Rapport Speċjali Nru 15/2013 “Il-komponent Ambjent tal-Programm LIFE kien effettiv?”





GLOSSARJU U ABBREVJAZZJONIJIET DĠ Ambjent : Direttorat Ġenerali għall-Ambjent tal-Kummissjoni Ewropea Effettività : L-iħuq tal-objettivi stabbiliti. Ġestjoni Ċentralizzata mill-Kummissjoni Ewropea - Diretta : Il-kompiti ta’ implimentazzjoni tal-baġit jitwettqu direttament mid-dipartimenti tal-Kummissjoni. - Indiretta : Il-Kummissjoni tafda l-kompiti ta’ awtorità pubblika, u b’mod partikolari l-implimentazzjoni tal-baġit, f’idejn aġenziji maħluqa mill-Kummissjoni (aġenziji eżekuttivi), aġenziji tradizzjonali jew impriżi konġunti, korpi oħra bħall-Bank Ewropew tal-Investiment jew il-Fond Ewropew tal-Investiment, korpi nazzjonali tas-settur pubbliku jew korpi rregolati mil-liġi privata b’missjoni ta’ servizz pubbliku (hekk imsejħa "aġenziji nazzjonali"). Impatt L-effett primarju u sekondarju fuq terminu twil, prodott minn intervent, li jista’ jkun pożittiv jew negattiv, dirett jew indirett, intenzjonat jew mhux intenzjonat. Fattur jew varjant kwantitattiv jew kwalitattiv li jipprovdi mezzi sempliċi u affidabbli biex jitkejlu kisbiet, biex jiġu riflessi l-bidliet marbuta ma’ intervent jew biex jgħin fil-valutazzjoni tal-prestazzjoni. L-indikaturi għandhom ikunu rilevanti, aċċettati, kredibbli, faċli u robusti (kriterji "RACER"). (a) Indikaturi tal-eżiti: Indikaturi tar-Riżultati u tal-Impatt. (b) Indikaturi tal-input: Dawn ikejlu l-kwantità, il-kwalità u t-twaqqit tar-riżorsi pprovduti għal intervent. (c) Indikaturi tal-output: Dawn ikejlu riżultati tanġibbli maħluqa jew ipprovduti mill-intervent. Huma jipprovdu informazzjoni għall-valutazzjoni tal-użu effiċjenti tal-inputs. - Indikaturi tar-riżultati: Dawn ikejlu r-riżultati immedjati jew fuq terminu qasir tal-implimentazzjoni u tal-intervent. Huma jipprovdu informazzjoni ewlenija dwar il-punt sa fejn intervent jilħaq l-objettivi tiegħu. - Indikaturi tal-impatt: Dawn ikejlu effetti primarji u sekondarji fuq terminu itwal, prodotti minn intervent, li jistgħu jkunu pożittivi jew negattivi, diretti jew indiretti, intenzjonati jew mhux intenzjonati. Indikatur Interess tal-UE Fil-kuntest tal-proġetti Ambjent LIFE, sinonimu għal Valur Miżjud Ewropew. L-interess tal-UE jfisser il-kontribut għall-ilħuq tal-objettivi ġenerali tal-politika ambjentali tal-UE, billi tiġi mmirata problema b’importanza sinifikanti f’livell Ewropew jew ikun mistenni li jiġu ġġenerati riżultati li jkunu applikabbli b’mod wiesa’. Intervent Kwalunkwe azzjoni jew operazzjoni mwettqa minn awtoritajiet pubbliċi jew organizzazzjonijiet oħra, irrispettivament min-natura tagħha (politika, programm, miżura jew proġett). Katalist Aġent li jistimula jew jgħaġġel reazzjoni, żvilupp jew bidla. LIFE L’Instrument Financier pour l’Environnement (L-Istrument Finanzjarju għall-Ambjent). Monitoraġġ Eżaminazzjoni regolari tar-riżorsi, l-outputs u r-riżultati tal-interventi. Output Xi ħaġa li tiġi prodotta bir-riżorsi allokati għal intervent. Proġetti Integrati proġetti li jimplimentaw fuq skala territorjali kbira, b’mod partikolari fuq skala reġjonali, multireġjonali jew nazzjonali; strateġiji jew pjanijiet ta’ azzjoni ambjentali jew klimatiċi meħtieġa minn leġiżlazzjoni ambjentali jew klimatika speċifika tal-UE, skont atti oħra tal-UE jew żviluppati minn awtoritajiet tal-Istati Membri. Dawn jiġu adottati mill-Parlament Ewropew u mill-Kunsill u jistabbilixxu l-objettivi u l-prijoritajiet ambjentali ewlenin tal-UE. Dawn huma pluriennali u għandhom l-għan li jidentifikaw l-isfidi ambjentali maġġuri tal-UE, li jistabbilixxu objettivi u li jipprovdu linji gwida. L-ewwel programm ta’ azzjoni ambjentali tal-UE jmur lura għall-1973. Is-sitt EAP skada f’nofs l-2012. Il-Kummissjoni Ewropea pproponiet Programm ta’ Azzjoni Ambjentali ġdid (is-seba’ wieħed) bit-titolu "Ngħixu tajjeb, fi ħdan il-limiti tal-pjaneta tagħna", li se jitqies permezz tal-proċedura leġiżlattiva ordinarja mill-Parlament Ewropew u l-Kunsill tal-Unjoni Ewropea. Programmi ta’ Azzjoni Ambjentali (EAPs) Replikazzjoni tal-proġett Ir-riproduzzjoni tal-proġett sħiħ jew ta’ partijiet minnu. Riżultati L-effetti jew il-bidliet diretti li jirriżultaw mill-intervent. Sostenibbiltà tal-proġett L-eżistenza kontinwa tal-proġett. Is-sitt EAP introduċa l-Istrateġiji Tematiċi bħala strument għall-implimentazzjoni tiegħu u kopra seba’ oqsma tematiċi: protezzjoni tal-ħamrija; protezzjoni u konservazzjoni tal-ambjent tal-baħar; użu sostenibbli ta’ pestiċidi; tniġġis tal-arja; titjib tal-kwalità tal-ambjent urban; użu u ġestjoni sostenibbli ta’ riżorsi naturali u prevenzjoni tal-iskart u riċiklaġġ. Dawn l-istrateġiji huma bbażati fuq approċċ globali, skont it-tema, aktar milli fuq ċerti sustanzi niġġiesa jew tipi ta’ attività ekonomika, kif kien il-każ fil-passat. Huma jistabbilixxu objettivi fuq terminu twil u jipprovdu opportunità biex tiġi ssimplifikata u kkjarifikata l-leġiżlazzjoni eżistenti. Strateġiji tematiċi Tixrid tar-riżultati tal-proġett Il-proċess li bih ir-riżultati ta’ proġett isiru disponibbli għall-partijiet interessati u għal udjenza akbar. UE Unjoni Ewropea Valutazzjoni tal-impatt Il-valutazzjoni tal-konsegwenzi ekonomiċi, soċjali u ambjentali tal-proposti politiċi u leġiżlattivi. Din hija għodda biex tiżgura li l-inizjattivi tal-Kummissjoni u l-leġiżlazzjoni tal-UE jiġu mħejjija abbażi ta’ evidenza trasparenti, komprensiva u bbilanċjata. SOMMARJU EŻEKUTTIV I. Il-politika ambjentali tal-UE hija integrata fl-oqsma ta’ politika prinċipali tal-UE. Il-maġġoranza vasta tal-finanzjament mill-UE għall-ambjent hija għalhekk imwassla bħala parti mill-politiki ta’ nfiq prinċipali tal-UE, bħall-fondi strutturali u l-politika agrikola komuni. LIFE (L’Instrument Financier pour l’Environnement) huwa ġestit direttament mill-Kummissjoni. Huwa issa jinsab fir-raba’ perjodu ta’ programmazzjoni tiegħu u l-programm LIFE attwali għandu baġit annwali medju ta’ EUR 239 miljun għall-finanzjament ta’ proġetti – li jirrappreżenta anqas minn 1,5 % tan-nefqa kumplessiva stmata tal-UE relatata mal-ambjent. Dan huwa baġit modest għal objettiv ambizzjuż: il-kontribuzzjoni għall-iżvilupp, l-aġġornar u l-implimentazzjoni tal-politika u l-leġiżlazzjoni ambjentali tal-UE. Kważi 50 % ta’ dan il-baġit, jew EUR 120 miljun, huma ddedikati għall-komponent Ambjent LIFE. II. Il-Kummissjoni pproponiet li jiżdied il-baġit disponibbli għall-komponent Ambjent LIFE fil-perjodu ta’ programmazzjoni li jmiss. Il-Qorti għalhekk wettqet awditu biex tivvaluta l-effettività tal-komponent Ambjent LIFE tal-programm LIFE. Dan kien jinvolvi eżaminazzjoni ta’ jekk it-tfassil u l-implimentazzjoni tal-komponent Ambjent LIFE kkontribwixxewx għall-effettività tal-programm. III. Il-Qorti sabet li kumplessivament, il-komponent Ambjent LIFE ma kienx qed jopera b’mod effettiv minħabba li ma kienx imfassal u implimentat tajjeb biżżejjed. Il-problemi prinċipali fit-tfassil kienu: (a) In-nuqqas ta’ mekkaniżmu biex ir-riżorsi skarsi jiġu mmirati fuq objettivi magħżula minn qabel xejjen l-impatt tal-fondi investiti. (b) L-allokazzjonijiet nazzjonali indikattivi xekklu l-għażla tal-aħjar proġetti minħabba li l-proġetti ma kinux magħżula biss fuq il-bażi tal-mertu tagħhom iżda wkoll skont l-Istat Membru tal-oriġini tagħhom. (c) Il-kwalità tal-għażla tal-proġetti kienet influwenzata b’mod ħażin mill-ġustifikazzjoni insuffiċjenti tar-riżultati tal-evalwazzjoni. (d) Il-qafas ta’ monitoraġġ tal-programm ma kellux indikaturi komuni u xierqa tal-output u tar-riżultati. Dan ma ppermettiex lill-Kummissjoni li tikseb ħarsa ġenerali komprensiva u aġġornata tal-prestazzjoni tal-proġetti, u għaldaqstant tistma l-effettività operazzjonali tal-programm. IV. Il-problemi prinċipali fl-implimentazzjoni li fixklu l-effettività kienu: (a) Xi aspetti ewlenin tal-proġetti LIFE, li jikkonċernaw in-natura innovattiva u dimostrattiva tagħhom, il-prospetti ta’ sostenibbiltà tagħhom u l-interess tal-UE, mhux dejjem ġew ivvalutati tajjeb matul l-għażla tal-proġetti. (b) Il-monitoraġġ tar-raġonevolezza tal-ispejjeż tal-proġetti, tas-sostenibbiltà u tar-replikazzjoni tagħhom kien insuffiċjenti. (c) Ir-rwol mistenni tal-komponent bħala katalist għall-politika ambjentali tnaqqas ħafna minħabba tixrid mhux effettiv biżżejjed u minħabba livell baxx ta’ sostenibbiltà u replikazzjoni tal-proġetti. V. Il-Qorti tirrakkomanda li l-Kummissjoni timplimenta r-rakkomandazzjonijiet li ġejjin: 1. Fl-istabbiliment tal-programmi ta’ ħidma pluriennali previsti fil-programm LIFE l-ġdid, l-awtoritajiet leġiżlattivi għandhom jippermettu lill-Kummissjoni u lill-Istati Membri jirrestrinġu l-applikazzjonijiet eliġibbli għal prijoritajiet strateġiċi limitati, u li jistabbilixxu objettivi ċari, speċifiċi, li jistgħu jitkejlu u li jistgħu jintlaħqu għall-proġetti li jkunu se jiġu ffinanzjati. Għadd ta’ prijoritajiet limitati, fissi għal numru ta’ snin, jissimplifikaw il-proċess ta’ għażla, jikkonċentraw l-isforzi fuq kwistjonijiet speċifiċi u jiffaċilitaw l-evalwazzjoni tal-impatt tal-programm. 