Ir-Rapport Speċjali Nru 1/2013 “L-appoġġ tal-UE lill-industrija tal-ipproċessar tal-ikel kien effettiv u effiċjenti fiż-żieda tal-valur lill-prodotti agrikoli?”





GLOSSARJU Assi : L-iżvilupp rurali fil-perjodu ta’ programmazzjoni 2007-13 hu implimentat taħt tliet assi tematiċi, li jirrappreżentaw gruppi koerenti ta’ miżuri ta’ żvilupp rurali, u assi orizzontali ddedikat għall-approċċ Leader (assi LEADER). CMEF : Qafas Komuni ta’ Monitoraġġ u Evalwazzjoni. Deadweight : Sitwazzjoni fejn proġett issussidjat ikun twettaq b’mod sħiħ jew parzjalment mingħajr l-għajnuna tal-għotja. FAEŻR : Fond Agrikolu Ewropew għall-Iżvilupp Rurali. Kuntratt ta’ provvista pluriennali : Tip ta’ kuntratt li jistabbilixxi t-termini tan-negozju bejn produttur agrikolu u proċessur jew distributur fuq perjodu ta’ bosta snin. Linji gwida strateġiċi tal-Komunità : B’dawn il-linji gwida strateġiċi l-Kunsill jidentifika l-prijoritajiet tal-Unjoni Ewropea taħt il-Fond Agrikolu Ewropew għall-Iżvilupp Rurali (FAEŻR). L-idea hi li tkun żgurata l-konsistenza tal-iżvilupp rurali ma’ politiki oħra tal-UE, b’mod partikolari fil-qasam tal-koeżjoni u l-ambjent, u li jkunu akkumpanjati l-implimentazzjoni tal-Politika Agrikola Komuni (PAK) il-ġdida u r-ristrutturar involuti. Miżura 123 : Il-miżura għaż-"żieda tal-valur lill-prodotti agrikoli u tal-foresti". Miżura : Skema ta’ għajnuna għall-implimentazzjoni ta’ politika. Miżura tiddefinixxi r-regoli għall-proġetti li jistgħu jiġu ffinanzjati fi ħdan assi. MTE : Rapport ta’ evalwazzjoni ta’ nofs il-perjodu. PAK : Politika Agrikola Komuni: is-sett ta’ leġiżlazzjoni u prattiki adottati mill-Unjoni Ewropea biex jipprovdi politika komuni u unifikata dwar l-agrikoltura. Perjodu ta’ programmazzjoni : Qafas pluriennali għall-ippjanar u l-implimentazzjoni ta’ politiki tal-UE bħall-politika għall-Iżvilupp Rurali; il-perjodu attwali ta’ Żvilupp Rurali hu bejn l-2007 u l-2013. PŻR : Programm ta’ Żvilupp Rurali, dokument ta’ programmazzjoni mħejji minn Stat Membru u approvat mill-Kummissjoni għall-ippjanar u l-implimentazzjoni tal-politika għall-iżvilupp rurali tal-UE. PŻR jista’ jitħejja fuq livell reġjonali jew nazzjonali. Spostament : Il-grad sa fejn attività promossa bl-appoġġ pubbliku titpaċa bi tnaqqis f’attività post ieħor. SOMMARJU EŻEKUTTIV I. Bħala parti mill-politika ta’ żvilupp rurali tal-UE, isiru disponibbli għotjiet għal intrapriżi li jipproċessaw u jikkummerċjalizzaw prodotti agrikoli permezz ta’ miżura msejħa "Żieda tal-valur lill-prodotti agrikoli u tal-foresti" bl-għan li ttejjeb il-kompetittività tal-agrikultura u l-forestrija. Għall-perjodu ta’ programmazzjoni attwali, 2007-13, il-baġit tal-UE għal din il-miżura hu ta’ madwar EUR 5,6 biljun. Dan il-finanzjament hu kkomplementat permezz ta’ nfiq nazzjonali, li jġib it-total tal-finanzjament pubbliku għal EUR 9 biljun. II. L-awditu tal-Qorti eżamina jekk l-appoġġ tal-UE kienx effettiv u effiċjenti s’issa fiż-żieda tal-valur lill-prodotti agrikoli. B’mod partikolari, il-Qorti staqsiet jekk il-miżura ġietx imfassla u implimentata b’tali mod li tipprovdi għall-finanzjament effiċjenti ta’ proġetti li jindirizzaw ħtiġijiet identifikati b’mod ċar u jekk il-miżura hijiex immonitorjata u evalwata b’tali mod li tippermetti li r-riżultati tagħha jkunu murija. III. Kif għandu jkun mistenni, il-proġetti fil-biċċa l-kbira tejbu l-prestazzjoni finanzjarja tal-kumpaniji kkonċernati u għadd ta’ proġetti awditjati jistgħu jirriżultaw f’xi valur miżjud. Dan, madankollu, ma setax ikun attribwit lit-tfassil tal-miżura jew lill-proċeduri ta’ għażla użati mill-Istati Membri. Kien hemm nuqqas ta’ evidenza li turi li l-kumpaniji megħjuna kienu jeħtieġu sussidju, jew l-objettivi speċifiċi tal-politika li s-sussidju kien mistenni jilħaq. Il-Qorti tikkonkludi li l-appoġġ ma ġiex immirat sistematikament lejn proġetti li jżidu l-valur ta’ prodotti agrikoli b’mod effettiv u effiċjenti. IV. L-Istati Membri għandhom iħejju Programmi ta’ Żvilupp Rurali (PŻR) li jadattaw l-għajnuna skont il-ħtiġijiet tagħhom permezz ta’ objettivi nazzjonali jew reġjonali u li jistabbilixxu l-ambitu tal-miżura biex ikun żgurat li jsir użu effiċjenti mill-finanzjament disponibbli. Madankollu, il-Qorti sabet li ġew stabbiliti objettivi ġenerali biss, li ma wrewx kif il-finanzjament kien intenzjonat iżid il-valur ta’ prodotti agrikoli jew itejjeb il-kompetittività tal-agrikoltura. Minkejja dan in-nuqqas ta’ speċifiċità, il-Kummissjoni approvat il-programmi. V. L-Istati Membri għandhom jistabbilixxu kriterji ta’ eliġibbiltà biex jillimitaw it-tip ta’ investiment jew benefiċjarju eliġibbli għal finanzjament u mbagħad kriterji ta’ għażla biex jiġu identifikati l-aktar proġetti effettivi u effiċjenti li għandhom jiġu appoġġati. L-awditu sab li l-kriterji ta’ eliġibbiltà ġew stabbiliti b’tali mod li ppermettew li kważi kwalunkwe kumpanija li tipproċessa l-ikel tkun eliġibbli. Barra minn hekk, is-sistemi ta’ għażla kienu ħżiena jew noneżistenti u filwaqt li kien hemm biżżejjed riżorsi — li ħafna drabi jkun il-każ fil-bidu ta’ perjodu ta’ programmazzjoni — xejn ma ġew applikati. VI. Il-Qorti sabet li l-Istati Membri ma jimmirawx il-finanzjament lejn proġetti li għalihom hemm ħtieġa għal appoġġ pubbliku li tista’ tintwera. Mingħajr dan, il-miżura tirriskja li ssir donazzjoni (handout) — appoġġ ġenerali lil intrapriżi li jinvestu fis-settur tal-ipproċessar tal-ikel — bir-riskji assoċjati tad-distorsjoni tal-kompetizzjoni u ħela ta’ flus pubbliċi skarsi. VII. Kważi parti minn kull ħamsa tal-baġit tal-UE għat-titjib fil-kompetittività tal-agrikoltura titħallas lil kumpaniji tal-ipproċessar tal-ikel imma l-effetti fuq il-kompetittività tal-agrikoltura tista’ tkun biss indiretta u m’hemmx loġika ċara ta’ intervent. Madankollu, l-arranġamenti tal-monitoraġġ u tal-evalwazzjoni ma jiġbrux informazzjoni dwar il-valur miżjud jew dwar l-effetti fuq il-kompetittività tal-agrikoltura. Konsegwentement, l-arranġamenti attwali aktarx ma jipprovdux l-informazzjoni neċessarja biex jintwera s-suċċess jew mod ieħor tal-finanzjament allokat għall-miżura jew bażi għal valutazzjoni tal-effettività tal-miżura meta ssir il-programmazzjoni tal-miżuri ta’ żvilupp rurali għall-perjodu 2014-20. VIII. Għalhekk il-Qorti tirrakkomanda li: (a) Il-programmi tal-Istati Membri jidentifikaw b’mod ċar il-ħtieġa għall-finanzjament u jistabbilixxu objettivi li jkollhom sinifikat u li jistgħu jitkejlu; il-Kummissjoni għandha tapprova biss il-programmi li jagħmlu dan. (b) Il-kriterji ta’ għażla għandhom ikunu ddefiniti bħala li jippermettu li jkunu identifikati l-aktar proġetti effettivi. Biex ikun żgurat li l-fondi tal-UE jiġu użati b’mod effiċjenti, dawn il-kriterji għandhom ikunu applikati b’mod rigoruż, anke meta jkun hemm baġit suffiċjenti disponibbli biex jiġu ffinanzjati l-proġetti eliġibbli kollha. (c) Il-Kummissjoni u l-Istati Membri għandhom jippromwovu l-adozzjoni tal-aħjar prattiki fir-rigward tal-mitigazzjoni tad-deadweight u r-riskji tal-ispostament. (d) Il-qafas ta’ monitoraġġ u evalwazzjoni applikabbli għall-proġetti ffinanzjati għandu jittejjeb għall-perjodu ta’ programmazzjoni li ġej biex ikun żgurat li l-effettività tal-fondi li jkunu ntefqu tkun tista’ titkejjel kif xieraq. INTRODUZZJONI 1. Bħala parti mill-għajnuna mogħtija għall-iżvilupp rurali taħt il-pilastru 2 tal-Politka Agrikola Komuni (PAK), issir dispożizzjoni għal miżura speċifika "Żieda tal-valur lill-prodotti agrikoli u tal-foresti" (minn hawn ‘il quddiem "miżura 123"). Il-miżura 123 tikkontribwixxi għall-objettiv tal-assi 1 li titjieb il-kompetittività tal-agrikultura u tal-forestrija kif introdott mir-Regolament (KE) Nru 1698/2005 (ara l-Kaxxa 1) [1]. 2. Permezz tal-miżura 123, il-flus pubbliċi jsiru disponibbli lil intrapriżi b’inqas minn 750 impjegat jew inqas minn EUR 200 miljun f’fatturat li jipproċessaw u jikkummerċjalizzaw prodotti agrikoli u tal-foresti. L-appoġġ jingħata sabiex jiġu ffinanzjati investimenti li għandhom iżidu l-valur ta’ dawk il-prodotti. Dan għandu fl-aħħar mill-aħħar ikun ta’ benefiċċju għall-kompetittività tal-agrikoltura, pereżempju billi jiġu żviluppati opportunitajiet ġodda fis-suq għal prodotti agrikoli [2]. Benefiċċji sekondarji jistgħu jinkludu l-ħolqien ta’ impjiegi f’żoni rurali u titjib ambjentali. 3. Billi jitqiesu r-rekwiżiti tar-regolamenti relevanti stabbiliti fil-livell tal-UE, l-Istati Membri jħejju Programmi ta’ Żvilupp Rurali (PŻR), f’livell nazzjonali jew reġjonali, li fihom jiddefinixxu strateġija u jipproponu l-miżuri li jixtiequ jużaw biex jiġu indirizzati l-ħtiġijiet identifikati tagħhom. Il-PŻR isiru operazzjonali biss wara li l-Kummissjoni tkun approvathom. Il-fondi tal-UE u dawk nazzjonali għandhom imbagħad imorru għal proġetti ta’ investiment permezz tal-miżura 123 billi jintużaw kriterji ta’ eliġibbiltà u ta’ għażla. Il-figura li ġejja tiddeskrivi l-istadji differenti tal-proċess tat-teħid ta’ deċiżjonijiet li jwassal għall-finanzjament ta’ proġett ta’ investiment b’fondi tal-miżura 123. KAXXA 1 SILTA MIR-REGOLAMENT (KE) NRU 1698/2005 Assi 1 Titjib tal-kompetittività tas-settur agrikolu u tal-foresterija Artikolu 20 Miżuri L-appoġġ immirat għall-kompetittività tas-settur agrikolu u tal-foresterija għandu jikkonċerna: ... (b) miżuri mmirati lejn ir-ristrutturazzjoni u l-izvilupp tal-potenzjal fiżiku u l-promozzjoni tal-innovazzjoni permezz ta’:...(iii) iż-żieda tal-valur lill-prodotti agrikoli u tal-foresti; 4. L-għajnuna tal-UE hija kkofinanzjata bil-flus pubbliċi nazzjonali u t-total tan-nefqa pubblika fuq il-miżura se jkun madwar EUR 9 biljun. Il-miżura tintuża prinċipalment biex jingħataw għotjiet li jmorru għall-ispejjeż tal-investimenti tal-benefiċjarji. L-Istati Membri jistgħu jiddeterminaw ir-rata tal-għajnuna, sa ċerti limiti. Il-biċċa l-kbira tal-għotjiet huma bejn 20 % u 50 % tat-total tal-investimenti eliġibbli tal-kumpaniji. 