma spekulattiva ta’ postijiet battala u ta’ art għall-bini, kif ukoll qafas li jirregola l-prattiki ta’ konverżjoni ta’ akkomodazzjoni affordabbli f’akkomodazzjoni turistika b’kirjiet fuq perjodu qasir.

1.7 Fl-aħħar nett, il-KESE jitlob lill-Kummissjoni torganizza, fuq bażi annwali, Summit Ewropew dwar l-Akkomodazzjoni Affordabbli, li jiġbor flimkien lill-partijiet ikkonċernati kollha, sabiex jiġu eżaminati l-implimentazzjoni u s-segwitu ta’ dan il-pjan ta’ azzjoni Ewropew dwar l-akkomodazzjoni affordabbli, bl-għajnuna ta’ rapport annwali dwar l-istat tal-akkomodazzjoni fl-UE.

2. Kummenti ġenerali

2.1 Għalkemm l-aċċess għal għajnuna għall-akkomodazzjoni huwa mniżżel fil-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-UE u l-aċċess għal akkomodazzjoni soċjali jew għal għajnuna għall-akkomodazzjoni ta’ kwalità tajba huwa inkluż fil-Pilastru Ewropew tad-Drittijiet Soċjali, it-testijiet tal-UE ma jirrikonoxxux b’mod sħiħ id-dritt għal akkomodazzjoni deċenti b’tali mod li ma jitpoġġiex fil-prattika. Xhieda ta’ dan hija ż-żieda qawwija fl-għadd ta’ persuni mingħajr dar u ta’ persuni li qed jgħixu f’akkomodazzjoni fqira jew ta’ unitajiet domestiċi li qed jiffaċċjaw spejjeż inkrementali ta’ akkomodazzjoni. Fil-prattika, iċ-ċittadin Ewropew m’għandux dritt reali li jkollu akkomodazzjoni deċenti u affordabbli. Dan id-dritt jillimita ruħu għal għajnuna għall-akkomodazzjoni, għal akkomodazzjoni soċjali jew għal alloġġ temporanju ta’ emerġenza meta jitqies li huwa fil-bżonn f’konformità mal-leġislazzjonijiet u l-prattiki tal-Istati Membri, u bil-kundizzjoni li jkun hemm akkomodazzjoni xierqa.

2.2 Il-forzi tas-suq fl-akkomodazzjoni residenzjali ma jissodisfawx ir-rekwiżiti kollha. Iż-żieda kontinwa fil-prezzijiet tal-proprjetà residenzjali wasslet għal żieda fl-inugwaljanza fl-Ewropa kollha. Għalhekk, aktar u aktar unitajiet domestiċi qed jissagrifikaw ’il fuq minn 40 % tal-baġit tagħhom għall-akkomodazzjoni, li huwa ekwivalenti għal spiża inkrementali tal-akkomodazzjoni; 11 % taċ-ċittadini Ewropej qegħdin f’sitwazzjoni fejn aktar minn 40 % tad-dħul personali tagħhom (nett tal-benefiċċju tal-akkomodazzjoni) jintefaq fuq l-akkomodazzjoni, filwaqt li ċittadin wieħed minn kull għoxrin jgħix f’akkomodazzjoni li fiha wisq nies u li hija nieqsa minn servizzi bażiċi ( 2 )

2.3 L-istrutturi ekonomiċi u demografiċi u l-livelli tal-prezzijiet ivarjaw ħafna minn Stat Membru għal ieħor. Barra minn hekk, hemm diskrepanza sinifikanti fil-prezzijiet bejn il-bliet kapitali, il-bliet sekondarji u l-bqija tat-territorji.

