2009
IL-ĠESTJONI TAL-KUMMISSJONI 
TAL- INVOLVIMENT TA’  ATTURI 
MHUX TAL-ISTAT  FIL-KOPERAZZJONI 
GĦALL-IŻVILUPP TAL-KE IL-QORTI EWROPEA 
TAL-AWDITURI
Rapport Speċjali  Nru 4F’DAN IR-RAPPORT SPEĊJALI, IL-QORTI EWROPEA TAL-AWDITURI 
TANALIZZA KIF IL-KUMMISSJONI TIŻGURA B’MOD ADEGWAT LI L-ATTURI MHUX TAL-ISTAT (NSAS) HUMA INVOLUTI B’MOD EFFETTIV FIL-PROĊESS TAL-KOPERAZZJONI GĦALL-IŻVILUPP , FILWAQT LI TQIS L-IRWOLI TAGĦHOM FID-DJALOGU TAL-POLITIKA U BĦALA IMPLIMENTATURI TA’  PROĠETTI TAL-IŻVILUPP .
IR-RAPPORT ISIB XI ASPETTI TAL-ĠESTJONI U TAL-PROĊEDURI TAL-
KUMMISSJONI LI JEĦTIEĠU T-TITJIB. HUWA JAGĦMEL SERJE TA’  
RAKKOMANDAZZJONIJIET BIL-GĦAN LI JIŻDIED L-INVOLVIMENT EFFETTIV TAL-NSAS FIL-PROĊESS TAL-KOPERAZZJONI GĦALL-IŻVILUPP , JIŻGURA B’MOD AĦJAR LI L-ATTIVITAJIET IMPLIMENTATI MILL-NSAS HUMA RELEVANTI U LI JIPPRODUĊU R-RIŻULTATI INTENZJONATI, U JTEJBU L-PROVVISTA TAL-IŻVILUPP TAL-KAPAĊITAJIET LILL-NSAS L-IKTAR FIL-BŻONN.
IL-QORTI EWROPEA TAL-AWDITURI
MT
QJ-AB-09-004-MT-C
ISBN 978-92-9207-280-3
ISSN 1831-0907
Kif jiġu akkwistati l-pubblikazzjonijiet tal-UE
Pubblikazzjonijiet għall-bejgħ:
•  permezz tal-EU Bookshop (http://bookshop.europa.eu);•  mill-ħanut tal-kotba tiegħek billi tikkwota t-titlu, il-pubblikatur u/jew in-numru 
tal-ISBN;
•  billi tikkuntattja wieħed mill-aġenti tagħna direttament inkarigat mill-bejgħ. 
Tista’ takkwista d-dettalji ta’ kuntatt tagħhom permezz tal-link (http://bookshop.europa.eu), jew billi tibgħat faks fi  n-numru +352 2929-42758.
Pubblikazzjonijiet mingħajr ħlas:•  permezz tal-EU Bookshop (http://bookshop.europa.eu);•  mir-rappreżentanzi tal-Kummissjoni Ewropea jew mid-delegazzjonijiet. 
Tista’ takkwista d-dettalji ta’ kuntatt tagħhom permezz tal-link (http://ec.europa.eu) jew billi tibgħat faks fi  n-numru +352 2929-42758.
IL-ĠESTJONI 
TAL-KUMMISSJONI TAL-INVOLVIMENT TA’ ATTURI MHUX TAL-ISTAT FIL-KOPERAZZJONI GĦALL-IŻVILUPP TAL-KE Rapport Speċjali  Nru 4   2009
IL-QORTI EWROPEA TAL-AWDITURI(skont l-Artikolu 248(4), it-tieni sottoparagrafu, KE)
Ir-Rapport Speċjali Nru 4/2009 — Il-ġestjoni tal-Kummissjoni tal-involviment ta’ Atturi Mhux tal-Istat fil-Koperazzjoni għall-I żvilupp tal-KE 2
IL-QORTI EWROPEA TAL-AWDITURI
12, rue Alcide De Gasperi
L-1615 Luxembourg
LUXEMBOURG
Telefon  +352 4398-45410
Faks +352 4398-46430
E-mail:  euraud@eca.europa.eu
Internet:  http://www.eca.europa.eu
Rapport Speċjali  Nru 4   2009
Ħafna informazzjoni addizzjonali dwar l-Unjoni Ewropea hija disponibbli fuq l-Internet. Jista’ jsir aċċess 
għaliha permezz tas-server Europa (http://europa.eu).
Informazzjoni dwar il-katalogar tinsab fit-tmiem ta’ din il-pubblikazzjoni.Il-Lussemburgu: L-Uffiċċju għall-Pubblikazzjonijiet Uffiċjali tal-Komunitajiet Ewropej, 2009ISBN 978-92-9207-280-3
© Il-Komunitajiet Ewropej, 2009
Ir-riproduzzjoni hija awtorizzata kemm-il darba jissemma s-sors oriġinali.
Printed in Belgium
Ir-Rapport Speċjali Nru 4/2009 — Il-ġestjoni tal-Kummissjoni tal-involviment ta’ Atturi Mhux tal-Istat fil-Koperazzjoni għall-I żvilupp tal-KE 3
WERREJ
Paragrafi
  LISTA TA’ ABBREVJAZZJONIJIET
I–VII   SOMMARJU EŻEKUTTIV
1–12  INTRODUZZJONI
1–4   KUNTEST TAL-VERIFIKA
5–6   SINIFIKAT TAL-BAĠIT
7–9   IL-QAFAS LEGALI
10–12   DOKUMENTI EWLENIN
10  IL-KUNSENS EWROPEW DWAR L-IŻVILUPP11–12  KOMUNIKAZZJONIJIET U LINJI GWIDA
13–17   L-AMBITU U L-APPROĊĊ TAL-VERIFIKA
18–83  OSSERVAZZJONIJIET
18–35   IL-KUMMISSJONI TIŻGURA B’MOD ADEGWAT LI L-NSAS HUMA INVOLUTI B’MOD EFFETTIV FIL-PROĊESS 
TAL-KOPERAZZJONI GĦALL-IŻVILUPP?
20–29  PREPARAZZJONI TA’ DOKUMENTI TA’ STRATEĠIJA TAL-PAJJIŻ
30–35  PROGRAMM TEMATIKU DWAR ATTURI MHUX TAL-ISTAT U AWTORITAJIET LOKALI FL-IŻVILUPP
36–68   IS-SISTEMI TA’ ĠESTJONI TAL-KUMMISSJONI JIŻGURAW B’MOD EFFIĊJENTI LI ATTIVITAJIET IMPLIMENTATI 
MILL-NSAS HUMA RELEVANTI U X’AKTARX JIPPRODUĊU R-RIŻULTATI INTENZJONATI?
37–41   PROĊEDURI TA’ GĦAŻLA
42–50 PROĊEDURI TA’ KONTROLL U SORVELJANZA
51–62  MONITORAĠĠ LI JINKLUDI GĦODOD U EVALWAZZJONIJIET TAL-EFFETTIVITÀ TAL-ATTIVITAJIET TAL-NSA
63–68  PROSPETTI GĦAL SOSTENIBBILTÀ
69–83   IL-KUMMISSJONI TIŻGURA B’MOD ADEGWAT IL-PROVVISTA TA’ ŻVILUPP TAL-KAPAĊITAJIET LIL NSAS?
70–74  STRATEĠIJA GĦALL-IŻVILUPP TAL-KAPAĊITAJIET TAL-NSAS
75–83  PROGRAMMI DWAR L-IŻVILUPP TAL-KAPAĊITAJIET TAL-NSAS
84–92   KONKLUŻJONIJIET U RAKKOMANDAZZJONIJIET
 ANNESS I – AMMONTI KUNTRATTATI MAL-NSAS 
 ANNESS II – DISPOŻIZZJONIJIET EWLENIN TAL-FTEHIM TA’ COTONOU RIGWARD L-NSAS
 ANNESS III – LISTA TA’ PROGRAMMI, PROĠETTI U SEJĦIET LOKALI GĦAL PROPOSTI EŻAMINATI
 ANNESS IV – ATTURI TA’ KOPERAZZJONI GĦALL-IŻVILUPP MIŻJURA FUQ IL-POST 
 IR-RISPOSTI TAL-KUMMISSJONI
Ir-Rapport Speċjali Nru 4/2009 — Il-ġestjoni tal-Kummissjoni tal-involviment ta’ Atturi Mhux tal-Istat fil-Koperazzjoni għall-I żvilupp tal-KE 
Ir-Rapport Speċjali Nru 4/2009 — Il-ġestjoni tal-Kummissjoni tal-involviment ta’ Atturi Mhux tal-Istat fil-Koperazzjoni għall-I żvilupp tal-KE 5
LISTA TA’  ABBREVJAZZJONIJIET
AKP : Afrikani, Karibej u Paċifiċi (gruppi ta’ stati)
ALA : Asja(tiċi) u l-Amerika Latina (Latino-Amerikani)
CONCORD : Konfederazzjoni Ewropea tal-NGOs għall-Għajnuna u l-Iżvilupp
CRIS : Sistema ta’ informazzjoni komuni RELEX (applikazzjoni tal-kompjuter)
CSO : Organizzazzjoni tas-soċjetà ċivili
CSP : Dokument ta’ strateġija tal-pajjiż
DCI : Strument tal-koperazzjoni għall-iżvilupp
EIDHR : Inizjattiva Ewropea għad-Demokrazija u d-Drittijiet tal- Bniedem
ENGO : NGO Ewropea
ENPI : Strument Ewropew ta’ Viċinat u Sħubija
EuropeAid : L-Uffiċċju ta’ Koperazzjoni tal-Kummissjoni Ewropea
FEI: Fondi Ewropej għall-Iżvilupp
KE: Komunità Ewropea
Logframe : Matriċi tal-qafas loġiku
NGO : Organizzazzjoni mhux governattiva
NSA : Attur Mhux tal-Istat
NSAs tan-Nofsinhar : NSAs mill-pajjiżi benefiċjarji (in-Nofsinhar)
PADOR : Reġistrazzjoni online ta’ data  ta’ applikant potenzjali (applikazzjoni tal-kompjuter)
RELEX : Direttorat Ġenerali għar-Relazzjonijiet Esterni
UE: Unjoni Ewropea
IR-RISPOSTI 
TAL-KUMMISSJONI
Ir-Rapport Speċjali Nru 4/2009 — Il-ġestjoni tal-Kummissjoni tal-involviment ta’ Atturi Mhux tal-Istat fil-Koperazzjoni għall-I żvilupp tal-KE 6
SOMMARJU 
EŻEKUTTIV
I.
It-terminu “atturi mhux tal-istat” (NSAs),  
kif użat f’dan ir-rapport, ikopri l-aspetti  
kollha tas-soċjetà li ma jifformawx parti  
mis-settur privat jew l-istat, inklużi orga-
nizzazzjonijiet mhux governattivi (NGOs)1. 
Il-Ftehim ta’ Cotonou mal-grupp ta’ stati  AKP, u l-leġiżlazzjoni tal-UE, jipprovdu għal 
dawn l-atturi mhux tal-istat sabiex ikollhom 
diversi rwoli fil-koperazzjoni għall-iżvilupp, 
notevolment il-parteċipazzjoni fid-djalogu tal-politika kif ukoll fl-implimentazzjoni  ta’ proġetti. Appoġġ għall-iżvilupp tal-
kapaċitajiet huwa maħsub biex jgħin lill-NSAs iwettqu dawn l-irwoli. Il-fondi tal-UE direttament attribwiti lill-NSAs fl-2007  kienu madwar 915-il miljun euro, 10 % tal-
għajnuna totali lil pajjiżi li qed jiżviluppaw 
(baġit ġenerali u FEI). 
II.
Il-verifika tal-Qorti kkunsidrat iż-żewġ  
rwoli ewlenin tal-NSAs u saqsiet jekk  
il-Kummissjoni:
tiżgurax adegwatament li l-NSAs huma   —
involuti b’mod effettiv fil-proċess tal-
koperazzjoni għall-iżvilupp;
għandhiex sistemi ta’ ġestjoni effiċjenti  —
sabiex tiżgura li attivitajiet implimen-tati mill-NSAs huma relevanti u x’aktarx 
jipproduċu r-riżultati intenzjonati;
tiżgurax adegwatament il-provvista tal- —
iżvilupp tal-kapaċitajiet lill-NSAs.
1 Fil-Ftehim ta’ Cotonou d-definizzjoni ta’ atturi mhux 
tal-istat tinkludi wkoll is-settur privat. Dan ir-rapport, 
madankollu, jadotta l-użanza tal-Istrument tal-Koperazzjoni 
għall-Iżvilupp (DCI - ir-Regolament (KE) Nru 1905/2006 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat-18 ta’ Diċembru 2006 
li jistabbilixxi strument ta’ finanzjament tal-koperazzjoni 
għall-iżvilupp (ĠU L 378, 27.12.2006, p. 41)), li jeskludi korpi 
li jagħmlu l-profitt. L-Artikolu 24(2) tad-DCI jagħti lista 
iktar sħiħa tat-tipi ta’ organizzazzjonijiet. Għalkemm hemm 
ftehim wiesa’evidenti dwar il-karatteristiċi tipiċi tal-NGOs, 
m’hemm l-ebda definizzjoni uniformi (in-Nazzjonijiet Uniti u l-Bank Dinji t-tnejn li huma jippubblikaw definizzjonijiet 
operattivi), u l-ebda waħda ma kienet tinħtieġ sabiex 
titwettaq din il-verifika peress li huwa iktar utli li jkun 
applikat il-kunċett usa’ta’ NSAs fl-iżvilupp (ekwivalenti 
għas-soċjetà ċivili fit-totalità tagħha).
IR-RISPOSTI 
TAL-KUMMISSJONI
Ir-Rapport Speċjali Nru 4/2009 — Il-ġestjoni tal-Kummissjoni tal-involviment ta’ Atturi Mhux tal-Istat fil-Koperazzjoni għall-I żvilupp tal-KE 7
III.
Il-Qorti sabet li, minkejja t-tentattivi tal-
Kummissjoni biex tinvolvi lill-NSAs fil-
proċess tal-koperazzjoni għall-iżvilupp,  
dan l-involviment kien limitat u ma jilħaqx 
id-djalogu sostnut u strutturat maħsub mil-
leġiżlazzjoni tal-UE u l-linji gwida tal-Kum-missjoni stess (ara l-paragrafi 18 sa 35).
IV.
Is-sistemi ta’ ġestjoni tal-Kummissjoni  ġeneralment jiżguraw li proġetti implimen-
tati mill-NSAs huma relevanti u li kapaċi  jipproduċu r-riżultati intenzjonati. Iżda  l-proċedura tas-Sejħa għal Proposti mhux  dejjem tiżgura twettiq fil-ħin tat-tfassil ta’ proġett, m’hemmx biżżejjed gwida għall-NSAs dwar l-applikazzjoni prattika tar-regoli finanzjari, u hemm inkonsistenzi fl-interpre-tazzjoni u fl-applikazzjoni tal-proċeduri.  M’hemmx biżżejjed monitoraġġ, u l-pros-petti għas-sostenibbiltà huma baxxi parzjal-ment minħabba ż-żmien qasir tal-proġett  (ara l-paragrafi 36 sa 68).
V.
Il-programmi tal-iżvilupp tal-kapaċitajiet  huma żviluppati u jiffurmaw parti minn  
strateġija fil-biċċa l-kbira tal-pajjiżi AKP,  
fejn, skont il-Ftehim ta’ Cotonou, huma  
implimentati f’koperazzjoni mal-gvernijiet  imsieħba. Madankollu hemm nuqqas ta’ qbil 
sinifikanti bejn dan l-approċċ u dak f’pajjiżi 
benefiċjarji Asjatiċi u Latino-Amerikani, li  
għalihom għadhom ma ġewx żviluppati  
strateġiji (ara l-paragrafi 69 sa 74).
VI.
L-ewwel ċiklu ta’ programmi ta’ żvilupp  tal-kapaċitajiet instabu li kienu relevanti  ħafna għall-bżonnijiet tal-NSAs fil-pajjiżi  
benefiċjarji. Madankollu dawn ma laħqux il-
potenzjal totali tagħhom prinċipalment għax il-proċeduri ta’ ġestjoni wasslu għal dew-
mien li ħażżen il-prospetti għall-effettività 
u s-sostenibbiltà. Il-programmi jaffaċċjaw  
ukoll il-kontradizzjoni inerenti ta’ appoġġ  tal-iżvilupp tal-kapaċitajiet tal-NSAs l-iktar fil-bżonn permezz ta’ proċedura (Sejħa għal 
Proposti) li hija maħsuba li tagħżel l-NSAs li għandhom l-aqwa prestazzjoni (ara l-parag-
rafi 75 sa 83). SOMMARJU 
EŻEKUTTIV
VII.
Ir-rakkomandazzjonijiet ewlenin tar-rapport 
huma li l-Kummissjoni għandha:
issaħħaħ u tipprovdi gwida akbar dwar  —
il-proċeduri tagħha għall-involviment  
tal-NSAs fil-proċess ta’ koperazzjoni  għall-iżvilupp;
tkompli l-miżuri diġà mibdija sabiex   —
ittejjeb il-proċedura tas-Sejħa għal  Proposti;
ittejjeb l-immirar ta’ monitoraġġ   —
u appoġġ minn Delegazzjonijiet;
tiżgura gwida suffiċjenti kemm   —
għad-Delegazzjoni u kif ukoll għall-
persunal tal-NSA dwar l-indikaturi tal-prestazzjoni;
ittejjeb is-sostenibbiltà, tikkunsidra   —
tuża taħlita ta’ strumenti (u mhux biss  
proġetti) meta taħdem ma’ NSAs;
tiżviluppa strateġija għall-iżvilupp tal- —
kapaċitajiet ta’ NSAs f’pajjiżi ALA u terġa’ 
tikkunsidra n-nuqqas ta’ qbil fl-approċċ 
bħal dak li hemm bejn l-AKP u l-pajjiżi  
ALA;
teżamina modi addizzjonali ta’ kif twas- —
sal l-għanijiet tal-politika tal-iżvilupp  
tal-kapaċitajiet bħall-użu ta’ ftehimiet  
ta’ sħubija, finanzjament ta’ multi-
donaturi, u konċessjonijiet kumulattivi  
sabiex tilħaq aħjar lill-organizzazzjoni-
jiet lokali. 
Ir-Rapport Speċjali Nru 4/2009 — Il-ġestjoni tal-Kummissjoni tal-involviment ta’ Atturi Mhux tal-Istat fil-Koperazzjoni għall-I żvilupp tal-KE 8
INTRODUZZJONI
KUNTEST TAL-VERIFIKA
 1.  L-approċċ tal-UE lejn il-koperazzjoni għall-iżvilupp, li jirrifletti l-kunsens 
internazzjonali li jevolvi, għadda minn serje ta’ bidliet matul dawn 
l-aħħar għaxar snin, kemm fil-livell ta’ politika u kif ukoll rigward  
il-finanzjament. Il-politika tal-KE issa tinvolvi, fuq livelli differenti, 
medda ta’ msieħba li l-karatteristiċi u l-irwoli tagħhom żviluppaw  
progressivament. Il-Kummissjoni qed taħdem dejjem iktar u iktar fi sħubija ma’ medda kbira ta’ korpi li jinkludu, jew li jirrappreżentaw, 
atturi mhux tal-istat.
 2.  It-terminu atturi mhux tal-istat (NSAs) ikopri l-aspetti kollha tas-soċjetà 
li ma jiffurmawx parti mis-settur privat jew l-istat. Fil-qasam tal-koperazzjoni għall-iżvilupp, atturi mhux tal-istat jinkludu organiz-
zazzjonijiet mhux governattivi (NGOs) u wkoll organizzazzjonijiet  
ibbażati fil-komunità, assoċjazzjonijiet ta’ bdiewa, assoċjazzjonijiet 
ta’ kummerċ jew professjonali, gruppi ambjentali, universitajiet, trade 
unions, kmamar tal-kummerċ, u fondazzjonijiet kif ukoll knejjes jew 
gruppi ta’ twemmin. It-terminu atturi mhux tal-istat huwa ħafna drabi 
użat bħala sinonimu ta’ organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili, u huwa f’dak is-sens li se jkun użat f’dan ir-rapport (ara wkoll in-nota tal-
qiegħ 1 fis-Sommarju Eżekuttiv). Fil-passat, NGOs u b’mod partikolari 
NGOs Ewropej kienu l-imsieħba NSA ewlenin tal-UE
2. Madankollu issa 
hemm enfasi qawwija fuq l-involviment ta’ NSAs mill-pajjiżi msieħba 
jew benefiċjarji (ħafna drabi msemmija “NSAs tan-Nofsinhar”).
 3.  L-NSAs iwettqu varjetà ta’ funzjonijiet fil-qasam tal-koperazzjoni għall-
iżvilupp tal-UE fit-totalità tagħha, li minnhom żewġ irwoli ewlenin huma:
djalogu ta’ politika, li jinkorpora l-funzjonijiet kollha tar- a) 
rappreżentazzjoni, tal-promozzjoni u tal-għassa fir-rigward ta’  
gvernijiet u donaturi;
implimentazzjoni ta’ programmi u proġetti ta’ żvilupp li jipprovdu b) 
benefiċċji direttament għall-foqra.
 4.  Il-leġiżlazzjoni tipprevedi li l-Kummissjoni taħdem ma’ NSAs fi tliet 
modi ewlenin: billi żżid l-irwol tagħhom fid-djalogu ta’ politika billi 
tinvolvihom fil-koperazzjoni għall-iżvilupp tagħha; billi tiffinanzja  programmi u proġetti ta’ żvilupp implimentati minn NSAs; u billi  tappoġġja l-iżvilupp tal-kapaċitajiet
3, prinċipalment għal NSAs tan-
Nofsinhar, sabiex tippermetti li dawn ikollhom iż-żewġ irwoli. Skont 
il-proċess ta’ devoluzzjoni, id-Delegazzjonijiet tal-Kummissjoni issa 
għandhom l-irwol ewlieni fir-relazzjonijiet ma’ NSAs u jmexxu madwar 80 % (bin-numru) tal-programmi u l-proġetti kkonċernati.2 Raġuni waħda ewlenija kienet li 
l-NGOs Ewropej kellhom kapaċità 
aħjar biex jittrattaw mar-rekwiżiti 
tal-Kummissjoni milli l-NSAs minn 
pajjiżi benefiċjarji, li qabel kienu 
pjuttost sparsi u dgħajfa.
3 L-iżvilupp tal-kapaċitajiet 
huwa l-proċess li bih in-nies 
u l-organizzazzjonijiet joħolqu 
u jsaħħu l-kapaċità tagħhom li 
jwettqu kompiti u jipproduċu 
prodotti, jiddefinixxu u jsolvu problemi, u jagħmlu għażliet 
infurmati biż-żmien.
1 000
800600400200
0
2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007
Ir-Rapport Speċjali Nru 4/2009 — Il-ġestjoni tal-Kummissjoni tal-involviment ta’ Atturi Mhux tal-Istat fil-Koperazzjoni għall-I żvilupp tal-KE 9
4 Ara l-paragrafu 52.
5 Fi kliem ieħor mhux inkluża 
l-għajnuna umanitarja u ta’ 
emerġenza (ara l-paragrafu 17), 
u esklużi għotjiet lil 
organizzazzjonijiet internazzjonali 
(li jistgħu fl-aħħar mill-aħħar jużaw NGOs/NSAs biex jimplimentaw 
azzjonijiet).
6 Programmi tematiċi huma 
suġġetti speċifiċi jew tipi ta’ attività tal-iżvilupp, li għalihom 
hemm dispożizzjoni speċifika 
mil-leġiżlazzjoni u huma 
pprogrammati separatament 
mill-programmi ġeografiċi. Dawn 
jinkludu: żvilupp uman u soċjali, 
ambjent u ġestjoni sostenibbli ta’ riżorsi naturali, li jinkludu enerġija, 
atturi mhux tal-istat u awtoritajiet 
lokali, sigurtà tal-ikel u migrazzjoni 
u ażil.
7 Programmi ġeografiċi 
jinkorporaw il-koperazzjoni 
fl-attività tal-iżvilupp ma’ pajjiżi 
u reġjuni msieħba, determinati fuq 
bażi ġeografika.SINIFIKAT TAL-BAĠIT
 5.  Huwa diffiċli li tittraċċa l-fluss finanzjarju tal-fondi tal-KE mgħoddija 
lill-NSAs peress li l-Kummissjoni m’għandhiex data komprensiva4. 
Madankollu, fondi tal-iżvilupp direttament attribwiti lill-NSAs b’ebda 
intermedjarju5 żdiedu gradwalment tul dawn l-aħħar għaxar snin,  
u fl-2007 laħqu madwar 10 % tal-għajnuna tal-baġit ġenerali flim-
kien ma’ dik tal-Fond Ewropew għall-Iżvilupp (FEI) lil pajjiżi li qed  jiżviluppaw (ara l- Grafika 1  u l- Anness I ). 
 6.  Tradizzjonalment, appoġġ tal-KE lill-NSAs kien provdut bażikament per-
mezz ta’ linji tal-baġit tematiċi6, u b’mod iktar limitat permezz tal-linji 
tal-baġit ġeografiċi7 u l-FEI (l- Anness I ). Is-sors ewlieni ta’ finanzja-
ment kien il-programm “Kofinanzjament mal-NGOs” (dak iż-żmien  limitat għal NGOs Ewropej) li, stabbilit fl-1976 b’2,5 miljun euro, tela’ għal madwar 200 miljun euro/sena f’nofs l-1990s, li jirrappreżenta  23 % tal-finanzjament totali mill-Kummissjoni lill-NSAs fl-2007. 
EVOLUZZJONI TA’ PAGAMENTI MAGĦMULA LILL-NSAS* 
MATUL IL-PERIJODU 2000-2007GRAFIKA 1
* Nefqa tal-UE direttament għall-iżvilupp tal-NSAs bħala l-ewwel destinatarji tal-pagament.
Sors: Is-servizzi tal-Kummissjoni.Senaf’miljuni ta’ euro
Total FEI Baġit
Ir-Rapport Speċjali Nru 4/2009 — Il-ġestjoni tal-Kummissjoni tal-involviment ta’ Atturi Mhux tal-Istat fil-Koperazzjoni għall-I żvilupp tal-KE 10
IL-QAFAS LEGALI
 7.  Il-Kummissjoni għal ħafna snin iffinanzjat l-inizjattivi tal-NGOs Ewropej 
stess (taħt proċeduri ta’ kofinanzjament) kif ukoll billi użat NGOs  
bħala implimentaturi tal-għajnuna tal-UE. Ir-Regolament tal-Kunsill 
(KE) Nru 1658/988 stabbilixxa r-regoli dwar l-operazzjonijiet ta’ kofi-
nanzjament ma’ NGOs Ewropej fl-oqsma ta’ interess għall-pajjiżi li  
qed jiżviluppaw.
 8.  Rigward il-gruppi ta’ stati Afrikani, Karibej u Paċifiċi (AKP), il-Ftehim ta’ 
Cotonou, iffirmat f’Ġunju 2000, introduċa orjentazzjoni sostanzjali  
mill-ġdid fir-relazzjoni bejn l-UE u l-NSAs. Il-pajjiżi AKP u l-Komunità 
Ewropea legalment obbligaw ruħhom li jinvolvu lill-NSAs fil-fażijiet kollha tal-proċess ta’ koperazzjoni (formulazzjoni, implimentazzjoni, 
reviżjoni u evalwazzjoni) u li jipprovdu fondi għat-tisħiħ tal-kapaċità 
tal-NSAs biex jippermettu li dawn ikollhom l-irwol ġdid ta’ msieħba 
fil-koperazzjoni għall-iżvilupp (ara l- Anness II ).
 9.  Għal pajjiżi oħra, l-Istrument ta’ Koperazzjoni għall-Iżvilupp (DCI)9 
u l-Istrument Ewropew ta’ Viċinat u Sħubija (ENPI)10, li ħadu post  
ir-regolamenti eżistenti minn Jannar 2007, fihom dispożizzjonijiet  
speċifiċi li jittrattaw mal-irwol tal-NSAs fl-iżvilupp. Il-DCI jinkludi  
wkoll programm tematiku ġdid għal atturi mhux tal-istat u awtorita-jiet lokali fl-iżvilupp, li l-għan ewlieni tiegħu huwa li jipprovdi żvilupp 
tal-kapaċitajiet (jieħu post il-programm “Kofinanzjament mal-NGOs” 
preċedenti – ara l-paragrafu 6).8 ĠU L 213, 30.7.1998, p. 1.
9 Ir-Regolament (KE) 
Nru 1905/2006.
10 Ir-Regolament (KE) 
Nru 1638/2006 tal-Parlament 
Ewropew u tal-Kunsill tal-24 ta’ 
Ottubru 2006 li jistabbilixxi 
dispożizzjonijiet ġenerali għat-
twaqqif ta’ Strument Ewropew 
ta’ Viċinat u Sħubija (ĠU L 310, 
9.11.2006, p. 1).
IL-“KUNSENS EWROPEW DWAR L-IŻVILUPP” – PARTEĊIPAZZJONI TAS-SOĊJETÀ ĊIVILI 
“L-UE tappoġġja l-parteċipazzjoni wiesgħa tal-partijiet interessati kollha fl  -iżvilupp tal-pajjiżi u tinkoraġġixxi l-partijiet 
kollha tas-soċjetà biex jieħdu sehem. Is-soċjetà ċivili, inklużi msieħba ekonomiċi u soċjali bħal-trade unions, organiz-
zazzjonijiet ta’ min iħaddem u s-settur privat, NGOs u atturi oħra mhux tal-istat ta’ pajjiżi msieħba b’mod partikolari 
għandhom irwol vitali bħala promoturi tad-demokrazija, il-ġustizzja soċjali u d-drittijiet tal-bniedem. L-UE se żżid 
l-appoġġ tagħha biex tibni l-kapaċitajiet tal-atturi mhux tal-istat sabiex issaħħaħ il-vuċi tagħhom fi  l-proċess tal-iżvilupp 
u ttejjeb id-djalogu politiku, soċjali u ekonomiku. L-irwol importanti tas-soċjetà ċivili Ewropea għandu jkun rikonoxxut ukoll; għal dak il-għan, l-UE se tagħti attenzjoni partikolari lill-edukazzjoni tal-iżvilupp u liż-żieda ta’ għarfi  en fost 
iċ-ċittadini tal-UE.”KAXXA 1
Ir-Rapport Speċjali Nru 4/2009 — Il-ġestjoni tal-Kummissjoni tal-involviment ta’ Atturi Mhux tal-Istat fil-Koperazzjoni għall-I żvilupp tal-KE 11
DOKUMENTI EWLENIN
IL-KUNSENS EWROPEW DWAR L-IŻVILUPP
 10.  F’Diċembru 2005, bil-“Kunsens Ewropew dwar l-Iżvilupp” l-UE għamlet 
dikjarazzjoni politika ta’ livell għoli li tirrikonoxxi u ssaħħaħ il-prinċipju 
ta’ parteċipazzjoni ta’ NSAs fl-iżvilupp ta’ pajjiżi, u impenjat ruħha li tappoġġja l-iżvilupp tal-kapaċitajiet tal-NSAs biex jissodisfaw dan 
l-irwol
11.
