MT Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea C 354/8

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “Persuni b’diżabilità: l-impjieg u l-aċċessibbiltà fi stadji għal persuni b’diżabilità fl-UE. L-Istrateġija ta’ Lisbona wara l-2010” (opinjoni esploratorja)

2010/C 354/02

Relatur: IS-SUR CABRA DE LUNA

F’ittra tat-23 ta’ Lulju 2009, b’konformità mal-Artikolu 262 tat-Trattat li jistabbilixxi l-Komunità Ewropea, is-Sur Diego López Garridfo, is-Segretarju tal-Istat għall-Unjoni Ewropea tal-Ministeru għall-Affarijiet Barranin u l-Kooperazzjoni, f’isem il-Presidenza Spanjola futura talab lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew ifassal opinjoni esploratorja dwar

Persuni b’diżabilità: l-impjieg u l-aċċessibbiltà fi stadji għal persuni b’diżabilità fl-UE. L-Istrateġija ta’ Lisbona wara l-2010.

Is-Sezzjoni Speċjalizzata għax-Xogħol, l-Affarijiet Soċjali u ċ-Ċittadinanza, inkarigata sabiex tipprepara l-ħidma tal-Kumitat dwar is-suġġett, adottat l-opinjoni tagħha nhar it-23 ta’ Frar 2010.

Matul il-461 sessjoni plenarja tiegħu li saret fis-17 u t-18 ta’ Marzu (seduta tas-17 ta’ Marzu 2010), il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew adotta din l-Opinjoni b’152 vot favur, 0 voti kontra u 3 astensjonijiet.

1. Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

Strateġija UE 2020

1.1 Il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew (KESE) jappella biex meta jiġu adottati l-Istrateġija UE 2020, il-Linji Gwida għall-Impjieg u l-Aġenda Soċjali, tiġi inkluża taqsima speċifika dwar id-diżabilità, biex ikun żgurat li dan l-aspett jiġi integrat u kkoordinat aħjar fil-politiki kollha tal-Komunità.

1.2 Il-KESE jfakkar li l-inklużjoni ta’ kriterji għat-tisħiħ tal-politiki dwar id-diżabilità fl-Istrateġija UE 2020 futura tkun tfisser spinta ekonomika ’l quddiem għas-soċjetà kollha kemm hi, kif ukoll progress fl-inklużjoni soċjali u n-nuqqas ta’ diskriminazzjoni.

1.3 Il-KESE jemmen li hemm bżonn jiġi adottat “Patt Ewropew għad-Diżabilità” li jqiegħed is-sisien għal politika Ewropea ġdida dwar id-diżabilità, li jkun taqbel mal-Istrateġija futura tal-Kummissjoni għal persuni b’diżabilitajiet skont it-Trattat ta’ Lisbona u l-Konvenzjoni dwar id-Drittijiet tal-Persuni b’Diżabilità (UNCRPD) u l-protokoll tagħha. L-Unjoni Ewropea u l-Istati Membri għandhom jikkonkludu l-Konvenzjoni mill-aktar fis possibbli.

1.4 Il-KESE jappella għal politiki li jrawwmu l-innovazzjoni, li huma bbażati fuq data statistika u li jagħtu viżibilità lill-persuni b’diżabilità fl-istatistiċi Ewropej u nazzjonali rilevanti kollha.

L-impjieg u l-persuni b’diżabilità

1.5 Il-KESE jappoġġja suq li huwa inklużiv għal kulħadd u jinnota li l-politiki dwar l-impjieg għal persuni b’diżabilità għandhom jiffukaw fuq il-proċess kollu tal-ħajja li hu marbut max-xogħol (“lifestreaming”), u b’mod partikolari fuq l-edukazzjoni, ir-reklutaġġ, iż-żamma tal-impjieg u l-integrazzjoni mill-ġdid fil-ħajja professjonali. Il-politiki mmirati għaż-żgħażagħ b’diżabilità, flimkien ma’ politiki għal dawk li għandhom diżabilità minħabba inċident jew mard, għandhom ikunu prijorità għall-Istrateġija UE 2020 futura u għall-Istrateġija l-ġdida tal-Kummissjoni għal persuni b’diżabilità.

1.6 Il-KESE jappella lill-Kummissjoni biex tippreżenta rapport fi żmien sena mill-implimentazzjoni tad-dispożizzjonijiet tad-Direttiva 2000/78/KE dwar id-diżabilità u l-impjieg.

1.7 Il-KESE jfakkar li r-reklutaġġ f’ambjent ta’ xogħol ordinarju jeħtieġ l-użu ta’ servizzi soċjali adegwati kif ukoll ta’ inċentivi u motivazzjoni, filwaqt li jagħraf ir-rwol tal-kumpaniji li jimpjegaw maġġoranza ta’ persuni b’diżabilità u, b’mod aktar ġenerali, ta’ kumpaniji tal-ekonomija soċjali u l-SMEs, li wkoll jeħtieġu l-appoġġ ta’ servizzi soċjali u inċentivi xierqa, biex b’hekk tiġi enfasizzata l-importanza tal-imsieħba soċjali f’dan il-qasam.

1.8 Il-KESE jappella għal politika li tqajjem kuxjenza għall-ġlieda kontra l-isterjotipi persistenti fir-rigward tal-ħaddiema b’diżabilità, u jenfasizza r-rwol tal-mezzi tax-xandir biex jiżguraw li d-diversità tiġi aċċettata.

Aċċessibbiltà

1.9 Il-KESE jsostni li l-aċċessibbiltà tagħmel il-ġid lis-soċjetà kollha kemm hi, mhux biss għall-persuni b’diżabilità, u ġġib magħha aktar konsumaturi għan-negozji.

1.10 Dwar l-aċċessibbiltà, il-KESE jirrakkomanda l-implimentazzjoni progressiva permezz ta’ għanijiet komuni għal tul ta’ żmien qasir, medju u twil (inklużi skadenzi ċari u finali għal prodotti, servizzi u infrastrutturi ġodda kif ukoll għal dawk li jeżistu diġà).

1.11 Il-Kumitat jappoġġja t-twaqqif ta’ Kapitali Ewropea għall-Aċċessibbiltà Universali.

1.12 Il-Kumitat iwissi li hemm bżonn urġenti li titressaq leġislazzjoni dwar l-eAccessibility, itenni l-impenn tiegħu għall-prinċipju ta’ “disinn għal kulħadd” u l-iżvilupp ta’ standards ta’ aċċessibbiltà, jappella għal pjan ta’ azzjoni intensiv dwar din il-kwistjoni sa qabel l-2011, u jappoġġja l-iżvilupp ta’ “Karta Ewropea għad-Diżabilità” li għandha tiffaċilita l-għarfien reċiproku tad-drittijiet u l-ivvjaġġar bejn pajjiż u ieħor għal persuni b’diżabilità.

Is-sessi u d-diżabilità

1.13 Hemm bżonn li s-sessi jiġu integrati fit-tfassil, l-implimentazzjoni, is-segwitu u l-evalwazzjoni tal-politiki dwar id-diżabilità, sabiex titwaqqaf is-sitwazzjoni ta’ inviżibilità u diskriminazzjoni multipla li tolqot lin-nisa u t-tfajliet b’diżabilità.

Id-djalogu soċjali u d-diżabilità

1.14 Il-KESE jagħraf l-importanza tal-imsieħba soċjali biex jiżguraw li l-persuni b’diżabilità jaħdmu bl-istess kundizzjonijiet ta’ oħrajn, b’kundizzjonijiet tax-xogħol ġusti u favorevoli.

1.15 L-imsieħba soċjali għandhom jadottaw id-dimensjoni tad-diżabilità fl-azzjonijiet u n-negozjati kollha intersettorjali, settorjali u fil-livell tal-kumpanija, speċjalment fir-rigward tal-impjieg, l-aċċessibbiltà u kwistjonijiet ta’ protezzjoni soċjali.