2. Il-proposta tal-Kummissjoni għall-programm LIFE l-ġdid ittemm l-allokazzjoni nazzjonali għal proġetti tradizzjonali iżda żżomm bilanċ ġeografiku għal proġetti Integrati. Fl-applikazzjoni tagħha, il-Kummissjoni għandha tiżgura li l-proġetti Integrati jiġu magħżula fuq il-bażi tal-mertu tagħhom, u li l-bilanċ ġeografiku ma għandux jikser il-prinċipju ta’ opportunitajiet ugwali għall-applikanti. 3. Il-Kummissjoni għandha ttejjeb il-formoli ta’ evalwazzjoni għall-għażla tal-proġetti u teħtieġ li l-evalwaturi jipprovdu valutazzjonijiet u punteġġi separati għal aspetti maġġuri tal-proġetti (bħan-natura innovattiva jew dimostrattiva tal-proposta, il-kwalità tal-azzjonijiet ta’ tixrid ppjanati, jew il-potenzjal għar-replikazzjoni tar-riżultati), sabiex ittejjeb il-kwalità u t-trasparenza tal-proċess tal-għażla u biex tiżgura li l-proġetti magħżula jkollhom il-potenzjal li jikkontribwixxu l-aktar lejn l-ilħuq tal-objettivi tal-programm. 4. Il-Kummissjoni għandha ttejjeb l-għodod għall-ġestjoni tal-programm tagħha u tikkunsidra li tintroduċi indikaturi adegwati u komuni tal-outputs u tar-riżultati kif ukoll informazzjoni ta’ segwitu fil-livell tal-proġett, sabiex tiffaċilita monitoraġġ xieraq tal-programm. Kemm jista’ jkun possibbli, tali indikaturi għandhom ikunu rilevanti, aċċettati, kredibbli, faċli u robusti (kriterji "RACER"). 5. Il-Kummissjoni għandha ttejjeb il-valutazzjoni tagħha tar-raġonevolezza tal-ispejjeż tal-persunal ikklejmjati, b’mod partikolari għal proġetti kumparabbli, billi jsir użu aħjar mill-informazzjoni miġbura matul il-fażi ta’ monitoraġġ. Imbagħad, din tkun tista’ tintuża biex tiġi ffaċilitata l-identifikazzjoni tal-ispejjeż eċċessivi. 6. Il-Kummissjoni għandha teħtieġ li t-tim ta’ monitoraġġ jinkludi, fil-valutazzjonijiet tiegħu, analiżi kritika tal-miżuri ta’ tixrid, sostenibbiltà u replikazzjoni proposti mill-benefiċjarju u tal-ostakoli potenzjali li jistgħu jxekkluhom, kemm fir-rapporti ta’ evalwazzjoni matul l-implimentazzjoni tal-proġetti kif ukoll fir-rapporti dwar iż-żjarat ex post tiegħu. 7. Il-Kummissjoni għandha tqis kif tista’ tħeġġeġ aktar it-tixrid u r-replikazzjoni tar-riżultati tal-proġetti minn benefiċjarji privati li jixtiequ jipproteġu l-interessi kummerċjali tagħhom. 8. Il-Kummissjoni għandha tqis kif tista’ teħtieġ lill-benefiċjarji jippreżentaw elettronikament informazzjoni sempliċi u aġġornata wara l-ikkompletar tal-proġetti (jiġifieri, jekk il-proġetti baqgħux operazzjonali, jekk il-proġetti ġewx replikati, u jekk iva, kemm-il darba,...). Dan jippermetti lill-Kummissjoni ttejjeb b’mod effiċjenti l-informazzjoni ex post tagħha dwar l-effettività tal-programm. INTRODUZZJONI IL-FINANZJAMENT TAL-AMBJENT FL-UE 1. L-ambjent huwa qasam ta’ politika li qiegħed isir dejjem aktar importanti għall-Unjoni Ewropea. Bit-Trattat ta’ Amsterdam (1999), l-Unjoni rrikonoxxiet li kien jeħtieġ li l-ambjent jiġi integrat, f’termini kemm ta’ definizzjoni kif ukoll ta’ implimentazzjoni, fil-politiki l-oħra kollha tagħha (eż. Trasport, Intrapriża, Riċerka u Tkabbir). Minħabba n-natura trażversali tal-kwistjonijiet ambjentali, il-programmi prinċipali ta’ nfiq Komunitarji (b’mod partikolari il-Fondi Strutturali, il-Fond ta’ Koeżjoni u n-nefqa Agrikola, u programmi oħra ta’ assistenza implimentati ’l barra mill-UE) jinkludu aspetti relatati mal-politika ambjentali. 2. Il-Figura 1 turi n-nefqa stmata relatata mal-ambjent għall-perjodu mill-2007 sal-2013 skont il-programm ta’ nfiq. Il-programm LIFE, b’baġit ta’ EUR 2,1 biljun, jirrappreżenta anqas minn 1,5 % tal-infiq totali relatat mal-ambjent. FIGURA 1 INFIQ AMBJENTALI STMAT (EUR BILJUN), 2007-2013 +++++ TIFF +++++ Sors: Combined Impact Assessment and Ex-Ante Evaluation of the Review of the LIFE+ Regulation: Options Development (Il-Valutazzjoni tal-Impatt u l-Evalwazzjoni Ex Ante tal-Analiżi tar-Regolament LIFE+ Ikkombinati Flimkien: Żvilupp tal-Opzjonijiet). IL-PROGRAMM LIFE 3. Il-programm LIFE attwali [1] jkopri l-perjodu mill-2007 sal-2013 u għandu tliet komponenti: (a) Natura u Bijodiversità LIFE, li jikkofinanzja proġetti tal-aħjar prattika jew dimostrattivi li jikkontribwixxu għall-implimentazzjoni tad-Direttivi dwar l-Għasafar u l-Ħabitats, in-netwerk tan-Natura 2000. Barra minn hekk, huwa jikkofinanzja proġetti innovattivi jew ta’ dimostrazzjoni li jikkontribwixxu għall-implimentazzjoni tal-objettivi tal-Komunikazzjoni tal-Kummissjoni dwar "It-Twaqqif tat-telf tal-bijodiversità sal-2010 – u lil hinn". (b) Politika Ambjentali u Tmexxija Ambjentali LIFE (minn hawn ’il quddiem Ambjent LIFE), li jikkofinanzja proġetti innovattivi jew ta’ dimostrazzjoni relatati mat-tibdil fil-klima, l-ilma, l-arja, il-ħamrija, l-ambjent urban, l-istorbju, il-kimiċi, l-ambjent u s-saħħa, ir-riżorsi natural u l-iskart, il-foresti u l-innovazzjoni. (c) Informazzjoni u Komunikazzjoni LIFE, li jappoġġja proġetti li jxerrdu informazzjoni ambjentali, bħall-informazzjoni dwar it-tibdil fil-klima jew il-konservazzjoni tan-natura, u dwar pjattaformi ta’ netwerking jew tal-aħjar prattika. 4. LIFE huwa ġestit direttament mill-Kummissjoni [2]. Peress li ħafna min-nefqa ambjentali tal-UE hija integrata fi programmi oħra ta’ nfiq, LIFE jibqa’ s-sinsla ambjentali tal-UE. L-objettiv kumplessiv tiegħu huwa li jikkontribwixxi għall-iżvilupp, l-aġġornament u l-implimentazzjoni tal-politika u l-leġiżlazzjoni ambjentali tal-UE, inkluża l-integrazzjoni tal-ambjent f’politiki oħra. Dan għalhekk għandu jservi bħala pjattaforma għall-iżvilupp u l-iskambju tal-aħjar prattiki u għall-kondiviżjoni tal-għarfien, biex ikun kataliżi għal u jaċċelera t-tibdil fil-kwistjonijiet ambjentali u klimatiċi. Fil-prattika, LIFE jappoġġja l-prijoritajiet ambjentali (politiċi) ġenerali stabbiliti mill-Kunsill u l-Parlament Ewropew fil-Programmi ta’ Azzjoni Ambjentali (EAP). Il-proġetti Ambjent LIFE jkopru firxa wiesgħa ħafna ta’ setturi, inklużi t-tibdil fil-klima, il-kimiċi, l-ilma u r-riżorsi naturali, kif deskritt fil-Kaxxa 1. 5. Il-komponent Ambjent LIFE attwali għandu baġit annwali medju ta’ madwar EUR 119,5 miljun. Mill-1996 sal-2012 dan il-komponent ipprovda EUR 1,3 biljun għal 1730 proġett (ara t-Tabella 1). Il-komponent Ambjent LIFE huwa ppreżentat fil-Figura 2. Din turi l-intervent loġiku wara l-komponent u l-interazzjoni bejn l-elementi prinċipali tiegħu: "stabbiliment u evalwazzjoni tal-politika", "implimentazzjoni tal-proġetti", u "riżultati u impatt". GRAFIKA 2 IL-KOMPONENT AMBJENT LIFE +++++ TIFF +++++ 6. B’riżultat tal-baġit relattivament limitat tal-komponent Ambjent LIFE, kemm meta mqabbel mal-objettivi estensivi tiegħu kif ukoll mal-infiq ambjentali kumplessiv tal-UE, l-effettività tiegħu hija ddeterminata ferm minn jekk il-proġetti ffinanzjati jservux ta’ katalisti għall-bidla ambjentali. Dan ifisser li l-ikkompletar b’suċċess tal-proġetti mhuwiex biżżejjed minnu nnifsu biex jiżgura l-effettività kumplessiva tal-programm. Fil-fatt, jekk il-proġetti ma jindirizzawx problemi b’importanza sinifikanti f’livell Ewropew u jekk ir-riżultati tagħhom ma jiġux immonitorjati, imxerrda, sostnuti u replikati b’mod adegwat, l-objettiv kumplessiv ta’ kontribut għall-politika ambjentali x’aktarx li ma jintlaħaqx. AMBITU U APPROĊĊ TAL-AWDITJAR 7. Il-Qorti identifikat għadd ta’ riskji għall-effettività tal-komponent Ambjent LIFE tal-programm fl-ilħuq tal-objettivi tiegħu. B’mod partikolari, ir-riskji li l-kombinazzjoni ta’ għadd kbir ta’ azzjonijiet ta’ prijorità u tal-baġit relattivament baxx tista’ twassal għal nuqqas ta’ fokus u riżultati inkonklużivi, id-dgħufijiet fis-sistemi ta’ monitoraġġ u evalwazzjoni tal-proġetti biex jintlaħqu konklużjonijiet dwar il-programm u n-nuqqas ta’ effett multiplikatur minħabba tixrid insuffiċjenti tar-riżultati tal-proġetti. Peress li l-Kummissjoni għandha l-intenzjoni li żżid sinifikament il-baġit tal-programm għall-perjodu ta’ programmazzjoni 2014-2020 li jmiss, il-Qorti ddeċidiet li twettaq awditu sabiex tivvaluta dawn ir-riskji f’aktar dettall. 