Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “Ir-rwol tal-enerġija nukleari fl-istabbiltà tal-prezzijiet tal-enerġija tal-UE”

(Opinjoni esploratorja mitluba mill-Presidenza Ċeka tal-Kunsill tal-UE)

(2022/C 486/15)

Relatur: Alena MASTANTUONO

Konsultazzjoni Il-Presidenza Ċeka tal-Kunsill tal-UE, ittra tas-26.1.2022 Bażi legali Artikolu 304 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea Opinjoni esploratorja Deċiżjoni tal-Assemblea Plenarja 21.9.2022 Sezzjoni kompetenti Sezzjoni għat-Trasport, l-Enerġija, l-Infrastruttura u s-Soċjetà tal-Informazzjoni Adozzjoni fis-sezzjoni 7.9.2022 Adozzjoni fil-plenarja 21.9.2022 Sessjoni plenarja Nru 572 Riżultat tal-votazzjoni (favur/kontra/astensjonijiet) 143/73/42 (votazzjoni rreġistrata – ara l-Anness II)

1. Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

1.1 L-istabbiltà u l-affordabbiltà tal-prezzijiet tal-enerġija huma essenzjali biex jiġu ppreservati kemm il-kapaċità tal-akkwist tal-unitajiet domestiċi kif ukoll il-kompetittività u r-reżiljenza tan-nisġa industrijali Ewropea. Wara deċennju ta’ stabbiltà relattiva fil-prezzijiet għall-importazzjoni tal-enerġija u ż-żieda annwali relattivament baxxa fil-prezzijiet tal-produtturi domestiċi għall-enerġija ta’ 0,9 % bejn l-2010 u l-2019, l-Ewropa bdiet tesperjenza żieda qawwija fil-prezzijiet tal-enerġija mit-tieni nofs tal-2021 ’l hawn. Il-volatilità fil-prezzijiet tal-enerġija u l-inċertezza tal-provvisti tal-enerġija eskalaw bil-gwerra fl-Ukrajna.

1.2 L-isfida li l-Ewropa qed tiffaċċja llum hija doppja – il-ħtieġa li jiġi miġġieled it-tibdil fil-klima u l-ħtieġa li tiġi żgurata provvista stabbli tal-enerġija bi prezz affordabbli. Kif tikteb il-Kummissjoni fil-pjan REPowerEU tagħha, l-isfida hija li nnaqqsu malajr kemm jista’ jkun id-dipendenza tagħna mill-fjuwils fossili Russi billi nħaffu l-pass lejn it-tranżizzjoni nadifa u ningħaqdu flimkien biex niksbu sistema tal-enerġija aktar reżiljenti u unjoni tal-enerġija ġenwina. Is-soluzzjoni għandha tliet dimensjonijiet ta’ żmien. L-essenza tal-perspettiva fuq perjodu qasir hija primarjament li tissolva s-sitwazzjoni bil-provvista tal-enerġija, peress li nuqqas possibbli jista’ jaggrava ż-żidiet fil-prezzijiet. Is-sitwazzjoni attwali tas-suq hija influwenzata mill-fatturi attwali u mistennija min-naħa tal-provvista. Għalhekk, huwa meħtieġ li jintużaw is-sorsi kollha tal-enerġija disponibbli fl-UE kif deskritt fil-pjan REPowerEU. Dan huwa xenarju ta’ kriżi, li l-għan primarju tiegħu huwa li jiżgura l-provvista tal-enerġija. Il-perspettiva fuq perjodu medju tippermetti li jiġu rispettati aktar is-sostenibbiltà u l-bilanċ tar-riżorsi tal-enerġija, u l-perspettiva fit-tul, dment li jitnaqqsu r-riskji tas-sigurtà ġeopolitika, se tinkludi fokus fuq għanijiet ekoloġiċi.

1.3 Il-kostijiet addizzjonali tas-sikurezza u s-sigurtà kkawżati mill-gwerra jheddu li jikkontribwixxu sostanzjalment għaż-żieda fil-prezzijiet tal-enerġija. Fuq medda qasira ta’ żmien, l-impjanti tal-enerġija nukleari eżistenti fl-Istati Membri tal-UE li għażlu li jinkludu l-enerġija nukleari fit-taħlita tal-enerġija tagħhom u fejn huwa teknikament fattibbli se jikkontribwixxu għall-istabbiltà tal-provvista tal-enerġija, li sa ċertu punt tinfluwenza l-istabbiltà tal-prezzijiet. Mingħajr il-kapaċità nukleari eżistenti, ix-xokk għas-sistema tal-enerġija kkawżat mill-invażjoni tar-Russja fl-Ukrajna ċertament ikun saħansitra akbar.

1.4 L-enerġija nukleari bħala sors ta’ elettriku b’emissjonijiet baxxi hija disponibbli fuq talba biex tikkomplementa r-rwol ewlieni tal-enerġija rinnovabbli bħar-riħ u x-xemx fit-tranżizzjoni lejn sistemi tal-elettriku b’emissjonijiet żero netti. Il-KESE jirrimarka li f’dan iż-żmien l-enerġija nukleari bħala karga bażika stabbli tista’ tikkontribwixxi għal provvista stabbli. L-ispejjeż marġinali tal-enerġija nukleari huma stabbli u ferm aktar baxxi minn dawk tal-impjanti tal-gass u tal-faħam. L-impjanti tal-enerġija nukleari ma jarmu l-ebda ammont sinifikanti ta’ CO 2 meta jkunu qed joperaw u għalhekk l-ispejjeż marġinali tagħhom, bħal dawk tal-enerġija rinnovabbli, ma jinkludu l-ebda spiża tas-CO 2 u mhumiex affettwati mill-ipprezzar volatili tal-karbonju kif stajna naraw fl-2021 meta l-prezz tal-karbonju żdied b’aktar minn 200 %. Il-volatilità fl-iskema tal-EU ETS taffettwa b’mod sinifikanti l-prezz tal-gass fis-suq tal-UE.

