Komunikazzjoni tal-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew u lill-Kunsill - Strateġija tat-Tkabbir u l-Isfidi Ewlenin 2009-2010 {SEG(2009) 1333} {SEG(2009) 1334} {SEG(2009) 1335} {SEG(2009) 1336} {SEG(2009) 1337} {SEG(2009) 1338} {SEG(2009) 1339} {SEG(2009) 1340} /* KUMM/2009/0533 finali */





[pic] | IL-KUMMISSJONI TAL-KOMUNITAJIET EWROPEJ | Brussell, 14.10.2009 KUMM(2009) 533 finali KOMUNIKAZZJONI TAL-KUMMISSJONILILL-PARLAMENT EWROPEW U LILL-KUNSILL Strateġija tat-Tkabbir u l-Isfidi Ewlenin 2009-2010 {SEG(2009) 1333}{SEG(2009) 1334}{SEG(2009) 1335}{SEG(2009) 1336}{SEG(2009) 1337}{SEG(2009) 1338}{SEG(2009) 1339}{SEG(2009) 1340} KOMUNIKAZZJONI TAL-KUMMISSJONILILL- PARLAMENT EWROPEW U LILL-KUNSILL Strateġija tat-Tkabbir u l-Isfidi Ewlenin 2009-2010 INTRODUZZJONI Il-ħames tkabbir tal-UE għen fit-tisħiħ tad-demokrazija u l-istat tad-dritt fl-Ewropa. Huwa kabbar l-opportunitajiet ekonomiċi u żied il-piż tal-UE fl-indirizzar ta' sfidi globali bħat-tibdil fil-klima, il-kompetittività u r-regolamentazzjoni u s-sorveljanza tas-swieq finanzjarji. Fuq dawn l-aħħar ħames snin, il-pajjiżi tal-UE mkabbra wrew il-ħila tagħhom li jaħdmu id f'id biex jindirizzaw l-isfidi importanti li qegħdin jiffaċċjaw. It-tkabbir huwa wieħed mill-aktar għodod effettivi li għandha l-UE fil-qasam tal-politika barranija. Il-proċess ta' tkabbir kurrenti tal-Unjoni Ewropea qiegħed isir fl-isfond ta' reċessjoni profonda u mifruxa. Il-kriżi laqtet kemm lill-UE u kif ukoll lil dawk il-pajjiżi involuti fil-proċess tat-tkabbir. Fuq l-istess perjodu, l-UE rċeviet tliet applikazzjonijiet ġodda għal adeżjoni mill-Montenegro (Diċembru 2008), l-Albanija (April 2009) u l-Iżlanda (Lulju 2009). Dawn l-applikazzjonijiet joħorġu aktar fid-dawl is-setgħa tal-UE li tiġbed pajjiżi lejha u r-rwol tagħha fil-promozzjoni tal-istabbiltà, is-sigurtà u l-prosperità. Il-progress bir-riformi fil-pajjiżi involuti fil-proċess tat-tkabbir ippermettielhom li jiksbu progress fi stadji suċċessivi tal-proċess ta' adeżjoni. In-negozjati ta' adeżjoni mal-Kroazja qegħdin joqorbu lejn il-fażi finali tagħhom. In-negozjati ta' adeżjoni mat-Turkija waslu fi stadju aktar impenjattiv li jitlob impetu ġdid għar-riforma. L-eks Repubblika Jugoslava tal-Maċedonja għamlet progress sinifikanti fil-ksib tal-isfidi ewlenin tagħha. Il-Kummissjoni qiegħda tħejji opinjoni dwar l-applikazzjoni għall-adeżjoni tal-Montenegro. Qiegħda tħejji wkoll opinjoni dwar l-applikazzjoni tal-Iżlanda. Hija tinsab lesta li tħejji opinjoni dwar l-applikazzjoni tal-Albanija, ladarba tiġi mistiedna tagħmel dan mill-Kunsill. Għall-pajjiżi kollha kkonċernati tal-Balkani tal-Punent, progress ulterjuri jista' jsarraf fl-għoti ta' status ta' kandidati lil dawn il-pajjiżi meta jagħtu prova tat-tħejjija tagħhom għal dan. Il-pajjiżi tal-Balkani tal-Punent u t-Turkija għadhom jridu jwettqu, fi gradi differenti, ħidma sostanzjali biex jissodisfaw il-kriterji u l-kundizzjonijiet stabbiliti. Ħafna drabi l-pass tar-riforma jimxi bil-mod. Il-kriżi ekonomika internazzjonali kompliet iżżid mal-piżijiet. F'diversi każi, kienu kwistjonijiet bilaterali li affettwaw wisq il-proċess ta' adeżjoni. Fid-dawl ta' dawn l-isfidi, il-kunsens imġedded dwar it-tkabbir, kif miftiehem mill-Kunsill Ewropew ta' Diċembru 2006, jibqa' jipprovdi t-triq 'il quddiem. Din il-politika hija msejsa fuq il-prinċipji tal-konsolidazzjoni tal-impenji, kundizzjonalità ġusta u rigoruża u komunikazzjoni tajba mal-pubblika, flimkien mal-kapaċità tal-UE li tintegra membri ġodda. L-UE kompliet ittejjeb il-kwalità tal-proċess tat-tkabbir. B'mod partikolari, qed tingħata aktar enfasi fi stadju bikri għall-istat tad-dritt u l-governanza tajba. Il-proċess ta' adeżjoni jipprovdi inkoraġġiment qawwi għal riforma politika u ekonomika. Huwa fl-interess strateġiku tal-UE li żżomm il-momentum ta' dan il-proċess, abbażi tal-prinċipji u l-kundizzjonijiet miftiehma. Il-politika ta' tkabbir tal-UE tippermetti għal proċess ġestit b'attenzjoni fejn il-kandidati u l-kandidati potenzjali jersqu lejn l-UE skont il-pass tar-riformi politiċi u ekonomiċi tagħhom kif ukoll il-ħila tagħhom li jassumu l-obbligi tas-sħubija f'konformità mal-kriterji ta' Kopenħagen. Fil-Balkani tal-Punent, il-kooperazzjoni reġjonali għadha fattur fundamentali u tikkostitwixxi element ewlieni tal-Proċess ta' Stabilizzazzjoni u Assoċjazzjoni. It-Trattat ta' Liżbona jwassal għar-riforma tal-istituzzjonijiet ta' Unjoni mkabbra biex jippermettilha tadatta l-politiki tagħha għal dinja li miexja b'pass imgħaġġel. B'mod partikolari fir-rigward tat-tkabbir, it-Trattat ser jiżgura qafas istituzzjonali li għandu jippermetti għal adattament mingħajr diffikultajiet tal-istituzzjonijiet tal-Unjoni ladarba Stat Membru ġdid jissieħeb mal-UE, u ser jemenda l-proċedura ta' adeżjoni, b'mod li l-Parlament Ewropew u l-parlamenti nazzjonali jkunu nnotifikati bl-applikazzjonijiet għal adeżjoni. Il-ħolqien ta' sistema bla ħtieġa ta' viża għall-eks Repubblika Jugoslava tal-Maċedonja, il-Montenegro u s-Serbja fil-bidu tal-2010, imsejsa fuq il-proposta tal-Kummissjoni, ser turi li r-riformi jwasslu għal benefiċċji tanġibbli għaċ-ċittadini. Il-Kummissjoni ser tressaq proposti simili għall-Albanija u l-Bożnja u Ħerzegovina sa nofs l-2010, dejjem skont kemm dawn il-pajjiżi jirnexxielhom jissodisfaw il-kundizzjonijiet stabbiliti. Fir-rigward tal-kwistjoni ta' Ċipru, il-mexxejja tal-komunita' Ċiprijotta Griega u ta' dik Ċiprijotta Torka deħlin f'fażi deċiżiva ta' negozjati dwar soluzzjoni komprensiva taħt il-partoċinju tan-Nazzjonijiet Uniti. Il-Kummissjoni tgħin fl-isforzi tagħhom u tipprovdi pariri tekniċi dwar kwistjonijiet li jaqgħu fil-kompetenza tal-UE. Il-komunikazzjoni preżenti tistabbilixxi l-progress li sar u l-isfidi ewlenin li qed iħabbtu wiċċhom magħhom il-pajjiżi impenjati fil-proċess ta' tkabbir. Fih hawn ħarsa ġenerali tal-approċċ tal-Kummissjoni għall-iggwidar u s-sostenn tal-isforzi tagħhom fis-snin li ġejjin. Barra minn hekk, f'dokument mehmuż, il-Kummissjoni tistabbilixxi t-triq għall-Kosovo[1], biex isir aktar progress lejn l-integrazzjoni fl-UE, f'konformità mal-perspettiva Ewropea għar-reġjun. L-ISFIDI EWLENIN It-taqsima li ġejja tindirizza kwistjonijiet ewlenin li bħalissa qegħdin jaffettwaw il-proċess tat-tkabbir. L-UE, permezz tal-politika tat-tkabbir tagħha, tista' tgħin fl-indirizzar ta' dawn l-isfidi iżda l-akbar responsabbiltà tibqa' f'idejn il-pajjiżi kkonċernati. Il-kriżi ekonomika Ir-reċessjoni globali laqtet, fi gradi differenti, l-ekonomiji tal-Balkani tal-Punent u tat-Turkija. Issa l-UE qiegħda tgħin lill-pajjiżi involuti fil-proċess tat-tkabbir biex itaffu l-impatt tal-kriżi u biex iħejju t-triq għal-irkupru sod, f'koordinazzjoni mal-Istituzzjonijiet Finanzjarji Internazzjonali (IFIs). L-attività ekonomika fil-Balkani tal-Punent u t-Turkija naqset b'mod drastiku sa mit-tieni nofs tal-2008, b'riżultat ta' tnaqqis fid-domanda għall-esportazzjonijiet tagħhom, livell anqas ta' investimenti barrani dirett u tnaqqis fil-livell ta' self transkonfinali. Il-pożizzjonijiet fiskali marru għall-agħar fl-ekonomiji kollha. Il-qgħad, li diġà kien f'livelli għoljin f'diversi pajjiżi, kompla jiżdied aktar. It-tnaqqis fir-ritmu ekonomiku fil-Balkani tal-Punent u fit-Rurkija fl-2009 huwa tal-istess daqs ta' dak tal-medja tal-UE, iżda huwa anqas sever minn ta' Stati Membri tal-UE li ntlaqtu l-agħar. Madanakollu, is-sitwazzjoni makroekonomika għadha fraġli fil-pajjiżi kollha. Il-pajjiżi tal-Balkani tal-Punent għandhom anqas possibbiltà għal rispons ta' politika makroekonomika domestika b'saħħitha għall-kriżi. Jeżistu limiti sinfikanti fuq il-miżuri ta' politika monetarja u fiskali minħabba l-qagħdiet fiskali proċikliċi, krediti u ipoteki ddenominati f'valuti barranin u żbilanċi esterni kbar. F'dawn iċ-ċirkostanzi, it-tweġiba għall-kriżi kienet fil-parti l-kbira tagħha xierqa f'bosta mill-pajjiżi tar-reġjun minkejja li f'xi każi kien hemm nuqqas ta' rikonoxximent inizjali tas-severità tal-isfida. Il-perspettiva tal-adeżjoni mal-UE għenet biex tinżamm il-kunfidenza fl-ekonomiji fir-reġjun tal-Balkani tal-Punent u aġixxiet ta' punt ta' riferiment għall-politiki ekonomiċi fil-perjodu mqalleb ta' dan l-aħħar. Fl-istess ħin xi pajjiżi involuti fil-proċess tat-tkabbir kienu kapaċi jaħsdu l-benefiċċji tar-riformi strutturali introdotti fis-snin reċenti, li għenu biex tittaffa l-kriżi. Regolamentazzjoni finanzjarja mtejba, pereżempju fil-Kroazja u fit-Turkija, ikkontribwixxiet għall-istabbilità u r-reżistenza tas-settur bankarju. Is-Serbja u l-Bożnja u Ħerzegovina kisbu għajnuna mill-FMI, billi fiż-żewġ pajjiżi l-iżbilanċi esterni komplew jiżidedu u l-finanzi pubbliċi ntlaqtu b'mod speċifiku, minħabba linji politiċi espansivi preċedenti. L-iżvolġiment tal-kriżi fil-pajjiżi involuti fil-proċess tat-tkabbir, partikolarment l-impatt tagħha fuq l-ekonomija reali, inkluż fuq l-impjiegi u s-sitwazzjoni soċjali, għadu għaddej. L-irkupru ser jieħu ż-żmien, hekk kif l-attività ekonomika tas-sħab kummerċjali ewlenin hija mistennija tirranka bil-mod. L-influssi kapitali għal-istimulu tad-domanda domestika x'aktarx li se jibqgħu mrażżna. Ittieħdu miżuri fuq żmien qasir biex jittaffa l-impatt soċjali tal-kriżi fuq l-aktar partijiet vulnerabbli tas-soċjetà. Fuq perjodu medju ta' żmien, huwa importanti ħafna li tiġi żgurata politika fiskali soda, b'enfasi fuq infiq pubbliku aktar effiċjenti u effettiv u fuq l-investiment. Huma meħtieġa politiki tal-impjiegi u miżuri ta' ħarsien soċjali biex jiġi indirizzat il-qgħad strutturali u għall-ħarsien ta' gruppi vulnerabbli. It-tweġiba għall-kriżi jeħtieġ li tikkunsidra l-bżonn ta' żvilupp sostenibbli u l-isfida tat-tibdil fil-klima filwaqt li tagħti prijorità lil miżuri li jwasslu għal ekonomija sikura u sostenibbli b'emissjonijiet baxxi ta' karbonju. Riformi relatati mal-UE jikkontribwixxu għal aktar kompetittività u ftuħ u għal qafas legali li jiffavorixxi n-negozju u l-investiment. Miżuri li jikkonsolidaw l-istat tad-dritt, inkluża l-ġlieda kontra l-korruzzjoni, huma essenzjali għat-titjib tal-ambjent kummerċjali. B'rabta mas-sostenn tal-UE, l-għajnuna ta' qabel l-adeżjoni ġiet ipprogrammata biex tgħin lis-settur bankarju, lil proġetti ta' infrastruttura, lil SMEs u l-ħolqien tal-impjiegi, inkluż f'żoni rurali. Ġew allokati € 200 miljun mill-Istrument tal-Għajnuna ta' Qabel l-Adeżjoni (IPA) għal dan il-għan, li se jwasslu għal investimenti ta' mill-anqas € 1 biljun, b'kofinanzjament b'self mill-IFI. Il-Kummissjoni pproponiet li jitnaqqas ir-rekwiżit ta' kofinanzjament għal pajjiżi benefiċjarji mill-IPA. Il-Kummissjoni pprovdiet sostenn baġitarju dirett mill-IPA lis-Serbja biex dan il-pajjiż itaffi l-effetti tal-kriżi finanzjarja u ekonomika. Barra minn hekk, il-Kummissjoni pproponiet lill-Kunsill li japprova l-għajnuna makrofinanzjarja fis-sura ta' € 200 miljun f'self lis-Serbja. Dawn il-possibbiltajiet huma miftuħa għall-pajjiżi l-oħra, dejjem jekk ikunu jeħtiġuhom. Fiż-żewġ każi l-għajnuna finanzjarja hija kundizzjonali, inkluż fuq ftehim mal-FMI dwar politiki makroekonomiċi sodi. Il-Kummissjoni qiegħda taħdem mill-qrib mal-IFIs, li kkommettew ruħhom li jżidu s-self tagħhom lill-pajjiżi tal-Balkani tal-Punent u lit-Turkija għal aktar minn € 5 biljuni fl-2009. L-istat tad-dritt Il-Balkani tal-Punent u t-Turkija għadhom qegħdin jiffaċċjaw sfidi maġġuri relatati mal-istat tad-dritt, partikolarment fil-ġlieda kontra l-korruzzjoni u l-kriminalità organizzata. Dawn il-kwistjonijiet huma fundamentali għal demokrazija u ekonomija funzjonanti u jikkundizzjonaw ferm il-proċess ta' adeżjoni. Huma jaffettwaw ukoll, xi minn daqqiet b'mod sproporzjonat, il-perċezzjonijiet tal-pubbliku fir-rigward tat-tkabbir fl-UE. Il-pajjiżi involuti fil-proċess tat-tkabbir qegħdin iwettqu sforzi sostanzjali biex jindirizzaw il-problemi. Il-Kummissjoni ser tibqa' tagħmel użu mill-potenzjal sħiħ tal-proċess tat-tkabbir biex issostni din il-ħidma u ser tissorvelja mill-qrib ir-riżultati li jinkisbu. Il-korruzzjoni hija mifruxa f'ħafna oqsma u tolqot il-ħajja ta' kuljum taċ-ċittadini u kif ukoll lill-ambjent kummerċjali. Fost l-oqsma li jirrekjedu attenzjoni partikolari hemm l-akkwist pubbliku u l-privatizzazzjoni, il-ġudikatura, l-iffinanzjar ta' partiti politiċi u t-trasparenza fl-ammintrazzjoni pubblika u l-gvern. Ġudikatura indipendenti u imparzjali u prosekuturi speċjalizzati fil-ġlieda kontra l-korruzzjoni u l-kriminalità huma essenzjali, daqs kemm huma importanti forza tal-pulizija u amministrazzjoni professjonali u mingħajr influwenzi politiċi. Huma meħtieġa leġiżlazzjoni