Rapport Speċjali Programmi ta’  
għajnuna tal-UE 
għad-dekummissjonar ta’ 
impjanti nukleari 
fil-Litwanja, fil-Bulgarija 
u s-Slovakkja: seħħ xi 
progress mill-2011 ‘il hawn, 
iżda sfidi kruċjali huma 
mistennija fil-ġejjieniMT 2016  Nru  22
IL/uniF6BAQORTI
EWROPEA 
TAL/uniF6BAAWDITUR I
IL-QORTI EWROPEA TAL-AWDITURI  
12, rue Alcide De Gasperi  
1615 Luxembourg  
LUXEMBOURG
Tel. +352 4398-1
Mistoqsijiet:  eca.europa.eu/mt/Pages/ContactForm.aspx
Sit web:  eca.europa.eu
Twitter: @EUAuditorsECA
Ħafna informazzjoni addizzjonali dwar l -Unjoni Ewropea hija disponibbli fuq l -Internet.  
Jista’ jsir aċċess għaliha permezz tas -server Europa (http://europa.eu).
Il-Lussemburgu: L -Uffiċċju tal -Pubblikazzjonijiet tal -Unjoni Ewropea, 2016
Print ISBN 978-92-872-5482-5 ISSN 1831-0907 doi:10.2865/30818 QJ-AB-16-020-MT-C
PDF ISBN 978-92-872-5494-8 ISSN 1977-5741 doi:10.2865/151486 QJ-AB-16-020-MT-N
EPUB ISBN 978-92-872-5450-4 ISSN 1977-5741 doi:10.2865/60308 QJ-AB-16-020-MT-E
© L-Unjoni Ewropea, 2016
Ir-riproduzzjoni hija awtorizzata kemm -il darba jissemma s -sors oriġinali.
Għal kull użu jew riproduzzjoni tal-Figuri 1, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15 u tal-figura fl-Anness VII, irid jintalab il-permess 
direttament mingħand id-detentur tad-drittijiet tal-awtur.
Programmi ta’  
għajnuna tal-UE  
għad-dekummissjonar ta’  
impjanti nukleari  
fil-Litwanja, fil-Bulgarija 
u s-Slovakkja: seħħ xi  
progress mill-2011 ‘il hawn, 
iżda sfidi kruċjali huma 
mistennija fil-ġejjieni
(skont l-Artikolu 287(4), it-tieni subparagrafu, TFUE)Rapport SpeċjaliMT 2016  Nru 22
02
 Tim tal-awditjar
Ir-rapporti speċjal tal-QEA jippreżentaw ir-riżultati tal-awditi tal-prestazzjoni u  tal-konformità tagħha f’dak li jirrigwarda 
oqsma baġitarji jew suġġetti ta’ ġestjoni speċifiċi. Il-QEA tagħżel u tfassal dawn il-kompiti tal-awditjar biex timmas -
simizza l-impatt tagħhom billi tqis ir-riskji għall-prestazzjoni jew għall-konformità, il-livell ta’ introjtu jew ta’ nfiq involut, 
l-iżviluppi li jkunu għad iridu jseħħu u l-interess politiku u pubbliku.
Dan l-awditu tal-prestazzjoni twettaq mill-Awla II tal-Awditjar– immexxija minn Henri Grethen, Membru tal-QEA – li 
tispeċjalizza fl-oqsma ta’ nfiq ta’ politiki strutturali, trasport u enerġija. L-awditu tmexxa mill-Membru Relatur Phil Wynn 
Owen, b’appoġġ minn tim tal-awditjar tal-Awla II.
03
 Werrej
Paragrafu
 Glossarju
 Abbrevjazzjonijiet
I - X Sommarju eżekuttiv
1 - 28 Introduzzjoni
4 - 10 Il-programmi ta’ għajnuna tal-UE għad-dekummissjonar ta’ impjanti nukleari
11 - 17 Xi jkun dekummissjonar ta’ impjanti nukleari?
18 - 19 Ġestjoni ta’ skart radjuattiv
20 “Min iniġġes iħallas” bħala prinċipju tal-UE u prinċipju internazzjonali
21 - 27 Ir-rwoli u r-responsabbiltajiet ta’ atturi taħt il-programmi ta’ għajnuna tal-UE għad-
dekummissjonar ta’ impjanti nukleari
28 Rapport speċjali preċedenti tal-QEA dwar id-dekummissjonar ta’ impjanti nukleari
29 - 35 Ambitu u approċċ tal-awditjar
36 - 106 Osservazzjonijiet
36 - 71 Seħħ xi progress fid-dekummissjonar mill-2011 ‘il hawn, iżda sfidi kruċjali huma mistennija 
fil-ġejjieni
37 - 58 Seħħ progress f’żoni mhux ikkontrollati, iżda d-dekummissjonar ta’ binjiet tar-reatturi għad irid jinbeda 
u l-infrastruttura għall-ġestjoni ta’ skart radjuattiv hija biss parzjalment kompleta
59 - 71 Kważi l-proġetti ewlenin kollha ta’ infrastruttura għad-dekummissjonar esperjenzaw dewmien
72 - 106 L-ispiża stmata tad-dekummissjonar se tkun mill-inqas ta’ EUR 5.7 biljun u d-doppju ta’ dan 
l-ammont jekk tiġi inkluża l-ispiża tad-disponiment finali
73 - 74 L-ispiża totali tad-dekummissjonar stmata żdiedet b’40 % għal EUR 5.7 biljun mill-2010 ‘l hawn
75 - 85 L-Istati Membri, u b’mod partikolari l-Litwanja, jiffaċċjaw sfidi finanzjarji
86 - 88 Il-valutazzjoni mill-Kummissjoni tal-pjanijiet ta’ finanzjament u ta’ dekummissjonar kienet inadegwata
89 - 92 Fit-tliet Stati Membri kollha, il-baġit tal-UE jiffinanzja l-maġġoranza l-kbira tal-ispejjeż
04 Werrej 
93 - 99 L-ispiża totali stmata tirdoppja jekk tiġi inkluża l-ispiża tad-disponiment finali minn skart ta’ livell għoli
100 - 106 Fit-tliet Stati Membri, l-obbligazzjonijiet għall-ispejjeż futuri ma jiġux kontabilizzati kif xieraq
107 - 120 Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet
 Anness I —  Ir-reatturi nukleari li qed jiġu dekummissjonati taħt il-programm ta’ għajnuna tal-
UE għad-dekummissjonar ta’ impjanti nukleari
 Anness II  —  Ħarsa ġenerali lejn il-bażijiet legali għall-programmi ta’ għajnuna għad-
dekummissjonar ta’ impjanti nukleari
 Anness III —  Reatturi tal-enerġija nukleari fl-Istati Membri u l-istatus tagħhom 
fil-31 ta’ Diċembru 2015
 Anness IV —  Ħarsa ġenerali lejn l-atturi involuti fil-programmi ta’ għajnuna għad-
dekummissjonar ta’ impjanti nukleari
 Anness V — Proġetti ffinanzjati mill-UE li ġew eżaminati għall-awditu
 Anness VI —  Dewmien u spejjeż akbar milli ppjanat li jaffettwaw kampjun ta’ 18-il proġett 
ewlieni ta’ infrastruttura u appoġġ għad-dekummissjonar li ilhom mill-2001 jiġu 
ffinanzjati mill-programmi ta’ għajnuna tal-UE
 Anness VII  —  Kostruzzjoni tal-maħżen ġeoloġiku fond għad-disponiment finali minn fjuwil 
nukleari użat f’Olkiluoto, il-Finlandja
 Ir-risposti tal-Kummissjoni
05
 Glossarju
Attivazzjoni : Il-proċess li permezz tiegħu l-irradjazzjoni newtronika tikkawża induzzjoni mhux intenzjonata ta’ 
radjuattività f’moderaturi, likwidi berrieda, u materjali strutturali u protettivi.
Bini tar-reattur : Fih nsibu r-reattur u komponenti prinċipali oħra, u jikkostitwixxi parti miż- żona kkontrollata.
Dekummissjonar ta’ impjanti nukleari : Il-proċess li permezz tiegħu jiżżarma impjant tal-enerġija nukleari 
u jitnaddaf is-sit għal punt ta’ tmiem predeterminat.
Dekummissjonar tekniku : F’dan ir-rapport, dan għandu jinftiehem li jkopri l-metodoloġija, it-teknoloġija 
u x-xogħlijiet relatati mad-dekontaminazzjoni, iż-żarmar u  l-frammentazzjoni ta’ strutturi u  sistemi radjoloġikament 
attivati/ikkontaminati, u  l-ġestjoni adegwata tagħhom.
Disponiment finali : L-aħħar pass fil-proċess ta’ ġestjoni ta’ skart radjuattiv. Hemm diversi għażliet li huma 
disponibbli, inkluż id-disponiment f’maħżen ġeoloġiku fond għall-iskart radjuattiv ta’ livell għoli.
Fjuwil nukleari użat : Fjuwil nukleari li ġie rradjat f’reattur u li laħaq tmiem il-ħajja utli tiegħu.
Fondi Internazzjonali ta’ Appoġġ għad-Dekummissjonar : Il-fondi mmaniġġjati mill-BERŻ li jappoġġaw il-proċess 
ta’ dekummissjonar fil-Litwanja permezz tal-Fond Internazzjonali ta’ Appoġġ għad-Dekummissjonar ta’ Ignalina 
(IIDSF), fil-Bulgarija permezz tal-Fond Internazzjonali ta’ Appoġġ għad-Dekummissjonar ta’ Kozloduy (KIDSF), u fis-
Slovakkja permezz tal-Fond Internazzjonali ta’ Appoġġ għad-Dekummissjonar ta’ Bohunice (BIDSF).
Ġestjoni indiretta : Wieħed mit-tliet modi differenti biex jiġi implimentat il-baġit tal-UE. F’din il-modalità ta’ 
ġestjoni, il-Kummissjoni għandha r-responsabbiltà kumplessiva għall-baġit iżda tafda kompiti ta’ implimentazzjoni 
lil pajjiż sieħeb wieħed jew aktar, lil organizzazzjonijiet internazzjonali, lil aġenziji tal-Istati Membri jew lil korpi oħra.
Ħżin f’atmosfera umda ta’ fjuwil nukleari użat : Il-fjuwil nukleari użat jinħażen f’pixxini. Din hija waħda miż-żewġ 
possibbiltajiet għall-ħżin interim  ta’ fjuwil użat, u l-għażla l-oħra tkun “ħżin xott”.
Ħżin xott ta’ fjuwil nukleari użat : Il-fjuwil nukleari użat jingħalaq f’kartelli f’faċilità apposta. Din hija waħda miż-
żewġ possibbiltajiet għall-ħżin interim  ta’ fjuwil użat, u l-għażla l-oħra tkun “ħżin f’atmosfera umda”.
Impjant tal-enerġija nukleari : Impjant tal-enerġija li juża materjal nukleari fissili bħala fjuwil.
Kontaminazzjoni : Il-preżenza mhux intenzjonata u mhux mixtieqa ta’ sustanza radjuattiva fuq is-superfiċji jew fi 
ħdan is-solidi, jew il-proċess li jwassal għall-preżenza tagħha f’tali postijiet.
06 Glossarju 
Kundizzjonalitajiet ex ante : Dawn huma kundizzjonijiet għall-użu effettiv u effiċjenti tal-appoġġ mill-UE. 
Il-kundizzjonalitajiet ex ante għall-programmi ta’ għajnuna għad-dekummissjonar ta’ impjanti nukleari huma 
stabbiliti fir-Regolamenti tal-Kunsill Nru 1368/20131 u Nru 1369/20132. Il-Litwanja, il-Bulgarija u  s-Slovakkja kellhom 
jieħdu miżuri xierqa biex jissodisfaw dawn il-kundizzjonijiet saż-żmien meta l-Kummissjoni adottat id-deċiżjoni 
tagħha ta’ finanzjament dwar il-programm ta’ ħidma annwali għall-2014.
Liċenzji : L-attivitajiet kollha li jitwettqu matul iċ-ċiklu tal-ħajja ta’ impjant tal-enerġija nukleari, inkluż 
id-dekummissjonar, huma rregolati u jeħtieġu liċenzja minn awtorità nazzjonali. Biex issir ħidma fiż-żona 
kkontrollata, tinħtieġ bidla minn liċenzja operazzjonali għal liċenzja tad-dekummissjonar.
Maħżen ġeoloġiku fond : Faċilità ta’ disponiment finali tkun tinsab taħt l-art f’formazzjoni ġeoloġika stabbli 
biex b’hekk tipprovdi l-konteniment fuq terminu twil (għal eluf ta’ snin jew aktar) ta’ skart radjuattiv b’ħajja twila 
u l-iżolament tal-iskart mill-bijosfera aċċessibbli. Id-disponiment ifisser li ma hemm l-ebda intenzjoni li jiġi rkuprat 
l-iskart, għalkemm tali possibbiltà ma tiġix eskluża. Id-disponiment ġeoloġiku huwa metodu għad-disponiment 
minn skart radjuattiv ta’ livell għoli, b’mod partikolari.
Miżuri ta’ dekummissjonar : Proġetti maħsuba bħala għajnuna biex itaffu ftit mill-piż finanzjarju li jkun hemm fuq 
l-Istati Membri waqt li jkunu qed jiddekummissjonaw l-impjanti.
Miżuri ta’ mitigazzjoni : Proġetti maħsuba bħala għajnuna biex jimmitigaw xi wħud mill-effetti tal-kapaċità mitlufa 
ta’ produzzjoni nazzjonali tal-enerġija minħabba għeluq bikri.
Obbligazzjoni : Fil-kontabbiltà, din hija obbligu attwali li jirriżulta minn avvenimenti passati.
Obbligazzjoni kontinġenti : Fil-kontabbiltà, din hija obbligu attwali li l-pagament tiegħu x’aktarx li ma jsirx jew 
li l-ammont tiegħu ma jistax jitkejjel b’mod affidabbli, jew obbligu possibbli li jiddependi minn jekk iseħħx xi 
avveniment futur inċert.
Pjan finali tad-dekummissjonar : Dokument li jitfassal mill-operatur tal-impjant tal-enerġija nukleari meta 
tingħalaq faċilità u  li jiġi ppreżentat bħala parti mill-applikazzjoni għal-liċenzja tad-dekummissjonar. Huwa 
jippreżenta l-attivitajiet meħtieġa kollha, kif ukoll l-iskedar tagħhom u l-ispejjeż stmati għalihom, u jinkludi pjan ta’ 
finanzjament. Id-dokument jista’ jiġi emendat waqt li jkun qed jipproċedi d-dekummissjonar.
Prinċipju ta’ min iniġġes iħallas : Prattika komunement aċċettata ta’ politika ambjentali, li tiddetta li dawk 
responsabbli għall-ikkawżar ta’ tniġġis għandhom jerfgħu l-ispejjeż tal-ġestjoni tiegħu.
Programmi ta’ għajnuna għad-dekummissjonar ta’ impjanti nukleari : Programmi tal-UE mnedija biex jipprovdu 
għajnuna finanzjarja lil-Litwanja, lill-Bulgarija u  s-Slovakkja waqt li dawn ikunu qed jagħlqu u  jiddekummissjonaw 
reatturi nukleari tat-tip Sovjetiku li ma setgħux jittejbu ekonomikament sal-livell tal-istandards ta’ sikurezza tal-
Punent fis-siti ta’ Ignalina, Kozloduy, u Bohunice rispettivament, f’konformità mal-kundizzjonijiet stabbiliti fit-trattati 
tal-adeżjoni tagħhom.
Provvediment : Fil-kontabbiltà, din hija obbligazzjoni ta’ twaqqit inċert jew ammont inċert li jkun ġie rreġistrat fil-
karta tal-bilanċ.
1 Ir-Regolament tal-Kunsill (Euratom) Nru 1368/2013 tat-13 ta’ Diċembru 2013 dwar l-appoġġ, min-naħa tal-Unjoni, għall-programmi ta’ għajnuna 
għad-dekummissjonar ta’ impjanti nukleari fil-Bulgarija u s-Slovakkja, u li jirrevoka r-Regolamenti (Euratom) Nru 549/2007 u (Euratom) Nru 647/2010 
(ĠU L 346, 20.12.2013, p. 1).
2 Ir-Regolament tal-Kunsill (Euratom) Nru 1369/2013 tat-13 ta’ Diċembru 2013 dwar l-appoġġ, min-naħa tal-Unjoni, għall-programm ta’ għajnuna 
għad-dekummissjonar ta’ impjanti nukleari fil-Litwanja, u li jirrevoka r-Regolament (KE) Nru 1990/2006 (ĠU L 346, 20.12.2013, p. 7).
07 Glossarju 
Qafas finanzjarju pluriennali (QFP) : Il-QFP jistabbilixxi l-prijoritajiet ta’ nfiq u l-ammonti massimi li l-UE tista’ 
tonfoq f’oqsma partikolari matul perjodu fiss ta’ bosta snin. Il-limiti massimi tan-nefqa fir-Regolament dwar il-QFP 
mhumiex ekwivalenti għal dawk li hemm fil-baġit tal-UE, li huma dejjem aktar baxxi. Il-QFP jinkludi wkoll sorsi ta’ 
introjtu għall-baġit tal-UE u mekkaniżmi ta’ korrezzjoni għall-perjodu inkwistjoni (attwalment 2014-20).
Reattur nukleari : Dan, li jkun jinsab fuq is-sit ta’ impjant tal-enerġija nukleari, ikun sistema li fiha u li tikkontrolla 
katina sostnuta ta’ reazzjonijiet nukleari.
Sit abbandunat : Għalkemm dan it-terminu ma għandu l-ebda definizzjoni internazzjonali standard, għall-fini ta’ 
dan ir-rapport huwa għandu jinftiehem li jkun stat aħħari għal sit dekummissjonat ta’ impjant tal-enerġija nukleari li 
ma għandux status ta’ sit f’maħdar. Sit abbandunat jibqa’ taħt kontroll regolatorju, u l-użu mill-ġdid u l-iżvilupp mill-
ġdid tal-art huma suġġetti għal ċerti restrizzjonijiet.
Sit f’maħdar : Għalkemm dan it-terminu ma għandu l-ebda definizzjoni internazzjonali standard, għall-fini ta’ dan 
ir-rapport huwa għandu jinftiehem li jkun stat aħħari għal sit dekummissjonat ta’ impjant tal-enerġija nukleari li 
jippermetti li l-art tinħeles minn kontroll regolatorju.
Skart radjuattiv : Materjal li jirriżulta mill-proċessi ta’ operazzjoni u ta’ dekummissjonar ta’ impjanti u li huwa 
affettwat minn kontaminazzjoni, jew attivazzjoni, radjuattiva. Din il-kategorija tista’ tiġi suddiviża aktar skont il-livell 
tar-radjuattività tal-iskart (eżentat, b’ħajja qasira ħafna, baxx ħafna, baxx, intermedju jew għoli).
Żona kkontrollata : Żona b’aċċess ikkontrollat li hija suġġetta għal regoli speċjali għall-fini tal-protezzjoni kontra 
r-radjazzjoni jonizzanti u  l-prevenzjoni tat-tixrid ta’ kontaminazzjoni radjuattiva.
08
 Abbrevjazzjonijiet
AWP : Programm ta’ ħidma annwali
BERŻ : Bank Ewropew għar-Rikostruzzjoni u  l-Iżvilupp
BNPP : Impjant tal-enerġija nukleari ta’ Bohunice fis-Slovakkja
CPMA : Aġenzija Ċentrali tal-Immaniġġjar tal-Proġetti fil-Litwanja
IAEA : Aġenzija Internazzjonali tal-Enerġija Atomika
IAS: Servizz tal-Awditjar Intern tal-Kummissjoni Ewropea
INPP : Impjant tal-enerġija nukleari ta’ Ignalina fil-Litwanja
JAVYS a.s. : Intrapriża tal-Istat Slovakk li hija responsabbli għad-dekummissjonar u l-ġestjoni ta’ skart radjuattiv
KNPP : Impjant tal-enerġija nukleari ta’ Kozloduy fil-Bulgarija
KPI: Indikatur ewlieni tal-prestazzjoni
NDAP : Programmi ta’ għajnuna għad-dekummissjonar ta’ impjanti nukleari
RBMK-1500 : Reattur b’potenza għolja tat-tip kanal (bħal fil-Litwanja)
SERAW : Intrapriża tal-Istat Bulgaru għall-ġestjoni ta’ skart radjuattiv
VVER 440/230 : Reattur tal-enerġija ilma-ilma (bħal fil-Bulgarija u  s-Slovakkja)
09
 Sommarju eżekuttiv
I
Meta l-Litwanja, il-Bulgarija u s-Slovakkja kienu pajjiżi kandidati għal sħubija fl-Unjoni Ewropea (UE), waħda mill-
kundizzjonijiet għall-adeżjoni tagħhom kienet l-għeluq u  d-dekummissjonar sussegwenti ta’ tmien reatturi nukleari 
tal-ewwel ġenerazzjoni, tat-tip Sovjetiku, fi tliet siti ta’ impjanti tal-enerġija nukleari.
II
L-għeluq u  d-dekummissjonar sussegwenti ta’ dawn ir-reatturi nukleari qabel tmiem il-perjodi tal-ħajja intenzjo -
nata tagħhom kienu jirrappreżentaw piż finanzjarju u  ekonomiku sinifikanti għat-tliet Stati Membri kkonċernati. 
Għalhekk, l-UE qablet li tipprovdi appoġġ finanzjarju, li beda fl-1999. Sal-2020, l-appoġġ mill-UE jkun ammonta għal 
total ta’ EUR 3.8 biljun, fejn il-Litwanja tkun tirċievi l-akbar sehem, segwita mill-Bulgarija, u mbagħad mis-Slovakkja.
III
L-għan ta’ dan l-awditu kien li jiġi ddeterminat jekk seħħx progress fl-implimentazzjoni tal-programmi ta’ għajnuna 
tal-UE għad-dekummissjonar ta’ impjanti nukleari għal Litwanja, għall-Bulgarija u  s-Slovakkja mill-2011 ‘il hawn, 
meta ġie ppubblikat ir-rapport preċedenti tagħna dwar is-suġġett.
IV
Il-programmi ddedikati ta’ finanzjament tal-UE għad-dekummissjonar ta’ impjanti nukleari ma ħolqux l-inċentivi 
t-tajbin għal dekummissjonar f’waqtu u  kosteffettiv.
V
Mill-2011 ‘il hawn, seħħ xi progress fid-dekummissjonar tal-impjanti tal-enerġija nukleari ta’ Ignalina fil-Litwanja, ta’ 
Kozloduy fil-Bulgarija, u ta’ Bohunice fis-Slovakkja. Ġew żarmati komponenti ewlenin fiż-żoni mhux ikkontrollati tal-
impjanti, iżda l-isfidi kruċjali li l-ħidma fiż-żoni kkontrollati tinvolvi, inklużi l-binjiet tar-reatturi, għadhom mistennija 
fil-ġejjieni għat-tliet Stati Membri kollha. Għalkemm l-awtoritajiet tal-Istati Membri jaffermaw li l-impjanti ngħalqu 
b’mod irriversibbli, ma ġewx issodisfati bis-sħiħ l-outputs kollha mistennija użati mill-Kumissjoni għall-valutazzjoni 
tal-progress lejn għeluq irriversibbli.
VI
It-tliet Stati Membri wettqu xi progress fl-istabbiliment ta’ infrastruttura għall-ġestjoni tal-iskart, iżda ħafna proġetti 
ewlenin ta’ infrastruttura esperjenzaw dewmien fil-perjodu 2011-2015. L-itwal dewmien seħħ fil-Litwanja, fejn 
id-data ta’ tmiem tad-dekummissjonar, mill-2011 ‘il hawn, ġiet posposta b’disa’ snin oħra għall-2038. Baqgħu sfidi 
f’kull wieħed mit-tliet Stati Membri, bħal dipendenza minn esperti esterni u trattar ta’ soluzzjonijiet tekniċi li huma 
l-ewwel mit-tip tagħhom.
10 Sommarju eżekuttiv 
Rakkomandazzjoni 1 : Jenħtieġ li t-tliet Stati Membri kkonċernati:
(a) itejbu aktar il-prattiki tagħhom ta’ ġestjoni tal-proġetti sabiex l-infrastruttura meħtieġa, għall-ġestjoni tal-iskart 
u ta’ fjuwil użat, tkun diġà stabbilita meta jasal żmien l-ippjanar;
(b) jieħdu passi biex jibnu l-kapaċità teknika proprja tagħhom, biex b’hekk jiksbu bilanċ aħjar bejn il-kompetenzi 
interni u  l-kompetenzi esterni;
(c) isibu modi aħjar biex jiskambjaw l-aħjar prattiki u l-għarfien tekniku, kemm fosthom stess kif ukoll mal-komu -
nità usa’ tad-dekummissjonar ta’ impjanti nukleari fl-UE u lil hinn minnha. Jenħtieġ li l-Kummissjoni tiffaċilita 
dan b’mod kosteffettiv.
VII
Taħditiet fit-tliet Stati Membri rigward soluzzjonijiet potenzjali għad-disponiment finali għal skart ta’ livell għoli 
u fjuwil nukleari użat, li jistgħu jkunu soluzzjonijiet nazzjonali, reġjonali jew soluzzjonijiet oħra bbażati fl-UE, 
għadhom biss fi stadju kunċettwali, minkejja li tali soluzzjonijiet qed idumu bosta deċennji biex jiġu implimentati.
Rakkomandazzjoni 2
(a) Jenħtieġ li l-Kummissjoni, flimkien mal-Istati Membri rilevanti kollha tal-UE, teżamina bir-reqqa għażliet għad-
disponiment minn fjuwil użat u minn skart ta’ livell għoli, inkluża kwalunkwe soluzzjoni reġjonali u soluzzjoni 
oħra bbażata fl-UE, filwaqt li tqis b’mod debitu s-sikurezza, is-sigurtà u l-kosteffettività tal-alternattivi. Jenħtieġ 
li l-Kummissjoni tinkludi eżaminar ta’ din il-kwistjoni fl-ewwel rapport tagħha lill-Parlament Ewropew u  lill-Kun -
sill dwar l-implimentazzjoni tad-Direttiva dwar l-Iskart Radjuattiv.
(b) Jenħtieġ li t-tliet Stati Membri, b’mod parallel, jimxu ‘l quddiem bil-pjanijiet tagħhom għad-disponiment finali, 
sabiex jistabbilixxu stimi tal-ispejjeż u  pjanijiet ta’ finanzjament aktar kompleti għad-disponiment minn fjuwil 
użat u minn skart radjuattiv, kif meħtieġ bid-Direttiva dwar l-Iskart Radjuattiv.
VIII
B’kollox, l-ispiża stmata tad-dekummissjonar fit-tliet impjanti se tkun mill-inqas ta’ EUR 5.7 biljun, u d-doppju ta’ dak 
l-ammont jekk tiġi inkluża l-ispiża tad-disponiment finali. In-nuqqas fil-finanzjament tad-dekummissjonar fil-Lit -
wanja żdied mill-aħħar awditu tagħna ‘l hawn, u l-ispejjeż issa jaqbżu l-finanzjament b’EUR 1.6 biljun. In-nuqqasijiet 
fil-finanzjament li ġew stmati mill-Bulgarija u s-Slovakkja issa jammontaw għal EUR 28 miljun u EUR 92 miljun rispet -
tivament. Għalkemm it-tliet Stati Membri huma fl-aħħar mill-aħħar responsabbli biex jiżguraw li riżorsi finanzjarji 
adegwati huma disponibbli kemm għad-dekummissjonar kif ukoll għad-disponiment finali, il-konfinanzjament 
tagħhom tal-programmi tal-UE għad-dekummissjonar jibqa’ limitat ħafna. Il-Kummissjoni ma ħarġitx gwida ċara 
dwar ir-rekwiżiti ta’ kofinanzjament. Il-livelli tal-persunal naqsu fit-tliet impjanti kollha minn meta dawn kienu ope -
razzjonali bis-sħiħ, iżda xi fondi tal-UE qed jintużaw biex ikopru l-ispiża tal-persunal li jaħdem fuq il-manutenzjoni 
sikura tal-impjanti. Fl-2011, il-Kummissjoni indikat li hija ma tipprevedi l-ebda estensjoni ulterjuri tal-appoġġ finan -
zjarju mill-UE wara l-2020.
Rakkomandazzjoni 3 : jenħtieġ li t-tliet Stati Membri jirrikonoxxu r-rwol proprju tagħhom fl-iżgurar li l-prinċipju ta’ 
min iniġġes iħallas jiġi rrispettat, u jenħtieġ li jkunu lesti jużaw fondi nazzjonali biex ikopru l-ispejjeż tad-dekum -
missjonar, kif ukoll l-ispiża tad-disponiment finali, kemm fil-perjodu attwali ta’ finanzjament kif ukoll warajh.
11 Sommarju eżekuttiv 
Rakkomandazzjoni 4 : jenħtieġ li l-Kummissjoni tfittex żidiet fil-kofinanzjament nazzjonali matul il-perjodu ta’ 
finanzjament 2014-2020. Pereżempju, jenħtieġ li hija tiddefinixxi b’mod ċar, f’deċiżjoni tal-Kummissjoni, il-kun -
dizzjonijiet “eċċezzjonali ġġustifikati tajjeb” li taħthom il-proġetti jistgħu jiġu ffinanzjati bis-sħiħ mill-UE taħt il-
programmi ta’ għajnuna għad-dekummissjonar ta’ impjanti nukleari.
Rakkomandazzjoni 5 : Jenħtieġ li l-programmi ddedikati ta’ finanzjament għad-dekummissjonar ta’ impjanti 
nukleari fil-Litwanja, fil-Bulgarija u s-Slovakkja ma jitkomplewx wara l-2020. Jekk tiġi stabbilita ħtieġa ċara għall-
użu ta’ fondi tal-UE wara l-2020, f’wieħed jew aktar mit-tliet Stati Membri kwalunkwe finanzjament futur mill-UE li 
jiġi propost mill-Kummissjoni u  maqbul mil-leġiżlatur għandu jinkludi l-inċentivi t-tajbin biex id-dekummissjonar 
jiġi segwit, inkluża l-limitazzjoni biż-żmien u l-ibbażar fuq livelli xierqa ta’ kofinanzjament mill-Istati Membri. 
Mod wieħed biex isir dan ikun li jitqies it-twessigħ tal-aċċess għall-Fondi Strutturali u ta’ Investiment Ewropej 
biex ikunu jistgħu jiġu koperti l-attivitajiet ta’ dekummissjonar ta’ impjanti nukleari, filwaqt li jiġu ssodisfati dawn 
il-kundizzjonijiet.
Rakkomandazzjoni 6 : jenħtieġ li l-Kummissjoni tippermetti li jintuża finanzjament mill-UE, taħt il-programmi ta’ 
għajnuna għad-dekummissjonar ta’ impjanti nukleari, biex tiġi ffinanzjata biss l-ispiża tal-persunal li l-ħidma sħiħa 
tiegħu tkun fuq attivitajiet ta’ dekummissjonar.
IX
Il-valutazzjoni mill-Kummissjoni dwar jekk il-pjanijiet ta’ finanzjament u  ta’ dekummissjonar jissodisfawx il-kundizz -
jonalitajiet ex ante  kienet inadegwata.
Rakkomandazzjoni 7 : jenħtieġ li l-Kummissjoni tikkompleta l-valutazzjoni tagħha tal-kundizzjonalitajiet ex ante .
X
L-ispejjeż futuri mhux dejjem jiġu rikonoxxuti bħala provvedimenti u/jew inklużi fin-noti tal-kontijiet. Dan jillimita 
t-trasparenza u jfixkel l-abbiltà tal-awtoritajiet rilevanti li jippjanaw b’mod adegwat kif għandhom jitħallsu l-ispejjeż 
futuri tad-dekummissjonar u  tad-disponiment minn fjuwil nukleari użat.
Rakkomandazzjoni 8 : jenħtieġ li l-Kummissjoni taħdem flimkien mal-Istati Membri rilevanti kollha, biex b’hekk 
l-ispejjeż futuri kollha li huma assoċjati mad-dekummissjonar ta’ impjanti nukleari u mad-disponiment finali minn 
fjuwil użat jiġu kontabilizzati kif xieraq, b’mod trasparenti li jkun konsistenti mal-istandards rilevanti tal-kontabbiltà.
12
 Introduzzjoni Figura 1L-impjanti tal-enerġija nukleari fil-Litwanja, fil-Bulgarija 
u s-Slovakkja koperti mill-programmi ta’ għajnuna tal-UE 
għad-dekummissjonar ta’ impjanti nukleari01 
Meta l- Litwanja , il-Bulgarija  u s-Slovakkja  kienu pajjiżi kandidati għal sħubija 
fl-Unjoni Ewropea (UE), waħda mill-kundizzjonijiet għall-adeżjoni tagħhom 
kienet l-għeluq u  d-dekummissjonar sussegwenti ta’ tmien reatturi nukleari tal-
ewwel ġenerazzjoni, tat-tip Sovjetiku, fi tliet siti ta’ impjanti tal-enerġija nukleari3 
(ara l- Figura 1  u l- Anness I ). Peress li titjib sal-livell tal-istandards ta’ sikurezza tal-
Punent kien meqjus bħala mhux ekonomiku, matul in-negozjati tal-adeżjoni ġie 
maqbul li dawn ir-reatturi jingħalqu qabel tmiem il-perjodi tal-ħajja intenzjonata 
tagħhom4. It-tliet siti jitħaddmu minn intrapriżi tal-Istat.3 L-impjant ta’ Kozloduy 
fil-Bulgarija u  l-impjant ta’ 
Bohunice fis-Slovakkja 
għandhom reatturi li qed 
joperaw maġenb dawk li qed 
jiġu dekummissjonati. F’dan 
ir-rapport it-terminu “impjant” 
jintuża biex jirreferi biss 
għar-reatturi li qed jiġu 
dekummissjonati.
4 DOC/97/8, Strasburgu/
Brussell, il-15 ta’ Lulju 1997, 
“Agenda 2000 - Summary and 
conclusions of the opinions of 
Commission concerning the 
Applications for Membership 
to the European Union 
presented by the candidates 
Countries” (Aġenda 2000 - 
Sommarju u  konklużjonijiet 
tal-opinjonijiet tal-
Kummissjoni dwar 
l-Applikazzjonijiet għal 
Sħubija fl-Unjoni Ewropea li 
ġew ippreżentati mill-Pajjiżi 
kandidati); Assoċjazzjoni 
tar-Regolaturi Nukleari 
tal-Ewropa tal-Punent 
(WENRA), “Nuclear Safety in 
EU Candidate Countries” 
(Sikurezza Nukleari fil-Pajjiżi 
Kandidati tal-UE), 
Ottubru  2000.
Impjant tal-enerġija nukleari ta' Ignalina 
/f_il-Litwanja
L-Unitajiet/uni00A01 u/uni00A02 b'reattur wieħed għal kull 
waħda minnhom
Tip ta' reattur: Reattur b'potenza għolja tat-tip 
kanal (RBMK - 1500)
Impjant tal-enerġija nukleari ta' Bohunice/uni00A0V1 /f_is-SlovakkjaŻewġ reatturiTip ta' reattur: Reattur tal-enerġija ilma-ilma (VVER - 440/230)
Impjant tal-enerġija nukleari ta' Kozloduy /f_il-BulgarijaL-Unitajiet/uni00A01 sa/uni00A04 b'reattur wieħed għal kull waħda minnhomTip ta' reattur: Reattur tal-enerġija ilma-ilma (VVER - 440/230)
Sors:  Il-QEA, ibbażat fuq informazzjoni pprovduta mill-impjanti tal-enerġija nukleari. Ritratti © 
Impjant tal-enerġija nukleari ta’ Bohunice (BNPP), impjant tal-enerġija nukleari ta’ Kozloduy (KNPP), 
impjant tal-enerġija nukleari ta’ Ignalina (INPP).
