L-UE hija bbażata fuq l-istat tad-dritt. It-theddid għall-istat tad-dritt joħolqu sfida għall-bażi legali, politika u ekonomika tagħha. In-nuqqasijiet fi Stat Membru wieħed jolqtu Stati Membri oħrajn u lill-UE kollha kemm hi. L-iżgurar tar-rispett tal-istat tad-dritt huwa responsabbiltà primarja ta’ kull Stat Membru, iżda l-Unjoni għandha interess komuni u rwol fis-soluzzjoni ta’ kwistjonijiet tal-istat tad-dritt kull fejn iqumu. Ir-rispett għall-istat tad-dritt jinsab ukoll fil-qalba tal-funzjonament tas-suq intern, tal-kooperazzjoni fil-qasam tal-ġustizzja bbażata fuq il-fiduċja u r-rikonoxximent reċiproċi, u tal-protezzjoni tal-interessi finanzjarji tal-Unjoni kif enfasizzat reċentement mill-Kunsill Ewropew . Jekk l-UE trid tirnexxi fil-kompitu ta’ rkupru sostenibbli u reżiljenti, huwa kruċjali li l-għodod u l-istrumenti tagħha jkunu jistgħu jaħdmu f’ambjent ibbażat fuq l-istat tad-dritt.

L-istat tad-dritt huwa wkoll tema importanti għall-UE lil hinn mill-fruntieri tagħha. L-UE se tkompli ssegwi approċċ b’saħħtu u koerenti bejn il-politiki interni tagħha dwar l-istat tad-dritt u kif l-istat tad-dritt huwa inkorporat fil-ħidma mal-pajjiżi tal-adeżjoni u tal-viċinat kif ukoll fl-azzjoni esterna kollha tagħha, fil-livell bilaterali, reġjonali u multilaterali.

Iggwidata mill-valuri u l-prinċipji universali inkorporati fil-Karta tan-NU u d-dritt internazzjonali, l-UE hija difensur qawwi tad-drittijiet tal-bniedem, id-demokrazija u l-istat tad-dritt madwar id-dinja kif muri mill-Pjan ta’ Azzjoni l-ġdid tal-UE għad-Drittijiet tal-Bniedem u d-Demokrazija 2020–2024, u f’konformità mal-Għanijiet ta’ Żvilupp Sostenibbli. Ir-rispett tal-istat tad-dritt fil-livell globali jinkludi t-tisħiħ tal-kooperazzjoni dwar kwistjonijiet tal-istat tad-dritt ma’ organizzazzjonijiet internazzjonali u reġjonali, bħan-Nazzjonijiet Uniti, il-Kunsill tal-Ewropa u l-Organizzazzjoni għas-Sigurtà u l-Kooperazzjoni fl-Ewropa.

F’dawn l-aħħar 10 snin, l-UE żviluppat u ttestjat għadd ta’ strumenti biex tgħin fl-infurzar tal-istat tad-dritt. Aktar dibattiti fil-livell tal-UE u fil-livell nazzjonali dwar kif tista’ tissaħħaħ il-kapaċità tal-UE li tindirizza sitwazzjonijiet bħal dawn ġew skattati minn sfidi severi għall-istat tad-dritt f’xi Stati Membri. Fil-Komunikazzjoni tagħha ta’ Lulju 2019, il-Kummissjoni pproponiet li l-UE u l-Istati Membri tagħha jżidu l-isforzi tagħhom biex jippromwovu kultura politika u legali robusta li tappoġġa l-istat tad-dritt, u jiżviluppaw strumenti li jipprevjenu li jfeġġu jew ikomplu jeħżienu l-problemi tal-istat tad-dritt.

