Proposta għal DIRETTIVA TAL-KUNSILL li tistabbilixxi standards bażiċi tas-sikurezza kontra l-perikli li jirriżultaw minn esponiment għal radjazzjoni jonizzanti /* KUMM/2011/0593 finali - 2011/0254 (NLE) */





MEMORANDUM TA' SPJEGAZZJONI 1. Kuntest 1.1. Sfond u għanijiet L-esponiment għar-radjazzjoni jonizzanti jirriżulta f'dannu għas-saħħa. F'sitwazzjonijiet normali d-dożi huma baxxi ħafna u għalhekk ma jkun hemm l-ebda effett klinikament osservabbli fuq it-tessuti, iżda xorta hemm effett possibbli li joħroġ tard, b'mod partikolari l-kanċer. Huwa preżunt li ma hemm l-ebda limitu massimu ta' doża għal dan l-effett: kwalunkwe esponiment, ikun kemm ikun żgħir, jista' jkun il-kawża ta' kanċer aktar tard fil-ħajja. Huwa preżunt ukoll li l-probabbiltà li jkun hemm effett aktar tard hi proporzjonali għad-doża. Dan jitlob approċċ speċifiku fil-protezzjoni kontra r-radjazzjoni, imsejjes fuq it-tliet prinċipji tal-ġustifikazzjoni, l-ottimizzazzjoni u l-limitazzjoni tad-doża, li huma s-sisien tas-sistema ta’ protezzjoni li ġiet stabbilita għexieren ta' snin ilu mill-Kummissjoni Internazzjonali dwar il-Protezzjoni Radjoloġika (International Commission on Radiological Protection - ICRP). Il-leġiżlazzjoni Euratom dejjem segwiet ir-rakkomandazzjonijiet tal-ICRP. Din l-organizzazzjoni xjentifika rispettata ħafna riċentament ħarġet gwida ġdida dwar is-sistema ta’ protezzjoni mir-radjazzjoni (Pubblikazzjoni 103, 2007). Filwaqt li tippreserva t-tliet pilastri tas-sistema, l-ICRP tistabbilixxi f'aktar dettall l-applikazzjoni tal-prinċipji f'kull sitwazzjoni ta' esponiment irrispettivament minn jekk is-sors tar-radjazzjoni jkunx magħmul mill-bniedem jew naturali. Il-protezzjoni mir-radjazzjoni fil-fatt tkopri mhux biss l-esponimenti li jirriżultaw mill-operat ta' sorsi ta' radjazzjoni (sitwazzjonijiet ta' esponiment ippjanat), iżda wkoll sitwazzjonijiet ta' emerġenza ta' esponiment, pereżempju dawk li jirriżultaw minn aċċident nukleari, u sensiela ta' sitwazzjonijiet oħra, b'mod partikolari dawk li jinvolvu esponiment għal sorsi ta' radjazzjoni naturali, imsejħa 'sitwazzjonijiet ta' esponiment eżistenti'. L-ICRP aġġornat ukoll il-metodoloġija għall-valutazzjoni tad-doża effettiva kif ukoll l-applikazzjoni tal-limiti tad-doża, fid-dawl tal-aħħar informazzjoni xjentifika. Proporzjon kbir ta' ħaddiema fl-industriji li jipproċessaw materjali radjuattivi naturali (Naturally Occurring Radioactive Materials - NORM) jirċievu dożi akbar mil-limitu tad-doża għall-membri tal-pubbliku, iżda xorta ma jibbenefikawx minn protezzjoni bħala ħaddiema esposti waqt ix-xogħol. Din l-anomalija mhijiex sostenibbli, u għalhekk ir-Rakkomandazzjonijiet il-ġodda tal-ICRP għandhom l-għan li jintegraw is-sorsi ta’ radjazzjoni naturali fi ħdan is-sistema ġenerali. Fl-1996 il-leġiżlazzjoni attwali tal-Euratom[1] kienet diġà introduċiet rekwiżiti għal attivitajiet tax-xogħol li jinvolvu sorsi ta’ radjazzjoni naturali. Dawn tpoġġew flimkien f'Titolu separat minflok ġew integrati fil-qafas ġenerali għall-protezzjoni mir-radjazzjoni. Minbarra dan, kienet offruta flessibbiltà massima lill-Istati Membri biex jiddeċiedu, pereżempju, liema industriji NORM kienu ta' tħassib. Dan wassal għal differenzi kbar fl-ikkontrollar tal-industriji NORM u fil-protezzjoni tal-ħaddiema f'dawn l-industriji. Din is-sitwazzjoni mhijiex kompatibbli mal-irwol tal-Euratom fl-istabbiliment ta' standards uniformi. L-esponiment għar-radon fuq ġewwa, gass nobbli radjuattiv naturali li jidħol fl-abitazzjonijiet mill-ħamrija ta’ taħthom, hu ferm aktar importanti mill-esponiment minn kwalunkwe sors ieħor ta' radjazzjoni. Studji epidemjoloġiċi riċenti kkonfermaw li l-kanċer tal-pulmun jista' jkun ikkawżat mill-esponiment għar-radon, u l-WHO[2] issa tikklassifika dan bħala kwistjoni primarja tas-saħħa[3]. L-esponiment għar-radon fl-abitazzjonijiet kienet indirizzata fl-1990 f'Rakkomandazzjoni tal-Kummissjoni. L-ikkawżar ikkonfermat tal-kanċer tal-pulmun b'espożizzjoni għar-radon jeħtieġ tisħiħ tal-politiki ta' mitigazzjoni tar-radon fl-Ewropa permezz ta' rekwiżiti vinkolanti. Ir-radjuattività fil-materjali tal-bini ġiet inkluża fid-Direttiva dwar il-Prodotti tal-Kostruzzjoni[4], iżda dan xorta ma wassalx biex jiġu adottati standards korrispondenti mill-Kumitat Ewropew għall-Istandardizzazzjoni (CEN). Ir-reviżjoni tad-Direttiva dwar l-Istandards Bażiċi ta' Sigurtà [Sikurezza] (Basic Safety Standards - BSS) mhix ser tindirizza biss ir-riċiklaġġ ta' residwi mill-industriji NORM f'materjali tal-bini, iżda tiżgura wkoll protezzjoni koerenti u armonizzata kontra materjali oħra tal-bini b'livelli akbar ta' radjuattività. Minbarra l-protezzjoni tas-saħħa tal-bniedem, is-sistema ta' protezzjoni mir-radjazzjoni tal-ICRP issa tindirizza l-protezzjoni tal-bijota kontra l-esponiment mir-radjazzjoni jonizzanti. Filwaqt li ġeneralment huwa preżunt li l-esponiment tal-bijota ma jitlobx miżuri addizzjonali, din is-suppożizzjoni issa jeħtieġ li tingħata prova tagħha permezz ta' konformità mal-kriterji u abbażi ta' metodoloġija miftiehma. Hemm korp sinifikanti ta' leġiżlazzjoni tal-Euratom li jindirizza kwistjonijiet differenti tal-protezzjoni mir-radjazzjoni definiti bħala standards bażiċi tas-sikurezza fit-Trattat tal-Euratom. Billi dawn il-kwistjonijiet żviluppaw fuq perjodu twil ta' żmien, bilfors li hemm għadd mhux ħażin ta' inkonsistenzi bejn l-atti differenti u anki referenzi skaduti b’riżultat ta' leġiżlazzjoni aġġornata. Jeħtieġ li jiġu solvuti dawn l-inkonsistenzi f'konformità mal-politika tal-Kummissjoni għas-simplifikazzjoni tal-leġiżlazzjoni Ewropea. Il-problema tista' titqassar kif ġej: - Il-progress xjentifiku mhuwiex rifless kompletament fil-leġiżlazzjoni preżenti; - Hemm inkonsistenzi bejn il-biċċiet eżistenti ta' leġiżlazzjoni; - Il-kamp ta' applikazzjoni tal-leġiżlazzjoni preżenti ma jkoprix kompletament is-sorsi ta’ radjazzjoni naturali jew il-protezzjoni tal-ambjent. Dan jirriżulta f'erba' għanijiet speċifiċi: - li jkunu introdotti l-emendi neċessarji fis-suġġett sabiex jirriflettu l-aħħar dejta xjentifika u esperjenza operattiva, - li jkunu ċċarati r-rekwiżiti u li tkun żgurata l-koerenza fi ħdan il-korp tal-leġiżlazzjoni Ewropea, - li tkun żgurata l-koerenza mar-rakkomandazzjonijiet internazzjonali, - li tkun koperta l-firxa kollha tas-sitwazzjonijiet ta' esponiment u tal-kategoriji ta' esponiment. 1.2. Sussidjarjetà Skont l-Artikolu 2(b) tat-Trattat tal-Euratom ' ... il-Komunità għandha, bi qbil mad-dispożizzjonijiet stabbiliti f’dan it-Trattat ... tistabbilixxi, u tassigura l-applikazzjoni ta’ normi uniformi ta’ sigurtà biex tħares is-saħħa tal-ħaddiem u l-pubbliku inġenerali'. Għalhekk, fil-preambolu tat-Trattat, l-Istati Membri jiddikjaraw li huma 'riżoluti li joħolqu l-kondizzjonijiet meħtieġa għall-iżvilupp ta’ industrija nukleari b’saħħitha' u wkoll li huma 'anzjużi li jistabilixxu kundizzjonijiet ta’ sigurtà li jeliminaw il-periklu għall-ħajja u s-saħħa tal-poplu'. L-Euratom għandha l-mandat li 'tistabbilixxi, u tassigura l-applikazzjoni ta’ normi uniformi ta’ sigurtà biex tħares is-saħħa tal-ħaddiem u l-pubbliku inġenerali.' Għalhekk, il-kompetenza tal-Euratom biex tirregola fil-qasam tal-protezzjoni tas-saħħa kontra r-radjazzjoni jonizzanti hi espliċitament rikonoxxuta fit-Trattat tal-Euratom. In-natura esklużiva tas-setgħat leġiżlattivi tal-Euratom skont l-Artikoli 30 u 31 tat-Trattat tal-Euratom fil-prinċipju ma teħtieġx l-applikazzjoni tal-prinċipju tas-sussidjaretà. Dawn l-Artikoli jesiġu li l-Kummissjoni tfittex l-opinjoni ta' Grupp ta' Esperti maħtur mill-Kumitat Xjentifiku u Tekniku tal-Euratom għall-proposti leġiżlattivi tagħha. 1.3. Leġiżlazzjoni attwali Wara d-dħul fis-seħħ tat-Trattat tal-Euratom, kien adottat sett komprensiv ta' leġiżlazzjoni li tistabbilixxi l-istandards bażiċi ta’ sikurezza abbażi tal-Artikolu 31 tat-Trattat. Il-pilastru prinċipali ta' dik il-leġiżlazzjoni hu d-Direttiva tal-Kunsill 96/29/Euratom li tistabbilixxi standards bażiċi ta’ sigurtà għall-ħarsien tas-saħħa tal-ħaddiema u l-pubbliku ġenerali kontra l-perikli li jiġu minn radjazzjoni jonizzanti (id-Direttiva BSS tal-Euratom). Leġiżlazzjoni oħra msejsa fuq l-Artikolu 31 tat-Trattat tal-Euratom tinkludi: - id-Deċiżjoni tal-Kunsill 87/600/Euratom tal-14 ta’ Diċembru 1987 dwar arranġamenti tal-Komunità għal skambju kmieni ta’ informazzjoni fil-każ ta’ emerġenza radjoloġika; - ir-Regolament tal-Kunsill 3954/87/Euratom tat-22 ta’ Diċembru 1987 li jistabbilixxi livelli massimi permissibbli ta’ kontaminazzjoni radjoattiva ta’ ikel u għalf wara aċċident nukleari jew f’kull każ ieħor ta’ emerġenza radjoloġika u l-atti leġiżlattivi relatati, ir-Regolament tal-Kunsill 944/89/Euratom tat-12 ta’April 1989 li jistabbilixxi l-livelli massimi permessi ta’ kontaminazzjoni radjoattiva f’oġġetti tal-ikel ta’ importanza minuri wara inċident nukleari jew kull każ ieħor ta’ emerġenza radjoloġika, u r-Regolament tal-Kummissjoni 770/90/Euratom tat-29 ta’ Marzu 1990 li jistabbilixxi l-livelli massimi permessi ta’ kontaminazzjoni radjoattiva f’għalf wara inċident nukleari jew f’xi każ ieħor ta’ emerġenza radjoloġika [5]; - id-Direttiva tal-Kunsill 89/618/Euratom tas-27 ta’ Novembru 1989 dwar kif il-pubbliku ġenerali jkun informat dwar miżuri għal ħarsien tas-saħħa li għandhom ikunu applikati u dwar passi li għandhom jittieħdu fil-każ ta’ emerġenza radjoloġika (id-Direttiva dwar l-Informazzjoni lill-Pubbliku); - ir-Rakkomandazzjoni tal-Kummissjoni 90/143/Euratom tal-21 ta’ Frar 1990 dwar il-protezzjoni tal-pubbliku kontra l-esponiment fuq ġewwa għar-radon (titlu mhux uffiċjali); - id-Direttiva tal-Kunsill 90/641/Euratom tal-4 ta' Diċembru 1990 dwar il-protezzjoni operattiva ta' ħaddiema esterni esposti għar-riskju ta' radjazzjoni jonizzanti matul l-attivitajiet tagħhom f'żoni kkontrollati (id-Direttiva dwar il-Ħaddiema Esterni); - ir-Regolament tal-Kunsill 1493/93/Euratom tat-8 ta' Ġunju 1993 dwar kunsinni ta' sustanzi radjoattivi bejn l-Istati Membri; - id-Direttiva tal-Kunsill 97/43/Euratom tat-30 ta’ Ġunju tal-1997 dwar il-protezzjoni tas-saħħa tal-individwi kontra l-perikoli tar-radjazzjoni jonizzanti konnessa ma' espożizzjoni għal raġunijiet mediċi, u li tħassar id-Direttiva 84/466/Euratom tat-3 ta' Settembru 1984 (id-Direttiva Medika); - ir-Rakkomandazzjoni tal-Kummissjoni 2001/928/Euratom tal-20 ta’ Diċembru 2001 dwar il-protezzjoni tal-pubbliku kontra l-esponiment għar-radon fis-sorsi tal-ilma għax-xorb (titlu mhux uffiċjali); - id-Direttiva tal-Kunsill 2003/122/Euratom tat-22 ta’ Diċembru 2003 dwar il-kontroll ta' sorsi radjoattivi siġillati ta' attività għolja (id-Direttiva HASS); - id-Direttiva tal-Kunsill 2006/117 tal-20 ta’ Novembru 2006 dwar is-superviżjoni u l-kontroll ta' vjeġġi ta' skart radjuattiv u ta' kombustibbli nukleari eżawrit; - id-Direttiva tal-Kunsill 2009/71/Euratom tal-25 ta’ Ġunju 2009 li tistabbilixxi qafas Komunitarju għas-sigurtà tal-installazzjonijiet nukleari. Id-Direttiva BSS kienet aġġornata regolarment fl-1962, l-1966, l-1976, l-1980, l-1984 u l-1996, billi tqiesu l-avvanzi fl-għarfien xjentifiku tal-effetti tar-radjazzjoni jonizzanti bi qbil mar-rakkomandazzjonijiet tal-ICRP u abbażi tal-esperjenza operattiva. L-esponimenti mediċi kienu inklużi f’leġiżlazzjoni speċifika sa mill-1984. Oqsma problematiċi speċifiċi huma indirizzati fi tliet 'direttivi assoċjati' - id-Direttiva dwar is-sorsi radjuattivi siġillati ta' attività għolja (HASS), id-Direttiva dwar il-Ħaddiema Esterni u d-Direttiva dwar l-Informazzjoni lill-Pubbliku. Analiżi tal-leġiżlazzjoni adottata skont l-Artikolu 31 tat-Trattat tal-Euratom turi li d-Direttiva Medika, id-Direttiva HASS, id-Direttiva dwar il-Ħaddiema Esterni u d-Direttiva dwar l-Informazzjoni lill-Pubbliku huma marbuta mill-qrib mad-Direttiva BSS 96/29, billi jiżviluppaw aktar ir-rekwiżiti tad-Direttiva BSS jew jirreferu għal dispożizzjonijiet differenti tad-Direttiva BSS. Għal din ir-raġuni l-proposta għal Direttiva ġdida dwar standard bażiku ta’ sikurezza ser tkopri s-suġġett u l-kamp ta' applikazzjoni ta' dawn id-Direttivi. Il-Kummissjoni ser tipproponi separatament Direttiva li tistabbilixxi rekwiżiti għall-protezzjoni tas-saħħa tal-pubbliku ġenerali fir-rigward tas-sustanzi radjuattivi fl-ilma intenzjonat għall-konsum mill-bniedem (COM(2011)385). Din id-Direttiva Euratom ser tieħu post id-Direttiva 98/83/KE eżistenti fir-rigward tal-applikazzjoni tagħha għal sustanzi radjuattivi u tikkumplimentaha b'annessi tekniċi dwar il-frekwenzi tat-teħid ta' kampjuni, il-metodi ta' analiżi u l-livelli ta' rilevament. Is-suġġett ta' din id-Direttiva huwa tali li jista' jiġi inkorporat f'riformulazzjoni bl-istandards bażiċi ta' sikurezza fi żmien opportun. F'dan l-istadju, madankollu, ladarba d-Direttiva hi intenzjonata biss biex tittrasponi r-rekwiżiti eżistenti skont il-leġiżlazzjoni tat-Trattat tal-UE, sabiex tkun evitata kull interpetazzjoni dwar il-bidla possibbli fis-sustanza, hu meqjus aktar xieraq li f'dan l-istadju ma tkunx inkorporata fi proposta għal Direttiva riveduta dwar Standards Bażiċi ta' Sigurtà. Barra minn hekk, meta l-Grupp ta' Esperti msemmi fl-Artikolu 31 ta l-opinjoni tiegħu dwar id-Direttiva riveduta dwar Standards Bażiċi ta' Sikurezza, kienet għadha għaddejja d-diskussjoni dwar jekk Direttiva dwar is-sustanzi radjuattivi fl-ilma intenzjonat għall-konsum mill-bniedem għandhiex tkun imsejsa fuq it-Trattat tal-Euratom jew fuq it-Trattat tal-KE. F'dawn iċ-ċirkustanzi ġie deċiż li titkompla l-proposta għal Direttiva riveduta dwar Standards Bażiċi ta' Sigurtà kif miftiehem fi Frar 2010 mill-Grupp ta' Esperti skont l-Artikolu 31. Il-leġiżlazzjoni l-oħra msejsa fuq l-Artikolu 31 tat-Trattat tal-Euratom, kif diskuss fir-Rapport dwar il-Valutazzjoni tal-Impatt, jew tuża strument differenti, jew il-kamp ta' applikazzjoni hu essenzjalment barra l-protezzjoni mir-radjazzjoni jew il-leġiżlazzjoni hi speċifika għal ċerti tipi ta' stallazzjoni. 