KOMUNIKAZZJONIJIET U LINJI GWIDA
 11.  F’Mejju 2003, il-Kunsill adotta12 ċertu medda ta’ standards li s-servizzi 
tal-Kummissjoni għandhom jilħqu sabiex jiżguraw livell adegwat ta’ 
konsultazzjoni u parteċipazzjoni tal-NSA:
Promozzjoni tal-involviment tal-NSAs fil-preparazzjoni tal- a) 
Istrateġija għall-Iżvilupp Nazzjoni jew dokumenti ta’ strateġija  
dwar il-faqar mill-awtoritajiet nazzjonali.
L-NSAs għandhom ikunu kkonsultati sistematikament matul  b) 
il-proċess ta’ pprogrammar.
L-oqsma kollha ta’ interess għandhom ikunu rrappreżentati  c) 
f’konsultazzjonijiet.
Informazzjoni ċara u komprensiva għandha tkun provduta lill- d) 
NSAs fil-ħin sabiex ikunu jistgħu jippreparaw il-parteċipazzjoni effettiva tagħhom.
Żvilupp tal-kapaċitajiet hija essenzjali sabiex l-NSAs ikunu jistgħu e) 
jkollhom irwol kostruttiv fil-proċess ta’ żvilupp.
Koordinazzjoni mtejba mal-Istati Membri u ma’ donaturi oħra. f) 
Il-KE għandha tkompli tinkoraġġixxi lill-NSAs biex jipparteċipaw fl- g) 
implimentazzjoni ta’ proġetti u ta’ programmi ta’ koperazzjoni.
Il-KE għandha żżomm ir-relazzjonijiet eżistenti tagħha mal-NSAs h) 
bħala msieħba ta’ implimentazzjoni u bħala implimentaturi tal-
inizjattivi tagħhom stess.
 12.  F’Novembru 2004 il-Kummissjoni rrilaxxat linji gwida għad-Delegazzjonijiet 
tal-Kummissjoni kollha dwar l-involviment tal-NSAs fil-proċess ta’  
żvilupp, li jikkomplementaw dawk diġà maħruġa għad-Delegazzjonijiet 
tal-AKP. Dawn il-linji gwida japplikaw għad-Dokumenti ta’ Strateġija 
tal-Pajjiż tal-2007-2013.11 Kif spjegat fil-paragrafu 2, NSAs 
hija użata hawn bħala sinonimu 
tas-soċjetà ċivili.
12 L-istandards huma stabbiliti fil-
konklużjonijiet tal-Komunikazzjoni 
tal-Kummissjoni dwar 
il-parteċipazzjoni ta’ atturi mhux 
tal-istat fil-politika tal-iżvilupp 
tal-KE (KUMM(2002) 598 final).
Ir-Rapport Speċjali Nru 4/2009 — Il-ġestjoni tal-Kummissjoni tal-involviment ta’ Atturi Mhux tal-Istat fil-Koperazzjoni għall-I żvilupp tal-KE 12
L-AMBITU U L-APPROĊĊ TAL-VERIFIKA
 13.  Il-verifika tal-Qorti indirizzat il-ġestjoni tal-Kummissjoni tal-involviment 
tal-NSAs fil-koperazzjoni għall-iżvilupp, filwaqt li kkunsidrat iż-żewġ 
irwoli ewlenin tagħhom, bħala msieħba fil-koperazzjoni għall-iżvilupp tal-KE u bħala atturi implimentaturi (ara l-paragrafu 3). L-approċċ  
tal-verifika dwar dan sar permezz tat-tliet domandi li ġejjin:
Il-Kummissjoni tiżgura b’mod adegwat li l-NSAs huma involuti  a) 
b’mod effettiv fil-proċess tal-koperazzjoni għall-iżvilupp?
Is-sistemi ta’ ġestjoni tal-Kummissjoni jiżguraw b’mod effiċjenti b) 
li l-attivitajiet implimentati mill-NSAs huma relevanti u li x’aktarx jipproduċu r-riżultati intenzjonati?
Il-Kummissjoni tiżgura b’mod adegwat l-għoti tal-iżvilupp tal- c) 
kapaċitajiet lil-NSAs?
 14.  Il-Qorti użat bħala punt tat-tluq l-istandards u l-linji gwida li għalihom 
issir referenza fil-paragrafi 11 u 12 hawn fuq. Dawn stabbilixxew  
bażi approvata għall-implimentazzjoni tal-politika tal-UE biex  
jiżguraw il-parteċipazzjoni tal-NSAs fil-koperazzjoni għall-iżvilupp  
tal-KE, u għalhekk iservu bħala kriterji ta’ verifika ġenerali għal din il-verifika.
 15.  Ix-xogħol ta’ verifika ewlieni mwettaq biex iwieġeb għal dawn id-domandi 
kien dan li ġej:
reviżjoni ta’ dokumentazzjoni dwar il-politika u l-ipprogrammar a) 
tal-KE rigward NSAs, flimkien ma’ rapporti dwar l-implimentazzjoni 
(ara l-paragrafu 24);
missjonijiet fuq il-post lejn Delegazzjonijiet tal-Kummissjoni fil- b) 
Bangladexx, l-Etjopja, il-Perù u l-Afrika ta’ Isfel biex jeżaminaw 
il-proċeduri u l-attivitajiet tal-Kummissjoni inklużi ħames prog-
rammi ta’ appoġġ ta’ żvilupp tal-kapaċitajiet, seba’sejħiet lokali 
għal proposti u 16-il proġett individwali (ara l- Anness III );
desk reviews li jkopru żewġ programmi ta’ appoġġ ta’ żvilupp  c) 
tal-kapaċitajiet fil-Mali u fl-Uganda;
Ir-Rapport Speċjali Nru 4/2009 — Il-ġestjoni tal-Kummissjoni tal-involviment ta’ Atturi Mhux tal-Istat fil-Koperazzjoni għall-I żvilupp tal-KE 13
intervisti ma’ iktar minn 60 NSA lokali u internazzjonali, b’awto- d) 
ritajiet ċentrali u lokali f’pajjiżi msieħba, unitajiet ta’ assistenza 
teknika u donaturi oħra, u bi ftit pjattaformi u netwerks tal-NSA Ewropej, biex jiġbru informazzjoni fil-livell ta’ parteċipazzjoni tal-
NSA fil-proċess ta’ koperazzjoni għall-iżvilupp, u fuq l-esperjenza 
tagħhom dwar il-proċeduri tal-Kummissjoni biex jappoġġjaw din 
il-parteċipazzjoni (ara l- Anness IV );
evalwazzjoni komparattiva mal-aġenziji ta’ assistenza għall- e) 
iżvilupp tal-Olanda u l-Iżvezja.
  Il-verifika kopriet konsultazzjoni mal-NSAs mis-sena 2000 ’il quddiem 
(id-data tal-firma tal-Ftehim ta’ Cotonou), flimkien ma’ kampjun ta’ proġetti u programmi li kienu għaddejjin fl-2007.
 16.  Ir-riżultati ta’ verifiki riċenti tal-Qorti li jinvolvu osservazzjonijiet dwar 
NSAs fil-koperazzjoni għall-iżvilupp13 kienu kkunsidrati wkoll, kif ukoll 
il-verifika riċenti tas-Servizz ta’ Verifika Interna tal-Kummissjoni dwar 
l-NGOs fil-EwropeAid u s-segwitu tagħha. Il-verifika kkunsidrat ukoll 
il-fatt li l-Kummissjoni bħalissa qed twettaq evalwazzjoni ta’ kunsinna 
ta’ għajnuna tal-KE permezz ta’ organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili. Skont it-termini ta’ referenza tagħha, l-evalwazzjoni tiffoka fuq NSAs 
bħala implimentaturi (kanali li permezz tagħhom titwassal l-għajnuna 
tal-KE). Il-verifika tal-Qorti eżaminat id-domanda iktar wiesgħa tal-
involviment tal-Kummisjoni ta’ NSAs fil-fażijiet kollha tal-koperazzjoni 
għall-iżvilupp tal-UE.
 17.  Il-verifika ffokat fuq l-irwoli tal-NSAs fil-koperazzjoni għall-iżvilupp u ma 
estendietx għal għajnuna umanitarja jew ta’ emerġenza, għax dak  huwa qasam separat bi strateġija u b’sistemi ta’ ġestjoni speċifiċi. Ma inkludietx paragun bejn il-kanali differenti (is-settur privat, in-Nazzjo-nijiet Uniti, is-sistemi bankarji) fil-qasam ta’ effiċjenza u effettività, u lanqas analiżi komparattiva dwar l-impatt tal-azzjonijiet tal-NSAs f’diversi setturi ta’ intervent. 13 L-aħħar tliet rapporti annwali 
tal-Qorti dwar l-implimentazzjoni 
tal-baġit (2007: Kapitolu 8, 
Għajnuna esterna, Żvilupp u Tkabbir; 2006 u 2005: Kapitolu 8, 
Azzjonijiet esterni), u dwar 
l-attivitajiet iffinanzjati mill-
Fondi Ewropej għall-Iżvilupp (li 
jikkonċernaw is-snin finanzjarji 2005, 2006 u 2007), u r-Rapport 
Speċjali Nru 10/2008 – L-Għajnuna 
għall-Iżvilupp tal-KE lis-Servizzi 
tas-Saħħa fl-Afriksa tas-Sub-Sahara 
(http://www.eca.europa.eu).
Ir-Rapport Speċjali Nru 4/2009 — Il-ġestjoni tal-Kummissjoni tal-involviment ta’ Atturi Mhux tal-Istat fil-Koperazzjoni għall-I żvilupp tal-KE 14
IL-KUMMISSJONI TIŻGURA B’MOD ADEGWAT LI L-NSAS 
HUMA INVOLUTI B’MOD EFFETTIV FIL-PROĊESS TAL-KOPERAZZJONI GĦALL-IŻVILUPP?
 18.  L-involviment sistematiku tal-NSAs fil-koperazzjoni għall-iżvilupp huwa 
rikonoxxut b’mod wiesa’bħala mezz ta’ promozzjoni ta’ pussess u ta’ 
parteċipazzjoni, prinċipji ewlenin tal-politika tal-iżvilupp tal-UE,  
u ta’ użu ta’ għarfien u ta’ esperjenza lokali u prattiċi bħala kontri-buzzjoni għall-ipprogrammar. Dan huwa rifless fil-politika kif dikjarat 
fil-“Kunsens Ewropew dwar l-Iżvilupp” (ara l- Kaxxa 1 ).
 19.  Sabiex tevalwa l-adegwatezza tal-involviment tal-Kummissjoni tal-NSAs, 
il-Qorti eżaminat żewġ proċessi fundamentali ta’ konsultazzjoni li  jikkonċernaw:
il-preparazzjoni ta’ dokumenti ta’ strateġija tal-pajjiż għall-pajjiżi a) 
AKP, Asjatiċi u Latino-Amerikani;
il-preparazzjoni tad-dokument ta’ strateġija għall-programm  b) 
tematiku ġdid għall-NSAs u għall-awtoritajiet lokali fl-iżvilupp.
PREPARAZZJONI TA’ DOKUMENTI TA’ STRATEĠIJA TAL-PAJJIŻ
 20.  Il-Qorti evalwat l-eżistenza ta’ djalogu sostnut u strutturat, il-komple-
tezza tal-linji gwida għall-konsultazzjoni mal-NSAs (il-paragrafu 12), 
u l-livell ta’ konformità ma’ dawn il-linji gwida u mal-prinċipji  
u l-istandards ġenerali tal-Kummissjoni għal konsultazzjoni ta’ par-tijiet interessati
14:
l-eżistenza ta’ mekkaniżmi istituzzjonali ċari; a) 
l-inklużjoni ta’ NSAs relevanti; b) 
li l-ħin provdut għall-parteċipazzjoni ta’ NSAs kien biżżejjed; c) 
l-adegwatezza tal-proċess preparatorju; d) 
jekk ingħatax rispons ċar dwar ir-riżultati tad-djalogu; e) 
l-eżistenza ta’ biżżejjed riżorsi tal-KE għal djalogu effiċjenti. f) OSSERVAZZJONIJIET
14 Komunikazzjoni mill-
Kummissjoni, Prinċipji ġenerali 
u standards minimi għal 
konsultazzjoni tal-partijiet interessati mill-Kummissjoni, COM 
(2002) 704 finali, 11.12.2002.
Ir-Rapport Speċjali Nru 4/2009 — Il-ġestjoni tal-Kummissjoni tal-involviment ta’ Atturi Mhux tal-Istat fil-Koperazzjoni għall-I żvilupp tal-KE 15
L-INVOLVIMENT  TAL-NSA S F’DOKUMENTI  TA’ STRATEĠIJA  TAL-PAJJIŻ  
MA JISSODISFAX  IL-LINJI GWIDA  
 21.  Għalkemm diġà kienet il-politika tal-KE li tikkonsulta mal-NSAs15, fi 
tlieta mill-erba’ pajjiżi verifikati (l-eċċezzjoni kienet l-Afrika ta’  
Isfel), ftit kienet l-evidenza li nstabet ta’ involviment ta’ NSAs fil-
preparazzjoni tad-dokumenti ta’ strateġija tal-pajjiż tal-2002-2006  
(CSPs) minħabba nuqqas ta’ rekords adegwati fid-Delegazzjonijiet tal-Kummissjoni. Fl-Afrika ta’ Isfel kienu saru konsultazzjonijiet limitati. 
Minn dak iż-żmien, kien hemm tentattiv ġenwin, fl-Etjopja, li jibda bir-reviżjonijiet annwali konġunti tal-istrateġija mill-2004 u jkompli bil-2007-2013 CSP, biex jopera djalogu tripartitu sostnut u strutturat 
bejn il-gvern, il-KE u r-rappreżentanti tal-NSAs (ara l- Kaxxa 2 ).
 22.  B’kuntrast ta’ dan, fil-Bangladexx u fil-Perù – u bħal qabel fl-Afrika ta’ 
Isfel – id-Delegazzjonijiet ma involvewx sistematikament lill-NSAs  
fil-proċess ta’ pprogrammar fl-2007-2013 minbarra t-twettiq ta’ kon-
sultazzjonijiet ad hoc . Dawn tipikament ħadu l-forma ta’ seminars ta’ 
ġurnata li fihom ingħataw preżentazzjonijiet u nġabru ideat mill-
NSAs preżenti, pjuttost milli djalogu sostnut. Barra minn hekk, fil-Perù u fl-Afrika ta’ Isfel, ebda evidenza ma nstabet li r-riżultati ta’ dawn 
il-konsultazzjonijiet kienu inkorporati fid-dokumenti ta’ strateġija tal-
pajjiż. Il-verifika nnutat iktar dgħufijiet fil-proċess ta’ konsultazzjoni: 
kien hemm nuqqas ta’ mekkaniżmi ċari għall-ġestjoni ta’ konsultazzjo-
nijiet (eż. nuqqas ta’ pjan ta’ azzjoni bi skeda stabbli u prevedibb-li ta’ konsultazzjonijiet maż-żmien), dewmien fid-distribuzzjoni ta’  
dokumenti, stedin tard, konsultazzjonijiet fi stadju tard fil-proċess 
ta’ pprogrammar, għażla limitata ta’ NSAs, diffikultà għall-NSAs biex 
jikkummentaw dwar il-proposti, u rispons insuffiċjenti lill-NSAs dwar 
ir-riżultati tal-konsultazzjonijiet.15 COM (2000) 212 finali, Il-Politika 
tal-Iżvilupp tal-Komunità Ewropea, 
il-punt 5.2.
EŻEMPJU TA’ APPROĊĊ TAJJEB GĦALL-ISTRUTTURAR TA’ DJALOGU BEJN IL-GVERN, 
IL-KE U L-NSAS
L-Etjopja: It-Task Force ta’ Cotonou
Fl-2003, grupp ta’ NGOs nazzjonali u internazzjonali u netwerks li joperaw fl  -Etjopja organizzaw lilhom infushom fl  -
hekk imsejħa Task Force ta’ Cotonou (CTF) sabiex iwettqu djalogu mad-Delegazzjoni u mal-Gvern dwar il-koperazzjoni 
għall-iżvilupp tal-KE. Id-Delegazzjoni u l-Gvern eff  ettivament daħlu fi   djalogu u konsultazzjoni attivi mat-Task Force ta’ 
Cotonou, speċjalment għar-Reviżjonijiet Annwali Konġunti mill-2004 ’l quddiem u għall-formulazzjoni tad-Dokument ta’ Strateġija tal-Pajjiż il-Ġdid għall-10 FEI.KAXXA 2
Ir-Rapport Speċjali Nru 4/2009 — Il-ġestjoni tal-Kummissjoni tal-involviment ta’ Atturi Mhux tal-Istat fil-Koperazzjoni għall-I żvilupp tal-KE 16
 23.  Għall-erba’ Delegazzjonijiet kollha verifikati, l-involviment tal-NSAs 
fil-proċess tal-iżvilupp kien limitat għad-definizzjoni tal-istrateġija 
ġenerali u għalhekk ma marx lil hinn milli jinkludi (kif jippreskrivu l-linji gwida) konsultazzjoni dwar strateġiji settorali u involviment 
ta’ NSAs fl-implimentazzjoni, monitoraġġ u evalwazzjoni tal-proġetti 
f’kull qasam tal-iżvilupp.
 24.  Barra minn hekk, il-Qorti analizzat informazzjoni miżmuma mill-kwar-
tieri ġenerali tal-Kummissjoni16, li wriet dgħufijiet simili għal Dele-
gazzjonijiet oħra. Għalkemm kien hemm xi tip ta’ konsultazzjoni fi  kważi l-pajjiżi AKP kollha, il-kwartieri tal-Kummissjoni kkunsidraw biss l-involviment tal-NSAs bħala sodisfaċenti fir-rigward tal-linji gwida (fi kliem ieħor involviment li jmur lil hinn minn konsultazzjonijiet  ad hoc ) f’nofshom
17. Bl-istess mod, għall-24 pajjiż Asjatiku u Latino-
Amerikan (ALA) rivedut, il-Qorti sabet li kien hemm ġeneralment xi forma ta’ konsultazzjoni iżda l-involviment tal-NSAs mar lil hinn minn konsultazzjonijiet ad hoc f’erbgħa biss mill-pajjiżi Latino-Amerikani u f’ebda wieħed fl-Asja.
 25.  L-involviment tal-NSAs kien ikbar fil-pajjiżi AKP, taħt il-kompetenza tal-
Ftehim ta’ Cotonou – skont liema l-NSAs għandhom id-dritt li jkunu 
involuti – milli fil-pajjiżi Asjatiċi u Latino-Amerikani. Qabel id-DCI  
l-ġdid fl-2007, ir-regolament ALA preċedenti18 ma kienx jeħtieġ invol-
viment tal-NSAs dwar politiki u strateġiji ta’ koperazzjoni.
 26.  Il-persunal tal-Kummissjoni esperjenza diffikultajiet prattiċi fl-invol-
viment mal-NSAs. Instab, fost affarijiet oħra, li (i) l-involviment  mal-NSAs jiddependi ħafna wkoll fuq il-qagħda tal-gvern tal-pajjiż  
imsieħeb; (ii) huwa diffiċli li tkun taf liema huma l-NSAs relevanti biex 
tittratta magħhom; (iii) meta tittratta mal-NSAs (jew individwalment 
jew bħala pjattaforma) iqumu l-kwistjonijiet tar-rappreżentattività  
u r-responsabbiltà tagħhom; (iv) ħafna NSAs m’għandhomx il-kapaċità 
u/jew ir-riżorsi li jkunu involuti fil-proċess ta’ koperazzjoni għall-
iżvilupp u ma jipparteċipawx jekk ikunu jafu li għandhom ċans żgħir li jirċievu l-fondi bħala riżultat ta’ dan; (v) l-NSAs mhux dejjem huma 
favur l-opinjonijiet tal-gruppi l-iktar marġinalizzati.
 27.  Anke fejn kienu saru sforzi sostanzjali biex wieħed jittratta ma’ prob-
lemi tal-NSAs ta’ implimentazzjoni dan kien ifisser li r-riżultati mhux dejjem kienu ta’ suċċess (ara l- Kaxxa 3 ).16 Inkluż il-każ eċċezzjonali tal-
Gwatemala (ara l-Kaxxa 3).
17 Din l-evalwazzjoni hija 
appoġġjata mir-riżultati ta’ 
eżerċizzju ta’ konsultazzjoni 
mill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali 
Ewropew dwar il-parteċipazzjoni 
tal-NSAs u tal-awtoritajiet lokali fl-elaborazzjoni tad-Dokumenti 
ta’ Strateġija tal-Pajjiż tal-10 FEI 
f’pajjiżi AKP.
18 Ir-Regolament tal-Kunsill (KEE) 
Nru 443/92 tal-25 ta’ Frar 1992 
dwar l-għajnuna finanzjarja u teknika lill-, u ko-operazzjoni 
ekonomika mal-pajjiżi li qed 
jiżviluppaw fl-Asja u l-Amerika 
Latina (ĠU L 52, 27.2.1992, p. 1).
Ir-Rapport Speċjali Nru 4/2009 — Il-ġestjoni tal-Kummissjoni tal-involviment ta’ Atturi Mhux tal-Istat fil-Koperazzjoni għall-I żvilupp tal-KE 17
JINĦTIEĠ  IKTAR  ŻVILUPP  TA’ TAĦRIĠ  SPEĊIFIKU  U TA’ GWIDA  DETTALJATA  DWAR  KIF 
L-NSA S GĦANDHOM  JIĠU INVOLUTI
 28.  L-involviment limitat tal-NSAs f’ħafna każijiet, u dgħufijiet mifruxa fit-
twaqqit u fil-mod li bih il-konsultazzjonijiet kienu organizzati, juru li 
l-konverżjoni għar-realtà mill-għan ambizzjuż li l-NSAs ikunu involuti 
fil-koperazzjoni għall-iżvilupp kollu tal-KE tibqa’ sfida kbira. Għal  
ħafna persunal tad-Delegazzjoni, l-involviment tal-NSA huwa l-iktar limitat għal kunsinna ta’ servizz jew għal konsultazzjonijiet “ta’ darba” 
f’ċertu mumenti taċ-ċiklu tal-ipprogrammar. Il-Kummissjoni għadha ma investitx biżżejjed ħin u riżorsi sabiex veru tinvolvi lill-persunal tad-Delegazzoni mal-NSAs fil-livelli kollha. Jinħtieġ iktar żvilupp ta’ 
taħriġ speċifiku.
 29.  Il-linji gwida użati mill-Kummissjoni fiż-żmien li saret il-verifika (ara 
l-paragrafu 12) jirrikonoxxu ħafna mill-kwistjonijiet, iżda minbarra  
r-rakkomandazzjoni għal studju dettaljat biex jidentifika l-NSAs  
relevanti u jevalwa r-rappreżentattività tagħhom, dawn ma jistab-
bilixxux istruzzjonijiet dettaljati, per eżempju rigward kwistjonijiet 
ewlenin bħall-irwol tal-NSAs fl-aġenda ta’ effettività tal-għajnuna,  u l-parteċipazzjoni tal-NSAs fid-definizzjoni tal-istrateġiji tas-settur 
inkluż appoġġ tal-baġit. 
EŻEMPJU TA’ DIFFIKULTAJIET LI JINVOLVU L-NSAS FIL-KOPERAZZJONI 
GĦALL-IŻVILUPP TAL-KE 
Il-Gwatemala: il-“Mesodiálogo”
Il-Mesodiálogo beda fl  -2000 bil-parteċipazzjoni tad-Delegazzjoni tal-Kummissjoni, l-Istati Membri, il-Gvern, NGOs 
Ewropej u NSAs mill-Gwatemala. L-għan kien li jappoġġja implimentazzjoni tad-Dokument ta’ Strateġija tal-Pajjiż (CSP) 
tal-2002-2006, permezz ta’ involviment dirett fl  -identifi  kazzjoni, l-implimentazzjoni u l-monitoraġġ tal-programmi tal-
CSP. Madwar 150 organizzazzjoni u 800 persuna, organizzati fi   gruppi ta’ ħidma, ipparteċipaw fi  l-proċess, li kien jinkludi 
l-abbozzar ta’ dokumenti strateġiċi, missjonijiet ta’ identifi  kazzjoni u formulazzjoni li jakkompanjawhom, il-ħolqien ta’ 
netwerks reġjonali, eċċ. Madankollu l-piż organizzazzjonali għad-Delegazzjoni, is-sens li l-Mesodiálogo kien qed jaqbeż 
l-irwol tiegħu billi jinterveni f’suġġetti li kienu kompetenzi esklussivi tal-KE, u n-nuqqas ta’ pussess Governattiv ċar 
u garanziji ta’ sostenibbiltà, wasslu għal dewmien progressiv fi  l-proċess li fl  -aħħar ingħalaq fl  -2005.
Sorsi: Dokument ta’ ħidma RELEX/L3 dwar l-involviment tal-NSAs fi  l-proċess tal-ipprogrammar fi  l-pajjiżi tal-Asja 
u l-Amerika Latina; Għajnuna tal-KE lill-Gwatemala – Dokument ta’ Sfond tal-Istudju tal-Pajjiżi, Diċembru 2006; u Desk 
Study, Awwissu 2006 kummissjonata mis-CIDSE (Coopération Internationale pour le Développement et la Solidarité / Koperazzjoni Internazzjonali Għall-Iżvilupp u s-Solidarjetà) u Caritas Europa.KAXXA 3
Ir-Rapport Speċjali Nru 4/2009 — Il-ġestjoni tal-Kummissjoni tal-involviment ta’ Atturi Mhux tal-Istat fil-Koperazzjoni għall-I żvilupp tal-KE 18
19 Wieħed mill-programmi provduti 
mill-Istrument ta’ Koperazzjoni 
għall-Iżvilupp (ara l-paragrafu 9).
20 L-Artikolu 20(2) tar-Regolament 
(KE) Nru 1905/2006.
21 Il-Konfederazzjoni Ewropea tal-
NGOs għall-Għajnuna u l-Iżvilupp 
(CONCORD) kienet stabbilita 
f’Jannar 2003 bħala l-korp 
rappreżentattiv u interlokutur 
kontemplat fir-Regolament (KE) Nru 1658/98 li jistabbilixxi 
l-programm ta’ kofinanzjament tal-
NGOs. Hija involuta regolarment 
fi djalogu mal-istituzzjonijiet 
tal-UE, u tikkoordina koperazzjoni bejn l-NGOs. It-22 assoċjazzjoni 
nazzjonali (“pjattaformi”) 
u 20 netwerk tematiku 
internazzjonali tagħha 
jirrappreżentaw iktar minn 
1 600 NGO.
22 Intbagħat direttament 
ukoll lill-CONCORD, il-Kumitat 
Ekonomiku u Soċjali Ewropew, 
il-Kumitat tar-Reġjuni, u l-Kunsill 
tal-Muniċipalitajiet u Reġjuni Ewropej għal disseminazzjoni fost 
il-membri tagħhom.
23 Tneda fil-31 ta’ Lulju 2006 u dam 
sal-11 ta’ Settembru. Dan huwa 
inqas mit-8 ġimgħat preskritti 
bħala perjodu minimu għal konsultazzjoni.PROGRAMM TEMATIKU DWAR ATTURI MHUX TAL-ISTAT 
U AWTORITAJIET LOKALI FL-IŻVILUPP
 30.  Dan il-programm ġdid19 huwa s-suċċessur tal-programmi preċedenti ta’ 
kofinanzjament mal-NGOs Ewropej u koperazzjoni diċentralizzata, u, bħal dawk ta’ qablu, huwa wieħed mis-sorsi l-iktar importanti u stabbli tal-KE għall-finanzjament ta’ attivitajiet tal-NSAs u appoġġ tal-iniz-
jattivi tagħhom stess.
 31.  Fit-tħejjija tad-dokumenti ta’ strateġija għal dawn il-programmi tematiċi 
l-Kummissjoni hija meħtieġa li tikkonsulta atturi oħra tal-iżvilupp,  
inklużi rappreżentanti tal-NSAs u awtoritajiet lokali, fi stadju bikri  tal-proċess tal-ipprogrammar
20. NGOs Ewropej (ENGOs) permezz  
tal-CONCORD21 tradizzjonalment kienu involuti fil-fond fid-djalogu 
dwar il-ġestjoni tal-programm ta’ kofinanzjament tal-NGOs. Il-prog-
ramm il-ġdid huwa miftuħ ukoll għall-NSAs u awtoritajiet lokali  
mill-pajjiżi imsieħba li għalhekk għandhom ukoll ikunu involuti fil-
konsultazzjoni. 
 32.  Wara l-istabbiliment tad-dokument ta’ strateġija għal dan il-programm, 
il-kwartieri ġenerali tal-Kummissjoni talbu lid-Delegazzjonijiet biex 
jipproduċu, fuq il-bażi ta’ iktar konsultazzjonijiet mal-NSAs lokali,  
noti ta’ kunċett li jevalwaw ir-relevanza tal-programm għall-pajjiżi 
msieħba tagħhom u li jiġġustifikaw il-livell xieraq tan-nefqa. Il-Qorti eżaminat l-effettività taż-żewġ fażijiet tal-konsultazzjoni, billi reġgħet 
użat bħala kriterji dawk stabbiliti fil-komunikazzjoni tal-Kummissjoni tal-2002 (ara l-paragrafu 20).
 33.  Għall-istrateġija ġenerali, il-Kummissjoni wettqet konsultazzjoni pubblika 
online, immirata kemm lejn l-NSAs Ewropej kif ukoll lejn dawk li ġejjin 
mill-pajjiżi msieħba (NSAs tan-Nofsinhar), permezz ta’ kwestjonarju ppubblikat fuq il-websajt tal-Kummissjoni u mibgħut lid-Delegazzjoni-jiet
22. Fil-livell Ewropew, muri fil-kuntest ta’ kuntatti kontinwi regolari 
bejn il-Kummissjoni u l-CONCORD, dan il-metodu ta’ konsultazzjoni kien effettiv. Madankollu, il-konsultazzjoni tal-NSAs tan-Nofsinhar  ma kinitx organizzata b’mod effettiv. Il-kwestjonarju kien mibgħut lid-Delegazzjonijiet tal-AKP, li kienu mistennija li jinfurmaw lill-NSAs dwar il-konsultazzjoni u jgħaddulhom il-kwestjonarju. Madankollu, it-twaqqit tal-konsultazzjoni – fl-aqwa perjodu tal-leave għal persu-nal tad-Delegazzjoni – ma kienx xieraq u kien tant qasir li ma kienx prattikabbli
23 (id-Delegazzjonijiet AKP miżjura għal din il-verifika,  
l-Etjopja u l-Afrika ta’ Isfel, ma kinux kapaċi bl-iskadenza qasira li  
jikkonsultaw lill-NSAs). Barra minn hekk, din ir-rikjesta ma ntbagħtitx 
lid-Delegazzjonijiet fil-pajjiżi ALA, u għalhekk NSAs fil-pajjiżi ALA ma 
kinux mgħarrfin li kienet qed isseħħ il-konsultazzjoni.