1.5 Minn perspettiva regolatorja, il-prezzijiet tal-elettriku fis-suq bl-ingrossa tal-UE huma ddeterminati skont l-ordni tal-mertu li fiha l-aħħar impjant tal-enerġija jistabbilixxi l-prezz. Fil-parti l-kbira tal-każijiet ta’ mġiba standard tas-suq, il-prezz f’suq spot jiġi ddeterminat mill-gass jew mill-faħam. Dan ifisser li l-enerġija nukleari ma tinfluwenzax il-prezzijiet tal-enerġija fis-suq spot, ħlief meta t-taħlita tal-enerġija tinkludi sehem għoli ta’ sorsi b’emissjonijiet baxxi. Madankollu, is-suq spot huwa biss parti mill-bejgħ fis-suq. Il-kumpaniji tal-enerġija ħafna drabi jbigħu provvisti fiżiċi tal-elettriku fuq il-bażi ta’ kuntratti bilaterali. F’dan il-każ, mudelli ta’ finanzjament u kuntratti bilaterali differenti użati fl-Istati Membri tal-UE b’enerġija nukleari fit-taħlita tal-enerġija tagħhom jgħinu biex jistabbilizzaw il-prezz tal-enerġija għall-klijent.

1.6 Il-kriżi attwali tal-enerġija affettwat il-funzjonament tas-suq tal-elettriku tal-UE billi ħolqot distorsjoni fir-regoli bażiċi tagħha minħabba l-għadd ta’ interventi biex jittaffew il-prezzijiet għoljin tal-enerġija jew biex titnaqqas id-domanda b’mod sinifikanti. Din is-sitwazzjoni tindika l-korrelazzjoni importanti bejn it-tnaqqis fil-provvista u ż-żieda fid-domanda li jgħollu l-prezzijiet tal-enerġija. Bi provvista aktar robusta minn sorsi stabbli ta’ enerġija b’livell baxx ta’ karbonju, il-prezzijiet tal-enerġija se jkunu inqas volatili u bis-saħħa tal-interkonnessjoni tas-swieq nazzjonali tal-enerġija l-benefiċċju jista’ jiġi kondiviż fl-UE kollha.

1.7 Il-KESE jqis li l-estensjoni tal-operazzjonijiet tal-flotta eżistenti tal-impjanti tal-enerġija nukleari hija soluzzjoni raġonevoli f’din is-sitwazzjoni partikolari u, fl-istess ħin, se tikkontribwixxi għat-tranżizzjoni lejn ekonomija newtrali f’termini ta’ emissjonijiet tal-karbonju. Din għandha l-potenzjal li tissodisfa l-aspettattivi attwali fir-rigward tal-provvista tal-enerġija u li tnaqqas il-konsum tal-gass fis-settur tal-elettriku, u b’hekk tnaqqas ir-riskju ta’ skarsezzi ta’ gass. Tista’ tgħin ukoll biex ittaffi l-volatilità tal-prezzijiet bla preċedent ikkawżata minn fatturi mhux ekonomiċi, u tissodisfa l-aspettattivi attwali fir-rigward tal-provvista tal-enerġija. Il-KESE jirrakkomanda li l-Istati Membri jaħdmu fuq soluzzjonijiet għall-kapaċitajiet ta’ ħżin u jsaħħu l-interkonnessjonijiet ta’ trażmissjoni sabiex jirrispondu b’mod effettiv għall-indisponibbiltà tas-sorsi ta’ enerġija rinnovabbli fit-tul u anke tal-gass fuq perjodu qasir.

1.8 Il-KESE jipproponi li l-Presidenza Ċeka tiddiskuti, fil-Forum Ewropew dwar l-Enerġija Nukleari, l-istabbiltà tal-prezzijiet fis-settur nukleari kif ukoll ir-rwol tal-enerġija nukleari fl-istabbiltà tal-provvista bħala reazzjoni għat-tnaqqis tad-dipendenza tal-UE mill-gass Russu. Il-KESE jixtieq ikun involut mill-qrib f’din id-diskussjoni.

1.9 Il-KESE jissuġġerixxi li tissaħħaħ il-kooperazzjoni bilaterali mal-imsieħba internazzjonali fis-settur nukleari sabiex jiġu kondiviżi r-riżultati fl-innovazzjoni u l-avvanzi fit-teknoloġiji l-ġodda. Il-KESE jirrakkomanda li l-Presidenza Ċeka tal-Kunsill tal-UE torganizza konferenza dwar reatturi modulari żgħar li tista’ tieħu l-forma ta’ forum ta’ livell għoli bejn l-UE u l-Istati Uniti dwar reatturi modulari żgħar u tesplora din ir-riċerka promettenti.

2. Sfond u noti ta’ spjegazzjoni

2.1 L-Artikolu 194 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea jistabbilixxi l-bażi ġuridika għall-politika tal-enerġija fl-UE. Dispożizzjonijiet speċifiċi huma stabbiliti f’Artikoli oħra bħall-Artikolu 122 tat-TFUE (sigurtà tal-provvista), l-Artikoli 170-172 tat-TFUE (networks tal-enerġija), l-Artikolu 114 tat-TFUE (suq intern tal-enerġija) u l-Artikoli 216-218 tat-TFUE (politika esterna dwar l-enerġija). It-Trattat li jistabbilixxi l-Komunità Ewropea għall-Enerġija Atomika (it-Trattat Euratom) hu l-bażi ġuridika għal ħafna mill-azzjonijiet Ewropew fil-qasam tal-enerġija nukleari.

