MT Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea C 303/64

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “Sistemi alimentari aktar sostenibbli”

(opinjoni esploratorja)

(2016/C 303/08)

Relatur: is-Sur Mindaugas MACIULEVIČIUS

Nhar is-16 ta' Diċembru 2015, il-Presidenza Netherlandiża li jmiss tal-Kunsill tal-Unjoni Ewropea ddeċidiet, b'konformità mal-Artikolu 304 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea, li tikkonsulta lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar

“Sistemi alimentari aktar sostenibbli”

(opinjoni esploratorja)

Is-Sezzjoni Speċjalizzata għall-Agrikoltura, l-Iżvilupp Rurali u l-Ambjent, inkarigata sabiex tipprepara l-ħidma tal-Kumitat dwar is-suġġett, adottat l-Opinjoni tagħha nhar il-11 ta' Mejju 2016.

Matul il-517-il sessjoni plenarja tiegħu li saret fil-25 u s-26 ta’ Mejju 2016 (seduta tas-26 ta’ Mejju), il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew adotta din l-opinjoni b’152 vot favur, vot wieħed (1) kontra u astensjoni waħda (1).

1. Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

1.1 Filwaqt li jirrikonoxxi l-ħtieġa urġenti li jiġu indirizzati l-konsegwenzi ekonomiċi, ambjentali u soċjali multipli tal-produzzjoni u l-konsum tal-ikel, il-KESE jistieden lill-Kummissjoni Ewropea u lill-Istati Membri jiżviluppaw politika ċara għall-UE u pjan ta' implimentazzjoni għall-bini ta' sistema tal-ikel sostenibbli, reżiljenti, b'saħħitha u favur il-klima, li tinkoraġġixxi l-kooperazzjoni u l-fehim reċiproku fost il-partijiet interessati kollha tul il-katina tal-provvista tal-ikel. Koerenza u integrazzjoni aħjar tal-għanijiet u l-istrumenti tal-politika relatata mal-ikel (eż. dwar l-agrikoltura, l-ambjent, is-saħħa, il-klima, ix-xogħol, eċċ.) għandhom jiġu żgurati billi jitqiesu t-tliet pilastri tas-sostenibbiltà.

1.2 It-tranżizzjoni lejn sistemi alimentari aktar sostenibbli li jiġbru fihom il-fażijiet kollha mill-produzzjoni sal-konsum hija ferm meħtieġa – il-produtturi jeħtieġ li jkabbru aktar ikel filwaqt li jitnaqqas l-impatt ambjentali, filwaqt li l-konsumaturi għandhom jiġu inkoraġġiti jibdlu għal dieti nutrittivi u tajbin għas-saħħa b'marka tal-karbonju iżgħar. L-UE għandha żżid l-isforzi biex timplimenta l-Għanijiet ta' Żvilupp Sostenibbli tan-NU (SDGs), għaliex jipprovdu qafas kruċjali għal azzjoni konġunta biex titma' l-popolazzjoni tad-dinja b'mod sostenibbli sal-2030.

1.3 Il-KESE jirrikonoxxi li l-ebda sistema tal-produzzjoni tal-ikel waħedha mhu se titma' lill-pjaneta b'mod sikur, imma kombinazzjoni ta' prattiki differenti, konvenzjonali, innovattivi u agroekoloġiċi tista' tgħin biex tindirizza aħjar l-implikazzjonijiet ambjentali u klimatiċi tas-sistemi attwali tal-produzzjoni tal-ikel. B'mod partikolari, taħlita ta' agrikoltura ta' preċiżjoni, li tinvolvi aktar żvilupp tal-ICT u sistemi bis-satellita, u agroekoloġija tista' tikkomplementa l-agrikoltura konvenzjonali billi tipprovdi sett ta' prinċipji u prattiki maħsuba biex isaħħu s-sostenibbiltà tas-sistemi tal-biedja, bħal użu aħjar tal-bijomassa, it-titjib tal-ħażna u l-mobilizzazzjoni tal-bijomassa, l-iżgurar ta' kundizzjonijiet favorevoli għall-ħamrija, it-trawwim ta' diversifikazzjoni tal-għelejjel u l-minimizzazzjoni tal-użu tal-pestiċidi. Aktar promozzjoni ta' mudelli agrikoli magħluqa tista' twassal għal agrikoltura ħielsa mill-karburanti fossili. Ir-riforma tal-PAK introduċiet kombinazzjoni ta' miżuri (ekoloġizzazzjoni, skemi agro-klima-ambjentali, eċċ.), li jistgħu jitqiesu bħala pass fid-direzzjoni t-tajba.

1.4 Dħul stabbli u raġonevoli għall-operaturi kollha tul il-katina tal-provvista alimentari huwa meħtieġ biex jiżgura aktar investimenti sostenibbli u kostanti f'teknoloġiji agroambjentali u tekniki favur il-klima.

1.5 Il-prevenzjoni u t-tnaqqis tal-ħela tal-ikel hija responsabbiltà komuni għall-parteċipanti kollha fil-katina alimentari. Il-KESE jilqa' l-pjan tal-Kummissjoni fil-pakkett tal-ekonomija ċirkolari li toħloq pjattaforma ta' partijiet interessati biex tgħin fit-tħejjija ta' qafas tal-miżuri meħtieġa u biex tiġi kondiviża l-aħjar prattika dwar il-prevenzjoni u t-tnaqqis tal-ħela tal-ikel. Il-KESE jistieden lill-Kummissjoni tinvestiga kif il-ġerarkija tal-użu tal-ikel qed tiġi applikata fil-prattika fl-Istati Membri, inkluż fir-rigward ta' inċentivi ekonomiċi li jistgħu jipprovdu sinjali mħallta għan-negozji. Filwaqt li tappoġġja l-applikazzjoni effikaċi tal-ġerarkija tal-iskart, il-KESE jitlob ukoll għal reviżjoni tar-Regolament (KE) Nru 1069/2009 sabiex l-ikel mhux xieraq għall-konsum mill-bniedem ikun jista' jintuża bħala għalf tal-annimali fejn ikun sikur li jsir dan.

1.6 L-għażliet sostenibbli dwar l-ikel għandhom jiġu promossi billi tiżdied id-disponibbiltà u l-aċċessibbiltà tagħhom għall-konsumaturi. Il-konsum ta’ prodotti tal-ikel sostenibbli għandu jitħeġġeġ billi tinħoloq domanda tas-suq aktar b’saħħitha, permezz ta’ akkwist pubbliku ekoloġiku jew approċċi oħra. Il-KESE jistieden lill-Istati Membri jirrevedu l-linji gwida nazzjonali tad-dieta biex jirriflettu s-sostenibbiltà u jappoġġjaw l-edukazzjoni dwar l-ikel fil-kurrikuli tal-iskejjel. L-UE għandha wkoll tippromovi t-tikkettar tal-oriġini, l-iżvilupp ta' tikketti li b'mod ċar iwasslu l-aspett ta' sostenibbiltà tal-prodotti tal-ikel kif ukoll kampanji ta' reklamar viżiv madwar l-UE għal ikel u dieti tajbin għas-saħħa.