13 Introduzzjoni 
02 
L-impjant tal-enerġija nukleari ta’ Bohunice  V1 fis-Slovakkja u  l-impjant tal-
enerġija nukleari ta’ Kozloduy fil-Bulgarija t-tnejn għandhom reatturi tal-enerġija 
ilma-ilma (VVER), li huma subkategorija ta’ reatturi tal-ilma taħt pressjoni (ara 
l-Figura 2 ). Preċedentement, dan it-tip ta’ reattur ġie dekummissjonat fi bnadi 
oħra fl-Ewropa. Figura 2Immaġni ta’ impjant tal-enerġija nukleari b’reattur tal-ilma taħt pressjoni 
(VVER-440/230)
Sors:  Il-QEA. Reattur
FjuwilApparat ta' pressjoni
Tvaika ģenerators
Pompa ta' 
alimentazzjoni
KondensaturTurbinaĠeneratur
TransformerGriljaSekundārais kontūrs 
turbīnu zālēInstallazzjoni
tat- trażmissjoni 
tal-enerġija
Ir-reattur u l-komponenti taċ-ċirkwit primarju tat-tberrid /f_il-bini tar-reattur jiﬀurmaw iċ-ċirkwit primarju attivat u kkontaminat. It-turbina u l-kondensatur jiﬀurmaw ir-ċirkwit 
sekondarju. L-impjant tal-enerġija nukleari ta' Bohunice V1 u l-unitajiet 1-4 tal-impjant tal-enerġija nukleari ta' Kozloduy ma għandhomx struttura massiva ta' konteniment li tkun magħmula mill-azzar u l-konkrit, bħala l-ostakolu /f_inali kontra r-rilaxx massiv ta' radjazzjoni f'każ ta' inċident /f_ir-reattur u /f_il-komponenti taċ-ċirkwit primarju.Ilma għat-tberrid
lejn/minn torrijiet tal- ilma 
għat-tberrid li ġej minn 
xmara / lagPompa tal-likwidi
berrieda tar- 
reatturĊirkwit primarju /f_is-
sala tar-reattur, parti 
miż- żona kkontrollata
14 Introduzzjoni 
03 
Ir-reattur fl-impjant ta’ Ignalina fil-Litwanja huwa reattur moderat bil-grafit 
(RBMK-1500), subkategorija ta’ reatturi bil-misħun, komunement imsejjaħ ukoll 
reattur tat-tip Chernobyl (ara l- Figura 3 ). Din hija l-ewwel darba li qed jiġi dekum -
missjonat reattur moderat bil-grafit5.5 Għalkemm ingħalqu, 
l-unitajiet tar-reattur 
f’Chernobyl ma ġewx 
dekummissjonati. Wara 
l-inċident li seħħ fl-1986, 
l-unità  4 tar-reattur ġiet 
inkaxxata f’”sarkofagu”.Figura 3Immaġni ta’ impjant tal-enerġija nukleari b’reattur moderat bil-grafit (RBMK-1500)
Sors:  Il-QEA.Installazzjon
tat- trażmissjoni 
tal-enerġijaSala tat-turbini
TurbinaĠeneraturGrilja
Transformer
Kondensatur
Pompa prinċipali ta'
ċirkolazzjoniElementi tal-/f_juwil
Reattur
Ir-reattur u l-komponenti taċ-ċirkwit prinċipali tat-tberrid /f_il-bini tar-reattur jiﬀurmaw iċ-ċirkwit attivat u kkontaminat, li huwa konness direttament mat-turbina u 
l-kondensatur /f_is-sala tat-turbini. L-unitajiet 1 u 2 tal-impjant tal-enerġija nukleari ta' Ignalina ma għandhomx struttura massiva ta' konteniment, li tkun magħmula mill-azzar u l-konkrit, bħala l-ostakolu /f_inali kontra r-rilaxx massiv ta' radjazzjoni f'każ ta' inċident /f_ir-reattur u /f_il-komponenti taċ-ċirkwit prinċipali tat-tberrid.Pompa
prinċipali ta' 
ċirkolazzjoniElementi ta'
kontroll bil-gra/f_itIlma għat-tberrid
minn / lura lejn il-lagSeparatur tal-fwar
f'forma ta' tanburBini/sala tar-reattur, parti
miż-żona kkontrollata
15 Introduzzjoni 
Il-programmi ta’ għajnuna tal-UE għad-
dekummissjonar ta’ impjanti nukleari
04 
L-għeluq u  d-dekummissjonar sussegwenti ta’ dawn ir-reatturi nukleari qabel 
tmiem il-perjodu tal-ħajja intenzjonata tagħhom kienu jirrappreżentaw piż 
finanzjarju u  ekonomiku sinifikanti għat-tliet Stati Membri kkonċernati, aktar 
u aktar minħabba l-fatt li huma ma kinux akkumulaw fondi nazzjonali biex ikopru 
l-ispiża sħiħa tad-dekummissjonar u  ma kellhomx l-infrastruttura meħtieġa għall-
ġestjoni tal-iskart6.
05 
L-UE qablet li tipprovdi appoġġ finanzjarju mill-1999 ‘il quddiem. Dan beda taħt 
il-programm PHARE, li kien strument ta’ qabel l-adeżjoni maħsub biex iwassal 
għajnuna finanzjarja u  teknika lill-pajjiżi kandidati fl-Ewropa Ċentrali u  tal-Lvant. 
Ladarba t-tliet pajjiżi ssieħbu fl-UE, l-appoġġ kompla taħt il-programmi ta’ 
għajnuna għad-dekummissjonar ta’ impjanti nukleari (NDAPs) fuq il-bażi tad-
dispożizzjonijiet fit-trattati individwali tal-adeżjoni u  fir-regolamenti tal-Kunsill 
(ara l- Anness II  għal ħarsa ġenerali)7. Għal kull pajjiż, ġie stabbilit programm sepa -
rat u ddedikat ta’ appoġġ.
06 
Bejn il-bidu tal-programmi ta’ appoġġ fl-1999 u sal-2013, dawn il-programmi 
kienu jinvolvu:
 ο miżuri ta’ dekummissjonar bħala għajnuna biex itaffu ftit mill-piż finanzjarju 
li jkun hemm fuq dawn l-Istati Membri waqt li jibdew jiddekummissjonaw 
l-impjanti;
 ο miżuri bħala għajnuna biex jimmitigaw xi wħud mill-effetti tal-kapaċità mit -
lufa ta’ produzzjoni nazzjonali tal-enerġija minħabba għeluq bikri.
07 
Fil-perjodu attwali  2014-2020, il-miżuri ta’ dekummissjonar8 biss huma 
eliġibbli issa għal finanzjament taħt il-programmi ta’ għajnuna tal-UE għad-
dekummissjonar ta’ impjanti nukleari, programmi li jsegwu l-objettivi speċifiċi 
deskritti fil-qosor fit- Tabella 1 .6 Id-Dokument ta’ Ħidma 
tal-Persunal tal-Kummissjoni 
“Nuclear Decommissioning 
Assistance Programme data” 
(Data  dwar il-Programm ta’ 
Għajnuna għad-
Dekummissjonar ta’ Impjanti 
Nukleari) (SEC(2011) 914 final).
7 Barra l-appoġġ mill-UE, 
il-Litwanja u  l-Bulgarija rċevew 
ukoll għotjiet separati 
mill-Kontijiet tas-Sikurezza 
Nukleari mmaniġġjati 
mill-Bank Ewropew għar-
Rikostruzzjoni u  l-Iżvilupp 
(BERŻ) għas-sikurezza nukleari 
operazzjonali.
8 Miżuri ta’ mitigazzjoni, inkluża 
l-effiċjenza fl-enerġija 
u l-enerġija rinnovabbli huma 
eliġibbli għal finanzjament 
taħt il-Fondi Strutturali u ta’ 
Investiment Ewropej, li 
minnhom jibbenefikaw it-tliet 
Stati Membri kollha.
16 Introduzzjoni Tabella 1Objettivi speċifiċi tal-programmi ta’ għajnuna tal-UE għad-dekummissjonar ta’ 
impjanti nukleari għall-perjodu 2014-2020
Programm Objettivi speċifiċi
Ignalina,  
il-LitwanjaIt-tneħħija tal-fjuwils mill-qalba tar-reattur tal-unità 2 u mill-pixxini għall-ħżin tal-fjuwil tar-reatturi tal-unitajiet 1 u 2 għal 
ġol-faċilità ta’ ħżin fin-niexef ta’ fjuwil użat.
Iż-żamma tal-unitajiet tar-reattur b’mod sikur.
L-operazzjonijiet ta’ żarmar tas-sala tat-turbina u tal-bini sekondarju l-ieħor.
Il-ġestjoni sikura tal-iskart li ġej mill-proċess tad-dekummissjonar skont pjan iddettaljat għall-ġestjoni tal-iskart.
Kozloduy,  
il-BulgarijaL-operazzjonijiet ta’ żarmar fis-swali tat-turbini tal-unitajiet  1 sa  4 u tal-bini sekondarju.
Iż-żarmar tal-komponenti l-kbar u tat-tagħmir li jinsabu fil-bini tar-reatturi tal-unitajiet 1 sa 4.
Il-ġestjoni sikura tal-iskart (li ġej) mill-proċess tad-dekummissjonar skont pjan iddettaljat għall-ġestjoni tal-iskart.
Bohunice,  
is-SlovakkjaL-operazzjonijiet ta’ żarmar fis-sala tat-turbini u fil-binjiet sekondarji tar-reatturi V1.
Iż-żarmar tal-komponenti u tat-tagħmir ta’ daqs kbir li jinsabu fil-binjiet tar-reatturi V1.
Il-ġestjoni sikura tal-iskart li ġej mill-proċess tad-dekummissjonar skont pjan iddettaljat għall-ġestjoni tal-iskart.
KollhaMiżuri possibbli għaż-żamma ta’ livell għoli ta’ sikurezza fl-unitajiet li qed jiġu dekummissjonati, inkluż appoġġ għall-persunal 
tal-impjanti tal-enerġija nukleari.
Sors:  Il-QEA, ibbażat fuq ir-Regolamenti tal-Kunsill (Euratom) Nru 1368/2013 u Nru 1369/2013.
08 
Sal-2020, l-appoġġ mill-UE jkun ammonta għal total ta’ EUR 3.8 biljun (ara 
l-Figura 4 ).Figura 4L-għajnuna tal-UE għad-dekummissjonar ta’ impjanti 
nukleari mogħtija lil-Litwanja, lill-Bulgarija u s-Slovakkja 
mill-1999 sal-2020
0200
100400600
500
300800
700900(EUR miljun)
1999-2006 
(8 snin)2007-2013 
(7 snin)2014-2020 
(7 snin)340530
201837
510
423
225293451Ignalina, il-Litwanja
Kozloduy, il-Bulgarija
Bohunice, is-Slovakkja
Sors:  Il-QEA, ibbażat fuq data  mill-Kummissjoni Ewropea.
17 Introduzzjoni 
09 
L-akbar sehem mar għal-Litwanja, segwita mill-Bulgarija u mbagħad mis-Slovak -
kja (ara l- Figura 5 )9.9 F’dan ir-rapport, l-Istati 
Membri huma elenkati fl-ordni 
tad-daqs tal-programmi 
rispettivi tagħhom kif ġej: 
il-Litwanja, il-Bulgarija 
u s-Slovakkja.
10 SEC(2011) 1387 final, 
Commission Staff Working 
Paper, Impact assessment 
(id-Dokument ta’ Ħidma 
tal-Persunal tal-Kummissjoni, 
Valutazzjoni tal-impatt).
11 COM(2016) 177 final 
tal-4 ta’ April 2016, p. 7, 
“Programm Nukleari 
Illustrattiv ippreżentat skont 
l-Artikolu  40 tat-Trattat 
Euratom għall-opinjoni 
tal-Kumitat Ekonomiku 
u Soċjali Ewropew”, li minn 
hawn ‘il quddiem jissejjaħ 
il-Programm Nukleari 
Illustrattiv  2016 
tal-Kummissjoni.Figura 5Sehem, għal kull Stat Membru, tal-għajnuna kumplessiva 
tal-UE għad-dekummissjonar mill-1999 sal-2020
Sors:  Il-QEA, ibbażat fuq data  mill-Kummissjoni Ewropea.Bohunice, is-Slovakkja
EUR/uni00A0849/uni00A0miljun
22/uni00A0%Kozloduy, il-Bulgarija
EUR/uni00A01/uni00A0143/uni00A0miljun
30/uni00A0% Ignalina, il-Litwanja
EUR/uni00A01/uni00A0818-il/uni00A0miljun
48/uni00A0%
10 
Fil-valutazzjoni tagħha tal-impatt imħejjija għall-perjodu finanzjarju  2014-2020, 
il-Kummissjoni ddikjarat li hija ma pprevediet l-ebda estensjoni ulterjuri tal-
appoġġ finanzjarju mill-UE wara l-202010.
Xi jkun dekummissjonar ta’ impjanti nukleari?
11 
Id-dekummissjonar ta’ impjanti nukleari huwa l-pass finali fiċ-ċiklu tal-ħajja ta’ 
impjant tal-enerġija nukleari. Madwar l-Ewropa, għadd dejjem jikber ta’ impjanti 
tal-enerġija nukleari diġà qed jiġu dekummissjonati jew se jiġu dekummissjonati 
fit-terminu qasir/medju. Fi tmiem l-2015, kien hemm 129 reattur nukleari li kienu 
qed joperaw fl-UE, u 91 reattur nukleari ieħor li kienu ngħalqu, li minnhom 
3 kienu ġew kompletament dekummissjonati (ara l- Anness III ). Huwa stmat li 
aktar minn 50 mill-129 reattur li qed joperaw se jingħalqu sal-202511.
18 Introduzzjoni 
12 
Id-dekummissjonar ta’ impjanti nukleari jinvolvi firxa ta’ proċessi speċifiċi, li xi 
wħud minnhom joperaw b’mod parallel. Il-proċess ikun komplet ladarba s-sit 
ikun tnaddaf sal-punt fejn l-art tista’ terġa tintuża jew tiġi żviluppata mill-ġdid, 
jew minħajr l-ebda restrizzjoni (status ta’ “sit f’maħdar”) jew inkella suġġett għal 
ċerti restrizzjonijiet (status ta’ “sit abbandunat”), skont il-leġiżlazzjoni nazzjonali. 
It-tliet siti kollha fil-Litwanja, fil-Bulgarija u s-Slovakkja għandhom jiġu dekum -
missjonati għal status ta’ “sit abbandunat”.
13 
It-tliet Stati Membri kollha għażlu l-istrateġija ta’ dekummissjonar tat-tip “żarmar 
immedjat”, aktar milli l-istrateġija tat-tip “żarmar differit” jew “interkjużura sikura 
fuq terminu twil”. B’żarmar immedjat, id-dekummissjonar jibda ftit wara l-għeluq 
permanenti tal-operazzjoni. Bl-istrateġija alternattiva ta’ żarmar differit, ladarba 
l-fjuwil nukleari jkun tneħħa, faċilità sħiħa jew parti minnha li jkun fiha mater -
jal radjuattiv tiġi pproċessata jew inkella tinżamm fi stat sikur ta’ ħżin sakemm 
sussegwentement tiġi dekontaminata u/jew żarmata12.
14 
Id-dekummissjonar jinvolvi kemm xogħol konvenzjonali ta’ dekummissjonar in -
dustrijali, bħad-demolizzjoni tas-sala tat-turbini, kif ukoll attivitajiet speċjalizzati 
ħafna li jittrattaw il-materjal radjuattiv fuq il-post. L-ippjanar tas-sekwenza kor -
retta ta’ attivitajiet u  l-identifikazzjoni tal-proċeduri u  l-metodoloġiji li għandhom 
jiġu segwiti huwa importanti. Figura 6Status tar-reatturi tal-enerġija nukleari fl-UE 
fil-31 ta’ Diċembru 2015
Sors: Il-QEA, ibbażat fuq data  mill-Kummissjoni Ewropea u mis-Sistema ta’ Informazzjoni dwar ir-
Reatturi tal-Enerġija (PRIS) tal-IAEA.Magħluqa: 
91 reattur 
(li minnhom 3 ġew 
dekummissjonati bis-sħiħ)Qed joperaw:
129 reatturQed joperaw:
129 reatturTaħt kostruzzjoni:
4 reatturi12 L-Istandards tas-Sikurezza 
tal-IAEA, “Decommissioning of 
Facilities, General Safety 
Requirements No. GSR Part 6” 
(Dekummissjonar tal-
Faċilitajiet, Rekwiżiti Ġenerali 
ta’ Sikurezza, Nru GSR 
il-Parti 6), l-2014.
19 Introduzzjoni 
15 
Il-Figura 7  turi l-proċessi prinċipali involuti fid-dekummissjonar ta’ impjant tal-
enerġija nukleari. Figura 7Proċessi prinċipali involuti fid-dekummissjonar ta’ impjant tal-enerġija nukleari
Sors:  Il-QEA.Proċessi ta' dekummissjonar ta’ impjanti nukleari
Kompiti li għadhom għaddejjin ﬁs-sit:
 twaqqif u manutenzjoni ta' inventarju radjoloġiku u karatterizzazzjoni tal-faċilità
 twaqqif, manutenzjoni u modi/f_ikar ta' sistemi ta' konteniment
 dekontaminazzjoni
Żona mhux ikkontrollata (prinċipalment barra mill-bini tar-reattur):
 dekontaminazzjoni, żarmar u tneħħija ta' sistemi, strutturi u makkinarju
 tneħħija u żamma ta' materjal ikkontaminat/attivat
 tneħħija/ħżin ta' skart ta' livell baxx u ta' livell intermedju
Żona kkontrollata (prinċipalment ġewwa l-bini tar-reattur):
 dekontaminazzjoni, żarmar u tneħħija ta' sistemi, strutturi u makkinarju
 tneħħija u żamma ta' materjal ikkontaminat/attivat
 tneħħija u ħżin ta' skart ta' livell baxx, ta' livell intermedju u ta' livell għoliEstrazzjoni 
ta' /f_juwil u ta' /f_juwil użat mir-reatturĦelsien minn sorveljanza istituzzjonali
Is-sit jitħalla 
ﬁ stat abbandunat jew ﬁ stat ta' maħdar kif predeﬁnit
16 
Jeħtieġ li l-operaturi tal-faċilitajiet nukleari jħejju u jaġġornaw pjan finali tad-
dekummissjonar  li jkun fih pjan ta’ finanzjament u li jippreżenta l-attivitajiet 
meħtieġa kollha, kif ukoll l-iskedar tagħhom u l-ispejjeż stmati għalihom13. 
L-appoġġ mill-UE għandu jiġi implimentat skont dawn il-pjanijiet, waqti li dejjem 
jinżamm l-ogħla livell ta’ sikurezza14.
17 
L-attivitajiet kollha mwettqa matul iċ-ċiklu tal-ħajja ta’ impjant tal-enerġija nuk -
leari, inkluż id-dekummissjonar, jiġu rregolati u jeħtieġu liċenzja minn awtorità 
nazzjonali.13 L-Istandards tas-Sikurezza 
tal-IAEA, “General Safety 
Requirements Part 6” 
(Rekwiżiti Ġenerali ta’ 
Sikurezza, il-Parti 6), pp. 15-16.
14 L-Artikolu  2(1) tar-Regolamenti 
tal-Kunsill (Euratom) 
Nru 1368/2013 
u Nru  1369/2013.
20 Introduzzjoni 
Ġestjoni ta’ skart radjuattiv
18 
L-istadji kollha taċ-ċiklu tal-fjuwil nukleari jiġġeneraw skart radjuattiv. L-iskema 
ta’ klassifikazzjoni tal-Aġenzija Internazzjonali tal-Enerġija Atomika (IAEA) tid -
definixxi sitt klassijiet ta’ skart radjuattiv, skont il-livell ta’ radjuattività, kif jidher 
fit-Tabella 2 .Tabella 2Klassijiet ta’ skart radjuattiv u l-ġestjoni tagħhom u d-disponiment minnhom
Klassi DeskrizzjoniĠestjoni u  disponiment
(il-fond ta’ taħt l-art huwa indikattiv biss)
EżentatSkart li fih konċentrazzjonijiet tant żgħar ta’ 
radjonuklidi li huwa ma jeħtieġx provvedimenti 
għar-radjuprotezzjoni u li jista’ jiġi ddispensat minn 
kontroll regolatorju.livell tal-art rilaxx liberu, miżbla
B’ħajja qasira ħafnaSkart li fih biss radjonuklidi b’nofs ħajja qasira ħafna 
b’konċentrazzjonijiet ta’ attività li huma ogħla mil-
livelli dispensatorji.livell tal-art ħżin għad-dekompożizzjoni
Ta’ livell baxx ħafnaSkart li mhux neċessarjament jissodisfa l-kriterji 
għall-iskart eżentat, iżda li ma jeħtieġx livell għoli 
ta’ konteniment u ta’ iżolament.livell tal-art landfill
Ta’ livell baxxSkart b’ammonti limitati ta’ radjonuklidi b’ħajja 
twila. Tali skart jeħtieġ iżolament u konteniment 
robusti għal perjodi ta’ żmien li jistgħu jkunu daqs 
ftit mijiet ta’ snin.taħt l-art viċin is-superfiċje (< 30 metru)
Ta’ livell intermedjuSkart li minħabba l-kontenut tiegħu, b’mod partiko -
lari ta’ radjonuklidi b’ħajja twila, jeħtieġ grad ogħla 
ta’ konteniment iżda l-ebda provvediment, jew 
provvediment limitat għad-disspiazzjoni tas-sħana.taħt l-art fond intermedju (30-100 metru)
Livell għoliSkart b’livelli ta’ konċentrazzjoni ta’ attività, li huma 
għoljin biżżejjed biex jiġġeneraw kwantitajiet sinifi -
kanti ta’ sħana jew b’ammonti kbar ta’ radjonuklidi 
b’ħajja twila. Il-fjuwil nukleari użat jaqa’ taħt din 
il-kategorija.taħt l-art disponiment ġeoloġiku (> 400 metru)
Sors: Il-QEA, ibbażat fuq l-Istandards tas-sikurezza tal-IAEA, “General Safety Guide No GSG-1, Classification of Radioactive Waste” (Gwida Ġenerali 
dwar is-Sikurezza Nru GSG-1, Klassifikazzjoni ta’ Skart Radjuattiv), 2009.
21 Introduzzjoni 
19 
Kull klassi teħtieġ teknoloġiji u metodi diffferenti għall-konteniment sikur 
u l-ġestjoni sikura tal-iskart. Fil-limitu l-aktar baxx tal-ispettru, skart eżentat jista’ 
sempliċiment jintrema flimkien ma’ skart domestiku. Fil-każ estrem l-ieħor, skart 
ta’ livell għoli, bħal fjuwil nukleari użat, għandu livell tant għoli ta’ radjuattività 
li jeħtieġ l-ogħla grad ta’ konteniment u ta’ iżolament biex jiġu żgurati s-sigurtà 
u s-sikurezza fuq terminu twil. Id-disponiment f’maħżen ġeoloġiku fond, imħaffer 
bosta mijiet ta’ metri taħt l-art, huwa ġeneralment rikonoxxut bħala l-għażla 
ppreferuta għad-disponiment finali minn skart ta’ livell għoli15. Skont l-Istandards 
tas-Sikurezza tal-IAEA, il-ġestjoni tal-iskart tkun għadha mhix kompleta meta 
jintemm il-proċess ta’ dekummissjonar ta’ impjanti nukleari, peress li l-iskart ta’ 
livell għoli jkun għadu ma ntremiex f’faċilità ta’ diponiment finali16.
“Min iniġġes iħallas” bħala prinċipju tal-UE u prinċipju 
internazzjonali
20 
Il-ġestjoni ta’ fjuwil użat u ta’ skart radjuattiv fl-Unjoni Ewropea huwa rregolat 
mid-”Direttiva dwar l-Iskart Radjuattiv”17. Ir-rekwiżiti tagħha huma bbażati fuq 
il-konvenzjoni  1997 tal-IAEA, li għaliha l-Litwanja, il-Bulgarija u  s-Slovakkja huma 
firmatarji18. Din il-konvenzjoni tobbliga lill-pajjiżi kontraenti tagħha biex japp -
likaw il-prinċipju ta’ “min iniġġes iħallas”, li jfisser li huwa mistenni li l-produtturi 
tal-iskart jerfgħu l-ispejjeż tal-ġestjoni tiegħu biex jiġi evitat li ssir ħsara għas-
saħħa tal-bniedem u  għall-ambjent19. Prinċipju ieħor li jirfed il-Konvenzjoni 
huwa li l-piż tal-ġestjoni ta’ skart nukleari ma għandux jiġi impost b’mod mhux 
dovut fuq il-ġenerazzjonijiet futuri. Dan huwa rifless fid-Direttiva dwar l-Iskart 
Radjuattiv, li tiddikjara li “għandu jkun obbligu etiku ta’ kull Stat Membru li 
jevita kwalunkwe piż mhux dovut fuq il-ġenerazzjonijiet futuri fir-rigward ta’ 
fjuwil użat u skart radjuattiv, kif ukoll kwalunkwe skart radjuattiv mistenni mid-
diżattivazzjoni (dekummissjonar) ta’ installazjonijiet nukleari eżistenti”20.
Ir-rwoli u r-responsabbiltajiet ta’ atturi taħt 
il-programmi ta’ għajnuna tal-UE għad-
dekummissjonar ta’ impjanti nukleari
21 
Kif permess taħt id-dispożizzjonijiet legali rilevanti, il- Kummissjoni Ewropea  
għażlet li timmaniġġja l-programmi ta’ għajnuna għad-dekummissjonar ta’ 
impjanti nukleari permezz ta’ ġestjoni indiretta21. F’din il-modalità ta’ ġestjoni, il-
Kummissjoni tafda l-kompiti ta’ implimentazzjoni tal-baġit lil korpi ta’ implimen -
tazzjoni (ara l- Anness IV ), iżda żżomm ir-responsabbiltà kumplessiva u  l-obbligu 
ta’ rendikont għall-implimentazzjoni tal-baġit tal-UE. Għalhekk, il-Kummissjoni 
għandha tiżgura li l-korpi ta’ implimentazzjoni jkollhom stabbiliti strutturi 
adegwati ta’ kontroll u monitoraġġ. Il- Bank Ewropew għar-Rikostruzzjoni 
u l-Iżvilupp  (BERŻ) jaġixxi bħala korp ta’ implimentazzjoni għal dawn it-tliet 
programmi kollha.15 L-Istandards tas-Sikurezza 
tal-IAEA, “General Safety Guide 
No GSG-1, Classification of 
Radioactive Waste” (Gwida 
Ġenerali dwar is-Sikurezza 
Nru GSG-1, Klassifikazzjoni ta’ 
Skart Radjuattiv), 2009, p. 6.
16 L-Istandards tas-Sikurezza 
tal-IAEA, “General Safety Guide 
No GSG-1, Classification of 
Radioactive Waste” (Gwida 
Ġenerali dwar is-Sikurezza 
Nru GSG-1, Klassifikazzjoni ta’ 
Skart Radjuattiv), 2009, p. 3.
17 Id-Direttiva tal-Kunsill 2011/70/
Euratom tad-19 ta’ Lulju 2011 li 
tistabbilixxi qafas Komunitarju 
għall-ġestjoni responsabbli 
u sikura ta’ fjuwil użat u skart 
radjuattiv (ĠU L 199, 2.8.2011, 
p. 48).
18 L-IAEA, “Joint Convention on 
the Safety of Spent Fuel 
Management and on the Safety 
of Radioactive Waste 
Management” (Il-Konvenzjoni 
Konġunta dwar is-Sikurezza 
tal-Ġestjoni ta’ Fjuwil Użat 
u dwar is-Sikurezza tal-Ġestjoni 
ta’ Skart Radjuattiv).
19 L-Artikolu  21 tal-Konvenzjoni 
Konġunta tal-IAEA dwar 
is-Sikurezza tal-Ġestjoni ta’ 
Fjuwil Użat u dwar is-Sikurezza 
tal-Ġestjoni ta’ Skart Radjuattiv 
jaqra hekk: “Each Contracting 
Party shall ensure that prime 
responsibility for the safety of 
spent fuel or radioactive waste 
management rests with the 
holder of the relevant licence 
and shall take the appropriate 
steps to ensure that each such 
licence holder meets its 
responsibility” (Kull Parti 
Kontraenti għandha tiżgura li 
d-detentur tal-liċenzja rilevanti 
jkollu r-responsabbiltà primarja 
għas-sikurezza tal-ġestjoni ta’ 
fjuwil użat jew ta’ skart 
radjuattiv u  għandha tieħu 
l-passi xierqa biex tiżgura li kull 
wieħed mid-detenturi ta’ tali 
liċenzja jissodisfa r-responsab -
biltà tiegħu).
20 Il-premessa 24 tad-Direttiva 
tal-Kunsill  2011/70/Euratom.
21 L-Artikolu 58(3) tar-Regolament 
(UE, Euratom) Nru 966/2012 
tal-Parlament Ewropew 
u tal-Kunsill tal-25 ta’ Ottu -
bru 2012 dwar ir-regoli 
finanzjarji applikabbli 
għall-baġit ġenerali tal-Unjoni 
u li jħassar ir-Regolament 
tal-Kunsill (KE, Euratom) 
Nru 1605/2002 (ĠU L 298, 
26.10.2012, p. 1), emendat 
l-aħħar bir-Regolament (UE, 
Euratom) Nru 2015/1929 
tat-28 ta’ Ottubru 2015.
22 Introduzzjoni 
22 
Barra minn hekk, fil-Litwanja l- Aġenzija Ċentrali tal-Immaniġġjar tal-Proġetti , 
korp nazzjonali tas-settur pubbliku, taġixxi bħala t-tieni korp ta’ implimentazz -
joni, u twettaq l-istess funzjonijiet bħall-BERŻ għall-proġetti li jitqiegħdu taħt 
il-ġestjoni tagħha22. Fi żmien l-awditu, il-proġetti l-ġodda kollha twasslu permezz 
tal-Aġenzija Ċentrali tal-Immaniġġjar tal-Proġetti. Il-BERŻ se jibqa’ inkarigat mill-
proġetti li preċedentement tqiegħdu taħt ir-responsabbiltà tiegħu.
23 
Il-tliet Stati Membri  huma obbligati li jistabbilixxu strutturi nazzjonali xierqa 
għall-implimentazzjoni tal-programmi u  li jieħdu l-passi meħtieġa kollha biex 
ineħħu kwalunkwe ostakolu legali jew amministrattiv għall-funzjonament xieraq 
tal-programmi rispettivi tagħhom għad-dekummissjonar23. L-Istati Membri jin -
nominaw koordinatur tal-programmi, mill-ministeru responsabbli għall-politika 
dwar l-enerġija, li jassumi r-responsabbiltà kumplessiva għall-ippjanar, il-koordi -
nazzjoni u  l-monitoraġġ tal-programmi rispettivi għad-dekummissjonar fil-livell 
nazzjonali.
24 
Il-Litwanja ħatret ukoll il-Ministeru tal-Finanzi biex jaġixxi bħala l-koordinatur 
finanzjarju responsabbli għas-sorveljanza finanzjarja tal-Aġenzija Ċentrali tal-
Immaniġġjar tal-Proġetti.
25 
Il-benefiċjarji prinċipali  tal-programmi huma l-operaturi tal-impjanti tal-
enerġija nukleari u/jew id-detenturi tal-liċenzji tad-dekummissjonar, li huma 
intrapriżi tal-Istat. Huma responsabbli għall-eżekuzzjoni tal-proġetti ladarba 
l-proposti jkunu ġew approvati.
26 
Kull sena l-Istati Membri jipproponu programm ta’ ħidma annwali li jiddeskrivi 
fil-qosor l-użu previst tal-finanzjament. Il-Kummissjoni mbagħad tapprova 
d-deċiżjonijiet ta’ finanzjament, wara li tikkonsulta lill-Kumitat tal-Programmi 
ta’ Għajnuna għad-Dekummissjonar ta’ Impjanti Nukleari, li hu magħmul minn 
rappreżentanti mit-28 Stat Membru tal-UE. Hija tapprova wkoll id-dokumentazz -
joni dwar il-proġetti individwali li għandhom jiġu ffinanzjati bl-użu ta’ għajnuna 
mill-UE, kif magħżula mill-korp ta’ implimentazzjoni. Wara koordinazzjoni fil-livell 
nazzjonali, il-koordinatur tal-programmi jippreżenta proposti ġodda lill-BERŻ 
għal proġetti biex dawn jiġu approvati u, fil-Litwanja, lill-Aġenzija Ċentrali 
tal-Immaniġġjar tal-Proġetti. Wara l-verifikazzjoni, il-korpi ta’ implimentazjoni 
jippreżentaw, lill-Kummissjoni, il-proposti għal proġetti.22 Is-Slovakkja pproponiet 
formalment it-twaqqif tat-tieni 
kanal nazzjonali ta’ 
implimentazzjoni, fejn 
l-Aġenzija Slovakka tal-
Innovazzjoni u  l-Enerġija 
topera flimkien mal-BERŻ.
23 L-Artikolu  4 tal-Commission 
Implementing Decision of 
7.8.2014 on the rules of 
application for the nuclear 
decommissioning assistance 
programmes for Bulgaria, 
Lithuania and Slovakia for the 
period 2014-2020 (Id-Deċiżjoni 
ta’ Implimentazzjoni 
tal-Kummissjoni tas-7.8.2014 
dwar ir-regoli ta’ applikazzjoni 
għall-programmi ta’ għajnuna 
għad-dekummissjonar ta’ 
impjanti nukleari fil-Bulgarija, 
fil-Litwanja u  s-Slovakkja 
għall-perjodu 2014-2020), 
C(2014) 5449 final.
23 Introduzzjoni 
24 Ir-Rapport Speċjali 
Nru 16/2011, Għajnuna 
finanzjarja tal-UE għad-
diżattivazzjoni ta’ impjanti 
nukleari fil-Bulgarija: kisbiet 
u sfidi futuri ( http://eca.
europa.eu ).27 
Skont l-arranġamenti kuntrattwali, il-Kummissjoni mbagħad tittrasferixxi l-fondi 
rilevanti lill-BERŻ kif ukoll għal-Litwanja, lill-Aġenzija Ċentrali tal-Immaniġġjar tal-
Proġetti. Dawn il-korpi mbagħad jimmonitorjaw l-implimentazzjoni tal-proġetti.
Rapport speċjali preċedenti tal-QEA dwar 
id-dekummissjonar ta’ impjanti nukleari
28 
F’Rapport Speċjali tal-2011, il-Qorti Ewropea tal-Awdituri preċedentement 
eżaminat l-għajnuna finanzjarja tal-UE għad-diżattivazzjoni (dekummissjonar) ta’ 
impjanti nukleari fil-Bulgarija, fil-Litwanja u  s-Slovakkja24.
24
 Ambitu u approċċ 
tal-awditjar
25 Ir-Rapport Speċjali Nru 
16/2011.29 
Dan l-awditu fittex li jiddeterimina jekk seħħx progress fl-implimentazzjoni tal-
programmi ta’ għajnuna tal-UE għad-dekummissjonar ta’ impjanti nukleari għal-
Litwanja, għall-Bulgarija u  s-Slovakkja mill-2011 ‘il hawn, meta aħna ppubblikajna 
r-rapport preċedenti tagħna25.