2.4 Is-swieq tal-akkomodazzjoni ta’ numru kbir ta’ metropolijiet Ewropej, bliet kbar u reġjuni periurbani fl-UE huma kkaratterizzati minn żieda kbira fid-domanda marbuta mal-mobbiltà tal-unitajiet domestiċi li qed ifittxu impjieg, minn provvista ta’ akkomodazzjonijiet limitata minn skarsezza ta’ art, żidiet fl-ispejjeż tal-kostruzzjoni u d-densifikazzjoni u prattiki spekulattivi tal-investituri. L-art hija riżors skars li l-użu tagħha hu marbut ma’ kompetizzjoni dejjem tikber bejn l-użi differenti: akkomodazzjoni, infrastruttura pubblika, agrikoltura, silvikultura, sfruttament kummerċjali jew industrijali, trasport, bijodiversità, art għall-irrigazzjoni, passatempi, eċċ., sal-punt li l-prezz tal-art ħafna drabi jirrappreżenta l-fattur l-aktar inaffordabbli tal-akkomodazzjoni. L-ispejjeż tal-akkomodazzjoni li qed jiżdiedu f’żoni metropolitani u periurbani wasslu għal żieda fl-esklużjoni mill-akkomodazzjoni, fil-problema ta’ persuni mingħajr dar, fl-akkomodazzjoni fqira li issa qed tiġi estiża għaż-żgħażagħ, il-familji b’ġenitur wieħed u l-familji kbar, l-impjegati u b’mod aktar ġenerali għall-klassijiet medji, li ġew sfurzati ’l barra minn dawn il-metropolijiet Ewropej minħabba spiża eċċessiva ta’ akkomodazzjoni u kellhom jirrilokaw għaż-żoni rurali. Din ir-rilokazzjoni min-naħa tagħha qed twassal għal żieda, f’diversi livelli, fl-ispiża tal-akkomodazzjoni fiż-żoni rurali, li tirriżulta, fost l-oħrajn, fis-segregazzjoni soċjali, l-apparenza ta’ żoni esklużivament residenzjali (bliet dormitorji), iż-żieda fil-mobbiltà, it-tibdil tal-pajsaġġ, it-teħid tal-art u żieda fl-infrastruttura u l-ispejjeż għall-komunità.

2.5 L-Istati Membri għandhom diskrezzjoni wiesgħa biex jiddeterminaw, jorganizzaw u jiffinanzjaw is-servizzi soċjali tagħhom ta’ interess ġenerali, inkluża l-akkomodazzjoni. Madankollu, din il-kompetenza ma teżentahomx milli jikkonformaw mal-valuri tal-UE (id-dinjità tal-bniedem, l-ugwaljanza, in-nondiskriminazzjoni, id-drittijiet tal-bniedem, eċċ.) u mar-regoli tal-UE dwar l-akkomodazzjoni, b’mod partikolari l-Protokoll Nru 26 dwar is-servizzi ta’ interess ġenerali anness mat-TFUE, li jistieden lill-Istati Membri jiżguraw livell għoli f’termini ta’ kwalità, sigurtà u affordabilità, it-trattament indaqs u l-promozzjoni ta’ aċċess universali u tad-drittijiet tal-utenti . Il-Kummissjoni, bħala l-gwardjan tat-Trattati, għandha għalhekk rwol importanti u trid tintervjeni meta l-Istati Membri jonqsu milli jissodisfaw l-obbligi tagħhom. Madanakollu, fil-kuntest tar-regolamentazzjoni dwar l-għajnuna mill-Istat, il-Kummissjoni naqqset ħafna l-kompetenzi tal-Istati Membri meta ddeċidiet li l-akkomodazzjonijiet soċjali għandhom ikunu riżervati b’mod esklużiv għall-unitajiet domestiċi l-aktar żvantaġġjati, filwaqt li l-kriżi tal-akkomodazzjoni taffettwa lil popolazzjoni b’mod usa’. Bl-istess mod, awtorità pubblika tista’ biss tbigħ art għall-bini taħt programm għall-ħolqien ta’ akkomodazzjoni bi prezz li jintlaħaq u mhux bil-prezz tas-suq. Dan għandu jsir biss wara li dak il-prezz ikun ġie ddeterminat minn proċedura kumplessa.

2.6 Barra minn hekk, it-tnaqqis kbir fl-investimenti pubbliċi fl-akkomodazzjoni soċjali u affordabbli mill-Istati Membri, wara li l-banek kummerċjali reġgħu lura milli jiffinanzjaw dawn l-investimenti, u wara l-kriżi ekonomika u finanzjarja u l-Patt ta’ Stabbiltà u Tkabbir, m’għamilhiex possibbli li tiġi sodisfatta d-domanda dejjem tikber għal provvista ta’ akkomodazzjonijiet li tikkomplementa dik tas-suq, inqas u inqas peress li l-privatizzazzjoni tal-akkomodazzjonijiet soċjali eżistenti qed tinfirex f’ċerti Stati Membri.

2.7 Il-pjattaformi tal-Internet komplew jiggravaw din it-tensjoni fis-swieq lokali tad-djar permezz tal-konċentrazzjoni tad-domanda b’rabta mal-migrazzjoni internazzjonali u l-iżvilupp ta’ pjattaformi globali għall-akkomodazzjoni turistika, li fil-bliet l-aktar attraenti wasslu għall-irtirar mis-suq ta’ akkomodazzjoni affordabbli peress li din tiġi kkonvertita f’akkomodazzjoni għal perjodu qasir. Hemm ukoll strateġiji ta’ kumpaniji ta’ kapital internazzjonali (fondi tal-pensjonijiet, kumpaniji tal-assigurazzjoni, fondi ta’ ekwità privata, eċċ.) li, fid-dawl tal-livell baxx ħafna ta’ redditu finanzjarju (rati ta’ imgħax, dividendi, eċċ.), jinvestu ħafna fil-proprjetà immobbli, li għal darb’ oħra jkomplu jgħollu l-prezzijiet.

2.8 Il-Bord Ewropew dwar ir-Riskju Sistemiku (BERS) jikkunsidra fir-rakkomandazzjonijiet tiegħu tal-31 ta’ Ottubru 2016 ( 3 ) li l-kriżijiet finanzjarji fl-imgħoddi wrew li l-iżviluppi mhux sostenibbli fis-swieq tal-proprjetà immobbli jista’ jkollhom riperkussjonijiet serji fuq l-istabbiltà tas-sistema finanzjarja u tal-ekonomija fit-totalità tagħha. Fl-2019, il-BERS indirizza “twissija dwar vulnerabbiltajiet fuq żmien medju fis-settur tal-proprjetà immobbli residenzjali” lil 9 Stati Membri.

2.9 Il-pandemija tal-COVID-19 ipparalizzat lis-suq tal-proprjetà immobbli. Wara l-kriżi tas-saħħa, x’aktarx li se jinħassu konsegwenzi serji fis-settur tal-akkomodazzjoni residenzjali. Min-naħa tal-provvista, l-għajnuna għall-unitajiet domestiċi u l-investimenti fl-akkomodazzjoni soċjali mill-awtoritajiet u l-korpi pubbliċi x’aktarx li se jsofru tnaqqis sostanzjali minħabba l-ispejjeż ekonomiċi u soċjali involuti fil-ġlieda kontra l-konsegwenzi tal-pandemija, li se jaffettwa serjament il-baġits pubbliċi futuri. Min-naħa tad-domanda, in-numru ta’ unitajiet domestiċi li mhux se jibqa’ jkollhom id-dħul neċessarju biex jiksbu akkomodazzjoni fis-suq tal-proprjetà immobbli se jiżdied b’mod proporzjonali maż-żieda fil-qgħad u fil-prekarjat.

2.10 Il-pjan tal-“bini” tal-Patt Ekoloġiku u l-Pilastru Ewropew tad-Drittijiet Soċjali jridu jkunu opportunità, b’rispett għall-politiki u l-prattiki tal-Istati Membri, biex il-politiki tal-UE dwar l-akkomodazzjoni jsiru aktar konkreti u jinftiehmu faċilment, b’mod partikolari billi l-istituzzjonijiet finanzjarji kollha (il-BĊE, il-BEI, il-FEI) u l-iskema tal-InvestEU jiġu mistiedna jniedu mill-ġdid l-investimenti pubbliċi u jżidu b’mod sostanzjali s-self favorevoli fit-tul u l-garanziji lill-investituri u lis-settur tal-bini għall-benefiċċju tal-konsumatur finali.

3. Spejjeż inkrementali ta’ akkomodazzjoni

3.1 Ma jistax jinċaħad li ħafna unitajiet domestiċi qed jiffaċċjaw spejjeż inkrementali għall-akkomodazzjoni tagħhom, li jikkostitwixxu l-ispiża prinċipali tal-konsum tagħhom u piż eċċessiv, għad-detriment ta’ bżonnijiet oħra tal-akbar neċessità, u li jesponu lil bosta ċittadini Ewropej għal riskju għoli ta’ dejn eċċessiv, dimozzjoni soċjali jew esklużjoni ( 4 )

3.2 Fil-livell tal-UE ma teżisti l-ebda unanimità dwar id-definizzjoni ta’ spejjeż eċċessivi għall-akkomodazzjoni u l-komponenti tagħhom. L-Eurostat jikkunsidra li spiża tal-akkomodazzjoni ta’ aktar minn 40 % tal-introjtu disponibbli tikkostitwixxi spiża inkrementali, filwaqt li f’diversi dokumenti tal-Kummissjoni din ir-rata hija stabbilita bħala terz tal-introjtu disponibbli. Barra minn hekk, il-kriżi tas-saħħa qed iġġiegħel lill-familji bi dħul modest biex jużaw it-tfaddil tagħhom fil-waqt tal-ħlas tal-kera tagħhom u dan ipoġġihom f’riskju saħansitra akbar ta’ dejn eċċessiv.