Il-parteċipazzjoni u d-djalogu ċivili

1.16 Il-KESE jesprimi l-appoġġ sħiħ tiegħu għall-prinċipju ta’ “Xejn għall-persuni b’diżabilità mingħajr persuni b’diżabilità” u li dan il-prinċipju għandu jiġi applikat fi ħdan l-istrateġija UE 2020 u l-programmi għal persuni b’diżabilità li jirċievu fondi pubbliċi.

1.17 L-UE u l-Istati Membri għandhom jippromovu l-iżvilupp tas-soċjetà ċivili u jiggarantixxu l-iffinanzjar tagħha, biex tiġi żgurata l-indipendenza u l-kapaċità tagħha li tieħu sehem fit-tfassil tal-politiki u/jew fit-twassil tas-servizzi soċjali.

2. Daħla

2.1 Il-KESE jilqa’ bi pjaċir it-talba mill-Presidenza Spanjola li jfassal opinjoni dwar il-Persuni b’diżabilità: l-impjieg u l-aċċessibbiltà fi stadji għal persuni b’diżabilità. L-istrateġija ta’ Lisbona wara l-2010.

2.2 Il-KESE ġabar bir ta’ għarfien permanenti u trasversali dwar dan is-suġġett, bl-ewwel opinjoni tiegħu li kienet speċifikament L-Integrazzjoni tal-persuni b’diżabilità fis-soċjetà adottata f’Lulju 2002 (1), li għenet fl-appoġġ tat-trattament ugwali u n-nuqqas ta’ diskriminazzjoni għal persuni b’diżabilità u l-familji tagħhom (2).

2.3 Il-persuni b’diżabilità jirrappreżentaw aktar minn 16 % tal-popolazzjoni (mill-inqas 80 miljun) (3) u dan il-persentaġġ qiegħed jogħla minħabba l-popolazzjoni li qed tixjieħ.

2.4 Il-KESE jagħraf li l-progress li sar kemm fil-leġislazzjoni (4) kif ukoll fl-implimentazzjoni tal-politiki Ewropej (5) li, flimkien mad-Dikjarazzjoni ta’ Madrid fl-2002 (6), għenu biex l-UE tkun aktar inklużiva tal-persuni b’diżabilità. Minkejja dan, hemm lok għal aktar titjib, peress li l-progress li sar kien ta’ natura settorjali, huwa frammentat u bata minn nuqqas ta’ strateġija magħquda u strutturata għall-Komunità: kif ikkonfermat fl-evalwazzjoni ta’ nofs it-terminu tal-Pjan ta’ Azzjoni Ewropew 2003-2010 (7), is-servizzi tal-Kummissjoni Ewropea nnifisha li għandhom x’jaqsmu mal-politiki Ewropej għall-persuni b’diżabilità wkoll għandhom bżonn jissaħħu.

2.5 Il-KESE jinnota r-riżultati riċenti tal-Eurobarometer tal-2009 (8) li wrew żieda qawwija tas-sens ta’ diskriminazzjoni fuq bażi ta’ diżabilità (8 % fl-aħħar sena, i.e. 53 % fl-2009 meta mqabbel mal-45 % fl-2008), b’aktar minn 33 % tal-persuni b’diżabilità li ħassew diskriminazzjoni kontrihom fl-2009.

2.6 Il-KESE jagħraf li l-progress li sar fil-politiki dwar id-diżabiltà huwa dovut għall-kampanji u għall-pressjonijiet li saru mill-moviment Ewropew għad-diżabilità u l-korpi rappreżentattivi tiegħu, miġburin fil-Forum Ewropew dwar id-Diżabilità (FED), kif ukoll għall-appoġġ tal-imsieħba soċjali.

2.7 Il-KESE jixtieq ifakkar lit-trio Presidenzjali tal-Kunsill fl-importanza li titqies din l-opinjoni meta jkunu qed iwettqu l-presidenzi tagħhom.

3. Politika Komunitarja ġdida dwar id-diżabilità fl-Istrateġija UE 2020 futura

3.1 Il-KESE jaqbel mal-Kummissjoni li “l-politiki l-ġodda jridu b’mod dimostrabbli jikkontribwixxu għall-koeżjoni soċjali, b’mod li jiġi indirizzat il-qgħad u titħeġġeġ l-inklużjoni soċjali … [d]an jitlob li naħsbuha mill-ġdid dwar is-sistemi edukattivi u tas-swieq tax-xogħol, li ntejbu l-mobbiltà u li nagħtu spinta lid-dinamiżmu tal-Ewropa sabiex nippermettu li l-potenzjal innovattiv u kreattiv tagħna jaħdem” (9).

3.2 Il-KESE jemmen li fil-kuntest tal-Istrateġija UE 2020, hemm il-ħtieġa li jiġi adottat Patt Ewropew għad-Diżabilità, kif sar diġà għas-sessi u għaż-żgħażagħ.

3.3 Il-Patt irid ikun ftehim komuni, approvat mill-Kunsill tal-Ministri, bejn il-gvernijiet tal-Istati Membri, il-Kummissjoni u l-Forum Ewropew dwar id-Diżabilità, bl-involviment tal-Parlament Ewropew, il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew u, fejn xieraq, tal-imsieħba soċjali u r-rappreżentanti tas-soċjetà ċivili organizzata. Il-Patt irid jitmexxa minn Kumitat Ewropew għad-Diżabilità, presedut minn rappreżentant tal-Istati Membri u b’segretarjat eżekuttiv ipprovdut mill-Kummissjoni. Il-Patt għandu jkopri l-ħtieġa għal għanijiet komuni għall-Istati Membri, indikaturi tal-prestazzjoni u rapport obbligatorju lill-Kunsill Ewropew tar-Rebbiegħa (10). B’dan il-mod, ser tiġi applikata varjazzjoni tal-Metodu Miftuħ ta’ Koordinazzjoni għad-diżabilità.

3.4 Il-Patt għandu jkopri l-aċċess ugwali fl-edukazzjoni, it-trattament ugwali fix-xogħol u fl-aċċess għall-impjieg, leġislazzjoni dwar dħul minimu u protezzjoni soċjali, il-libertà tal-moviment, l-għajxien indipendenti u l-awtonomija personali, l-aċċess ugwali għal oġġetti u servizzi għal persuni b’diżabilità, ftehim dwar programm ta’ aċċessibbiltà għal teknoloġiji ġodda, it-trasport u l-ambjent urban, is-saħħa u l-kura għall-forom kollha ta’ dipendenza, u politiki dwar it-taxxa li jippromovu l-inklużjoni ta’ persuni b’diżabilità u li jkopru spejjeż żejda li jiltaqgħu magħhom fil-biċċa l-kbira tal-attivitajiet tagħhom ta’ kuljum (11).

3.5 Il-Patt għandu jieħu approċċ trasversali għall-bżonnijiet tan-nisa u t-tfajliet b’diżabilità, iż-żgħażagħ b’diżabilità, ix-xjuħija u d-diżabilità, il-persuni li jeħtieġu livell għoli ta’ appoġġ biex iżommu l-indipendenza personali tagħhom u l-persuni b’diżabilità li jgħixu fil-kampanja. L-istess ħaġa tapplika għall-promozzjoni tar-riċerka, l-iżvilupp u l-innovazzjoni marbuta ma’ persuni b’diżabilità.

3.6 Il-Patt għandu jippreżenta ftehim li għandu jiġi implimentat fil-qafas tat-Trattat ta’ Lisbona, tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali u tal-UNCRPD, u jkun jistrieħ fuq tliet pilastri:

3.6.1 (i) Mument storiku fir-reviżjoni tal-politika Komunitarja – il-persuni b’diżabilità u l-familji tagħhom jitpoġġew fiċ-ċentru tal-politiki Komunitarji

3.6.1.1 Il-KESE jappella biex il-koordinazzjoni u l-effett limitat tal-Istrateġija ta’ Lisbona attwali u tal-Aġenda Soċjali Mġedda (12) jitjiebu fl-adozzjoni tal-Istrateġija UE 2020 u tal-Aġenda Soċjali, li għaldaqstant għandhom jinkludu taqsima speċifika dwar il-persuni b’diżabilità u l-familji tagħhom, u għandhom ikopru, fost oħrajn, l-impjieg, l-edukazzjoni, l-inklużjoni u l-protezzjoni soċjali u l-aċċessibbiltà, u jiżguraw li d-diżabilità tiġi riflessa fit-tliet linji ewlenin tal-istrateġija (13).

