KOMUNIKAZZJONI TAL-KUMMISSJONI LILL-PARLAMENT EWROPEW, LILL-KUNSILL, LILL-KUMITAT EKONOMIKU U SOĊJALI EWROPEW U LILL-KUMITAT TAR-REĠJUNI L-Istrateġija tat-Tkabbir u l-Isfidi Ewlenin 2014-15 /* COM/2014/0700 final */





Jitlestew is-sisien għall-kredibbiltà I. L-aġenda tat-tkabbir — il-Kisbiet & l-Isfidi Matul l-aħħar ħames snin, il-Kummissjoni saħħet il-kredibbiltà tal-politika tat-tkabbir u saħħet is-setgħa trasformattiva tagħha billi żgurat punt fokali aktar qawwi fuq l-indirizzar ta’ riformi fundamentali minn kmieni fil-proċess ta’ tkabbir. Il-Kummissjoni poġġiet enfasi partikolari fuq it-tliet pilastri tal-Istat tad-dritt, il-governanza ekonomika u r-riforma tal-amministrazzjoni pubblika. Fil-Komunikazzjoni tagħha dwar l-istrateġija għat-tkabbir[1] fl-2012 il-Kummissjoni introduċiet approċċ ġdid lejn l-istat tad-dritt. Fil-Komunikazzjoni tagħha tal-2013[2], il-Kummissjoni stabbilixxiet qafas għat-tisħiħ tal-governanza ekonomika, abbażi tal-esperjenza tas-Semestru Ewropew. Din is-sena, il-Kummissjoni tippreżenta ideat ġodda biex tappoġġa r-riforma tal-amministrazzjoni pubblika fil-pajjiżi involuti fil-proċess tat-tkabbir. Dawn it-tliet pilastri huma interkonnessi u l-progress f’dawn l-oqsma se jkun tal-akbar importanza biex jiġi ddeterminat meta l-pajjiżi se jkunu kompletament lesti biex jissieħbu fl-UE. Il-politika tat-tkabbir tal-UE tikkontribwixxi għal benefiċċji reċiproċi tal-paċi, is-sigurtà u l-prosperità fl-Ewropa. Hija tirrinforza l-qawwa politika u ekonomika tal-UE u għandha effett trasformattiv ta' saħħa fuq il-pajjiżi kkonċernati. Proċess ta' adeżjoni mħejji tajjeb jiżgura li t-tkabbir ma jkunx akkost tal-effettività tal-Unjoni. L-għaxar anniversarju f’Mejju tal-adeżjoni ta’ 10 Stati Membri fl-2004 huwa tfakkira dwar il-progress miksub. Hekk kif l-UE qed tespandi hekk ukoll qed jespandu l-opportunitajiet għall-kumpaniji, l-investituri finanzjarji, il-konsumaturi, it-turisti, l-istudenti u s-sidien tal-proprjetà tagħna. L-adeżjoni bbenefikaw minnha kemm dawk il-pajjiżi li ssieħbu fl-UE kif ukoll l-Istati Membri stabbiliti. Il-kummerċ u l-investiment żdiedu. Il-kwalità tal-ħajja taċ-ċittadini tjiebet billi l-istandards tal-UE dwar l-ambjent, il-konsumaturi u standards oħra japplikaw b’mod aktar wiesa’. Għall-pajjiżi tal-Balkani tal-Punent, il-prospettiva ċara ta’ sħubija mal-UE mogħtija mill-Istati Membri tal-UE hija fattur ċentrali ta’ stabbilizzazzjoni. Hija tappoġġa l-progress lejn it-twettiq tal-kundizzjonijiet meħtieġa, inklużi dawk tal-Proċess ta’ Stabbilizzazzjoni u Assoċjazzjoni. Relazzjonijiet tajbin ta’ viċinat u kooperazzjoni reġjonali inklużiva huma essenzjali. Kien hemm progress f’dan ir-rigward matul l-aħħar sena, filwaqt li xi kwistjonijiet għadhom miftuħa. Sforzi kontinwi biex jiġu indirizzati kwistjonijiet bilaterali bejn il-pajjiżi involuti fil-proċess tat-tkabbir u mal-Istati Membri, inklużi taħt l-awspiċji tan-NU fejn rilevanti, u biex jegħlbu l-wirt tal-imgħoddi huma kruċjali fid-dawl tal-istorja ta’ dan ir-reġjun li sa ftit ilu kienet imkisser minħabba l-kunflitti. Il-proċess ta’ adeżjoni huwa rigoruż, mibni fuq kundizzjonalità stretta iżda ġusta, kriterji stabbiliti u l-prinċipju tal-mertu proprju. Dan huwa kruċjali għall-kredibilità tal-politika tat-tkabbir, biex jiġu pprovduti inċentivi għall-pajjiżi involuti fil-proċess tat-tkabbir sabiex iwettqu riformi estensivi u biex jiżguraw l-appoġġ taċ-ċittadini tal-UE. Min-naħa tagħhom, l-Istati Membri, flimkien mal-istituzzjonijiet tal-UE, għandhom imexxu dibattitu infurmat dwar l-impatt politiku, ekonomiku u soċjali tal-politika tat-tkabbir. *** L-aġenda attwali tat-tkabbir tkopri l-pajjiżi tal-Balkani tal-Punent, it-Turkija u l-Islanda. Kienet sena sinifikanti għal għadd ta’ pajjiżi tal-Balkani tal-Punent: Il-Montenegro ħa passi ulterjuri fin-negozjati tal-adeżjoni. Infetħu 12-il kapitolu. Bdiet l-implimentazzjoni tar-riformi dwar l-istat tad-dritt. Issa huma meħtieġa riżultati konkreti u dawn se jkun kruċjali biex jiddeterminaw il-pass ġenerali tan-negozjati tal-adeżjoni. Il-ftuħ tan-negozjati tal-adeżjoni hu mument deċiżiv fir-relazzjonijiet tal-UE mas-Serbja. Issa jeħtieġ li s-Serbja tilħaq il-prijoritajiet tar-riforma tagħha b’mod sostnut billi l-pass tan-negozjati se jkun jiddependi fuq il-progress f’oqsma ewlenin, b’mod partikolari dwar l-istat tad-dritt u l-proċess ta’ normalizzazzjoni mal-Kosovo*. Jeħtieġ li jiġi ġġenerat momentum ġdid fid-djalogu bejn Belgrad u Pristina biex jiġu trattati l-kwistjonijiet pendenti ewlenin u tinfetaħ fażi ġdida fin-normalizzazzjoni tar-relazzjonijiet. L-Albanija ngħatat status ta’ kandidat f’Ġunju bħala rikonoxximent għal l-isforzi tagħha għar-riformi u l-progress li sar fil-kisba tal-kundizzjonalità meħtieġa. Il-pajjiż jeħtieġ li jikkonsolida u jibni fuq il-momentum tar-riforma u jiffoka l-isforzi tiegħu fuq it-trattament tal-isfidi tal-integrazzjoni tiegħu mal-UE b'mod sostenibbli u inklużiv. Kemm il-gvern kif ukoll l-oppożizzjoni jeħtieġu li jsir dibattitu politiku primarjament fil-Parlament. L-inizjalar ta’ Ftehim ta’ Stabbilizzazzjoni u Assoċjazzjoni mal-Kosovo f’Lulju huwa punt importanti fir-relazzjonijiet bejn l-UE u l-Kosovo. Issa jeħtieġ li l-Kosovo jwettaq riformi ewlenin, b’mod partikolari l-istat tad-dritt. Il-proċess ta’ adeżjoni tal-UE ma’ dik li kienet ir-Repubblika Jugoslava tal-Maċedonja jinsab f'fażi ta' staġnar. Hija meħtieġa azzjoni biex jitreġġa' lura r-rigress reċenti, b’mod partikolari fir-rigward tal-libertà ta’ espressjoni u tal-midja u l-indipendenza tal-ġudikatura. Hemm bżonn urġenti li tinstab soluzzjoni negozjata u reċiprokament aċċettabbli dwar il-kwistjoni tal-isem. Il-gvern u l-oppożizzjoni għandhom jieħdu passi biex jissokta d-djalogu politiku fil-Parlament. Il-Bosnja-Ħerzegovina tinsab wieqfa fi triqitha lejn l-integrazzjoni Ewropea. Wara l-elezzjonijiet, se jkun hemm bżonn li l-pajjiż jitkellem b’vuċi waħda, biex jiġu indirizzati r-riformi soċjoekonomiċi urġenti u li jsir progress rigward l-aġenda Ewropea tiegħu. L-implimentazzjoni ta’ ċerti impenji ta’ riforma tat-Turkija kompliet, bħall-pakkett tad-demokratizzazzjoni tal-2013, u ttieħdu passi lejn soluzzjoni għall-kwistjoni Kurda. Madankollu, kien hemm ukoll raġunijiet għal tħassib serju rigward l-indipendenza tal-ġudikatura u l-protezzjoni tad-drittijiet fundamentali. Negozjati tal-adeżjoni attivi u kredibbli jipprovdu l-aktar qafas adattat sabiex jisfrutta l-potenzjal sħiħ tar-relazzjonijiet bejn l-UE u t-Turkija. Il-ftuħ tan-negozjati fir-rigward tal-kapitoli rilevanti dwar l-istat tad-dritt u d-drittijiet fundamentali jipprovdi pjan ta' direzzjoni għar-riformi f’dawn l-oqsma ewlenin. Wara deċiżjoni tal-Gvern tal-Islanda, in-negozjati tal-adeżjoni ġew sospiżi minn Mejju 2013. *** L-approċċ tal-Kummissjoni biex l-ewwel jiġu indirizzati punti fundamentali jagħti prijorità lil riformi marbuta mal-Istat tad-dritt u d-drittijiet fundamentali, il-governanza ekonomika u t-titjib fil-kompetittivita ekonomika, u t-tisħiħ tal-istituzzjonijiet demokratiċi. Dan jinkludi l-amministrazzjoni pubblika, li għadha dgħajfa f’bosta pajjiżi involuti fil-proċess tat-tkabbir, b’kapaċità amministrattiva limitata, livelli għoljin ta’ politiċizzazzjoni u nuqqas ta’ trasparenza. It-tisħiħ tal-funzjonament tal-istituzzjonijiet demokratiċi jirrikjedi wkoll proċessi elettorali sodi u l-funzjonament xieraq tal-parlamenti, inkluż djalogu konstruttiv u sostenibbli fl-ispettru politiku kollu. Jeħtieġ li jsir aktar biex jitrawwem ambjent li jippermetti l-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili. Soċjetà ċivili b’saħħitha ssaħħaħ ir-responsabbiltà politika u tippromwovi fehim aktar profond ta’ riformi relatati mal-adeżjoni. It-Taqsima II ta’ din il-Komunikazzjoni tiffoka fuq l-isfidi ewlenin u tanalizza l-progress fl-oqsma tar-riforma tal-amministrazzjoni pubblika, il-governanza ekonomika u l-kompetittività, u l-istat tad-dritt u d-drittijiet fundamentali. It-Taqsima III tqis il-kwistjonijiet reġjonali u bilaterali, b’mod partikolari fil-Balkani tal-Punent. It-Taqsima IV tistabbilixxi konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet kemm fi kwistjonijiet orizzontali kif ukoll fi kwistjonijiet speċifiċi għall-pajjiż. Fl-oqsma kollha ta’ hawn fuq, il-Kummissjoni għandha l-għan li tagħmel l-aħjar użu ta’ mekkaniżmi eżistenti u fora biex ir-riformi jimxu 'l quddiem, kemm permezz ta’ strutturi tal-Ftehimiet ta' Stabbilizzazzjoni u Assoċjazzjoni (FSA), kif ukoll permezz tan-negozjati ta’ adeżjoni jew tal-inizjattivi speċifiċi għall-pajjiżi fil-mira mmexxija mill-Kummissjoni bħalma huma djalogi ta’ livell għoli jew djalogi strutturati dwar l-istat tad-dritt. Inizjattivi bħal dawn saru usa’ f’Novembru 2013 bl-istabbiliment ta’ djalogu ta’ livell għoli mal-Albanija dwar il-prijoritajiet ewlenin. Dwar ir-riforma tal-amministrazzjoni pubblika, il-Kummissjoni qed tintroduċi djalogu aktar strutturat u qed tistabbilixxi “gruppi speċjali” mal-pajjiżi involuti fil-proċess ta’ tkabbir. Fl-2014 tnieda l-Istrument il-ġdid għall-Għajnuna ta' Qabel l-Adeżjoni (Instrument for Pre-Accession Assistance, IPA II). Permezz tal-IPA II, l-UE se tipprovdi EUR 11,7 biljun għall-perjodu 2014-2020 biex tappoġġa lill-pajjiżi involuti fil-proċess tat-tkabbir fit-tħejjija tagħhom għall-adeżjoni kif ukoll għall-kooperazzjoni reġjonali u transfruntiera. L-IPA II iżid l-iffukar fuq il-prijoritajiet għall-adeżjoni mal-UE fl-oqsma tad-demokrazija u l-istat tad-dritt kif ukoll fil-kompetittività u t-tkabbir, l-IPA II jintroduċi wkoll approċċ settorjali, inċentivi għal konsenja fuq ir-riżultati, is-sostenn baġitarju miżjud u l-prijoritizzazzjoni tal-proġetti. Huwa meħtieġ approċċ koordinat għall-investimenti l-kbar tul il-kurituri ewlenin tal-infrastruttura. Il-koordinazzjoni mal-istituzzjonijiet finanzjarji internazzjonali (IFI) qed tiġi msaħħa. Il-Qafas ta' Investiment tal-Balkani tal-Punent se jkompli jappoġġa l-investimenti li jsaħħu l-impjiegi u t-tkabbir u l-promozzjoni tal-konnettività fir-reġjun. Tliet benefiċċji strateġiċi tat-tkabbir (1) l-Ewropa ssir post aktar sikur. Permezz tal-proċess tal-adeżjoni, l-UE tippromwovi d-demokrazija u l-libertajiet fundamentali u ssaħħaħ l-istat tad-dritt madwar il-pajjiżi aspiranti, filwaqt li jitnaqqas l-impatt tal-kriminalità transfruntiera. Il-politika tat-tkabbir attwali qed tirrinforza l-paċi u l-istabbiltà fil-Balkani tal-Punent u qed tippromwovi l-irkupru u r-rikonċiljazzjoni wara l-gwerer tas-snin 90. (2) titjib tal-kwalità ta’ ħajjet in-nies permezz tal-integrazzjoni u l-kooperazzjoni f’oqsma bħall-enerġija, it-trasport, l-istat tad-dritt, il-migrazzjoni, is-sigurtà tal-ikel, il-protezzjoni tal-konsumatur u tal-ambjent u t-tibdil fil-klima. It-tkabbir jgħinna niżguraw li l-istandards għoljin tagħna stess jiġu applikati lil hinn mill-fruntieri tagħna, u dan inaqqas ir-riskji taċ-ċittadini tal-UE li qed jiġu affettwati pereżempju minħabba l-importazzjoni tat-tniġġis. (3) ikollna aktar prosperità. Ewropa akbar tfisser Ewropa aktar b’saħħitha. Fl-2012, il-PDG tal-UE kien 23 % tal-PDG dinji, li jammonta għal EUR 13-il triljun. L-adeżjoni bbenefikaw minnha kemm dawk il-pajjiżi li ssieħbu mal-UE kif ukoll il-Pajjiżi Membri stabbiliti. Hekk kif l-UE qed tespandi hekk ukoll jespandu l-opportunitajiet għall-kumpaniji, l-investituri, il-konsumaturi, it-turisti, l-istudenti u s-sidien tal-proprjetà tagħna. Suq uniku fuq skala akbar huwa aktar attraenti għall-investituri: L-investimenti barrani dirett mill-bqija tad-dinja lejn l-UE rdoppja bħala perċentwali tal-PDG mill-adeżjoni tal-2004 (minn 15,2 % tal-PDG fl-2004 għal 30,5 % tal-PDG fl-2012). *** II. Il-punti fundamentali l-ewwel — Il-Konsolidazzjoni tar-Riforma u t-Tisħiħ tal-Kredibbiltà Din it-taqsima tidentifika l-isfidi ewlenin u teżamina l-progress fl-oqsma tar-riforma tal-amministrazzjoni pubblika, il-governanza ekonomika u l-kompetittività, u l-istat tad-dritt u d-drittijiet fundamentali. Hija tistabbilixxi ideat ġodda għat-tisħiħ tal-konċentrazzjoni fuq ir-riforma tal-amministrazzjoni pubblika u tirfina aktar l-istrateġija għall-governanza ekonomika. Fil-Komunikazzjoni tas-sena l-oħra saret enfasi partikolari fuq kif il-finanzjament ta’ qabel l-adeżjoni jappoġġa l-proċess ta’ riforma fl-oqsma kollha. Din is-sena, qed tinġibed l-attenzjoni lejn ċerti prattiki fl-oqsma ta’ hawn fuq li huma fis-seħħ fil-pajjiżi involuti fil-proċess tat-tkabbir u li jistgħu jservu ta’ ispirazzjoni għar-riformi fi bnadi oħra. a) Ir-riforma tal-amministrazzjoni pubblika Flimkien mal-istat tad-dritt u l-governanza ekonomika, ir-riforma