2.2 It-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea jiggarantixxi wkoll lill-Istati Membri d-dritt tagħhom li jiddeterminaw il-kundizzjonijiet għall-isfruttament tar-riżorsi tal-enerġija tagħhom, l-għażla tagħhom bejn sorsi differenti ta’ enerġija u l-istruttura ġenerali tal-provvista tal-enerġija tagħhom ( 1 )

2.3 Il-pjan tal-UE li ssir l-ewwel kontinent newtrali għall-klima fl-2050 jirrikjedi tranżizzjoni enerġetika lejn sorsi tal-enerġija b’emissjonijiet żero u baxxi. Il-parti dejjem tikber tas-sorsi rinnovabbli fit-taħlita tal-enerġija ma tistax isseħħ mingħajr riżerva magħmula minn sorsi tal-enerġija attwalment stabbli għad-dispożizzjoni tagħna bħall-enerġija fossili u nukleari; barra minn hekk, jeħtieġ li ninvestu f’impjanti li ma jaħdmux bil-gass fossili biex inlaħħqu mal-varjazzjonijiet fl-enerġija rinnovabbli. Hemm ukoll bżonn kbir ta’ kapaċitajiet ta’ ħżin sabiex jiġi evitat qtugħ tal-elettriku u jiġi ssodisfat il-konsum dejjem jikber tal-enerġija xprunat mill-elettrifikazzjoni. Fost is-sorsi tal-enerġija stabbli attwali, l-enerġija nukleari hija l-uniku sors b’emissjonijiet baxxi li jista’ jnaqqas id-dipendenza fuq il-gass Russu.

2.4 L-enerġija nukleari, bil-kapaċità tagħha ta’ 413 gigawatts (GW) li topera fi 32 pajjiż, tikkontribwixxi għad-dekarbonizzazzjoni u tnaqqas id-dipendenza fuq il-fjuwils fossili importati billi tevita 1,5 gigatunnellata (Gt) ta’ emissjonijiet globali u 180 biljun metru kubu (bcm) tad-domanda globali għall-gass fis-sena ( 2 ) . L-enerġija nukleari, bħala sors ta’ elettriku b’emissjonijiet baxxi, hija disponibbli fuq talba biex tikkomplementa r-rwol ewlieni ta’ sorsi rinnovabbli volatili bħar-riħ u x-xemx fit-tranżizzjoni lejn sistemi tal-elettriku b’emissjonijiet żero netti. Skont l-Aġenzija Internazzjonali tal-Enerġija, inqas enerġija nukleari tagħmel l-ambizzjonijiet żero netti aktar diffiċli u aktar għalja u l-kapaċità globali tal-ġenerazzjoni nukleari hija mistennija li tirdoppja sal-2050.

2.5 Ir-Regolament Delegat tal-Kummissjoni (UE) 2022/1214 ( 3 ) jirrikonoxxi l-potenzjal tal-enerġija nukleari li tikkontribwixxi għad-dekarbonizzazzjoni tal-ekonomija tal-Unjoni u jqis l-enerġija nukleari bħala attività b’livell baxx ta’ karbonju. Ir-rapport finali tal-Grupp ta’ Esperti Tekniċi dwar il-Finanzi Sostenibbli ta’ Marzu 2020 ( 4 ) iddikjara li l-ġenerazzjoni tal-enerġija nukleari għandha emissjonijiet ta’ gassijiet b’effett ta’ serra qrib iż-żero fil-fażi tal-ġenerazzjoni tal-enerġija u li l-evidenza dwar il-kontribut sostanzjali potenzjali tal-enerġija nukleari għall-objettivi ta’ mitigazzjoni tat-tibdil fil-klima kienet estensiva u ċara. It-tassonomija tipprevedi rekwiżiti addizzjonali u aktar stretti dwar ir-rimi tal-iskart, il-finanzjament u l-ippjanar tad-dekummissjonar.

2.6 L-istabbiltà u l-affordabbiltà tal-prezzijiet tal-enerġija huma essenzjali biex jiġu ppreservati kemm il-kapaċità tal-akkwist tal-unitajiet domestiċi kif ukoll il-kompetittività u r-reżiljenza tan-nisġa industrijali Ewropea. Wara l-istabbiltà relattiva tal-prezzijiet tal-importazzjoni tal-enerġija fl-aħħar deċennju (ħlief it-tnaqqis ta’ 31 % fl-2020), u ż-żieda annwali relattivament baxxa fil-prezzijiet tal-produtturi domestiċi għall-enerġija ta’ 0,9 % bejn l-2010 u l-2019 (fl-2020, il-prezzijiet tal-produtturi tal-enerġija naqsu bi kważi 10 %), l-Ewropa ilha tesperjenza żieda qawwija fil-prezzijiet tal-enerġija mill-ħarifa tal-2021 ( 5 )

2.7 Għall-ewwel darba fl-istorja tagħha, l-Unjoni Ewropea qed tħabbat wiċċha ma’ diversi riskji serji marbuta mal-provvista tal-enerġija, is-sigurtà tal-enerġija u ż-żieda fenomenali fil-prezzijiet tal-enerġija. Waħda mir-raġunijiet hija li xi Stati Membri ma kinux attenti, jew ċedew għall-pressjoni esterna, u naqqsu r-riżorsi kollha ta’ riżerva malajr wisq, filwaqt li l-indħil barrani ċertament kellu rwol f’dan ir-rigward.