3.6.1.2 Il-KESE jfakkar li l-inklużjoni ta’ politiki dwar id-diżabilità fost il-kompetenzi tal-UE fl-Istrateġija UE 2020, tkun tfisser spinta ekonomika ’l quddiem għas-soċjetà kollha kemm hi, kif ukoll progress fl-inklużjoni soċjali u n-nuqqas ta’ diskriminazzjoni, kif muri biċ-ċar fi studji riċenti li jqabblu l-ispejjeż mal-benefiċċji (14).

3.6.1.3 Il-Patt Ewropew dwar id-Diżabilità għandu jkun jaqbel mal-Istrateġija futura tal-Kummissjoni għall-persuni b’diżabilità (15), li għandha tieħu post il-Pjan ta’ Azzjoni għall-Persuni b’Diżabilità attwali 2003–2010.

3.6.1.4 L-Istrateġija Ewropea għall-Impjiegi, il-Metodu Miftuħ ta’ Koordinazzjoni (MMK) fl-inklużjoni soċjali, il-protezzjoni soċjali, il-pensjonijiet, l-edukazzjoni, iż-żgħażagħ u oqsma oħra għandhom ikomplu jinkludu u jagħmlu titjib fil-linji gwida u l-għanijiet komuni tal-Istati Membri biex id-diżabilità tiġi riflessa fil-pjani nazzjonali tagħhom, iżidu l-kapaċità tagħhom għall-analiżi u jippreżentaw ir-riżultati f’rapporti regolari.

3.6.1.5 Il-politiki Ewropej għandhom jappoġġjaw il-qerda ta’ kull ksur estrem tad-drittijiet fundamentali, speċjalment fir-rigward tat-tqegħid tal-persuni b’diżabilità f’istituzzjonijiet magħluqin kbar, l-edukazzjoni segregata, iċ-ċaħda tal-kapaċità legali u l-vjolenza lejn persuni b’diżabilità, billi jitqies l-iżvantaġġ ikbar li jbatu n-nisa u t-tfajliet b’diżabilità, flimkien ma’ persuni li jeħtieġu livell għoli ta’ appoġġ (16).

3.6.1.6 Hemm bżonn ta’ politiki li jrawmu l-innovazzjoni u li huma bbażati fuq evidenza statistika. Il-Patt għandu jimmira biex il-persuni b’diżabilità jkunu aktar viżibbli fl-għodod statistiċi rilevanti kollha (17). Huwa għandu jkollu sorsi, indikaturi u għodod armonizzati, aġġornati u affidabbli. Dan jista’ jsir billi pereżempju tinħoloq taqsima permanenti dwar id-diżabilità fl-Istħarriġ Ewropew dwar il-Forza tax-Xogħol, flimkien ma’ taqsima dwar is-sehem soċjali tal-persuni b’diżabilità, u billi jiġu inklużi kwistjonijiet dwar id-diżabilità fit-taqsimiet ġenerali rilevanti.

3.6.1.7 Il-KESE jappella biex jiġu adottati Linji Gwida għall-UE: id-Drittijiet tal-Bniedem u l-Liġi Internazzjonali Umanitarja mill-Kunsill tan-NU, li jinkludu gwida dwar id-drittijiet tal-persuni b’diżabilità, ibbażati fuq l-UNCRPD.

3.6.2 (ii) Id-diżabilità għandha tingħata qafas legali Ewropew adegwat

3.6.2.1 Il-KESE jqis li d-dħul fis-seħħ tat-Trattat ta’ Lisbona jistabbilixxi bażi legali ġdida. Huwa jfakkar ukoll il-valur tal-Artikoli 10, 11 u 19, flimkien mal-Artikoli 21 u 26 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali, li għandhom l-istatus ta’ trattat.

3.6.2.2 Il-UNCRPD toħloq obbligi ġodda għall-UE. Għalhekk il-KESE jħeġġeġ: 3.6.2.2.1 lill-UE tiffinalizza s-sħubija tagħha fil-UNCRPD u l-protokoll tagħha, skont id-Deċiżjoni tal-Kunsill (18). Huwa jfakkar fl-istatut legali tal-Konvenzjoni bħala trattat internazzjonali, u jappella lill-Istati Membri jieħdu impenn biex jibdew jirratifikaw il-UNCRPD malajr kemm jista’ jkun; 3.6.2.2.2 biex il-leġislazzjoni Komunitarja kollha li taffettwa s-suq intern, it-trasport, it-tassazzjoni, il-kompetizzjoni, is-saħħa, il-konsum, il-mezzi diġitali u elettroniċi, l-impjiegi, l-edukazzjoni u n-nuqqas ta’ diskriminazzjoni jiġu analizzati abbażi tal-UNCRPD; 3.6.2.2.3 li jinħoloq mekkaniżmu ta’ koordinazzjoni (19) fi ħdan il-Kummissjoni u bis-sehem tal-Kummissarji rilevanti, flimkien ta’ korp indipendenti, kif mitlub mill-UNCRPD (20).

3.6.2.3 Il-KESE jilqa’ bi pjaċir il-preżentazzjoni ta’ din il-proposta għal Direttiva għan-nuqqas ta’ diskriminazzjoni lil hinn mill-impjieg (21) iżda jiġbed l-attenzjoni għall-fatt li mhijiex konformi biżżejjed mal-UNCRPD. Id-direttiva, li għadha qed tiġi diskussa fil-Kunsill, teħtieġ tiżgura li l-kunċett ta’ diskriminazzjoni jagħti trattament preferenzjali lill-persuni b’diżabilità f’ċirkostanzi speċifiċi; l-ambitu tagħha f’termini ta’ protezzjoni soċjali, is-saħħa u l-edukazzjoni, u bl-indikazzjoni li l-edukazzjoni segregata hija diskriminatorja; l-aċċessibbiltà għal persuni b’diżabilità għandha tapplika għal kulħadd; aġġustamenti raġonevoli għandhom japplikaw fl-isferi kollha u għandhom jingħataw inċentivi pubbliċi għall-implimentazzjoni tagħhom; l-aċċessibbiltà għandha titwessa’ għall-oġġetti u s-servizzi kollha offruti lill-pubbliku u, fl-aħħar; f’dak li għandu x’jaqsam ma’ implimentazzjoni, l-impenji tal-UE f’dan il-qasam għandhom ikunu aktar konkreti, japplikaw b’effett immedjat għal bini ġdid u b’kompromessi realistiċi dwar il-bini eżistenti.

3.6.3 (iii) Fondi adegwati għall-Patt Ewropew għad-Diżabilità

3.6.3.1 Il-Kumitat ifakkar li d-dispożizzjonijiet tar-Regolament Ġenerali dwar il-Fondi Strutturali fir-rigward tan-nuqqas ta’ diskriminazzjoni u l-aċċessibbiltà għal persuni b’diżabilità bħala kriterji għall-għażla u l-implimentazzjoni ta’ proġetti li huma kofinanzjati mill-UE (22) għandhom jinżammu u jissaħħu fil-Politika ta’ Koeżjoni futura, li għandha tiżgura wkoll azzjonijiet għall-persuni b’diżabilità inġenerali fl-Istati Membri kollha, b’faċilitajiet finanzjarji adegwati. Dawn il-prinċipji għandhom jitwessgħu għall-baġit Ewropew u programmi Ewropej oħra dwar ir-riċerka, il-kompetittività, it-taħriġ, l-impjiegi, l-affarijiet soċjali u l-kooperazzjoni fl-iżvilupp, u fost oħrajn, jiġu inklużi wkoll fil-programmi ġodda mill-2014 ’il quddiem.