1.4. Simplifikazzjoni Fl-2005 l-Kummissjoni Ewropea ppubblikat 'L-implimentazzjoni tal-programm ta’ Liżbona tal-Komunità: - Strateġija għas-simplifikazzjoni tal-ambjent regolatorju: l-inizjattiva dwar regolazzjoni aħjar' (COM/2005/535 finali) bħala reazzjoni għat-talbiet tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill biex tiġi ssimplifikata l-leġiżlazzjoni tal-UE u biex tittejjeb il-kwalità tagħha. Din l-inizjattiva hi l-bażi għat-tentattiv ta' konsolidament tal-ħames Direttivi msemmija hawn fuq. Ma huwa la vijabbli u lanqas utli li ssir riformulazzjoni ta' dawn id-Direttivi ma' biċċiet oħra ta' leġiżlazzjoni taħt il-Titolu III tal-Kapitolu 3 tat-Trattat tal-Euratom. 1.5. Kuntest internazzjonali L-Istandards Internazzjonali Bażiċi tas-Sikurezza jirriflettu kunsens internazzjonali dwar x'jikkostitwixxi livell għoli ta' sikurezza għall-protezzjoni tal-bniedem u tal-ambjent mill-effetti ħżiena tar-radjazzjoni jonizzanti. Huma approvati mill-Bord tal-Gvernaturi tal-IAEA u huma ta' natura mhux vinkolanti. Id-dokument prinċipali dwar il-protezzjoni mir-radjazzjoni hu l-Istandards tas-Sikurezza Nru 115, 'L-Istandards Internazzjonali Bażiċi tas-Sikurezza għall-Protezzjoni kontra r-Radjazzjoni Jonizzanti u għas-Sikurezza tas-Sorsi ta’ Radjazzjoni' (traduzzjoni mhux uffiċjali), IAEA, 1996. Fl-2006, l-IAEA, flimkien ma' organizzazzjonijiet internazzjonali oħra (il-FAO, l-ILO, in-NEA/OECD, il-PAHO u l-WHO), bdiet tirrevedi l-Istandards tas-Sikurezza Nru 115. Din l-attività li għadha għaddejja hi xprunata wkoll mir-Rakkomandazzjonijiet tal-ICRP fil-Pubblikazzjoni 103, ippubblikati fl-2007. Il-Kummissjoni Ewropea kkooperat mill-qrib mal-IAEA u ma' organizzazzjonijiet internazzjonali oħra dwar ir-reviżjoni tal-Istandards Internazzjonali Bażiċi tas-Sikurezza. Madankollu, għandu jiġi enfasizzat li d-Direttiva tal-Euratom dwar l-Istandards Bażiċi tas-Sigurtà mhijiex mezz biex jingħata status legalment vinkolanti lir-rekwiżiti internazzjonali. Hemm żewġ raġunijiet prinċipali għaliex mhuwiex possibbli li ssir referenza għall-BSS internazzjonali jew li dawn jiġu inkorporati fil-leġiżlazzjoni Ewropea. Fuq naħa waħda, il-lingwaġġ tal-BSS internazzjonali mhuwiex konformi mar-regoli tal-abbozzar legali tal-UE. Ir-rekwiżiti internazzjonali huma wkoll xi kultant dettaljati ħafna u jmorru lil hinn mill-idea ta' standards 'bażiċi' fit-Trattat tal-Euratom. Ir-rekwiżiti tal-BSS tal-Euratom iridu jqisu wkoll ir-regoli tas-suq intern. Min-naħa l-oħra, il-BSS internazzjonali jqisu wkoll il-fatt li pajjiżi madwar id-dinja, b'livelli differenti ta' infrastruttura regolatorja u teknoloġika, ikunu jistgħu jikkonformaw mal-istess standards. Il-leġiżlazzjoni Ewropea hi ferm aktar ambizzjuża. L-Euratom hi marbuta bit-Trattat li tistabbilixxi standards bażiċi uniformi tas-sikurezza. Għalhekk l-inkorporazzjoni tal-BSS internazzjonali f'att Ewropew mhux biss hi diffiċli iżda wkoll ma tkunx taqbel mal-irwol primarju li kellha l-Euratom sa mill-1959 u mal-korp sinifikanti ta' leġiżlazzjoni li diġà jeżisti. Madankollu, il-Kummissjoni tfittex l-akbar koerenza possibbli bejn l-istandards tal-Euratom u dawk internazzjonali, u tipprevedi li dawn tal-aħħar jista' jkollhom appoġġ eventwali mill-Euratom. 2. Konsultazzjoni tal-partijiet interessati u valutazzjoni tal-impatt 2.1. Partijiet interessati Il-Kummissjoni (DĠ ENER) bdiet u appoġġat diversi proġetti u studji dwar kwistjonijiet speċifiċi ta' protezzjoni mir-radjazzjoni, li r-riżultati tagħhom kienu ppubblikati fis-Serje dwar il-Protezzjoni mir-Radjazzjoni tal-Kummissjoni Ewropea[6]. Id-diversi proġetti, studji u konferenzi jidentifikaw l-isfidi għall-implimentazzjoni tal-leġiżlazzjoni preżenti dwar il-protezzjoni mir-radjazzjoni u l-oqsma problematiċi li mhumiex koperti b'mod suffiċjenti fis-sistema preżenti ta' protezzjoni. Fl-2009, il-Kummissjoni varat konsultazzjoni dwar 'proposta għal rekwiżiti ġodda dwar is-sorsi ta' radjazzjoni naturali fid-Direttiva dwar Standards Bażiċi tas-Sigurtà. Il-Grupp ta' Ħidma 'Riżorsi Naturali' tal-Grupp ta' Esperti tal-Artikolu 31 ippropona approċċ komprensiv għar-regolazzjoni tal-industriji NORM, ir-radon u l-materjali tal-bini. Dan id-dokument kien ippubblikat fuq is-sit elettroniku tal-Kummissjoni u ngħata wkoll importanza fuq is-sit elettroniku EANNORM[7]. Il-konsultazzjoni damet għaddejja mit-2 ta' Frar 2009 sal-20 ta' April 2009. Ir-reviżjoni tal-Istandards Bażiċi ta' Sikurezza tal-Euratom ibbenefikat mill-interazzjoni kontinwa maż-żewġ organizzazzjonijiet li jirrappreżentaw lill-partijiet interessati prinċipali, jiġifieri l-Kapijiet tal-Awtoritajiet Kompetenti Ewropej għall-Protezzjoni Radjoloġika (Heads of European Radiological Protection Competent Authorities - HERCA) u l-Assoċjazzjoni Internazzjonali għall-Protezzjoni mir-Radjazzjoni (International Radiation Protection Association - IRPA). Taqsira ġenerali tar-reviżjoni tal-BSS kienet ippreżentata lill-HERCA fil-laqgħat f'Diċembru 2008 u 2009 kif ukoll f'Ġunju 2010. L-awtoritajiet għall-protezzjoni mir-radjazzjoni rrispondew b'mod pożittiv, u l-HERCA ma qajmu l-ebda kwistjoni importanti li titlob bidliet fl-approċċ. Ir-reviżjoni kienet ippreżentata fil-Kungress Internazzjonali tal-IRPA (Buenos Aires 2008) u f'kungressi Ewropej organizzati mill-IRPA (Brasov, 2006, Ħelsinki, 2010) kif ukoll fil-laqgħat annwali tas-soċjetajiet Ewropej tal-IRPA. Il-fergħa Ewropea tal-IRPA waqqfet grupp ta' ħidma biex jiġbor kontributi minn dawn is-soċjetajiet dwar ir-reviżjoni li għaddejja tal-BSS kemm internazzjonali u kemm tal-Euratom. Kien hemm ukoll kuntatt regolari mal-Forum Atomiku Ewropew (FORATOM) li jirrappreżenta l-partijiet interessati mill-industrija nukleari. L-interazzjoni ewlenija mal-partijiet interessati ssir permezz tal-Grupp ta' Esperti tal-Artikolu 31, jiġifieri l-esperti kkonsultati skont l-Artikolu 31 tat-Trattat tal-Euratom. Fi Frar 2010, il-Grupp ta' Esperti ħareġ opinjoni dwar ir-reviżjoni possibbli tal-leġiżlazzjoni Ewropea fil-forma ta' abbozz ta' Direttiva. Dan it-test hu r-riżultat ta' ħidma intensiva mill-gruppi ta' ħidma tal-grupp ta' Esperti, fejn tqiesu tal-istudji mwettqa mill-Kummissjoni kif ukoll ta' sorsi oħra ta' informazzjoni (konferenzi, netwerks). L-abbozz propost mill-Kummissjoni hu fil-parti l-kbira l-istess abbozz li fuqu kienet imsejsa l-Opinjoni tal-Grupp ta' Esperti tal-Artikolu 31. Saru biss xi korrezzjonijiet editorjali u żdiedu xi definizzjonijiet. L-esperti ħallew f'idejn il-Kummissjoni biex tiddeċiedi jekk id-definizzjoni tas-sorsi HASS għandhiex tibqa' l-istess bħal dik fid-Direttiva 2003/122/Euratom preżenti jew jekk id-definizzjoni għandhiex tiġi allinjata mal-Kodiċi ta’ Kondotta tal-IAEA dwar is-sikurezza u s-sigurtà tas-sorsi radjuattivi. Il-Kummissjoni għażlet dan tal-aħħar. Fl-Opinjoni tiegħu l-Grupp ta' Esperti tal-Artikolu 31 issuġġerixxa wkoll li jinżamm it-test tal-Artikolu 54 tad-Direttiva 96/29/Euratom, li jippermetti lill-Istati Membri li ma jsegwux l-Istandards Bażiċi uniformi tas-Sikurezza u li jintroduċu limiti ta' doża aktar stretti biex ikunu riflessi s-sejbiet xjentifiċi ġodda li jista' jkun hemm wara l-adozzjoni tad-direttiva. Dan jikkomprometti l-implimentazzjoni tat-Trattat tal-Euratom li jesiġi l-istabbiliment ta' standards uniformi. It-test propost tad-direttiva għalhekk ma jinkludix klawsola bħal din. Fis-sentenza tagħha tal-25 ta’ Novembru 1992 fil-kawża tal-Kummissjoni tal-Komunitajiet Ewropej v ir-Renju tal-Belġju (Kawża C-376/90[8]), il-Qorti ddikjarat li 'fin-nuqqas ta' dispożizzjoni espressa kuntrarja, id-Direttiva għandha tkun interpretata bħala li tħalli lill-Istati Membri jistabbilixxu, ..., limiti ta' doża aktar rigorużi' (traduzzjoni mhux uffiċjali). F'dan ir-rigward, fit-test propost tad-Direttiva riveduta dwar l-Istandards Bażiċi tas-Sigurtà kienet introdotta dikjarazzjoni espliċita dwar l-uniformità tal-istandards. 2.2. Valutazzjoni tal-impatt Saret valutazzjoni komprensiva tal-impatt biex ikunu evalwati l-alternattivi possibbli biex jintlaħqu l-għanijiet li: 1. il-protezzjoni tas-saħħa tal-ħaddiema, il-pubbliku u l-pazjenti tiġi konformi mal-iżjed dejta xjentifika u esperjenza operattiva riċenti, 2. tkun razzjonalizzata l-leġiżlazzjoni eżistenti tal-UE fil-qasam tal-protezzjoni mir-radjazzjoni, 3. tkun żgurata l-koerenza mal-istandards u r-rakkomandazzjonijiet internazzjonali, 4. tkun koperta l-firxa kollha ta' sitwazzjonijiet ta' esponiment, inkluż l-esponiment għal sorsi ta' radjazzjoni naturali fid-djar, kif ukoll il-protezzjoni tal-ambjent. Fid-dawl ta' dawn l-għanijiet, ir-rapport dwar il-valutazzjoni tal-impatt jikkunsidra firxa wiesgħa ta' alternattivi kemm fir-rigward tal-livell ta’ konsolidament ma' leġiżlazzjoni oħra kif ukoll fir-rigward tal-kamp ta' applikazzjoni u s-sustanza tal-leġiżlazzjoni inkorporata: Alternattiva 1: Jinżamm l-istatus quo tal-leġiżlazzjoni eżistenti. Alternattiva 2: Reviżjoni tad-Direttiva dwar l-Istandards Bażiċi tas-Sigurtà u tad-Direttiva Medika. Din l-alternattiva tipprevedi bidliet fiż-żewġ Direttivi bil-għan li tallinjahom mal-aħħar rakkomandazzjonijiet tal-ICRP u mal-progress fl-għarfien xjentifiku. Alternattiva 3: Reviżjoni u konsolidament tad-Direttiva dwar l-Istandards Bażiċi tas-Sigurtà u d-Direttiva Medika, u l-integrazzjoni tad-Direttiva dwar il-Ħaddiema Esterni, id-Direttiva dwar l-Informazzjoni lill-Pubbliku u d-Direttiva dwar is-Sorsi Radjuattivi Siġillati ta' Attività Għolja. Il-miżuri mhux leġiżlattivi se jindirizzaw kwistjonijiet ta' radjazzjoni naturali u l-protezzjoni ta’ speċijiet mhux umani. Din l-alternattiva toffri reviżjoni tad-Direttiva dwar l-Istandards Bażiċi tas-Sigurtà billi testendi r-rekwiżiti għall-esponiment mediku, l-informazzjoni lill-pubbliku, l-esponiment tal-ħaddiema esterni u s-sorsi radjuattivi siġillati ta' attività għolja. Fi ħdan din l-alternattiva ta' politika, id-Direttiva BSS 96/29 u l-atti leġiżlattivi relatati (id-Direttiva Medika 97/43/Euratom, id-Direttiva dwar il-Ħaddiema Esterni 90/641/Euratom, id-Direttiva HASS 2003/122/Euratom, id-Direttiva dwar Informazzjoni lill-Pubbliku 89/618/Euratom, ir-Rakkomandazzjoni lill-Kummissjoni 90/143/Euratom) jingħaqdu flimkien u r-rekwiżiti tad-Direttiva BSS u tad-Direttiva Medika fl-istess waqt jiġu aġġornati mal-aħħar għarfien xjentifiku u esperjenza regolatorja. Alternattiva 4: Reviżjoni tad-Direttiva dwar l-Istandards Bażiċi tas-Sigurtà u twessigħ tal-kamp ta' applikazzjoni sabiex jiġi kopert l-esponiment għar-radjazzjoni naturali fid-djar. B'din l-alternattiva, ikun inkorporat approċċ komprensiv fil-ġestjoni tal-esponiment minn sorsi ta' radjazzjoni naturali fis-sett ta' rekwiżiti ġenerali tal-BSS tal-Euratom. Ir-rekwiżiti se jirriflettu d-distinzjoni bejn is-sitwazzjonijiet ippjanati u dawk eżistenti ta' esponiment, kif isir fil-Pubblikazzjoni 103 tal-ICRP. Filwaqt li l-esponiment għal sorsi ta’ radjazzjoni naturali fuq il-post tax-xogħol (kif ukoll l-esponiment tal-pubbliku minn residwi jew effluwenti minn industriji NORM) huwa diġà kkunsidrat fl-Alternattivi 1 sa 3, l-esponimenti għal sorsi ta’ radjazzjoni naturali li ser ikunu inkorporati b’mod espliċitu huma marbutin mal-esponiment tal-pubbliku fl-ambjent domestiku. Alternattiva 