tal-amministrazzjoni pubblika (RAP) hija pilastru tal-proċess tat-tkabbir. It-tliet “pilastri” huma marbuta mill-qrib, waqt li jaqsmu b'mod trasversali l-kwistjonijiet ta’ importanza fundamentali għas-suċċess f’riformi politiċi u ekonomiċi u l-bini ta’ bażi għall-implimentazzjoni ta’ regoli u standards tal-UE. Amministrazzjoni pubblika li tiffunzjona tajjeb hija neċessarja għall-governanza demokratika. Għandha wkoll impatt dirett fuq l-abbiltà tal-gvernijiet li jipprovdu servizzi pubbliċi u jrawwmu l-kompetittività u t-tkabbir. Ir-riforma tal-amministrazzjoni pubblika għandha l-għan li ssaħħaħ it-trasparenza, ir-responsabbiltà u l-effettività u tkabbar l-attenzjoni fuq il-ħtiġijiet taċ-ċittdini u tan-negozji. Il-ġestjoni adegwata tar-riżorsi umani, l-ippjanar aħjar tal-politiki, il-koordinazzjoni u l-iżvilupp, proċeduri amministrattivi sodi u l-ġestjoni mtejba tal-finanzi pubbliċi, inkluża l-amministrazzjoni tad-dħul u l-ġbir huma ta’ importanza fundamentali għall-funzjonament tal-Istat u għall-implimentazzjoni tar-riformi meħtieġa għall-integrazzjoni fl-UE. Il-pajjiżi jeħtieġ jżidu l-isforzi tagħhom biex itejbu l-amministrazzjonijiet pubbliċi tagħhom f’kull livell abbażi tal-istrateġiji globali nazzjonali. Billi tgħarraf l-isfidi li qed jiffaċċaw il-pajjiżi involuti fil-proċess tat-tkabbir, il-Kummissjoni qed issaħħaħ l-appoġġ tagħha lejn l-istabbiliment tal-istrutturi amministrattivi meħtieġa u l-kapaċità fil-proċess tal-adeżjoni. Il-Kummissjoni se tistruttura l-ħidma tagħha fuq ir-RAP mal-pajjiżi involuti fil-proċess tat-tkabbir madwar il-kwistjonijiet ewlenin li ġejjin: Kwistjonijiet ewlenin għar-riforma tal-amministrazzjoni pubblika 1. Qafas strateġiku għar-riforma tal-amministrazzjoni pubblika — dan jinkludi l-impenn politiku għall-proċess ta’ riforma, inklużi t-tmexxija politika u l-koordinazzjoni teknika u l-monitoraġġ tal-implimentazzjoni.. 2. L-iżvilupp tal-politika u l-koordinazzjoni — dan jinkludi koordinazzjoni xierqa tal-gvern ċentrali, il-koordinazzjoni inter-ministerjali, l-iżvilupp tal-politika u l-analiżi finanzjarja. 3. Is-servizz pubbliku u l-ġestjoni tar-riżorsi umani — dan jinkludi l-organizzazzjoni u l-funzjonament tas-servizz pubbliku, inklużi d-depolitiċizzazzjoni, il-meritokrazija fir-reklutaġġ u l-promozzjoni, it-taħriġ u l-professjonalizzazzjoni. 4. Responsabbiltà — din tinkludi t-trasparenza tal-amministrazzjoni, inkluż l-aċċess għall-informazzjoni u l-possibilità ta’ rimedju amministrattiv u legali. 5. It-twassil ta’ servizzi — dan jinkludi titjib fis-servizzi għaċ-ċittadini u n-negozji, inklużi proċeduri amministrattivi aħjar u servizzi aħjar tal-gvern elettroniku. 6. Ġestjoni finanzjarja pubblika (ĠFP) — dan jinkludi impenn għal approċċ iktar komprensiv lejn it-titjib fil-ġestjoni tal-finanzi pubbliċi u tal-proċess baġitarju ġenerali permezz tat-tħejjija u l-implimentazzjoni ta’ programmi multi-annwali tal-ĠFP u l-impenn għal djalogu politiku tal-ĠFP mal-Kummissjoni u l-IFI. Programm tal-ĠFP rilevanti u kredibbli huwa importanti wkoll għas-sostenn baġitarju settorjali tal-IPA. Il-Kummissjoni għandha l-għan li tintegra aħjar ir-riforma tal-amministrazzjoni pubblika fil-proċess tat-tkabbir. “Gruppi speċjali għar-RAP” ġew stabbiliti jew huma fil-proċess li jiġu stabbiliti mal-pajjiżi tal-Balkani tal-Punent fuq il-mudell tas-sottokumitati tal-FSA. Gruppi speċjali diġà qed jiltaqgħu fil-każ tal-Albanija, il-Kosovo, dik li kienet ir-Repubblika Jugoslava tal-Maċedonja u l-Montenegro. L-ewwel grupp speċjali għar-RAP mas-Serbja se jiltaqa' f’Ottubru. Il-gruppi speċjali se jsiru l-pjattaforma prinċipali biex jitmexxa 'l quddiem ix-xogħol fuq ir-RAP, li se jkun ibbażat fuq il-kwistjonijiet prinċipali ta’ hawn fuq. Ir-riżultati tal-gruppi speċjali għar-RAP għandhom jitwasslu lill-Kunsill / Kumitat tal-FSA, permezz ta' diskussjoni politika aktar strutturata dwar kwistjonijiet ewlenin fir-RAP. Għalkemm ma hemm l-ebda kapitolu fl-acquis li jkopri l-amministrazzjoni pubblika bħala tali, in-negozjati ta’ adeżjoni għandhom jintużaw ukoll biex jinkoraġġixxu r-riformi meħtieġa. Il-kwistjonijiet ewlenin għandhom jiġu indirizzati permezz ta' kapitoli rilevanti — b’mod partikolari l-akkwist pubbliku, il-kontroll finanzjarju, il-ġudikatura u d-drittijiet fundamentali, it-tassazzjoni u l-politika ekonomika u monetarja, — u fil-kuntest ta’ konferenzi intergovernattivi fejn dan huwa importanti għal implimentazzjoni tal-acquis. Il-koordinazzjoni mal-IFI speċjalment fil-qasam tal-ĠFP se tkun kruċjali. Il-Kummissjoni qed tkompli tappoġġa l-Iskola Reġjonali għall-Amministrazzjoni Pubblika, li għandha rwol importanti fil-kondiviżjoni tal-esperjenza fir-reġjun dwar ir-RAP, anki f’rabta mal-proċess ta’ integrazzjoni fl-UE. Iż-żieda fil-kapaċità tal-amministrazzjoni pubblika fil-Kosovo: Sabiex tissaħħaħ il-kapaċità professjonali u istituzzjonali tal-amministrazzjoni pubblika tagħha, il-Kosovo waqqfet programm għall-professjonisti żgħażagħ. Filwaqt li jiffoka sew fuq il-ħtiġijiet tal-integrazzjoni Ewropea, dan il-programm jipprovdi boroż ta’ studju għall-aqwa studenti biex isegwu programm ta’ Masters speċjali fil-Kosovo flimkien mal-opportunità li jistudjaw fl-UE. Madwar 80 % tal-gradwati ġew impjegati mill-awtoritajiet tal-Kosovo. Dan qed ikun ta’ benefiċċju mhux biss għall-Ministeru tal-Integrazzjoni Ewropea, iżda wkoll għall-ministeri settorjali u l-istituzzjonijiet li se jkunu responsabbli għall-implimentazzjoni tal-obbligi skont l-FSA li jmiss. b) Il-governanza ekonomika u l-kompetittività Il-Kummissjoni qed issaħħaħ l-appoġġ tagħha għat-titjib tal-governanza ekonomika u l-kompetittività fil-pajjiżi involuti fil-proċess tat-tkabbir. Dan huwa ta’ importanza ewlenija sabiex jiġi indirizzat it-tħassib taċ-ċittadini f’ambjent ekonomiku diffiċli b’mod persistenti, b’rata għolja ta’ qgħad u investiment baxx. Dan l-approċċ ġdid huwa partikolarment importanti fir-rigward tal-pajjiżi tal-Balkani tal-Punent peress li l-ebda wieħed minnhom ma huwa meqjus bħala ekonomija tas-suq li tiffunzjona. Huwa se jibni fuq l-esperjenza tal-Istati Membri tal-UE fis-Semestru Ewropew. Se tingħata aktar enfasi fuq ir-riformi strutturali li huma ta’ natura settorjali. Il-pajjiżi involuti fil-proċess tat-tkabbir se jkunu mitluba jissottomettu Programmi Nazzjonali ta’ Riforma Ekonomika. Min-naħa tagħha, l-UE se tipprovdi aktar gwida għal prijoritajiet ta’ riforma u finanzjament immirat aħjar mill-IPA. It-titjib tal-governanza ekonomika fil-pajjiżi involuti fil-proċess tat-tkabbir huwa importanti wkoll biex jinżamm l-appoġġ għat-tkabbir fl-Unjoni Ewropea. Il-pajjiżi kollha tal-Balkani tal-Punent jiffaċċaw sfidi ekonomiċi strutturali kbar, b’rati għolja ta’ qgħad u livelli baxxi ta’ investimenti barranin. Għad hemm sfidi sinifikanti fil-pajjiżi kollha involuti fil-proċess tat-tkabbir f'termini ta' riforma ekonomika, kompetittività, ħolqien tal-impjiegi u l-konsolidazzjoni fiskali. Id-dgħufijiet fir-rigward tal-istat tad-dritt u l-ġestjoni finanzjarja pubblika jaggravaw ir-riskju tal-korruzzjoni, u dan qed ikollu impatt negattiv fuq il-klima tal-investiment. Sal-lum, l-ebda wieħed mill-pajjiżi ma pproduċa aġenda ta’ riforma domestika li hija komprensiva u konvinċenti. Is-sitwazzjoni makroekonomika fil-pajjiżi involuti fil-proċess tat-tkabbir Þ Fil-pajjiżi involuti fil-proċess tat-tkabbir hemm stampa mħallta fir-rigward tal-iżviluppi soċjo-ekonomiċi. Kollox ma’ kollox il-pajjiżi involuti fil-proċess tat-tkabbir kollha żammew stabbiltà makro-ekonomika ġenerali iżda r-riskji fiskali żdiedu b’mod sinifikanti f’xi wħud minnhom. L-irkupru modest għadu għaddej. It-tbassir l-aktar riċenti tal-Kummissjoni huwa li l-pajjiżi kandidati fil-Balkani tal-Punent għandhom jikbru b'medja ta' 1,6 % fl-2014. L-irkupru ma wassalx għal aktar impjiegi. Ir-rata tal-qgħad baqgħet għolja, b’mod partikolari fost iż-żgħażagħ, u bħalissa l-medja fil-Balkani tal-Punent hija ta’ 21 %, iżda ħafna ogħla fil-Bosnja-Ħerzegovina, f'dik li kienet ir-Repubblika Jugoslava tal-Maċedonja u fil-Kosovo. Il-livelli ta’ faqar għadhom għoljin b’mod allarmanti. Þ L-UE hija s-sieħba kummerċjali ewlenija għall-pajjiżi tal-Balkani tal-Punent, li tirċievi madwar 60 % tal-esportazzjonijiet mir-reġjun. L-UE hija wkoll l-akbar fornitur tal-investiment dirett barrani. Þ Fl-2013, it-Turkija rat it-tkabbir jiżdied għal 4 % u l-istima tat-tkabbir għall-2014 hija ta’ 2,6 %. Il-Lira Torka ddgħajfet u d-defiċit tal-kont kurrenti tela’ għal kważi 8 % tal-PDG fl-2013. Il-prestazzjoni ekonomika riċenti tat-Turkija turi kemm il-potenzjal għoli tal-ekonomija kif ukoll l-iżbilanċi li għad għandha. L-UE tibqa’ s-sieħeb kummerċjali ewlieni tat-Turkija b’aktar minn 40 % tal-esportazzjonijiet tagħha li jmorru lejn l-UE. It-Turkija saret bażi għall-investiment għall-kummerċ Ewropew b’aktar integrazzjoni fil-katina tal-provvista u tal-produzzjoni tal-UE. Madwar 70 % tal-investimenti diretti barranin fit-Turkija jiġu mill-UE. L-indikaturi ekonomiċi ewlenin || Il-PDG per capita skont l-istandards tal-poter tal-akkwist (% tal-UE) || It-tkabbir tal-PDG (%) || Inflazzjoni (%) || Qgħad (%) || Ir-rata tal-impjiegi, età 20-64 (%) || Ir-rata tal-parteċipazzjoni, età 20-64 (%) || Esportazzjonijiet (% ta' prodotti u servizzi tal-PDG) || Dejn tal-gvern (% tal-PDG) || Id-defiċit tal-gvern (% tal-PDG) L-Albanija || 30 || 1,4 || 1,9 || 15,6 || 57,2 || 68,0 || 40,2 || 62,0 || -3,4* Il-Bosnja-Ħerzegovina || 29 || 2,5 || -0,2 || 27,5 || m/a || m/a || 30,0 || m/a || -2,2 Dik li kienet ir-Repubblika Jugoslava tal-Maċedonja || 35 || 2,9 || 2,8 || 29,0 || 50,3 || 70,4 || 53,9 || 36,0 || -4,1 Il-Kosovo || m/a || 3,4 || 1,8 || 30,0 || m/a || m/a || 17,4 || m/a || m/a Il-Montenegro || 42 || -2,5* || 1,8 || 19,5 || 52,6 || 65,1 || 44,1 || 58,0 || -2,3 Is-Serbja || 36 || 2,5 || 7,8 || 22,1 || 51,2 || 66,0 || 44,7 || 63,2 || -5,0 It-Turkija || 55 || 4,0 || 7,5 || 8,8 || 53,4 || 58,4 || 25,7 || 36,2 || -0,3* Sors: Eurostat Sena ta’ referenza 2013 ħlief (*) 2012. Ø It-titjib fil-governanza ekonomika L-istrateġija tat-tkabbir 2013-14 ipproponiet approċċ ġdid biex jgħin lill-pajjiżi involuti fil-proċess tat-tkabbir fit-trattament tal-elementi fundamentali ekonomiċi u biex jilħqu l-kriterji ekonomiċi. L-approċċ il-ġdid jimplika bidla fid-djalogu u rappurtar aħjar sabiex tingħata gwida aktar ċara dwar ir-riformi meħtieġa għall-appoġġ tat-tkabbir fit-tul u l-kompetittività. L-isfidi ekonomiċi ewlenin fil-Balkani tal-Punent Þ It-tisħiħ ta’ konsolidazzjoni fiskali bit-tnaqqis tad-defiċit tal-baġit u l-implimentazzjoni ta’ riformi kredibbli fis-settur pubbliku, inkluża r-riforma tal-amministrazzjoni pubblika u s-sistemi tal-pensjonijiet. Þ It-tisħiħ tal-ġestjoni finanzjarja pubblika, inkluża l-amministrazzjoni tad-dħul u ġbir, it-tfassil u l-eżekuzzjoni tal-baġit, il-kontijiet u r-rappurtar, u s-sorveljanza esterna. Þ L-indirizzar tal-piż aħrax ta' selfiet improduttivi. Þ Ir-ristrutturar u t-titjib tal-governanza tal-intrapriżi tal-istat, Þ It-titjib fl-ambjent tan-negozju, inkluż fl-ekonomija diġitali, u l-appoġġ għall-iżvilupp tas-settur privat, it-tnaqqis ta’ imposti parafiskali, is-simplifikazzjoni tar-regolamentazzjoni u t-tisħiħ tal-investiment fir-riċerka. Þ It-titjib fin-netwerks tal-enerġija u t-trasport u ż-żieda fil-konnettività. Þ L-istabbiliment ta' swieq tax-xogħol li jiffunzjonaw, inkluż biżżejjed flessibbiltà, li tindirizza s-settur informali, it-titjib tal-impjegabbiltà tal-ħaddiema, u l-allinjament aħjar tal-edukazzjoni u tal-ħiliet mal-ħtiġijiet tas-suq tax-xogħol. Il-pajjiżi tal-Balkani tal-Punent huma mistiedna jsaħħu l-politika ekonomika u l-governanza tagħha permezz tal-preparazzjoni ta’ Programmi Nazzjonali ta’ Riforma Ekonomika annwali. Dawn il-programmi se jikkonsistu f’żewġ partijiet. L-ewwel parti tikkonsisti minn verżjoni mtejba tal-Programmi Ekonomiċi eżistenti ta’ Qabel l-Adeżjoni (PEQA) għall-pajjiżi kandidati u Programmi Ekonomiċi u Fiskali (PEF) għall-kandidati potenzjali u estiża wkoll biex tinkludi l-Kosovo. L-ewwel parti tal-Programmi Nazzjonali ta’ Riforma Ekonomika se tistabbilixxi qafas makroekonomiku u qafas ta’ politika fiskali fuq perjodu medju, b’konċentrazzjoni akbar fuq il-valutazzjoni tas-sostenibbiltà esterna u l-ostakoli strutturali għat-tkabbir, kif ukoll miżuri konkreti ta’ riforma li jappoġġaw il-qafas politiku. It-tieni parti tal-Programmi Nazzjonali ta’ Riforma Ekonomika se tkopri riformi strutturali li huma ta’ natura settorjali (bħat-trasport, l-enerġija, l-edukazzjoni, l-ambjent, ir-riċerka, l-industrija, il-kompetizzjoni, is-suq intern) u strutturi