3.6.3.2 Il-KESE jagħraf li l-involviment tas-soċjetà ċivili fil-ġestjoni diretta tal-Fond Soċjali Ewropew (fit-taħriġ u l-impjiegi) u tal-Fond Ewropew għall-Iżvilupp Reġjonali kiseb riżultati inkoraġġanti u jappella biex dan il-mudell jiddaħħal fil-programmi operattivi tal-Fondi Strutturali mill-2013 ’il quddiem.

3.6.3.3 Il-KESE jqis li l-fatt li jitkompla jingħata appoġġ finanzjarju, permezz tal-programm PROGRESS għall-appoġġ tal-organizzazzjonijiet Ewropej għal persuni b’diżabilità, inkluż il-Forum Ewropew għad-Diżabilità, kif ukoll korpi li jaħdmu għall-integrazzjoni soċjali, isaħħaħ id-demokrazija fl-UE u s-soċjetà ċivili strutturata.

4. L-UE u l-impjiegi għal persuni b’diżabilità

4.1 L-impjieg tal-persuni b’diżabililtà għandu jkun parti integrali mill-Istrateġija Ewropea għall-Impjiegi. Is-sitwazzjoni tal-impjiegi għall-ħaddiema fl-Ewropa hija kkumplikata, iżda dik tal-ħaddiema b’diżabilità hija aktar diffiċli, għalhekk irid jissaħħaħ is-suq tax-xogħol li jkun inklużiv għal kulħadd.

4.2 Il-KESE esprima t-tħassib tiegħu dwar l-istat tal-qgħad fost il-persuni b’diżabilità sa minn qabel il-kriżi; 78 % tal-persuni b’diżabilità serja ma kellhomx aċċess għas-suq tax-xogħol, b’rata ta’ inattività li kienet id-doppju ta’ dik tal-bqija tal-popolazzjoni, u b’rata ta’ qgħad li kienet imwaħħla fil-livell ta’ 20 % inqas mill-medja għall-persuni b’diżabilità (23).

4.3 Il-kriżi (li diġà kienet żiedet il-qgħad b’medja ta’ 10 % (24)) qed tagħmel is-sitwazzjoni tal-persuni b’diżabilità aktar diffiċli f’żewġ modi: l-ewwel nett id-dħul fis-suq tax-xogħol ser ikun aktar diffiċli (25) u t-tieni nett, il-gvernijiet ser ikollhom it-tendenza jaġġustaw l-iżbilanċi fil-finanzi pubbliċi tagħhom billi jnaqqsu kull tip ta’ għajnuniet jew pensjonijiet. Il-KESE jwissi li l-persuni b’diżabilità m’għandhomx ikunu l-vittmi ewlenin tal-kriżi u jopponi kull qtugħ ta’ għajnuna għalihom (26).

4.4 Hemm il-periklu li l-kriżi żżid ir-riskju tal-faqar fost il-persuni b’diżabilità u l-familji tagħhom. Min-naħa l-oħra, il-kriżi tista’ tipprovdi opportunità għal attivitajiet ta’ negozju aktar inklużivi, b’inċentivi, u żżid il-produttività tan-negozji, biex b’hekk titjieb l-ekonomija b’mod ġenerali.

4.5 Il-Kumitat isostni li t-tħeġġiġ tal-impjieg tal-persuni b’diżabilità għandu jkun wieħed mill-għanijiet ewlenin tal-Istrateġija Ewropea għall-Impjiegi, u jappella biex il-Linji Gwida dwar l-Impjiegi jinkludu għan li jinkorpora l-Konklużjoni 34 tal-Kunsill Ewropew tar-Rebbiegħa 2006 (27), “Wieħed mill-għanijiet ewlenin huwa li tiżdied il-parteċipazzjoni fis-suq tax-xogħol, speċjalment … tal-persuni b’diżabilità … Biex jinkisbu dawn l-għanijiet, għandha ssir ħidma b’kooperazzjoni mill-qrib mal-imsieħba soċjali”. Għandha titħejja lista ta’ miżuri li l-Istati Membri għandhom japplikaw permezz tal-Pjani Nazzjonali tagħhom.

4.6 L-imsieħba soċjali għandhom rwol kruċjali biex il-persuni b’diżabilità jkunu jistgħu jidħlu fis-suq tax-xogħol permezz ta’ negozjar kollettiv u għall-inserzjoni tagħhom fil-kumpanija. Huma jistgħu jgħinu wkoll fl-implimentazzjoni ta’ politiki dwar id-diversità u jinnegozjaw pjani ta’ diversità bi qbil ma’ min iħaddem, li għandhom jiġu offruti inċentivi biex jimxu lejn din id-direzzjoni: il-politiki dwar ir-responsabbiltà soċjali korporattiva jistgħu jintużaw għal dan il-għan. Għaldaqstant il-KESE jilqa’ bi pjaċir il-konklużjoni b’suċċess tan-negozjati mill-imsieħba soċjali Ewropej għal ftehim awtonomu dwar swieq tax-xogħol inklużivi f’Diċembru 2009.

4.7 Il-KESE jappella biex fi żmien sena jitressaq rapport dwar l-implimentazzjoni tad-dispożizzjonijiet tad-Direttiva 2000/78 dwar id-diżabilità u l-impjieg (28).

4.8 Il-KESE jtenni li l-persuni b’diżabilità huma kkwalifikati daqs kull persuna oħra biex ikollhom ħajja tax-xogħol kompluta, u li l-ħiliet tagħhom m’għandhomx jiġu sottovalutati, iżda msaħħa. Il-persuni b’diżabilità għandhom dritt jaħdmu daqs ħaddieħor.

4.9 Il-KESE jiġbed l-attenzjoni għall-fatt li, skont riċerka li saret mill-Eurofound, qed jikber l-għadd ta’ problemi ta’ saħħa mentali, u li din il-forma ta’ diżabilità qed issir il-kawża ewlenija tat-tluq bikri mis-suq tax-xogħol, u tgħodd għal madwar 40 % (29) tal-irtirar kmieni f’ċerti pajjiżi. Hemm bżonn ta’ bidla fil-mod kif il-pubbliku ġenerali u l-awtoritajiet jaħsbu dwar is-sitwazzjoni ta’ dawn il-ħaddiema.

4.10 Il-KESE jfakkar li biex dawn il-ħiliet jiġu rikonoxxuti, hemm bżonn ta’ arranġamenti biex l-għarfien miksub jiġi ċċertifikat jew bl-esperjenza (mhux regolata) inkella permezz ta’ edukazzjoni formali. Għalhekk il-KESE jħeġġeġ l-introduzzjoni ta’ “passaport tal-kwalifiki” (30) li għandu jagħti l-mobilità fix-xogħol lill-persuni b’diżabilità fl-UE.

4.11 Il-politiki dwar l-impjieg għal persuni b’diżabilità għandhom ikopru l-proċess kollu tal-ħajja marbut max-xogħol (“lifestreaming” (31), jindirizzaw il-kwistjonijiet tad-djar, l-edukazzjoni bażika, it-taħriġ, id-dejn familjari, id-diffikultajiet finanzjarji, is-saħħa, l-ambjent mhux favorevoli u l-ekonomija, kif ukoll ir-reklutaġġ, iż-żamma tal-impjieg u l-impjieg mill-ġdid.

4.12 Il-libertà tal-moviment (prinċipju Komunitarju) għadha mhijiex realtà għall-persuni b’diżabilità, u dan il-fatt iħalli impatt fuq iċ-ċaqliq tagħhom biex jaħdmu fl-UE, u jaffettwa l-istudju, l-irtirar u l-attivitajiet l-oħra kollha.

4.13 Wieħed mill-aktar ostakli prominenti għal-libertà tal-moviment huwa l-impossibilità tal-esportazzjoni tad-drittijiet bħalma hu dak għall-għajnuna personali, li jista’ jsir realtà b’miżuri prattiċi għall-koordinazzjoni tas-sistemi tas-sigurtà soċjali u permezz ta’ kampanji mal-Ewropa kollha għas-sensibilizzazzjoni u t-taħriġ (32).

4.14 Il-KESE jfakkar li l-“inklużjoni attiva” għandha tkun marbuta mas-suq tax-xogħol u tiżgura livell adegwat ta’ dħul u aċċess għal servizzi soċjali ta’ kwalità għolja, rifless f’titjib tal-kundizzjonijiet tal-għajxien, għal dawk li huma qiegħda wkoll.