2.8 Anke qabel il-gwerra, sa mill-ħarifa tal-2021, kienu diġà evidenti żviluppi mgħaġġla u volatili fil-prezzijiet tal-enerġija, ikkawżati minn diversi interruzzjonijiet fil-provvisti kif ukoll miż-żieda globali fid-domanda għall-gass. Ir-raġuni għall-prezzijiet tal-enerġija għoljin b’mod mhux tas-soltu mill-ħarifa li għaddiet hija ż-żieda globali qawwija fid-domanda għall-gass, minħabba għadd ta’ fatturi ewlenin: irkupru ekonomiku ’l fuq, it-tnaqqis fil-provvisti lejn l-UE, nuqqas ta’ investiment u kundizzjonijiet ta’ temp ħażin li wasslu għal tnaqqis fil-produzzjoni tal-enerġija minn sorsi rinnovabbli. F’xi każijiet, l-ispekulazzjoni wasslet għat-tbattil tal-faċilitajiet tal-ħżin tal-gass ( 6 ) . Il-volatilità attwali fil-prezzijiet tal-enerġija hija ddeterminata prinċipalment mill-impatti tal-aggressjoni Russa kontra l-Ukrajna, l-inċertezza dwar eskalazzjoni possibbli f’pajjiżi oħra u l-isforz biex titnaqqas id-dipendenza enerġetika tal-UE mir-Russja malajr kemm jista’ jkun.

2.9 Il-kostijiet addizzjonali għas-sikurezza u s-sigurtà kkawżati mill-gwerra jheddu li jikkontribwixxu sostanzjalment għaż-żieda fil-prezzijiet tal-enerġija. Il-perjodu li jmiss ta’ diversifikazzjoni tal-input tal-enerġija tal-UE, marbut ma’ investimenti enormi f’infrastruttura ġdida (eż. terminals tal-LNG, pipelines tal-idroġenu) u allinjamenti mill-ġdid tan-network eżistenti biex titwassal l-enerġija, jista’ jkun akkumpanjat minn żieda addizzjonali fil-prezzijiet. Is-sitwazzjoni hija aggravata wkoll minn tnaqqis sinifikanti fil-ġenerazzjoni nukleari, li mistenni jonqos bi 12 % (aktar minn 100 TWh) fl-2022. Skont ir-rapport dwar is-suq tal-elettriku ta’ Lulju 2022 tal-AIE, dan it-tnaqqis huwa dovut għal tnaqqis temporanju fid-disponibbiltà tal-impjanti fi Franza, l-irtirar ta’ 4 GW ta’ enerġija nukleari fil-Ġermanja u l-impatt tal-invażjoni Russa fuq l-impjanti nukleari tal-Ukrajna.

2.10 Fiċ-ċirkostanzi attwali, mill-inqas sakemm isir progress fit-tranżizzjoni fundamentali tal-enerġija fl-UE, l-użu ta’ sorsi tal-enerġija diġà eżistenti disponibbli fit-territorju kollu tal-UE u li jistgħu jintużaw immedjatament mingħajr impedimenti u fi ħdan l-infrastruttura diġà installata huwa l-ogħla prijorità. Fl-istess ħin, it-tnaqqis tal-provvisti ta’ prodotti bażiċi tal-enerġija mir-Russja jinsab fi stadju avvanzat, u dan jinkludi r-riskju li tiġi limitata l-provvista tal-vireg tal-fjuwil għall-impjanti tal-enerġija nukleari. L-iżgurar ta’ provvista stabbli tal-enerġija lill-Ewropej kollha qed ikun sfida f’termini ta’ konformità mal-miri tal-klima.

2.11 Sa ċertu punt, l-enerġija nukleari tippermetti l-adattament tal-ġenerazzjoni tal-elettriku, skont kemm tiġi prodotta enerġija minn sorsi rinnovabbli. L-impjanti tal-enerġija nukleari huma inqas flessibbli mill-gass, iżda jġibu element ta’ stabbiltà fis-sistema peress li jikkontribwixxu b’mod sinifikanti għall-karga bażika tal-enerġija, u r-regolamentazzjoni attwali f’xi Stati Membri tal-UE tippermetti reġimi flessibbli għall-operazzjonijiet tal-impjanti tal-enerġija nukleari.

2.12 Is-sorsi nukleari diġà installati huma kapaċi jissodisfaw immedjatament id-domanda ogħla għall-elettriku u huma kkaratterizzati minn kostijiet operattivi baxxi. Huwa minnu li l-kostijiet totali livellati tal-enerġija fil-każ tas-sorsi nukleari huma pjuttost għoljin, speċjalment minħabba l-kostijiet enormi ta’ investiment li jirriflettu miżuri stretti ta’ sigurtà; madankollu, fil-każ tal-gass, il-kostijiet livellati tal-enerġija huma saħansitra ogħla ( 7 ) . Fl-istess ħin, minħabba l-gwerra fl-Ukrajna, m’għandniex ċertezza li se nkomplu niġu fornuti bil-gass jew bil-vireg tal-fjuwil Russi sakemm jinstabu provvisti alternattivi.

2.13 L-enerġija nukleari hija t-teknoloġija b’livell baxx ta’ emissjonijiet tal-karbonju disponibbli għall-użu, bl-inqas spejjeż mistennija għall-2025. Riżervi kbar tal-idroenerġija biss jistgħu jipprovdu kontribuzzjoni simili bi spejjeż komparabbli iżda jibqgħu dipendenti ħafna fuq il-karatteristiċi naturali ta’ pajjiżi individwali. Meta mqabbla mal-ġenerazzjoni bbażata fuq il-fjuwils fossili, l-impjanti nukleari huma mistennija li jkunu aktar affordabbli mill-impjanti li jaħdmu bil-faħam. Filwaqt li t-turbini tal-gass b’ċiklu kombinat (CCGTs) ibbażati fuq il-gass huma kompetittivi f’xi reġjuni, il-kost livellat tal-enerġija (LCOE) tagħhom jiddependi ħafna fuq il-prezzijiet għall-gass naturali u l-emissjonijiet tal-karbonju f’reġjuni individwali. L-elettriku prodott minn operazzjoni nukleari fit-tul permezz tal-estensjoni tal-ħajja huwa kompetittiv ħafna u ma jibqax biss l-għażla bl-inqas spiża għall-ġenerazzjoni b’livell baxx ta’ karbonju – meta mqabbel mal-bini ta’ impjanti tal-enerġija ġodda – iżda għall-ġenerazzjoni kollha tal-enerġija b’mod ġenerali ( 8 )