li l-aktar huma ta’ tħassib għal kompetittività u tkabbir aħjar fil-pajjiżi individwali, inklużi ħtiġijiet ta' investiment fl-infrastruttura. Il-Kummissjoni se tipprovdi gwida ċara u kkonsolidata għall-pajjiżi sabiex jiġi żgurat li dawn il-programmi jkunu mmirati lejn il-kwistjonijiet ewlenin. Fir-rigward ta' aktar iffukar fuq ir-riformi strutturali, is-sena 2015 għandha titqies bħala fażi pilota fl-ewwel sena. Ir-riformi indirizzati f’dawn id-dokumenti se jkunu sostnuti mill-għajnuna tal-IPA. Sabiex tissaħħaħ is-sorveljanza, il-proċess ta’ evalwazzjoni se jirriżulta f’aktar gwida politika mmirata għal kull pajjiż. Diġà f’Mejju 2014, il-Kunsill Konġjunt tal-ECOFIN ħareġ gwida aktar immirata għal kull wieħed mill-Pajjiżi Kandidati. It-Turkija u l-UE jikkondividu interessi komuni fil-promozzjoni ta’ aġenda ta’ riforma ekonomika, u l-iskambju ta’ esperjenza, l-allinjament ta’ pożizzjonijiet fil-G20 u l-approfondiment tal-integrazzjoni ekonomika. Barra minn hekk, il-valutazzjoni riċenti tal-Unjoni Doganali bejn l-UE u t-Turkija tistipula elementi importanti għat-titjib ta’ dan il-ftehim kummerċjali. Huwa fl-interess taż-żewġ Partijiet li jsaħħu r-relazzjonijiet kummerċjali tagħhom għal livell kumparabbli ma' ftehimiet kummerċjali moderni u l-importanza strateġika tar-relazzjonijiet bejn l-UE u t-Turkija. L-aġenda ekonomika tista' tiġi indirizzata permezz ta’ djalogu ekonomiku regolari ta’ livell għoli bejn l-UE u t-Turkija. Dawn il-kuntatti politiċi intensifikati jistgħu jiġu kkumplimentati minn forum annwali ta’ negozju bejn l-UE u t-Turkija. Ċiklu annwali ta’ reviżjoni tal-politika ekonomika u gwida għall-Balkani tal-Punent il-31 ta’ Jannar — Preżentazzjoni mill-pajjiżi tal-Programmi Nazzjonali ta’ Riforma Ekonomika (il-parti 1 dwar il-qafas makroekonomiku u fiskali u r-riformi ta' sostenn, il-parti 2 dwar ir-riformi strutturali li huma ta’ natura settorjali u l-kompetittività) lill-Kummissjoni. Minħabba n-natura fit-tul tar-riformi fil-parti 2, dan ikun suġġett għal sempliċi aġġornament annwali f’kull PNRE sussegwenti. Frar — Missjonijiet ta’ valutazzjoni tal-Kummissjoni għall-pajjiżi tal-Balkani tal-Punent. April — Laqgħat tal-pajjiżi mal-Kummissjoni biex jiddiskutu Gwida Politika Mmirata Mejju — Konklużjonijiet tal-Kunsill tal-ECOFIN Ġunju / Lulju — Laqgħat speċifiċi għall-pajjiż f’livell Ministerjali. Il-Ħarifa — Pakkett ta’ tkabbir tal-Kummissjoni jieħu kont ta’ aktar progress mill-Kunsill tal-ECOFIN, filwaqt li joffri aktar gwida dettaljata li tħares 'il quddiem li għandha tkun riflessa fil-programmi li għandhom jitressqu f'Jannar ta’ wara Hija meħtieġa assistenza teknika dedikata biex tgħin f'li ssostni l-implimentazzjoni ta’ dan l-approċċ. L-implimentazzjoni ta’ gwida politika speċifika għall-pajjiż se jkollha tkun appoġġata b'mod rapidu minn proġetti tal-IPA immirati u konkreti għat-titjib tal-governanza ekonomika. Id-Dokumenti ta’ Strateġija Nazzjonali u Multi-nazzjonali tal-IPA 2014-2020 jirriflettu l-importanza tal-governanza ekonomika u jallokaw fondi indikattivi għal dan l-għan. Qed jitħejjew proġetti tal-IPA konkreti li se jitnedew fl-2015. Iż-żieda tal-kompetittività u l-introduzzjoni ta' miżuri li jrawwmu l-ħolqien tal-impjiegi fir-reġjun se jtaffu l-pressjonijiet migratorji mill-pajjiżi involuti fil-proċess tat-tkabbir għal fuq l-UE. Fl-aktar tkabbir riċenti, saru arranġamenti tranżizzjonali biex jiddaħħal bil-mod il-mod il-moviment liberu sħiħ tal-ħaddiema mill-Istati Membri l-ġodda. Il-ħtieġa possibbli u n-natura ta’ miżuri tranżitorji u / jew mekkaniżmu ta’ salvagwardja fir-rigward tal-moviment liberu tal-ħaddiema se jiġu indirizzati matul in-negozjati ta’ adeżjoni dwar it-tkabbir fil-futur, waqt li titqies il-valutazzjoni tal-impatt futura. Ø Id-djalogu dwar l-impjiegi u r-riforma soċjali L-appoġġ tal-Kummissjoni għall-iżvilupp ekonomiku sostenibbli fil-Balkani tal-Punent imur lil hinn mill-istabbilizzazzjoni makroekonomika u l-kisba tal-istatus ta' ekonomija tas-suq li tiffunzjona. Sa mill-bidu tal-kriżi, il-Kummissjoni insistiet li jrid isir aktar sabiex tiġi indirizzata s-sitwazzjoni soċjoekonomika diffiċli, b'mod partikolari l-qgħad għoli. Il-Kummissjoni diġà bdiet djalogu ġdid dwar il-programmi tal-impjiegi u r-riforma soċjali (PIRS) mat-Turkija u s-Serbja. Qed jitħejjew djalogi ma' dik li kienet ir-Repubblika Jugoslava tal-Maċedonja u mal-Montenegro. Is-sitwazzjoni soċjoekonomika fil-bqija tal-pajjiżi hija aktar diffiċli u se jkun meħtieġ sostenn addizzjonali biex tinbena l-kapaċità amministrattiva biex tiġi ffaċilitata l-parteċipazzjoni fil-proċess il-ġdid. Dawn il-pajjiżi se jiġu gradwalment mistiedna għad-djalogu l-ġdid. Qed tingħata assistenza teknika komprensiva permezz tal-IPA, flimkien ma’ sostenn usa’ fil-qasam soċjali u tal-impjiegi. Il-Kummissjoni se tniedi pjattaforma soċjali u tal-impjiegi bħala għodda oħra biex tgħin lill-pajjiżi jaqsmu l-esperjenzi tagħhom u jħejju għad-djalogu tal-PIRS. F'eżerċizzju separat, bl-għan li jitnaqqas id-distakk fil-ħiliet u li jittejbu s-sistemi edukattivi, il-Kummissjoni se tkompli tiżviluppa l-pjattaforma tal-Balkani tal-Punent dwar l-edukazzjoni u t-taħriġ. Ø Spinta fl-investimenti għat-tkabbir u l-impjiegi; netwerks u kooperazzjoni reġjonali In-netwerks transfruntieri tat-trasport, l-enerġija u l-komunikazzjonijiet huma sottożviluppati fil-Balkani tal-Punent. L-investimenti fl-infrastruttura huma meħtieġa ħafna biex jagħtu spinta lill-iżvilupp ekonomiku fir-reġjun. Fid-dawl tad-daqs tal-ekonomiji tal-Balkani tal-Punent, l-integrazzjoni aktar mill-qrib hija ta' importanza ewlenija. Il-kooperazzjoni ekonomika reġjonali mhijiex biss opportunità għat-tkabbir sostenibbli iżda wkoll għall-kooperazzjoni politika u għal relazzjonijiet tajbin tal-viċinat. Għaddejja ħidma taħt l-awspiċi tal-Kunsill għall-Kooperazzjoni Reġjonali (KKR) biex tindirizza l-miri u l-prijoritajiet ta’ SEE2020. Il-liberalizzazzjoni ppjanata tas-servizzi fiż-Żona tal-Kummerċ Ħieles tal-Ewropa Ċentrali (Central European Free Trade Area, CEFTA) tkompli tappoġġa dan l-għan. In-netwerks tal-enerġija u t-trasport It-titjib tal-interkonnessjoni tat-trasport u l-enerġija bejn l-UE u l-pajjiżi involuti fil-proċess tat-tkabbir huwa prijorità għall-promozzjoni tat-tkabbir ekonomiku sostenibbli, l-impjiegi, il-kummerċ u l-iskambji kulturali. F’Mejju, il-Kummissjoni adottat l-Istrateġija Ewropea għas-Sigurtà tal-Enerġija[3] bl-għan li tissaħħaħ is-sigurtà tal-enerġija tal-UE. Fuq il-medda qasira ta’ żmien, l-istrateġija tipproponi li l-Kummissjoni tniedi testijiet tal-istress dwar is-sigurtà tal-enerġija għal simulazzjoni ta’ interruzzjoni tal-provvista tal-gass għax-xitwa li ġejja u biex jiġi vverifikat kif is-sistema tal-enerġija tista’ timmaniġġa r-riskji fis-sigurtà tal-provvista. Filwaqt li tikkunsidra d-dimensjoni pan-Ewropea ta’ sigurtà tal-enerġija, il-Kummissjoni stiednet lill-pajjiżi kollha tal-Balkani tal-Punent u lit-Turkija biex jikkontribwixxu għall-eżerċizzju tat-testijiet tal-istress. L-Albanija, il-Bosnja-Ħerzegovina, dik li kienet ir-Repubblika Jugoslava tal-Maċedonja, il-Kosovo, is-Serbja u t-Turkija kkontribwixxew għal dan l-eżerċizzju. Aktar żvilupp tal-infrastruttura tal-enerġija trans-Ewropea u kooperazzjoni mal-Komunità tal-Enerġija huma essenzjali. Il-Komunità tal-Enerġija, li għandha l-għan li tespandi l-acquis tal-enerġija tal-UE għal pajjiżi involuti fil-proċess tat-tkabbir u l-pajjiżi tal-viċinat, għandha tissaħħaħ aktar fid-dawl tat-tħassib dwar is-sigurtà tal-provvista tal-UE. Dan għandu jinkiseb billi jiġu promossi aktar riformi fis-settur tal-enerġija fil-pajjiżi parteċipanti, filwaqt li jiġu appoġġati wkoll il-modernizzazzjoni u s-sostenibbiltà tas-sistema tal-enerġija tagħhom u l-integrazzjoni sħiħa tagħhom fil-qafas regolatorju tal-UE dwar l-enerġija. Fil-ħidma futura tal-Komunità tal-Enerġija għandha tingħata attenzjoni partikolari lill-implimentazzjoni u l-infurzar imtejba ta’ riformi sabiex jinħoloq suq intern ġenwin kemm fil-livell tal-ingrossa kif ukoll tal-imnut, partikolarment rigward id-diżaggregazzjoni tal-utilitajiet, it-trasparenza tal-prezzijiet jew il-garanzija tal-aċċess ta’ partijiet terzi għan-netwerks. Il-ħtieġa għal garanzija ta’ aċċess għal partijiet terzi hija waħda mir-raġunijiet għalfejn il-Kummissjoni ddikjarat li l-Ftehimiet Intergovernattivi, iffirmati bejn ir-Russja u għadd ta’ pajjiżi involuti fil-proġett South Stream, iridu jiġu nnegozjati mill-ġdid u l-kostruzzjoni fuq il-proġett għandha tiġi sospiża. Il-kooperazzjoni mat-Turkija minħabba l-pożizzjoni strateġika tagħha u l-potenzjal tagħha bħala mutur tal-enerġija għandhom jiġu żviluppati aktar. It-tisħiħ tal-kooperazzjoni tal-enerġija bejn l-UE u t-Turkija, kif ukoll il-progress rilevanti fin-negozjati tal-adeżjoni jkomplu jiffaċilitaw aktar progress lejn l-interkonnessjoni u l-integrazzjoni tas-swieq tal-enerġija. Il-Kummissjoni adottat lista ta' Proġetti ta' Interess Komuni (PIK) għall-iżvilupp ta' infrastruttura tal-enerġija trans-Ewropea. Ġiet adottata lista ta' Proġetti ta' interess tal-Komunità tal-Enerġija (PIKE) mill-Kunsill Ministerjali tal-Komunità tal-Enerġija. Biex jimplimentaw dawn in-netwerks, il-partijiet (bl-għajnuna tal-UE) jeħtieġ li jegħlbu d-diffikultajiet fil-finanzjament ta’ interkonnessjonijiet bejn il-pajjiżi. It-Trattat tal-Komunità dwar it-Trasport li se jsir dalwaqt se jippromwovi l-integrazzjoni tas-swieq u l-infrastruttura tat-trasport bl-art filwaqt li jgħin lill-pajjiżi tal-Balkani tal-Punent jimplimentaw l-istandards tat-trasport bl-art tal-UE. Il-Kummissjoni rrieżaminat in-Netwerks Trans-Ewropej tal-UE fil-qasam tat-trasport (TEN-T) u l-enerġija (TEN-E) bl-għan li ttejjeb il-konnessjonijiet mal-pajjiżi koperti mill-politiki tat-tkabbir u l-viċinat. Il-Qafas ta’ Investiment tal-Balkani tal-Punent (Western Balkans Investment Framework, WBIF) għandu rwol dejjem aktar importanti f'li jgħin fit-tħejjija u l-appoġġ ta' dawk l-investimenti li huma l-aktar meħtieġa biex jissaħħu t-tkabbir u l-impjiegi. Skont id-WBIF, il-Kummissjoni, id-donaturi bilaterali u l-istituzzjonijiet finanzjarji internazzjonali qed jappoġġaw EUR 4 biljun f'investimenti kull sena fit-trasport, l-enerġija, l-ambjent, it-tibdil fil-klima, l-appoġġ ta' ekonomija effiċjenti fir-riżorsi, is-settur soċjali u s-settur privat / l-iżvilupp tal-SMEs, fejn il-Kummissjoni qiegħda tikkofinanzja pjattaforma tal-SMEs tal-Balkani tal-Punent immirata sabiex jittejjeb l-aċċess għall-finanzi għall-SMEs permezz ta' garanziji u kapital tar-riskju. Il-Kummissjoni qed tħeġġeġ lill-pajjiżi biex iwaqqfu kumitati ta’ investiment nazzjonali jew mekkaniżmi ta’ koordinazzjoni simili li jwasslu għal sensiela ta’ proġetti ta’ settur wieħed. L-iżvilupp ta’ sensiela unika ta’ proġetti fis-Serbja: Is-Serbja qed tistabbilixxi lista ta’ proġetti infrastrutturali ta’ prijorità ta’ rilevanza nazzjonali u rilevanza strateġika għall-UE fis-setturi tal-enerġija, it-trasport, l-ambjent u l-infrastruttura tan-negozju. Dawn il-prijoritajiet se jikkostitwixxu proġetti approvati fil-livell politiku biex jiġu implimentati sa u wara l-adeżjoni. Il-lista qed tiġi żviluppata b’mod koerenti u oġġettiv, b'metodoloġija ta’ selezzjoni, permezz ta' proġett iffinanzjat mill-IPA. Il-proġetti qegħdin jiġu eżaminati bir-reqqa f’termini ta’ tħejjija tal-passi preparatorji / amministrattivi li baqa’ u responsabbiltajiet istituzzjonali dettaljati attribwiti għall-passi kollha kkonċernati. Ladarba politikament approvati mill-gvern, dawn l-elementi kollha ta' hawn fuq, nieqsa fl-imgħoddi, jistgħu jwasslu għal prijoritizzazzjoni aħjar ta’ finanzjament tal-proġetti kif ukoll għal koordinazzjoni aħjar bejn l-istituzzjonijiet finanzjarji internazzjonali u l-organizzazzjonijiet internazzjonali interessati li jipprovdu l-fondi. L-għan huwa li dawk il-proġetti biss fis-sensiela ta’ proġetti uniċi jiġu ffinanzjati mill-IPA u mill-istituzzjonijiet finanzjarji internazzjonali (IFI). Ø L-iżgurar tas-sostenibbiltà tal-investimenti u l-ġestjoni effettiva tar-riskju tad-diżastri Il-pajjiżi tal-Balkani tal-Punent huma esposti għal firxa wiesgħa ta’ diżastri. L-għargħar gravi li laqat kemm lill-Bosnja-Ħerzegovina kif ukoll lis-Serbja f’Mejju kkawża mhux biss bosta għexieren ta’ midruba, iżda kellu wkoll impatt soċjo-ekonomiku konsiderevoli. Il-ħsara totali hija stmata li tlaħħaq għal madwar EUR 2,04 biljun fil-Bosnja-Ħerzegovina (l-ekwivalenti ta’ kważi 15 % tal-PDG) u EUR 1,52 biljun fis-Serbja. L-għargħar ukoll kellu impatt sinifikanti fuq il-prospetti ta’ tkabbir taż-żewġ pajjiżi, li affettwa b’mod