1.7 Il-politiki tal-UE, flimkien ma' programmi ta' riċerka u innovazzjoni speċifiċi, ikkombinati ma' inċentivi finanzjarji lill-produtturi tal-ikel, għandhom: — jippromovu t-tranżizzjoni gradwali lejn mudelli agrikoli ħielsa mill-karburanti fossili — jappoġġjaw użu aktar effiċjenti tar-riżorsi, inklużi l-art, l-ilma u n-nutrijenti, fis-sistema tal-produzzjoni kollha.

1.8 It-tranżizzjoni għal sistemi alimentari sostenibbli tirrikjedi politika komprensiva dwar l-ikel, integrata bi strateġija bijoekonomika fuq bażi wiesgħa, u mhux politika agrikola waħedha. Aktar milli nidħlu f'dibattitu ta' polarizzazzjoni, huwa meħtieġ il-ħsieb interdixxiplinarju, li jġib flimkien id-DĠ tal-Kummissjoni, firxa wiesgħa ta' ministeri u istituzzjonijiet fl-Istati Membri, flimkien ma’ gvernijiet lokali u reġjonali u partijiet interessati fis-sistemi alimentari kollha, biex jiġu indirizzati l-isfidi interkonnessi enfasizzati f'din l-opinjoni. Il-KESE jittama li l-interdipendenza tal-produzzjoni u l-konsum tal-ikel jiġu rikonoxxuti u li approċċ xieraq tal-politika Ewropea li jinkludi inizjattivi privati differenti jiġi żviluppat bi pjan ta' direzzjoni lejn is-sostenibbiltà, is-saħħa u r-reżiljenza. Madankollu, il-politika agrikola komuni u l-politika komuni tas-sajd se jaqdu rwol importanti wkoll fl-UE fil-ġejjieni.

2. Introduzzjoni

2.1 Billi jaġixxi fuq ir-referenza mill-Presidenza Netherlandiża tal-UE, il-KESE qed ifassal din l-opinjoni biex jenfasizza t-tħassib dejjem jiżdied tas-soċjetà ċivili dwar l-impatt ambjentali, fuq is-saħħa, ekonomiku u soċjali tal-produzzjoni u l-konsum tal-ikel, u l-isfidi relatati mat-tmigħ tal-popolazzjoni dejjem tikber tad-Dinja f'dinja b'riżorsi limitati. L-ikel huwa parti ċentrali tas-soċjetajiet kollha tagħna; huwa kemm dipendenti fuq, kif ukoll jaffettwa, ir-riżorsi naturali; għandu impatt fuq is-saħħa pubblika; u għandu rwol ċentrali fl-ekonomija Ewropea, billi huwa l-akbar settur tal-Unjoni f'termini ta' impjiegi u kontribut għall-PDG.

2.2 Skont il-Panel ta' Livell Għoli ta' Esperti dwar is-Sigurtà Alimentari u n-Nutrizzjoni tal-Kumitat dwar is-Sigurtà Alimentari Dinjija, sistema alimentari sostenibbli (SFS) hija ddefinita bħala “sistema alimentari li toffri sigurtà alimentari u nutrizzjoni għal kulħadd b'tali mod li l-bażijiet ekonomiċi, soċjali u ambjentali li jiġġeneraw is-sigurtà alimentari u n-nutrizzjoni għal ġenerazzjonijiet futuri ma jiġux kompromessi” (1). It-tranżizzjoni lejn sistemi alimentari aktar reżiljenti u sostenibbli għalhekk tikkonċerna l-attivitajiet interrelatati u konnessi kollha li jidħlu fil-produzzjoni, l-ipproċessar, it-trasport, il-ħżin, il-kummerċjalizzazzjoni u l-konsum tal-ikel. Ir-rwol tax-xejriet tal-konsum globali bħala mutur tal-mod kif jiġi prodott l-ikel u tat-tipi ta' ikel prodott qed jiġi rikonoxxut ukoll.

2.3 Il-KESE se jindirizza l-kwistjoni ta' sistemi alimentari sostenibbli b'mod olistiku u se jiffoka prinċipalment fuq il-kuntest tal-UE, minkejja li l-implikazzjonijiet esterni se jiġu kkunsidrati wkoll għaliex l-UE hija l-akbar esportatur u importatur ta' prodotti agrikoli u tal-ikel fuq livell globali.

2.4 Fl-2014, kienet mistennija Komunikazzjoni dwar l-ikel sostenibbli, imma aktar tard ġiet irtirata mill-programm ta' ħidma tal-Kummissjoni. Il-Pjan ta' Azzjoni tal-UE għall-Ekonomija Ċirkolari ta' Diċembru 2015 indirizza xi wħud minn dawn il-kwistjonijiet u inkluda t-tnaqqis tal-ħela tal-ikel bħala prijorità ewlenija, biex b'hekk jirrifletti l-impenn li għamlet l-UE u l-Istati Membri fil-kuntest tal-Għanijiet ta' Żvilupp Sostenibbli (SDGs) tan-NU tal-2030 li titnaqqas bin-nofs il-ħela tal-ikel per capita fuq livell bl-imnut u tal-konsumatur, u li jonqos it-telf tal-ikel tul il-katini ta' produzzjoni u provvista (SDG 12.3).

3. Sfidi prinċipali għas-sistemi alimentari attwali

3.1 Il-Panel tar-Riżorsi Internazzjonali tan-NU jidentifika l-produzzjoni tal-ikel bħala li għandha l-akbar impatt ambjentali ta' kwalunkwe settur f'termini ta' użu ta' riżorsi fuq livell globali (2) – madankollu fl-UE dan huwa ferm anqas. Is-sistemi tal-ikel jużaw ħafna riżorsi naturali, inklużi l-art, il-ħamrija, l-ilma u l-fosforu, kif ukoll l-enerġija, għall-produzzjoni ta' fertilizzant tan-nitroġenu, ipproċessar, imballaġġ, trasport u refriġerazzjoni. Għalhekk, mhix sorpriża li għandha impatt ukoll fuq l-ambjent fil-livell globali, inklużi t-telf tal-bijodiversità, id-deforestazzjoni, id-degradazzjoni tal-art, it-tniġġis tal-ilma u l-arja, u l-emissjonijiet ta' gass serra. It-telf kontinwu tal-bijodiversità agrikola fil-livell tal-irziezet jibqa' kwistjoni ta' tħassib serju (3). Globalment, il-maġġoranza tas-sajd huwa sfruttat kompletament jew iż-żejjed. Il-ġestjoni ta' dawn ir-riżorsi kollha b'mod effiċjenti u sostenibbli hija għalhekk meħtieġa biex tiġi żgurata provvista kontinwa ta' ikel tajjeb għas-saħħa u affordabbli.

3.2 Globalment, terz tal-ikel prodott għall-konsum mill-bniedem jintilef jew jinħela, li jirrappreżenta sa 1,6 biljun tunnellati ta' ikel u li jiġġenera 8 % tal-emissjonijiet globali ta' gass serra (4). Il-produzzjoni ta’ ikel li mhux se jittiekel tikkontribwixxi għal aktar minn 20 % tal-pressjoni globali fuq il-bijodiversità u tikkonsma qrib it-30 % tal-art agrikola kollha tad-dinja.