5: Reviżjoni tad-Direttiva dwar l-Istandards Bażiċi tas-Sigurtà u twessigħ tal-kamp ta' applikazzjoni biex tkun koperta l-protezzjoni tal-ispeċijiet mhux umani. Is-suġġett u l-għan ġenerali tad-Direttiva BSS 96/29/Euratom huma l-protezzjoni tas-saħħa tal-popolazzjoni u tal-ħaddiema kontra l-perikli mir-radjazzjoni jonizzanti. Din id-Direttiva tapplika għall-protezzjoni tal-ambjent uman, iżda biss bħala mogħdija mis-sorsi ambjentali għall-esponiment tal-bniedem. Bi qbil mar-rakkomandazzjonijiet il-ġodda tal-ICRP, hija ser tkun ikkumplimentata b'konsiderazzjoni speċifika għall-esponiment tal-bijota fl-ambjent b'mod ġenerali. L-għan huwa li l-Istati Membri jkunu meħtieġa jikkunsidraw protezzjoni xierqa għall-ispeċijiet mhux umani fil-leġiżlazzjoni tagħhom dwar il-protezzjoni mir-radjazzjoni. Alternattiva 6: Reviżjoni u konsolidament tad-Direttiva dwar l-Istandards Bażiċi tas-Sigurtà u d-Direttiva Medika, l-integrazzjoni tad-Direttiva dwar il-Ħaddiema Esterni, id-Direttiva dwar l-Informazzjoni lill-Pubbliku u d-Direttiva dwar is-Sorsi Radjuattivi Siġillati ta' Attività Għolja, u t-twessigħ tal-kamp ta' applikazzjoni biex ikun koperta l-esponiment tal-pubbliku għar-radjazzjoni naturali u l-protezzjoni tal-ispeċijiet mhux umani. Din l-alternattiva tinkludi l-elementi kollha tal-Alternattiva 3 (reviżjoni tad-Direttiva dwar l-Istandards Bażiċi tas-Sigurtà u l-integrazzjoni tal-erba' Direttivi l-oħra). Ir-reviżjoni tal-Istandards Bażiċi tas-Sikurezza tinkludi l-kwistjonijiet kollha identifikati, u twessa' l-kamp ta' applikazzjoni biex jinkludu l-firxa kollha tas-sitwazzjonijiet ta' esponiment, inkluż l-esponiment tal-pubbliku fuq ġewwa għar-radon u għal materjali tal-bini, u l-kategoriji kollha tal-esponiment tal-bniedem u mhux tal-bniedem. L-effikaċja tal-alternattivi proposti hi valutata fid-dawl tal-objettivi, l-effiċjenza tar-rekwiżiti addizzjonali f'termini tal-impatt tagħhom fuq is-saħħa u l-ambjent, il-benefiċċju ekonomiku u l-ispiża amministrattiva, u l-koerenza tad-Direttiva mal-leġiżlazzjoni ġenerali tal-Euratom u tal-UE. L-emendi fl-Istandards Bażiċi tas-Sikurezza u fid-Direttiva Medika ser ikollhom impatt importanti fl-oqsma li ġejjin: - Impatt soċjali u fuq is-saħħa: L-impatt soċjali hu marbut mal-għoti ta' protezzjoni adegwata lill-ħaddiema fl-industriji NORM. L-impatt fuq is-saħħa se jkun l-aktar notevoli rigward l-esponimenti mediċi, b'mod partikolari fil-prevenzjoni ta' eżamijiet radjoloġiċi frekwenti jew ta' doża għolja mingħajr ħtieġa għall-pazjenti (pereżempju skanns CT) li jwasslu għal inċidenza akbar ta’ kanċer fil-ġejjieni. Gruppi professjonali speċifiċi (pereżempju l-kardjologi) se jibbenefikaw mit-tnaqqis tal-limitu tad-doża għal-lenti tal-għajn u jevitaw li jkollhom il-kataretti kkawżati mir-radjazzjoni. - Impatt ekonomiku: Filwaqt li f'dan l-istadju mhuwiex possibbli li ssir valutazzjoni ekonomika kwantifikata, l-industriji NORM se jibbenefikaw mill-armonizzazzjoni tar-rekwiżiti bejn l-Istati Membri. - L-ispiża amministrattiva: Filwaqt li l-prinċipju tal-ottimizzazzjoni tal-protezzjoni, li jitlob li d-dożi jkunu "l-aktar baxxi raġonevolment possibbli" (as low as reasonably achievable- ALARA), billi jitqiesu wkoll fatturi soċjali u ekonomiċi, huwa fundamentali sabiex jiġi żgurat bilanċ tajjeb bejn l-ispejjeż u l-benefiċċji fil-protezzjoni mir-radjazzjoni operattiva, il-kunċett il-ġdid ta' 'approċċ gradat' jestendi dan il-prinċipju sabiex isaħħaħ l-effikaċja tas-superviżjoni regolatorja u jnaqqas l-ispiża amministrattiva għall-industriji. L-emendi addizzjonali introdotti fit-tliet Direttivi l-oħra huma dawn li ġejjin: - l-armonizzazzjoni tad-definizzjoni ta’ sorsi radjuattivi siġillati ta' attività għolja (HASS) mal-istandards internazzjonali; - rekwiżiti speċifiċi għall-protezzjoni tal-ħaddiema esterni b'definizzjoni ċara tar-responsabbiltajiet ta' min jimpjegahom u tal-impriżi li jwettqu l-prattiki li fihom ikunu esposti; - rekwiżiti li l-pubbliku jkun infurmat qabel u waqt emerġenza, fi ħdan il-kamp ta' applikazzjoni ġenerali rivedut għall-ġestjoni ta' sitwazzjonijiet ta' esponiment f'emerġenza. L-inkorporazzjoni tal-ħames Direttivi hi kisba importanti f'termini tal-koerenza fil-leġiżlazzjoni tal-Euratom. Ir-ristrutturar meħtieġ biex jakkomoda dan il-kamp ta' applikazzjoni usa' tad-Direttiva BSS itejjeb aktar iċ-ċarezza tat-test u jiżgura implimentazzjoni operattiva aħjar tar-rekwiżiti. Il-kamp ta' applikazzjoni usa' tad-Direttiva l-ġdida jinvolvi aktar emendi sostanzjali: Fir-rigward tas-'sitwazzjonijiet eżistenti ta' esponiment', huma mogħtija livelli ta' referenza għall-konċentrazzjonijiet fuq ġewwa tar-radon u għall-esponiment estern mill-materjali tal-bini. L-Istati Membri se jkunu meħtieġa jistabbilixxu Pjan ta' Azzjoni komprensiv u trasparenti dwar ir-Radon, aġġustat għar-rekwiżiti nazzjonali u għall-karatteristiċi ġeoloġiċi tar-reġjuni differenti. Ir-rekwiżiti armonizzati għall-materjali tal-bini jippermettu aktar standardizzazzjoni taħt id-Direttiva dwar il-Prodotti tal-Kostruzzjoni (Direttiva tal-Kunsill 89/106/KEE). Filwaqt li l-konsumaturi u l-professjonisti tal-bini ser jibbenefikaw mill-monitoraġġ u l-ittikkettar tal-materjali, il-piż amministrattiv fuq l-industrija ser jinżamm f'livell minimu bl-għażla korretta ta' livelli ta' referenza u l-lista tat-tipi ta' materjali meqjusa bħala ta' tħassib. Ir-rekwiżiti rilevanti fil-BSS tal-Euratom għall-protezzjoni tal-ispeċijiet mhux umani jippermettu lill-Istati Membri li jinkorporaw dan fil-politiki ambjentali nazzjonali, b'mod koerenti mal-approċċi preżenti għall-protezzjoni tas-saħħa kontra r-radjazzjoni jonizzanti. Il-valutazzjoni tal-impatt ambjentali ta' dawn ir-rekwiżiti ġodda hija marbuta essenzjalment mal-prevenzjoni tal-ħsara ambjentali f'każ ta' aċċident. Għat-tħaddim normali ta' stallazzjoni, hija aktar ta' dimostrazzjoni li mhemmx impatt fuq l-ambjent. 3. Elementi legali tal-proposta Ir-riformulazzjoni ta' ħames Direttivi twassal għal Direttiva waħda voluminuża, b'aktar minn 100 artikolu u diversi annessi. Minħabba l-firxa u l-kumplessità tal-bidliet, ma ġietx segwita proċedura ta' riformulazzjoni formali. Mhuwiex possibbli li jiġi indikat kull element tal-proposta. It-taqsimiet li ġejjin jagħtu deskrizzjoni fil-qosor tal-elementi prinċipali ta' kull kapitolu. 3.1. Kapitolu I: Suġġett u kamp ta' applikazzjoni Dan il-kapitolu jiddefinixxi l-kamp ta' applikazzjoni tad-Direttiva l-ġdida (għan ġenerali tad-Direttiva f'kategoriji differenti ta' esponiment u sitwazzjonijiet differenti ta' esponiment u għanijiet speċifiċi li jirriżultaw mill-integrazzjoni tar-rekwiżiti għal sorsi radjuattivi siġillati ta' attività għolja u għall-informazzjoni lill-pubbliku, u l-esklużjoni ta' esponimenti mhux kontrollabbli). Il-kamp ta' applikazzjoni ġie mwessa' sabiex jinkludi l-esponiment tal-ekwipaġġ spazjali għar-radjazzjoni kosmika, l-esponiment domestiku għall-gass tar-radon fl-arja fuq ġewwa, l-esponiment estern għar-radjazzjoni gamma minn materjali tal-bini, u l-protezzjoni tal-ambjent lil hinn minn mogħdijiet ambjentali li jwasslu għal esponiment tal-bniedem. 3.2. Kapitolu II: Definizzjonijiet Dan il-kapitolu jinkludi d-definizzjonijiet kollha mogħtija fid-Direttivi ta' qabel, b'xi aġġustamenti biex jissolvew l-inkonsistenzi kif ukoll biex isir aġġustament għat-terminoloġija ġdida introdotta fil-Pubblikazzjoni 103 tal-ICRP u fl-abbozz tal-Istandards Internazzjonali Bażiċi tas-Sikurezza. 3.3. Kapitolu III: Sistema ta' protezzjoni mir-radjazzjoni Dan it-titolu jinkludi l-prinċipji ġenerali tal-protezzjoni mir-radjazzjoni: il-ġustifikazzjoni, l-ottimizzazzjoni u l-limitazzjoni tad-doża. Jispjega l-irwol aktar prominenti tar-restrizzjonijiet fuq id-doża u l-livelli ta' referenza fil-proċess ta' ottimizzazzjoni, bl-Anness I jagħti l-faxex tal-livelli ta' referenza proposti mill-ICRP għal sitwazzjonijiet ta' esponiment eżistenti u ta' emerġenza. Il-limiti tad-doża ma ġewx modifikati, ħlief għal definizzjoni uniformi tal-limitu annwali tad-doża okkupazzjonali (l-ebda stabbiliment ta' medja wara l-5 snin) u limitu aktar baxx għad-doża li jiġu esposti għaliha l-organi għal-lenti tal-għajn, kif irrakkomandat mill-ICRP. Id-Direttiva l-ġdida ma għadhiex tinkludi l-kejl tekniku involut fid-definizzjoni tad-doża effettiva u fatturi oħra relatati mal-valutazzjoni tad-dożi, iżda tirreferi għall-Pubblikazzjoni 103 tal-ICRP għal dan il-għan. Barra minn hekk, id-Direttiva ma għadhiex tinkludi l-listi twal ta' koeffiċjenti tad-doża speċifiċi għar-radjuniklide (dożi għat-teħid ta' kull unità b'inġestjoni jew man-nifs), iżda ser tirreferi għal pubblikazzjoni konsolidata futura tal-ICRP li tista' titniżżel elettronikament mingħajr ħlas. 3.4. Kapitolu IV: Rekwiżiti għall-edukazzjoni, taħriġ u informazzjoni dwar il-protezzjoni mir-radjazzjoni Dan il-kapitolu jiġbor flimkien ir-rekwiżiti mixxellanji li jirregolaw l-edukazzjoni u t-taħriġ fid-Direttivi differenti u jinkludi dispożizzjonijiet għar-rikonoxximent tal-'Espert dwar il-Protezzjoni mir-Radjazzjoni' u ta' 'Espert tal-Fiżika Medika'. 3.5. Kapitolu V: Ġustifikazzjoni u kontroll regolatorju tal-prattiki L-applikazzjoni tal-prinċipju tal-ġustifikazzjoni tibqa' responsabbiltà nazzjonali. Tingħata attenzjoni speċifika lill-ġustifikazzjoni ta' prattiki li jinvolvu l-esponiment intenzjonat tal-bniedem għal teħid ta' immaġni mhux għal skop mediku (eż. skrinjar għas-sigurtà fl-ajruporti). Il-qafas tal-kontroll regolatorju bħalissa hu ppreżentat bħala sistema bi tliet saffi (notifikazzjoni, reġistrazzjoni, għoti ta' liċenzja), u jissostitwixxi s-sistema preċedenti b'żewġ saffi ta' rappurtar u 'awtorizzazzjoni minn qabel'. Tingħata lista aktar dettaljata ta' liema tipi ta' prattiki huma suġġetti għal reġistrazzjoni jew għoti ta' liċenzja. Bħala parti mill-kunċett ta' 'approċċ gradat' għall-kontroll regolatorju, hemm dispożizzjoni espliċita għall-eżenzjoni speċifika tal-prattiki (min-notifika u mill-awtorizzazzjoni) fil-livell nazzjonali. Il-valuri awtomatiċi għall-eżenzjoni abbażi tal-konċentrazzjonijiet skont l-attività issa huma meħudin mill-Gwida dwar is-Sikurezza RS-G-1.7 tal-IAEA. L-istess valuri awtomatiċi japplikaw għall-eżenzjoni mill-kontroll regolatorju (livelli ta' awtorizzazzjoni), iżda jippermettu valuri speċifiċi fil-gwida Ewropea. L-Istati Membri se jitħallew iżommu l-livelli awtomatiċi ta' approvazzjoni fil-leġiżlazzjoni nazzjonali preżenti, u li jżommu l-valuri ta' eżenzjoni eżistenti għal ammonti moderati ta' materjal. Id-dettalji dwar il-kriterji tal-eżenzjoni u l-livelli ta' eżenzjoni u approvazzjoni jingħataw fl-Anness VI. Dan il-kapitolu jinkludi wkoll rekwiżiti aktar preċiżi dwar l-informazzjoni li għandha tingħata ma' applikazzjoni għal liċenzja (il-ħruġ ta' awtorizzazzjonijiet ta' rimi għal effluwent radjuattiv likwidu jew li jinġarr fl-arja hu kopert fil-Kapitolu VIII). 3.6. Kapitolu VI: Protezzjoni ta' ħaddiema, apprendisti u studenti Dan it-titolu jinkludi, bi ftit emendar, id-dispożizzjonijiet dwar l-esponiment okkupazzjonali fid-Direttiva 96/29/Euratom. Jinkludi wkoll ir-rekwiżiti speċifiċi fid-Direttiva dwar il-Ħaddiema Esterni, u jintroduċi allokazzjoni ċara tar-responsabbiltajiet bejn min jimpjega u l-impriża fejn titwettaq il-prattika. Is-sistema tad-dejta għall-monitoraġġ radjoloġiku individwali tal-ħaddiema esposti u s-sett minimu ta' dejta li għandu jiġi kkomunikat għall-ħaddiema esterni kienu aġġornati fid-dawl tar-rakkomandazzjonijiet mill-HERCA. Ma saret l-ebda distinzjoni bejn il-ġestjoni tal-esponimenti okkupazzjonali fl-industriji NORM u prattiki oħrajn, iżda tal-ewwel ser jibbenefikaw minn approċċ regolatorju gradat abbażi tal-esponiment prevalenti u l-potenzjal tagħhom li jiżdiedu maż-żmien. Dan il-Kapitolu issa jkopri l-esponiment okkupazzjonali fis-sitwazzjonijiet kollha ta' esponiment, li jipprovdi aktar protezzjoni espliċita għall-ħaddiema ta' emerġenza kif ukoll għall-ħaddiema esposti għal livelli għolja ta' radon fuq ġewwa fil-post tax-xogħol tagħhom. 3.7. Kapitolu VII: Protezzjoni tal-pazjenti u individwi oħra suġġetti għal esponiment mediku Dan il-kapitolu jinkludi r-rekwiżiti rilevanti mid-Direttiva Medika, iżda jsaħħaħhom b'mod partikolari fir-rigward ta’: - l-applikazzjoni tal-prinċipju ta’ ġustifikazzjoni; - l-informazzjoni lill-pazjenti dwar ir-riskji u l-benefiċċji għas-saħħa; - l-informazzjoni dwar id-dożi; - il-livelli dijanjostiċi ta' referenza; - l-involviment tal-Espert fil-Fiżika Medika; - il-prevenzjoni tal-esponimenti mediċi aċċidentali u dawk mhux intenzjonati. 