5. Il-baġit tal-UE għall-perjodu 2007-13, għall-miżura 123, jammonta għal total ta’ EUR 5,6 biljun. Dan jirrappreżenta 5,9 % tan-nefqa ppjanata tal-UE fuq l-iżvilupp rurali u 18 % tat-total allokat għat-titjib tal-kompetittività tal-agrikoltura u l-forestrija (assi 1) [3]. Il-Figura fl-Anness I turi l-fondi pprogrammati tal-UE mill-Istati Membri u l-implimentazzjoni finanzjarja fl-aħħar tal-2011. Dakinhar, kien intnefaq 35 % tan-nefqa ppjanata għall-perjodu. FIGURA +++++ TIFF +++++ 6. Peress li madwar 5 % biss tan-nefqa approvata għall-miżura hija relatata mal-proġetti tal-foresti, dan l-awditu ffoka fuq l-appoġġ mogħti għaż-żieda tal-valur lill-prodotti agrikoli. L-investimenti ffinanzjati ġeneralment isiru minn negozji li għadhom kif bdew jew eżistenti għal impjanti u makkinarji ġodda jew imtejba jew għall-kostruzzjoni ta’ faċilitajiet ġodda biex jipproċessaw u jikkummerċjalizzaw prodotti agrikoli (ara l-Kaxxa 2). KAXXA 2 EŻEMPJI TAT-TIPI TA’ INVESTIMENTI FFINANZJATI MILL-MIŻURA 123 Investimenti ffinanzjati inkludew tagħmir għat-tħin għall-produzzjoni ta’ żejt taż-żebbuġa ... +++++ TIFF +++++ ... tagħmir għat-tnixxif tal-perżut, u ... +++++ TIFF +++++ ... sistemi għall-immodernizzar tal-ipproċessar tal-ħalib. +++++ TIFF +++++ AMBITU U APPROĊĊ TAL-AWDITJAR 7. Il-Qorti fittxet li tivvaluta jekk il-miżura ġietx imfassla u implimentata b’tali mod li tipprovdi valur għall-flus u jekk il-proġetti ffinanzjati laħqux l-objettivi tal-miżura. Barra minn hekk, il-Qorti vvalutat jekk ir-riżultati tal-miżura fit-totalità tagħhom kinux immonitorjati u evalwati kif xieraq biex jippermettu lill-Istati Membri u lill-Kummissjoni jidentifikaw u jirreaġixxu għal kwalunkwe problema li jiltaqgħu magħha u jipprovdu informazzjoni oġġettiva dwar il-kisbiet tal-miżura. 8. Il-mistoqsija kumplessiva tal-awditjar kienet: L-appoġġ tal-UE lill-industrija tal-ipproċessar tal-ikel kien effettiv u effiċjenti s’issa fiż-żieda tal-valur lill-prodotti agrikoli? Is-sottomistoqsijiet prinċipali kienu: - Il-miżura kienet imfassla s’issa b’tali mod li tipprovdi għall-finanzjament effiċjenti ta’ proġetti li jindirizzaw ħtiġijiet identifikati b’mod ċar? - L-Istati Membri implimentaw il-miżura wara li ħadu kont dovut tal-valur għall-flus? - Il-Kummissjoni u l-Istati Membri mmonitorjaw u evalwaw ir-riżultati tal-miżura kif xieraq? 9. Fil-kuntest ta’ dan l-awditu, l-proġetti kienu meqjusa bħala effettivi, jekk kienu sostenibbli u kkontribwixxew għal objettivi speċifiċi tal-PŻR għall-miżura kif ukoll għaż-żieda tal-valur lill-prodotti agrikoli. Il-finanzjament kien meqjus bħala effiċjenti jekk id-deadweight kien limitat u kwalunkwe spostament kien ġustifikat [4]. 10. L-awditu tal-Qorti kopra sitt programmi ta’ żvilupp rurali (PŻR) nazzjonali u reġjonali, magħżula prinċipalment minħabba d-daqs tagħhom: Spanja (Castilla y León), Franza, l-Italja (Lazio), il-Litwanja, il-Polonja u r-Rumanija. Fi Franza, il-PŻR nazzjonali hu implimentat fuq bażi reġjonali u r-reġjun Rhône-Alpes intgħażel għal dan l-awditu. 11. Il-ħidma tal-awditjar kienet magħmula minn analiżi tal-PŻR, eżami tas-sistemi ta’ ġestjoni tal-Istati Membri u żjarat separati tal-awditjar lil 24 proġett ta’ pproċessar tal-ikel ikkompletati f’dawn l-Istati Membri, inklużi erba’ proġetti nnominati mill-Istati Membri bħala eżempji tal-aħjar prattika. Il-bqija ntgħażlu mill-Qorti biex tingħata firxa ta’ proġetti tipiċi ta’ dawk iffinanzjati fl-Istat Membru kkonċernat. Lista tal-proġetti awditjati tinsab fl-Anness II. Il-Qorti analizzat ukoll ir-rapporti ta’ evalwazzjoni ta’ nofs il-perjodu għal 23 PŻR (ara l-lista fl-Anness III). OSSERVAZZJONIJIET L-EWWEL PARTI IL-MIŻURA KIENET IMFASSLA S’ISSA B’TALI MOD LI TIPPROVDI GĦALL-FINANZJAMENT EFFIĊJENTI TA’ PROĠETTI LI JINDIRIZZAW ĦTIĠIJIET IDENTIFIKATI B’MOD ĊAR? 12. Tfassil tajjeb tal-miżura hu essenzjali għal ġestjoni finanzjarja tajba. Il-miżura tagħti appoġġ pubbliku lill-investimenti minn intrapriżi privati fis-settur tal-ipproċessar tal-ikel u tal-kummerċjalizzazzjoni. Dawn l-intrapriżi għandhom il-motivazzjonijiet u l-objettivi tagħhom stess, li jistgħu jikkoinċidu mal-objettiv tal-politika tal-UE għat-titjib tal-kompetittività tal-agrikoltura (ara l-paragrafu 15), imma dan mhuwiex awtomatiku. Is-settur hu meqjus bħala wieħed mill-iktar kompetittiv u innovattiv fid-dinja [5]. L-għoti ta’ finanzjament lil kumpaniji bħal dawn għandu għalhekk isir bħala reazzjoni għal ħtieġa identifikata b’mod ċar. Għandha tiġi stabbilita l-ħtieġa għal intervent pubbliku u tiġi spjegata l-loġika dwar kif dan se jtejjeb il-kompetittività tal-agrikoltura. 13. Objettivi ċari u speċifiċi tal-PŻR li jirriflettu l-ħtiġijiet partikolari tal-Istat Membru jew tar-reġjun huma għalhekk prerekwiżit għal għażla effettiva tal-proġetti u biex jipprovdu bażi għall-obbligu ta’ rendikont, biex jintwera dak li għandu jinkiseb u iktar tard dak li nkiseb [6]. Jekk ħtiġijiet speċifiċi għal intervent pubbliku ma jkunux ġew identifikati u l-objettivi tal-PŻR huma wisq ġenerali, dan jista’ jwassal għall-għażla ta’ proġetti li jipprovdu ftit li xejn kontribut lejn it-titjib tal-valur miżjud tal-prodotti agrikoli u għalhekk lejn it-titjib tal-kompetittività tal-agrikoltura. 14. Il-Qorti analizzat il-leġiżlazzjoni tal-UE, il-PŻR u s-sistemi tal-Istati Membri, il-proċeduri u d-dokumenti biex tikseb evidenza dwar jekk it-tfassil tal-miżura 123 fil-livell tal-UE kif ukoll fil-livell tal-Istat Membru aktarx kienx iwassal għall-finanzjament effiċjenti ta’ proġetti effettivi li jindirizzaw ħtiġijiet identifikati b’mod ċar. IL-LEĠIŻLAZZJONI TPOĠĠI L-PIŻ FUQ L-ISTATI MEMBRI BIEX IKUN ŻGURAT LI L-MIŻURA HI EFFETTIVA U EFFIĊJENTI .... 15. L-objettivi huma ddefiniti fil-leġiżlazzjoni tal-UE biss fil-livell tal-assi tal-politika għall-iżvilupp rurali, f’dan il-każ tal-assi 1, bl-objettiv għat-titjib tal-kompetittività tal-agrikoltura [7]. Il-mira tal-miżura 123 hi li tikkontribwixxi għal dan billi jiżdied il-valur ta’ prodotti agrikoli li huma pproċessati jew ikkummerċjalizzati wara l-investimenti li jkunu saru. Il-leġiżlazzjoni nfisha ma tispeċifikax x’inhi l-intenzjoni tal-valur miżjud (purament finanzjarja, minn lat ambjentali jew ta’ kwalità, eċċ.) u lanqas lil min dan il-valur miżjud għandu jkun dovut. 16. Miżura simili eżistiet fil-perjodu preċedenti ta’ programmazzjoni 2000-06 [8], li stipulat: "Investiment għandu jikkontribwixxi għal titjib fis-sitwazzjoni tal-produzzjoni bażika fis-settur agrikolu f’dak il-każ. Għandu jiggarantixxi lill-produtturi ta’ dawk il-prodotti bażiċi sehem adegwat fil-benefiċċji ekonomiċi li jirriżultaw".Regoli simili eżistew ukoll taħt skemi ta’ appoġġ preċedenti [9]. 17. M’hemmx rekwiżiti bħal dawn fil-programm attwali ta’ programmazzjoni. Ir-regolament [10] jirrikjedi investimenti fl-ipproċessar u l-kummerċjalizzazzjoni biex "itejbu l-prestazzjoni ġenerali tal-intrapriża [appoġġata]"jiġifieri l-leġiżlazzjoni tispeċifika biss li għandu jkun hemm benefiċċju għall-intrapriżi individwali tal-ipproċessar tal-ikel u l-kummerċjalizzazzjoni kkonċernati. 18. It-tneħħija tar-rekwiżit preċedenti li l-għajnuna għandha ttejjeb is-sitwazzjoni għall-produtturi tal-agrikoltura u l-assenza ta’ preskrizzjoni dwar kif il-miżuri għandhom iżidu l-valur huma intenzjonati biex jissimplifikaw it-testi legali u jippermettu lill-Istati Membri jiddefinixxu l-miżura b’tali mod li tissodisfa bl-aħjar mod iċ-ċirkostanzi u l-ħtiġijiet tagħhom. Konsegwentament, il-piż jinsab fuq l-Istati Membri biex jiżguraw li l-miżura tirriżulta f’valur miżjud imtejjeb u tikseb benefiċċji għall-kompetittività tal-agrikoltura. Il-Kummissjoni, meta tkun qiegħda tapprova l-PŻR, għandha tiżgura li dan hu l-każ. ... IMMA L-PŻR TAL-ISTATI MEMBRI MA JIĠĠUSTIFIKAWX B’MOD ĊAR IL-ĦTIEĠA GĦALL-MIŻURA 19. Matul il-proċess għaddej tas-simplifikazzjoni tal-liġi tal-UE u tal-prinċipju tas-sussidjarjetà, il-leġiżlazzjoni tal-UE evolviet biex tkun ġenerali u non-preskrittiva, kif deskritt aktar ’il fuq. Madankollu, l-PŻR tal-Istati Membri fil-livell nazzjonali jew fil-livell reġjonali, huma mitluba mil-leġiżlazzjoni [11] biex ikunu aktar speċifiċi. Il-PŻR għandhom jiġu approvati mill-Kummissjoni, li għandha responsabbiltà kumplessiva għall-infiq effiċjenti u effettiv tal-baġit tal-UE. 20. B’mod speċifiku, il-PŻR huma mitluba janalizzaw is-sitwazzjoni eżistenti f’termini ta’ qawwiet u dgħufijiet u jiżviluppaw strateġija f’relazzjoni magħhom. Il-PŻR għandu jipprovdi evidenza biex juri li l-appoġġ ikun immirat lejn objettivi ddefiniti b’mod ċar li jirriflettu ħtiġijiet territorjali identifikati u żvantaġġi strutturali. Barra minn hekk il-PŻR għandhom jidentifikaw ir-raġunament għall-intervent u jiddefinixxu t-tipi ta’ investimenti u benefiċjarji li, kieku, ikunu eliġibbli għall-appoġġ. Jekk dan isir sew, dan għandu jirriżulta fi programmazzjoni effettiva u effiċjenti tal-miżura. 21. Madankollu, il-PŻR awditjati ma identifikawx ħtiġijiet speċifiċi għall-intervent fis-settur tal-ipproċessar tal-ikel, bħal każijiet fejn il-possibbiltajiet li jiżdied il-valur ta’ prodotti agrikoli kienu mxekkla minn kapaċità inadegwata ta’ proċessar. Fejn ġew identifikati ħtiġijiet, dawn kienu ta’ natura ġenerali ħafna. Pereżempju fil-Polonja, il-PŻR stqarr li appoġġ għall-ipproċessar ta’ prodotti agrikoli hu ta’ importanza kruċjali minħabba li s-settur hu wieħed mill-aktar fergħat importanti tal-ekonomija Pollakka. Il-PŻR ma wrewx għalfejn l-appoġġ pubbliku kien neċessarju u kif dan jista’ jikseb il-bidla mixtieqa. Ir-raġunament għall-miżura kien għalhekk nieqes u l-objettivi stabbiliti kienu neċessarjament ġenerali u ma kinux marbuta b’mod ċar la mal-qawwiet u d-dgħufijiet reġjonali identifikati u lanqas ma’ ħtieġa identifikata b’mod ċar għal intervent. Ħafna drabi kienu kopji verbatim tal-objettivi tal-UE, jew premessi ftit li xejn modifikati ta’ dawk l-objettivi (ara l-Kaxxa 3 għal xi eżempji). 22. Pass aħħari fil-programmazzjoni hu li jiġu ddefiniti l-kundizzjonijiet tal-eliġibbiltà — it-tipi ta’ investimenti, il-kategoriji tal-benefiċjarji u n-natura tal-appoġġ — sabiex ikun żgurat li l-għajnuna tkun immirata għal objettivi speċifiċi li ġew stabbiliti. Minkejja n-nuqqas ta’ objettivi speċifiċi, il-PŻR kollha stabbilixxew għall-anqas xi kundizzjonijiet ta’ eliġibbiltà. Fil-każ ta’ Franza, id-dokument ta’ programmazzjoni Rhône-Alpes stqarr li s-settur sħiħ tal-ipproċessar tal-ikel kien eliġibbli fit-territorju kollu tar-reġjun bl-eċċezzjoni taz-zokkor u tas-sostituti tal-ħalib. Stati Membri oħra, Spanja (Castilla y León) u l-Litwanja b’mod partikolari, marru lil hinn fid-definizzjoni tal-kundizzjonijiet ta’ eliġibbiltà speċifiċi. Il-Litwanja eskludiet il-biċċa l-kbira tal-kostruzzjoni ġdida f’setturi li kienu rċevew appoġġ taħt programmi preċedenti, bħal biċċeriji jew impjanti għall-ipproċessar tal-ħalib ġodda, hekk kif kien hemm diġà kapaċità suffiċjenti. Fi Spanja (Castilla y León), proġetti relatati mal-inbid kienu eliġibbli biss jekk kienu jikkonċernaw inbejjed b’indikazzjoni ġeografika tal-oriġini, pereżempju. 