Ir-Rapport Speċjali Nru 4/2009 — Il-ġestjoni tal-Kummissjoni tal-involviment ta’ Atturi Mhux tal-Istat fil-Koperazzjoni għall-I żvilupp tal-KE 19
24 Għall-Etjopja u l-Afrika ta’ 
Isfel, id-Delegazzjonijiet tal-
Kummissjoni rispettivi tagħhom iddeċidew li ma jipparteċipawx 
f’dan il-programm.
25 Dwar is-sostenibbiltà fil-prattika, 
ara l-paragrafi 63 sa 68. 34.  Għat-tieni fażi, minħabba dewmien fl-adozzjoni tar-regolament DCI 
u d-dokument ta’ strateġija, id-Delegazzjonijiet kellhom xahar biss 
biex jippreparaw in-noti tal-kunċett u ħafna minnhom ma setgħu  jinvolvu lill-NSAs b’ebda mod strutturat. Fil-Bangladexx, twettaq  
workshop ad hoc mal-NSAs
24. Għall-Perù, madankollu, id-Delegazzjoni 
ma kkonsultatx lill-NSAs, u reviżjoni ta’ kampjun ta’ noti tal-kunċett (l-Angola, iċ-Ċilì, il-Malawi, in-Namibja u n-Nepal) ipprovdiet iktar  prova tan-nuqqas ta’ konsultazzjoni mal-NSAs fuq dan il-programm.
 35.  Fl-opinjoni tal-Qorti, il-Kummissjoni tat wisq ftit attenzjoni lill-metodi 
ta’ konsultazzjoni mal-NSAs tan-Nofsinhar. Faċilitazzjoni attiva ħafna 
mid-Delegazzjonijiet – minbarra l-metodu passiv ta’ tqegħid ta’ kwest-
jonarju fuq l-Internet – hija evidentement neċessarja f’ħafna pajjiżi, u kienet parzjalment maħsuba (għall-pajjiżi AKP) iżda mkien ma kienet implimentata għal kollox. Barra minn hekk, ma ngħatatx attenzjoni lil-limitazzjonijiet potenzjali tal-konsultazzjoni mad-destinatarji poten-
zjali ta’ għotjiet dwar oqsma ta’ prijorità, konsultazzjoni li fiha ma 
setgħux ma jkunux interessati; u alternattivi bħal netwerks, u korpi 
reġjonali u ta’ raggruppament ma kinux esplorati.
IS-SISTEMI TA’ ĠESTJONI TAL-KUMMISSJONI JIŻGURAW 
B’MOD EFFIĊJENTI LI ATTIVITAJIET IMPLIMENTATI MILL-NSAS HUMA RELEVANTI U X’AKTARX JIPPRODUĊU R-RIŻULTATI INTENZJONATI?
 36.  Il-Qorti vverifikat is-sistemi ta’ ġestjoni għal kuntratti ta’ konċessjonijiet 
tal-NSAs fil-kwartieri ġenerali tal-Kummissjoni kif ukoll fuq il-post  f’erba’ Delegazzjonijiet, inkluża eżami ta’ 16-il proġett individwali  (ara l- Anness III ). Il-verifika kopriet il-proċeduri għall-għażla ta’  
proġetti, arranġamenti ta’ kontroll u sorveljanza, il-monitoraġġ li  
sar u l-għodod użati għal dan, u l-kwistjoni tas-sostenibbiltà.
PROĊEDURI TA’ GĦAŻLA
 37.  L-għan tal-verifika tal-proċeduri ta’ għażla kien li tiddetermina safejn 
il-proċeduri applikati żguraw l-għażla ta’ proġetti li kienu relevanti, 
fil-ħin u li kapaċi jkunu sostenibbli25.
Ir-Rapport Speċjali Nru 4/2009 — Il-ġestjoni tal-Kummissjoni tal-involviment ta’ Atturi Mhux tal-Istat fil-Koperazzjoni għall-I żvilupp tal-KE 20
IL-PROĊEDURA  TAS-SEJĦA  GĦAL  PROPOSTI  TIPPROMOVI  KOMPETIZZJONI  ĠUSTA  IŻDA 
XORTA  TISTA ’ TKUN  KUMPLESSA  FL-OPERAZZJONI  TAGĦHA  U MA TIŻGURAX  TWETTIQ  
TAT-TFASSIL  TAL-PROĠETT  FIL-ĦIN 
 38.  Il-proċedura standard ta’ għażla kienet, sa mill-2000, permezz ta’ sejħiet 
għal proposti. Għalkemm il-proċedura hija rikonoxxuta bħala li tip-permetti l-kompetizzjoni ġusta fost l-NSAs u għalhekk għandha  ttejjeb il-probabbiltà ta’ għażla ta’ proġetti relevanti, hija tkompli  
tirrappreżenta sfida amministrattiva kemm għall-Kummissjoni kif ukoll għall-NSAs applikanti. Sejħiet għal proposti jżidu interess konsidere-
voli fost l-NSAs u n-numri ta’ rikjesti għall-finanzjament dejjem qabżu 
bil-kbir il-fondi disponibbli
26. Dan wassal għal proċeduri fit-tul u kien 
jeħtieġ l-assistenza ta’ esperti esterni. Barra minn hekk, is-sejħiet taħt 
il-programm ta’ kofinanzjament mal-NGOs kienu wisq ġenerali u mhux iffukati, u żiedu l-probabbiltà li jintbagħtu applikazzjonijiet inqas  relevanti. Fl-aħħarnett, l-implimentazzjoni tal-proċeduri dettaljati  tista’ tkun kumplessa għall-NSAs iż-żgħar.
 39.  Filwaqt li s-sejħiet għal proposti verifikati ġeneralment wasslu għall-
għażla ta’ proġetti relevanti, il-verifika wriet li, għall-proġetti vveri-
fikati, iż-żmien medju bejn is-sottomissjoni tal-proposti u l-iffirmar 
proprju ta’ kuntratti kien ta’ iktar minn sena, u dan għamilha diffiċli 
għall-NSAs biex jippjanaw b’mod effettiv. Il-Qorti sabet ukoll li  
l-metodi użati biex tagħmel riklami dwar is-sejħiet (prinċipalment  
permezz tal-internet u l-gazzetti) mhux dejjem kienu adattati biex  
jilħqu l-NSAs relevanti f’livell lokali27.
 40.  Il-Qorti tilqa’ l-fatt li l-Kummissjoni ħadet miżuri fl-2006 u fl-2007 biex 
ittejjeb l-effiċjenza tal-proċedura tas-Sejħa għal Proposti, għalkemm għadu mhux possibbli li wieħed jevalwa l-effetti totali. Il-miżuri  
jinkludu:
introduzzjoni tal-proċedura ristretta li tippermetti l-ewwel għażla a) 
ta’ applikanti bbażata fuq nota qasira tal-kunċett, bi proposta  sħiħa (inkluż it-tfassil tal-proġett) sottomessa lit-tieni stadju ta’ għażla;
l-użu konġunt ta’ baġit ta’ sentejn f’sejħa waħda għal proposti; b) 26 Għal baġit ta’ 284 miljun euro 
għas-sejħiet għal proposti tal-
2007-2008 taħt programmi 
tematiċi ġestiti fuq livell 
ċentrali mill-EuropeAid, waslu 4 565 applikazzjoni, li 
jammontaw għal talbiet totali 
għal 3 650 miljun euro. Wara 
għażla inizjali bbażata fuq nota 
tal-kunċett, 1 088 applikazzjoni 
ammontaw għal 989 miljun euro 
għaddew għat-tieni stadju tal-għażla, u fl-aħħar intgħażlu biss 
212.
27 Pereżempju, għax lingwi 
Ewropej biss huma użati, jew għax il-gazzetti mhumiex imqassma 
b’mod rapidu f’żoni remoti.
Ir-Rapport Speċjali Nru 4/2009 — Il-ġestjoni tal-Kummissjoni tal-involviment ta’ Atturi Mhux tal-Istat fil-Koperazzjoni għall-I żvilupp tal-KE 21
EŻEMPJU TA’ TFASSIL FQIR TA’ PROĠETT 
Promozzjoni tal-inkorporazzjoni ta’ nisa mikrointraprendituri u unitajiet ekonomiċi bbażati fuq 
il-familja fis-sistema formali tax-xogħol – Il-Perù 
L-imsieħeb lokali tal-NGOs implimenta dan il-proġett f’erba’ reġjuni inkluż Junin li l-Qorti żaret fi   Frar 2008, u fejn l-NGO 
ma kellhiex preżenza preċedenti. Għalkemm eżerċizzju ta’ Monitoraġġ Orjentat fuq ir-Riżultati riċenti daqs l-2007 ma kienx bassar problemi bħal dawn, il-Qorti ma sabet ebda evidenza li l-NGO kienet involviet l-awtoritajiet pubbliċi relevanti 
fi t-tfassil tal-attivitajiet tal-proġett. L-NGO lanqas ma kkoordinat man-netwerks u mal-organizzazzjonijiet eżistenti li 
jappoġġjaw il-mikrointrapriżi fi  r-reġjun. Matul l-implimentazzjoni tal-proġett l-imsieħeb lokali tal-NGO kellu jikkun-
tratta waħda minn dawn in-netwerks biex twettaq riċerka bażika u tidentifi  ka benefi  ċjarji potenzjali u opportunitajiet 
ekonomiċi. It-tfassil tal-proġett kien ibbażat fuq l-idea li kien ikun hemm replika u espansjoni tiegħu mill-awtoritajiet 
pubbliċi. Madankollu, il-Qorti sabet li l-awtoritajiet relevanti jew ma kinux involuti xejn fi  l-proġett, ma ħadmux kif 
suppost, jew ma kellhomx biżżejjed riżorsi fi  nanzjarji u umani biex jieħdu f’idejhom l-attivitajiet tal-proġett. KAXXA 4l-introduzzjoni ta’ servizz online ta’ reġistrazzjoni (PADOR) li jnaq- c) 
qas l-irduppjar tax-xogħol għall-applikanti;
żieda fl-użu ta’ sejħiet lokali “adattati skont il-bżonn” għal  d) 
proposti fejn l-għanijiet kienu adattati għas-sitwazzjoni lokali  
u organizzazzjonijiet ibbażati lokalment għandhom iktar ċans li jintgħażlu.
 41.  Madankollu, problemi fit-tfassil tal-proġett, li jista’ jaffettwa fil-fond 
l-effettività u s-sostenibbiltà, jibqgħu mifruxa. Għal bosta mill-
proġetti verifikati, preparazzjoni mhux suffiċjenti għall-formulazzjoni 
ta’ attivitajiet kienet tfisser li l-ewwel sena tal-proġetti kellha tkun 
dedikata għat-tfassil tal-proġett (twettiq ta’ djanjostiċi, identi-fikazzjoni ta’ benefiċjarji, studji). Dan naqqas il-ħin disponibbli  għall-implimentazzjoni effettiva, u għalhekk għamel il-proġett iktar vulnerabbli għal dewmien, u ħażżen il-prospetti għas-sostenibbiltà. 
L-eżempju fil- Kaxxa 4  jservi bħala eżempju.
Ir-Rapport Speċjali Nru 4/2009 — Il-ġestjoni tal-Kummissjoni tal-involviment ta’ Atturi Mhux tal-Istat fil-Koperazzjoni għall-I żvilupp tal-KE 22
PROĊEDURI TA’ KONTROLL U SORVELJANZA
 42.  L-għan tal-verifika tal-proċeduri ta’ kontroll u sorveljanza tal-Kummissjoni 
kien li tiddetermina safejn kienu jiżguraw implimentazzjoni bla ostakli 
tal-attivitajiet tal-proġett tal-NSAs. Filwaqt li ħafna evalwazzjonijiet sabu li l-persuni interessati jsibu l-proċeduri kumplessi
28, li kien ukoll 
suġġett ta’ tħassib għall-Parlament29, il-Qorti tirrikonoxxi l-isforzi  
magħmula mill-Kummissjoni biex tindirizza l-problema. Inizjattivi  
ta’ livell għoli meħuda mill-Kummissjoni jinkludu l-istabbiliment ta’ kumitat bejn is-servizzi sabiex jissimplifika l-proċeduri, it-tisħiħ tad-
djalogu bejn il-Kummissjoni u l-CONCORD dwar kwistjonijiet finan-
zjarji u kuntrattwali (li jwassal għal Manwal dwar il-kuntratt standard 
tal-għotjiet) u l-ħruġ ta’ gwidi prattiċi ġodda u formuli u dokumenti 
simplifikati. Id-devoluzzjoni tal-programmi tematiċi ġeneralment  għenet ukoll biex ittejjeb id-djalogu bejn il-KE u l-NSAs.
 43.  Il-proċeduri ta’ kontroll u sorveljanza kienu qed joperaw b’mod kor-
rett f’ħafna aspetti, iżda jibqgħu xi problemi speċifiċi li jwasslu għal 
żbalji30.
IL-GWIDA  PROVDUTA  LILL-NSA S DWAR  KIF JAPPLIKAW  IR-REGOLI  FIL-PRATTIKA  
MA KINITX  SUFFIĊJENTI
 44.  Gwida prattika dwar kif ikunu applikati r-regoli finanzjarji u kuntrattwali 
tal-KE teħtieġ li tikkunsidra ċ-ċaqliq ta’ persunal fid-Delegazzjonijiet tal-Kummissjoni u, fi ħdan l-NSAs, livell limitat ta’ għarfien dwar dawn ir-regoli. Fost il-metodi użati biex itejbu l-għarfien hemm korsijiet 
ta’ taħriġ li jsiru fid-Delegazzjonijiet kemm għall-persunal kif ukoll għall-benefiċjarji, u l-approvazzjoni ta’ gwida prattika b’koperazzjoni 
mal-CONCORD (l-hekk imsemmi Manwal dwar il-kuntratti standard  
tal-għotjiet).
 45.  It-taħriġ huwa bżonjuż iżda għall-benefiċjarji jikkonsisti l-iktar biss 
f’workshops ta’ ġurnata wara l-konklużjoni tas-sejħiet għal proposti. 
Il-Qorti sabet li dan mhux suffiċjenti biex jiżgura li l-NSAs “jistituzzjo-
nalizzaw” l-għarfien meħtieġ biex ikunu applikati r-regoli korretta-
ment matul perjodu tipiku ta’ implimentazzjoni ta’ proġett.28 Il-kwistjoni tqajmet ukoll f’ittra 
mill-CONCORD lill-Kummissarju 
Nielson tas-17 ta’ Marzu 2004 dwar 
l-impatt tar-regolament finanzjarju 
u d-dokumenti derivati tiegħu 
u l-proċeduri dwar l-NGOs.
29 Il-Parlament Ewropew fil-
kwittanza tal-2004 iddikjara 
li: “jisgħobbih għall- [ ... ] 
kumplessità li żdiedet ferm 
tal-proċeduri l-ġodda, li huma 
diffiċli u jieħdu wisq żmien biex 
jiġu implimentati, juri l-bżonn għal simplifikazzjoni reali, 
filwaqt li ma jintesiex l-objettiv 
oriġinali” (Riżoluzzjoni tal-
Parlament Ewropew b’kummenti 
li jiffurmaw parti integrali mid-deċiżjoni dwar il-kwittanza 
għall-implimentazzjoni tal-baġit 
ġenerali tal-Unjoni Ewropea għas-
sena finanzjarja 2004, is-Sezzjoni 
III – il-Kummissjoni (ĠU L 340, 
6.12.2006, p. 5), il-punt 185.
30 Ħarġu sejbiet simili mill-
verifiki tad-DAS tal-Qorti: ara 
r-Rapporti Annwali tal-Qorti 
għas-sena finanzjarja 2007 dwar 
l-implimentazzjoni tal-baġit, il-paragrafu 8.9; u dwar il-Fondi 
Ewropej għall-Iżvilupp (FEI), 
il-paragrafu 22.
Ir-Rapport Speċjali Nru 4/2009 — Il-ġestjoni tal-Kummissjoni tal-involviment ta’ Atturi Mhux tal-Istat fil-Koperazzjoni għall-I żvilupp tal-KE 23
 46.  Il-verifika sabet ftit evidenza li l-Manwal kien użat mill-persunal tad-
Delegazzjoni jew mill-NSAs benefiċjarji. In-natura tiegħu li mhix  
legalment vinkolanti tista’ tkun waħda mir-raġunijiet għala l-persunal fid-Delegazzjonijiet iddeċieda li ma jużahx bħala dokument standard 
ta’ referenza.
 47.  Meta jseħħu bidliet fil-Gwida Prattika u l-kundizzjonijiet tal-kuntratt 
(il-Gwida Prattika kienet mibdula ħames darbiet fl-aħħar seba’ snin) ma kinux komunikati b’mod sistematiku lill-benefiċjarji. Barra minn 
hekk, kien hemm nuqqas ta’ konsistenza fl-interpretazzjoni tar-regoli, 
li kien ifisser li l-benefiċjarji f’xi każijiet kienu mitluba mill-Kummiss-
joni biex joperaw taħt kondizzjonijiet ġodda anke meta ma kinux  
applikabbli retrospettivament.
IL-VERIFIKI  TAL-PROĠETTI  MA KINUX  DEJJEM  TA’ KWALITÀ  GĦOLJA  BIŻŻEJJED
 48.  Għal bosta mill-proġetti eżaminati f’din il-verifika, ġew innutati nuqqasi-
jiet fil-kwalità tal-verifiki tal-proġetti. Effettivament ma sabux żbalji 
li jaffettwaw l-eliġibbiltà ta’ tranżazzjonijiet fuq livell ta’ benefiċjarju 
u msieħeb implimentatur. L-evalwazzjonijiet speċifiċi tal-FEI u tal-
azzjonijiet esterni fil-kuntest tar-rapporti annwali tal-Qorti31 nnutaw 
nuqqasijiet simili fil-verifiki tal-proġetti. 
 49.  Bl-iskop biex tindirizza dawn in-nuqqasijiet il-Kummissjoni żviluppat 
termini ta’ referenza riveduti biex tiżgura li x-xogħol tal-verifika huwa komprensiv, u dawn saru obbligatorji għal kuntratti ta’ proġetti minn Frar 2006. Għall-proġetti vverifikati, kien kmieni wisq biex l-effett ta’ din il-bidla jkun evalwat. 
INKONSISTENZI  FL-INTERPRETAZZJONI  U FL-APPLIKAZZJONI  TA’ PROĊEDURI  WASSLU  GĦAL  
PIŻIJIET  AMMINISTRATTIVI  MHUX  NEĊESSARJI  FUQ L-NSA S 
 50.  Il-verifika nnutat li għad hemm xi problemi amministrattvi prattiċi fil-
ġestjoni ta’ kuntratti ta’ għotja, inklużi:
interpretazzjonijiet inkonsistenti tar-regoli tal-oriġini tal-provvisti a) 
mixtrija taħt kuntratti ffinanzjati mill-KE, li setgħu taqqlu l-NSAs b’mod mhux neċessarju (eżempju fil- Kaxxa 5 ); 31 Pereżempju l-paragrafu 8.24 fil-
kapitolu 8 tar-Rapport Annwali tal-
Qorti dwar is-sena finanzjarja 2007 (ĠU C 286, 10.11.2008, p. 182). 
Ir-Rapport Speċjali Nru 4/2009 — Il-ġestjoni tal-Kummissjoni tal-involviment ta’ Atturi Mhux tal-Istat fil-Koperazzjoni għall-I żvilupp tal-KE 24
diffikultà għall-NSAs biex jakkwistaw eżenzjoni tat-taxxa jew jirkup - b) 
raw taxxi f’xi pajjiżi msieħba;
ir-rekwiżit ta’ użu ta’ rata ta’ skambju notifikata mill-KE (min- c) 
flok ir-rata fil-fatt miksuba), li jista’ jippenalizza proġetti f’xi  
ċirkustanzi; 
dewmien mill-Kummissjoni fl-approvazzjoni ta’ talbiet ta’ paga- d) 
ment, li jista’ jirriżulta f’dewmien fi proġetti;
rekwiżiti addizzjonali imposti b’mod inkonsistenti fuq proġetti  e) 
minn Delegazzjonijiet, li jżidu piżijiet amministrattivi mhux  
neċessarji fuq l-NSAs, bħal: (i) rapporti perjodiċi jew rapporti  
ta’ verifika addizzjonali; (ii) l-użu ta’ kontijiet tal-bank separati 
u speċifiċi għal kull proġett; (iii) alternattivi ta’ pagament diffe-renti minn dik stabbilita fil-kundizzjonijiet ġenerali (eż. pagamenti iżgħar). 
EŻEMPJU TA’ INTERPRETAZZJONIJIET INKONSISTENTI DWAR IR-REGOLI TA’ ORIĠINI
Xiri ta’ muturi – Il-każ tal-Etjopja
Vetturi Ġappuniżi huma ġeneralment preferuti mill-NGOs fl  -Etjopja għax il-kwalità tagħhom hija affi   dabbli fi  l-kon-
dizzjonijiet lokali. Madankollu, id-Delegazzjoni stiednet lil NGOs fi  l-qafas tal-proġetti tas-Sigurtà fl  -Ikel biex jikkun-
sidraw ukoll vetturi Ċiniżi, parzjalment għax kienet tal-opinjoni li kienet meħtieġa deroga għal vetturi Ġappuniżi iżda 
mhux għal dawk Ċiniżi.
B’rifl essjoni tas-suppożizzjonijiet tad-Delegazzjoni dwar ir-regoli tad-deroga, NGO waħda xtrat 10 muturi Ċiniżi mingħajr 
ma talbet deroga. Peress li bosta minn dawn waqfu bi ħsara, l-NGO fl  -14 ta’ Diċembru 2006 talbet awtorizzazzjoni 
u deroga mir-regoli ta’ oriġini biex tixtri żewġ muturi oħra ta’ manifattura Ġappuniża iktar robusta, li inizjalment kienet 
miċħuda mid-Delegazzjoni. Fil-11 ta’ Settembru 2007, id-Delegazzjoni eventwalment aċċettat it-talba meta din reġgħet 
intbagħtet b’talba għal emenda fi  l-baġit.
Sadanittant, il-Qorti sabet li d-Delegazzjoni kienet ikkonsultat il-Kwartieri Ġenerali f’April 2007 meta ż-żewġ partijiet 
kienu kkonkludew li deroga ma kinitx meħtieġa għal prodotti Ġappuniżi mixtrija fl  -Etjopja taħt linja tal-baġit tematiku, 
fi lwaqt li deroga kienet u minn dejjem kienet meħtieġa għal prodotti Ċiniżi.
Ir-regoli madankollu xorta għadhom jidhru li huma mift  uħa għal interpretazzjonijiet diff  erenti32.KAXXA 5
32 Skont ir-Regolamenti tal-Kunsill dwar l-aċċess għal għajnuna esterna Komunitarja, speċjalment l-Artikoli 3(2), 3(3) u 5 
u l-Anness II, proġetti ffinanzjati mill-programmi tematiċi fl-Etjopja jistgħu jibbenefikaw mit-28 ta’ Diċembru 2005 minn prodo tti 
li ġejjin kemm mill-Ġappun kif ukoll miċ-Ċina mingħajr ebda talba għal deroga, peress li l-Etjopja hija kklassifikata bħala Paj jiż 
l-Inqas Żviluppat. Għall-kuntrarju ta’ dan, prodotti li ġejjin speċifikament miċ-Ċina jirrikjedu talba għal deroga f’każ ta’ ku ntratt ta’ 
għotja ffinanzjat mill-FEI. Ir-regolament tal-FEI jippermetti wkoll xiri ta’ prodotti, irrispettivament mill-oriġini tagħhom, f uq is-suq 
lokali sa 30 000 euro.
Ir-Rapport Speċjali Nru 4/2009 — Il-ġestjoni tal-Kummissjoni tal-involviment ta’ Atturi Mhux tal-Istat fil-Koperazzjoni għall-I żvilupp tal-KE 25
33 Approċċ tal-Qafas Loġiku 
u Matriċi tal-Qafas Loġiku 
(il-Logframe) huma għodod 
analitiċi u ta’ ġestjoni użati ħafna 
fil-koperazzjoni għall-iżvilupp 
minn donaturi u gvernijiet imsieħba. It-tfassil tipiku ta’ 
Logframe jinvolvi xogħlijiet bħal 
formulazzjoni ta’ indikaturi SMART 
(Speċifiċi, Miżurabbli, Jistgħu 
Jintlaħqu, Relevanti u f’Waqthom), 
li jidentifikaw sorsi adegwati ta’ 
verifika, jistabbilixxu miri realistiċi għal kull indikatur, u jiġbru valuri 
bażiċi għal kejl iktar tard tal-
progress u tar-riżultati miksuba. 
Sistema adegwata ta’ monitoraġġ 
tal-prestazzjoni għalhekk għandha tinkludi ġbir regolari ta’ data  
fuq ir-riżultati proprja. L-NSAs 
huma xi kultant mitluba jiġbru 
data  u jirrappurtaw mhux biss 
dwar riżorsi, proċessi u prodotti, 
iżda wkoll dwar riżultati ta’ nofs 
it-terminu u impatti għal terminu twil.MONITORAĠĠ LI JINKLUDI GĦODOD U EVALWAZZJONIJIET 
TAL-EFFETTIVITÀ TAL-ATTIVITAJIET TAL-NSA
 51.  Monitoraġġ effettiv huwa parti essenzjali tal-ġestjoni ta’ proġetti, li għaliha 
l-Kummissjoni tuża numru ta’ għodod u proċeduri. L-għan tal-verifika tal-Qorti kienet li tiddetermina, fid-dawl tal-proċeduri tal-Kummissjoni eżistenti, jekk: (i) is-sistemi tal-IT jipprovdux l-informazzjoni ta’ ġestjoni 
neċessarja sabiex jittieħdu deċiżjonijiet u jkunu sorveljati l-attivita-
jiet tal-NSA; (ii) sistema ta’ rapportaġġ ta’ ġestjoni hija fis-seħħ; (iii) Delegazzjonijiet jissorveljaw adegwatament il-proġetti, jirċievu ris-
pons suffiċjenti minn monitoraġġ u evalwazzjonijiet esterni, u jsegwu 
fuqhom; (iv) għodod adattati għall-evalwazzjoni ta’ prodotti u riżultati 
ta’ attivitajiet huma użati; (v) għodod adegwati għall-evalwazzjoni 
tal-impatt għal terminu twil tal-attivitajiet huma użati. 
IS-SISTEMA  TA’ INFORMAZZJONI  KOMPJUTERIZZATA ,CRIS, TAL-KUMMISSJONI  
MA NTUŻATX  BIL-POTENZJAL  KOLLU  TAGĦHA
 52.  Kif innutat fil-paragrafu 5, bħalissa m’hemmx sors disponibbli mill-ewwel 
ta’ data  fil-EuropeAid li tikkonċerna finanzjament tal-NSA fil-qasam 
tal-koperazzjoni għall-iżvilupp. Id- data  fis-Sistema ta’ Informazzjoni 
Komuni RELEX (CRIS) mhix kompluta u l-identifikazzjoni tal-operaturi 
mhix affidabbli. Din tipprovdi ftit informazzjoni fil-forma ta’ analiżi 
u sintesi tal-qagħda tal-proġetti kontinwi u kompluti, inklużi eval-
wazzjonijiet u konklużjonijiet. Ir-Rapport ta’ Implimentazzjoni CRIS, strument ta’ monitoraġġ, ma jissodisfax totalment il-bżonnijiet tal-
utenti u ħafna drabi ma jintużax kif xieraq.
RAPPORTI  DWAR  IL-PROĠETTI  MHUX  DEJJEM  IPPROVDEW  EVALWAZZJONI  PREĊIŻA  
DWAR  L-ISTAT  TA’ IMPLIMENTAZZJONI
 53.  NSAs li jibbenefikaw minn għotja għandhom jipprovdu rapporti tekniċi 
u finanzjarji, li għandhom jippermettu paragun bejn il-proposta tal-proġett u dak li kien miksub matul il-perjodu ta’ rappurtar. Għal nofs il-proġetti verifikati dawn ir-rapporti ma ppreżentawx evalwazzjoni komprensiva tal-istat ta’ implimentazzjoni. Ġeneralment, ir-rapporti kellhom ħabta ma jenfasizzawx biżżejjed l-iktar kwistjonijiet iebsa  u jiffokaw fuq il-kisbiet pożittivi. 
 54.  Skont il-proċeduri kurrenti, l-NSAs għandhom japplikaw qafas loġiku, inklużi 
indikaturi tal-prestazzjoni kwantitattivi33. Madankollu, għal 13 minn 16-il 
proġett verifikat, ir-rapporti tekniċi ma pprovdewx paragun dirett bejn 
ir-riżultati mistennija u miksuba bl-użu tal-qafas loġiku. Għaldaqstant 
il-Logframes f’bosta mill-proġetti verifikati kienu qed jitilfu r-relevanza 
tagħhom gradwalment bħala għodod għall-monitoraġġ tal-proġetti.
Ir-Rapport Speċjali Nru 4/2009 — Il-ġestjoni tal-Kummissjoni tal-involviment ta’ Atturi Mhux tal-Istat fil-Koperazzjoni għall-I żvilupp tal-KE 26
 55.  Il-Qorti nnutat fl-eżerċizzju tagħha ta’ analiżi komparattiva li xi aġenziji 
japplikaw mekkaniżmu ta’ assigurazzjoni ta’ kwalità fir-rigward  
ta’ Logframes, inklużi indikaturi tal-prestazzjoni kwantitattivi  u kwalitattivi.
ŻJARAT  INSUFFIĊJENTI  MWETTQA  MILL-PERSUNAL  TAL-KUMMISSJONI  
FUQ IL-POST  TAL-PROĠETTI
 56.  Monitoraġġ xieraq tal-proġetti minn Delegazzjonijiet jinkludi kuntatti 
regolari u diretti mal-imsieħba tal-NSAs, u diskussjonijiet dwar kwis-
tjonijiet ta’ implimentazzjoni li jaffettwaw il-prestazzjoni tal-proġetti. 
Il-verifika eżaminat safejn il-Kummissjoni wettqet spezzjonijiet fiżiċi, u fuq il-post tal-proġetti, inkluż kontroll tal-kontijiet u tad-dokumenti li jakkompanjaw il-proġetti fl-uffiċċji tal-benefiċjarji tal-għotjiet  u l-imsieħba implimentaturi tagħhom. Il-Qorti sabet li l-livell ta’ kon-
trolli fuq il-post ma kienx suffiċjenti.