3.8. Kapitolu VIII: Protezzjoni tal-membri tal-pubbliku Dan il-kapitolu jinkludi r-rekwiżiti dwar l-esponimenti tal-pubbliku fid-Direttiva 96/29/Euratom, b'konsiderazzjoni aktar espliċita tal-ħruġ ta' awtorizzazzjonijiet ta' rimi għal effluwent radjuattiv (ukoll b'referenza għar-Rakkomandazzjoni tal-Kummissjoni 2004/2/Euratom). It-taqsima dwar is-sitwazzjonijiet ta' esponiment f'emerġenza tinkludi r-rekwiżiti tad-Direttiva dwar l-Informazzjoni lill-Pubbliku. It-taqsima dwar is-sitwazzjonijiet ta' esponiment eżistenti tindirizza l-esponiment fuq ġewwa għar-radon, b'livell ta' referenza massimu kemxejn aktar baxx għall-abitazzjonijiet eżistenti milli hemm fir-Rakkomandazzjoni tal-Kummissjoni 90/143/Euratom, bi qbil mar-rakkomandazzjonijiet tal-ICRP u l-WHO. Hija tinkludi wkoll rekwiżiti għall-klassifikazzjoni tal-materjali tal-kostruzzjoni abbażi ta’ indiċi tar-radjuattività u livell ta' referenza uniformi għad-doża annwali li tirriżulta minn residenza f'bini mibni b'materjali bħal dawn. 3.9. Kapitolu IX: Protezzjoni tal-ambjent Dan il-kapitolu, f'konformità mal-kamp ta' applikazzjoni usa' tad-Direttiva bħalma hemm fl-Istandards Internazzjonali Bażiċi tas-Sikurezza, għandu l-għan li jipprovdi mezzi biex tintwera l-konformità mal-kriterji ambjentali. Filwaqt li l-ICRP ippubblikat metodoloġija għall-valutazzjoni tad-doża għall-bijota, għadha mistennija pubblikazzjoni dwar l-applikazzjoni tal-kriterji. Sakemm ma toħroġx gwida ulterjuri, huma l-awtoritajiet nazzjonali li jridu jivvalutaw id-dożi għal annimali u pjanti rappreżentattivi f'termini ta' protezzjoni tal-ekosistema. Jeħtieġ ukoll li jittieħdu miżuri tekniċi adatti biex jiġu evitati l-konsegwenzi ambjentali ta' rilaxx aċċidentali u biex jiġu mmonitorjati l-livelli eżistenti ta' radjuattività fl-ambjent, mill-perspettivi kemm tal-protezzjoni ambjentali u kemm tas-saħħa tal-bniedem. 3.10. Kapitolu X: Rekwiżiti għall-kontroll regolatorju Dan il-kapitolu jinkludi r-responsabbiltajiet kollha tal-awtoritajiet regolatorji fis-sitwazzjonijet kollha ta' esponiment. Struttura ċara qiegħda tingħata permezz tat-taqsimiet li ġejjin: - L-infrastruttura istituzzjonali; - Il-kontroll ta' sorsi radjuattivi siġillati (bl-Annessi II, XII, XIII, XIV, XV jinkorporaw aspetti differenti tad-Direttiva dwar is-Sorsi Radjuattivi Siġillati ta' Attività Għolja); - Is-sorsi orfni (b'rekwiżiti ġodda rigward il-kontaminazzjoni minn metalli); - Is-sitwazzjonijiet ta' esponimenti f'emerġenza (stabbiliment ta' sistema ta' ġestjoni ta' emerġenza u ta' kooperazzjoni internazzjonali, filwaqt li r-rekwiżiti għall-protezzjoni tal-ħaddiema u l-membri tal-pubbliku f'sitwazzjoni ta' esponimenti f'emerġenza huma indirizzati fil-Kapitoli V u VIII rispettivament); - Is-sitwazzjonijiet ta' esponiment eżistenti (dispożizzjonijiet ġenerali għall-ġestjoni ta' żoni kontaminati; pjan ta' azzjoni għar-radon); - Is-sistema tal-infurzar (programm ta' spezzjoni u reazzjoni għad-defiċjenzi). L-ewwel taqsima dwar l-'infrastruttura istituzzjonali' titlob għal definizzjoni ċara tar-responsabbiltajiet tal-awtoritajiet differenti. Il-Kummissjoni għandha perjodikament tirċievi informazzjoni aġġornata u tippubblikaha fil-Ġurnal Uffiċjali. Din it-taqsima tiddefinixxi wkoll ir-responsabbiltajiet tal-'Espert dwar il-Protezzjoni mir-Radjazzjoni', l-'Uffiċjal tal-Protezzjoni mir-Radjazzjoni' (fil-BSS preżenti dawn il-kunċetti ngħaqdu fi ħdan il-funzjoni ta' 'Espert Ikkwalifikat') u l-'Espert tal-Fiżika Medika'. 3.11. Kapitolu XI: Dispożizzjonijiet finali It-traspożizzjoni tad-Direttiva l-ġdida fil-liġi nazzjonali ma għandhiex teħtieġ sforz leġiżlattiv maġġuri, u għalhekk skadenza ta' sentejn għat-traspożizzjoni hi meqjusa bħala suffiċjenti. Elementi speċifiċi ġodda, bħall-protezzjoni tal-ambjent, jistgħu jiġu trasposti aktar tard. Bi qbil mat-Trattat tal-Euratom, l-Istandards Bażiċi għandhom jiġu applikati b'mod uniformi fl-Istati Membri, għalkemm din għandha ssir mingħajr ħsara għal dawk ir-rekwiżiti li għalihom il-flessibbiltà hi ċara mill-formulazzjoni tat-test. Madankollu, il-limiti tad-doża, il-valuri awtomatiċi ta' eżenzjoni, il-livell ta' referenza għall-materjali tal-kostruzzjoni, eċċ. huma espliċitament intenzjoni għal traspożizzjoni u applikazzjoni uniformi. 4. Implikazzjonijiet baġitarji Ma hemmx implikazzjonijiet għall-baġit tal-UE. Proposta għal DIRETTIVA TAL-KUNSILL li tistabbilixxi standards bażiċi tas-sikurezza kontra l-perikli li jirriżultaw minn esponiment għal radjazzjoni jonizzanti Abbozz ippreżentat skont l-Artikolu 31 tat-Trattat tal-Euratom għall-opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew IL-KUNSILL TAL-UNJONI EWROPEA, Wara li kkunsidra t-Trattat li jistabbilixxi l-Komunità Ewropea tal-Enerġija Atomika, u b'mod partikolari l-Artikoli 31 u 32 tiegħu, Wara li kkunsidra l-proposta mill-Kummissjoni, imfassla wara li nkisbet l-opinjoni ta' grupp ta' persuni maħtura mill-Kumitat Xjentifiku u Tekniku minn fost l-esperti xjentifiċi fl-Istati Membri, u wara li kkonsulta lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew, Wara li kkunsidra l-opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew, Wara li kkunsidra l-opinjoni tal-Parlament Ewropew, Billi: 5. Fl-Artikolu 2(b) tat-Trattat huwa previst l-istabbiliment ta' standards uniformi tas-sikurezza biex tiġi protetta s-saħħa tal-ħaddiema u tal-pubbliku ġenerali u l-Artikolu 30 tat-Trattat jiddefinixxi 'standards bażiċi' għall-protezzjoni tas-saħħa tal-ħaddiema u tal-pubbliku ġenerali kontra l-ħsarat ikkawżati mir-radjazzjonijiet jonizzanti. 6. Sabiex twettaq il-kompitu tagħha, il-Komunità stabbiliet standards bażiċi għall-ewwel darba fl-1959 skont l-Artikolu 218 tat-Trattat permezz tad-Direttivi tat-2 ta’ Frar 1959 li jistabbilixxu standards għall-protezzjoni tas-saħħa tal-ħaddiema u l-pubbliku ġenerali kontra l-perikli li jiġu mir-radjoattività jonizzanti[9]. Id-Direttivi ġew riveduti bosta drabi, l-aktar riċentament fl-1996 bid-Direttiva tal-Kunsill 96/29/Euratom tat-13 ta’ Mejju 1996 li tistabbilixxi standards bażiċi ta' sigurtà [sikurezza] għall-ħarsien tas-saħħa tal-ħaddiema u l-pubbliku ġenerali kontra l-perikli li jiġu minn radjazzjoni jonizzanti [10] li ħassret id-Direttivi ta' qabel. 7. Id-Direttiva 96/29/Euratom tistabbilixxi l-istandards bażiċi ta' sikurezza. Id-dispożizzjonijiet ta' dik id-Direttiva japplikaw għal sitwazzjonijiet normali u ta' emerġenza u kienu supplimentati b'leġiżlazzjoni aktar speċifika. 8. Id-Direttiva tal-Kunsill 97/43/Euratom tat-30 ta’ Ġunju 1997 dwar il-protezzjoni tas-saħħa tal-individwi kontra l-perikoli tar-radjazzjoni jonizzanti konnessa ma' esponiment għal raġunijiet mediċi, u li tħassar id-Direttiva 84/466/Euratom[11], id-Direttiva tal-Kunsill 89/618/Euratom tas-27 ta’ Novembru 1989 dwar kif il-pubbliku ġenerali jkun informat dwar miżuri għal ħarsien tas-saħħa li għandhom ikunu applikati u dwar passi li għandhom jittieħdu fil-każ ta’ emerġenza radjoloġika[12], id-Direttiva tal-Kunsill 90/641/Euratom tal-4 ta’ Diċembru 1990 dwar il-protezzjoni operattiva ta' ħaddiema esterni esposti għar-riskju ta' radjazzjoni jonizzanti matul l-attivitajiet tagħhom f'żoni kkontrollati[13] u d-Direttiva tal-Kunsill 2003/122/Euratom tat-22 ta’ Diċembru 2003 dwar il-kontroll ta' sorsi radjoattivi siġillati ta' attività għolja u dwar is-sorsi orfni[14] ikopru aspetti speċifiċi differenti kumplimentari għad-Direttiva 96/29/Euratom. 9. Maż-żmien, id-definizzjonijiet użati f'dik il-leġiżlazzjoni evolvew u kienu aġġustati għall-kamp ta' applikazzjoni speċifiku, madankollu bosta rekwiżiti stabbiliti fihom kienu joqogħdu fil-kuntest oriġinali fiż-żmien tal-adozzjoni ta' dik il-leġiżlazzjoni iżda ma jistgħux jiġu estiżi għall-użu fid-Direttiva 96/29/Euratom. 10. Il-Grupp ta' Esperti maħtur mill-Kumitat Xjentifiku u Tekniku ta l-parir li l-istandards bażiċi tas-sikurezza, stabbiliti skont l-Artikoli 30 u 31 tat-Trattat tal-Euratom għandhom iqisu r-rakkomandazzjonijiet il-ġodda tal-Kummissjoni Internazzjonali dwar il-Protezzjoni Radjoloġika (ICRP), b'mod partikolari dawk fil-Pubblikazzjoni 103 (2007) [15], u għandhom ikunu riveduti fid-dawl tal-evidenza xjentifika u l-esperjenzi operattivi ġodda. 11. Id-dispożizzjonijiet ta' din id-Direttiva għandhom isegwu l-approċċ abbażi tas-sitwazzjoni introdott mill-Pubblikazzjoni 103 tal-ICRP u jiddistingwu bejn sitwazzjonijiet ta' esponiment eżistenti, ippjanati u ta' emerġenza. Meta jitqies dan il-qafas ġdid, id-Direttiva għandha tkopri s-sitwazzjonijiet kollha ta' esponiment u l-kategoriji kollha ta' esponiment, jiġifieri l-esponimenti okkupazzjonali, pubbliċi u mediċi. 12. F'din id-Direttiva għandha titqies wkoll il-metodoloġija l-ġdida introdotta mill-ICRP, ibbażata fuq l-aħħar għarfien dwar ir-riskji tar-radjazzjoni, biex ikunu kkalkulati d-dożi. 13. Inżammu l-limiti preżenti tad-doża annwali għall-esponiment okkupazzjonali u tal-pubbliku. Madankollu, ma għandux ikun hemm aktar ħtieġa li tiġi stabbilita medja fuq 5 snin, ħlief f'ċirkustanzi speċjali speċifikati fil-leġiżlazzjoni nazzjonali. 14. L-informazzjoni xjentifika ġdida dwar l-effetti fuq it-tessuti titlob li l-prinċipju ta' ottimizzazzjoni jiġi applikat ukoll għad-dożi għall-organi, fejn ikun xieraq, sabiex id-dożi jinżammu fl-iżjed livell baxx raġonevolment possibbli. Id-direttiva għandha ssegwi wkoll il-gwida l-ġdida tal-ICRP dwar il-limitu tad-doża skont l-organu għal-lenti tal-għajn fl-esponiment okkupazzjonali. 15. L-industriji li jipproċessaw materjal radjuattiv naturali estratt mill-qoxra tad-dinja jissottomettu lill-ħaddiema u, jekk il-materjal jiġi rilaxxat fl-ambjent, lill-pubbliku, għal żieda fl-esponiment għar-radjazzjoni. 16. Il-protezzjoni kontra s-sorsi ta' radjazzjoni naturali, iktar milli tkun indirizzata separatament f’titolu speċifiku, għandha tkun integrata b’mod sħiħ fir-rekwiżiti ġenerali. B’mod partikolari, l-industriji li jipproċessaw materjali li fihom radjunuklidi naturali għandhom jiġu mmaniġġjati fl-istess qafas regolatorju bħal prattiki oħrajn. 17. Ir-rekwiżiti l-ġodda dwar ir-radjuattività fil-materjali tal-bini għandhom jippermettu ċ-ċirkolazzjoni libera tal-materjali tal-bini. 18. Sejbiet epidemjoloġiċi reċenti minn studji residenzjali juru riskju ta’ kanċer fil-pulmun minn esponiment għar-radon fuq ġewwa f’livelli ta' madwar 100 Bq m-3. Il-kunċett il-ġdid tas-sitwazzjonijiet ta' esponiment jippermetti li d-dispożizzjonijiet tar-Rakkomandazzjoni tal-Kummissjoni 90/143/Euratom dwar il-protezzjoni tal-pubbliku kontra l-esponiment fuq ġewwa għar-radon [16] jiġu inkorporati fir-rekwiżiti vinkolanti tal-Istandards Bażiċi tas-Skurezza filwaqt li jħallu biżżejjed flessibbiltà għall-implimentazzjoni. 19. L-esponiment tal-persunal tal-ajru għar-radjazzjoni kosmika għandha tiġi mmaniġġjata bħala sitwazzjoni ta’ esponiment ppjanata. It-tħaddim tal-inġenji tal-ispazju għandu jaqa’ fl-ambitu ta’ din id-Direttiva u għandu jiġi mmaniġġjat bħala esponiment awtorizzat b’mod speċjali. 20. Il-protezzjoni tas-saħħa tal-pubbliku ġenerali tippermetti l-preżenza ta’ sustanzi radjuattivi fl-ambjent. Minbarra l-modi diretti ta’ esponiment ambjentali, għandha tiġi kkunsidrata l-protezzjoni tal-ambjent b’mod ġenerali, inkluż l-esponiment tal-bijota, fi ħdan il-qafas ġenerali komprensiv u koerenti. Sakemm il-bniedem huwa parti mill-ambjent tiegħu, din il-politika hija ta' benefiċċju għall-protezzjoni tas-saħħa fuq perjodu fit-tul. 21. Fil-qasam mediku, l-iżviluppi teknoloġiċi u xjentifiċi importanti wasslu għal żieda notevoli fl-esponiment tal-pazjenti. F’dan ir-rigward, id-Direttiva għandha tenfasizza l-ħtieġa għal ġustifikazzjoni tal-esponiment mediku, inkluż l-esponiment ta’ individwi asintomatiċi, u għandha ssaħħaħ ir-rekwiżiti fir-rigward tal-informazzjoni li għandha tingħata lill-pazjenti, ir-reġistrazzjoni u r-rappurtar tad-dożi mill-proċeduri mediċi, l-użu ta’ livelli dijanjostiċi ta’ referenza u d-disponibbiltà ta’ apparat li jindika d-doża. 22. L-esponimenti mediċi aċċidentali u mhux intenzjonati huma sors ta’ tħassib kontinwu. Il-prevenzjoni u s-segwitu tagħhom, f’każ li jseħħu, jeħtieġ li jiġu indirizzati b’mod sħiħ. F’dan ir-rigward, għandu jiġi enfasizzat ir-rwol tal-programmi ta' assigurazzjoni tal-kwalità, fosthom l-analiżi tar-riskju fir-radjoterapija, biex ikunu evitati tali inċidenti u f’tali każijiet bħal dawn għandhom ikunu meħtieġa r-reġistrazzjoni, ir-rappurtar, l-analiżi u l-azzjoni korrettiva. 