mfassla tajjeb u implimentazzjoni effettiva f'oqsma bħal dawk tal-akkwist pubbliku, id-drittijiet ta' proprjetà intellettwali, il-kontroll finanzjarju, il-verifika, u l-ġlieda kontra l-frodi. Huma mteħtieġa wkoll aktar sforzi fil-ġlieda kontra l-kriminalità organizzata li għadha problema mifruxa mar-reġjun. L-aġenziji tal-infurzar tal-liġi għandhom isiru aktar effettivi filwaqt li jaħdmu flimkien biex jegħlbu organizzazzjonijiet kriminali internazzjonali. F'konformità mal-kunsens imġedded dwar it-tkabbir u b'kunsiderazzjoni tal-esperjenza mill-ħames tkabbir, l-istat tad-dritt huwa prijorità ewlenija li titlob li tiġi indirizzata mill-pajjiżi kkonċernati fi stadju bikri tal-proċess ta' adeżjoni. B'għajnuna mill-UE, sar xi progress fid-dħul fis-seħħ ta' leġiżlazzjoni effettiva u kif ukoll ta' strutturi għall-ġlieda tal-korruzzjoni u l-kriminalità organizzata iżda huma meħtieġa implimentazzjoni u infuzar rigorużi tal-liġijiet sabiex jinkisbu riżultati tanġibbli. Fl-2009 ġew allokati madwar € 80 miljun f'għajnuna mill-IPA għat-tisħiħ tal-ġudikatura u għall-infurzar tal-liġi. Il-Kummissjoni wettqet missjonijiet ta' valutazzjoni tal-pari flimkien ma' esperti mill-Istati Membri dwar il-ġudikatura, il-ġlieda kontra l-korruzzjoni f'pajjiżi kandidati u ser tintensifika tali missjonijiet. L-użu ta' kriterji ta’ referenza fin-negozjati ta' adeżjoni u fid-djalogu dwar il-liberalizzazzjoni tal-viża pprovda inċentivi għar-riforma. Il-Kummissjoni ssuktat bis-sostenn tagħha għall-kooperazzjoni bejn il-ġudikatura reġjonali, il-pulizija u l-prosekuturi fil-ġlieda kontra l-kriminalità organizzata u l-korruzzjoni. Jeħtieġ li l-pajjiżi tal-Balkani tal-Punent isaħħu l-kooperazzjoni ġudizzjarja fir-reġjun biex jiżguraw l-iffunzjonar effiċjenti tas-sistemi tal-ġustizzja tagħhom. F'dan ir-rigward, l-indirizzar tal-problema tal-impunità ta' reati tal-gwerra u reati serji oħra huwa ta' importanza partikolari. Għal dan il-għan, il-pajjiżi għandhom jerġgħu jagħtu ħarsa lejn ir-restrizzjonijiet eżistenti fl-oqfsa legali tagħhom għall-estradizzjoni taċ-ċittadini tagħhom u t-trasferimenti ta' proċedimenti. Il-Kummissjoni se tkompli tagħti l-appoġġ tagħha lill-pajjiżi sħab tagħha kontra l-korruzzjoni u l-kriminalità organizzata. Madanakollu, riżultati effettivi u sostenibbli jinkisbu biss jekk ikun hemm ir-rieda politika u l-impenn reali meħtieġa mill-awtoritajiet fil-pajjiżi kkonċeranti. Il-Kummissjoni ser twettaq monitoraġġ rigoruż tal-progress prattiku li jinkiseb, b'enfasi fuq ir-riżultati. F'bosta pajjiżi involuti fil-proċess tat-tkabbir, il-libertà tal-espressjoni għadha kwistjoni li tqanqal tħassib. B'mod ġenerali, filwaqt li l-elementi ewlenin tal-qafas legali għall-ħarsien tal-libertà tal-espressjoni u l-medja jinsabu fis-seħħ, pressjoni politika żejda fuq il-medja u l-għadd dejjem jikber ta' theddid u attakki fiżiċi fuq ġurnalisti u kif ukoll xi ostakli legali pendenti qegħdin iqanqlu tħassib serju. Dawn il-kwistjonijiet għandhom jiġu indirizzati b'urġenza. Kwistjonijiet bilaterali Il-kwistjonijiet bilaterali, fosthom kwistjonijiet dwar fruntieri, qegħdin jolqtu dejjem aktar il-proċess tat-tkabbir. Il-kwistjonijiet bilaterali għandhom jiġu solvuti mill-partijiet ikkonċeranti u m'għandhomx iżommu lura l-proċess tal-adeżjoni. Matul il-perjodu ta' rappurtar, il-kwistjoni dwar il-fruntiera bejn is-Slovenja u l-Kroazja żammet lura n-negozjati ta' adeżjoni mal-Kroazja. L-oqfsa ta' negozjar mal-Kroazja u t-Turkija, miftiehma bejn l-Istati Membri kollha, jistipulaw li l-UE tistenna li l-pajjiżi kandidati jsolvu kwalunkwe tilwima f'rabta mal-fruntieri f'konformità mal-prinċipju ta' soluzzjoni paċifika għat-tilwim skont il-Karta tan-Nazzjonijiet Uniti, inkluż jekk meħtieġ il-ġuriżdizzjoni tal-Qorti Internazzjonali tal-Ġustizzja. Is-sejba ta' soluzzjonijiet reċiprokament aċċettabbli, u l-konklużjoni ta' ftehimiet, dwar kwistjonijiet pendenti ma' pajjiżi ġirien hija wkoll parti mill-Proċess ta' Stabilizzazzjoni u Assoċjazzjoni. Il-Kummissjoni tistenna li l-partijiet kollha kkonċernati jagħmlu kull sforz biex jiksbu soluzzjoni għal kwistjonijiet bilaterali mal-ġirien tagħhom f'konformità ma' dan. Fejn xieraq, il-Kummissjoni tinsab lesta li tiffaċilita s-sejba ta' soluzzjonijiet, fuq talba tal-partijiet ikkonċernati. Il-ftehim fi prinċipju bejn il-Kroazja u l-Montenegro biex isibu soluzzjoni għad-demarkazzjoni tal-fruntiera fi Prevlaka permezz tal-Qorti Internazzjonali tal-Ġustizzja huwa wieħed li jagħti l-qalb. Il-partijiet involuti f'tali tilwim bilaterali għadhom ir-responsabbiltà li jsibu soluzzjonijiet fi spirtu ta' viċinat b'saħħtu filwaqt li jżommu f'moħħhom l-interessi globali tal-UE. Dan ser isaħħaħ l-effikaċja tal-kunsens imġedded dwar it-tkabbir li jikkonferma li l-pass tal-progress ta' pajjiż lejn l-UE huwa ddeterminat mill-pass tar-riformi li jwettaq. Kooperazzjoni reġjonali F'dawn l-aħħar snin il-kooperazzjoni reġjonali fix-Xlokk tal-Ewropa għamlet passi ta' ġgant 'il quddiem u r-reġjun assuma aktar responsabbiltà mill-proċess. Madanakollu, il-kooperazzjoni reġjonali mhijiex tilħaq il-potenzjal kollu tagħha. Il-tilwim bilaterali u n-nuqqas ta' qbil dwar il-Kosovo qiegħed jolqot il-kooperazzjoni reġjonali eċċessivament. L-effiċjenza tal-istrutturi u l-inizjattivi reġjonali wkoll jeħtieġu titjib. In-nuqqas ta' qbil dwar il-parteċipazzjoni tal-Kosovo f'laqgħat, inizjattivi u ftehimiet reġjonali qegħdin ifixklu l-kooperazzjoni reġjonali. L-iffunzjonar normali ta' strutturi importanti bħall-Ftehim ta' Kummerċ Ħieles tal-Ewropa Ċentrali (CEFTA), il-Kunsill tal-Kooperazzjoni Reġjonali (RCC) jew l-Iskola Reġjonali għall-Amministrazzjoni Pubblika (ReSPA) jista' jitqiegħed f'periklu, jekk ma tinbidildx il-prassi kurrenti. Il-Kummissjoni tinkoraġġixxi bil-qawwi lill-partijiet ikkonċernati kollha biex ifittxu soluzzjonijiet prattiċi u prammatiċi biex jiżguraw l-inklussività tal-kooperazzjoni reġjonali, mingħajr ħsara għall-pożizzjonijiet differenti dwar il-kwistjoni tal-istatus. Ir-rekord ta' riżultati fil-kisba tal-kooperazzjoni reġjonali hiwa vvalutat bħala parti mill-Proċess ta' Stabilizzazzjoni u Assoċjazzjoni kundizzjonalment fl-istadji kollha tal-proċess tat-tkabbir. L-RCC ilu jiffunzjona għal aktar minn sena bħala s-suċċessur reġjonali tal-Patt ta' Stabbiltà u jopera taħt l-unbrella politika tal-Proċess ta' Kooperazzjoni tax-Xlokk tal-Ewropea (SEECP). Issa jeħtieġ li l-RCC jsaħħaħ l-isforzi tegħi biex jagħti riżultati konkreti. L-RCC għandu rwol strateġiku fl-iżvilupp tal-kooperazzjoni reġjonali u fl-identifikar u l-indirizzar ta' ħtiġijiet f'attivitajiet u strutturi reġjonali. Barra minn hekk huwa għandu rwol x'jaqdi fl-ipprogrammar tal-għajnuna Komunitarja f'rabta mal-kooperazzjoni reġjonali. Il-Kummissjoni tappoġġja l-ħidma tal-RCC u tiffinanzja terz tal-baġit tas-Segretarjat għall-perjodu bejn l-2008 u l-2010. Il-Kummissjoni involviet ruħha fi djalogu mas-Segretarjat tal-RCC dwar il-prijoritajiet tal-organizzazzjoni, it-titjib tal-iffunzjonar u l-iżvilupp ulterjuri. Hija qiegħda tesplora wkoll l-arranġamenti għal għajnuna ġejjiena u kif din tkun tista' tintuża aħjar biex tittejjeb l-effiċjenza tal-RCC. Il-kummerċ reġjonali huwa partikolarment importanti għall-iżvilupp ekonomiku u għar-rikonċiljazzjoni fil-Balkani tal-Punent. Dan jista' wkoll jikkontribwixxi biex jiġi indirizzat l-impatt tal-kriżi ekonomika. Ir-rwol taż-żona reġjonali ta' kummerċ ħieles stabbilita permezz tas-CEFTA huwa importanti ferm. Passi importanti ulterjuri fil-liberalizzazzjoni tal-kummerċ, prinċipalment fi-kummerċ agrikolu, ġew innegozjati b'suċċess fis-CEFTA liżda għadhom ma daħlux fis-seħħ, filwaqt li għaddejja ħidma dwar it-tneħħija tal-ostakli għall-kummerċ. Id-dispożizzjonijiet dwar akkumulazzjoni djagonali bejn l-UE u xi pajjiżi tal-Balkani tal-Punent daħlu fis-seħħ, u b'hekk komplew isaħħu l-integrazzjoni kummerċjali reġjonali. Madanakollu, hemm ir-riskju tal-paraliżi tas-CEFTA minħabba nuqqas ta' ftehim dwar l-istatus tal-Kosovo, li diġà qiegħed ifixkel l-adozzjoni tal-protokoll dwar il-liberalizazzjoni tal-kummerċ agrikolu. Qegħdin jiżdiedu l-pressjonijiet protezzjonisti b'riżultat tal-kriżi finanzjarja u dawn qegħdin wasslu għall-adozzjoni ta' ċerti miżuri li huma fi ksur ta' obbligi kuntrattwali. Din ix-xejra għandha titrażżan u jeħtieġ li tali ksur jitwarrab għalkollox. Il-kooperazzjoni reġjonali għamlet xi passi 'l quddiem fl-oqsma tal-enerġija u t-trasport. Il-Komunità tal-Enerġija qiegħda tippromwovi r-riforma tas-settur tal-enerġija u t-titjib tas-sigurtà tal-provvista fir-reġjun, filwaqt li r-reġjun jiġi integrat fis-suq Komunitarju tal-enerġija. Bħalissa għadhom għaddejjin negozjati biex jiġi stabbilit Komunità tat-Trasport bejn l-UE u l-Balkani tal-Punent, li għandhom jiġu konklużi sa tmiem din is-sena. Il-Ftehim taż-Żona tal-Avjazzjoni Komuni Ewropea (ECAA) jikkontribwixxi għaż-żieda fit-traffiku tal-ajru bejn l-UE u l-Balkani tal-Punent u gradwalment jintegrahom fis-suq intern tat-trasport bl-ajru tal-UE. Il-kooperazzjoni reġjonali fl-oqsma tal-ambjent u l-ġustizzja u l-affarijiet interni qiegħed jiġi intensifikat. L-Iskola Reġjonali tal-Amminstrazzjoni Pubblika (ReSPA) żiedet l-attivitajiet ta' taħriġ tagħha. Hija meħtieġa azzjoni prijoritarja f'rabta mar-ratifika tal-Ftehim Internazzjonali li tistabbilixxi l-personalità ġuridika tagħha sabiex l-iskola ssir operattiva bis-sħiħ. Il-Kummissjoni, fil-kuntest tal-proċess ta' Ljubljana, tappoġġja r-riabilitazzjoni tal-wirt kulturali bħala mezz importanti għar-rikonċiljazzjoni li tikkontribwixxi wkoll għall-iżvilupp tal-ekonomija lokali. Fil-konferenza ministerjali li jmiss ta' Ljubljana f'Novembru 2009 l-Kummissjoni ser tippromwovi aktar attivitajiet ta' riabilitazzjoni. Il-Kummissjoni ser tħejji strateġija tal-UE għar-reġjun tad-Danubju sa tmiem l-2010, wara l-konklużjonijiet tal-Kunsill Ewropew ta' Ġunju 2009. Il-pajjiżi involuti fil-proċess tat-tkabbir kif ukoll l-organizzazzjonijiet ikkonċernati ser jinvolvu ruħhom mill-qrib f'dan l-eżerċizzju. Fir-rigward tar-reġjun tal-Baħar l-Iswed it-Turkija hija kommessa li tikkoopera fir-reġjun u hija parti mill-qafas tas-Sinerġija tal-Baħar l-Iswed. Il-Kummissjoni tappoġġja l-parteċipazzjoni tat-Turkija fil-programm ta' kooperazzjoni tal-baċir tal-Baħar l-Iswed taħt l-Istrument Ewropew ta' Viċinat u Sħubija (ENPI). Il-Kummissjoni ser tissokta bl-appoġġ tagħha għal attivitajiet u strutturi ta' kooperazzjoni reġjonali fil-Balkani tal-Punent, inkluż permezz ta' aktar involviment tar-reġjun fl-ippjanar u l-ipprogrammar tal-programm tal-IPA li minnu se jgawdu għadd ta' benefiċjarji. STRUMENTI TA' QABEL L-ADEżJONI: AZZJONI FUQ IL-PRIJORITAJIET EWLENIN Vjaġġar mingħajr viża Il-proċess ta' liberalizzazzjoni tal-viża għall-pajjiżi tal-Balkani tal-Punent, f'konformità mal-impenji meħuda fl-Aġenda ta' Thessaloniki, jinsab f'fażi deċiżiva. Minn Jannar 2008 ġew implimentati ftehimiet dwar l-iffaċilitar tal-viża mal-pajjiżi kollha kkonċernati, b'mod parallel ma' ftehimiet ta' riammissjoni. Il-pjani programmatiċi adottati fl-2008 għal kull pajjiż fil-kuntest tad-djalogu dwar il-liberalizzazzjoni tal-viża wrew li huma ta' impetu ta' suċċess biex jiġu aċċelerati r-riformi fl-oqsma relevanti, prinċiplament fir-rigward tas-sigurtà tad-dokumenti, il-ġestjoni tal-fruntieri u l-migrazzjoni, u l-ġlieda kontra l-korruzzjoni u l-kriminalità organizzata. Wara li kkunsidrat il-progress li nkiseb minn kull pajjiż fl-issodisfar tal-kriterji relevanti għal-liberalizzazzjoni tal-viża, f'Lulju tal-2009 l-Kummissjoni pproponiet li tiġi stabbilita sistema ta' vjaġġar mingħajr viża għall-eks Repubblika Jugoslava tal-Maċedonja, għall-Montenegro u għas-Serbja. Il-ħolqien ta' sistema ta' vjaġġar mingħajr viża sal-bidu tal-2010 ser jikkostitwixxi kontribuzzjoni importanti għal kuntatti bejn il-persuni u juri liċ-ċittadini tal-pajjiżi kkonċernati li r-riformi marbuta mal-perspettiva Ewropea jipprovdu benefiċċji tanġibbli. Il-Kummissjoni ser tressaq proposti għall-Albanija u l-Bożnja u Ħerzegovina sa nofs l-2010, sakemm dawn il-pajjiżi jissodisfaw il-kundizzjonijiet stabbiliti. L-istudju dwar il-Kosovo li għandu jiġi adottat flimkien ma' din il-Komunikazzjoni jipproponi li l-iffaċilitar tal-viża għandha jibqa' għaddej u li għandu jitnieda proċess simili għall-Kosovo, bil-mira aħħarija ta' liberalizzazzjoni eventwali tal-viża meta jitwettqu r-riformi meħtieġa u jiġu ssodisfati l-kundizzjonijiet. L-iżgurar tal-kwalità tat-tħejjijiet ta' qabel l-adeżjoni Il-kunsens imġedded dwar it-tkabbir kien ikkaratterizzat minn sforzi bla hedu biex tittejjeb il-kwalità