30 
B’mod partikolari, aħna eżaminajna jekk il-programmi kinux wettqu progress 
f’termini ta’:
- iż-żarmar tal-impjanti, il-ksib tal-liċenzji meħtieġa u  l-istabbiliment ta’ in -
frastruttura għall-ġestjoni ta’ fjuwil użat u  tal-iskart;
- l-istabbiliment ta’ valutazzjoni affidabbli tal-ispejjeż u l-iżgurar tal-fondi 
meħtieġa għall-ikkompletar tad-dekummissjonar.
31 
F’kull wieħed mit-tliet Stati Membri aħna żorna s-siti kkonċernati, analizzajna d-
dokumentazzjoni dwar il-programmi u  l-proġetti, u  intervistajna uffiċjali tal-Istati 
Membri, operaturi tal-impjanti tal-enerġija nukleari, detenturi tal-liċenzji nazz -
jonali ta’ ġestjoni ta’ skart radjuattiv, awtoritajiet regolatorji, u uffiċjali mill-korpi 
ta’ implimentazzjoni u  mill-Kummissjoni Ewropea.
32 
Biex nivvalutaw il-progress li seħħ fil-livell tal-proġetti, aħna għażilna 17-il 
proġett iffinanzjat mill-UE ta’ infrastruttura u  mhux ta’ infrastruttura, għad-
dekummissjonar ta’ impjanti nukleari fit-tliet Stati Membri (ara l- Anness V ). 
Aħna għażilna proġetti fejn konna għamilna s-sejbiet l-aktar kruċjali fir-
rapport preċedenti tagħna, u proġetti li huma ta’ importanza kbira għad-
dekummissjonar. Aħna ġbarna wkoll data  dwar id-dewmien u l-ispejjeż akbar 
milli ppjanat, li jaffettwaw 18-il proġett ewlieni ta’ infrastruttura li għadhom 
għaddejjin (l- Anness VI ).
33 
Aħna identifikajna wkoll, fejn possibbli, eżempji ta’ titjib emerġenti tal-prattika 
fit-tliet Stati Membri u ta’ tħaris ġenerali ‘l quddiem. Għal din il-fini, aħna inklu -
dejna żjara lis-sit ta’ kostruzzjoni tal-ewwel maħżen ġeoloġiku fond fid-dinja, li 
jinsab fil-Finlandja (ara l- Anness VII ).
25 Ambitu u approċċ tal-awditjar 
34 
Ix-xogħol tal-awditjar twettaq minn April 2015 sa April 2016.
35 
L-awditu tagħna ma kopriex il-konformità tan-nefqa tal-proġetti mar-regoli 
speċifiċi għall-fondi. Lanqas ma kopra l-proċeduri ta’ akkwist pubbliku. Aħna 
ma vvalutajniex is-sigurtà radjuattiva jew is-sikurezza tal-installazzjonijiet, pe -
ress li din hija r-responsabbiltà tal-awtoritajiet nazzjonali rilevanti. Bl-ebda mod 
ma fittixna li nagħmlu każ favur jew kontra l-enerġija nukleari, u lanqas li nisiltu 
konklużjonijiet dwar it-taħlita tal-provvista tal-enerġija fl-UE; kwistjonijiet bħal 
dawn mhumiex diskussi f’dan ir-rapport.
26
 Osservazzjonijiet
26 SEC(2011) 1387 final tal-
24 ta’ Novembru 2011 
“Commission Staff Working 
Paper, Impact assessment - 
Accompanying document to 
the Proposal for a Council 
Regulation on Union support 
for the nuclear 
decommissioning assistance 
programmes in Bulgaria, 
Lithuania and Slovakia” 
(Id-Dokument ta’ Ħidma 
tal-Persunal tal-Kummissjoni, 
Valutazzjoni tal-impatt  - 
Dokument ta’ 
akkumpanjament għall-
Proposta għal Regolament 
tal-Kunsill dwar l-appoġġ, 
min-naħa tal-Unjoni Ewropea, 
għall-programmi ta’ għajnuna 
għad-dekummissjonar ta’ 
impjanti nukleari fil-Bulgarija, 
il-Litwanja u  s-Slovakkja).
27 Skont informazzjoni 
pprovduta mill-impjant 
tal-enerġija nukleari ta’ 
Ignalina, l-unità  1 kisbet status 
irriversibbli fl-2007, meta 
nbidlet il-liċenzja 
operazzjonali tagħha u  ġew 
approvati l-kundizzjonijiet 
għall-implimentazzjoni 
tad-dekummissjonar tagħha. 
Fis-16 ta’ Ġunju 2014 
ir-rexissjoni ta’ liġi pprojbiet 
it-terminazzjoni irriversibbli 
tal-operazzjonijiet fl-Unità 1 
sakemm kien ġie aċċertat 
il-finanzjament għax-xogħlijiet 
kollha relatati mal-istadju jew 
tad-dekummissjonar 
tal-faċilità. Il-liċenzja 
tal-Unità 2 inbidlet fl-2012 
u fl-2014. Matul sessjoni 
plenarja tal-Parlament Bulgaru 
li saret fis-6 ta’ Frar 2015, 
il-Ministru għall-Enerġija 
Bulgaru qal li 
d-dekummissjonar tal-erba’ 
unitajiet ikkonċernati kien 
irriversibbli. L-awtoritajiet 
Slovakki jħarsu lejn il-bidla 
għal-liċenzja tad-
dekummissjonar bħala kisba 
tal-istat irriversibbli.Seħħ xi progress fid-dekummissjonar mill-2011 ‘il 
hawn, iżda sfidi kruċjali huma mistennija fil-ġejjieni
36 
Din it-taqsima tippreżenta s-sejbiet tagħna li jirrigwardaw il-progress li seħħ mill-
2011 ‘il hawn fil-proċess ta’ dekummissjonar li huwa appoġġat mill-programmi ta’ 
għajnuna tal-UE, filwaqt li tenfasizza kwalunkwe dewmien li jaffettwa proġetti 
ewlenin ta’ infrastruttura.
Seħħ progress f’żoni mhux ikkontrollati, iżda 
d-dekummissjonar ta’ binjiet tar-reatturi għad irid jinbeda 
u l-infrastruttura għall-ġestjoni ta’ skart radjuattiv hija biss 
parzjalment kompleta
37 
Għal kull wieħed mit-tliet impjanti tal-enerġija nukleari aħna eżaminajna:
- il-punt sa fejn l-għeluq tal-impjanti tal-enerġija nukleari huwa irriversibbli;
- il-progress li seħħ fl-attivitajiet ta’ żarmar fiż-żoni mhux ikkontrollati u fiż-żoni 
kkontrollati;
- id-disponibbiltà tal-infrastruttura, għall-ġestjoni ta’ fjuwil użat u  tal-iskart, li 
hija meħtieġa għall-attivitajiet ta’ dekummissjonar u  ta’ żarmar.
L-awtoritajiet nazzjonali jiddikjaraw li l-għeluq tal-impjanti 
huwa irriversibbli issa, iżda l-outputs mistennija tal-Kummissjoni 
għadhom ma ntlaħqux
38 
Fl-2011, il-Kummissjoni identifikat erba’ outputs mistennija li kellhom jiġu ssod -
isfati qabel ma l-għeluq ta’ impjant tal-enerġija nukleari jkun jista’ jitqies irriver -
sibbli26. It-Tabella 3  turi l-valutazzjoni tagħna tal-punt sa fejn dawn l-outputs 
mistennija ntlaħqu fil-Litwanja, fil-Bulgarija u  s-Slovakkja.
39 
L-awtoritajiet fil-Litwanja, fil-Bulgarija u  s-Slovakkja jaffermaw li l-progress 
miksub ifisser li l-għeluq huwa effettivament irriversibbli issa, peress li ma jibqax 
teknikament vijabbli jew kosteffettiv li jerġgħu jinbdew l-operazzjonijiet27.
27 Osservazzjonijiet 
Valutazzjoni mill-QEA tal-ilħuq tal-outputs mistennija li jindikaw għeluq irriversibbli 
tat-tliet impjanti tal-enerġija nukleari fil-31 ta’ Diċembru 2015
Outputs mistennija Ignalina, il-Litwanja Kozloduy, il-Bulgarija Bohunice, is-Slovakkja
1. L-impjant tal-enerġija 
nukleari jinżamm b’mod sikur 
f’modalità ta’ wara l-għeluq 
sakemm il-fjuwil jitneħħa 
kompletamentParzjalment milħuq
Iż-żamma sikura għadha għaddejja. Ir-
Reattur 1 tneħħielu l-fjuwil. Ir-Reattur 2 
għadu ma tneħħilux il-fjuwil.Milħuq
Ir-reatturi u l-pixxini għall-ħżin 
tal-fjuwil tneħħielhom il-fjuwil.Milħuq
Ir-reatturi u l-pixxini għall-ħżin 
tal-fjuwil tneħħielhom il-fjuwil.
2. Ġiet stabbilita liċenzja 
tad-dekummissjonarMhux milħuq
Il-liċenzja għadha ma nħarġitx.Parzjalment milħuq
Il-liċenzja nħarġet għall-
unitajiet  1-2, u  hija mistennija 
għall-unitajiet  3-4 fl-2016.Milħuq
Il-liċenzja nħarġet fl-2015.
3. It-tfassil għaż-żarmar tal-
qalba tar-reattur/taċ-ċirkwit 
primarju huwa kompletParzjalment milħuq
It-tfassil tal-proċess ta’ żarmar 
għadu mhuwiex komplet, u  hemm 
studju li għadu għaddej (ara l- Anness V , 
il-Proġett  6)Parzjalment milħuq
Il-proġett għat-tfassil ta’ 
proċess ta’ żarmar jinsab fil-fażi 
tal-akkwist.Parzjalment milħuq
Il-proġett għat-tfassil ta’ proċess 
ta’ żarmar għadu fl-idejn (ara 
l-Anness V , il-Proġett 16)
4. Inbeda ż-żarmar fil-bini 
tar-reatturParzjalment milħuq
Sal-ġurnata tal-lum saru biss xogħlijiet 
żgħar fil-bini tar-reattur.Parzjalment milħuq
Sal-ġurnata tal-lum saru 
biss xogħlijiet żgħar fil-bini 
tar-reattur.Parzjalment milħuq
Sal-ġurnata tal-lum saru biss 
xogħlijiet żgħar fil-bini tar-reattur.
Sors:  Il-QEA, ibbażat fuq informazzjoni mill-awtoritajiet nazzjonali.Tabella 3
40 
Madankollu, output wieħed mistenni għall-valutazzjoni ta’ jekk il-proċess ta’ 
dekummissjonar ta’ impjanti nukleari laħaqx stat irriversibbli huwa l-eżistenza 
ta’ liċenzja tad-dekummissjonar, li hija meħtieġa qabel ikun jista’ jinbeda xogħol 
fiż-żona kkontrollata. Mill-2011 ‘il hawn, filwaqt li kemm il-Bulgarija kif ukoll is-
Slovakkja mxew ‘il quddiem minn liċenzja operazzjonali għal liċenzja tad-dekum -
missjonar għall-impjanti kkonċernati, il-Litwanja ma għamlitx dan.
- L-impjant tal-enerġija nukleari ta’ Ignalina, il-Litwanja , għad irid jikseb il-
liċenzja tad-dekummissjonar tiegħu u mhuwiex skedat issa li jagħmel dan 
sal-2022, 10 snin aktar tard milli oriġinarjament ippjanat u 18-il sena wara li 
l-unità 1 waqfet tipproduċi l-elettriku.
- L-impjant tal-enerġija nukleari ta’ Kozloduy,  il-Bulgarija , kiseb liċenzja tad-
dekummissjonar għal perjodu ta’ 10 snin għall-ewwel żewġ unitajiet tiegħu 
fis-27 ta’ Novembru 2014, u qed jistenna l-liċenzja tad-dekummissjonar 
tiegħu għall-unitajiet 3 u 4 fl-2016. Madankollu, permessi addizzjonali jistgħu 
jkunu għadhom meħtieġa għat-twettiq ta’ kwalunkwe xogħol kbir ta’ żarmar 
tas-sistemi kruċjali ta’ reatturi jew tar-reattur innifsu.
- L-impjant tal-enerġija nukleari ta’ Bohunice, is-Slovakkja , irċieva l-liċenzja 
tad-dekummissjonar attwali tiegħu fit-23 ta’ Diċembru 2014, li tagħtih il-
permess biex jibda l-proċess ta’ żarmar fil-bini tar-reattur. Il-pjan ta’ dekum -
missjonar ma skedax il-bidu ta’ xogħol kbir ta’ żarmar sa tmiem l-2015. Xogħol 
kbir ta’ żarmar għadu ma nbediex.
28 Osservazzjonijiet 
Seħħ progress fl-attivitajiet ta’ żarmar fiż-żona mhux ikkontrollata
41 
Kif jidher fit- Tabella 3 , l-ebda wieħed mit-tliet impjanti għadu ma kkompleta 
t-tfassiliet għaż-żarmar tal-qalbiet tar-reatturi/taċ-ċirkwiti primarji jew wettaq ak -
tar minn xogħlijiet żgħar fil-bini tar-reattur. Dan ifisser li l-isfidi kruċjali li l-ħidma 
fiż-żona kkontrollata tinvolvi, inkluż il-bini tar-reattur, għadhom mistennija fil-
ġejjieni għat-tliet Stati Membri kollha.
42 
Madankollu, seħħ progress fl-attivitajiet ta’ żarmar fiż-żona mhux ikkontrollata. 
Mir-rapport preċedenti tagħna ‘l hawn, fit-tliet postijiet kollha, iż-żarmar ta’ ċerti 
komponenti ewlenin, bħas-swali tat-turbini fiż-żona mhux ikkontrollata, mexa ‘l 
quddiem (ara l-eżempju fil- Figuri 8 u 9 ). Fil-Litwanja, iż-żarmar inbeda aktar tard 
milli ppjanat, iżda ilu miexi ‘l quddiem mill-2014. Figuri 8 u 9Ritratti li juru l-progress li seħħ fiż-żarmar ta’ komponenti ewlenin fis-sala tat-
turbini fl-impjanttal-enerġija nukleari ta’ Bohunice V1, is-Slovakkja
Figura 8 - Qabel iż-żarmar Figura 9 - Wara ż-żarmar
2 011:  Is-sala tat-turbini bit-turbini
© Javys.2015:  Is-sala tat-turbini mingħajr it-turbini
© Javys.
29 Osservazzjonijiet 
Seħħ xi progress fl-infrastruttura għall-ġestjoni tal-iskart iżda 
l-faċilitajiet ta’ disponiment finali għall-fjuwil użat jinsabu biss fil-
fażi kunċettwali
43 
Liċenzja biex il-proċess ta’ dekummissjonar jimxi ‘l quddiem tinħareġ biss jekk, 
fost oħrajn, ikun hemm stabbiliti soluzzjonijiet u infrastruttura adegwati għall-
ġestjoni tal-iskart. Peress li d-diversi tipi ġġenerati ta’ skart jiġu ttrattati b’mod 
differenti (ara t- Tabella 2 ), jinħtieġu inventarju radjoloġiku komplet biżżejjed 
u karatterizzazzjoni tal-faċilità u tal-iskart radjuattiv sabiex jiġu ddeterminati 
b’mod preċiż il-metodoloġiji u  t-teknoloġiji meħtieġa għad-dekontaminazzjoni, 
iż-żarmar u  l-frammentazzjoni tas-sistemi u  l-istrutturi, kif ukoll għall-għażla tas-
soluzzjonijiet l-aktar xierqa għall-ġestjoni tal-iskart. Mill-aħħar awditu tagħna ‘l 
hawn, it-tliet Stati Membri kollha wettqu xi progress f’dan ir-rigward. Madankollu, 
għalkemm ġeneralment tinsab fit-triq it-tajba skont il-pjanijiet ta’ dekummissjo -
nar, il-karatterizzazzjoni radjoloġika tal-binjiet tar-reatturi għadha mhija komp -
rensiva fl-ebda wieħed mit-tliet impjanti.
44 
Fir-rigward ta’ skart ta’ livell baxx ħafna sa livell intermedju  (ara t- Tabella 4 ), 
it-tliet Stati Membri kollha wettqu xi progress fil-kostruzzjoni tal-infrastruttura 
prinċipali meħtieġa, għall-ġestjoni tal-iskart. L-infrastruttura stabbilita tissodisfa 
l-ħtiġijiet attwali f’dan l-istadju tal-proċess ta’ dekummissjonar. B’riżultat ta’ dan, 
fl-ebda wieħed mit-tliet impjanti li jridu jiġu dekummissjonati ma hemm riskju 
imminenti li dan jeħtieġ jiġi sospiż minħabba kapaċità insuffiċjenti tal-infrastrut -
turi għall-ġestjoni tal-iskart. Madankollu, bosta proġetti għat-trattament ta’ skart 
ta’ livelli ogħla jew b’volumi futuri akbar ta’ radjuattività qed jiffaċċjaw dewmien 
u xi wħud għadhom fil-fażi tat-tfassil (ara t- Tabella 4  u l-paragrafi 60 sa 71).
45 
L-iskart ta’ livell għoli  prinċipalment jieħu waħda miż-żewġ forom: fjuwil nuk -
leari użat għad-disponiment, jew il-materjali tal-iskart li jibqgħu hemm ladarba 
l-fjuwil nukleari użat jkun ġie riproċessat. B’mod ġenerali, il-fjuwil nukleari użat 
jirrappreżenta 95 % tal-volum ta’ skart ta’ livell għoli u fih bejn 95 % u 99 % tar-
radjuattività kumplessiva tal-impjant tal-enerġija nukleari. Ladarba l-elementi 
tal-fjuwil nukleari użat jkunu tneħħew mir-reattur (ara l- Figura 10 ), huma jiġu 
riproċessati jew inkella jitqiegħdu f’apparat għall-ħżin interim  għal madwar 
50 sena.
30 Osservazzjonijiet 
Seħħ progress fil-kostruzzjoni ta’ infrastruttura għall-ġestjoni tal-iskart ta’ livell 
baxx ħafna sa livell intermedju, 2011 u 2015
2011 2015
Ignalina,  
il-LitwanjaGħadu għaddej xogħol fuq iż-”żona ta’ ħżin intermedju” għall-
faċilità ta’ landfill għal skart ta’ livell baxx ħafna.Iż-żona ta’ ħżin intermedju tiġi kkompletata u timtela sa 80 % tal-
kapaċità attwali tagħha.
Il-kostruzzjoni tal-faċilità ‘l fuq mis-superfiċje għadha ma 
nbdietx.Il-kostruzzjoni tal-faċilità ‘l fuq mis-superfiċje għadha ma nbdietx peress 
li l-proċedura tal-offerti qed tiddewwem minħabba bidliet fit-tfassil 
tekniku.
Il-maħżen viċin is-superfiċje għal skart ta’ livell baxx u livell 
medju, u għal skart b’ħajja qasira, jinsab fil-fażi tat-tfassil.Il-maħżen viċin is-superfiċje għadu fil-fażi tat-tfassil u mdewwem b’sena.
Il-faċilità ta’ ġestjoni u ħżin ta’ skart solidu għal skart ta’ livell 
medju u b’ħajja twila tiddewwem bi tliet snin u nofs.Il-faċilità ta’ ġestjoni u ħżin ta’ skart solidu tiddewwem b’disa’ snin. 
L-aċċettazzjoni operazzjonali hija ppjanata għall-2018. L-ebda faċilità 
mhija disponibbli għall-ħżin ta’ skart li ġej miż-żarmar tar-reatturi, 
għalkemm inbeda proġett relatat.
Kozloduy,  
il-BulgarijaIsir użu ta’ faċilitajiet eżistenti ta’ ħżin u trattament fuq il-post, 
iżda kapaċità addizzjonali ta’ ħżin u trattament hija meħtieġa 
għad-dekummissjonar futur.Skont valutazzjoni li saret mid-detentur tal-liċenzja tad-dekummissjonar, 
jiġifieri l-Intrapriża tal-Istat għall-Ġestjoni ta’ Skart Radjuattiv (SERAW), 
huwa mistenni li l-kapaċità tal-faċilitajiet eżistenti ta’ ħżin ta’ skart 
radjuattiv tkun suffiċjenti sal-2022.
Faċilità nazzjonali ta’ disponiment għal skart radjuattiv ta’ livell 
baxx u livell intermedju għandha tinbena sa tmiem l-2015.Il-faċilità nazzjonali ta’ disponiment għal skart radjuattiv ta’ livell baxx 
u livell intermedju, li hija l-element prinċipali nieqes, tiddewwem b’sitt 
snin. Hija mistennija tiġi kkompletata fl-2021 (ara l-paragrafu 56).
Bohunice,  
is-SlovakkjaIsir użu ta’ faċilitajiet eżistenti ta’ ħżin u trattament fuq il-post. 
Kapaċità addizzjonali ta’ ħżin u trattament hija meħtieġa 
għad-dekummissjonar futur.Fl-2018 jintemm proġett, li għadu għaddej, għaż-żieda fil-kapaċità 
tal-maħżen nazzjonali ta’ skart radjuattiv, għall-klassi ta’ skart ta’ livell 
baxx ħafna.
Sors:  Il-QEA, ibbażat fuq informazzjoni mill-awtoritajiet nazzjonali.
Kontenitur għall-ħżin, għal 
elementi tal-fjuwil nukleari użat 
tal-VVER440/230Tabella 4 Figura 10
© Javys.
31 Osservazzjonijiet 
46 
Filwaqt li t-tneħħija tal-fjuwil hija kompleta fil- Bulgarija  u s-Slovakkja , l-unità 2 
fil-Litwanja  għadha parzjalment ikkargata bil-fjuwil u  l-pixxini għall-ħżin fl-
unità 1 għadhom mimlijin bi fjuwil nukleari użat. Fil- Bulgarija  u s-Slovakkja , 
l-elementi tal-fjuwil nukleari użat għadhom ikklassifikati bħala materjal għall-
użu futur potenzjali, għalkemm parti minn dan il-materjal tkun inevitabbilment 
teħtieġ disponiment permanenti. It- Tabella 5  tipprovdi ħarsa ġenerali lejn 
il-klassifikazzjoni ta’ fjuwil nukleari użat, il-post u l-mezzi attwali ta’ ħżin tiegħu, 
u l-istatus tal-infrastruttura għall-ġestjoni interim  ta’ fjuwil nukleari użat.
Ħarsa ġenerali lejn il-ħżin u l-klassifikazzjoni ta’ fjuwil nukleari użat
Il-qalba tar-reat -
tur tneħħielha  
l-fjuwil?Ir-reattur u l-
pixxini għall-
ħżin tal-fjuwil 
tneħħielhom  
il-fjuwil?Klassifikazzjoni 
ta’ fjuwil nuk -
leari użatPost attwali ta’ fjuwil 
nukleari użatHemm disponib -
biltà ta’ maħżen 
finali għad-
disponiment minn 
fjuwil nukleari 
użat?
Ignalina,  
il-LitwanjaUnità 1 Iva Le Skart ta’ livell għoliF’pixxini għall-ħżin tar-re -
atturi fl-unità 1 u f’apparat 
fuq il-post għall-ħżin xott 
interim  ta’ fjuwil użatLe
Unità 2 Le Le Skart ta’ livell għoliFil-qalba tar-reattur 
tal-unità 2 u f’pixxini għall-
ħżin tar-reatturi tal-unità  2Le
Kozloduy,  
il-BulgarijaIva IvaMaterjal għall-użu 
futur potenzjaliFaċilità fuq il-post ta’ ħżin 
f’atmosfera umda u ta’ ħżin 
xott interim  ta’ fjuwil użat, 
vjeġġ parzjali lejn ir-RussjaLe
Bohunice V1,  
is-SlovakkjaIva IvaMaterjal għall-użu 
futur potenzjaliFaċilità fuq il-post ta’ ħżin 
interim  ta’ fjuwil użat 
f’atmosfera umdaLe
Sors:  Il-QEA, ibbażat fuq informazzjoni mill-awtoritajiet nazzjonali.Tabella 5
47 
It-Tabella 6  tipprovdi ħarsa ġenerali lejn il-progress li seħħ fl- infrastruttura 
għall-ħżin interim  ta’ fjuwil nukleari użat  mill-2011 ‘il hawn. B’mod partikolari, 
il-progress fil-Litwanja nżamm lura minn dewmien fil-kostruzzjoni tal-faċilità ta’ 
ħżin interim  ta’ fjuwil użat.
32 Osservazzjonijiet 
Progress li seħħ fl-infrastruttura għall-ħżin interim  ta’ fjuwil nukleari użat, 
2011 u 2015
2011 2015
Ignalina,  
il-LitwanjaL-unitajiet ma setax jitneħħielhom il-fjuwil qabel ma 
l-faċilità ta’ ħżin interim  għal fjuwil użat kienet operazz -
jonali, iżda dan il-proġett kien waqa’ erba’ snin lura.Il-kostruzzjoni tal-faċilità ta’ ħżin interim  ta’ fjuwil użat tiddewwem 
b’6 snin oħra, u b’hekk taqa’ 10 snin lura meta mqabbla mal-Pjan Finali 
tad-Dekummissjonar tal-2005. L-ikkompletar tagħha huwa prekundiz -
zjoni għall-kisba ta’ liċenzja tad-dekummissjonar.
Kozloduy,  
il-BulgarijaDewmien sinifikanti u nfiq baġitarju akbar milli ppjanat, 
li jaffettwaw it-tfassil u l-kostruzzjoni ta’ faċilità ta’ ħżin 
xott interim  ta’ fjuwil użat għall-ħżin ta’ assemblaġġi 
f’kartelli ta’ fjuwil użat.Ċertifikat ta’ trasferiment tal-kariga nkiseb f’Marzu 2013 u, sal-2015, 
kienu nħażnu 6 kartelli mgħobbijin mill-34 ippjanati. Fid-29 ta’ Jan -
nar 2016 inkisbet liċenzja għal perjodu ta’ 10 snin biex titħaddem 
il-faċilità ta’ ħżin.
Bohunice,  
is-SlovakkjaFaċilità ta’ ħżin interim  ta’ fjuwil użat hija disponibbli.Fjuwil użat mill-impjant VI tal-enerġija nukleari jinħażen fil-faċilità, fuq 
il-post, ta’ ħżin interim  ta’ fjuwil użat. Il-kapaċità ta’ ħżin tiegħu tkun 
suffiċjenti sal-2024 meta jiġi inkluż fjuwil nukleari użat minn impjanti 
oħra. Sakemm tittieħed deċiżjoni dwar id-disponiment finali, hemm 
pjanijiet biex tinbena faċilità ta’ ħżin xott interim  ta’ fjuwil użat.
Sors:  Il-QEA, ibbażat fuq informazzjoni mill-awtoritajiet nazzjonali.Tabella 6
48 
Il-ħżin interim  ta’ fjuwil nukleari użat huwa soluzzjoni temporanja qabel id-
disponiment finali. Id- disponiment finali f’maħżen ġeoloġiku fond , li normal -
ment ikun bosta mijiet ta’ metri taħt l-art, huwa ġeneralment rikonoxxut bħala 
l-għażla ppreferuta għad-disponiment minn skart ta’ livell għoli (ara l- Anness VII  
għal eżempju). Fil-prinċipju, huwa mistenni li kull pajjiż li għandu programm 
nukleari jfassal programm għall-kostruzzjoni ta’ maħżen adegwat28. Madankollu, 
xi pajjiżi jistgħu jiġġeneraw volumi baxxi ta’ skart radjuattiv, jista’ jkollhom riżorsi 
finanzjarji limitati, jew ma jkollhomx il-kundizzjonijiet ġeoloġiċi xierqa29. Kif jidher 
fit-Tabella 5 , attwalment l-ebda wieħed mit-tliet Stati Membri kkonċernati ma 
għandu aċċess għal maħżen bħal dan għad-disponiment finali. Stati Membri oħra 
tal-UE jiffaċċjaw l-istess sfidi.
49 
L-aċċess għal sit tad-disponiment finali jkun jista’ jiġi żgurat permezz ta’ koo -
perazzjoni multinazzjonali. Permezz ta’ “maħżen multinazzjonali”, skart li 
joriġina minn aktar minn pajjiż wieħed jintrema f’maħżen komuni. Jekk il-pajjiżi 
parteċipanti kollha jkunu fl-istess viċinat, il-maħżen ta’ spiss jissejjaħ “maħżen 
reġjonali”30.28 L-IAEA, “Developing multina -
tional radioactive waste 
repositories: Infrastructural 
framework and scenarios for 
cooperation” (L-iżvilupp ta’ 
mħażen multinazzjonali ta’ 
skart radjuattiv: Qafas 
infrastrutturali u  xenarji 
għall-kooperazzjoni), 
Ottubru  2004. Il-Konvenzjoni 
Konġunta tal-IAEA dwar 
is-Sikurezza tal-Ġestjoni ta’ 
Fjuwil Użat u dwar is-Sikurezza 
tal-Ġestjoni ta’ Skart Radjuattiv.
29 L-IAEA, “Developing multina -
tional radioactive waste 
repositories: Infrastructural 
framework and scenarios for 
cooperation” (L-iżvilupp ta’ 
mħażen multinazzjonali ta’ 
skart radjuattiv: Qafas 
infrastrutturali u  xenarji 
għall-kooperazzjoni), 
Ottubru  2004. Il-Konvenzjoni 
Konġunta tal-IAEA dwar 
is-Sikurezza tal-Ġestjoni ta’ 
Fjuwil Użat u dwar is-Sikurezza 
tal-Ġestjoni ta’ Skart Radjuattiv.
30 L-IAEA, “Developing multina -
tional radioactive waste 
repositories: Infrastructural 
framework and scenarios for 
cooperation” (L-iżvilupp ta’ 
mħażen multinazzjonali ta’ 
skart radjuattiv: Qafas 
infrastrutturali u  xenarji 
għall-kooperazzjoni), 
Ottubru  2004.
33 Osservazzjonijiet 
50 
Id-Direttiva tal-UE dwar l-Iskart Radjuattiv tħalli lok għal kooperazzjoni reġjonali 
f’dan il-qasam u b’mod definit tirrikonoxxi li “xi Stati Membri jqisu li l-kondiviżjoni 
tal-faċilitajiet għall-ġestjoni ta’ fjuwil użat u skart radjuattiv, inklużi l-faċilitajiet 
tar-rimi (disponiment), hija għażla potenzjalment utli, sikura u  kosteffettiva”31. 
Madankollu, fil-leġiżlazzjoni nazzjonali tagħhom xi Stati Membri jillimitaw l-
importazzjoni ta’ skart nukleari. Pereżempju:
- Il- Litwanja  tipprojbixxi l-importazzjoni ta’ skart radjuattiv u ta’ fjuwil nuk -
leari użat, ħlief għal (a) it-tranżitu ta’ skart radjuattiv u ta’ fjuwil nukleari użat, 
minn ġol-Litwanja; u (b) ir-rimportazzjoni ta’ skart radjuattiv u ta’ fjuwil użat li 
ġew ipproċessati barra l-pajjiż32.
- Il- Bulgarija  tipprojbixxi l-importazzjoni ta’ skart radjuattiv, ħlief (a) mar-
riimportazzjoni ta’ sorsi ssiġillati użati ta’ radjazzjoni jonizzanti li ġew mani -
fatturati fil-Bulgarija; u (b) skart radjuattiv li ġie riproċessat bħala servizz 
għall-Bulgarija33.
- Is- Slovakkja  tipprojbixxi l-importazzjoni ta’ skart radjuattiv, ħlief għal 
(a) it-trasport mill-pajjiż; u (b) l-importazzjonijiet ta’ skart radjuattiv għar-
riproċessar u  t-trattament34.
51 
Madwar l-UE kollha, maħżen ġeoloġiku fond wieħed biss jinsab taħt kostruzz -
joni attwalment, fil-Finlandja (ara l- Anness VII ). Mill-adozzjoni fl-1983 tal-ewwel 
deċiżjoni tal-Gvern Finlandiż, dwar l-iskeda ta’ implimentazzjoni u l-bidu tal-
iskrinjar tas-siti, ikunu għaddew kważi 40 sena qabel ma jkun jista’ jinbeda 
d-disponiment (il- Figura 11  turi l-iskeda ta’ żmien tal-proġett). Id-disponiment 
minn fjuwil użat huwa ppjanat li jinbeda fil-bidu tas-snin għoxrin ta’ dan is-seklu.31 Ara l-premessa Nru 33 
tad-Direttiva tal-
Kunsill 2011/70/Euratom. Dwar 
il-kundizzjonijiet għall-
importazzjoni 
u l-esportazzjoni ara 
l-Artikolu  4(4) tad-Direttiva 
dwar l-Iskart Radjuattiv 
u d-Direttiva tal-
Kunsill 2006/117/Euratom 
tal-20 ta’ Novembru 2006 
dwar is-superviżjoni 
u l-kontroll ta’ vjeġġi ta’ skart 
radjuattiv u  ta’ kombustibbli 
nukleari eżawrit (ĠU L 337, 
5.12.2006, p. 21).
32 Ara l-Artikolu 24 tal-Liġi 
Litwana Nru  VIII-1190 
tal-20 ta’ Mejju 1999 dwar 
il-ġestjoni ta’ skart radjuattiv.
33 Ara l-Artikolu 17 tal-Att 
Bulgaru dwar l-Użu Sikur 
mill-Enerġija Nukleari 
(emendat l-aħħar 
fit-28 ta’ Novembru 2014).
34 Ara l-Att Slovakk dwar il-Ġabra 
ta’ Liġijiet 541/2004, l-użu 
paċifiku tal-enerġija nukleari 
u l-Artikolu 21 tiegħu dwar 
l-importazzjonijiet ta’ skart 
radjuattiv.
34 Osservazzjonijiet 
Skeda ta’ żmien tal-maħżen ġeoloġiku fond FinlandiżFigura 11
 
Jibda l-iskrinjar 
ġeoloġiku għad-disponiment /f_inali
Deċiżjoni mill-Gvern dwar l-iskeda kumplessivaDeċiżjoni /f_il-Prinċipju meħuda mill-Gvern u mill-Parlament Applikazzjoni għal-liċenzja tal kostruzzjoniLiċenzja tal-kostruzzjoniApplikazzjoni għal-liċenzja tal operazzjoni Karatterizzazzjoni tas-sitOlkiluoto magħżul bħala s-sit tad-disponiment /f_inaliTibda l-kostruzzjoni ta' 
ONKALO u l-istudji 
ta' konfermazzjoni 
tas-sitKostruzzjoni tal-faċilità 
ta’ diponiment /f_inaliTestijiet 
preoperazzjonali u 
kummissjonarBidu tad-disponiment 
/f_il-bidu tas-snin 
għoxrin ta' dan 
is-seklu
19781983200120122015
PERJODU TA' ŻMIEN 
TAD-DISPONIMENT FINALI 
© Posiva Oy.
52 
Attwalment, Stati Membri oħra wkoll qed jaħdmu fuq tħejjijiet għal maħżen 
ġeoloġiku fond, u jinsabu fi stadji differenti matul l-iskeda ta’ żmien.
- Fl- Iżveżja , l-Awtorita Żvediża għas-Sikurezza tar-Radjazzjoni qed teżamina 
applikazzjoni għall-kostruzzjoni ta’ maħżen ġeoloġiku fond fis-sit magħżul ta’ 
Forsmark. Il-kostruzzjoni u l-kummissjonar huma skedati li jiġu kkompletati 
sal-202835.
- Fi Franza , applikazzjoni għall-kostruzzjoni tista’ tiġi ppreżentata fl-2017/2018. 