23. Dawn il-kundizzjonijiet ta’ eliġibbiltà għandhom l-effett li jirristrinġu l-ambitu tal-għajnuna sa ċertu punt. Madankollu, kważi s-setturi kbar kollha tal-ikel jibqgħu eliġibbli, bir-riskju li l-għajnuna mhijiex se tkun immirata b’mod suffiċjenti. KAXXA 3 EŻEMPJI TA’ OBJETTIVI STABBILITI GĦALL-MIŻURA 123 L-objettiv identifikat fil-PŻR ta’ Castilla y León hu "li jtejjeb l-ipproċessar u l-kummerċjalizzazzjoni tal-prodotti tas-setturi primarji u tal-forestrija permezz ta’ investimenti għat-titjib fl-effiċjenza, is-sorsi ta’ enerġija rinnovabbli, it-teknoloġiji l-ġodda u l-opportunitajiet il-ġodda fis-suq". Dawn l-elementi huma meħuda mill-premessa 23 tar-Regolament (KE) Nru 1698/2005, mingħajr ebda speċifikazzjoni ulterjuri. Il-PŻR nazzjonali ta’ Franza jistabbilixxi l-objettiv tal-miżura bħala waħda għat-titjib tal-kompetittività tal-industrija agrialimentari. Din il-formulazzjoni ġenerali tippermetti li objettivi speċifiċi jkunu stabbiliti f’livell reġjonali. Madankollu, ir-reġjun Rhône-Alpes, awditjat mill-Qorti, ma għamilx hekk. IL-KUMMISSJONI APPROVAT IL-PŻR MINKEJJA DGĦUFIJIET 24. Qabel ma tapprova l-PŻR tal-Istati Membri, il-Kummissjoni trid tiċċekkja l-konsistenza tal-objettivi tal-PŻR mal-istrateġiji tal-UE u dawk nazzjonali u mal-ħtiġijiet u d-dgħufijiet identifikati. Madankollu, peress li l-PŻR awditjati ddefinixxew l-objettivi f’termini tant ġenerali, dan il-kontroll tal-konsistenza mhuwiex daqstant sinifikanti. 25. Il-proċeduri tal-Kummissjoni biex ikunu vvalutati l-PŻR ma fihomx xi verifikazzjoni li l-Istat Membru jew ir-reġjun qed jimmira b’mod strateġiku l-appoġġ tal-miżura 123 lejn fejn hu meħtieġ intervent pubbliku. Ma jsir l-ebda kontroll tar-raġunament għal intervent. Il-Kummissjoni ma tivvalutax kemm se jkun effettiv u effiċjenti il-mod kif il-miżura proposta se tiġġenera valur miżjud lil prodotti agrikoli u għat-titjib tal-kompetittività tal-agrikoltura. 26. Minkejja d-dgħufijiet deskritti fil-paragrafi 21 sa 23 aktar ’il fuq, il-Kummissjoni approvat il-PŻR inkwistjoni. Ladarba PŻR ikun approvat mill-Kummissjoni u l-fondi tal-UE jsiru disponibbli għall-Istat Membru, hu aktar diffiċli għall-Kummissjoni biex tiżgura b’mod retroattiv li l-miżuri se jkunu effettivi u effiċjenti [12]. 27. L-awditu wera li t-tfassil u l-programmazzjoni tal-miżura ma indirizzawx b’mod suffiċjenti r-riskji li jsegwu mill-paragrafi 12 u 13. Dan jagħmilha aktar importanti — imma wkoll aktar diffiċli — għall-Istati Membri biex jevitaw ir-riskji u jiżguraw effiċjenza u effettività meta jagħżlu l-proġetti individwali għall-appoġġ. Din il-kwistjoni hija koperta fil-parti li jmiss ta’ dan ir-rapport. 28. It-tieni konsegwenza hi li m’hemmx bażi sodisfaċenti għall-monitoraġġ u l-evalwazzjoni u għall-obbligu ta’ rendikont. Din il-kwistjoni hija ko-perta fil-parti III. IT-TIENI PARTI L-ISTATI MEMBRI IMPLIMENTAW IL-MIŻURA B’QIES DOVUT TAL-VALUR GĦALL-FLUS? 29. Sabiex jagħmlu l-aħjar użu mill-flus pubbliċi, meta jimplimentaw il-miżura l-Istati Membri għandhom: - jiżguraw, qabel ma jagħtu l-finanzjament, li l-applikanti juru s-sostenibbiltà finanzjarja tal-proġett; - jiżguraw li l-appoġġ imur għal proġetti li joffru l-aħjar riżultati għaż-żieda tal-valur lill-prodotti agrikoli; - inaqqsu r-riskji tad-deadweight u l-ispostament. IL-KONTROLLI JAGĦTU ASSIGURAZZJONI LIMITATA DWAR IS-SOSTENIBBILTÀ FINANZJARJA TAL-PROĠETTI 30. Għalkemm il-leġiżlazzjoni m’għadhiex tirrekjedi li l-applikanti juru l-vijabbiltà tal-intrapriżi tagħhom [13], l-Istati Membri kollha awditjati għadhom iwettqu kontrolli tal-vijabbiltà fuq il-kontijiet finanzjarji tal-applikanti. KAXXA 4 KONTROLLI TAL-VIJABBILTÀ: DGĦUFIJIET FIL-PRATTIKA Il-Litwanja: Id-dħul massimu li seta’ jinkiseb mill-proġett tal-investiment (it-tnixxif taż-żrieragħ u l-faċilitajiet tal-ħżin) li jopera b’kapaċita sħiħa jista’ jiġi kkalkulat għal LTL 4 miljun. Il-projezzjoni ta’ LTL 29 miljun ippreżentata fl-applikazzjoni ta’ għotja setgħet tinkiseb b’mod ċar. Ir-Rumanija: Kampjun ta’ 17-il fajl ta’ applikazzjoni wera tbassir għoli wisq tant li ma kienx realistiku, b’redditi fuq l-investiment ta’ aktar minn 90 % għal nofs dawn il-proġetti. L-Italja (Lazio): Billi l-metodoloġija għall-valutazzjoni tal-projezzjonijiet finanzjarji kienet pubblika, il-promoturi tal-proġetti kienu jafu li jekk il-pjan ta’ direzzjoni tan-negozju tagħhom ma weriex data finanzjarja li ssodisfat il-valuri minimi meħtieġa, l-applikazzjoni tagħhom kienet tiġi rifjutata. Kif mistenni, il-proġetti kollha ppreżentati laħqu l-punteġġ meħtieġ. L-uffiċjali tar-reġjun ma ċċekkjawx l-informazzjoni ppreżentata u lanqas ma evalwaw jekk il-projezzjonijiet kinux realistiċi jew le. L-awdituri sabu li f’bosta każijiet, il-figuri tal-bejgħ u informazzjoni finanzjarja oħra kienu ġew iddikjarati b’mod eċċessiv. 31. Il-leġiżlazzjoni attwali tirrikjedi li l-Istati Membri jiċċekkjaw li l-investiment itejjeb il-prestazzjoni kumplessiva tal-intrapriża li tirċievi l-appoġġ. L-Istati Membri kollha awditjati laħqu projezzjonijiet rilevanti mingħand l-applikanti li juru fatturat, profitti, likwidità mistennija, eċċ. Bl-eċċezzjoni ta’ Franza (Rhône-Alpes), l-Istati Membri qabblu dawn il-projezzjonijiet ma’ valuri minimi u rrifjutaw proġetti li ma laħqux ir-rekwiżiti. Madankollu, dgħufija komuni kienet li l-Istati Membri straħu fuq il-projezzjonijiet li għamlu l-applikanti mingħajr ma ċċekkjaw li l-figuri u s-suppożizzjonijiet ta’ bażi kienu fondati sew u plawżibbli. B’mod partikolari, ma ġewx ittestjati projezzjonijiet għal xenarji differenti biex ikun żgurat li l-proposti għal proġetti kienu robusti biżżejjed biex jifilħu għal avvenimenti previdibbli, bħal tnaqqis fir-ritmu f’kundizzjonijiet tas-suq, pereżempju. 32. Il-Qorti sabet suppożizzjonijiet mhux realistiċi, żbalji fil-kalkolu u inkonsistenzi oħra fil-projezzjonijiet finanzjarji li ma kinux inqabdu mill-awtoritajiet tal-Istati Membri matul l-evalwazzjoni tal-proġett (ara eżempji fil-Kaxxa 4). L-ISTATI MEMBRI M’GĦAŻLUX PROĠETTI BL-OGĦLA BENEFIĊĊJU POTENZJALI 33. Kif muri fil-parti I, l-Istati Membri awditjati ma identifikawx ħtiġijiet strutturali u territorjali għal intervent pubbliku u ma stabbilixxewx objettivi speċifiċi għall-miżura. Bħala konsegwenza, firxa wiesgħa ta’ proġetti potenzjali kważi fis-setturi kollha tal-ikel kienet eliġibbli għall-appoġġ. 34. Tliet strumenti prinċipali huma disponibbli għall-Istati Membri biex jiżguraw li l-appoġġ hu madankollu mmirat lejn il-proġetti li jissodisfaw bl-aħjar mod il-ħtiġijiet nazzjonali jew reġjonali: applikazzjoni ta’ kriterji ta’ għażla, li jimponu kundizzjonijiet speċifiċi u li jvarjaw ir-rati ta’ għajnuna biex jagħtu inċentivi. SISTEMI TA’ GĦAŻLA 35. L-Istati Membri huma mistennija jagħmlu għażla minn fost il-popolazzjoni tal-proġetti ta’ investiment eliġibbli, billi jużaw kriterji ta’ għażla relatati mal-objettivi stabbiliti. Dan hu rekwiżit tal-leġiżlazzjoni tal-UE. Jagħti lok għal evalwazzjoni tal-merti relattivi tal-proposti tal-proġetti fuq bażi oġġettiva u, għal rifjut ta’ dawk il-proġetti li ma jirrappreżentawx valur għall-flus. 36. Spanja (Castilla y León) u l-Polonja s’issa ma ddefinixxewx kriterji ta’ għażla bħal dawn. Is-sistemi ta’ għażla applikati fl-erba’ Stati Membri l-oħra awditjati huma kkaratterizzati minn dgħufijiet, deskritti hawn taħt. 37. Filwaqt li l-biċċa l-kbira tal-kriterji ta’ għażla kienu rilevanti għall-objettivi nazzjonali u reġjonali (għalkemm ġenerali) għall-miżura, ftit minnhom ikkonċernaw il-grad sa fejn il-proġetti żiedu valur ta’ prodotti agrikoli. Dawk li kienu jagħmlu dan, ma ngħatawx ippeżar għoli fl-evalwazzjoni, bl-eċċezzjoni fl-Italja (Lazio) (ara l-Kaxxa 5). Fil-Litwanja u r-Rumanija ngħatat prijorità lil kriterji li mhumiex relatati mal-effettività jew l-effiċjenza tal-proġett (ara l-Kaxxa 6). KAXXA 5 KRITERJI TA’ GĦAŻLA RELATATI MAL-VALUR MIŻJUD Il-Litwanja | Il-Polonja | Ir-Rumanija | Franza (Rhône-Alpes) | L-Italja (Lazio) | Spanja (Castilla y León) | Introduzzjoni tal-innovazzjoni (il-ħames prijorità minn sitta) | L-ebda kriterju ta’ għażla | Produzzjoni organika (5 punti/100) Prodotti tradizzjonali (3 punti/100) | Xejn | Produzzjoni organika (10 punti/100) Innovazzjoni tal-prodotti (4 punti/100) Titjib fil-kwalità tal-inbid (38 punt/100) | L-ebda kriterju ta’ għażla | KAXXA 6 KRITERJI MHUX RELATATI MAL-EFFETTIVITÀ TAL-PROĠETT Fil-Litwanja, l-ewwel prijorità tingħata awtomatikament lill-applikanti li ma jkunux irċevew għotja qabel, irrelevanti l-kwalità tal-proġett. Ir-Rumanija rrifjutat proġetti li jonqsu milli jiksbu punteġġ minimu ta’ 20 punt mill-valutazzjoni tal-kriterji ta’ għażla. Kriterju minnhom jikkonċerna jekk il-proġett jinsabx f’"settur ta’ prijorità". Madankollu, is-setturi kbar kollha tal-ikel (ħalib, laħam, ċereali, inbid, frott u ħaxix) huma kklassifikati bħala setturi ta’ prijorità, b’punteġġi minn 32 sa 36 punt. Konsegwentement, kważi l-proġetti kollha jiksbu awtomatikament il-punteġġ minimu. 