negattiv l-żvilupp sostenibbli tagħhom fit-tul. L-għargħar issottolinja l-importanza ta’ investimenti sostenibbli fil-ġestjoni tar-riskju ta’ diżastri u l-importanza ta’ integrazzjoni effettiva tal-politika tad-DRM fil-politiki ekonomiċi ġenerali ta' dawn il-pajjiżi. c) L-Istat tad-Dritt u d-drittijiet fundamentali i) L-istat tad-dritt L-istat tad-dritt huwa valur fundamentali li fuqu hija mibnija l-UE u huwa fil-qalba tal-proċess ta’ adeżjoni. Pajjiżi li jkunu jaspiraw li jidħlu fl-Unjoni jenħtiġilhom jistabbilixxu u jippromwovu minn stadju bikri l-funzjonament tajjeb tal-istituzzjonijiet ta' bażi neċessarji biex jiġi assigurat l-istat tad-dritt. L-istat tad-dritt huwa kruċjali għal ambjent kummerċjali stabbli, waqt li jipprovdi ċertezza legali għall-operaturi ekonomiċi, jappoġġa lill-konsumaturi u jistimola l-investiment, it-tkabbir u l-impjiegi. Kien hemm xi żviluppi pożittivi matul is-sena li għaddiet f’dan il-qasam fil-pajjiżi involuti fil-proċess tat-tkabbir. Il-ftuħ tal-Kapitoli 23 u 24 jipprovdi qafas importanti għall-Montenegro biex jimplimenta l-pjanijiet ta’ azzjoni komprensivi tiegħu li jkopru firxa wiesgħa ta’ kwistjonijiet dwar l-istat tad-dritt. Is-Serbja tinsab fi stadju ferm avvanzat fl-iżvilupp ta’ pjanijiet ta’ azzjoni simili fiż-żmien ta’ qabel li jibdew in-negozjati tal-adeżjoni f’dawn il-kapitoli. Fl-Albanija, saru sforzi importanti biex tiġi ttrattata l-kriminalità organizzata. It-tisħiħ tal-istat tad-dritt huwa sfida ewlenija għall-maġġoranza tal-pajjiżi fil-proċess tat-tkabbir, b’mod partikolari f’termini ta’ titjib fil-funzjonament u l-indipendenza tal-ġudikatura u l-ġlieda kontra l-korruzzjoni u l-kriminalità organizzata. Dan se jeħtieġ rieda politika b’saħħitha, li wieħed imur lil hinn mid-dikjarazzjonijiet għal riżultati tanġibbli. Jeħtieġ li l-pajjiżi jibnu rekords kredibbli ta’ investigazzjonijiet, prosekuzzjonijiet u kundanni finali f’każijiet ta’ kriminalità organizzata u ta' korruzzjoni, b’mezzi adegwati ta’ kundanna u l-konfiska tal-assi. Fil-biċċa l-kbira tal-każijiet, jeħtieġ li jsiru riformi ġudizzjarji ambizzjużi bl-għan li tiġi żgurata sistema ġudizzjarja effiċjenti u indipendenti li kapaċi tiżgura proċessi ġusti, fejn l-imħallfin jinħatru u jiġu promossi fuq il-mertu tagħhom u fejn ikunu imparzjali u responsabbli. L-istrateġiji tar-riforma ġudizzjarja jinsabu fis-seħħ fil-parti l-kbira tal-pajjiżi. Madankollu, l-implimentazzjoni għadha fi stadju bikri u għad fadal għadd kbir ta’ sfidi. L-indipendenza tal-kunsilli ġudizzjarji tal-Istat għandha tiġi żgurata, aktar proċeduri sodi għall-ħatra ta’ mħallfin u prosekuturi għandhom jiġu stabbiliti u l-indipendenza ġudizzjarja jeħtieġ li tkun salvagwardjata filwaqt li tkun żgurata r-responsabbiltà. Il-kwalità u l-effiċjenza tal-ġustizzja hija ta' sikwit nieqsa, b’numru eċċessiv ta’ kawżi pendenti f’bosta pajjiżi u diffikultajiet fl-infurzar tad-deċiżjonijiet tal-qorti. Hemm bżonn ta’ bidla fil-kultura ġudizzjarja li tingħata aktar attenzjoni lit-twassil ta’ servizz liċ-ċittadini. Taħriġ tal-uffiċjali ġudizzjarji f’dik li kienet ir-Repubblika Jugoslava tal-Maċedonja: L-Akkademja tal-Imħallfin u l-Prosekuturi twaqqfet fl-2006 u bdiet topera fl-2007. Hija tipprovdi t-taħriġ qabel is-servizz għal imħallfin u prosekuturi futuri permezz ta’ programm ta' sentejn ta’ taħriġ full-time teoretiku u prattiku, kif ukoll taħriġ intern kontinwu għall-imħallfin, prosekuturi, impjegati tal-qrati u l-uffiċjali pubbliċi matul il-karriera tagħhom. It-taħriġ huwa ġeneralment mogħti minn prattikanti, bħal imħallfin ta’ livell għoli. Tmenin imħallef u prosekutur kandidati diġà ggradwaw mill-programm ta' taħriġ ta' qabel is-servizz u s-sena l-oħra l-Akkademja laħqet aktar minn 7 300 parteċipant b’aktar minn 270 avveniment ta’ taħriġ intern. Sistema deċentralizzata tipprovdi wkoll għal parteċipanti barra mill-belt kapitali, kif jipprovdu wkoll il-moduli ta’ tagħlim elettroniku disponibbli permezz tal-portal tal-internet tal-Akkademja. Qed jiġu wkoll promossi kuntatti ma’ organizzazzjonijiet ġudizzjarji internazzjonali, anki permezz ta’ apprendistati barra l-pajjiż. Il-korruzzjoni tibqa' problema serja fil-maġġoranza tal-pajjiżi involuti fil-proċess tat-tkabbir F’oqsma bħall-akkwist pubbliku u fil-privatizzazzjoni, il-prattiki ta’ korruzzjoni jkomplu jiddevjaw ir-riżorsi skarsi mill-baġits nazzjonali, b’effett negattiv fuq il-klima tan-negozju u tal-investiment, li jeħtieġu ċertezza legali biex jirnexxu. Il-korruzzjoni tolqot ukoll liċ-ċittadini direttament meta jaċċessaw ċerti servizzi pubbliċi bħall-edukazzjoni u s-servizzi tas-saħħa. Għodod għall-prevenzjoni effettiva tal-korruzzjoni għadhom mhumiex jintużaw biżżejjed. Jeħtieġ li l-infurzar tal-liġi jkun aktar proattiv, kordinat tajjeb u effettiv sabiex jiżgura li l-kawżi ta’ korruzzjoni, inklużi dawk f’livell għoli, jkunu investigati, imħarrka u penalizzati kif xieraq. Rekord sostnut ta’ riżultati sostanzjali f’dan il-qasam se jkun meħtieġ. Il-pajjiżi għandhom jiżguraw qafas b’saħħtu għall-prevenzjoni tal-korruzzjoni, bi bżonn ta’ aktar sforzi rigward il-finanzjament tal-partiti politiċi u tal-kampanji elettorali, il-ġestjoni tal-kunflitti ta’ interess, it-trasparenza fl-użu tal-fondi pubbliċi, l-aċċess għall-informazzjoni u s-sekwestru u l-konfiska tal-assi. Ir-riforma tal-amministrazzjoni pubblika u l-ġestjoni finanzjarja pubblika se tkun kruċjali f’dan ir-rigward. Huwa meħtieġ titjib fil-ġbir tad-dejta u l-aċċessibilità sabiex itejjeb it-trasparenza u jgħin fil-monitoraġġ tal-implimentazzjoni tal-politiki ta’ kontra l-korruzzjoni. Il-ġlieda kontra l-kriminalità organizzata għadha kwistjoni sinifikanti fil-maġġoranza tal-pajjiżi involuti fil-proċess tat-tkabbir. Qed isir progress, iżda jeħtieġ li jsir ħafna aktar biex il-korpi ta’ infurzar tal-liġi u s-servizzi tal-prosekuzzjoni jkunu pprovduti b'għodda legali u investigattivi effettivi biex jiġġieldu u jippenalizzaw kif xieraq il-kriminalità organizzata u biex ikunu żgurati investigazzjonijiet proattivi. Il-ġlieda kontra l-kriminalità organizzata u l-korruzzjoni hija fundamentali fil-konfront tal-infiltrazzjoni kriminali tas-sistemi politiċi, legali u ekonomiċi. Il-korpi tal-infurzar tal-liġi, is-servizzi tal-prosekuzzjoni u l-ġudikatura għandhom isiru iktar reżistenti għall-korruzzjoni u aktar kontrolli għandhom ikunu fis-seħħ sabiex jiġu individwati l-impriżi apparentement legali li jostru l-attivitajiet kriminali. Il-kapaċità li jitwettqu investigazzjonijiet finanzjarji kumplessi kif ukoll li jiġi ttrattat il-ħasil tal-flus teħtieġ li titjieb b’mod sostanzjali u t-theddid il-ġdid bħaċ-ċiberkriminalità jeħtieġ li jiġi indirizzat. Ir-rikavati mill-kriminalità jridu jiġu kkonfiskati b’mod effettiv, jeħtieġ tiġi introdotta sistema ta’ konfiska estiża ta’ assi u jrid jiġi kkriminalizzat l-arrikkiment illeċitu biex ikun indirizzat il-fenomenu ta’ ġid mhux ġustifikat. In-natura transfruntiera ta’ ħafna attivitajiet kriminali u gruppi kriminali organizzati teħtieġ kooperazzjoni reġjonali u internazzjonali mtejba, b’rispons imtejjeb għat-talbiet tal-Istati Membri għal kooperazzjoni tal-pulizija u l-kooperazzjoni ġudizzjarja. Aktar kooperazzjoni operattiva mal-aġenziji Ewropej rilevanti, b’mod partikolari l-Europol, l-Eurojust u l-Frontex qiegħda wkoll tiġi segwita. Ftehimiet operazzjonali mal-Europol daħlu fis-seħħ mas-Serbja u l-Albanija u dawn jinsabu fi stat avvanzat ta’ preparazzjoni mal-Montenegro. Il-Kummissjoni qed tkompli tappoġġa n-netwerk reġjonali tal-prosekuturi u s-sistemi kkoordinati ta’ protezzjoni tax-xhieda fir-reġjun. L-iżvilupp ta’ analiżi strateġika tas-sitwazzjoni tal-kriminalità organizzata fil-Montenegro: Kull pajjiż li jrid jiġġieled b’suċċess il-kriminalità organizzata jrid ikollu valutazzjoni strateġika koerenti u ġenerali tal-kriminalità organizzata fit-territorju tiegħu. Dan huwa meħtieġ biex il-partijiet ikkonċernati kollha, anki lil hinn mill-komunità tal-infurzar tal-liġi, jifhmu t-theddid li qed jiffaċċa l-pajjiż u jimmaniġġaw ix-xejriet. Fir-rebbiegħa tal-2014, il-Montenegro ppubblika l-Valutazzjoni tat-Theddida Serja u Organizzata tiegħu, li tipprovdi ħarsa ġenerali lejn it-theddid ta’ kriminalità fir-reġjun u fil-pajjiż li jaffettwa s-sitwazzjoni ta’ sigurtà tal-Montenegro. L-analiżi issa sservi biex tidentifika prijoritajiet komuni għall-korpi ta’ infurzar tal-liġi biex ikunu jistgħu jippreparaw risponsi xierqa u jimplementaw il-kunċett ta’ "infurzar tal-liġi bl-użu tal-intelligence". Il-Kummissjoni tkompli tagħti prijorità għolja lill-aspetti kollha tal-istat tad-dritt fil-pajjiżi involuti fil-proċess tat-tkabbir. Fin-negozjati tal-adeżjoni, qed jiġi implementat approċċ ġdid fil-kapitoli li jkopru l-ġudikatura u d-drittijiet fundamentali u l-ġustizzja, il-libertà u s-sigurtà. Dan jeħtieġ rekords sodi tal-implimentazzjoni ta’ riformi li għandhom jiġu żviluppati matul il-proċess ta’ tħejjija għall-adeżjoni. L-UE stabbilixxiet punti ta’ riferiment interim fin-negozjati tal-adeżjoni għall-ewwel darba, mal-Montenegro f’Diċembru 2013. Is-Serbja ngħatat gwida sostanzjali għal pjanijiet ta’ azzjoni komprensivi li qed tħejji bħala bażi għall-ftuħ ta’ negozjati fir-rigward ta' kwistjonijiet dwar l-istat tad-dritt. Din il-gwida u l-parametri referenzjarji se jservu ta’ sfond għal negozjati futuri u jitħaddmu ma’ pajjiżi oħra involuti fil-proċess tat-tkabbir. Il-kwistjonijiet dwar l-istat tad-dritt issa qed jiġu indirizzati fi stadju bikri tal-proċess ta’ adeżjoni mal-pajjiżi kollha involuti fil-proċess tat-tkabbir, u l-progress f’dan il-qasam huwa element importanti meta tittieħed deċiżjoni f'kull stadju tal-proċess ta’ adeżjoni mal-UE. L-approċċ il-ġdid għall-Kapitoli 23 / 24 fil-qosor L-approċċ il-ġdid fil-kapitolu tan-negozjati 23 “Il-Ġudikatura u d-drittijiet fundamentali” u l-Kapitolu 24 “Ġustizzja, Libertà u Sigurtà”, jipprovdi qafas aktar strutturat għan-negozjati, li jikkunsidra ż-żmien meħtieġ biex ir-riformi jiġu implimentati kif suppost: ► Il-Kapitoli 23 / 24 jridu jinfetħu kmieni fil-proċess u jingħalqu fl-aħħar biex b’hekk jippermettu massimu ta’ żmien għall-iżvilupp ta' rekords tajbin bl-għan ta’ irriversibbiltà fir-rigward tar-riformi. ► ►L-UE tipprovdi gwida sostanzjali bħala bażi għal riforma komprensiva ta’ pjanijiet ta’ azzjoni, li huma meħtieġa bħala parametri referenzjarji ta’ ftuħ u jservu ta’ katalizzatur għar-riformi. ► L-introduzzjoni ta’ "parametri referenzjarji interim" biex ikomplu jiggwidaw il-proċess ta’ riforma u biex jinżamm il-pass ta' dawn ir-riformi. ► Parametri referenzjarji ta’ għeluq huma definiti darba waħda biss ladarba jkun sar progress sostanzjali fl-oqsma kollha, inkluż fir-rekords ta’ implimentazzjoni fuq l-art. ► Salvagwardji u miżuri korrettivi, pereżempju l-aġġornar tal-parametri referenzjarji u sabiex ikun żgurat bilanċ ġenerali fil-progress tan-negozjati tul il-kapitoli kollha, mekkaniżmu li jwaqqaf in-negozjati fil-kapitoli l-oħra jekk ma jkunx sar progress fir-rigward ta' Kapitoli 23 / 24. ► Aktar trasparenza u inklużività tal-proċess, b’konsultazzjoni wiesgħa mal-partijiet interessati dwar ir-riformi mistennija, biex jiġi żġurat appoġġ massimu għall-implementazzjoni tagħhom. B’mod aktar wiesa’, il-Kummissjoni qed tuża l-istrumenti disponibbli kollha biex issaħħaħ l-istat tad-dritt, inkluż permezz ta’ monitoraġġ regolari, b’mod partikolari permezz ta’ korpi konġunti skont il-Ftehimiet ta’ Stabbilizzazzjoni u Assoċjazzjoni, missjonijiet ta’ valutazzjoni u djalogi strutturati; permezz tar-rappurtar tagħha, speċjalment ir-rapporti ta’ progress; permezz ta’ assistenza finanzjarja, b'attenzjoni speċjali fuq l-istat tad-dritt taħt l-IPA II; permezz tal-bini ta' istituzzjonijiet, Taiex, il-ġemellaġġ, li jġibu lill-imħallfin, lill-prosekuturi u esperti oħra tal-infurzar tal-liġi, tal-ġestjoni tal-fruntieri u tal-migrazzjoni mill-Istati Membri f'kuntatt dirett mal-kontroparti tagħom. Twaqqaf grupp ta’ ħidma dwar il-Kapitolu 23 skont l-aġenda pożittiva mat-Turkija. Sabiex tiġi indirizzata aħjar il-kriminalità transnazzjonali, il-Kummissjoni qed tħeġġeġ kooperazzjoni intensifikata ġudizzjarja u tal-pulizija fir-reġjun, mal-Istati Membri tal-UE kif ukoll mal-Europol u mal-Frontex u dejjem aktar ukoll mal-Uffiċċju Ewropew ta’ Appoġġ fil-qasam tal-Asil. Sabiex jiġu żviluppati miżuri adegwati biex jindirizzaw il-fenomenu tal-ġellieda barranin, il-pajjiżi involuti fil-proċess tat-tkabbir jeħtieġu jżidu l-kapaċità tagħhom biex jipprevjenu r-radikalizzazzjoni, inkluż permezz tal-iskambju tal-aħjar prassi, u b’aktar kooperazzjoni mal-Istati Membri. Il-proċess