3.3 Minbarra dan, fi ħdan l-UE stess, id-definizzjoni ta’ spejjeż inkrementali ta’ akkomodazzjoni regolarment tkun is-suġġett ta’ diskussjonijiet dwar il-metodoloġija; mhux l-Uffiċċji Nazzjonali tal-Istatistika kollha jużaw l-istess metodi ta’ evalwazzjoni. Huwa essenzjali li jitqiesu r-realtajiet soċjoekonomiċi meta jiġu żviluppati assi komuni.

3.4 L-ispejjeż inkrementali ta’ akkomodazzjoni m’għadhomx jaffettwaw biss lill-popolazzjoni l-aktar żvantaġġjata, li tinsab qrib ir-riskju ta’ faqar, iżda jaffettwaw ukoll lil persuni li d-dħul tagħhom huwa wisq għoli biex ikunu jistgħu jibbenefikaw mill-akkomodazzjoni soċjali, minn naħa, u wisq baxx biex ikunu jistgħu jsibu akkomodazzjoni skont il-kundizzjonijiet tas-suq privat, min-naħa l-oħra. Ħafna drabi, akkomodazzjoni deċenti f’belt jew fil-periferija qrib il-post tax-xogħol tagħhom ma tibqax affordabbli. Dawn in-nies qed ikunu relegati f’territorji li jinsabu ’l bogħod mill-post tax-xogħol tagħhom. Minħabba f’hekk, filwaqt li japprofittaw minn spejjeż ta’ akkomodazzjoni aktar baxxi barra mill-agglomerazzjonijiet il-kbar, huma jiffaċċjaw ukoll spejjeż oħra, problemi ta’ mobbiltà, bżonnijiet ekoloġiċi u restrizzjonijiet supplimentari oħra. It-tkeċċija tal-klassijiet medji miċ-ċentru tal-bliet twassal għal żbilanċi funzjonali, iżżid id-domanda għal akkomodazzjonijiet u tikkawża żieda fil-kirjiet u żieda fit-tniġġis, marbuta mal-ivvjaġġar ’l hemm u ’l hawn bejn id-dar u l-post tax-xogħol.

3.5 Għalhekk, il-politiki tad-akkomodazzjoni tal-Istati Membri ma jistgħux ikunu limitati biss għall-għan uniku li jgħinu lill-persuni vulnerabbli jsibu “ saqaf fuq rashom ”, iżda għandhom jiżguraw li l-akkomodazzjoni tiġi adattata għas-sitwazzjoni tal-familja, biex tiġi promossa l-kwalità tal-akkomodazzjoni, b’mod partikolari billi jittejjeb il-ħabitat eżistenti, jiġifieri biex tiġi żgurata akkomodazzjoni deċenti u affordabbli għaċ-ċittadini kollha fejn hemm il-ħtieġa, f’termini kemm ta’ kwantità kif ukoll ta’ kwalità.

4. L-akkomodazzjoni soċjali

4.1 Ma jeżistix mudell Ewropew tal-akkomodazzjoni soċjali meta titqies id-diversità tal-approċċi u tal-kunċetti adottati fl-Istati Membri. Madanakollu, wieħed jista’ jinnota tendenzi komuni fil-biċċa l-kbira tagħhom: deċentralizzazzjoni favur komunitajiet reġjonali u lokali, iffokar mill-ġdid fuq il-popolazzjonijiet l-aktar vulnerabbli, tnaqqis fl-investimenti pubbliċi fil-provvista ta’ akkomodazzjoni soċjali u titjib tal-provvista eżistenti permezz tal-bejgħ ta’ akkomodazzjonijiet soċjali bil-kera, kultant minħabba li sidien il-kera soċjali ma jkunux jistgħu jibqgħu jiggarantixxu la l-konformità mal-istandards u lanqas ir-rinnovazzjonijiet.