Il-Mekkaniżmu Ewropew għall-Istat tad-Dritt

Il-Linji Gwida Politiċi tal-President von der Leyen stabbilew l-intenzjoni li jiġi stabbilit mekkaniżmu addizzjonali u komprensiv għall-istat tad-dritt bħala element kostitwenti fl-impenn komuni tal-UE u l-Istati Membri li jsaħħu l-istat tad-dritt. Il-mekkaniżmu huwa mfassal bħala ċiklu annwali biex jippromwovi l-istat tad-dritt u jipprevjeni li jfeġġu jew ikomplu jeħżienu l-problemi tal-istat tad-dritt. Huwa jiffoka fuq it-titjib tal-fehim u l-għarfien ta’ kwistjonijiet u żviluppi sinifikanti f’oqsma b’effett dirett fuq ir-rispett għall-istat tad-dritt – is-sistema ġudizzjarja, il-qafas kontra l-korruzzjoni, il-pluraliżmu u l-libertà tal-media, u kwistjonijiet istituzzjonali oħrajn marbutin mal-kontrokontrolli. L-identifikazzjoni tal-isfidi se tgħin lill-Istati Membri jsibu soluzzjonijiet li jipproteġu l-istat tad-dritt, b’kooperazzjoni u appoġġ reċiproku mill-Kummissjoni, Stati Membri oħrajn, u partijiet ikkonċernati bħall-Kummissjoni ta’ Venezja.

L-approċċ huwa bbażat fuq djalogu mill-qrib mal-awtoritajiet nazzjonali u l-partijiet ikkonċernati, li jġib it-trasparenza u jkopri l-Istati Membri kollha fuq bażi oġġettiva u imparzjali. Dan jinġabar kull sena f’rapport dwar l-istat tad-dritt, inkluża valutazzjoni minn Stat Membru għal Stat Membru f’27 kapitolu tal-pajjiż. Dan il-mekkaniżmu tal-istat tad-dritt ikompli jsaħħaħ u jikkomplementa strumenti oħrajn tal-UE li jħeġġu lill-Istati Membri jimplimentaw riformi strutturali fl-oqsma koperti mill-kamp ta’ applikazzjoni tiegħu, inkluża t-Tabella ta’ Valutazzjoni tal-Ġustizzja tal-UE u s-Semestru Ewropew, u issa l-istrument tan-Next Generation EU. Il-valutazzjonijiet ipprovduti fir-rapport annwali jkunu punt ta’ referenza għal dawn l-istrumenti. Elementi oħrajn fis-sett ta’ għodod tal-UE dwar l-istat tad-dritt se jkomplu jipprovdu rispons effettiv u proporzjonat għall-isfidi tal-istat tad-dritt meta jkun meħtieġ.

Minbarra li japprofondixxi l-fehim komuni permezz tad-djalogu, il-mekkaniżmu tal-istat tad-dritt se jinkwadra l-appoġġ tal-Kummissjoni lill-Istati Membri u lill-partijiet ikkonċernati nazzjonali fl-indirizzar tal-isfidi tal-istat tad-dritt. Bosta strumenti u finanzjamenti jgħinu biex jappoġġaw ir-riformi strutturali permezz ta’ assistenza teknika u finanzjament ta’ proġetti fil-qasam tal-amministrazzjoni pubblika, il-ġustizzja, il-ġlieda kontra l-korruzzjoni u l-pluraliżmu tal-media. Għotjiet speċifiċi u diretti għas-soċjetà ċivili u n-networks (bħall-ġudikatura, il-ġurnalisti) huma disponibbli wkoll għal proġetti b’dimensjoni Ewropea. Ir-riformi jibbenefikaw ukoll minn għarfien espert minn korpi internazzjonali rikonoxxuti, b’mod partikolari l-Kunsill tal-Ewropa, kif ukoll minn skambji ma’ prattikanti minn Stati Membri oħrajn.