23. L-hekk imsejħa esponimenti ‘medikolegali’ introdotti fid-Direttiva 97/43/Euratom issa ġew identifikati b’mod ċar bħala esponiment intenzjonat ta’ individwi għal finijiet li mhumiex mediċi, jew ‘esponimenti għat-teħid ta’ immaġni għal skopijiet mhux mediċi’. Prattiki bħal dawn jeħtieġ li jitpoġġew taħt kontroll regolatorju xieraq u għandhom ikunu ġustifikati b’mod simili għall-esponimenti mediċi. Madankollu, jeħtieġ approċċ differenti, fuq naħa waħda, għall-proċeduri implimentati mill-persunal mediku li juża t-tagħmir mediku u, fuq in-naħa l-oħra, għall-proċeduri implimentati minn persunal mhux mediku li juża tagħmir mhux mediku. B’mod ġenerali, għandhom japplikaw il-limiti ta' doża annwali u r-restrizzjonijiet korrispondenti għall-esponiment tal-pubbliku. 24. L-Istati Membri għandhom ikunu meħtieġa jippreżentaw ċerti prattiki li jinvolvu periklu mir-radjazzjoni jonizzanti għal sistema ta’ kontroll regolatorju jew li jipprojbixxu ċerti prattiki. L-Istati Membri għandhom jibbenefikaw mill-applikazzjoni ta’ approċċ gradwali għall-kontroll regolatorju, li għandu jkun proporzjonali għall-kobor u l-probabbiltà tal-esponimenti li jirriżultaw mill-prattiki, u proporzjonali għall-impatt li l-kontroll regolatorju jista’ jkollu fit-tnaqqis ta’ dawn l-esponimenti jew fit-titjib tas-sikurezza tal-istallazzjonijiet. 25. Huwa ta' benefiċċju li jkun hemm l-istess valuri ta’ konċentrazzjoni skont l-attività kemm għall-eżenzjoni ta' prattiki mill-kontroll regolatorju u għall-approvazzjoni ta' materjali minn prattiki regolati. Wara analiżi komprensiva, ġie konkluż li l-valuri rakkomandati fid-dokument RS-G-1.7 tal-IAEA[17] jistgħu jintużaw kemm bħala valuri awtomatiċi għall-eżenzjoni, li jissostitwixxu l-valuri ta’ konċentrazzjoni skont l-attività stabbiliti fl-Anness I għad-Direttiva 96/29/Euratom, u bħala livelli ġenerali għall-approvazzjoni, li jissostitwixxu l-valuri rakkomandati mill-Kummissjoni fil-Protezzjoni mir-Radjazzjoni Nru 122[18]. 26. L-Istati Membri jistgħu jagħtu eżenzjoni speċifika mill-awtorizzazzjoni għal ċerti prattiki li jinvolvu attivitajiet li jaqbżu l-valuri ta’ eżenzjoni. 27. Il-livelli speċifiċi ta’ approvazzjoni, li jaqbżu l-valuri awtomatiċi għall-eżenzjoni u l-approvazzjoni, kif ukoll il-gwida Komunitarja korrispondenti[19] jibqgħu għodod importanti għall-ġestjoni tal-volumi kbar ta’ materjali li jirriżultaw mill-iżmantellar tal-faċilitajiet liċenzjati. 28. L-Istati Membri għandhom jiżguraw li l-ħaddiema esterni jirċievu l-istess protezzjoni bħall-ħaddiema esposti li huma impjegati minn impriżi li jwettqu prattiki b’sorsi tar-radjazzjoni. L-arranġamenti speċifiċi għall-ħaddiema esterni fid-Direttiva 90/641/Euratom għandhom jiġu estiżi biex ikopru wkoll il-ħidma f’żoni sorveljati. 29. Fir-rigward tal-ġestjoni ta’ sitwazzjonijiet ta’ esponiment ta’ emerġenza, l-approċċ preżenti msejjes fuq il-livelli ta’ intervent għandu jiġi sostitwit b’sistema aktar komprensiva li tinkludi analiżi tat-theddida, sistema ġenerali għall-ġestjoni tal-emerġenzi, pjanijiet ta’ reazzjoni għal emerġenzi għat-theddidiet identifikati, u strateġiji ppjanati minn qabel għall-ġestjoni ta’ kull avveniment ippostulat. 30. L-introduzzjoni ta' livelli ta’ referenza u f’sitwazzjonijiet ta’ esponiment ta' emerġenza u dawk eżistenti tippermetti l-protezzjoni tal-individwu filwaqt li jitqiesu kriterji soċjali oħrajn bl-istess mod bħal-limiti tad-doża u r-restrizzjonijiet fuq id-doża għal sitwazzjonijiet ta’ esponiment ippjanat. 31. Il-ġestjoni effiċjenti ta’ emerġenza nukleari b’konsegwenzi transkonfinali titlob kooperazzjoni msaħħa bejn l-Istati Membri fl-ippjanar u fir-reazzjoni għall-emerġenzi. 32. L-Aġenzija Internazzjonali tal-Enerġija Atomika flimkien mal-Organizzazzjoni Dinjija tas-Saħħa, l-Organizzazzjoni tal-Ikel u l-Agrikoltura, l-Organizzazzjoni Internazzjonali tax-Xogħol, l-Aġenzija tal-Enerġija Nukleari tal-Organizzazzjoni għall-Kooperazzjoni u l-Iżvilupp Ekonomiku, u l-Organizzazzjoni Pan-Amerikana tas-Saħħa qed jirrevedu l-Istandards Internazzjonali Bażiċi tas-Sikurezza fid-dawl tal-Pubblikazzjoni 103 l-ġdida tal-ICRP. 33. Jeħtieġ li jiġu ċċarati r-rwoli u r-responsabbiltajiet tas-servizzi u l-esperti nazzjonali involuti biex jiżguraw li l-aspetti tekniċi u prattiċi tal-protezzjoni mir-radjazzjoni jkunu mmaniġġjati b’livell għoli ta’ kompetenza. 34. Għandhom jiddaħħlu rekwiżiti aktar preċiżi għall-ħruġ tal-awtorizzazzjonijiet ta’ rimi u għall-monitoraġġ tar-rimi. Ir-Rakkomandazzjoni tal-Kummissjoni 2004/2/Euratom tat-18 ta’ Diċembru 2003 dwar informazzjoni standardizzata dwar ir-rimi ta' skart radjoattiv f'forma ta' gass jew likwidu fl-ambjent minn reatturi tal-enerġija nukleari u impjanti ta' riproċessar waqt ħidma normali (traduzzjoni mhux uffiċjali)[20] introduċiet informazzjoni standardizzata għar-rappurtar ta’ dejta dwar rimi minn impjanti tal-enerġija nukleari u l-faċilitajiet ta’ pproċessar mill-ġdid. 35. Mhemmx għalfejn isiru bidliet kbar fl-aktar Direttiva reċenti dwar il-kontroll ta' sorsi radjuattivi siġillati ta' attività għolja u sorsi orfni (2003/122/Euratom), ħlief biex jitwessgħu xi wħud mir-rekwiżiti sabiex jinkludu kull sors radjuattiv issiġillat. Madankollu, għad hemm problemi mhux solvuti rigward is-sorsi orfni u kien hemm każijiet sinifikanti ta’ metall ikkontaminat li ġie importat minn pajjiżi terzi. Għalhekk, għandu jiddaħħal rekwiżit għan-notifikazzjoni tal-inċidenti b’sorsi orfni jew tal-kontaminazzjoni ta' metall. Rigward is-sigurtà internazzjonali, huwa importanti wkoll li jkunu armonizzati l-livelli li jridu jinqabżu sabiex sors jitqies bħala sors siġillat ta’ attività għolja ma’ dawk stabbiliti mill-IAEA. 36. L-istandards bażiċi ta' sikurezza stabbiliti skont it-Trattat tal-Euratom huma intiżi biex japplikaw b’mod uniformi. 37. Id-Direttiva 96/29/Euratom u d-Direttivi komplimentari 89/618/Euratom, 90/641/Euratom 96/29/Euratom, 97/43/Euratom u 2003/122/Euratom għandhom jitħassru, ADOTTA DIN ID-DIRETTIVA: KAPITOLU I SUĠĠETT U KAMP TA' APPLIKAZZJONI Artikolu 1 Suġġett 38. Din id-Direttiva tistabbilixxi l-istandards bażiċi ta' sikurezza għall-protezzjoni tas-saħħa tal-ħaddiema, il-pubbliku ġenerali, il-pazjenti u individwi oħra suġġetti għal esponiment mediku kontra l-perikli li jirriżultaw mir-radjazzjoni jonizzanti għall-fini tal-implimentazzjoni uniformi tagħhom mill-Istati Membri. 39. Din id-Direttiva tapplika għall-protezzjoni tal-ambjent bħala mogħdija mis-sorsi ta' radjazzjoni għall-esponiment tal-bniedem, ikkumplimentata, fejn xieraq, b’kunsiderazzjoni speċifika tal-esponiment tal-bijota fl-ambjent b’mod ġenerali. 40. Din id-Direttiva tistabbilixxi ir-rekwiżiti għall-kontroll tas-sikurezza u s-sigurtà tas-sorsi radjuattivi u l-għoti ta’ informazzjoni xierqa f’sitwazzjoni ta’ esponiment ta’ emerġenza. 41. Din id-Direttiva tistabbilixxi rekwiżiti għall-prevenzjoni tal-esponiment tal-ħaddiema u tal-membri tal-pubbliku għal radjazzjoni jonizzanti li tirriżulta minn sorsi orfni u minn kontroll inadegwat ta’ sorsi radjuattivi siġillati ta’ attività għolja u għall-armonizzazzjoni tal-kontrolli li jeżistu fl-Istati Membri billi tiddefinixxi rekwiżiti speċifiċi li jiżguraw li kull sors jinżamm taħt kontroll. 42. Din id-Direttiva tiddefinixxi għanijiet komuni fuq livell Komunitarju rigward il-miżuri u l-proċeduri biex ikun infurmat il-pubbliku għall-fini li tittejjeb il-protezzjoni operattiva tas-saħħa li tingħata f'każ ta’ emerġenza. Artikolu 2 Kamp ta' applikazzjoni 43. Din id-Direttiva tapplika għal kwalunkwe sitwazzjoni ta’ esponiment ppjanat, eżistenti jew ta’ emerġenza li jinvolvi riskju minn esponiment għar-radjazzjoni jonizzanti li ma jistax jiġi injorat mill-perspettiva tal-protezzjoni mir-radjazzjoni fir-rigward tal-protezzjoni tas-saħħa tal-ħaddiema, il-membri tal-pubbliku, jew pazjenti u individwi oħra suġġetti għal esponiment mediku jew fir-rigward il-protezzjoni tal-ambjent. 44. Din id-Direttiva tapplika għall-prattiki kollha li jinvolvu sorsi ta' radjazzjoni, jiġifieri: 45. il-produzzjoni, l-ipproċessar, l-immaniġġar, l-użu, il-ħżin, iż-żamma, it-trasport, il-konsenja, l-importazzjoni lejn il-Komunità u l-esportazzjoni minnha u r-rimi tal-materjal radjuattiv; 46. it-tħaddim ta’ tagħmir elettroniku li jarmi radjazzjoni jonizzanti u t-tħaddim ta’ kwalunkwe apparat elettroniku li jopera b’differenza potenzjali ta’ aktar minn 5 kV; 47. prattiki li jinvolvu l-preżenza ta’ sorsi ta’ radjazzjoni naturali li jwasslu għal żieda sinifikanti fl-esponiment tal-ħaddiema jew tal-membri tal-pubbliku, b’mod partikolari: i) it-tħaddim ta’ inġenji tal-ajru u inġenji tal-ispazju; ii) l-esponiment għar-radon fuq il-postijiet tax-xogħol; iii) l-attivitajiet fl-industriji li jipproċessaw materjali b’radjunuklidi fin-natura, jew attivitajiet relatati ma’ pproċessar bħal dan. 48. kull prattika oħra speċifikata mill-Istat Membru. 49. Din id-Direttiva tapplika għall-ġestjoni ta' sitwazzjonijiet ta’ esponiment eżistenti, b’mod partikolari l-esponiment tal-pubbliku għar-radon fuq ġewwa, l-esponiment estern minn materjali tal-bini u l-każijiet ta’ esponiment li jdum u li jirriżulta mill-effetti ta’ wara emerġenza jew ta’ attività fil-passat. 50. Din id-Direttiva tapplika għall-ġestjoni ta' sitwazzjonijiet ta’ esponiment ta’ emerġenza sakemm dawn jitqiesu li jeħtieġu intervent biex tkun protetta s-saħħa tal-pubbliku jew tal-ħaddiema jew biex ikun protett l-ambjent; l-esponiment potenzjali kif ukoll il-preparazzjoni u l-ippjanar għall-emerġenzi huma parti mis-sitwazzjonijiet ta’ esponiment ippjanat. Artikolu 3 Esklużjoni mill-kamp ta' applikazzjoni Din id-Direttiva ma għandhiex tapplika għar-radjunuklidi li jinsabu b’mod naturali f’ġisem il-bniedem, għar-radjazzjoni kosmika li tinsab fil-livell tal-art, u għall-esponiment ’l fuq mill-art għal radjunuklidi preżenti fil-qoxra tad-dinja mhux disturbata. KAPITOLU II DEFINIZZJONIJIET Artikolu 4 Għall-fini ta' din id-Direttiva, it-termini li ġejjin għandhom it-tifsira assenjata lilhom hawnhekk: 51. "Esponiment mediku" tfisser esponiment li jseħħ f’pazjenti jew f’individwi asintomatiċi bħala parti mid-dijanjosi jew it-trattament mediku jew dentali tagħhom, u huwa intenzjonat biex ikun ta' ġid għal saħħithom jew għall-benesseri tagħhom, kif ukoll l-esponiment imġarrab minn dawk li jagħtu kura u konfort u minn voluntiera fir-riċerka bijomedika; 52. "Radjazzjoni jonizzanti" tfisser it-trasferiment tal-enerġija fl-għamla ta' partiċelli jew mewġ elettromanjetiku b'tul tal-mewġa ta' 100 nanometru jew inqas (frekwenza ta' 3x1015 Hertz jew aktar) li kapaċi tipproduċi joni direttament jew indirettament; 53. "Emerġenza" tfisser sitwazzjoni jew avveniment mhux ta' rutina li jeħtieġu azzjoni immedjata primarjament biex jitnaqqas il-periklu jew il-konsegwenzi ħżiena għas-saħħa u s-sikurezza tal-bniedem, il-kwalità tal-ħajja, il-proprjetà jew l-ambjent. Din tinkludi l-emerġenzi nukleari u radjoloġiċi; 54. "Sitwazzjoni ta' esponiment f'emerġenza" tfisser sitwazzjoni ta' esponiment dovut għal avveniment għal għarrieda li jeħtieġ li jittieħdu deċiżjonijiet urġenti sabiex tiġi kkontrollata din is-sitwazzjoni; l-avveniment jista' jkun ir-riżultat ta' aċċident (previst jew le bħala esponiment potenzjali) jew ta' att malizzjuż; 55. "Esponiment" tfisser l-att tal-esponiment jew il-kundizzjoni ta' esponiment għal radjazzjoni jonizzanti emessa barra l-ġisem (esponiment estern) jew fil-ġisem (esponiment intern); 56. "Sitwazzjoni ta' esponiment" tfisser sitwazzjoni li twassal għal esponiment, inklużi s-sorsi ta' radjazzjoni u l-attivitajiet jew l-azzjonijiet li jistgħu jaffettwaw l-esponiment minn dawn is-sorsi ta' radjazzjoni; 57. "Membri tal-pubbliku" tfisser l-individwi, suġġetti għal eponiment pubbliku; 58. "Sors ta' radjazzjoni" tfisser entità li tista' tikkawża esponiment għar-radjazzjoni – pereżempju billi temetti radjazzjoni jonizzanti jew billi tirrilaxxa materjal radjuattiv – u li tista' tiġi trattata bħala entità unika għall-finijiet ta' protezzjoni u sikurezza; 59. "Sors radjuattiv" tfisser sors ta' radjazzjoni li jinkorpora materjal radjuattiv għall-iskop li tintuża r-radjuattività tiegħu; 60. "Materjal radjuattiv" tfisser materjal li jinkorpora sustanzi radjuattivi; 61. "Sors orfni" tfisser sors siġillat li la hu eżentat u lanqas taħt kontroll regolatorju pereżempju, għaliex dan qatt ma kien taħt kontroll regolatorju jew għaliex kien abbandunat, intilef, tqiegħed f'post żbaljat, insteraq jew ġie trasferit mod ieħor mingħajr awtorizzazzjoni xierqa; 62. "Materjal tal-bini" tfisser prodott tal-kostruzzjoni li jkun prodott biex jiġi inkorporat b'mod permanenti f'bini; 63. "Rimi" tfisser it-tqegħid ta' skart radjuattiv jew fjuwil użat f'faċilità awtorizzata mingħajr l-intenzjoni li dawn jerġgħu jittieħdu lura; 64. "Sitwazzjoni ta' esponiment eżistenti" tfisser sitwazzjoni ta' esponiment li tkun diġà teżisti meta tkun trid tittieħed deċiżjoni dwar il-kontroll tagħha u li ma teħtieġx jew ma teħtieġx aktar li jittieħdu miżuri urġenti; 65. "Sors ta’ radjazzjoni naturali" tfisser sorsi ta’ radjazzjoni jonizzanti ta’ oriġini naturali terrestra jew kosmika; 66. "Sitwazzjoni ta’ esponiment ppjanata" tfisser sitwazzjoni ta’ esponiment li jirriżulta mit-tħaddim jew l-introduzzjoni ppjanata ta’ sors ta’ radjazzjoni jew minn attivitajiet li jbiddlu l-mogħdija tal-esponiment, sabiex jikkawżaw esponiment jew esponiment potenzjali tal-bniedem jew tal-ambjent. Is-sitwazzjonijiet ta’ esponiment ippjanat jistgħu jinkludu kemm l-esponimenti normali kif ukoll l-esponimenti potenzjali; 67. "Esponiment potenzjali" tfisser esponiment li ma jkunx mistenni b’ċertezza iżda li jista’ tirriżulta minn avveniment jew sekwenza ta’ avvenimenti ta’ natura probabilistika, inklużi ħsarat fit-tagħmir u żbalji fl-operat. 