4.2 Fl-UE, l-akkomodazzjoni soċjali jew l-akkomodazzjoni bi prezz baxx jirrappreżentaw il-kisba tad-dritt għall-akkomodazzjoni, li suppost jiggarantixxi li kull persuna fil-bżonn ikollha aċċess għal akkomodazzjoni deċenti b’kera/prezz affordabbli, u b’hekk jiġu ssodisfati l-obbligi tal-Istati Membri u tal-UE, li jirriżultaw minn għadd ta’ konvenzjonijiet, dikjarazzjonijiet, karti u trattati ffirmati kemm fil-livell Ewropew kif ukoll f’dak internazzjonali.

4.3 Fil-fehim tagħha ta’ akkomodazzjoni soċjali, il-Kummissjoni Ewropea, li taġixxi bħala awtorità tal-kompetizzjoni Ewropea, hija restrittiva ħafna ( 5 ) : hija tistabbilixxi li l-akkomodazzjoni soċjali li tibbenefika mill-eżenzjoni ta’ notifika ta’ għajnuna mill-Istat għandha tkun riżervata esklużivament “għal ċittadini żvantaġġjati jew gruppi li jbatu minn żvantaġġ soċjali, li minħabba restrizzjonijiet ta’ solvenza ma jkunux jistgħu jakkwistaw akkomodazzjoni bil-kundizzjonijiet tas-suq”. Din id-definizzjoni restrittiva tal-akkomodazzjoni soċjali ma għadhiex tikkorrispondi mal-iskala tal-kriżi Ewropea tal-akkomodazzjoni u l-obbligi tas-servizz pubbliku imposti fuq is-sidien soċjali mill-Istati Membri, li jvarjaw minn “akkomodazzjoni l-ewwel” għal persuni mingħajr ebda kenn għal akkomodazzjoni affordabbli jew intermedjarja għal klassijiet tan-nofs fil-bliet Ewropej.

4.4 F’Komunikazzjoni tal-2006 ( 6 ) , il-Kummissjoni kkategorizzat l-akkomodazzjoni soċjali bħala wieħed mis-servizzi soċjali ta’ interess ġenerali li għalihom japplika l-prinċipju tas-sussidjarjetà u li jħallu (fil-prinċipju) lill-Istati Membri setgħa diskrezzjonali kbira li jiddefinixxuhom, jorganizzawhom u jiffinanzjawhom.

4.5 Madanakollu, fl-eżerċitar ta’ din il-libertà, l-Istati Membri jridu jikkunsidraw il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea, li skontha kważi s-servizzi kollha pprovduti fil-qasam soċjali (minbarra l-iskemi tas-sigurtà soċjali bbażati fuq is-solidarjetà) huma kkunsidrati bħala attivitajiet ekonomiċi.

4.6 Konsegwentement, fin-nuqqas ta’ qafas legali speċifiku għall-akkomodazzjoni soċjali, id-dispożizzjonijiet tal-Komunità li jindirizzaw servizzi ta’ interess ekonomiku ġenerali, b’mod partikolari l-Artikolu 14 tat-TFUE u l-Protokoll 26 anness mat-Trattat ta’ Lisbona japplikaw għall-akkomodazzjoni soċjali.

4.7 B’hekk jirriżulta li l-Unjoni u l-Istati Membri, kull wieħed fil-limiti tal-kompetenzi rispettivi tiegħu u fil-kamp ta’ applikazzjoni tat-Trattati, għandhom jiżguraw li l-provvista tal-akkomodazzjoni soċjali topera fuq il-bażi ta’ prinċipji u kundizzjonijiet, b’mod partikolari dawk ekonomiċi u finanzjarji, li jippermettulhom iwettqu l-missjonijiet tagħhom.

4.8 Mezzi Ewropej ta’ finanzjament importanti għall-kofinanzjament tal-kostruzzjoni jew ta’ rinnovazzjonijiet termali ta’ akkomodazzjonijiet soċjali u ta’ akkomodazzjonijiet adattati għal komunitajiet marġinalizzati huma aċċessibbli għall-operaturi ta’ akkomodazzjoni soċjali, b’mod partikolari permezz tal-fondi Ewropej ( 7 ) , il-BEI, il-Bank ta’ Żvilupp tal-Kunsill tal-Ewropa, il-Pjan Juncker 2 dwar l-investiment strateġiku, il-fond ta’ investiment li se jinħoloq fil-qafas tal-Patt Ekoloġiku għall-Ewropa u l-pjan ta’ rkupru “NextGenerationEU”, b’mod partikolari l-Fond ta’ Tranżizzjoni Ġusta, REACT-EU u InvestEU. B’dan il-mod, il-Bank Ewropew tal-Investiment (BEI) u l-Fond Ewropew tal-Investiment (FEI) jagħtu self fit-tul bil-għan li jsostnu lill-operaturi ta’ akkomodazzjonijiet soċjali, is-sħubijiet pubbliċi-privati (SPP), l-istrutturi ta’ aggregazzjoni, il-banek intermedjarji u l-kumpaniji ta’ proġett. F’ċerti każijiet, it-teħid ta’ riskju akbar jeħtieġ għajnuna mill-Fond Ewropew għall-Investimenti Strateġiċi (FEIS). Dawn l-investimenti fit-tul fl-infrastruttura soċjali għandhom ikunu ċari għaċ-ċittadini Ewropej.