Il-fażi pilota tal-operazzjoni hija skedata bejn l-2025 u l-2035, fejn l-isfrutta -
ment kummerċjali se jinbeda wara l-203536.35 SWD(2016) 102 final tal-
4 ta’ April 2016 “Commission 
Staff Working Document, 
accompanying the document 
Communication from the 
Commission, Nuclear 
Illustrative Programme 
presented under Article 40 of 
the Euratom Treaty for the 
opinion of the European 
Economic and Social 
Committee” (Id-Dokument ta’ 
Ħidma tal-Persunal tal-Kum -
missjoni, li jakkumpanja 
d-dokument Kumunikazzjoni 
tal-Kummissjoni, Programm 
Nukleari Illustrattiv ippreżentat 
skont l-Artikolu 40 tat-Trattat 
Euratom għall-opinjoni 
tal-Kumitat Ekonomiku 
u Soċjali Ewropew), p. 30.
36 http://www.developpement-
durable.gouv.fr/Calendrier-du-
projet.html -+.
35 Osservazzjonijiet 
- Fil- Ġermanja , il-”Kummissjoni għall-Ħżin ta’ Skart Radjuattiv ta’ Livell 
Għoli” ġiet inkarigata bl-abbozzar ta’ rapport sa tmiem l-2016 bħala tħejjija 
għall-proċess tal-għażla ta’ sit. Taħt liġi nazzjonali, huwa mistenni li sal-2031 
tittieħed deċiżjoni dwar l-għażla tas-sit. L-aktar fis, id-disponiment jista’ jin -
beda fl-2045/205037.
53 
Taħt id-Direttiva 2011 tal-UE dwar l-Iskart Radjuattiv, l-Istati Membri kellhom 
iħejju l-programm nazzjonali tagħhom sa Awwissu 2015, inklużi l-pjanijiet 
tagħhom għad-disponimenti finali. Il-Kummissjoni hija obbligata tirrapporta lill-
Parlament u  lill-Kunsill dwar l-implimentazzjoni ta’ din id-Direttiva, iżda għadha 
ma għamlitx dan38.
54 
Aħna analizzajna l-programmi nazzjonali rispettivi tat-tliet Stati Membri 
u kkonkludejna li l-Litwanja, il-Bulgarija u s-Slovakkja għadhom biss kif bdew 
jiddiskutu soluzzjonijiet potenzjali għad-disponiment finali, għalhekk it-taħditiet 
jinsabu fi stadju kunċettwali.
55 
Fil-Bulgarija , il-programm nazzjonali jelenka tliet għażliet għat-trattament tal-
iskart tagħha ta’ livell għoli inkluż fjuwil użat:
- ir-riproċessar f’pajjiżi oħra;
- il-parteċipazzjoni f’soluzzjonijiet reġjonali jew internazzjonali għad-
disponiment finali, mingħajr ma tiġi pperikolata l-implimentazzjoni tal-pro -
gramm nazzjonali;
- id-disponiment mill-iskart ta’ livell għoli fil-Bulgarija.
- L-awtoritajiet Bulgari li ġew intervistati matul l-awditu esprimew preferenza 
għat-tieni għażla, dik reġjonali, minħabba tħassib li jirrigwarda l-kapaċità 
nukleari żgħira tal-pajjiż, il-kundizzjonijiet ġeoloġiċi u klimatiċi tiegħu, il-
leġiżlazzjoni, l-opinjoni pubblika, il-kapaċitajiet finanzjarji, u  l-volum tal-
iskart radjuattiv b’attività ta’ livell għoli. Deċiżjoni finali dwar liema alternat -
tiva għandha tintgħażel hija skedata li tintlaħaq sal-2030. Bħala soluzzjoni 
temporanja, il-programm nazzjonali jipprevedi l-kostruzzjoni ta’ faċilità ta’ 
ħżin ta’ qabel id-disponiment.37 Prozesswege zu einer sicheren 
Lagerung hoch radioaktiver 
Abfälle unter Aspekten der 
Rückholbarkeit/Bergbarkeit/
Reversibilität, Papier der 
Vorsitzenden unter 
Einbeziehung von 
Kommentaren weiterer 
Mitglieder der AG 3 , online: 
www.endlagerbericht.de , 
aċċessat fil-11 ta’ April 2016, 
p. 4.
38 L-Artikolu  14(1) tad-Direttiva 
tal-Kunsill  2011/70/Euratom.
36 Osservazzjonijiet 
56 
Fil-Litwanja , il-programm nazzjonali li ġie adottat f’Diċembru  2015 jipprevedi 
l-kostruzzjoni ta’ maħżen finali fil-Litwanja. Minkejja dan, l-awtoritajiet Litwani 
li ġew intervistati tennew it-tħassib li ġie ċċitat mill-awtoritajiet Bulgari, kif ukoll 
il-preferenza tagħhom għal skema reġjonali.
57 
Fis-Slovakkja , il-programm nazzjonali jelenka żewġ għażliet:
- id-disponiment f’maħżen ġeoloġiku fond fis-Slovakkja, li għalih ġiet inkluża 
stima tal-ispejjeż fil-programm;
- il-monitoraġġ u l-appoġġ għall-bini ta’ maħżen internazzjonali.
58 
L-ebda wieħed mit-tliet Stati Membri ma indika liema reġjun jew pajjiżi jista’ jkun 
involut f’soluzzjoni potenzjali reġjonali jew ibbażata fl-UE.
Kważi l-proġetti ewlenin kollha ta’ infrastruttura għad-
dekummissjonar esperjenzaw dewmien
59 
Biex niddeterminaw il-progress fid-dekummissjonar li nkiseb mill-2011 ‘il hawn, 
aħna ġbarna data  dwar kampjun ta’ 18-il proġett ewlieni ta’ infrastruttura għad-
dekummissjonar u proġetti ta’ appoġġ f’kull wieħed mit-tliet Stati Membri, li ġew 
iffinanzjati mill-programmi ta’ għajnuna tal-UE (ara l- Anness VI )39.
60 
Il-proġetti ewlenin ta’ infrastruttura għad-dekummissjonar li ġew ikkampjunati 
kważi kollha esperjenzaw dewmien bejn l-2011 u l-2015. Kif jidher mill- Anness VI , 
mill-bidu tal-implimentazzjoni tagħhom sa tmiem l-2015, huma kienu akkumulaw 
dewmien li t-tul tiegħu kien sa madwar 10 snin. Dan id-dewmien huwa fost ir-
raġunijiet prinċipali għalfejn il-Litwanja pposponiet id-data ta’ tmiem finali tad-
dekummissjonar b’disa’ snin oħra mir-rapport preċedenti tagħna, fl-2011, ‘il hawn. 
Id-data ta’ tmiem tad-dekummissjonar fil-Litwanja hija l-2038 issa.39 Dawn it-18-il proġett 
jirrappreżentaw 
EUR 587 miljun tal-
kontribuzzjoni mill-UE għal 
attivitajiet ta’ dekummissjonar, 
jew madwar 37 % tal-
finanzjament, ikkuntrattat, 
mill-UE (esklużi miżuri ta’ 
mitigazzjoni) mill-2001 ‘il 
hawn.
37 Osservazzjonijiet 
61 
Kif iddikjarat fit- Tabella 6 , ir-rapport tagħna tal-2011 innota li fil- Litwanja , 
l-implimentazzjoni tal-proġett tal- faċilità ta’ ħżin interim  ta’ fjuwil użat  (ara l-
Figura 12 ) kien waqa’ lura b’aktar minn erba’ snin. Minn dak iż-żmien ‘il hawn, ġie 
akkumulat dewmien ta’ sitt snin oħra. Il-progress fil-proġetti kien partikolarment 
bil-mod bejn l-2011 u l-2014. Kien biss fil-bidu tal-2013 li ttieħdu deċiżjonijiet 
biex il-proġett jingħata ħajja ġdida. Id-dewmien għal dan il-proġett issospenda 
t-tneħħija tal-fjuwil mir-reatturi (ara l-Proġett 1 fl- Anness V ).Figura 12Il-faċilità ta’ ħżin interim  ta’ fjuwil użat fl-impjant tal-enerġija nukleari ta’ Ignalina, 
il-Litwanja
© I N PP. © INPP. 
62 
Proġett ewlieni ieħor fil-Litwanja, il-faċilità ta’ rkupru, trattament u ħżin ta’ 
skart solidu , waqa’ lura b’ħames snin oħra mill-aħħar awditu tagħna ‘l hawn, bir-
riżultat li kien hemm dewmien totali ta’ disa’ snin. Intlaħaq ftehim mal-kuntrattur 
dwar it-tilwim kummerċjali relatat, u  taħt il-programm ta’ għajnuna tal-UE tħallsu 
EUR 55 miljun bħala kumpens; EUR 17.9 miljun oħra twarrbu għal riskji antiċipati.
63 
Ir-raġunijiet ewlenin għad-dewmien fil-Litwanja kienu jinkludu tilwim dwar 
il-kuntratti, informazzjoni ta’ kwalità baxxa dwar il-mod kif l-impjant fil-fatt 
inbena, data  inkompleta dwar il-faċilità u dwar il-fjuwil użat, u koordinazzjoni 
u superviżjoni insuffiċjenti tax-xogħol imwettaq mis-subkuntratturi.

38 Osservazzjonijiet 
64 
Filwaqt li kien hemm dewmien fil-proġetti fil-Bulgarija u s-Slovakkja wkoll, dawn 
ma wasslux għal posponiment tad-data ta’ tmiem ippjanata tad-dekummiss -
jonar. Fis-Slovakkja, id-data ta’ tmiem baqgħet l-2025. Fil-Bulgarija, din id-data 
saħansitra tressqet ‘il quddiem b’ħames snin, mill-2035 għall-2030, għalkemm din 
hija attribwibbli għall-istrateġija nazzjonali tal-2011 għall-ġestjoni ta’ fjuwil użat 
u ta’ skart radjuattiv, li ġiet inkluża f’soluzzjoni formali għall-istat aħħari ta’ sit 
abbandunat, u għaldaqstant ġiet eliminata l-għażla ta’ sit f’maħdar, li kienet tkun 
tirrikjedi aktar żmien.
65 
Fil-Bulgarija , eżempji ta’ dewmien fil-proġetti jinkludu dawn li ġejjin:
- Il-kostruzzjoni ta’ faċilità ewlenija ta’ ġestjoni ta’ skart radjuattiv, il-faċilità 
nazzjonali ta’ disponiment għal skart radjuattiv ta’ livell baxx u liv -
ell intermedju , kienet ippjanata li tiġi kkompletata fl-2015 (ara t- Tabella 4  
u l- Fi gura 13 ). Madankollu, il-proċess waqa’ lura b’sitt snin, prinċipalment 
minħabba r-rifjut tal-Valutazzjoni tal-Impatt Ambjentali, li kellu jinbeda 
mill-ġdid u li għadu għaddej. Id-data ta’ skadenza għall-ikkompletar ta’ din 
il-faċilità hija l-2021 issa (ara l-Proġett 11 fl- Anness V ).
Sit li qed jistenna l-faċilità nazzjonali ta’ disponiment 
għal skart radjuattiv ta’ livell baxx u livell intermedju 
fil-BulgarijaFigura 13
© SERAW.
- Il-kostruzzjoni tal- faċilità ta’ tidwib tal-plażma , faċilità għat-trattament u l-
kundizzjonament ta’ skart solidu b’fattur ta’ tnaqqis b’volum għoli, waqgħet 
kważi ħames snin lura. Dan ġara minħabba sfidi biex jiġu ddeterminati 
soluzzjonijiet tekonoloġiċi li huma l-ewwel mit-tip tagħhom, bidliet fil-qafas 
regolatorju li jwasslu għal tliet reviżjonijiet tat-tfassil tal-faċilità, u l-appell 
tal-Valutazzjoni tal-impatt Ambjentali. Permess għall-kostruzzjoni nħareġ 
fl-14 ta’ Mejju 2015 u l-ikkompletar huwa mistenni f’Ġunju 2017 issa (Ara l-
Figura 14  u l-Proġett 11 fl- Anness V ).
39 Osservazzjonijiet 
66 
Fis-Slovakkja , il-proġett li jiddekontamina ċ-ċirkwit primarju  (ara l- Figura 15 ), 
li jeħtieġ li jiġi kkompletat qabel ma tista’ tiġi żarmata l-qalba tal-bini tar-reattur, 
kien oriġinarjament skedat li jiġi kkompletat fl-2014. Peress li bosta sfidi tekniċi 
jibqgħu mhux riżolti, id-data aħħarija tal-ikkompletar tal-proġett kienet għadha 
mhux magħrufa fi tmiem Jannar 2016, bħalma kien għadu mhux magħruf l-
impatt li dan id-dewmien ikollu fuq l-ispejjeż u l-iskeda kumplessiva tad-dekum -
missjonar (ara l-Proġett 16 fl- Anness V ).Xogħlijiet ta’ tħejjija għall-installazzjoni tal-faċilità ta’ 
tidwib tal-plażma
Reattur tat-tip VVER440/230 u l-komponenti prinċipali 
fiċ-ċirkwit primarju tat-tberridFigura 14 Figura 15© SERAW.
© Javys.

40 Osservazzjonijiet 
67 
L-eżempji hawn fuq juru li kien hemm diversi raġunijiet għad-dewmien iffaċċjat 
fit-tliet Stati Membri, inklużi:
- sfidi biex jiġu ddeterminati u implimentati soluzzjonijiet teknoloġiċi li jkunu 
l-ewwel mit-tip tagħhom;
- data  operazzjonali storika inkompleta u  informazzjoni ta’ kwalità baxxa dwar 
il-mod kif l-impjant fil-fatt inbena;
- inventarju inkomplet u/jew karatterizzazzjoni inkompleta tal-iskart, par -
tikolarment għall-binjiet tar-reatturi.
68 
F’xi każijiet, il-progress fil-proġetti ġie mfixkel mill-ħtieġa ta’ modifika sostan -
zjali tal-pjanijiet, jew saħansitra ta’ terminazzjoni kompleta tal-proġetti, min -
kejja li l-proposti jkunu diġà għaddew minn bosta sessjonijiet ta’ skrutinju. Dan 
jissuġġerixxi li kien hemm diffikultajiet fl-għażla u t-tfassil ta’ proġetti. Huwa 
jindika wkoll l-isfidi li l-ministeri, l-awtoritajiet nazzjonali u  l-benefiċjarji finali 
qed jiffaċċjaw waqt li d-dekummissjonar jimxi ‘l quddiem lejn l-istadju kruċjali 
ta’ indirizzar tal-binjiet tar-reatturi, fejn jinħtieġu għarfien u  esperjenza speċifiċi 
għaż-żarmar, il-ġarr u l-ħżin ta’ strutturi u komponenti miż-żona kkontrollata.
69 
Fl-istess ħin, kien hemm dipendenza, partikolarment fost id-detenturi tal-liċenzji 
tad-dekummissjonar, minn esperti esterni bħal konsulenti, inġinieri u  avukati (ara 
t-Tabella 7  għall-ispejjeż tal-esperti esterni). Għalkemm taħt ir-regoli tal-BERŻ 
jinħtieġ l-użu ta’ esperti esterni u dan kien indispensabbli fl-istadji tal-ippjanar 
u tal-implimentazzjoni bikrija, huwa mistenni li l-użu ta’ esperti jitnaqqas matul 
is-snin, hekk kif l-għarfien jiġi ttrasferit lill-persunal lokali.
Spejjeż tal-esperti esterni fil-perjodu 2001-2015 u l-proporzjon tagħhom tal-appoġġ 
mill-UE li ġie allokat għad-dekummissjonar
Ignalina, il-Litwanja
2001-2016Kozloduy, il-Bulgarija
2001-20151Bohunice, is-Slovakkja
2003-2016
Miljun  EUR% tal-appoġġ 
mill-UEMiljun  EUR% tal-appoġġ 
mill-UEMiljun  EUR% tal-appoġġ 
mill-UE
75 9 99 20 45 9
1 Iċ-ċifri fil-Bulgarija jinkludu kuntratt wieħed għall-unità tal-ġestjoni tal-proġetti li topera mill-2016 sal-2019.
Sors:  Il-QEA, ibbażat fuq data  dwar il-proġetti pprovduta mill-korpi ta’ implimentazzjoni u minn rapporti ta’ monitoraġġ dwar proġetti ta’ de -
kummissjonar ta’ impjanti nukleari.Tabella 7
41 Osservazzjonijiet 
70 
Barra minn hekk in-nuqqas, madwar l-UE kollha, ta’ inġinieri kkwalifikati u esper -
jenzati jippreżenta riskju. Dan huwa speċjalment il-każ fil-Litwanja li qed tiffaċċja 
nuqqas ta’ esperjenza internazzjonali fiż-żarmar tar-reattur tagħha tat- tip RBMK, 
li huwa l-ewwel mit-tip tiegħu li qed jiġi dekummissjonat (ara l-paragrafu 2)40.
71 
It-tliet Stati Membri qed ifittxu li jibnu l-kapaċità teknika tagħhom u jtejbu 
l-kondiviżjoni tal-għarfien. Pereżempju:
- Fil- Bulgarija , f’April  2013, iż-żewġ unitajiet differenti tal-ġestjoni tal-proġetti, 
responsabbli għad-dekummissjonar u  l-kostruzzjoni tal-faċilità nazzjonali 
ta’ disponiment għal skart radjuattiv ta’ livell baxx u livell intermedju, ġew 
fużi u inkorporati fi ħdan is-SERAW, li hija d-detentur tal-liċenzja tad-de -
kummissjonar. Il-konsulent estern li jassisti din l-unità integrata tal-ġestjoni 
tal-proġetti huwa inkorporat fi ħdan l-istruttura organizzazzjonali tas-SERAW. 
Il-membri tal-persunal, tal-konsulent estern, li jinsab fuq il-post jaħdmu par 
par mal-korrispondenti lokali tagħhom għal kull proġett. Il-kap tal-unità 
tal-ġestjoni tal-proġetti, li huwa impjegat lokali tas-SERAW, għandu s-setgħa 
deċiżjonali aħħarija. Dan wassal għal responsabbiltà u  sjieda akbar.
- Fis- Slovakkja , JAVYS a.s., l-intrapriża tal-Istat Slovakk li hija responsabb -
li għad-dekummissjonar u l-ġestjoni ta’ skart radjuattiv, organizzat 
f’Marzu 2015 seminar ta’ jumejn dwar il-kondiviżjoni tal-għarfien, ma’ 
rappreżentanti mill-impjanti tal-enerġija nukleari ta’ Ignalina, ta’ Bohunice 
u ta’ Kozloduy, mill-BERŻ, mill-Kummissjoni Ewropea u  mill-Ministeru Slovakk 
tal-Ekonomija.40 In-nuqqas ta’ riżorsi ta’ 
inġinerija kkwalifikata ġiet 
innotata f’rapport tal-
Kummissjoni Ewropea intitolat 
“Putting into perspective the 
supply of and demand for 
nuclear experts by 2020 within 
the EU-27 Nuclear Energy 
Sector” (Inpoġġu f’perspettiva 
l-provvista ta’ u  d-domanda 
għal esperti nukleari sal-2020 
fi ħdan is-Settur tal-Enerġija 
Nukleari tal-UE-27), l-2012.
42 Osservazzjonijiet 
L-ispiża stmata tad-dekummissjonar se tkun mill-inqas 
ta’ EUR 5.7 biljun u d-doppju ta’ dan l-ammont jekk 
tiġi inkluża l-ispiża tad-disponiment finali
72 
Ir-rapport preċedenti tagħna osserva li t-tliet pjanijiet nazzjonali ta’ dekummiss -
jonar kollha u l-istimi tal-ispejjeż tagħhom kienu inkompleti. Instabu nuqqasijiet 
sinifikanti fil-finanzjament. Dan l-awditu analizza l-mod kif evolvew l-ispejjeż 
tad-dekummissjonar u  l-livell ta’ finanzjament disponibbli, kemm fil-livell tal-UE 
kif ukoll fil-livell nazzjonali. Aħna fittixna wkoll li nistmaw l-ispiża sħiħa, inkluż 
id-disponiment finali, li t-tliet Stati Membri se jiffaċċjaw u analizzajna l-modi li 
bihom jiġu kontabilizzati l-obbligazzjonijiet għall-ispejjeż futuri.
L-ispiża totali tad-dekummissjonar stmata żdiedet b’40 % 
għal EUR 5.7 biljun mill-2010 ‘l hawn
73 
Ir-rapport preċedenti tagħna rrakkomanda valutazzjoni komprensiva tal-
ispejjeż li jirriżultaw minn dekummissjonar ta’ impjanti nukleari. Fl-2014, 
l-Istati Membri aġġornaw l-istimi tal-ispejjeż tad-dekummissjonar ta’ impjan -
ti nukleari, stipulati fil-pjanijiet finali tad-dekummissjonar li huma kienu 
preċedentement ippreżentaw lill-Kummissjoni. Fl-2015, is-Slovakkja għamlet 
bidliet żgħar oħra. Dawn l-aġġornamenti, li kienu intenzjonati biex jipprovdu 
stampa aktar sħiħa, raw l-istimi tal-ispejjeż jiżdiedu b’40 %, minn EUR 4.1 biljun 
fl-2010 għal EUR 5.7 biljun fl-2015. Iż-żieda dehret l-aktar bejn l-2010 u l-2011 (ara 
l-Figura 16 ). Kien hemm differenzi sinifikanti bejn it-tliet Stati Membri. Il-Litwanja 
rrappreżentat il-biċċa l-kbira miż-żieda fl-ispejjeż stmati, b’żieda ta’ 67 % bejn 
l-2010 u l-2015. Fl-istess perjodu, l-istima tal-ispejjeż għal Bohunice, is-Slovakkja, 
żdiedet ukoll, bi 30 %. L-istima tal-ispejjeż għal Kozloduy, il-Bulgarija, baqgħet fil-
biċċa l-kbira ma nbidlitx. Wara żieda inizjali fl-2011, l-istima tal-ispejjeż li twettqet 
wara li ttieħdet id-deċiżjoni biex id-data ta’ skadenza titressaq ‘il quddiem, rat 
l-ispejjeż jonqsu b’EUR 136 miljun (ara l-paragrafu 64).
74 
Mill-2011 ‘il hawn, it-tliet Stati Membri kollha tejbu l-approċċ tagħhom għall-
istimar tal-ispiża tal-attivitajiet ta’ dekummissjonar ta’ impjanti nukleari fil-
pjanijiet finali tagħhom tad-dekummissjonar. Huma issa jużaw il-metodoloġija 
l-aktar reċenti magħrufa bħala l-Istruttura Internazzjonali għall-Ikkostjar tad-
Dekum missjonar tal-Installazjonijiet Nukleari41. Madankollu, ikompli jkun hemm 
inċertezza fir-rigward tal-lista sħiħa ta’ attivitajiet u l-ispejjeż assoċjati li huma 
involuti fiż-żarmar tal-binjiet rispettivi tar-reatturi, b’mod partikolari, peress li 
inventarju u  karatterizzazzjoni radjoloġika komprensivi taż-żona kkontrollata 
għadhom ma ġew ikkompletati fl-ebda wieħed mis-siti (ara l-paragrafu 32).41 Żviluppata b’mod konġunt 
mill-Kummissjoni Ewropea, 
mill-IAEA u  mill-
Organizzazzjoni għall-
Kooperazzjoni u  l-Iżvilupp 
Ekonomiċi, bil-ħsieb li tinħoloq 
armonizzazzjoni akbar 
fl-ikkostjar ta’ attivitajiet ta’ 
dekummissjonar ta’ impjanti 
nukleari.
43 Osservazzjonijiet 
L-Istati Membri, u b’mod partikolari l-Litwanja, jiffaċċjaw 
sfidi finanzjarji
75 
Għat-tliet Stati Membri kollha, aħna qabbilna l-istimi tal-ispejjeż u  l-finanzjament 
disponibbli misjuba matul l-aħħar awditu tagħna maċ-ċifri l-aktar reċenti li kienu 
disponibbli fi żmien dan l-awditu. Attwalment, il-finanzjament mill-UE għal at -
tivitajiet ta’ dekummissjonar huwa previst sal-2020. Madankollu, il-finanzjament 
nazzjonali u l-finanzjament mill-UE, li hemm disponibbli ta’ EUR 4.0 biljun 
jonqos milli jkopri l-ispiża totali stmata ta’ EUR 5.7 biljun, eskluża l-ispiża tad-
disponiment finali (ara t- Tabella 8  u l- Figura 17 ). Dan iħalli nuqqas fil-finanzja -
ment ta’ EUR  1.7 biljun sakemm jiġi kkompletat id-dekummissjonar. Il-Litwanja 
tirrappreżenta 93  % ta’ dan in-nuqqas fil-finanzjament.Figura 16Spejjeż stmati tad-dekummissjonar mill-2010 sal-2015
Sors:  Iċ-ċifri tal-2010: il-pjanijiet finali tad-dekummissjonar. Iċ-ċifri tal-2011: stimi aġġornati li ġew ippreżentati għal-laqgħa tal-Kumitat tal-
Programmi ta’ Għajnuna għad-Dekummissjonar ta’ Impjanti Nukleari f’Marzu  2011. Iċ-ċifri tal-2015: il-pjanijiet finali tad-dekummissjonar li ġew 
aġġornati, il-programmi ta’ ħidma annwali għall-2015 u, għas-Slovakkja minħabba aġġornament, l-abbozz ta’ programm ta’ ħidma annwali 
għall-2016.2 930 3 376 
1 118 1 243 
1 107 950 1 239 
5001 0001 5002 0002 5003 0003 500
2010 2011 2012 2013 2014 2015(EUR miljun)
2 019 
1 146Ignalina, il-Litwanja
Kozloduy, il-BulgarijaBohunice, is-Slovakkja
44 Osservazzjonijiet 
Spejjeż kumplessivi stmati tad-dekummissjonar u nuqqas fil-finanzjament, 2011 
u 2015
(EUR  miljun)
 Ignalina,
il-LitwanjaKozloduy,
il-BulgarijaBohunice,
is-SlovakkjaTotal
2011 2015 2011 2015 2011 2015 2011 2015
Spejjeż stmati 2 930 3 376 1 243 1 107 1 146 1 239 5 319 5 722
Finanzjament nazzjonali, 
allokat1 83 262 171 348 231 476 485 1 086
Finanzjament mill-UE, 
allokat1 367 1 553 493 731 489 671 2 349 2 955
Nuqqas fil-finanzjament 1 480 1 561 579 28 426 92 2 485 1 681
1  Il-finanzjament nazzjonali allokat jista’ jkun magħmul minn fondi ddedikati li twaqqfu għad-dekummissjonar, nefqa pubbika impenjata jew 
sorsi nazzjonali oħra.
Sors:  2011: stimi aġġornati li ġew ippreżentati għal-laqgħa tal-Kumitat tal-Programmi ta’ Għajnuna għad-Dekummissjonar ta’ Impjanti Nukleari 
f ’Mar zu  2011.  
2015: l-awtoritajiet tal-Istati Membri, il-pjanijiet finali tad-dekummissjonar li ġew aġġornati u  l-programmi ta’ ħidma annwali għall-2015, u, għas-
Slovakkja minħabba aġġornament, l-abbozz ta’ programm ta’ ħidma annwali għall-2016.Tabella 8 Figura 17Immaġni tan-nuqqasijiet fil-finanzjament għall-2011 u l-2015 f’kull wieħed mit-tliet 
Stati Membri
Sors:  Ibbażat fuq it- Tabella 8 .51 %46 %
47 %3 %
37 %7 %
 01 0002 0003 000
2011 2015 2011 2015 2011 2015
Ignalina, il-Litwanja Kozloduy, il-Bulgarija Bohunice, is-Slovakkja(EUR miljun)
Finanzjament nazzjonali
Finanzjament mill-UE
Nuqqas /f_il-/f_inanzjament
45 Osservazzjonijiet 
Iż-żidiet fl-ispejjeż u n-nuqqas fil-finanzjament fil-Litwanja huma 
sostanzjali
76 
L-istimi  2015 mwettqa mil- Litwanja , tal-ispiża kumplessiva tad-dekummissjonar, 
żdiedu bi 15 % meta mqabbla mal-2011, iżda b’67 % meta mqabbla mal-2010, 
u b’hekk ammontaw għal EUR 3.4 biljun. L-awtoritajiet Litwani attribwew dawn 
iż-żidiet għall-ispejjeż lavorattivi, għall-posponiment tad-data ta’ tmiem tad-
dekummissjonar, u  għall-ispejjeż akbar milli ppjanat fi proġetti ta’ infrastruttura 
għad-dekummissjonar. Il-kategorija tal-ispejjeż tal-inflazzjoni rrappreżentat 26  % 
tal-ispiża tad-dekummissjonar li jifdal sal-2038, jew EUR 695 miljun. Din kienet 
ġiet ikkalkulata fuq il-bażi ta’ stima annwali ta’ 3 %; madankollu, fiħ-żmien meta 
sar il-kalkolu mill-Istati Membri, il-Bank Ċentrali tar-Repubblika tal-Litwanja 
qiegħed l-istima tar-rata medja ta’ inflazzjoni għall-2015, li tieħu inkunsiderazz -
joni l-2013 u l-2014, f’livell ta’ 1.5 %.
77 
Aħna nqisu wkoll li l-punt sa fejn jiżdiedu l-ispejjeż huwa indikattiv ta’ ppjanar 
inizjali li hija ta’ kwalità baxxa. Pereżempju, l-aġġornament tal-2014 tal-pjan finali 
tad-dekummissjonar kien jinkludi 15-il attività, preċedentement mhux meqjusa, 
ta’ dekummissjonar, li b’kollox ġew stmati li jiswew EUR 318-il miljun.
78 
L-analiżi tagħna ta’ proġetti ewlenin ta’ infrastruttura fil-Litwanja, mill-bidu tal-
implimentazzjoni tagħhom sa tmiem l-2015, ikkonfermat żidiet kbar fl-ispejjeż 
f’tali proġetti (ara l- Anness VI ). Xi wħud minn dawn l-ispejjeż addizzjonali ġew 
ikkawżati minn dewmien fil-proġetti. Pereżempju, id-dewmien fl-implimentazz -
joni tal-proġett tal-faċilità ta’ ħżin interim  ta’ fjuwil użat kellu riperkussjonijiet 
fuq il-progress fit-tneħħija tal-fjuwil mir-reatturi u, sa tmiem l-2014, kien skatta 
spejjeż addizzjonali tal-manutenzjoni li kienu jaqbżu l-EUR 61.3 miljun (ara 
l-paragrafu 61), kif ukoll ikkontribwixxa għall-posponiment tad-data ta’ tmiem 
tad-dekummissjonar.
79 
F’termini ġenerali, l-għadd tal-persunal f’impjant li jkun għaddej minn dekum -
missjonar x’aktarx li jinżamm viċin il-livelli tal-impjanti li jkunu qed joperaw 
sakemm jitneħħa l-fjuwil mir-reattur. Huwa mistenni li l-livelli tal-persunal 
imbagħad jonqsu progressivament meta l-impjant ikun qed jagħmel it-
tranżizzjoni minn status operazzjonali.
46 Osservazzjonijiet 
80 
Il-livelli tal-persunal naqsu fl-impjanti kollha (ara t- Tabella 9 ). Madankollu, 
f’Ignalina fil-Litwanja, fejn tneħħa l-fjuwil ta’ waħda biss miż-żewġ qalbiet 
tar-reatturi, u  li għadu jopera taħt liċenzja operazzjonali, il-livelli tal-persunal, 
u għaldaqstant l-ispejjeż iffinanzjati mill-UE, jibqgħu għoljin. Terz tal-persunal 
għadu jaħdem fuq il-manutenzjoni sikura tal-impjant. Kemm fil-Bulgarija kif ukoll 
fis-Slovakkja, kien hemm il-possibbiltà ta’ impjieg alternattiv fi bnadi oħra fuq 
ir-reatturi nukleari li għadhom qed joperaw bis-sħiħ fl-istess sit. Fil-Litwanja, li ma 
għadhiex tipproduċi enerġija nukleari, dan ma kienx possibbli. Tabella 9Persunal fi żmien l-għeluq tar-reatturi u fl-2015
Għadd ta’ persunal Appoġġ mill-UE 
mogħti
(miljun  EUR)3matul operazz -
joni bis-sħiħ1 fl-2015
Ignalina, il-Litwanja
(żewġ unitajiet 
tar-reatturi)3 517 2 1272171
Kozloduy, il-Bulgarija
(erba’ unitajiet 
tar-reatturi)1 400 650 130
Bohunice, is-Slovakkja
(żewġ unitajiet 
tar-reatturi)1 060 239 45
Total 5 977 3 016 346
1  Iċ-ċifra tal-operazzjoni bis-sħiħ fil-31.12.2004 għal Ignalina, fil-31.12.2002 għal Kozloduy, 
u fl-1.4.2006 għal Bohunice.
2  Mill-membri tal-persunal f’Ignalina, 1  377 kienu qed jaħdmu fuq id-dekummissjonar ta’ 
impjanti nukleari u 701 fuq il-manutenzjoni sikura.
3  Iċ-ċifri għal Ignalina jkopru l-appoġġ mill-UE, mill-għeluq tal-ewwel unità fl-2005 sal-2016; 
għal Kozloduy, mill-għeluq tal-ewwel unità fl-2003 sal-2017; għal Bohunice, mill-għeluq 
tal-ewwel unità fl-2008 sal-2016.
Sors:  Il-QEA, ibbażat fuq ċifri pprovduti mill-awtoritajiet tal-Istati Membri.
81 
Mir-rapport preċedenti tagħna ‘l hawn, il-ġestjoni tal-forza tax-xogħol f’Ignalina 
ttejbet. Pereżempju, il-maniġment fl-impjant tal-enerġija nukleari ta’ Ignalina 
introduċa strateġija ta’ esternalizzazzjoni. Din tinvolvi l-analiżi ta’ bosta attivita -
jiet, bħall-manutenzjoni tat-tagħmir u  d-dekontaminazzjoni ta’ binjiet b’aċċess 
mhux ristrett, u t-teħid ta’ deċiżjoni dwar jekk ikunx aktar kosteffettiv li s-servizzi 
relatati jiġu akkwistati jew li jiġi rekluatat persunal intern għalihom.
47 Osservazzjonijiet 
82 
Madankollu, ma saritx evalwazzjoni esterna ta’ jekk il-livell attwali ta’ reklutaġġ 
ta’ persunal huwiex xieraq, u għad ma hemm l-ebda pjan iddettaljat ta’ reklutaġġ 
ta’ persunal li jkopri l-proċess kollu kemm hu ta’ dekummissjonar. Minħabba n-
nuqqas ta’ kofinanzjament u l-isfidi ekonomiċi u soċjali lokali involuti fid-dekum -
missjonar f’Ignalina, il-Litwanja, hemm riskju li r-reklutaġġ ta’ persunal jaqbeż il-
limitu tal-ħtiġijiet tal-programm għad-dekummissjonar, u  dawk tal-finanzjament 
mill-UE ddedikat tad-dekummissjonar jintuża għall-appoġġ ta’ tali impjieg.
83 
Bħalma ġie nnotat fit- Tabella 8  u fil-paragrafu  76, in-nuqqas fil-finanzjament 
tal-Litwanja żdied b’mod sinifikanti mill-aħħar rapport tagħna ‘l hawn. Matul 
l-intervisti mar-rappreżentanti Litwani, saret referenza għall-Protokoll Nru 4, li hu 
anness mat-trattat tal-adeżjoni tal-pajjiż mal-UE, u  għall-interpretazzjoni Litwana 
li ż-żidiet fl-ispejjeż fil-proġetti ta’ dekummissjonar se jkomplu jiġu ffinanzjati 
mill-UE42. Fil-valutazzjoni tal-impatt tagħha tal-2011, il-Kummissjoni argumentat 
li, ibbażat fuq il-ħtiġijiet tagħhom, ikun tajjeb li l-appoġġ jiġi pprovdut għall-
perjodu 2014-2020 lit-tliet Stati Membri kollha iżda li, wara l-2020, il-Kummiss -
joni ma pprevediet l-ebda estensjoni oħra tal-appoġġ finanzjarju mill-UE (ara 
l-paragrafu  10)43.