68. "Protezzjoni mir-radjazzjoni" tfisser il-protezzjoni tal-bniedem mill-effetti ħżiena tal-esponiment għar-radjazzjoni jonizzanti, u l-mezzi biex din tintlaħaq; 69. "Prattika" tfisser kwalunkwe attività li tinvolvi t-tħaddim jew l-introduzzjoni ta’ sorsi tar-radjazzjoni jew li tbiddel il-mogħdijiet tal-esponiment u li tiġi mmaniġġjata bħala sitwazzjoni ta’ esponiment ppjanat; 70. "Radon" tfisser l-isotopu Rn-222 u d-dixxendenti tiegħu, kif xieraq (esponiment għar-radon ifisser esponiment għad-dixxendenti tar-radon); 71. "Ħażna" tfisser iż-żamma ta’ sorsi radjuattivi jew ta’ skart radjuattiv f’faċilità li tipprovdi żamma adegwata, bl-intenzjoni li xi darba jerġgħu jintużaw; 72. "Ottimizzazzjoni" tfisser proċess iterattiv li jħares ’il quddiem sabiex ikunu stabbiliti miżuri ta’ protezzjoni adegwati li jqisu ċ-ċirkostanzi prevalenti, l-għażliet disponibbli, u n-natura tas-sitwazzjoni ta' esponiment, bil-għan li d-daqs u l-probabbiltà tal-esponiment u l-għadd ta’ individwi esposti jinżammu fl-iżjed livelli baxxi li jistgħu raġonevolment jintlaħqu; 73. "Esponiment pubbliku" tfisser esponiment ta’ individwi, eskluż kwalunkwe esponiment okkupazzjonali jew mediku; 74. "Esponiment okkupazzjonali" tfisser esponiment tal-ħaddiema li jseħħ waqt xogħolhom; 75. "Dannu għas-saħħa" tfisser stima tar-riskju tat-tnaqqis fit-tul u l-kwalità tal-ħajja li jseħħ f’popolazzjoni wara esponiment. Dan jinkludi telf li jirriżulta mill-effetti fuq it-tessuti, kanċer u mard ġenetiku sever; 76. "Doża effettiva (E)" tfisser is-somma tad-dożi ekwivalenti ponderati fit-tessuti u l-organi kollha tal-ġisem minn irradjazzjoni interna u esterna. Hi ddefinita bl-espressjoni: [pic] fejn DT,R hi d-doża assorbita meħuda bħala medja fuq it-tessut jew organu T, minħabba r-radjazzjoni R, wR hu l-fattur ta' ponderazzjoni tar-radjazzjoni u, wT hu l-fattur ta' ponderazzjoni tat-tessut għat-tessut jew l-organu T. Il-valuri wT u wR xierqa huma speċifikati fil-Pubblikazzjoni 103 tal-Kummissjoni Internazzjonali dwar il-Protezzjoni Radjoloġika. L-unità għad-doża effettiva hi s-sievert; 77. "Limitu tad-doża" tfisser il-valur tad-doża effettiva jew id-doża ekwivalenti f’perjodu speċifikat li ma tistax tinqabeż għal individwu. Il-limitu tad-doża japplika għas-somma tal-esponimenti mill-prattiki kollha awtorizzati; 78. "Restrizzjoni fuq id-doża" tfisser restrizzjoni stabbilita bħala l-ogħla limitu prospettiv ta’ doża individwali, użata biex tiddefinixxi firxa ta' alternattivi ikkunsidrati fil-proċess tal-ottimizzazzjoni għal sors partikolari ta’ radjazzjoni f’sitwazzjoni ta’ esponiment ippjanat; 79. "Doża ekwivalenti (HT)" tfisser id-doża assorbita, f’tessut jew organu T ponderat għat-tip jew kwalità ta' radjazzjoni R. Hija mogħtija bi: [pic] fejn – DT,R hi d-doża assorbita meħuda bħala medja fuq it-tessut jew organu T, minħabba r-radjazzjoni R, – wR hu l-fattur ta' ponderazzjoni tar-radjazzjoni. Fejn il-kamp tar-radjazzjoni jkun kompost minn tipi jew enerġiji b’valuri differenti ta’ wR, id-doża totali ekwivalenti, HT, hija mogħtija bi: [pic] Il-valuri wR xierqa huma speċifikati fil-Pubblikazzjoni 103 tal-Kummissjoni Internazzjonali dwar il-Protezzjoni Radjoloġika. L-unità għad-doża effettiva hi s-sievert. 80. "Ħaddiem estern" tfisser kull ħaddiem espost, tal-kategorija A, li mhuwiex impjegat minn impriża responsabbli għaż-żoni sorveljati jew ikkontrollati, iżda li jwettaq attivitajiet f’dawn iż-żoni, inklużi persuni f'taħriġ, apprendisti u studenti; 81. "Impriża" tfisser persuna fiżika jew ġuridika li għandha r-responsabbiltà legali li twettaq prattika jew li għandha r-responsabbiltà legali għal sors ta’ radjazzjoni (inklużi l-każijiet fejn is-sid jew detentur ta’ sors ta' radjazzjoni ma jwettaqx attivitajiet relatati); 82. "Restrizzjoni tar-riskju" tfisser restrizzjoni stabbilita fuq ir-riskju individwali minn sors ta' radjazzjoni (riskju fis-sens ta’ probabbiltà ta’ dannu għas-saħħa minħabba esponiment potenzjali, li hu funzjoni tal-probabbiltà ta’ avveniment mhux intenzjonat li jikkawża doża u l-probabbiltà tad-dannu minħabba dik id-doża); 83. "Dawk li jagħtu kura u konfort" tfisser individwi li konxjament u għax iridu, jirċievu esponiment għal radjazzjoni jonizzanti meta jkunu qed jgħinu, għajr bħala parti mix-xogħol tagħhom, fl-appoġġ u l-konfort lil individwi sottoposti għal esponiment mediku jew li kienu sottoposti għalih ; 84. "Livell ta’ referenza" tfisser dak il-livell tad-doża jew riskju, f’sitwazzjoni ta’ esponiment ta’ emerġenza jew f’sitwazzjoni ta’ esponiment eżistenti, li jekk jinqabeż ikun meqjus mhux xieraq li jitħallew isiru esponimenti, u li inqas minnu l-ottimizzazzjoni tal-protezzjoni għandha tkompli tiġi implimentata; 85. "Ħaddiem espost" tfisser persuna, jew li taħdem għal rasha jew bħala impjegat u li tkun suġġetta għal esponiment fuq xogħol imwettaq fi ħdan il-prattika regolata minn din id-Direttiva u li jkun possibbli li tirċievi dożi li jaqbżu limitu jew ieħor tad-doża għall-esponiment pubbliku; 86. "Sievert (Sv)" tfisser l-isem speċjali tal-unità ta’ doża ekwivalenti jew effettiva. Sievert wieħed hu ekwivalenti għal joule għal kull kilogramm: 1 Sv = 1 J kg-1; 87. "Dħul" tfisser l-attivitajiet tar-radjunuklidi li jidħlu fil-ġisem mill-ambjent estern; 88. "Apprendist" tfisser persuna li tirċievi taħriġ jew tagħlim f’impriża bil-għan li teżerċita ħila speċifika. 89. "Doża effettiva impenjata (E(())" tfisser is-somma tad-dożi ekwivalenti impenjati fl-organi jew tessuti HT(() li jirriżultaw minn dħul, kull waħda multiplikata bil-fattur xieraq ta' ponderazzjoni tat-tessut wT. Hi ddefinita bi: [pic] Fl-ispeċifikar ta’ E((),( tingħata skont l-għadd ta’ snin li matulhom issir l-integrazzjoni. Għall-fini ta' konformità mal-limiti tad-doża speċifikati f’din id-Direttiva, ( hi perjodu ta’ 50 sena wara d-dħul fl-adulti u sal-età ta’ 70 sena għat-tfal. L-unità għad-doża effettiva impenjata hi s-sievert; 90. "Espert tal-fiżika medika" tfisser individwu li għandu l-għarfien, it-taħriġ u l-esperjenza biex jaġixxi jew jagħti parir dwar kwistjonijiet relatati mal-fiżika tar-radjazzjoni applikata għall-esponiment mediku, li l-kompetenza tiegħu li jaġixxi hi rikonoxxuta mill-awtoritajiet kompetenti; 91. "Servizz tas-saħħa okkupazzjonali" tfisser professjonist jew korp tas-saħħa li għandhom il-kompetenza għas-sorveljanza medika tal-ħaddiema esposti u li l-kapaċità tagħhom f’dan ir-rigward hi rikonoxxuta mill-awtoritajiet kompetenti; 92. "Espert dwar il-protezzjoni mir-radjazzjoni" tfisser individwu li għandu l-għarfien, it-taħriġ u l-esperjenza meħtieġa biex jagħti pariri dwar il-protezzjoni mir-radjazzjoni sabiex tkun żgurata l-protezzjoni effikaċi tal-individwi, u li l-kapaċità tiegħu li jaġixxi tkun rikonoxxuta mill-awtoritajiet kompetenti; 93. "Sors siġillat ta’ attività għolja" tfisser sors siġillat li fih l-ammont ta’ materjal radjuattiv jaqbeż il-valuri stabbiliti fl-Anness II; 94. "Pjan ta’ reazzjoni għal emerġenza" tfisser arranġamenti għall-ippjanar ta' reazzjoni adegwat fil-każ ta’ sitwazzjoni ta’ esponiment ta’ emerġenza relatata ma’ faċilità jew attività speċifika abbażi tal-avvenimenti ppostulati u xenarji relatati; 95. "Ħaddiem ta' emerġenza" tfisser kwalunkwe persuna li għandha rwol definit bħala ħaddiem waqt emerġenza u li tista’ tkun esposta waqt li tieħu azzjoni b’reazzjoni għall-emerġenza; 96. "Servizz ta’ dożimetrija" tfisser korp jew individwu li jkunu kompetenti fil-kalibrazzjoni, il-qari jew l-interpretazzjoni ta’ tagħmir individwali tal-monitoraġġ, jew għall-kejl tar-radjuattività fil-ġisem tal-bniedem jew f’kampjuni bijoloġiċi, jew għall-valutazzjoni tad-dożi, li l-kapaċità tagħhom li jaġixxu f’dan ir-rigward tkun rikonoxxuta mill-awtoritajiet kompetenti; 97. "Sistema ta' ġestjoni tal-emerġenzi" tfisser qafas legali jew amministrattiv li jistabbilixxi r-responsabbiltajiet għall-preparazzjoni u r-reazzjoni għall-emerġenzi, u l-arranġamenti għat-teħid tad-deċiżjonijiet fil-każ ta’ sitwazzjoni ta’ esponiment ta’ emerġenza; 98. "Radjoloġija medika" tfisser radjoloġija marbuta ma’ proċeduri radjodijanjostiċi u radjoterapewtiċi, u radjoloġija ta' interventi jew radjoloġija oħra ta' ppjanar jew gwida li tuża radjazzjoni jonizzanti; 99. "Aspetti prattiċi tal-proċeduri ta' esponiment mediku" tfisser it-twettiq fiżiku ta’ esponiment mediku u kull aspett ta' sostenn fosthom l-immaniġġar u l-użu ta’ tagħmir radjoloġiku mediku, u l-valutazzjoni tal-parametri tekniċi u fiżiċi, inklużi d-dożi tar-radjazzjoni, il-kalibrazzjoni u l-manutenzjoni tat-tagħmir, il-preparazzjoni u l-għoti tar-radjofarmaċewtiċi, u l-ipproċessar tal-immaġni kif imwettqa fost l-oħrajn, minn radjografi u tekniċi fil-mediċina nukleari u r-radjoterapija; 100. "Prattikant" tfisser tabib mediku, dentist jew professjonist ieħor tas-saħħa li jkun intitolat li jieħu r-responsabbiltà klinika għal esponiment mediku individwali skont ir-rekwiżiti nazzjonali. 101. "Livelli dijanjostiċi ta' referenza" tfisser il-livelli tad-doża fir-radjodijanjostika medika jew fil-prattiki radjoloġiċi ta' intervent, jew, fil-każ tar-radjofarmaċewtiċi, il-livelli ta’ attività, għal eżamijiet tipiċi għal gruppi ta’ pazjenti ta’ daqs standard jew "fantażmi" standard għal tipi ta’ tagħmir iddefiniti b’mod ġenerali; 102. "Attivazzjoni" tfisser proċess li permezz tiegħu nuklide stabbli jiġi ttrasformat f’radjonuklide billi l-materjal li jkun fih jiġi irradjat bil-partiċelli jew b’fotoni ta’ enerġija qawwija; 103. "Sustanza radjuattiva" tfisser kwalunkwe sustanza li jkun fiha radjunuklide wieħed jew aktar li l-konċentrazzjoni tal-attività tagħhom ma tistax tiġi injorata mil-lat tal-protezzjoni mir-radjazzjoni; 104. "Esponiment għal teħid ta' immaġni għal skop mhux mediku" tfisser kwalunkwe esponiment intenzjonat tal-bniedem għal finijiet ta’ teħid tal-immaġni fejn il-motivazzjoni ewlenija tal-esponiment ma jkunx relatat mas-saħħa jew il-benesseri tal-individwu li jkun qed jiġi espost; 105. "Notifikazzjoni" tfisser il-preżentazzjoni ta’ dokument lill-awtorità kompetenti biex tiġi nnotifikata l-intenzjoni li titwettaq prattika skont il-kamp ta' applikazzjoni ta’ din id-Direttiva. 106. "Reġistrazzjoni" tfisser permess mogħti f’dokument mill-awtorità kompetenti, jew mogħti mil-leġiżlazzjoni nazzjonali, biex titwettaq attività skont il-kundizzjonijiet stabbiliti fil-leġiżlazzjoni nazzjonali; 107. "Prodott għall-konsumatur" tfisser apparat jew oġġett immanifatturat li fih ikunu ġew inkorporati jew prodotti apposta radjunuklidi permezz ta' attivazzjoni, jew li jiġġenera radjazzjoni jonizzanti, u li jista’ jinbiegħ jew ikun disponibbli għall-membri tal-pubbliku mingħajr sorveljanza speċjali jew kontroll regolatorju wara l-bejgħ; 108. "Aċċeleratur" tfisser apparat jew stallazzjoni li fih il-partiċelli jiġu aċċellerati, b'mod li tiġi emessa radjazzjoni jonizzanti b’enerġija ogħla minn (1) mega-electron volt wieħed (MeV); 109. "Sors siġillat mhux użat" tfisser sors siġillat li ma jkunx għadu jintuża jew bil-ħsieb li jintuża għall-prattika li għaliha tkun ingħatat l-awtorizzazzjoni; 110. "Spezzjoni" tfisser investigazzjoni minn awtorità kompetenti biex tiġi vverifikata l-konformità mad-dispożizzjonijiet nazzjonali; 111. "Ġeneratur tar-radjazzjoni" tfisser apparat li kapaċi jiġġenera radjazzjoni jonizzanti, bħall-X rays, newtroni, elettroni jew partiċelli oħra ċċarġjati, li jista’ jintuża għal skopijiet xjentifiċi, industrijali jew mediċi; 112. "Skart radjuattiv" tfisser materjal radjuattiv li għalih ma jkun previst l-ebda użu ulterjuri. 