3.3 Kull sena, fl-UE tinħela madwar 100 miljun tunnellata ta' ikel (5), bit-tbassir ta' żieda ta' 20 % sal-2020 mingħajr azzjoni preventiva. Il-ħela tal-ikel fl-Ewropa tiġi ġġenerata matul il-katina ta’ provvista, fejn il-konċentrazzjoni fuq livell ta’ unità domestika hija stmata għal 46 % (6). Għandu jiġi nnotat li s-setturi tal-bejgħ bl-imnut u tal-manifattura għamlu sforzi sinifikanti biex itejbu l-prevenzjoni u t-tnaqqis tal-ħela tal-ikel tul dawn l-aħħar snin. L-isforzi biex tiżdied is-sostenibbiltà tal-produzzjoni u tal-katina tal-provvista ma tantx jagħmlu sens mingħajr azzjoni qawwija biex titnaqqas il-ħela.

3.4 Fil-preżent, ftit huwa magħruf dwar it-telf tal-ikel u l-ġenerazzjoni tal-ħela tal-ikel fil-livell tal-irziezet (7). It-telf u l-ħela tal-ikel, pereżempju jista jkun iġġenerat minħabba nuqqas ta’ modernizzazzjoni f’xi rziezet, kanċellazzjonijiet tal-ordni u l-volatilità tal-prezzijiet tal-prodotti bażiċi, bir-riżultat li l-għelejjel jindifnu lura fil-ħamrija meta l-ħsad ma jkunx ekonomikament vijabbli (iżda tal-anqas dan għandu impatt pożittiv fuq l-ambjent minħabba li jikkontribwixxi għall-kontenut ta’ materjal organiku fil-ħamrija) jew l-ikkompostjar tal-ikel li ma jistax jinbiegħ jintrema. Sfida oħra ewlenija hija, u ser tkun dejjem aktar, l-impatti tat-tibdil fil-klima fuq il-kundizzjonijiet tat-temp, u tifqigħat ta’ mard possibbli. Jekk aħna nikkunsidraw dawn l-impatti, hemm ħafna x’jista’ jitqies bħala ħela tal-ikel kull sena. Meta mqabbla mal-bqija tad-dinja, l-UE kienet attiva ħafna fl-indirizzar ta’ din il-kwistjoni, u għalhekk għandha tappoġġja t-tixrid tal-prattiki tajbin u l-għarfien tagħha f’dan il-qasam.

3.5 Is-sistemi tal-ikel huma waħda mill-kawżi tat-tibdil fil-klima; huma mistennija wkoll li jiġu affettwati b'mod sinifikanti minnu (8). It-tibdil fil-klima se jkollu konsegwenzi fuq id-disponibbiltà ta' riżorsi naturali bażiċi (ilma, ħamrija) li jwassal għal tibdil sinifikanti fil-kundizzjonijiet tal-produzzjoni tal-ikel u l-produzzjoni industrijali f'xi oqsma (9). Il-kundizzjonijiet klimatiċi estremi bħall-għargħar, in-nixfa, in-nirien, u l-irjieħ qawwija, kif ukoll aktar firxa relatata mal-klima ta' mard tal-pjanti u tal-annimali, diġà jaffettwaw il-produzzjoni tal-ikel u se jagħmlu hekk iżjed fil-ġejjieni.

3.6 In-nuqqas ta' nutrizzjoni llum jikkoeżisti fid-dinja mal-effetti ta' abbundanza żejda ta' ikel f'ċerti partijiet tad-dinja. Madwar 795 miljun persuna jinsabu bil-ġuħ, filwaqt li n-numru ta' persuni b'piż żejjed/obeżità laħaq aktar minn 1,4 biljun adult globalment, li jirrappreżenta madwar 30 % tal-popolazzjoni adulta totali; filwaqt li l-kundizzjonijiet tas-saħħa relatati mal-obeżità qed jiżdiedu b'mod rapidu kemm f'pajjiżi li qed jiżviluppaw kif ukoll f'pajjiżi żviluppati (10). Dawn iċ-ċifri juru żbilanċi profondi fil-mod kif l-ikel jiġi prodott, distribwit u kkunsmat. It-tkabbir tal-popolazzjoni, u t-tbassir ta' żieda ta' 82 % fil-konsum globali tal-laħam sal-2050, se jiggrava ż-żewġ problemi (11). Matul dawn l-aħħar 20 sena, hekk kif il-pajjiżi madwar id-dinja esperjenzaw urbanizzazzjoni u tkabbir ekonomiku, seħħet tranżizzjoni fin-nutrizzjoni, li biddlet il-wiċċ tal-produzzjoni u l-konsum tal-ikel. Madwar id-dinja, ix-xejriet ta' kif nieklu qed jinbidlu għal prodotti aktar komposti, aktar laħam u prodotti tal-ħalib, aktar zokkor u xarbiet li fihom iz-zokkor (12). Fl-istess ħin aktar nies għandhom stil ta' ħajja sedentarju li jikkontribwixxi għal nuqqas ta' attività fiżika.

3.7 Il-bhejjem għandhom parti importanti u indispensabbli fis-sistemi alimentari, bħala sors ta' proteina ta' kwalità għolja u nutrijenti oħra bħal vitamini u minerali. Il-bhejjem għandhom rwol sinifikanti wkoll fiċ-ċikli ta' nutrijenti fl-irziezet u dawk reġjonali, u jipproteġu l-kampanja miftuħa u diversifikata, il-mergħat permanenti u l-ħabitats seminaturali, kif ukoll jippreservaw il-bijodiversità. Jipprovdu wkoll lill-persuni bid-dħul, l-assi u l-għajxien tagħhom. Fl-istess waqt l-UE għandha wkoll ħafna art agrikola li fil-prattika hija tajba biss għall-għalf tal-bhejjem. Madankollu, matul dawn l-aħħar 50 sena rajna żieda ta' aktar minn erba' darbiet fil-produzzjoni globali tal-laħam u tal-bajd, u l-produzzjoni tal-ħalib aktar milli rduppjat. Matul l-istess perjodu, kien hemm biss tkabbir doppju fil-popolazzjoni umana globali (13). Ta’ min jinnota li l-kompożizzjoni tad-domanda nbidlet ukoll u li ż-żieda fil-produzzjoni tal-laħam, il-ħalib u l-bajd hija marbuta ma’ żieda fid-dħul, filwaqt li l-prezzijiet baqgħu baxxi.

