Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar Djalogu soċjali għall-innovazzjoni fl-ekonomija diġitali

(opinjoni fuq inizjattiva proprja)

(2019/C 159/01)

Relatur: Jukka AHTELA

Deċiżjoni tal-Assemblea Plenarja 15.2.2018 Bażi ġuridika Artikolu 29(2) tar-Regoli ta’ Proċedura Opinjoni fuq inizjattiva proprja Sezzjoni kompetenti Sezzjoni Speċjalizzata għax-Xogħol, l-Affarijiet Soċjali u ċ-Ċittadinanza Adottata fis-sezzjoni 18.12.2018 Adottata fil-plenarja 23.1.2019 Sessjoni tal-plenarja Nru 540 Riżultat tal-votazzjoni (favur/kontra/astensjonijiet) 133/0/0

1. Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

1.1. L-innovazzjoni hija fattur importanti tal-kompetittività, il-produttività u l-potenzjal tat-tkabbir tal-kumpaniji u tista’ tagħti spinta lill-kwalità tax-xogħol u l-ħolqien tal-impjiegi kif ukoll ittejjeb l-istandards tal-għajxien. L-isfruttar tal-potenzjal sħiħ tal-innovazzjoni jirrikjedi l-involviment u l-motivazzjoni tal-ħaddiema inkluż permezz tad-djalogu soċjali. Dan għandu jkun appoġġjat minn ambjent politiku u regolatorju favur l-innovazzjoni fl-Ewropa kollha.

1.2. Id-diġitalizzazzjoni flimkien ma’ żviluppi oħrajn li jaffettwaw il-kundizzjonijiet tax-xogħol, is-sitwazzjoni ekonomika tal-ħaddiema u l-ħajja tax-xogħol hija ta’ sfida għall-istrutturi tal-kumpaniji eżistenti, għall-metodi ta’ ġestjoni u tmexxija, għar-relazzjonijiet industrijali kif ukoll għall-kamp ta’ applikazzjoni u l-metodi tad-djalogu soċjali.

1.3. Ix-xogħol li jirrikjedi l-għarfien qed jiġi integrat fl-isferi kollha tad-dinja tax-xogħol. It-teknoloġija tal-informazzjoni u b’mod speċjali d-diġitalizzazzjoni jippermettu d-diżakkoppjament tal-ħin u tal-post mix-xogħol. L-iżvilupp lejn xogħol ibbażat fuq il-ħiliet u fuq l-għarfien itejjeb l-awtonomija tal-ħaddiema li jirrikjedu l-għarfien filwaqt li t-tendenza għal polarizzazzjoni bejn xogħol li jirrikjedi l-għarfien bi kwalifiki għolja u xogħol potenzjalment anqas produttiv tista’ tidher ċara. Bil-għan li tiġi miġġielda ż-żieda fin-nuqqas ta’ sigurtà ekonomika li hija parzjalment xprunata mid-diġitalizzazzjoni, għandu jiġi promoss in-negozjar kollettiv fil-livelli kollha, speċjalment fis-setturi u n-negozji li huma milqutin mid-diġitalizzazzjoni. Dan jista’ jikkontribwixxi għal forom ġodda ta’ organizzazzjoni ta’ xogħol diġitalizzat li jtejbu, u mhux jiddeterjoraw, il-kwalità tal-impjiegi ( 1 )

1.4. Filwaqt li l-iżvilupp lejn awtonomija mtejba ta’ għadd ta’ ħaddiema jisfida l-istrutturi ta’ ġestjoni u l-metodi ta’ tmexxija, jeħtieġ ukoll forom ġodda ta’ djalogu, l-għoti ta’ informazzjoni u konsultazzjoni kif ukoll kontribuzzjoni tal-ħaddiema għall-metodi ta’ ġestjoni. Hemm bżonn ta’ approċċi parteċipattivi ġodda biex jinvolvu l-massimu tar-riżorsi umani fil-proċessi ta’ innovazzjoni u żvilupp.

1.5. Il-KESE jenfasizza l-importanza li jiġi żgurat l-akbar fehim possibbli tal-benefiċċji u l-isfidi li se jakkumulaw għall-impjegati mill-adozzjoni ta’ approċċi ġodda fil-kultura tal-post tax-xogħol, f’termini ta’ sigurtà u kwalità tal-impjiegi u l-kundizzjonijiet tax-xogħol, inkluż is-saħħa u s-sigurtà u t-taħriġ. L-appoġġ ġenwin u l-involviment tal-impjegati jirrikjedu sforzi serji u dedikati fil-livelli kollha.