tal-proċess. Il-kriterji rigorużi stabbiliti bħala kundizzjonijiet għall-ftuħ u l-għeluq tal-kapitoli tan-negozjati wrew li huma strument importanti biex tiġi żgurata l-konformità mal-impenji kuntrattwali eżistenti u biex jintużaw bħala direzzjoni għar-riformi ekonomiċi, legali u amministrattivi diffiċli fil-pajjiżi li jkunu għaddejjin bin-negozjati, u b'hekk ikunu ta' kontribut għat-tħejjijiet bikrija għall-adeżjoni. Bħalissa qiegħed jitħejja studju dwar l-impatt finanzjarju tal-adeżjoni tal-Kroazja mal-UE. Opinjonijiet futuri dwar applikazzjonijiet għall-adeżjoni ser jinkludu stimi tal-impatt tal-adeżjoni tal-applikant fuq oqsma ta' politika prijoritarji tal-UE. Għaddej ukoll djalogu politiku intensiv mal-pajjiżi biex isir monitoraġġ tal-progress, bis-Sħubijiet bħala dokumenti ta' referenza ewlenin. Id-djalogu ekonomiku ġie intensifikat aktar fil-kuntest tal-kriżi. Min-naħa l-oħra, jeħtieġ li l-pajjiżi involuti fil-proċess tat-tkabbir jiżguraw li l-leġiżlazzjoni ġdida titħejja bir-reqqa, wara li ssir il-konsultazzjoni neċessarja mal-partijiet interessati, u tiġi implimentata b'mod adegwat. Servizzi ċivili indipendenti, ibbażat fuq il-mertu, trasparenti u responsabbli huwa neċessarju sabiex tiġi ffaċilitata l-implimentazzjoni effettiva tal- acquis . Il-qrubija bejn iċ-ċittadini u l-amministrazzjoni u l-UE Aktar parteċipazzjoni ta' organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili ssaħħaħ il-kwalità tad-demokrazija u tikkontribwixxi għar-rikonċiljazzjoni. L-involviment tagħhom fir-riformi mwettqa fil-pajjiżi involuti fil-proċess tat-tkabbir jikkontribwixxi għall-kwalità tal-proċess ta' adeżjoni, u kif ukoll iżomm l-appoġġ pubbliku għall-adeżjoni. Il-Kummissjoni, permezz tal-implimentazzjoni tal-faċilità tas-soċjetà ċivili taħt l-IPA, iffinanzjat it-twaqqif ta' uffiċċji ta' appoġġ tekniku f'kull benefiċjarju u għadd dejjem jikber ta' żjajjar qosra lejn istituzzjonijiet Ewropej kif ukoll il-parteċipazzjoni ta' madwar 800 persuna f'werkxops fil-Balkani tal-Punent u fit-Turkija. Il-Kummissjoni ser tissokta bl-appoġġ tagħha lil sħubijet tas-soċjetà ċivili billi tagħti prijorità lil oqsma bħall-kultura, il-minoranzi u l-assoċjazzjonijiet tan-negozju. Il-parteċipazzjoni fi programmi u aġenziji Komunitarji wriet li kienet esperjenza utli biex l-istituzzjonijiet u ċ-ċittadini ta' pajjiżi sieħba jersqu eqreb lejn l-UE. Il-Kummissjoni żiedet l-appoġġ tagħha lil aġenziji Komunitarji biex iħejju l-pajjiżi fil-proċess tat-tkabbir għall-parteċipazzjoni tagħhom. Wara l-introduzzjoni ta' possibbiltajiet imtejba għal kofinanzjament mill-Komunità, il-pajjiżi kandidati potenzjali ssieħbu fi programmi ġodda. Il-Kummissjoni ser tissokta bl-appoġġ tagħha lil pajjiżi sħab biex dawn jibnu l-kapaċitajiet u r-riżorsi neċessarji li jiżguraw parteċipazzjoni ta' suċċess fi programmi u aġenziji Komunitarji. F'konformità mal-enfasi fuq kwistjonijiet bażiċi ta' goverananza, il-Kummissjoni ser tibqa' tagħti attenzjoni mill-qrib biex tiżgura li jkun hemm amministrazzjoni pubblika professjonali u funzjonanti. Hija ser tinkoraġġixxi l-iskambju tal-aħjar prassi u l-iskambju ta' għarfien espert bejn il-pajjiżi fil-qasam tar-riforma tal-amministrazzjoni pubblika. Għal dan il-għan hija ser tagħmel użu mill-istrumenti kollha disponibbli, fosthom Twinning, TAIEX u SIGMA[2], u ssaħħaħ il-kuntatti tagħha ma' organizzazzjonijiet internazzjonali oħrajn u ma' istituti ta' taħriġ nazzjonali, reġjonali u Ewropej li jiffokaw fuq l-amministrazzjoni pubblika. Appoġġ lill-pajjiżi involuti fil-proċess tat-tkabbir permezz ta' għajnuna finanzjarja Fl-2009, kompliet tingħata għajnuna lill-Balkani tal-Punent u lit-Turkija permezz tal-Istrument għall-Għajnuna Qabel l-Adeżjoni. Fl-2009 ser jiġu impenjati € 1.5 biljuni. Qed issir enfasi partikolari għall-bini tal-istat, il-governanza tajba, l-istat tad-dritt, u l-iżvilupp tas-soċjetà ċivili. L-IPA għandha tibqa' tappoġġja l-kooperazzjoni transkonfinali u l-iżvilupp sostenibbli fiż-żoni tal-fruntiera, li jikkontribwixxi għar-rikonċiljazzjoni u għal relazzjonijiet ta' viċinat tajba, u għat-tħejjijiet ta' adeżjoni mal-UE. Il-Kummissjoni ser tibqa' tiffoka l-għajnuna tagħha biex tappoġġja t-tħejjijiet ta' qabel l-adeżjoni bbażati fuq il-prijoritajiet tas-sħubija. Il-pajjiżi kandidati għamlu progress fir-rigward tal-ġestjoni deċentralizzata tal-fondi. Il-proċess ta' deċentralizzazzjoni jinsab fi stadju tajjeb mal-Kroazja u t-Turkija u ż-żewġ pajjiżi jeħtiġilhom jiffokaw il-ħidma tagħhom biex jissodisfaw il-kundizzjonijiet marbuta magħha. Fl-eks Repubblika Jugoslava tal-Maċedonja, id-deċentralizzazzjoni tal-komponenti ta' żvilupp reġjonali u riżorsi umani tal-IPA nkisbet bis-sħiħ, iżda għadha trid issir aktar ħidma qabel id-dħul fis-seħħ ta' deċentralizzazzjoni ulterjuri. Il-Kummissjoni tibqa' tipprovdi l-appoġġ meħtieġ lill-pajjiżi kandidati biex tgħinhom jissodisfaw ir-rekwiżiti għall-ġestjoni deċentralizzata ta' fondi tal-UE, b'enfasi anke fuq l-iżvilupp reġjonali, tar-riżorsi umani u kif ukoll l-iżvilupp rurali. F'pajjiżi oħra involuti fil-proċess tat-tkabbir id-delegazzjonijiet tal-Kummissjoni, li wara l-għeluq tal-Aġenzija Ewropea għar-Rikostruzzjoni għaddejjin b'attività intensiva, huma responsabbli mill-implimentazzjoni tal-għajnuna tal-UE u qegħdin iwettqu ħidma mal-benefiċjarji biex jiżguraw li l-għajnuna tal-KE tinuża b'mod effiċjenti u effettiv. L-għajnuna deċentralizzata tibqa' għan fuq terminu ta' żmien medju, partikolarment biex tkun tista' titħejja t-triq għall-ġestjoni ġejjiena ta' strumenti li jaqgħu taħt il-politika ta' koeżjoni. Il-Kummissjoni qiegħda tappoġġja l-iżvilupp ta' strateġiji settorjali mill-pajjiżi benefiċjarji, sabiex jiġi ffaċilitat approċċ aktar strateġiku u bbażat fuq il-programmi fl-għoti tal-għajnuna u b'hekk jingħata sostenn biex titjieb l-effikaċja tal-għajnuna. Kif inhu previst fir-Regolament IPA, il-Kummissjoni saħħet il-proċess ta' koordinazzjoni tad-donaturi li jinvolvi lil Stati Membri tal-UE, IFIs u donaturi oħrajn. Dan jinvolvi l-istabbiliment u l-koordinazzjoni ta' prijoritajiet u l-monitoraġġ regolari tal-implimentazzjoni fuq il-post. Il-Kummissjoni, imsieħba tal-IFI u l-Istati Membri qegħdin jiffinalizzaw it-termini għall-ħolqien ta' Qafas ta' Investiment għall-Balkani tal-Punent (WBIF). Dan huwa pass maġġuri li ser jiffaċilita l-appoġġ għal investimenti għall-infrastruttura, l-SMEs u l-użu effiċjenti tal-enerġija. Għandu l-għan li jiġbor riżorsi mill-Kummissjoni, l-IFIs sħab, l-Istati Membri u donaturi oħrajn u biex issir dawn l-għotjiet ta' riżorsi jiġu konnessi ma' self minn istituzzjonijiet finanzjarji internazzjonali għall-iffinanzjar ta' proġetti prijoritarji fis-setturi koperti. Biex tintlaħaq din il-mira, il-Kummissjoni allokat aktar minn € 100 miljun f'għotjiet – ammont li jagħmilha l-akbar kontributur. B'mod ġenerali l-WBIF għandu jiġġenera self li jammonta għal aktar minn € 1 biljun fuq is-snin li ġejjin. Ħidma id f'id fuq it-tibdil fil-klima L-UE ser issaħħaħ id-djalogu regolari tagħha dwar it-tibdil fil-klima mal-pajjiżi kandidati u mal-pajjiżi kandidati potenzjali, partikolarment permezz tan-Netwerk Ambjentali Reġjonali għall-Adeżjoni (RENA) li ser jinħoloq fil-ġejjieni. Il-Kummissjoni tistenna li l-pajjiżi kollha involuti fil-proċess tat-tkabbir jappoġġjaw l-għanijiet tal-UE fir-rigward tal-qbil dwar ftehim ambizzjuż u komprensiv fil-Konferenza ta' Kopenħagen dwar it-tibdil fil-klima fi tmiem l-2009. F'dawn l-aħħar snin, il-Kummissjoni pprovdiet € 120 miljun f'għotjiet lil faċilitajiet tal-IFI li ser jiġġeneraw investimenti ta' madwar € 600 miljun fi proġetti f'rabta mal-użu effiċjenti tal-enerġija, u li b'hekk jgħinu lill-Balkani tal-Punent u lit-Turkija biex inaqqsi l-emissjonijiet ta' gassijiet b'effett serra. Il-Kummissjoni ser tissokta bl-inizjattivi ta' appoġġ tagħha f'rabta mat-tibdil fil-klima fil-pajjiżi involuti fil-proċess tat-tkabbir. Il-komunikazzjoni dwar it-tkabbir Il-komunikazzjoni aħjar mal-pubbliku hija prinċipju fundamentali tal-kunsens imġedded dwar it-tkabbir. Biex il-proċess tat-tkabbir tal-UE jirnexxi, huwa essenzjali li jingħata widen liċ-ċittadini u jiġu indirizzati t-tħassib u l-mistoqsijiet tagħhom. L-opinjoni pubblika tal-UE dwar it-tkabbir fil-ġejjieni huwa influwenzat minn perċezzjonijiet ta' tkabbir ieħor li sar fl-imgħoddi. Il-Kummissjoni ppreżentat studju dwar il-kisbiet u l-isfidi ekonomiċi tal-ħames tkabbir tal-UE fl-okkażjoni tal-ħames sena tiegħu, u li kkonkluda li t-tkabbir ikkontribwixxa għal tkabbir filwaqt li wassal biex l-UE jkollha rwol aktar b'saħħtu fl-ekonomija dinjija. Il-Kummissjoni qed tippromwovi dibattitu pubbliku informat dwar l-impatt tiegħu u organizzat sensiela ta' avvenimenti biex timmarka l-anniversarju tal-ħames tkabbir li jikkoinċidi mal-20 anniversarju mill-waqa' tal-purtiera tal-ħadid. Hija nediet websajt apposta u kkoproduċiet materjal awdjoviżiv. L-iżgurar tal-appoġġ pubbliku jibqa' għan kruċjali għall-politika tat-tkabbir tal-UE u l-Kummissjoni ser tissokta bl-implimentazzjoni ta' politika ta' komunikazzjoni attiva f'dan ir-rigward. B'mod partikolari, hija ser tappoġġja u tissupplimenta l-isforzi tal-Istati Membri, li għandhom responsabbiltà tassew importanti b'rabta ma' dan, kif ukoll lill-pajjiżi sħab u ser tiffoka fuq attivitajiet ta' komunikazzjoni immirati lejn dawk li jiffurmaw opinjonijiet, partikolarment organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili u ġurnalisti, u kif ukoll fuq iż-żgħażagħ. Ser isiru sforzi partikolari biex titrawwem kuxjenza fl-UE dwar il-kulturi u l-modi differenti ta' għajxien fis-sħab involuti fil-proċess tat-tkabbir. PROGRESS FIL-PAJJIżI INVOLUTI FIL-PROċESS TAT-TKABBIR U L-AġENDA GħALL-2009-2010 It-tmexxija tal-pajjiżi kandidati u tal-kandidati potenzjali lejn l-UE Fis-sena li għaddiet il- Balkani tal-Punent diġà resqu eqreb lejn adeżjoni mal-UE, hekk kif ir-reġjun għamel progress, li madanakollu kien inkonsistenti, fir-riformi u fl-issodisfar tal-kriterji u l-kundizzjonijiet stabbiliti. Sar progress sostanzjali lejn il-liberalizzazzjoni tal-viża, li wassal għall-proposta tal-Kummissjoni ta' Lulju 2009 biex jitneħħa l-obbligu tal-viża fir-rigward tal-eks Repubblika Jugoslava tal-Maċedonja, il-Montenegro u s-Serbja. In-netwerk ta' Ftehimiet ta' Stabilizzazzjoni u Assoċjazzjoni ġie estiż ulterjorment. Ġew irċevuti żewġ applikazzjoni ta' adeżjoni mir-reġjun. Għall-pajjiżi kollha kkonċernati tal-Balkani tal-Punent, progress ulterjuri jista' jsarraf fl-għoti ta' status ta' kandidati lil dawn il-pajjiżi meta jagħtu prova tat-tħejjija tagħhom għal dan. Rekord ta' riżultati pożittivi fl-implimentazzjoni tal-obbligi tal-FSA, fosthom ta' dispożizzjonijiet relatati mal-kummerċ, huwa element essenzjali għall-progress ta' kull pajjiż lejn adeżjoni mal-UE. It-taqsima li ġejja toffri taqsira tal-progress u tistabbilixxi l-aġenda għall-2009-2010 għall- pajjiżi involuti fil-proċess tat-tkabbir. Il-Kroazja Il-Kroazja kompliet tagħmel progress dwar riformi politiċi fundamentali. Dan il-pajjiż għadu jissodisfa l-kriterji politiċi u sar progress f'bosta mill-oqsma, inklużi l-isforzi intensifikati fil-qasam tal-istat tad-dritt. Il-prijoritajiet tas-Sħubija għall-Adeżjoni ġew indirizzati fil-parti l-kbira tagħhom. Fil-komunikazzjoni tagħha Strateġija tat-Tkabbir u Sfidi Ewlenin 2008-2009[3] l-Kummissjoni ppreżentat programm indikattiv biex jintlaħaq l-aħħar stadju tan-negozjati tal-adeżjoni. Il-programm stimula l-isforzi tal-Kroazja biex tissodisfa l-kriterji għall-ftuħ u l-għeluq ta' kapitoli skont l-iskeda indikatta tal-programm. Xi dewmien fil-Kroazja b'rabta ma' ċerti oqsma fisser li l-progress li kellu jsir skont il-programm dwar xi kapitoli baqa' ma sarx. Madanakollu, it-tħejjijiet imxew sew 'il quddiem b'mod ġenerali biex b'hekk issa n-negozjati tekniċi qegħdin joqorbu lejn il-fażi finali tagħhom. Il-Kroazja ntlaqtet ferm mill-kriżi ekonomika iżda l-impatt tagħha ttaffa permezz ta' settur bankarju li kien kapaċi jirkupra u riżervi barranin b'saħħithom. Riformi strutturali msaħħa u l-adozzjoni ta' strateġija fiskali kredibbli fuq perjodu medju jkunu essenzjali biex tittejjeb il-kompetittività. Il-kwistjoni tal-fruntiera bejn is-Slovenja u l-Kroazja żammet lura n-negozjati tal-adeżjoni, b'tali mod li għadd sostanzjali ta' kapitoli la setgħu jinfetħu u lanqas jingħalqu sa Ottubru 2009, għalkemm kienu diġà iffinalizzati mil-lat tekniku. Il-Kummissjoni pprovdiet is-servizzi ta' faċilitazzjoni tagħha biex tinstab soluzzjoni għat-tilwima, li għandha tibqa' kwistjoni bilaterali. Saru sforzi intensivi mill-Kummissjoni, b'appoġġ mit-Trio ta' Presidenzi, fuq perjodu ta' sitt xhur, li ħejjew it-triq għal ftehim politiku bejn iż-żewġ partijiet li ntlaħaq f'Settembru 2009. Il-Kummissjoni tilqa' b'sodisfazzjon il-progress reċenti li wassal biex għadd sostanzjali ta' kapitoli nfetħu jew ingħalqu provviżorjament fil-konferenza ta' adeżjoni f'Ottubru. In-negozjati ta' adeżjoni m'għandhomx jinżammu lura minn kwistjonijiet bilaterali. Jeħtieġ li l-Kroazja tagħti spinta fl-isforzi tagħha ta' riforma fil-qasam tal-ġudikatura u d-drittijiet fundamentali, b'mod partikolari fir-rigward tal-indipendenza u l-effiċjenza tal-ġudikatura, il-ġlieda kontra l-korruzzjoni u l-kriminalità organizzata, inkluż ir-ritorn ta' refuġjati, u l-proċessi ta' reati tal-gwerra. Ir-riforma tal-amministrazzjoni pubblika titlob attenzjoni partikolari. Il-Kroazja teħtieġ ukoll li tiżgura li l-gvern Kroat jieħu l-passi kollha meħtieġa biex isolvi l-kwistjoni tal-aċċess tal-ICTY għal dokumenti importanti. Il-Kummissjoni qiegħda tħejji pakkett finanzjarju għall-adeżjoni tal-Kroazja. Jeħtieġ li l-Kroazja ttejjeb l-isforzi biex tistabbillixxi l-istrumenti meħtieġa għall-ġestjoni u l-kontroll ta' strumenti finanzjarji Komunitarji. Il-Kummissjoni tirrakkomanda li l-Kunsill jistabbilixxi grupp ta' ħidma tekniku ad-hoc għall-abbuzzar tat-Trattat ta' Adeżjoni, abbażi tat-testi mħejjija mill-Kummissjoni. Jekk il-Kroazja tissodisfa l-kriterji pendenti fil-ħin, in-negozjati tad-adeżjoni, bl-inklużjoni ta' kull arranġament tranżitorju, ikunu jistgħu jiġu konklużi s-sena d-dieħla. L-eks Repubblika Jugoslava tal-Maċedonja Sa mill-adozzjoni tal-opinjoni tal-Kummissjoni[4] u l-ksib tal-istatus ta' kandidat fl-2005 l-eks repubblika Jugoslave tal-Maċedonja kkonsolidat l-iffunzjonar tad-demokrazija tagħha u żgurat l-istabbiltà ta' istituzzjonijiet li jiggarantixxu l-istat tad-dritt u r-rispett tad-drittijiet fundamentali. Il-ħidma ma tiqafx hawn. Il-pajjiż indirizza b'mod sostanzjali l-prijoritajiet ewlenin tas-sħubija għall-adeżjoni[5]. L-elezzjonijiet presidenzjali u lokali ta' Marzu u April 2009 tmexxew b'mod konformi ma' bosta standards internazzjonali. Il-parlament qiegħed jaħdem aħjar, partikolarment permezz tal-introduzzjoni ta' regoli proċedurali parlamentari u liġi ġdida dwar il-Parlament. Il-Liġi dwar il-Pulizija ġiet implimentata, prinċipalment permezz tal-ħatra ta' kmandanti tal-pulizija reġjonali u lokali, u r-riforma tal-pulizija saret ukoll permezz tal-adozzjoni tal-Liġi dwar l-Affarijiet Interni. Issa l-parti leġiżlattiva tal-istrateġija tar-riforma ġudizzjarja tlestiet, il-qrati u l-entitajiet ġudizzjarji l-ġodda bdew iwettqu ħidmiethom u l-effiċjenza globali marret għall-aħjar. Sar progress fil-ġlieda kontra l-korruzzjoni, permezz tal-prosekuzzjoni ta' kawżi ta' livell għoli, it-tisħiħ tal-qafas legali speċjalment bl-adozzjoni tal-emendi għall-Liġi dwar l-Iffinanzjar tal-Partiti Politiċi u t-tisħiħ tal-kapaċità tal-istituzzjonijiet fil-ġlieda kontra l-korruzzjoni. Il-Liġi dwar is-Servizz Ċivili ġiet emendata biex tissaħħaħ l-awtorità tal-aġenzija tas-servizz ċivili u dan huwa pass ieħor biex tinkiseb sistema ta' karrieri bbażati fuq il-mertu. Fil-qasam tal-impjiegi ngħatat spinta għal miżuri attivi fis-suq tax-xogħol u sar titjib fl-ambjent kummerċjali, inkluż permezz tat-tisħiħ ta' aġenziji regolatorji. Il-pajjiż qiegħed jirrispetta l-impenji li ħa taħt il-Ftehim ta' Stabilizzazzjoni u Assoċjazzjoni. Abbażi ta' dan, f'Ottubru l-Kummissjoni għamlet proposta dwar it-tranżizzjoni għat-tieni stadju tal-Assoċjazzjoni, skont l-artikolu 5 tal-FSA. Il-pajjiż intlaqat mill-kriżi ekonomika iżda r-ritmu baxx tat-tkabbir ittaffa minn settur bankarju stabbli u konsum privat kostanti. Politika fiskali soda u l-indirizzar tal-qgħad strutturali għandhom itejbu l-kompetittività tal-ekonomija. Il-kwistjoni tal-isem mal-Greċja għadha ma ssolvietx. Il-pajjiż jinsab involut f'taħdidiet taħt il-patroċinju tan-NU biex tinstab soluzzjoni dwar dan. Għandhom jiġu evitati azzjonijiet u dikjarazzjonijiet li jolqtu b'mod negattiv ir-relazzjonijiet tajba ta' viċinat ma' pajjiżi oħra. Iż-żamma ta' relazzjonijiet tajba ta' viċinat, inkluż soluzzjoni negozjata u aċettata miż-żewġ partijiet għall-kwistjoni tal-isem, taħt il-patroċinju tan-NU, huma essenzjali. Il-Montenegro Fil-Montenegro għadhom għaddejjin ir-riformi politiċi u l-elezzjonijiet parlamentari ta' Marzu 2009 ssodisfaw l-istandards internazzjonali kollha għalkemm għad fadal xi nuqqasijiet li jridu jiġu indirizzati. Inkiseb progress fir-rigward tar-riforma tal-ġudikatura. B'mod ġenerali l-implimentazzjoni tal-Ftehim Interim għaddejja mingħajr xkiel. Il-Montenegro ntlaqat mill-kriżi ekonomika iżda l-impatt ittaffa minn staġun turistiku tajjeb u kif ukoll minn miżuri li ttieħdu kontra l-kriżi. L-issuktar tar-riformi strutturali huma importanti ferm biex tkompli titjieb il-kompetittività. Il-Montenegro applika għal adeżjoni mal-UE f'Diċembru 2008 u f'April 2009 l-Kunsill stieden lill-Kummissjoni biex tressaq opinjoni. Għadha għaddejja ħidma fuq it-tħejjija tal-opinjoni. Il-Montenegro ser jeħtieġlu juri riżultati konkreti dwar il-konsolidazzjoni tal-istat tad-dritt, partikolarment fir-riforma tal-ġudikatura u fil-ġlieda kontra l-korruzzjoni. Il-kapaċità amministrattiva u dik tal-infurzar jeħtieġu titjib ulterjuri. L-Albanija L-Albanija kompliet tagħmel progress dwar riformi politiċi fundamentali. L-elezzjonijiet parlamentari ta' Ġunju 2009 laħqu bosta mill-istandards internazzjonali iżda huma meħtieġa aktar sforzi biex jiġu identifikati n-nuqqasijiet li ġew identifikati. B'mod ġenerali l-implimentazzjoni tal-Ftehim ta' Stabilizzazzjoni u Assoċjazzjoni, li daħal fis-seħħ din is-sena, għaddejja mingħajr xkiel. Sa issa l-effett tal-kriżi ekonomika fuq l-Albanija kien limitat. B'rabta mal-kompetittività huwa importanti ferm li l-pajjiż jibqa' għaddej bir-riformi strutturali u bit-titjib tal-infrastruttura. L-Albanija applikat għal adeżjoni mal-UE f'April 2009. F'Lulju 2009, il-Kunsill stqarr li ser ikompli bil-proċess tal-applikazzjoni għal adeżjoni tal-Albanija ladarba titlesta l-proċedura tal-elezzjoni Albaniża. Il-Kummissjoni tinsab lesta biex tibda t-tħejjijiet dwar l-opinjoni tagħha ladarba l-Kunsill jistedinha tagħmel dan. L-Albanija jeħtiġilha tagħmel progress, partikolarment fir-rigward tal-istat tad-dritt u speċjalment fil-ġlieda kontra l-korruzzjoni, kif ukoll dwar l-iffunzjonar xieraq tal-istituzzjonijiet tal-istat, partikolarment f'rabta mal-indipendenza tal-ġudikatura. Il-kapaċità amministrattiva u tal-infurzar jeħtieġu titjib ulterjuri. Il-Bożnja u Ħerzegovina Fil-Bożnja u Ħerzegovina l-implimentazzjoni tal-Ftehim Interim kien, fil-parti l-kbira tiegħu, sodisfaċenti. Madanakollu, il-progress tal-pajjiż fl-indirizzar ta' riformi ewlenin għadu limitat ħafna. L-ambjent politiku domestiku mar lura, u għad fadal ħafna sfidi b'rabta mal-iffunzjonar xieraq tal-istituzzjonijiet x'jiġu indirizzati u ssuktat ukoll retorika xewwiexa. Ir-rekwiżiti għal tranżizzjoni mingħajr diffikultajiet mill-Uffiċċju tar-Rappreżentant Għoli (OHR) għal preżenza msaħħa tal-UE fil-pajjiż għadhom ma ġewx issodisfati. F'dan il-kuntest, l-UE qablet ma' arranġamenti għat-tisħiħ tal-uffiċċju u tal-mandat tar-Rappreżentant Speċjali tal-UE (EUSR) u qiegħda tikkunsidra 'unjoni personali/arranġament b'żewġ karigi' tal-EUSR u l-Kap tad-Delegazzjoni tal-Kummissjoni, f'konformità mat-Trattati u fir-rispett tal-bilanċ istituzzjonali. Il-Bożnja u Ħerzegovina għandha ħtieġa urġenti li tgħaġġel ir-ritmu tar-riformi ewlenin. Viżjoni komuni dwar id-direzzjoni globali tal-pajjiż mill-mexxejja tiegħu u kif ukoll rieda politika biex jiġu ssodisfati r-rekwiżiti tal-integrazzjoni Ewropea huma neċessarji biex jinkiseb progress. Barra minn hekk jeħtieġ li l-Bożnja u Ħerzegovina tissodisfa l-kundizzjonijiet li ġew stabbiliti għall-għeluq tal-OHR. L-Unjoni Ewropea ma tkunx tista' tikkunsidra applikazzjoni għall-adeżjoni mill-Bożnja u Ħerzegovina qabel ma jingħalaq l-OHR. Qabel ma l-Kummisjoni tkun tista' tirrakkomanda l-għoti ta' status ta' pajjiżi kandidat il-Bożnja u Ħerzegovina ser ikollha tirriforma l-qafas kostituzzjonali biex l-istituzzjonijiet tagħha jkunu jistgħu joperaw b'mod effettiv. B'mod partikolari jeħtieġ li l-pajjiż jkun f'pożizzjoni li jadotta, jimplimenta u jinforza l-liġijiet u r-regoli tal-UE. Il-Kummissjoni tappella lill-Bożnja u Ħerzegovina biex tipproċedi bl-emendi kostituzzjonali meħtieġa mingħajr ebda dewmien. Il-Kummissjoni tinsab lesta li tappoġġja l-isforzi tal-Bożnja u Ħerzegovina fil-ksib tal-evoluzzjoni tal-kostituzzjoni tagħha u l-implimentazzjoni ta' riformi importanti oħrajn, li jpoġġu lill-pajjiż f'pożizzjoni li jagħmel progress fil-proċess ta' adeżjoni tiegħu. Il-Bożnja u Ħerzegovina ntlaqtet ħafna mill-kriżi ekonomika u talbet għajnuna finanzjarja mill-FMI. Jeħtieġ li tkompli bir-riformi strutturali fl-ekonomija u tiżgura finanzi pubbliċi sodi. Is-Serbja Is-Serbja wriet l-impenn tagħha li tqarreb il-pajjiżi lejn l-UE billi tibni rekord ta' riżultati pożittivi fl-implimentazzjoni tad-dispożizzjonijiet tal-Ftehim Interim mal-UE u billi twettaq riformi politiċi ewlenin f'koformità ma' standards Ewropej. Is-Serbja għamlet sforzi wkoll biex timplimenta programm ambizzjuż għall-integrazzjoni Ewropea. Is-Serbja għandha l-kapaċità amministrattiva biex tagħmel progress sostanzjali lejn l-UE. Jeħtieġ li din tintuża biex is-Serbja tkompli għaddejja bl-aġenda ta' riforma tagħha, li twassal għal riżultati tanġibbli f'oqsma prijoritajri bħat-tisħiħ tal-istat tad-dritt. Is-Serbja ntlaqtet ħafna mill-kriżi ekonomika u talbet għajnuna finanzjarja mill-FMI u mill-UE. Jeħtieġ li l-pajjiż jaċċelera r-riformi ekonomiċi u jiżgura s-sostenibbiltà fil-finanzi pubbliċi. Sar progress fil-kooperazzjoni mat-Tribunal Internazzjonali għall-eks Jugoslavja (ICTY) iżda żewġ akkużati, Ratko Mladić u Goran Hadžić, għadhom ma nqabdux. Fid-dawl tal-kooperazzjoni kostanti mal-ICTY u l-impenn imġedded tas-Serbja favur il-proċess ta' integrazzjoni Ewropea, il-Kummissjoni tikkunsidra li issa l-UE għandha timplimenta l-Ftehim Interim. Jeħtieġ li s-Serbja turi attitudni aktar kostruttiva fir-rigward tal-parteċipazzjoni tal-Kosovo fl-oqsma tal-kummerċ u l-kooperazzjoni reġjonali. Diġà qed issir koopreazzjoni mal-missjoni tal-EULEX dwar l-istat tad-dritt iżda jeħtieġ li dawn l-isforzi jissaħħu aktar, speċjalment fir-rigward tal-operazzjoni tal-EULEX fit-tramuntana tal-Kosovo. Il-Kosovo Il-Kosovo għadu jinsab f'qagħda stabbli, minkejja li hija stabbiltà fraġli. Wara r-rikonfigurazzjoni tal-preżenza internazzjonali, il-missjoni EULEX tal-UE dwar l-istat tad-dritt intbagħtet madwar il-Kosovo kollu u tinsab operattiva bis-sħiħ. L-awtoritajiet iffaċilitaw l-iskjerament tal-EULEX fil-Kosovo. Inċidenti reċenti li rriżultaw fi ħsara fuq proprjetà tal-EULEX qegħdin iqanqalu tħassib. Jeħtieġ li l-Kosovo jiżgura appoġġ kostanti għall-ħidma tal-EULEX. Il-Kosovo ssieħeb mal-FMI u mal-Bank Dinji. Barra minn hekk huwa adotta leġiżlazzjoni importanti. Madanakollu, għadu fadal sfidi maġġuri, inkluż l-istat tad-dritt, il-ġlieda kontra l-korruzzjoni u l-kriminalità organizzata, it-tisħiħ tal-kapaċità amministrattiva, il-protezzjoni tal-minoranzi Serbi u minornazi oħrajn, u t-titjib tad-djalogu u r-rikonċiljazzjoni bejn il-komunitajiet. L-UE tħeġġeġ lis-Serbi tal-Kosovo biex jipparteċipaw fl-istituzzjonijiet tal-Kosovo u fl-elezzjonijiet muniċipali ta' Novembru. Jeħtieġ li l-Kosovo juri attitudni aktar kostruttiva fir-rigward tal-kooperazzjoni reġjonali, inkluż il-parteċipazzjoni tal-Kosovo fil-kummerċ reġjonali. Wara l-Konferenza tad-Donaturi tal-2008, il-Kosovo qiegħed jibbenefika minn aktar għajnuna finanzjarja. Permezz tal-IPA ġew allokati kważi €500 miljun għall-Kosovo bejn l-2007 u l-2011. Il-Kosovo ntlaqat b'mod moderat mill-kriżi finanzjarja. Huwa essenzjali li l-awtoritajiet tal-Kosovo jwettqu l-impenji li ħadu fir-rigward tad-dixxiplina fiskali, il-ġestjoni tan-nefqa publka u r-riforma tal-politika ekonomika u dik soċjali. L-UE tappoġġja l-iżvilupp ekonomiku u soċjali tal-Kosovo permezz ta' perspettiva Ewropea ċara, f'konformità mal-perspettiva Ewropea għar-reġjun. It-titjib tal-kundizzjonijiet tal-għajxien huwa kruċjali għall-ġid tal-popolazzjoni tal-Kosovo u għall-istabbiltà fir-reġjun kollu kemm hu. F'dan il-kuntest, u f'konformità mal-Istrateġija tat-Tkabbir 2008 u l-konklużjonijiet tal-Kunsill ta' Diċembru 2008, il-Kummissjoni, fl-istess waqt ta' dan id-Dokument ta' Strateġija, approvat Komunikazzjoni bit-titolu "Il-Kosovo* – It-Twettiq tal-Perspettiva Ewropea Tagħha". Dan