8. L-objettiv tal-awditu kien li jwieġeb il-mistoqsija "Il-komponent Ambjent LIFE tal-programm LIFE [3] jopera b’mod effettiv?". Dan sar billi ġew indirizzati s-sottomistoqsijiet tal-awditjar li ġejjin: - Il-programm Ambjent LIFE kien imfassal tajjeb sabiex jiffaċilita riżultati effettivi? Sabiex twieġeb din il-mistoqsija, il-Qorti eżaminat il-konsistenza tal-objettivi mal-baġit disponibbli, kif ġie allokat il-baġit u t-tfassil tal-proċessi tal-għażla u monitoraġġ tal-proġetti. - Il-programm Ambjent LIFE kien implimentat tajjeb sabiex jikseb riżultati effettivi? Sabiex twieġeb din il-mistoqsija, il-Qorti eżaminat l-applikazzjoni tal-kriterji tal-għażla, u l-monitoraġġ, it-tixrid, is-sostenibbiltà u r-replikazzjoni tal-proġetti. 9. Il-mistoqsijiet ta’ hawn fuq iqisu l-kriterji neċessarji biex jinkiseb l-effett katalitiku u b’hekk l-effettività kumplessiva tal-komponent Ambjent tal-programm. 10. L-awditu ffoka fuq il-proġetti ffinanzjati bejn l-2005 u l-2010. Il-Qorti żaret is-servizzi rilevanti tal-Kummissjoni u ħames Stati Membri minn fost l-akbar benefiċjarji tal-LIFE (il-Ġermanja, Spanja, Franza, l-Italja u r-Renju Unit), li jirrappreżentaw 55 % tal-baġit tal-LIFE u 15 % tal-proġetti tiegħu. 11. Fil-ħames Stati Membri, saret żjara fuq il-post għal total ta’ 25 proġett [4]. Ġew eżaminati dokumenti rilevanti biex jiġu ċċekkjati l-għan, l-eliġibbiltà, l-eżistenza, is-sostenibbiltà u r-replikazzjoni potenzjali tal-proġetti, u biex jiġi vverifikat jekk l-aħjar prattiki u t-tagħlimiet li ttieħdu ġewx imxerrda kif xieraq mill-Kummissjoni. Barra minn hekk, informazzjoni rilevanti relatata mal-għażla u l-monitoraġġ tal-proġetti, kif ukoll informazzjoni dwar il-websajts tal-proġetti ġiet analizzata għal kampjun ta’ 70 proġett. 12. Twettqu intervisti ma’ rappreżentanti tal-Kummissjoni, mat-tim ta’ evalwazzjoni, mat-tim ta’ monitoraġġ [5] u ma’ rappreżentanti tal-awtoritajiet nazzjonali jew reġjonali li jaġixxu bħala punti ta’ kuntatt nazzjonali jew reġjonali (NCP). OSSERVAZZJONIJIET PARTI I – TFASSIL L-GĦADD KBIR TA’ OBJETTIVI TAL-PROGRAMM MA KIENX KONSISTENTI MAL-BAĠIT LIMITAT DISPONIBBLI 13. Sabiex ikunu effettivi, il-programmi ma għandhomx jiddefinixxu objettivi ċari u speċifiċi biss, iżda dawn għandhom ikunu wkoll realistiċi u konsistenti mal-baġit allokat. B’mod aktar konkret, il-programmi għandhom jinkludu għadd limitat ta’ prijoritajiet speċifiċi ddefiniti sabiex ir-riżorsi disponibbli jiġu mmirati lejn l-ilħuq tal-objettivi stabbiliti. Dan huwa importanti b’mod partikolari għal-LIFE, peress li għandu r-rwol katalitiku mistenni li jippromwovi żviluppi fil-politika ambjentali tal-UE u minħabba l-baġit relattivament limitat tiegħu. 14. Ir-Regolament LIFE stabbilixxa ħafna objettivi eliġibbli għall-proġetti tal-komponent Ambjent LIFE (ara l-Kaxxa 1). Mill-2008 ’l hawn, il-Kummissjoni naqqset dawn l-objettivi fis-sejħa annwali tagħha għal proposti għal "oqsma indikattivi ta’ prijorità". Madankollu, fil-prattika dan ma rriżultax f’ħafna aktar immirar tal-prijoritajiet speċifiċi minħabba li proposti li jmorru lil hinn minn dawn il-prijoritajiet huma eliġibbli għal finanzjament, dment li jkunu relatati ma’ kwalunkwe wieħed mill-ħafna objettivi taħt ir-Regolament. Għaldaqstant, minkejja l-baġit modest tiegħu, Ambjent LIFE jiffinanzja proġetti fi 12-il qasam ta’ politika differenti u li jinvolvu kwistjonijiet u interessi differenti ħafna. Ukoll jekk qed jiġu ffinanzjati proġetti tajbin, dan inevitabbilment ifisser nuqqas ta’ massa kritika ta’ proġetti biex jiġu promossi żviluppi bi skop fil-politika ambjentali tal-UE u jimpedixxi kwalunkwe impatt reali fuq l-oqsma ta’ politika. KAXXA 1 AMBJENT LIFE: BAĠIT ŻGĦIR … Il-komponent Ambjent LIFE jirrappreżenta madwar 0,5 % tan-nefqa ambjentali stmata tal-UE għall-perjodu 2007-2013. Iżda b’ħafna objettivi ambizzjużi (elenkati fl-Anness II tar-Regolament LIFE+) (a) Tibdil fil-klima: l-istabbilizzazzjoni tal-konċentrazzjoni tal-gassijiet serra f’livell li ma jippermettix tisħin globali ’l fuq minn 2oC. (b) Ilma: kontribut għat-titjib fil-kwalità tal-ilma permezz tal-iżvilupp ta’ miżuri kosteffettivi biex jinkiseb status ekoloġiku tajjeb bil-ħsieb li sal-2009 jiġi żviluppat l-ewwel pjan ta’ ġestjoni ta’ baċin tax-xmara skont id-Direttiva 2000/60/KE [6]. (c) Arja: il-kisba ta’ livelli tal-kwalità tal-arja li ma jikkawżawx impatti negattivi sinifikanti fuq is-saħħa tal-bniedem u l-ambjent u riskji għalihom. (d) Ħamrija: il-protezzjoni u l-iżgurar tal-użu sostenibbli tal-ħamrija permezz tal-preservazzjoni tal-funzjonijiet tal-ħamrija, il-prevenzjoni ta’ theddid għall-ħamrija, il-mitigazzjoni tal-effetti tagħhom u r-restawr ta’ ħamrija ddegradata. (e) Ambjent urban: kontribut għat-titjib tal-prestazzjoni ambjentali taż-żoni urbani tal-Ewropa. (f) Storbju: kontribut għall-iżvilupp u l-implimentazzjoni tal-politika dwar l-istorbju ambjentali. (g) Kimiċi: titjib fil-protezzjoni tal-ambjent u tas-saħħa sal-2020 minn riskji ġejjin mill-kimiċi permezz tal-implimentazzjoni ta’ leġiżlazzjoni dwar il-kimiċi. (h) Ambjent u saħħa: l-iżvilupp tal-bażi ta’ informazzjoni għall-politika dwar l-ambjent u s-saħħa (il-Pjan ta’ Azzjoni għall-Ambjent u s-Saħħa 2004-2010). (i) Riżorsi naturali u skart: (a) l-iżvilupp u l-implimentazzjoni ta’ politiki mfassla biex jiżguraw il-ġestjoni sostenibbli u l-użu ta’ riżorsi naturali u skart, u titjib fil-prestazzjoni ambjentali ta’ prodotti, fil-produzzjoni sostenibbli u fit-tendenzi konsumistiċi, fil-prevenzjoni tal-iskart, fl-irkupru u r-riċiklaġġ; (b) kontribut għall-implimentazzjoni effettiva tal-Istrateġija Tematika dwar il-prevenzjoni u r-riċiklaġġ tal-iskart. (j) Foresti: provvediment, speċjalment permezz ta’ netwerk ta’ koordinazzjoni tal-UE, ta’ bażi konċiża u komprensiva għal informazzjoni rilevanti għall-politika dwar il-foresti f’relazzjoni mat-tibdil fil-klima (l-impatt fuq l-ekosistemi tal-foresti, il-mitigazzjoni, effetti ta’ sostituzzjoni), bijodiversità (informazzjoni dwar il-linja ta’ bażi u żoni protetti tal-foresti), nirien fil-foresti, kundizzjonijiet tal-foresti u l-funzjonijiet protettivi tal-foresti (ilma, ħamrija u infrastruttura), kif ukoll kontribut għall-protezzjoni tal-foresti kontra n-nirien. (k) Innovazzjoni: kontribut għall-iżvilupp u d-dimostrazzjoni ta’ approċċi tal-politika, teknoloġiji, metodi u strumenti innovattivi biex jassistu fl-implimentazzjoni tal-Pjan ta’ Azzjoni dwar it-Teknoloġiji Ambjentali (ETAP). 15. It-Tabella 1 turi l-ammonti li Ambjent LIFE nefaq skont il-qasam ta’ prijorità fis-snin 1996 sal-2012. Anke fi ħdan l-oqsma ta’ prijorità, il-proġetti jkopru firxa wiesgħa ta’ setturi u l-ammont totali involut jirrappreżenta madwar 0,5 % tan-nefqa totali tal-UE relatata mal-ambjent (ara l-paragrafu 5). 16. Konsegwentement, il-fatt li l-programm LIFE ma għandux mekkaniżmu biex jalloka r-riżorsi limitati tiegħu għall-azzjonijiet indikattivi ppreferuti, ma jippermettix lill-Kummissjoni tiffoka l-applikazzjonijiet tal-proġetti fuq għadd limitat ta’ prijoritajiet speċifiċi, li jfisser li l-LIFE ma jiffukax neċessarjament fuq oqsma ta’ politika magħżula minn qabel iżda jiffinanzja l-oqsma ta’ politika tal-proġetti magħżula. Fil-fehma tal-Qorti, dan mhuwiex konsistenti mar-rwol katalitiku mistenni mill-programm. TABELLA 1 AMBJENT LIFE (1996-2012): GĦADD TA’ PROĠETTI U AMMONT IFFINANZJAT SKONT IL-QASAM TA’ PRIJORITÀ Sors: Evalwazzjoni f’ Nofs it-Terminu tal-Implimentazzjoni tar-Regolament LIFE+. GHK April 2010 u s-servizzi tal-Kummissjoni. | | 2007-2012 | 1996-2006 | | Oqsma ta’ politika | Numru ta’ proġetti | Kontribuzzjoni mill-UE (miljun EUR) | Numru ta’ proġetti | Kontribuzzjoni mill-UE (miljun EUR) | Temi 1996-2006 | Arja | 20 | 21 | 93 | 52 | Kimiċi | 32 | 21 | 17 | 10 | Tibdil fil-Klima | 144 | 168 | 39 | 33 | Foresti | 15 | 17 | 15 | 6 | Ħamrija | 27 | 29 | 92 | 49 | Approċċi Strateġiċi | 37 | 28 | 189 | 103 | Ambjent Urban | 33 | 7 | 69 | 35 | Skart u riżorsi naturali | 191 | 30 | 312 | 184 | Ilma | 92 | 37 | 250 | 145 | Temi Ġodda | Ambjent u Saħħa | 18 | 29 | | | Innovazzjoni | 35 | 195 | | | Storbju | 10 | 84 | | | | Total | 654 | 666 | 1076 | 617 | L-ALLOKAZZJONIJIET NAZZJONALI XEKKLU L-KOMPETIZZJONI BEJN IL-PROPOSOTI TAL-PROĠETTI 17. Il-fondi tal-LIFE jkopru firxa wiesgħa ta’ oqsma fit-territorju kollu tal-UE. Sabiex jiġu ffinanzjati l-aqwa proġetti possibbli, l-applikazzjonijiet għandhom jgħaddu minn proċess tal-għażla kompetittiv biex b’hekk l-aqwa proġetti jintgħażlu għal finanzjament. 