1.6. Id-djalogu soċjali u b’mod partikolari n-negozjar kollettiv bejn l-imsieħba soċjali għandhom prevalenza bħala għodod ewlenin jekk ikunu involuti mill-bidu nett (ara 5.1 u 5.5) meta jiġu introdotti teknoloġiji ġodda fi spirtu ta’ fiduċja bejn il-persunal u l-amministrazzjoni. Fi ħdan l-awtonomija tagħhom u mingħajr ma jiddgħajfu l-prinċipji ewlenin ta’ strutturi eżistenti l-imsieħba soċjali għandhom ikomplu jsibu soluzzjonijiet ġodda għal djalogu soċjali, b’mod partikolari negozjati, adattati biex jindirizzaw sfidi ġodda sabiex jagħtu soluzzjonijiet ibbilanċjati u jżommu s-sinifikat u s-sens ta’ skop tar-rwol tal-imsieħba soċjali fil-livelli kollha.

1.7. Il-forom ġodda ta’ xogħol frammentat u ż-żieda fin-numru ta’ ħaddiema atipiċi jfissru li dawn il-ħaddiema jeħtieġ li jkunu involuti billi jiġu infurmati u kkonsultati iktar, kif ukoll permezz ta’ adattament tad-drittijiet kollettivi, arranġamenti ta’ ħinijiet tax-xogħol u drittijiet soċjali ( 2 )

1.8. Kif diġà rrimarka l-KESE, ir-rappreżentazzjoni tat-trade unions u n-negozjar kollettiv għall-ħaddiema f’xi forom ġodda ta’ xogħol qegħdin jiġu kkontestati ( 3 ) . Huwa għalhekk meħtieġ li jitneħħew l-ostakli għall-eżerċizzju tad-drittijiet fundamentali ggarantiti mill-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea u mill-konvenzjonijiet tal-ILO ( 4 )

1.9. Il-KESE jappoġġja l-fehma li l-probabbiltà ta’ innovazzjoni hija msaħħa meta strutturi ta’ organizzazzjoni tax-xogħol b’saħħithom jiġu kkombinati ma’ diversi forom ta’ aktar parteċipazzjoni tal-impjegati f’qafas legali u kuntrattwali sod. Għal dan il-għan, ir-rappreżentazzjoni kollettiva jeħtieġ li tkun dejjem iżjed akkumpanjata minn djalogu aktar inklużiv, riflessiv u demokratiku fl-istrutturi u l-metodi tax-xogħol. L-importanza tat-taħriġ fid-djalogu soċjali għal maniġment sabiex jadatta metodi ta’ ġestjoni fil-kuntest il-ġdid għandha titqies bl-istess mod. Il-KESE jenfasizza wkoll il-ħtieġa li jiġi promoss ambjent favorevoli għan-negozju li jippermetti l-kumpaniji jikbru u biex ikunu kompetittivi.

1.10. Ir-relazzjoni ta’ fiduċja bejn ir-rappreżentanza tal-impjegati, it-trade unions u l-maniġment, flimkien mal-parteċipazzjoni diretta tal-impjegati fit-teħid tad-deċiżjonijiet, hija assoċjata ma’ livelli ogħla ta’ prestazzjoni u ta’ benesseri u ħolqot ambjent pożittiv għal azzjoni innovattiva. It-tibdil parteċipatorju jrawwem ambjent ta’ fiduċja bejn il-maniġment, il-ħaddiema u t-trade unions ( 5 ) . Il-fiduċja tal-ħaddiema (u tat-trade unions tagħhom) u l-kontribut tagħhom, fil-livelli u fil-korpi rilevanti kollha, kemm jekk fuq livell lokali u/jew tal-bordijiet ta’ sorveljanza u tmexxija, hija essenzjali. Huwa kruċjali li jipparteċipaw fl-antiċipazzjoni, fil-ġestjoni u fit-teħid tad-deċiżjonijiet dwar it-tibdil li jkun qed iseħħ sabiex jiġu indirizzati l-effetti tat-tibdil diġitali u jinħolqu attitudni u kultura orjentati lejn l-innovazzjoni ( 6 )

1.11. Fil-livell nazzjonali l-inizjattivi mill-imsieħba soċjali biex itejbu l-produttività u l-benesseri tal-ħaddiema fuq il-post tax-xogħol huma metodu promettenti, li għandu jiġu promossi f’kuntest Ewropew usa’. F’dan ir-rigward il-KESE jilqa’ b’sodisfazzjon l-inizjattivi u r-riċerka tal-Eurofound u Netwerk Ewropew ta’ Innovazzjoni għall-Post tax-Xogħol u jipproponi li l-UE tieħu azzjoni biex tiżviluppa d-djalogu bejn l-imsieħba soċjali u partijiet interessati oħra fil-kuntest ta’ approċċi ta’ parteċipazzjoni biex jippromovu l-innovazzjoni fil-post tax-xogħol.

2. Introduzzjoni

2.1. L-innovazzjoni hija fattur importanti tal-kompetittività, il-produttività u l-potenzjal tat-tkabbir tal-kumpaniji. L-isfruttar tal-potenzjal sħiħ tal-innovazzjoni jirrikjedi l-involviment u l-motivazzjoni tal-ħaddiema. L-attivitajiet ta’ innovazzjoni jpoġġu l-postijiet tax-xogħol Ewropej f’pożizzjoni aħjar biex jikkompetu fuq livell internazzjonali u b’hekk joħolqu bażi solida għal impjiegi ta’ kwalità u għalhekk huma ewlenin għal standards ta’ għajxien ogħla. Dan kollu għandu jkun appoġġjat minn ambjent politiku u regolatorju favur l-innovazzjoni fl-Ewropa.