2.14 B’mod simili għas-sorsi ta’ enerġija rinnovabbli, il-kostijiet operattivi tal-enerġija nukleari huma baxxi. Il-kostijiet varjabbli huma virtwalment indipendenti mis-suq globali tal-komoditajiet tal-enerġija. Għal din ir-raġuni, l-impjanti tal-enerġija nukleari jippreżentaw l-offerti tagħhom fis-suq tal-elettriku bi prezz stabbli. Il-prezz tal-fjuwils u l-ipprezzar tal-karbonju ġeneralment għandhom l-akbar impatt fuq il-kostijiet tal-produzzjoni tal-elettriku. Dawn il-kostijiet varjabbli jew il-kostijiet marġinali jvarjaw ħafna minn teknoloġija għal oħra. Il-kost marġinali tal-impjanti tal-enerġija nukleari jiddependi mill-prezz tal-fjuwil nukleari, li huwa ħafna aktar baxx minn dak tal-gass jew tal-faħam. Peress li l-produzzjoni nukleari hija sostanzjali, il-prezz tal-fjuwil jista’ jinfirex fuq volum kbir ta’ produzzjoni, kwantità kbira ta’ MWh. Peress li l-impjanti tal-enerġija nukleari ma jarmu l-ebda CO 2 , il-kostijiet marġinali tagħhom ma jinkludu l-ebda kost relatat mal-prezzijiet tal-kwoti tas-CO 2 , bħall-enerġija rinnovabbli.

2.15 Minn perspettiva regolatorja, il-prezzijiet tal-elettriku fis-suq bl-ingrossa tal-UE huma ddeterminati skont l-ordni tal-mertu, li fih l-aħħar impjant tal-enerġija jistabbilixxi l-prezz. Fil-biċċa l-kbira tal-każijiet tax-xenarju ta’ mġiba standard, il-prezz f’suq spot jiġi ddeterminat mill-gass jew mill-faħam. Dan ifisser li l-enerġija nukleari ma tinfluwenzax il-prezzijiet tal-enerġija fis-suq spot, ħlief meta t-taħlita tal-enerġija tinkludi sehem għoli ta’ sorsi b’emissjonijiet baxxi, li għandu jkun il-mudell Ewropew futur. Bħalissa, il-mudell standard tas-suq inqered mix-xokk min-naħa tal-provvista, speċjalment fir-rigward tal-gass, li jrid ikun akkumpanjat mis-sorsi disponibbli l-oħra biex jikkontribwixxi għall-ekwilibriju tas-suq u l-istabbiltà tal-prezzijiet, flimkien ma’ interventi regolatorji bħat-tnaqqis fid-domanda fl-Unjoni kollha ( 9 )

2.16 Is-suq spot huwa biss parti mill-bejgħ tas-suq. Il-kumpaniji tal-enerġija ħafna drabi jbigħu provvisti fiżiċi tal-elettriku fuq il-bażi ta’ kuntratti bilaterali. F’dan il-każ, mudelli ta’ finanzjament u kuntratti bilaterali differenti użati fl-Istati Membri tal-UE b’enerġija nukleari fit-taħlita tal-enerġija tagħhom jgħinu biex jistabbilizzaw il-prezz tal-enerġija għall-klijent, iżda mhux neċessarjament biex ibaxxuh. Irridu niddistingwu wkoll bejn saffi differenti tas-suq tal-elettriku (bl-ingrossa kontra bl-imnut). Is-swieq bl-imnut fl-UE jiddependu fuq ħafna fatturi bħal-livell ta’ kompetizzjoni, iżda wkoll fuq fatturi li jiddeterminaw il-prezz finali. Il-prezzijiet tal-elettriku mħallsin mill-konsumaturi domestiċi fl-UE jinkludu t-taxxi u l-imposti. Skont iċ-ċifri tal-Eurostat, is-sehem medju ta’ imposti u taxxi mħallsin mill-konsumaturi domestiċi għall-elettriku fl-UE huwa ta’ 36 %.

3. Kummenti ġenerali

3.1 Il-KESE jagħraf tajjeb u jirrispetta s-serjetà tas-sitwazzjoni. Fiċ-ċirkostanzi attwali, bħala parti mill-ġestjoni tal-kriżijiet u tal-emerġenzi, it-twassil affidabbli tal-enerġija bi prezz aċċettabbli huwa l-mod kif wieħed jissopravivi. Għal dik ir-raġuni, kwalunkwe sors disponibbli li jista’ jkun affidabbli għandu jintuża mhux biss biex jakkomoda d-domanda, iżda wkoll biex jikkontribwixxi għall-istabbiltà tal-prezzijiet f’dan il-perjodu ta’ żmien inċert ħafna.

3.2 Il-KESE jappoġġja bis-sħiħ il-Patt Ekoloġiku Ewropew u t-tranżizzjoni tal-ekonomija Ewropea lejn in-newtralità klimatika sal-2050. Fl-istess ħin, it-tranżizzjoni klimatika jeħtieġ li timxi id f’id mal-ħames pilastri tal-Unjoni tal-Enerġija, jiġifieri mal-pilastri dwar is-sigurtà tal-provvista u l-affordabbiltà tal-prezzijiet tal-enerġija. Il-politiki futuri għandu jkollhom l-għan li jnaqqsu d-dipendenza għolja mill-importazzjoni, kif enfasizzat mill-KESE f’diversi Opinjonijiet.