18. Mill-2007 ’l hawn, il-programm LIFE ġie mfassal biex jipprovdi distribuzzjoni proporzjonata tal-proġetti bejn l-Istati Membri. L-Artikolu 6(2) tar-Regolament LIFE+ jistabbilixxi allokazzjonijiet nazzjonali indikattivi [7], ibbażati fuq il-popolazzjoni u l-perċentwal tat-territorju nazzjonali ddeżinjat bħala żona tan-Natura 2000. 19. L-allokazzjonijiet nazzjonali indikattivi għandhom l-intenzjoni li jiżguraw finanzjament għal Stati Membri iżgħar billi "jibblokkaw" parti mill-baġit għalihom. Iżda kif enfasizzat fil-valutazzjoni tal-impatt li tappoġġja l-proposta tal-Kummissjoni għar-Regolament LIFE l-ġdid, l-allokazzjonijiet tagħhom huma żgħar u dan inaqqas l-interess u l-impenn tagħhom fil-programm. B’riżultat ta’ dan, is-sistema ma attiratx aktar applikazzjonijiet minn dawn l-Istati Membri. 20. Barra minn hekk, il-Qorti sabet li l-allokazzjonijiet nazzjonali jgħawġu r-riżultati tal-kriterji ta’ evalwazzjoni użati għall-proċess tal-għażla u jistgħu jirriżultaw fi proġetti, skont l-Istat Membru tal-oriġini tagħhom, li jiġu magħżula b’punteġġ ta’ evalwazzjoni aktar baxx minn dak ta’ proġetti rrifjutati minn Stati Membri oħra. Pereżempju, fl-2009 tliet proġetti mill-Italja, mill-Polonja u mill-Finlandja, b’punteġġ finali ta’ 55 punt ġew irrifjutati għal kofinanzjament filwaqt li proġett Franċiż b’46 punt biss u żewġ proġetti Britanniċi b’50 punt ġew miżmuma. 21. Is-sistema tkabbar il-kompetizzjoni bejn proġetti fl-istess pajjiż, aktar milli tiżgura li l-aqwa proġetti jiġu magħżula fil-livell Ewropew. Għaldaqstant, il-valur miżjud Ewropew tal-programm jitnaqqas. IL-MUDELLI UŻATI GĦALL-EVALWAZZJONI TAL-PROPOSTI TAL-PROĠETTI MA KINUX JEĦTIEĠU BIŻŻEJJED ĠUSTIFIKAZZJONI TAR-RIŻULTATI TAL-EVALWAZZJONI, U DAN DGĦAJJEF IT-TRASPARENZA FIL-PROĊESS TAL-GĦAŻLA 22. Il-proċess tal-għażla tal-proġetti huwa l-pedament għall-kwalità tal-programmi ta’ nfiq u kundizzjoni neċessarja għall-effettività tagħhom. Dan il-proċess għandu jiżgura trasparenza u opportunitajiet ugwali għall-applikanti kollha, ikun ibbażat fuq kriterji oġġettivi u jimmira proġetti li jikkontribwixxu l-aktar lejn l-ilħuq tal-objettivi tal-programm. Proċess tal-għażla trasparenti u effettiv jeħtieġ formoli ta’ evalwazzjoni li jiżvelaw il-punteġġ mogħti għall kull wieħed mill-kriterji u l-ġustifikazzjoni tagħhom. 23. Il-proġetti LIFE jiġu magħżula abbażi ta’ sejħa għal proposti mnedija kull sena mill-Kummissjoni. Filwaqt li l-Kummissjoni tirċievi assistenza minn konsorzju ta’ evalwaturi esterni biex tevalwa l-proposti tal-proġetti, din tibqa’ responsabbli għall-proċess tal-għażla. 24. Il-proċess tal-għażla kumplessiv tal-proposti ta’ Ambjent LIFE jseħħ f’erba’ fażijiet: Eliġibbiltà, Għażla, Għoti u Reviżjoni. Il-proċess huwa deskritt fl-Anness I. Għall-ewwel żewġ fażijiet tal-proċess ta’ evalwazzjoni – eliġibbiltà u għażla – kull proposta tiġi eżaminata minn evalwatur wieħed. Fil-fażi tal-għoti, il-proposti jridu jiġu vvalutati independentement minn żewġ evalwaturi esperti. F’każ ta’ diverġenza sinifikanti, tkun meħtieġa t-tielet valutazzjoni tal-proposta. Id-deċiżjoni finali dwar il-punteġġ li għandu jingħata għal kull proposta tittieħed matul laqgħa ppreseduta mis-servizzi tal-Kummissjoni u li jattendu għaliha l-evalwaturi. 25. L-evalwaturi jużaw mudelli standard, imħejjija mill-Kummissjoni, biex jivvalutaw il-proposti tal-proġetti fuq il-bażi ta’ kriterji tal-għażla ddefiniti minn qabel. Kull wieħed minn dawn il-kriterji jiġi żviluppat ulterjorment f’serje ta’ aspetti aktar speċifiċi li għandhom jitqiesu [8]. Filwaqt li għall-fażi tal-għoti l-mudelli jeħtieġu li l-evalwaturi jagħtu punteġġ u opinjonijiet favur u kontra kull kriterju maġġuri, ma hemm ebda rekwiżit biex jiġġustifika l-valutazzjoni jew għall-punteġġ tal-aspetti differenti inklużi f’kull kriterju maġġuri. 26. L-awditu sab li aspetti ewlenin għall-effettività tal-programm, bħan-natura innovattiva jew dimostrattiva tal-proposta, il-kwalità tal-azzjonijiet ta’ tixrid ippjanati, jew il-potenzjal għar-replikazzjoni tar-riżultati ma ġewx meqjusa bħala kriterji ta’ evalwazzjoni awtonomi, iżda bħala wieħed mid-diversi aspetti fil-kriterji ta’ evalwazzjoni. Fil-prattika dan fisser li l-evalwaturi ma kinux meħtieġa jagħtu punteġġ u jiġġustifikaw il-valutazzjoni tagħhom ta’ dawn l-aspetti ewlenin tal-proġetti Ambjent LIFE. Fil-fehma tal-Qorti, dan jirrappreżenta dgħufija fit-tfassil tas-sistema tal-għażla tal-proġetti [9]. 27. Fil-fatt, il-Qorti sabet li l-aggregazzjoni ta’ aspetti ewlenin differenti taħt l-istess kriterju ta’ evalwazzjoni, mingħajr ma l-evalwatur ikun meħtieġ jagħti punteġġ individwali, wasslet għal sitwazzjoni fejn il-punteġġi mogħtija ma kinux iġġustifikati biżżejjed fil-mudelli ta’ evalwazzjoni (ara l-Kaxxa 2) jew fejn aspetti importanti ma kinux ivvalutati kif xieraq (ara l-Kaxxa 3 u l-paragrafu 41) 28. Barra minn hekk, l-għoti ta’ punteġġ kumplessiv għal kriterju ta’ evalwazzjoni mingħajr ma jingħata punteġġ għall-aspetti ta’ bażi ma jippermettix twettiq mill-ġdid, oġġettiv u bir-reqqa, tax-xogħol ta’ evalwazzjoni mwettaq. Dan idgħajjef it-trasparenza tas-sistema tal-għażla tal-programm. KAXXA 2 PUNTEĠĠ TA’ EVALWAZZJONI MHUX IĠĠUSTIFIKAT BIŻŻEJJED Proposta Ġermaniża rċeviet kummenti fil-biċċa l-kbira negattivi li jikkonċernaw il-kriterju ta’ evalwazzjoni 1. Skont dan il-kriterju l-evalwaturi għandhom jivvalutaw in-natura innovattiva tal-proposta, l-importanza tal-progress ambjentali mistenni u l-fattibilità teknika tiegħu. L-evalwatur innota fil-formola ta’ evalwazzjoni li l-unika natura innovattiva kienet tinsab fil-proċess mhux fil-metodi u l-kunċetti. L-evalwatur ta punteġġ ta’ 6 punti minn massimu ta’ 10 għal dan il-kriterju. Fil-fehma tal-Qorti, il-valutazzjoni narrattiva negattiva pprovduta fil-formola ta’ evalwazzjoni ma tiġġustifikax dan il-punteġġ. IL-QAFAS TA’ MONITORAĠĠ MA KIENX XIERAQ U DAN XEKKEL IL-ĠESTJONI EFFIĊJENTI TAL-PROGRAMM 29. Ġestjoni xierqa ta’ kwalunkwe tip ta’ programm teħtieġ eżaminazzjoni regolari tal-inputs, tal-outputs u tar-riżultati, sabiex tinkiseb informazzjoni aġġornata dwar jekk il-programm ikunx qed jipprogressa kif intenzjonat, fi kliem ieħor, qafas ta’ monitoraġġ. Il-monitoraġġ jinforma lill-maniġers waqt l-implimentazzjoni tal-programm dwar l-ilħuq ta’ objettivi operazzjonali, biex il-problemi jkunu jistgħu jiġu identifikati u korretti fil-ħin. Qafas ta’ monitoraġġ tajjeb għandu jkun fih, pereżempju, sett ta’ indikaturi komuni tal-inputs, tal-outputs u tar-riżultati. Dawn għandhom jippermettu li d-data fil-livelltal-proġett tiġi aggregata fil-livell tal-programm u li tiġi mqabbla ma’ objettivi u miri ddefiniti minn qabel. 30. Il-monitoraġġ ma għandux jieqaf meta l-proġetti jiġu kkompletati. Fil-programm LIFE, monitoraġġ ex post ikun utli biex jiġi ddeterminat jekk l-outputs u r-riżultati mistennija komplewx jiġu ġġenerati, biex jiġi ċċekkjat li ma jkun hemm ebda problemi relatati mas-sostenibbiltà, jew il-punt sa fejn ir-riżultati tal-proġetti ġew ittrasferuti jew replikati xi mkien ieħor. 31. Il-Kummissjoni timmonitorja l-implimentazzjoni tal-proġetti, assistita minn konsorzju ta’ esperti li jaġixxi bħala tim ta’ monitoraġġ estern. It-tim jagħmel żjarat annwali fuq is-sit biex jispezzjona l-progress tal-proġetti, waħdu jew ma’ uffiċjal responsabbli mill-Kummissjoni. It-tim ta’ monitoraġġ jivvaluta r-rapporti regolari tal-implimentazzjoni tal-proġetti, li l-benefiċjarju jippreżenta lill-Kummissjoni. 