ta’ liberalizzazzjoni tal-viża, flimkien mal-kundizzjonijiet speċifiċi tiegħu għar-riforma, għen lill-pajjiżi biex jiffukaw aħjar fuq l-isforzi tagħhom. Il-pajjiżi jeħtieġu jżidu l-isforzi tagħhom biex jikkonsolidaw dawn ir-riformi. Il-pajjiżi eżenti mill-viża jeħtieġ li jieħdu azzjonijiet immedjati biex jindirizzaw kull abbuż tar-reġim liberalizzat tal-viżi. Huma meħtieġa sforzi konsolidati fl-oqsma tal-migrazzjoni u l-ġestjoni tal-fruntieri. Il-kwistjonijiet pendenti f'dawn l-oqsma se jkomplu jiġu indirizzati fil-fora xierqa, bħal fil-qafas tal-FSA, u inkluż fil-Kapitolu 24 dwar il-ġustizzja, il-libertà u s-sigurtà. ii) Drittijiet fundamentali Il-Kummissjoni qed timmonitorja bir-reqqa s-sitwazzjoni rigward id-drittijiet ċivili, politiċi, soċjali u ekonomiċi, kif ukoll id-drittijiet ta’ persuni li jappartjenu għal minoranzi fil-pajjiżi involuti fil-proċess tat-tkabbir. Id-drittijiet fundamentali huma fil-biċċa l-kbira minquxin fil-liġi, iżda jeħtieġ li jsir aktar biex jiġi żgurat li jkunu rispettati għalkollox fil-prattika. Il-libertà tal-espressjoni u tal-midja tibqa' ta’ tħassib partikolari. Hemm bżonn li jkunu protetti aħjar id-drittijiet tal-persuni li jappartjenu għal minoranzi u li tiġi ttrattata d-diskriminazzjoni u l-ostilità lejn gruppi vulnerabbli, inkluż abbażi tal-orjentazzjoni sesswali. Huwa meħtieġ li ssir aktar ħidma wkoll biex id-drittijiet tan-nisa jiġu promossi, u li tiġi ttrattata l-ġlieda kontra l-vjolenza domestika. Hemm bżonn ta’ titjib fir-rigward tad-drittijiet tat-tfal, jinħtieġu aktar sforzi biex jappoġġaw lill-persuni b’diżabilità. Għad fadal xi sfidi fir-rigward ta’ drittijiet fundamentali oħra bħad-dritt għall-proprjetà. Ta’ spiss, jenħtieġu aktar miżuri effettivi biex jiffaċilitaw l-aċċess għall-ġustizzja. Il-pajjiżi jridu jistabbilixxu qafas istituzzjonali aktar b’saħħtu għall-protezzjoni tad-drittijiet fundamentali. L-istituzzjonijiet tad-drittijiet tal-bniedem, fosthom l-Ombudsmen, huma stabbiliti iżda jeħtieġ li jingħataw rwol aktar b’saħħtu, li jirrifletti s-serjetà tal-kwistjonijiet involuti. Rakkomandazzjonijiet ta’ istituzzjonijiet bħal dawn ta’ spiss jiġu injorati, b’segwitu inadegwat mill-korpi statali. Jeħtieġ li titrawwem kultura ta’ aċċettazzjoni tal-ħidma ta’ organizzazzjonijiet mhux governattivi (NGOs) u tad-difensuri tad-drittijiet tal-bniedem. Sabiex il-pajjiżi involuti fil-proċess tat-tkabbir jiġu integrati aħjar fl-oqfsa tal-UE u biex jiġi appoġġat it-tixrid tal-aħjar prattika, il-Kummissjoni tinkoraġġixxi bil-qawwa lill-pajjiżi kandidati biex ikomplu l-preparazzjonijiet tagħhom immirati lejn il-parteċipazzjoni bħala osservaturi fil-ħidma tal-Aġenzija dwar id-Drittijiet Fundamentali tal-UE. Il-garanzija tad-drittijiet fundamentali mill-Qorti Kostituzzjonali fit-Turkija: Mill-2011, kull individwu li jsostni li xi wieħed mid-drittijiet fundamentali jew mil-libertajiet tiegħu jew tagħha ggarantiti mill-Kostituzzjoni nkiser mill-awtoritajiet pubbliċi, jista' japplika lill-Qorti Kostituzzjonali, fil-prinċipju wara l-eżawriment tar-rimedji legali ordinarji. Huwa fuq il-bażi ta’ din il-proċedura li l-Qorti Kostituzzjonali Torka, fl-2014, ħadet deċiżjonijiet li • jipproteġu l-libertà ta’ espressjoni u tal-internet. • jissalvagwardjaw id-dritt għal-libertà u s-sigurtà, kif ukoll id-dritt għal proċess ġust u l-ftuħ tat-triq għal proċessi mill-ġdid f’għadd ta’ kawżi ta’ profil għoli li ppolarizzaw it-Turkija. • jirrikonoxxu diskors ta’ mibegħda fir-rigward tal-orjentazzjoni sesswali bħala reat kriminali. Ø Il-libertà tal-espressjoni u l-midja Il-qafas legali għal-libertà tal-espressjoni u tal-midja huwa fil-biċċa l-kbira tiegħu fis-seħħ fil-pajjiżi involuti fil-proċess tat-tkabbir, b’ġeneralment xeni medjatiċi li huma pluralistiċi. Madankollu, is-sitwazzjoni rigward il-libertà tal-espressjoni u tal-midja fil-prattika marret għall-agħar f’xi pajjiżi matul l-aħħar sena. Ħafna sfidi importanti jeħtieġ li jiġu indirizzati b’urġenza, l-indħil tal-Gvern fil-libertà tal-midja għadu ta’ tħassib serju. Huma meħtieġa aktar sforzi biex tiġi żgurata l-indipendenza politika u finanzjarja tax-xandara tas-servizz pubbliku, biex jissaħħu l-aġenziji regolatorji u biex titrawwem awtoregolamentazzjoni medjatika li tiffunzjona. Jeħtieġ ukoll li tiġi indirizzata l-pressjoni ekonomika informali fuq il-midja, inkluż permezz tat-trasparenza tas-sjieda tal-midja, fejn tiġi evitata l-konċentrazzjoni żejda tagħha u regoli trasparenti dwar l-akkwist tar-riklamar tal-gvern. F’xi pajjiżi, teżisti klima ta’ biża’ u ta' ċensura bil-kontinwazzjoni tal-vjolenza u l-intimidazzjoni kontra l-ġurnalisti, b'suċċess ftit li xejn mill-awtoritajiet biex jidentifikaw u jissanzjonaw adegwatament l-awturi. Xi drabi l-gvernijiet stess jikkontribwixxu għal atmosfera li tistigmatizza bħala tradituri lil ċerti ġurnalisti li jikkritikaw il-politika tal-gvern, li twassal għal awtoċensura. Għalkemm il-malafama saret depenalizzata, il-prosekuzzjoni tal-ġurnalisti tkompli. Hemm il-ħtieġa li l-ġudikatura tiġi żviluppata u mħarrġa sabiex jiġi evitat l-abbuż tal-poter tal-istat. Il-Kummissjoni tkompli tipprijoritizza l-ħidma dwar il-libertà tal-espressjoni u l-midja fil-proċess ta’ adeżjoni mal-UE. Il-Kummissjoni se tesplora l-possibbiltà li fl-2015 torganizza, flimkien mal-Parlament Ewropew, it-tielet edizzjoni tal-konferenza Speak-Up!, li tlaqqa’ flimkien il-partijiet ikkonċernati ewlenin tal-midja, is-soċjetà ċivili u l-awtoritajiet nazzjonali. Aktar tard din is-sena, il-Kummissjoni se tagħti għall-ewwel darba premju għall-ġurnaliżmu investigattiv. Ø Il-protezzjoni tal-minoranzi, inklużi r-Roma Kollox ma’ kollox, hemm fis-seħħ oqfsa legali sodi u elaborati biex jipprovdu għall-protezzjoni tal-minoranzi. L-implimentazzjoni fil-prattika hija madankollu ta' spiss ikkumplikata, b’mod partikolari fejn jeżistu rabtiet ma’ kunflitti reċenti. Jeħtieġ li jsir aktar biex tiġi żgurata l-implimentazzjoni xierqa ta’ impenji legali u jiġu indirizzati aħjar id-diffikultajiet li jiffaċċaw il-minoranzi etniċi. Kwistjonijiet bħall-użu tal-lingwi tal-minoranzi, l-aċċess għall-edukazzjoni, u r-rappreżentanza politika ta' spiss jeħtieġu aktar attenzjoni. Jeħtieġ li titħeġġeġ kultura ġenerali ta’ aċċettazzjoni tal-minoranzi u li tiġi kkonfrontata l-ostilità soċjali, permezz tal-edukazzjoni, dibattiti pubbliċi wiesgħa u s-sensibilizzazzjoni. Hemm bżonn ta’ approċċ proattiv, ta’ tolleranza żero għall-każijiet ta’ diskors ta’ mibegħda bbażat fuq l-etniċità, d-diskriminazzjoni, il-vjolenza u l-intimidazzjoni. Huwa importanti li jiġi kkonsolidat qafas koerenti dwar il-ġlieda kontra ċerti forom u espressjonijiet ta' razziżmu u ksenofobija f'oqsma bħall-midja awdjoviżiva, l-isport, il-politika, l-edukazzjoni u l-internet. Madwar il-Balkani tal-Punent u t-Turkija, is-sitwazzjoni tal-biċċa l-kbira tal-komunitajiet Rom hija kwistjoni ta' tħassib serju. Ir-Rom huma sikwit vittmi ta' razziżmu, diskriminazzjoni u esklużjoni soċjali u jgħixu f'faqar kbir, u huma nieqsa minn aċċess suffiċjenti għall-kura tas-saħħa, l-edukazzjoni u t-taħriġ, l-akkomodazzjoni u l-impjiegi. In-nuqqas ta’ dokumentazzjoni ċivili huwa wkoll ta’ tħassib. Il-Kummissjoni organizzat Samit ta’ livell għoli dwar ir-Rom f’April 2014 biex tiġbed l-attenzjoni lejn l-isfidi li jiffaċċaw ir-Rom madwar l-Ewropa, inkluż fil-pajjiżi involuti fil-proċess tat-tkabbir. Dan is-Samit enfasizza r-rwol partikolari tal-awtoritajiet lokali li jiżguraw l-inklużjoni soċjali tar-Rom. Fl-2014, il-Kummissjoni stabbilixxiet premju għall-inklużjoni tar-Rom biex tkun rikonoxxuta l-kontribuzzjoni ta’ siwi kbir tal-NGOs għall-integrazzjoni tar-Rom. Il-Kummissjoni qed taħdem mill-qrib ma’ kull wieħed mill-pajjiżi involuti fil-proċess tat-tkabbir biex jiġu żgurati implimentazzjoni adegwata, segwitu u monitoraġġ tal-istrateġiji nazzjonali tar-Rom. L-appoġġ finanzjarju permezz tal-IPA qiegħed ukoll jissaħħaħ u huwa mmirat aħjar biex jappoġġa l-progress sostenibbli fil-ħames oqsma ta’ prijorità tal-edukazzjoni, l-impjiegi, is-saħħa, l-akkomodazzjoni u d-dokumentazzjoni ċivili. Il-Kummissjoni biħsiebha ssaħħaħ il-kooperazzjoni strateġika ma’ organizzazzjonijiet internazzjonali u donaturi oħrajn. L-inklużjoni tar-Rom għandha ssir prijorità nazzjonali appoġġata minn rieda politika qawwija fil-livelli kollha, bil-partijiet ikkonċernati kollha jġorru r-responsabbiltà tagħhom. Appoġġ għall-edukazzjoni fis-snin bikrin — Assistenti Rom tal-għalliema fis-Serbja: Sabiex tiżdied ir-reġistrazzjoni tat-tfal Rom fis-sistema edukattiva u tiġi promossa t-tlestija taċ-ċiklu tal-iskola primarja, jeżistni netwerk ta’ aktar minn 170 assistent pedagoġiku li ilu fis-seħħ mill-2008. L-assistenti jipprovdu appoġġ lill-istudenti minn gruppi vulnerabbli, li ħafna minnhom huma Rom, jorganizzaw lezzjonijiet u jżommu kuntatt mal-ġenituri. Din l-inizjattiva, li issa hija stabbilita fis-sistema ta’ edukazzjoni Serba, wasslet għal żieda sinifikanti fir-rati ta’ reġistrazzjoni għall-gradi iktar baxxi kif ukoll għall-programmi ta' qabel l-iskola. Ø L-orjentazzjoni sesswali u l-identità tas-sess L-omofobija, id-diskriminazzjoni u r-reati ta' mibegħda inklużi l-vjolenza u l-intimidazzjoni abbażi tal-orjentazzjoni sesswali u l-identità tal-ġeneru għadhom fenomeni mifruxa ħafna fil-Balkani tal-Punent u fit-Turkija. Hemm ħtieġa urġenti li l-leġiżlazzjoni ta' kontra d-diskriminazzjoni tiġi estiża sabiex tinkludi l-orjentazzjoni sesswali u l-identità tal-ġeneru fil-kamp ta' applikazzjoni tagħha fit-Turkija u f'dik li kienet ir-Repubblika Jugoslava tal-Maċedonja. Il-leġiżlazzjoni tal-kriminalità marbuta mal-mibegħda għad trid tiġi introdotta f’dawn iż-żewġ pajjiżi kif ukoll fil-Bosnja-Ħerzegovina u l-Kosovo. It-taħriġ ta' dawk li jinfurzaw il-liġi, l-istituzzjonijiet tal-ombudsman, l-imħallfin u l-professjonisti tal-midja huwa meħtieġ sabiex tiżdied il-kuxjenza dwar leġiżlazzjoni ġdida, sabiex tiġi żgurata implimentazzjoni kif suppost u sabiex ikun hemm kontribut għal fehim aħjar. Approċċ ta’ tolleranza żero fir-rigward ta' diskors ta’ mibegħda, vjolenza u intimidazzjoni huwa meħtieġ kif inhi meħtieġa wkoll tmexxija b'saħħitha mill-awtoritajiet biex iġġib magħha bidla fl-attitudnijiet tas-soċjetà ta' sikwit ostili lejn persuni leżbjani, gay, bisesswali, transġeneri u intersesswali (LGBTI). Jeħtieġ li l-pajjiżi jieħdu miżuri sabiex jiġġieldu kontra l-isterjotipi u l-miżinformazzjoni, inkluż fis-sistema edukattiva. Il-valuri reliġjużi jew kulturali ma jistgħux jiġu invokati biex tiġi ġġustifikata xi forma ta' diskriminazzjoni. Il-libertà tal-għaqda u tal-espressjoni għandha tkun protetta, inkluż permezz ta’ trattament xieraq ta’ parati tal-Pride. Il-Kummissjoni se torganizza konferenza ta’ livell għoli fi tmiem il-ħarifa flimkien mal-Parlament Ewropew u mal-Presidenza Taljana tal-Kunsill li tieħu kont tas-sitwazzjoni attwali u tal-progress miksub fil-kwistjonijiet LGBTI u li taqsam l-aħjar prattika. It-titjib tar-reazzjoni tal-pulizija għall-vjolenza kontra persuni LGBTI fil-Bożnja-Ħerzegovina: Inċidenti ta’ theddid u vjolenza kontra persuni abbażi tal-orjentazzjoni sesswali tagħhom tipikament naqsu milli jiġu rrapportati fir-reġjun kollu. Dan huwa parzjalment minħabba indifferenza u anki ostilità min-naħa tal-pulizija u s-soċjetà inġenerali u minħabba nuqqas ta’ fiduċja fir-rispons tal-awtoritajiet. Il-pulizija f’Sarajevo ħatru uffiċjali ta’ kollegament mħarrġa apposta għat-trattament ta’ każijiet ta’ theddid u attakki omofobiċi. Din l-inizjattiva hija r-riżultat ta’ kooperazzjoni tajba bejn il-pulizija u l-NGOs, u qajmet sensibilizzazzjoni fil-pulizija għall-ħtieġa li dan il-fenomenu jiġi indirizzat b’mod iktar serju u li wieħed jirreaġixxi b’mod adatt għall-każijiet kollha ta’ reati ta’ mibegħda. Ø Id-drittijiet tan-nisa Jeħtieġ li jsir aktar biex jiġu appoġġati d-drittijiet tan-nisa u biex tkun żgurata l-ugwaljanza bejn is-sessi. Id-diskriminazzjoni fl-impjieg, kif ukoll ir-rati baxxi ta’ parteċipazzjoni tan-nisa fil-forza tax-xogħol jeħtieġ li jiġu indirizzati. Rwoli tradizzjonali tas-sessi jippersistu, f’xi każijiet sal-punt li dawn jillimitaw b’mod serju l-kapaċità tan-nisa li jasserixxu d-drittijiet tagħhom, b’mod partikolari fit-Turkija. Fil-Kosovo, ostakoli serji jipprevjenu lin-nisa milli jeżerċitaw id-dritt tagħhom li jirtu l-art. Ħafna mill-pajjiżi tar-reġjun irratifikaw il-Konvenzjoni tal-Kunsill tal-Ewropa dwar il-prevenzjoni u l-ġlieda kontra l-vjolenza fuq in-nisa u l-vjolenza domestika, li daħlet fis-seħħ din is-sena. L-implimentazzjoni hija fundamentali, billi l-vjolenza kontra n-nisa u l-provdiment