38. Bl-eċċezzjoni tar-Rumanija, fi żmien l-awditu l-baġit tal-UE u dak nazzjonali pprogrammat għall-miżura mill-Istati Membri awditjati kien aktar milli biżżejjed biex ikun jista’ jappoġġa kull applikazzjoni eliġibbli ta’ proġett. Minflok ma llimitaw l-appoġġ għall-aktar proġetti effettivi, dawn l-Istati Membru għażlu li jonfqu l-baġit fuq proġetti li huma kienu identifikaw bħala prijorità baxxa. Is-sistemi ta’ għażla f’dawn l-Istati Membri kellhom ftit li xejn effett (ara l-Kaxxa 7). KUNDIZZJONIJIET SPEĊIFIĊI 39. L-Istati Membri jistgħu jiddefinixxu kundizzjonijiet speċifiċi li għandhom jiġu ssodisfati mill-proġetti ta’ investiment biex jiżguraw li dawn se jikkontribwixxu għall-objettivi nazzjonali u reġjonali. Din il-faċilità ma kinitx użata b’mod wiesa’ fl-Istati Membri awditjati imma kien hemm każijiet fil-Polonja, u l-Italja (Lazio). Fil-Polonja l-benefiċjarji huma mitluba, bħala kundizzjoni tal-għotja, li jikkonkludu "kuntratti ta’ provvista" pluriennali mal-prodotturi tal-agrikoltura li jkopru għall-anqas 50 % tal-provvisti tagħhom. Dan hu maħsub biex itejjeb is-sitwazzjoni tal-bdiewa billi dawn jingħataw ftit stabbiltà permezz tal-iffissar tal-kwalità u l-kwantità tal-prodotti li għandhom jitwasslu. Kuntratti ta’ provvista huma wkoll kundizzjoni tal-għotja fl-Italja (Lazio). KAXXA 7 SISTEMI TA’ GĦAŻLA LI GĦANDHOM FTIT EFFETT Fl-Italja (Lazio) m’hemm l-ebda punteġġ minimu u għalhekk intgħażlu proġetti li ġabu punteġġi baxxi daqs 15-il punt minn 100 fl-evalwazzjoni tal-proġetti, li jindika kontribut fqir għall-prijoritajiet u għall-objettivi tar-reġjun. Fi Franza (Rhône-Alpes) il-kofinanzjament nazzjonali jingħata mill-kunsill reġjoni u/jew mill-kunsill lokali. Il-kunsill reġjonali jevalwa proġetti bi tqabbil mal-objettivi reġjonali tiegħu stess, u jirrifjuta proġetti li ma jiksbux punteġġ minimu. Minkejja dan, il-proġetti rrifjutati madankollu rċevew finanzjament tal-UE peress li kofinanzjament għal dawn kien ipprovdut mill-kunsill lokali, li ma joperax sistema ta’ għażla formali. Fil-Litwanja, is-sistema ta’ għażla ta’ prijoritizzazzjoni tapplika biss jekk il-baġit ma jkunx biżżejjed biex jiffinanzja l-proġetti eliġibbli kollha — li, fiż-żmien tal-awditu, ma kienx il-każ. Għalhekk setgħu jintgħażlu proġetti anke jekk ma ssodisfaw l-ebda waħda mis-sitt prijoritajiet tal-Litwanja. INĊENTIVI 40. Għal proġetti kkofinanzjati mill-kunsill reġjonali fi Franza (Rhône-Alpes), kuntratti ta’ provvista mhumiex obbligu imma l-promoturi tal-proġetti jistgħu jagħtu impenn volontarju. Bi tpattija għal dan, u impenji oħra bħall-użu ta’ fornituri lokali jew il-ħolqien ta’ impjiegi ġodda, il-benefiċjarju jingħata għajnuna addizzjonali ta’ 5 jew 10 %. Mhuwiex ċar kemm din il-prattika twassal għal effett addizzjonali: tlieta mill-erba’ benefiċjarji li saritilhom żjara f’dan l-awditu ssodisfaw il-kundizzjonijiet għall-għajnuna addizzjonali mingħajr ma kellhom għalfejn jadattaw il-proġetti tagħhom (pereżempju, il-kooperattivi diġà kellhom kuntratti ta’ provvista mal-fornituri lokali, jiġifieri l-membri tagħhom). Ir-raba’ benefiċjarju (wieħed li jagħmel prodotti tradizzjonali miz-zalzett) ma aċċettax l-element ta’ għajnuna addizzjonali peress li ma riedx ikun marbut ma’ fornituri reġjonali tal-majjal. 41. Fi Spanja (Castilla y León), il-proġetti ġew ivvalutati bi tqabbil ma’ kriterji ta’ evalwazzjoni, li ddeterminaw ir-rata ta’ għajnuna applikabbli. Bosta kriterji kienu relatati ma’ prijoritajiet identifikati fil-leġiżlazzjoni reġjonali, bħal ma huma proġetti li jikkonkludu kuntratti ma’ bdiewa lokali jew li huma relatati mal-innovazzjoni jew mal-produzzjoni organika. Madankollu, madwar 2 % biss tal-proġetti kkorrispondew ma’ kull wieħed minn hawn il-kriterji. L-effett inċentiv tal-kriterji ta’ evalwazzjoni jbatti minħabba l-predominanza tal-kriterji relatati mad-daqs tal-kumpaniji u s-settur tal-ikel: benefiċjarji żgħar jew ta’ daqs medju f’setturi bħal frott u ħaxix irċevew awtomatikament il-massimu ta’ 40 % tar-rata ta’ għajnuna irrispettivament mill-karatteristiċi l-oħra tal-proġett. Ir-rati ta’ għajnuna għal kumpaniji akbar, li kienu tant baxxi daqs 3 % fis-settur tal-ħalib jew 7 % fis-settur tal-inbid, pereżempju, x’aktarx li ma pprovdewx inċentiv suffiċjenti għal applikanti potenzjali li setgħu kellhom proposti għal proġetti effettivi. VALUTAZZJONI TA’ PROĠETTI AWDITJATI 42. L-Istati Membri awditjati [14] ma kellhomx informazzjoni li turi jekk il-proġetti li għalihom kienu taw appoġġ finanzjarju kinux finanzjarjament sostenibbli u effettivi, jiġifieri kinux laħqu objettivi speċifiċi tal-PŻR għall-miżura u żidux l-valur ta’ prodotti agrikoli. 43. Il-Qorti vvalutat is-sostenibbiltà finanzjarja u l-effettività għall-24 proġett bħala studji ta’ każijiet illustrattivi. Il-kontribut għal objettivi speċifiċi tal-PŻR ma setax jiġi vvalutat minħabba li l-PŻR jistabbilixxu biss objettivi ġenerali ħafna (ara l-parti I). Konsegwentament, il-proġetti kienu meqjusa bħala "effettivi" jekk irriżultaw f’valur miżjud lil prodotti agrikoli. Ir-riżultati ta’ din il-valutazzjoni jidhru fl-Anness II u sommarju tagħhom jinsab hawn taħt. 44. L-24 proġett kollha li l-awdituri tal-Qorti żaru kienu sostenibbli finanzjarjament fiż-żmien tal-awditu. F’żewġ każijiet, kien kmieni wisq biex issir valutazzjoni tal-impatt tal-proġett fuq ir-riżultati finanzjarji tal-kumpanija imma mit-22 kumpanija li kien għad fadal, 15 minnhom kienu tejbu r-riżultati finanzjarji tagħhom minn meta sar l-investiment. Sebgħa minn dawn kienu laħqu jew eċċedew il-miri finanzjarji tagħhom, u fi tmien każijiet, għalkemm il-miri ma ntlaħqux, kien sar xi titjib fis-sitwazzjoni finanzjarja tal-kumpaniji. F’seba’ każijiet, ir-riżultati finanzjarji tal-kumpanija kienu ddeterjoraw, għalkemm f’każ wieħed biss is-sostenibbiltà futura tal-proġett kienet f’riskju. Ir-raġunijiet li ngħataw kienu kumplessi imma fl-aħħar mill-aħħar il-proġetti ma kinux biżżejjed robusti f’kundizzjonijiet tas-suq li kultant ma kinux favorevoli. 45. Jista’ jkun mistenni li l-biċċa l-kbira tal-investimenti minn kumpaniji tal-ipproċessar tal-ikel u tal-kummerċjalizzazzjoni jirriżultaw fiż-żieda tal-valur ta’ prodotti agrikoli hekk kif jiġri fin-natura tan-negozji tagħhom. Il-Qorti vvalutat ir-riżultati tal-proġetti f’termini tal-valur miżjud, inkluż jekk inħolqux prodotti ġodda, ġewx żviluppati opportunitajiet ġodda fis-suq jew jekk tjibitx il-kwalità tal-prodotti eżistenti. 46. Il-Qorti sabet li sitta mill-proġetti kellhom effett ċar fiż-żieda tal-valur u lil dawn ikklassifikathom bħala ta’ "valur għoli miżjud" skont il-kriterji stabbiliti fil-paragrafu 45 (għalkemm dan ir-riżultat jista’ jkun ippreġudikat sa ċertu punt peress li l-proġetti fi Franza, Spanja (Castilla y León) u r-Rumanija kienu proġetti bl-aħjar prattiki nnominati mill-Istat Membru). Dawn il-proġetti kellhom bħala l-objettiv prinċipali tagħhom li jgħollu l-valur miżjud u inkludew produtturi tal-inbid li mexxew il-produzzjoni lejn inbejjed ta’ kwalità ogħla u mitħna taż-żebbuġ li introduċiet il-produzzjoni organika. Aktar eżempji jinsabu fil-Kaxxa 8. 47. 12-il proġett ieħor ġew ivvalutati bħala medji mill-Qorti għar-riżultati li kisbu fiż-żieda tal-valur. Dawn kienu kkaratterizzati minn titjib fil-kwalità tal-prodotti li ma affettwax il-prezz tal-bejgħ, jew prodotti ġodda li kienu ta’ skala żgħira f’relazzjoni mal-investiment jew inkella kellhom valur baxx. Bħala eżempju hemm investiment ta’ EUR 1,5 miljun minn impjant tal-ipproċessar tat-tadam fir-Rumanija li permezz tiegħu dan tal-aħħar seta’ jissodisfa l-istandards tal-iġjene u jipproduċi firxa ta’ volum għoli ta’ prodotti bi prezz baxx u bit-tikketta tagħhom stess għal katini ta’ supermarkets. KAXXA 8 PROĠETTI LI ŻIEDU L-VALUR TA’ PRODOTTI AGRIKOLI B’MOD ĊAR Fi Spanja (Castilla y León), investiment ta’ EUR 1000000 tejjeb il-proċess tat-tnixxif tal-perżut billi espanda ż-żoni ta’ ħżin u ta’ mmaniġġar u pprovda tagħmir ġdid. Dan ippermetta li jitwalu ż-żminijiet ta’ tnixxif minn 11-il xahar għal 18-il xahar, u b’hekk tejjeb il-kwalità tal-prodotti finali u ta lok biex il-kumpanija tiggwadanja ċertifikazzjoni għal prodotti awtentiċi "jamón serrano"u "jamón ibérico". It-tagħmir il-ġdid ta lok ukoll għall-produzzjoni b’valur ogħla miżjud ta’ tipi ġodda ta’ prodotti — perżut imballat f’vakwu u perżut imnixxef mingħajr għadam. +++++ TIFF +++++ Fi Franza, fi proġett ta’ EUR 200000 kumpanija ġdida xtrat tagħmir għall-produzzjoni ta’ krisps magħmula mill-ħaxix. Il-kumpanija żviluppat prodotti ġodda b’valur għoli miżjud u ħolqot swieq ġodda disponibbli għal ħaxix organiku li ġie prodott fiż-żona. +++++ TIFF +++++ Fir-Rumanija, proġett ta’ EUR 1,1 miljun minn wieħed mill-produtturi prinċiplai tal-inbid fil-pajjiż investa f’tagħmir modern għall-produzzjoni, l-ikkundizzjonar, l-ibbottiljar u t-trasport tal-inbid. Bħala riżultat tal-proġett, il-kumpanija setgħet iżżid is-sehem tal-inbejjed ta’ kwalità fil-bejgħ totali. Ġiet introdotta marka ġdida ta’ kwalità għolja, li għenet lill-kumpanija tespandi lejn swieq esterni. +++++ TIFF +++++ 48. Is-sitt proġetti li kien għad fadal irriżultaw fi ftit li xejn żieda tal-valur lill-prodotti agrikoli u kienu mmirati primarjament biex iżidu l-kapaċità u/jew l-effiċjenza tal-proċessur. L-ispostament hu problema partikolarment f’dawn il-proġetti (ara l-paragrafi 62 ‘il quddiem). Eżempji jinsabu fil-Kaxxa 9. 49. Il-Qorti vvalutat ulterjurament jekk kienx hemm benefiċċju dimostrabbli għall-produtturi tal-agrikoltura li fornew lill-kumpaniji kkonċernatital-ipproċessar u tal-kummerċjalizzazzjoni. 8 mill-24 proġett setgħu juru li l-valur miżjud kien dovut għall-anqas parzjalment lill-produtturi tal-agrikoltura. Sebgħa minn dawn kienu kooperattivi. Seba’ benefiċjarji oħra fl-Italja (Lazio) u l-Polonja kienu obbligati jikkonkludu kuntratti ta’ provvista, li seta’ kellhom xi valur għall-produtturi. Għad-disa’ proġetti li kien għad fadal, il-kumpaniji ma setgħux juru benefiċċju għall-fornituri agrikoli tagħhom. 50. Objettiv komuni u orizzontali tal-PŻR kollha kien li jinħolqu impjiegi ġodda f’żoni rurali. Filwaqt li dan mhuwiex l-objettiv primarju tal-miżura 123, il-proġetti li joħolqu l-impjiegi jsaħħu l-effetivita tal-miżura apparti li jżidu l-valur. Tlieta mill-proġetti kellhom impatt qawwi fuq l-impjiegi, peress li kull wieħed minnhom ħoloq aktar minn 20 impjieg ġdid (imma ara l-paragrafi 62 sa 66 għal sejbiet dwar spostament) u 9 proġetti ħolqu għall-anqas impjieg wieħed. 