l-istudju jidentifika l-istrumenti Komunitarji li l-UE tista' timmobilizza biex tippromwovi l-iżvilupp politiku u soċjoekonomiku tal-Kosovo. B'mod partikolari, huwa jipproponi approċċ strutturat biex iċ-ċittadini tal-Kosovo jersqu eqreb lejn l-UE, fosthom permezz ta' djalogu dwar il-viża bil-perspettiva ta' liberalizzazzjoni eventwali tal-viża. Il-Kummissjoni tipproponi wkoll estensjoni tal-miżuri kummerċjali awtonomi u, ladarba l-Kosovo tissodisfa r-rekwiżiti relevanti, ser tipproponi direttivi ta' negozjar għal ftehim kummerċjali meta jkun il-waqt. It-Turkija It-Turkija kompliet tesprimi l-impenn tagħha għall-proċess ta' adeżjoni mal-UE. Saru elezzjonijiet lokali li kienu ħielsa u ġusti. Diġà ttieħdu passi fl-oqsma tal-ġudikatura, bl-adozzjoni ta' strateġija ta' riforma u pjan ta' azzjoni għall-ġudikatura, relazzjonijiet bejn entitajiet ċivili u militari u drittijiet kulturali. B'mod partikolari, il-parlament emenda l-leġiżlazzjoni biex fi żminijiet ta' paċi persunal militari jkunu jistgħu jinstemgħu quddiem qrati ċivili. Il-gvern fetaħ dibattitu pubbliku mifrux bil-għan li jindirizza l-kwistjoni tal-Kurdi, u t-televiżjoni pubblika beda jopera stazzjon li jxandar bil-lingwa Kurda biss. Fir-rigward tan-negozjati ta' adeżjoni, infetħu kapitoli addizzjonali. It-Turkija adottat Programm Nazzjonali għall-Adozzjoni tal-Acquis. Il-ħatra ta' Negozjatur Ewlieni responsabbli biss min-negozjati għandu jissimplifika l-isforzi tal-gvern fil-kuntest tar-riformi relatati mal-UE. Dan huwa ta' importanza speċjali hekk kif in-negozjati ta' adeżjoni jaslu f'fażi aktar impenjattiva li jirrekjedu lit-Turkija li tagħti spinta fl-isforzi tagħha biex tilħaq il-kriterji għal aktar progress fil-ftuħ ta' kapitoli. It-Turkija ntlaqtet ħafna mill-kriżi ekonomika iżda l-impatt ittaffa minn settur bankarju li kien kapaċi jirkupra wara l-impatt u minn miżuri li ttieħdu kontra l-kriżi. It-tkomplija ta' riformi strutturali flimkien ma' politika fiskali prudenti huma essenzjali biex tkompli tittejjeb il-kompetittività. L-investigazzjoni tal-allegat netwerk kriminali Ergenekon wassal għal akkużi kriminali serji, li jinvolvu uffiċjali militari u ċrieki nazzjonalisti. Dan il-każ huwa opportunità biex it-Turkija ssaħħaħ il-fiduċja fl-iffunzjonar xieraq tal-istituzzjonijiet demokratiċi tagħha u l-istat tad-dritt. Huwa importanti li l-proċedimenti f'dan il-kuntest jirrispettaw bis-sħiħ il-proċess normali tal-liġi, b'mod partikolari d-drittijiet tal-konvenuti. Issa jeħtieġ li r-ritmu tar-riformi jingħataw spinta. Għad fadal tħassib fir-rigward ta' għadd ta' oqsma, inkluż il-libertà tal-espressjoni, il-libertà tal-istampa, il-libertà tar-reliġjon, id-drittijiet tas-sindakati, il-kontroll ċivili tal-militar u d-drittijiet tan-nisa u l-ugwaljanza bejn is-sessi. Għad fadal ħafna xi sir fir-rigward tal-impunità għal dawk involuti f'tortura u trattament ħażin. L-inizjattiva tal-gvern dwar il-kwistjoni Kurda għandha twassal għal miżuri konkreti li jiggarantixxu lċ-ċittadini Torok, irrispettivament mill-oriġini tagħhom, id-drittijiet u l-libertajiet kollha u għat titjib sinifikanti tas-sitwazzjoni fix-Xlokk. Il-proċess ta' riforma jista' jibbenefika minn djalogu aħjar bejn il-partiti politiċi, inkluża l-ħidma fuq riforma Kostituzzjonali. It-Turkija esprimiet l-appoġġ tagħha għan-negozjati li għaddejjin taħt il-patroċinju tan-NU bejn il-mexxejja tal-komunità Ċiprijotta Griega u dik Ċiprijotta Torka biex tinstab soluzzjoni komprensiva għall-problema ta' Ċipru. Madankollu, ma sar l-ebda progress dwar in-normalizzazzjoni tar-relazzjonijiet bilaterali mar-Repubblika ta' Ċipru. It-Turkija għadha ma implimentatx bis-sħiħ il-Protokoll Addizzjonali mal-Ftehim ta' Assoċjazzjoni u għadha ma neħħietx l-ostakli kollha fuq il-moviment ħieles tal-prodotti, inkluż ir-restrizzjonijiet fuq it-trasport dirett fuq rotot li jwasslu lejn Ċipru. It-Turkija għandha mill-akar fis possibbli tissodisfa l-obbligi ta' implimentazzjoni sħiħa mingħajr diskriminazzjoni tal-Protokoll Addizzjonali u tagħmel progress lejn in-normalizzazzjoni tar-relazzjonijiet bilaterali mar-Repubblika ta' Ċipru. L-UE ser tkompli ssegwi u teżamina l-progress fuq kwistjonijiet koperti mid-Dikjarazzjoni tal-21 ta' Settembru 2005, skont il-Konklużjonijiet tal-Kunsill tal-11 ta' Diċembru 2006. Il-Greċja ressqet għadd konsiderevoli ta' ilmenti formali dwar ksur kontinwu tal-ispazju tal-ajru tagħha mit-Turkija, inkluż titjiriet fuq gżejjer Griegi. Ir-relazzjonijiet tajbin ta' viċinat bejn il-pajjiżi ġirien jibqgħu essenzjali. It-Turkija għandha rwol ewlieni fis-sigurtà reġjonali u l-promozzjoni tad-djalogu bejn iċ-ċivilizzazzjonijiet. It-Turkija ħadet inizjattivi biex tikkontribwixxi għall-istabilizzazzjoni tal-Kawkasu ta' Isfel, il-Lvant Nofsani u reġjuni oħrajn. Hija tipparteċipa f'għadd ta' missjonijiet ta' żamma tal-paċi tal-UE. Saru sforzi diplomatiċi sinfikanti biex jiġu normalizzati r-relazzjonijiet mal-Armenja, li rrizultaw fl-iffirmar storiku ta' protokolli għan-normalizzazzjoni tar-relazzjonijiet bejniethom f'Ottubru 2009. Huwa importanti li dan il-protokolli jiġu ratifikati miż-żewġ pajjiżi mill-aktar fis possibbli. F'Lulju 2009 t-Turkija ffirmat il-Ftehim Intergovernattiv dwar il-pipeline tal-gass Nabucco. Dan il-proġett huwa pass strateġiku importanti lejn kooperazzjoni eqreb fil-qasam tal-enerġija bejn l-UE, it-Turkija u Stati oħrajn fir-reġjun kif ukoll għad-diversifikazzjoni tal-għejun ta' enerġija. It-tlestija f'waqtha tal-kuridur tal-Gass tan-Nofsinhar, prinċipalment permezz tal-implimentazzjoni rapida tal-Ftehim Integovernattiv ta' Nabucco, tibqa' waħda mill-ogħla prijoritajiet fil-qasam tas-sigurtà tal-enerġija. Il-proċess ta' adeżjoni mal-UE jipprovdi inċentiv b'saħħtu biex it-Turkija tibqa' għaddejja bir-riformi, issaħħaħ id-demokrazija u d-drittijiet tal-bnidem u timmodernizza l-pajjiż. Il-pass tar-riformi fit-Turkija jibqa' l-kunsiderazzjoni ewlenija għall-progress dan il-proċess. L-Iżlanda L-Iżlanda applikat għal adeżjoni mal-UE fis-16 ta' Lulju 2009 u fis-27 ta' Lulju l-Kunsill stieden lill-Kummissjoni biex tħejji l-opinjoni tagħha. L-applikazzjoni tal-Iżlanda ser tiġi vvalutata skont il-prinċipji stabbiliti fit-Trattat, il-kriterji ddefinit mill-Kunsill Ewropew ta' Kopenħagen fl-1993 u kif ukoll il-konklużjonijiet tal-Kunsill Ewropew ta' Diċembru 2006 dwar il-kunsens imġedded għat-tkabbir, li jipprovdu għal kundizzjonalità rigoruża u ġusta, imsejsa fuq il-prinċipju ta' merti proprji. L-Iżlanda hija demokrazija soda. Hija ntlaqtet b'mod negattiv ferm mill-kriżi ekonomika u finanzjarja globali. Hija integrata b'mod ġenerali fis-suq intern permezz tal-parteċipazzjoni tagħha fiż-Żona Ekonomika Ewropea. Hija wkoll membru taż-Żona ta' Schengen. L-Iżlanda hija sieħba importanti għall-UE fil-qafas tad-dimensjoni tat-Tramuntana u bil-għan tal-iżvilupp tal-politika tal-Artiku. Il-Kummissjoni ser tikkunsidra dawn l-elementi kollha fl-opinjoni tagħha. Ir-rekord tal-Iżlanda fl-implimentazzjoni tal-obbligi tagħha taħt il-Ftehim taż-ŻEE ser ikun element essenzjali għall-valutazzjoni tal-Kummissjoni. Il-Kummissjoni qiegħda tħejji emenda għar-Regolament tal-IPA biex tinkludi l-Iżlanda bħala pajjiż benefiċjarju. KONKLUżJONIJIET U RAKKOMANDAZZJONIJIET Abbażi tal-analiżi annwali, il-Kummissjoni qiegħda tressaq dawn il- konklużjonijiet u r-rakkomandazzjonijiet li ġejjin: 1. Il-proċess ta' adeżjoni jagħti inkoraġġiment qawwi għal riformi politiċi u ekonomiċi fil-pajjiżi li jinsabu fil-proċess tat-tkabbir u jsaħħaħ il-paċi u l-istabbiltà fl-Ewropa. Huwa fl-interess tal-UE li żżomm il-momentum tal-proċess ta' tkabbir, abbażi tal-prinċipji u l-kundizzjonijiet miftiehma u l-kunsens imġedded dwar it-tkabbir. 2. Il-pajjiżi li jinsabu fil-proċess tat-tkabbir ma rnexxielhomx jiskansaw l-effetti tar-reċessjoni ekonomika globali. L-UE qiegħda tgħinhom itaffu l-impatt tal-kriżi u tħejji għal irkupru sod. L-implimentazzjoni ta' riformi relatati mal-UE tirfed dan kollu. 3. L-istat tad-dritt, partikolarment fil-ġlieda kontra l-korruzzjoni u l-kriminalità organizzata, iżda wkoll fit-tisħiħ tal-kapaċitajiet amministrattivi, tibqa' sfida ewlenija li għandha tiġi indirizzata mill-pajjiżi li jinsabu fil-proċess tat-tkabbir. Il-Kummissjoni ser tkompli tuża l-istrumenti kollha tal-proċess tat-tkabbir sabiex tgħinhom f'dan it-tentattiv. Il-problemi li jolqtu l-libertà ta' espressjoni u l-medja għandhom jiġu trattati b'urġenza. 4. Il-proċess ta' adeżjoni m'għandux jinżamm lura minn kwistjonijiet bilaterali. It-tilwim bilaterali għandu jiġi solvut mill-partijiet ikkonċernati, li għadhom ir-responsabbiltà jsibu soluzzjonijiet fi spirtu ta' viċinat b'saħħtu filwaqt li jżommu f'moħħhom l-interessi globali tal-UE. 5. Il-kooperazzjoni reġjonali fix-Xlokk tal-Ewropa tjiebet, u l-pajjiżi fir-reġjun assumew aktar responsabbiltà mill-proċess. Madanakollu, l-effiċjenza tal-istrutturi u l-inizjattivi reġjonali wkoll jeħtieġu titjib. In-nuqqas ta' qbil dwar il-Kosovo[6] m'għandux ifixkel il-kooperazzjoni reġjonali. 6. Il-ħolqien ta' sistema bla ħtieġa ta' viża għall-eks Repubblika Jugoslava tal-Maċedonja, il-Montenegro u s-Serbja fil-bidu tal-2010, imsejsa fuq il-proposta tal-Kummissjoni, ser turi li r-riformi jwasslu għal benefiċċji tanġibbli għaċ-ċittadini. Il-Kummissjoni ser tressaq proposti għall-Albanija u l-Bożnja u Ħerzegovina sa nofs l-2010, dejjem jekk dawn il-pajjiżi jissodisfaw il-kundizzjonijiet stabbiliti fil-programm. Il-moviment ħieles tal-persuni u l-iskambji, partikolarment ta' żgħażagħ u studenti, huma essenzjali biex il-Kosovo jingħata l-għajnuna li jeħtieġ biex jibni strutturi ekonomiċi vijabbli. F'dan l-isfond l-iffaċilitar tal-viża għandha jibqa' jiġi promoss filwaqt li jitnieda proċess għall-Kosovo, bil-mira aħħarija ta' liberalizzazzjoni eventwali tal-viża meta jitwettqu r-riformi meħtieġa u jiġu ssodisfati l-kundizzjonijiet. 7. Il-Kroazja għamlet progress tajjeb fl-issodisfar tal-kriterji stabbiliti fin-negozjati ta' adeżjoni. Ittieħdet nota ta' dan il-progress matul il-Konferenza ta' Adeżjoni ta' Ottubru 2009, wara l-ftehim politiku ta' Settembru 2009 bejn is-Slovenja u l-Kroazja dwar l-indirizzar tal-kwistjoni tal-fruntiera. Dan kien pass sinifikanti 'l quddiem li ta impetu ġdid għan-negozjati ta' adeżjoni. Jeħtieġ li l-Kroazja tkompli fit-triq tagħha tar-riformi, partikolarment dwar il-ġudikatura u l-amministrazzjoni pubblika, il-ġlieda kontra l-korruzzjoni u l-kriminalità organizzata, id-drittijiet tal-minoranzi, inkluż ir-ritorn ta' refuġjati, il-proċessi ta' reati li seħħew fi żmien il-gwerra. Il-Kroazja teħtieġ li ssolvi l-kwistjoni tal-aċċess ta' dokumenti għall-ICTY. Jekk il-Kroazja tissodisfa l-kundizzjonijiet pendenti kollha, in-negozjati tal-adeżjoni jistgħu jiġu konklużi s-sena d-dieħla. 8. L-eks Repubblika Jugoslava tal-Maċedonja indirizzat b'mod sostanzjali l-prijoritajiet ewlenin tas-sħubija għall-adeżjoni. Abbażi, u fid-dawl tal-progress globali fir-riformi, il-Kummissjoni tikkunsidra li l-pajjiż għamel progress suffiċjenti fl-issodisfar tal-kriterji politiċi stabbiliti mill-Kunsill Ewropew ta' Kopenħagen tal-1993 u l-Proċess ta' Stabilizzazzjoni u Assoċjazzjoni. Il-pajjiż resaq eqreb lejn ekonomija tas-suq funzjonanti u għamel progress f'għadd ta' oqsma marbuta mal-kapaċità tiegħu li jerfa' l-obbligi tas-sħubija fuq spallejh.Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet ta' hawn fuq u b'kunsiderazzjoni għall-konklużjonijiet tal-Kunsill Ewropew ta' Diċembru 2005 u Diċembru 2006, il-Kummissjoni tirrakkomanda li n-negozjati għall-adeżjoni mal-Unjoni Ewropea għandhom jinfetħu mal-eks Repubblika Jugoslava tal-Maċedonja.Iż-żamma ta' relazzjonijiet tajba ta' viċinat, inkluż soluzzjoni negozjata u aċettata miż-żewġ partijiet għall-kwistjoni tal-isem, taħt il-patroċinju tan-NU, tibqa' essenzjali. 9. Il-Montenegro applika għal adeżjoni mal-UE f'Diċembru 2008 u f'April 2009 l-Kunsill stieden lill-Kummissjoni biex tressaq Opinjoni. L-elezzjonijiet parlamenti laħqu kważi l-istandards internazzjonali kollha iżda għadhom iridu jiġu indirizzati xi nuqqasijiet. It-tisħiħ tal-kapaċità amministrattiva u l-konsolidazzjoni tal-istat tad-dritt għadhom sfidi ewlenin għall-Montenegro. 10. L-Albanija applikat għal adeżjoni mal-UE f'April 2009 u l-Kummissjoni tinsab lesta li tħejji l-Opinjoni tagħha, ladarba tiġi mistiedna tagħmel dan mill-Kunsill. L-elezzjonijiet parlamentari laħqu kważi l-istandards internazzjonali kollha iżda għadhom iridu jiġu indirizzati xi nuqqasijiet f'elezzjonijiet ġejjiena. It-tisħiħ tal-istat tad-dritt u l-iżgurar tal-iffunzjonar xieraq tal-istituzzjonijiet tal-Istat għadhom sfidi maġġuri. 