L-approfondiment tal-ħidma tal-UE dwar l-istat tad-dritt jeħtieġ kooperazzjoni mill-qrib u kontinwa bejn l-istituzzjonijiet tal-UE u l-Istati Membri. Objettiv ewlieni tal-mekkaniżmu Ewropew tal-istat tad-dritt huwa li jistimula l-kooperazzjoni interistituzzjonali u jħeġġeġ lill-istituzzjonijiet kollha tal-UE jikkontribwixxu skont ir-rwoli istituzzjonali rispettivi tagħhom. Dan huwa ċentrali għal mekkaniżmu Ewropew tal-istat tad-dritt u jirrifletti interess li ilu jeżisti kemm mill-Parlament Ewropew kif ukoll mill-Kunsill. Il-bażi komuni u oġġettiva tiegħu, li jħares lejn l-Istati Membri kollha bl-istess mod, hija mfassla b’dan l-għan. Il-Kummissjoni hija ħerqana li tappoġġa l-ħidma li għaddejja bħalissa fiż-żewġ istituzzjonijiet, inkluż li tħares lejn is-segwitu għar-riżoluzzjoni tal-Parlament Ewropew li qed titħejja bħalissa. Il-mekkaniżmu Ewropew tal-istat tad-dritt se jgħin biex jissimplifika d-diskussjonijiet dwar l-istat tad-dritt fil-livell tal-UE u jsaħħaħ il-kooperazzjoni interistituzzjonali, filwaqt li jippermetti ritmu annwali fil-ħidma tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill u segwitu strutturat u mmirat, kif ukoll kooperazzjoni mal-parlamenti nazzjonali.

Il-mekkaniżmu tal-istat tad-dritt huwa element wieħed ta’ sforz usa’ fil-livell tal-UE biex jissaħħu l-valuri tad-demokrazija, l-ugwaljanza, u r-rispett għad-drittijiet tal-bniedem, inklużi d-drittijiet ta’ persuni li jagħmlu parti minn minoranzi. Din se tkun ikkomplementata minn sett ta’ inizjattivi futuri inkluż il-Pjan ta’ Azzjoni Ewropew għad-Demokrazija, l-Istrateġija mġedda għall-Implimentazzjoni tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali, u strateġiji mmirati biex jiġu indirizzati l-ħtiġijiet tal-aktar persuni vulnerabbli fis-soċjetajiet tagħna biex tiġi promossa soċjetà fejn jipprevalu l-pluraliżmu, in-nondiskriminazzjoni, il-ġustizzja, is-solidarjetà u l-ugwaljanza.

L-ewwel Rapport dwar l-Istat ta’ Dritt

Permezz ta’ dan ir-rapport, inklużi s-27 kapitolu tagħha dwar il-pajjiżi li jippreżentaw il-valutazzjonijiet speċifiċi għall-Istati Membri, l-għan tal-Kummissjoni huwa li tistabbilixxi l-ewwel elementi ewlenin tas-sitwazzjoni fl-Istati Membri, li ċ-ċiklu l-ġdid tal-mekkaniżmu tal-istat tad-dritt u r-rapporti futuri se jkunu jistgħu jibnu fuqhom.

Il-valutazzjoni li tinsab fis-27 kapitolu tal-pajjiżi, li huma parti integrali minn dan ir-rapport dwar l-istat tad-dritt, tħejjiet f’konformità mal-kamp ta’ applikazzjoni u l-metodoloġija diskussi mal-Istati Membri . Il-ħidma ffukat fuq erba’ pilastri ewlenin: is-sistema ġudizzjarja, il-qafas kontra l-korruzzjoni, il-pluraliżmu tal-media, u kontrokontrolli istituzzjonali oħrajn. Għal kull pilastru, il-metodoloġija fakkret fid-dispożizzjonijiet tad-dritt tal-UE rilevanti għall-valutazzjoni. Hija tirreferi wkoll għall-opinjonijiet u r-rakkomandazzjonijiet mill-Kunsill tal-Ewropa, li jipprovdu gwida utli. Dawn l-erba’ oqsma ġew identifikati fil-proċess preparatorju bħala pilastri interdipendenti ewlenin għall-iżgurar tal-istat tad-dritt. Sistemi ġudizzjarji effettivi u kontrokontrolli istituzzjonali robusti huma fil-qalba tar-rispett għall-istat tad-dritt fid-demokraziji tagħna. Madankollu, il-liġijiet u istituzzjonijiet b’saħħithom mhumiex biżżejjed. L-istat tad-dritt jeħtieġ ekosistema abilitanti bbażata fuq ir-rispett għall-indipendenza ġudizzjarja, politiki effettivi kontra l-korruzzjoni, media libera u pluralistika, amministrazzjoni pubblika trasparenti u ta’ kwalità għolja, u soċjetà ċivili libera u attiva. Il-politiki preventivi u l-kampanji fil-livell bażi jżidu l-għarfien fost iċ-ċittadini u jżommu r-rispett għall-istat tad-dritt fuq quddiem tal-aġenda. Il-ġurnalisti investigattivi, il-media indipendenti u l-iskrutinju tas-soċjetà ċivili huma vitali biex dawk li jieħdu d-deċiżjonijiet jinżammu responsabbli.