3.8 Jekk jitqiesu l-ikel ibbażat fuq il-pjanti mkabbar għall-użu mill-bniedem, l-għalf ibbażat fuq il-pjanti mkabbar għall-bhejjem, u l-uċuħ tar-raba' bbażati fuq il-pjanti użati għaż-żrieragħ u skopijiet industrijali bħal bijokarburanti, id-dinja attwalment tipproduċi darba u nofs l-ikel meħtieġ biex titma' l-popolazzjoni tal-lum, u x’aktarx ikun biżżejjed biex jitma' l-popolazzjoni tal-2050. Madankollu, il-livelli attwali tal-ħela tal-ikel globali, u l-produzzjoni ta' għalf tal-annimali biex isostni l-konsum dejjem jiżdied tal-laħam, joħolqu domanda għal żieda sinifikanti fil-produzzjoni tal-ikel. Sabiex titma' lid-dinja b'mod sostenibbli fl-2050 u lil hinn, hija meħtieġa kombinazzjoni ta' gwadanji fil-produttività u l-ottimizzazzjoni fuq l-art agrikola u l-industriji tas-sajd eżistenti, li hija kompatibbli mal-istabbiltà u l-kwalità tal-ambjent u s-saħħa u s-sikurezza fuq il-post tax-xogħol u mal-ġustizzja soċjali, kif ukoll bidla lejn dieti sostenibbli, u tnaqqis sostnut fit-telf u l-ħela tal-ikel.

3.9 Iż-żieda fil-prezzijiet tal-prodotti agrikoli u tal-produzzjoni agrikola u fil-volatilità tal-prezzijiet matul l-aħħar deċennju kienet ta' sfida għas-sigurtà alimentari u għar-robustezza tas-sistema alimentari, filwaqt li qajmet tħassib serju kemm għall-konsumaturi kif ukoll għall-produtturi. Minn naħa, prezzijiet finali għoljin ma rriżultawx fi dħul ogħla għall-produtturi tal-ikel, għall-kuntrarju, it-tnaqqis jew l-istaġnar tad-dħul tagħhom qed jagħmel pressjoni ’l isfel fuq ix-xogħol, li jhedded l-istabbiltà tad-dħul tal-operaturi kollha. Min-naħa l-oħra, il-kriżi ekonomika dgħajfet il-kapaċità tal-akkwist tal-konsumaturi. Dħul stabbli u raġonevoli għall-operaturi kollha tul il-katina tal-provvista alimentari huwa meħtieġ biex jiżgura aktar investimenti sostenibbli u kostanti f'teknoloġiji agroambjentali u tekniki favur il-klima.

3.10 L-iżviluppi riċenti fis-swieq agrikoli, b'mod speċjali fis-settur tal-ħalib, jipprovdu evidenza ċara ta' dawn l-iżbilanċi potenzjali, fejn il-kawża mhix biss il-provvista żejda fis-suq, imma wkoll projbizzjonijiet istigati minn motivazzjoni politika fi swieq tal-esportazzjoni preċedenti. L-istabbiltà futura se tiddependi l-aktar fuq ir-reżistenza tal-bażi ta' provvista għal xokkijiet, li fosthom it-tibdil fil-klima huwa l-aktar prominenti. Id-diversifikazzjoni tal-irziezet, il-finanzjament innovattiv, l-iskemi ta' assigurazzjoni tad-dħul u għodod innovattivi oħra għall-ġestjoni tas-suq li joffru protezzjoni mill-klima jew minn turbolenzi fis-swieq għandhom jiġu promossi bil-qawwa mill-politiki tal-UE.

3.11 L-effetti soċjali u ta' ridistribuzzjoni tal-prezzijiet tal-ikel jeħtieġ li jitqiesu mill-perspettiva kemm tal-produttur kif ukoll tal-konsumatur. Illum il-ġurnata, ħafna konsumaturi ma jifilħux iħallsu għall-ikel tal-aqwa kwalità. Matul is-snin riċenti, ir-relazzjonijiet tal-poter fil-katina tal-provvista tal-ikel inbidlu, u wasslu għal konċentrazzjoni progressiva ta' manifatturi tal-ikel u bejjiegħa bl-imnut fis-suq u għalhekk għal bidla fil-poter tal-innegozjar, l-aktar b'vantaġġ għas-settur tal-imnut u għad-detriment tal-produtturi primarji. Din il-kwistjoni se tiġi indirizzata f'opinjoni separata tal-KESE dwar “Katina tal-provvista tal-ikel aktar ġusta”.

3.12 Hekk kif l-enfasi fil-kummerċ dinji dejjem qed tersaq lejn negozjati bilaterali u mega-reġjonali fin-nuqqas ta’ konklużjoni taċ-“Ċiklu ta’ Doha” tad-WTO, huwa essenzjali li jitqiesu bis-sħiħ l-implikazzjonijiet ambjentali u klimatiċi, l-istandards tal-kwalità tal-ikel u tas-saħħa, l-istandards Sanitarji u Fito-Sanitarji (SPS) usa’, kif ukoll il-proċess tal-produzzjoni (l-“ekosistema industrijali” fejn issir il-produzzjoni, il-kondizzjonijiet tax-xogħol, il-kuntest kulturali tal-produzzjoni u r-relazzjonijiet tax-xogħol). Għall-UE huwa imperattiv li tiġi evitata kwalunkwe rilokazzjoni tal-produzzjoni tal-ikel lejn pajjiżi terzi, fejn din tkun kompletament, jew fil-biċċa l-kbira tagħha, dovuta għall-fatt li l-bażi legali għall-produzzjoni tal-ikel mhix daqshekk tassattiva daqs dik fl-UE Il-politiki tal-UE għandhom rwol ewlieni globalment biex jinkoraġġixxu l-produzzjoni sikura u sana tal-ikel, u jipprojbixxu l-importazzjoni ta’ kwalunkwe prodotti alimentari fejn dawn ma jilħqux l-istandards internazzjonali tal-SPS jew Ewropej tas-sikurezza tal-ikel.

3.13 Għal dawn l-aħħar 140 sena, il-kooperattivi tal-produtturi wrew b'mod ċar li huma aktar reżiljenti għat-turbolenzi fis-swieq agrikoli u jgħinu jevitaw ir-rilokazzjoni tal-produzzjoni tal-ikel. Għalhekk, aktar promozzjoni, u anke aktar b'saħħitha, orjentata lejn is-settur u r-reġjun, ta' kooperazzjoni bejn produtturi u kooperattivi żgħar hija vitali. B’mod partikolari, trid issir enfasi speċifika fuq dawk is-setturi u r-reġjuni fejn il-kooperazzjoni hija baxxa.

4. Oqsma ewlenin ta' intervent għal tranżizzjoni għal sistemi alimentari aktar sostenibbli

Promozzjoni ta' produzzjoni tal-ikel aktar effiċjenti fir-riżorsi u reżiljenti għall-klima

4.1 It-tnaqqis tal-impatt ambjentali tal-agrikoltura, l-akkwakultura u s-sajd, inklużi l-emissjonijiet ta' gass serra, jeħtieġ tibdil fil-mod kif jiġi prodott l-ikel. L-adozzjoni ta' prattiki aktar sostenibbli hija meħtieġa biex twaqqaf it-tnaqqis tar-riżorsi naturali, kif ukoll biex ikun hemm adattament u mitigazzjoni għall-effetti tat-tibdil fil-klima. Diversi miżuri jistgħu jkunu ta' benefiċċju għall-produttività filwaqt li jżidu s-sostenibbiltà ambjentali u r-reżiljenza għat-tibdil fil-klima, bħaż-żieda fid-diversità ta' varjetajiet ta' pjanti u annimali, it-titjib tal-baqar permezz tat-trobbija, it-trawwim tal-pjanti, it-tisħiħ tal-funzjonalità ta' agroekosistemi u l-ġestjoni tal-ilma, il-promozzjoni u l-applikazzjoni ta' riċerka u innovazzjoni, l-ottimizzazzjoni tal-funzjoni tal-ħamrija, l-iffaċilitar tat-trasferiment tal-għarfien u t-taħriġ, u l-promozzjoni ta' tibdil teknoloġiku permezz ta' appoġġ għall-investiment. Żvilupp ulterjuri ta' sistemi tal-UE bis-satellita u ċentri kbar ta' data għandhom jiġu promossi sabiex jiffaċilitaw id-detezzjoni bikrija u l-prevenzjoni jew it-tħejjija għal kundizzjonijiet estremi tat-temp u mard differenti. Il-biedja ta' preċiżjoni għandha tiġi promossa wkoll.