113. "Assigurazzjoni tal-kwalità" tfisser dawk l-azzjonijiet ippjanati u sistematiċi kollha meħtieġa biex tkun ipprovduta assigurazzjoni adegwata li struttura, sistema, komponent jew proċedura se jaħdmu b’mod sodisfaċenti f’konformità mal-istandards miftiehma. Il-kontroll tal-kwalità hu parti mill-assigurazzjoni tal-kwalità; 114. "Liċenzja" tfisser permess mogħti mill-awtorità kompetenti, wara applikazzjoni, biex titwettaq prattika suġġetta għall-kundizzjonijiet stabbiliti f’dokument ta’ liċenzja speċifiku; 115. "Livelli ta’ approvazzjoni" tfisser il-valuri stabbiliti mill-awtorità kompetenti jew mil-leġiżlazzjoni nazzjonali, u espressi f’termini ta’ konċentrazzjonijiet tal-attività, li f'dawk il-livelli jew taħthom il-materjali li jirriżultaw minn kwalunkwe prattika suġġetta għal notifikazzjoni jew awtorizzazzjoni jistgħu jinħelsu mir-rekwiżiti ta’ din id-Direttiva. 116. "Żona sorveljata" tfisser żona suġġetta għal superviżjoni għall-fini ta' protezzjoni kontra r-radjazzjoni jonizzanti; 117. "Żona kontrollata" tfisser żona suġġetta għal regoli speċjali għall-fini ta' protezzjoni kontra r-radjazzjoni jonizzanti jew biex jiġi evitat it-tixrid ta' kontaminazzjoni radjuattiva u li l-aċċess għaliha hu kontrollat; 118. "Esponiment aċċidentali" tfisser esponiment ta' individwi, għajr il-ħaddiema ta' emerġenza, bħala riżultat ta’ aċċident; 119. "Esponiment okkupazzjonali ta’ emerġenza" tfisser esponiment okkupazzjonali li jittieħed f’sitwazzjoni ta’ esponiment ta’ emerġenza minn individwi li jkunu qed jieħdu azzjoni biex itaffu l-konsegwenzi tal-emerġenza; 120. "Skrinjar tas-saħħa" tfisser proċedura li tuża stallazzjonijiet radjoloġiċi mediċi għad-dijanjosi bikrija fi gruppi tal-popolazzjoni taħt riskju; 121. "Żona suxxettibbli għar-radon" tfisser żona ġeografika jew reġjun amministrattiv iddefinit abbażi ta’ stħarriġ li jindika li l-perċentwali tal-abitazzjonijiet li jkunu mistennija jaqbżu l-livell ta’ referenza nazzjonali jkun konsiderevolment ogħla milli f’partijiet oħrajn tal-pajjiż; 122. "Proċedura radjoloġika medika" tfisser kwalunkwe proċedura li twassal għal esponiment mediku; 123. "Parti li tippreskrivi" tfisser tabib mediku, dentist jew professjonist ieħor tas-saħħa li hu intitolat li jirreferi individwi għal proċeduri radjoloġiċi mediċi lil prattikant, skont ir-rekwiżiti nazzjonali; 124. "Dannu individwali" tfisser effetti ħżiena klinikament osservabbli fl-individwi jew fid-dixxendenti tagħhom, li d-dehra tagħhom tkun jew immedjata jew b'dewmien u, fil-każ tal-aħħar, jimplikaw probabbiltà, aktar milli ċertezza, ta' tfaċċar; 125. "Radjoloġija ta' intervent" tfisser l-użu ta' tekniki ta' teħid tal-immaġni bl-X-ray, barra dawk li jinvolvu t-teħid ta' immaġni ultrasoniku jew dak bir-reżonanza manjetika jew tekniki oħrajn li ma jużawx ir-radjazzjoni jonizzanti, biex jiddaħħal jew jiġi ggwidat apparat fil-ġisem għal finijiet dijanjostiċi jew ta' trattament; 126. "Radjodijanjostiku" tfisser dak li huwa marbut mal-mediċina dijanjostika nukleari in vivo , ir-radjoloġija dijanjostika medika bl-użu tar-radjazzjoni jonizzanti, u r-radjoloġija dentali; 127. "Radjoterapewtiku" tfisser dak li huwa marbut mar-radjoterapija, inkluża l-mediċina nukleari għal skopijiet terapewtiċi; 128. "Responsabbiltà klinika" tfisser ir-responsabbiltà ta' prattikant għal esponimenti mediċi individwali, b'mod partikolari: ġustifikazzjoni; ottimizzazzjoni; evalwazzjoni klinika tar-riżultat; kooperazzjoni ma' speċjalisti u persunal ieħor, kif ikun xieraq, fir-rigward ta' aspetti prattiċi tal-proċeduri ta' esponiment mediku; il-ksib ta' informazzjoni, jekk xieraq, dwar eżamijiet preċedenti; l-għoti ta' informazzjoni radjoloġika medika eżistenti u/jew rekords lil prattikanti oħrajn u/jew il-parti li tippreskrivi, kif meħtieġ; u l-għoti ta' informazzjoni dwar ir-riskju tar-radjazzjoni jonizzanti lill-pazjenti u lil individwi oħrajn involuti, kif xieraq; 129. "Verifika klinika" tfisser eżami jew analiżi sistematika tal-proċeduri radjoloġiċi mediċi li tfittex li ttejjeb il-kwalità u l-eżitu tal-kura tal-pazjent permezz ta' analiżi strutturata, fejn il-prattiki, il-proċeduri u r-riżultati radjoloġiċi mediċi jiġu eżaminati skont standards miftiehma għal proċeduri radjoloġiċi mediċi korretti, bil-modifika tal-prattiki fejn indikat u l-applikazzjoni ta' standards ġodda jekk ikun meħtieġ; 130. "Stallazzjoni radjoloġika medika" tfisser faċilità li tinkludi tagħmir radjoloġiku mediku; 131. "Esponiment mhux intenzjonat" tfisser esponiment mediku li jkun differenti ħafna mill-esponiment mediku intenzjonat għal skop partikolari; 132. "Persuna rappreżentattiva" tfisser individwu li jirċievi doża li jkun rappreżentattiv tal-individwi esposti ħafna aktar li jinsabu fost il-popolazzjoni; 133. "Uffiċjal għall-protezzjoni mir-radjazzjoni" tfisser individwu teknikament kompetenti fi kwistjonijiet ta' protezzjoni mir-radjazzjoni rilevanti għal tip partikolari ta' prattika u li jinħatar mill-impriża biex jissorvelja l-implimentazzjoni tal-arranġamenti għall-protezzjoni mir-radjazzjoni tal-impriża; 134. "Miżuri ta' rimedju" tfisser it-tneħħija ta' sors jew it-tnaqqis tal-importanza tiegħu (f'termini ta' attività jew ta' kwantità) għall-fini li jiġu evitati jew jitnaqqsu dożi li, fl-assenza ta' tali miżuri, jistgħu jiġu riċevuti f'sitwazzjoni eżistenti ta' esponiment; 135. "Miżuri ta' protezzjoni" tfisser miżuri, għajr miżuri ta' rimedju, sabiex jiġu evitati jew jitnaqqsu d-dożi li kieku jiġu riċevuti f'sitwazzjoni ta' esponiment ta' emerġenza jew f'sitwazzjoni ta' esponiment eżistenti. 136. "Awtorizzazzjoni" tfisser l-ħruġ ta' permess bil-miktub minn awtorità kompetenti biex impriza twettaq attivitajiet speċifiċi suġġetti għall-kontroll regolatorju fl-għamla ta' reġistrazzjoni jew liċenzja; 137. "Sors siġillat" tfisser sors radjuattiv li fih il-materjal radjuattiv ikun issiġillat b'mod permanenti f'kapsula jew magħqud sewwa f'għamla solida; 138. "Fornitur" tfisser kwalunkwe persuna fiżika jew ġuridika li tforni jew tqiegħed għad-dispożizzjoni sors siġillat; 139. "Kontenitur tas-sors" tfisser il-kontenitur ta' sors siġillat, fejn dan ma jkunx parti integrali mis-sors iżda li jkun maħsub biex jipproteġi s-sors waqt l-użu, it-trasport, il-ġestjoni tiegħu eċċ. 140. "Toron" tfisser l-isotopu Rn-220; 141. "Doża residwa" tfisser id-doża li tkun mistennija li tirriżulta mill-mogħdijiet kollha ta' esponiment wara li jkunu ġew implimentati b'mod sħiħ il-miżuri protettivi, jew fejn tkun ittieħdet deċiżjoni biex ma tiġi implimentata l-ebda miżura protettiva; 142. "Doża assorbita (D)" tfisser l-enerġija assorbita għal kull unità tal-massa [pic][pic] fejn – [pic] hi l-enerġija medja mogħtija mir-radjazzjoni jonizzanti lill-materja f'element ta' volum, – dm hi l-massa tal-materja f'dan l-element ta' volum. F'din id-Direttiva, id-doża assorbita tfisser id-doża meħuda bħala medja fuq tessut jew organu. L-unità tad-doża assorbita hi l-gray. 143. Gray (Gy) hi l-unità tad-doża assorbita. Gray hi ugwali għal joule wieħed kull kilogramm: 1Gy = 1 J kg-1; 144. "Attività (A)" tfisser l-attività, A, ta' ammont ta' radjunuklide fi stat partikolari ta' enerġija fi żmien partikolari. Hija l-kwozjent ta' d N b'd t , fejn d N hu l-valur tal-istennija tan-numru ta' tranżizzjonijiet nukleari spontanji minn dak l-istat tal-enerġija fl-intervall ta' ħin d t : [pic] l-unità tal-attività hi l-Becquerel; 145. "Becquerel (Bq)" tfisser l-isem speċjali tal-unità tal-attività. Becquerel wieħed hu ekwivalenti għal tranżizzjoni nukleari waħda kull sekonda: 1 Bq = 1 s-1; 146. "Doża ekwivalenti impenjata (H(())" tfisser l-integrali maż-żmien (() tar-rata tad-doża ekwivalenti (f'tessut jew organu T) li se tittieħed minn individwu bħala riżultat ta' dħul. Tasal għaliha permezz ta': [pic] għal dħul f'ħin t0 fejn [pic] hi r-rata tad-doża ekwivalenti rilevanti (f'organu jew tessut T) fil-ħin T, ( hu l-ħin li matulu titwettaq l-integrazzjoni. Fl-ispeċifikazzjoni ta’ HT((), ( jingħata fi snin. Meta ( ma jingħatax, jittieħdu 50 sena għall-adulti u sal-età ta' 70 sena għat-tfal. L-unità tad-doża ekwivalenti impenjata hi s-sievert; 147. "Esponiment normali" tfisser l-esponiment mistenni li jseħħ fil-kundizzjonijiet operattivi normali ta' faċilità jew attività (inklużi l-manutenzjoni, l-ispezzjoni, id-dekummissjonar), inklużi aċċidenti żgħar li jistgħu jinżammu taħt kontroll, jiġifieri waqt it-tħaddim normali u l-okkorrenzi operattivi antiċipati; 148. "Doża proġettata" tfisser id-doża li tkun mistennija li tirriżulta jekk ma tittieħed l-ebda miżura protettiva; 149. "Kontroll tal-kwalità" tfisser is-sett ta' operazzjonijiet (ipprogrammar, koordinazzjoni, implimentazzjoni) maħsub sabiex tinżamm jew tittejjeb il-kwalità. Jinkludi l-monitoraġġ, l-evalwazzjoni u l-manutenzjoni fil-livelli meħtieġa tal-karatteristiċi kollha tal-ħidma tal-apparat li jistgħu jiġu ddefiniti, imkejla, u kkontrollati; 150. "Strateġija ta' reazzjoni" tfisser sett ta' miżuri protettivi differenti bħala risposta għal avvenimenti postulati jew attwali sabiex tiġi mmaniġġjata sitwazzjoni ta' esponiment ta' emerġenza skont l-għanijiet iddikjarati. Fi pjan ta' reazzjoni għall-emerġenzi, jiġu stabbiliti strateġiji ta' reazzjoni għal kull avveniment jew xenarju postulat. KAPITOLU I II SISTEMA TA’ PROTEZZJONI MIR-RADJAZZJONI Artikolu 5 Prinċipji ġenerali L-Istati Membri għandhom jistabbilixxu r-rekwiżiti legali u sistema adegwata ta’ kontroll regolatorju li, għas-sitwazzjonijiet kollha ta’ esponiment, jirriflettu sistema ta’ protezzjoni mir-radjazzjoni msejsa fuq il-prinċipji ta' ġustifikazzjoni, ottimizzazzjoni u limitazzjoni tad-doża: 151. Ġustifikazzjoni: id-deċiżjonijiet li jintroduċu jew li jbiddlu sors ta' radjazzjoni, mogħdija ta’ esponiment jew l-esponimenti infushom għandhom ikunu ġustifikati fis-sens li tali deċiżjonijiet għandhom jittieħdu bil-għan li jkun żgurat li l-benefiċċju għall-individwu jew għas-soċjetà li jirriżulta minnhom jegħleb id-dannu li jistgħu jikkawżaw. 152. Ottimizzazzjoni: fis-sitwazzjonijiet kollha ta' esponiment, il-protezzjoni mir-radjazzjoni għandha tiġi ottimizzata bl-għan li d-daqs u l-probabbiltà tal-esponiment u l-għadd ta’ individwi esposti jinżammu fl-iktar livelli baxxi raġonevolment possibbli, billi jitqiesu l-fatturi ekonomiċi u soċjali, fejn l-ottimizzazzjoni tal-protezzjoni tal-individwi sottoposti għal esponiment mediku għandha tkun proporzjonali mal-għan mediku tal-esponiment kif deskritt fl-Artikolu 55. Dan il-prinċipju għandu jiġi applikat f’termini tad-doża effettiva kif ukoll tad-dożi skont l-organu, bħala miżura prekawzjonarja biex jitħalla spazju għall-inċertezzi rigward id-dannu għas-saħħa taħt il-limiti massimi, għal effetti deterministiċi. 153. Limitazzjoni tad-doża: f’sitwazzjonijiet ta’ esponiment ippjanat, is-somma tad-dożi għal individwu mis-sorsi rregolati kollha ta' radjazzjoni ma tistax taqbeż il-limiti tad-doża stabbiliti għall-esponiment okkupazzjonali jew għall-esponiment tal-pubbliku. Il-limiti tad-doża ma għandhomx japplikaw għall-esponimenti mediċi. Taqsima 1 GħODOD GħALL-OTTIMIZZAZZJONI ARTIKOLU 6 Restrizzjonijiet fuq id-doża għall-esponiment okkupazzjonali u tal-pubbliku 154. Għall-esponiment okkupazzjonali, ir-restrizzjoni fuq id-doża għandha tiġi stabbilita bħala għodda operattiva għall-ottimizzazzjoni mill-impriża taħt is-superviżjoni ġenerali tal-awtoritajiet kompetenti. Fil-każ tal-ħaddiema esterni, ir-restrizzjoni fuq id-doża għandha tiġi stabbilita b’kooperazzjoni bejn min iħaddem u l-impriża. 155. Għall-esponiment tal-pubbliku, ir-restrizzjoni fuq id-doża għandha tiġi stabbilita għad-doża individwali li l-membri tal-pubbliku jirċievu mill-operazzjoni ppjanata ta’ sors speċifiku ta' radjazzjoni. L-awtoritajiet kompetenti għandhom jistabbilixxu r-restrizzjoni sabiex jiżguraw konformità mal-limitu tad-doża għas-somma tad-dożi għall-istess individwu mill-prattiki kollha awtorizzati. 156. Rigward l-esponiment potenzjali, l-ottimizzazzjoni għandha tinkludi l-ġestjoni adegwata tas-sorsi u l-faċilitajiet tas-sikurezza u sigurtà. Fejn ikun xieraq jistgħu jiġu stabbiliti restrizzjonijiet tar-riskju. 157. Ir-restrizzjonijiet fuq id-doża għandhom jiġu stabbiliti f’termini ta’ dożi individwali effettivi jew ekwivalenti fuq sena jew kwalunkwe perjodu iqsar ta’ żmien adatt. 