 57.  Barra minn hekk, ħafna NSAs intervistati esprimew dispjaċir dwar in-
nuqqas ta’ sostenn fuq il-post mid-Delegazzjonijiet. Ir-risposti  
tagħhom issuġġerew li ħafna żbalji relatati mar-regoli finanzjarji  
u kuntrattwali jistgħu jkunu evitati minn kontrolli fuq il-post fil-
ħin xieraq, peress li l-prattiċi inkorretti jsiru viżibbli u jistgħu jkunu 
rettifikati.
 58.  Sitta mis-16-il proġett verifikat ma kinux miżjura minn ebda persunal 
tad-Delegazzjoni. Għall-proġetti miżjura, ġeneralment ma kienx hemm 
mudell sistematiku. Xi kultant saru żjarat b’rabta ma’ avvenimenti  organizzati mill-NSAs, xi kultant kienu magħmula b’mod konġunt  
ma’ missjonijiet ta’ monitoraġġ esterni. F’xi każijiet pjanijiet speċifiċi 
u konkreti biex jitwettqu żjarat fuq il-post fi stadji definiti fil-ħajja ta’ 
proġett kienu fil-fatt stabbiliti. Madankollu, fil-każijiet kollha l-pja-nijiet ma kinux implimentati kompletament minħabba nuqqas ta’  riżorsi. Ma kien hemm l-ebda standard għar-rapporti ta’ monitoraġġ stabbiliti mid-Delegazzjonijiet miżjura mill-Qorti. Qabel Diċembru  
2007, il-persunal ma kellux linji gwida operazzjonali għal sorveljanza 
tal-proġett.
 59.   Il-proġetti jistgħu jkunu magħżula wkoll għal monitoraġġ estern permezz 
tal-missjonijiet ta’ Monitoraġġ tal-Kummissjoni Orjentat fuq ir-Riżultat 
(ROM). Din it-teknika, madankollu, ma tikkompensax għal nuqqas ta’ 
monitoraġġ f’livell operazzjonali: il-biċċa l-kbira tal-proġetti li jin-
volvu NSAs għandhom kontribuzzjoni tal-KE ta’ inqas minn miljun  
euro, u taħt is-sistema ROM madwar 10 % tal-proġetti biss taħt dan 
il-valur huma magħżula għal monitoraġġ. 
Ir-Rapport Speċjali Nru 4/2009 — Il-ġestjoni tal-Kummissjoni tal-involviment ta’ Atturi Mhux tal-Istat fil-Koperazzjoni għall-I żvilupp tal-KE 27
34 L-aħħar ġenerazzjoni ta’ 
kuntratti ta’ għotja ffirmati fil-Perù 
diġà tipprevedi dan.EVALWAZZJONIJIET  ESTERNI  MA PPROVDEWX  EVALWAZZJONIJIET  ADEGWATI  TAL-IMPATT  
TAL-PROĠETTI  TAL-NSA
 60.  Kuntratti ta’ għotja tal-NSAs ġeneralment jipprovdu għal evalwazzjoni-
jiet esterni fit-tmiem tal-proġett u/jew fl-istadju tan-nofs. It-termini ta’ referenza standard għal evalwazzjonijiet mhumiex obbligatorji  għal dan it-tip ta’ evalwazzjoni, u hemm riskju ta’ kunflitt ta’ interess 
peress li taħt prattika kurrenti l-kuntrattar ta’ evalwaturi jsir mill-
benefiċjarji. Il-Qorti nnutat waqt analiżi komparattiva li ċertu aġenziji tal-iżvilupp joperaw mekkaniżmu ta’ assigurazzjoni ta’ kwalità fir-
rigward ta’ evalwazzjonijiet kummissjonati minn NSAs benefiċjarji.
 61.  L-evalwazzjonijiet imwettqa, flimkien mal-istrumenti l-oħra ta’ eval-
wazzjoni u rappurtar użati bħalissa (rapporti tal-NSAs, żjarat fuq  il-post u rapporti tar-ROMs), ma jipprovdux evalwazzjonijiet adeg-wati tal-impatt ta’ proġetti individwali tal-NSAs. Dan huwa jew għax l-għanijiet huma espressi f’termini tant wiesgħa li ma jistgħux ikunu assoċjati ma’ indikaturi ta’ impatt miżurabbli, jew għax il-mezzi ta’ verifika mhumiex adegwati jew iqumu wisq flus.
 62.  Il-Kummissjoni miexja lejn ġestjoni bbażata fuq ir-riżultat b’iktar enfasi 
fuq il-miżura tal-impatt u tar-riżultati u l-evalwazzjoni tal-valur miżjud 
tal-koperazzjoni għall-iżvilupp tagħha. Dan ipoġġi pressjoni akbar  
fuq l-NSAs biex jiżviluppaw sistemi biex jissorveljaw mhux biss pro-dotti iżda wkoll riżultati u impatti
34, u jirrikjedi li gwida iktar prattika 
hija provduta mis-servizzi tal-Kummissjoni biex jiżguraw li Logframes u indikaturi tal-prestazzjoni huma xierqa u jibqgħu relevanti.
PROSPETTI GĦAL SOSTENIBBILTÀ
 63.  Il-proċess ta’ għażla tal-proġett jinkludi l-evalwazzjoni tas-sostenibbiltà, 
fi kliem ieħor tal-prospetti sabiex ir-riżultati tal-proġett ikunu per-manenti. Dan l-aħħar, il-Kummissjoni introduċiet monitoraġġ ex-post ibbażat fuq ir-riżultati li jkopri s-sostenibbiltà u l-impatt fil-livell  tal-proġett. 
Ir-Rapport Speċjali Nru 4/2009 — Il-ġestjoni tal-Kummissjoni tal-involviment ta’ Atturi Mhux tal-Istat fil-Koperazzjoni għall-I żvilupp tal-KE 28
 64.  Filwaqt li s-16-il proġett verifikat kisbu jew x’aktarx jiksbu riżultati tajbin 
fit-terminu qasir, il-prospetti tagħhom għal sostenibbiltà kienu ħafna 
inqas pożittivi. Fiż-żmien tal-verifika tal-Qorti, is-sostenibbiltà kienet inċerta għal 12 mill-proġetti, jew minħabba nuqqas ta’ fondi wara  
t-tmiem tal-proġett jew minħabba arranġamenti istituzzjonali mhux 
adegwati. Eżempju ta’ dan tal-aħħar huwa pprovdut fil- Kaxxa 6 .
 65.  Il-prospetti għas-sostenibbiltà għall-erba’ proġetti li jifdal kienu taj-
bin mhux għax kienu intrinsikament sostenibbli, iżda pjuttost għax 
huma mmexxija minn NGOs internazzjonali b’impenn għal terminu  
twil, li huma kapaċi jipprovdu finanzjament minn sorsi oħra minbarra 
l-Unjoni Ewropea.
 66.  Impenn għal terminu twil u finanzjament, flimkien mal-bżonn li jkunu 
żgurati arranġamenti istituzzjonali li jippermettu lill-persuni inte-
ressati relevanti biex jieħdu f’idejhom l-attivitajiet, huma elementi 
essenzjali ta’ sostenibbiltà. Il-verifika tal-Qorti wriet li d-dewmien  
ta’ proġett huwa ġeneralment mhux suffiċjenti sabiex jiżgura sos-tenibbiltà anke wara estenzjonijiet
35. Barra minn hekk il-perjodu ta’ 
implimentazzjoni proprju huwa fil-prattika ħafna drabi imqassar minn 
tibdija tard (ara l-paragrafu 41). 
 67.  L-approċċ kurrenti tal-proġetti huwa ffaċċjat ukoll bil-kontradizzjoni 
potenzjali tal-użu ta’ interventi f’terminu qasir sabiex jindirizzaw prob -
lemi strutturali li jeħtieġu impenn għal terminu twil. Is-sostenibbiltà hija speċjalment problema għall-element tal-iżvilupp tal-kapaċitajiet 
ta’ proġetti għax dan tipikament jirrikjedi bidliet soċjali u fl-attitudni 
li jeħtieġu ħafna iktar ħin milli huwa ġeneralment disponibbli għall-implimentazzjoni ta’ proġett.35 Il-perjodu medju għall-proġetti 
verifikati kien ta’ 37 xahar, inklużi 
l-estenzjonijiet.
APPOĠĠ GĦAX-XOGĦOL TAL-PULIZIJA DWAR KRIMINALITÀ KONTRA NISA U TFAL 
F’CAPE TAL-LVANT (L-AFRIKA TA’ ISFEL) – ĊENTRI LI JIEĦDU ĦSIEB IL-VITTMI
Filwaqt li l-awtoritajiet tal-pulizija tal-Afrika ta’ Isfel kienu kapaċi jkomplu jkopru l-ispejjeż ta’ amministrazzjoni taċ-ċen tri 
tal-kura tal-vittmi ta’ vjolenza wara li l-proġett spiċċa, kien hemm riskju li volontiera li jaħdmu fi  ċ-ċentri ma jkunux 
disponibbli fi  l-futur peress li d-Dipartiment tal-Benesseri Soċjali kien għadu ma ħax ir-responsabbiltà għas-sorveljanza 
u t-taħrig tagħhom kif previst fi  t-tfassil tal-proġett.KAXXA 6
Ir-Rapport Speċjali Nru 4/2009 — Il-ġestjoni tal-Kummissjoni tal-involviment ta’ Atturi Mhux tal-Istat fil-Koperazzjoni għall-I żvilupp tal-KE 29
 68.  Il-Qorti nnutat fl-eżerċizzju tagħha ta’ analiżi komparattiva li aġenziji 
oħra tal-iżvilupp jevitaw xi wħud mill-problemi ta’ tfassil fqir u dew-
mien qasir ta’ proġett billi jużaw firxa ta’ strumenti flimkien ma’  proġetti speċifiċi, inkluż ftehim ta’ sħubija għal terminu twil ma’ NSAs 
magħżula kompetittivament
36.
IL-KUMMISSJONI TIŻGURA B’MOD ADEGWAT 
IL-PROVVISTA TA’ ŻVILUPP TAL-KAPAĊITAJIET LIL NSAS?
 69.  Din it-taqsima tindirizza l-mistoqsija dwar jekk il-Kummissjoni kkonvertiex 
kemm ir-rekwiżiti legali kif ukoll id-dikjarazzjonijiet tal-politika dwar appoġġ tal-iżvilupp tal-kapaċitajiet għall-NSAs fi strateġija fil-pajjiżi 
u r-reġjuni benefiċjarji kollha, u wettqitx dan permezz ta’ attivitajiet 
relevanti implimentati effettivament.
STRATEĠIJA GĦALL-IŻVILUPP TAL-KAPAĊITAJIET TAL-NSAS
 70.  L-iżvilupp tal-kapaċitajiet huwa maħsub biex isaħħaħ l-irwol tal-NSAs 
kemm bħala msieħba fil-proċess tal-iżvilupp kif ukoll bħala atturi  
implimentaturi37. Sabiex tappoġġjah effettivament, u biex tiżgura koe-
renza u kumplimentarjetà ma’ programmi u donaturi oħra, il-Kummiss-joni għandha bżonn toħloq strateġija għal kull pajjiż u tistabbilixxi liema NSAs, setturi u temi għandhom ikunu mmirati, u liema metodi 
ta’ ħidma għandhom ikunu użati. 
 71.  Il-Qorti eżaminat jekk din l-istrateġija eżistietx għall-pajjiżi AKP (fejn il-
provvista ta’ żvilupp tal-kapaċitajiet lill-NSAs hija vinkolanti), u għal 
pajjiżi Asjatiċi u Latino-Amerikani, fejn ir-regolament ALA preċedenti 
ma semmiex l-iżvilupp tal-kapaċitajiet. Il-Qorti eżaminat ukoll jekk 
id-dħul fis-seħħ f’Jannar 2007 tad-DCI, li ħassar ir-regolament ALA  
u jsemmi l-provvista tal-iżvilupp tal-kapaċitajiet lill-NSAs, wassalx  
għal xi bidla fl-istrateġiji eżistenti.36 Diversi aġenziji tal-iżvilupp 
jużaw ftehimiet ta’ sħubija ta’ 
qafas li tipikament jgħoddu għal erba’sa tmien snin.
37 Appoġġ tal-iżvilupp tal-
kapaċitajiet lill-NSAs huwa maħsub 
biex isaħħaħ l-irwol tagħhom 
bħala msieħba fil-koperazzjoni 
għall-iżvilupp (ara l-paragrafu 8 u l-Kaxxa 1) iżda jinkludi wkoll 
taħriġ fil-ġestjoni tal-proġett 
sabiex itejjeb il-kwalità tal-proġetti 
tagħhom u jtejjeb il-kapaċità 
tagħhom biex japplikaw għal u jiġbru fondi minn donaturi.
Ir-Rapport Speċjali Nru 4/2009 — Il-ġestjoni tal-Kummissjoni tal-involviment ta’ Atturi Mhux tal-Istat fil-Koperazzjoni għall-I żvilupp tal-KE 30
EŻISTENZA  TA’ ŻEWĠ  APPROĊĊI  DIFFERENTI
 72.  Wara l-firma tal-Ftehim ta’ Cotonou (ara l-paragrafu 8), f’ħafna mill-pajjiżi 
AKP kienu żviluppati strateġiji u stabbiliti programmi għall-iżvilupp 
tal-kapaċitajiet tal-NSAs, iffinanzjati mill-UE38. Għall-pajjiżi Asjatiċi 
u Latino-Amerikani la hemm strateġiji partikolari għall-iżvilupp tal-kapaċitajiet tal-NSAs appoġġjati mill-KE u lanqas programmi bħal  dawn
39. Din id-differenza ma tirriżultax minn evalwazzjoni ġenerali 
ta’ bżonnijiet, iżda bażikament tirrifletti l-fatt li appoġġ tal-iżvilupp tal-kapaċitajiet lill-NSAs f’pajjiżi AKP huwa legalment meħtieġ, filwaqt 
li għal pajjiżi ALA ma kienx.
 73.  Id-DCI, applikabbli mill-2007 għal pajjiżi ALA, jinkludi l-iżvilupp tal-
kapaċitajiet għal NSAs fl-oqsma ta’ koperazzjoni koperti mill-prog-
rammi ġeografiċi u jistabbilixxi bħala prinċipju importanti li dawn  
il-programmi għandhom ikunu l-istrument normali għall-provvista  
ta’ appoġġ, peress li huma bbażati fuq evalwazzjonijiet ta’ bżonnijiet 
u sħubiji strateġiċi ma’ gvernijiet. Programmi tematiċi, min-naħa  
l-oħra, għandhom ikunu użati biss jekk il-programmi ġeografiċi mhu-miex xierqa, pereżempju f’pajjiżi bi sħubiji diffiċli
40 jew li għandhom 
gruppi ta’ popolazzjoni barra mis-servizzi u riżorsi ġenerali u esklużi 
mill-proċess ta’ stabbiliment ta’ politiki. Minkejja dan il-prinċipju spje-
gat b’mod ċar, ma kienx hemm bidla fil-mod li fih appoġġ tal-iżvilupp 
tal-kapaċitajiet huwa ffinanzjat fil-pajjiżi ALA mid-dħul fis-seħħ tad-DCI, u l-appoġġ eżistenti jkompli jkun iffinanzjat mill-programm tema-tiku (atturi mhux tal-istat u awtoritajiet lokali fl-iżvilupp).
 74.  In-nuqqas ta’ strateġija partikolari hija enfasizzata iktar bil-fatt li għall-
pajjiżi Asjatiċi jew Latino-Amerikani, meta l-fondi għall-iżvilupp  tal-kapaċitajiet tal-NSAs huma iktar limitati, il-possibbiltajiet ta’ invol-
viment ġenerali ta’ u appoġġ lill-NSAs fil-programmi settorali ewlenin 
iffinanzjati f’dawn il-pajjiżi (eż. saħħa jew edukazzjoni) madankollu 
ma kinux esplorati totalment. Il-Kummissjoni qed tipprepara doku-
ment
41 bil-għan li tipproduċi linji gwida għad-Delegazzjonijiet li  
jgħinu l-indirizzar ta’ din il-kwisjtoni.38 Fil-pajjiżi AKP hemm madwar 
46 programm ta’ żvilupp 
tal-kapaċitajiet f’43 pajjiż, li 
jammontaw għal 226 miljun euro.
39 Hemm xi eċċezzjonijiet li 
ġeneralment jirriżultaw minn ċirkustanzi speċifiċi ħafna bħall-
Bangladexx għax għandha 
settur kbir ħafna ta’ NGOs 
(206 000 organizzazzjoni) jew 
il-Kolombja minħabba l-kunflitt bl-armi intern tagħha.
40 Sitwazzjonijiet ta’ sħubija 
diffiċli huma definiti bħala dawk 
fejn għal wieħed mir-raġunijiet li 
ġejjin l-istrumenti ta’ koperazzjoni 
tas-soltu ma jistgħux jintużaw totalment biex jappoġġjaw 
inizjattivi meħuda minn 
partijiet interessati li mhumiex 
il-gvernijiet ċentrali: (1) pajjiżi 
fejn il-koperazzjoni kienet sospiża; (2) pajjiżi fejn l-awtoritajiet 
mhumiex impenjati għal għanijiet 
ta’ tnaqqis ta’ faqar u għal 
prinċipji bażiċi oħra ta’ politika 
tal-iżvilupp, inkluża governanza 
tajba u parteċipazzjoni tal-NSAs 
u awtoritajiet diċentralizzati; (3) pajjiżi fejn id-djalogu dwar 
approċċi parteċipatorji għall-
iżvilupp huwa limitat ħafna.
41 Il-parteċipazzjoni tal-NSAs fi 
strateġiji ta’ tnaqqis ta’ faqar, 
approċċi ta’ setturi u monitoraġġ ta’ implimentazzjoni tal-proġetti 
(abbozz ta’ dokument dwar 
il-EuropeAid E.4, Awwissu 2008).
Ir-Rapport Speċjali Nru 4/2009 — Il-ġestjoni tal-Kummissjoni tal-involviment ta’ Atturi Mhux tal-Istat fil-Koperazzjoni għall-I żvilupp tal-KE 31
PROGRAMMI DWAR L-IŻVILUPP TAL-KAPAĊITAJIET TAL-NSAS  
 75.  Il-Qorti eżaminat seba’ programmi li jammontaw għal 72,1 miljun euro 
(l-Anness III ) sabiex tevalwa r-rilevanza tagħhom u kemm kienu impli-
mentati b’mod effiċjenti42. Dawn il-programmi jgħaqqdu attivitajiet 
ta’ żvilupp tal-kapaċitajiet mal-finanzjament ta’ serje ta’ proġetti  żgħar.
 76.  Il-Qorti eżaminat jekk il-programmi bdewx fil-ħin, jekk kinux implimentati 
fi ħdan l-iskali ta’ żmien raġonevoli, u jekk il-proċeduri ta’ ġestjoni 
kinux flessibbli biżżejjed u adattati għal realtajiet lokali, speċjalment 
ta’ organizzazzjonijiet żgħar u bbażati fuq il-komunità.
IL-PROGRAMMI  HUMA  RELEVANTI  GĦALKEMM  HEMM  NUQQAS  TA’ EVALWAZZJONIJIET  
DETTALJATI  TAS-SITWAZZJONI  F’PAJJIŻI  ALA
 77.  Il-programmi eżaminati nstabu li kienu relevanti u indirizzaw bżonnijiet 
u prijoritajiet ċari tal-NSAs. Il-linji gwida tal-Kummissjoni jirrakko-
mandaw li d-Delegazzjonijiet għandhom iwettqu evalwazzjoni dettal-
jata tas-sitwazzjoni jew “studju dettaljat” sabiex jidentifikaw f’kull 
pajjiż NSAs rappreżentanti u jevalwaw il-kapaċitajiet, limitazzjonijiet u potenzjali tagħhom, kif ukoll ix-xogħol ta’ donaturi oħra. Madan-kollu, fil-pajjiżi ALA, fejn hemm programmi tematiċi fil-prattika l-istru-ment ewlieni għall-provvista ta’ appoġġ tal-iżvilupp tal-kapaċitajiet 
lill-NSAs, il-valur tal-istudji dettaljati huwa rikonoxxut b’mod inqas 
qawwi. Għas-sitt pajjiżi riveduti
43 Delegazzjonijiet fil-pajjiżi AKP  
(l-Etjopja, il-Mali u l-Uganda) biss wettqu studji dettaljati kompluti 
u l-kwalità tagħhom tvarja.
ID-DEWMIEN  ITELLEF  L-EFFIĊJENZA  U L-EFFETTIVITÀ  TAL-PROGRAMMI
 78.  Il-karatteristiċi inerenti tal-programmi, li l-effetti tagħhom ma kinux 
previsti biżżejjed, wasslu għal dewmien sinifikanti f’sitta mis-seba’ programmi eżaminati. L-iktar importanti kien l-effett kumulattiv tal-proċeduri twal ta’ ġestjoni meħtieġa l-ewwel biex tkun kuntrattata assistenza teknika internazzjonali, imbagħad biex l-assistenti tekniċi jippreparaw is-sejħiet għal proposti, u fl-aħħar nett biex ikunu eval-wati l-proposti u ffirmati l-kuntratti ta’ għotja. It-tieni fattur kien  l-istuttura tripartita tal-ġestjoni, li tinvolvi l-gvern, NSAs u Dele-gazzjonijiet tal-Kummissjoni. Għalkemm din l-istruttura hija essenzjali biex tiżgura pussess, hija tinvolvi dibattiti twal u negozjati kemm  biex tibni kunsens inizjali fost il-partijiet involuti u kif ukoll biex  timplimentaha.42 Minħabba l-bidu tard tal-
programmi, kien ġeneralment 
kmieni wisq biex issir evalwazzjoni 
dwar l-effettività tagħhom.
43 Il-Bangladexx, l-Etjopja, il-Mali, 
il-Perù, l-Afrika ta’ Isfel u l-Uganda.
Ir-Rapport Speċjali Nru 4/2009 — Il-ġestjoni tal-Kummissjoni tal-involviment ta’ Atturi Mhux tal-Istat fil-Koperazzjoni għall-I żvilupp tal-KE 32
44 Fil-każ tal-programm Ariane fil-
Mali, it-tul taż-żmien tal-proġetti 
għall-aħħar żewġ sejħiet għal proposti kellha tkun imnaqqsa 
għal sitt xhur biss. 
45 Pereżempju, fl-Etjopja 11 biss 
(5 %) minn 208 applikanti kienu 
magħżula fl-ewwel sejħa, kollha 
kemm huma NGOs internazzjonali jew ibbażati fuq il-kapital. 79.  Dan id-dewmien effettivament jillimita l-perjodu ta’ implimentazzjoni tal-
attivitajiet, speċjalment dawk tal-benefiċjarji, li jwassal għal nuqqas 
ta’ impenn fil-fondi u kanċellazzjoni tal-attivitajiet, u b’mod partiko-lari għal tnaqqis fit-tul taż-żmien tal-proġetti, u għalhekk jikkawża 
dannu għall-prospetti tas-sostenibbiltà
44 (ara l-paragrafu 83(b)).
L-IMPLIMENTAZZJONI  TAS-SEJĦIET  GĦAL  PROPOSTI  MHUX  DEJJEM  HIJA FAVUR  L-NSA S 
LI L-IKTAR  GĦANDHOM  BŻONN  ŻVILUPP  TAL-KAPAĊITAJIET
 80.  Peress li l-iżvilupp tal-kapaċitajiet tal-NSAs huwa l-fok ta’ dawn il-
programmi, il-proċess ta’ għażla tal-proġett għandu jimmira lejn  
benefiċjarji li, billi huma preċiżament dawk li jonqoshom ċertu  kapaċitajiet organizzattivi, jista’ jkollhom diffikultà biex jilħqu l-ħafna 
rekwiżiti preskritti mill-proċeduri tal-KE. Il-Qorti sabet li għalkemm 
waslu ħafna applikazzjonijiet, fir-riżultat is-sejħiet għal proposti kell-
hom ħabta jiffavorixxu lil dawk li kellhom l-aħjar riżorsi, prinċipalment 
organizzazzjonijiet urbani fuq organizzazzjonijiet li m’għandhomx  
bizzejjed riżorsi u li huma prinċipalment rurali
45. 
 81.  Fil-qafas tal-implimentazzjoni ġeografika tal-programmi, id-delegazzjoni-
jiet tgħallmu minn dawn l-ewwel esperjenzi għas-sejħiet sussegwenti: 
(i) jinkoraġġixxu sħubiji bejn NSAs dgħajfa u dawk iktar b’saħħithom; (ii) jiffinanzjaw lill-NSAs b’saħħithom biex iħarrġu u jgħallmu lil  gruppi iktar wiesgħa ta’ NSAs iktar dgħajfa; (iii) jagħżlu reġjuni  remoti; (iv) jallokaw fondi permezz ta’ distribuzzjoni ġeografika.  
Madankollu l-azzjoni tal-Kummissjoni ma tindirizzax it-tħassib kollu 
mniżżel fil-komunikazzjoni u fil-linji gwida tal-Kummissjoni (ara  
l-paragrafi 11 u 12), li jsemmu l-għan li jilħqu proporzjon tal-popo-
lazzjonijiet kbir kemm jista’ jkun, u jenfasizzaw li attenzjoni speċjali se tingħata lil organizzazzjonijet żgħar u fil-livell lokali, speċjalment 
f’pajjiżi li jkopru żona geografika kbira u fejn ħafna gruppi u żoni huma 
maqtugħin mill-proċess ta’ konsultazzjoni u teħid ta’ deċiżjonijiet.
GĦADU  KMIENI  WISQ  BIEX IKUN  HEMM  EVALWAZZJONI  TAL-EFFETTIVITÀ  TA’ ĦAFNA  
MILL-PROGRAMMI  TAL-IŻVILUPP  TAL-KAPAĊITAJIET
 82.  Minħabba l-bidu tard tal-programmi, kien ġeneralment kmieni wisq 
biex ikun hemm evalwazzjoni tal-effettività tagħhom. Meta twettqu evalwazzjonijiet ta’ nofs it-terminu, riżultati tajbin kienu rrappurtati 
ġeneralment.
Ir-Rapport Speċjali Nru 4/2009 — Il-ġestjoni tal-Kummissjoni tal-involviment ta’ Atturi Mhux tal-Istat fil-Koperazzjoni għall-I żvilupp tal-KE 33
46 Il-programmi ta’ żvilupp tal-
kapaċitajiet tal-AKP, li jirriżultaw 
minn strateġija konsistenti, għandhom karatteristiċi 
organizzattivi komuni inkluż 
l-użu ta’ assistenza teknika. Għall-
kuntrarju ta’ dan il-ftit programmi 
ALA kienu stabbiliti ad hoc 
u jvarjaw fl-istruttura. 
47 Fil-Mali, il-Qorti sabet li 
l-assistenza teknika kienet 
irduppjat il-proċeduri tas-sejħa 
għal proposti u tal-kontroll tal-
proġetti billi kkuntrattat assistenza esterna addizzjonali sabiex tevalwa 
proposti iżda terġa tevalwa hi 
stess l-evalwazzjonijiet magħmula. 
Ir-raġuni kienet li l-assistenza 
teknika ma riditx iġġarrab 
riskji finanzjarji (kienet mitluba 
tipprovdi garanzija finanzjarja għat-tħaddim tal-programm).
48 Skont l-Artikolu 4 tal-Ftehim 
ta’ Cotonou atturi mhux tal-
istat għandhom ikunu “jiġu mogħtija b’appoġġ li jkattar 
iktar abbiltà kritika sabiex 
jissaħħu l-kapaċitajiet ta’ dawn 
l-imsieħba, partikolarment 
f’organizzazzjonijiet 
u rappreżentazzjonijiet, u li 
jistabbilixxu mekkaniżmi ta’ konsultazzjoni fosthom mezzi ta’ 
komunikazzjoni u djalogu, u biex 
ikabbru alleanzi strateġiċi”. 83.  Madankollu, fil-programmi tal-AKP eżaminati46, il-Qorti sabet indikazzjoni-
jiet li l-aspetti li ġejjin jirrikjedu attenzjoni akbar mill-Kummissjoni:
peress li l-programmi jgħaqqdu xogħol ta’ żvilupp tal-kapaċitajiet a) 
mal-finanzjament ta’ serje ta’ proġetti żgħar, it-timijiet ta’ assis-
tenza teknika speċjalizzati, li għandhom kompetenzi partikolari 
fl-iżvilupp tal-kapaċitajiet, għandhom iwettqu wkoll amminis-trazzjoni regolari ta’ ġestjoni tal-proġett
47. Rigward l-iżvilupp  
tal-kapaċitajiet, it-timijiet ikkonċentraw fuq taħriġ fil-ġestjoni  
tal-proġetti pjuttost milli jtejbu l-kapaċitajiet tal-NSAs fl-analiżi tal-politika, xogħol ta’ difiża, funzjonijiet ta’ sorveljanza, promozz-
joni tad-drittijiet tal-bniedem, promozzjoni ta’ netwerking, eċċ., 
għalhekk ma jenfasizzawx biżżejjed l-irwol ta’ djalogu tal-politika 
(ara l-paragrafu 33.a)), li huwa wkoll parti mill-aġenda tal-iżvilupp 
tal-kapaċitajiet definit fil-Ftehim ta’ Cotonou
48;
il-Qorti sabet li l-impatt u s-sostenibbiltà mhumiex indirizzati  b) 
biżżejjed f’dawn il-programmi. Il-finanzjament ġenerali kien baxx 
wisq, u f’xi każijiet mifrux fuq wisq proġetti żgħar biex ikollu  
impatt sinifikanti. Id-dewmien tal-proġett kien qasir, minn 6 xhur 
biss sa massimu ta’ 24 xahar, filwaqt li, peress li l-iżvilupp tal-
kapaċitajiet huwa proċess għal terminu twil, il-Qorti tikkunsidra li perjodu ta’ implimentazzjoni itwal huwa meħtieġ.
Ir-Rapport Speċjali Nru 4/2009 — Il-ġestjoni tal-Kummissjoni tal-involviment ta’ Atturi Mhux tal-Istat fil-Koperazzjoni għall-I żvilupp tal-KE 34
KONKLUŻJONIJIET 
U RAKKOMANDAZZJONIJIET
IL-KUMMISSJONI MA TIŻGURAX B’MOD ADEGWAT LI 
L-NSAS HUMA INVOLUTI B’MOD EFFETTIV FIL-PROĊESS 
TAL-KOPERAZZJONI GĦALL-IŻVILUPP
 84.  Permezz tad-Delegazzjonijiet tagħha l-Kummissjoni ppruvat tinvolvi 
lill-NSAs fil-preparazzjoni tal-istrateġiji tal-pajjiż fi kważi l-pajjiżi  benefiċjarji kollha. Madankollu f’ħafna każijiet l-involviment kien  limitat għal seminars ta’ ġurnata pjuttost mid-djalogu sostnut u strut-
turat maħsub mil-leġiżlazzjoni tal-UE u l-linji gwida tal-Kummissjoni stess. Hemm punti dgħajfa mifruxa fil-proċeduri tal-konsultazzjoni 
dettaljati.