32. Matul iż-żjarat tal-proġetti tiegħu it-tim ta’ monitoraġġ jivvaluta t-twassil tal-outputs u l-kisba tar-riżultati kif iddikjarat fil-proposti tal-proġetti, u jivvaluta l-eliġibbiltà teknika u finanzjarja tal-ispejjeż iddikjarati. Fi tmiem il-proġetti, l-esperti ta’ monitoraġġ jikkompletaw evalwazzjoni kumplessiva tar-riżultati tal-proġetti, inkluż "punteġġ" finali. Madankollu, dawn l-arranġamenti ta’ monitoraġġ iffukati fil-livell tal-proġett ma humiex utli ħafna biex jittieħdu tagħlimiet dwar il-prestazzjoni tal-programm. Dan minħabba li l-qafas ta’ monitoraġġ tal-prestazzjoni tal-programm ma għandux indikaturi komuni u adegwati tal-outputs u tar-riżultati. B’mod partikolari, is-sett tal-indikaturi komuni tal-output introdott fl-2007 huwa fil-biċċa l-kbira limitat għal azzjonijiet ta’ komunikazzjoni u ta’ tixrid bħal sessjonijiet ta’ ħidma, seminars, konferenzi u pubblikazzjonijiet. Barra minn hekk, il-Kummissjoni ma ddefiniet ebda indikatur tar-riżultati. Konsegwentement, il-qafas attwali ma jippermettix l-informazzjoni minn riżultati tal-proġetti individwali li tiġi aggregata bi skop. Dan ma jippermettix il-monitoraġġ regolari tal-effettività tal-programm u l-identifikazzjoni fil-ħin tal-problemi li jaffettwaw il-prestazzjoni tiegħu. 33. L-objettiv kumplessiv tal-programm huwa li jikkontribwixxi għall-iżvilupp, l-aġġornament u l-implimentazzjoni tal-politika u tal-leġiżlazzjoni ambjentali tal-UE. Dan jeħtieġ li proġetti ta’ suċċess jiġu sostnuti, ir-riżultati tagħhom mxerrda u fl-aħħar nett replikati. Madankollu, meta l-proġetti jingħalqu, il-Kummissjoni tqis li r-riżorsi disponibbli tagħha ma jippermettulhiex twettaq żjarat ex post sistematiċi biex issegwi l-evoluzzjoni tal-proġetti "wara l-LIFE". 34. Konxja minn dawn id-dgħufijiet, il-Kummissjoni, mill-2009 ’l hawn, inkludiet fil-kuntratt bejn il-Kummissjoni Ewropea u t-tim ta’ monitoraġġ rekwiżit għal 10 żjarat ex post kull sena, għall-eżaminazzjoni tas-sostenibbiltà u kwistjonijiet oħra [10]. Sa Diċembru 2012, kienet saret żjara lil 30 proġett Ambjent LIFE. Għalkemm dan huwa titjib, dan jirrappreżenta biss 5 % tal-proġetti magħluqa. 35. Metatal jevalwa r-rapport finali tal-proġetti, it-tim ta’ monitoraġġ jistabbilixxi sett ta’ indikaturi tal-monitoraġġ fuq terminu twil biex jintuża matul iż-żjarat ex post. Madankollu, l-awditu ma sab ebda evidenza li dawn l-indikaturi jiġu vvalutati fi żjarat ex post sussegwenti. Barra minn hekk, l-indikaturi fuq terminu twil proposti huma uniċi għal kull proġett, li jillimita l-utilità tagħhom, anke jekk ikun hemm valur disponibbli, fil-livell tal-programm. Dgħufija ulterjuri fil-kontrolli ex post introdotti reċentement hija li, anke jekk is-sostenibbiltà ta’ proġett tiġi analizzata b’mod komprensiv mill-evalwazzjonijiet ex post, it-tim ta’ monitoraġġ ma jintalabx janalizza r-replikazzjoni tal-proġetti, li hija fundamentali biex jinkiseb l-effett katalitiku tal-programm. 36. Barra minn hekk, bħal ma huwa l-każ matul l-implimentazzjoni tal-proġetti, la l-Kummissjoni u lanqas it-tim ta’ monitoraġġ ma qiesu li jħejju lista ta’ indikaturi komuni biex tintuża mit-tim ta’ monitoraġġ matul iż-żjarat ex post sabiex jiġu segwiti l-eżiti tal-proġetti Ambjent LIFE. Il-kombinazzjoni tad-dgħufijiet hawn fuq tfisser li l-Kummissjoni għandha nuqqas ta’ informazzjoni dwar l-għadd ta’ proġetti kkompletati b’suċċess, l-għadd ta’ proġetti li għadhom operazzjonali wara ċertu numru ta’ snin, u l-għadd ta’ proġetti li ġew replikati. Dan ma jippermettix li wieħed ikollu l-opportunità li jibbenefika mit-tagħlimiet li ttieħdu fil-passat u b’hekk itejjeb il-proċeduri tal-għażla u monitoraġġ, jevita r-repetizzjoni tal-iżbalji u jiffranka r-riżorsi. 37. Għalkemm il-Kummissjoni torganizza evalwazzjonijiet perjodiċi tal-programm, dawn ma jistgħux jissostitwixxu l-monitoraġġ ta’ kuljum tal-programm. Fil-fatt, iż-żewġ proċessi huma kumplimentari, peress li l-evalwazzjonijiet għandhom jużaw, fost sorsi oħra, l-informazzjoni prodotta għall-monitoraġġ. 38. Kumplessivament, l-awditu sab li n-nuqqas ta’ informazzjoni konsolidata u ta’ indikaturi xierqa fir-rigward tal-outputs u tar-riżultati tal-proġetti Ambjent LIFE ma jippermettix il-valutazzjoni kontinwa tal-effettività tal-programm u jxekkel l-identifikazzjoni fil-ħin tal-problemi li jaffettwaw l-implimentazzjoni tal-programm, li min-naħa tagħha xxekkel it-teħid ta’ tagħlimiet għall-futur. PARTI II – IMPLIMENTAZZJONI 39. Wara li ħadet inkunsiderazzjoni l-objettivi tal-komponent Ambjent LIFE (ara l-paragrafu 4 u l-Kaxxa 1), il-kriterji ta’ eliġibbiltà ddefiniti mir-Regolament u l-linji gwida dwar l-għażla tal-Kummissjoni, il-Qorti qieset li biex ikunu katalisti u jikkontribwixxu għal programm effettiv, il-proġetti Ambjent LIFE għandhom: (a) ikunu Innovattivi jew Dimostrattivi billi jiffukaw fuq soluzzjonijiet innovattivi jew dimostrattivi għal problemi ambjentali billi jiżviluppaw jew ixerrdu tekniki jew metodi innovattivi, tekniki tal-aħjar prattika, għarfien, eċċ.; (b) ikunu fl-interess tal-UE u jikkontribwixxu għall-ilħuq tal-objettivi ġenerali tal-politika ambjentali tal-UE billi jitfgħu il-mira fuq problemi ta’ importanza sinifikanti fil-livell Ewropew jew billi jistennew li jiġġeneraw riżultati li jkunu applikabbli b’mod wiesa’; (c) ikollhom ir-riżultati tagħhom imxerrda biex jiżguraw li teknoloġiji u proċeduri innovattivi għall-protezzjoni tal-ambjent ikunu magħrufa sewwa u applikati b’mod wiesa’; (d) ikunu sostenibbli peress li l-eżistenza kontinwa tal-proġetti hija meħtieġa għat-tixrid u r-replikazzjoni tagħhom b’suċċess; (e) jiġu replikati minn entitajiet oħra sabiex jiġi ġġenerat impatt usa’. Ir-replikazzjoni tista’ timplika l-propagazzjoni u l-multiplikazzjoni tal-eżiti tal-proġetti u l-ġenerazzjoni ta’ impatti lil hinn mill-proġetti individwali. 40. Għaldaqstant l-awditu analizza kif dawn il-kriterji ntlaħqu fil-fażijiet ta’ implimentazzjoni differenti tal-proġetti LIFE. ASPETTI EWLENIN TAL-PROĠETTI MHUX DEJJEM KIENU VVALUTATI KIF XIERAQ MATUL L-GĦAŻLA TAL-PROĠETTI 41. Il-Qorti analizzat il-formoli ta’ evalwazzjoni tal-25 proġett li saritilhom żjara u ta’ 70 proġett addizzjonali suġġetti għal analiżi fl-uffiċċju. B’mod aktar konkret, il-Qorti analizzat jekk l-evalwazzjoni tal-proposti tal-proġetti koprietx kif xieraq ċerti aspetti essenzjali għall-effettività tal-programm, bħan-natura innovattiva jew dimostrattiva tal-proġetti, il-potenzjal għas-sostenibbiltà jew għar-replikazzjoni, u l-importanza tal-problema ambjentali indirizzata (ara l-paragrafu 39). L-awditu żvela proġetti fejn l-evalwazzjoni u l-punteġġi mogħtija għall-kriterji ewlenin ma kinux iġġustifikati biżżejjed (ara l-paragrafu 27), iżda li madankollu ġew iffinanzjati: (a) Il-valutazzjoni tan-natura innovattiva u dimostrattiva tal-proġetti ma kinitx iġġustifikata biżżejjed f’20 % tal-proġetti li kienu suġġetti għal analiżi fl-uffiċċju u f’24 % tal-proġetti li saritilhom żjara fuq il-post. - Iż-żjara tal-Qorti lill-25 proġett sabet każijiet (ara l-eżempju fil-Kaxxa 3) fejn il-livell ta’ innovazzjoni kien jew ivvalutat b’mod eċċessiv jew mhux iġġustifikat biżżejjed, pereżempju, fejn l-evalwaturi ma ħadux inkunsiderazzjoni l-eżistenza ta’ proġetti simili. KAXXA 3 PROĊEDURA TAL-GĦAŻLA: EŻEMPJU TA’ DGĦUFIJIET FL-EVALWAZZJONI TAN-NATURA INNOVATTIVA U DIMOSTRATTIVA Fl-evalwazzjoni ta’ proġett fir-Renju Unit, in-natura innovattiva tal-proġett tqieset bħala għolja anke jekk skont kriterji oħra l-evalwatur iddikjara li "l-metodu mhuwiex kompletament innovattiv fil-Komunità". Waqt l-evalwazzjoni tan-natura dimostrattiva tal-proġett, l-evalwatur qajjem dubji dwar l-iskala tal-proġett, bħala li kienet kbira wisq. Ir-risposta tal-benefiċjarju kienet li t-teknoloġija proposta kienet diġà ġiet ittestjata fuq żewġ faċilitajiet iżgħar tal-kumpanija. L-awditu żvela li waħda minn dawn il-faċilitajiet kienet diġà qed topera fuq skala ta’ produzzjoni, li toħloq dubji dwar in-natura dimostrattiva tal-proġett LIFE. (b) Il-valutazzjoni tal-prospetti ta’ sostenibbiltà jew replikazzjoni tal-proġetti ma kinitx iġġustifikata biżżejjed f’21 % tal-proġetti li kienu suġġetti għal analiżi fl-uffiċċju u fi 12 % tal-proġetti li saritilhom żjara fuq il-post. - Iż-żjara tal-Qorti lill-25 proġett sabet