4.2 Huwa essenzjali wkoll li jinżamm il-mudell tal-irziezet tal-familja fl-Ewropa u jkun jeħtieġ il-promozzjoni ta' tiġdid ġenerazzjonali fuq ir-razzett, biex tiġi ffaċċjata l-popolazzjoni li qiegħda tixjieħ. Dan għandu jkollu impatt pożittiv fuq il-ħolqien tal-impjiegi f’żoni rurali. Huwa importanti wkoll li jkun possibbli li tinżamm produzzjoni agrikola diversifikata mar-reġjuni kollha tal-UE. Għandha tingħata attenzjoni partikolari lir-reġjuni agrikoli żvantaġġati. Għandhom ikunu rikonoxxuti tipi differenti ta’ rziezet u għandhom jiġu stabbiliti għodod immirati speċifiċi għal dan l-għan.

4.3 Fis-snin riċenti, ir-riorganizzazzjonijiet tal-katini tal-provvista tal-ikel ħarġu bl-għan ta' konnessjoni mill-ġdid tal-produtturi u l-konsumaturi u l-lokalizzazzjoni mill-ġdid tal-produzzjoni agrikola u tal-ikel. Dawn jinkludu agrikoltura sostnuta mill-komunità, katini tal-provvista qosra, netwerks alimentari alternattivi, sistemi tal-biedja lokali u bejgħ dirett. Anke jekk is-settur huwa relattivament żgħir, għandu jiġi promoss aktar, għaliex għandu impatt pożittiv ħafna relatat mal-bejgħ ta' ikel frisk, ta' kwalità, tajjeb għas-saħħa, ta' patrimonju b'impatti pożittivi kemm soċjali kif ukoll ekonomiċi. L-SMEs huma wkoll kontributuri importanti f'dan il-qasam. Għandu jiġi enfasizzat ir-rwol speċifiku tal-muniċipalitajiet urbani, peress li l-infrastruttura meħtieġa u l-investimenti xierqa għandhom jiddaħħlu fis-seħħ f’żoni urbani sabiex jiġi ffaċilitat il-bejgħ dirett mill-produttur. Il-prattiki tajba tas-settur privat għandhom jiġu inkoraġġuti wkoll, pereżempju meta infrastruttura bħal din tinħoloq fuq inizjattiva privata ta’ ċentri kummerċjali lokali.

4.4 Biex tiġi stimulata produzzjoni tal-ikel aktar effiċjenti fir-riżorsi, ir-riforma tal-Politika Agrikola Komuni (PAK) introduċiet kombinazzjoni ta' miżuri, inkluż ekoloġizzazzjoni obbligatorja, skemi agroambjentali, u appoġġ wiesa' mis-Sistema Konsultattiva għall-Irziezet u r-riċerka applikata, biex tindirizza l-isfidi tas-sigurtà alimentari, it-tibdil fil-klima, u l-ġestjoni sostenibbli ta' riżorsi naturali, filwaqt li tieħu ħsieb il-kampanja u żżomm l-ekonomija rurali ħajja. Dan jista' jitqies bħala pass importanti fid-direzzjoni t-tajba; madankollu l-implimentazzjoni tiegħu kemm f'termini ta' burokrazija kif ukoll ta' gwadanji involuti tista' tittejjeb aktar.

4.5 Fir-rigward tal-katina tas-sajd, huwa importanti li jiġi żgurat il-bilanċ it-tajjeb bejn dak li hu tajjeb għas-saħħa u dak li hu sostenibbli, hekk kif il-konsum tal-ħut huwa tajjeb għas-saħħa, imma l-pressjoni eċċessiva fuq is-sajd hija spiss kompletament bil-kontra tas-sostenibbiltà ekoloġika. Ir-riforma tal-Politika Komuni tas-Sajd li saret fl-2013 għandha tikkontribwixxi għal użu aktar effiċjenti ta' riżorsi tas-sajd, b'mod partikolari permezz tal-għan obbligatorju ta' rendiment massimu sostenibbli stabbilit għall-istokks tal-ħut Ewropej kollha. L-iżvilupp sostenibbli tal-mudelli tal-akkwakultura lil hinn mill-kosta u interni huwa importanti wkoll.

Trawwim tal-prevenzjoni u t-tnaqqis tal-ħela tal-ikel tul il-katina tal-provvista tal-ikel

4.6 Il-pakkett tal-Ekonomija Ċirkolari jiddikjara l-impenn tal-UE u tal-Istati Membri tagħha li jilħqu l-mira 12.3 tal-Għanijiet ta' Żvilupp Sostenibbli tan-NU li l-ħela tal-ikel tinqata' bin-nofs sal-2030. Biex jiġi appoġġjat it-twassil ta' din il-mira, il-ġerarkija tal-użu tal-ikel għandha tkun prinċipju ta' gwida fil-ġestjoni tar-riżorsi tal-ikel, u l-inċentivi ekonomiċi għandhom jappoġġjaw dan fil-politiki rilevanti kollha tal-UE. Dan jevita s-sitwazzjoni attwali fejn spiss ikun orħos li l-ikel li jittiekel jispiċċa f'miżbliet milli l-ikel jitħejja u jitwassal f'banek tal-ikel.

4.7 Il-ġestjoni sostenibbli tar-riżorsi tirrikjedi wkoll żieda fl-isforzi biex jerġgħu jintużaw il-flussi residwi bl-ogħla valur possibbli. Riċerka ġdida li tqabbel l-ispiża tal-preparazzjoni tal-ikel għar-ridistribuzzjoni, għall-għalf tal-annimali, għad-diġestjoni anaerobika u għar-rimi f'miżbliet fl-UE28, tgħin biex tidentifika r-rwol ta' inċentivi ekonomiċi fl-applikazzjoni xierqa tal-ġerarkija tal-iskart tal-UE. Id-donazzjoni tal-ikel mis-setturi tal-ospitalità u tas-servizzi tal-ikel tibqa' sfida u l-leġislazzjoni dwarha mhux mifhuma sew. Dan huwa qasam ewlieni fejn il-gwida Ewropea, iċċirkolata b'mod estensiv fost in-negozji tal-ospitalità, tkun partikolarment utli.