ta' appoġġ lill-vittmi jibqgħu sfida fil-pajjiżi kollha. Fit-Turkina, il-vjolenza domestika, il-vjolenza bbażata fuq l-unur, u l-kwistjoni ta' żwiġijiet bikrin u sfurzati għadhom sors ta' tħassib serju. Il-Konvenzjoni tistabbilixxi sensiela ta’ reati kkaratterizzati bħala vjolenza kontra n-nisa li jeħtieġ li jiġu kkriminalizzati. Dawn jinkludu vjolenza psikoloġika, fiżika jew sesswali, inkluż l-istupru, iż-żwieġ furzat, u l-insegwiment malizzjuż. Programm komprensiv ta' ugwaljanza bejn is-sessi fil-Montenegro: Żviluppi politiki u leġiżlattivi f’dawn l-aħħar ftit snin ħolqu motiv ġdid biex jindirizza l-aċċess tan-nisa għad-drittijiet tal-bniedem u l-opportunità tagħhom li jikkontribwixxu għall-iżvilupp politiku, ekonomiku u soċjali. Biex jiżgura li l-liġijiet u l-politiki huma implimentati, il-Montenegro nieda programm komprensiv bejn is-sessi biex tittejjeb l-integrità personali tan-nisa, l-avvanz ekonomiku u r-rappreżentanza politika. Dan wassal għall-ħolqien ta’ timijiet multidixxiplinari biex jikkumbattu l-vjolenza kontra n-nisa u kkontribwixxa biex iżid il-parteċipazzjoni tan-nisa fil-Parlament. Ø Id-drittijiet tat-tfal Jeħtieġ li jsir aktar sabiex jiġu protetti d-drittijiet tat-tfal, speċjalment biex tkun żgurata l-protezzjoni minn kull forma ta’ vjolenza, biex jitjieb l-aċċess għal ġustizzja u s-sistemi ta’ ġustizzja għall-minorenni u biex jiġu promossi alternattivi komunitarji u bbażati fuq il-familja għall-istituzzjonalizzazzjoni ta’ tfal mingħajr il-kura tal-ġenituri (“deistituzzjonalizzazzjoni”). Ħafna mill-pajjiżi tar-reġjun issa stabbilixxew oqfsa legali u pjanijiet ta’ azzjoni, iżda l-implimentazzjoni għadha lura. III. Il-kwistjonijiet reġjonali u bilaterali u l-ħruġ mid-dell tal-passat Ir-relazzjonijiet ta' viċinat tajba u l-kooperazzjoni reġjonali huma elementi essenzjali tal-Proċess ta' Stabbilizzazzjoni u Assoċjazzjoni. Relazzjonijiet tal-viċinat tajbin ġew imsaħħa permezz ta’ kooperazzjoni intensifikata u kuntatti fil-livell bilaterali, anki f’oqsma sensittivi bħad-delitti tal-gwerra, ir-ripatrijazzjoni tar-rifuġjati, inkluż permezz tal-implimentazzjoni tal-programm reġjonali għad-djar skont il-proċess ta’ Sarajevo[4], bil-bini ta’ djar li għaddej bħalissa, u fil-kriminalità organizzata u l-kooperazzjoni tal-pulizija. Il-progress li sar jeħtieġ li jiġi kkonsolidat. L-għargħar li laqat b’mod qawwi l-Bosnja-Ħerzegovina u s-Serbja f’Mejju wassal mhux biss għal reazzjoni b’saħħitha mill-UE li enfasizzat is-solidarjetà tal-UE u l-benefiċċji ta' integrazzjoni aħjar, iżda wassal ukoll għal kooperazzjoni tajba bejn dawn iż-żewġ pajjiżi u madwar ir-reġjun. Intweriet solidarjetà kbira lil hinn mil-linji nazzjonali u etniċi, speċjalment — iżda mhux biss — fil-livell bażiku lokali. Il-mexxejja politiċi għandhom jaħtfu l-opportunità li jibnu fuq din ir-rieda tajba li tiffoka fuq aktar kooperazzjoni fi sfidi komuni fil-perkors tagħhom lejn l-UE. Huwa meħtieġ sforz imġedded biex jingħelbu t-tilwimiet bilaterali fost il-pajjiżi involuti fil-proċess tat-tkabbir u mal-Istati Membri eżistenti. Ħafna kwistjonijiet mhux solvuti, għadhom itaqqlu r-relazzjonijiet bilaterali fir-reġjun, speċjalment dawk ġejjin mill-qsim ta' dik li kienet il-Jugoslavja, bħal kwistjonijiet interetniċi u dwar l-istatus, is-sitwazzjoni tal-minoritajiet, ir-responsabilità għad-delitti tal-gwerra, persuni nieqsa u d-demarkazzjoni tal-fruntieri. Fehmiet fundamentalment opposti fl-istorja reċenti wkoll itaqqlu r-relazzjonijiet. Il-passi inizjali li jappoġġaw l-inizjattiva RECOM għall-verità u r-rikonċiljazzjoni għandhom ikunu segwiti. Ir-rikonċiljazzjoni hija essenzjali biex tipromwovi l-istabbiltà u tappoġġa l-ħolqien ta' ambjent fl-Ewropa tax-Xlokk li jkun jgħin biex jingħeleb id-dell tal-passat, u b'hekk jitnaqqas ir-riskju li kwistjonijiet bilaterali miftuħa jiġu strumentalizzati politikament. Il-kwistjonijiet bilaterali jridu jiġu indirizzati mill-partijiet ikkonċernati kmieni kemm jista' jkun u ma għandhomx idewmu l-proċess tal-adeżjoni, li għandu jkun stabbilit fuq il-kondizzjonalità. Il-Kummissjoni qiegħda tħeġġeġ lill-partijiet biex jagħmlu kull sforz biex isolvu t-tilwim pendenti skont il-prinċipji u l-mezzi stabbiliti, inkluż billi jirreferu l-kwistjonijiet kif xieraq lill-Qorti Internazzjonali tal-Ġustizzja jew lil korpi oħra eżistenti jew ad hoc tar-riżoluzzjoni tat-tilwim. Il-kuntest tan-negozjati tal-adeżjoni jista' jiġġenera impetu politiku għar-riżoluzzjoni tat-tilwim. Il-proċess tan-normalizzazzjoni bejn is-Serbja u l-Kosovo jeħtieġ li jkompli u l-Ftehim ta’ Brussell[5] jiġi implimentat. L-UE integrat il-ħtieġa għan-normalizzazzjoni tar-relazzjonijiet ġewwa l-qafas ta’ negozjar mas-Serbja u l-FSA mal-Kosovo. Fir-rigward ta' dik li kienet ir-Repubblika Jugoslava tal-Maċedonja, iż-żamma ta' relazzjonijiet tajba tal-viċinat tibqa' essenzjali, inkluża soluzzjoni negozjata u aċċettabbli għaż-żewġ naħat għall-istess kwistjoni, taħt il-patroċinju tan-NU, li teħtieġ li tinstab mingħajr aktar dewmien. Il-Kummissjoni se tkompli toffri appoġġ politiku u faċilitazzjoni lill-pajjiżi kollha kkonċernati sabiex isibu soluzzjonijiet għall-kwistjonijiet bilaterali malajr kemm jista' jkun u se tkompli tappoġġa attivament l-isforzi f'fora oħra sabiex jinstabu s-soluzzjonijiet. Relazzjonijiet tajbin ta’ viċinat jibqgħu jiġu rinfurzati permezz ta’ diversi inizjattivi ta’ kooperazzjoni reġjonali. Il-Kummissjoni tappoġġa b'mod sħiħ il-ħidma tal-Proċess ta' Kooperazzjoni tax-Xlokk tal-Ewropa (South-East European Cooperation Process, SEECP) u l-Kunsill tal-Kooperazzjoni Reġjonali, inkluża l-istrateġija Reġjonali 2020. Il-Kummissjoni tilqa’ l-istabbiliment tal-Assemblea Parlamentari Reġjonali tal-SEECP f’Mejju kif ukoll it-tnedija dan l-aħħar tal-kooperazzjoni msaħħa tas-Sitt Balkani tal-Punent bil-proċess ta’ Stabbilizzazzjoni u Assoċjazzjoni. Din l-inizjattiva kellha kuntatti importanti dan l-aħħar bejn il-ministri tal-affarijiet barranin u tal-finanzi mir-reġjun biex jiddiskutu sfidi komuni, b’mod partikolari fil-qasam tal-governanza ekonomika. Il-kooperazzjoni kompliet f’fora reġjonali oħra bħaż-Żona ta’ Kummerċ Ħieles tal-Ewropa Ċentrali (Central European Free Trade Area, CEFTA), il-Komunità tal-Enerġija u l-Iskola Reġjonali għall-Amministrazzjoni Pubblika. Huwa importanti li dawn l-inizjattivi jkunu kumplimentari, inklużivi u b’appartenenza reġjonali u misjuqa. Il-Kummissjoni tilqa’ b’sodisfazzjon is-Samit ta’ Berlin f’Awwissu, li wera appoġġ politiku b’saħħtu għall-perspettiva Ewropea tal-Balkani tal-Punent. Samits oħrajn annwali huma previsti, mal-Awstrija bħala l-ospitanti li jmiss. Il- “proċess ta’ Berlin” jista’ jkun strumentali biex jiġu mħeġġa r-riformi u jkun hemm qbil dwar prijoritajiet realistiċi għall-investimenti ewlenin ta' konnettività. Jista’ jservi wkoll bħal xprun biex jgħin isolvi l-kwistjonijiet bilaterali pendenti. Il-Kummissjoni tinsab lesta li tappoġġa s-segwitu ta’ din l-inizjattiva. *** IV. Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet Abbażi tal-analiżi ta' hawn fuq u l-evalwazzjonijiet tal-pajjiżi fl-anness, il-Kummissjoni tippreżenta l-konklużjonijiet u r-rakkomandazzjonijiet li ġejjin: I 1. Matul l-aħħar ħames snin, il-Kummissjoni saħħet il-kredibbiltà tal-politika tat-tkabbir u tejbet is-setgħa trasformattiva tagħha billi żgurat fowkus aktar qawwi fuq l-indirizzar ta’ riformi fundamentali minn kmieni fil-proċess tat-tkabbir. Il-Kummissjoni poġġiet enfasi partikolari fuq it-tliet pilastri ta’ i) l-istat tad-dritt, ii) il-governanza ekonomika u iii) ir-riforma tal-amministrazzjoni pubblika. 2. Fl-2012 il-Kummissjoni introduċiet approċċ ġdid lejn l-istat tad-dritt. Fl-2013, il-Kummissjoni stabbilixxiet qafas għat-tisħiħ tal-governanza ekonomika, abbażi tal-esperjenza tas-Semestru Ewropew. Din is-sena, il-Kummissjoni tippreżenta ideat ġodda biex tappoġġa r-riforma tal-amministrazzjoni pubblika fil-pajjiżi involuti fil-proċess tat-tkabbir. It-tliet pilastri tal-proċess ta’ tkabbir imsaħħaħ mill-ġdid huma interkonnessi u l-progress f’dawn l-oqsma se jkun tal-akbar importanza biex jiġi ddeterminat meta l-pajjiżi se jkunu kompletament lesti biex jissieħbu fl-UE. 3. Il-politika ta’ tkabbir tal-UE tkompli tikkontribwixxi għal benefiċċji reċiproċi ta’ paċi, sigurtà u prosperità fl-Ewropa. Hija tirrinforza l-qawwa politika u ekonomika tal-UE u għandha effett trasformattiv b’saħħtu fuq il-pajjiżi kkonċernati. Proċess ta’ adeżjoni mħejji tajjeb jiżgura li t-tkabbir ma jkunx akkost tal-effettività tal-Unjoni. 4. L-għaxar anniversarju f’Mejju tal-adeżjoni storika ta’ 10 Stati Membri fl-2004 huwa tfakkira tal-progress miksub. Hekk kif l-UE qed tespandi hekk ukoll l-opportunitajiet għall-kumpaniji, l-investituri, il-konsumaturi, t-turisti, l-istudenti u s-sidien ta’ proprjetà tagħna. Mill-adeżjoni bbenefikaw kemm dawk il-pajjiżi li ssieħbu fl-UE kif ukoll l-Istati Membri stabbiliti. Żdiedu l-kummerċ u l-investiment. Il-kwalità tal-ħajja taċ-ċittadini tal-UE tjiebet hekk kif l-ambjent u l-istandards tal-konsumaturi u standards oħra japplikaw b’mod aktar wiesa’. 5. Għall-pajjiżi tal-Balkani tal-Punent, il-perspettiva ċara ta’ sħubija mal-UE mogħtija mill-Istati Membri tal-UE hija fattur ċentrali ta’ stabbilizzazzjoni. Hija tappoġġa l-progress lejn is-sodisfar tal-kundizzjonijiet meħtieġa, inklużi dawk tal-proċess ta’ Stabbilizzazzjoni u Assoċjazzjoni. Ir-relazzjonijiet tajbin ta’ viċinat u l-kooperazzjoni reġjonali inklużiva huma essenzjali. Sforzi kontinwi biex jiġu indirizzati kwistjonijiet bilaterali u jegħlbu l-wirt tal-passat huma kruċjali fid-dawl tal-istorja ta’ dan ir-reġjun li sa ftit ilu kien imkisser mill-kunflitt. 6. It-tkabbir sar strument b’saħħtu tal-politika esterna tal-Unjoni. L-iżviluppi fil-viċinat tal-UE jenfasizzaw l-importanza tal-politika tat-tkabbir bħala għodda li tkompli tapprofondixxi l-kooperazzjoni fi kwistjonijiet prinċipali tal-politika estera. Id-djalogu ta’ politika barranija bilaterali għandu jissaħħaħ ma’ kull wieħed mill-pajjiżi involuti fil-proċess tat-tkabbir. Kapitolu 31: Il-Politika tas-Sigurtà Barranija u tad-Difiża għandha tiġi indirizzata minn kmieni mal-pajjiżi ta’ negozjar. Il-Kummissjoni tenfasizza l-importanza tal-pajjiżi involuti fil-proċess tat-tkabbir li gradwalment qed jallinjaw mal-pożizzjonijiet ta’ politika barranija tal-UE. Hija tissottolinja wkoll l-importanza tal-politika ta’ sigurtà u ta’ difiża komuni, inkluża, pereżempju, il-parteċipazzjoni fil-programmi tal-Aġenzija tad-Difiża Ewropea. 7. Il-proċess ta’ adeżjoni huwa rigoruż, mibni fuq kundizzjonalità stretta iżda ġusta, kriterji stabbiliti u l-prinċipju ta’ merti proprji. Dan huwa kruċjali għall-kredibilità tal-politika tat-tkabbir biex jiġu pprovduti inċentivi għall-pajjiżi involuti fil-proċess tat-tkabbir ħalli dawn iwettqu riformi estensivi u biex jiguraw l-appoġġ taċ-ċittadini tal-UE. Min-naħa tagħhom, l-Istati Membri, flimkien mal-istituzzjonijiet tal-UE, għandhom imexxu dibattitu infurmat dwar l-impatt politiku, ekonomiku u soċjali tal-politika tat-tkabbir. 8. F’dak li jirrigwarda l-ewwel pilastru, it-tisħiħ tal-istat tad-dritt huwa ċentrali fil-proċess ta’ adeżjoni msaħħaħ mill-ġdid. Jinħtieġ li tiġi segwita r-riforma ġudizzjarja b’ħerqa biex tiżgura li jkun hemm ġudikatura indipendenti u imparzjali li twassal il-ġustizzja b’mod effettiv. Il-pajjiżi jridu jibnu rekords kredibbli ta’ investigazzjonijiet, prosekuzzjonijiet u kundanni fil-każijiet ta’ kriminalità organizzata u ta' korruzzjoni. Is-sentenzi għandhom ikunu dissważivi, u l-assi akkwistati permezz ta’ mezzi kriminali għandhom jiġu kkonfiskati. L-istat tad-dritt jappoġġa l-ambjent tan-negozju u l-investiment, li jipprovdi ċertezza legali u jikkontribwixxi għall-kompetittività, il-ħolqien tal-impjiegi u t-tkabbir. 