4.9 L-abbozz ta’ pjan “tal-bini” tal-Patt Ekoloġiku u l-objettiv tiegħu ta’ “mewġa ta’ rinnovazzjoni termali” tal-bini, u b’mod partikolari ta’ akkomodazzjonijiet soċjali u privati, għandha wkoll tieħu l-forma ta’ fond ta’ investiment speċifiku u ta’ sostenn għall-istrutturar ta’ mezzi lokali ta’ rinnovazzjoni termali, li joħolqu impjiegi lokali u huma sors ta’ ekonomiji ta’ skala, skont l-eżempju tal-proġett “EnergieSprong” kofinanzjat mill-UE.

4.10 Fil-livell tal-Istati Membri hemm firxa wiesgħa ta’ miżuri għall-promozzjoni ta’ djar sostenibbli, fost l-oħrajn, permezz tal-bini ta’ akkomodazzjoni bi spiża moderata, ta’ għajnuna individwali li tikkontribwixxi għall-akkumulazzjoni tal-kapital inizjali meħtieġ biex tinħareġ ipoteka, bil-għan li tnaqqas il-piż fix-xahar tal-ħlas lura ta’ ipoteka, tgħin lill-unitajiet domestiċi l-aktar żvantaġġjati jikru akkomodazzjoni deċenti xierqa, jew tħeġġeġ it-titjib enerġetiku sostenibbli ta’ binjiet residenzjali u l-isfruttar ta’ enerġiji rinnovabbli. Madanakollu, fil-livell tal-Istati Membri, il-politiki ta’ inċentivi jew fiskali mhumiex ikkoordinati u mhux dejjem jiffavorixxu t-taħlit soċjali fl-akkomodazzjoni. Barra minn hekk, kull Stat Membru għandu jipprovdi servizz indipendenti li jipprovdi kemm jista’ jkun informazzjoni u pariri dwar kwalunkwe tip ta’ informazzjoni dwar l-għajnuna għall-akkomodazzjoni maħsuba għal individwi u l-għajnuna mill-Istat għall-iżviluppaturi pubbliċi u privati b’rabta mal-bini ta’ unitajiet residenzjali sussidjati.

4.11 Madankollu, dawn l-inizjattivi u l-għajnuniet kollha xorta ma jirnexxilhomx isolvu l-għadd insuffiċjenti ta’ akkomodazzjoni affordabbli u deċenti. Għalhekk il-KESE jemmen li l-Kummissjoni għandha tipproponi Pjan ta’ Azzjoni Ewropew dwar l-Akkomodazzjoni Deċenti u Affordabbli, fil-kuntest tal-implimentazzjoni tal-Prinċipju Nru 19 tal-Pilastru Ewropew tad-Drittijiet Soċjali u tal-pjan futur “tal-bini” tal-Patt Ekoloġiku.

5. Pjan ta’ Azzjoni Ewropew dwar l-Akkomodazzjoni Deċenti u Affordabbli: investiment fit-tul għal Ewropa eqreb taċ-ċittadini u tat-territorji tagħha

5.1 Għalkemm il-politika tad-djar tibqa’ fil-kompetenza tal-Istati Membri, l-għadd insuffiċjenti ta’ akkomodazzjonijiet xierqa li l-UE qed tiffaċċja attwalment teħtieġ Pjan ta’ Azzjoni Ewropew dwar l-Akkomodazzjoni Deċenti u Affordabbli, li jkopri sett koerenti u leġibbli ta’ miżuri sabiex jgħinu lill-Istati Membri, lir-reġjuni u lill-bliet Ewropej isaħħu b’mod sostenibbli l-offerta ta’ akkomodazzjoni soċjali u affordabbli fis-swieq lokali tal-akkomodazzjoni kkonċernati, filwaqt li jsaħħaħ ir-rendiment fl-użu tal-enerġija tagħhom.