11-il proġett ieħor ma kellhom l-ebda impatt fuq l-impjiegi u proġett wieħed wassal għal tnaqqis. KAXXA 9 PROĠETTI LI ŻIEDU FTIT LI XEJN VALUR LIL PRODOTTI AGRIKOLI Fi Franza, l-element prinċipali ta’ proġett ta’ investiment f’kumpanija tal-ġobon kien linja ġdida għat-tqattigħ u l-imballaġġ. Il-kumpanija forniet ġobniet sħaħ lil proċessur ieħor għall-imballaġġ. Il-linja l-ġdida tat lok lill-kumpanija biex, minflok, tbigħ ġobon imballat minn qabel direttament lil bejjiegħa bl-imnut u b’hekk taqbad sehem ogħla mill-valur miżjud hi stess a skapitu tal-proċessur l-ieħor. Il-prodott finali baqa’ ma nbidilx. Fi Spanja (Castilla y León), proġett li kkwalifika għall-massimu tar-rata ta’ għajnuna ta’ 40 % ma kellu l-ebda effett fuq il-valur miżjud tal-prodott: l-investiment kien sempliċiment żieda fil-kapaċità tal-ħżin għand distributur tal-frott, bil-għan li d-distributur jitħalla jaqbad sehem akbar tas-suq. Fir-Rumanija, l-element prinċipali ta’ proġett ta’ EUR 1,8 miljun ta’ kumpanija tat-tħin kien ix-xiri ta’ flotta ta’ 12-il trakk għall-ġbir tal-qamħ u d-distribuzzjoni tal-prodotti tad-dqiq. B’għotja ta’ 50 % għall-bejgħ tat-trakkijiet, il-kumpanija tista’ topera l-flotta tagħha ta’ vetturi bi prezz aktar baxx minn tal-kuntrattur tal-ġarr tal-merkanzija li kienet tuża l-kumpanija qabel. Dan, madankollu, ma kellu l-ebda impatt fuq il-valur miżjud ta’ prodotti agrikoli. 51. Tlieta mill-proġetti kkontribwixxew ukoll għal objettivi ambjentali orizzontali permezz ta’ ffrankar tal-enerġija u tal-ilma li rriżulta minn tagħmir u tekniki mtejba tal-ipproċessar. IL-PROGRAMMAZZJONI U L-IMPLIMENTAZZJONI TAL-MIŻURA MILL-ISTATI MEMBRI MA JIMMITIGAWX B’MOD EFFETTIV IR-RISKJI TAD-DEADWEIGHT ... 52. Deadweight jirreferi għall-punt sa fejn benefiċjarju jkun wettaq l-investiment, anke fl-assenza tal-appoġġ finanzjarju pubbliku. Li tingħata għotja f’każijiet bħal dawn hu użu ineffiċjenti tal-baġits tal-UE u dawk nazz-jonali minħabba li m’hemmx ħtieġa li jinkiseb l-effett mixtieq (jiġifieri l-investiment). 53. Il-mezz primarju tat-tnaqqis tar-riskju tad-deadweight hu li titfassal u tiġi programmata l-miżura b’tali mod li tintuża biss fejn ikun hemm il-ħtieġa identifikata għal intervent pubbliku. Jista’ jkun hemm il-ħtieġa ta’ appoġġ pubbliku, pereżempju, fejn l-investimenti jkunu innovattivi, li jagħmluha diffiċli għall-investitur biex jgħolli l-kapital; jew fejn ir-redditi finanzjarji huma insuffiċjenti biex jiġġustifikaw l-ispejjeż sħaħ tal-investiment, bħal fi proġett li għandu prinċipalment benefiċċji ambjentali. Madankollu, kif hemm muri fil-parti I, l-Istati Membri awditjati ma identifikawx ħtiġijiet bħal dawn u ma stabbilixxewx objettivi speċifiċi u għalhekk il-miżuri kienu miftuħa għall-proġetti kollha ta’ investiment irrispettivament jekk l-appoġġ pubbliku kienx meħtieġ jew le. 54. Livell ieħor fejn l-Istati Membri jistgħu jimmitigaw ir-riskju tad-deadweight hu fil-proċess tal-għażla tal-proġetti. L-Istati Membri awditjati kollha kisbu informazzjoni dettaljata dwar is-sitwazzjoni finanzjarja ta’ kull benefiċjarju u l-ispejjeż u l-projezzjonijiet finanzjarji għall-investiment. Din ġiet użata biex jiġi ċċekkjat ir-rekwiżit li l-investiment itejjeb il-prestazzjoni kumplessiva tal-kumpanija benefiċjarja. Billi għamlu dan, l-Istati Membri setgħu jiċċekkjaw ukoll jekk l-applikant kienx jeħtieġ għotja biex il-proġett ikun vijabbli u jekk l-applikant kellux il-kapital suffiċjenti jew l-aċċess għal kapital biex jiffinanzja l-proġett kollu. L-ebda Stat Membru minn dawk awditjati ma għamel hekk. 55. Fil-Litwanja ġara bil-kontra: applikazzjonijiet għal proġetti li wrew rata għolja ta’ redditu fuq l-investiment ingħataw prijorità. Madankollu dawn kienu aktarx proġetti li kellhom l-anqas ħtieġa ta’ appoġġ. Fir-Rumanija, bosta pjanijiet ta’ direzzjoni tan-negozju wrew rati għolja ħafna ta’ redditu. Għalkemm dawn il-projezzjonijiet ma jidhrux realistiċi l-awtoritajiet Rumeni aċċettawhom mingħajr ma staqsew għalfejn proġett b’90 % redditu fuq l-investiment kellu ħtieġa ta’ appoġġ pubbliku. Bl-istess mod fi Spanja (Castilla y León), id-data finanzjarja tal-proġetti evalwata mill-awtoritajiet uriet rati ta’ redditu ta’ aktar minn 30 % u ħlas lura ta’ tlieta jew erba’ snin mingħajr ma tqieset l-għotja. 56. Indikazzjoni qawwija tal-effett tad-deadweight hi fejn l-investimenti diġà bdew jew saħansitra ġew ikkompletati qabel tittieħed deċiżjoni biex tingħata għotja. F’dawn is-sitwazzjonijiet, il-benefiċjarju wera, permezz tad-deċiżjoni inizjali tiegħu tal-investiment li kellu r-rieda u kien kapaċi jwettaq l-investiment mingħajr l-għajnuna. Konsegwentement, hu meqjus li hi prattika tajba għall-Istati Membri biex jeskludu każijiet bħal dawn mill-miżura, u b’hekk iżidu l-probabbiltà li l-għajnuna tkun immirata għal dawk li jeħtieġuha. 57. Ir-Rumanija applikat din il-prattika tajba u tqis biss l-ispejjeż tal-investiment eliġibbli għal appoġġ jekk dawn ikunu ġġarrbu wara l-approvazzjoni tal-għotja. B’kuntrast, fil-Litwanja, l-awtoritajiet aċċettaw spejjeż ta’ proġetti b’mod retroattiv sa sentejn qabel ma tkun ippreżentata l-applikazzjoni għall-appoġġ. Appoġġ ta’ madwar EUR 115-il miljun kien approvat retrospettivament u tħallas għal 37 proġett kbir fil-Litwanja. 58. Fl-Istati Membri l-oħra awditjati, l-investimenti kienu ġeneralment eliġibbli mid-data tal-preżentazzjoni tal-applikazzjoni, b’xi eċċezzjonijiet fi Spanja (Castilla y León), Franza u l-Italja (Lazio) li ppermettew li l-ispejjeż tal-proġetti jiġu ffinanzjati anke jekk jiġġarrbu qabel issir l-applikazzjoni għal appoġġ tal-UE (ara l-eżempju fil-Kaxxa 10). 59. L-awditu sab dewmien fit-tul għall-approvazzjoni tal-proġetti u l-pagamenti. Fi Spanja (Castilla y Léon) u l-Italja (Lazio), l-approvazzjoni tal-proġetti ħadet żmien medju ta’ 14 u 17-il xahar, rispettivament u fi Franza, il-Polonja u r-Rumanija madwar 8 xhur. Id-dewmien poġġa lill-applikanti f’pożizzjoni li jkollhom jiddeċiedu jekk jibdewx l-investiment, bir-riskju li l-applikazzjoni tagħhom għal għotja tista’ tiġi rrifjutata u kellhom jiffinanzjaw il-proġett kollu huma stess — jew jittardjaw l-investiment u potenzjalment jitilfu opportunità ta’ negozju. L-applikanti li ma jistgħux jaffordjaw jieħdu dan ir-riskju (pereżempju, dawk bi proġetti innovattivi li ma jistgħux jgħollu l-kapital suffiċjenti) huma effettivament esklużi mill-iskema ta’ għajnuna, għalkemm dawn huma l-proġetti li verament jeħtieġu l-aktar appoġġ. B’kuntrast, fejn l-applikanti jistgħu jiffinanzjaw minn qabel l-investimenti mir-riżorsi tagħhom stess (li kien il-każ għal 7 mill-24 proġetti awditjati) jew self fuq perjodu ta’ żmien twil, l-għajnuna ssir sempliċiment rimborż lill-benefiċjarji aktar milli sors ta’ finanzjament komplementari u hi probabbli indikazzjoni ta’ deadweight. KAXXA 10 INDIKAZZJONI TA’ DEADWEIGHT: GĦOTI TA’ FINANZJAMENT TAL-UE GĦAL PROĠETTI DIĠÀ KKOMPLETATI Fi Franza, kooperattiva fis-settur tal-inbid applikat għal għotja minn skema ta’ għajnuna tal-kunsill lokali mhux relatata mal-politika ta’ żvilupp rurali tal-UE. Hi rċiviet l-għotja massima ta’ EUR 50000 għall-proġett ta’ investiment tagħha, li ġie kkompletat fl-2007. Il-miżura 123 bdiet topera fi Franza f’Mejju 2008 b’limitu massimu ta’ għajnuna ogħla. Il-kooperattiva applikat għal u rċiviet għotja addizzjonali ta’ EUR 37000 mill-miżura 123 għall-istess proġett. Minħabba li l-kooperattiva kienet diġà kkompletat il-proġett bl-għotja ta’ EUR 50 000, kien ċar li l-EUR 37000 addizzjonali kienu deadweight. 60. Il-Qorti vvalutat l-24 proġett li saritilhom żjara għar-riskju tad-deadweight: valutazzjoni bbażata fuq dokumentazzjoni u diskussjonijiet mal-benefiċjarju dwar is-sitwazzjoni finanzjarja tal-kumpanija u l-aċċess għall-kapital; kif il-proġett kien iffinanzjat (b’mod partikolari għall-perjodu qabel l-għotja ġiet irċevuta); it-twaqqit tal-investiment f’relazzjoni mad-deċiżjoni tal-għotja; in-natura tal-proġett u l-importanza tiegħu fl-istrateġija tal-kumpanija; u l-ħlas lura tal-proġett jew ir-rata ta’ redditu (ara l-Anness II). L-indikazzjonijiet ta’ deadweight kienu qawwijin fi 8 mill-24 proġett li saritilhom żjara b’indikazzjonijiet ta’ xi deadweight fi 11 oħra. 61. Il-Qorti diġà identifikat u għamlet rakkomandazzjonijiet dwar din il-kwistjoni f’rapporti preċedenti [15]. Id-dgħufijiet fil-programmazzjoni u fil-prattiki ta’ għażla applikati fl-Istati Membri awditjati flimkien ma’ riżultati minn bosta rapporti ta’ evalwazzjoni ta’ nofs il-perjodu [16] jissuġġerixxu li d-deadweight hu ta’ relevanza partikolari għall-miżura 123. .... U SPOSTAMENT 62. Spostament huwa l-grad sa fejn attività promossa bl-appoġġ pubbliku titpaċa bi tnaqqis f’attività xi’mkien ieħor. Sussidju li jippermetti kumpanija waħda li żżid is-sehem tas-suq tagħha a skapitu ta’ kompetitur jista’ ma jkollu l-ebda effett nett fuq objettivi tal-politika bħall-ħolqien ta’ impjiegi jew – fil-każ tal-miżura 123 – iż-żieda tal-valur tal-prodotti agrikoli, u għalhekk a priori ma jkunx użu effiċjenti tal-fondi tal-UE. Eżempji ta’ din is-sitwzzjoni jintwerew fil-Kaxxa 9. Livell ta’ spostament jista’, madankollu, ikun iġġustifikat fejn ikun hemm effett nett suffiċjenti f’termini tal-objettivi tal-politika. 63. L-ipproċessar u l-kummerċjalizzazzjoni tal-ikel hu settur kompetittiv b’bosta eluf ta’ intrapriżi jinvestu b’mod kontinwu biex itejbu l-effiċjenza tagħhom, biex jiżviluppaw il-prodotti tagħhom u biex jikbru. Intrapriżi żgħar u ta’ daqs medju huma parti minn dan is-suq kompetittiv: mill-24 kumpanija li saritilhom żjara f’dan l-awditu tlieta biss innegozjaw b’mod predominanti fis-swieq lokali, l-oħrajn kollha kkompetew fuq livell nazzjonali u 10 mill-kumpaniji fuq livell internazzjonali. Li tingħata għotja daqs 50 % tal-ispejjeż ta’ investiment tagħha, tpoġġi kumpanija f’vantaġġ kompetittiv f’relazzjoni ma’ kumpaniji mhux sussidjati u għalhekk ikollha riskju qawwi ta’ spostament. Is-sussidji jistgħu wkoll jgħawġu l-forzi kompetittivi normali u jkollhom effetti negattivi, bħat-tfixkil tal-konsolidazzjoni tal-produzzjoni frammentata. 64. Bħal kif jiġri bid-deadweight, il-mezz primarju tal-mitigazzjoni tar-riskju tal-ispostament mhux ġustifikat jinsab fit-tfassil tal-programm. Dan jirrikjedi l-identifikazzjoni tal-ħtiġijiet li huma b’saħħithom biżżejjed biex jiġġustifikaw kwalunkwe spostament li jista’ jsir, u l-istabbiliment ta’ objettivi u kundizzjonijiet ta’ eliġibbilta speċifiċi għal dawk il-ħtiġijiet. Kif jintwera fil-parti I, fl-Istati Membri awditjati dan ma sarx. Madankollu, fil-Litwanja u Spanja (Castilla y León) il-PŻR llimitaw l-eliġibbiltà f’ċerti setturi tal-ikel li fihom kien hemm kapaċità eċċessiva u għalhekk probabbiltà kbira ta’ spostament. 