każijiet (ara l-eżempji fil-Kaxxa 4) fejn l-evalwaturi ma identifikawx l-ostakoli ekonomiċi, finanzjarji jew legali potenzjali li setgħu ma jippermettux li l-proġett jiġi sostnut jew replikat. Fil-fatt, l-awditu sab każijiet ta’ proġetti li, filwaqt li laħqu l-objettivi u kisbu r-riżultati mistennija tagħhom, ma setgħux jiġu sostnuti jew replikati minħabba dawn l-ostakoli [11], li fil-fehma tal-Qorti, setgħu jiġu identifikati diġà matul il-proċess tal-għażla. Li kieku dawn l-ostakoli ġew identifikati mill-evalwaturi, il-Kummissjoni kienet tkun tista’ tiddeċiedi li ma tiffinanzjax il-proġetti. KAXXA 4 PROĊEDURA TAL-GĦAŻLA: EŻEMPJI TA’ DGĦUFIJIET FL-EVALWAZZJONI TAS-SOSTENIBBILTÀ U R-REPLIKAZZJONI TAL-PROPOSTI TAL-PROĠETTI Prospetti tas-sostenibbiltà tal-proġetti Fl-evalwazzjoni ta’ proposta Spanjola, l-evalwaturi nnutaw li ma kien hemm ebda pjan kummerċjali biex jinżamm il-proġett u għaldaqstant ma setgħux jivvalutaw jekk il-proġett kienx se jkun vijabbli ekonomikament wara l-ikkompletar u wara li jirċievi l-finanzjament tal-UE. Madankollu, l-evalwaturi ma talbu ebda modifika jew informazzjoni addizzjonali fir-reviżjoni tal-proġett biex jiżguraw li l-proġett kien joffri l-garanziji minimi ta’ sostenibbiltà lil hinn mill-finanzjament tal-UE. Għaldaqstant, l-evalwazzjoni tas-sostenibbiltà kienet insuffiċjenti. Iż-żjara tal-proġetti mill-awdituri kkonfermat li l-proġett ma kienx sostnut wara l-ikkompletar tiegħu. Ostakolu legali għar-replikazzjoni tal-proġetti Proġett ieħor fi Spanja, li ġie kkompletat fl-2008, żviluppa teknika li tuża l-ożonu bħala aġent tat-tindif alternattiv u ekoloġiku fl-impjanti li jipproċessaw l-ikel. It-tifrix ta’ din it-teknoloġija jiddependi fuq leġiżlazzjoni Ewropea ġdida li tappoġġja din it-teknoloġija, u li għadha mhix fis-seħħ. Ostakoli ekonomiċi għar-replikazzjoni tal-proġetti Proġett fi Franza naqqas l-impatt ambjentali tal-produzzjoni tal-ħġieġ. Madankollu, il-ħajja twila tal-ifran tal-ħġieġ (15-20 sena) tillimita l-possibbiltà għal replikazzjoni fil-grupp ta’ kumpaniji tal-benefiċjarju. Replikazzjoni ’l barra mill-grupp mhijiex prevista peress li l-proġett jirrappreżenta vantaġġ ekonomiku għall-grupp. (c) Il-valutazzjoni tal-interess tal-UE ma kinitx iġġustifikata biżżejjed f’20 % tal-proġetti li kienu suġġetti għal analiżi fl-uffiċċju u fi 12 % tal-proġetti li saritilhom żjara fuq il-post. - Iż-żjara tal-Qorti lill-25 proġett sabet każijiet (ara l-eżempju fil-Kaxxa 5) fejn l-interess tal-UE jew ma ġiex ivvalutat, jew inkella l-valutazzjoni ma kinitx iġġustifikata mill-evalwatur, pereżempju, każijiet fejn kien hemm dubju dwar kemm ir-riżultati tal-proġetti setgħu jiġu applikati lil hinn mill-ambitu immedjat tal-proġetti. IL-MONITORAĠĠ MILL-KUMMISSJONI TAL-IMPLIMENTAZZJONI TAL-PROĠETTI KIEN INSUFFIĊJENTI F’ĊERTI ASPETTI 42. Il-Qorti ċċekkjat jekk ix-xogħol ta’ monitoraġġ imwettaq kienx komprensiv u li r-rapporti prodotti mit-timijiet ta’ monitoraġġ għall-25 proġett li saritilhom żjara rriflettew kif xieraq l-implimentazzjoni reali tal-proġetti. 43. Ix-xogħol tat-tim ta’ monitoraġġ matul l-implimentazzjoni tal-proġetti huwa ffukat fuq l-għoti tal-outputs mistennija u l-verifikazzjoni li l-ispejjeż ikklejmjati huma teknikament iġġustifikati, previsti fil-baġit tal-proġetti, realistiċi u realment imġarrba fil-perjodu ta’ rappurtar. Il-Qorti sabet li dawn il-kontrolli jitwettqu regolarment. Madankollu, l-awditu sab problemi fil-monitoraġġ tar-raġonevolezza tal-ispejjeż u tas-sostenibbiltà u r-replikazzjoni tal-proġetti. KAXXA 5 PROĊEDURA TAL-GĦAŻLA: EŻEMPJU TA’ DGĦUFIJIET FL-EVALWAZZJONI TAL-INTERESS TAL-UE FIL-PROPOSTI TAL-PROĠETTI Proposta mir-Renju Unit kellha l-għan li tippreserva l-ambjenti urbani fi tliet siti. Fi tnejn minnhom, il-proposta ma semmietx kwistjonijiet ambjentali. L-azzjonijiet prinċipali ppjanati, u finalment imwettqa, kienu relatati mal-ambjent soċjali, jew ma’ miżuri ta’ protezzjoni tan-natura, aktar milli biex jindirizzaw problema ambjentali ta’ importanza sinifikanti fil-livell tal-UE kif meħtieġ mir-regolament applikabbli. Ukoll jekk kienet tirreferi għal waħda mill-prijoritajiet definiti fir-Regolament LIFE, il-proposta kienet tiffoka fuq problemi lokali ħafna u ma kinitx ta’ interess tal-UE. Il-formoli ta’ evalwazzjoni analizzati mill-Qorti ma wrew ebda evidenza li dan l-aspett kien ġie vvalutat mill-evalwatur. 44. Filwaqt li l-eliġibbiltà tal-ispejjeż ikklejmjati tiġi ċċekkjata, ma hemm ebda analiżi kumparattiva tal-ispejjeż bejn proġetti simili, u lanqas bejn proġetti fl-istess settur u reġjun. In-nuqqas ta’ tali tqabbil jista’ jwassal biex jiġu aċċettati spejjeż eċċessivi, speċjalment peress li l-evalwaturi responsabbli għall-valutazzjoni tal-proposti tal-proġetti u tar-rapporti finali mill-benefiċjarji huma primarjament esperti tekniċi aktar milli esperti finanzjarji. Pereżempju, l-awditu sab li l-ispiża tal-persunal fis-siegħa kklejmjata għall-maniġers tal-proġett tat-23 proġett magħluqa li saritilhom żjara varjat bejn EUR 10,56 u EUR 164,39. 45. L-analiżi tal-istruttura finali tal-ispejjeż tat-23 proġett ikkompletati li saritilhom żjara – murija fil-Figura 3 – tindika l-importanza tal-ispejjeż tal-persunal, li fil-kampjun tal-Qorti rrappreżentat minn 18,5 % sa 83,5 % tal-ispejjeż totali tal-proġetti. FIGURA 3 STRUTTURA TAL-ISPEJJEŻ TAT-23 PROĠETT IKKOMPLETATI +++++ TIFF +++++ Sors: Il-Qorti Ewropea tal-Awdituri. 46. Filwaqt li jista’ jkun hemm raġunijiet tajbin li jiġġustifikaw il-varjazzjonijiet wiesgħa li nstabu fl-ispiża tal-persunal fis-siegħa mitluba għall-proġetti LIFE, il-Qorti madankollu sabet li l-firxa estrema ta’ varjazzjonijiet tiġġustifika analiżi ulterjuri mill-Kummissjoni. 47. Il-Qorti sabet ukoll li t-tim ta’ monitoraġġ ma jagħtix biżżejjed kas għall-prospetti ta’ sostenibbiltà u replikazzjoni tal-proġetti (ara l-eżempji fil-Kaxxa 6). KAXXA 6 EŻEMPJI TA’ DGĦUFIJIET FIL-MONITORAĠĠ TAS-SOSTENIBBILTÀ U R-REPLIKAZZJONI Proġett fi Spanja kellu l-għan li jnaqqas il-kontaminazzjoni tal-ilma ta’ taħt l-art billi jnaqqas l-użu tal-fertilizzanti u tal-aċidu nitriku fis-settur tal-ortikultura. Il-proġett irċieva valutazzjoni tajba mit-tim ta’ monitoraġġ minkejja l-fatt li l-benefiċjarju rrikonoxxa li nkisbu benefiċċji ambjentali limitati, u li kienu meħtieġa studji ulterjuri biex juru l-benefiċċji ambjentali. It-tim ta’ monitoraġġ innota wkoll li tali studji kienu meħtieġa biex jaċċertaw is-sostenibbiltà tal-proġett, għalkemm il-benefiċjarju ma kienx impenja ruħu li jwettaq tali studji. Fl-aħħar nett, it-trasferibbiltà ġiet ivvalutata bħala "għolja" mit-tim ta’ monitoraġġ, għalkemm it-tim ikkonkluda li "dan is-settur probabbilment kien għadu mhux lest li jintroduċi bidliet teknoloġiċi għax għandu profitti baxxi u fil-fatt ma jista’ jsir ebda investiment mill-produtturi ż-żgħar". Din il-kwistjoni ma ġietx indirizzata matul l-implimentazzjoni tal-proġett. Fiż-żmien taż-żjara tal-Qorti, wieħed biss mis-sitt sħab li pparteċipaw fil-proġett kompla juża t-teknoloġija l-ġdida. Ma kien hemm ebda evidenza li l-proġett ġie replikat. Proġett fl-Italja kellu durata mistennija ta’ 24 xahar. Ħames xhur qabel it-tmiem tiegħu, il-benefiċjarju talab modifika sostanzjali għall-proġett peress li ħadd mill-50 utent potenzjali li inizjalment kienu interessati fl-ittestjar tal-prodott ma kien għadu interessat fil-proċess il-ġdid. Minkejja l-fatt li tali ttestjar kien inizjalment meqjus bħala fundamentali, il-benefiċjarju talab il-permess tal-Kummissjoni biex it-test jitwettaq minn soċju kummerċjali. Il-Kummissjoni aċċettat il-modifika mitluba għall-proġett. Wara li ġie kkompletat, il-proġett ma kienx sostnut jew replikat minħabba n-nuqqas ta’ interess tal-utenti finali. Minkejja r-riskji evidenti li n-nuqqas ta’ interess minn utenti finali rrappreżenta għas-sostenibbiltà tal-proġett, it-tim ta’ monitoraġġ qatt ma qajjem dubji dwar din il-kwistjoni u ma ttieħdet ebda azzjoni korrettiva biex tindirizzaha. 48. Il-benefiċjarji jħejju rapporti ta’ implimentazzjoni u finali fejn jippreżentaw ir-riżultati u l-kisbiet tal-proġetti. It-timijiet ta’ monitoraġġ jivvalutaw dawn ir-rapporti. L-awditu sab li t-timijiet ta’ monitoraġġ ma kinux kritiċi biżżejjed tad-dikjarazzjonijiet u l-argumenti magħmula fir-rapporti ta’ implimentazzjoni u finali tal-benefiċjarji (ara l-Kaxxa 7). B’riżultat ta’ dan, hemm riskju li l-kisbiet tal-proġetti, u għalhekk tal-programm huma vvalutati b’mod eċċessiv. 