5.2 Fil-livell Ewropew ma teżisti l-ebda definizzjoni universali tad-dritt reali għall-akkomodazzjoni fejn kull persuna jew familja li għaddejja minn diffikultajiet partikolari għandha dritt biss għal għajnuna mill-awtorità biex taċċessa akkomodazzjoni deċenti jew tibqa’ fiha. Barra minn hekk, fin-nuqqas ta’ provvista suffiċjenti ta’ akkomodazzjoni, id-dritt għall-akkomodazzjoni, anki jekk infurzabbli, jibqa’ teoretiku. Għalhekk, il-KESE jappella għall-istabbiliment ta’ dritt reali għall-akkomodazzjoni fid-dritt komunitarju.

5.3 Il-Kummissjoni trid tiżgura li tali dritt ikun akkumpanjat minn politika proattiva li ssostni lill-investimenti fit-tul meħtieġa għall-programmazzjoni pubblika ta’ provvista ta’ akkomodazzjonijiet soċjali u affordabbli fejn it-taħlit soċjali u standards minimi ta’ kwalità jkunu r-regola ġenerali. Il-KESE jitlob lill-Parlament Ewropew u lill-Kunsill tal-Unjoni Ewropea, biex permezz ta’ regolamentazzjoni settorjali f’konformità mal-proċedura leġislattiva ordinarja, jistabbilixxu l-prinċipji u jistipulaw il-kundizzjonijiet għall-provvista, it-twettiq u l-finanzjament ta’ akkomodazzjonijiet affordabbli, f’konformità mal-Artikolu 14 tat-TFUE.

5.4 Il-Kummissjoni jeħtieġ li tipproċedi b’reviżjoni tad-deċiżjoni dwar is-servizzi ta’ interess ekonomiku ġenerali rigward il-grupp fokus ta’ benefiċjarji ta’ dritt għal akkomodazzjoni soċjali u tispeċifika li l-politika tad-djar ma tistax tkun limitata biss għall-objettiv li jiġu megħjuna l-persuni f’riskju ta’ faqar, iżda jeħtieġ li tiggarantixxi akkomodazzjoni deċenti, affordabbli u sostenibbilment pagabbli għal kull ċittadin, inklużi l-persuni bla dar u dawk affettwati mill-għadd insuffiċjenti ta’ akkomodazzjonijiet xierqa tal-Ewropa. Barra minn hekk, jeħtieġ li jiġu introdotti dispożizzjonijiet li jirregolaw iż-żamma spekulattiva ta’ postijiet battala u ta’ art għall-bini, kif ukoll qafas li jirregola l-prattiki ta’ kirjiet għall-btajjel, billi jiġu separati s-sjieda tal-akkomodazzjoni u l-użu tagħha, li hija kwistjoni ta’ ġid komuni u ta’ interess ġenerali u għandha tkun is-suġġett ta’ qafas speċifiku sabiex tkun aċċessibbli.

5.5 Bl-istess mod il-Kummissjoni għandha tipproponi definizzjoni komuni ta’ akkomodazzjoni affordabbli u ta’ spejjeż inkrementali ta’ akkomodazzjoni kif ukoll metodoloġija armonizzata għall-valutazzjoni tal-ispejjeż eċċessivi ta’ akkomodazzjoni.

5.6 Abbażi tar-rapport li għandhom jissottomettu l-Istati Membri lill-Bord Ewropew dwar ir-Riskju Sistemiku fl-2020 dwar il-miżuri ta’ sovravalutazzjoni potenzjali ta’ prezzijiet tal-proprjetà immobbli u l-azzjonijiet meħuda wara r-rakkomandazzjonijiet tal-BERS, jew il-ġustifikazzjonijiet f’każ ta’ nuqqas ta’ azzjoni, huwa kruċjali li jiġu identifikati fi stadju bikri l-vulnerabbiltajiet li jistgħu jwasslu għal kriżijiet finanzjarji. Il-KESE jemmen li r-rapport imsemmi se jkollu jiġi emendat fl-2021 minn rapport ieħor, li jikkomplementah billi juri l-konsegwenzi possibbli tal-kriżi tal-COVID-19.