Ir-rapport huwa r-riżultat ta’ kollaborazzjoni mill-qrib mal-Istati Membri, kemm fil-livell politiku fil-Kunsill kif ukoll permezz ta’ laqgħat bilaterali politiċi u tekniċi, u jiddependi fuq varjetà ta’ sorsi. Din il-metodoloġija se ssir parti mill-proċess annwali għall-mekkaniżmu tal-istat tad-dritt. Ġie stabbilit network ta’ punti ta’ kuntatt nazzjonali tal-istat tad-dritt biex jgħin fit-twaqqif tal-mekkaniżmu u l-metodoloġija tiegħu, u biex jaġixxi ta’ kanal ta’ komunikazzjoni kontinwu. In-network iltaqa’ darbtejn. L-Istati Membri kollha pparteċipaw fil-proċess tat-tħejjija tar-rapport, billi pprovdew kontributi bil-miktub fil-bidu ta’ Mejju u ngħaqdu maż-żjarat virtwali ddedikati fil-pajjiżi li saru f’Mejju sa Lulju. Matul dawn iż-żjarat fil-pajjiżi, il-Kummissjoni ddiskutiet l-iżviluppi tal-istat tad-dritt mal-awtoritajiet nazzjonali tal-Istati Membri, inklużi l-awtoritajiet ġudizzjarji u indipendenti, l-awtoritajiet tal-infurzar tal-liġi, kif ukoll partijiet ikkonċernati oħrajn, bħall-assoċjazzjonijiet tal-ġurnalisti u s-soċjetà ċivili. Qabel l-adozzjoni ta’ dan ir-rapport, l-Istati Membri ngħataw l-opportunità li jipprovdu aġġornamenti fattwali dwar il-kapitolu tal-pajjiż tagħhom.

Twettqet ukoll konsultazzjoni mmirata mal-partijiet ikkonċernati, li pprovdiet kontributi siewja orizzontali u speċifiċi għall-pajjiż minn varjetà ta’ aġenziji tal-UE, networks Ewropej, organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili nazzjonali u Ewropej u assoċjazzjonijiet professjonali u atturi internazzjonali u Ewropej . Dawn jinkludu l-Aġenzija għad-Drittijiet Fundamentali, in-Network Ewropew tal-Kunsilli għall-Ġudikatura, in-Network Ewropew tal-Presidenti tal-Qrati Supremi tal-UE, in-Network Ewropew tal-Istituzzjonijiet Nazzjonali għad-Drittijiet tal-Bniedem (European Network of National Human Rights Institutions, ENNHRI), il-Kunsill tal-Għaqdiet Ewropej tal-Avukati (CCBE), il-Kunsill tal-Ewropa, l-Organizzazzjoni għas-Sigurtà u l-Kooperazzjoni fl-Ewropa (OSKE), u l-Organizzazzjoni għall-Kooperazzjoni u l-Iżvilupp Ekonomiċi (Organisation for Economic Co-operation and Development, OECD), kif ukoll l-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili u tal-ġurnalisti nazzjonali u internazzjonali.