49. Bħala konklużjoni, l-awditu identifika dgħufijiet fil-valutazzjonijiet tat-timijiet ta’ monitoraġġ fi 18 minn 25 proġett eżaminat. Barra min-nuqqas ta’ valutazzjoni kritika biżżejjed tal-valutazzjonijiet tal-benefiċjarji stess, id-dgħufijiet kienu mferrxa b’mod ugwali fil-valutazzjonijiet tal-objettivi ambjentali, is-sostenibbiltà, ir-replikazzjoni u t-tixrid tal-proġetti. TIXRID, SOSTENIBBILTÀ, U REPLIKAZZJONI BAXXI TAL-PROĠETTI PPERIKOLAW IR-RWOL "KATALITIKU" MISTENNI MILL-PROGRAMM 50. Wieħed mill-objettivi ewlenin tal-programm LIFE huwa li dan għandu jkun katalist għall-iżvilupp tal-politika u azzjonijiet ambjentali. Kundizzjoni neċessarja għal dan hija li r-riżultati tal-proġetti jkunu mxerrda, sostnuti u replikati kif xieraq u b’mod wiesa’ (ara l-paragrafu 39). KAXXA 7 MONITORAĠĠ KRITIKU INSUFFIĊJENTI TAR-RAPPORTI TAL-BENEFIĊJARJI Proġett fl-Italja kellu l-għan li jnaqqas l-iskart fis-settur taċ-ċeramika. Il-valutazzjoni mit-tim ta’ monitoraġġ tar-rapport finali tal-benefiċjarju tirrifletti sostanzjalment id-dikjarazzjonijiet tal-benefiċjarju stess, u ma kinitx kritika biżżejjed tas-sostenibbiltà rrappurtata tal-proġett. Il-proġett li tlesta f’Settembru 2008 (il-pagament finali sar f’Awwissu 2009), ma kienx sostnut fiż-żmien taż-żjara tal-Qorti. Proġett fil-Ġermanja kellu l-għan li jiżviluppa loġistika tal-ibliet aktar nadifa. L-evalwazzjoni mit-tim ta’ monitoraġġ tal-benefiċċji ambjentali tal-proġett tirrifletti sostanzjalment id-dikjarazzjonijiet tal-benefiċjarju stess, mingħajr valutazzjoni ulterjuri. 51. Il-kampjun tal-proġetti awditjati jindika problemi f’dawn l-elementi kollha (ara l-Anness II). Ukoll meta l-proġetti kisbu riżultati ambjentali pożittivi, il-programm naqas milli jxerridhom u jirreplikahom b’mod effettiv sabiex jaqleb dawk ir-riżultati ta’ skala żgħira f’applikazzjoni aktar bi skop fil-livell tal-UE. Dan jillimita l-effettività kumplessiva tal-programm b’mod sinifikanti. TIXRID TAR-RIŻULTATI 52. Kif indikat fil-paragrafu 39 u fil-Figura 2, it-tixrid tar-riżultati tal-proġetti huwa meħtieġ jekk il-proġetti għandhom iservu ta’ katalisti għal azzjoni ambjentali. Tixrid effettiv iħeġġeġ ir-replikazzjoni u l-iżvilupp tar-riżultati tal-proġetti. Dan għandu jiġi mmirat tajjeb, imwassal b’mod effiċjenti, u mmonitorjat. Ir-responsabbiltà għat-tixrid tar-riżultati tal-proġetti LIFE hija kondiviża bejn il-Kummissjoni u l-benefiċjarji. L-awditu sab problemi bit-tnejn li huma. 53. Il-Kummissjoni tippubblika informazzjoni sinifikanti dwar il-proġetti LIFE fuq il-websajt tagħha. Din tinkludi sommarji tat-temi tal-proġetti u tagħlimiet li ttieħdu, database tal-proġetti, għodda "LIFE by Theme" (LIFE skont it-tema), u sommarji tal-proġetti. Laqgħat tematiċi tal-pjattaforma huma promossi mill-Kummissjoni jew mill-Istati Membri jew minn benefiċjarji individwali, u konferenzi tal-għeluq huma organizzati minn għadd sinifikanti ta’ proġetti. 54. Madankollu, meta l-proġetti jiġu kkompletati, ma jsir ebda aġġornament mill-Kummissjoni biex jirrifletti l-problemi jew inkella s-suċċessi li jikkonċernaw ir-riżultati, is-sostenibbiltà jew ir-replikazzjoni tal-proġetti. Barra minn hekk, it-trattament parzjalment manwali tal-informazzjoni, u n-nuqqas ta’ riżorsi tal-Kummissjoni jwasslu għal diskrepanzi u żbalji fl-informazzjoni. Pereżempju, 11 mit-23 proġett magħluq li saritilhom żjara ma ġewx inklużi mill-Kummissjoni fl-għodda "LIFE by Theme". Dan ifisser li, minkejja informazzjoni onlajn estensiva, l-utenti potenzjali ma għandhomx aċċess għal informazzjoni kompleta u aġġornata dwar il-proġetti. 55. Id-Dispożizzjonijiet Komuni LIFE jeħtieġu li l-benefiċjarju, bħala parti mill-azzjonijiet ta’ komunikazzjoni, joħloq jew juża websajt eżistenti għat-tixrid tal-attivitajiet, il-progress u r-riżultati tal-proġetti. Għal proġetti LIFE approvati qabel l-2007 ma kien hemm ebda perjodu obbligatorju li fih is-sit irid ikun qed jopera. Għal 16 [12] minn 22 minn dawn il-proġetti magħluqa li saritilhom żjara tal-awditjar, il-websajt ma kinitx qed topera. Għall-proġetti LIFE approvati mill-2007 ’l hawn, il-websajt għandha tkun onlajn fi żmien sitt xhur wara l-bidu tal-proġett u għandha tiġi aġġornata u miżmuma regolarment għal mill-anqas ħames snin wara t-tmiem tal-proġett. Il-proġetti awditjati minn dan il-perjodu kkonformaw ma’ dan ir-rekwiżit. 56. Għalkemm il-Kummissjoni għamlet sforzi biex tistimula titjib fil-websajts tal-proġetti (bħal pereżempju tellgħet eżempji ta’ websajts fuq il-websajt tal-LIFE u pprovdiet rakkomandazzjonijiet dwar kif wieħed ifassal websajts għal proġetti LIFE mogħtija lill-proġetti magħżula), l-awditu sab dgħufijiet fil-websajts analizzati. 57. L-awditu analizza l-kontenut ta’ 63 websajt ta’ proġetti [13] mill-kampjun ta’ 69 [14] proġett. Dan inkluda 31 proġett LIFE approvati qabel l-2007, u 32 proġett LIFE approvati wara. Mit-53 websajt operazzjonali li kienu operazzjonali fiż-żmien tal-awditu, 11 kellhom kontenut limitat ħafna. Id-dgħufijiet prinċipali kienu deskrizzjonijiet tal-proġetti qosra ħafna, u nuqqas ta’ għajnuniet viżwali, rapporti, u preżentazzjonijiet. Madankollu kien hemm titjib fil-kwalità tal-websajts tal-proġetti approvati mill-2007 'l hawn. 58. Barra minn komunikazzjoni passiva bl-użu tal-internet jew forom oħra ta’ pubbliċità, l-attivitajiet ta’ tixrid għandhom jiġu mfassla apposta għaċ-ċirkustanzi speċifiċi tal-proġetti. L-awditu sab każijiet fejn, minkejja proġetti li taw ir-riżultati intenzjonati tagħhom, l-attivitajiet ta’ tixrid kienu ineffettivi u naqsu milli jħeġġu r-replikazzjoni tal-proġetti. Il-websajts tal-proġetti ma kinux aġġornati, it-tixrid fil-biċċa l-kbira tiegħu kien fil-kuntest tal-kampanji ta’ reklamar kummerċjali tal-benefiċjarji, jew lil soċji kummerċjali diretti u l-attivitajiet ippjanati bħala parti mill-pjanijiet ta’ komunikazzjoni "wara l-LIFE" miftiehma ma ġewx ikkompletati. 59. Għall-benefiċjarji tal-proġetti li huma kumpaniji privati, l-attivitajiet ta’ tixrid huma ġeneralment organizzati fil-kuntest tal-kummerċjalizzazzjoni tal-prodott. Dan sar biex jipproteġi l-għarfien peress li l-proġetti ta’ spiss kienu meqjusa bħala vantaġġ strateġiku għall-kumpaniji benefiċjarji. Madankollu, dan jillimita l-effettività tat-tixrid mixtieq mill-programm. Ir-riżultati LIFE jagħtu lill-kumpanija vantaġġ kompetittiv fl-industrija. Għaldaqstant, jista’ ma jkunx fl-interessi tal-kumpanija li tittrasferixxi l-għarfien u tirreplika l-proġetti ’l barra mill-grupp li tagħmel parti minnu. Dan inaqqas b’mod sinifikanti l-impatt ambjentali eventwali tal-proġetti. Hemm dubji dwar jekk il-programm LIFE għandux jiffinanzja tali proġetti. 60. B’konklużjoni, il-Qorti sabet li l-attivitajiet ta’ tixrid mwettqa ma ħeġġewx biżżejjed ir-replikazzjoni tar-riżultati tal-proġetti. Ukoll meta l-benefiċjarji kkompletaw l-attivitajiet ta’ tixrid meħtieġa skont il-ftehim tal-proġetti, kien hemm nuqqas ta’ attivitajiet ta’ tixrid ikkoordinati bejn il-Kummissjoni, il-benefiċjarji, u l-awtoritajiet nazzjonali kompetenti biex iħeġġu b’mod effettiv ir-replikazzjoni tar-riżultati tal-proġetti. 