 85.  Rigward il-programm tematiku l-ġdid dwar l-NSAs, l-NSAs tan-Nofsinhar 
ma kinux adegwatament involuti la fl-istrateġiji ġenerali u lanqas  f’dawk lokali, għalkemm dan huwa programm primarjament imfassal għal dawn l-atturi.
RAKKOMANDAZZJONIJIET DWAR L-INVOLVIMENT TAL- NSAS
Il-Kummissjoni għandha tagħmel sforzi ikbar biex issaħħaħ l-invol-
viment tal-NSAs relevanti fil-proċess tagħha ta’ koperazzjoni għall-
iżvilupp. Dan l-involviment għandu jmur lil hinn mid-definizzjoni  
tal-istrateġiji tal-pajjiż u jinkludi strateġiji u proġetti settorali. 
Il-Kummissjoni għandha tieħu l-passi li ġejjin biex issaħħaħ il-proċess 
billi:
tidentifika l-NSAs relevanti;  —
tistabbilixxi skedi ta’ konsultazzjonijiet ċari u prevedibbli, kemm  —
għal dokumenti ta’ strategija ġeografiċi kif ukoll dawk tematiċi;
tipprovdi d-dokumentazzjoni neċessarja u biżżejjed ħin għall-NSAs  —
biex jippreparaw lilhom infushom sew, u rispons dwar ir-riżultati ta’ dawn il-konsultazzjonijiet;
tiżviluppa iktar gwida u taħrig għall-persunal tad-Delegazzjoni. —
Ir-Rapport Speċjali Nru 4/2009 — Il-ġestjoni tal-Kummissjoni tal-involviment ta’ Atturi Mhux tal-Istat fil-Koperazzjoni għall-I żvilupp tal-KE 35
IS-SISTEMI TA’ ĠESTJONI TAL-KUMMISSJONI 
ĠENERALMENT JIŻGURAW LI L-ATTIVITAJIET 
IMPLIMENTATI MILL-NSAS HUMA RELEVANTI U X’AKTARX JIPPRODUĊU R-RIŻULTATI INTENZJONATI, IŻDA HEMM XI NUQQASIJIET
 86.  Il-proċedura tas-Sejħa għal Proposti xorta tista’ tkun kumplessa u meta 
topera ma tiżgurax attenzjoni suffiċjenti għat-, u twettiq fil-ħin tat-, 
tfassil tal-proġett.
 87.  M’hemmx gwida u taħriġ suffiċjenti għall-NSAs dwar l-applikazzjoni prat-
tika tar-regoli finanzjarji, u għad hemm interpretazzjonijiet inkonsis-tenti kif ukoll problemi prattiċi speċifiċi.
 88.  Hemm nuqqasijiet fil-monitoraġġ u fl-evalwazzjoni.
 89.  Prospetti għal sostenibbiltà għal terminu twil huma foqra bażikament 
minħabba d-dewmien qasir tal-proġetti, in-nuqqas ta’ finanzjament 
għal żmien twil u l-inadegwatezza ta’ arranġamenti istituzzjonali.
Ir-Rapport Speċjali Nru 4/2009 — Il-ġestjoni tal-Kummissjoni tal-involviment ta’ Atturi Mhux tal-Istat fil-Koperazzjoni għall-I żvilupp tal-KE 36
RAKKOMANDAZZJONIJIET DWAR IL-ĠESTJONI  
TA’ ATTIVITAJIET IMPLIMENTATI MILL- NSAS
Proċeduri ta’ għażla
Miżuri diġà fis-seħħ biex itejbu l-implimentazzjoni tal-proċedura  —
tas-Sejħa għal Proposti għandhom jitwettqu permezz ta’ enfasi  partikolari fuq aspetti li jistgħu jgħinu biex jiżguraw tfassil ta’  proġett tajjeb.
Proċeduri ta’ kontroll u sorveljanza
Minbarra li ssolvi kwistjonijiet importanti, il-Kummissjoni għandha  —
tiżgura li l-gwida u l-appoġġ tal-proċeduri jkunu iktar aċċessibbli 
għall-benefiċjarji potenzjali.
Il-Qorti tixtieq tisħaq fuq l-opinjoni tagħha li hemm skop għall- —
prevenzjoni tal-iżbalji li jirrigwardaw ir-regoli finanzjarji u kun-
trattwali permezz ta’ mira mtejba tal-monitoraġġ u l-appoġġ  
mid-Delegazzjonijiet49.
Monitoraġġ
Fid-dawl tal-pass intenzjonat tagħha lejn ġestjoni bbażata fuq   —
ir-riżultati l-Kummissjoni għandha tiżgura li riżorsi, gwida u kom-
petenza suffiċjenti jkunu disponibbli kemm għad-Delegazzjonijiet 
kif ukoll għall-NSAs biex jiżviluppaw, japplikaw, jissorveljaw  
u jirrappurtaw dwar l-indikaturi tal-prestazzjoni kwantitattivi  
u kwalitattivi.
Sostenibbiltà
Sabiex ittejjeb is-sostenibbiltà, il-Kummissjoni għandha tikkunsidra  —
l-użu ta’ taħlita ta’ strumenti meta taħdem mal-NSAs u mhux biss proġetti.
Il-Kummissjoni għandha twettaq reviżjonijiet selettivi wara l-impli- —
mentazzjoni tas-sostenibbiltà u l-impatt għal terminu twil fuq  
il-proġetti tal-NSA.49 Il-paragrafu 8.18 fil-kapitolu 8 
tar-Rapport Annwali tal-Qorti dwar 
is-sena finanzjarja 2007.
Ir-Rapport Speċjali Nru 4/2009 — Il-ġestjoni tal-Kummissjoni tal-involviment ta’ Atturi Mhux tal-Istat fil-Koperazzjoni għall-I żvilupp tal-KE 37
HEMM STRATEĠIJA GĦAL ŻVILUPP TAL-KAPAĊITAJIET 
TAL-NSAS FIL-PAJJIŻI AKP IŻDA GĦAD M’HEMMX 
WAĦDA GĦAL ĦAFNA MILL-PAJJIŻI ALA
 90.  Ma teżistix strateġija għal ħafna mill-pajjiżi ALA. Għall-kuntrarju tal-pajjiżi 
AKP, fejn jintużaw programmi ġeografiċi, fil-pajjiżi ALA hemm wisq dipendenza fuq il-programm tematiku dwar NSAs għall-finanzjament tal-iżvilupp tal-kapaċitajiet. Fl-opinjoni tal-Qorti dan mhux xieraq  
għax huwa kontra l-prinċipju ddikjarat fir-Regolament DCI li prog-rammi ġeografiċi għandhom jintużaw kull meta jkun hemm bżonn.
RAKKOMANDAZZJONIJIET DWAR L-IŻVILUPP TAL-ISTRATEĠIJA
Il-Kummissjoni għandha tiżviluppa strateġiji għall-iżvilupp tal-
kapaċitajiet tal-NSAs f’pajjiżi ALA li jistabbilixxu liema NSAs, setturi 
u temi għandhom ikunu mmirati, liema metodi ta’ ħidma għandhom 
jintużaw, u kif koereza ma’ programmi oħra hija żgurata. Għandha terġa’ 
tikkunsidra n-nuqqas ta’ qbil fl-approċċ bejn il-pajjiżi AKP u ALA.
GĦALKEMM IL-PROGRAMMI TAL-IŻVILUPP 
TAL-KAPAĊITAJIET HUMA RELEVANTI GĦADHOM 
MA LAĦQUX IL-POTENZJAL TOTALI TAGĦHOM
 91.  Il-programmi verifikati nstabu li huma relevanti ħafna għalkemm eval-
wazzjonijiet ta’ bżonnijiet fil-forma ta’ “studji dettaljati” komprensivi 
ma twettqux għall-pajjiżi ALA. Il-programmi, madankollu, ma laħqux il-potenzjal kollu tagħhom prinċipalment għax il-proċeduri u l-istrut-
turi tal-ġestjoni tagħhom huma inerentament kumplessi. Il-konseg-
wenzi ta’ dan ma kinux apprezzati totalment mill-bidu, u d-dewmien 
li rriżulta kellu impatt dirett billi naqqas il-ħin disponibbli għall-ħajja attiva tal-proġetti, u għalhekk tellef il-prospetti għal effettività u sostenibbiltà. 
 92.  Dawn il-programmi huma ffaċċjati bil-kontradizzjoni potenzjali ta’  
appoġġ tal-iżvilupp tal-kapaċitajiet tal-NSAs l-iktar fil-bżonn per-
mezz ta’ proċedura (Sejħa għal Proposti) li hija mfassla biex tagħżel l-NSAs li għandhom l-aħjar prestazzjoni. 
Ir-Rapport Speċjali Nru 4/2009 — Il-ġestjoni tal-Kummissjoni tal-involviment ta’ Atturi Mhux tal-Istat fil-Koperazzjoni għall-I żvilupp tal-KE 38
RAKKOMANDAZZJONIJIET DWAR L-IMPLIMENTAZZJONI  
TA’ PROGRAMMI TAL-IŻVILUPP TAL-KAPAĊITAJIET
Il-Kummissjoni għandha tikkunsidra totalment il-kumplessità inerenti 
tagħhom meta tippjana dawn il-programmi. Għandha tikkunsidra wkoll 
l-interazzjoni bejn l-istrutturi neċessarjament kumplessi u l-qafas  legali, u talloka riżorsi għall-eżami ta’ modi ta’ kif twettaq l-għanijiet tal-politika f’din il-limitazzjoni.
Alternattivi għall-proċeduri kurrenti għandhom ikunu esplorati,  
kemm biex jippermettu approċċ iktar strateġiku (bħal użu aħjar tal-kapaċitajiet tal-assistenza teknika, użu ta’ ftehim ta’ sħubija, finanzja-ment ta’ ħafna donaturi) u biex tilħaq aħjar l-organizzazzjonijiet lokali 
(bħall-użu ta’ għotjiet f’livelli differenti).
  Dan ir-Rapport ġie adottat mill-Qorti tal-Awdituri fil-Lussemburgu fil-
laqgħat tagħha tat-18 u tad-19 ta’ Marzu 2009.
  Għall-Qorti tal-Awdituri
Vítor Manuel da Silva Caldeira
President
Ir-Rapport Speċjali Nru 4/2009 — Il-ġestjoni tal-Kummissjoni tal-involviment ta’ Atturi Mhux tal-Istat fil-Koperazzjoni għall-I żvilupp tal-KE 39
AMMONTI KUNTRATTATI MAL-NSAS
Skont il-EuropeAid, l-ammonti kuntrattati mal-NSAs fl-2006 u l-2007 
jistgħu jkunu stmati għal 836,43 u 915,26 miljun euro (eskluża  l-għajnuna Umanitarja
1), kif ġej: 
(miljun euro)
DOMAIN Sena 2006 Sena 2007
Programmi Tematiċi 555,04 430,11
Kofi nanzjament tal-NGOs 200,10 207,89
Koperazzjoni Diċentralizzata 6,30 0,18
Drittijiet tal-Bniedem u demokrazija 97,28 40,72
Ambjent 59,14 21,08Sigurtà tal-Ikel 74,84 109,26Ugwaljanza bejn is-sessi 2,90 0,85Saħħa 91,64 25,60
Mini tal-Art kontra l-Persuna 4,99 8,97
Migrazzjoni u Ażil 16,28 15,56
Drogi Illegali 1,57 0,00Riabilitazzjoni/Refuġjati 17,02 21,64Programmi Oħra 0,45 18,1
Programmi Ġeografi  ċi 73,92 164,00
L-Asja 19,62 116,93
L-Amerika Latina 3,55 4,26
Il-Mediterran 45,49 6,85
Tacis 5,26 35,96
Total tal-Baġit Ġenerali 646,43 633,85
Il-Fond Ewropew għall-Iżvilupp 190,00 281,41
TOTAL FINALI 836,43 915,26ANNESS I
1 L-NGOs ilhom jikkoperaw 
attivament fl-implimentazzjoni ta’ 
azzjonijiet ta’ għajnuna umanitarja 
sa mill-1990s. Id-DĠ ECHO għandu 
Ftehim ta’ Sħubija ta’ Qafas għal 
terminu twil ma’ lista ta’ NGOs. Madwar 50 % tal-finanzjament 
ECHO imur għall-NGOs (madwar 
353 miljun euro fl-2007).
Ir-Rapport Speċjali Nru 4/2009 — Il-ġestjoni tal-Kummissjoni tal-involviment ta’ Atturi Mhux tal-Istat fil-Koperazzjoni għall-I żvilupp tal-KE 40
ANNESS II
DISPOŻIZZJONIJIET EWLENIN TAL-FTEHIM 
TA’ COTONOU RIGWARD L-NSAS
L-Artikolu 4:
… il-partijiet jirrikonoxxu l-irwol komplementari u potenzjali għal  
kontribuzzjonijiet ta’ msieħba li mhumiex Stati u awtoritajiet  deċentralizzati lokali għal proċess ta’ żvilupp. Għal dan il-għan,  
… imsieħba li mhumiex Stati u awtoritajiet deċentralizzati lokali  
għandhom, meta xieraq:
jiġu informati u involuti f’konsultazzjoni dwar politiki u strateġiji  —
ta’ kooperazzjoni, dwar prijoritajiet għal koperazzjoni speċjalment f’oqsma li jikkonċernawhom jew jaffettwawhom direttament,  
u dwar id-djalogu politiku;
ikunu provduti b’riżorsi finanzjarji, …, biex jiġu sostnuti proċessi  —
ta’ żvilupp lokali;
iiġu involuti fl-implimentazzjoni ta’ proġett ta’ koperazzjoni   —
u attivitajiet f’oqsma li jolqtu lilhom jew fejn dawn imsieħba  
għandhom vantaġġ komparattiv;
jiġu mogħtija appoġġ li jkattar iktar abbiltà kritika sabiex jissaħħu  —
l-kapaċitajiet ta’ dawn l-imsieħba, partikolarment f’organizzazzjo-
nijiet u rappreżentazzjonijiet, u jistabbilixxu mekkaniżmi ta’ kon-sultazzjoni fosthom mezzi ta’ komunikazzjoni u djalogu, u biex 
ikabbru alleanzi strateġiċi.
L-Artikolu 6: 
1. L-imsieħba tal-koperazzjoni għandhom ikunu:
 — Non-Statali:  a) Settur privat;  b)  Imsieħba ekonomiċi u soċjali, kif ukoll organizzazzjonijiet 
tat-trade unions;
  c)  Is-soċjetà ċivili f’kull forma minn tagħha skont  
il-karatteristiċi nazzjonali.
2. Ir-rikonoxximent ta’ msieħba li ma jiffurmawx parti mill-gvern jid-
dependi fuq kemm dawn jindirizzaw il-bżonnijiet tal-popolazzjoni, 
fuq il-kompetenzi speċifiċi tagħhom u jekk humiex organizzati  
u mmexxija demokratikament u b’mod trasparenti.
Ir-Rapport Speċjali Nru 4/2009 — Il-ġestjoni tal-Kummissjoni tal-involviment ta’ Atturi Mhux tal-Istat fil-Koperazzjoni għall-I żvilupp tal-KE 41
L-Artikolu 7: It-tkabbir tal-Abbiltà
Il-kontribut tas-soċjetà ċivili lejn l-iżvilupp tista’ tiġi mkabbra billi 
jissaħħu organizzazzjonijiet tal-komunità u organizzazzjonijiet li ma 
jagħmlux profitt u mhux parti mill-gvern. Hemm bżonn:
ikun inkoraġġut u appoġġjat il-ħolqien u l-iżvilupp ta’ organiz- —
zazzjonijiet bħal dawn;
jiġu stabbiliti proċeduri biex organizzazzjonijiet bħal dawn jiġu  —
involuti fil-pjan, implimentazzjoni u l-għarfien tas-siwi ta’ prog-
rammi u strateġiji ta’ żvilupp.
L-Artikolu 10:
jipprovdi li involviment akbar tal-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili 
għandu jkun assoċjat ma’ dan id-djalogu [politiku]. 
L-Artikolu 19: Prinċipji u għanijiet
1. …
2. … 
3. Il-Gvernijiet u l-imsieħba non-Statali f’kull pajjiż tal-AKP għandhom 
jibdew konsultazzjonijiet fuq l-istrateġiji tal-iżvilupp tal-pajjiż  u l-għajnuna tal-komunità tagħha.
L-Artikolu 33: Żvilupp istituzzjonali u żvilupp ta’ kapaċità
… Il-koperazzjoni għandha tkopri l-oqsma u s-setturi kollha biex tipp-romwovi li jipparteċipaw atturi li mhumiex tal-Istat u l-iżvilupp tal-kapaċitajiet tagħhom; u biex issaħħaħ l-istrutturi għall-informazzjoni, djalogu u konsultazzjoni bejnhom u l-awtoritajiet nazzjonali, inkluż 
f’livell reġjonali.ANNESS II
Ir-Rapport Speċjali Nru 4/2009 — Il-ġestjoni tal-Kummissjoni tal-involviment ta’ Atturi Mhux tal-Istat fil-Koperazzjoni għall-I żvilupp tal-KE 42
L-Artikolu 57:
… Mingħajr preġudizzju għad-dispożizzjonijiet aktar qabel, atturi  
eliġibbli mhux tal-Istat jistgħu wkoll ikunu responsabbli biex jippro-
ponu u jimplimentaw programmi f’oqsma li jikkonċernawhom…
L-Artikolu 58: Eliġibbiltà għall-finanzjament
… Atturi mhux tal-Istat minn stati tal-AKP u l-Komunità li għandhom karattru lokali għandhom ikunu eliġibbli għall-appogġ finanzjarju  
skont dan il-Ftehim, skont il-modalitajiet miftiehma fil-programmi  
indikativi nazzjonali u reġjonali.
L-Artikolu 4 tal-Anness IV: 
l-abbozz tal-programm indikattiv għandu jinkludi: … it-tipi ta’ atturi mhux tal-Istat eliġibbli għal iffinanzjar, skont il-kriterji stabbiliti mill-Kunsill tal-Ministri, ir-riżorsi allokati għal atturi mhux tal-Istat u t-tip 
ta’ attivitajiet li għandhom ikunu appoġġjati, li għandhom ikunu mhux 
għal profitt; …
L-Artikolu 5 tal-Anness IV:
…[ir-reviżjoni annwali konġunta] għandha b’mod partikolari tkopri evalwazzjoni ta’: … l-użu tar-riżorsi mwarrba għal atturi mhux tal-
Istat.ANNESS II
Ir-Rapport Speċjali Nru 4/2009 — Il-ġestjoni tal-Kummissjoni tal-involviment ta’ Atturi Mhux tal-Istat fil-Koperazzjoni għall-I żvilupp tal-KE 43
LISTA TA’ PROGRAMMI, PROĠETTI U SEJĦIET LOKALI GĦAL PROPOSTI 
EŻAMINATI
LISTA TA’ PROGRAMMI TAL-APPOĠĠ TAL-IŻVILUPP TAL-ĦILIET TAL-NSAs
Dominju Deskrizzjoni tal-proġett Pajjiż/ReġjunKontribuzzjoni 
tal-UE (Euro)
ALA Komunità UE-Andean f’Azzjoni mas-soċjetà ċivili Andean Il-Komunità Andea 4 100 000
ALA Inizjattivi żgħar minn NGOs Innovattivi Lokali (SMILING) Il-Bangladexx 8 000 000
FEI Fond tas-Soċjetà Ċivili L-Etjopja 10 000 000
FEI Appui et Renforcement des Initiatives des Acteurs Non 
Etatiques (ARIANE)Il-Mali 7 000 000
L-Afrika ta’ Isfel Appoġġ għall-Programm ta’ Difi  ża tas-Soċjetà Ċivili (CSAP) L-Afrika ta’ Isfel 10 000 000
L-Afrika ta’ Isfel Fondazzjoni għad-Drittijiet tal-Bniedem fl  -Afrika ta’ Isfel (FHR) L-Afrika ta’ Isfel 25 000 000
FEI Programm dwar it-Tkabbir tal-Kapaċitajiet tas-Soċjetà Ċivili L-Uganda 8 000 000
AMMONT TOTALI 72 100 000
LISTA TA’ PROĠETTI TAL-NSA
Dominju Deskrizzjoni tal-proġett Pajjiż/ReġjunKontribuzzjoni 
tal-UE (Euro)
EIDHR Promozzjoni tad-Drittijiet tal-Bniedem ta’ Nies Indiġeni fi  l-
Bangladexx – NGO: IPDSIl-Bangladexx 88 587
ONG Proġett ta’ Edukazzjoni Preparatorju għat-Tfal Inqas 
Privileġġjati – NGO: Secours catholiqueIl-Bangladexx 253 179
ONG Tkabbir tal-Kapaċitajiet Rurali f’Haor (ARCH) – NGO: Concern 
World WideIl-Bangladexx 471 970
Sigurtà tal-Ikel Sigurtà tal-Ikel Miżjuda permezz ta’ Promozzjoni tad-Drittijiet 
u Taħriġ dwar Għajxien Sostenibbli (FOSHOL) – NGO: ActionAidIl-Bangladexx 2 322 170
Sigurtà tal-Ikel Preżervazzjoni ta’ Riżorsi Agrikulturali u Titjib ta’ Sigurtà tal-
Ikel għall-Familji Rurali Vulnerabbli ta’ Damot Gale u Kachira Bira – NGO: Inter AideL-Etjopja 700 000
ONG Tkabbir tal-Kapaċitajiet f’Woreda-NGO: Farm Africa L-Etjopja 1 096 597
Sigurtà tal-Ikel Tkabbir tal-Kapaċitajiet fi  s-Sigurtà tal-Ikel f’Shashogo u Alaba 
Woredas – NGO: LVIAL-Etjopja 630 500
EIDHR Integrazzjoni Soċjali ta’ Minoranzi Etniċi Menja ta’ Chena 
u Gimbo Woredas – NGO: ActionAidL-Etjopja 90 000
EIDHR Promozzjoni ta’ prattiċi ta’ rispett u difi  ża tad-drittijiet tal-
bniedem għat-tnaqqis ta’ tortura u r-riabilitazzjoni ta’ vittmi ta’ vjolenza politika – NGO: CAPSIl-Perù 94 415
Sessi Promozzjoni tal-inkorporazzjoni ta’ nisa mikrointraprendituri 
u unitajiet ekonomiċi bbażati fuq il-familja fi  s-sistema formali 
tax-xogħol – NGO: M. Manuela RamosIl-Perù 665 458ANNESS III
Ir-Rapport Speċjali Nru 4/2009 — Il-ġestjoni tal-Kummissjoni tal-involviment ta’ Atturi Mhux tal-Istat fil-Koperazzjoni għall-I żvilupp tal-KE 44
ONG Integrazzjoni ta’ mikrointrapriżi fqar, b’potenzjal kompetittiv, 
fl -attività ekonomika ta’ swieq lokali u reġjonali – NGO: Oxfam 
NovibIl-Perù 1 500 000
ONG Tisħiħ istituzzjonali u promozzjoni tal-ekonomija lokali sabiex 
jiġi miġġieled il-faqar fi  d-dipartiment ta’ Junín – NGO: Frères 
des HommesIl-Perù 715 780
ONG Aċċess għad-drittijiet tas-sigurtà soċjali fl  -Afrika ta’ Isfel – 
NGO: DanChurchL-Afrika ta’ Isfel 587 820
ONG Il-Proġett Salesjan ta’ Tkabbir tal-Kapaċitajiet taż-Żgħażagħ – 
NGO: Coop. Mission au DeveloppementL-Afrika ta’ Isfel 400 000
Afrika ta’ Isfel Appoġġ għax-xogħol tal-Pulizija dwar Kriminalità kontra Nisa 
u Tfal f’Cape tal-Lvant – NGO: FAMSAL-Afrika ta’ Isfel 59 204
Afrika ta’ Isfel Appoġġ għax-xogħol tal-Pulizija dwar Kriminalità kontra Nisa 
u Tfal f’Cape tal-Lvant – NGO: NICRO – Appoġġ għall-VittmiL-Afrika ta’ Isfel 85 435
AMMONT TOTALI 9 761 115
LISTA TA’ SEJĦIET LOKALI GĦAL PROPOSTI
Dominju Deskrizzjoni tas-Sejħa għal Proposti Pajjiż/ReġjunKontribuzzjoni 
tal-UE (Euro)
Sigurtà tal-Ikel Sejħa għal Proposti għas-Sigurtà tal-Ikel 2003 Il-Bangladexx 4 500 000
EIDHR Sejħa għal Proposti tal-Inizjattiva Ewropea għad-Demokrazija 
u d-Drittijiet tal-Bniedem (EIDHR) – Mikro Proġetti Bangladexx – 2006Il-Bangladexx 525 000
EIDHR Programm ta’ mikroproġetti 2006 tal-Istrument Ewropew 
għad-Demokrazija u d-Drittijiet tal-Bniedem (EIDHR) għall-kampanja “Nippromwovu l-proċess demokratiku”L-Etjopja 975 000
Sigurtà tal-Ikel Programm dwar is-Sigurtà tal-Ikel 2005 – Allokazzjoni għal 
NGOsL-Etjopja 5 000 000
EIDHR Programm ta’ mikroproġetti 2005 tal-Istrument Ewropew 
għad-Demokrazija u d-Drittijiet tal-BniedemIl-Perù 575 000
EIDHR Strument Ewropew għad-Demokrazija u d-Drittijiet tal-
Bniedem 2006Il-Perù 380 000
L-Afrika ta’ Isfel Appoġġ għax-xogħol tal-Pulizija dwar Kriminalità kontra Nisa 
u Tfal f’Cape tal-LvantL-Afrika ta’ Isfel 750 000
AMMONT TOTALI 12 705 000ANNESS III
LISTA TA’ PROĠETTI TAL-NSA
Dominju Deskrizzjoni tal-proġett Pajjiż/ReġjunKontribuzzjoni 
tal-UE (Euro)
Ir-Rapport Speċjali Nru 4/2009 — Il-ġestjoni tal-Kummissjoni tal-involviment ta’ Atturi Mhux tal-Istat fil-Koperazzjoni għall-I żvilupp tal-KE 45
ATTURI TA’ KOPERAZZJONI GĦALL-IŻVILUPP MIŻJURA FUQ IL-POST
Pajjiż*Korpi tal-Istat 
(inkluż awtoritajiet 
lokali)NGOs
NSAs Oħra Donaturi Oħra
Tramuntana Nofsinhar
L-Etjopja Ministeru tal-
Finanzi u l-Iżvilupp Ekonomiku
Ministeru tat-
Tkabbir tal-Kapaċitajiet
Uffi  ċċji tal-Iżvilupp 
tar-Riżorsi tal-Ilma u tal-Iżvilupp tar-Riżorsi Naturali f’Alaba u Dale Gale Woredas
(Distretti)Inter Aid
LVIA
CAFOD/Trocaire
Oxfam GBCISP
German Agro 
ActionAcord
Hundee
Farm AfricaTask Force ta’ 
Cotonou
EOC-DIDAC
ARRD-AFM
Assoċjazzjoni 
Woreda għall-Iżvilupp (Distrett) f’Konso
Assoċjazzjoni 
Derashe għall-Iżvilupp tan-Nies
Koperattiva Bedene 
tal-Irrigazzjoni f’Alaba Woreda
Kebele Iddirs f’Dale 
Gale WoredaIl-Kanada (CIDA)
L-Iżvezja (SIDA)
Irish Aid
Ir-Renju Unit 
(DFID)
Il-Bangladexx Kontrollur u Awditur Ġenerali
Ministeru tal-
Aff arijiet Barranin
Ministeru tal-
Finanzi (Diviżjoni tar-Relazzjonijiet Ekonomiċi)
Bureau tal-Aff  arijiet 
tal-NGOsActionAid 
Bangladexx
Caritas 
Bangladexx
Concern 
Worldwide
Save the Children 
USBRAC
Servizzi ta’ Żvilupp 
ta’ Nies Indiġeni
Soċjetà tal-
Iżvilupp Rurali Noakhali
Programm ta’ 
Inizjattiva Rurali Privata (PRIP Trust)Federazzjoni tal-
NGOs fi  l-Bangladexx
Assoċjazzjoni 
Defuliapar tal-Amministrazzjoni tal-Iskejjel
Assoċjazzjoni 
Bhubankura tal-Amministrazzjoni tal-Iskejjel
Grupp tal-Bdiewa ta’ 
Barahipur tal-Lvant
Grupp tal-Bdiewa ta’ 
Ramkrishnopur
Ċentru tas-Servizzi 
ta’ Bhejjem f’EwajsbaliaL-Awstralja 
(AusAID)
Il-Kanada (CIDA)L-Olanda
Ir-Renju Unit 
(DFID)
UNDP (Programm 
tal-Iżvilupp tan-Nazzjonijiet Uniti)
Programm Dinji 
tal-Ikel 
* Ara l- Anness III  għad-dettalji dwar il-proġetti u s-sejħiet għal proposti eżaminati.ANNESS IV
Ir-Rapport Speċjali Nru 4/2009 — Il-ġestjoni tal-Kummissjoni tal-involviment ta’ Atturi Mhux tal-Istat fil-Koperazzjoni għall-I żvilupp tal-KE 46
ANNESS IV
Pajjiż*Korpi tal-Istat 
(inkluż awtoritajiet 
lokali)NGOs
NSAs Oħra Donaturi Oħra
Tramuntana Nofsinhar
Il-Perù Amministrazzjoni 
Reġjonali għall-Promozzjoni tax-Xogħol u l-Impjieg f’Junin
Kunsill Provinċjali ta’ 
Huancayo
Kunsill tal-Belt ta’ 
Tarma
Kunsill tal-Belt ta’ 
PalcaOxfam Novib,
Assoc. Frères des 
Hommes
German Agro 
ActionCAPS
Mov. Manuela 
Ramos
IdesiAdec/Atc
Azzjoni għat-TfalCopeme
Coremype Junin
Kamra tal-Kummerċ 
ta’ Junin
2 assoċjazzjonijiet 
tan-Nisa fi   Puente 
Piedra
Assoċjazzjoni tal-
Bdiewa Huallquin
Assoċjazzjoni tan-
Nies tas-Sengħa fi   
Huancayo
Assoċjazzjoni 
tal-Iskrapan fi   
Huancayo
Kumitat 
Komunitarju San Juan Lurigancho
Assoċjazzjoni 
Komunitarja ta’ PaucamarcaIl-Belġju 
Spanja (AECI)
UNDP
L-Afrika ta’ Isfel Programm ta’ Difi  ża 
tas-Soċjetà Ċivili (CSAP)
Kummissjoni għall-
Ugwaljanza bejn is-Sessi (CGE)
Kummissjoni SA 
għad-Drittijiet tal-Bniedem (SAHRC)
Politika tal-Istat 
f’Port Elisabeth
Ministeru tal-Finanzi 
(Dipartiment għall-Iżvilupp tal-Koperazzjoni Internazzjonali)
Ministeru tal-
Ġustizzja (unità responsabbli għall-koordinazzjoni tad-donaturi) f’PretoriaĊentru Salesjan, 
Cape Town
Black Sash 
National
FAMSA
NICRO
Ċentru li jieħu 
Ħsieb il-Vittmi, Port Elisabeth
Fondazzjoni 
għad-Drittijiet tal-Bniedem (FHR)AIDS Trust fl  -Afrika 
ta’ Isfel
Istitut Afrika fl  -Afrika 
ta’ Isfel
Ċentru għall-Istudji 
tal-Pulizija
Istitut għall-Istudji 
tas-Sigurtà
Grupp ta’ Appoġġ 
f’Khulumani
Avukati għad-
Drittijiet tal-Bniedem
Istitut tal-Afrika ta’ 
Isfel għall-Aff  arijiet 
Internazzjonali
SOSTsogang SechabaFranza
Il-ĠermanjaIl-Greċja
L-Irlanda
L-OlandaIr-Renju Unit 
(DFID)
Uffi  ċċju tan-
Nazzjonijiet Uniti dwar id-drogi u l-kriminalità
* Ara l- Anness III  għad-dettalji dwar il-proġetti u s-sejħiet għal proposti eżaminati.