2.2. Id-diġitalizzazzjoni hija motivatur ewlieni tal-innovazzjoni. Id-diġitalizzazzjoni tal-industrija u s-servizzi toffri potenzjal enormi eż. f’termini ta’ awtomatizzazzjoni, teknoloġiji tal-ipproċessar, żieda fil-produttività u flessibbiltà ta’ benefiċċju reċiproku. L-investiment fl-edukazzjoni u t-taħriġ b’mod inklużiv bil-ħsieb li jiżgura l-ħiliet meħtieġa fl-ekonomija diġitali huwa wkoll għodda importanti biex jitnaqqsu l-inugwaljanzi u biex jinkisbu l-benefiċċji ta’ dan il-potenzjal għal kulħadd, fil-postijiet tax-xogħol u fis-soċjetà b’mod ġenerali. Is-settur pubbliku għandu responsabbiltà kruċjali fl-immodernizzar tal-edukazzjoni pubblika u t-trawwim tal-ħiliet meħtieġa u fil-kontribut għal ambjent kummerċjali ta’ kwalità għolja. Fl-istess ħin, in-negozji u l-industrija għandhom ukoll jaqdu r-rwol tagħhom u jikkontribwixxu biex jiffaċilitaw l-aċċess tal-ħaddiema għat-taħriġ vokazzjonali u t-tagħlim tul il-ħajja. Il-perspettiva tas-sessi għandha tkun fil-qalba ta’ inizjattivi diġitali kollha li jrawmu l-integrazzjoni sħiħa tan-nisa fl-ekonomija diġitali sabiex titnaqqas id-differenza fil-pagi bejn is-sessi u jiġi promoss bilanċ bejn ix-xogħol u l-ħajja privata.

2.3. Minkejja t-tnaqqis rapidu fil-prezzijiet tal-ICT, il-bidla mill-investiment fl-ICT għas-servizzi tal-ICT u ż-żieda kontinwa fl-assi bbażati fuq l-għarfien ftit li xejn hemm indikazzjoni li l-ekonomija diġitali ġdida tat spinta lit-tkabbir tal-produttività. L-istudji internazzjonali jissuġġerixxu li l-ekonomija diġitali ġdida għadha fil-“fażi tal-installazzjoni” tagħha u l-effetti tal-produttività jistgħu jseħħu biss ladarba t-teknoloġija tidħol fil-“fażi ta’ skjerament” ( 7 ) . Barra minn hekk ir-riflessjoni tal-bidla minn forom aktar produttivi għal forom inqas produttivi ta’ impjieg fi statistiki nazzjonali tista’ tkun qed taħbi l-kontribut sħiħa tal-ICT għal tkabbir peress li l-kontribut tal-ICT għall-produttività u l-impjiegi jista’ jvarja konsiderevolment minn fergħa għal fergħa.

2.4. Id-dinja tax-xogħol qed tiffaċċja bidliet li se jkollhom impatt profond fuq min iħaddem, fuq il-ħaddiema u fuq ir-relazzjonijiet ta’ impjieg kuntrattwali tagħhom. Xi wħud minn dawn il-bidliet iseħħu barra mill-kumpaniji, bħall-esternalizzazzjoni, filwaqt li ħafna bidliet iseħħu ġewwa l-kumpaniji, bħal ċaqliq lejn ħin tax-xogħol u forom ta’ xogħol flessibbli. Dawn l-iżviluppi, li jseħħu fil-qafas bbażat fuq il-leġislazzjoni u l-ftehimiet kollettivi, huma ta’ sfida għall-istrutturi tal-kumpaniji eżistenti, metodi ta’ ġestjoni u tmexxija kif ukoll l-ambitu u l-metodi ta’ djalogu soċjali, b’implikazzjonijiet għas-sigurtà u l-kwalità tal-impjiegi wkoll. Madankollu, id-djalogu soċjali u n-negozjati bejn l-imsieħba soċjali jistgħu u għandhom jipprevalu bħala għodod ewlenin jekk ikunu aġġustati għal bidliet u involuti (ara 5.1) mill-bidu meta jiġu introdotti teknoloġiji ġodda fi spirtu ta’ fiduċja. L-imsieħba soċjali Ewropej ħarġu dikjarazzjoni konġunta dwar id-diġitalizzazzjoni fl-2016 ( 8 )

2.5. Din l-opinjoni għandha l-għan li tikkjarifika u tistabbilixxi rabtiet bejn il-ħiliet u r-rwol tal-ħaddiema bħala kontributur għall-proċessi ta’ innovazzjoni, żieda fil-produttività u l-benesseri tal-ħaddiema minn naħa, u l-ħtieġa li jiġu stabbiliti prattiki li jiffunzjonaw tajjeb fuq il-post tax-xogħol biex jappoġġjaw u jippromovu dawn l-għanijiet min-naħa l-oħra.