5.7 F’dan il-kuntest, il-KESE japprova l-inizjattiva tal-Kummissjoni bil-għan li tistabbilixxi rabta bejn il-Pilastru Ewropew tad-Drittijiet Soċjali u s-Semestru Ewropew, li, fil-qasam tal-politika tad-djar, għandha ssarraf f’monitoraġġ aħjar tar-riforma tal-akkomodazzjoni soċjali, tal-aċċessibbiltà u tan-natura affordabbli tal-akkomodazzjonijiet, kif ukoll l-effettività tal-allowances għall-akkomodazzjoni, iżda jinsisti li r-rappreżentanti tas-soċjetà ċivili organizzata għandhom jiġu kkonsultati qabel ma jiġu adottati r-rakkomandazzjonijiet speċifiċi għal kull pajjiż tas-Semestru Ewropew rigward il-politika tad-djar.

5.8 Il-proposta għar-reviżjoni tal-politika ta’ koeżjoni Ewropea għall-perjodu 2021-2027, li bħalissa qed tiġi diskussa fil-Kunsill tal-Unjoni Ewropea u fil-Parlament Ewropew, għandha l-għan li żżid il-baġit għall-akkomodazzjoni soċjali minn EUR 2,2 biljun għal EUR 4 biljun. Il-KESE jitlob li jkun hemm aktar spazju fejn wieħed jimmanuvra favur l-investiment fit-tul fl-infrastruttura soċjali u li dan jiġi eskluż mill-kontijiet tal-amministrazzjoni pubblika meta jiġi kkalkulat id-defiċit tal-gvern. Minn naħa, l-UE ma tistax tinċentiva lill-Istati Membri jiżguraw il-livell meħtieġ ta’ investiment mill-ġdid fl-infrastruttura soċjali u, min-naħa l-oħra, tistabbilixxi livell massimu għal dawn l-investimenti taħt il-Patt ta’ Stabbiltà u Tkabbir.

5.9 Il-ħolqien ta’ “Fond Ewropew tal-Investiment fl-Akkomodazzjoni Affordabbli”, bil-għan li jinħolqu akkomodazzjonijiet u ssir manutenzjoni fihom, jippermetti lill-UE tagħmel l-azzjonijiet u l-politiki tagħha aktar leġibbli u koerenti għaċ-ċittadini Ewropej, b’mod partikolari fil-kuntest tal-pjan futur tal-“bini” tal-Patt Ekoloġiku u tal-pjan ta’ azzjoni futur tal-Pilastru Ewropew tad-Drittijiet Soċjali.

5.10 Il-KESE jitlob lill-Kummissjoni torganizza, fuq bażi annwali, Summit Ewropew dwar l-Akkomodazzjoni Affordabbli li jiġbor flimkien lill-partijiet ikkonċernati kollha, sabiex jiġu eżaminati l-implimentazzjoni u s-segwitu ta’ dan il-pjan ta’ azzjoni Ewropew għal akkomodazzjoni affordabbli, bl-għajnuna ta’ rapport annwali dwar il-qagħda tal-akkomodazzjoni fl-UE.

5.11 Fl-aħħar nett, il-KESE jemmen li “akkomodazzjoni soċjali” ħafna drabi tkun is-suġġett ta’ preġudizzju jekk ma jkunx parti minn missjoni ta’ interess ġenerali għat-taħlit, id-diversità u l-inklużjoni soċjali; jixtieq ifakkar fil-kontribut li l-investiment fl-akkomodazzjoni soċjali jagħti għall-iżvilupp ta’ impjiegi u għat-tranżizzjoni ekoloġika.

Brussell, is-16 ta’ Settembru 2020. Luca JAHIER Il-President tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

(1) Cf. rapport ta’ Housing Europe “State of Housing in the EU 2019” (Il-Qagħda tal-Akkomodazzjoni fl-UE, 2019 – mhux disponibbli bil-Malti).

(2) (Eurostat: housing cost/Marzu 2017).

(3) (BERS/2016/14).

(4) Eurostat (housing cost/Marzu 2017).

(5) Deċiżjoni tal-Kummissjoni tal-20 ta’ Diċembru 2011 dwar l-applikazzjoni tal-Artikolu 106(2) tat-TFUE għall-għajnuna mill-Istat taħt il-forma ta’ kumpens għas-servizzi pubbliċi mogħti lil ċerti impriżi inkarigati bil-ġestjoni ta’ servizzi ta’ interess ekonomiku ġenerali.

(6) COM(2006) 177 final “L-implimentazzjoni tal-programm Komunitarju ta’ Lisbona – Is-servizzi soċjali ta’ interess ġenerali fl-Unjoni Ewropea”.

(7) (Feder, FSE, Interreg).