4.8 Il-pakkett tal-Ekonomija Ċirkolari jidentifika wkoll il-ħtieġa li tiġi ċċarata l-gwida attwali dwar l-użu tal-ikel mhux tajjeb għall-konsum mill-bniedem bħala għalf tal-annimali. Leġislazzjoni robusta li tirregola teknoloġiji ġodda għall-isterilizzazzjoni tal-iskart tal-ikel fuq livell industrijali ċentralizzat tista' tiżgura s-sikurezza mikrobijoloġika tal-għalf tal-annimali filwaqt li jinħolqu impjiegi u opportunitajiet ta' investiment ġodda u jinkisbu l-benefiċċji ambjentali ta' applikazzjoni aktar effikaċi tal-ġerarkija tal-iskart.

4.9 Billi s-sensibilizzazzjoni u l-aċċettazzjoni tal-konsumaturi hija kruċjali, il-provvista ta' materjal tat-tagħlim relatat mal-ikel, is-sostenibbiltà tal-ikel, u l-ħela tal-ikel għandhom isaħħu l-valur tal-prodotti tal-ikel u jappoġġjaw tibdil sistemiku fl-imġiba. Moduli għall-iskejjel primarji u sekondarji, għall-universitajiet, u programmi speċjalizzati fis-setturi tal-biedja, il-manifattura u l-ospitalità, li jibnu fuq firxa wiesgħa ta' prattiki tajba, diġà huma disponibbli.

4.10 L-UE ilha għal numru ta’ snin proattiva fit-trawwim ta’ attivitajiet biex titnaqqas il-ħela tal-ikel. L-eżempju ewlieni tal-UE fit-twettiq tal-mira 12.3 ser ikollu rwol ewlieni fis-suċċess tal-mira globali, pereżempju permezz tat-tixrid ta’ prattiki tajbin u kompetenzi Ewropej.

Tisħiħ tar-rabta bejn sistemi alimentari u strateġiji dwar it-tibdil fil-klima

4.11 L-impatt tat-tibdil fil-klima jinħass fuq id-dimensjonijiet kollha tas-sigurtà alimentari – mhux biss fuq ir-rendimenti u l-għelejjel imma wkoll fuq is-saħħa tal-bdiewa, il-firxa tal-pesti u l-mard, it-telf tal-bijodiversità, in-nuqqas ta' stabbiltà fid-dħul, il-kwalità tal-ilma, eċċ. It-telf ta’ art li tinħarat minħabba d-degradazzjoni tal-ħamrija u l-urbanizzazzjoni tal-art agrikola huma wkoll ta’ tħassib potenzjali. Għalhekk, huwa essenzjali li tinżamm il-prijorità tal-użu tal-art għall-produzzjoni tal-ikel. L-istituzzjonijiet u s-settur privat għandhom rwol kruċjali biex jiżguraw ir-reżiljenza tas-sistemi alimentari, eż. billi jsaħħu l-iskemi tal-protezzjoni soċjali biex inaqqsu x-xokkijiet għall-familji u jiżguraw investiment kontinwu f'teknoloġiji b'emissjonijiet baxxi ta' karbonju fis-setturi tal-agrikoltura u tal-ikel; itejbu d-diversifikazzjoni tal-għelejjel u l-iżvilupp ta' riżorsi ġenetiċi; jinvestu fi żvilupp agrikolu reżiljenti, kemm fl-irziezet kif ukoll barra mill-irziezet; u jimplimentaw sistemi biex jimmaniġġjaw aħjar ir-riskji relatati mat-tibdil fil-klima.

4.12 Filwaqt li jitqies il-pilastru ekonomiku tas-sostenibbiltà, il-Kummissjoni u l-Istati Membri għandhom jikkunsidraw kemm il-mitigazzjoni kif ukoll il-potenzjal ta' qbid, filwaqt li fl-istess ħin jipprovdu l-mezzi kollha ta' appoġġ finanzjarju għall-implimentazzjoni, u jippromovu mekkaniżmi ta' kooperazzjoni innovattivi ta' sħubija pubblika-privata. L-indikaturi addizzjonali dwar il-gwadanji tal-produttività agrikola, l-art eżistenti, id-dieti, u t-telf u l-ħela tal-ikel jagħtu stampa sħiħa tal-impatt tas-sistemi alimentari fuq it-tibdil fil-klima.

Promozzjoni ta' dieti aktar tajbin għas-saħħa u aktar sostenibbli

4.13 L-għażla ta' ikel tajjeb għas-saħħa hija spiss għażla sostenibbli (14); b’mod partikolari fi ħdan dieta bbilanċjata. Pereżempju, l-ikel aktar staġjonali, lokali u differenti bbażat fuq il-pjanti huwa tajjeb kemm għas-saħħa kif ukoll għall-ambjent. Drawwa ta' ikel aktar tajjeb għas-saħħa tnaqqas ukoll ir-riskju ta' mard kroniku, l-ispejjeż tal-kura tas-saħħa u t-telf ta' produttività tax-xogħol fl-ekonomija. Huma meħtieġa prinċipji għall-iżvilupp ta' linji gwida djetetiċi tajbin għas-saħħa u sostenibbli, li jistgħu jkunu kkunsidrati mill-Istati Membri. Il-linji gwida djetetiċi u dwar l-akkwist għandhom impatt dirett fuq il-konsum meta jiġu adottati minn istituzzjonijiet pubbliċi, bħal skejjel u sptarijiet. Ta' min jirrikonoxxi wkoll it-tranżizzjoni fin-nutrizzjoni li għaddejja globalment, u r-rwol tal-UE li tipprovdi mudell pożittiv dwar id-dieti sostenibbli. Approċċ “flessitarju” fit-tnaqqis tal-konsum tal-laħam, mill-inqas darba fil-ġimgħa, promoss pereżempju fin-Netherlands, jista’ jitqies bħala eżempju tajjeb f’dan ir-rigward.

4.14 Inizjattivi bħall-iskema tal-UE tal-ikel fl-iskejjel li tinkludi pariri dwar in-nutrizzjoni kif ukoll id-distribuzzjoni ta' prodotti nutrittivi jikkontribwixxu għal dieti aktar ibbilanċjati. Il-Kummissjoni għandha tistieden lill-Istati Membri jistimulaw il-konsum tajjeb għas-saħħa u sostenibbli. Għandhom jiġu promossi kampanji ta' reklamar viżivi dwar l-ikel tajjeb għas-saħħa madwar l-UE; dan jista' jkun ukoll mod tajjeb kif jiżdied il-konsum lokali matul turbolenzi fis-swieq globali.

4.15 Hekk kif il-konsumaturi draw dejjem iżjed jixtru prodotti tal-ikel bl-irħis, il-valur reali tal-ikel għandu jerġa' jiġi enfasizzat. Prodotti bi prezz baxx ma jqisux l-esternalitajiet, bħall-ispejjeż relatati mat-trattament tal-ilma. Kif intqal hawn fuq, l-edukazzjoni dwar l-ikel hija meħtieġa fl-iskejjel, flimkien ma' fehim ta' mudelli alimentari tajbin għas-saħħa u ħiliet bażiċi ta' tisjir li jistgħu jappoġġjaw saħħa tajba permezz ta' ikliet imħejjija d-dar f'konformità mar-rakkomandazzjonijiet dwar in-nutrizzjoni kif ukoll tnaqqis tal-ħela tal-ikel.