11. Il-Bożnja u Ħerzegovina għandha ħtieġa urġenti li tgħaġġel ir-ritmu tar-riformi ewlenin. Viżjoni komuni dwar id-direzzjoni globali tal-pajjiż mill-mexxejja tiegħu u kif ukoll rieda politika biex jiġu ssodisfati r-rekwiżiti tal-integrazzjoni Ewropea huma neċessarji biex jinkiseb progress. Barra minn hekk jeħtieġ li l-Bożnja u Ħerzegovina tissodisfa l-kundizzjonijiet li ġew stabbiliti għall-għeluq tal-OHR. L-Unjoni Ewropea ma tkunx tista' tikkunsidra applikazzjoni għall-adeżjoni mill-Bożnja u Ħerzegovina qabel ma jingħalaq l-OHR. Qabel ma l-Kummisjoni tkun tista' tirrakkomanda l-għoti ta' status ta' pajjiżi kandidat il-Bożnja u Ħerzegovina ser ikollha tirriforma l-qafas kostituzzjonali biex l-istituzzjonijiet tagħha jkunu jistgħu joperaw b'mod effettiv. B'mod partikolari jeħtieġ li l-pajjiż jkun f'pożizzjoni li jadotta, jimplimenta u jinforza l-liġijiet u r-regoli tal-UE. 12. Is-Serbja wriet l-impenn tagħha lejn integrazzjoni mal-UE billi bniet rekord ta' riżultati pożittivi fl-implimentazzjoni tad-dispożizzjonijiet tal-Ftehim Interim mal-UE u billi twettaq riformi politiċi ewlenin f'koformità ma' standards Ewropej. Fid-dawl tal-kooperazzjoni kostanti mal-ICTY u l-impenn imġedded tas-Serbja favur il-proċess ta' integrazzjoni Ewropea, il-Kummissjoni tikkunsidra li issa l-UE għandha timplimenta l-Ftehim Interim. It-tisħiħ tal-istat tad-dritt u l-aċċelerazzjoni tar-riformi ekonomiċi jibqgħu passi importanti. Jeħtieġ li s-Serbja turi attitudni aktar kostruttiva fir-rigward tal-parteċipazzjoni tal-Kosovo fl-oqsma tal-kummerċ u l-kooperazzjoni reġjonali. Diġà qed issir koperazzjoni mal-missjoni tal-EULEX dwar l-istat tad-dritt iżda huma meħtieġa sforzi ulterjuri, speċjalment fir-rigward tal-operazzjoni tal-EULEX fit-tramuntana tal-Kosovo. 13. Il-Kosovo għadu stabbli, minkejja li hija stabbiltà fraġli. Il-missjoni EULEX tal-UE dwar l-istat tad-dritt intbagħtet madwar il-Kosovo kollu u tinsab operattiva bis-sħiħ. Il-Kosovo għadu qiegħed iħabbat wiċċu ma' sfidi maġġuri, inkluż fl-istat tad-dritt, fil-ġlieda kontra l-korruzzjoni u l-kriminalità organizzata, fit-tisħiħ tal-kapaċità amministrattiva, fil-protezzjoni tal-minoranzi Serbi u minoranzi oħrajn, u fit-titjib tad-djalogu u r-rikonċiljazzjoni bejn il-komunitajiet. Jeħtieġ li l-Kosovo jagħżel approċċ kostruttiv fir-rigward tal-kooperazzjoni reġjonali u li jiżgura appoġġ kostanti għall-ħidma tal-EULEX. Il-Kummissjoni qiegħda tipproponi modi kif timmobilizza strumenti Komunitarji għall-iżvilupp ulterjuri fl-oqsma politiċi u soċjoekonomiċi tal-Kosovo, prinċipalment fil-qasam tal-viża u l-kummerċ, u biex jinkiseb progress, f'konformità mal-perspettiva Ewropea għar-reġjun, lejn l-integrazzjoni mal-UE fil-kuntest tal-Proċess ta' Stabilizzazzjoni u Assoċjazzjoni. Dwar il-kummerċ, il-Kummissjoni tipproponi estensjoni tal-miżuri kummerċjali awtonomi u, ladarba l-Kosovo tissodisfa r-rekwiżiti relevanti, ser tipproponi direttivi ta' nnegozjar għal ftehim kummerċjali meta jkun il-waqt. 14. Jeħtieġ li t-Turkija tibni fuq l-isforzi mġedda għal riforma politika li diġà bdew. In-negozjati ta' adeżjoni laħqu stadju aktar impenjattiv li jirrekjedi li t-Turkija tagħti spinta lill-isforzi tagħha biex tissodisfa l-kundizzjonijiet relevanti. Il-proċess ta' adeżjoni mal-UE jipprovdi inċentiv b'saħħtu biex it-Turkija tibqa' għaddejja bir-riformi, issaħħaħ id-demokrazija u d-drittijiet tal-bnidem u jressaq il-pajjiż eqreb lejn l-UE. It-Turkija għandha rwol ewlieni fis-sigurtà reġjonali, fil-provvista tal-enerġija u fil-promozzjoni tad-djalogu bejn iċ-ċivilizzazzjonijiet. Saru sforzi diplomatiċi sinfikanti biex jiġu normalizzati r-relazzjonijiet mal-Armenja, li rrizultaw fl-iffirmar storiku ta' protokolli għan-normalizzazzjoni tar-relazzjonijiet bejniethom f'Ottubru 2009. Jeħtieġ li t-Turkija tiżgura l-implimentazzjoni sħiħa u mingħajr ebda diskriminazzjoni tal-Protokoll Addizzjonali mal-Ftehim ta' Assoċjazzjoni u li tagħmel progress fin-normalizzazzjoni tar-relazzjonijiet mar-Repubblika ta' Ċipru. L-UE ser tkompli ssegwi u teżamina l-progress fuq il-kwistjonijiet koperti mid-Dikjarazzjoni tal-21 ta' Settembru 2005, skont il-Konklużjonijiet tal-Kunsill tal-11 ta' Diċembru 2006. Ir-relazzjonijiet tajbin ta' viċinat bejn il-pajjiżi ġirien jibqgħu essenzjali. 15. Fir-rigward tal-kwistjoni ta' Ċipru, il-mexxejja tal-komunita' Ċiprijotta Griega u ta' dik Ċiprijotta Torka deħlin f'fażi deċiżiva ta' negozjati dwar soluzzjoni komprensiva taħt il-partoċinju tan-Nazzjonijiet Uniti. Il-Kummissjoni tgħin fl-isforzi tagħhom u tipprovdi pariri tekniċi dwar kwistjonijiet li jaqgħu fil-kompetenza tal-UE. Qiegħed isir appell liż-żewġ mexxejja biex isaħħu l-isforzi tagħhom biex it-taħdidiet dwar soluzzjoni jiġu konklużi b'suċċess mill-aktar fis u lit-Turkija biex tikkontribwixxi f'termini konkreti għal soluzzjoni komprensiva tal-kwistjoni ta' Ċipru. 16. L-Iżlanda applikat għal adeżjoni mal-UE u l-Kummissjoni qiegħda tħejji l-opinjoni li ntalbitilha mill-Kunsill. L-applikazzjoni tal-Iżlanda ser tiġi vvalutata skont il-prinċipji stabbiliti fit-Trattat, il-kriterji ddefinit mill-Kunsill Ewropew ta' Kopenħagen fl-1993 u kif ukoll il-konklużjonijiet tal-Kunsill Ewropew ta' Diċembru 2006dwar il-kunsens imġedded għat-tkabbir. L-Iżlanda hija integrata mill-qrib mal-UE f'diversi oqsma, permezz tas-sħubija tagħha fiż-Żona Ekonomika Ewropea u fix-Schengen. 17. L-appoġġ pubbliku għat-tkabbir huwa kruċjali. Huwa importanti li l-awtoritajiet fl-Istati Membri, il-pajjiżi sħab u l-istituzzjonijiet tal-UE jrawmu ambjent fejn il-pubbliku jifhem il-politika ta' tkabbir tal-UE. ANNESS Konklużjonijiet dwar l-Albanija, il-Bożnja u Ħerzegovina, il-Kroazja, l-eks Repubblika Jugoslava tal-Maċedonja, il-Montenegro, is-Serbja, il-Kosovo[7], it-Turkija L-Albanija Il-Ftehim ta' Stabilizzazzjoni u Assoċjazzjoni (FSA) daħal fis-seħħ f'April u b'mod ġenerali l-implimentazzjoni tiegħu għaddejja mingħajr xkiel. L-Albanija kompliet tagħmel progress fl-indirizzar tal- kriterji politiċi f'konformità mas-Sħubija Ewropea. L-elezzjonijiet parlamentari f'Ġunju ġew ivvalutati mill-OSCE/ODIHR bħala li jissodisfaw il-parti l-kbira tal-istandards internazzjonali iżda huma meħtieġa aktar sforzi biex jiġu indirizzati r-rakkomandazzjonijiet f'elezzjonijiet ġejjiena. Sar progress tanġibbli dwar ir-reġistrazzjoni tal-votanti u fil-qafas ġenerali iżda ġew innutati nuqqasijiet fir-rigward tal-proċeduri tal-għadd tal-voti. Ir-riforma elettorali tlestiet għalkollox u ġie adottat Kodiċi Elettorali ġdid f'waqtu għall-elezzjonijiet. Inġabru listi ta' votanti ta' kwalità aħjar abbażi tar-reġistru ċivili l-ġdid, li b'mod ġenerali ssodisfaw din il-prijorità ewlenija tas-Sħubija Ewropea. It-tqassim tal-karti tal-identità, biex iċ-ċittadini mingħajr passaport ikunu jistgħu jivvutaw, fil-biċċa l-kbira tiegħu tlesta. Madanakollu, il-kultura ta' djalogu bejn il-partiti politiċi ewlenin marret għall-agħar matul il-perjodu elettorali. Jeħtieġ li d-djalogu politiku, prijorità ewlenija tas-Sħubija Erropea, jerġa' lura fit-triq it-tajba. Sar ċertu progress dwar it-tisħiħ tad- demokrazija u l-istat tad-dritt . Ir-rakkomandazzjonijiet ewlenin tal-OSCE/ODIHR mill-elezzjonijiet ta' qabel ġew indirizzati fil-parti l-kbira tagħhom bħala parti mir-riforma elettorali globali. Il-Parlament adotta għadd ta' liġijiet importanti għall-approssimazzjoni tal-acquis tal-UE. Madanakollu, il-kultura ta' djalogu tpoġġiet wara l-aġendi tal-partiti politiċi filwaqt li r-riformi ewlenin spiċċaw iddewmu. L-Albanija għamlet ċertu progress fit-tisħiħ tal-istrutturi tal- gvern għall-koordinazzjoni tal-integrazzjoni Ewropea. Minkejja dan, għad hemm il-ħtieġa għat-tisħiħ tal-kapaċità u ta' ppjanar strateġiku. Fil-qasam tal- amministrazzjoni pubblika , baqgħu jsiru ħatriet bi ksur tal-liġi tas-servizz ċivili, l-aktar permezz tal-użu ta' kuntratti temporanji. In-nuqqas ta' trasparenza u responsabbiltà fil-ħatriet jibqa' prijorità ewlenija tas-Sħubija Ewropea li għandu jiġi indirizzat. Huma meħtieġa sforzi sinifikanti biex jiġi stabbiliti servizz ċivili indipendenti, effiċjenti u bbażat fuq il-mertu, ħieles minn kull indħil politiku. L-infurzar sħiħ tal-liġi tas-servizz ċivili, it-tisħiħ tal-kapaċità istituzzjonali fid-Dipartiment tal-Amministrazzjoni Pubblika u l-implimentazzjoni tal-istrateġija għar-riforma tal-amministrazzjoni pubblika ser ikunu elementi ewlenin biex jinkiseb progress. Ftit li xejn sar progress fir-rigward tar-riforma tas- sistema ġudizzjarja . Ġie stabbilita s-sistema ta' marixxal privat. Madanakollu, għadha trid tiġi adottata strateġija komprensiva ta' riforma għall-ġudikatura. Il-liġi dwar it-tisfija ġiet adottata mingħajr konsultazzjoni u kunsens sħaħ permezz ta' vot b'maġġoranza sempliċi fil-parlament. Fi stadju sussegwenti l-implimentazzjoni tal-liġi dwar it-tisfija ġiet sospiża mill-qorti Kostituzzjonali. Il-qafas legali għar-riforma ġudizzjarja ma tlestiex għalkollox. L-adozzjoni ta' atti leġiżlattivi maġġuri dwar l-iffunzjonar tal-Qorti Għolja tal-Ġustizzja u l-qrati amministrattivi għadha pendenti. Għad hemm il-problema ta' xogħol pendenti u l-infrastruttura tal-qorti mhijiex adegwata. Tentattivi mill-eżekuttiv biex tiġi limitata l-indipendenza tal-ġudikatura għadhom qed iqanqlu tħassib serju. Il-postponiment għal raġunijiet proċedurali ta' kawżi ta' livell għoli, bħas-smigħ tal-każ Gërdec, qajjem dubji dwar l-imparzjalità tal-ġudikatura. Globalment, il-ġudikatura għadha mhix qiegħda tiffunzjona tajjeb u għad fadal ħafna xi jsir biex tiġi ssodisfata din il-prijoirtà ewlenija tas-Sħubija Ewropea billi jiġu żgurati l-indipendenza, it-trasparenza u l-effiċjenza. Il-gvern issokta bl-isforzi tiegħu biex irażżan u jiġġieled il- korruzzjoni . Ingħata bidu għall-implimentazzjoni tal-istrateġija u l-pjan ta' azzjoni kontra l-korruzzjoni, li hija prijorità ewlenija tas-Sħubija Ewropea. Ġiet introdotta leġiżlazzjoni li titlob l-użu ta' proċeduri elettroniċi onlajn għall-akkwist pubbliku. Saru sforzi biex tiżdied it-trasparenza f'ċerti setturi bħall-edukazzjoni. Dawn huma żviluppi pożittivi. Madanakollu, il-korruzzjoni għadha prevalenti f'ħafna oqsma u hija problema partikolarment serja. Hija meħtieġa rieda politika aktar qawwija, inkluż fir-rigward ta' kawżi ta' livell għoli, biex tinqered għalkollox il-kultura ta' impunità li għadha prevalenti. B'mod ġenerali, jeħtieġ li l-arranġamenti istituzzjonali u l-koordinazzjoni bejn l-aġenziji involuti fil-ġlieda kontra l-korruzzjoni jissaħħu ulterjorment. Għad hemm il-ħtieġa ta' ħidma aktar sfiqa fuq l-aspetti kollha ta' din il-kwistjoni, fosthom ir-responsabbiltà ġudizzjarja u t-trasparenza tal-iffinanzjar tal-partiti politiċi. Kompla sar progress fir-rigward tad- drittijiet tal-bniedem u l-protezzjoni tal-minoranzi, fejn il-qafas legali huwa fil-biċċa l-kbira tiegħu fis-seħħ. Madanakollu, huma meħtieġa aktar sforzi biex jittejjeb l-infurzar ta' leġiżlazzjoni eżistenti f'għadd ta' oqsma. Fir-rigward tad- drittijiet ċivili u politiċi , ittieħdet azzjoni biex jiġu indirizzati każi ta' trattament ħażin matul id-detenzjoni ta' qabel is-smigħ. Inbnew ħabsijiet u ċentri ta' detenzjoni ta' qabel is-smigħ għall-minorenni u pazjenti bi problemi ta' saħħa mentali. Is-sistema ta' perjodu ta' prova hija operattiva. Madanakollu, l-istandards ta' detenzjoni mhumiex tajbin, aggravati mill-iffullar ta' priġunieri, għadhom jikkawżaw tħassib serju partikolarment f'ċentri ta' detenzjoni aktar qodma. Huma meħtieġa aktar sforzi għall-protezzjoni tad-drittijiet tal-bniedem u l-implimentazzjoni tar-rakkomandazzjonijiet tal-Avukat tal-Poplu. Fir-rigward tal- aċċess għall-ġustizzja , l-aċċess għal għajnuna legali għal gruppi vulnerabbli u xi minornazi għadu jqanqal tħassib. Il-qafas legali għall-protezzjoni tal- libertà ta' espressjoni jinsab fis-seħħ . Madanakollu, saret pressjoni kontra xi operaturi tal-medja inkluż it-tkeċċija minn bini li huwa proprjetà tal-gvern. Il-qafas legali fir-rigward tal-politika dwar il-medja għad trid tiġi kkompletata u jeħtieġ li l-leġiżlazzjoni eżistenti tiġi implimentata. Għandhom isiru sforzi sinifikanti għall-ikkompletar tal-qafas legali, tittejjeb it-trasparenza tas-sjieda tal-medja u għat-tisħiħ tal-indipendenza tar-regolatur tax-xandir pubbliku. Ir-rispett tal-libertà tal-assemblea u tar-reliġjon għadha sodisfaċenti. Il-gvern żdied l-isforzi tiegħu li jipprovdi appoġġ lis- soċjetà ċivili . Saru sforzi biex is-soċjetà ċivili tiġi involuta fl-abbozzar ta' leġiżlazzjoni importanti. Madanakollu, il-parteċipazzjoni ta' organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili fit-tfassil tal-politika għandha tissaħħaħ. Il-progress fil-qasam tad- drittijiet ekonomiċi u soċjali kien limitat. Sar xi progress fir-rigward tat-tisħiħ tad- drittijiet tan-nisa . Il-Kodiċi Elettorali jinkludi kwota ta' 30% ta' rappreżentanza bejn is-sessi li ġiet inforzata mill-parti l-kbira tal-partiti politiċi fl-elezzjonijiet ta' Ġunju. Ġie stabbiliti Kunsill Nazzjonali dwar l-ugwaljanza bejn is-sessi. Madanakollu, il-leġiżlazzjoni eżistenti dwar il-protezzjoni tan-nisa kontra kull forma ta' vjolenza għadha ġiet implimentata bis-sħiħ. Il-vjolenza domestika għadha kwistjoni li tqanqal tħassib serju. Baqa' jsir progress dwar id- drittijiet tat-tfal . Żdiedet l-applikazzjoni ta' pieni alternattivi għall-minorenni. Madanakollu, huma meħtieġa aktar sforzi biex jiġu indirizzati l-problemi tal-użu ta' tfal għax-xogħol u r-rati ta' tfal li ma jibqgħux jattendu l-iskola, partikolarment fost it-tfal Rom. Il-mekkaniżmi ta' appoġġ għall- persuni soċjalment vulnerabbli u dawk b'diżabbiltà għadhom limitati. Hija meħtieġa koordinazzjoni aħjar bejn l-aġenziji tal-gvern. Huma meħtieġa wkoll sfrozi ulterjuri għat-tisħiħ tad- drittijiet tax-xogħol u tas-sindakati. Il-progress dgħajjef li sar fl-emenda tal-leġiżlazzjoni dwar ix-xogħol għadu qed ifixkel l-iżvilupp ta' djalogu soċjali. Barra minn hekk, għad trid tiġi adottata l-liġi kontra d-diskriminazzjoni. Ftit li xejn sar progress dwar il-konsolidazzjoni tad- drittijiet ta' proprjetà, li hija prijorità ewlenija tas-Sħubija Ewropea. Mapep ta' stimar tal-art, li huma meħtieġa għall-kumpens lil sidien preċedenti, tlestew għall-pajjiż kollu . Minkejja dan, għad hemm il-ħtieġa ta' aktar sforzi dwar l-aspetti kollha ta' din il-kwistjoni. Kwistjonijiet pendenti dwar proprjetà għadhom qegħdin ifixklu l-iżvilupp ta' suq tal-art li jiffunzjona, qegħdin iżommu lura l-investiment barrani u għadhom jipprovdu opportunitajiet ta' korruzzjoni. L-adozzjoni ta' strateġija komprensiva li tindirizza kwistjonijiet legali u istituzzjonali ser tkun kruċjali f'dan il-qasam. Kompla jsir progress fir-rigward tal- protezzjoni tal-minoranzi . Saru wkoll sforzi biex il-forza tal-pulizija tirrekluta persuni li ġejjin minn minoranzi. Madanakollu, għandhom jiżdiedu l-isforzi għall-implimentazzjoni tal-Konvenzjoni Qafas tal-Kunsill tal-Ewropa. Għad ma hemm l-ebda dejta preċiża dwar il-minoranzi. Iċ-ċensiment tal-popolazzjoni li jmiss, filwaqt li jirrispetta l-istandards internazzjonali dwar il-protezzjoni tad-dejta, ser ikun kruċjali biex tiġi indirizzata din il-kwistjoni. Jeħtieġ li l-qafas legali dwar il-protezzjoni tal-minoranzi jiġi żviluppat u ċċarat aktar biex b'hekk il-minornanzi jkunu jistgħu jgawdu d-drittijiet kulturali tagħhom. Ittieħdu xi passi biex tittejjeb is-sitwazzjoni tar- Roma , iżda l-implimentazzjoni tal-Istrateġija dwar ir-Roma għaddejja bil-mod. Il-minoranza tar-Roma qed tkompli tħabbat wiċċha ma' kundizzjonijiet diffiċli ħafna u kif ukoll diskriminazzjoni. F'rabta ma' kwistjonijiet reġjonali u obbligi internazzjonali , l-Albanija kompliet bir-rwol kostruttiv tagħha għaż-żamma tal-istabbiltà reġjonali u t-trawwim ta' relazzjonijiet tajbin ma' pajjiżi oħrajn tal-Balkani tal-Punent u ma' pajjiżi ġirien tal-UE. Il-pajjiż ipparteċipa b'mod attiv fil-kooperazzjoni reġjonali, inkluż fil-Proċess ta' Kooperazzjoni tax-Xlokk tal-Ewropa (SEECP), fil-Kunsill tal-Kooperazzjoni Reġjonali (RCC) u fil- Ftehim ta' Kummerċ Ħieles tal-Ewropa Ċentrali (CEFTA). Ir-relazzjonijiet bilaterali ma' pajjiżi oħrajn involuti fil-proċess tat-tkabbir u ma' Stati tal-Unjoni Ewropea ġirien baqgħu pożittivi. Fir-rigward tal-Qorti Kriminali Internazzjonali, il-ftehim bilaterali dwar l-immunità mal-Istati Uniti ma huwiex kompatibbli mal-Pożizzjonijiet Komuni tal-UE u l-prinċipji gwida. Jeħtieġ li l-Albanija tikkonverġi l-pożizzjoni tagħha ma' dik tal-UE. L- ekonomija tal-Albanija żammet l-istabbiltà makroekonomika tagħha fl-isfond tal-kriżi finanzjarja u ekonomika globali. It-tkabbir ekonomiku baqa' jiżdied matul l-2008, iżda naqqas ir-ritmu tiegħu fl-2009 b'konsegwenza ta' rati aktar baxxi ta' esportazzjonijiet, remissi u żidiet fil-kreditu. Il-politika monetarja baqgħet waħda stabbli filwaqt li nżammet l-istabbiltà tal-prezzijiet. Madanakollu, politika fiskali espansiva, filwaqt li tinkludi xogħlijiet pubbliċi ferm meħtieġa fuq in-netwerk tat-toroq, irriżultat fi żbilanċ baġitarju għoli. L-iżvilupp ekonomiku u l-ambjent kummerċjali qegħdin jinżammu lura minn nuqqasijiet fl-istat tad-dritt, livell baxx ta' infrastruttura u mill-ekonomija informali. Fir-rigward tal- kriterji ekonomiċi , l-Albanija għamlet progress fil-ħolqien ta' ekonomija tas-suq funzjonanti. Biex l-Albanija tkun tista' tlaħħaq ma' pressjoni kompetittiva u forzi tas-suq fl-Unjoni fuq terminu medju ta' żmien, hija teħtieġ riforma u tisħiħ tas-sistema legali tagħha u jeħtiġilha wkoll tindirizza dgħufijiet fl-infrastruttura u fil-kapital uman. Il-gvern irreaġixxa għall-kriżi internazzjonali permezz tal-firxa sħiħa ta' strumenti monetarji u fiskali, kif ukoll permezz ta' miżuri regolatorji. Influssi b'saħħithom ta' kapital, li parzjalment irriżultaw mill-proċess aċċelerat ta' privatizzazzjoni, kienu aktar minn biżżejjed biex jiffinanzjaw l-iżbilanċ fil-kont kurrenti. It-tkomplija tal-implimentazzjoni tar-riforma tal-amministrazzjoni tat-taxxa wessgħet il-bażi tat-taxxa, żiedet il-konformità fiskali, u għenet it-tnaqqis tas-settur informali. Il-ġbir aktar effiċjenti ta' taxxi kkontribwixxa għal bilanċ favorevoli fil-bilanċ tal-baġit primarju u tejjeb it-taħlita tal-politiki fl-2008. Il-livell ta' sjieda ta' proprjetà tal-Istat fl-ekonomija kompliet titnaqqas, prinċipalment fis-setturi tal-enerġija u tat-telekomunikazzjoni. Id-dħul fis-suq ġie ffaċilitat ulterjorment u l-parteċipanti fis-suq ibbenefikaw minn reġistri ta' kwaità aħjar tal-proprjetà u tal-kreditu. F'ambjent internazzjonali diffiċli, is-settur bankarju baqa' b'aċċess tajjeb ta' kapital u likwidità. Xogħlijiet pubbliċi fuq skala kbira komplew itejbu n-netwerk tat-toroq. Madanakollu, politika fiskali espansiva matul il-perjodu tal-elezzjoni rriżultat fi żbilanċ baġitarju għoli fl-2008 u l-iżbilanċ previst għall-2009 għadu wieħed għoli. Huma meħtieġa sforzi addizzjonali fil-konsolidazzjoni tal-finanzi pubbliċi. Il-proċeduri ta' falliment għadhom mhumiex qegħdin jintużaw. Il-kapaċità amministrattiva dgħajfa tkompla tfixkel l-awtorità u l-aċċettazzjoni tas-sistema legali. Metodi informali ta' infurzar ta' kuntratti, li jaqbżu s-sistema legali, għadhom mifruxin ferm. Kwistjonijiet pendenti għadhom qegħdin ifixklu l-iżvilupp ta' suq tal-art li jiffunzjona, qegħdin iżommu lura l-investiment. Is-settur informali għadu jippreżenta sfida importanti. Il-qgħad għadu għoli. Is-sistema edukattiva teħtieġ riforma mill-qiegħ. L-infrastruttura tat-trasport għadha batuta u s-sigurtà tal-provvista tal-elettriku għadha mhijiex żgurata minħabba n-nuqqas ta' diversifikazzjoni tal-ġenerazzjoni u kapaċità dgħajfa ta' interkonnessjoni. L-Albanija għamlet progress fil-konverġenza tal-leġiżlazzjoni, il-politiki u l-kapaċità tagħha ma' standards Ewropej . Sar progress f'bosta mill-oqsma, għalkemm dan sar b'ritmu irregolari. Baqa' jsir progress f'oqsma bħall-moviment ħieles tal-prodotti, u dwar il-politiki tal-enerġija u tal-SME. F'oqsma oħra, bħal dak tad-drittijiet ta' proprjetà intellettwali, l-agrikoltura u l-kontroll veterinarju/fitosanitarju, il-progress kien wieħed limitat. Globalment, huma meħtieġa sforzi ulterjuri biex tittejjeb il-kapaċità amministrattiva u biex tissaħħaħ l-implimentazzjoni effettiva tal-leġiżlazzjoni. Inkiseb element ta' progress f'ċerti oqsma tas- suq intern . Fir-rigward tal- moviment ħieles tal-prodotti , inkiseb progress tajjeb fl-adozzjoni ta' standards Ewropej u fl-oqsma tal-akkreditazzjoni u l-metroloġija. Minkejja dan, jeħtieġ li l-kapaċità tal-infurzar tkompli tissaħħaħ. Il-qafas leġiżlattiv dwar il-moviment tal-kapital għamel passi 'l quddiem permezz tar-reviżjoni tar-regolamentazzjoni dwar l-attività tal-muniti barranin. Il-qafas regolatorju dwar il- protezzjoni tal-konsumatur kompla jitjieb bil-ħolqien ta' entitajiet konsultattivi u ta' teħid ta' deċiżjonijiet. Kompla jsir progress fir-rigward tal-komputerizzazzjoni u l-infrastruttura tad- dwana iżda huma meħtieġa approssimazzjoni ulterjuri mal-istandards Ewropej u kif ukoll tisħiħ tal-kapaċità amministrattiva. L-uffiċjali tad-dwana m'għandhomx l-istatus ta' ħaddiema tas-servizz ċivili. Sar progress kostanti fir-rigward tat- tassazzjoni . Il-prestazzjoni tal-amministrazzjoni tat-taxxa tjiebet u l-kompjuterizzazzjoni tal-uffiċċji tat-taxxi waslet fl-aħħar fażijiet ta' tlestija. Barra minn hekk, globalment il-ġbir tat-taxxa għadu baxx. It-tassazzjoni fuq l-importazzjonijiet ta' karozzi użati u materjali stampati mhijiex konformi mal-impenji li ttieħdu taħt il-Ftehim ta' Assoċjazzjoni. Kompla jsir progress fil-qasam tal- kompetizzjoni kemm fil-qasam tal-antritrust u kif ukoll f'dak tal-għajnuna mill-Istat. Il-qafas leġiżlattiv fil-biċċa l-kbira tiegħu huwa konformi tal- acquis , iżda huma meħtieġa sforzi ulterjuri biex jiġi implimentat. Jista' jiġi rrapurtat ċertu progress fir-rigward tal- akkwist pubbliku . Il-proċeduri elettroniċi ġew estiżi għal bosta mill-kuntratti. Madanakollu, għad hemm il-ħtieġa ta' approssimazzjoni leġiżlattiva ulterjuri fir-rigward tal-konċessjonijiet, is-servizzi pubbliċi u l-proċeduri ta' reviżjoni. Il-kapaċità tal-Aġenzija tal-Akkwist Pubbliku tjiebet, iżda teħtieġ tisħiħ ulterjuri. Sar progress fir-rigward tad- drittijiet tal-proprjetà intelletwali u industrijali . L-għadd ta' każi ta' ksur li qed jitressqu quddiem il-qorti żdied. Madanakollu, għad hemm il-ħtieġa ta' aktar sforzi konsiderevoli. L-infurzar għadu dgħajjef, u l-kapaċitajiet tal-uffiċċji tal-Privattivi u tad-Dritt tal-Awtur u kif ukoll l-esperjenza u l-kwalifiki tal-ġudikatura għadhom batuti. Sar progress minimu fir-rigward ta l- politiki soċjali u tal-impjiegi . Il-baġit għall-protezzjoni soċjali żdied u l-istrateġija għas-saħħa u s-sikurezza fuq il-post tax-xogħol ġiet approvata. Madanakollu, l-istandards tas-saħħa u s-sikurezza fuq il-post tax-xogħol għadhom batuti u l-kapaċità tal-ispettorat tax-xogħol għadha dgħajfa. L-approsimazzjoni leġiżlattiva mal-istandards tal-UE ssuktat f'xi oqsma tas-saħħa pubblika. Madanakollu, il-kapaċità amministrattiva għadha dgħajfa. Inkiseb element ta' progress dwar l-istandards Ewropej fl-oqsma tal- edukazzjoni u l-politika tar-riċerka . Jista' jiġi rraportat progress dwar xi politiki settorjali . B'rabta mal- industrija u l-SME , sar progress tajjeb fir-rigward tal-implimentazzjoni tal-Karta Ewropea għall-Impriżi ż-Żgħar. Sar ċertu progress fuq l- agrikoltura , fir-rigward tal-qafas leġiżlattiv u istituzzjonali, iżda għad fadal dgħufijiet strutturali. Il-kapaċità tal-laboratorju tjiebet fil-qasam tal-politika veterinarja, fitosanitarja u tas-sikurezza tal-ikel iżda l-konformità mal-istandards tal-UE għadha lura u din qed tfixkel il-kapaċità ta' esportazzjoni tal-Albanija. Kompla għaddej progress fil-qasam tas- sajd fir-rigward ta' leġiżlazzjoni orizzontali, l-ispezzjoni u l-kooperazzjoni internazzjonali. Madanakollu, il-kontrolli fuq il-qbid u l-ħatt għadhom dgħajfa. Fir-rigward tal- ambjent , sar xi titjib dwar il-ġestjoni tal-iskart u l-ħarsien ambjentali. Madanakollu, jeħtieġ li l-kapaċitajiet ta' tfassil tal-politika u l-implimentazzjoni u l-infurzar jissaħħu ulterjorment. Dwar it- trasport , il-qafas leġiżlattiv għamel passi 'l quddiem fl-oqsma tal-ajru u tal-baħar. Madanakollu, huwa meħtieġ titjib sostanzjali ġenerali. Sar progress fis-settur tal- enerġija . Il-fergħa tad-distribuzzjoni tal-kumpanija tal-elettriku ġiet privatizzata. Għaddejjin miżuri bil-għan li jittejbu l-kapaċitajiet ta' ġenerazzjoni tal-elettriku u l-interkonnessjoni. Madanakollu, is-settur tal-enerġija għadu dgħajjef. Is-sigurtà tal-provvista tal-elettriku għadha inċerta. Għadhom meħtieġa aktar sforzi biex jitnaqqas it-telf u jiżdied il-ġbir ta' kontijiet. Jista' jiġi rraportat progress limitat rigward is-soċjetà tal-informazzjoni u l-medja . Il-liberalizzazzjoni tas-suq kompliet fil-qasam tal-komunikazzjonijiet elettroniċi iżda nżammet lura minħabba nuqqas ta' strumenti ta' salvagwardja tal-kompetizzjoni. Il-kapaċità amministrattiva għadha dgħajfa partikolarment fil-Kunsill tal-aġenzija regolatorja. Sar progress limitat dwar il- politika awdjoviżiva . Huma meħtieġa aktar sforzi għall-implimentazzjoni tal-pjan ta' azzjoni dwar ir-riforma tal-medja. Fir-rigward tal- kontroll