IR-RISPOSTI 
TAL-KUMMISSJONI
Ir-Rapport Speċjali Nru 4/2009 — Il-ġestjoni tal-Kummissjoni tal-involviment ta’ Atturi Mhux tal-Istat fil-Koperazzjoni għall-I żvilupp tal-KE 47
IR-RISPOSTI 
TAL-KUMMISSJONI
TAQSIRA EŻEKUTTIVA
I.
Il-kuntest li qed jevolvi, li qed tirreferi għalih 
korrettament il-Qorti, għandu madankollu  
jkun ikkunsidrat mill-aspetti kollha tiegħu. 
Hemm fil-fatt approċċi li qed jevolvu dis-
kussi fi ħdan il-komunità internazzjonali  
ta’ Donaturi u sa ċertu punt ma’ Gvernijiet benefiċjarji iżda hemm ukoll kambjamenti  
tremendi fin-numru u kwalità ta’ Atturi mhux 
tal-Istat – internazzjonali u lokali – preżenti 
fil-qasam tal-iżvilupp (jekk jogħġbok irreferi 
wkoll għall-punt numru 18 hawn taħt). 
Il-Kummissjoni tinnota li m’hemmx defi-
nizzjoni maqbula tat-terminu organiz-
zazzjonijiet mhux governattivi u hija lesta  
li tiddiskuti din il-kwistjoni mal-Parlament  
Ewropew f’konformità mat-talba tagħhom  
(punt 19, rilaxx 2006).
Il-oqfsa legali differenti tal-EDF u l-Baġit  
Ġenerali jistħoqqilhom jiġu kkunsidrati  
anke għad-dispożizzjonijiet li jikkonċernaw 
l-attività li jridu jiġu implimentati mill-Atturi 
Mhux tal-Istat. 
III. 
Żieda sinifikanti fl-interazzjoni bejn Id-
Delegazzjonijiet tal-Kummissjoni u Atturi  Mhux tal-Istat lokali seħħet sa mid-dekonċentrazzjoni tal-programmi relevanti u, speċjalment, it-tmexxija mid-Delegazzjo-nijiet ta’ Sejħiet għall-Proposti lokali. 
Bosta fatturi oħra li influwenzaw l-invol-
viment ta’ Atturi Mhux tal-Istat fil-proċess  ta’ koperazzjoni għall-izvilupp għandom  jissemmew. 
differenzi bejn programmi ġeografici   •
(baġit u EDF) u dawk tematiċi; 
prijoritajiet tal-gvernijiet imsieħba   •
u teħid tar-responsabbilità għas-suċċess;
aġenda tal-effettività tal-għajnuna; •
tibdil fi ħdan id-dinja tal-NSA (kwantità,  •
kwalità u tip).
IR-RISPOSTI 
TAL-KUMMISSJONI
Ir-Rapport Speċjali Nru 4/2009 — Il-ġestjoni tal-Kummissjoni tal-involviment ta’ Atturi Mhux tal-Istat fil-Koperazzjoni għall-I żvilupp tal-KE 48
IV. 
L-għan tal-proċeduri ta’ selezzjoni applikati 
mill-Kummissjoni hu li jidentifikaw il-pro-posti li l-aktar jimmassimizzaw l-effiċjenza 
totali tal-programm billi jikkunsidraw, flim-
kien mal-kriterji msemmija mill-Qorti, il-fat-tibilità u l-effiċjenza ekonomika tal-azzjoni proposta u kif ukoll il-kapaċità operattiva  
tal-applikanti u msieħba. 
Il-mekkaniżmu tas-sejħa għall-Proposti  
jirriżulta f’pubblikazzjoni wiesgħa, traspa-
renza, linji ta’ gwida ċari u interpretazzjoni 
konsistenti tal-proċeduri u Regolamenti  
Finanzjarji.
Hemm numru ta’ evalwazzjonijiet ex-post  
u eżerċizzji ta’ monitoraġġ imwettqa mill-
Kummissjoni, li jħarsu wkoll lejn is-sos-
tenibilità ta’ dawn l-azzjonijiet f’livell ta’  
proġetti.
V. 
Kif ġie osservat mill-Qorti, il-kwistjoni tal-
involviment tal-Atturi Mhux tal-Istat hija  
ttrattata b’modi differenti taħt il-Ftehim ta’ 
Cotonou meta kkomparat mar-Regolamenti 
applikabbli għall-pajjiżi mhux ACP. Dan jes-
tendi wkoll għall-fondi disponibbli għall-kapacità ta’ bini fil-pajjiż tal-Atturi Mhux  
tal-Istat. Għaldaqstant fondi għall-bini ta’  kapaċità tal-Atturi Mhux tal-Istat f’pajjiżi  mhux tal-ACP huma essenzjalment limitati  
għall-programmi tematiċi. 
Fi ħdan dawn il-limitazzjonijiet, inbeda  
xogħol sinifikanti biex titressaq ’il quddiem 
b’mod aktar sistematiku l-interazzjoni mal-Atturi Mhux tal-Istat, u eżerċizzju ta’ analiżi kien magħmul mill-Kwartieri Ġenerali fir-rigward ta’ ingaġġ mal-Atturi Mhux tal-Istat 
(rapport ipprovdut lill-Qorti). VI. 
Minkejja l-fatt li r-regolament ta’ qabel tal-Asja u l-Amerika Latina ma kienx formal-ment jipprevedi assistenza fil-kapaċità ta’  
bini għall-Atturi Mhux tal-Istat, qed isiru  
varji studji u programmi fuq din il-kwistjoni kemm fl-Amerika Latina kif ukoll fl-Asja.
Numru sinifikanti ta’ proġetti / programmi 
fl-Asja u fl-Asja Ċentrali li huma / se jkunu implimentati fi ħdan organizzazzjonijiet  
mhux governattivi ġew addottati fl-2007  
u l-2008. Filwaqt li l-oġġettiv primarju  
tagħhom huwa li jikkontribwixxu għall-
eradikazzjoni tal-faqar, titjib fl-aċċess għas-servizzi soċjali u titjib fil-governanza u l-istat tad-dritt, huma jappoġġjaw atturi mhux tal-Istat fil-kisba ta’ dawn l-għanijiet.
VII. 
Il-Kummissjoni qed issaħħah l-involviment  tal-Atturi Mhux tal-Istat b’:
amministrazzjoni aħjar tal-għarfien   •
bl-għajnuna ta’ PADOR u tqassim aħjar 
tal-għarfien permezz ta’ CISOCH; 
Introduzzjoni ta’ disinni ta’ studji piloti  •
ta’ ġbir, fejn possibbli, f’koperazzjoni  viċin mal-gvern; 
tbassir aħjar u trasparenza relatata mal- •
proċess ta’ konsultazzjoni.
Il-Kummissjoni se tkompli bis-simplifi-kazzjoni tas-sejħiet għall-proposti, it-tqassir 
tal-proċeduri u l-promozzjoni tal-implemen-
tazzjoni fil-livell lokali. 
IR-RISPOSTI 
TAL-KUMMISSJONI
Ir-Rapport Speċjali Nru 4/2009 — Il-ġestjoni tal-Kummissjoni tal-involviment ta’ Atturi Mhux tal-Istat fil-Koperazzjoni għall-I żvilupp tal-KE 49
Il-Kummissjoni temmen li s-sistema ta’ kon-
troll preżenti tassigura sorveljanza finan-
zjarja u kontrattwali soda. 
Il-persunal tad-delegazzjonijiet u tal-Atturi 
Mhux tal-Istat se jkomplu jiġu mħarrġa,  
anke rigward l-użu ta’ indikaturi ta’  prestazzjoni. 
Strumenti varji qed jiġu kkunsidrati fir-
rigward tal-qafas regolatorju maħluq mir-
Regolamenti Finanzjarji, EDF, DCI, EIHDR  u ENPI.
Il-kapacità ta’ żvilupp preferibbilment  
għandha tiġi trażmessa minn programmi  
ġeografiċi, il-prinċipju tal-armonizzazzjoni 
tal-għajnuna jirrikjedi li l-gvernijiet tal-
pajjiżi msieħba jiddefinixxu strateġiji, setturi u temi fi ħdan dan il-kuntest. Il-Kummissjoni 
tkompli tippromwovi l-involviment tal-Atturi 
mhux tal-Istat. 
Aktar u aktar interazzjoni hi strutturalment 
organizzata bejn l-istrumenti u programmi differenti sabiex jitħalla aktar komplimentar-jetà mal-attivitajiet appoġġjati minn kuntesti bilaterali, tematiċi u reliġjużi. Barra minn  hekk, Il-Kummissjoni tipparteċipa b’mod  
attiv fil-mekkaniżmu ta’ koordinazzjoni tad-
donaturi. Il-Kummissjoni hi tal-opinjoni li  mezzi oħra bħall-estensjoni ta’ sub-granting  
għandhom jiġu kkunsidrati. INTRODUZZJONI
2.
Il-Kummissjoni tinnota li m’hemmx defi-
nizzjoni maqbula tat-terminu organiz-
zazzjonijiet mhux governattivi u hija lesta  li tiddiskuti din il-kwistjoni mal-Parlament  Ewropew f’konformità mat-talba tiegħu  
(punt 19, rilaxx 2006).
5. 
Jekk jogħġbok ara t-tweġiba għall-para g-
rafu 52. 
L-AMBITU U L-ISKOP TAL-VERIFIKA
OSSERVAZZJONIJIET
18.
Il-Kummissjoni mill-bidu kienet tappoġġa  
l-irwol tal-Aturi mhux tal-Istat fl-iżvilupp  u żviluppat politika ta’ appoġġ u attivi-
tajiet ta’ finanzjament biex jiffaċilitaw  
l-involviment tagħhom. Dokumenti ta’ rife-
riment bħall-komunikazzjonijiet u gwidi  
enfasizzati mill-Qorti jixhdu b’mod ċar din l-importanza.
Il-“kunsens Ewropew dwar l-Iżvilup” li qed  
jevolvi li korrettament tirreferi għalih il-Qorti għandu madankollu jkun ikkunsidrat  mill-aspetti kollha tiegħu. 
Fil-fatt hemm approċċi li qed jevolvu (fl-
allineament tal-prijoritajiet tal-gvernijiet  
imsieħba, teħid ta’ responsabbilità, armo-
nizzazzjoni...) iżda hemm ukoll bidla tre-menda fil-kwantità u kwalità tal-Atturi Mhux tal-Istat – internazzjonali u lokali – preżenti fil-qasam tal-iżvilupp.
Din l-evoluzzjoni hija ta’ importanza kbira  
biex jinftehmu l-possibilitajiet u l-limi-
tazzjonijiet tal-involviment tal-Atturi Mhux 
tal-Istat fil-proċess tal-koperazzjoni għall-
iżvilupp. 
IR-RISPOSTI 
TAL-KUMMISSJONI
Ir-Rapport Speċjali Nru 4/2009 — Il-ġestjoni tal-Kummissjoni tal-involviment ta’ Atturi Mhux tal-Istat fil-Koperazzjoni għall-I żvilupp tal-KE 50
Barra minn hekk, il-metodi huma differenti 
ħafna meta jigu ttrattati f’kuntest bilaterali minn metodi ta’ xogħol applikati fi ħdan  
prog rammi tematiċi. 
21. 
Għalkemm mhux legalment obbligata, il-Kummissjoni tikkonferma li safejn hu pos-sibbli dejjem ippruvat tikkonsulta mal-Atturi Mhux tal-Istat, dan kien oġġettiv politiku  fejn il-kundizzjonijiet lokali kienu jagħmlu possibbli dan it-tip ta’ konsultazzjonijiet. 
Kien hemm żieda ta’ sforz ta’ konsultazzjoni 
mas-soċjetajiet ċivili meħudin mill-KE matul 
il-programm ta’ eżerċizzju tal-2007-2013  
meta mqabbel ma’ eżerċizzji ta’ qabel. Barra 
minn hekk, il-bżonn ta’ konsultazzjoni mill-
qrib ta’ soċjetà ċivili reġa’ ġie mtenni fil-linji 
ta’ gwida għar-reviżjoni ta’ nofs il-perjodu 
tad-Dokumenti ta’ Strateġija tal-2007-2013.
Fi żmien il-preparamenti tal-2002-2006  
tad-Dokumenti ta’ Strateġija tal-Pajjiżi, ma 
kienx hemm obbligu legali ġenerali għall-programmi fl-Asja u l-Amerika Latina biex jin-
volvi l-Atturi Mhux tal-Istat u d-devoluzzjoni kienet għada fil-bidu tagħha. Id-delegazzjo-nijiet, li saritilhom żjara mill-Qorti, kienu  devoluti fi tliet gruppi (l-ewwel l-Afrika ta’ Fuq u Mali, it-tieni l-Etjopja u l-Perù u t-tie-
let il-Bangladexx) u għalhekk għal xi wħud minnhom, il-preparazzjoni għad-dokumenti 
ta’ strateġija tal-pajjiz essenzjalment saret 
taħt ir-responsabilità tal-HQ 
Ara wkoll it-tweġiba għall-paragrafu 22.22. 
Il-livell ta’ involviment tal-partijiet varji  
involuti fil-proċess tal-programmi jidde-pendi ħafna fuq is-sitwazzjoni speċifika ta’ 
kull pajjiż u l-qafas legali ta’ koperazzjoni. 
Fi ħdan il-koperazzjoni bilaterali u skont  il-konklużjonijiet tad-dikjarazzjoni ta’ Pariġi u l-Kunsens Ewropew, meta huwa  possibbli 
l-Gvernijiet Imsieħba għandhom ikunu  
f’pożizzjoni ta’ kontroll u dan għandu jkun aktar u aktar f’idejhom li jorganizzaw il-kon-
sultazzjonijiet tal-partijiet varji involuti. Il-
Kummissjoni bla ebda dubju tinkuraġġixxi  
kull tip ta’ proċess ta’ konsultazzjoni iżda  
l-prijoritajiet u oġġettivi aħħarin għandhom ikunu tal-pajjiż imsieħeb innifsu u mhux  
imposti.
Il-proċess ta’ konsultazzjoni tal-Atturi Mhux 
tal-Istat segwit għall-preparazzjoni tal-
Atturi Mhux tal-Istat tal-Perù irrappreżenta 
l-ewwel tentattiv ta’ approċċ strutturat, fi  żmien meta, taħt ir-Regolament AL li dak  
iż-żmien kien prevalenti, l-ebda konsul-
tazzjoni ma kienet mitluba formalment. Dan 
se jkun l-approċċ li fuqu jinbnew eżerċizzji 
ta’ prog rammar fil-futur. 
23. 
Linji ta gwida huma dokumenti ta’ orjen-tazzjoni. Għandhom jiġu implimentati fejn hu possibbli b’mod pragmatiku waqt li jiġi 
kkunsidrat il-kuntest speċifiku.
24. 
Is-sitwazzjonijiet tal-pajjiżi tal-AKP u d-DCI 
mhumiex komparabbli peress li l-kuntesti tal-
qafas politiku u legali huma differenti ħafna. Fuq naħa waħda hemm il-qbil reċiproku tal-pajjiżi tal-AKP u tal-KE għall-kwistjonijiet li jikkonċernaw l-involviment tal-Atturi Mhux tal-Istat u fuq in-naħa l-oħra hemm ir-rego-
lament tad-DCI deċiż biss mill-KE. 
25. 
Dan f’konformità mal-bażi legali u t-talbiet 
fis-seħħ f’dak iż-żmien.
IR-RISPOSTI 
TAL-KUMMISSJONI
Ir-Rapport Speċjali Nru 4/2009 — Il-ġestjoni tal-Kummissjoni tal-involviment ta’ Atturi Mhux tal-Istat fil-Koperazzjoni għall-I żvilupp tal-KE 51
26. 
Il-Kummissjoni taqbel, u tixtieq tenfasizza  
li dawn il-kunsiderazzjonijiet essenzjali  għandhom jiġu kkunsidrati fir-rapport  
kollu:
Il-Kummissjoni tiġbed l-attenzjoni   —
b’mod partikolari għall-fatt li minkejja  d-diffikultajiet tal-involviment tal-Atturi Mhux tal-Istat, id-Delegazzjonijiet sis-tematikament għamlu l-almu tagħhom  biex joħolqu djalogu mal-Atturi Mhux  tal-Istat.
Dawn id-diffikultajiet huma kollha   —
dgħufijiet inerenti tal-komunità tal-
Atturi Mhux tal-Istat li mhuwiex blokk  
omoġenju, u għandu nuqqas ta’ orga-
nizzazzjoni u rappreżentanza. Dawn  
il-fatturi – flimkien ma’ legiżlazzjoni  
u kwistjonijiet regolatorji nazzjonali fil-
pajjiżi msieħba huma xkiel ieħor li ma  jħallux l-involviment tal-komunità tal-
Atturi Mhux tal-Istat “bħala ħaġa waħda” 
fil-koperazzjoni tal-iżvilupp tal-KE. 
27. Ara t-tweġibiet għall-paragrafi 24 sa 26.
L-eżempju tal-Gwatemala juri d-diffikultajiet 
fit-twaqqif, u l-bżonn ta’ twaqqif, ta’ defi-nizzjoni tal-limitazzjonijiet legali ta’ proċess sostnut ta’ konsultazzjoni fi ħdan is-soċjetà 
ċivili. 
28. 
Li tittraduċi l-miri ambizzjużi li tinvolvi  
l-Atturi Mhux tal-Istat f’koperazzjoni hija  sfida maġġuri. Din għandha titqies mada-nakollu bħala “sfida politika” maġġuri aktar milli obbligu li tiżgura l-involviment ta’ kull wieħed u waħda mill-Atturi Mhux tal-Istat  
minn kull pajjiż.
Il-Kummissjoni tixtieq tenfasizza li f’dak li  
jirrigwarda l-Atturi Mhux tal-Istat, m’hemmx 
taħriġ wieħed li jgħodd għal kulħadd peress li l-“arkitettura” tal-Atturi Mhux tal-Istat  
tvarja ħafna bejn il-pajjiżi. Mill-2004/5 l-EuropeAid ipprovdiet gwida  
magħmula apposta upstream matul il-fażi  ta’ istruzzjoni tal-programmi tal-Atturi Mhux 
tal-Istat, u downstream matul l-implimen-
tazzjoni. Delegazzjonijiet huma pprovduti  wkoll bi gwida tat-tħaddim. L-ewwel nett  permezz tas-sistema tal-intranet tagħha fejn 
linji ta’ gwida u prattika tajba huma mniżżla; 
it-tieni permezz ta’ laqgħat reġjonali fejn  informazzjoni fuq l-obbligu ta’ djalogu mal-
Atturi Mhux tal-Istat u skambji ma’ kollegi  
huma msaħħa u fl-aħħar nett permezz ta’  
studji.
Barra minn hekk, il-EuropeAid organizzat  
fl-2008 laqgħat iddisinjati biex jipprovdu  
taħrig għad-Delegazzjonijiet u Organiz-
zazzjonijiet tas-soċjetà ċivili fuq ġestjoni  
tal-ħidmiet tematiċi u kunsultazzjonijiet tal-
Organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili (nefqa 
totali ta’ 900 000 €):
Taħriġ intern tal-KE — : 3 laqgħat (Brussell, 
Tbilisi u Addis-Ababa) b’ġabra totali ta’ 
185 rappreżentant ta’ kważi 70 Dele-
gazzjoni + 4 sessjonijiet ta’ taħriġ orga-nizzati fi Brussell (120 rappreżentant  
tad-Delegazzjonijiet u l-HQ) 
Taħriġ tal-KE għall-SCO — : (miftuħ għar-
rappreżentanti tas-CSOs Ewropej  u lokali): 3 laqgħat reġjonali (Porto-Ale-gre, Yaounde’, Manila) li ġabu flimkien 49 rappreżentant minn 28 Delegazzjoni u 193 rappreżentant tas-CSOs Ewropej  u lokali.
Dawn l-avvenimenti ppermettew kemm lill-HQ u lid-Delegazzjonijiet sabiex jerġgħu  jagħtu l-ħajja lin-“netwerk tal-punti fokali  tas-soċjetà ċivili” utilizzata biex tinxtered  l-għodda metodoloġika interna. 
IR-RISPOSTI 
TAL-KUMMISSJONI
Ir-Rapport Speċjali Nru 4/2009 — Il-ġestjoni tal-Kummissjoni tal-involviment ta’ Atturi Mhux tal-Istat fil-Koperazzjoni għall-I żvilupp tal-KE 52
Fl-2009, flimkien mal-organizzazzjoni ta’  
5 laqgħat Reġjonali oħra, il-EuropeAid  se tħaddem il-Helpdesk tas-Soċjetà Ċivili  
(CISOCH) stabbilita fl-aħħar tal-2008 bl-
intenzjoni li tiżviluppa għodda online li  ssaħħaħ kemm il-koordinazzjoni tas-servizzi differenti tal-Kummissjoni u anke t-tixrid  
ta’ prattika tajba f’dak li jirrigwarda l-Atturi 
Mhux tal-Istat. 
29. 
L-involviment tal-Atturi Mhux tal-Istat  
fl-effikaċja tal-għajnuna ma kinetx fuq  
l-aġenda politika internazzjonali meta l-linji ta’ gwida ġew imfassla fl-2004. Wara li ana-
lizzat l-impatt ta’ din l-evoluzzjoni reċenti  
fuq is-soċjetà ċivili u fuq il-prattika tal-Kum-
missjoni, il-EuropeAid żviluppat abbozz ta’ 
dokument ta’ gwida fuq il-kwistjoni tal-
parteċipazzjoni f’modalitajiet ta’ għajnuna 
ġodda, inkluż appoġġ ġenerali tal-baġit  u programmi settorjali implimentati permezz 
ta’ għajnuna baġitarja (ara punt 74 fejn il-
Qorti tikkunsidra wkoll din l-evoluzzjoni). 
31. 
Il-proċess ta’ konsultazzjoni huwa ta’ ċertu toqol u jieħu ħafna ħin. Sabiex jiġu rris-pettati l-iskadenzi jeħtieġ li tiġi stabbilita  għodda teknika ċentralizzati u aċċessibbli  jittpoġġew f’posthom, sabiex jiġi pprovdut 
aċċess komuni u mgħaġġel għall-istess “spa-
zju” ta’ diskussjoni.
Il-“Helpdesk tas-Soċjetà Civili (CISOCH)”,  
taħt il-forma ta bażi ta’ dejta dokumentali  
(“wiki”), tipprovdi parti mis-soluzzjoni.
33. 
Ara t-tweġiba għall-paragrafi 21 u 69.34. 
Dan huwa fil-fatt ir-riżultat tal-adozzjoni  
legali tard tar-regolamenti li mhux se terġa’ sseħħ fuq il-kundizzjoni li l-pajjiżi msieħba 
huma lesti li jieħdu sehem attiv f’dan  
il-proċess. 
Wara l-verifika tal-Qorti, il-biċċa l-kbira tad-
Delegazzjonijiet, (inkluż il-Perù) kkonsultaw 
l-Atturi Mhux tal-Istat, u din il-proċedura se titkompla għas-snin li ġejjin.
35. 
l-iskop fundamentali kien li tingħata l-aktar 
kopertura wiesgħa tal-pajjiżi taħt il-prog-ramm tematiku. 
Barra minn hekk ara wkoll ir-risposti għall-
paragrafi: 21, 22, 31, 84, u 85
38. 
mill-1/1/2003, ir-Regolamenti Finan-zjarji jitolbu b’kontumaċja l-użu ta’ “sejħa  
għall-proposti” biex jaġġudikaw kuntratti  
ta’ għotja. In-nuqqas tal-baġit għad-
dispożizzjoni minn naħa waħda huwa sin-
jal tas-suċċess tiegħu u min-naħa l-oħra  ma jistax jiġi evitat f’terminu tar-riżorsi  
finanzjarji skarsi għall-għajnuna esterna.  B’referenza għall-programm antik ta’ kofi-nanzjament tal-Organizzazzjonijiet mhux  Governattivi u fuq talba espliċita tal-Par-lament Ewropew kellu jiżdied il-karattru  
inklusiv u jissaħħaħ id-dritt tal-inizjattiva  tal-NGOs u għalhekk ma setax ikollu aproċċ 
aktar iffukat (ara r-risposta għall-paragrafu 
35). Nistgħu naqblu li l-proċeduri dettaljati 
huma kumplikati iżda aħna obbligati nir-rispettaw il-qafas regolatorju obbligatorju  sabiex tiġi sostnuta l-ġestjoni finanzjarja  soda. Minkejja li m’hemm l-ebda definizzjoni ċara ta’ “Organizzazzjoni Mhux Governat-
tiva żgħira”, l-informazzjoni eżistenti turi  li Organizzazzjonijiet Mhux Governattivi ta’ 
kull daqs differenti jippareċipaw fis-Sejħiet 
ta’ Proposti bħala applikanti (leader) jew  
imsieħba. Dan il-fatt joħroġ aktar ladarba  mill-2006 ’il quddiem, bl-introduzzjoni tan-
Noti ta’ Kunċetti, kien hemm tnaqqis fil-kri-
terji għat-tressiq tal-proposti fl-ewwel stadji 
tal-proċedura. 
IR-RISPOSTI 
TAL-KUMMISSJONI
Ir-Rapport Speċjali Nru 4/2009 — Il-ġestjoni tal-Kummissjoni tal-involviment ta’ Atturi Mhux tal-Istat fil-Koperazzjoni għall-I żvilupp tal-KE 53
39. 
il-limiti taż-żmien huma imposti mill-qafas 
regolatorju u għalkemm fi ħdan il-marġini  miżmuma għall-flessibilità, kien hemm  
titjib importanti. Filwaqt li l-proġetti veri-
fikati mill-Qorti jirrigwardaw il-perjodu  preċedenti, id-dewmien medju kurrenti bejn is-sottomissjoni tal-proposti u l-iffirmar tal-
kuntratti nnifsu issa huwa ta’ ħafna anqas  
minn sena. 
Huwa għalhekk imfakkar ukoll li l-qafas rego-
latorju eżistenti għall-pubblikazzjoni tas-
sejħiet għall-Proposti, jikkonċerna l-minimi 
legali. Għalhekk l-immaġinazzjoni kreattiva ta’ atturi operattivi jistgħu jkunu siewja  
għall-miżuri l-oħra għall-pubbliċità. F’dan  
is-sens, flimkien mal-obbligi legali, infor-
mazzjoni fuq is-Sejħiet għall-Proposti nor-
malment hija mqassma permezz ta’ bulettini 
u mezzi oħra mill-pjattaformi tal-Organiz-
zazzjonijiet mhux Governattivi. Barra minn hekk, għal aktar minn sena l-EuropeAid  
kienet qed tibgħat b’mod sistematiku ittri  
elettroniċi lil għaqdiet ta’ koordinazzjoni bi 
skop ta’ tixrid ta’ informazzjoni.
Li jintlaħqu l-Atturi Mhux tal-Istat lokali fil-
livell bażiku tibqa’ sfida maġġuri. Sejħiet  Lokali għall-Proposti ppubblikati mid-Dele-gazzjonijiet sa mill-2007 jistgħu jgħinu  sabiex tintlaħaq din l-isfida.
Madanakollu, il-Kummissjoni, għalkemm  
qed taddatta l-għodda tagħha biex taċċerta 
l-infurzar tal-obbligi pubbliċi, tisħaq li  
m’hemm l-ebda limiti għall-possibiltajiet  
tagħha li tilħaq lill-Atturi Mhux tal-Istat  kollha mil-livell bażiku għas-servizzi  tagħhom u qed tistaqsi jekk dan huwiex  l-irwol tal-Kummissjoni.40. 
Il-Kummissjoni tilqa’ l-apprezzament pożittiv 
tal-Qorti rigward il-miżuri meħuda fid-dawl ta’ titjib fl-effiċjenza tal-proċeduri tas-
Sejħiet għall-Proposti. 
L-esperjenza turi li dan il-metodu ġdid a) 
ġeneralment kiseb riżultati tajbin (ara  punt 39). Fil-fatt, il-proċedura ristretta diġà għamlet il-proċeduri tas-selezzjoni aktar sempliċi. 
Din is-sistema tipprovdi żmien itwal,  b) 
u aktar faċli biex jiġi mmaniġjat, għall-
partijiet kollha. Dan iżid il-possibiltajiet li nipprevedu l-azzjonijiet tagħna kemm 
għall-użu intern tar-riżorsi tal-Kummiss-
joni u anke għall-Atturi Mhux tal-Istat  
sabiex jippjanaw l-istrateġija u l-investi-
menti tagħhom għas-sottomissjoni.
Reġistrazzjoni online ta’ dejta ta’ appli- c) 
kant potenzjali (applikazzjoni bl-inter-
net) tissimplifika l-proċess tas-selezzjoni 
u tnaqqas it-tul ta’ żmien meħtieġ  
għalih. 
Fil-fatt, il-possibilità li jiġu adattati  d) 
s-sejħiet għall-proposti jżid l-effiċjenza tal-proċess fl-għażla tal-Atturi Mhux  tal-Istat relevanti, kif jidher mill-ewwel esperjenzi mis-sejħiet lokali tal-proposti.