65. Minħabba r-riskji tal-ispostament, partikolarment bi skema ta’ għajnuna bħall-miżura 123 li tappoġġa kumpaniji privati, l-awtoritajiet tal-Istati Membri għandhom jivvalutaw proposti ta’ proġetti għall-probabbiltà ta’ riskju ta’ spostament matul l-approvazzjoni tal-proġett. Fejn l-ispostament huwa probabbli, għandhom jiżguraw li l-proġett jagħmel kontribut għoli biżżejjed għall-objettivi tal-miżura biex jiġġustifikaw l-għotja. Madankollu l-ebda Stat Membru minn dawk awditjati ma għamel hekk. L-ebda wieħed minnhom ma qies ir-riskju ta’ spostament jew tal-effiċjenza tal-miżura f’dan ir-rigward. 66. Il-Qorti vvalutat l-24 proġett li saritilhom żjara għar-riskju ta’ spostament abbażi tad-dokumentazzjoni u d-diskussjonijiet mal-benefiċjarju dwar il-prodotti, is-swieq u l-kompetituri tal-kumpanija, u l-effetti tal-investiment fuq dawn (ara l-Anness II). B’mod partikolari, fejn l-investiment irriżulta f’kapaċità miżjuda, il-Qorti qieset jekk dan kienx qed jirreaġixxi għal suq li qed jespandi jew kienx immirat li jaqbad sehem tas-suq mill-kompetituri. L-analiżi sabet li l-ispostament kien probabbli fi 13 mill-proġetti, li kien l-aktar evidenti fejn il-proġett immira biex iżid is-sehem tas-suq billi jżid il-kapaċità jew inaqqas l-ispejjeż. Il-Qorti sabet ukoll effetti ta’ spostament fi ħdan il-katina tal-ipproċessar tal-ikel, bħal dawk innutati fil-paragrafu 48. DAWN ID-DGĦUFIJIET IWASSLU GĦAL RIŻULTATI MĦALLTA GĦALL-EFFIĊJENZA U L-EFFETTIVITÀ TAL-GĦOTJIET 67. Dan l-awditu wera li wieħed ma jistax jistrieħ fuq it-tfassil u l-programmazzjoni tal-miżura 123 u s-sistemi implimentati mill-Istati Membri awditjati biex ikun żgurat li l-miżura se tagħmel użu effiċjenti u effettiv mill-baġits tal-UE u dawk nazzjonali. L-impatt ta’ dan jidher diġà fil-proġetti li rċevew l-appoġġ. Kif ġie spjegat fil-paragrafu 9, l-effettività u l-effiċjenza tal-miżura jkunu jistgħu jintwerew jekk il-proġetti magħżula jkunu finanzjarjament sostenibbli, jirriżultaw f’titjib fil-valur miżjud, ma jkunux milquta mid-deadweight u ma jikkawżawx spostament mhux ġustifikat. Żewġ proġetti biss mill-24 issodisfaw l-4 kriterji kollha. (ara l-Anness II). 10 kienu kklassifikati bħala medji u jirrappreżentaw valur sodisfaċenti għall-flus. Proġetti effettivi għandhom jikkontribwixxu wkoll għal objettivi speċifiċi tal-PŻR — imma dan ma setax jiġi vvalutat minħabba li l-PŻR jistabbilixxu biss objettivi ġenerali ħafna (ara l-parti I). 68. Għandu jiġi nnutat li s-suċċess ta’ dawn il-proġetti ma jistax ikun attribwit għat-tfassil tal-miżura jew is-sistemi ta’ għażla implimentati mill-Istati Membri: il-bqija tat-12-il proġett magħżula mill-istess Stati Membri li kellhom dawk l-istess sistemi huma kklassifikati bħala baxxi jew baxxi ħafna fl-analiżi tal-Istati Membri. 69. L-24 proġett ma kinux intenzjonati li jikkostitwixxu kampjun tal-istatistika li għandu jkun estrapolat biex ibassar l-inċidenza ta’ proġetti bħal dawn iffinanzjati madwar l-UE. Madankollu, dawn l-istudji ta’ każijiet jillustraw il-konsegwenzi ta’ nuqqas ta’ programmazzjoni u għażla effettivi: l-ewwel nett in-nuqqas fl-identifikazzjoni tal-ħtiġijiet, fl-istabbiliment ta’ objettivi speċifiċi u fit-tfassil tal-miżura b’tali mod li jintlaħqu dawk l-objettivi bl-aħjar mod; u t-tieni nett biex ikun hemm proċess ta’ għażla effettiv. IT-TIELET PARTI IL-KUMMISSJONI U L-ISTATI MEMBRI S’ISSA MMONITORJAW U EVALWAW KIF XIERAQ IR-RIŻULTATI TAL-MIŻURA? 70. Il-monitoraġġ u l-evalwazzjoni għandhom jipprovdu informazzjoni relevanti u f’waqtha lill-Kummissjoni u lill-Istati Membri għall-ġestjoni ta’ EUR 9 biljun tal-flus tal-UE u nazzjonali allokati għall-miżura 123, filwaqt li jkun hemm lok għat-tfassil u l-implimentazzjoni tal-miżura li għandha tiġi adattata biex isir l-aħjar użu mill-effettività u l-effiċjenza tagħha. L-informazzjoni dwar ir-riżultati u l-impatti hija importanti wkoll għall-obbligu ta’ rendikont: biex jintwera xi nkiseb s’issa bil-flus pubbliċi. L-Istati Membri għandhom mhux biss jiġbru data mill-applikazzjonijiet għal appoġġ u pagamenti imma wkoll dwar ir-riżultati miksuba fil-livell tal-benefiċjarju, għall-anqas sal-iskadenza tal-perjodu ta’ ħames snin li matulhom ir-regolamenti tal-UE jirrikjedu lill-benefiċjarji jżommu l-investimenti tagħhom. 71. Skont il-Qafas Komuni ta’ Monitoraġġ u Evalwazzjoni (CMEF), l-Istati Membri jridu jiġbru informazzjoni għall-anqas għall-prodotti komuni u għall-indikaturi tar-riżultati u jipprovdu evalwazzjonijiet ta’ nofs il-perjodu u ex post tal-programmi ta’ żvilupp rurali tagħhom fl-2010 u l-2015 rispettivament. L-evalwazzjoni ta’ nofs il-perjodu hija intenzjonata biex tiġġenera emendi għall-programmi attwali meta jkun neċessarju imma tikkontribwixxi wkoll għat-tfassil tal-programmi sussegwenti (2014-2020). Rigward il-miżura 123, is-CMEF jistabbilixxi żewġ indikaturi komuni tar-riżultati [17] u ħames mistoqsijiet ta’ evalwazzjoni komuni [18]. 72. Il-Qorti eżaminat s-sistemi ta’ ġbir tad-data u ta’ monitoraġġ fis-sitt Stati Membri awditjati u analizzat total ta’ 23 rapport ta’ evalwazzjoni ta’ nofs il-perjodu. L-ISTATI MEMBRI MA JIMMONITORJAWX IL-PROĠETTI TAL-MIŻURA 123 B’MOD EFFETTIV 73. Iż-żewġ indikaturi komuni tar-riżultati għall-miżura 123 jiffokaw fuq l-effetti fuq il-kumpaniji tal-ipproċessar tal-ikel. Jipprovdu ftit informazzjoni dwar il-ksib tal-valur miżjud jew l-effetti fuq il-produtturi. L-ebda wieħed mill-Istati Membri awditjati ma introduċa indikaturi addizzjonali tar-riżultati li jistgħu jservu dan il-għan. Barra minn hekk, erba’ snin wara li nbeda l-perjodu ta’ programmazzjoni, il-Polonja u r-Rumanija ma kinux taw informazzjoni kompleta fir-rigward taż-żewġ indikaturi komuni tar-riżultati, u l-metodoloġiji użati minn Spanja (Castilla y León), Franza u l-Italja (Lazio) ma kinux affidabbli. Castilla y León, pereżempju, ħadu projezzjonijiet mill-pjanijiet ta’ direzzjoni tan-negozju fi żmien l-applikazzjoni għal għotjiet għal sempliċiment sitta minn 444 proġett u użaw dawn bħala indikatur għaż-żieda miksuba fil-prestazzjoni finanzjarja tal-intrapriżi għall-miżura fit-totalità tagħha. 74. Mill-Istati Membri awditjati, il-Litwanja u l-Polonja biss immonitorjaw ir-riżultati tal-proġett iddikjarati mill-benefiċjarju wara l-pagament ta’ għotja u dan ikkonċerna biss ir-riżultati finanzjarji tal-kumpaniji u l-impjiegi. EVALWAZZJONIJIET TA’ NOFS IL-PERJODU HUMA TA’ UŻU LIMITAT GĦALL-WIRI TAL-EFFIĊJENZA U L-EFFETTIVITÀ TAL-MIŻURA 75. L-analiżi ta’ 23 rapporti ta’ evalwazzjoni ta’ nofs il-perjodu (MTE) imwettqa bħala parti minn dan l-awditu, żvelat li l-informazzjoni meħtieġa biex jitwieġbu l-mistoqsijiet ta’ evalwazzjoni, fil-biċċa l-kbira tal-każijiet, mhijiex suffiċjenti u l-valutazzjoni tal-effettività tal-proġetti hija primarjament ibbażata fuq argumenti teoretiċi aktar milli fuq evidenza minn proġetti kkompletati. Dawn id-dgħufijiet huma kkonfermati minn valutazzjoni metodoloġika ta’ rapporti ta’ evalwazzjoni ta’ nofs il-perjodu, imwettqa mill-Kummissjoni: "It-twaqqit bikri tal-MTE, imma wkoll il-monitoraġġ insuffiċjenti, ikkawżaw diffikultajiet f’termini ta’ disponibbiltà u kwalità tad-data. Dawn ġew iċċitati bħala l-aktar ostakoli importanti fit-twassil ta’ riżultati affidabbli ta’ evalwazzjoni". 76. Tmienja mit-23 rapport ta’ MTE analizzati mill-Qorti ma taw ebda konklużjoni dwar il-mistoqsija tal-evalwazzjoni "Sa liema livell l-investimenti appoġġati kkontribwixxew s’issa għat-titjib fil-kompetittività tas-settur agrikolu u tal-foresti?" minkejja li dan hu l-objettiv tal-UE li minħabba fih tingħata l-għajnuna. Ir-rapporti l-oħra fil-biċċa l-kbira taw valutazzjoni pożittiva li l-kompettività agrikola kienet ġiet imtejba, filwaqt li kien irrikonoxxut li l-konklużjonijiet tagħhom kienu msejsa fuq suppożizzjonijiet u stennijiet. Dawn l-evalwazzjonijiet kienu ta’ ftit użu għall-wiri tal-effettività jew l-effiċjenza tal-miżura peress li naqsu milli jivvalutaw "sa liema grad" sar kwalunkwe titjib (ara l-Kaxxa 11). 77. L-impatt tad-dgħufijiet fil-monitoraġġ u fl-evalwazzjoni tar-riżultati tal-miżura jestendi lil hinn mill-assenza ta’ informazzjoni li biha l-appoġġ ikun ġestit u adattat fil-perjodu attwali. Din it-tip ta’ informazzjoni għandha tkun disponibbli biex tinforma d-deċiżjoni dwar jekk miżura ekwivalenti għandhiex tkun inkluża fil-perjodu ta’ programmazzjoni li jmiss mill-2014. Jekk dan ikun il-każ, l-Istati Membri għandhom jiddeċiedu jekk għandhomx jipprogrammaw il-miżura u kemm għandu jiġi allokat għaliha mill-baġit tal-UE u tagħhom stess. L-evidenza mhijiex suffiċjenti biex turi jekk appoġġ għal investiment għal kumpaniji tal-ipproċessar tal-ikel huwiex mezz effiċjenti u effettiv ta’ titjib fil-kompetittività tal-agrikoltura. Filwaqt li l-Kummissjoni diġà introduċiet xi titjib fil-ġbir tad-data li hu essenzjali għall-Istati Membri u l-Kummissjoni biex ikunu jistgħu jqisu l-EUR 9 biljun ibbaġitjati għall-perjodu attwali ta’ programmazzjoni – x’aktarx li r-riżultati se jkunu tard wisq biex jinfurmaw id-deċiżjonijiet importanti li jikkonċernaw il-programmazzjoni tal-perjodu 2014-20. KAXXA 11 KONKLUŻJONIJIET TAL-EVALWAZZJONI BBAŻATI FUQ SUPPOŻIZZJONIJIET Il-Portugall — Azores L-evalwaturi analizzaw id-deskrizzjonijiet tal-proġetti approvati u ffurmaw l-opinjoni li l-investimenti kkontribwixxew għat-titjib fil-kompetittività għax id-deskrizzjonijiet tal-proġetti inkludew: ġenerazzjoni ta’ prodotti ġodda u prodotti ta’ valur miżjud ogħla; abilità li jkunu introdotti teknoloġiji u proċessi ġodda u innovazzjoni; impenn għal kwalità u differenzazzjoni; gwadann fl-effiċjenza fl-ipproċessar ta’ prodotti agrikoli; eċċ. Ma ntwerewx jekk dawn il-proġetti kisbux dawn ir-riżultati b’mod reali u kif laqtu l-kompetittività tal-agrikoltura. Il-Ġermanja — Il-Baviera Il-konklużjoni tal-evalwaturi kienet li huma assumew li ż-żieda fil-kompetittività tal-industrija tal-ikel se jkollha impatt pożittiv fuq il-kompetittività tal-agrikoltura minħabba (...) li se jiġu iggarantiti l-opportunitajiet tal-bejgħ għall-prodotti agrikoli tal-Baviera. L-ebda evidenza ma ġiet ippreżentata biex tappoġġa din is-suppożizzjoni. KONKLUŻJONIJIET U RAKKOMANDAZZJONIJIET 78. Bħala parti mill-politika ta’ żvilupp rurali, l-Istati Membri jistgħu jużaw il-baġit tal-UE, ikkofinanzjat mal-baġits nazzjonali tagħhom, biex jagħtu għotjiet għall-ispejjeż tal-investimenti li jsiru minn kumpaniji tal-ipproċessar tal-ikel u tal-kummerċjalizzazzjoni. Dan huwa intenzjonat biex iżid il-valur ta’ prodotti agrikoli u b’hekk itejjeb il-kompetittività tal-agrikoltura. 