Baqa’ nuqqas fil-finanzjament fil-Bulgarija u s-Slovakkja 
għalkemm l-istimi varjaw b’mod konsiderevoli matul iż-żmien
84 
Bl-allokazzjoni tal-finanzjament mill-UE għall-perjodu  2014-2020, in-nuqqasijiet 
fil-finanzjament innotati fir-rapport preċedenti tagħna naqsu b’mod sinifikanti 
fil-Bulgarija u s-Slovakkja, għal EUR 28 miljun u EUR 92 miljun rispettivament. 
Madankollu, l-istimi tal-ispejjeż u  tan-nuqqasijiet fil-finanzjament varjaw b’mod 
drammatiku. Pereżempju:
- L-istima tal-awtoritajiet Bulgari  għan-nuqqas fil-finanzjament waqgħet 
b’mod sinifikanti minn EUR 230 miljun f’Settembru 2014 għal EUR 28 mil  jun 
fi tmiem l-2015, prinċipalment minħabba l-inklużjoni ta’ spejjeż li ntrefgħu 
mill-impjant tal-enerġija nukleari ta’ Kozloduy għal attivitajiet ta’ tħejjija 
għad-dekummissjonar li ma ttiħdux inkunsiderazzjoni fil-kalkoli preċedenti. 
Għall-kuntrarju ta’ dan, id- data  tal-Kummissjoni fi tmiem l-2015 uriet nuqqas 
ta’ EUR 150 miljun.
- Fis- Slovakkja , skont id- data  tal-Kummissjoni, in-nuqqas fil-finanzjament fi 
tmiem Ġunju 2015 kien ta’ EUR 193 miljun, filwaqt li l-abbozz ta’ programm ta’ 
ħidma annwali għall-2016 qiegħed dan in-nuqqas f’ammont ta’ EUR 92 miljun.42 L-Artikolu 3 tal-Protokoll Nru 4 
dwar l-impjant tal-enerġija 
nukleari ta’ Ignalina fil-
Litwanja (ĠU L 236, 23.9.2003) 
jiddikjara li “d-diżattivazzjoni 
(dekummissjonar) tal-Impjant 
tal-Enerġija Nukleari ta’ 
Ignalina (...) huwa ta’ natura li 
jieħu fit-tul u jfisser għal-
Litwanja piż finanzjarju 
eċċezzjonali li ma 
jikkorrispondix mad-daqs 
u l-qawwa ekonomika 
tal-pajiż”, u li “l-Unjoni, 
b’solidarjetà mal-Litwanja, 
għandha tipprovdi għajnuna 
addizzjonali adegwata 
mill-Kommunità għall-isforz 
ta’ diżattivazzjoni 
(dekummissjonar) lil hinn 
mill-2006”. Il-Protokoll 
jiddikjara wkoll li “għall-
perjodu tal-Perspettiva 
Finanzjarja li jmiss, 
l-approprjazzjonijiet medji 
globali taħt il-Programm ta’ 
Ignalina estiż għandhom 
ikunu kif jixraq”.
43 SEC(2011) 1387 final tal-
24 ta’ Novembru 2011 
“Commission Staff Working 
Paper, Impact assessment - 
Accompanying document to 
the Proposal for a Council 
Regulation on Union support 
for the nuclear 
decommissioning assistance 
programmes in Bulgaria, 
Lithuania and Slovakia” 
(Id-Dokument ta’ Ħidma 
tal-Persunal tal-Kummissjoni, 
Valutazzjoni tal-impatt  - 
Dokument ta’ 
akkumpanjament għall-
Proposta għal Regolament 
tal-Kunsill dwar l-appoġġ, 
min-naħa tal-Unjoni Ewropea, 
għall-programmi ta’ għajnuna 
għad-dekummissjonar ta’ 
impjanti nukleari fil-Bulgarija, 
il-Litwanja u  s-Slovakkja).
48 Osservazzjonijiet 
85 
Tali varjazzjonijiet bejn iċ-ċifri nazzjonali u  ċ-ċifri tal-Kummissjoni jqajmu dubji 
rigward l-affidabbiltà u r-robustezza tal-metodoloġiji użati għall-kalkoli. Barra 
minn hekk, ir-reviżjonijiet sinifikanti taċ-ċifri jindikaw li l-istimi ppreżentati fil-
pjanijiet finali tad-dekummissjonar, fi żmien l-awditu tagħna, kienu għadhom 
ma ġewx skrutinizzati bir-reqqa, la mill-partijiet interessati nazzjonali u lanqas 
mill-Kummissjoni.
Il-valutazzjoni mill-Kummissjoni tal-pjanijiet ta’ 
finanzjament u ta’ dekummissjonar kienet inadegwata
86 
Parzjalment b’rispons għar-rakkomandazzjonijiet fir-rapport preċedenti tagħna, 
il-qafas leġiżlattiv għall-perjodu ta’ finanzjament  2014-2020 introduċa tliet 
“kundizzjonalitajiet ex ante ”44 (ara l- Kaxxa 1 ). Dawn huma prerekwiżiti għall-
iżborżament ta’ kwalunkwe finanzjament ġdid għad-dekummissjonar taħt 
il-qafas finanzjarju pluriennali attwali, li huma intenzjonati biex jiżguraw l-użu 
effettiv u  effiċjenti tal-fondi tal-UE.44 Ara KUMM(2011) 783 finali; 
ir-Regolamenti tal-Kunsill 
(Euratom) Nru 1368/2013 
u Nru 1369/2013, u d-Deċiżjoni 
ta’ Implimentazzjoni 
tal-Kummissjoni C(2014)5449.Kaxxa 1Kundizzjonalitajiet ex ante
Sal-1 ta’ Jannar 2014, it-tliet Stati Membri għandhom jieħdu l-miżuri xierqa biex jissodisfaw il-kundizzjonalita -
jiet e x ante  li ġejjin:
1. jikkonformaw mal- acquis  tat-Trattat Euratom fil-qasam tas-sikurezza nukleari, b’mod partikolari fir-rig -
ward tat-traspożizzjoni fil-liġi nazzjonali tad-Direttivi 2009/71/Euratom u 2011/70/Euratom;
2. jistabbilixxu, f’qafas nazzjonali, pjan ta’ finanzjament li jidentifika l-ispejjeż kollha u s-sorsi ta’ finanzja -
ment previsti meħtieġa għat-tlestija b’mod sikur tad-dekummissjonar tal-unitajiet ta’ reattur nukleari, 
inkluż il-ġestjoni tal-fjuwil użat u l-iskart radjuattiv;
3. jippreżentaw lill-Kummissjoni pjan iddettaljat rivedut tad-dekummissjonar, imqassam biex jiġi speċifikat 
il-livell tal-attivitajiet ta’ dekummissjonar, inkluż skeda u  struttura korrispondenti tal-ispejjeż ibbażati fuq 
standards rikonoxxuti f’livell internazzjonali għall-istima tal-ispejjeż tad-dekummissjonar.
Sors:  L-Artikolu 4 tar-Regolamenti tal-Kunsill (Euratom) Nru 1368/2013 u Nru 1369/2013.
49 Osservazzjonijiet 
87 
Saż-żmien meta l-Kummissjoni ħadet id-deċiżjoni tagħha ta’ finanzjament 
dwar il-programm ta’ ħidma annwali għall-2014 f’Ottubru 2014, hija kien imis -
sha vvalutat jekk l-Istati Membri kinux ħadu miżuri xierqa biex jissodisfaw dawn 
il-kundizzjonijiet45. Madankollu, aħna sibna li l-valutazzjoni mill-Kummissjoni tal-
pjanijiet rispettivi ta’ finanzjament u  tal-pjanijiet iddettaljati ta’ dekummissjonar, 
jiġifieri tat-tieni u  t-tielet kundizzjonalità ex ante  rispettivament, hija inadegwata. 
Rapport ta’ Settembru 2015 mis-Servizz tal-Awditjar Intern tal-Kummissjoni 
kkorobora l-valutazzjoni tagħna. Pereżempju, aħna sina li kien hemm reviżjonijiet 
konsiderevoli tat-total tal-istimi tal-ispejjeż, u  taċ-ċifri tal-finanzjament (ara l-pa -
ragrafu 84), u, f’xi każijiet, ma kien hemm l-ebda pjan iddettaljat għal ċerti spejjeż 
jew attivitajiet (ara, pereżempju, il-paragrafu  79 dwar l-ispejjeż tal-persunal). 
Riżerva relatata mal-adegwatezza tal-valutazzjoni fl-2014 li saret mid-Direttorat 
Ġenerali għall-Enerġija tal-kundizzjonalitajiet ex ante  ġiet inkluża fir-Rapport 
 Annwali tal-Attivita  2015 tad-Direttorat Ġenerali għall-Enerġija46.
88 
Id-Direttorat Ġenerali tal-Kummissjoni għall-Enerġija fassal pjan ta’ azzjoni li jim -
mira lejn id-dgħufijiet identifikati mis-Servizz tal-Awditjar Intern tal-Kummissjoni, 
li fih ġie ssettjat it-tmiem ta’ Ottubru 2016 bħala d-data ta’ skadenza għall-
ikkompletar tal-valutazzjoni tal-kundizzjonalitajiet ex ante . Huwa ta’ importanza 
kbira li l-Kummissjoni tikkompleta din il-valutazzjoni u tanalizza bir-reqqa kemm 
il-pjanijiet ta’ finanzjament kif ukoll il-pjanijiet ta’ dekummissjonar għal kull Stat 
Membru, peress li dawn id-dokumenti jiffurmaw il-bażi għall-finanzjament futur.
Fit-tliet Stati Membri kollha, il-baġit tal-UE jiffinanzja 
l-maġġoranza l-kbira tal-ispejjeż
89 
It-tliet Stati Membri kollha waqqfu fondi nazzjonali ddedikati biex jiffinanzjaw 
il-politiki nazzjonali tagħhom għall-ġestjoni sikura u  d-disponiment minn skart 
radjuattiv u  għad-dekummissjonar ta’ installazzjonijiet nukleari. Madankollu, ir-
riżorsi f’dawn il-fondi jibqgħu limitati, partikolarment fil-Litwanja.
- Fil- Litwanja , il-Fond Internazzjonali Litwan ta’ Appoġġ għad-
Dekummissjonar, li ġie stabbilit għall-ewwel darba fl-1995, irċieva kontribuzz -
jonijiet għad-dħul mill-oparazzjoni tal-impjant tal-enerġija nukleari sakemm 
ingħalaq l-impjant fi tmiem l-2009. Huwa issa jiddependi mid-dħul mill-bejgħ 
ta’ assi żejda, u minn fondi esterni u mill-imgħax iġġenerat minnhom. Fil-
passat, huwa ntuża wkoll biex jiffinanzja attivitajiet mhux ta’ dekummissjonar 
bħal tariffi tal-elettriku u  tat-tisħin, jew garanziji soċjali addizzjonali għal 
eks-impjegati. Skont stima pprovduta mill-Ministeru tal-Enerġija, il-fond kellu 
EUR 4 miljun fl-1 ta’ Jannar 201647.45 Ara l-Artikolu 4 tar-
Regolamenti tal-Kunsill 
(Euratom) Nru 1368/2013 
u Nru  1369/2013.
46 Id-Direttorat Ġenerali 
għall-Enerġija, ir-Rapport 
Annwali tal-Attivita 2015, Ref.  
Ares(2016)1667891,  08.04.2016.
47 L-SWD(2016) 102 final, p. 38, 
ma jsemmix dan il-fond iżda 
jagħti ċifra ta’ EUR 0.5 biljun 
bħala l-fondi disponibbli totali. 
Mhuwiex ċar għal xiex tirreferi 
din iċ-ċifra.
50 Osservazzjonijiet 
- Fl-1999, il- Bulgarija  waqqfet fond nazzjonali tal-iskart radjuattiv u  fond 
tad-dekummissjonar ta’ faċilitajiet nukleari. Iż-żewġ fondi jikkonċernaw 
il-faċilitajiet nukleari kollha fil-Bulgarija. L-ewwel fond huwa ffinanzjat 
prinċipalment permezz ta’ kontribuzzjonijiet minn produtturi tal-iskart rad -
juattiv, u l-kontributur prinċipali, b’rata ta’ 92 %, huwa l-impjant tal-enerġija 
nukleari ta’ Kozloduy. Il-fond kien nefaq EUR 34.8 miljun fuq l-unitajiet 1-4 
bħala faċilitajiet ta’ ġestjoni ta’ skart radjuattiv u kellu EUR 61 miljun fi tmiem 
l-2015. It-tieni fond huwa ffinanzjat permezz ta’ kontribuzzjonijiet minn 
ope  raturi tal-faċilitajiet nukleari. Il-fondi akkumulati għall-unitajiet  1-4 tal-
impjant tal-enerġija nukleari ta’ Kozloduy kienu ta’ EUR 156 miljun fi tmiem 
l-2015.
- Fl-2010, is- Slovakkja  introduċiet imposta fuq il-konsum tal-elettriku mill-
utent aħħari biex tpatti għad-”defiċit storiku” u għall-fatt li l-kontribuzzjoni -
jiet obbligatorji minn operaturi tal-faċilitajiet nukleari mill-1995 ‘il hawn ma 
kinux iġġeneraw fondi suffiċjenti biex ikopru d-dekummissjonar ta’ impjanti 
nukleari u d-disponiment finali minn fjuwil użat. L-ammont assenjat fil-fond 
nazzjonali ta’ dekummissjonar, għad-dekummissjonar tal-impjant tal-enerġija 
nukleari ta’ Bohunice V 1, kien ta’ EUR 290 miljun fi tmiem l-2014.
90 
Ir-riżorsi nazzjonali disponibbli totali, li huma magħmulin mill-fondi ddedikati 
u minn sorsi nazzjonali oħra, mhumiex se jkopru l-ispejjeż sħaħ tad-dekummiss -
jonar (ara l-paragrafu 67 u t- Tabella 8 ). Ir-riżorsi nazzjonali jkunu jkopru biss 31 % 
tal-ispejjeż stmati fil-Bulgarija u 38 % fis-Slovakkja, filwaqt li l-fondi nazzjonali fil-
programm tal-UE għad-dekummissjonar ta’ impjanti nukleari fil-Litwanja jkunu 
jkopru inqas minn 8  % tal-ispiża totali tad-dekummissjonar. Sal-ġurnata tal-lum, 
il-baġit tal-UE ffinanzja n-nuqqas permezz tal-programmi ta’ għajnuna għad-
dekummissjonar ta’ impjanti nukleari.
91 
Attwalment, ma hemm l-ebda rekwiżit legali biex l-Istati Membri jikkofinan -
zjaw l-għajnuna għad-dekummissjonar, sew jekk fil-livell tal-programmi u  sew 
jekk fil-livell tal-proġetti individwali. B’kuntrast ma’ dan, il-Fondi Strutturali u ta’ 
Investiment Ewropej48 jobbligaw lill-Istati Membri jikkontribwixxu  - mir-riżorsi 
proprji tagħhom  - perċentwal issettjat tal-finanzjament għal programmi jew 
proġetti kofinanzjati. Ir-rapport preċedenti tagħna rrakkomanda li l-Kummissjoni, 
jekk tkun qed tipproponi finanzjament għall-qafas finanzjarju  2014-2020, tieħu 
inkunsiderazzjoni fondi oħra tal-UE, bħall-Fondi Strutturali, u  l-kundizzjonijiet 
għall-iżborżament tal-fondi. Il-Kummissjoni wettqet segwitu ta’ din ir-rakkoman -
dazzjoni permezz ta’ appoġġ kontinwu għal miżuri ta’ mitigazzjoni taħt il-Fondi 
Strutturali u ta’ Investiment Ewropej (FSIE) iżda ddeċidiet li żżomm separat 
l-appoġġ għad-dekummissjonar, bl-ebda aċċess għall-FSIE għal dekummissjonar 
effettiv.48 Il-Fondi Strutturali u ta’ 
Investiment Ewropej jinkludu, 
fost oħrajn, il-Fond Ewropew 
għall-Iżvilupp Reġjonali, 
il-Fond ta’ Koeżjoni u  l-Fond 
Soċjali Ewropew. Qabel l-2014, 
dawn kienu jissejħu l-”Fondi 
Strutturali”.
51 Osservazzjonijiet 
92 
L-obbligu li jiġi pprovdut kofinanzjament huwa importanti għaliex huwa jagħti 
aktar inċentiv finanzjarju lir-riċevituri tal-finanzjament mill-UE biex ifittxu 
valur għall-flus fil-ġestjoni ta’ proġett u biex jimxu ‘l quddiem bil-programmi. 
Ir-regolamenti rilevanti tal-Kunsill għal dawn il-programmi ta’ għajnuna għad-
dekummissjonar ta’ impjanti nukleari tabilħaqq jirrikonoxxu l-importanza tal-
kofinanzjament u  jiddikjaraw li l-finanzjament sħiħ, mill-UE, ta’ proġetti għandu 
jiġi awtorizzat biss f’”każijiet eċċezzjonali ġġustifikati tajjeb”49. Madankollu, 
il-Kummissjoni għadha ma stabbilietx linji gwida ċari dwar xi jkun jikkostitwixxi 
każ bħal dan. Dan huwa kkorroborat mir-rapport tas-Servizz tal-Awditjar Intern 
tal-Kummissjoni ta’ Settembru 2015. B’hekk, sa issa, il-Kummissjoni tilfet l-oppor -
tunità li tinċentiva u li timmassimizza l-kofinanzjament.
L-ispiża totali stmata tirdoppja jekk tiġi inkluża l-ispiża tad-
disponiment finali minn skart ta’ livell għoli
93 
L-ebda waħda mill-istimi tan-nuqqas fil-finanzjament mogħtija fil-pjanijiet finali 
tad-ekummissjonar ma tagħti l-istampa sħiħa tal-ispejjeż involuti ladarba impjant 
jingħalaq, peress li kull waħda minnhom tonqos milli tinkludi l-ispiża tad-disponi -
ment finali minn fjuwil użat.
94 
Skont il-prinċipju ta’ “min iniġġes iħallas”, rikonoxxut internazzjonalment, hija 
r-responsabbiltà tal-Istat Membru li jiżgura li l-operatur jissodisfa l-obbligi tiegħu 
bħala s-sors ta’ tniġġis, u li jwarrab riżorsi finanzjarji suffiċjenti biex ikopri l-ispiża 
sħiħa tad-dekummissjonar, inkluż id-disponiment finali minn fjuwil użat (ara 
l-paragrafu  20).
95 
Id-Direttiva tal-2011 dwar l-Iskart Radjuattiv tirrifletti dan il-prinċipju. Id-Direttiva 
tirrikjedi li l-Istati Membri jiżguraw li l-attivitajiet kollha ta’ ġestjoni ta’ skart 
radjuattiv u ta’ fjuwil nukleari użat, inkluż id-disponiment finali, jiġu identifi -
kati u kkostjati bis-sħiħ, u li riżorsi finanzjarji adegwati jkunu disponibbli meta 
meħtieġ50.
96 
Barra minn hekk, waħda mill-prekundizzjonijiet għal finanzjament taħt il-
programmi ta’ għajnuna għad-dekummissjonar ta’ impjanti nukleari (ara l-
paragrafi 86 sa 88) hija li l-Istati Membri “jistabbilixxu, f’qafas nazzjonali, pjan 
ta’ finanzjament li jidentifika l-ispejjeż kollha u  s-sorsi (riżorsi) ta’ finanzjament 
previsti meħtieġa għat-tlestija b’mod sikur tad-dekummissjonar tal-unitajiet ta’ 
reattur nukleari, inkluż il-ġestjoni tal-fjuwil użat u  l-iskart radjuattiv”51.49 Il-premessa 17 tar-Regolament 
tal-Kunsill (Euratom) Nru 
1368/2013 u l-premessa 15 
tar-Regolament tal-Kunsill 
(Euratom) Nru 1369/2013.
50 Ara, b’mod partikolari, 
l-Artikolu  12 tad-Direttiva 
tal-Kunsill  2011/70/Euratom.
51 Ara l-Artikolu 4 tar-
Regolamenti tal-Kunsill 
(Euratom) Nru 1368/2013 
u Nru  1369/2013.
52 Osservazzjonijiet 
97 
Aħna kkalkulajna stima għall-ispiża tad-disponiment finali biex nipprovdu stam -
pa aktar sħiħa tal-ispejjeż involuti fid-dekummissjonar tal-impjanti rispettivi.
98 
Kif jidher fit- Tabella 10 , aħna kkalkulajna li jekk jittieħdu inkunsiderazzjoni 
l-ispejjeż assoċjati mad-disponiment finali, l-ispiża totali stmata tad-dekum -
missjonar tista’ tirdoppja, u b’kollox jintlaħaq ammont ta’ EUR 11.4 biljun għat-
tliet Stati Membri kollha. Tabella 10Stima tal-ispejjeż tad-dekummissjonar inkluż id-disponiment minn skart ta’ livell 
għoli u minn fjuwil nukleari użat
(EUR  miljun)
Ignalina,  
il-LitwanjaKozloduy,  
il-BulgarijaBohunice,  
is-SlovakkjaTotal
Stima tal-ispejjeż għall-2015, eskluż id-disponiment 
minn skart ta’ livell għoli u minn fjuwil nukleari użat3 376 1 107 1 239 5 722
Stima tal-ispejjeż għad-disponiment finali minn skart 
ta’ livell għoli u minn fjuwil nukleari użat, minn dawn 
it-tmien reatturi12 610 1 590 1 466 5 666
Stima tal-ispejjeż, inkluż id-disponiment minn skart ta’ 
livell għoli u minn fjuwil nukleari użat5 986 2 697 2 705 11 388
Finanzjament nazzjonali 262 348 476 1 086
Finanzjament mill-UE 1 553 731 671 2 955
Nuqqas fil-finanzjament 4 171 1 618 1 558 7 347
1 Nota dwar l-istimi tal-ispejjeż tad-disponiment finali
Għal Ignalina, il-Litwanja , l-istima tagħna ta’ EUR 2 610 miljun hija bbażata fuq iċ-ċifra pprovduta fil-programm nazzjonali u kkwotata fil-
Programm Nukleari Illustrattiv  2016 tal-Kummissjoni.
Għal Kozloduy, il-Bulgarija , il-programm nazzjonali Bulgaru ma jipprovdix ċifra. L-istima tagħna ta’ EUR 1.59 biljun hija bbażata fuq l-istima 
ta’ EUR 3 biljun tal-ispiża totali ta’ faċilità nazzjonali ta’ disponiment, ibbażata fuq diskussjonijiet mal-awtoritajiet nazzjonali Bulgari rigward 
il-każ Finlandiż matul l-awditu. Aħna qsamna EUR 3 biljun min-nofs biex jirriflettu s-sehem tal-unitajiet 1-4 u tal-unitajiet 5 u 6 l-oħra li qed 
joperaw. Aħna ma ħadna inkunsiderazzjoni l-ebda pjan għal unitajiet jew impjanti futuri, peress li dawn kienu għadhom mhumiex konkreti.
Għal Bohunice, is-Slovakkja , l-istima tagħna ta’ EUR 1.46 biljun hija bbażata fuq l-istima ta’ EUR 4.4 biljun, imwettqa mill-awtoritajiet 
Slovakki, tal-ispejjeż nazzjonali tad-disponiment finali, bl-użu tax-xenarju aktar konservattiv fejn l-impjanti li baqa’ tal-enerġija nukleari 
fis-Slovakkja għandhom ħajja operazzjonali ta’ 60 sena. Aħna qsamna EUR 4.4 biljun fi tlieta, biex naqsmu l-ispiża b’mod indaqs bejn iż-żewġ 
unitajiet li qed jiġu dekummissjonati u  bejn l-erbgħa unitajiet li attwalment qed joperaw. Għall-kuntrarju tal-programm nazzjonali Slovakk, 
aħna ma ħadniex inkunsiderazzjoni ż-żewġ unitajiet ippjanati f’Mochovce, minħabba d-dewmien fil-kostruzzjoni tagħhom. Li kieku għamilna 
dan, l-unitajiet li qed jiġu dekummissjonati kienu jirrappreżentaw sehem ta’ 16.3 % mill-EUR 4.4 biljun, li huwa indaqs għal EUR 717-il miljun. 
Il-Programm Nukleari Illustrattiv 2016 tal-Kummissjoni jikkwota ċifra ta’ EUR 3.7 biljun, li tidher li tirreferi għax-xenarju inqas konservattiv 
rigward il-ħajja operazzjonali ta’ 40  sena tal-impjant.
Sors:  Il-QEA, ibbażat fuq il-Kummissjoni, l-AWPs għall-2015 u għall-2016, u partijiet interessati nazzjonali.
53 Osservazzjonijiet 
99 
Meta jittieħdu inkunsiderazzjoni kemm id-dekummissjonar kif ukoll id-disponi -
ment finali, il-Litwanja tirrappreżenta l-akbar sehem tan-nuqqas kumplessiv ta’ 
EUR 7.4 biljun. Madankollu, nuqqasijiet imdaqqsin ikunu joħorġu wkoll għall-
Bulgarija u  s-Slovakkja (ara l- Figura 18 ).Figura 18Nuqqasijiet fil-finanzjament meta jittieħdu 
inkunsiderazzjoni kemm id-dekummissjonar kif ukoll 
id-disponiment finali
Sors:  Il-QEA, ibbażat fuq it- Tabella 10 . 01 0002 0003 0004 0005 0006 000
Ignalina, il-Litwanja Kozloduy, il-Bulgarija Bohunice, is-Slovakkja58 %70 %
60 %(EUR miljun)
Finanzjament nazzjonali
Finanzjament mill-UE
Nuqqas /f_il-/f_inanzjament52 L-IAS 37 “Provvedimenti, 
Obbligazzjonijiet Kontinġenti 
u Assi Kontinġenti” 
u l-IPSAS 19. Ma hemm l-ebda 
standard internazzjonali 
tal-kontabbiltà speċifiku li 
jikkonċerna 
d-dekummissjonar ta’ impjanti 
nukleari. Hemm standard 
dwar il-mod kif tiġi kkalkulata 
informazzjoni statistika dwar 
l-ispejjeż tad-dekummissjonar 
fi ħdan is-Sistema Ewropea 
tal-Kontijiet (ESA) u dan ma 
jirrikjedix li obbligazzjonijiet 
jiġu rreġistrati għal spejjeż 
futuri.
53 Skont l-IAS 37.10, avveniment li 
jobbliga huwa avveniment li 
joħloq obbligu legali jew 
kostruttiv (eż. il-kostruzzjoni 
ta’ impjant tal-enerġija 
nukleari, li toħloq obbligu għal 
dekummissjonar ta’ impjanti 
nukleari), u  li, għalhekk, 
iwassal biex entità ma jkollha 
l-ebda alternattiva realistika 
għajr li twettaq saldu ta’ dak 
l-obbligu.
54 Skont l-IAS 37.40, il-
provvedimenti għal 
avvenimenti ta’ darba 
(ristrutturar, tindif ambjentali 
u soluzzjoni bil-Qorti) jitkejlu 
fl-ammont l-aktar probabbli.
Fit-tliet Stati Membri, l-obbligazzjonijiet għall-ispejjeż futuri 
ma jiġux kontabilizzati kif xieraq
100  
Skont l-istandards internazzjonali tal-kontabbiltà52, jenħtieġ li l-obbligazzjonijiet 
li huma mistennija li jirriżultaw fil-futur jiġu identifikati bħala provvedimenti, 
u rikonoxxuti fuq il-karta tal-bilanċ tal-organizzazzjoni, li għandha l-obbligu li 
tħallashom jekk:
- jirriżulta obbligu legali jew kostruttiv preżenti, b’riżultat ta’ avveniment 
passat53;
- x’aktarx li jsir il-pagament, jiġifieri x’aktarx iva milli le;
- l-ammont jista’ jiġi stmat b’mod affidabbli54.
54 Osservazzjonijiet 
101  
Jekk dawn it-tliet kundizzjonijiet ma jiġux issodisfati, l-obbligazzjonijiet 
jissejħu “obbligazzjonijiet kontinġenti” u  jiġu divulgati barra l-karta tal-bilanċ, 
pereżempju fin-noti tal-kontijiet, dment li l-possibbiltà li jsir pagament ma tit -
qiesx bħala waħda remota, li f’dan il-każ ma tkun tinħtieġ l-ebda divulgazzjoni55.
102  
Kif meħtieġ, l-ispejjeż tad-dekummissjonar ta’ impjanti nukleari u l-ispejjeż għad-
disponiment finali minn fjuwil nukleari użat għandhom għalhekk, meta x’aktarx 
li jsir tali pagament u l-ammont jista’ jiġi stmat b’mod affidabbli, jiġu rikonoxxuti 
bħala obbligazzjonijiet mill-organizzazzjoni li għandha l-obbligu li tħallashom. L-
istimi tal-ispejjeż jistgħu, pereżempju, ikunu bbażati fuq pjan ta’ dekummissjonar 
ta’ impjanti nukleari. It-trattament kontabilistiku preċiż jiddependi mis-sitwazzjo -
ni legali fir-rigward tal-obbligazzjoni għall-pagament u  mill-prattiki kontabilistiċi 
adottati mill-Istat Membru jew mill-organizzazzjoni56.
103  
Aħna staqsejna lill-awtoritajiet rilevanti fl-Istati Membri biex jipprovdu informazz -
joni dwar il-mod kif jiġu kontabilizzati l-obbligazzjonijiet għall-ispejjeż assoċjati 
mad-dekummissjonar u mad-disponiment minn fjuwil nukleari użat.
104  
Kif jidher fit- Tabella 11 , it-trattament kontabilistiku jvarja fost it-tliet Stati Mem -
bri u jiddependi minn jekk l-ispejjeż humiex assoċjati mad-dekummissjonar ta’ 
im pjanti nukleari jew mad-disponiment finali. L-ispejjeż tad-dekummissjonar 
ta’ impjanti nukleari mhuma rikonoxxuti bħala provvedimenti fuq l-ebda karta 
tal-bilanċ fil-Litwanja u  jiġu divulgati biss obbligazzjonijiet kontinġenti żgħar. 
L-ispejjeż tad-dekummissjonar mhumiex rikonoxxuti fil-kontijiet tal-impjant tal-
enerġija nukleari ta’ Kozloduy, il-Bulgarija, u huma biss parzjalment rikonoxxuti 
fl-impjant ta’ enerġija nukleari ta’ Bohunice, is-Slovakkja.
105  
Rigward l-ispejjeż tad-disponiment finali, l-organizzazzjonijiet rilevanti fil-
Litwanja u l-Bulgarija la rrikonoxxew provvedimenti għal tali spejjeż fuq il-karta 
tal-bilanċ u lanqas ma ddivulgaw xi informazzjoni fin-noti tal-kont. Huwa biss 
fis-Slovakkja li l-organizazzjonijiet rilevanti rrikonoxxew provvediment fir-rigward 
tal-ispejjeż tad-disponiment finali, f’subkont tal-fondi nukleari nazzjonali.55 Taħt l-IAS 37, divulgazzjoni 
mhijiex obbligatorja jekk 
l-possibbiltà li jsir pagament 
ma titqiesx bħala waħda 
remota.
56 Xi organizzazzjonijiet huma 
meħtieġa jużaw l-Istandards 
Internazzjonali tal-
Kontabbiltà, filwaqt li 
organizzazzjonijiet oħra 
jistgħu jużaw standards 
tal-kontabbiltà fil-livell 
nazzjonali.
55 Osservazzjonijiet 
106  
Il-fatt li spejjeż futuri ma jiġux sistematikament rikonoxxuti bħala provvedimenti 
u/jew inklużi fin-noti tal-kontijiet jillimita t-trasparenza u jfixkel l-abbiltà tal-
awtoritajiet rilevanti li jippjanaw b’mod adegwat kif iħallsu l-ispejjeż futuri tad-
dekummissjonar u  tad-disponiment.Tabella 11Trattament kontabilistiku tal-obbligazzjonijiet relatati mad-dekummissjonar ta’ 
impjanti nukleari u d-disponiment finali minn fjuwil użat
Kontijiet tal-impjanti tal-enerġija nukleari (eskluż id-
disponiment finali minn fjuwil nukleari użat)Kontijiet tal-fondi/tal-ministeru/pubbliċi
(inkluż id-disponiment finali minn fjuwil nukleari użat)
Ignalina,  
il-LitwanjaL-ebda provvediment rikonoxxut.
Nota ta’ spjegazzjoni tispjega li l-ebda stima affidabbli mhija 
disponibbli għaż-żarmar. Għalhekk, l-ebda obbligazzjoni 
kontinġenti mhija divulgata.L-ebda provvediment rikonoxxut.
Obbligazzjonijiet kontinġenti żgħar relatati mad-dekummissjonar 
ta’ impjanti nukleari jiġu divulgati barra l-karta tal-bilanċ (EUR 13-
il miljun), rigward garanziji soċjali addizzjonali għal eks-impjegati 
tal-impjanti tal-enerġija nukleari.
Kozloduy,  
il-BulgarijaL-ebda rikonoxximent, la tal-provvedimenti għad-
dekummissjonar u lanqas tal-ispejjeż tal-ħżin u l-ġestjoni ta’ 
fjuwil użat. Il-kontijiet għall-2014 ġew għalhekk ikkwalifikati 
minn awditur indipendenti.Id-dħul u n-nefqa tal-fondi nazzjonali ta’ dekummissjonar u ta’ 
skart radjuattiv huma inklużi fil-kontijiet tal-baġit annwali tal-
Ministeru tal-Enerġija. Kwalunkwe porzjon mhux użat tar-riżorsi 
finanzjarji dovuti, inklużi riżorsi mis-snin preċedenti, jiġu divulgati 
barra l-karta tal-bilanċ.
Bohunice,  
is-SlovakkjaParzjalment rikonoxxuti, iżda mhux assenjati għall-impjant tal-
enerġija nukleari ta’ Bohunice  V1.Informazzjoni preliminari rigward id-disponiment finali hija inkluża 
f’subkont tal-fondi nukleari nazzjonali.
Sors:  Il-QEA, ibbażat fuq informazzjoni mill-awtoritajiet nazzjonali.
56
 Konklużjonijiet 
u rakkomandazzjonijiet
107  
Il-programmi ddedikati ta’ finanzjament tal-UE għad-dekummissjonar ta’ imp -
janti nukleari ma ħolqux l-inċentivi t-tajbin għal dekummissjonar f’waqtu u  kost -
effettiv. Minn meta aħna ppubblikajna r-rapport preċedenti tagħna, fl-2011, ‘il 
hawn seħħ xi progress fid-dekummissjonar tal-impjanti tal-enerġija nukleari ta’ 
Ignalina fil-Litwanja, ta’ Kozloduy fil-Bulgarija, u ta’ Bohunice fis-Slovakkja. Ġew 
żarmati komponenti ewlenin fiż-żoni mhux ikkontrollati tal-impjanti. Madankollu, 
kważi l-proġetti ewlenin kollha ta’ infrastruttura għad-dekummissjonar esperjen -
zaw dewmien, u l-isfidi kruċjali li l-ħidma fiż-żoni kkontrollati tinvolvi għadhom 
mistennija fil-ġejjieni għat-tliet Stati Membri kollha. L-awtoritajiet tal-Istati 
Membri jaffermaw li l-impjanti ngħalqu b’mod irriversibbli; madankollu, ma ġewx 
issodisfati bis-sħiħ l-outputs mistennija kollha li ntużaw mill-Kummissjoni għall-
valutazzjoni tal-progress lejn għeluq irriversibbli. In-nuqqas fil-finanzjament 
fil-Litwanja żdied mill-aħħar awditu tagħna ‘l hawn, u issa jinsab f’ammont ta’ 
EUR 1.6 biljun. B’kollox, l-ispiża stmata tad-dekummissjonar fit-tliet impjanti se 
tkun mill-inqas ta’ EUR 5.7 biljun, u ta’ EUR 11.4 biljun jekk tiġi inkluża l-ispiża tad-
disponiment finali.