3. X’inhu r-riskju: l-isfidi tal-kultura tal-innovazzjoni fuq il-post tax-xogħol

3.1. Hemm bżonn urġenti li l-istrutturi tal-kumpanija u l-metodi tax-xogħol jiġu adattati għall-ekonomija diġitali. Is-sejba ta’ modi ġodda biex tiżdied il-produttività fl-era diġitali hija sfida għall-partijiet ikkonċernati kollha. L-attività ta’ innovazzjoni kontinwa bil-ħsieb li jiġi sfruttat il-potenzjal tar-riżorsi umani filwaqt li fl-istess ħin tippromovi l-benesseri tal-ħaddiema hija essenzjali biex jinstabu soluzzjonijiet għal dawn l-isfidi. Id-djalogu soċjali, b’mod partikolari n-negozjati fil-livell lokali, jista’ jkollu rwol ewlieni fl-iffaċilitar tal-proċessi ta’ innovazzjoni u adattament.

3.2. Id-diġitalizzazzjoni għandha impatt qawwi kemm fuq l-organizzazzjonijiet eżistenti kif ukoll fuq dawk ġodda emerġenti f’termini ta’ kif se jiġu organizzati l-attivitajiet tal-kumpanija u x-xogħol. Filwaqt li forom tradizzjonali ta’ xogħol jistgħu jinżammu fil-biċċa l-kbira diġà nistgħu niddistingwu l-impatt tad-diġitalizzazzjoni fuq il-metodi tax-xogħol ġodda bħaż-żieda mgħaġġla fit-telexogħol f’ħafna setturi b’aktar awtonomija għal numru ta’ ħaddiema.

3.3. Ix-xogħol li jirrikjedi l-għarfien qed jiġi integrat fl-isferi kollha tad-dinja tax-xogħol. It-teknoloġija tal-informazzjoni u b’mod speċjali d-diġitalizzazzjoni jippermettu d-diżakkoppjament tal-ħin u tal-post mix-xogħol. L-iżvilupp lejn xogħol ibbażat fuq il-ħiliet u fuq l-għarfien itejjeb l-awtonomija tal-ħaddiema li jirrikjedu l-għarfien filwaqt li t-tendenza għal polarizzazzjoni bejn xogħol li jirrikjedi l-għarfien bi kwalifiki għolja u xogħol potenzjalment anqas produttiv b’kompiti mnaqqsin tista’ tidher ċara.

3.4. Ix-xejra lejn awtonomija akbar li d-diġitalizzazzjoni toffri lil xi ħaddiema tirrappreżenta sfida għan-negozji, għall-korpi kostitwenti tagħhom u għall-governanza tagħhom, kif ukoll għall-metodi ta’ ġestjoni u għall-ġerarkiji tradizzjonali tan-negozji. Tirrappreżenta wkoll sfida għall-kundizzjonijiet tax-xogħol, is-sitwazzjoni ekonomika tal-ħaddiema u r-relazzjonijiet tax-xogħol. Dan it-tibdil ifisser li huma meħtieġa aktar forom ta’ djalogu soċjali, informazzjoni u konsultazzjoni, u parteċipazzjoni qawwija tal-ħaddiema. Il-ħaddiema jistgħu jagħtu l-kontribut tagħhom għall-proċessi ta’ innovazzjoni u żvilupp li huma ta’ benefiċċju għall-kumpanija tagħhom u għall-partijiet ikkonċernati tagħha ( 9 ) . Għalhekk, l-imsieħba soċjali għandhom ifittxu soluzzjonijiet sabiex tiġi żgurata l-koeżistenza ta’ forom tradizzjonali u approċċi innovattivi ta’ djalogu soċjali.

4. Kif tista’ tissaħħaħ il-kultura tal-innovazzjoni fuq il-post tax-xogħol?

4.1. Filwaqt li l-iżvilupp lejn awtonomija mtejba ta’ għadd ta’ ħaddiema jisfida l-istrutturi ta’ ġestjoni u l-metodi ta’ tmexxija, jeħtieġ ukoll forom ġodda ta’ djalogu, l-għoti ta’ informazzjoni u konsultazzjoni kif ukoll kontribuzzjoni tal-ħaddiema għall-metodi ta’ ġestjoni tal-kumpanija. Hemm bżonn ta’ approċċi ġodda biex jinvolvu l-massimu tar-riżorsi umani fil-proċessi ta’ innovazzjoni u żvilupp tal-kumpanija.