finanzjarju , sar progress moderat, iżda hemm lok għal titjib ulterjuri tal-qafas legali u tal-kapaċità ta' implimentazzjoni. Kompla jsir progress fil-qasam tal- istatistika . Fil-qasam tal- ġustizzja, il-libertà u s-sigurtà , sar progress f'bosta oqsma, għalkemm dan ma kienx progress kostanti. Fil-qafas tad-djalogu dwar il-liberalizzazzjoni tal-viża, ittieħdu passi biex jiġu ssodisfati l-kriterji stabbiliti fil-programm dwar il-liberalizzazzjoni tal-viża filwaqt li ġew introdotti riformi essenzjali fil-qasam tal-ġustizzja, il-libertà u s-sigurtà. Issokta l-progress fil-qasam tal-politika tal-viża. Ittieħdu passi lejn l-issodisfar tal-kriterji stabbiliti fil-programm dwar il-liberalizzazzjoni tal-viża. Il-liġi dwar il-barranin daħlet fis-seħħ u l-leġiżlazzjoni ta' implimentazzjoni ġiet adottata. Bdew jintużaw reġistru ċivili u sistema ta' indirizzi vijabbli u tqassmu karti tal-identità. Ir-ritmu tat-tqassim ta' passaporti bijometriċi ngħata spinta 'l quddiem. Madanakollu, huma meħtieġa sforzi ulterjuri għall-konverġenza ta' standards Ewropej. L-implimentazzjoni tal ftehim ta' riammissjoni bejn il-Komunità Ewropea u l-Albanija baqgħet għaddejja. Sar xi progress fil-qasam tal- ġestjoni tal-fruntieri . L-implimentazzjoni tal-istrateġija integrata għall-ġestjoni tal-fruntieri baqgħet għaddejja. Madanakollu, huma meħtieġa sfrozi ulterjuri għall-implimentazzjoni effettiva ta' koordinazzjoni bejn aġenziji differenti u biex jingħata taħriġ, riżorsi umani u tagħmir adegwati fuq il-fruntieri. Il-Liġi dwar il-Kontroll Statali tal-Fruntiera għad irid jiġi implimentat b'mod effettiv. Il-kooperazzjoni transkonfinali jeħtieġ li tissaħħaħ. Jista' jiġi rrapurtat progress tajjeb fir-rigward tal- ażil . Saret reviżjoni tal-Liġi dwar l-Ażil. Madanakollu, għadhom iridu jiġu implimentati firxa ta' miżuri ta' implimentazzjoni għall-konklużjoni tal-qafas legali. Issokta l-progress fil-qasam tal- migrazzjoni . L-implimentazzjoni tal-Istrateġija Nazzjonali dwar il-Migrazzjoni għadha għaddejja. Huma meħtieġa aktar sforzi fil-ġlieda kontra l-migrazzjoni illegali. Sar progress moderat fil-prevenzjoni tal- ħasil tal-flus . Il-qafas legali u l-kapaċità amministrattiva raw titjib. Minkejja dan, jeħtieġ li r-riżorsi għall-investigazzjoni u l-kapaċità tal-infurzar għall-konfiska ta' assi jkomplu jissaħħu. Il-kooperazzjoni bejn il-pulizija u l-ġudikatura għadha batuta. Jista' jiġi rraportat progress limitat rigward il-ġlieda kontra d-drogi . Ir-riżultati f'dan il-qasam għandhom insuffiċjenti u b'mod partikolari jeħtieġ li tissaħħaħ il-kooperazzjoni bejn l-aġenziji. It-traffikar tad-drogi għadu jqanqal tħassib serju. Sar element ta' progress dwar il-ħidma tal-pulizija , bl-implimentazzjoni tal-liġi l-ġdida dwar il-pulizija. Sar titjib fir-rigward taż-żieda tal-persunal. Madanakollu, huma meħtieġa sforzi ulterjuri biex tiżdied il-kapaċità ta' investigazzjoni, tissaħħaħ il-kooperazzjoni mal-prosekuzzjoni u għat-titjib tal-ġestjoni tar-riżorsi umani. Il-ġestjoni tal-pulizija, il-persunal, it-taħriġ, u l-istrutturi ta' kontroll intern jeħtieġ tisħiħ ulterjuri. Huma meħtieġa aktar sforzi għall-iżvilupp ta' statistika kriminali affidabbli. Sar progress limitat fil-ġlieda kontra l-kriminalità organizzata , li għadha kwistjoni li tikkawża tħassib. Ittieħdu miżuri biex titjieb il-protezzjoni tax-xhieda iżda dawn għadhom mhumiex biżżejjed. Il-kooperazzjoni mal-Interpol marret għall-aħjar, u ppermettiet l-eżekuzzjoni ta' għadd ta' mandati ta' arrest internazzjonali. Madanakollu, l-isforzi fil-ġlieda kontra l-kriminalità organizzata huma mfixkla mill-korruzzjoni, il-protezzjoni dgħajfa tax-xhieda u l-użu insuffiċjenti tal-intelligence kriminali. Diffikultajiet fil-kooperazzjoni bejn il-pulizija u l-prosekuturi komplew inaqqsu l-effikaċja tal-investigazzjonijiet. Jista' jiġi rrapportat progress fil-qasam tal-ġlieda kontra t-traffikar tal-bnedmin . Il-bażi tad-dejta onlajn dwar il-vittmi bdiet topera. Il-kapaċità amministrattiva tal-koordinatur ta' kontra t-traffikar u l-Mekkaniżmi Nazzjonali ta' Riferiment marret tjiebet. Madanakollu, huma meħtieġa riżorsi addizzjonali u koordinazzjoni aħjar bejn l-aġenziji sabiex tiġi implimentata l-istrateġija kontra t-traffikar, partikolarment fir-rigward tal-protezzjoni tal-vittmi. L-Albanija għadha pajjiżi tal-oriġini għat-traffikar tal-bnedmin. It-traffikar intern ta' nisa u tfal kompla jiżdied. Kompla jsir progress fir-rigward tal- protezzjoni tad-dejta personali . Il-qafas legali jinsab fis-seħħ u nħatret awtorità indipendenti ta' sorveljanza tad-dejta. Madanakollu, hemm il-ħtieġa ta' riżorsi adegwati, inkluż fit-taħriġ, biex jiġi żgurat li l-uffiċċji tal-Kummissarju għall-Protezzjoni tad-Dejta jopera b'mod effettiv. Huma meħtieġa aktar sforzi biex tiġi żgurata l-implimentazzjoni adegwata ta' leġiżlazzjoni eżistenti u għat-tisħiħ tal-kapaċità amministrattiva. Il-Bożnja u Ħerzegovina Il-Bożnja u Ħerzegovina għamlet progress limitat ħafna fl-indirizzar tal- kriterji politiċi . L-ambjent politiku domestiku mar lura, u għad fadal ħafna sfidi b'rabta mal-iffunzjonar xieraq tal-istituzzjonijiet u r-rettorika xewwiexa li għaddejja. L-implimentazzjoni tar-riformi għaddejja bil-mod, minħabba nuqqas ta' kunsens u rieda politika, u b'riżultat ta' qafas istituzzjonali kumpless. Progress ulterjuri lejn l-Unjoni Ewropea jsir biss jekk il-mexxejja politiċi jistabbilixxu viżjoni komuni dwar id-direzzjoni tal-pajjiż u dwar riformi importanti relatati mal-UE. Il-ksib tal-għanijiet u l-kundizzjonijiet li ġew stabbiliti għall-għeluq tal-Uffiċċju tar-Rappreżentant Għoli (OHR)[8] huwa essenzjali. L-Unjoni Ewropea ma tkunx tista' tikkunsidra applikazzjoni għall-adeżjoni qabel ma jingħalaq l-OHR. Qabel ma l-Kummisjoni tkun tista' tirrakkomanda l-għoti ta' status ta' pajjiż kandidat il-Bożnja u Ħerzegovina ser ikollha tirriforma l-qafas kostituzzjonali biex l-istituzzjonijiet tagħha jkunu jistgħu joperaw b'mod effettiv. Għal dan il-għan, il-mexxejja politiċi tal-pajjiżi impenjaw ruħhom f'inizjattiva konġunta mmexxija mill-UE u l-Istati Uniti, li bdiet fit-8/9 ta' Ottubru f'Sarajevo. Issa jeħtieġ li din tinbidel f'riżultati konkreti li se jagħtu lok għat-tkomplija tal-progress tal-Bożnja u Ħerzegovina lejn l-UE permezz ta' bidliet kostituzzjonali u kunsens domestiku mġedded. Fir-rigward tad- demokrazija u l-istat tad-dritt , ftit li xejn sar progress għall-ħolqien ta' strutturi statali effiċjenti u li jiffunzjonaw u lejn riforma kostituzzjonali , li hija prijorità ewlenija tas-Sħubija Ewropea. Il-kostituzzjoni tal-Bożnja u Ħerzegovina ġiet emendata għall-ewwel darba sabiex jiġi rregolat l-istatus tad-Distrett ta' Brčko, li kien jikkostitwixxi żvilupp maġġuri u pass 'il quddiem. Madanakollu, reċentement ir-Rappreżentant Għoli ħtieġlu juża s-setgħat eżekuttivi tiegħu biex jiżgura l-ksib ta' progress fil-kwistjoni tas-soreveljanza internazzjonali tad-Distrett. Is-sistema ta' governanza tal-Bożnja u Ħerzegovina għadha tinvolvi preżenza internazzjonali. Il-pajjiż għamel progress fir-rigward tal-issodisfar tar-rekwiżiti għall-għeluq tal-OHR u t-tranżizzjoni lejn preżenza msaħħa tal-UE. Madanakollu, il-proċess ġie mfixkel minn nuqqas ta' impenn politiku. Hija meħtieġa azzjoni urġenti biex jiġu indirizzati l-għanijiet pendenti, jiġiferi d-distribuzzjoni ta' proprjetà bejn l-istat u l-livelli l-oħra tal-gvern, il-kwistjoni tal-proprjetà tad-diviża, u dwar l-iżgurar ta' ambjent politiku stabbli u kostruttuiv fil-pajjiż. L-iffunzjonar tal-entitajiet eżekuttivi u leġiżlattivi fil-livell tal-istat baqa' debboli. Il- Parlament tal-Bożnja u Ħerzegovina għadu ostakolat minn riżorsi umani u tekniċi inadegwati, u l-kooperazzjoni mal-Kunsill tal-Ministri u mal-Parlamenti tal-entitajiet baqgħet batuta. L-għadd ta' liġijiet b'rabta mal-integrazzjoni Ewropea adottat mill-Parlament kien wieħed baxx. L-istituzzjoni tal- gvern , fil-livelli kollha, baqgħu jintlaqtu minn tensjonijiet politiċi interni u tfassil tal-politika frammentat u mingħajr koordinazzjoni. L-awtoritajiet ma kinux kapaċi jaħtru uffiċjali ta' livell għoli mingħajr telf ta' żmien. Il-ħidma tad-Direttorat għall-Integrazzjoni Ewropea ġiet imfixkla mill-ambjent politiku generali u n-nuqqas ta' direttur għall-parti l-kbira tal-perjdou ta' rappurtar. Tlestew il-passi preparatorji għaċ-ċensiment fl-2011, iżda għadha ma ġietx adottata l-liġi dwar iċ-ċensiment fil-livell tal-istat; liġi li hija kruċjali għall-proċess kollu. Inkiseb element ta' progress fil-qasam tal- amministrazzjoni pubblika , iżda għadhom meħtieġa aktar sforzi. L-istrateġija ta' riforma tal-amministrazzjoni pubblika, li hija prijorità ewlenija tas-Sħubija Ewropea, qiegħda tiġi implimentata bil-mod. Il-fond li ġie stabbiliti għall-appoġġ tar-riforma tal-amminstrazzjoni pubblika huwa operattiv u qegħdin jiġu implimentati għadd ta' proġetti. Minkejja dan, jeħtieġ li l-koordinazzjoni bejn id-diversi amministrazzjonijiet fil-pajjiż tittejjeb aktar. Huma meħtieġa sforzi kostanti biex jiġi evitat l-indħil politiku, biex jiġi llimitat ir-rwol tal-identità etnika u l-affiljazzjoni politika fil-ħatriet, u biex jiġi stabbiliti servizz ċivili professjonali, imparzjali, responsabbli, trasparenti u effiċjenti bbażat fuq il-mertu u l-ħila. Inħatru l-Ombudsmen fil-livell tal-istat, iżda dawn għadhom ma bdewx il-ħidma tagħhom minħabba r-riluttanza tal-entitajiet li gradwalment jingħalqu l-uffiċċji li jeżistu fil-livell ta' entità. Il-Bożnja u Ħerzegovina għamlet progress limitat fit-titjib tas- sistema ġudizzjarja . Ġiet adottata leġiżlazzjoni ġdida u ttieħdet xi azzjoni biex jitnaqqas ix-xogħol pendenti tal-kawżi. Sar progress fit-tagħmir tal-qrati bit-teknoloġija tal-informazzjoni adegwata. Madanakollu, l-implimentazzjoni tal-Istrateġija Nazzjonali għall-Iżvilupp u s-Settur tal-Ġustizzja u l-Istrateġija dwar ir-Reati tal-Gwerra kienet waħda dgħajfa u jeħtieġ li taqbad ritmu aktar mgħaġġel. Il-kumplessità tal-qafas legali, il-frammentazzjoni tas-sistema ġudizzjarja u n-nuqqas ta' baġit uniku għadhom ostakli maġġuri għar-riforma f'dan il-qasam. L-indħil politiku baqa' frekwenti. In-nuqqas ta' Qorti Suprema b'ġurisdizzjoni mifruxa mal-pajjiż kollu huwa żvantaġġ serju. Baqa' problemi fir-rigward tal-prosekuzzjoni tal-kriminalità organizzata. L-awtoritajiet politiċi tal-Bożnja u Ħerzegovina naqsu milli jindirizzaw it-talba tal-awtoritajiet ġudizzjarji għall-estensjoni tal-mandati ta' mħallfin u prosekuturi internazzjonali. Il-prosekuzzjoni ta' reati tal-gwerra mill-qorti tal-Istat baqgħet waħda globalment sodisfaċenti, iżda jeħtieġ li titjieb fl-entitajiet u l-cantons. Jeħtieġ li l-indipendenza, ir-responsabbiltà u l-effiċjenza tas-sistema ġudizzjarja tittejjeb aktar. L-awtoritajiet tar-repubblika Srpska komplew iqajmu dubji dwar il-legalità, il-ġuriżdizzjoni u l-kompetenzi tal-pulizija tal-livell tal-Istat u tal-aġenziji ġudizzjarji li joperaw fit-territorju tagħhom. Dan qed iqanqal tħassib serju. Il-Bożnja u Ħerzegovina ftit li xejn kisbet progress fil- ġlieda kontra l-korruzzjoni , li għadha mifruxa f'ħafna żoni u titqies bħala problema serja. Ġew adottati strateġija u pjan ta' azzjoni ġodda għall-perjodu bejn l-2009 u l-2014, iżda l-implimentazzjoni tal-qafas strateġiku għall-2006-2009 kienet batuta. Ftit sar progress fl-issodisfar tar-rakkomadazzjonijiet imfassla mill-Grup ta' Stati kontra l-Korruzzjoni (GRECO). Il-prosekuzzjoni għadha waħda debboli, b'għadd limitat ħafna ta' kundanni. Jeħtieġ li l-Bożnja u Ħerzegovina ssaħħaħ l-impenn u l-azzjoni determinata kontra l-korruzzjoni. Ftit li xejn sar progress fir-rigward tad- drittijiet tal-bniedem u l-protezzjoni tal-minoranzi . Il-Bożnja u Ħerzegovina rratifikat il-konvenzjonijiet internazzjonali dwar id-drittijiet tal-bniedem ewlenin, iżda huma meħtieġa sforzi kostanti biex tiġi żgurata implimentazzjoni aħjar. Għad hemm lok għal titjib f'rabta mal-infurzar ta' sentenzi domestiċi, inklużi dawk tal-Qorti Kostituzzjonali tal-Bożnja u Ħerzegovina. In-nuqqas ta' kompatibbiltà bejn il-qafas kostituzzjonali tal-Bożnja u Ħerzegovina u l-Konvenzjoni Ewropea dwar id-Drittijiet tal-bniedem għandu jiġi indirizzat minnufih, qabel l-elezzjonijiet tal-2010 u d-dħul fis-seħħ tal-Ftehim ta' Stabilizzazzjoni u Assoċjazzjoni (FSA). Id-drittijiet ċivili u politiċi huma ġeneralment irrispettati. Sar xi progress fir-rigward tal-konverġenza tal-għoti ta' pieni kriminali bejn l-istat u l-entitajiet. Ġiet adottata liġi Statali ġdida dwar l-għajnuna legali fi proċedimenti kriminali. Madanakollu, jeħtieġ li jittejjeb l-aċċess għall-ġustizzja fi proċessi ċivili u kriminali, u jeħtieġ li tiġi żgurata