Seħħ xi progress fid-dekummissjonar mill-2011 ‘il hawn, iżda 
sfidi kruċjali huma mistennija fil-ġejjieni
108  
Mill-2011 ‘il hawn, it-tliet Stati Membri żarmaw ċerti komponenti ewlenin fiż-żona 
mhux ikkontrollata u, ħlief fil-każ tal-Litwanja, imxew ‘il quddiem fil-ksib tal-
liċenzji rilevanti biex jinbeda xogħol fiż-żona kkontrollata. Il-Litwanja għad trid 
tikseb tali liċenzja, li l-għoti tagħha huwa skedat issa għall-2022, 10 snin aktar 
tard milli oriġinarjament ippjanat (ara l-paragrafi  40 u  42).
109  
Skont l-awtoritajiet nazzjonali kollha, il-progress miksub ifisser li l-għeluq huwa 
effettivament irriversibbli issa. Madankollu, fl-ebda wieħed mit-tliet impjanti 
għadhom ma ġew issodisfati bis-sħiħ l-outputs mistennija li permezz tagħhom 
il-Kummissjoni tivvaluta l-progress lejn għeluq irriversibbli. It-tfassiliet għaż-
żarmar tal-qalbiet tar-reatturi/taċ-ċirkwiti primarji għadhom mhumiex kompleti 
u sal-ġurnata tal-lum saru biss xogħlijiet żgħar fil-bini tar-reattur. Dan ifisser li 
l-isfidi kruċjali li l-ħidma fiż-żoni kkontrollati tinvolvi, inklużi l-binjiet tar-reatturi, 
għadhom mistennija fil-ġejjieni għat-tliet Stati Membri kollha (ara l-paragrafi 38 
sa 42).
110  
Seħħ xi progress fl-istabbiliment ta’ infrastruttura għall-ġestjoni tal-iskart, iżda 
ħafna proġetti ewlenin ta’ infrastruttura fit-tliet Stati Membri esperjenzaw dew -
mien fil-perjodu 2011-2015 (ara l-paragrafi 43 u 59 sa 71). L-itwal dewmien seħħ 
fil-Litwanja, fejn id-data ta’ tmiem tad-dekummissjonar, mill-2011 ‘il hawn, ġiet 
posposta b’disa’ snin oħra għall-2038 (ara l-paragrafi 59 sa 63).
57 Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet 
111 
Baqgħu sfidi f’kull wieħed mit-tliet Stati Membri, bħal dipendenza minn esperti 
esterni (ara l-paragrafu 69) u trattar ta’ soluzzjonijiet tekniċi li huma l-ewwel mit-
tip tagħhom (ara l-paragrafi 67 sa 68). In-nuqqas, madwar l-UE kollha, ta’ inġinieri 
kkwalifikati u  esperjenzati jippreżenta riskju, partikolarment fil-Litwanja (ara 
l-paragrafu  70).
Rakkomandazzjoni 1 - Żgurar ta’ progress 
fid-dekummissjonar
Jenħtieġ li t-tliet Stati Membri kkonċernati:
(a) itejbu aktar il-prattiki tagħhom ta’ ġestjoni tal-proġetti sabiex l-infrastruttura 
meħtieġa, għall-ġestjoni tal-iskart u ta’ fjuwil użat, tkun diġà stabbilita meta 
jasal żmien l-ippjanar;
(b) jieħdu passi biex jibnu l-kapaċità teknika proprja tagħhom, biex b’hekk jiksbu 
bilanċ aħjar bejn il-kompetenzi interni u  l-kompetenzi esterni;
(c) isibu modi aħjar biex jiskambjaw l-aħjar prattiki u l-għarfien tekniku, kemm 
fosthom stess kif ukoll mal-komunità usa’ tad-dekummissjonar ta’ impjanti 
nukleari fl-UE u lil hinn minnha. Jenħtieġ li  l-Kummissjoni  tiffaċilita dan 
b’mod kosteffettiv.
Data ta’ implimentazzjoni fil-mira: Sa tmiem l-2017.
112  
Il-proġetti ffinanzjati taħt il-programmi ta’ għajnuna tal-UE għad-
dekummissjonar ta’ impjanti nukleari mhumiex relatati mad-disponiment finali, 
iżda huma relatati biss mal-ħżin interim  ta’ fjuwil nukleari użat. Bosta deċennji 
u livelli għoljin ta’ impenn finanzjarju jistgħu ikunu meħtieġa biex jiġi żviluppat 
sit tad-disponiment finali għal fjuwil nukleari użat. It-twettiq tiegħu jista’ jkun 
diffiċli għal xi pajjiżi li jiġġeneraw volumi baxxi ta’ skart radjuattiv, li jkollhom 
riżorsi finanzjarji limitati, jew li ma jkollhomx kundizzjonijiet ġeoloġiċi xierqa. 
Taħditiet fit-tliet Stati Membri rigward soluzzjonijiet potenzjali għad-disponiment 
finali għal skart ta’ livell għoli u fjuwil nukleari użat, li jistgħu jkunu soluzzjonijiet 
nazzjonali jew reġjonali, għadhom biss fi stadju kunċettwali (ara l-paragrafi  48 
sa 58). Il-Kummissjoni teħtieġ tirrapporta dwar il-pjanijiet tal-Istati Membri f’dan 
il-qasam, iżda għadha ma għamlitx dan (ara l-paragrafu 53).
58 Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet 
Rakkomandazzjoni 2 - Soluzzjonijiet għad-disponiment finali 
minn fjuwil nukleari użat
(a) Jenħtieġ li l-Kummissjoni , flimkien mal-Istati Membri rilevanti kollha tal-
UE, teżamina bir-reqqa għażliet għad-disponiment minn fjuwil użat u  minn 
skart ta’ livell għoli, inkluża kwalunkwe soluzzjoni reġjonali u soluzzjoni oħra 
bbażata fl-UE, filwaqt li tqis b’mod debitu s-sikurezza, is-sigurtà u l-kostef -
fettività tal-alternattivi. Jenħtieġ li l-Kummissjoni tinkludi eżaminar ta’ din 
il-kwistjoni fl-ewwel rapport tagħha lill-Parlament Ewropew u lill-Kunsill dwar 
l-implimentazzjoni tad-Direttiva dwar l-Iskart Radjuattiv.
Data ta’ implimentazzjoni fil-mira: Biex tinbeda minnufih; il-pubblikazzjoni 
tar-rapport sa mhux aktar tard minn nofs l-2017.
(b) Jenħtieġ li t-tliet Stati Membri , b’mod parallel, jimxu ‘l quddiem bil-pjanijiet 
tagħhom għad-disponiment finali, sabiex jistabbilixxu stimi tal-ispejjeż 
u pjanijiet ta’ finanzjament aktar kompleti għad-disponiment minn fjuwil 
użat u minn skart radjuattiv, kif meħtieġ bid-Direttiva dwar l-Iskart Radjuattiv.
Data ta’ implimentazzjoni fil-mira: Sa nofs l-2017.
L-ispiża stmata tad-dekummissjonar se tkun mill-inqas 
ta’ EUR 5.7 biljun u d-doppju ta’ dak l-ammont jekk 
tiġi inkluża l-ispiża tad-disponiment finali
113  
L-istimi tal-ispiża totali tad-dekummissjonar fit-tliet programmi kollha żdiedu b’40 
% bejn l-2010 u l-2015, minn EUR 4.1 biljun għal EUR 5.7 biljun (ara l-paragrafi 73 
sa 74). Jekk jiġu inklużi l-ispejjeż assoċjati mad-disponiment finali minn fjuwil 
nukleari użat, l-ispiża sħiħa tista’ tirdoppja, u tilħaq l-EUR 11.4 biljun (ara l-para -
grafi 93 sa 99).
114  
Il-finanzjament nazzjonali u  l-finanzjament mill-UE li hemm disponibbli attwal -
ment, ta’ EUR 4.0 biljun jonqos milli jkopri l-ispiża totali stmata ta’ EUR 5.7 biljun, 
mingħajr ma jinkludi l-ispiża tad-disponiment finali. Għalhekk hemm nuqqas 
fil-finanzjament ta’ EUR  1.7 biljun sakemm jiġi kkompletat id-dekummissjonar. 
Il-Litwanja tirrappreżenta 93  % ta’ dan in-nuqqas fil-finanzjament kumples -
siv, b’nuqqas ta’ EUR 1.6 biljun (ara l-paragrafi 73 sa 85). In-nuqqasijiet fil-
finanzjament li ġew stmati mill-Bulgarija u  s-Slovakkja jammontaw issa għal 
EUR 28 miljun u EUR 92 miljun rispettivament (ara l-paragrafu 84).
59 Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet 
115  
Skont il-prinċipju ta’ “min iniġġes iħallas”, rikonoxxut internazzjonalment, hija 
r-responsabbiltà tal-Istat Membru li jiżgura li l-operaturi tal-impjanti tal-enerġija 
nukleari jissodisfaw l-obbligi tagħhom bħala s-sors ta’ tniġġis, u li jwarrbu riżorsi 
finanzjarji suffiċjenti biex ikopru l-ispiża sħiħa tad-dekummissjonar u  tad-dis -
poniment finali (ara l-paragrafi 20 u 93). It-tliet siti jitħaddmu minn intrapriżi tal-
Istat. It-tliet Stati Membri kollha waqqfu fondi nazzjonali ddedikati biex jiffinan -
zjaw il-politiki nazzjonali tagħhom għall-ġestjoni sikura u  d-disponiment minn 
skart radjuattiv u  għad-dekummissjonar ta’ installazzjonijiet nukleari. Madankol -
lu, sal-ġurnata tal-lum, ftit sar użu minn fondi nazzjonali fit-tliet programmi 
għad-dekummissjonar ta’ impjanti nukleari, u  r-riżorsi f’dawn il-fondi jibqgħu 
limitati, partikolarment fil-Litwanja (ara l-paragrafi 89 sa 92).
116  
B’riżultat ta’ dan, il-kofinanzjament ta’ proġetti b’fondi nazzjonali kien 
l-eċċezzjoni rari aktar milli n-norma. Għalkemm, b’kuntrast mal-fondi l-oħra 
tal-UE, ma hemm l-ebda rekwiżit legali f’dawn il-programmi biex jiġu kofi -
nanzjati proġetti, il-bażi legali tirrikonoxxi li l-finanzjament sħiħ, mill-UE, ta’ 
proġetti għandu jiġi awtorizzat biss f’”każijiet eċċezzjonali ġġustifikati tajjeb”57. 
Madankollu, il-Kummissjoni għadha ma stabbilietx linji gwida ċari dwar xi jkun 
jikkostitwixxi każ bħal dan. Li kieku kienet għamlet dan, hija setgħet tkun aktar 
effettiva fil-ħolqien tal-inċentivi t-tajbin biex livelli ogħla ta’ kofinanzjament naz -
zjonali jiġu investiti fid-dekummissjonar (ara l-paragrafu  92).
117  
It-tliet Stati Membri huma fl-aħħar mill-aħħar responsabbli biex jiżguraw li riżorsi 
finanzjarji adegwati huma disponibbli kemm għad-dekummissjonar kif ukoll 
għad-disponiment finali (ara l-paragrafi  20 u  95). Fil-valutazzjoni tal-impatt 
tagħha tal-2011, il-Kummissjoni kkonkludiet li, abbażi ta’ valutazzjoni tal-ħtiġijiet 
tal-Istati Membri, l-appoġġ finanzjarju mill-UE ma għandux jiġi estiż wara l-2020 
(ara l-paragrafu  10). F’dan ir-rigward, ir-rappreżentanti Litwani ġibdu l-attenzjoni 
tagħna, b’mod partikolari, għall-Protokolli tat-Trattati tal-Adeżjoni (ara l-paragra -
fu 83 u n-nota 43 f’qiegħ il-paġna).
Rakkomandazzjoni 3 - Il-prinċipju ta’ min iniġġes iħallas 
jiġi rrispettat billi jiżdied il-finanzjament nazzjonali għall-
perjodu 2014-2020 u wara.
Jenħtieġ li t-tliet Stati Membri  jirrikonoxxu r-rwol proprju tagħhom fl-iżgurar 
li l-prinċipju ta’ min iniġġes iħallas jiġi rrispettat, u jenħtieġ li jkunu lesti jużaw 
fondi nazzjonali biex ikopru l-ispejjeż tad-dekummissjonar, kif ukoll l-ispiża tad-
disponiment finali, kemm fil-perjodu attwali ta’ finanzjament kif ukoll warajh.
Data ta’ implimentazzjoni fil-mira: Tinbeda b’żieda fil-kofinanzjament nazz -
jonali mill-programmi ta’ ħidma annwali għall-2017.57 Il-premessa 17 tar-Regolament 
tal-Kunsill (Euratom) Nru 
1368/2013 u l-premessa 15 
tar-Regolament tal-Kunsill 
(Euratom) Nru 1369/2013.
60 Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet 
Rakkomandazzjoni 4 - Żieda fil-kofinanzjament nazzjonali 
matul il-perjodu ta’ finanzjament 2014-2020
Jenħtieġ li l-Kummissjoni  tfittex żidiet filkofinanzjament nazzjonali matul il-per -
jodu ta’ finanzjament 2014-2020. Pereżempju, jenħtieġ li hija tiddefinixxi b’mod 
ċar, f’deċiżjoni tal-Kummissjoni, il-kundizzjonijiet “eċċezzjonali ġġustifikati tajjeb” 
li taħthom il-proġetti jistgħu jiġu ffinanzjati bis-sħiħ mill-UE taħt il-programmi ta’ 
għajnuna għad-dekummissjonar ta’ impjanti nukleari.
Data ta’ implimentazzjoni fil-mira: Sa tmiem Diċembru 2017.
Rakkomandazzjoni 5 - Programmi ddedikati ta’ finanzjament 
għad-dekummissjonar ta’ impjanti nukleari fil-Litwanja, 
fil-Bulgarija u s-Slovakkja ma għandhomx jitkomplew wara 
l-2020
Jenħtiep li l-programmi ddedikati ta’ finanzjament għad-dekummissjonar ta’ im -
pjanti nukleari fil-Litwanja, fil-Bulgarija u s-Slovakkja ma jitkomplewx wara l-2020. 
Jekk tiġi stabbilita ħtieġa ċara għall-użu ta’ fondi tal-UE wara l-2020, f’wieħed jew 
aktar minn dawn it-tliet Stati Membri kwalunkwe finanzjament futur mill-UE li 
jiġi propost mill-Kummissjoni u  maqbul mil-leġiżlatur għandu jinkludi l-inċentivi 
t-tajbin biex id-dekummissjonar jiġi segwit, inkluża l-limitazzjoni biż-żmien 
u l-ibbażar fuq livelli xierqa ta’ kofinanzjament mill-Istati Membri. Mod wieħed 
biex isir dan ikun li jitqies it-twessigħ tal-aċċess għall-Fondi Strutturali u ta’ Inves -
timent Ewropej biex ikunu jistgħu jiġu koperti l-attivitajiet ta’ dekummissjonar ta’ 
impjanti nukleari, filwaqt li jiġu ssodisfati dawn il-kundizzjonijiet.
Data ta’ implimentazzjoni fil-mira: Sa tmiem l-2018, jekk meħtieġ.
118  
Il-livelli tal-persunal naqsu fit-tliet impjanti kollha. Madankollu, f’Ignalina fil-
Litwanja, fejn tneħħa l-fjuwil ta’ waħda biss miż-żewġ qalbiet tar-reatturi, u li 
għadu jopera taħt liċenzja operazzjonali, il-livelli tal-persunal, u  għaldaqstant 
l-ispejjeż iffinanzjati mill-UE, jibqgħu għoljin. Terz tal-persunal għadu jaħdem fuq 
il-manutenzjoni sikura tal-impjant. Minħabba n-nuqqas ta’ kofinanzjament u  l-
isfidi ekonomiċi u  soċjali lokali involuti fid-dekummissjonar f’Ignalina, il-Litwanja, 
hemm riskju li r-reklutaġġ ta’ persunal jaqbeż il-limitu tal-ħtiġijiet tal-programm 
għad-dekummissjonar, u  dawk tal-finanzjament mill-UE ddedikat tad-dekummis -
sjonar jintuża għall-appoġġ ta’ tali impjieg (ara l-paragrafi  80 sa  81).
61 Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet 
Rakkomandazzjoni 6 - Il-finanzjament mill-UE huwa biss 
għall-ispiża tad-dekummissjonar
Jenħtieġ li l-Kummissjoni  tippermetti li jintuża finanzjament mill-UE, taħt il-
programmi ta’ għajnuna għad-dekummissjonar ta’ impjanti nukleari, biex jiġu 
ffinanzjati biss l-ispejjeż tal-persunal li l-ħidma sħiħa tiegħu tkun fuq attivitajiet 
ta’ dekummissjonar.
Data ta’ implimentazzjoni fil-mira: Mill-programmi ta’ ħidma annwali 
għall-2017 u wara.
119  
Il-valutazzjoni mill-Kummissjoni dwar jekk il-pjanijiet ta’ finanzjament u  ta’ de -
kummissjonar jissodisfawx il-kundizzjonalitajiet ex ante kienet inadegwata (ara 
l-paragrafi 86 sa 88).
Rakkomandazzjoni 7 - Titjib tas-sorveljanza mill-Kummissjoni
Jenħtieġ li Il-Kummissjoni  tikkompleta l-valutazzjoni tagħha tal-kundizzjonalita -
jiet ex ante .
Data ta’ implimentazzjoni fil-mira: Sa tmiem Ottubru 2016.
120  
Fost it-tliet Stati Membri, ivarja t-trattament kontabilistiku tal-obbligazzjonijiet 
u tal-obbligazzjoni kontinġenti għall-ispejjeż futuri li huma assoċjati mad-de -
kummissjonar ta’ impjanti nukleari u  mad-disponiment finali minn fjuwil nukleari 
użat. Il-fatt li spejjeż futuri mhux dejjem jiġu rikonoxxuti bħala provvedimenti u/
jew inklużi fin-noti tal-kontijiet jillimita t-trasparenza u jfixkel l-abbiltà tal-awtori -
tajiet rilevanti li jippjanaw b’mod adegwat kif iħallsu l-ispejjeż futuri tad-dekum -
missjonar u tad-disponiment (ara l-paragrafi 100 sa 103).
62 Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet 
Rakkomandazzjoni 8 - Trattament kontabilistiku
Jenħtieġ li l-Kummissjoni  taħdem flimkien mal-Istati Membri rilevanti kollha, 
biex b’hekk l-ispejjeż futuri kollha li huma assoċjati mad-dekummissjonar ta’ 
im pjanti nukleari u mad-disponiment finali minn fjuwil użat jiġu kontabiliz -
zati kif  xieraq, b’mod trasparenti li jkun konsistenti mal-istandards rilevanti 
tal-kontabbiltà.
Data ta’ implimentazzjoni fil-mira: Sa tmiem Diċembru 2017.
Dan ir-Rapport ġie adottat mill-Awla  II, immexxija mis-Sur Henri GRETHEN, 
Membru tal-Qorti tal-Awdituri, fil-Lussemburgu fil-laqgħa tagħha 
tal-14 ta’ Lulju 2016.
 Għall-Qorti tal-Awdituri
 Vítor Manuel da SILVA CALDEIRA
 President

63
 Annessi
Ir-reatturi nukleari li qed jiġu dekummissjonati taħt il-programm ta’ għajnuna tal-UE 
għad-dekummissjonar ta’ impjanti nukleari
TWhOperazzjoni kummerċjaliData tal-ikkompletar 
ippjanata 
għad-dekummissjonar
Bidu Għeluq SninBħala % ta’ 
ħajja ta’ 
30 senaSkont 
ir-Rapport 
tal-2011 
tal-QEAF’Diċembru  
2015
Il-LitwanjaIgnalina 1 86 Mejju  1985 Diċembru  2004 20 652029 2038Ignalina 2 155 Diċembru  1987 Diċembru  2009 22 73
Il-BulgarijaKozloduy 1 61 Ottubru  1974 Diċembru  2002 28 94
2035 2030Kozloduy 2 63 Novembru  1975 Diċembru  2002 27 90
Kozloduy 3 63 Jannar 1981 Diċembru  2006 26 86
Kozloduy 4 61 Ġunju  1982 Diċembru  2006 25 82
Is-SlovakkjaBohunice-V1, 
ir-Reattur  172 April  1980 Diċembru  2006 27 89
2025 2025Bohunice-V1, 
ir-Reattur  277 Jannar 1981 Diċembru  2008 28 93
Sors:  L-IAEA, id-Database tal-Pris.Anness I
64 Annessi 
Ħarsa ġenerali lejn il-bażijiet legali għall-programmi ta’ għajnuna għad-
dekummissjonar ta’ impjanti nukleari
Ignalina, il-Litwanja Kozloduy, il-Bulgarija Bohunice, is-Slovakkja
Qabel l-adeżjoniIr-Regolament tal-Kunsill 
(KEE) Nru 3906/1989 
tat-18 ta’ Diċembru 1989Ir-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 1266/1999 tal-21 ta’ Ġunju 1999 (il-Programm PHARE)
Trattati 
tal-AdeżjoniIl-Protokoll Nru 4 dwar l-Impjant 
tal-Enerġija Nukleari ta’ Ignalina 
fil-Litwanja, mehmuż mal-Att 
li jirrigwarda l-kundizzjonijiet 
tal-adeżjoni tar-Repubblika 
tal-Litwanja u l-aġġustamenti 
għat-Trattati li fuqhom hija stab -
bilita l-Unjoni Ewropea (ĠU L 236, 
23.9.2003, p. 944-945)L-Att dwar il-kundizzjonijiet tal-adeżjoni 
tar-Repubblika tal-Bulgarija u  tar-Ru -
manija (ĠU L 157 , 21.6.2005, p. 203)Il-Protokoll Nru 9 tal-Att li jirrigwarda 
l-kundizzjonijiet tal-adeżjoni tar-Repubblika 
tas-Slovakkja u l-aġġustamenti għat-Trattati li 
fuqhom hija stabbilita L-Unjoni Ewropea
(l-Impjant tal-enerġija nukleari ta’ Bohunice  V1) 
(ĠU L 236, 23.9.2003, p. 954).
Wara l-adeżjoniIr-Regolament tal-Kunsill 
(KE) Nru 1990/2006 tal-
21 ta’ Diċembru 2006 dwar 
l-implimentazzjoni tal-Protokoll 
Nru 4 dwar l-impjant tal-enerġija 
nukleari IgnalinaIr-Regolament tal-Kunsill (Euratom) 
Nru 647/2010 tat-13 ta’ Lulju 2010Ir-Regolament tal-Kunsill (Euratom) 
Nru 549/2007 tal-14 ta’ Mejju 2007 dwar 
l-implimentazzjoni tal-Protokoll Nru 9 dwar 
Unità 1 u Unità 2 tal-impjant tal-enerġija nuk -
leari ta’ Bohunice  V1 fis-Slovakkja mal-Att dwar 
il-kundizzjonijiet tal-adeżjoni tar-Repubblika 
Ċeka, l-Estonja, Ċipru, il-Latvja, il-Litwanja, 
l-Ungerija, Malta, il-Polonja, is-Slovenja u  tas-
Slovakkja mal-Unjoni Ewropea
Ir-Regolament tal-Kunsill 
(UE) Nru 1369/2013 tat-
13 ta’ Diċembru 2013 dwar 
l-appoġġ, min-naħa tal-Unjoni, 
għall-programm ta’ għajnuna 
għad-dekummissjonar ta’ impjanti 
nukleari fil-Litwanja, u li jirrevoka 
r-Regolament (KE) 1990/2006Ir-Regolament tal-Kunsill (Euratom) Nru 1368/2013 tat-13 ta’ Diċembru 2013 dwar l-appoġġ, 
min-naħa tal-Unjoni, għall-programmi ta’ għajnuna għad-dekummissjonar ta’ impjanti nuk -
leari fil-Bulgarija u s-Slovakkja, u li jirrevoka r-Regolamenti (Euratom) 549/2007 u (Euratom) 
Nru 647/2010Anness II
65 Annessi 
Reatturi tal-enerġija nukleari fl-Istati Membri u l-istatus tagħhom 
fil-31 ta’ Diċembru 2015Anness IIIStatus
MagħluqOperazzjonaliTaħt kostruzzjoni91
129
2244Ir-Renju UnitMagħluqOperazzjonaliTaħt kostruzzjoni
3015
45-
In-NetherlandsMagħluqOperazzjonaliTaħt kostruzzjoni
11
2-
Il-Belġju
MagħluqOperazzjonaliTaħt kostruzzjoni
17
8-
Il-Ġermanja
MagħluqOperazzjonaliTaħt kostruzzjoni
28
8
36-
FranzaMagħluqOperazzjonaliTaħt kostruzzjoni
1258
711
SpanjaMagħluqOperazzjonaliTaħt kostruzzjoni
37
10-
L-ItaljaMagħluqOperazzjonaliTaħt kostruzzjoni
4-
4-Il-Finlandja
Magħluq
Operazzjonali
Taħt kostruzzjoni-
4
51
L-Iżvezja
MagħluqOperazzjonaliTaħt kostruzzjoni3
10
13-
Il-LitwanjaMagħluqOperazzjonaliTaħt kostruzzjoni
2
-
2-
Ir-Repubblika ĊekaMagħluqOperazzjonaliTaħt kostruzzjoni
-
6
6-
Ir-RumanijaMagħluqOperazzjonaliTaħt kostruzzjoni
-
2
2-
Il-BulgarijaMagħluqOperazzjonaliTaħt kostruzzjoni
4
2
6-Is-SlovakkjaMagħluqOperazzjonali
Taħt kostruzzjoni3
4
92
L-Ungerija
MagħluqOperazzjonaliTaħt kostruzzjoni-
4
4-Is-Slovenja
(kondiviż mal-Kroazja)
Magħluq
OperazzjonaliTaħt kostruzzjoni-
1
1-
TotalTotalTotalTotalTotalTotalTotal
Total Total TotalTotalTotalTotalTotalTotalTotal Total
Nota:  Iż-żewġ unitajiet tar-reatturi f’Ignalina, il-Litwanja, għadhom qed joperaw taħt liċenzja operazzjonali (ara l-paragrafu 40).
Sors: Il-QEA, ibbażat fuq data  mill-Kummissjoni Ewropea u mis-Sistema ta’ Informazzjoni dwar ir-Reatturi tal-Enerġija (PRIS) tal-IAEA.
66 Annessi 
Ħarsa ġenerali lejn l-atturi involuti fil-programmi ta’ għajnuna għad-
dekummissjonar ta’ impjanti nukleari
Programm ta’ għajnuna għad-dekummissjonar ta’ impjanti nukleari, b’żewġ korpi ta’ 
implimentazzjoni fil-LitwanjaAnness IV
Kanal tal-BERŻ Kanal tal-Aġenzija Nazzjonali
Kumitat ta' 
Monitoraġġ 
tal-ProgrammiIl-Litwanja
BeneﬁċjarjuBeneﬁċjarju
Kuntrattur 
tal-ProġettKuntrattur
tal-ProġettFtehim Qafas
Ftehim Annwali ta' DelegaFtehim Qafas
Ftehim Annwali ta' Delega
Ftehim dwar it-Trasferiment ta' Fondi
Monitoraġġ MonitoraġġMonitoraġġFtehim Qafas
Approvazzjoni tal-Ftehimiet ta'
Għotja
KuntrattŻborżamentŻborżamentKuntrattFtehim ta' Finanzjament
Superviżjoni SuperviżjoniIl-Litwanja
NominazzjoniMonitoraġġ
Ministeru tal-Finanzi
Koordinazzjoni 
ﬁnanzjarjaJiżgura l-
awditjar u s- superviżjoni 
ﬁnanzjarjaFond Internazzjonali ta’ 
Appoġġ 
għad-Dekummissjonar ta' 
Ignalina
- Irregolat mill-Assemblea 
tal- Kontributuri
- Amministrat mill-BERŻ 
(Korp ta' Implimentazzjoni)Aġenzija Nazzjonali 
(CPMA)
Koordinazzjoni tal- 
programmIl-Kummissjoni Ewropea 
megħjuna mill-Kumitat tal- 
Programmi ta' Għajnuna 
għad-Dekummissjonar ta' 
Impjanti Nukleari
Fl-2015, il-BERŻ kien responsabbli għall-proġetti 
segwenti ta’ dekummissjonar li għadhom 
għaddejjin:Finanzja -
ment mill-UE 
(miljun EUR)
Ħżin interim  għal fjuwil użat tal-INPP 205.97
Faċilitajiet ta’ ġestjoni u ħżin ta’ skart solidu 184.02
Unità tal-Ġestjoni tal-Proġetti - il-Fażijiet 1-5
(2001-2015)51.81
Maħżen viċin is-superfiċje għall-iskart radjuattiv ta’ 
livell baxx u livell intermedju, u b’ħajja qasira (tfassil)10.63
Total għall-2015 452.43
Total tal-proġetti ta’ dekummissjonar, tal-BERŻ, 
ikkompletati jew li għadhom għaddejjin, mill-1999 sa 
tmiem l-2015522.91Fl-2015, is-CPMA kienet responsabbli għall-proġetti segwenti 
ta’ dekummissjonar li għadhom għaddejjin:Finanzja -
ment mill-UE 
(miljun EUR)
Attivitajiet Annwali ta’ Dekummissjonar tal-INPP bi Spejjeż assoċjati 
fl-201550.50
Kostruzzjoni ta’ Faċilità ta’ Landfill għal Skart Radjuattiv ta’ Livell 
Baxx Ħafna (Faċilità ta’ Landfill il-Fażi 3)8.42
Għajnuna Teknika lill-VATESI (il-Fażi 6) 1.80
Kontenituri tal-iskart ta’ siment 1.00
Stabbiliment tal-Faċilità tat-Trattament ta’ Metall Radjuattiv (RMTF) 0.96
Total għall-2015 62.68
Total tal-proġetti ta’ dekummissjonar, tas-CPMA, ikkompletati jew li 
għadhom għaddejjin, mill-1999 sa tmiem l-2015465.97
67 Annessi 
Programmi ta’ għajnuna għad-dekummissjonar ta’ impjanti nukleari, b’korp wieħed 
ta’ implimentazzjoni fil-Bulgarija u s-SlovakkjaAnness IV
Kanal tal-BERŻ
BeneﬁċjarjuMonitoraġġMonitoraġġ
Monitoraġġ
Superviżjoni
ŻborżamentKuntrattFtehim Qafas
Ftehim Annwali ta' Delega
Approvazzjoni tal-
Ftehimiet ta' Għotja
Kuntrattur
tal-ProġettFond Internazzjonali ta’ Appoġġ 
għad-Dekummissjonar ta' Kozloduy u 
Bohunice
- Irregolat mill-Assemblea tal-Kontributuri
- Amministrat mill-FEŻR (Korp ta' 
Implimentazzjoni)Il-Bulgarija 
Is-Slovakkja
Kumitati ta' Monitoraġġ 
tal- Programmi ta' 
Kozloduy u ta' BohuniceIl-Kummissjoni Ewropea 
megħjuna mill-Kumitat 
tal- Programmi ta' 
Għajnuna għad-Dekum-
missjonar ta' Impjanti 
Nukleari
68 Annessi 
Proġetti ffinanzjati mill-UE li ġew eżaminati għall-awditu
Ignalina, il-Litwanja
Proġett Valutazzjoni mill-QEA
1. Ħżin interim  għall-assemblaġġi ta’ 
fjuwil użat
Baġit inizjali: EUR 165 miljun
Il-baġit l-aktar reċenti: EUR 206 miljun
Data ta’ skadenza inizjali: Awwissu 2008
Id-data ta’ skadenza l-aktar reċenti: 
Ottubru  2017Rapport tal-2011 
tal-QEADewmien sinifikanti jkollu impatt sostanzjali fuq is-sikurezza nukleari sakemm l-elementi 
kollha tal-fjuwil użat jitqiegħdu f’kontenituri (kartelli), kif ukoll fuq l-ispejjeż operazzjonali 
tal-impjant.
F’Diċembru 2015Il-kostruzzjoni tal-faċilità ta’ ħżin iddewmet b’6 snin oħra, li jfisser li hija waqgħet 10 snin 
lura meta mqabbla mal-pjan finali tad-dekummissjonar tal-2005. L-ispejjeż addizzjonali 
tal-manutenzjoni tal-faċilità li huma relatati mal-proġett B1 qabżu l-EUR 61 miljun.
2. Faċilità ta’ ġestjoni u ħżin ta’ skart 
solidu
Baġit inizjali: EUR 120 miljun
Il-baġit l-aktar reċenti: EUR 184 miljun
Data ta’ skadenza inizjali: Novembru 2009
Id-data ta’ skadenza l-aktar reċenti: 
Novembru  2018Rapport tal-2011 
tal-QEADewmien sinifikanti fil-proġetti li huwa kritiku għaliex ir-rotot tal-ġestjoni tal-iskart huma 
meħtieġa għal progress fil-proġetti ta’ żarmar u ta’ dekontaminazzjoni. X’aktarx li jkun 
meħtieġ finanzjament addizzjonali mill-IIDSF.
F’Diċembru 2015Il-proġett iddewwem b’disa’ snin, li ħames snin minnhom ġew akkumulati fil-
perjodu 2011-2014. L-INPP u l-Ministru Litwan tal-Enerġija waslu għal soluzzjonijiet 
mal-kuntrattur dwar tilwim kummerċjali relatat, billi ħallsu EUR 55 miljun bħala kumpens, 
u warrbu EUR 17.9 miljun oħra għal riskji antiċipati.
3. Inġinerija, ippjanar u  liċenzjar 
ta’ attivitajiet ta’ żarmar u ta’ 
dekontaminazzjoni
Baġit inizjali tal-proġett: EUR 8 miljun
L-ebda baġit jew skeda mhuma attwal -
ment issettjati għall-proġett.Rapport tal-2011 
tal-QEAId-deċiżjoni biex jiġu esternalizzati attivitajiet ta’ proġetti ma kinitx ibbażata fuq valu -
tazzjoni adegwata tad-disponibbiltà fuq il-post tar-riżorsi tekniċi meħtieġa jew inkella 
tal-kosteffettività ta’ din l-għażla.
F’Diċembru 2015It-tħejjija tad-dokumentazzjoni ddewmet bi 30 xahar minħabba stima eċċessiva tar-riżorsi 
tal-kuntratturi u taż-żmien meħtieġ għall-approvazzjoni tad-dokumenti mill-impjant 
u l-istituzzjonijiet regolatorji. Dewmien ta’ tliet snin minħabba trasferiment ta’ proġetti 
ta’ akkwist tal-għodod mill-kanal tal-IIDSF għall-kanal tas-CPMA.
4. Appoġġ għall-ġestjoni 
u l-inġinerija mogħti lill-Unità tal-
Ġestjoni tal-Proġetti (PMU)
Baġit inizjali: EUR 45 miljun
Il-baġit l-aktar reċenti: EUR 54 miljunRapport tal-2011 
tal-QEAIl-konsulent tal-PMU kkontribwixxa b’mod sinifikanti għall-progress, iżda l-ispejjeż 
tal-ġestjoni u  l-ispejjeż amministrattivi huma għoljin u  kien hemm żvilupp insuffiċjenti 
tal-istruttura organizzattva fl-impjant.