158. Fejn jiddaħħlu restrizzjonijiet fuq id-doża biex jiġi ristrett kwalunkwe esponiment akkumulat fuq perjodu twil, dawn għandhom jiġu stabbiliti f’termini ta’ dożi annwali effettivi jew dożi ekwivalenti għal organu. Artikolu 7 Restrizzjonijiet fuq id-doża għal esponiment mediku Ir-restrizzjonijiet fuq id-doża ma għandhomx japplikaw għall-esponiment mediku tal-pazjenti. Għal dawk li joffru kura u konfort u għall-voluntiera li jipparteċipaw fir-riċerka medika u bijomedika (li għalihom mhuwiex mistenni benefiċċju mediku dirett mill-esponiment), ir-restrizzjonijiet fuq id-doża għandhom ikunu stabbiliti f’termini tad-doża individwali li x'aktarx ma tinqabiżx għall-perjodu tal-eżami, trattament jew proġett ta’ riċerka inkwistjoni. Artikolu 8 Livelli ta’ referenza Għandhom jiġu stabbiliti livelli ta’ referenza għas-sitwazzjonijiet ta’ esponiment ta’ emerġenza u dak eżistenti bħala livell tad-doża effettiva jew doża tal-organu li meta tinqabeż jitqies inadatt li jiġu permessi esponimenti f’sitwazzjonijiet ta’ esponiment ta’ emerġenza jew eżistenti. Għandhom jiġu ppjanati u implimentati strateġiji protettivi ottimizzati bil-għan li jitnaqqsu d-dożi individwali taħt il-livelli ta’ referenza. Il-valuri magħżulin għal-livelli ta’ referenza għandhom jiddependu fuq it-tip ta’ sitwazzjoni ta’ esponiment. L-ottimizzazzjoni tal-protezzjoni għandha tagħti prijorità lill-esponimenti li jaqbżu l-livell ta’ referenza. L-għażliet tal-livelli ta’ referenza għandhom jikkunsidraw kemm il-ħtiġiet ta’ protezzjoni radjoloġika kif ukoll il-kriterji soċjali. L-għażla tal-livelli ta’ referenza għad-doża effettiva għandha tqis it-tliet faxex ta’ livelli ta’ referenza stabbiliti fil-punt 1 tal-Anness I. TAQSIMA 2 LIMITAZZJONI TAD-DOżA ARTIKOLU 9 Limitu tal-età għall-ħaddiema esposti Skont l-Artikolu 12(2), persuni taħt l-età ta’ 18-il sena ma jistgħu jiġu assenjati għall-ebda xogħol li jwassal sabiex huma jkunu ħaddiema esposti. Artikolu 10 Limiti tad-doża għall-esponiment fuq il-post tax-xogħol 159. Il-limitu fuq id-doża effettiva għall-esponiment fuq il-post tax-xogħol għandu jkun ta’ 20 mSv fi kwalunkwe sena partikolari. Madankollu, f’ċirkustanzi speċjali jew għal ċerti sitwazzjonijiet ta’ esponiment speċifikati fil-leġiżlazzjoni nazzjonali, tista’ tkun awtorizzata doża effettiva ogħla sa 50 mSv fis-sena, bil-kundizzjoni li d-doża medja fuq kwalunkwe ħames snin konsekuttivi ma taqbiżx l-20 mSv għal kull sena. Għall-ħaddiema ta' emerġenza tista’ tkun awtorizzata doża effettiva ogħla, skont l-Artikolu 52. 160. Minbarra l-limiti tad-doża effettiva stabbiliti fil-paragrafu 1, għandhom japplikaw il-limiti li ġejjin fuq id-doża ekwivalenti: 161. il-limitu fuq id-doża ekwivalenti għal-lenti tal-għajn għandu jkun ta’ 20 mSv f’sena jew, fejn applikabbli, l-istess valur hekk kif speċifikat għal-limitu fuq id-doża effettiva; 162. il-limitu fuq id-doża ekwivalenti għall-ġilda għandu jkun ta’ 500 mSv f’sena; dan il-limitu għandu japplika għad-doża medja fuq żona ta’ 1 cm², irrispettivament miż-żona esposta; 163. il-limitu fuq id-doża ekwivalenti għall-idejn, il-parti tad-driegħ mill-minkeb sat-truf tas-swaba’, is-saqajn u l-għekiesi tas-saqajn għandu jkun ta’ 500 mSv f’sena. Artikolu 11 Protezzjoni tan-nisa tqal 164. Hekk kif mara tqila tinforma lill-impriża dwar il-kundizzjoni tagħha, skont il-leġiżlazzjoni nazzjonali jew il-prattika nazzjonali, il-protezzjoni tat-tarbija mhux imwielda għandha tkun komparabbli għal dik mogħtija lill-membri tal-pubbliku. Il-kundizzjonijiet tax-xogħol għall-mara tqila għandhom għalhekk ikunu tali li d-doża ekwivalenti għat-tarbija mhux imwielda tkun baxxa sal-inqas livell raġonevolment possibbli u li x'aktarx ma taqbiżx il-1 mSv, tal-inqas tul il-kumplament tat-tqala. 165. Hekk kif mara li tkun qiegħda tredda’ tinforma lill-impriża dwar il-kundizzjoni tagħha, hija ma għandhiex tkun impjegata f’xogħol li jinvolvi riskju sinifikanti ta' teħid tar-radjunuklidi. Artikolu 12 Limiti tad-doża għall-apprendisti u l-istudenti 166. Il-limiti tad-doża għall-apprendisti ta’ 18-il sena jew aktar u għall-istudenti ta' 18-il sena jew aktar li, waqt l-istudji tagħhom, ikunu obbligati li jaħdmu b’sorsi tar-radjazzjoni, għandhom ikunu l-istess bħal-limiti tad-doża għall-esponiment fuq il-post tax-xogħol stipulati fl-Artikolu 10. 167. Il-limitu fuq id-doża effettiva għall-apprendisti ta' bejn 16 u 18-il sena u għall-istudenti ta' bejn 16 u 18-il sena li, waqt l-istudji tagħhom, ikunu obbligati li jaħdmu b’sorsi tar-radjazzjoni, għandu jkun ta’ 6 mSv fis-sena. Minbarra l-limiti tad-doża effettiva stabbiliti fl-ewwel subparagrafu, għandhom japplikaw il-limiti li ġejjin fuq id-doża ekwivalenti: 168. il-limitu fuq id-doża ekwivalenti għal-lenti tal-għajn għandu jkun ta’ 20 mSv f’sena; 169. il-limitu fuq id-doża ekwivalenti għall-ġilda għandu jkun ta’ 150 mSv f’sena, meħud bħala medja fuq kwalunkwe erja ta’ 1 cm², irrispettivament miż-żona esposta; 170. il-limitu fuq id-doża ekwivalenti għall-idejn, il-parti tad-driegħ mill-minkeb sal-ponot tas-swaba’, is-saqajn u l-għekiesi tas-saqajn għandu jkun ta’ 150 mSv f’sena. 171. Il-limiti tad-doża għall-apprendisti u l-istudenti li mhumiex suġġetti għad-dispożizzjonijiet tal-paragrafi 1 u 2 għandhom ikunu l-istess bħal-limiti tad-doża għall-membri tal-pubbliku kif speċifikat fl-Artikolu 13. Artikolu 13 Limiti tad-doża għall-esponiment tal-pubbliku Il-limitu fuq id-doża effettiva għall-esponiment tal-pubbliku għandu jkun ta’ 1 mSv f’sena. Minbarra l-limitu tad-doża msemmi fl-ewwel subparagrafu, għandhom japplikaw il-limiti li ġejjin fuq id-doża ekwivalenti: 172. il-limitu fuq id-doża ekwivalenti għal-lenti tal-għajn għandu jkun ta’ 15 mSv f’sena; 173. il-limitu fuq id-doża ekwivalenti għall-ġilda għandu jkun ta’ 50 mSv f’sena, meħud bħala medja fuq kwalunkwe erja ta’ 1 cm², irrispettivament miż-żona esposta. Artikolu 14 Stima tad-doża effettiva u tad-doża ekwivalenti Għall-istima tad-doża effettiva u tad-doża ekwivalenti, għandhom jintużaw il-valuri u r-relazzjonijiet li ġejjin: 174. Għar-radjazzjoni esterna, għandhom jintużaw il-valuri u r-relazzjonijiet stabbiliti fil-Pubblikazzjoni 103 tal-Kummissjoni Internazzjonali dwar il-Protezzjoni Radjoloġika biex jiġu stmati d-doża effettiva u d-doża ekwivalenti. 175. Għall-esponiment fuq ġewwa minn radjunuklide jew minn taħlita ta’ radjunuklidi, għandhom jintużaw il-valuri u r-relazzjonijiet stabbiliti fil-Pubblikazzjoni 103 tal-Kummissjoni Internazzjonali dwar il-Protezzjoni Radjoloġika u l-koeffiċjenti għad-doża tal-inġestjoni u d-dħul man-nifs stabbiliti fil-Pubblikazzjoni 72 tal-Kummissjoni Internazzjonali dwar il-Protezzjoni Radjoloġika biex ikunu stmati d-dożi effettivi impenjati. KAPITOLU IV REKWIŻITI GĦALL-EDUKAZZJONI, IT-TAĦRIĠ U L-INFORMAZZJONI DWAR IL-PROTEZZJONI MIR-RADJAZZJONI Artikolu 15 Responsabbiltajiet ġenerali għall-edukazzjoni, it-taħriġ u l-għoti tal-informazzjoni L-Istati Membri għandhom jistabbilixxu qafas leġiżlattiv u amministrattiv adegwat sabiex jiġu pprovduti edukazzjoni, taħriġ u informazzjoni xierqa dwar il-protezzjoni mir-radjazzjoni lill-individwi kollha li l-kompiti tagħhom jeħtieġu kompetenzi speċifiċi fil-protezzjoni mir-radjazzjoni. It-taħriġ, it-taħriġ mill-ġdid u l-informazzjoni lill-individwi rilevanti għandhom ikunu ripetuti f’intervalli xierqa u jiġu dokumentati. L-Istati Membri għandhom jistabbilixxu edukazzjoni, taħriġ u taħriġ mill-ġdid biex jippermettu r-rikonoxximent tal-esperti dwar il-protezzjoni mir-radjazzjoni, l-esperti dwar il-fiżika medika, is-servizzi tas-saħħa fuq il-post tax-xogħol, u s-servizzi tad-dożimetrija. Artikolu 16 Taħriġ tal-ħaddiema, l-apprendisti u l-istudenti esposti u l-informazzjoni mogħtija lilhom 176. L-Istati Membri għandhom jesiġu li l-impriża jew min iħaddem jinfurmaw lill-ħaddiema, l-apprendisti u l-istudenti esposti li jkunu suġġetti għal esponiment fuq il-post tax-xogħol dwar: 177. ir-riskji għas-saħħa involuti f’xogħolhom; 178. il-proċeduri u l-prekawzjonijiet ġenerali għall-protezzjoni mir-radjazzjoni li għandhom jittieħdu, b’mod partikolari dawk marbuta mal-kundizzjonijiet operattivi u tax-xogħol kemm tal-prattika inġenerali u kull tip ta’ post tax-xogħol jew xogħol fejn jistgħu jkunu assenjati; 179. il-pjani u l-proċeduri ta’ reazzjoni għall-emerġenzi; 180. l-importanza tal-konformità mar-rekwiżiti tekniċi, mediċi u amministrattivi; 181. L-Istati Membri għandhom jesiġu li l-impriża jew min iħaddem jinfurmaw lin-nisa dwar l-importanza li jagħmlu dikjarazzjoni bikrija tat-tqala minħabba r-riskji tal-esponiment għat-tarbija mhux imwielda u r-riskju ta' kontaminazzjoni ta' tarbija li tkun qiegħda tiġi mredda' wara t-teħid ta' radjunuklidi. 182. L-Istati Membri għandhom jesiġu li l-impriża jew min iħaddem jipprovdi programmi xierqa ta’ taħriġ u informazzjoni dwar il-protezzjoni mir-radjazzjoni għall-persunal tiegħu. 183. Minbarra l-informazzjoni u t-taħriġ fil-qasam tal-protezzjoni mir-radjazzjoni kif speċifikat fil-paragrafi 1, 2 u 3, impriża responsabbli għal sorsi siġillati ta’ attività għolja għandha tiżgura li tali taħriġ jinkludi rekwiżiti speċifiċi għall-ġestjoni sikura u s-sigurtà tas-sorsi siġillati ta’ attività għolja sabiex il-ħaddiema rilevanti jkunu ppreparati b’mod adegwat għal kull avveniment li jaffettwa s-sikurezza tagħhom jew il-protezzjoni mir-radjazzjoni ta’ individwi oħra. L-informazzjoni u t-taħriġ għandhom jagħmlu enfasi partikolari fuq ir-rekwiżiti meħtieġa tas-sikurezza u għandhom jinkludu informazzjoni speċifika dwar il-konsegwenzi possibbli tat-telf tal-kontroll adegwat fuq is-sorsi siġillati ta’ attività għolja. Artikolu 17 Informazzjoni u taħriġ lill-ħaddiema li jistgħu jkunu esposti għal sorsi orfni L-Istati Membri għandhom jiżguraw li l-maniġment u l-ħaddiema fl-istallazzjonijiet fejn x'aktarx jinsabu jew jiġu pproċessati sorsi orfni, b’mod partikolari f'siti kbar fejn jintrema r-ruttam tal-metall u f’impjanti ewlenin tar-riċiklaġġ tar-ruttam tal-metall u f’punti ta' tranżitu nodali sinifikanti: 184. jiġu infurmati bil-possibbiltà li huma jistgħu jkunu kkonfrontati b’sors; 185. jingħataw pariri u taħriġ fir-rilevament viżwali tas-sorsi u l-kontenituri tagħhom; 186. jiġu infurmati bil-fatti bażiċi dwar ir-radjazzjoni jonizzanti u l-effetti tagħha; 187. jiġu infurmati dwar is-sistemi ta' rilevament; 188. jiġu infurmati dwar l-azzjoni li għandha tittieħed fuq il-post fil-każ ta' rilevament jew is-suspett ta' rilevament ta’ sors u jiġu mħarrġa fiha. Artikolu 18 Informazzjoni u taħriġ għall-ħaddiema ta' emerġenza 189. L-Istati Membri għandhom jiżguraw li l-ħaddiema ta' emerġenza, u kwalunkwe persuna oħra li tista’ tkun involuta fl-organizzazzjoni ta' għajnuna ta' emerġenza fil-każ ta’ emerġenza, jingħataw informazzjoni adegwata u aġġornata b’mod regolari dwar ir-riskji għas-saħħa li jistgħu jinvolvu l-interventi tagħhom jew dwar il-miżuri ta' prekawzjoni li għandhom jittieħdu f’avveniment bħal dan. Din l-informazzjoni għandha tikkunsidra l-firxa tal-emerġenzi potenzjali. 190. Hekk kif isseħħ emerġenza, l-informazzjoni msemmija fil-paragrafu 1 għandha tiġi supplimentata kif meħtieġ, billi jitqiesu ċ-ċirkostanzi speċifiċi. 191. L-Istati Membri għandhom jiżguraw li l-ħaddiema ta' emerġenza jirċievu taħriġ regolari kif previst fis-sistema ta' ġestjoni tal-emerġenzi stabbilita fl-Artikolu 97. Fejn ikun xieraq, dan it-taħriġ għandu jinkludi eżerċizzji prattiċi. 192. L-Istati Membri għandhom jiżguraw li, minbarra t-taħriġ ta' reazzjoni għall-emerġenzi msemmi fil-paragrafu 3 ta’ dan l-Artikolu, l-organizzazzjoni responsabbli għall-protezzjoni tal-ħaddiema ta' emerġenza kif imsemmija fl-Artikolu 30(1)(b) tipprovdi lil dawn il-ħaddiema b’taħriġ u informazzjoni adegwati dwar il-protezzjoni mir-radjazzjoni. Artikolu 19 Edukazzjoni, informazzjoni u taħriġ fil-qasam tal-esponiment mediku 193. L-Istati Membri għandhom jiżguraw li l-prattikanti u l-individwi involuti fl-aspetti prattiċi tal-proċeduri ta’ esponiment mediku jkollhom edukazzjoni, informazzjoni u taħriġ teoriku u prattiku adegwati għall-fini tal-prattiki radjoloġiċi mediċi, kif ukoll il-kompetenza relevanti fil-protezzjoni mir-radjazzjoni. Għal dan il-għan l-Istati Membri għandhom jiżguraw li jkun stabbilit kurrikulu xieraq u għandhom jirrikonoxxu d-diplomi, iċ-ċertifikati jew il-kwalifiki formali korrispondenti. 194. L-individwi li jkunu qegħdin jagħmlu programmi rilevanti ta' taħriġ jistgħu jipparteċipaw f’aspetti prattiċi tal-proċeduri ta’ esponiment mediku kif stabbilit fl-Artikolu 56(4). 195. L-Istati Membri għandhom jiżguraw li jingħataw edukazzjoni u taħriġ kontinwi wara l-kwalifika u, fil-każ speċjali tal-użu kliniku ta’ tekniki ġodda, li jingħata taħriġ dwar dawn it-tekniki u r-rekwiżiti rilevanti dwar il-protezzjoni mir-radjazzjoni. 196. L-Istati Membri għandhom jiżguraw li jkun hemm fis-seħħ mekkaniżmi għad-disseminazzjoni f’waqtha ta' informazzjoni rilevanti għall-protezzjoni mir-radjazzjoni għall-esponiment mediku fir