3.3 Fid-dawl tal-miri ewlenin tal-Komunikazzjoni tal-Kummissjoni Ewropea dwar REPowerEU, hemm żewġ fażijiet tal-isforz għall-istabbiltà tal-prezzijiet tal-enerġija fl-UE. L-ewwel fażi hija sa ma jsiru l-ewwel passi biex titnaqqas id-dipendenza tal-UE mir-Russja b’riżultati viżibbli, u t-tieni fażi hija meta d-dipendenza tal-enerġija tal-UE mir-Russja tkun żero. Il-KESE jammetti li għall-ewwel fażi, fejn l-istabbiltà u s-sigurtà ser jaqdu rwol fundamentali, l-enerġija nukleari minn sorsi eżistenti tal-UE ser tkun ta’ appoġġ kbir, kif enfasizzat fil-pjan REPowerEU ( 10 ) , filwaqt li wieħed iżomm f’moħħu li t-tħejjija tas-sistema tal-enerġija tal-UE għax-xitwa li ġejja mhux ser tkun faċli (biex jinħolqu biżżejjed ħażniet u riżervi ta’ gass, tinbeda d-diversifikazzjoni tal-kunsinni, jintużaw aktar idroġenu u metan, isir investiment addizzjonali massiv fi proġetti relatati mal-enerġija rinnovabbli u l-effiċjenza enerġetika) kif indikat l-Aġenzija Internazzjonali tal-Enerġija fir-rakkomandazzjonijiet tagħha ta’ Marzu 2022 ( 11 ) . Għat-tieni fażi, il-Patt Ekoloġiku jista’ jerġa’ jiġi integrat fil-politiki meta kwalunkwe riskju marbut mas-sigurtà tal-provvista jiġi eliminat.

3.4 Il-KESE jirrimarka li l-provvista ta’ vireg tal-fjuwil lill-impjanti tal-enerġija nukleari fl-UE b’reatturi VVER operati fit-territorju tagħhom (il-Bulgarija, ir-Repubblika Ċeka, l-Ungerija, il-Finlandja u s-Slovakkja) tista’ tkun f’riskju minħabba l-gwerra fl-Ukrajna. Fl-istess ħin, huwa kuntent li jara li provvisti alternattivi huma possibbli ( 12 ) u jħeġġeġ lill-Istati Membri rilevanti biex isibu fornituri alternattivi malajr kemm jista’ jkun. L-impjanti nukleari ma jeħtiġux kapaċità kbira ta’ ħżin u jistgħu faċilment jaħżnu l-fjuwil għal bejn tliet u ħames snin, u għalhekk huwa possibbli li wieħed jaqleb għal fornitur ieħor jew jixtri fjuwil bi prezz favorevoli.

3.5 Il-KESE jenfasizza li l-istabbiltà tas-suq tal-enerġija tal-UE hija prijorità assoluta għal-lum peress li tista’ telimina l-volatilità fil-prezzijiet tal-enerġija. L-enerġija nukleari bħala sors ta’ tagħbija bażi ta’ enerġija stabbli ħafna (riżerva għal sorsi ta’ enerġija rinnovabbli volatili) tista’ tikkontribwixxi b’mod sostanzjali għall-istabbiltà tal-provvista f’perjodi ta’ riskji straordinarji.

3.6 Il-KESE jirrimarka li l-enerġija nukleari ma ġġorx ir-riskju ta’ volatilità fil-prezzijiet tal-EU ETS, li laħqu livell rekord ta’ EUR 100 għal kull tunnellata ta’ CO 2 fil-bidu ta’ Frar 2022. Peress li l-impjanti tal-enerġija nukleari ma jarmu l-ebda CO2, il-kostijiet marġinali tagħhom ma jinkludu l-ebda kost tas-CO2, bħall-enerġija rinnovabbli. Il-volatilità fl-iskema tal-EU ETS taffettwa b’mod sinifikanti l-prezz tal-gass fis-suq tal-UE.

3.7 B’mod komprensiv, l-enerġija nukleari għandha kostijiet għoljin ta’ investiment iżda kostijiet operattivi relattivament irħas. Madankollu, m’aħniex qed nibdew mill-bidu nett, u l-kapaċitajiet nukleari eżistenti (aġġornati) jistgħu jintużaw biex jistabbilizzaw is-suq. Il-politiki għandhom jippermettu lill-Istati Membri jtawlu t-tħaddim tal-flotta eżistenti, peress li t-tħaddim fit-tul tal-impjanti tal-enerġija nukleari huwa bil-bosta l-aktar soluzzjoni affordabbli għall-2030 u lil hinn, li se jippermetti tranżizzjoni bla xkiel lejn in-newtralità klimatika. Jeħtieġ li tiġi evitata kwalunkwe miżura li jista’ jkollha impatt negattiv fuq il-kapaċità eżistenti ta’ livell baxx ta’ emissjonijiet tal-karbonju, jew li tiskoraġġixxi lill-investituri milli jinvestu fit-teknoloġiji meħtieġa.

3.8 Il-KESE jissuġġerixxi li r-rwol tal-enerġija nukleari jitqies fit-tfassil futur tar-regoli tas-suq tal-elettriku. L-impjanti nukleari jistgħu joffru l-elettriku lill-konsumaturi finali bi prezz fiss, peress li bosta pajjiżi Ewropej jużaw mudelli differenti ta’ kuntratti li jiżguraw stabbiltà lill-konsumaturi. Prezz tax-xiri fiss jiżgura redditu fuq l-investiment u kostijiet kapitali aktar baxxi, u jiffissa parzjalment il-prezz tal-elettriku għall-konsumaturi finali.