4.16 Huwa nnutat li l-Ministeru Netherlandiż tas-Saħħa, il-Benesseri u l-Isport beda Ftehim għat-Titjib fil-Kompożizzjoni tal-Ikel ma' assoċjazzjonijiet fis-settur tal-produtturi, l-imnut, il-forniment tal-ikel u l-ospitalità, biex il-prodotti jkunu aktar tajbin għas-saħħa, u jippermettu li l-għażla tajba għas-saħħa tkun l-eħfef għażla. Dan il-ftehim jinkludi miri ambizzjużi dwar it-tnaqqis tal-melħ, ix-xaħam saturat u l-kaloriji f'oġġetti tal-ikel b'mod progressiv sal-2020, filwaqt li jiġi mminimizzat it-tibdil evidenti fil-profili tat-togħma (15). Din l-opinjoni titlob għall-implimentazzjoni tal-qafas tal-UE għal inizjattivi nazzjonali dwar nutrijenti magħżula, jiġifieri tal-anness approvat reċentement dwar iz-zokkor miżjud.

4.17 L-iżvilupp ta' prodotti, l-iżvilupp tas-suq u l-bini ta' sħubiji ewlenin jistgħu jgħinu biex l-għażliet aktar tajbin għas-saħħa u sostenibbli jsiru kemm faċli kif ukoll attraenti. L-industrija u s-soċjetà ċivili għandhom jinvestigaw u jaħtfu l-opportunitajiet biex iżidu l-konsum ta' frott u ħaxix staġjonali u lokali u prodotti oħra li b'mod naturali fihom ħafna fibri bħal ikel jew legumi li huma wholegrain. Id-deżinjazzjoni ta' din is-sena bħala s-Sena Internazzjonali tal-Legumi tan-NU hija nnutata bħala punt tat-tluq.

4.18 L-implimentazzjoni ta' sistema tat-tikkettar ċara dwar l-oriġini, il-mezzi tal-produzzjoni u l-valur nutrittiv tal-ikel tiffaċilita l-għażliet tal-konsumaturi. It-traċċabbiltà hija wkoll importanti ħafna kemm għall-produtturi tal-ikel kif ukoll għall-konsumaturi, biex tiġi żgurata s-sikurezza alimentari. Għandha tiġi kkunsidrata tikketta waħda “Ikel sostenibbli”, faċli biex tinftiehem, u l-vijabilità tagħha għandha tiġi vvalutata mill-Kummissjoni. Għandha tiġi promossa aktar enfasi fuq teknoloġiji bħal apps tal-mowbajl, u skrins għall-konsumaturi fis-settur tal-bejgħ bl-imnut, li jipprovdu l-informazzjoni kollha meħtieġa u traċċabbiltà sħiħa.

Żvilupp tal-bażi tal-għarfien u mobilizzazzjoni tar-riċerka u l-innovazzjoni

4.19 Ħafna mill-isfidi fl-indirizzar tas-sikurezza globali tal-ikel u n-nutrizzjoni jeħtieġu l-parteċipazzjoni tal-komunità tar-riċerka biex tiġġenera l-għarfien, trawwem l-innovazzjoni, tinvolvi ruħha mal-pubbliku u tgħin biex tifforma sistema alimentari aktar sostenibbli. Għal dan il-għan kien disponibbli finanzjament konsiderevoli taħt il-programm ta' riċerka u innovazzjoni tal-UE, Orizzont 2020, u s-Seba' Programm Qafas preċedenti. Madankollu, ir-riċerka dwar id-dieti, it-telf u l-ħela tal-ikel ma kenitx indirizzata b'mod adegwat u teħtieġ aktar sforzi. Il-KESE jappoġġja bil-qawwi l-inizjattiva tal-Kummissjoni favur strateġija fit-tul għar-riċerka u l-innovazzjoni agrikola fil-livell Ewropew kif ukoll id-deċiżjoni ambizzjuża l-aktar riċenti mid-DĠ RTD li tiżviluppa strateġija komprensiva għal Żona ta' Riċerka dwar l-Ikel tal-UE. L-Ewropa tkun tista' tippromovi wkoll tranżizzjonijiet nutrizzjonali sostenibbli u t-tnaqqis ta' telf u ħela ta' ikel f'reġjuni globali oħra permezz tal-programm tagħha SWITCH (16).

4.20 Il-Kumitat ta' Tmexxija Xjentifiku tal-UE għall-Expo ta' Milan 2015 identifika sfidi għar-riċerka f'seba' oqsma wiesgħa u enfasizza l-importanza tal-promozzjoni ta' approċċ ta' sistemi u ta' investiment f'riċerka interdixxiplinarja u transdixxiplinarja. It-twaqqif ta’ Bord Internazzjonali dwar is-Sigurtà Alimentari u tan-Nutrizzjoni ġie rrakkomandat ukoll u jkun pass ċar biex jitħeġġeġ approċċ interdixxiplinari u intersettorjali.

4.21 Ir-riċerka, l-innovazzjoni u l-iżvilupp huma l-fatturi ewlenin tat-tranżizzjoni lejn sistema alimentari sostenibbli, f'konformità mal-objettivi tal-politika dwar il-klima. Il-KESE jappella lill-istituzzjonijiet tal-UE u lill-Istati Membri biex iżidu l-finanzjament għal ħidma f'dan il-qasam, u jappella għal sforz konġunt fejn is-sejbiet huma kondiviżi bejn il-komunitajiet tar-riċerka, il-prattikanti u partijiet interessati oħra. Is-Sħubija Ewropea għall-Innovazzjoni: Produttività u Sostenibbiltà fil-qasam Agrikolu (EIP-AGRI) appoġġjata mill-Fond Agrikolu Ewropew għall-Iżvilupp Rurali (FAEŻR) għandha rwol kruċjali fit-tisħiħ tal-kooperazzjoni u l-kollaborazzjoni bejn il-partijiet interessati diversi u biex tiġi żgurata rabta iktar b’saħħitha bejn il-prattikanti u r-riċerkaturi. Barra minn hekk, l-approċċ b’diversi partijiet taħt Orizzont 2020 huwa għodda importanti biex jiġi żgurat li l-bdiewa jkunu atturi ewlenin fil-proċess. Is-soluzzjoni għal implimentazzjoni b'suċċess tal-innovazzjoni hija li tiġi promossa b'mod attiv permezz ta' korpi konsultattivi u edukattivi lill-utenti finali fis-sistema alimentari kollha kif ukoll li tinvolvi b'mod attiv lill-utenti finali fl-attivitajiet ta' riċerka u innovazzjoni.