Il-kapitoli tal-pajjiżi jiddependu fuq valutazzjoni kwalitattiva mwettqa mill-Kummissjoni, li tiffoka fuq sinteżi ta’ żviluppi sinifikanti minn Jannar 2019 introdotti minn deskrizzjoni fattwali qasira tal-qafas legali u istituzzjonali rilevanti għal kull pilastru. Il-valutazzjoni tippreżenta kemm sfidi kif ukoll aspetti pożittivi, inklużi prattiki tajbin. Il-Kummissjoni żgurat approċċ koerenti u ekwivalenti billi applikat l-istess metodoloġija u eżaminat l-istess suġġetti fl-Istati Membri kollha, filwaqt li baqgħet proporzjonata għas-sitwazzjoni u l-iżviluppi. Il-kapitoli tal-pajjiżi ma għandhomx l-għan li jagħtu deskrizzjoni eżawrjenti tal-elementi rilevanti kollha tas-sitwazzjoni tal-istat tad-dritt fl-Istati Membri imma li jippreżentaw żviluppi sinifikanti. Fuq il-bażi ta’ din l-ewwel esperjenza u l-evoluzzjoni tas-sitwazzjoni fl-Istati Membri, aspetti rilevanti oħrajn jistgħu jiġu inklużi jew żviluppati aktar fis-snin li ġejjin.

Il-valutazzjoni tirreferi wkoll għar-rekwiżiti tad-dritt tal-UE, inklużi d-deċiżjonijiet mill-Qorti tal-Ġustizzja Ewropea. Barra minn hekk, ir-rakkomandazzjonijiet u l-opinjonijiet tal-Kunsill tal-Ewropa jipprovdu qafas utli ta’ referenza għall-istandards u l-aħjar prattiki. Il-Kunsill tal-Ewropa kompla jikkontribwixxi għall-valutazzjoni fil-kapitoli tal-pajjiżi billi pprovda ħarsa ġenerali lejn l-opinjonijiet u r-rapporti reċenti tiegħu li jikkonċernaw l-Istati Membri tal-UE.

Il-valutazzjoni fir-rapport dwar l-istat tad-dritt hija bbażata fuq dan il-proċess ta’ djalogu, konsultazzjoni u kontribut espert. Huwa joffri bażi soda u dokumentata sew għad-diskussjoni mal-Parlament Ewropew u l-Kunsill u għall-ħidma ulterjuri tagħhom. Il-mekkaniżmu Ewropew tal-istat tad-dritt mistenni jevolvi u jkompli jitjieb permezz ta’ diskussjonijiet interistituzzjonali u djalogu mal-Istati Membri, bħala eżerċizzju ta’ tagħlim kollettiv u bħala skattatur għall-appoġġ tal-UE.

Il-pandemija tal-COVID-19: test tal-istress għar-reżiljenza tal-istat tad-dritt

Lil hinn mill-impatt immedjat fuq is-saħħa u l-ekonomija, il-kriżi tal-COVID-19 ħolqot varjetà wiesgħa ta’ sfidi għas-soċjetà, u b’mod aktar speċifiku għall-amministrazzjonijiet pubbliċi u l-ordinamenti ġuridiċi u kostituzzjonali. Il-kriżi wriet li hija test tal-istress fil-ħajja reali għar-reżiljenza tas-sistemi nazzjonali fi żminijiet ta’ kriżi. L-Istati Membri kollha ħadu miżuri eċċezzjonali sabiex jipproteġu s-saħħa pubblika, u ħafna minnhom iddikjaraw xi forma ta’ emerġenza pubblika, jew taw setgħat speċjali ta’ emerġenza, skont id-dispożizzjonijiet kostituzzjonali jew il-liġijiet tal-protezzjoni tas-saħħa pubblika. It-tibdil jew is-sospensjoni tal-kontrokontrolli nazzjonali tas-soltu jistgħu joħolqu sfidi partikolari għall-istat tad-dritt, u dawn l-iżviluppi saru kwistjoni ewlenija ta’ dibattitu pubbliku f’ċerti Stati Membri. B’riżultat ta’ dan, il-Kummissjoni kienet qed tissorvelja mill-qrib l-applikazzjoni tal-miżuri ta’ emerġenza u dan huwa rifless fil-kapitoli tal-pajjiżi, meta jkun xieraq.