79. Dan l-awditu stabbilixxa l-mistoqsija "L-appoġġ tal-UE lill-industrija tal-ipproċessar tal-ikel kien effettiv u effiċjenti s’issa fiż-żieda tal-valur ta’ prodotti agrikoli?" Minħabba d-dgħufijiet fit-tfassil tal-programm u fis-sistemi ta’ għażla tal-proġetti tal-Istati Membri, dan ma setax jintwera. Il-Qorti għalhekk tikkonkludi li b’mod effettiv u effiċjenti l-appoġġ ma kienx immirat sistematikament lejn proġetti li jżidu l-valur ta’ prodotti agrikoli. 80. Madankollu l-Qorti sabet li l-proġetti individwali eżaminati ġew sostnuti. L-investimenti kienu tejbu l-prestazzjoni jew l-effiċjenza finanzjarja ta’ ħafna mill-kumpaniji benefiċjarji awditjati, b’għadd ta’ proġetti jżidu xi valur ta’ prodotti agrikoli. Dan hu mistenni meta jingħataw għotjiet għal investimenti għal kumpaniji tal-ipproċessar tal-ikel u tal-kummerċjalizzazzjoni. Madankollu, dan ma setax ikun attribwit għat-tfassil tal-miżura jew is-sistemi tal-Istati Membri u l-Qorti sabet indikazz-jonijiet ta’ deadweight u/jew spostament fil-maġġoranza tal-proġetti awditjati. 81. Minkejja EUR 5,6 biljun ipprogrammati mill-baġit tal-UE kien hemm nuqqas ta’ evidenza biex jintwera li: - il-kumpaniji ħtieġu sussidju (bħala settur jew individwalment); - l-objettivi speċifiċi li s-sussidju kien mistenni jilħaq (u kif); u - il-valur miżjud lil prodotti agrikoli u ż-żieda fil-kompetittività tal-agrikoltura miksuba. 82. Din is-sitwazzjoni qamet permezz ta’ taħlita tal-kwalità fqira tal-PŻR, proċeduri inadegwati fl-Istati Membri għall-implimentazzjoni tal-miżura u dgħufijiet fil-monitoraġġ u l-evalwazzjoni. 83. Il-leġiżlazzjoni tal-UE tagħti lill-Istati Membri l-possibbiltà li jadattaw il-miżura b’tali mod li jiġu ssodisfati ħtiġijiet nazzjonali jew reġjonali speċifiċi. Il-leġiżlazzjoni tistabbilixxi ftit rekwiżiti jew limitazzjonijiet: il-piż jinsab fuq l-Istati Membri biex jiżguraw li l-miżura hija effettiva u effiċjenti. Ewlieni għal dan huma l-PŻR, li jistabbilixxu l-objettivi nazzjonali jew reġjonali u l-ambitu tal-miżura (il-paragrafi 12 sa 18). 84. Madankollu l-PŻR awditjati fil-biċċa l-kbira huma magħmula minn objettivi ġenerali biss, kultant kopji verbatim mil-leġiżlazzjoni tal-UE, u ma jipprovdux strateġiji speċifiċi biex iżidu l-valur lil prodotti agrikoli billi jsaħħu l-industrija tagħhom tal-ikel. Ir-raġunament dwar kif il-miżura tista’ ttejjeb il-kompetittività tal-agrikoltura fl-Istat Membru jew fir-reġjun huwa nieqes. Madankollu, il-Kummissjoni approvat dawn il-PŻR (il-pa-ragrafi 19 sa 28). RAKKOMANDAZZJONI 1 Fil-PŻR tagħhom, l-Istati Membri għandhom jidentifikaw b’mod ċar fejn u għalfejn hu neċessarju l-intervent pubbliku biex itejjeb il-valur miżjud ta’ prodotti agrikoli u b’hekk il-kompetittività tal-agrikoltura. Il-PŻR għandhom jistabbilixxu objettivi speċifiċi u li jistgħu jitkejlu f’relazzjoni ma’ dawn il-ħtiġijiet. Il-Kummissjoni għandha tapprova biss dawk il-PŻR li jippreżentaw strateġiji sostanzjati u komprensivi b’raġunament ċar biex jintwera kif l-appoġġ finanzjarju lill-industrija tal-ikel se jtejjeb il-kompetittività tal-agrikoltura. 85. Il-kundizzjonijiet ta’ eliġibbiltà stabbiliti mill-Istati Membri awditjati qegħdu ftit limiti addizzjonali fuq it-tipi ta’ investimenti jew il-benefiċjarji eliġibbli: f’erbgħa mis-sitt Stati Membri analizzati, prattikament il-kumpaniji kollha tal-ipproċessar tal-ikel kienu eliġibbli. Il-leġiżlazzjoni tal-UE tirrikjedi li l-Istati Membri jistabbilixxu l-kriterji ta’ għażla, li għandha tagħti lok biex jingħata prijorità għall-aktar proġetti effettivi u effiċjenti mill-proġetti eliġibbli u dawk li ma jirrappreżentawx valur għall-flus biex ikunu rifjutati. Erbgħa biss mis-sitt Stati Membri stabbilixxew kriterji ta’ għażla u dawn ma kinux applikati fil-prattika: Filwaqt li l-Istati Membri kellhom baġit disponibbli, huma ffinanzjaw il-proġetti eliġibbli kollha, irrispettivament mill-effettività u l-effiċjenza tagħhom (il-paragrafi 29 sa 41). RAKKOMANDAZZJONI 2 L-Istati Membri għandhom jiddefinixxu u japplikaw b’mod kontinwu l-kriterji li jiżguraw l-għażla tal-aktar proġetti effettivi u sostenibbli fir-rigward tal-objettivi speċifiċi tal-Istati Membri għat-titjib tal-valur miżjud ta’ prodotti agrikoli u l-kompetittività tal-agrikoltura. Il-Kummissjoni għandha tiżgura li dawn il-kriterji huma applikati b’mod korrett u kontinwu, u mhux biss fil-każijiet ta’ nuqqas baġitarju. 86. Il-Qorti sabet li l-Istati Membri ma jimmirawx il-finanzjament sistematikament lejn proġetti li għalihom ikun hemm ħtieġa dimostrabbli għal appoġġ pubbliku. Mingħajr dan, ikun hemm ir-riskju li l-miżura ssir donazzjoni — appoġġ ġenerali lill-intrapriżi li jinvestu fis-settur tal-ipproċessar tal-ikel — bir-riskju assoċjat tat-tgħawwiġ tal-kompetizzjoni u ħela ta’ flus pubbliċi skarsi. Bħala konsegwenza, il-probabbiltà ta’ deadweight hija għolja u r-riżultati miksuba mill-proġetti ma jistgħux ikunu neċessarjament attribwiti għall-għotja. L-ispostament inaqqas l-effiċjenza tal-miżura peress li l-kumpaniji jużaw l-investimenti sussidjati biex jakkwistaw sehem tas-suq u mhux neċessarjament itejbu l-valur miżjud. Ir-riskji tad-deadweight u tal-ispostament kienu fil-biċċa l-kbira injorati mill-Istati Membri u ma kienu formalment meqjusa f’ebda wieħed mill-programmi ta’ żvilupp rurali jew mis-sistemi ta’ għażla awditjati (il-paragrafi 42 sa 69). RAKKOMANDAZZJONI 3 Il-Kummissjoni u l-Istati Membri għandhom jippromwovu l-adozzjoni tal-aħjar prattiki fir-rigward tal-mitigazzjoni tar-riskji tad-deadweight u tal-ispostament. Dan jirrikjedi li l-Istati Membri jimmiraw l-għajnuna għal proġetti li għalihom hemm ħtieġa dimostrabbli għal appoġġ pubbliku u li jwasslu valur miżjud. L-Istati Membri għandhom iqisu riskji tad-deadweight u tal-ispostament kemm meta jkunu qed ifasslu l-PŻR tagħhom u kemm fl-għażla tal-proġetti. Il-Kummissjoni għandha tinkoraġġixxi lill-Istati Membri jadottaw il-prattika fejn in-nefqa għall-investimenti tkun eliġibbli biss mid-data tal-approvazzjoni tal-għotja. 87. Kważi parti minn kull ħamsa (18 %) tal-baġit tal-UE għat-titjib fil-kompetittività tal-agrikoltura titħallas lil kumpaniji tal-ipproċessar tal-ikel u tal-kummerċjalizzazzjoni imma l-effetti fuq il-kompetittività tal-agrikoltura jistgħu jkunu biss indiretta u m’hemmx loġika ta’ intervent ċara. Hu għalhekk importanti li l-Istati Membri u l-Kummissjoni jistgħu juru li l-baġit intnefaq b’mod effettiv u effiċjenti. Madankollu l-Istati Membri ma jiġbrux informazzjoni dwar il-valur miżjud miksub lil prodotti agrikoli jew dwar l-effett tal-investimenti fuq il-kompetittività tal-agrikoltura. L-Istati Membri jistrieħu fuq evalwazzjonijiet għal dan, imma l-evalwazzjonijiet ta’ nofs il-perjodu fl-2010 kienu esegwiti qabel ma kien hemm riżultati tanġibbli u l-konklużjonijiet tagħhom ma kinux ibbażati fuq l-evidenza b’mod suffiċjenti. Peress li r-riżultati tal-evalwazzjonijiet ex post mhumiex se jkunu disponibbli qabel ma tispiċċa l-2015, il-Kummissjoni u l-Istati Membri għandhom bażi insuffiċjenti biex jivvalutaw l-effettività tal-EUR 9 biljun allokati lill-miżura 123 meta ssir il-programmazzjoni tal-għajnuna għall-perjodu 2014-20 (il-paragrafi 70 sa 77). RAKKOMANDAZZJONI 4 Il-Kummissjoni għandha tieħu l-opportunità tal-perjodu ta’ prog-rammazzjoni ġdid biex ittejjeb is-CMEF b’tali mod li jipprovdi informazzjoni utli dwar il-kisbiet tal-proġetti u l-miżuri ffinanzjati. Dan jimplika t-tijib ta’ attivitajiet ta’ evalwazzjoni kontinwi u l-kunsiderazzjoni mill-ġdid tal-utilità ta’ rapporti twal ta’ evalwazzjoni ta’ nofs il-perjodu li r-riżultati tagħhom jistgħu jqajmu d-dubji. Dan ir-Rapport ġie adottat mill-Awla I, immexxija mis-Sur Ioannis SARMAS, Membru tal-Qorti tal-Awdituri, fil-Lussemburgu fil-laqgħa tagħha tat- 23 ta’ Jannar 2013. Għall-Qorti tal-Awdituri +++++ TIFF +++++ Vítor Manuel da Silva Caldeira President [1] Assi 1: it-titjib tal-kompetittività tas-settur tal-agrikoltura u l-forestrija; assi 2: it-titjib tal-ambjent u tal-kampanja; assi 3: it-titjib tal-kwalità tal-ħajja f’żoni rurali. Ir-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 1698/2005 tal- 20 ta’ Settembru 2005 dwar appoġġ għall-iżvilupp rurali mill-Fond Agrikolu Ewropew għall-Iżvilupp Rurali (FAEŻR) (ĠU L 277, 21.10.2005, p. 1) u d-Deċiżjoni tal-Kunsill 2006/144/KE tal- 20 ta’ Frar 2006 dwar il-linji gwida strateġiċi Komunitarji għall-iżvilupp rurali (perjodu ta’ programmazzjoni 2007 - 2013) (ĠU L 55, 25.2.2006, p. 20). [2] Għal intrapriżi li mhumiex żgħar jew ta’ daqs medju (jiġifieri li għandhom anqas minn 250 impjegat u fatturat ta’ anqas minn EUR 50 miljun) ir-rata massima ta’ appoġġ tonqos bin-nofs. [3] L-Unjoni Ewropea, Id-Direttorat Ġenerali għall-Agrikoltura u l-Iżvilupp Rurali, "Żvilupp Rurali fl-Unjoni Ewropea – Informazzjoni Statistika u Ekonomika, Rapport 2011", it-taqsima 4.3.4 ("Strumenti Prinċipali tal-Iżvilupp Rurali ffinanzjati mill-FAEŻR"). [4] Deadweight jirreferi għal-livell sa fejn benefiċjarju ikun wettaq l-investiment anke jekk fl-assenza ta’ appoġġ finanzjarju pubbliku. Spostament huwa l-grad sa fejn attività promossa b’appoġġ pubbliku titpaċa bi tnaqqis f’attività xi mkien ieħor. [5] Id-Deċiżjoni tal-Kunsill 2006/144/KE. [6] L-Artikolu 43 tar-Regolament tal-Kummissjoni (KE) Nru 1974/2006 tal- 15 ta’ Diċembru 2006 li jistabbilixxi regoli ddettaljati għall-applikazzjoni tar-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 1698/2005 dwar l-appoġġ għall-iżvilupp rurali mill-Fond Agrikolu Ewropew għall-Iżvilupp Rurali (FAEŻR) (ĠU L 368, 23.12.2006, p. 15) jistipula, "Għall-miżuri ta’ investiment, l-Istati Membri għandhom jiżguraw li l-appoġġ hu mmirat għall-objettivi definiti u ċari li jirriflettu l-ħtiġijiet identifikati strutturali