9. Il-Kummissjoni tkompli timplimenta l-istrateġija l-ġdida għall-istat tad-dritt approvata mill-Kunsill f’Diċembru 2011. It-trattament minn kmieni tal-istat tad-dritt fil-proċess ta’ adeżjoni jimmassimizza l-ħin li l-pajjiżi jkollhom biex jiviluppaw rekords solidi ta’ implimentazzjoni tar-riforma. Dan jgħin jiżgura li r-riformi jkollhom għeruq fondi u irriversibbli. F’konformità mal-approċċ il-ġdid, il-Kummissjoni hija determinata li tiżgura bilanċ ġenerali fin-negozjati. Il-progress fil-Kapitolu 23: il-ġudikatura u d-drittijiet fundamentali u l-Kapitolu 24: il-ġustizzja, il-libertà u s-sigurtà jrid ikun parallel mal-progress fin-negozjati b'mod ġenerali. Il-Kummissjoni tfakkar l-eżistenza tal-klawżola ta' “bilanċ globali” tal-oqfsa ta’ negozjar u l-possibilità li twaqqaf in-negozjati fir-rigward ta' kapitoli oħrajn jekk il-progress fi kwistjonijiet li jirrigwardaw l-istat ta’ dritt jibqgħu lura. 10. Id-drittijiet fundamentali huma fil-biċċa l-kbira mnaqqxa fil-qafas legali tal-pajjiżi involuti fil-proċess tat-tkabbir iżda jeħtieġ li jsir aktar biex ikun żgurat li dawn jiġu rispettati bis-sħiħ fil-prattika. Il-libertà tal-espressjoni u tal-midja għadha ta’ tħassib partikolari. Hemm bżonn li jkunu protetti aħjar id-drittijiet tal-persuni li jappartjenu għal minoranzi. Id-diskriminazzjoni u l-ostilità fil-konfront ta' gruppi vulnerabbli, inkluż fuq bażi ta’ orjentazzjoni sesswali, jibqgħu ta' tħassib serju. Huwa meħtieġ aktar xogħol biex jiġu promossi d-drittijiet tan-nisa, inkluż it-trattament tal-vjolenza domestika, u tat-tfal u tal-persuni b’diżabbiltà. Hemm il-ħtieġa li l-pajjiżi involuti fil-proċess tat-tkabbir jiġu integrati aħjar fl-oqfsa tal-UE u jappoġġaw it-tixrid tal-aħjar prattika. Għal dan l-għan, il-Kummissjoni tinkoraġġixxi bil-qawwa lill-pajjiżi kandidati biex ikomplu t-tħejjijiet għall-parteċipazzjoni tagħhom bħala osservaturi fil-ħidma tal-Aġenzija dwar id-Drittijiet Fundamentali tal-UE. 11. Fir-rigward tat-tieni pilastru, it-tisħiħ tal-governanza ekonomika u l-kompetittività fil-pajjiżi involuti fil-proċess tat-tkabbir huwa kruċjali biex jintlaħqu l-kriterji ekonomiċi għas-sħubija mal-UE. Ir-riformi għandhom jiġu intensifikati biex jinkiseb tkabbir sostenibbli, jittejjeb l-ambjent tan-negozju u jitħeġġeġ l-investiment. Jeħtieġ li jiġu ttrattati l-ħtiġijiet marbuta mal-qgħad għoli, partikolarment fost iż-żgħażagħ. L-appoġġ għall-iżvilupp ekonomiku għandu jnaqqas ukoll il-pressjoni migratorja fuq l-UE. Il-ħtieġa possibbli u n-natura ta’ miżuri tranżitorji u / jew mekkaniżmu ta’ salvagwardja dwar il-moviment liberu tal-ħaddiema se jiġu indirizzati matul in-negozjati ta’ adeżjoni dwar it-tkabbir fil-futur, b’kont meħud ta’ valutazzjoni tal-impatt futura. 12. Abbażi tal-esperjenza tas-Semestru Ewropew u l-governanza ekonomika msaħħa fl-UE, il-Kummissjoni nediet proċessi mtejba ta’ kooperazzjoni mal-pajjiżi involuti fil-proċess tat-tkabbir. Għall-Balkani tal-Punent, il-Kummissjoni tipprevedi t-tħejjija ta’ Programmi Nazzjonali ta’ Riforma Ekonomika li tinkludi żewġ partijiet. L-ewwel parti se tikkonsisti minn verżjoni mtejba tal-Programmi Ekonomiċi eżistenti ta’ Qabel l-Adeżjoni għall-pajjiżi kandidati u Programmi Ekonomiċi u Fiskali għal kandidati potenzjali, estiża sabiex tinkludi wkoll lill-Kosovo. Din se tistabbilixxi qafas ta' politika fiskali u makroekonomiku fuq perijodu medju, b’konċentrazzjoni akbar fuq il-valutazzjoni tas-sostenibbiltà esterna u l-ostakoli strutturali għat-tkabbir. It-tieni parti se tkopri riformi strutturali li huma ta’ natura settorjali u l-aktar ta’ tħassib għal kompetittività u tkabbir imtejba, inklużi ħtiġijiet tal-investiment fl-infrastruttura. Sabiex tissaħħaħ is-sorveljanza, il-proċess ta’ evalwazzjoni se jkompli jirriżulta f’aktar gwida politika mmirata għal kull pajjiż. Għat-Turkija, se jiġi stabbilit djalogu ekonomiku ta’ livell għoli. 13. Fir-rigward tat-tielet pilastru, ir-riforma tal-amministrazzjoni pubblika (RAP) hija prijorità fil-pajjiżi kollha. Is-servizz pubbliku jibqa’ politiċizzat iżżejjed. It-trasparenza, ir-responsabbiltà, il-professjonaliżmu u l-effettività tal-amministrazzjoni pubblika jeħtieġ li jittejbu. Enfasi ikbar hija meħtieġa fuq il-ħtiġijiet taċ-ċittadini u tal-impriżi. Il-ġestjoni finanzjarja pubblika wkoll għandha bżonn aktar attenzjoni. Il-Kummissjoni se tintegra aħjar ir-riforma tal-amministrazzjoni pubblika fil-proċess tat-tkabbir. “Gruppi speċjali għar-RAP” ġew stabbiliti jew huma fil-proċess li jiġu stabbiliti mal-pajjiżi involuti fil-proċess tat-tkabbir. Dawn il-gruppi se jsiru l-pjattaforma prinċipali biex jitmexxa 'l quddiem ix-xogħol fuq il-PAR. Għandu jkun hemm diskussjoni politika aktar strutturata dwar kwistjonijiet ewlenin fil-Kunsill / Kumitat ta’ Assoċjazzjoni. In-negozjati tal-adeżjoni għandhom jintużaw ukoll biex titħeġġeġ ir-riforma meħtieġa. Il-kwistjonijiet ewlenin għandhom jiġu indirizzati permezz ta’ kapitoli rilevanti — b’mod partikolari l-akkwist pubbliku, il-kontroll finanzjarju, il-ġudikatura u d-drittijiet fundamentali, it-tassazzjoni u politika ekonomika u monetarja, - u fil-kuntest tal-konferenzi Intergovernattivi. Il-gruppi speċjali se jservu wkoll ta' forum biex jiġu indirizzati kwistjonijiet orizzontali dwar ir-RAP mill-kapitoli ta’ negozjar rilevanti, il-monitoraġġ tal-progress u l-iżgurar tal-konsistenza. Ir-riżultati se jiġu integrati fil-kapitoli tan-negozjati. 14. Biex jappoġġa l-proċess ta’ riforma, it-tisħiħ tal-funzjonament u l-indipendenza tal-istituzzjonijiet demokratiċi ewlenin fil-pajjiżi involuti fil-proċess tat-tkabbir huwa essenzjali. Dan jinkludi li jiġi żgurat djalogu konstruttiv u sostenibbli fl-ispettru politiku kollu, b’mod partikolari fil-Parlament. Jeħtieġ ukoll li jsir iktar xogħol biex jitrawwem ambjent li jippermetti l-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili. Soċjetà ċivili b’saħħitha ssaħħaħ ir-responsabbiltà politika u tippromwovi fehim aktar profond ta’ riformi relatati mal-adeżjoni. 15. Relazzjonijiet tajba tal-viċinat huma element essenzjali tal-Proċess ta' Stabbilizzazzjoni u Assoċjazzjoni.. Huma meħtieġa sforzi kontinwi biex jegħlbu l-wirt tal-imgħoddi, kif ukoll it-trawwim tar-rikonċiljazzjoni u t-trattament ta' tilwim bilaterali bejn il-pajjiżi involuti fil-proċess tat-tkabbir u mal-Istati Membri. Il-kwistjonijiet bilaterali jridu jiġu indirizzati mill-partijiet ikkonċernati kmieni kemm jista' jkun u ma għandhomx idewmu l-proċess tal-adeżjoni, li għandu jkun ibbażat fuq kondizzjonalità stabbilita. 16. Il-kooperazzjoni reġjonali ġiet imsaħħa aktar matul is-sena li għaddiet. Il-Kummissjoni tappoġġa b'mod sħiħ il-ħidma tal-Proċess ta' Kooperazzjoni fl-Ewropa tax-Xlokk (South-East European Cooperation Process, SEECP) u tal-Kunsill tal-Kooperazzjoni Reġjonali, inkluża l-istrateġija Reġjonali 2020. L-inklużjoni li qed tiżdied tal-Kosovo f’inizjattivi reġjonali kien żvilupp pożittiv. Il-Kummissjoni tilqa’ t-tnedija ta’ kooperazzjoni msaħħa tas-Sitt Balkani tal-Punent fil-proċess ta’ Stabbilizzazzjoni u Assoċjazzjoni. Dawn l-iżviluppi jsaħħu d-dimensjoni multilaterali tal-politika tat-tkabbir, jappoġġaw il-kooperazzjoni inklużiva u l-kondiviżjoni tal-aħjar prattiki dwar il-governanza ekonomika u jippromwovu l-konnettività fir-reġjun u mal-UE. Il-Kummissjoni tilqa’ wkoll is-Samit ta’ Berlin f’Awwissu, li wera appoġġ politiku b’saħħtu għall-perspettiva Ewropea tal-Balkani tal-Punent. Samits annwali ulterjuri huma previsti, mal-Awstrija bħala l-ospitanti li jmiss. Il-“proċess ta’ Berlin” jista’ jkun strumentali sabiex iħeġġeġ ir-riformi u jaqbel dwar prijoritajiet realistiċi għal investimenti ta' konnettività ewlenija. Jista’ jservi wkoll bħal xprun biex jgħin isolvi l-kwistjonijiet bilaterali pendenti. Il-Kummissjoni tinsab lesta li tappoġġa s-segwitu ta’ din l-inizjattiva. 17. L-2014 rat it-tnedija tal-Istrument il-ġdid għall-Assistenza ta' Qabel l-Adeżjoni. Permezz tal-IPA II, l-UE se tipprovdi EUR 11,7 biljun għall-perjodu 2014-2020 biex tappoġġa lill-pajjiżi involuti fil-proċess tat-tkabbir fit-tħejjija tagħhom għall-adeżjoni kif ukoll il-kooperazzjoni reġjonali u transfruntiera. L-IPA II iżid l-iffukar fuq il-prijoritajiet għall-adeżjoni mal-UE fl-oqsma tad-demokrazija u l-istat tad-dritt kif ukoll il-kompetittività u t-tkabbir. L-IPA II jintroduċi wkoll approċċ settorjali, inċentivi għat-twassil tar-riżultati, sostenn baġitarju miżjud u l-prijoritizzazzjoni tal-proġetti. Approċċ koordinat huwa meħtieġ għall-investimenti l-kbar tul il-kuriduri ewlenin tal-infrastruttura. Il-koordinazzjoni mal-istituzzjonijiet finanzjarji internazzjonali qed tissaħħaħ. Il-Qafas ta' Investiment tal-Balkani tal-Punent se jkompli jappoġġa l-investimenti li jsaħħu l-impjiegi u t-tkabbir u jippromwovi l-konnettività fir-reġjun. II 18. Il-Montenegro: Ittieħdu aktar passi fin-negozjati ta’ adeżjoni. L-eżami analitiku tal-acquis tal-UE (skrinjar) ġie ffinalizzat f’Mejju 2014. F’Diċembru nfetħu negozjati fir-rigward tal-Kapitolu 23 — Il-ġudikatura u d-drittijiet fundamentali u tal-Kapitolu 24 — Ġustizzja, libertà u sigurtà. L-UE stabbilixxiet sett komprensiv ta’ 84 parametru referenzjarju interim għall-Kapitoli 23 u 24, ibbażat fuq pjanijiet ta’ azzjoni adottati mill-Montenegro. Dawn il-parametri referenzjarji jipprovdu gwida ċara għal riformi futuri. B’kollox infetħu n-negozjati fi 12-il Kapitolu u ngħalqu b’mod provviżorju fi tnejn. 19. L-implimentazzjoni tal-pjanijiet ta’ azzjoni bdiet. Wara l-allinjament tal-leġiżlazzjoni rilevanti mar-riformi kostituzzjonali ta’ Lulju 2013, numru ta’ uffiċjali ġudizzjarji u tal-prosekuzzjoni ġew eletti u maħtura. Wara diversi tentattivi, il-Parlament finalment ħatar Prosekutur tal-Istat Suprem ġdid f’Ottubru 2014. L-effiċjenza tal-ġudikatura żdiedet. Il-qafas leġiżlattiv għall-protezzjoni tad-drittijiet fundamentali, inkluża l-liġi dwar l-Ombudsman, issaħħet. 20. Kien osservat dewmien, madankollu, fil-konfront ta' għadd ta’ miżuri, speċjalment riformi leġiżlattivi, notevolment rigward il-ġlieda kontra l-korruzzjoni. Miżuri leġiżlattivi adottati ma tawx riżultati fil-prattika. Il-Montenegro għandu jiżgura malajr l-adozzjoni ta’ liġi adegwata dwar il-finanzjament tal-partiti politiċi. Jeħtieġ li jiġi żviluppat rekord kredibbli ta’ investigazzjonijiet, prosekuzzjonijiet u kundanni finali f’kawżi ta’ korruzzjoni, inkluża l-korruzzjoni f’livell għoli. L-użu sistematiku ta’ strumenti ta’ qbid u l-konfiska ta’ assi għandhom jiġu żgurati. Għad hemm tħassib serju fir-rigward tal-libertà ta’ espressjoni u l-midja. Għandha tiġi aċċellerata l-ħidma fl-investigazzjoni ta’ każijiet ta’ vjolenza kontra ġurnalisti. Jeħtieġ li jiġi stabbilit djalogu politiku kostruttiv u li tiġi rrestawrata l-fiduċja fil-proċess elettorali u fl-istituzzjonijiet Statali. It-tisħiħ tal-kapaċitajiet amministrattivi fir-rigward ta' kwistjonijiet dwar l-integrazzjoni mal-UE se jkun essenzjali biex jinżamm il-momentum fil-perkors lejn l-UE. Id-depolitiċizzazzjoni tas-servizz ċivili u aktar professjonaliżmu huma wkoll meħtieġa. Ir-riforma ekonomika għandha tiġi segwita, mhux l-inqas biex tindirizza l-livell għoli ta’ qgħad, u l-ambjent tan-negozju tjieb. Soluzzjoni sostenibbli u kompatibbli mal-AAS għall-produttur tal-aluminju KAP huwa meħtieġ b’mod urġenti. 21. Impenn politiku b’saħħtu huwa essenzjali għar-riformi politiċi profondi u dejjiema meħtieġa biex jissaħħaħ l-istat tad-dritt. Il-Montenegro huwa l-ewwel pajjiż li fetaħ il-Kapitoli 23 u 24 skont l-approċċ il-ġdid tal-istat tad-dritt fin-negozjati ta’ adeżjoni. Il-Kummissjoni tfakkar l-eżistenza tal-klawżola ta' “bilanċ globali” tal-qafas ta’ negozjar. Il-progress fl-ilħuq tal-parametri referenzjarji interim dwar il-kapitoli tal-istat tad-dritt u n-nuqqasijiet rilevanti identifikati hawn fuq, muri minn riżultati tanġibbli, se jkollu impatt fuq il-pass tan-negozjati ta’ adeżjoni b’mod ġenerali, inkluż fuq l-aġendi futura tal-KIG. 22. Is-Serbja: In-negozjati ta’ adeżjoni tas-Serbja mal-UE qed jitħejjew bħalissa. Id-Deċiżjoni tal-Kunsill Ewropew li jiftaħ in-negozjati ttieħdet minħabba l-progress tas-Serbja fir-riformi u l-impenn kontinwu tagħha lejn in-normalizzazzjoni tar-relazzjonijiet tagħha mal-Kosovo. L-ewwel konferenza intergovernattiva dwar in-negozjati saret f’Jannar 2014. L-eżami analitiku tal-acquis (skrinjar) tal-UE qed jipproċedi skont il-pjan. L-għargħar gravi li laqat lill-pajjiż f’Mejju seta’ kellu impatt soċjo-ekonomiku konsiderevoli. L-UE pprovdiet salvataġġ immedjat u sostanzjali u sforzi ta’ sokkors u organizzat konferenza tad-donaturi li saret f’Lulju. Saru wegħdiet sinifikanti mill-Komunità internazzjonali għall-fażi tal-irkupru u r-rikostruzzjoni. 23. Is-Serbja għamlet ċertu progress fir-riforma tal-amministrazzjoni pubblika. Hija adottat strateġija komprensiva u saħħet il-koordinazzjoni l-ippjanar. Rigward il-ġudikatura, ġew adottati leġiżlazzjoni importanti kif ukoll regoli ta’ evalwazzjoni għall-imħallfin u l-prosekuturi. Għadd importanti ta’ Presidenti tal-Qrati ġew maħtura fuq bażi permanenti. Hemm impetu politiku kbir fil-ġlieda kontra l-korruzzjoni. Twettqu bosta investigazzjonijiet f’kawżi ta’ livell għoli u saru l-isforzi biex titjieb il-koordinazzjoni. Is-Serbja pparteċipat b’mod attiv fil-kooperazzjoni fl-infurzar tal-liġi reġjonali. 