4.15 Il-KESE jfakkar li r-reklutaġġ f’ambjent tax-xogħol ordinarju jinvolvi s-servizzi ta’ reklutaġġ, faċilitajiet għat-taħriġ vokazzjonali mill-ġdid, servizzi soċjali u tas-saħħa, kif ukoll iż-żamma/il-ġestjoni tal-pagi u li jiġu pprovduti inċentivi (33).

4.16 Il-KESE jħeġġeġ biex il-benefiċċji soċjali u s-sistemi tat-taxxi jiġu aġġustati sabiex id-dħul fis-suq tax-xogħol ma jkunx jinkludi t-telf tas-setgħa tax-xiri għal persuni b’diżabilità u sabiex dawn jipprovdu motivazzjoni għal xogħol li hu mħallas b’mod ġust u li hu ta’ kwalità; iħeġġeġ ukoll li jiddaħħlu inċentivi finanzjarji li jinkoraġġixxu r-reklutaġġ minn kumpaniji, u jappoġġja l-impjiegi li joffru appoġġ fis-suq tax-xogħol ordinarju, l-impjieg indipendenti tal-persuni b’diżabilità u l-inkoraġġiment għall-intraprenditorija, fost oħrajn permezz tal-mikrofinanza (34), kif ukoll għal NGOs li jipprovdu servizzi għal ħaddiema b’diżabilità u l-familji tagħhom.

4.17 Għandhom jiddaħħlu miżuri għaż-żamma ta’ dawk li jiksbu diżabilità wara inċident jew mard biex jibqgħu fl-impjieg tagħhom jew li jinstabilhom post tax-xogħol ġdid, biex ma jkollhomx iħallu s-suq tax-xogħol qabel il-waqt. Huwa jappella biex il-postijiet tax-xogħol u l-madwar jiġu aġġustati (akkomodazzjoni raġonevoli) għall-persuni b’diżabilità, u jiġu pprovduti programmi ta’ taħriġ vokazzjonali u ta’ taħriġ mill-ġdid għal persuni b’diżabilità biex jiġi żgurat l-iżvilupp tal-karriera tagħhom (35). F'dawk il-pajjiżi fejn hemm arranġamenti għall-kwoti, għandu jiġi żgurat li l-miri tar-reklutaġġ jintlaħqu, bl-użu ta’ mekkaniżmi ta’ appoġġ adegwati. Id-dimensjoni soċjali tal-akkwist pubbliku wkoll tista’ ttejjeb l-impjieg tal-persuni b’diżabilità.

4.18 Il-KESE jinsab konvint bil-vantaġġi tal-iffinanzjar tal-impjiegi aktar milli tal-benefiċċji għall-qgħad, kif ukoll tal-fatt li l-persuni b’diżabilità jitħeġġu jfittxu xogħol, biex min iħaddem jagħtihom xogħol, u biex il-persuni b’diżabilità jaħdmu għal rashom.

4.19 Il-KESE jemmen fil-politiki, inkluża l-edukazzjoni bikrija, li jimmiraw li jgħinu fit-tranżizzjoni taż-żgħażagħ b’diżabilità mit-taħriġ għall-ewwel post tax-xogħol tagħhom, kif ukoll fil-politiki li japplikaw f’każijiet ta’ diżabilità miksuba, billi tiġi żgurata ż-żamma tal-impjieg tagħhom jew li jingħataw post tax-xogħol ġdid. Dawn il-gruppi għandhom ikunu prijorità fl-Istrateġija tal-UE għal wara l-2020, u jiġu inklużi fir-reviżjoni tal-Istrateġija tal-Kummissjoni għal persuni b’diżabilità. F'dan ir-rigward, il-KESE jixtieq ifakkar fl-opinjoni tiegħu SOC/349 favur strateġija li trid tiġi żviluppata mhux biss GĦAŻ-żgħażagħ iżda wkoll MAŻ-żgħażagħ (36).

4.20 Il-KESE jagħraf ir-rwol tan-negozji li jimpjegaw maġġoranza ta’ persuni b’diżabilità u ta’ oħrajn li huma aktar attivi f’dan il-qasam, kif ukoll, b’mod aktar wiesa’, tal-intrapriżi tal-ekonomija soċjali bħalma huma l-koperattivi, is-soċjetajiet ta’ mutwalità, l-assoċjazzjonijiet u l-fondazzjonijiet li jrawmu l-inklużjoni soċjali u l-parteċipazzjoni tal-persuni b’diżabilità fis-suq tax-xogħol bl-istess drittijiet tax-xogħol, billi jsirulhom arranġamenti speċjali li jiġu deċiżi mill-Istati Membri.

4.21 Il-KESE jenfasizza l-appoġġ lill-SMEs biex jadottaw perspettiva inklużiva tax-xogħol u jimplimentaw ir-rwol ċentrali tagħhom fl-iżgurar tal-effettività ta’ miżuri għal persuni b’diżabilità fix-xogħol.

4.22 L-istituzzjonijiet u l-korpi Ewropej u tal-Istati Membri għandhom ikunu konxji tas-sitwazzjoni u jkunu eżemplari fl-inklużjoni tal-ħaddiema b’diżabilità fil-forzi tax-xogħol tagħhom, permezz ta’ pjan ta’ azzjoni prattiku għat-titjib tar-rati attwali tal-impjiegi li jingħataw, li huma baxxi ħafna.

4.23 Il-KESE jenfasizza l-importanza tal-kunċett ta’ flessigurtà għall-persuni b’diżabilità, jiġifieri t-titjib tal-kundizzjonijiet tal-flessibbiltà u l-adattabilità tar-riżorsi umani fil-kumpaniji, appoġġjati minn kundizzjonijiet tax-xogħol ta’ kwalità aħjar u sigurtà fl-impjieg. L-istrateġiji għandhom jiżguraw bilanċ bejn il-ħajja tax-xogħol u dik privata, taħriġ tul il-ħajja, u passi għat-tranżizzjoni bejn ir-riżorsi soċjali u s-sitwazzjonijiet varji possibbli u l-impjieg, bħala parti miċ-ċiklu tal-ħajja għal persuni b’diżabilità.

4.24 Il-KESE jappoġġja l-ixprun għall-ħolqien ta’ setturi tax-xogħol ġodda li huma ekoloġiċi u soċjali, u l-promozzjoni tal-aċċessibbiltà u d-disinn għal kulħadd, li joffru opportunitajiet ta’ xogħol lil persuni b’diżabilità.

4.25 Il-KESE jappoġġja l-għajnuna għal dawk il-ħaddiema b’diżabilità li jeħtiġuha, flimkien mas-servizzi neċessarji li jippermettu lill-membri tal-familji ta’ dawk il-persuni b’diżabilità jkomplu jaħdmu.

4.26 Politiki ta’ sensibilizzazzjoni jpattu għall-isterjotipi (37) dwar ħaddiema b’diżabilità, u għandhom jimmiraw lill-imsieħba soċjali, il-livelli ta’ tmexxija medji u għoljin u l-ħaddiema, il-professjonisti fis-settur tas-saħħa u l-amministrazzjonijiet pubbliċi (38).

4.27 L-istrumenti rilevanti ta’ promozzjoni għandhom ikunu jistgħu jintużaw faċilment mill-kumpaniji u l-ħaddiema u għandhom jiġu promossi u użati b’mod effettiv mill-korpi pubbliċi.

4.28 Ir-rwol tal-mezzi tax-xandir għandu jiġi enfasizzat bħala fattur ewlieni għas-sensibilizzazzjoni u t-trawwim ta’ prinċipji ta’ tolleranza, l-inklużjoni soċjali u l-aċċettazzjoni tad-diversità fis-soċjetà Ewropea.