F’Diċembru 2015Il-persunal tal-konsulenti tal-PMU naqas mill-2010 ‘l hawn. Huwa aktar involut fl-attivita -
jiet ta’ dekummissjonar, immaniġġja proġetti kbar ta’ infrastruttura u appoġġa l-iżvilupp 
tal-persunal fl-impjant. Madankollu, il-biċċa l-kbira mill-attivitajiet tal-konsulent xorta 
jiffukaw fuq attivitajiet ġenerali ta’ ġestjoni u ta’ akkwist tal-proġetti, aktar milli fuq 
kompiti ta’ dekummissjonar ta’ impjanti nukleari.
5. Proġetti relatati ma’ appoġġ 
dirett tal-attivitajiet tal-forza tax-
xogħol tal-INPP , provvisti esterni
Baġit: EUR 198 miljun
Data ta’ skadenza: proġett annwali li 
għadu għaddejRapport tal-2011 
tal-QEAMhux eżaminat.
F’Diċembru 2015Problemi bil-forza tax-xogħol kienu jinkludu diffikultajiet fil-ġustifikazzjoni tal-livelli ta’ 
reklutaġġ ta’ persunal, kontabbiltà mhux ċara tal-ġestjoni u diffikultà fl-attribuzzjoni ta’ 
spejjeż tal-persunal għal kompiti. L-INPP introduċa mudell ġdid ta’ kalkolu għall-persunal 
tal-INPP , żviluppa struttura tal-ispejjeż għal xogħlijiet u introduċa ġestjoni tal-valur 
gwadanjat. Madankollu, seħħ progress limitat fil-ġustifikazzjoni tal-livelli ta’ reklutaġġ ta’ 
persunal u fl-implimentazzjoni ta’ strateġija ta’ esternalizzazzjoni.
6. Studju taż-żarmar tar-reatturi
Baġit inizjali: EUR 5 miljun
(studju tal-fattibbiltà biss)
Il-baġit l-aktar reċenti: EUR 70 miljun
(tfassil u  inġinerija teknika)Rapport tal-2011 
tal-QEAMhux eżaminat.
F’Diċembru  2015Studju tal-fattibbiltà għaż-żarmar tar-reatturi nbeda taħt l-IIDSF fl-2009, iżda ġie 
kkanċellat u ttrasferit għas-CPMA fl-2010. Minn dak iż-żmien ‘il hawn, proġett ġdid im -
mexxi mis-CPMA esperjenza dewmien. Hemm nuqqas ta’ esperjenza fiż-żarmar ta’ dan 
it-tip ta’ reattur, u b’hekk il-progress jista’ jixxekkel aktar. Għalhekk jibqa’ inċertezza dwar 
jekk id-data ta’ skadenza tal-2038 għaż-żarmar tar-reattur hijiex fattibbli.Anness V
69 Annessi Anness VKozloduy, il-Bulgarija
Proġett Valutazzjoni mill-QEA
7. Servizzi ta’ Konsulenza tal-Unità tal-
Ġestjoni tal-Proġetti  – ġenerali
Perjodu  2006-2013
Baġit inizjali: EUR 8 miljun
il-baġit l-aktar reċenti: EUR 45 miljun
Data ta’ skadenza inizjali: Diċembru 2006
Id-data ta’ skadenza l-aktar reċenti: Lulju 2013
Perjodu  2014-2016
Baġit inizjali: EUR 14-il miljun
Il-baġit l-aktar reċenti: EUR 32 miljun
Data ta’ skadenza inizjali: Jannar 2016
Id-data ta’ skadenza l-aktar reċenti: 
Jannar 2019Rapport tal-
2011 tal-QEAIl-konsulent għen biex tiġi modifikata l-istrateġija ta’ diżattivazzjoni (dekummissjonar), 
iżda kien hemm problemi bid-dewmien fil-proġetti, bl-istimi tal-ispejjeż, bl-identifi -
kazzjoni ta’ xogħlijiet meħtieġa ta’ dekummissjonar u ta’ inventarji meħtieġa tal-iskart 
Il-konsulent iffoka aktar fuq il-ġestjoni milli fuq id-dekummissjonar.
F’Diċembru 
2015Fl-2013, il-PMU sar l-unika entità responsabbli għall-ġestjoni kemm tad-dekummissjonar 
kif ukoll tal-kostruzzjoni tal-faċilità nazzjonali ta’ disponiment. Il-konsulent issa huwa 
inkorporat fl-istruttura organizzattiva, li tagħti lis-SERAW is-setgħa deċiżjonali. L-involvi -
ment mill-konsulenti fix-xogħol żdied, u  ma hemm l-ebda indikazzjoni li l-involviment 
tagħhom qed jiġi eliminat ftit ftit.
8. Tfassil u kostruzzjoni ta’ faċilità ta’ ħżin 
xott ta’ fjuwil użat
Baġit inizjali: EUR 49 miljun
Il-baġit l-aktar reċenti: EUR 73 miljun
Data ta’ skadenza inizjali: Diċembru 2008
Id-data ta’ skadenza l-aktar reċenti: 
Marzu  2013Rapport tal-
2011 tal-QEAL-ikkompletar tal-faċilità ddewwem b’sentejn u  nofs. Reviżjonijiet tar-rekwiżiti inizjali 
rriżultaw f’żidiet fl-ispejjeż u f’bażi emendata tal-prezzijiet għall-kuntratt, li wasslu għal 
infiq baġitarju akbar milli ppjanat.
F’Diċembru 
2015Il-proġett inqasam f’żewġ stadji: il-kostruzzjoni tal-faċilità u l-ħżin ta’ assemblaġġi ta’ 
fjuwil f’34 kartell, u l-estensjoni tal-faċilità għal massimu ta’ 72 kartell. Mhux il-kapaċità 
ppjanata kollha ta’ ħżin se tintuża għal fjuwil nukleari użat mill-unitajiet 1-4. L-użu tal-
faċilità biex taħżen materjal ieħor ikun jirrikjedi approvazzjoni mir-regolatur.
9. Faċilità ta’ tidwib tal-plażma għat-
trattament u  l-kundizzjonament ta’ skart 
solidu
Baġit inizjali: EUR 21 miljun
Il-baġit l-aktar reċenti: EUR 21 miljun
Data ta’ skadenza inizjali: Marzu 2013
Id-data ta’ skadenza l-aktar reċenti: 
Ġunjur  2017Rapport tal-
2011 tal-QEAIntgħażlet teknoloġija ġdida mingħajr wiri xieraq tal-effettività tagħha u kunsiderazzjoni 
b’mod xieraq tal-ispejjeż. Hemm riskju ta’ nfiq akbar milli ppjanat tal-ispejjeż.
F’Diċembru 
2015Bidliet regolatorji kieneu jeħtieġu reviżjonijiet tat-tfassil. Il-kostruzzjoni tal-faċilità 
waqgħet lura prinċipalment minħabba appell relatat mal-valutazzjoni tal-impatt am -
bjentali u għadd ta’ problemi kummerċjali u amministrattivi, inkluż in-nuqqas ta’ ftehim 
dwar l-indennizz nukleari. Il-faċilità għadha ma ġietx ittestjata, għalhekk l-operazzjoni 
tas-sistema għadha ma ntwerietx. L-ikkompletar issa huwa skedat għal Ġunju 2017.
10. Promozzjoni tal-użu effiċjenti tar-
riżorsi umani
Perjodu sal-2009
Baġit inizjali: EUR 20 miljun
Il-baġit l-aktar reċenti: EUR 84 miljun
Data ta’ skadenza inizjali: Settembru 2009
Id-data ta’ skadenza l-aktar reċenti: 
Marzu  2014
Perjodu sal-2015
Baġit inizjali: EUR 35 miljun
Il-baġit l-aktar reċenti: EUR 46 miljun
Data ta’ skadenza inizjali: Diċembru 2015
Id-data ta’ skadenza l-aktar reċenti: 
Diċembru  2017Rapport tal-
2011 tal-QEAMa twettqux bidliet organizzazzjonali li jippermettu demarkazzjoni ċara tal-persunal li 
qed jaħdem fuq it-tranżizzjoni minn organizzazzjoni operazzjonali għal organizzazzjoni 
ta’ diżattivazzjoni (dekummissjonar). Kien u għadu nieqes monitoraġġ adegwat tal-
attivitajiet ta’ qabel id-diżattivazzjoni (dekummissjonar).
F’Diċembru 
2015Kompla jkun hemm dipendenza mill-KIDSF biex jiġi ffinanzjat persunal involut 
f’attivitajiet ta’ dekummissjonar. Fi żvilupp pożittiv mill-2011 ‘il hawn, is-650 membru 
tal-persunal kollha, impjegati mis-SERAW qed jaħdmu esklussivament fuq l-attivitajiet 
ta’ dekummissjonar.
11. Kostruzzjoni tal-faċilità nazzjonali 
ta’ disponiment għal skart radjuattiv ta’ 
livell baxx u livell intermedju
Baġit inizjali: EUR 66 miljun
Data ta’ skadenza inizjali: Diċembru 2015
Id-data ta’ skadenza l-aktar reċenti: 
Jannar 2021Rapport tal-
2011 tal-QEAMhux eżaminat.
F’Diċembru 
2015Il-kostruzzjoni tal-faċilità kienet oriġinarjament skedata li tiġi kkompletata sal-20145. 
Madankollu, il-proċess waqa’ lura b’sitt snin, prinċipalment minħabba r-rifjut tal-
valutazzjoni tal-impatt ambjentali, u l-fatt li kellu jinbeda mill-ġdid. Id-data ta’ skadenza 
attwali hija l-2021.
70 Annessi Anness VBohunice, is-Slovakkja
Proġett Valutazzjoni mill-QEA
12. Servizzi ta’ Konsulenza tal-Unità 
tal-Ġestjoni tal-Proġetti  - implimen -
tazzjoni tal-proġett.
Perjodu  2003-2007
Baġit inizjali: EUR 11-il miljun
Perjodu  2015-2016
Il-baġit l-aktar reċenti: EUR 45 miljunRapport tal-2011 
tal-QEAIl-konsulent għen biex tiġi modifikata l-istrateġija ta’ diżattivazzjoni (dekummissjonar), 
iżda nkiseb progress insuffiċjenti fil-formulazzjoni u l-implimentazzjoni tal-istrateġija ta’ 
diżattivazzjoni (dekummissjonar).
F’Diċembru
2015Għalkemm konsulenti ntużaw b’mod estensiv, kien hemm dewmien fil-proġett li min-
naħa tagħhom ikkawżaw spejjeż akbar milli ppjanat. Mill-2015 ‘il hawn, naqas l-ambitu 
tax-xogħol tal-konsulent il-ġdid.
13. Tfassil u twaqqif ta’ faċilitajiet 
ġodda ta’ disponiment għal skart ta’ 
livell baxx ħafna u ta’ livell baxx mill-
Impjant tal-enerġija nuklear  V1 fil-
maħżen nazzjonali ta’ skart radjuattiv 
(NRR) ta’ Mochovce
Baġit: EUR 22 miljun
Data ta’ skadenza: Ġunju 2018Rapport tal-2011 
tal-QEAKien hemm dewmien fl-istudju tal-fattibbiltà għaliex l-impjant tal-enerġija nukleari ma 
pprovdiex l-informazzjoni meħtieġa.
F’Diċembru
2015Il-maħżen jinsab taħt kostruzzjoni, u huwa kofinanzjat minn fondi nazzjonali. Se tiżdied 
it-tielet ringiela doppja, li hija ffinanzjata bis-sħiħ mill-BIDSF. Hemm nuqqas ta’ ċarezza 
dwar l-allokazzjoni tal-ispejjeż bejn id-disponiment minn skart mill-impjant tal-enerġija 
nukleari V1 u d-disponiment minn skart minn faċilitajiet oħra.
14. Implimentazzjoni tal-programm 
għad-dekummissjonar bl-użu ta’ 
riżorsi umani disponibbli
Baġit għall-Fażi 1: EUR 1: 1.5 miljun
Baġit għall-Fażi 9: EUR 50 miljunRapport tal-2011 
tal-QEAMa twettqux bidliet organizzazzjonali li jippermettu demarkazzjoni ċara tal-persunal li 
qed jaħdem fuq it-tranżizzjoni minn organizzazzjoni operazzjonali għal organizzazzjoni 
ta’ diżattivazzjoni (dekummissjonar). Kien u għadu nieqes monitoraġġ adegwat tal-
attivitajiet ta’ qabel id-diżattivazzjoni (dekummissjonar).
F’Diċembru
2015Il-proġett jiffinanzja 246 membru tal-persunal tal-JAVYS, ekwvalenti għall-full-time, li 
qed jaħdem fuq id-dekummissjonar. JAVYS evolviet minn organizzazjoni operazzjonali 
għal organizzazzjoni ta’ dekummissjonar.
15. Ħżin interim  ta’ skart radjuattiv 
fis-sit ta’ Bohunice
Baġit: EUR  11-il  miljun
Data ta’ skadenza inizjali: Marzu 2016
Id-data ta’ skadenza l-aktar reċenti: 
Awwissu  2017Rapport tal-2011 
tal-QEAMhux eżaminat.
F’Diċembru
2015Dan il-proġett ġie orġinarjament skedat għall-implimentazzjoni minn Marzu 2013 sa 
Marzu 2016. Ix-xogħlijiet ta’ kostruzzjoni bdew fl-2015. Id-data mistennija tal-ikkom -
pletar hija Awwissu 2017 issa. Kienu jinħtieġu valutazzjoni ġdida tal-impatt ambjen -
tali u emanda għall-ftehim ta’ għotja wara li ttieħdet deċiżjoni għall-bidla tal-post. 
Dewmien f’dan il-proġett mhuwiex se jibqa’ jwassal għal dewmien fil-proġetti ta’ żarmar 
minħabba li dawn tal-aħħar se jiġu mmaniġġjati b’tali mod li skart ta’ livell intermedju se 
jiġi prodott biss wara li l-faċilità ta’ ħżin interim  tkun kompleta.
16. Dekontaminazzjoni taċ-ċirkwit 
primarju
Baġit inizjali: EUR 6 miljun
Il-baġit l-aktar reċenti: EUR 5 miljun
Data ta’ skadenza inizjali: Settembru 2014
Id-data ta’ skadenza l-aktar reċenti: 
Settembru  2016
(is-sehem tal-ġestjoni ta’ skart radjuattiv 
ittrasferit lill-JAVYS)Rapport tal-2011 
tal-QEAMhux eżaminat.
F’Diċembru
2015Ix-xogħlijiet kienu ppjanati li jinbdew fl-2013 u li jiġu kkompletati sa tmiem l-2014. 
Dewmien u sfidi tekniċi mhux riżolti wasslu biex il-proġett jiġi sospiż. Ġie terminat 
il-kuntratt tal-fornitur attwali. Jeħtieġ li dan il-proġett jintemm qabel ma jkun jista’ 
jinbeda ż-żarmar fiż-żona kkontrollata, u għalhekk dewmien f’dan il-proġett jista’ jkollu 
impatt fuq id-data ta’ tmiem tad-dekummissjonar.
17 . Database tad-dekummissjonar, 
inkluż inventarju u  karatterizzazzjoni 
radjoloġika
Baġit inizjali: EUR 2.48 miljun
Il-baġit l-aktar reċenti: EUR 3.5 miljun
Data ta’ skadenza inizjali: Marzu 2012
Id-data ta’ skadenza l-aktar reċenti: 
Diċembru  2012Rapport tal-2011 
tal-QEAMhux eżaminat.
F’Diċembru  2015Għalkemm il-proġett ġie ffinalizzat fl-2012, il-karatterizzazzjoni u l-inventarji għadhom 
jeħtieġu li jiġu aġġornati regolarment. Bosta subproġetti ddewmu u esperjenzaw 
spejjeż akbar milli ppjanat minħabba informazzjoni inkompleta dwar l-inventarju u/jew 
il-karatterizzazzjoni tal-iskart.
71 Annessi Anness VIDewmien u spejjeż akbar milli ppjanat li jaffettwaw kampjun ta’ 18-il proġett ewlieni 
ta’ infrastruttura u appoġġ għad-dekummissjonar li ilhom mill-2001 jiġu ffinanzjati 
mill-programmi ta’ għajnuna tal-UE
ProġettSpiża tal-
proġett
(miljun 
EUR)Finanzjament 
ikkuntrattatDew -
mien 
totali, sa 
issa
(snin)Żieda fl-
ispejjeż, sa 
issa
(%)UE
(miljun 
EUR)Nazzjonali
(miljun 
EUR)
Ignalina,  
il-LitwanjaĦżin interim  għall-assemblaġġi ta’ fjuwil użat
(Ara l-Anness IV, il-Proġett 1)211 206 5 9.2 25 %
Faċilitajiet ta’ ġestjoni u ħżin ta’ skart solidu
(Ara l-Anness IV, il-Proġett 2)184 184 9.0 53 %
Faċilità ta’ landfill għal skart radjuattiv ta’ livell baxx ħafna (żona 
ta’ ħżin intermedju il-Fażi  1)7 6 1 2.8 0 %
Kostruzzjoni ta’ faċilità ta’ landfill għal skart radjuattiv ta’ livell 
baxx ħafna (il-Fażi 3)8 8 1.0 12 %
Maħżen viċin is-superfiċje tal-iskart radjuattiv ta’ livell baxx 
u livell intermedju, u b’ ħajja qasira (tfassil)11 11 1.0 3 %
Total għal dawn il-ħames proġetti 421 415 6
Total tal-finanzjament, ikkuntrattat, mill-EU għad-
dekummissjonar għall-perjodu  2001-2014/15989
Kozloduy,  
il-BulgarijaIl-provvista, l-installazzjoni u l-ikkummissjonar ta’ tagħmir ta’ 
rkupru u ta’ kundizzjonament għal reżini ta’ skambju joniku
(ambitu inizjali estiż)6 5 1 10.9 132 %
Tfassil u kostruzzjoni ta’ faċilità ta’ ħżin xott ta’ fjuwil użat (ara 
l-Anness IV, il-Proġett 8)73 73 4.3 50 %
Faċilità għall-irkupru u l-ipproċessar tal-fażi solidifikata minn 
tankijiet għall-konċentrati tal-evaporaturi (il-Fażi 1 ikkomple -
tata, il-Fażi 2 terminata)10 10 4.6 l-ebda żieda
Faċilità ta’ tidwib tal-plażma (Ara l-Anness IV, il-Proġett 9) 30 21 9 4.2 0 %
Sessjonijiet ta’ ħidma għat-tnaqqis fid-daqs 
u d-dekontaminazzjoni19 19 2.8 0 %
Evalwazzjoni tal-inventarju radjoloġiku 1 1 1.3 l-ebda żieda
Total għal dawn is-sitt proġetti 139 129 9
Total tal-finanzjament, ikkuntrattat, mill-EU għad-
dekummissjonar għall-perjodu  2001-2014360
72 Annessi Anness VIProġettSpiża tal-
proġett
(miljun 
EUR)Finanzjament 
ikkuntrattatDew -
mien 
totali, sa 
issa
(snin)Żieda fl-
ispejjeż, sa 
issa
(%)UE
(miljun 
EUR)Nazzjonali
(miljun 
EUR)
Bohunice,  
is-SlovakkjaTrattament tal-ħama tal-iskart u ta’ sorbenti storiċi 
(ikkompletat)11 11 3.0 38 %
Dekontaminazzjoni taċ-ċirkwit primarju
(Ara l-Anness IV, il-Proġett 16) (sospiż)4 4 2.0 0 %
Modifika tal-iskema tal-provvista tal-enerġija tal-JAVYS wara 
l-għeluq finali tal-impjant tal-enerġija nukleari  V111 11 1.5 21 %
Żieda fil-kapaċità ta’ faċilitajiet eżistenti tal-frammentazzjoni 
u d-dekontaminazzjoni2 2 1.2 13 %
Trattament ta’ skart storiku 6 4 2 0.4 7 %
Żarmar ta’ tagħmir tekniku fis-sala tat-turbini tal-impjant VI 
tal-enerġija nukleari8 8 - 6 %
Rilaxx liberu ta’ materjali tad-dekummissjonar 3 3 - 20 %
Total għal dawn is-seba’ proġetti 45 43 2
Total tal-finanzjament, ikkuntrattat, mill-EU għad-
dekummissjonar għall-perjodu  2001-2014228
TotalTotal għal dawn it-18-il proġett 605 587 17
Total tal-finanzjament, ikkuntrattat, mill-EU għad-
dekummissjonar għall-perjodu  2001-20141 577
Sors:  Il-Kummissjoni, abbozz ta’ AWPs għall-2016, abbozz ta’ rapporti ta’ monitoraġġ tal-2016. Data  pprovduta mill-BERŻ u mill-Aġenzija Ċentrali 
tal-Immaniġġjar tal-Proġetti.
73 Annessi Anness VIIKostruzzjoni tal-maħżen ġeoloġiku fond għad-disponiment finali minn fjuwil nuk -
leari użat f’Olkiluoto, il-Finlandja
Olkiluoto, li jinsab fuq il-kosta tal-punent tal-Finlandja, viċin impjant tal-enerġija nukleari, se jkun is-sit tal-ew -
wel maħżen ġeoloġiku fond fid-dinja, għad-disponiment finali minn fjuwil nukleari użat wara utilizzazzjoni 
ċivili. Huwa mfassal biex fih jinżamm skart miż-żewġ impjanti tal-enerġija nukleari Finlandiżi.
Il-proċess ta’ żvilupp tiegħu juri l-iskali ta’ żmien twal involuti f’biċċa xogħol bħal din. Fl-1983, il-Gvern 
Finlandiż ħa deċiżjoni, fil-prinċipju dwar l-iskeda u  l-istrateġija kumplessivi għall-ġestjoni ta’ skart nukleari, 
u nbeda l-proċess tal-iskrinjar ġeoloġiku għat-tfittxija ta’ siti potenzjali. Fl-2000, is-sit ta’ Olkiluoto ntgħażel 
bħala s-sit tad-disponiment finali. Wara twettaq xogħol intensiv ta’ tħaffir u ta’ riċerka biex jippermetti li jsir 
id-disponiment minn fjuwil nukleari użat f’fond ta’ 400-450 metru ‘l isfel fis-sodda ta’ blat. Intnefqu madwar 
EUR 150 miljun fuq dan ix-xogħol. Id-disponiment minn fjuwil użat huwa ppjanat li jinbeda fil-bidu tas-snin 
għoxrin ta’ dan is-seklu.
In-nefqa totali se tkun ta’ bejn wieħed u ieħor EUR 3.5 biljun, li minnhom madwar EUR 1 000 000 matul il-fażi ta’ 
kostruzzjoni u madwar EUR 2.5 biljun fuq l-operazzjoni matul perjodu ta’ madwar 100 sena. Fondi qed jiġu ak -
kumulati fil-Fond tal-Istat ta’ Ġestjoni ta’ Skart Nukleari minn imposti fuq elettriku ġġenerat.
© Posiva Oy.
74 Risposta  
tal-Kummissjoni
Sommarju eżekuttiv
I
Fil-kuntest tan-negozjati għall-adeżjoni fl-Unjoni Ewropea, il-Bulgarija, il-Litwanja u  s-Slovakkja impenjaw ruħhom li 
jagħlqu u  sussegwentement jiddikommissjonaw tmien reatturi nukleari tal-ewwel ġenerazzjoni ta’ tfassil Sovjetiku, li ma 
setgħux jiġu mmodernizzati b’mod ekonomiku biex jilħqu l-istandards ta’ sigurtà tal-Punent.
II
L-UE kienet impenjat ruħha li tassisti lil dawk il-pajjiżi biex jindirizzaw il-piż finanzjarju eċċezzjonali impost bil-proċess ta’ 
dekummissjonar.
IV
Il-Kummissjoni tqis li l-appoġġ finanzjarju tal-UE taffa b’mod effikaċi l-konsegwenzi ekonomiċi tal-għeluq bikri u l-proċess 
tad-dekummissjonar huwa avvanzat sew. Madankollu, hija tinnota li d-dekummissjonar huwa proċess kumpless u twil li 
jmur lil hinn mis-seba’ sena tal-Qafas Finanzjarju Pluriennali (QFP) — f’ħafna każijiet aktar minn żewġ deċennji.
Il-pjanijiet għad-dekummissjonar u l-istimi tal-ispejjeż assoċjati aġġornati approvati taħt il-QFP 2014–2020 huma l-bażi 
għall-programmar fit-tliet Stati Membri. Skont dawn l-arranġamenti, il-Kummissjoni qed tissorvelja mill-qrib il-progress 
lejn l-istat aħħari tad-dekummissjonar waqt li jinżamm l-ogħla livell ta’ sigurtà.
V
Id-dekummissjonar huwa ġeneralment magħmul minn żewġ fażijiet ewlenin: (i) il-fażi ta’ wara l-għeluq (jiġifieri taħt 
liċenzja operattiva minħabba l-preżenza ta’ fjuwil użat) u  (ii) id-dekummissjonar/żarmar.
Is-Slovakkja u l-Bulgarija jinsabu fit-tieni fażi filwaqt li l-Litwanja, minħabba l-preżenza ta’ fjuwil użat f’wieħed mir-reatturi, 
għadha fil-fażi ta’ wara l-għeluq.
Il-Kummissjoni tqis, skont l-Istati Membri, li l-ebda impjant soġġett għall-NDAP ma jista’ jkun ekonomikament mibdi 
mill-ġdid. Hija tirrikonoxxi li, kif osservat f’attivitajiet komparabbli oħra ta’ dekummissjonar, għandna quddiemna l-isfidi 
tekniċi kritiċi taż-żarmar tar-reatturi.
VI
Fit-tliet Stati Membri, il-programmi ta’ dekummissjonar jinsabu f’livell differenti ta’ avvanz u maturità.
Il-programmi Bohunice (SK) u Kozloduy (BG) huma l-aktar avvanzati u jinsabu skedati sabiex jitlestew fl-2025 u fl-2030 
rispettivament. Il-programm tal-aħħar ġie mnaqqas b’ħames snin meta ġie rivedut fl-2011.
F’Ignalina (LT), id-dekummissjonar ta’ reatturi tat-tip ta’ Chernobyl huwa l-ewwel proċess tat-tip tiegħu li attwalment 
jinvolvi l-akbar sfidi.
Minkejja l-progress diġà miksub, il-Kummissjoni tagħraf il-ħtieġa għal titjib kontinwu fil-programmi tad-dekummissjonar.
Risposta tal-Kummissjoni 75
Rakkomandazzjoni 1
Il-Kummissjoni tinnota li r-Rakkomandazzjonijiet 1(a) u 1(b) huma indirizzati lill-Istati Membri.
Il-Kummissjoni taċċetta r-Rakkomandazzjoni 1(c), sakemm din tkun tirrigwardaha. Hija tappoġġa l-idea ta’ titjib fl-iskam -
bju tal-aħjar prattiki u għarfien tekniku, u ser tinkoraġġixxi lit-tliet Stati Membri biex jagħmlu dan.
(a) Il-Kummissjoni diġà introduċiet titjib fil-QFP attwali li jistabbilixxi qafas komprensiv għall-programmar, il-ġestjoni 
u l-monitoraġġ tal-proġetti li taħthom joperaw l-Istati Membri.
(b) Hija tara l-ħtieġa li kontinwament tibni l-għarfien u l-kompetenzi iżda tinnota li l-użu ta’ esperti esterni huwa ta’ 
benefiċċju f’ċerti oqsma speċjalizzati.
(c) Il-Kummissjoni diġà ħadet azzjoni biex tippromwovi ambjent miftuħ u trasparenti, tiffaċilita l-iskambju tal-aħjar 
prattiki u għarfien, trawwem proċessi ta’ standardizzazzjoni bl-għan, fost oħrajn, li tiżdied il-kompetittività u titjieb 
is-sigurtà.
VII
Il-Kummissjoni tagħraf l-importanza ta’ ġestjoni responsabbli u sikura ta’ fjuwil użat u skart radjuattiv. Il-Kummissjoni se 
tipprovdi opinjonijiet dwar il-Programmi Nazzjonali u  matul l-2016 tirrapporta lill-Parlament u  lill-Kunsill dwar l-implimen -
tazzjoni tad-Direttiva 2011/70.
Barra minn hekk, il-Kummissjoni tinnota li l-kwistjonijiet relatati mar-rimi finali ta’ skart ta’ livell għoli u l-ġestjoni ta’ fjuwil 
użat imorru lil hinn mill-kamp ta’ applikazzjoni tal-Programm ta’ Assistenza għad-Dekummissjonar Nukleari.
Rakkomandazzjoni 2
(a) Il-Kummissjoni taċċetta r-rakkomandazzjoni. Il-Kummissjoni diġà se tistabbilixxi d-direzzjoni fl-opinjonijiet li ser 
toħroġ matul l-2016/2017 fuq il-programmi nazzjonali skont id-Direttiva 2011/70. Dan se jniedi d-dibattitu li se jseħħ 
fl-2017 dwar alternattivi għal rimi, inklużi soluzzjonijiet reġjonali u oħra bbażati fl-UE. Bħala kontinwazzjoni ta’ dan, 
il-Kummissjoni se tkun f’pożizzjoni aħjar sabiex tfassal l-alternattivi ta’ politika u pjan direzzjonali sal-2018.
(b) Il-Kummissjoni tinnota li din ir-rakkomandazzjoni hija indirizzata lill-Istati Membri u li diġà qed tiġi indirizzata per -
mezz tal-valutazzjoni tal-programmi nazzjonali u l-opinjoni li l-Kummissjoni se tindirizza lill-Istati Membri.
VIII
Il-Kummissjoni tirrikonoxxi li l-kofinanzjament mhux sistematikament miksub fuq il-livell tal-proġetti individwali. Hija 
tinnota li l-bażi ġuridika attwali ma tipprovdix definizzjoni ċara ta’ kofinanzjament, jew perċentwal minimu li għandu 
jinkiseb. Il-Kummissjoni tinnota, kif irrappurtat mill-Qorti, li l-kontribuzzjoni totali tal-Litwanja, il-Bulgarija u  s-Slovakkja 
lill-programmi rispettivi għad-dekummissjonar tagħhom tammonta għal EUR 1,09 biljun.
Rakkomandazzjoni 3
Il-Kummissjoni tinnota li din ir-rakkomandazzjoni hija indirizzata lill-Istati Membri. Hija se tappoġġa l-azzjoni rakkoman -
data mill-Qorti permezz tal-isforzi tagħha biex tintroduċi livell definit sew ta’ kofinanzjament fil-kuntest tal-Programm 
ta’ Assistenza għad-Dekummissjonar Nukleari, u b’hekk tappoġġa l-prinċipju ta’ min iniġġes iħallas. F’dan ir-rigward, hija 
ser tmexxi d-diskussjoni mal-Istati Membri u teżamina b’mod kritiku l-livell ta’ kofinanzjament propost mill-Istati Membri 
fil-Programmi ta’ Ħidma Annwali tal-2017.
Risposta tal-Kummissjoni 76
Rakkomandazzjoni 4
Il-Kummissjoni taċċetta r-rakkomandazzjoni.
Hija tirrikonoxxi li l-kofinanzjament jikkontribwixxi għal implimentazzjoni effiċjenti u  effettiva tal-programm u  jżid is-
sjieda mill-Istati Membri. Hija ser tieħu azzjonijiet biex tiġi ċċarata t-tifsira taċ-”ċirkostanzi eċċezzjonali ta’ bażi soda” li hija 
attwalment imsemmija fir-Regolamenti, u teżamina b’mod kritiku l-livell ta’ kofinanzjament propost mill-Istati Membri 
fil-Programmi ta’ Ħidma Annwali tal-2017
Rakkomandazzjoni 5
Il-Kummissjoni parzjalment taċċetta r-rakkomandazzjoni. Il-Kummissjoni se twettaq valutazzjoni tal-impatt f’konformità 
mar-rekwiżiti tar-Regolament Finanzjarju u l-Aġenda għal Regolamentazzjoni Aħjar rigward il-proposti ta’ inizjattivi 
ġodda. Din il-valutazzjoni tal-impatt se teżamina jekk il-finanzjament għandux jitkompla u jekk iva l-aktar mekkaniżmi ta’ 
finanzjament xierqa. Jekk din il-valutazzjoni tikkonkludi li l-finanzjament irid jitkompla għall-QFP li jmiss wara l-2020, il-
Kummissjoni se tqis ir-rakkomandazzjoni tal-Qorti u tiżgura li l-mekkaniżmu ta’ finanzjament jinkludi inċentivi biex isegwi 
d-dekummissjonar, inkluż billi jkun limitat biż-żmien u bbażat fuq livelli xierqa ta’ kofinanzjament mill-Istati Membri.
Rakkomandazzjoni 6
Il-Kummissjoni parzjalment taċċetta r-rakkomandazzjoni.
Il-Kummissjoni tinsab fil-proċess li tidentifika l-ispejjeż relatati li mhumiex tad-dekummissjonar. Dan il-proċess ser jiġi 
ffinalizzat fl-evalwazzjoni ta’ nofs it-terminu u azzjonijiet possibbli se jkunu proposti għal eliminazzjoni gradwali ta’ dawn 
l-ispejjeż fl-2018.
Madankollu, il-Kummissjoni tqis li ċerti funzjonijiet essenzjali, bħalma huma s-sigurtà, m’għandhomx jiġu esklużi mill-
finanzjament tal-UE.
Rakkomandazzjoni 7
Il-Kummissjoni taċċetta r-rakkomandazzjoni u tinnota li diġà ttieħdet azzjoni. Il-valutazzjoni għadha għaddejja u se 
titlesta sa Ottubru 2016.
Rakkomandazzjoni 8
Il-Kummissjoni taċċetta r-rakkomandazzjoni. Il-Kummissjoni taqbel mal-importanza ta’ din il-kwistjoni.
Hija bdiet tindirizza din ir-rakkomandazzjoni permezz tal-implimentazzjoni tad-Direttiva dwar l-Iskart. Il-Kummissjoni 
attwalment qed tirrevedi l-programmi nazzjonali ppreżentati taħt id-Direttiva dwar l-Iskart u skedat għadd ta’ studji biex 
tinġabar informazzjoni u  timpenja ruħha aktar fil-validazzjoni.
Risposta tal-Kummissjoni 77
Introduzzjoni
20
Ix-xenarju nukleari tal-UE għadda minn tibdil sinifikanti f’dawn l-aħħar għaxar snin bl-adozzjoni ta’ leġiżlazzjoni kruċjali 
fil-livell Ewropew dwar is-sigurtà nukleari, il-ġestjoni tal-iskart radjuattiv u  tal-fjuwil użat u  l-protezzjoni mir-radjazzjoni. 
Barra minn hekk, il-Kummissjoni adottat PINC ġdid fl-2016 li għall-ewwel darba jkopri l-ħtiġijiet finanzjarji relatati mad-
dekummissjonar tal-impjanti tal-enerġija nukleari u  mal-ġestjoni tal-iskart radjuattiv u  tal-fjuwil użat, inkluż għall-
finanzjament ta’ soluzzjonijiet fit-tul bħall-kostruzzjoni ta’ faċilitajiet tar-rimi ġeoloġiku fil-fond.
Id-Direttiva dwar l-Iskart Radjuattiv (id-Direttiva tal-Kunsill 2011/70/Euratom) tistabbilixxi qafas Komunitarju għall-iżgurar 
ta’ ġestjoni responsabbli u sikura ta’ fjuwil użat u skart radjuattiv biex tiġi evitata l-impożizzjoni ta’ piżijiet mhux dovuti 
fuq ġenerazzjonijiet futuri. Id-Direttiva tmur lil hinn mill-Konvenzjoni Konġunta peress li l-Istati Membri jrid ikollhom 
programm nazzjonali għall-implimentazzjoni tal-politika tal-ġestjoni ta’ fjuwil użat u  skart radjuattiv.