3.9 L-enerġija nukleari ammontat għal madwar 25 % tal-elettriku prodott fl-UE fl-2020. Aktar solidarjetà u interkonnessjonijiet ta’ trażmissjoni aħjar fis-suq tal-enerġija se jgħinu biex ikun hemm rispons effettiv għall-volatilità tas-sorsi ta’ enerġija rinnovabbli fit-tul u anke għall-indisponibilità tal-gass fuq perjodu qasir. Il-KESE jappella wkoll lill-Istati Membri biex jaħdmu fuq il-kapaċità tal-ħżin u jissostitwixxu l-impjanti tal-gass b’enerġija minn sorsi b’livell baxx ta’ emissjonijiet tal-karbonju. Kwalunkwe dispożizzjoni fir-reviżjoni tad-disinn tas-suq tal-elettriku għandha tinċentiva l-investimenti fit-teknoloġiji b’livell baxx ta’ emissjonijiet tal-karbonju meħtieġa għad-dekarbonizzazzjoni tas-settur tal-enerġija b’mod sigur u affordabbli.

3.10 Il-KESE jenfasizza l-element l-ieħor tal-istabbiltà tal-prezzijiet għall-enerġija nukleari żgurat mill-istabbiltà tal-provvisti. Meta mqabbla mal-gass, l-impjanti tal-enerġija nukleari ma jeħtiġux kapaċitajiet kbar ta’ ħżin u jistgħu faċilment jaħżnu l-fjuwil tagħhom għal tliet snin ( 13 ) . Il-kapaċità fuq perjodu twil għar-riforniment tal-fjuwil u tal-ħżin tgħin biex il-fjuwil jinxtara b’kundizzjonijiet aktar favorevoli kif ukoll biex wieħed jaqleb ma’ fornituri oħra. Għal din ir-raġuni, iħeġġeġ lill-ħames Stati Membri b’teknoloġiji VVER biex ifittxu fornituri alternattivi.

3.11 Meta tonqos id-dipendenza enerġetika tal-UE mir-Russja, se jkun punt tat-tluq tajjeb mhux biss li naħsbu, iżda wkoll li nimplimentaw u nimmaterjalizzaw il-potenzjal tal-innovazzjoni fir-rigward tal-enerġija nukleari, jiġifieri l-użu ta’ sorsi nukleari għall-produzzjoni tal-idroġenu u r-riċiklaġġ tal-iskart bħala parti minn katina tal-ekonomija ċirkolari. Skont l-Aġenzija Internazzjonali tal-Enerġija, l-użu tal-elettriku mill-enerġija nukleari għall-produzzjoni tal-idroġenu u s-sħana jippreżenta opportunitajiet ġodda. L-elettriku nukleari żejjed jista’ jintuża biex jiġu prodotti madwar 20 miljun tunnellata ta’ idroġenu fl-2050 u s-sħana koġenerata minn impjanti nukleari tista’ tissostitwixxi t-tisħin distrettwali u użi oħra b’temperatura għolja ( 14 ) , għalkemm il-kostijiet tal-kostruzzjoni jkollhom jonqsu biex jagħmluh kompetittiv.

3.12 Il-KESE jipproponi li l-Presidenza Ċeka tiddiskuti, fi ħdan il-Forum Ewropew dwar l-Enerġija Nukleari, l-istabbiltà tal-prezzijiet fis-settur nukleari kif ukoll ir-rwol tal-enerġija nukleari fl-istabbiltà tal-provvisti bħala reazzjoni għat-tnaqqis tad-dipendenza tal-UE mill-gass Russu. Il-KESE jixtieq ikun involut mill-qrib f’din id-diskussjoni.

3.13 Il-KESE jissuġġerixxi li tissaħħaħ il-kooperazzjoni bilaterali mal-imsieħba internazzjonali fis-settur nukleari, prinċipalment mal-Istati Uniti, sabiex jiġu kondiviżi r-riżultati fl-innovazzjoni u l-avvanzi fit-teknoloġiji l-ġodda. Il-KESE jirrakkomanda li l-Presidenza Ċeka tal-Kunsill tal-UE torganizza konferenza dwar reatturi modulari żgħar li tista’ tieħu l-forma ta’ forum ta’ livell għoli bejn l-UE u l-Istati Uniti dwar reatturi modulari żgħar u tesplora din ir-riċerka promettenti.

4. Kummenti speċifiċi

4.1 Il-KESE huwa konxju sew ta’ xi riskji marbuta mal-użu tal-enerġija nukleari u jappoġġja l-ħtieġa għal aktar riċerka sabiex din issir saħansitra aktar sikura. Ikun assurd li wieħed jaħseb li r-riskji ma jeżistux. L-enerġija nukleari ilha tintuża biex tipproduċi l-enerġija mis-snin 50, u minn dak iż-żmien ’il hawn il-livell ta’ sigurtà u sikurezza ġie msaħħaħ, jiġifieri biex jirreżisti avvenimenti esterni estremi, kemm naturali kif ukoll ikkawżati mill-bniedem, bħal inċidenti tal-inġenji tal-ajru jew splużjonijiet. Il-KESE jistieden lill-Istati Membri biex ma jwaqqfux ir-riċerka u l-innovazzjoni f’dan il-qasam u biex jikkonformaw ma’ rekwiżiti stretti dwar is-sikurezza u r-rimi tal-iskart.

4.2 Is-sitwazzjoni attwali fis-suq tal-enerġija taffettwa wkoll il-prezzijiet tal-uranju, li jistgħu jiġu stabbilizzati permezz ta’ diversifikazzjoni aħjar tal-fornituri, jew fit-tul billi jinbnew impjanti tal-enerġija li jeħtieġu riforniment inqas frekwenti. L-impjanti tal-enerġija bbażati fuq reatturi modulari żgħar jistgħu jeħtieġu riforniment inqas frekwenti, kull tliet sa seba’ snin meta mqabbla ma’ bejn sena u sentejn għall-impjanti konvenzjonali. Xi reatturi moduli żgħar huma saħansitra mfassla biex joperaw sa 30 sena mingħajr riforniment. Barra minn hekk, il-kostruzzjoni tal-impjanti tal-enerġija GEN III tissodisfa l-ħtiġijiet ta’ pajjiżi b’rekwiżiti kbar tal-enerġija u bi grilji żviluppati (kif muri mill-programmi li għaddejjin jew li huma ppjanati f’pajjiżi differenti).