u territorjali u l-iżvantaġġi strutturali". [7] L-Artikolu 4 tar-Regolament (KE) Nru 1698/2005. [8] L-Artikolu 26 tar-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 1257/1999 tas- 17 ta’ Mejju 1999 dwar is-sostenn għal żvilupp rurali mill-Fond Agrikolu Ewropew għall-Gwida u Garanzija (FAEGG) u jemenda u jħassar ċerti Regolamenti (ĠU L 160, 26.6.1999, p. 80). [9] L-Artikolu 9(1) tar-Regolament tal-Kunsill (KEE) Nru 355/77 tal- 15 ta’ Frar 1977 dwar miżuri komuni li jtejbu l-kondizzjonijiet li skonthom prodotti agrikoli jkunu pproċessati u kkummerċjalizzati (traduzzjoni mhux uffiċjali) (ĠU L 51, 23.2.1977, p. 1); l-Artikolu 12(1) tar-Regolament tal-Kunsill (KEE) Nru 866/90 tad- 29 ta’ Marzu 1990 dwar it-titjib tal-kondizzjonijiet għall-ipproċessar u l-kummerċjalizzazzjoni ta’ prodotti agrikoli (traduzzjoni mhux uffiċjali) (ĠU L 91, 6.4.1990, p. 1), l-Artikolu 12(1) tar-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 951/97 tal- 20 ta’ Mejju 1997 dwar it-titjib tal-kondizzjonijiet għall-ipproċessar u l-kummerċjalizzazzjoni ta’ prodotti agrikoli (traduzzjoni mhux uffiċjali) (ĠU L 142, 2.6.1997, p. 22). [10] L-Artikolu 28(1)(a) tar-Regolament (KE) Nru 1698/2005. [11] L-Artikolu 5 tar-Regolament (KE) Nru 1974/2006. [12] Ara l-paragrafi 33 sa 37 tar-Rapport Speċjali Nru 8/2012 (http://eca.europa.eu). [13] Din kienet ddikjarata qabel fl-Artikolu 26(1) tar-Regolament (KE) Nru 1257/1999. [14] Il-Litwanja u l-Polonja huma eċċezzjonijiet billi l-kumpaniji kellhom jiddikjaraw xi informazzjoni dwar is-sitwazzjoni finanzjarja tagħhom wara l-għotja. [15] Ir-Rapport Speċjali Nru 5/2010 dwar l-implimentazzjoni tal-approċċ Leader għall-iżvilupp rurali; ir-Rapport Speċjali Nru 8/2012 dwar l-identifikazzjoni ta’ għajnuna għall-modernizzazzjoni tal-azjendi agrikoli (http://eca.europa.eu). [16] Meta rrispondew għall-mistoqsija ta’ evalwazzjoni orizzontali identifikata mill-Kummissjoni fil-Qafas Komuni ta’ Monitoraġġ u Evalwazzjoni, "Sa liema livell it-tfassil tal-programm kien ta’ suċċess s’issa fl-evitar tad-deadweight u/jew l-ispostament?", l-evalwazzjonijiet ta’ nofs il-perjodu tal-PŻR tar-Repubblika Ċeka, il-Ġermanja (Sassonja t’Isfel / Bremen u Mecklenburg-Vorpommern), il-Litwanja, ir-Renju Unit (l-Ingilterra u Wales) jindikaw riskju ta’ deadweight ta’ bejn wieħed u ieħor 50 % għall-miżura 123. [17] (1)Żieda tal-valur miżjud gross għall-intrapriżi appoġġati (dan ikejjel it-titjib fil-prestazzjoni finanzjarja ta’ kumpanija).(2)Għadd ta’ intrapriżi li jintroduċu prodotti ġodda u/jew tekniki ġodda. [18] (1)Sa liema livell l-investimenti appoġġati kkontribwixxew għall-introduzzjoni ta’ teknoloġiji ġodda u innovazzjoni?(2)Sa liema livell l-investimenti appoġġati kkontribwixxew għat-titjib tal-kwalità ta’ prodotti agrikoli u tal-forestrija?(3)Sa liema livell l-investimenti appoġġati kkontribwixxew għat-titjib tal-effiċjenza fl-ipproċessar u l-kummerċjalizzazzjoni ta’ prodotti agrikoli u tal-forestrija?(4)Sa liema livell l-investimenti appoġġati kkontribwixxew għat-tisħiħ tal-aċċess għas-suq u tas-sehem tas-suq ta’ azjendi agrikoli u tal-foresti, inklużi setturi bħas-settur tal-enerġija rinnovabbli?(5)Sa liema livell l-investimenti appoġġati kkontribwixxew għat-titjib fil-kompetittività tas-settur agrikolu u tal-forestrija? -------------------------------------------------- ANNESS I FIGURA – FONDI TAL-UE GĦALL-MIŻURA 123 PPROGRAMMATI U MINFUQA (F’DIĊEMBRU 2011) Nefqa pprogrammata (2007-13): EUR 5557735472 Nefqa implimentata (2007-Diċembru 2011): EUR 1940224033 (34,9 %) +++++ TIFF +++++ Sors: Il-ġabra tal-Qorti Ewropea tal-Awdituri abbażi tad-data pprovduta fuq il-websajt tan-Netwerk Ewropew għall-Iżvilupp Rurali: Indikaturi finanzjarji u fiżiċi (http://enrd.ec.europa.eu/policy-in-action/rural-development-policy-in-figures/rdp-monitoring-indicator-tables/financial-and-physical-indicators/en/financial-and-physical-indicators_en.cfm). Sa Diċembru 2011, l-ebda nefqa ma kienet ġiet iddikjarata mill-Pajjiżi l-Baxxi. L-Irlanda għadha ma pprogrammatx il-miżura 123. -------------------------------------------------- ANNESS II LISTA TAL-PROĠETTI AWDITJATI U L-VALUTAZZJONI MILL-QORTI TAL-EFFIĊJENZA U L-EFFETTIVITÀ TAL-GĦOTJA Stat Membru | Deskrizzjoni | Spejjeż eliġibbli (arrotondati) (EUR) | Għajnuna pubblika bħala % tal-ispejjeż eliġibbli | Sostenibbli [1] | Valur miżjud muri għall- prodotti agrikoli | Indikazzjonijiet ta’ deadweight | Indikazzjonijiet ta’ spostament | Valutazzjoni tal-effiċjenza u effettività kumplessiva tal-għotja | Spanja (Castilla y León) | Estensjoni tal-bini u tagħmir ġdid għall-ipproċessar tal-laħam | 1000000 | 18 % | iva | għoli | xi wħud | ftit | medji | Linja tal-produzzjoni addizzjonali għall-ipproċessar tal-patata | 600000 | 20 % | iva | baxx | qawwijin | qawwijin | baxxi ħafna | Kostruzzjoni ta’ fabbrika tal-inbid | 1500000 | 10 % | iva | għoli | xi wħud | xi wħud | medji | Linja tal-produzzjoni addizzjonali għall-ipproċessar tal-patata | 2200000 | 34 % | iva | medju | xi wħud | xi wħud | medji | Kamra tal-ħżin addizzjonali għall-frott | 30000 | 40 % | iva | baxx | qawwijin | ftit [2] | baxxi ħafna | Franza | Linja tal-produzzjoni addizzjonali għat-tqattigħ u l-imballaġġ tal-ġobon | 800000 | 20 % | iva | baxx | xi wħud | qawwijin | baxxi ħafna | Tagħmir għal proċessur ġdid tal-ħaxix organiku | 200000 | 39 % | iva | għoli | ftit | ftit | għoljin | Tagħmir ġdid għal fabbrika tal-inbid | 200000 | 40 % | iva | medju | qawwijin | xi wħud | baxxi | Tagħmir ġdid għall-ipproċessar tal-laħam u l-linji tal-imballaġġ | 700000 | 26 % | iva | medju | ftit | xi wħud | medji | Tagħmir ġdid għal fabbrika tal-inbid | 200000 | 34 % | iva | għoli | qawwijin | xi wħud | baxxi | L-Italja (Lazio) | Tagħmir ġdid b'kapaċità li jipproċessa żebbuġ organiku u konvenzjonali simultanjament | 200000 | 40 % | iva | għoli | qawwijin | ftit [2] | baxxi | Tagħmir ġdid għat-tħin taż-żebbuġ b’kapaċita ogħla | 200000 | 40 % | iva | baxx | ftit | ftit [2] | baxxi | Rinovazzjoni tal-fabbrika u tagħmir ġdid għall-ipproċessar u l-imballaġ tal-qastan | 250000 | 40 % | iva | medju | xi | ftit [2] | medji | Faċilitajiet ġodda għall-ħżin, l-imballaġġ u d-distribuzzjoni tal-frott u l-ħaxix | 900000 | 38 % | iva | medju | ftit | xi wħud | medji | Tagħmir ġdid għal fabbrika tal-inbid | 250000 | 40 % | iva | medju | qawwijin | xi wħud | baxxi | Il-Litwanja | Faċilitajiet ġodda għat-tnixxif u l-ħżin tal-ħbub | 4150000 | 40 % | iva | baxx | xi wħud | qawwijin | baxxi ħafna | Il-Polonja | Tagħmir ġdid għal maħleb | 3500000 | 25 % | iva | medju | xi wħud | ftit | medji | Tagħmir ġdid u vetturi tat-trasport għall-proċessur tal-ħaxix | 700000 | 40 % | iva | medju | qawwijin | ftit | baxxi | Tagħmir ġdid għall-ipproċessar ta’ prodotti tal-laħam | 350000 | 40 % | iva | medju | qawwijin | ftit [2] | baxxi | Tagħmir ġdid għat-tħejjija u l-imballaġġ tal-ħaxix | 900000 | 40 % | iva | medju | xi wħud | ftit | medji | Ir-Rumanija | Tagħmir ġdid għal fabbrika tal-inbid | 1100000 | 50 % | iva | għoli | ftit | ftit | għoljin | Tagħmir ġdid għall-ipproċessar tal-ħaxix | 1500000 | 50 % | iva | medju | xi wħud | xi wħud | medji | Tagħmir ġdid għall-ipproċessar tal-laħam | 400000 | 50 % | iva | medju | xi wħud | xi wħud | medji | Tagħmir u vetturi tat-trasport ġodda għat-tħin tal-ħbub | 1800000 | 50 % | iva | baxx | xi wħud | qawwijin | baxxi ħafna | Effiċjenza | Indikazzjonijiet ta’ spostament | ftit | xi wħud | qawwijin | Indikazzjonijiet ta’ deadweight | ftit | għolja | medja | baxxa | xi wħud | medja | medja | baxxa | qawwijin | baxxa | baxxa | baxxa | Effiċjenza u effettività kumplessivi | Effiċjenza | baxxa | medja | għolja | Valur miżjud | baxx | baxxi ħafna | baxxi | baxxi | medju | baxxi | medji | medji | għoli | baxxi | medji | għoljin | Kriterji tal-valutazzjoni | Valur miżjud muri għall-prodotti agrikoli | Il-kontribut tal-proġett lejn il-ksib tar-riżultati li ġejjin: żieda fil-valur tas-suq (prezz tal-bejgħ) tal-prodottiżieda fil-kwalità tal-prodotti (inkluż it-titjib fl-iġjene, fl-istandards ambjentali u fit-trattament xieraq tal-annimali)żvilupp ta’ prodotti u swieq ġodda (li jirrispondu għal opportunitajiet fis-suq għal prodotti ta’ kwalità għolja) | Indikazzjonijiet ta’ deadweight | awtovalutazzjoni tal-benefiċjarju dwar sa fejn l-investiment kien jitwettaq mingħajr l-għotjaproġett ta’ investiment li nbeda jew saħansitra ġie kkompletat qabel l-applikazzjoni għall-għotja / qabel id-deċiżjoni tal-għotjaproġett iffinanzjat minn qabel fil-biċċa l-kbira jew għalkollox mir-riżorsi proprjievalwazzjoni tal-investiment turi rata għolja ta’ redditu (jew ħlas lura fuq perjodu qasir) u ma hemm l-ebda indikazzjoni li l-benefiċjarju kellu diffikultajiet fl-akkwist tal-kapitalis-sitwazzjoni finanzjarja tal-kumpanija fid-data tal-applikazzjoni turi pożizzjoni finanzjarja tajba ħafna | Indikazzjonijiet ta’ spostament | valutazzjoni tal-benefiċjarju nnifsu dwar l-ispostamentil-benefiċjarju jinsab f’suq stabbli jew qiegħed jonqos b’differenzazzjoni żgħira fil-prodott u l-għan primarju tal-proġett kien li tiżdied il-kapaċità / is-sehem tas-suq jew tiżdied l-effiċjenza / jitnaqqsu l-ispejjeżil-proġett immira li jaqbad l-attivitajiet minn ġo ħdan il-katina tal-valur miżjud (l-imballaġġ, l-ittikkettar, it-trasport, eċċ.) | [1] Attività relatata mal-proġett kienet sostnuta fid-data taż-żjara tal-awditjar. [2] Il-proġett immira li jaqbad is-sehem tas-suq imma dan ir-riżultat ma nkisibx fid-data taż-żjara tal-awditjar. -------------------------------------------------- ANNESS III RAPPORTI ANALIZZATI TA’ EVALWAZZJONI TA’ NOFS IL-PERJODU Il-Bulgarija Ir-Repubblika Ċeka Il-Ġermanja — Il-Baviera Il-Ġermanja — Brandenburg/Berlin Il-Ġermanja — Mecklenburg-Vorpommern Il-Ġermanja — Sassonja t’Isfel /Bremen Spanja — Andalucía Spanja — Castilla la Mancha Spanja — Castilla y León Spanja — Extremadura Franza — Kontinentali (Hexagone) L-Italja — Calabria IL-Italja — Emilia Romagna L-Italja — Lazio L-Italja — Puglia Il-Litwanja L-Awstrija Il-Polonja Il-Portugall — Kontinentali Il-Portugall — Açores Ir-Rumanija Ir-Renju Unit — L-Ingilterra Ir-Renju Unit — Wales --------------------------------------------------