Il-Kummissjoni permezz tal-PINC u d-Direttiva dwar l-Iskart għandha l-għan li tiġbor għall-ewwel darba b’mod kom -
prensiv l-ispejjeż kollha marbutin mad-dekummissjonar u l-ġestjoni tal-iskart u kif l-Istati Membri jiżguraw li dawn jiġu 
ffinanzjati, skont il-prinċipju ta’ min iniġġes iħallas.
Osservazzjonijiet
It-tweġiba Komuni tal-Kummissjoni għall-paragrafi 38-40
Il-Kummissjoni tqis, skont l-Istati Membri, li l-ebda impjant soġġett għall-NDAP ma jista’ jkun ekonomikament mibdi 
mill-ġdid.
40 L-ewwel inċiż
Filwaqt li l-Kummissjoni tirrikonoxxi li r-riżultat mistenni relatat mal-liċenzja ma ntlaħaqx għall-impjant ta’ Ignalina, 
minħabba l-preżenza ta’ fjuwil użat fl-installazzjoni, hija tinnota wkoll li ż-żarmar tas-Sala tat-Turbina f’INPP jiżgura effet -
tivament l-irriversibbiltà tal-proċess.
40 It-tieni inċiż
Fir-rigward tal-impjant ta’ Kozloduy (BG), il-Kummissjoni tinnota li l-permessi addizzjonali li jistgħu jkunu għadhom 
meħtieġa huma relatati ma’ xogħlijiet li jseħħu wara l-punt ta’ riversibbilità.
40 It-tielet inċiż
Fir-rigward tal-impjant ta’ Bohunice (SK), l-istatus attwali huwa skont il-pjan ta’ dekummissjonar u t-tmiem skedat 
tal-2025.
It-tweġiba Komuni tal-Kummissjoni għall-paragrafi 41-42
Billi l-Kummissjoni tirrikonoxxi li għad hemm sfidi ewlenin, hija tinnota wkoll li s-sitwazzjoni attwali spjegata fit-Tabella 
3 hija konformi mal-pjanijiet ta’ dekummissjonar u t-tmiem skedat għat-tliet Stati Membri. L-operazzjonijiet ta’ żarmar 
ewlenin tal-Bini tar-Reattur huma possibbli biss lejn tmiem il-proċess ta’ dekummissjonar.
Risposta tal-Kummissjoni 78
It-tweġiba Komuni tal-Kummissjoni għall-paragrafi 43-46
L-NDAP ikopri l-proċess ta’ dekummissjonar u l-infrastruttura ta’ ġestjoni tal-iskart inkluż il-ħżin fit-tul sikur ta’ skart 
u r-rimi ta’ skart ta’ livell baxx. L-iskart ta’ livell baxx tipikament jinkludi iktar minn 90 % tal-volum tal-iskart u jinsabu 
disponibbli soluzzjonijiet maturi għar-rimi. Ir-rimi ta’ Fjuwil Użat u ta’ Skart ta’ Livell Għoli jikkostitwixxi parti mir-respon -
sabbiltà tal-Istati Membri skont id-Direttiva tal-Iskart Radjuattiv u jkopri kull tali skart prodott fl-Istat Membru.
48
Skont id-Direttiva 2011/70/Euratom, kull Stat Membru jiżgura l-implimentazzjoni tal-programm nazzjonali tiegħu għall-
ġestjoni ta’ fjuwil użat u skart radjuattiv, li jkopri t-tipi kollha ta’ fjuwil użat u skart radjuattiv taħt il-ġurisdizzjoni tiegħu 
u l-istadji kollha tal-ġestjoni ta’ fjuwil użat u skart radjuattiv mill-ġenerazzjoni sar-rimi.
Għall-ewwel darba l-Kummissjoni qed tfassal stampa komprensiva tal-pjanijiet tal-Istati Membri fir-rigward tal-ispejjeż 
tar-rimi u dawk assoċjati.
It-tweġiba Komuni tal-Kummissjoni għall-paragrafi 49-52
Il-Kummissjoni ser tinvestiga l-impatti ekonomiċi, legali u soċjali ta’ repożitorji kondiviżi filwaqt li tqis li l-kondiviżjoni tal-
faċilitajiet għall-ġestjoni tal-fjuwil użat u tal-iskart radjuattiv, inklużi l-faċilitajiet tar-rimi, tista’ tkun għażla potenzjalment 
utli, sikura u kosteffikaċi.
53
L-Istati Membri għall-ewwel darba jinnotifikaw lill-Kummissjoni bil-kontenut tal-programm nazzjonali tagħhom sa mhux 
aktar tard minn Awwissu 2015. Fi żmien sitt (6) xhur mid-data tan-notifika, il-Kummissjoni tista’ titlob kjarifika u/jew 
tesprimi l-opinjoni tagħha dwar jekk il-kontenut tal-programm nazzjonali jkunx f’konformità mad-Direttiva. L-Istati Mem -
bri jipprovdu l-kjarifika mitluba u/jew jinformaw lill-Kummissjoni dwar kwalunkwe reviżjoni tal-programmi nazzjonali fi 
żmien sitt (6) xhur mit-talba tal-Kummissjoni.
L-Istati Membri jippreżentaw ukoll rapport lill-Kummissjoni dwar l-implimentazzjoni ta’ din id-Direttiva għall-ewwel darba 
sa Awwissu 2015 u kull tliet (3) snin wara.
Abbażi tar-rapporti tal-Istati Membri, il-Kummissjoni għandha tippreżenta lill-Parlament Ewropew u  lill-Kunsill dan li ġej:
(a) rapport dwar il-progress li jkun sar fl-implimentazzjoni ta’ din id-Direttiva; kif ukoll
(b) inventarju tal-iskart radjuattiv u l-fjuwil użat preżenti fit-territorju tal-Komunità u l-prospetti futuri.
Dan l-eżerċizzju huwa l-ewwel tat-tip tiegħu u l-Kummissjoni bi ħsiebha tieħu lezzjonijiet minn dan il-proċess biex tipp -
rova ttejjeb u  tarmonizza r-rappurtar fil-futur. Għal dan l-eżerċizzju partikolari l-Kummissjoni kellha tqis il-programmi 
nazzjonali tat-28 Stat Membru kollha kif ukoll ir-rapporti nazzjonali. Fid-dawl ta’ dan u sabiex ikun hemm stampa kom -
pluta, il-Kummissjoni qieset il-proċess tal-valutazzjoni tal-programmi nazzjonali fl-iskeda ta’ żmien tagħha għar-rapport 
lill-Parlament Ewropew u lill-Kunsill. Ir-rapport huwa previst għar-raba’ (4) kwart tal-2016.
Risposta tal-Kummissjoni 79
It-tweġiba Komuni tal-Kummissjoni għall-paragrafi 60-68
Il-Kummissjoni tirrikonoxxi li għadd ta’ proġetti ta’ dekummissjonar esperjenzaw dewmien partikolarment tal-QFP 
preċedenti. Il-Kummissjoni introduċiet aktar ħtiġijiet ta’ ppjanar, monitoraġġ u ta’ rapportar għal bejn l-2014 u l-2020 
u qed issegwi mill-qrib l-implimentazzjoni tal-proġetti permezz ta’ analiżijiet fuq il-post u fl-uffiċċju.
Għandu jiġi nnutat li d-dewmien esperjenzat fil-Bulgarija u s-Slovakkja bħalissa ma għandux impatt fuq id-data 
tat-tmiem.
69
Il-Kummissjoni tqis li huwa ta’ importanza kbira li l-operaturi nukleari / id-detenturi tal-liċenzji għad-dekummissjonar 
jibnu għarfien u kompetenzi speċjalment fil-ġestjoni tal-proġetti. Madankollu, l-użu ta’ esperti esterni huwa ta’ benefiċċju 
f’ċerti oqsma speċjalizzati.
It-tweġiba Komuni tal-Kummissjoni għall-paragrafi 73-74
Matul l-aħħar għaxar snin, il-perspettiva f’termini ta’ dekummissjonar nukleari evolva b’mod konsiderevoli. Il-Kummissjoni 
kkontribwixxiet għat-titjib ta’ stima tal-ispejjeż għal programmi ta’ dekummissjonar u ħadet sehem fit-tfassil tal-Istruttura 
Internazzjonali għall-Ispejjeż tad-Dekummissjonar ta’ Installazzjonijiet Nukleari (ISDC) fl-2012 flimkien mal-OECD/NEA. 
Aktar żviluppi ta’ stimi tal-ispejjeż tad-dekummissjonar għadhom meħtieġa; din hija kwistjoni ta’ interess kbir madwar id-
dinja, peress li l-OECD/NEA u l-IAEA għadhom pjuttost attivi fl-indirizzar tal-istimi tal-ispejjeż u l-inċertezzi. Il-Kummissjoni 
tappoġġa bis-sħiħ dawn l-attivitajiet.
Il-Kummissjoni tinnota li l-ispejjeż prinċipali żdiedu mill-2011 kif muri wkoll fil-Figura 16. Il-bidla fil-momentum tirrifletti 
titjib fil-ġestjoni tal-programm li jirriżulta mill-awditjar preċedenti, b’mod partikolari fil-programmi Bulgari u  Slovakki.
75
L-ebda lakuna finanzjarja ma hija mistennija għall-perjodu 2014-20 filwaqt li l-Kummissjoni żiedet il-monitoraġġ 
u l-iskrutinju tal-programmi tagħha. Il-Kummissjoni bdiet ukoll valutazzjoni fil-fond tar-robustezza tal-pjanijiet ta’ finan -
zjament, li hija mistennija li tiġi ffinalizzata sa tmiem Ottubru 2016.
Barra minn hekk, il-Kummissjoni użat il-mudell QUEST għall-analiżi u riċerka tal-politika makroekonomika (li jintuża mill-
Kummissjoni għal previżjoni tagħha) biex tħaddem xenarji differenti għall-programmi ta’ wara l-2020. Ir-riżultat ewlieni 
kien li anki fl-agħar xenarju possibbli, l-Istati Membri jistgħu jiffinanzjaw il-programmi ta’ dekummissjonar bi ftit jew ftit li 
xejn impatt fuq il-parametri tal-makroekonomiji tagħhom.
Meta jiġi kkunsidrat il-qafas finanzjarju ta’ wara l-2020, il-Kummissjoni ser twettaq valutazzjoni tal-impatt f’konformità 
mar-rekwiżiti tar-Regolament Finanzjarju u l-Aġenda tar-Regolamentazzjoni Aħjar rigward il-proposti ta’ inizjattivi 
ġodda, filwaqt li ma tagħmel l-ebda impenn għal kwalunkwe finanzjament wara l-2020 f’dan il-waqt. Din il-valutazzjoni 
tal-impatt se teżamina jekk il-finanzjament għandux jitkompla u  jekk iva l-aktar mekkaniżmi ta’ finanzjament xierqa. Ara 
t-tweġiba tal-Kummissjoni għar-Rakkomandazzjoni  5.
77
Barra minn hekk, il-Kummissjoni saħħet il-programmar skont il-QFP 2014-2020, billi saħħet bħala prerekwiżit is-sottomiss -
joni tal-pjanijiet ta’ żarmar u ta’ finanzjament. Il-kompletezza u r-robustezza ta’ dawn il-pjanijiet qiegħda attwalment tiġi 
evalwata minn espert indipendenti estern.
Risposta tal-Kummissjoni 80
80
Il-Kummissjoni talbet analiżi bir-reqqa fuq il-persunal tal-impjant nukleari ta’ Ignalina filwaqt li titqies il-ħtieġa li ma tiġix 
ipperikolata s-sigurtà tas-sit minħabba l-preżenza ta’ fjuwil użat fir-reattur u l-periklu relattivament ikbar li fadal bħalissa.
82
Il-Kummissjoni tagħraf ir-riskju li inċentivi insuffiċjenti biex il-livell tal-persunal jinżamm għall-minimu strett neċessarju 
jista’ jirriżulta f’żieda fl-ispejjeż. Sa minn bosta snin, diversi miżuri qegħdin jittieħdu biex itaffu dan ir-riskju, inkluża 
l-valutazzjoni sistematika tal-vantaġġi biex jiġu esternalizzati l-attivitajiet u pjan annwali tal-persunal kwantitattivi abbażi 
tal-attivitajiet ippjanati. Għaddejjin diskussjonijiet dwar modi prattiċi biex jibqgħu jintużaw skemi ta’ kofinanzjament biex 
jiġu allinjati l-interessi tal-partijiet ikkonċernati lokali ma’ dawk tal-Kummissjoni.
84
Il-Kummissjoni tinnota li l-lakuni finanzjarji qed jingħalqu kemm għall-BG kif ukoll l-SK. Il-valutazzjonijiet tal-Kummissjoni 
huma bbażati fuq il-pjan ta’ dekummissjonar u r-riżorsi disponibbli. Dawn se jiġu vvalutati mill-ġdid wara r-riżultati tal-
evalwazzjoni ta’ nofs it-terminu.
85
Il-Kummissjoni hija konxja li hija meħtieġa ħidma ulterjuri dwar l-istima tal-ispejjeż tad-dekummissjonar. Dan huwa rikon -
oxxut ukoll minn organizzazzjonijiet internazzjonali oħrajn bħalma huma l-OECD/NEA u l-IAEA. Il-Kummissjoni ssegwi 
mill-qrib l-iżvilupp f’dan il-qasam u għandha grupp ta’ esperti dwar il-finanzjament tad-dekommissjonar li bih se tiffoka 
l-isforzi tagħha f’dan il-qasam.
Fir-rigward tal-programmi inkwistjoni, il-Kummissjoni tuża approċċ aktar konservattiv u  prudenti mill-Istati Membri. 
Madankollu, fil-każ tal-Bulgarija u  s-Slovakkja t-tendenza ġenerali li qed tiġi osservata fid-differenza tal-finanzjament hija 
‘l isfel.
Ara wkoll it-tweġibiet tal-Kummissjoni għall-paragrafu 75 u għar-rakkomandazzjoni 5.
87
Is-Servizz tal-Awditjar Intern tal-Kummissjoni kien diġà identifika dawn id-dgħufijiet fis-sistema ta’ ġestjoni u kontroll. 
Għaldaqstant bħalissa qed jiġi implimentat pjan ta’ azzjoni li ilu fis-seħħ mill-2015. L-azzjonijiet ewlenin li jindirizzaw il-
kwistjoni enfasizzata mill-Qorti se jitlestew sal-aħħar ta’ Ottubru 2016 u sett ieħor ta’ azzjonijiet miftiehma għandu jitlesta 
sal-aħħar tas-sena.
Tweġiba komuni għall-paragrafi 89-90:
Filwaqt li jitqies li dawn l-impjanti ffaċċjaw għeluq bikri minħabba deċiżjoni politika, huwa loġiku li l-fondi ma jistgħux 
ikopru l-ispejjeż kollha tad-dekummissjonar. Wieħed mill-attivanti għall-appoġġ finanzjarju tal-UE kien li jittaffa l-piż 
finanzjarju riżultanti lill-Istati Membri partikolari.
Risposta tal-Kummissjoni 81
91
Il-bażi ġuridika ma tistabbilixxi l-ebda livell ta’ kofinanzjament nazzjonali. Tirreferi biss għall-ħtieġa li titkompla l-prattika 
ta’ kofinanzjament stabbilita preċedentement. Għalkemm ġeneralment ma jinkisibx fil-livell tal-proġetti individwali, se 
jkun hemm kofinanzjament fil-livell tal-programm globali.
Il-kontribuzzjoni totali tal-Litwanja, il-Bulgarija u  s-Slovakkja lill-programmi rispettivi ta’ dekummissjonar tagħhom tam -
monta għal EUR 1,09 biljun.
92
Il-Kummissjoni tqis l-objettiv tat-tisħiħ tal-kofinanzjament nazzjonali importanti. Madankollu, f’dan l-istadju l-Kummiss -
joni ma tinsabx f’pożizzjoni li tieħu impenn sod dwar ir-rakkomandazzjoni tal-Qorti li jiżdied il-kofinanzjament mill-Istati 
Membri sa tmiem l-2016. L-għażliet possibbli ser jiġu eżaminati matul l-evalwazzjoni ta’ nofs it-terminu tal-programm li 
għandu jitwettaq fl-2017.
93
Il-pjanijiet għad-dekummissjonar u l-istimi tal-ispejjeż approvati taħt il-QFP 2014-2020 huma l-bażi għall-programmar fit-
tliet Stati Membri. Ir-rimi ta’ Fjuwil Użat u ta’ Skart ta’ Livell Għoli jikkostitwixxi parti mir-responsabbiltà tal-Istati Membri 
skont id-Direttiva tal-Iskart Radjuattiv u għal din ir-raġuni ma kienx inkluż fl-NDAP .
94
Id-Direttiva 2011/70/Euratom tistipula li l-ispejjeż għall-ġestjoni ta’ fjuwil użat u skart radjuattiv jitħallsu minn dawk li 
ġġeneraw dawn il-materjali (Artikolu 4(3)(e)), kif ukoll l-allokazzjoni ċara ta’ responsabbiltajiet għall-korpi involuti fil-passi 
differenti tal-ġestjoni ta’ fjuwil użat u skart radjuattiv (Artikolu 5(1)(f)); u li l-Istati Membri jiżguraw li l-qafas nazzjonali 
jirrikjedi li jkunu disponibbli riżorsi finanzjarji adatti meta jkunu meħtieġa... speċjalment għall-ġestjoni ta’ fjuwil użat 
u skart radjuattiv, filwaqt li titqies kif huwa xieraq, ir-responsabbiltà ta’ dawk li jiġġeneraw il-fjuwil użat u l-iskart radjuattiv 
(l-Artikolu  9).
95
L-implimentazzjoni tad-Direttiva dwar l-Iskart mill-Istati Membri hija prijorità għall-Kummissjoni. Attwalment ir-rieżami 
tal-programmi nazzjonali tal-Istati Membri għadu għaddej u se jindirizza dawn il-kwistjonijiet kollha.
96
Il-pjanijiet ta’ dekummissjonar jinkludu l-ispiża tal-ġestjoni ta’ fjuwil użat u l-iskart radjuattiv, kif meħtieġ mir-regolamenti 
NDAP . Ma jinkludux l-ispejjeż tal-proġetti tar-rimi li għandhom jinbdew fit-terminu twil. Ma jinkludux l-ispejjeż tal-
faċilitajiet ta’ ħżin meħtieġa biex jitranġa dan in-nuqqas.
Risposta tal-Kummissjoni 82
Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet
107
Mill-awditjar tal-2011, il-Kummissjoni introduċiet għadd ta’ titjib importanti fl-ipprogrammar u l-ġestjoni tal-proġetti. 
Il-bażi ġuridika tal-2014-2020 introduċiet objettivi speċifiċi mkejla permezz ta’ Indikaturi Ewlenin tal-Prestazzjoni u qafas 
ġdid ta’ monitoraġġ u rappurtar.
Il-Kummissjoni tqis li, bħala riżultat, l-appoġġ finanzjarju tal-UE taffa b’mod effikaċi l-konsegwenzi ekonomiċi tal-għeluq 
bikri u l-proċess tad-dekummissjonar huwa avvanzat sew. Madankollu, hija tinnota li d-dekummissjonar huwa proċess 
kumpless u twil li jmur lil hinn mis-seba’ sena tal-QFP — f’ħafna każijiet jaqbeż iż-żewġ deċennji.
Il-pjanijiet għad-dekummissjonar u l-istimi tal-ispejjeż assoċjati aġġornati approvati taħt il-QFP 2014-2020 huma l-bażi 
għall-programmar fit-tliet Stati Membri. Skont dawn l-arranġamenti, il-Kummissjoni qed tissorvelja mill-qrib il-progress 
lejn l-istat aħħari tad-dekummissjonar waqt li jinżamm l-ogħla livell ta’ sigurtà.
It-tweġiba Komuni tal-Kummissjoni għall-paragrafi 108-111:
Il-Kummissjoni tissorvelja b’mod proattiv l-implimentazzjoni lejn il-kisba tal-objettivi stabbiliti fir-Regolamenti tal-Kunsill 
u tirrapporta kull sena lill-Parlament u  l-Kunsill.
Id-dekummissjonar huwa ġeneralment magħmul minn żewġ fażijiet ewlenin: (i) il-fażi ta’ wara l-għeluq (jiġifieri taħt 
liċenzja operattiva minħabba l-preżenza ta’ fjuwil użat) u  (ii) id-dekummissjonar/żarmar.
Is-Slovakkja u l-Bulgarija jinsabu fit-tieni fażi filwaqt li l-Litwanja, minħabba l-preżenza ta’ fjuwil użat f’wieħed mir-reatturi, 
għadha fil-fażi ta’ wara l-għeluq.
Il-Kummissjoni tqis, skont l-Istati Membri, li l-ebda impjant soġġett għall-NDAP ma jista’ jkun ekonomikament mibdi 
mill-ġdid. Hija tirrikonoxxi li, kif osservat f’attivitajiet komparabbli oħra ta’ dekummissjonar, għandna quddiemna l-isfidi 
tekniċi kritiċi taż-żarmar tar-reatturi.
Rakkomandazzjoni 1 - Jiġi żgurat il-progress fid-dekummissjonar
Il-Kummissjoni tinnota li r-Rakkomandazzjonijiet 1(a) u 1(b) huma indirizzati lill-Istati Membri.
Il-Kummissjoni taċċetta r-Rakkomandazzjoni 1(c), sakemm din tkun tirrigwardaha. Hija tappoġġa l-idea ta’ titjib fl-iskam -
bju tal-aħjar prattiki u għarfien tekniku, u ser tinkoraġġixxi lit-tliet Stati Membri biex jagħmlu dan.
(a) Fil-QFP attwali, il-Kummissjoni tat prijorità lill-istabbiliment ta’ qafas ġenerali għall-ipprogrammar, il-ġestjoni tal-
proġetti u l-monitoraġġ biex l-Istati Membri jaħdmu fih. Barra minn hekk, il-Kummissjoni introduċiet sistema tal-
Ġestjoni tal-Valur Iggwadanjat (EVM) biex tkejjel ir-rendiment u l-progress tal-proġett b’mod oġġettiv. L-impatt sħiħ 
ta’ dan it-tibdil huwa mistenni fis-snin li ġejjin.
(b) Il-Kummissjoni tqis li huwa ta’ importanza kbira li l-operaturi nukleari / id-detenturi tal-liċenzji għad-dekummissjonar 
jibnu għarfien u kompetenzi speċjalment fil-ġestjoni tal-proġetti u jidentifikaw l-oqsma fejn l-esternalizzazzjoni tas-
servizzi żżid il-valur. L-użu ta’ esperti esterni huwa ta’ benefiċċju f’ċerti oqsma speċjalizzati.
(c) Il-Kummissjoni tipprova tippromwovi ambjent miftuħ u trasparenti, tiffaċilita l-iskambju tal-aħjar prattiki u għarfien, 
trawwem proċessi ta’ standardizzazzjoni bl-għan, fost oħrajn, li tiżdied il-kompetittività u titjieb is-sigurtà.
Risposta tal-Kummissjoni 83
Bħala appoġġ għal dan l-għan, il-Kummissjoni fl-2015 attivat mill-ġdid il-Grupp ta’ Finanzjament tad-Dekummissjonar 
li jikkonsisti minn esperti nazzjonali li jipprovdu għarfien aġġornat dwar l-ispejjeż tad-dekummissjonar u  l-ġestjoni 
tal-fondi.
Barra minn hekk, il-Kummissjoni ser tuża l-parteċipazzjoni tagħha fil-fora internazzjonali u l-gruppi ta’ ħidma li jaqsmu 
l-esperjenza miksuba permezz tal-ġestjoni tal-programmi ta’ dekummissjonar. B’mod partikolari, se jitkomplew l-attivita -
jiet f’kollaborazzjoni mal-IAEA u l-OECD/NEA.
112
Rigward ir-rapport dwar il-pjanijiet tal-Istati Membri, ara t-tweġiba tal-Kummissjoni għall-paragrafu 53.
Il-Kummissjoni bħalissa qed tivvaluta l-programmi nazzjonali tat-28 Stat Membru kollha. Dan l-eżerċizzju huwa l-ewwel 
tat-tip tiegħu u l-Kummissjoni bi ħsiebha tieħu lezzjonijiet minn dan il-proċess biex tipprova ttejjeb u tarmonizza 
r-rappurtar fil-futur. Għal dan l-eżerċizzju partikolari l-Kummissjoni kellha tqis il-programmi nazzjonali tat-28 Stat Mem -
bri kollha kif ukoll ir-rapporti nazzjonali. Fid-dawl ta’ dan u sabiex ikun hemm stampa kompluta, il-Kummissjoni qieset 
il-proċess tal-valutazzjoni tal-programmi nazzjonali fl-iskeda ta’ żmien tagħha għar-rapport lill-Parlament Ewropew u  lill-
Kunsill. Ir-rapport huwa previst għar-raba’ (4) kwart tal-2016.
Rakkomandazzjoni 2 - Soluzzjonijiet għar-rimi finali tal-fjuwil nukleari użat
(a) Il-Kummissjoni taċċetta r-rakkomandazzjoni. Il-Kummissjoni tagħti importanza kbira lill-ġestjoni responsabbli u sikura 
tal-fjuwil użat u l-iskart radjuattiv biex tiġi evitata l-impożizzjoni ta’ piżijiet mhux dovuti fuq ġenerazzjonijiet futuri. 
F’dan ir-rigward, il-Kummissjoni diġà se tistabbilixxi d-direzzjoni fl-opinjonijiet li ser toħroġ matul l-2016/2017 dwar 
il-programmi nazzjonali skont id-Direttiva 2011/70. Dan se jniedi d-dibattitu li se jseħħ fl-2017 dwar alternattivi għar-
rimi inkluża l-possibbiltà ta’ soluzzjonijiet reġjonali u oħra bbażati fl-UE. Bħala kontinwazzjoni ta’ dan, il-Kummissjoni 
se tkun f’pożizzjoni aħjar sabiex tfassal l-alternattivi ta’ politika u pjan direzzjonali sal-2018.
(b) Il-Kummissjoni tinnota li din ir-rakkomandazzjoni hija indirizzata lill-Istati Membri. Hija tinnota wkoll li din diġà qed 
tiġi indirizzata permezz tal-valutazzjoni tal-programmi nazzjonali u l-opinjoni li l-Kummissjoni se tindirizza lill-Istati 
Membri. Il-Kummissjoni biħsiebha tniedi studju fl-2017 sabiex tivvaluta l-istimi tal-ispejjeż tal-ġestjoni tal-iskart tal-
Istati Membri.
113
Il-pjanijiet għad-dekummissjonar approvati taħt il-QFP 2014-2020 huma l-bażi għall-programmar fit-tliet Stati Membri. 
L-ispejjeż tar-rimi finali tal-fjuwil użat u l-iskart ta’ livell għoli mhumiex ikkunsidrati eliġibbli skont l-NDAP u mhumiex parti 
mil-linja bażi. Ir-rimi ta’ Fjuwil Użat u ta’ Skart ta’ Livell Għoli jikkostitwixxi parti mir-responsabbiltà tal-Istati Membri skont 
id-Direttiva tal-Iskart Radjuattiv. L-NDAP għandu jiżgura l-komplementarjetà u  l-konsistenza tal-intervent rilevanti tal-
Unjoni, biex jiġi rrispettat il-prinċipju ta’ proporzjonalità.
114
Il-Kummissjoni tenfasizza li, taħt il-QFP 2014-2020, ma hemm l-ebda tnaqqis fil-finanzjament tal-għanijiet miftiehma.
Rakkomandazzjoni 3 - Ir-rispett tal-prinċipju ta’ min iniġġes iħallas billi jiżdied 
il-finanzjament nazzjonali għall-2014-2020 u lil hinn
Il-Kummissjoni tinnota li din ir-rakkomandazzjoni hija indirizzata lill-Istati Membri.
Risposta tal-Kummissjoni 84
Il-Kummissjoni se tappoġġa l-azzjoni rakkomandata mill-Qorti permezz tal-isforzi tagħha biex tintroduċi livell definit sew 
ta’ kofinanzjament, u b’hekk tappoġġa l-prinċipju ta’ min iniġġes iħallas. F’dan ir-rigward, hija ser tmexxi d-diskussjoni 
mal-Istati Membri u teżamina b’mod kritiku l-livell ta’ kofinanzjament propost mill-Istati Membri fil-Programmi ta’ Ħidma 
Annwali tal-2017.
Rakkomandazzjoni 4 - Żieda fil-kofinanzjament nazzjonali għall-perjodu ta’ 
finanzjament 2014–2020
Il-Kummissjoni taċċetta r-rakkomandazzjoni.
Il-Kummissjoni tirrikonoxxi li l-kofinanzjament jikkontribwixxi għal implimentazzjoni effiċjenti u  effettiva tal-programmi 
u jżid is-sjieda mill-Istat Membru. Madankollu, il-bażi ġuridika attwali ma ssemmi l-ebda livell speċifiku għal dan il-kofi -
nanzjament. Il-Kummissjoni għalhekk, bħala l-ewwel pass, ser tieħu azzjonijiet biex tiġi ċċarata t-tifsira taċ-”ċirkostanzi 
eċċezzjonali ta’ bażi soda” li hija attwalment imsemmija fir-Regolamenti, u teżamina b’mod kritiku l-livell ta’ kofinanzja -
ment propost mill-Istati Membri fil-Programmi ta’ Ħidma Annwali tal-2017.
Rakkomandazzjoni 5 - Jitwaqqfu l-programmi ta’ finanzjament dedikati għad-
dekummissjonar nukleari fil-Litwanja, il-Bulgarija u s-Slovakkja wara l-2020
Il-Kummissjoni parzjalment taċċetta r-rakkomandazzjoni. Il-Kummissjoni se twettaq valutazzjoni tal-impatt f’konformità 
mar-rekwiżiti tar-Regolament Finanzjarju u l-Aġenda għal Regolamentazzjoni Aħjar rigward il-proposti ta’ inizjattivi 
ġodda. Din il-valutazzjoni tal-impatt se teżamina jekk il-finanzjament għandux jitkompla u jekk iva l-aktar mekkaniżmi ta’ 
finanzjament xierqa. Jekk din il-valutazzjoni tikkonkludi li l-finanzjament irid jitkompla għall-QFP li jmiss wara l-2020, il-
Kummissjoni se tqis ir-rakkomandazzjoni tal-Qorti u tiżgura li l-mekkaniżmu ta’ finanzjament jinkludi inċentivi biex isegwi 
d-dekummissjonar, inkluż billi jkun limitat biż-żmien u bbażat fuq livelli xierqa ta’ kofinanzjament mill-Istati Membri.
118
Il-Kummissjoni talbet analiżi bir-reqqa fuq il-persunal tal-impjant nukleari ta’ Ignalina filwaqt li titqies il-ħtieġa biex 
ma tiġix ipperikolata s-sigurtà tas-sit minħabba l-preżenza ta’ fjuwil użat li baqa’ fil-bini tar-reattur, il-periklu assoċjat, 
u l-ħtieġa li tirriżulta li jinżammu l-funzjonijiet tas-sigurtà essenzjali.
Rakkomandazzjoni 6 - Finanzjament tal-UE għal spejjeż ta’ dekummissjonar biss
Il-Kummissjoni parzjalment taċċetta r-rakkomandazzjoni.
Il-Kummissjoni tinsab fil-proċess li tidentifika l-ispejjeż relatati li mhumiex tad-dekummissjonar. Dan il-proċess ser jiġi 
ffinalizzat fl-evalwazzjoni ta’ nofs it-terminu u azzjonijiet possibbli se jkunu proposti għal eliminazzjoni gradwali ta’ dawn 
l-ispejjeż fl-2018.
Madankollu, il-Kummissjoni tqis li ċerti funzjonijiet essenzjali, bħalma huma s-sigurtà, m’għandhomx jiġu esklużi mill-
finanzjament tal-UE.
Rakkomandazzjoni 7 - Titjib tas-sorveljanza mill-Kummissjoni
Il-Kummissjoni taċċetta r-rakkomandazzjoni u  diġà ttieħdet azzjoni. Il-valutazzjoni tal-kondizzjonaliatjiet ex ante  se 
titlesta sa Ottubru 2016.
Rakkomandazzjoni 8 - Trattament kontabilistiku
Il-Kummissjoni taċċetta r-rakkomandazzjoni. Il-Kummissjoni taqbel mal-importanza ta’ din il-kwistjoni.
Hija bdiet tindirizza din ir-rakkomandazzjoni permezz tal-implimentazzjoni tad-Direttiva dwar l-Iskart. Il-Kummissjoni 
attwalment qed tirrevedi l-programmi nazzjonali ppreżentati taħt id-Direttiva dwar l-Iskart u skedat għadd ta’ studji biex 
tinġabar informazzjoni u  timpenja ruħha aktar fil-validazzjoni.
Pubblikazzjonijiet bla ħlas:
  kopja waħda:  
permezz tal-EU Bookshop (http://bookshop.europa.eu);
  iżjed minn kopja waħda jew posters/mapep:  
mir-rappreżentanzi tal-Unjoni Ewropea (http://ec.europa.eu/represent_mt.htm),  
mid-delegazzjonijiet f'pajjiżi li mhumiex /f_l-UE (http://eeas.europa.eu/delegations/index_mt.htm),  
billi tikkuntatja s-servizz Europe Direct (http://europa.eu/europedirect/index_mt.htm)  
jew ċempel 00 800 6 7 8 9 10 11 (numru tat-telefown bla ħlas minn kullimkien /f_l-UE) (*).
(*)  L-informazzjoni mogħtija hija b’xejn, kif ukoll it-telefonati ġeneralment huma b’xejn (għalkemm xi operaturi, kabini  
tat-telefown jew lukandi jistgħu jitolbu ħlas). 
Pubblikazzjonijiet bi ħlas: permezz tal-EU Bookshop (http://bookshop.europa.eu).KIF GĦANDEK TAGĦMEL BIEX TIKSEB
IL-PUBBLIKAZZJONIJIET TAL-UE
Avveniment Data
Adozzjoni tal-APM / Bidu tal-awditu 25.3.2015
L-abbozz tar-rapport jintbagħat uffiċjalment lill-Kummissjoni (jew lil parti awditjata 
oħra)2.5.2016
Adozzjoni tar-rapport finali wara l-proċedura kontradittorja 14.7. 2016
Ir-risposti uffiċjali tal-Kummissjoni (jew ta’ parti awditjata oħra) riċevuti bil-lingwi 
kollha15.7.2016
Id-dekummissjonar ta’ tmien reatturi nukleari tat-tip 
Sovjetiku fil-Litwanja, fil-Bulgarija u  s-Slovakkja kien 
kundizzjoni għall-adeżjoni tal-pajjiżi mal-UE. Aħna sibna li 
l-programmi ddedikati ta’ finanzjament tal-UE li twaqqfu 
biex jassistu fl-issodisfar ta’ dan ir-rekwiżit ma ħolqux 
l-inċentivi t-tajbin għal dekummissjonar f’waqtu 
u kosteffettiv. Filwaqt li seħħ xi progress, proġetti ewlenin 
ta’ infrastruttura esperjenzaw dewmien, u l-isfidi kruċjali li 
l-ħidma fiż-żoni kkontrollati tinvolvi għadhom mistennija 
fil-ġejjieni. Sal-2020, huwa mistenni li l-appoġġ mill-UE 
jkun laħaq ammont ta’ EUR 3.8 biljun. L-ispiża totali stmata 
tad-dekummissjonar se tkun mill-inqas ta’ EUR 5.7 biljun. 
Jekk tiġi inkluża l-ispiża tad-disponiment finali minn skart 
ta’ livell għoli, dan it-total jista’ jirdoppja.
IL/uniF6BAQORTI
EWROPEA 
TAL/uniF6BAAWDITUR I