4.3 Id-disinji ta’ reatturi modulari żgħar huma ġeneralment aktar sempliċi, u l-kunċett ta’ sikurezza għar-reatturi modulari żgħar ta’ spiss jiddependi aktar minn sistemi passivi u l-karatteristiċi inerenti tas-sikurezza tar-reattur, bħal enerġija baxxa u pressjoni operattiva. Ir-reatturi modulari żgħar joffru ffrankar fil-kostijiet u fil-ħin tal-kostruzzjoni, u jistgħu jintużaw b’mod inkrementali biex ilaħħqu mad-domanda dejjem tikber għall-enerġija.

4.4 Il-fjuwil meħtieġ għall-impjanti nukleari huwa pjuttost ta’ volum żgħir meta mqabbel mal-ħtiġijiet tal-impjanti tal-enerġija li jaħdmu bil-fjuwils fossili. Pellet żgħira ta’ diossidu tal-uranju li tiżen ħames grammi tipproduċi l-istess ammont ta’ enerġija bħal tunnellata faħam jew madwar 480 metru kubu ta’ gass naturali. L-impjanti nukleari ma jeħtiġux kapaċitajiet kbar ta’ ħżin u jistgħu faċilment jaħżnu l-fjuwil tagħhom għal tliet sa ħames snin. Il-kapaċità tal-ħżin tista’ titqies bħala stabbiltà għall-impjant, peress li tnaqqas id-dipendenza minn fornitur partikolari u tagħti l-possibbiltà li l-fjuwil jinxtara meta jkun hemm prezzijiet favorevoli.

4.5 L-investimenti li jsiru f’dan is-settur ifissru wkoll li kwalunkwe aġġornament jista’ jintuża għall-benefiċċju tat-tranżizzjoni ekoloġika. Teknoloġiji u metodi nukleari jintużaw biex jikkontribwixxu għat-tranżizzjoni lejn sistema tal-enerġija dejjem aktar ibbażata fuq l-idroġenu f’żewġ oqsma ewlenin: (i) il-produzzjoni tal-idroġenu mid-disassoċjazzjoni termali/kimika assistita mill-enerġija nukleari tal-ilma u (ii) il-kontribut tal-metodi u t-tekniki nukleari biex jittejjeb il-fehim u sussegwentement ikunu jistgħu jiġu adattati l-materjali biex jiġu ssodisfati aħjar ir-rekwiżiti għall-ħżin u l-konverżjoni tal-idroġenu ( 15 )

Brussell, il-21 ta’ Settembru 2022. Christa SCHWENG Il-President tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

(1) Artikolu 194(2) tat-TFUE.

(2) https://iea.blob.core.windows.net/assets/0498c8b8-e17f-4346-9bde-dad2ad4458c4/NuclearPowerandSecureEnergyTransitions.pdf

(3) Regolament Delegat tal-Kummissjoni (UE) 2022/1214 TAD-9 TA’ Marzu 2022 li jemenda r-Regolament Delegat (UE) 2021/2139 fir-rigward tal-attivitajiet ekonomiċi f’ċerti setturi tal-enerġija u r-Regolament Delegat (UE) 2021/2178 fir-rigward ta’ divulgazzjonijiet pubbliċi speċifiċi għal dawn l-attivitajiet ekonomiċi (ĠU L 188, 15.7.2022, p. 1).

(4) Ir-rapport tal-Grupp ta’ Esperti Tekniċi jinsab hawnhekk: TEG final report on the EU taxonomy (Ir-rapport finali tal-Grupp ta’ Esperti Tekniċi dwar it-tassonomija tal-UE – mhux disponibbli bil-Malti) | Kummissjoni Ewropea (europa.eu)

(5) Data tal-Eurostat ta’ Frar 2022 https://ec.europa.eu/eurostat/web/products-eurostat-news/-/edn-20220210-2

(6) Għal aktar dettalji, jekk jogħġbok ara l-Opinjoni TEN/761 (ĠU C 275, 18.7.2022, p. 80).

(7) AIE/NEA, 2020.

(8) https://iea.blob.core.windows.net/assets/ae17da3d-e8a5-4163-a3ec-2e6fb0b5677d/Projected-Costs-of-Generating-Electricity-2020.pdf

(9) Regolament tal-Kunsill (UE) 2022/1369 tal-5 ta’ Awwissu 2022 dwar miżuri koordinati għat-tnaqqis tad-domanda għall-gass (ĠU L 206, 8.8.2022, p. 1).

(10) Pjan REPowerEU, COM(2022) 230 final.

(11) AIE 10-Point Plan to European Union for reducing reliance on Russian supplies by over a third while supporting European Green Deal, with emergency options to go further (Pjan ta’ 10 punti għall-Unjoni Ewropea sabiex titnaqqas id-dipendenza mill-provvisti Russi b’aktar minn terz filwaqt li jiġi appoġġjat il-Patt Ekoloġiku Ewropew, b’għażliet ta’ emerġenza biex tkompli timxi ’l quddiem – mhux disponibbli bil-Malti), Marzu 2022.

(12) L-impjant tal-enerġija nukleari ta’ Temelín fir-Repubblika Ċeka sab fornituri alternattivi.

(13) Skont ir-rapport annwali tal-2020 tal-Aġenzija Fornitriċi tal-Euratom, “l-inventarji tal-uranju jistgħu jalimentaw ir-reatturi tal-enerġija nukleari tal-utilitajiet tal-UE, għal sentejn u disa’ xhur bħala medja.

(14) https://iea.blob.core.windows.net/assets/0498c8b8-e17f-4346-9bde-dad2ad4458c4/NuclearPowerandSecureEnergyTransitions.pdf

(15) IAEA-TECDOC-1676