4.22 Il-KESE jenfasizza li l-użu ta' teknoloġiji ġodda tal-informazzjoni u tal-komunikazzjoni (ICT) u programmi eżistenti tal-Kummissjoni bħall-Galileo u l-Copernicus għas-settur tal-agrikoltura qed jgħinu biex jittejbu t-tekniki ta' produzzjoni sostenibbli għall-materja prima fl-UE. Il-KESE jappella għal aktar riċerka u żvilupp fl-applikazzjoni tal-ICT fl-oqsma kollha tal-produzzjoni tal-ikel. Dawn it-tekniki huma kruċjali biex jippromovu aktar tekniki tal-produzzjoni tal-ikel preċiżi u aktar effiċjenti fir-riżorsi, il-qbid bikri tal-mard, u disturbi tal-klima u kundizzjonijiet estremi tat-temp. Dan jista' mbagħad iwassal għal anqas telf tal-ikel fil-produzzjoni primarja. Aktar riċerka għandha tiġi indirizzata wkoll biex tivvaluta l-potenzjal ta' tipi innovattivi ta' biedja (bħall-biedja urbana) kif ukoll biex ittejjeb l-għalf tal-annimali.

Nindirizzaw il-mard tal-annimali u tal-pjanti biex tiżdied ir-robustezza tas-sistema alimentari

4.23 Il-firxa tal-pesti u tal-mard tal-annimali u tal-pjanti, iggravata mill-kummerċ globalizzat u mit-tibdil fil-klima, għandha impatt detrimentali fuq is-sistemi alimentari. Tifqigħat riċenti ta' deni tal-ħnieżer Afrikani jew ta' Xylella fastidiosa li taffettwa lis-siġar taż-żebbuġ fin-Nofsinhar tal-Italja huma biss xi eżempji ta' kif il-mard tal-pjanti u tal-annimali jista' jfixkel is-sistema alimentari u jiġġenera telf tal-ikel. Filwaqt li għandu kważi l-aħjar sistema tal-qbid bikri u prevenzjoni fid-dinja, il-qafas tal-politika u leġislattiv tal-UE dwar is-saħħa tal-annimali u tal-pjanti jista' jiġi żviluppat u rinfurzat aktar b'fokus aktar b'saħħtu fuq il-prevenzjoni tal-kriżijiet, sorveljanza aħjar u qbid bikri, tħejjija, u ġestjoni, kif ukoll fuq l-identifikazzjoni u l-valutazzjoni ta' riskji emerġenti jew ġodda kemm fl-UE kif ukoll barra mill-UE. Diġà jeżisti netwerk ta' laboratorji ta' referenza għall-mard tal-annimali, imma mhux għall-mard tal-pjanti. L-għarfien u r-riċerka huma l-aktar pilastri importanti għall-prevenzjoni. Il-KESE jistieden lill-Kummissjoni u lill-Istati Membri jkunu anke iżjed ambizzjużi biex jiffinanzjaw b'urġenza ċentri ta' riċerka dwar il-mard tal-annimali u jistabbilixxu laboratorji ta' referenza għall-mard tal-pjanti. Sistemi ta' qbid bikri u prevenzjoni għandhom jiġu rinfurzati wkoll, filwaqt li jiżguraw li l-produtturi tal-ikel u operaturi oħra (eż. ħaddiema agrikoli) jiġu kkumpensati kif xieraq għal kwalunkwe telf, inkluż għal telf imġarrab mill-bdiewa meta jiġu imposti restrizzjonijiet kummerċjali fl-interess pubbliku minħabba tifqigħ ta’ epidemiji. Barra minn hekk, għandha ssir enfasi biex jiġu stabbiliti sistemi tal-biedja aktar diversi li huma aktar robusti f'termini ta' reżistenza għall-istrapazzi bijotiċi.

4.24 L-investiment fir-riċerka għandu jikkonċentra fuq il-prevenzjoni u l-qbid bikri, għaliex il-kura u l-qerda ta' mard kontinwu jistgħu jkunu jiswew ħafna u jkunu ta' tfixkil. Il-bini ta' kapaċità u s-sensibilizzazzjoni huma essenzjali, bħalma hu t-trasferiment tal-għarfien mir-riċerkaturi għall-bdiewa u operaturi oħra. It-trasferiment tal-għarfien u l-kooperazzjoni ma' pajjiżi terzi huma essenzjali. L-UE għandha tipprovdi liġi mhux vinkolanti, gwida u għodda għal sorveljanza aħjar, filwaqt li l-kontrolli aktar stretti fuq l-importazzjoni huma kruċjali wkoll. L-indirizzar tar-reżistenza għall-antibijotiċi huwa essenzjali wkoll, u għandu jiġi adottat approċċ integrat li jikkombina l-kura tas-saħħa tal-bniedem u veterinarja (approċċ ta' “Saħħa Waħda”).

Brussell, is-26 ta' Mejju 2016. Il-President tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew Georges DASSIS

(1) HLPE (2014): Food losses and waste in the context of sustainable food systems (Telf u ħela ta' ikel fil-kuntest ta' sistemi alimentari sostenibbli), Rapport tal-HLPE, Ruma: HLPE

(2) http://www.unep.org/resourcepanel/Portals/24102/PDFs/PriorityProductsAndMaterials_Summary_EN.pdf.

(3) COM(2013) 838 final, http://ec.europa.eu/agriculture/genetic-resources/pdf/com-2013-838_mt.pdf

(4) FAO (2011): Telf ta' ikel u ħela ta' ikel globali.

(5) Id-definizzjoni tan-NU tal-ħela u t-tnaqqis tal-ikel tinsab hawnhekk: http://thinkeatsave.org/index.php/be-informed/definition-of-food-loss-and-waste

(6) FUSIONS (2016) Estimates of European food waste levels http://eu-fusions.org/phocadownload/Publications/Estimates%20of%20European%20food%20waste%20levels.pdf.

(7) FUSIONS EU data set 2015; EC Preparatory Study on Food Waste (Studju Preparatorju tal-KE dwar il-Ħela tal-Ikel), 2011 http://eu-fusions.org/index.php/publications, http://ec.europa.eu/environment/eussd/pdf/bio_foodwaste_report.pdf

(8) EEA (2015 http://www.eea.europa.eu/signals/signals-2015/articles/agriculture-and-climate-change

(9) Ara l-Istrateġija tal-UE dwar l-adattament għat-tibdil fil-klima (COM(2013) 216 final)

(10) WHO (2015): Global Health Observatory (GHO) data (Dejta tal-Osservatorju Globali tas-Saħħa – GHO). Disponibbli fuq: http://www.who.int/gho/ncd/risk_factors/obesity_text/en/

(11) WRR (2015): Lejn politika alimentari

(12) Kabinett Netherlandiż (2015) Aġenda alimentari: għal ikel sikur, tajjeb għas-saħħa u sostenibbli.

(13) FAOSTAT, 2015.

(14) Kunsill tas-Saħħa tan-Netherlands, Guidelines for a healthy diet: the ecological perspective (Linji gwida għal dieta tajba għas-saħħa: il-perspettiva ekoloġika), pubblikazzjoni Nru 2011/08, L-Aja: Kunsill tas-Saħħa tan-Netherlands (Gezondheidsraad)

(15) Kamra Inferjuri Netherlandiża 2014-2015, 32793 nru 162

(16) http://www.switch-asia.eu