4.2. Madankollu, biex il-ħaddiema jitressqu lejn il-qalba tal-proċessi ta’ innovazzjoni tal-post tax-xogħol mhux dejjem jitlob bidliet organizzattivi kbar. Għadd ta’ għodod sempliċi jistgħu jintużaw għal dan il-għan, iżda l-għodda ewlenija biex jinkiseb dan għandu jkun in-negozjar kollettiv u d-djalogu soċjali f’konformità mal-ħtiġijiet tal-post tax-xogħol speċifiku. Timijiet li jsostnu lilhom infushom, workshops sperimentali, kaxxi għas-suġġerimenti u gruppi ta’ proġetti interdixxiplinari huma biss ftit eżempji. Karatteristika komuni hija l-kultura tal-post tax-xogħol li tħeġġeġ l-inventività tal-ħaddiema; u tali kultura tal-post tax-xogħol tista’ tkun ibbażata biss fuq fiduċja reċiproka bejn il-maniġment u l-persunal.

4.3. Għandha tiġi enfasizzata l-importanza li jiġi żgurat l-akbar fehim possibbli tal-benefiċċji li se jakkumulaw għall-impjegati mill-adozzjoni ta’ approċċi ġodda fil-kultura tal-post tax-xogħol, f’termini ta’ sigurtà u kwalità tal-impjiegi u l-kundizzjonijiet tax-xogħol. Ir-riskji għal ħaddiema pereżempju f’termini tal-kundizzjonijiet tax-xogħol, il-ħarsien tas-saħħa u tas-sigurtà, nuqqas ta’ sigurtà ekonomika u ż-żieda fil-polarizzazzjoni jridu jiġu indirizzati. L-appoġġ ġenwin u l-involviment tal-impjegati u t-trade unions għandhom jiġu promossi fil-livelli kollha u jirrikjedu sforzi serji u dedikati fil-livelli kollha tal-organizzazzjoni sabiex jiġi evitat metodu ta semplici “attitudni ta’ rutina”.

4.4. Il-kultura ta’ innovazzjoni fuq il-post tax-xogħol timplika li l-ħaddiem individwali mhux biss jiffoka fuq it-twettiq tad-dmirijiet tiegħu jew tagħha iżda wkoll jikkunsidra jekk dawn id-dmirijiet jistgħux jitwettqu b’mod imtejjeb kontinwament. Barra minn hekk, il-kultura ta’ innovazzjoni timplika li l-maniġment jisma’ b’mod attiv l-ideat tal-ħaddiema u jħeġġiġhom jieħdu sehem fil-proċessi ta’ innovazzjoni ( 10 )

4.5. Iż-żieda fl-awtonomija tal-ħaddiema fil-qafas tal-innovazzjoni u l-attivitajiet ta’ żvilupp tal-kumpaniji hija opportunità ewlenija biex isserraħ fuq il-ħiliet tal-ħaddiema. L-istess japplika għall-flessibbiltà fil-ħin tax-xogħol u l-postijiet, li taħdem b’mod aktar effettiv jekk approċċi innovattivi għall-organizzazzjoni tax-xogħol ikunu bbażati fuq arranġamenti miftiehma lokalment ibbażati fuq fiduċja reċiproka. Dan kollu jirrikjedi kultura ta’ tmexxija moderna f’qafas legali solidu u kuntrattwali bbażat fuq approċċi parteċipattivi, li għandhom jiġu promossi wkoll fil-livell tal-UE.

5. Ir-rwol ta’ diversi forom ta’ djalogu soċjali

5.1. Wieħed mill-funzjonijiet ewlenin tad-djalogu soċjali, b’mod partikolari n-negozjar kollettiv, huwa li jikkontribwixxi għat-tiswir tal-ambjent tan-negozju u l-ġestjoni tal-bidla fil-ħajja tax-xogħol, permezz tal-għoti ta’ informazzjoni, l-antiċipazzjoni, il-parteċipazzjoni u l-faċilitazzjoni, biex tinbena l-fiduċja reċiproka bejn l-imsieħba soċjali fil-livelli kollha, objettiv tal-Unjoni Ewropea, implimentat skont il-prattiki nazzjonali.

5.2. F’bosta opinjonijiet, il-KESE tenna r-rwol ewlieni li jaqdi d-djalogu soċjali fid-dinja tax-xogħol li qed tinbidel ( 11 ) . Id-djalogu soċjali għandu jaqdi rwol ewlieni fil-livelli rilevanti kollha, u għandu jirrispetta bis-sħiħ l-awtonomija tal-imsieħba soċjali.

5.3. Madankollu, meta jitqiesu l-isfidi u l-veloċità aċċellerata tal-bidliet hemm ħtieġa ċara li jiġu adattati l-istrutturi u l-għanijiet tad-djalogu soċjali għall-fluss kontinwu tal-bidliet, filwaqt li jiġu rrispettati l-oqfsa nazzjonali u Ewropej legali u kuntrattwali. Din hija sfida għall-imsieħba soċjali fil-livelli kollha. Fi ħdan l-awtonomija tagħhom u mingħajr ma jiddgħajfu l-prinċipji ewlenin ta’ strutturi eżistenti l-imsieħba soċjali għandhom ikomplu jsibu soluzzjonijiet ġodda għal djalogu soċjali, b’mod partikolari negozjati, adattati biex jindirizzaw sfidi ġodda sabiex jagħtu soluzzjonijiet ibbilanċjati u jżommu s-sinifikat u s-sens ta’ skop tar-rwol tal-imsieħba soċjali fil-livelli kollha. Is-sħubija ma’ komunitajiet lokali tista’ tkun ukoll sors ta’ ispirazzjoni għal imsieħba soċjali.