41. Fis-selezzjoni tal-proposti, evalwaturi  
jiċċekkjaw bir-reqqa l-preżenza ta’ xi wħud 
mill-elementi tal-approċċ tal-logframe fl-applikazzjoni sħiħa (analiżi preparatorja,  tal-partijiet kollha interessati u tal-problemi u kif ukoll l-analiżi tal-oġġettivi u strateġiji tal-proposta tal-proġett). 
Għal ċertu tipi ta’ proġetti, li tagħmel iden-
tifikazzjoni djanjostika ta’ benefiċjarji jew  
studji jista’ jkun parti mill-proġett innifsu: 
bil-għan pereżempju li tagħti poter lill-orga-nizzazzjonijiet ta’ livell l-aktar bażiku u li  
ttej jeb it-teħid ta’ responsabbilità.  
IR-RISPOSTI 
TAL-KUMMISSJONI
Ir-Rapport Speċjali Nru 4/2009 — Il-ġestjoni tal-Kummissjoni tal-involviment ta’ Atturi Mhux tal-Istat fil-Koperazzjoni għall-I żvilupp tal-KE 54
Il-Kummissjoni tixtieq tirrimarka li dal-
proġett kien segwit fl-2007, minn eval-watur indipendenti esterni, bħala parti  
mill-eżerċizzju ta’ Monitoraġġ Orjentat lejn 
ir-Riżultati, li wasal għal konklużjonijiet dif-ferenti fuq id-’disinn tal-proġett’.
Il-proġett kien kwalifikat bħala ferm rele-
vanti u bi kwalità tajba ta’ disinn (“b” =  tajjeb). Barra minn hekk il-potenzjal ta’ sos-
tenibilità huwa kwalifikat bħala a (= tajjeb 
ħafna); l-alleanza mal-Ministeru tax-Xogħol 
u Impjiegi hi msemmija bħala waħda mill-
akbar kisbiet tal-proġett, u fl-istess ħin bħala tqarrib lejn l-awtoritajiet lokali u reġjonali. 
L-eżerċizzju tar-ROM huwa wieħed mill-aktar 
strumenti utli għall-monitoraġġ tal-kom-
piti ta’ segwitu tad-Delegazzjonijiet. Barra 
minn hekk, kien hemm ukoll monitoraġġ fuq 
il-proġett fl-2006, fil-bidu tal-azzjoni.
42. 
Il-Kummissjoni taċċerta ruħha li l-qarrejja  
CONCORD jiġu ppubblikati fuq il-paġna  
intranet tal-EuropeAid u ġiet indirizzata lill-
Uffiċjali Awtorizzanti b’sottodelega b’nota 
separata. 
43. 
Il-Kummissjoni tagħti l-akbar attenzjoni  għat-titjib kontinwu tas-sistemi ta’ kontroll tagħha u introduċiet f’dawn l-aħħar snin  għadd ta’ miżuri biex tkompli ssaħħaħhom, fosthom it-termini ġodda ta’ referenza għall-verifiki obbligatorji ta’ nfiq għall-kuntratti ta’ għotjiet (Frar 2006) u għal verifiki mnedija mill-Kummissjoni (Ottubru 2007). 44. 
Il-fehmiet differenti tar-rapreżentanti tal-
Atturi Mhux tal-Istat u d-Delegazzjoni-jiet għandhom ikunu analizzati fid-dawl  
tar-rwoli differenti. Kunsiderazzjonijiet li  
jikkonċernaw l-immaniġjar tar-reklutaġġi  ġodda tad-Delegazzjonijiet f’kuntest devo-lut huma indipendenti mill-Atturi Mhux  
tal-Istat iżda huma mmoniterjati mill-viċin 
mill-Kummissjoni biex tkun żgurata l-kon-tinwità tas-servizz u l-manteniment tal-livell 
ta’ kwalità. Madankollu, il-politika tal-ebda 
żieda fil-persunal abbinata maż-żieda tal-
fondi u l-ftuħ ġdid tad-Delegazzjonijiet qed 
toħloq stress fl-organizzazzjoni. 
Il-EuropeAid torganizza taħriġ fi Brussell  
għall-ħaddiema (kemm ta’ livell bażiku kif  
ukoll avvanzat) fuq proċeduri ta’ għotjiet kull 
tliet xhur. Taħriġ u workshops ukoll jingħataw 
ta’ spiss f’laqgħat reġjonali (fi Brussell u fil-
pajjiż innifsu). Kors permezz tal-e-learning (livell bażiku) qed jiġi żviluppat matul l-2009 
sabiex aktar ħaddiema fid-delegazzjonijiet 
ikunu jistgħu jkollhom aċċess għat-taħriġ.  
Il-EuropeAid riċentament ippubblikat Mis-
toqsijiet li Jsiru ta’ Spiss fuq l-intranet, li  jkopru wkoll l-għotjiet. Hemm pjanijiet biex 
isiru laqgħat konġunti mal-membri tal-Con-cord (ħarreġ lill-ħarrieġa), ġranet ta’ infor-mazzjoni huma organizzati għall-okkażjoni ta’ bosta PKS. 
45. 
Il-programmi ġeografiċi normalment jipprov-
du kapaċitajiet speċifiċi lill-Atturi Mhux  
tal-Istat fuq regoli ta’ implimentazzjoni ta’ 
strateġija tal-bini tal-kapacità aktar globali. Il-bini tal-kapaċitajiet fuq dawn il-kwistjo-nijiet huwa għalhekk aktar regolari u mibni fuq viżjoni fit-tul.
F’dak li jirrigwarda t-taħriġ, jekk jogħġbok 
irreferi għall-punt numru 28 (Laqgħat  
u CISOCH- Help-Desk tas-Soċjetà Ċivili). 
IR-RISPOSTI 
TAL-KUMMISSJONI
Ir-Rapport Speċjali Nru 4/2009 — Il-ġestjoni tal-Kummissjoni tal-involviment ta’ Atturi Mhux tal-Istat fil-Koperazzjoni għall-I żvilupp tal-KE 55
46. 
Il-Kummissjoni tikkunsidra li n-natura li ma 
torbotx legalment tad-Dokument ta’ Infor-mazzjoni mhix neċessarjament ir-raġuni  
għalfejn dan ma jintużax. Il-Kummissjoni  
tippubblika d-Dokumenti ta’ Informazzjoni tal-CONCORD fuq il-paġna intranet tal-Euro-peAid u dawn ġew ikkomunikati lill-Uffiċjali 
Awtorizzanti b’sottodelega kollha.  
Madankollu, huwa ovvju li l-valutazzjoni tar-
riżultati fattwali u d-deċiżjonijiet f’każijiet 
individwali jibqgħu responsabiltà tal-uffiċjal 
awtorizzanti responsabbli. 
Il-Kummissjoni qiegħda tiżviluppa wkoll  
għodda ġdida bil-għan li tipprovdi uffiċċju 
uniku għal Mistoqsijiet li Jsiru ta’ Spiss  
u informazzjoni bżonjuża oħra (CISOCH).
47. 
Il-komunikazzjonijiet minn dejjem ġew  ipprovduti fi żmien qasir u b’mod xieraq  
u fil-biċċa l-kbira tal-każijiet, il-modifikazzjo-
nijiet ġew implimentati biex jindirizzaw it-
talba magħmula mill-Atturi Mhux tal-Istat  
permezz tal-CONCORD. 
Il-Gwida ta’ Prattika (PRAG) għandha tiġi  
adattata kull meta l-legiżlatur jipproċedi  għal tibdiliet tal-bażijiet legali (baġit/EDF), jew tal-qafas finanzjarju legali (FR u IR)  
(pereżempju r-reviżjoni awtonoma tat-
08/06, il-bażijiet legali ġodda tal-2007, l-FR u IR riveduti tal-2007, l-Anness IV EDF ġdid 
tal-2008) 
Il-modifikazzjonijiet kollha jiġu ddistribwiti 
sistematikament u huma dejjem ippubbli-kati permezz tal-internet (ukoll permezz ta’ messaġġi importanti, fiches tekniċi, u listi  ta’ modifikazzjonijet).
Madankollu, anke fil-każ ta’ dawk  
l-aġġornamenti tal-PRAG, fuq il-bażi tal-
prinċipju pacta sunt servanda , kuntratti  
konklużi (u l-Kundizzjonijiet Ġenerali appli-kabbli tagħhom li huma mehmuża) jibqgħu 
applikabbli kif miftiehem fil-bidu u l-inter-
pretazzjoni tagħhom tirrispetta r-regoli  
applikabbli meta jiġu konklużi.Regoli ġodda kienu preżentati sistematika-
ment lil u ċċarati mal-CONCORD, eż. fil-kun-test tal-elaborazzjoni tal-Qarrejja. 
F’ċertu każijiet, fuq talba tal-Atturi Mhux  
tal-Istat, il-Kummissjoni awtorizzat l-appli-kazzjoni ta’ regoli aktar flessibbli meta dawn ma kinux awtomatikament applikabbli b’mod 
retroattiv (eż. nota 22238 tas-16/08/2005 fuq referenza tar-rata tal-kambju). 
48. 
Fir-rapporti annwali tagħha, il-Qorti nnu-
tat titjib fis-sistema ta’ verifika minnħabba l-miżuri riċentement introdotti mill-Kum-
missjoni. Fl-istess ħin, ħafna mir-rapporti  
ta’ verifika eżaminati mill-Qorti fil-qafas  
tad-DSA 2007 kienu konnessi ma’ kuntratti 
ffirmati qabel Frar 2006. Bħala konsegwenza, 
it-Termini ta’ Referenza ġodda mfasslin  
mill-EuropeAid għall-verifiki tan-nefqa ta’  kuntratti ta’ għotja u li daħlu fis-seħħ għal 
kuntratti ġodda li ġew iffirmati minn din  
id-data, ma kinux applikabbli fil-każijiet  
analizzati. L-għan ta’ dawn it-Termini ta’  
Referenza ġodda huwa preċiżament li jiden-tifikaw żbalji bħal dawk li ssemmew mill-
Qorti. Il-Kummissjoni tistenna li l-effetti ta’ dan it-titjib isiru aktar u aktar viżibbli.
49. 
It-termini ta’ referenza l-ġodda għal-“verifiki 
finanzjarji” esterni (jiġifieri proċeduri  miftiehma ta’ verifika ta’ nfiq) imnedija  
mill-benefiċarji f’konformità mat-talbiet  
tal-għotja tagħhom tal-KE huma fis-seħħ  
għall-kuntratti standard ġodda kollha ffir-mati minn Frar 2006 (kif imsemmi hawn  fuq fil-punt 48). It-termini ta’ referenza  l-ġodda għall-verifiki mnedija mill-Kummiss-joni kienu applikabbli minn Ottubru 2007.  
Filwaqt li l-użu tal-ewwel jiddependi fuq id-data tal-firma tal-kuntratt, tal-aħħar kienu  
applikabbli b’mod immedjat.
IR-RISPOSTI 
TAL-KUMMISSJONI
Ir-Rapport Speċjali Nru 4/2009 — Il-ġestjoni tal-Kummissjoni tal-involviment ta’ Atturi Mhux tal-Istat fil-Koperazzjoni għall-I żvilupp tal-KE 56
50.
a)L-Uffiċjal Awtorizzanti Responsabbli –  Il-bażijiet legali attwali m’għadhomx jagħtu lok għal nuqqas ta’ ftehim bħal dan peress li l-ambjent legali fir-rigward ta’ regoli tal-oriġini issa huwa aktar stabbilit u faċli biex jintuża. L-Anness A2 tal-Gwida ta’ Prattika  jelenka b’mod li hu faċli biex jintuża l-pajjiżi kollha eliġibli taħt kull bażi legali. 
b)
Ir-regoli applikabbli jinsabu fil-bażijiet legali u jiġu trasposti fil-Ftehimiet ta’ Finanzja-ment standard (fejn applikabbli).
Ir-Regolamenti tal-Istrument ta’ Koperazzjoni 
għall-Iżvilupp (DCI) u l-Istrument Ewropew 
għad-Demokrazija u d-Drittijiet tal-Bniedem 
(EIHDR) jipprojbixxu l-finanzjament tat-taxxi 
lokali mill-fondi tal-UE u għalhekk fil-qafas 
tal-eżami f’nofs it-terminu tal-bażijiet legali, il-Kummissjoni qed tipproponi abbozz li  
jipp rovdi għal aktar flessibilità fuq il-kwis-
tjoni tat-taxxi.
Barra minn hekk, is-servizzi tad-Delegazzjo-
nijiet jippruvaw jassistu lokalment fil-qasam 
ta’ eżenzjonijiet mit-taxxa billi jieħdu miżuri 
xierqa fil-konfront tal-pajjiż benefiċjarju,  
kull meta dan ikun permess mill-qafas  
legali lokali (eż. l-istatus tagħhom ta’ Atturi 
Mhux tal-Istat ħafna drabi ma jippermettix 
il-proċedura ta’ eżenzjoni).
c)
Is-sistema ta’ rata tal-kambju fin-natura  tagħha x’aktarx tirriżulta f’telf jew profitti  mill-kambju. In-natura speċjali tal-kun-tratt tal-għotja u l-bżonn ta’ sors affidabbli u aċċessibbli ta’ referenza ta’ rati tal-kambju meta referenza titniżżel fil-kuntratt.
Għall-Kummissjoni, il-piż amministrattiv  
reletat mal-applikazzjoni prattika u l-kalkolu f’każijiet fejn il-benefiċarji ta’ għotja jużaw sistemi ta’ rati tal-kambju huma minuri  meta mqabbla mal-kjarezza, it-trasparenza 
u l-effett ta’ prevenzjoni ta’ frodi provduti 
minn sistema bħal din. d)
L-approvazzjoni tal-ħlas interim hija suġġetta għall-analiżi u l-approvazzjoni tar-rapporti u/jew dokumenti kif meħtieġ mir-Regola-menti Finanzjarji.
e)
Fuq naħa waħda kien hemm l-armoniz-
zazzjoni tal-proċeduri finanzjarji u kontratt-
wali; fuq in-naħa l-oħra hemm il-ġudizzju  diskrezzjonali tal Uffiċjal Awtorizzanti res-
ponsabbli għal amministrazzjoni finanzjarja 
soda.
B’mod partikolari:
għar-rapporti perjodiċi jew ta’ verifika  addizzjonali, l-ambjent speċifiku ta’ ġestjoni ta’ proġett li jista’ jirrikjedi informazzjoni  
aktar frekwenti u fil-fond; għall-użu ta’  
kont bankarju speċifiku separat (apprezzat 
ħafna biex jħaffef ix-xogħol ta’ tfittxija ta’  
fondi f’każ ta’ verifika u biex jiġu identifikati interessi tal-KE), il-kundizzjonijiet ġenerali 
relevanti jippermettu lill-benefiċarju jkollu 
kont jew sub-kont li jidentifika l-fondi  
mħallsa mill-Awtorità Kontraenti u jipper-metti l-kalkolu tal-interessi miksuba fuq  
fondi bħal dawn. Jekk l-għażliet ta’ paga-
menti jkunu differenti mill-istandards pre-
visti mill-Kundizzjonijiet Ġenerali, l-ambjent 
ta’ xogħol speċifiku jew proġett speċifiku  
jistgħu jirrikjedu tnaqqis tal-fondi finanz-
jati minn qabel mill-Uffiċjal Awtorizzanti  
responsabbli għal kontroll aħjar tar-riskju  u amministrazzjoni finanzjarja aktar soda.  
Fil-fatt, l-Uffiċjal Awtorizzanti responsabbli jista’ jkun obbligat li jnaqqas l-ammont ta’ pagamenti minn qabel tal-finanzjament u/
jew li jikseb aktar informazzjoni/kjarifiki  
qabel ma jawtorizzahom kif previst mill-
kundizzjonijiet ġenerali.
IR-RISPOSTI 
TAL-KUMMISSJONI
Ir-Rapport Speċjali Nru 4/2009 — Il-ġestjoni tal-Kummissjoni tal-involviment ta’ Atturi Mhux tal-Istat fil-Koperazzjoni għall-I żvilupp tal-KE 57
52. 
Għaddejja ħidma biex jitjiebu:
il-kwalità ta’  — data  fis-Sistema ta’ infor-
mazzjoni komuni RELEX b’dizzjunarju ta’ 
data  u fluss ta’ data ;
il-kwalità u numru ta’ rapporti,   —
listi u statistiċi bl-għodda tad-
DataWareHouse. 
Qed jiġu introdotti moduli ġodda biex tit-lesta s-Sistema ta’ informazzjoni komuni  RELEX:
Data —  PADOR u data  amministrattiva sabiex 
inkunu nafu aħjar l-imsieħba tagħna  u jkollna approċċ aktar “orizzontali”.
Modulu ta’ verifika. —
Modulu ta’ prospett: Reġistrazzjoni online  —
ta’ proposti, evalwazzjoni u segwitu.
Pubblikazzjoni: aċċess online tas-sejħiet  —
kollha li jsiru mill-EuropeAid.
Fl-2008, il-Kummissjoni ppubblikat il-lista  tal-benefiċjarji finali għall-2007 u dan se  jitkompla.
53. 
Is-segwitu ta’ proġett qed jissaħħaħ per-
mezz tat-taħriġ u gwida; huwa disponibbli format standard għar-rapporti fil-kuntratt. 
L-informazzjoni fir-rapporti tiġi kkompletata b’sorsi oħra ta’ informazzjoni bħar-rapporti tal-ROM u żjarat fuq il-post.
54. 
Fil-fehma tal-Kummissjoni, l-approċċ  ibbażat fuq qafas loġiku (log-frame) huwa  
parti importanti ħafna tal-maġġoranza tal-proġetti.Madankollu, il-kwantifikazzjoni tar-riżultati 
huwa mekkaniżmu li jiswa ħafna, li ħafna  drabi huwa sproporzjonat għall-proġetti fuq skala żgħira. 
55. 
L-indikaturi ewlenin tal-prestazzjoni kienu 
s-suġġetti ta’ ħafna studji magħmulin mhux 
biss mill-Kummissjoni iżda wkoll minn Atturi Mhux tal-Istat varji, ċentri ta’ riċerka, orga-
nizzazzjonijiet internazzjonali u donaturi  
oħra u huwa diffiċli ħafna biex ikunu definiti b’mod kunsenswali u biex isir bench-mar-king rikonoxxut b’mod ġenerali. 
Madankollu, għal xi oqsma speċifiċi ħafna, 
jista’ jkun possibbli li jsir benchmarking.  
Matul l-ispezzjoni kwalitattiva tagħha tal-
programmi u proġetti, il-EuropeAid eval-
wat ir-relevanza tal-indikaturi kwantitattivi 
u kwalitattivi li huma inklużi fil-logdrames tal-programmi tal-Atturi Mhux tal-Istat.  
Tpoġġiet lista ta’ indikaturi kwantitattivi  
u kwalitattivi fuq l-Intranet sabiex tiggwida 
d-Delegazzjonijiet meta jabbozzaw jew  jiċċekkjaw il-logframes.
56. 
Ħafna mill-attivitajiet ta’ appoġġ u ta’ kontroll 
jitwettqu mill-HQ u mid-Delegazzjonijiet
1, fos-
thom żjarat fuq il-post. Dawn il-mekkaniżmi 
kollha jirrappreżentaw elementi importanti 
fil-proċess sħiħ ta’ kontroll u ta’ appoġġ tal-proġetti implimentati mill-Organizzazzjoni-
jiet jew Atturi Mhux tal-Istat. 
Żjarat fuq il-post għandhom jiġu kkunsidrati 
fid-dawl tal-interazzjoni tagħhom ma’ atti-
vitajiet ta’ monitoraġġ ta’ kontroll kif ukoll 
fil-kuntest ta’ disponibilità ta’ riżorsi umani, waqt li jinżamm preżenti n-numru kbir  
u l-varjetà ta’ organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili li l-EuropeAid taħdem magħhom.
1 Dawn jinkludu, fost affarijiet oħrajn, kontrolli fuq 
il-kapaċitajiet interni ta’ ġestjoni tal-imsieħba implimentattivi qabel ma jiġu ffirmati l-kuntratti, [l-iżvilupp ta’ sensiela ta’ 
gwidi u manwali standardizzati biex jintużaw minn dawn 
l-imsieħba], kontrolli ex-ante u/jew ex-post tat-tranżazzjonijiet 
imwettqa minnhom, missjonijiet ta’ monitoraġġ u żjarat fuq 
il-post regolari, verifiki tan-nefqa minn verifikaturi esterni qabel ma jsir l-aħħar ħlas, sessjonijiet ta’ taħriġ u tweġibiet 
għal kwalunkwe talba għal parir jew tagħrif.
IR-RISPOSTI 
TAL-KUMMISSJONI
Ir-Rapport Speċjali Nru 4/2009 — Il-ġestjoni tal-Kummissjoni tal-involviment ta’ Atturi Mhux tal-Istat fil-Koperazzjoni għall-I żvilupp tal-KE 58
57. 
Il-persunal tad-delegazzjonijiet huwa  disponibbli biex iwieġeb mistoqsijiet li  organizzazzjonijiet lokali jista’ jkollhom  rigward regoli fis-seħħ meta jikkuntrat-taw il-KE. Manwali u materjal ta’ taħriġ  huma disponibbli wkoll għall-persunal tad-Delegazzjonijiet. 
Żjarat fuq il-post minn ħaddiema tad-dele-
gazzjonijiet jistgħu jtejbu s-sitwazzjoni.  
Madankollu, kontrolli speċifiċi, bħal dawk  
finanzjarji jew verifiki tas-sistema, huma  stabbiliti biex jittrattaw b’mod effiċjenti  kwistjonijiet ta’ dokumentazzjoni finan-zjarja, kontabbli u dwar l-infiq.
58. 
Linji ta’ gwida għall-monitoraġġ intern tal-
proġett tħejjew, ġew ippubblikati u mxerrda 
mad-delegazzjonijiet f’Diċembru 2007. 
59. 
Il-metodoloġija tar-ROM, li hija waħda mill-
elementi tas-sistema ta’ kontroll, tinkludi  
t-teħid ta’ kampjuni ta’ proġetti devoluti kif ukoll it-teħid ta’ kampjuni ta’ dawk ammi-
nistrati ċentralment, ħafna drabi ta’ ammont 
kuntrattwali ogħla. 
Missjonijiet ta’ monitoraġġ annwali ROM  
dejjem jinkludu proġetti tal-Atturi Mhux  
tal-Istat. Il-lista ta’ proġetti li għandhom  
jiġu mmonitorjati hija s-suġġett ta’ ftehim bejn l-osservaturi tal-EuropeAid, tad-Dele-
gazzjoni u tar-ROM. 
Il-EuropeAid qed taħdem biex issaħħaħ  
il-metodoloġija tagħha ta’ monitoraġġ u qed 
tikkonsulta ma’ donaturi oħra fuq il-possibi-
lità li tistabbilixxi metodoloġija konġunta ta’ monitoraġġ ibbażata fuq id-dikjarazzjonijiet 
ta’ Accra u ta’ Pariġi.60. 
Fuq is-sit elettroniku tal-EuropeAid jinsabu disponibbli termini ta’ referenza (ToRs)  għall-evalwazzjonijiet u dawn jipprov du  gwida għal evalwazzjonijiet intermed ji,  finali u ex-post. Il-Kummissjoni titlob  lis-servizzi biex jirrispettaw l-istruttura  tad-dokument. Il-Kummissjoni tfakkar li,  għall-evalwazzjonijiet, l-element deċisiv  għandu jkun il-kwalità u professjonaliżmu  tal-entità reklutata għall-inkarigu. Dan tal-aħħar jiżgura evalwazzjonijiet oġġettivi. 
61. 
L-impatt huwa wieħed mill-ħames kriterji  tad-DAC li definittivament jikkorrispondu  mal-ħtiġijiet għall-evalwazzjoni ta’ proġetti u programmi tal-KE. Barra minn hekk, l-impatt 
huwa kkunsidrat waqt il-monitoraġġ tal-ope-
razzjonijiet tal-KE. Il-EuropeAid żviluppat  
metodoloġija għar-ROM ex-post li għandha 
l-għan li tkejjel l-impatt u s-sostenibilità tal-proġetti kollha ffinanzjati mill-KE. 
Fil-fatt il-proġetti tematiċi huma normal-
ment fuq skala ħafna iżgħar u xi drabi  il-mezz ta’ verifika ( data  tal-bażi u data  
ex-post) jiswew wisq meta kkumparati  
mal-prezz tal-azzjoni nfisha. Madankollu,  
b’referenza għall-Istrument Ewropew  
għad-Demokrazija u d-Drittijiet tal-Bnie-
dem (EIHDR) pereżempju, l-evalwazzjo-
nijiet li jitwettqu fil-preżent ħafna drabi  
jkopru grupp ta’ proġetti u dejjem jippru-vaw jinkludu rakkomandazzjonijiet għal kull 
proġett, anke meta jkunu ex-post, peress  li jistgħu jiġu użati bħala tagħlimiet għal  azzjonijiet futuri.
62. 
Dwar gwida fuq indikaturi log-frame u ta’  prestazzjoni, jekk jogħġbok irreferi għall-
punti 54 u 55.
63. 
Il-Kummissjoni taqbel mal-fatt li s-soste-nibilità trid tiġi kkontrollata ex ante u ex  post. B’riżultat ta’ dan, jiġu mwettqa ROM  ex-post sentejn wara li l-proġetti jkunu tles-
tew. (jekk jogħġbok irreferi wkoll għall-punti 
64 u 65)
IR-RISPOSTI 
TAL-KUMMISSJONI
Ir-Rapport Speċjali Nru 4/2009 — Il-ġestjoni tal-Kummissjoni tal-involviment ta’ Atturi Mhux tal-Istat fil-Koperazzjoni għall-I żvilupp tal-KE 59
Studju kwalitattiv ibbażat fuq proġetti  
mmonitorjati mir-ROM twettaq fl-2008  u identifika sbatax-il aspett fundamentali  għall-eżekuzzjoni tal-proġetti. Jiġi ppubbli-kat fl-2009. 
64. 
Anke jekk is-sostenibilità tal-proġetti hija  
essenzjali, il-Kummissjoni tagħraf li xi Atturi Mhux tal-Istat lokali u tal-għeruq mhux  
dejjem għandhom il-kapaċità li jiżguraw  
din is-sostenibilità. Il-Kummissjoni tenfa-sizza l-bżonn li tiżgura, fl-istess ħin, is-sos-tenibilità tal-proġetti tagħna u l-objettiv  ewlieni hu li jissaħħu l-Atturi Mhux tal-Istat Lokali. Għal din ir-raġuni l-Kummissjoni qed tinkuraġġixxi sħubijiet ġenwini bejn Atturi 
Mhux tal-Istat Ewropej (pjuttost b’saħħithom) 
u dawk lokali (pjuttost dgħajfa). 
65. 
Vantaġġ ta’ vera għall-Organizzazzjonijiet  
Non-Governattivi (NGOs) internazzjonali  
huwa d-diversifikazzjoni fil-finanzjament.  
Madankollu, mod possibbli kif titranġa dis-sitwazzjoni hija li jiġu inkoraġġuti alleanzi 
veri bejn l-NGOs b’saħħithom (internazzjo-
nali) u l-NGOs pjuttost dgħajfa (lokali).  
Fil-proċeduri għal sejħiet ta’ proposti tal-
EuropeAid, l-applikanti għandhom il-possi-
bilità li jagħmlu “konsorzji” li jinvolvu kap  
u organizzazzjonijiet imsieħba. L-Atturi Mhux 
tal-Istat (speċjalment dawk internazzjonali) għandhom ikunu kapaċi u lesti li jiffavorixxu 
trasferiment ta’ għarfien bejniethom. 
66. 
Ir-Regolamenti Finanzjarji jimponu  
l-mekkaniżmu tas-Sejħa għal Proposti għal 
għotjiet ta’ azzjoni filwaqt li jillimitaw għal sena l-għotjiet operattivi: impenn fit-tul  
u fondi kontra l-qafas regolatorju. Minkejja dan, m’huma imposti l-ebda limiti fuq it-tul tal-proġett mir-Regolamenti Finanzjarji. 67. 
Matriċi ta’ għodda fuq il-bażi tal-possibilita-jiet offruti hija użata mill-qafas regolatorju u operattiv filwaqt li l-approċċ tal-proġett  jibqa’ l-aktar wieħed użat mill-Atturi Mhux tal-Istat.
Hija meħtieġa flessibbiltà fil-każ ta’ perjodi 
ta’ implementazzjoni. Dan huwa l-każ għall-
promozzjoni tad-drittijiet tal-bniedem fejn proġetti fuq medda qasira ta’ żmien jistgħu 
jikkontribwixxu għal bidliet strutturali. 
68. 
Il-proċess ta’ evalwazzjoni użat mill-Kummiss-joni għandu jiżgura li l-proġetti magħżula  jkunu mfassla tajjeb. Madankollu, sa ċertu  punt, u, f’ċerti kuntesti speċifiċi, il-proġetti 
qosra mhux dejjem ikunu sostenibbli. Din  
hija r-raġuni għalfejn il-EuropeAid permezz 
ta’ għarfien akbar tal-imsieħba permezz tar-
reġistrazzjoni online  ta’ data  ta’ applikant  
potenzjal (PADOR) tikkomplementa l-approċċ 
tal-proġett mal-approċċ tal-imsieħba.
69. 
Il-kwistjoni tal-ingaġġar tal-Atturi Mhux  tal-Istat hija ttrattata b’modi differenti  
taħt l-Ftehim ta’ Cotonu meta kkompa-
rata mar-Regolamenti applikabbli għal  
pajjiżi mhumiex ACP. Dan jestendi wkoll  
għad-disponibilità ta’ fondi għall-bini ta’  
kapaċità ġol-pajjiż tal-Atturi Mhux tal-Istat. 
Għaldaqstant fondi għall-bini ta’ kapaċità  tal-Atturi Mhux tal-Istat f’pajjiżi li mhumiex 
parti mill-ACP huma essenzjalment limitati għall-programm tematiku. 
Fi ħdan dawn il-limitazzjonijiet, inbeda  
xogħol sinifikattiv biex titressaq ’il qud-
diem b’mod aktar sistematiku l-interazzjoni mal-Atturi Mhux tal-Istat, u sar eżerċizzju  
ta’ valutazzjoni mill-HQs rigward l-impenn  mal-Atturi Mhux tal-Istat (rapport ipprovdut lill-Qorti).
IR-RISPOSTI 
TAL-KUMMISSJONI
Ir-Rapport Speċjali Nru 4/2009 — Il-ġestjoni tal-Kummissjoni tal-involviment ta’ Atturi Mhux tal-Istat fil-Koperazzjoni għall-I żvilupp tal-KE 60
70. 