24. Madankollu, huma meħtieġa sforzi kontinwi biex tiġi żgurata ġudikatura indipendenti u effettiva. Biċċiet ta’ leġiżlazzjoni importanti għad iridu jiġu adottati, bħalma huma l-liġi dwar l-għajnuna legali mingħajr ħlas, il-liġi dwar l-informaturi, u l-liġi dwar il-konflitti ta’ interess. Il-korruzzjoni għadha tirrenja f'bosta oqsma. Jeħtieġ li s-Serbja tibni rekord ta’ riżultati konkreti fil-ġlieda kontra l-korruzzjoni u l-kriminalità organizzata. Id-drittijiet fundamentali għandhom jiġu rispettati għalkollox fil-prattika, inkluża l-protezzjoni tal-gruppi l-aktar vulnerabbli. Hemm tħassib dwar il-kundizzjonijiet deterjoranti għall-eżerċizzju sħiħ tal-libertà tal-espressjoni. Dgħufijiet fl-amministrazzjoni pubblika jeħtieġ li jiġu indirizzati. Is-sejbiet tal-korpi indipendenti regolatorji jeħtieġ li jiġu segwiti aħjar. Ir-riformi ekonomiċi huma essenzjali wkoll biex jiġġeneraw it-tkabbir u jindirizzaw ir-rata għolja tal-qgħad. 25. Bil-mandat b'saħħtu tiegħu, il-gvern il-ġdid għandu jaħtaf l-opportunità li jsegwi r-riformi b’entużjażmu. Is-Serbja għandha quddiemha bosta sfidi fil-ġejjieni. Is-Serbja teħtieġ li trawwem b’mod proattiv l-inklużività u t-trasparenza tal-proċess ta’ adeżjoni. Biex tappoġġa l-proċess ta’ riforma, is-Serbja għandha ttejjeb l-ippjanar, il-koordinazzjoni u l-monitoraġġ tal-implimentazzjoni ta’ leġiżlazzjoni ġdida u politiki ġodda. F’konformità mal-approċċ il-ġdid għal kwistjonijiet dwar l-istat tad-dritt, ġew stabbiliti parametri referenzjarji ta’ ftuħ fil-Kapitoli 23 u 24. Dawn jeħtieġu li s-Serbja tippreżenta pjanijiet ta’ azzjoni komprensivi. Sabiex jiġi żgurat bilanċ ġenerali fin-negozjati, il-progress skont dawn il-kapitoli se jeħtieġ li jsir b’mod parallel mal-progress fin-negozjati b’mod ġenerali. 26. Jeħtieġ li s-Serbja żżomm l-impenn tagħha favur il-kooperazzjoni reġjonali u l-impenn attiv u kostruttiv fil-proċess ta’ normalizzazzjoni mal-Kosovo, li ra progress sinifikanti. Is-Serbja għandha tkompli tiżgura l-implimentazzjoni tal-ftehimiet li ntlaħqu fid-djalogu. Il-Kummissjoni tfakkar li, kif inhu l-każ għal kapitoli dwar l-istat tad-dritt, il-qafas ta’ negozjar jitlob li jsir progress fil-proċess ta’ normalizzazzjoni tar-relazzjonijiet mal-Kosovo skont il-Kapitolu 35 li għandu jsir b’mod parallel mal-progress fin-negozjati b’mod ġenerali. Il-Kapitolu 35 għandu jinfetaħ kmieni fin-negozjati. Dan se jipprovdi qafas solidu għall-implimentazzjoni ta’ monitoraġġ tal-ftehimiet milħuqa. 27. Dik li kienet ir-Repubblika Jugoslava tal-Maċedonja: Il-proċess ta’ adeżjoni mal-UE ta’ dik li kienet ir-Repubblika Jugoslava tal-Maċedonja jinsab f’fażi ta' staġnar. Nuqqas ta’ azzjoni fuq ir-rakkomandazzjoni tal-Kummissjoni lill-Kunsill ifisser li n-negozjati għall-adeżjoni għadhom ma nfetħux. Fl-istess ħin, in-nuqqas min-naħa tal-gvern milli jikkontribwixxi biżżejjed fil-konfront ta' numru ta’ kwistjonijiet ewlenin kien ta' dannu għas-sostenibbiltà tar-riformi, b’rigress evidenti f’ċerti oqsma. 28. Sar xi progress fir-rigward tar-riforma tal-amministrazzjoni pubblika, kif ukoll fil-kooperazzjoni attiva bejn il-pulizija reġjonali u internazzjonali. Il-pajjiż iżomm livell għoli ta’ allinjament mal-acquis li huwa relattiv għal fejn jinsab fil-proċess ta’ adeżjoni. L-aġenda tal-UE tibqa' l-prijorità strateġika tal-pajjiż. 29. Madankollu, matul l-aħħar sena, kien hemm tħassib serju dwar iż-żieda fil-politiċizzazzjoni tal-istituzzjonijiet tal-Istat u l-kontroll tal-gvern fuq il-midja, inkluż fil-kuntest tal-elezzjonijiet kif irrappurtat mill-OSKE / ODIHR. Il-fiduċja fl-istituzzjonijiet tal-Istat qed titnaqqar gradwalment. Hemm tħassib li qed iżid dwar il-ġustizzja selettiva. Is-sitwazzjoni dwar il-libertà tal-midja kompliet tmur għall-agħar. Il-kriżijiet politiċi reċenti bejn il-gvern u l-partiti tal-oppożizzjoni wrew li l-interessi tal-partiti dejjem aktar qed ikunu prevalenti fuq l-interessi nazzjonali. Hija r-responsabbiltà kemm tal-gvern kif ukoll tal-oppożizzjoni li jiżguraw li jsir dibattitu politiku primarjament fil-Parlament u li jikkontribwixxu għall-ħolqien tal-kundizzjonijiet biex dan jiffunzjona tajjeb. Il-gvern jeħtieġ li jiżgura li l-oppożizzjoni għandha l-possibbiltà li teżerċita bis-sħiħ il-funzjoni ta’ kontroll demokratiku tagħha. Fl-istess ħin, l-oppożizzjoni jeħtieġ ukoll li timpenja ruħha b’mod kostruttiv fil-proċessi demokratiċi. Ma saret l-ebda laqgħa tad-Djalogu ta’ Livell Għoli dwar l-Adeżjoni matul is-sena li għaddiet. Rigward is-sitwazzjoni interetnika, trid tinbena fiduċja akbar bejn il-komunitajiet. Ir-rieżami tal-Ftehim Qafas ta' Ohrid għad irid jitlesta u r-rakkomandazzjonijiet tiegħu għad iridu jiġu implimentati. 30. Jibqa’ essenzjali li jittieħdu passi deċiżivi biex tissolva l-"kwistjoni tal-isem" mal-Greċja. In-nuqqas tal-partijiet f’din it-tilwima milli jilħqu kompromess wara 19-il sena ta’ taħditiet bl-intervenzjoni tal-NU qed ikollu impatt dirett u ħażin fuq l-aspirazzjonijiet Ewropej tal-pajjiż. Azzjoni determinata hija meħtieġa, kif ukoll appoġġ proattiv mill-mexxejja tal-UE. Il-Kummissjoni tqis li, kieku kienu diġà għaddejjin l-iskrining u d-diskussjonijiet tal-Kunsill dwar il-qafas ta' negozjar, seta' nħoloq il-momentum meħtieġ li kien jappoġġa s-sejbien ta' soluzzjoni nnegozjata u aċċettabbli għaż-żewġ naħat għall-kwistjoni tal-isem, anki qabel ma nfetħu l-kapitoli tan-negozjati. 31. B’mod ġenerali, minħabba li l-pajjiż għamel progress kumulattiv, il-Kummissjoni tikkunsidra li l-kriterji politiċi qed ikomplu jintlaħqu b’mod suffiċjenti u hija żżomm ir-rakkomandazzjoni tagħha biex tiftaħ negozjati ta’ adeżjoni iżda jiddispjaċiha dwar il-passi lura tas-sena ta’ qabel. Il-Kummissjoni tħeġġeġ lill-awtoritajiet jieħdu azzjoni deċiżiva biex jindirizzaw tħassib dwar il-politiċizzazzjoni li qed tikber u n-nuqqasijiet li qed jiżdiedu fir-rigward tal-indipendenza tal-ġudikatura u l-libertà tal-espressjoni, sabiex ir-rakkomandazzjoni tagħha tkun tista' tiġi sostnuta fis-snin li ġejjin. Il-Kummissjoni tibqa’ impenjata li tassisti l-isforzi tal-pajjiż, inkluż permezz ta’ proċess inklużiv ta’ Djalogu ta’ Livell Għoli dwar l-Adeżjoni, fl-indirizzar tar-riformi kollha relatati mal-UE b’tali mod li jkun jista' jinkiseb il-potenzjal sħiħ tar-relazzjonijiet. 32. L-Albanija: Id-deċiżjoni tal-Kunsill Ewropew ta’ Ġunju 2014 li jagħti lill-Albanija l-istatus ta’ kandidat huwa rikonoxximent għall-passi ta' riforma li ttieħdu. Huwa wkoll inkoraġġiment biex jitħaffef il-pass tar-riformi. F’Novembru 2013, il-Kummissjoni nediet Djalogu ta’ Livell Għoli mal-Albanija biex tgħin lill-pajjiż iżomm l-attenzjoni tiegħu fuq il-proċess ta’ integrazzjoni mal-UE u biex jissorvelja l-progress tar-riforma skont il-prijoritajiet ewlenin identifikati għall-ftuħ ta’ negozjati tal-adeżjoni. F’Mejju 2014, l-Albanija adottat pjan ta' direzzjoni li jistabbilixxi u jirristruttura r-riformi ppjanati skont il-prijoritajiet ewlenin. 33. L-Albanija għamlet progress matul l-aħħar sena. Ittieħdu aktar passi lejn ir-riforma tal-ġudikatura. Il-gvern wera rieda politika li jaġixxi b’mod deċiżiv fil-prevenzjoni u l-ġlieda kontra l-korruzzjoni. Issaħħaħ il-qafas leġiżlattiv u tjiebu l-koordinazzjoni tal-politika u l-monitoraġġ fil-livell ċentrali. Il-ġlieda kontra l-kriminalità organizzata turi xejra pożittiva f’numru ta’ oqsma, b’intensifikazzjoni tal-attivitajiet tal-infurzar tal-liġi, b’mod partikolari fuq il-qbid tad-droga u reati marbuta mad-droga, u dwar il-kriminalità ekonomika u t-traffikar ta' persuni. Ittieħdu xi passi biex itejbu r-rikonoxximent legali tad-drittijiet ta’ persuni leżbjani, gay, bisesswali, transġeneri u intersesswali. 34. Madankollu, għad hemm ħafna nuqqasijiet, b’mod partikolari fil-qasam tal-istat tad-dritt. Għad baqa’ ħafna xogħol xi jsir. Il-ġlieda kontra l-korruzzjoni u l-kriminalità organizzata hija sfida sinifikanti. L-Albanija se jkollha tagħmel sforzi sostanzjali u kontinwi biex tindirizza l-implimentazzjoni tal-prijoritajiet ewlenin identifikati għall-ftuħ tan-negozjati tal-adeżjoni. L-Albanija se jkollha taġixxi b'mod deċiżiv biex: tkompli r-riforma tal-amministrazzjoni pubblika bl-għan li ttejjeb il-professjonaliżmu u d-depolitiċiżżazzjoni tagħha; ssegwi riforma komprensiva tal-ġudikatura biex issaħħaħ l-indipendenza, l-effiċjenza u r-reponsabbiltà tagħha permezz ta’ proċess inklużiv u b’konsultazzjoni mill-qrib mal-Kummissjoni ta’ Venezja; tintensifika l-isforzi tagħha kontra l-korruzzjoni u tieħu aktar passi determinati fil-ġlieda kontra l-kriminalità organizzata, bl-għan li tiġi stabbilita rekord soda ta’ investigazzjonijiet proattivi, prosekuzzjonijiet u kundanni fiż-żewġ oqsma; u tieħu miżuri effettivi biex issaħħaħ il-ħarsien tad-drittijiet tal-bniedem, inkluż tar-Rom, u l-politiki ta' kontra d-diskriminazzjoni, filwaqt li timplimenta d-drittijiet tal-proprjetà. Fir-rigward tal-libertà ta’ espressjoni u tal-midja, il-gvern naqas milli jaġixxi fuq il-prijoritajiet identifikati. Il-funzjonijiet statutorji kollha tal-Awtorità tal-Midja Awdjoviżiva jeħtieġu li jiġu restawrati u l-indipendenza tagħha garantiti fil-prattika. L-Albanija għandha ssegwi riformi ekonomiċi bl-għan li żżid il-kompetittività u li tindirizza l-qgħad għoli, kif ukoll li tindirizza l-livell għoli ta’ informalità fl-ekonomija u t-titjib fl-ambjent kummerċjali. 35. Huwa kruċjali li l-proċess ta’ riforma jkun akkumpanjat minn djalogu politiku konstruttiv u sostenibbli bejn il-gvern u l-oppożizzjoni. Hija r-responsabbiltà kemm tal-gvern kif ukoll tal-oppożizzjoni li jiżguraw li dibattitu politiku jseħħ primarjament fil-Parlament u li jikkontribwixxu għall-ħolqien tal-kundizzjonijiet għall-funzjonament tajjeb tiegħu. Il-gvern jeħtieġ li jiżgura li l-oppożizzjoni jkollha l-possibbiltà li teżerċita bis-sħiħ il-funzjoni ta’ kontroll demokratiku tagħha. Fl-istess ħin, l-oppożizzjoni jeħtieġ ukoll li timpenja ruħha b’mod kostruttiv fil-proċessi demokratiċi. Ħidma bbażata fuq il-kompromess u kostruttiva fil-Parlament hija essenzjali għas-sostenibbiltà tar-riformi. L-istabbiliment ta’ Kunsill Nazzjonali għall-Integrazzjoni Ewropea, li jgħaqqad lill-partijiet ikkonċernati kollha, se jkompli jgħin biex tissaħħaħ l-inklussività tal-proċess ta’ riforma. Huwa importanti wkoll għal kunsens dwar ir-riformi rilevanti qalb is-soċjetà Albaniża. 36. Il-Bosnja-Ħerzegovina: Il-Bosnja-Ħerzegovina hija wieqfa fil-proċess tal-integrazzjoni Ewropea. Jibqa’ n-nuqqas ta’ rieda politika kollettiva min-naħa tal-mexxejja politiċi biex jindirizzaw ir-riformi meħtieġa għall-progress fil-perkors lejn l-UE. Ftit li xejn sar progress fil-kwistjonijiet politiċi u ekonomiċi u fuq il-mixja lejn l-istandards Ewropej. L-għargħar gravi li laqat lill-pajjiż f’Mejju seta’ kellu impatt soċjo-ekonomiku konsiderevoli. L-UE pprovdiet salvataġġ immedjat u sostanzjali u sforzi ta’ sokkors u organizzat konferenza tad-donaturi li saret f’Lulju. Saru wegħdiet sinifikanti mill-komunità internazzjonali għall-fażi ta' rkupru u rikostruzzjoni. 37. Protesti mifruxa, mmexxija miċ-ċittadini fil-bidu tal-2014 enfasizzaw il-fraġilità tas-sitwazzjoni soċjo-ekonomika. Il-Kummissjoni nediet tliet inizjattivi biex tmexxi l-attenzjoni għal fuq ir-riformi u l-kwistjonijiet ta’ interess dirett għaċ-ċittadini. Hija espandiet id-Djalogu Strutturat tal-Bosnja-Ħerzegovina mal-UE dwar il-Ġustizzja għal kwistjonijiet oħra dwar l-istat tad-dritt, b’mod partikolari l-ġlieda kontra l-korruzzjoni. Hija waqqfet Grupp ta’ Ħidma konjunt bejn l-UE u l-Bożnja u Ħerzegovina biex titħaffef l-implimentazzjoni tal-proġetti ffinanzjati mill-UE. Hija ffokat fuq it-tisħiħ tal-governanza ekonomika. Dan inkluda l-iżvilupp ta’ "Patt għal Tkabbir u Impjiegi" flimkien ma' atturi ewlenin, inklużi istituzzjonijiet finanzjarji internazzjonali. Il-Patt se jkun l-indikatur ta' kejl għar-riforma ekonomika meħtieġa matul ix-xhur li ġejjin. Se jkun ukoll il-bażi għall-Programmi Nazzjonali ta’ Riforma Ekonomika li l-Kummissjoni tistenna li l-pajjiż jiżviluppa sal-aħħar ta’ Jannar 2015. 38. In-nuqqas ta’ kull mekkaniżmu effettiv ta’ koordinazzjoni fil-kwistjonijiet tal-UE jkompli jaffettwa negattivament l-interazzjoni tal-pajjiż mal-UE. It-tensjonijiet politiċi fil-Kunsill tal-Ministri marbutin mad-diviżjoni tal-kompetenzi bejn il-livelli differenti ta’ gvern komplew. Dan kompla jaggrava bil-komplessità tal-arranġamenti istituzzjonali fil-pajjiż. Dan ipprevjena t-twettiq ta’ tlieta minn dawn l-aħħar sitt laqgħat tas-sottokumitati skont il-Ftehim Interim. Il-Bożnja u Ħerżegovina wkoll għadha qed tirrifjuta li tadatta dan il-Ftehim biex iqis il-kummerċ tradizzjonali tagħha mal-Kroazja qabel ma din tal-aħħar issieħbet mal-UE. Il-Kummissjoni ħadet passi biex tissospendi l-Bożnja u Ħerzegovina min