5.4. Il-KESE stqarr li, “huwa impossibbli li wieħed illum ibassar l-opportunitajiet u l-isfidi kollha li se toħloq l-ekonomija diġitali. Ir-rwol tad-djalogu soċjali u soċjetali mhuwiex li jopponi dawn it-tranżizzjonijiet, iżda li jiggwidahom bl-aħjar mod biex jitgawdew il-benefiċċji kollha li jistgħu joffru għat-tkabbir, għall-promozzjoni tal-innovazzjoni u tal-ħiliet, għal impjiegi ta’ kwalità, u għall-finanzjament sostenibbli u inklużiv tal-protezzjonijiet soċjali ( 12 ) .”

5.5. Rigward il-ġestjoni tat-tranżizzjoni f’dinja diġitalizzata tax-xogħol, huwa importanti li wieħed jista’ joqgħod fuq proċessi ta’ teħid ta’ deċiżjonijiet bla xkiel sabiex il-kumpaniji u l-ħaddiema jistgħu jadattaw għal ambjent li qed jinbidel b’mod rapidu. Il-KESE ddikjara li “b’rabta mal-introduzzjoni ta’ teknoloġiji ġodda bħal robots u magni intelliġenti, il-KESE jenfasizza fl-istudju tiegħu l-importanza li jinforma u jikkonsulta lir-rappreżentanti tal-ħaddiema minn qabel u l-ħtieġa għal negozjar kollettiv biex jakkumpanja l-bidliet iġġenerati minn dawn it-teknoloġiji. Il-KESE jindika wkoll li d-Direttiva 2009/38/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill ( 13 ) dwar il-Kunsilli Ewropej tax-Xogħlijiet tagħmel din il-konsultazzjoni obbligatorja” ( 14 )

5.6. Barra minn hekk, il-KESE ta eżempji fejn l-attivitajiet tal-imsieħba soċjali wasslu għal soluzzjonijiet għal sfidi li nqalgħu f’dan il-perjodu ta’ tranżizzjoni ( 15 ) . Eżempju ieħor huwa l-ftehim kollettiv bejn il-pjattaforma diġitali għas-servizzi tat-tindif Hilfr u t-trade union 3F fid-Danimarka ( 16 ) . L-UE għandha tħeġġeġ dawn l-attivitajiet billi tippromovi djalogu soċjali u tappoġġja l-bini tal-kapaċità għall-imsieħba soċjali.

6. Sejbiet ewlenin b’appoġġ għal approċċi ġodda biex tingħata spinta lill-innovazzjoni

6.1. Kif enfasizzat fi studju reċenti tal-Eurofound ( 17 ) , il-kumpaniji li jħeġġu lill-impjegati tagħhom biex jipparteċipaw fit-teħid ta’ deċiżjonijiet wiesa’ dwar l-operazzjonijiet jew id-direzzjoni strateġika mhux biss jistgħu jtejbu s-sodisfazzjon fix-xogħol, iżda wkoll jgħollu l-livell tal-innovazzjoni. It-tibdil parteċipatorju jrawwem ambjent ta’ fiduċja bejn il-maniġment, il-ħaddiema u t-trade unions. Il-fiduċja tal-ħaddiema (u tat-trade unions tagħhom) u l-kontribut tagħhom, fil-livelli u fil-korpi rilevanti kollha, kemm jekk fuq livell lokali u/jew tal-bordijiet ta’ sorveljanza u tmexxija, hija essenzjali. Huwa kruċjali li jipparteċipaw fl-antiċipazzjoni, fil-ġestjoni u fit-teħid tad-deċiżjonijiet dwar it-tibdil li jkun qed iseħħ sabiex jiġu indirizzati l-effetti tat-tibdil diġitali u jinħolqu attitudni u kultura orjentati lejn l-innovazzjoni ( 18 )

6.2. Skont l-Eurofound il-probabbiltà ta’ innovazzjoni tingħata spinta meta strutturi ta’ organizzazzjoni tax-xogħol b’saħħithom jiġu kkombinati ma’ parteċipazzjoni diretta tal-impjegati (pereżempju, l-involviment biex jissolvew problemi jew tittejjeb il-kwalità tal-produzzjoni) ( 19 ) . Din l-osservazzjoni taqbel mas-suġġeriment li filwaqt li r-rappreżentazzjoni kollettiva għandha rwol importanti biex tiżgura l-involviment tal-ħaddiema fil-proċessi ta’ innovazzjoni, hemm ħtieġa dejjem akbar għal djalogu aktar inklużiv u demokratiku bbażat fuq l-involviment tal-ħaddiema fil-proċess ta’ riflessjoni. Il-metodi ta’ djalogu soċjali għandhom f’dan l-ispirtu jiffaċilitaw il-qsim u t-twettiq tal-kompetenza kollettiva tal-membri organizzattivi kollha, kemm jekk huma ħaddiema, ir-rappreżentanti tagħhom jew il-maniġers ( 20 )