Il-Kummissjoni taqbel mal-fatt li għandhom jitwettqu l-istrateġiji reġjonali u nazzjonali biex jappoġġjaw l-Atturi mhux tal-Istat.  L-evalwazzjoni li saret riċentament dwar  “Is-soċjetà Ċivili bħala mezz għat-twassil tal-għajnuna” wasslet għal konklużjoni simili.  Ħafna studji u seminars reġjonali (l-Amerika Ċentrali, il-Viċinat tal-Lvant u tan-Nofsin-har, l-Afrika tal-Lvant u l-Asja Ċentrali) li  għandhom isiru fl-2009 mas-soċjetà ċivili se jpoġġu enfasi speċifiku fuq din il-kwistjoni, fiż-żmien meta se jsir l-eżami f’nofs it-ter-minu ta’ strumenti u programmi. 
Madankollu, it-twaqqif ta’ strateġiji speċifiċi 
għal kull pajjiż (mapping) huwa kkondizzjonat mill-baġit u r-riżorsi umani disponibbli. 
72. 
Minkejja l-fatt li regolament ta’ qabel dwar 
l-Asja u l-Amerika Latina ma kienx jipprevedi formalment appoġġ għal-bini tal-kapaċità  
lill-Atturi Mhux tal-Istat, qed jitwettqu  
diversi studji u programmi fuq din il-kwis-
tjoni kemm fl-Amerika Latina u fl-Asja:
L-Ażja: bosta proġetti / programmi fl-Asja  
u l-Ażja Ċentrali li huma / se jiġu implimen-
tati permezz ta’ organizzazjonijiet mhux  
governattivi ġew addottati fl-2007 u 2008. 
Filwaqt li l-objettivi primarji tagħhom huma 
li jikkontibwixxu għall-eradikazzjoni tal-
faqar, titjib fl-aċċess għas-servizzi soċjali  u titjib fil-governanza u l-istat tad-dritt,  
huma jappoġġjaw atturi mhux tal-Istat biex jintlaħqu dawn l-għanijiet. Dan huwa note-volment il-każ fl-Afganistan, iċ-Ċina, il-Pakis-
tan, il-Kirġiżstan u t-Taġikistan.L-Amerika Latina: is-servizzi tal-EuropeAid  
riċentament issensitizzaw lid-delegazzjoni-jiet kollha fl-Amerika Latina dwar l-impor-tanza tal-mapping. Barra minn hekk, se ssir nota metodoloġika fuq kif jissaħħaħ id-dja-logu u l-koperazzjoni permezz ta’ strumenti ġeografiċi jew tematiċi.
AKP: Tnieda studju riċenti biex jitfa’ aktar  
dawl fuq din il-kwistjoni anke għall-EDF  
(Etude de capitalisation des programmes  
d’appui au renforcement des capacités des acteurs non-étatiques sous le 9
e FED)
73. 
Mhuwiex possibbli li jintlaħqu kompleta-ment l-għanijiet primarji tal-Istrument tal-Koperazzjoni għall-Iżvilupp (DCI) fi żmien  
sentejn. Madankollu, kif ġie spjegat hawn  
fuq (72), qed jiġu tabilħaqq implimentati  
programmi varji li jappoġġjaw lill-Atturi  Mhux tal-Istat f’xi pajjiżi tal-Asja u l-Amerika 
Latina. Dan minħabba l-fatt li l-fondi għall-
bini ta’ kapaċità tal-Atturi Mhux tal-Istat taħt 
il-programmi ġeografiċi tal-Istrument għall-Koperazzjoni għall-Iżvilupp huwa possibbli 
biss jekk jiġi identifikat – b’riżultat tad-dja-
logu mal-pajjiż imsieħeb – bħala settur ta’ 
prijorità għall-programm ta’ koperazzjoni  
tal-KE. 
74. 
Kif issemma qabel, is-servizzi tal-EuropeAid ippreparaw abbozz fuq il-kwistjoni tal-
parteċipazzjoni fis-soċjetà ċivili fil-modali-tajiet ġodda ta’ għajnuna. Dan id-dokument fih ir-rakkomandazzjonijiet operattivi fuq il-
punti ta’ dħul għall-involviment tas-soċjetà 
ċivili fi programmi makroekonomiċi u tas-
settur, l-istrumenti li għandhom jintużaw  skont il-kuntest li fih se jopera l-programm 
u t-tip ta’ bini ta’ kapaċità meħtieġ sabiex  is-soċjetà ċivili tipparteċipa b’mod effet-tiv. Dan id-dokument se jiġi żviluppat iktar fl-2009. L-għan tat-tieni fażi se jkun li tiġi rfi-
nata l-metodoloġija proposta u jiġu pprov-
duti prattiċi operattivi tajbin. 
IR-RISPOSTI 
TAL-KUMMISSJONI
Ir-Rapport Speċjali Nru 4/2009 — Il-ġestjoni tal-Kummissjoni tal-involviment ta’ Atturi Mhux tal-Istat fil-Koperazzjoni għall-I żvilupp tal-KE 61
77. 
In-neċessità tat-tħejjija ta’ mapping tid-dependi ħafna fuq il-kuntest tal-pajjiż  ikkonċernat. Fil-każ tal-Bangladexx  pereżempju, minħabba n-numru tal-Atturi  Mhux tal-Istat fil-Bangladexx il-mapping for-mali mhuwiex possibbli iżda d-Delegazzjoni għandha għarfien tajjeb dwar l-Atturi Mhux tal-Istat lokali u l-kapaċità tagħhom.
78. 
Barra l-perjodu determinat mill-qafas rego-
latorju u l-bini tal-istruttura soċjali tal-proġett, qiegħda u se tingħata attenzjoni  akbar għal ġestjoni proċedurali fil-ħin. Il-Kummissjoni tista’ tkompli bl-isforzi tagħha fit-taħriġ u l-gwida iżda għall-passi li huma taħt il-kontroll tagħha biss.
79. 
L-implementazzjoni tal-azzjonijiet dejjem  
tista’ tkun estiża qabel il-konklużjoni tagħha jekk ikun neċessarju. Għal ċerti sitwazzjo-
nijiet sensittivi, l-estensjoni taż-żmien tal-
implimentazzjoni hija neċessarja u possibbli 
għall-ġestjoni finanzjarja soda tal-proġett. L-effett tar-rilaxx tal-fondi fil-Baġit Ġenerali 
u fl-EDF mhux l-istess.
80. 
Tajjeb li niftakru li l-organizzazzjonijiet li  
japplikaw għal Sejħa għal proposti jridu  
jkunu jistgħu anke jimplimentaw il-kompo-
nenti operattivi u finanzjarji tal-kuntratt li sussegwentement jista’ jingħata.Għalhekk, sabiex l-interessi finanzjarji tal-
istituzzjoni jkunu garantiti, il-Kumitati  tal-Evalwazzjoni għandhom jikkonsidraw  il-kapaċità finanzjarja u operattiva tal-appli-kanti u l-imsieħba kif relatata mad-daqs,  skop u baġit tal-azzjoni proposta. Il-possi-bilitajiet mogħtija mis-Sejħiet għal Proposti mnedija fil-kuntest tal-Istrumenti ta’ Kope-razzjoni l-ġodda biex jitressqu proposti ta’ proġetti għal ammonti baxxi li jibdew minn EUR 20 000 żiedu l-possibilitajiet ta’ orga-nizzazzjonijiet rurali żgħar li jipparteċipaw b’suċċess fis-sejħiet rispettivi.
Li jintlaħqu organizzazzjonijiet b’bażi rurali 
hija biċċa xogħol diffiċli, li twettqet minn  numru ta’ Delegazzjonijiet permezz ta’ sess-jonijiet ta’ informazzjoni deċentralizzati jew 
pubblikazzjonijiet f’siti elettroniċi, gazzetti, 
eċċ. Huwa minnu li sejħiet għall-proposti ftit 
huma adattati għal gruppi żgħar u organiz-zazzjonijiet tal-għeruq iżda l-proċedura hija 
obbligatorja taħt ir-Regolament Finanzjarju 
preżenti. Barra minn hekk, hemm ukoll limiti 
għall-bżonn u l-kapaċità tal-Kummissjoni  biex tilħaq entitajiet bħal dawn. 
Bħalissa, il-possibilitajiet limitati eżistenti  
għal għotjiet sussidjarji jagħmluha possibb li 
li jintlaħqu wħud mill-organizzazzjonijiet  
tal-għeruq u anke biex jingħata kontribut  
għall-bini tal-kapaċità. 
Din id-diffikultà nstabet ukoll fi programmi 
ġeografiċi fejn is-sejħiet għall-proposti  huma normalment parti minn strateġija ta’ bini ta’ kapaċità aktar globali. Madankollu  
l-Kummissjoni hi tal-opinjoni li l-mezzi  
l-oħra bħall-estensjoni tal-għotjiet sussid-
jarji kif ġew proposti mir-rapport tal-Qorti tal-Awdituri għandhom jiġu kkunsidrati. 
IR-RISPOSTI 
TAL-KUMMISSJONI
Ir-Rapport Speċjali Nru 4/2009 — Il-ġestjoni tal-Kummissjoni tal-involviment ta’ Atturi Mhux tal-Istat fil-Koperazzjoni għall-I żvilupp tal-KE 62
81. 
Il-komunikazzjonijiet u l-linji ta’ gwida  
għall-persunal imsemmija mill-Qorti fihom għanijiet politiċi mhux impenji. Madankollu, permezz tat-tnedija ta’ sejħa lokali għall-
proposti u ta’ kurrent ġdid ta’ programmi ta’ 
bini ta’ kapaċità fil-kuntest ta’ programmi  ġeografiċi, diġà sar progress favur involvi-
ment aħjar tal-Atturi Mhux tal-Istat lokali 
L-organizzazzjonijiet lokali għandhom bżonn 
iż-żmien biex isiru familjari mal-programmi u l-proċeduri ġeografiċi ġodda biex b’hekk jevitaw żbalji u nuqqas ta’ ftehim. It-titjib  huwa marbut ukoll mal-estensjoni tal-inka-
rigi l-ġodda tad-Delegazzjonijiet fi ħdan  
l-istrumenti l-ġodda.
Il-Kummissjoni tistaqsi jekk tistax b’mod  
effettiv tinvolvi l-maġġoranza tal-orga-
nizzazzjonijiet tal-għeruq u dawk ibbażati  
fil-komunità, anke jekk dan ikun relevanti  
għall-proċess ta’ koperazzjoni fl-iżvilupp.  Il-Kummissjoni għandha tinsisti li l-gver-
nijiet ta’ pajjiż imsieħba għandhom rwol  
ewlieni fil-promozzjoni tal-involviment attiv 
tal-Atturi mhux tal-Istat fi kwistjonijiet tal-
iżvilupp. 
83.
a)L-istrateġija ewlenija l-ġdida tal-EuropeAid 
dwar “Ir-Riforma fil-Koperazzjoni: Unitajiet ta’ Koperazzjoni Teknika u ta’ Implimen-tazzjoni ta’ Proġetti” tippromwovi differen-
zjazzjoni aħjar, fit-tfassil tal-koperazzjoni  
teknika, bejn xogħlijiet ta’ ġestjoni u l-prov-
vista ta’ kompetenza tematika li ssejjaħ għal tipi differenti ta’ profili ta’ esperti. Għalhekk 
qed tinġibed aktar attenzjoni lejn il-kwalità tal-aħħar.
b) 
Ara t-tweġibiet għall-paragrafi 63 sa 68.KONKLUŻJONIJIET 
U RAKKOMANDAZZJONIJIET
84.
Il-Kummissjoni taqbel mal-prinċipju li  
l-Atturi Mhux tal-Istat għandhom ikunu total-ment involuti fl-proċess tal-koperazzjoni  fl-iżvilupp, iżda dan il-livell ta’ involviment 
huwa differenti skont il-bażijiet legali varji 
kkunsidrati. Fil-qafas tal-Ftehim ta’ Coto-nou, hemm qbil dwar il-bżonn għal konsul-
tazzjonijiet, li hu legalment vinkolanti kemm 
għall-Kummissjoni kif ukoll għall-Istati Sħab. Għall-pajjiżi DCI, il-Kummissjoni tapplika  regolament tal-UE: sforzi tal-UE biex tikkon-sulta b’mod effettiv l-Atturi Mhux tal-Istat  iridu jiġu korrisposti mir-rieda tal-awtorita-jiet nazzjonali li dan isir. 
Barra minn hekk, fil-fehma tal-Kummissjoni, 
dawn it-testi għandhom madankollu jinqraw 
ukoll fid-dawl tar-realtajiet il-ġodda bħall-armonizzar ma’ gvernijiet sħab, u s-sjieda.  
L-azzjoni tal-KE b’appoġġ tal-Atturi Mhux  
tal-Istat ta’ bilħaqq tikkunsidra r-realtà  
dopp ja tas-sostenn tad-dritt ta’ inizjattiva  ta’ organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili flim-
kien mal-bżonn li dejjem jikber li jiġi żgurat 
“armonizzar” mal-prijoritajiet ta’ gvernijiet 
imsieħba.  
Ara wkoll it-tweġiba għall-paragrafu 24-26.85. 
Fil-fażi tal-ipprogrammar tal-programm  il-ġdid tal-NSA & LA, il-KE kkonsultat mad-Delegazzjonijiet permezz ta’ noti ta’ kunċett. Żewġ fatturi korrelati prinċipali jispjegaw  il-konsultazzjonijiet limitati tal-Atturi Mhux tal-Istat tan-Nofsinhar.
IR-RISPOSTI 
TAL-KUMMISSJONI
Ir-Rapport Speċjali Nru 4/2009 — Il-ġestjoni tal-Kummissjoni tal-involviment ta’ Atturi Mhux tal-Istat fil-Koperazzjoni għall-I żvilupp tal-KE 63
Il-“ftuħ” il-ġdid lejn l-Atturi Mhux tal- •
Istat tan-Nofsinhar ċertament talab adat-tazzjoni ta’ malajr mid-Delegazzjonijiet (li kellhom jittrattaw ma’ tip ġdid ta’ par-
tijiet interessati) iżda prinċipalment mill-
Atturi Mhux tal-Istat lokali nfishom.
Dewmien fl-approvazzjoni tad-DCI   •
li ma kienx responsabbilità tal-Kum-missjoni waqqaf l-organizzazzjoni ta’  konsultazzjonijiet ġenwini u relevanti  fid-Delegazzjonijiet matul l-ewwel sena ta’ applikazzjoni.
Fil-ġejjieni qrib ħafna (fil-qafas tal-eżami  ta’ nofs it-terminu u s-sejħiet lokali għall-
proposti li ġejjin), il-Kummissjoni se  
tagħmel l-almu tagħha biex ittejjeb il-kon-sultazzjonijiet. Madankollu l-Kummissjoni  
tixtieq tenfasizza li ftit huwa fattibbli li  
jintlaħqu l-partijiet interessati lokali kollha. 
Pereżempju, aħna għandna nirrikonoxxu li  l-Kummissjoni ma tistax b’mod effettiv tin-
volvi l-maġġoranza tal-organizzazzjonijiet  
tal-għeruq u dawk ibbażati fil-komunità,  
anke jekk dawn ikunu relevanti ħafna għall-
proċess ta’ koperazzjoni fl-iżvilupp.  
Rakkomandazzjonijiet dwar 
l-involviment tal-Atturi Mhux tal-Istat.Il-Kummissjoni ttenni li l-inklużjoni tal-Atturi 
Mhux tal-Istat hija waħda mis-sisien ta’ din l-azzjoni. Madankollu, dan l-involviment irid ikun ibbilanċjat bil-koperazzjoni ma’ Stati  
sovrani. L-inklużjoni tal-Atturi Mhux tal-Istat 
se tiġi appoġġjata bil-qawwa, iżda ma tistax 
tiġi imposta, mill-Kummissjoni.Fil-ġejjieni qarib, il-Kummissjoni ser isaħħaħ 
l-involviment tal-Atturi Mhux tal-Istat billi:
Ittejjeb l-għarfien tagħha tal-Atturi Mhux  •
tal-Istat relevanti permezz tat-tnedija  
ta’ studji ta’ mapping piloti mfassla,  jekk possibbli, b’koperazzjoni mill-qrib 
mal-gvern (l-awtoritajiet nazzjonali  
għandhom jibqgħu l-partijiet interessati l-ewlenija li jieħdu ħsieb l-elaborazzjoni ta’ mapping soċjopolitiku bħal dan); 
Ittejjeb il-possibbiltà tat-tbassir u t-tras- •
parenza relatata mal-proċess ta’ kon-
sultazzjoni billi telabora, l-aktar spiss  
possibbli, kalendarji speċifiċi u materjal 
ta’ komunikazzjoni biex tiffaċilita l-inte-
razzjoni mal-Atturi Mhux tal-Istat. 
Il-Kummissjoni beħsiebha wkoll li ttejjeb  il-gwida għall-persunal tad-Delegazzjo-nijiet bit-tnedija ta’ Civil Society Helpdesk  
(CISOCH): għodda ta’ kapitalizzazzjoni u dis-siminazzjoni online iddisinjata biex tipprovdi 
lis-servizzi tal-Kummissjoni (Delegazzjo-
nijiet u Kwartieri Ġenerali) u Atturi Mhux  
tal-Istat informazzjoni ċara u koerenti fuq  
u għas-soċjetà ċivili. Barra minn hekk, jekk 
jogħġbok irreferi wkoll għall-punt 28 dwar 
gwida speċifika, laqgħat u taħriġ ippjanati.
86. 
Il-Kummissjoni tagħraf li, speċjalment  għall-Atturi Mhux tal-Istat lokali, is-sejħiet għall-proposti jistgħu jkunu kumplikati.  Madankollu, din il-proċedura tinsab taħt ir-regolament preżenti, l-unika sistema legali possibbli, u huwa obbligatorju li tintuża  għall-għotja ta’ kuntratt ta’ għotja. Hija  meħtieġa biex tassigura kemm l-amminis-trazzjoni tajba tal-operazzjonijiet u t-trat-tament indaqs tal-kandidati. 
IR-RISPOSTI 
TAL-KUMMISSJONI
Ir-Rapport Speċjali Nru 4/2009 — Il-ġestjoni tal-Kummissjoni tal-involviment ta’ Atturi Mhux tal-Istat fil-Koperazzjoni għall-I żvilupp tal-KE 64
Sabiex tilħaq l-organizzazzjonijiet lokali  
b’mod aktar faċli l-Kummissjoni għamlet din il-proċedura aktar sempliċi, introduċiet ukoll 
il-bażi ta’ data  PADOR li qed tikkontribwixxi 
għal tnaqqis fid-dewmien bejn it-tnedija  tas-sejħiet u l-iffirmar tal-kuntratti. 
87. 
Il-Kummissjoni qed tagħmel l-almu tagħha fil-każ tat-taħriġ u gwida speċifika. Barra  
minn hekk, il-Kummissjoni se tiżgura l-aħjar 
tixrid ta’ għodda prattika li tqiegħdu għad-
dispożizzjoni tad-Delegazzjonijiet. Bit-
tnedija tas- Civil Society Helpdesk  (bl-użu  
ta’ għodda interattiva tal-internet), il-Kum-
missjoni se tipprovdi lill-partijiet interessati 
b’sintesi faċli tal-istrumenti legali u finan-
zjarja tagħha. (Ara l-paragrafi 28, 31 u 46).
88. 
F’dawn l-aħħar snin, il-Kummissjoni għaddiet ir-responsabilitajiet għall-implimentazzjoni 
tal-proġetti lid-Delegazzjonijiet sabiex  
tiżgura monitoraġġ u kapaċità ta’ eval-
wazzjoni aħjar fil-pajjiżi stess. Barra minn  
hekk, il-Kummissjoni hi l-unika donatur li  jikkumplimenta l-kapaċità ta’ monitoraġġ  
interna permezz ta’ seba’ kuntratturi  reġjonali orjentati lejn riżultati esterni.  
Sabiex ittejjeb aktar l-implimentazzjoni  
u monitoraġġ, il-Kummissjoni ħadet l-inizjat-
tiva li tikkonsulta donaturi oħra fuq l-iżvilupp ta’ sistema ta’ monitoraġġ konġunta bbażata 
fuq id-Dikjarazzjoni ta’ Pariġi u l-aġenda ta’ 
Accra. 
L-Evalwazzjoni hija karatteristika standard  
għall-proġetti/programmi kollha. Il-KE  qed tiżviluppa wkoll bażi ta’ data  għall-
evalwazzjoni tal-proġett tagħha biex ittejjeb 
it-tixrid tal-lezzjonijiet miksuba u l-aħjar  prattiċi għal implimentazzjoni u disinn ta’  
proġetti futuri mtejba.  89. 
Kif inhu msemmi fil-punt numru 64, il-Kum-
missjoni taqbel li s-sostenibilità tal-proġetti hija essenzjali u tagħraf il-kumplessità invo-
luta f’li tiżgura simultanjament is-sosteni-
bilità tal-azzjonijiet iffinanzjati u t-tisħiħ  tal-Atturi Mhux tal-Istat lokali. Approċċi  integrati u fit-tul qed jiġu implimentati  
permezz ta’ programmi ġeografiċi ddisin-
jati f’kollaborazzjoni mill-qrib mal-Istati  Sħab (speċjalment fil-qafas tal-Ftehim ta’  
Cotonou). Safejn jikkonċerna programmi  
u strumenti tematiċi, il-Kummissjoni tixtieq 
tenfasizza l-valur miżjud speċifiku tagħhom. 
Inħolqu u ġew appoġġati operazzjonijiet  tematiċi mill-Parlament Ewropew sabiex: 
Jippermettu lill-UE topera anke f’każ ta’  •
sħubijiet diffiċli;
Jindirizzaw kwistjonijiet speċifiċi dinjin  •
b’kuntrast ma’ kwistjonijiet reġjonali jew nazzjonali.
Dan juri r-rieda tal-UE li xxerred il-valuri  
politiċi/strateġiċi komuni tagħha madwar  
id-dinja (protezzjoni tad-drittijiet tal-bnie-dem, protezzjoni tal-ambjent eċċ).
Il-Kummissjoni se tkompli bil-prattika   —
l-ġdida ta’ sejħiet għal proposti f’livell lokali. Se testendi wkoll l-użu tal-PADOR bħala għodda tal-ġestjoni tal-għarfien. 
Sabiex issaħħaħ l-aċċessibilità, il-koe- —
renza, it-trasparenza u l-istandardizzar  
ta’ proċeduri, għodda msejħa “CISOCH” 
qed tiġi żviluppata biex tiżgura gwida  u appoġġ aħjar. Se jkunu meħtieġa riżorsi umani addizzjonali għad-Delegazzjonijiet jekk is-sistema ta’ kontroll tinbidel  u tkun ibbażata fuq żjarat fuq il-post  
mill-persunal tal-Kummissjoni. 
IR-RISPOSTI 
TAL-KUMMISSJONI
Ir-Rapport Speċjali Nru 4/2009 — Il-ġestjoni tal-Kummissjoni tal-involviment ta’ Atturi Mhux tal-Istat fil-Koperazzjoni għall-I żvilupp tal-KE 65
Il-Kummissjoni temmen li s-sistema ta’ kon-
troll preżenti tassigura monitoraġġ finan-zjarju u kuntrattwali sod. 
Il-persunal tad-delegazzjonijiet u tal-Atturi 
Mhux tal-Istat se jkomplu jitħarrġu, anke  fuq l-użu ta’ indikaturi tal-prestazzjoni.  Madankollu, il-Kummissjoni tenfasizza l-fatt 
li t-taħriġ tal-Atturi Mhux tal-Istat kollha  potenzjalment interessati li jipparteċipaw  
fi programmi tal-KE huwa kjarament  
impossibbli.
Taħlita ta’ għodda qed tiġi kkunsidrata  —
fid-dawl tal-qafas regolatorju maħluq  mir-Regolamenti Finanzjarji, l-EDF, id-
DCI, l-EIHDR u l-ENPI
Il-Kummissjoni żviluppat metodoloġija   —
għar-ROM ex-post bl-għan li jitkejjel  
l-impatt tal-proġetti. 
90. Is-sitwazzjoni għall-ACP hija differenti ħafna 
mill-pajjiżi tal-Asja u l-Amerika Latina fejn 
l-involviment formali tal-Atturi Mhux tal-
Istat hu aktar riċenti. 
Aktar minn hekk, billi, fil-biċċa l-kbira tal-
pajjiżi DCI, l-awtoritajiet nazzjonali ma  identifikawx il-bini tal-kapaċità tal-Atturi  Mhux tal-Istat bħala prijorità, il-programmi 
ġeografiċi ma jistgħux jintużaw għal dan  l-għan, u b’hekk il-programm tematiku huwa 
l-unika għażla.
F’konformità mad-dikjarazzjoni tal-Qorti  
li l-iżvilupp tal-kapaċità preferibbil-ment għandu jsir permezz ta’ programmi  ġeografiċi, il-prinċipju tal-allinjament tal-għajnuna jeħtieġ li l-gvernijiet tal-pajjiżi  sħab jiddefinixxu strateġiji, setturi u temi fi ħdan dan il-kuntest. (cf. id-Dikjarazzjoni ta’ Pariġi dwar l-effettività tal-għajnuna u l-Kun-sens Ewropew għall-iżvilupp u l-konklużjoni ta’ ACCRA). Il-Kummissjoni bla ebda dubju  se tkompli tressaq ’il quddiem l-involviment tal-Atturi Mhux tal-Istat. 91. 
Il-Kummissjoni tilqa’ r-rikonoxximent tal-
Qorti tar-relevanza għolja tal-proġetti  finanzjati. 
92. 
Iż-żewġ kwistjonijiet mhumiex f’kontra-dizzjoni: is-selezzjoni tal-aktar Atturi Mhux tal-Istat xierqa għall-implimentazzjoni tal-
azzjoni ma tipprekludix l-appoġġ għal bżonn speċifiku ta’ żvilupp tal-kapaċità, li jista’  
jikkonċerna l-istess entità jew waħda diffe-
renti, bl-għan li jitjieb maż-żmien.
Bil-programmi ġeografiċi, li huma kum-
plimentarji għall-programmi tematiċi, hu  
possibbli wkoll li jintlaħqu l-Atturi Mhux tal-
Istat l-inqas effiċjenti, pereżempju f’termini 
ta’ bini tal-kapaċità. 
Il-Kummissjoni hija konxja minn din il-kum-
plessità. Aktar u aktar interazzjoni hi strut-turalment organizzata, eż. bl-involviment  
u l-awtorizzazzjoni tad-Direttorat Ġeografiku 
fil-preparazzjoni u l-forniment tal-programmi 
Tematiċi li jippermettu komplimentarjetà  
aħjar mal-attivitajiet appoġġjati fil-kuntesti bilaterali u reġjonali. Waqt li hemm rieda  
politika li tiġi żgurata l-inklużjoni ta’ orga-nizzazzjonijiet tal-għeruq, hemm limitazzjo-nijiet ċari, inerenti:
għar-rispett tal-istruttura organizzattiva 1) 
ta’ stati sovrani, għar-rispett ta’ amministrazzjoni  2) 
finanzjarja soda skont ir-Regolament  
Finanzjarju, 
għad-disponibbiltà ta’ riżorsi umani, 3) 
għan-nuqqas ta’ żmien, 4) 
għan-numru kbir ta’ atturi potenzjali. 5) 

IR-RISPOSTI 
TAL-KUMMISSJONI
Ir-Rapport Speċjali Nru 4/2009 — Il-ġestjoni tal-Kummissjoni tal-involviment ta’ Atturi Mhux tal-Istat fil-Koperazzjoni għall-I żvilupp tal-KE 67
Il-Qorti Ewropea tal-Awdituri
Rapport Speċjali Nru 4/2009
Il-ġestjoni tal-Kummissjoni tal-involviment ta’ Atturi Mhux tal-Istat fil-Koperazzjoni għall-Iżvilupp tal-KE 
Il-Lussemburgu: L-Uffiċċju għall-Pubblikazzjonijiet Uffiċjali tal-Komunitajiet Ewropej2009 – 65 pp. – 21 × 29.7 ċmISBN 978-92-9207-280-3

Kif jiġu akkwistati l-pubblikazzjonijiet tal-UE
Pubblikazzjonijiet għall-bejgħ:
•  permezz tal-EU Bookshop (http://bookshop.europa.eu);•  mill-ħanut tal-kotba tiegħek billi tikkwota t-titlu, il-pubblikatur u/jew in-numru 
tal-ISBN;
•  billi tikkuntattja wieħed mill-aġenti tagħna direttament inkarigat mill-bejgħ. 
Tista’ takkwista d-dettalji ta’ kuntatt tagħhom permezz tal-link 
(http://bookshop.europa.eu), jew billi tibgħat faks fi  n-numru +352 2929-42758.
Pubblikazzjonijiet mingħajr ħlas:
•  permezz tal-EU Bookshop (http://bookshop.europa.eu);•  mir-rappreżentanzi tal-Kummissjoni Ewropea jew mid-delegazzjonijiet. 
Tista’ takkwista d-dettalji ta’ kuntatt tagħhom permezz tal-link 
(http://ec.europa.eu) jew billi tibgħat faks fi  n-numru +352 2929-42758.
2009
IL-ĠESTJONI TAL-KUMMISSJONI 
TAL- INVOLVIMENT TA’  ATTURI 
MHUX TAL-ISTAT  FIL-KOPERAZZJONI 
GĦALL-IŻVILUPP TAL-KE IL-QORTI EWROPEA 
TAL-AWDITURI
Rapport Speċjali  Nru 4F’DAN IR-RAPPORT SPEĊJALI, IL-QORTI EWROPEA TAL-AWDITURI 
TANALIZZA KIF IL-KUMMISSJONI TIŻGURA B’MOD ADEGWAT LI L-ATTURI MHUX TAL-ISTAT (NSAS) HUMA INVOLUTI B’MOD EFFETTIV FIL-PROĊESS TAL-KOPERAZZJONI GĦALL-IŻVILUPP , FILWAQT LI TQIS L-IRWOLI TAGĦHOM FID-DJALOGU TAL-POLITIKA U BĦALA IMPLIMENTATURI TA’  PROĠETTI TAL-IŻVILUPP .
IR-RAPPORT ISIB XI ASPETTI TAL-ĠESTJONI U TAL-PROĊEDURI TAL-
KUMMISSJONI LI JEĦTIEĠU T-TITJIB. HUWA JAGĦMEL SERJE TA’  
RAKKOMANDAZZJONIJIET BIL-GĦAN LI JIŻDIED L-INVOLVIMENT EFFETTIV TAL-NSAS FIL-PROĊESS TAL-KOPERAZZJONI GĦALL-IŻVILUPP , JIŻGURA B’MOD AĦJAR LI L-ATTIVITAJIET IMPLIMENTATI MILL-NSAS HUMA RELEVANTI U LI JIPPRODUĊU R-RIŻULTATI INTENZJONATI, U JTEJBU L-PROVVISTA TAL-IŻVILUPP TAL-KAPAĊITAJIET LILL-NSAS L-IKTAR FIL-BŻONN.
IL-QORTI EWROPEA TAL-AWDITURI
MT
QJ-AB-09-004-MT-C
ISBN 978-92-9207-280-3
ISSN 1831-0907