4.29 Il-KESE jappoġġja l-iżvilupp ta’ inizjattivi innovattivi, bħalma huma l-“passaport tal-kwalifiki” u l-“lifestreaming” imsemmija aktar ’il fuq u jinnota eżempji oħra: 4.29.1 is-servizz ta’ “job coaching” bħala mudell kif jiġi pprovdut appoġġ kontinwu u konsulenza fl-ambjent tax-xogħol ordinarju; 4.29.2 il-ħolqien ta’ sistema ta’ akkreditazzjoni tat-tagħlim li jkun sar qabel (39) li tirrifletti t-tagħlim progressiv; 4.29.3 appoġġ matul il-ħajja kollha tax-xogħol f’negozji u amministrazzjonijiet pubbliċi; 4.29.4 l-użu ta’ teknoloġiji ġodda b’sistemi ta’ appoġġ bħalma huma sistemi ta’ tutorials fuq vidjow (40) u b’mod ġenerali li jiġu pprovduti teknoloġiji ta’ appoġġ u li jiġi żgurat li t-teknoloġiji ġenerali tal-post tax-xogħol ikunu aċċessibbli; 4.29.5 l-iżvilupp ta’ Mudell għall-Ġestjoni tad-Diżabilità (Disability Management Model) (41) taħt l-awspiċi tal-politiki ġenerali dwar id-diversità tal-kumpaniji.

5. L-aċċessibbiltà għal persuni b’diżabilità

5.1 Il-KESE jfakkar ir-Riżoluzzjoni tal-Kunsill tal-UE tas-17 ta’ Marzu 2008, “l-aċċessibbiltà tirrappreżenta xejn inqas mis-sisien ta’ soċjetà inklużiva bbażata fuq in-nuqqas ta’ diskriminazzjoni” (42), bi rwol fundamentali għall-imsieħba soċjali f’dan il-proċess, għax l-aċċessibbiltà hija prerekwiżit għall-impjieg.

5.2 Il-KESE jtenni l-opinjoni esploratorja tiegħu (43) Opportunitajiet indaqs għal persuni b’diżabilità, li tindika l-istess drittijiet iżda bżonnijiet differenti u forom differenti ta’ aċċessibbiltà għall-oġġetti u s-servizzi.

5.3 Il-KESE jirrakkomanda l-implimentazzjoni progressiva permezz ta’ għanijiet komuni għal tul ta’ żmien qasir, medju u twil (bi skadenzi ċari u finali għal oġġetti, servizzi u infrastrutturi ġodda) u li jkunu vinkolanti għall-Istati Membri, u, fost metodi oħra, jużaw il-potenzjal tal-akkwist pubbliku.

5.4 Il-KESE jagħraf li l-aċċessibbiltà hija kruċjali jekk iridu jiġu eżerċitati d-drittijiet politiċi u ċivili applikabbli immedjatament, u dan għandu jiġi rifless fi pjani speċifiċi ta’ aċċessibbiltà, flimkien ma’ standards u pieni li jkunu vinkolanti għall-awtoritajiet pubbliċi kollha u bil-possibbiltà għaċ-ċittadini b’diżabilità li jużaw mekkaniżmi biex jiddefendu d-drittijiet tagħhom. M’għandhomx isiru aktar elezzjonijiet tal-PE mingħajr il-garanzija ta’ aċċessibbiltà għall-postijiet tal-votazzjoni u mingħajr aċċess għal preżenza sinifikanti ta’ persuni b’diżabilità fil-lista tal-kandidati: għandhom jittieħdu l-miżuri adegwati fil-livell nazzjonali.

5.5 Il-KESE jfaħħar l-isforzi tal-Istati Membri u tal-Kummissjoni biex jiżguraw l-aċċessibbiltà, li l-għan tagħhom għandu jkun li tiġi żgurata l-aċċessibbiltà universali (bini pubbliku, bini ta’ interess pubbliku, kumpaniji privati, oġġetti u servizzi, turiżmu, kummerċ elettroniku, informazzjoni, trasport, teknoloġija u komunikazzjonijiet).

5.6 Il-KESE jsostni li l-aċċessibbiltà tagħmel il-ġid lis-soċjetà kollha kemm hi (anzjani, nisa tqal, persuni b’mobbiltà mnaqqsa, eċċ). Negozji aktar aċċessibbli ser jattiraw aktar klijentela (15 % tal-konsumaturi). Prodotti ġodda joħolqu aktar swieq u huma sors ta’ tkabbir ekonomiku sostenibbli.

5.7 Il-KESE jenfasizza wkoll li l-impenn lejn l-aċċessibbiltà huwa impenn lejn id-drittijiet fundamentali taċ-ċittadinanza Ewropea, kif sostna fl-opinjoni tiegħu dwar l-aċċessibbiltà elettronika (44).

5.8 Il-KESE jixtieq ifakkar lill-istituzzjonijiet Ewropej, u speċjalment lill-Kummissjoni, li l-għadd ta’ bini u tas-sistemi tat-teknoloġija tal-informazzjoni elettronika (eż. paġni tal-internet, it-taqsima tal-Kummissjoni dwar il-konsultazzjonijiet pubbliċi) li huma aċċessibbli għadu baxx. Għalhekk hemm bżonn li jitfassal pjan ta’ aċċessibbiltà li juri impenn ġenwin għal persuni b’diżabilità (45).

5.9 Il-KESE jappella għal għajnuniet tal-istat (46) għal kumpaniji u servizzi privati sabiex tintlaħaq il-mira ta’ akkomodazzjoni raġonevoli kif imniżżel fid-Direttiva 2000/78 (47). Il-prinċipju tal-aċċessibbiltà li tippjana bil-quddiem għandu jiġi implimentat fis-servizzi privati.

5.10 L-iżvilupp ta’ standards ta’ aċċessibbiltà bħala appoġġ għal-leġislazzjoni dwar l-akkwist pubbliku għandu jkompli, billi bħala eżempju tittieħed il-leġislazzjoni Amerikana li kienet ta’ suċċess. Il-KESE jfakkar fl-importanza tad-djalogu bejn l-istituzzjonijiet, l-industrija u s-soċjetà ċivili fid-definizzjoni ta’ dawn l-istandards (48).

5.11 Il-KESE jappoġġja d-dikjarazzjoni ta’ Kapitali Ewropea għall-Aċċessibbiltà Universali, ibbażata fuq sistema fejn jingħataw il-bnadar, fejn il-bliet u r-reġjuni Ewropej jiġu ppremjati tal-isforzi li jkunu għamlu għall-aċċessibbiltà għall-postijiet, l-oġġetti u s-servizzi u għat-tħeġġiġ ta’ żvilupp sostenibbli tal-awtoritajiet lokali.

5.12 Il-KESE jittama li r-regolamenti ġodda dwar l-ivvjaġġar bil-baħar, bix-xarabanks urbani u interurbani, u t-taksis, iqisu b’mod adegwat il-bżonnijiet differenti tal-persuni b’diżabilità, u jiġu aġġustati l-mezzi tat-trasport u l-madwar, imfassla fuq ir-Regolament attwali dwar l-ivvjaġġar bl-ajru u bil-ferrovija.

5.13 Il-KESE laqa’ b’ferħ il-Komunikazzjoni mill-Kummissjoni dwar l-aċċessibbiltà elettronika (49), u għamel sejħa lill-UE biex tinkorpora l-azzjonijiet proposti fil-komunikazzjoni tal-aċċessibbiltà elettronika fil-qafas strateġiku Ewropew dwar is-soċjetà tal-informazzjoni. Hemm bżonn urġenti li titressaq leġislazzjoni għall-aċċessibbiltà elettronika f’oqsma bħalma huma l-aċċessibbiltà għall-websajts, il-komunikazzjoni inklużiva, it-teleservizzi, it-telefowns ċellulari, it-teknoloġija diġitali u l-ATMs, pereżempju. Dawn l-għanijiet kienu diġà dehru fl-2003 fid-Dikjarazzjoni Ministerjali ta’ Kreta (50) u fid-Dikjarazzjoni ta’ Riga. Hemm raġunijiet biżżejjed biex wieħed jiddubita kemm dawn se jintlaħqu fl-iskadenzi mwaqqfa. Għaldaqstant il-KESE jappella għal pjan ta’ azzjoni intensiv biex dawn l-għanijiet jintlaħqu qabel l-2011.