6.3. Bl-istess mod, l-analiżi tal-Eurofound żvelat li l-aċċess għall-impjegati għat-taħriġ kien marbut b’mod pożittiv mal-innovazzjoni. Kif diġà indikat mill-KESE, ix-xogħol għandu jagħti lil dawk li jagħmluh is-sodisfazzjon li qed jagħtu l-aqwa qies tal-ħila u l-kisbiet tagħhom u li qed jagħtu l-akbar kontribut tagħhom għall-benesseri komuni ( 21 )

6.4. Il-motivazzjoni, fil-forma ta’ inċentivi finanzjarji bħall-paga varjabbli, kienet ukoll marbuta b’mod pożittiv mal-innovazzjoni fl-istudju tal-Eurofound. Instab ukoll li l-organizzazzjonijiet aktar innovattivi esperjenzaw prestazzjoni tal-kumpanija aħjar u aktar benesseri fuq il-post tax-xogħol. Dawn il-kumpaniji innovattivi kellhom tendenza li jkollhom prattiki ta’ parteċipazzjoni qawwija tal-impjegati fis-seħħ.

6.5. Id-djalogu soċjali bbażat fuq il-fiduċja huwa importanti għall-prestazzjoni u għall-benesseri skont l-Eurofound. Il-livelli tal-prestazzjoni u tal-benesseri fuq il-post tax-xogħol kienu ferm anqas mill-medja fl-istabbilimenti fejn seħħew tilwimiet u azzjoni industrijali. Ir-relazzjoni ta’ fiduċja bejn ir-rappreżentanza tal-impjegati u l-maniġment, flimkien mal-parteċipazzjoni diretta tal-impjegati, kienet assoċjata ma’ livelli ogħla ta’ prestazzjoni u ta’ benesseri u ħolqot ambjent pożittiv għal azzjoni innovattiva ( 22 ) . Il-KESE jenfasizza l-importanza tat-taħriġ għall-maniġment biex jadattaw il-metodi ta’ ġestjoni fil-kuntest il-ġdid.

6.6. Il-kultura ta’ fiduċja hija wkoll fattur kompetittiv importanti għall-kumpaniji. Meta kwistjonijiet kumplessi ta’ diġitalizzazzjoni jiġu indirizzati f’post tax-xogħol il-kultura ta’ fiduċja hija bażi soda għal kooperazzjoni ta’ suċċess, kuntrarja għall-kultura ta’ kontroll u konformità ( 23 )

6.7. Kif iddikjarat mill-Eurofound: “M’hemm l-ebda riċetta biex tinħoloq il-fiduċja f’post tax-xogħol, imma hemm ċerti kundizzjonijiet li jiffavorixxu l-emerġenza tagħha. Dawn jinkludu r-rikonoxximent reċiproku għaż-żewġ partijiet inkarigati mis-sejba ta’ soluzzjonijiet għal problemi komuni, l-intervent f’waqtu li jippermetti spazju għal diskussjoni sinifikanti, it-trasparenza, il-qsim f’waqtu ta’ informazzjoni ta’ kwalità tajba, u l-involviment tal-partijiet kollha fl-istrateġija u l-għanijiet.” ( 24 ) . Kif jinnota l-KESE fl-opinjoni tiegħu ( 25 ) hemm il-ħtieġa li l-ħaddiema jkollhom aktar influwenza fuq – u jipparteċipaw f’aktar – korpi li jieħdu d-deċiżjonijiet. Huwa vitali li jipparteċipaw fl-antiċipazzjoni, fil-ġestjoni u fit-teħid tad-deċiżjonijiet dwar it-tibdil li jkun qed iseħħ sabiex jiġu indirizzati l-effetti tat-tibdil diġitali u jinħolqu attitudni u kultura orjentati lejn l-innovazzjoni.

6.8. Fil-livell nazzjonali inizjattivi mill-imsieħba soċjali li jtejbu l-produttività, il-benesseri tal-ħaddiema u l-impjiegi fil-livell tal-post tax-xogħol huma metodu promettenti, li għandu jiġi promoss f’kuntest Ewropew usa’. Il-proġett konġunt mill-Federazzjoni Finlandiża tal-Industriji tat-Teknoloġija u l-Unjoni Industrijali huwa proġett uniku fil-Finlandja ( 26 ) . Fid-Danimarka, il-Konfederazzjoni Daniża tat-Trade Unions ipproduċiet studju speċjali dwar is-suġġett “Innovazzjoni mmexxija mill-impjegati” ( 27 ) . Barra minn hekk, fir-Repubblika Ċeka, id-Danimarka, Franza, il-Ġermanja, l-Italja u Spanja l-imsieħba soċjali huma involuti f’dibattiti nazzjonali u proġetti dwar il-bidla diġitali u l-impatt tagħha fuq il-ħajja tax-xogħol ( 28 )

6.9. Fil-livell tal-UE, il-KESE jilqa’ l-inizjattivi u r-riċerka tal-Eurofound u Netwerk Ewropew ta’ Innovazzjoni għall-Post tax-Xogħol imnedija mill-Kummissjoni Ewropea, u jipproponi li l-UE tieħu azzjoni biex tiżviluppa d-djalogu bejn l-imsieħba soċjali u partijiet interessati oħra fil-kuntest ta’ approċċi ta’ parteċipazzjoni biex jippromovu l-innovazzjoni fil-post tax-xogħol.