5.14 Il-KESE jtenni l-impenn tiegħu lejn il-prinċipju ta’ “disinn għal kulħadd”, u jqis li hu fundamentali li dan il-kunċett jiddaħħal fil-kurrikuli tat-taħriġ vokazzjonali kif ukoll fil-korsijiet universitarji, sabiex il-professjonisti kollha japplikaw dan il-prinċipju.

5.15 Il-KESE jappoġġja l-iżvilupp ta’ “Karta Ewropea għad-Diżabilità” li tagħti lill-persuni b’diżabilità li jkunu ser jivvjaġġaw u jaqsmu l-fruntieri, ir-rikonoxximent reċiproku tad-drittijiet u l-istess livell ta’ aċċess għat-trasport, il-kultura u d-divertiment, u billi tittieħed bħala eżempju l-Karta Ewropea għall-Parkeġġ.

6. Is-sessi u d-diżabilità

6.1 Il-KESE jinnota li n-nisa jgħoddu għal 60 % tal-persuni b’diżabilità fl-Ewropa u li mhumiex ittrattati l-istess, għax qed ikomplu jbatu minn diskriminazzjoni kontrihom fir-rikonoxximent tad-drittijiet tagħhom u fl-aċċess għall-oġġetti u s-servizzi (tas-saħħa, l-edukazzjoni u l-prevenzjoni tal-vjolenza fis-sessi, fost oħrajn).

6.2 Il-livelli ta’ impjiegi tan-nisa b’diżabilità baqgħu l-istess għal 10 snin, b’persentaġġ għoli ta’ nuqqas ta’ attività u ta’ qgħad, pagi aktar baxxi u problemi oħra biex jidħlu fis-suq tax-xogħol.

6.3 Hemm bżonn li s-sessi jiġu integrati fit-tfassil, l-implimentazzjoni, is-segwitu u l-evalwazzjoni tal-politiki dwar id-diżabilità. Hemm bżonn li miżuri u azzjonijiet speċifiċi jiġu mmirati biex jiggarantixxu l-aċċess għall-impjiegi, u biex irawmu r-reklutaġġ tan-nisa.

7. Id-djalogu soċjali u d-diżabilità

7.1 Il-KESE jappella lill-imsieħba soċjali biex jiżguraw li l-persuni b’diżabilità jaħdmu fuq bażi ugwali għall-oħrajn, b’kundizzjonijiet tax-xogħol ġusti u favorevoli, inklużi opportunitajiet indaqs u pagi ugwali għal xogħol tal-istess valur, u li jkunu jistgħu jeżerċitaw id-drittijiet tagħhom tax-xogħol u tat-trejdjunjins; b’mod partikolari jħeġġeġ lill-persuni b’diżabilità jieħdu sehem f’organizzazzjonijiet professjonali u tat-trejdjunjins u jħeġġeġ biex ix-xogħol sottokuntrattat isir taħt l-istess kundizzjonijiet tax-xogħol (51) (Artikolu 27 tal-UNCRPD).

7.2 Id-djalogu soċjali huwa kruċjali fid-difiża tad-drittijiet, l-opportunitajiet indaqs u n-nuqqas ta’ diskriminazzjoni tal-persuni b’diżabilità fix-xogħol, is-sigurtà soċjali, is-sigurtà fuq il-post tax-xogħol, u kuntesti oħra, u fir-relazzjonijiet tax-xogħol inġenerali. Huwa essenzjali wkoll li jiġu implimentati miżuri għall-impjieg u l-aċċessibbiltà pożittivi, kif ukoll għat-taħriġ, il-promozzjoni u l-għajnuna tal-ħaddiema b’diżabilità.

7.3 L-imsieħba soċjali għandhom jadottaw id-dimensjoni tad-diżabilità fl-azzjonijiet u n-negozjati kollha intersettorjali, settorjali u fil-livell tal-kumpaniji, speċjalment fir-rigward tal-impjieg, l-aċċessibbiltà u l-kwistjonijiet ta’ protezzjoni soċjali, b’kooperazzjoni mas-soċjetà ċivili organizzata u l-persuni b’diżabilità.

7.4 L-imsieħba soċjali għandhom jiġu involuti fis-segwitu u l-applikazzjoni tal-UNCRPD dwar ir-relazzjonijiet tax-xogħol u l-protezzjoni soċjali.

8. Il-parteċipazzjoni u d-djalogu ċivili

8.1 Il-KESE jesprimi l-appoġġ sħiħ tiegħu għall-prinċipju ta’ “Xejn għall-persuni b’diżabilità mingħajr persuni b’diżabilità” (52) u jemmen li hemm bżonn ta’ politiki ta’ responsabbilizzazzjoni u ta’ awtopromozzjoni tad-drittijiet individwali (“self-advocacy”).

8.2 Il-KESE jqis li d-djalogu ċivili mal-persuni b’diżabilità u l-familji tagħhom huwa l-aħjar qafas għat-titjib tal-governanza tal-UE, bit-twaqqif ta’ mekkaniżmi u protokolli vinkolanti u l-ħolqien ta’ korpi parteċipattivi u konsultattivi ad hoc fi ħdan l-Unjoni.

8.3 L-organizzazzjonijiet li jirrappreżentaw lill-persuni b’diżabilità għandhom jiġu involuti fir-rapporti regolari li jevalwaw il-politiki ta’ impjieg u aċċessibbiltà, l-implimentazzjoni tal-UNCRPD u l-programmi u l-istrumenti finanzjarji tal-Kummissjoni, biex tiġi garantita l-inklużjoni tal-viżjoni tas-soċjetà ċivili, pereżempju permezz ta’ rapporti alternattivi.

8.4 L-UE u l-Istati Membri għandhom jippromovu u jiżguraw l-iffinanzjar għall-iżvilupp tas-soċjetà ċivili, biex jipproteġu l-indipendenza u l-kapaċità tagħha li tieħu sehem fit-tfassil tal-politiki u/jew fit-twassil tas-servizzi soċjali.

Brussell, 17 ta’ Marzu 2010. Il-President tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew Mario SEPI

(1) Opinjoni tal-KESE, ĠU C 241, 7.10.2002, p. 89 (mhux disponibbli bil-Malti).

(2) Opinjonijiet tal-KESE: ĠU C 182, 4.8.2009, p. 19 – ĠU C 10, 15.1.2008, p. 80 – ĠU C 93, 27.4.2007, p. 32 (mhux disponibbli bil-Malti) – ĠU C 256, 27.10.2007, p. 102 – ĠU C 185, 8.8.2006, p. 46 (mhux disponibbli bil-Malti) – ĠU C 88, 11.4.2006, p. 22 (mhux disponibbli bil-Malti) – ĠU C 110, 9.5.2006, p. 26 (mhux disponibbli bil-Malti) – ĠU C 24, 31.1.2006, p. 15 (mhux disponibbli bil-Malti) – ĠU C 110, 30.4.2004, p. 26 (mhux disponibbli bil-Malti) – ĠU C 133, 6.6.2003, p. 50 (mhux disponibbli bil-Malti) – ĠU C 36, 8.2.2002, p 72 (mhux disponibbli bil-Malti).

(3) http://epp.eurostat.ec.europa.eu/portal/page/portal/microdata/eu_silc

(4) Direttiva tal-Kunsill 2000/78/KE tas-27 ta’ November 2000 – Regolament (KE) Nru 1083/2006 tal-Kunsill tal-11 ta’ Lulju 2006; Regolament (KE) Nru 1107/2006 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal-5 ta’ Lulju 2006 [Ġurnal Uffiċjali L 204, 26.7.2006] u l-Pakkett tat-Telekomunikazzjoni COM(2007) 697 finali – COD 2007/0247.

(5) Komunikazzjoni mill-Kummissjoni dwar l-Aġenda Soċjali, COM(2005) 33 finali (mhux disponibbli bil-Malti) u Komunikazzjoni mill-Kummissjoni dwar l-opportunitajiet indaqs għall-persuni b’diżabilità: Pjan ta’ Azzjoni Ewropew, COM(2003) 650 finali (mhux disponibbli bil-Malti).