Brussell, 23 ta’ Jannar 2019. Il-President tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew Luca JAHIER

(1) ĠU C 13, 15.1.2016, p. 161.

(2) ĠU C 434, 15.12.2017, p. 36 u https://ec.europa.eu/commission/commissioners/2014-2019/thyssen/announcements/commissioner-thyssens-speech-etuc-etui-conference-shaping-new-world-work-impacts-digitilisation-and_en.

(3) ĠU C 303, 19.8.2016, p. 54.

(4) Artikoli 12 u 28 tal-Karta, u l-konvenzjonijiet tal-ILO Nru 87 u 98; ara wkoll hawn taħt, punti 3.2 et seq.

(5) It-Tielet Stħarriġ Ewropew dwar il-Kumpaniji: “Tibdil innovattiv fil-kumpaniji Ewropej”. Eurofound, 2017.

(6) ĠU C 434, 15.12.2017, p. 30.

(7) "The Productivity Paradox of the New Digital Economy" (“Il-Paradoss tal-Produttività tal-Ekonomija Diġitali Ġdida”), Bart van Ark (Il-Bord tal-Konferenzi u l-Università ta’ Groningen, International Productivity Monitor, 2016 pp. 3-18.

(8) Dikjarazzjoni mill-Imsieħba Soċjali Ewropej dwar id-diġitalizzazzjoni.

(9) ĠU C 434, 15.12.2017, p. 30.

(10) "Employee-driven innovation" (Innovazzjoni mmexxija mill-impjegati), Konfederazzjoni Daniża tat-Trade Unions, 2007.

(11) ĠU C 125, 21.4.2017, p. 10, ĠU C 303, 19.8.2016, p. 54.

(12) ĠU C 434, 15.12.2017, p. 30.

(13) Id-Direttiva 2009/38/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas- 6 ta’ Mejju 2009 dwar l-istabbiliment ta’ Kunsill tax-Xogħlijiet Ewropew jew proċedura fl-impriżi fuq skala Komunitarja u fil-gruppi tal-impriżi fuq skala Komunitarja għall-għanijiet ta’ informazzjoni u ta’ konsultazzjoni tal-impjegati (tfassil mill-ġdid) (ĠU L 122, 16.5.2009, p. 28).

(14) ĠU C 434, 15.12.2017, p. 30.

(15) ĠU C 434, 15.12.2017, p. 30.

(16) Ftehim kollettiv ta' Hilfr.

(17) It-Tielet Stħarriġ Ewropew dwar il-Kumpaniji: "Innovazzjoni mmexxija mill-impjegati" (Tibdil innovattiv fil-kumpaniji Ewropej). Eurostat 2017.

(18) ĠU C 434, 15.12.2017, p. 30.

(19) It-Tielet Stħarriġ Ewropew dwar il-Kumpaniji: “Tibdil innovattiv fil-kumpaniji Ewropej”. Eurofound, 2017.

(20) “Workplace Social Dialogue as a Form of ‘Productive Reflection’”" (Djalogu Soċjali fuq il-Post tax-Xogħol bħala Forma ta’ “Riflessjoni Produttiva”). Peter Cressey, Peter Totterdill, Rosemary Exton; International Journal of Action Research (Ġurnal Internazzjonali tar-Riċerka dwar l-Azzjoni), Volum 9, Ħarġa 2, 2013.

(21) ĠU C 288, 31.8.2017, p. 43.

(22) It-Tielet Stħarriġ Ewropew dwar il-Kumpaniji: “Tibdil innovattiv fil-kumpaniji Ewropej”. Eurofound, 2017.

(23) “Vertrauenskultur als Wettbewerbsvorteil in digitalen Zeiten”.

(24) “Win-win arrangements: Innovative measures through social dialogue at company level” (Arranġamenti ta’ vantaġġ reċiproku: Miżuri innovattivi permezz tad-djalogu soċjali fil-livell tal-kumpanija), Eurofound, 2016.

(25) ĠU C 434, 15.12.2017, p. 30.

(26) Il-proġett "Il-produttività flimkien".

(27) It-Tielet Stħarriġ Ewropew dwar il-Kumpaniji: “Tibdil innovattiv fil-kumpaniji Ewropej”. Eurofound, 2017.

(28) "Addressing digital and technological change through social dialogue" (L-indirizzar tal-bidla diġitali u teknoloġika permezz tad-djalogu soċjali), Eurofound, 2017.