(6) http://antiguo.cermi.es/graficos/declaracion-madrid.asp.

(7) http://ec.europa.eu/social/BlobServlet?docId=3784&langId=en

(8) Ewrobarometru, Id-diskriminazzjoni fl-UE fl-2009 (ibbażat fuq il-ġbir ta’ tagħrif fuq il-post bejn id-29 ta’ Mejju u l-14 ta’ Ġunju 2009).

(9) COM(2009) 647 finali.

(10) Riżoluzzjoni tal-Kunsill (2008/C75/01).

(11) Opinjoni tal-KESE, ĠU C 93, 27.4.2007 (mhux disponibbli bil-Malti)

(http://w3.bcn.es/fitxers/baccessible/greugecomparatiueconmic.683.pdf).

http://www.feaps.org/actualidad/23_04_09/ultima_hora/sobreesfuerzo_15_04_09.pdf

(12) COM(2009) 58 finali.

(13) COM(2009) 647 finali.

(14) Gregorio Rodríguez Campo, Carlos García Serrano u Luis Toharia, Evaluación de las políticas de empleo para las personas con discapacidad y formulación y coste económico de nuevas propuestas de integración laboral (“Evalwazzjoni tal-politiki tal-impjieg għall-persuni b’diżabilità u l-formulazzjoni u l-ispiża ekonomika ta’ proposti ġodda għall-integrazzjoni fix-xogħol”), Colección Telefónica Accessible no. 9, Ediciones Cinca, April 2009 - ISBN: 978-84-96889-48-4. Madrid, Spanja.

(15) Riżoluzzjoni tal-Kunsill (2008/C75/01).

(16) http://cms.horus.be/files/99909/MediaArchive/EDF%20declaration%20on%20girls%20and%20women%20with%20disabilities.doc.

(17) Opinjoni tal-KESE, ĠU C 10, 15.1.2008, p. 80.

(18) Deċiżjoni tal-Kunsill 15540/09 tal-24 ta’ Novembru 2009.

(19) http://cms.horus.be/files/99909/MediaArchive/library/EDF_contribution_OHCHR_contribution_national_frameworks_for_implementation_CRPD(final).doc.

(20) http://www.efc.be/Networking/InterestGroupsAndFora/Disability/Pages/TheEuropeanConsortiumofFoundationsonHumanRightsandDisability.aspx.

(21) Proposta għal Direttiva tal-Kunsill (COM(2008) 426 finali), 2 ta’ Lulju 2008.

(22) http://www.observatoriodeladiscapacidad.es/?q=es/informacion/agenda/18112009/presentaci_n_de_innet16_european_inclusion_network_lanzamiento_del_obser.

(23) Statistics in Focus, Theme 3: Employment of disabled people in Europe 2002 (Statistika fil-qosor, Tema 3: L-impjieg tal-persuni b’diżabilità fl-Ewropa 2002), Eurostat 26/2003.

http://epp.eurostat.ec.europa.eu/cache/ITY_OFFPUB/KS-NK-03-026/EN/KS-NK-03-026-EN.PDF.

(24) L-Uffiċċju tal-Istatistika tal-Komunitajiet Ewropej (Eurostat) – Jannar 2010.

(25) Ewrobarometru, Id-diskriminazzjoni fl-UE fl-2009 u Opinjoni tal-KESE, ĠU C 256 de 27.10.2007, p. 102.

(26) http://www.cermi.es/NR/rdonlyres/6487C9F8-F423-493B-83B8-562CB09201B8/30184/EstudioCERMICrisisyDiscapacidad.doc

www.cermi.es

(27) Konklużjonijiet tal-Presidenza tal-Kunsill Ewropew ta’ Brussell, 23/24 ta’ Marzu 2006.

(28) Direttiva tal-Kunsill 2000/78.

(29) Analiżi tal-Fondazzjoni Ewropea għat-Titjib tal-Kondizzjonijiet tal-Ħajja u tax-Xogħol, ibbażata fuq id-data miġbura mill-Monitoraġġ tas-Saħħa Federali tal-Ġermanja (2007). http://www.gbe-bund.de/gbe10/pkg_isgbe5.prc_isgbe?p_uid=gastd&p_sprache=E.

(30) Ċentru Ewropew ta’ Intrapriżi b’Parteċipazzjoni Pubblika u ta’ Intrapriżi ta’ Interess Ekonomiku Ġenerali (CEEP), http://www.ceep.eu

(31) Ċentru Ewropew ta’ Intrapriżi b’Parteċipazzjoni Pubblika u ta’ Intrapriżi ta’ Interess Ekonomiku Ġenerali (CEEP), http://www.ceep.eu.

(32) Fondazzjoni Ewropea għat-Titjib tal-Kondizzjonijiet tal-Ħajja u tax-Xogħol.

(33) Fondazzjoni Ewropea għat-Titjib tal-Kondizzjonijiet tal-Ħajja u tax-Xogħol.

(34) http://ec.europa.eu/social/main.jsp?langId=es&catId=89&newsId=547.

(35) Guide on Creating an inclusive society: mainstreaming disability based on the social economy example (Gwida bl-isem “Il-ħolqien ta’ soċjetà inklużiva: l-integrazzjoni tad-diżabilità fuq il-bażi tal-eżempju tal-ekonomija soċjali”)

http://www.socialeconomy.eu.org/IMG/pdf/Guide_on_Disability_Mainstreaming_and_Social_Economy.pdf.

(36) Opinjoni tal-KESE, ĠU C 318, 23.12.2009, p. 113.

(37) www.fundaciononce.es

(38) Fondazzjoni Ewropea għat-Titjib tal-Kondizzjonijiet tal-Ħajja u tax-Xogħol, http://www.eurofound.europa.eu/.

(39) Ċentru Ewropew ta’ Intrapriżi b’Parteċipazzjoni Pubblika u ta’ Intrapriżi ta’ Interess Ekonomiku Ġenerali (CEEP), http://www.ceep.eu.

(40) Ċentru Ewropew ta’ Intrapriżi b’Parteċipazzjoni Pubblika u ta’ Intrapriżi ta’ Interess Ekonomiku Ġenerali (CEEP), http://www.ceep.eu.

(41) Ċentru Ewropew ta’ Intrapriżi b’Parteċipazzjoni Pubblika u ta’ Intrapriżi ta’ Interess Ekonomiku Ġenerali (CEEP), http://www.ceep.eu.

(42) Riżoluzzjoni tal-Kunsill (2008/C 75/01)

(43) Opinjoni tal-KESE, ĠU C 93, 27.4.2007, p. 32 (mhux disponibbli bil-Malti).

(44) Opinjoni tal-KESE, ĠU C 110, 9.5.2006 , p. 26 (mhux disponibbli bil-Malti) u Riżoluzzjoni tal-Kunsill tas-6 ta’ Frar 2003 (ĠU C 39, 2003, p. 5) (mhux disponibbli bil-Malti).

(45) COM(2007) 501 finali.

(46) Artikoli 41 u 42 tar-Regolament tal-Kummissjoni (KE) Nru 800/2008 tas-6 ta’ Awwissu 2008.

(47) Direttiva tal-Kunsill 2000/78 tas-27 ta’ November 2000.

(48) http://ec.europa.eu/information_society/activities/einclusion/archive/deploy/pubproc/eso-m376/index_en.htm

http://cms.horus.be/files/99909/MediaArchive/M420%20Mandate%20Access%20Built%20Environment.pdf

(49) COM(2005) 425 finali, COM(2008) 804 finali.

(50) Dikjarazzjoni dwar l-inklużjoni elettronika: Ministri tat-Transport u l-Komunikazzjoni tal-Unjoni Ewropea. April 2003.

(51) Artikolu 27 tal-Konvenzjoni tan-NU dwar id-Drittijiet tal-Persuni b’Diżabilità.

(52) Is-slogan tal-Forum Ewropew dwar id-Diżabilità (FED), Assemblea Ġenerali tal-FED tal-2009.