61. Il-Kaxxa 8 tagħti tali eżempju ta’ proġett ta’ suċċess, li l-potenzjal għal impatt ambjentali sinifikanti tiegħu ma nkisibx minħabba tixrid ineffettiv. KAXXA 8 MA NKISIBX IMPATT KATALITIKU GĦAS-SETTUR TAĊ-ĊERAMIKA L-illustrar taċ-ċeramika u l-materjali relatati jipproduċi kwantitajiet kbar ta’ skart. Wieħed mill-proġetti li saritilhom żjara fl-Italja implementa b’suċċess proċess biex inaqqas u jirriċikla dan l-iskart. Il-proġett, li tlesta fl-2008, kien għadu operazzjonali fiż-żmien taż-żjara tal-awditjar fl-2012. Minkejja s-suċċess u s-sostenibbiltà tal-proġett, dan ma ġiex replikat. Il-websajt tal-proġett ma ġietx aġġornata minn meta ġie kkompletat, iżda l-kumpanija, li tqis il-proġett bħala aspett ta’ kummerċjalizzazzjoni pożittiv ħafna, inkludiet il-logo tal-LIFE fl-oġġetti promozzjonali kollha tagħha. Parti importanti minn din il-produzzjoni hija kkonċentrata f’għadd limitat ta’ reġjuni Ewropej, b’mod partikolari d-distrett taċ-ċeramika ta’ Sassuolo fl-Italja u r-reġjun ta’ Valencia fi Spanja. Għalkemm il-benefiċjarju kkompleta l-attivitajiet ta’ tixrid meħtieġa skont il-ftehim tal-proġett, ma kienx hemm sforz ikkoordinat bejn il-Kummissjoni, l-awtoritajiet reġjonali u l-organizzazzjonijiet kummerċjali biex ixerrdu r-riżultati tal-proġett u jħeġġu l-użu ta’ tekniki simili f’postijiet oħra. Għaldaqstant, l-impatt ambjentali jitnaqqas b’mod sinifikanti. SOSTENIBBILTÀ TAL-PROĠETTI U REPLIKAZZJONI TAR-RIŻULTATI 62. Kif indikat fil-paragrafu 39, is-sostenibbiltà tal-proġetti Ambjent LIFE hija essenzjali għall-effettività tal-programm, għalkemm sa ċertu punt in-natura innovattiva u dimostrattiva meħtieġa għall-proġetti LIFE timplika riskju ta’ falliment. L-awditu żar 23 proġett ikkompletati, ħafna minnhom ikkompletati bejn l-2007 u l-2009. L-awditu sab li 10 minn dawn ma kinux għadhom operazzjonali fiż-żmien taż-żjara. Għal żewġ proġetti, il-benefiċjarji jew is-sħab kienu qed iwettqu żviluppi ġodda. Eżempji ta’ proġetti insostenibbli ngħataw fil-Kaxxi 4 u 6 u eżempju ta’ proġett sostenibbli ngħata fil-Kaxxa 8. 63. Id-dgħufijiet fit-tixrid tar-riżultati tal-proġetti b’suċċess jispjegaw, tal-anqas parzjalment ir-replikazzjoni baxxa tal-proġetti. Mit-23 proġett ikkompletati li saritilhom żjara 8 biss ġew replikati jew probabbilment jiġu replikati, inklużi 3 li ma għadhomx operazzjonali. Għal żewġ proġetti minn tmienja, ir-replikazzjoni saret fi ħdan grupp ta’ kumpaniji li l-benefiċjarju jagħmel parti minnu, li jillimita r-replikazzjoni u l-valur miżjud tal-UE. Dan juri d-differenza bejn l-ikkompletar tal-proġetti b’suċċess u l-effettività tal-programm. KONKLUŻJONIJIET U RAKKOMANDAZZJONIJIET 64. Il-programm Ambjent LIFE għandu jservi ta’ katalist għall-politika ambjentali tal-UE, essenzjalment permezz tal-finanzjament ta’ proġetti innovattivi jew dimostrattivi b’valur miżjud Ewropew u t-tixrid u r-replikazzjoni sussegwenti tar-riżultati tagħhom. L-awditu vvaluta l-effettività ta’ dan l-effett katalitiku. 65. Il-Qorti kkonkludiet li l-komponent Ambjent LIFE ma kienx qed jopera b’mod effettiv għax ma kienx imfassal u implimentat tajjeb biżżejjed. L-awditu identifika dgħufijiet fit-tfassil u fl-implimentazzjoni, li naqqsu b’mod sinifikanti r-rwol katalitiku fundamentali tal-programm li jagħti spinta lil żviluppi li bi skop fil-politika ambjentali tal-UE. Mingħajr dan, l-effettività kumplessiva tal-programm ma tistax tinkiseb. 66. In-nuqqas ta’ mekkaniżmu biex jimmira r-riżorsi skarsi fuq objettivi magħżula minn qabel, xejjen l-impatt tal-fondi investiti (il-paragrafi 13 sa 16). RAKKOMANDAZZJONI 1 Fl-istabbiliment tal-programmi ta’ ħidma pluriennali previsti fil-programm LIFE l-ġdid, l-awtoritajiet leġiżlattivi għandhom jippermettu lill-Kummissjoni u lill-Istati Membri jirrestrinġu l-applikazzjonijiet eliġibbli għal prijoritajiet strateġiċi limitati, u jistabbilixxu objettivi ċari, speċifiċi, li jistgħu jitkejlu u li jistgħu jintlaħqu għall-proġetti li se jiġu ffinanzjati. Għadd ta’ prijoritajiet limitati, fissi għal numru ta’ snin, jissimplifikaw il-proċess tal-għażla, jikkonċentraw l-isforzi fuq kwistjonijiet speċifiċi u jiffaċilitaw l-evalwazzjoni tal-impatt tal-programm. 67. L-allokazzjonijiet nazzjonali indikattivi xekklu l-għażla tal-aħjar proġetti minħabba li l-proġetti ma kinux magħżula biss fuq il-bażi tal-mertu tagħhom iżda wkoll skont l-Istat Membru tal-oriġini tagħhom (il-paragrafi 17 sa 21). RAKKOMANDAZZJONI 2 Il-proposta tal-Kummissjoni għall-programm LIFE l-ġdid ittemm l-allokazzjoni nazzjonali għal proġetti tradizzjonali iżda żżomm bilanċ ġeografiku għal proġetti Integrati. Fl-applikazzjoni tagħha, il-Kummissjoni għandha tiżgura li l-proġetti Integrati jiġu magħżula fuq il-bażi tal-mertu tagħhom, u li l-bilanċ ġeografiku ma għandux jikser il-prinċipju ta’ opportunitajiet ugwali għall-applikanti. 68. Il-kwalità tal-għażla tal-proġetti kienet influwenzata b’mod ħażin mill-ġustifikazzjoni mhux xierqa tar-riżultati tal-evalwazzjoni (il-paragrafi 22 sa 28). RAKKOMANDAZZJONI 3 Il-Kummissjoni għandha ttejjeb il-formoli ta’ evalwazzjoni għall-għażla tal-proġetti u teħtieġ li l-evalwaturi jipprovdu valutazzjonijiet u punteġġi separati għal aspetti maġġuri tal-proġetti (bħan-natura innovattiva jew dimostrattiva tal-proposta, il-kwalità tal-azzjonijiet ta’ tixrid ppjanati, jew il-potenzjal għar-replikazzjoni tar-riżultati), sabiex ittejjeb il-kwalità u t-trasparenza tal-proċess tal-għażla u biex tiżgura li l-proġetti magħżula jkollhom il-potenzjal li jikkontribwixxu l-aktar lejn l-ilħuq tal-objettivi tal-programm. 69. Il-qafas ta’ monitoraġġ tal-programm ma kellux indikaturi komuni u xierqa tal-output u tar-riżultati. Dan ma ppermettiex lill-Kummissjoni li tikseb ħarsa ġenerali komprensiva u aġġornata tal-prestazzjoni tal-proġetti, u għaldaqstant tistma l-effettività operazzjonali tal-programm (il-paragrafi 29 sa 38). RAKKOMANDAZZJONI 4 Il-Kummissjoni għandha ttejjeb l-għodod għall-ġestjoni tal-programm tagħha u tikkunsidra li tintroduċi indikaturi komuni u adegwati tal-output u tar-riżultati kif ukoll informazzjoni ta’ segwitu fil-livell tal-proġett, sabiex tiffaċilita monitoraġġ xieraq tal-programm. Kemm jista’ jkun possibbli, tali indikaturi għandhom ikunu rilevanti, aċċettati, kredibbli, faċli u robusti (kriterji "RACER"). 70. Xi aspetti ewlenin tal-proġetti, li jikkonċernaw in-natura innovattiva u dimostrattiva tagħhom, il-prospetti ta’ sostenibbiltà tagħhom u l-interess tal-UE, ma ġewx ivvalutati b’mod xieraq matul l-għażla tal-proġetti (il-paragrafu 41) (ara r-Rakkomandazzjoni 3). 71. Il-monitoraġġ tar-raġonevolezza tal-ispejjeż tal-proġetti, tas-sostenibbiltà u tar-replikazzjoni tagħhom kien insuffiċjenti (il-paragrafi 42 sa 49). RAKKOMANDAZZJONI 5 Il-Kummissjoni għandha ttejjeb il-valutazzjoni tagħha tar-raġonevolezza tal-ispejjeż tal-persunal ikklejmjati, b’mod partikolari għal proġetti kumparabbli, billi jsir użu aħjar mill-informazzjoni miġbura matul il-fażi ta’ monitoraġġ. Imbagħad, din tkun tista’ tintuża biex tiġi ffaċilitata l-identifikazzjoni tal-ispejjeż eċċessivi. 72. Il-Qorti sabet eżempji ta’ tixrid ineffettiv, sostenibbiltà u replikazzjoni baxxi tal-proġetti. Għaldaqstant ir-rwol potenzjali tal-komponent Ambjent bħala katalist għall-politika ambjentali tnaqqas ħafna (il-paragrafi 50 sa 63). RAKKOMANDAZZJONI 6 Il-Kummissjoni għandha żżid il-fokus tagħha fuq it-tixrid, is-sostenibbiltà u r-replikazzjoni tal-proġetti LIFE. B’mod partikolari, il-Kummissjoni għandha: (a) Teħtieġ li t-tim ta’ monitoraġġ jinkludi, fil-valutazzjonijiet tiegħu, analiżi kritika tal-miżuri ta’ tixrid, sostenibbiltà u replikazzjoni proposti mill-benefiċjarju u tal-ostakoli potenzjali li jistgħu jxekkluhom, kemm fir-rapporti ta’ evalwazzjoni matul l-implimentazzjoni tal-proġetti kif ukoll fir-rapporti dwar iż-żjarat ex post tiegħu. (b) Tqis kif tista’ tħeġġeġ aktar it-tixrid u r-replikazzjoni tar-riżultati tal-proġetti minn benefiċjarji privati li jixtiequ jipproteġu l-interessi kummerċjali tagħhom. (c) Tqis kif tista’ teħtieġ lill-benefiċjarji jippreżentaw elettronikament informazzjoni sempliċi u aġġornata wara l-ikkompletar tal-proġetti (jiġifieri, jekk il-proġetti baqgħux operazzjonali, jekk il-proġetti ġewx replikati, u jekk iva, kemm-il darba,...). Dan jippermetti lill-Kummissjoni ttejjeb b’mod effiċjenti l-informazzjoni ex post tagħha dwar l-effettività tal-programm. Dan ir-Rapport ġie adottat mill-Awla I, immexxija mis-Sur Jan KINŠT, Membru tal-Qorti tal-Awdituri, fil-Lussemburgu fil-laqgħa tagħha tas- 6 ta’ Novembru 2013. Għall-Qorti tal-Awdituri +++++ TIFF +++++ Vítor Manuel da Silva Caldeira President [1] L-hekk imsejjaħ Programm "LIFE+" huwa rregolat mir-Regolament (KE) Nru 614/2007 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat- 23 ta’ Mejju 2007 dwar l-Istrument Finanzjarju għall-Ambjent (LIFE+) (ĠU L 149, 9.6.2007, p. 1). Dan huwa s-suċċessur tal-programmi LIFE I (1992-1995), LIFE II (1996-1999) u LIFE III (2000-2006) minn perjodi preċedenti. Il-Kummissjoni ħejjiet proposta għall-programm LIFE l-ġdid (2014-2020) li attwalment qiegħda tiġi nnegozjata fil-Parlament Ewropew u fil-Kunsill tal-UE. [2] Ġestjoni mill-Kummissjoni Ewropea (id-Direttorat Ġenerali għall-Ambjent) fuq bażi ċentralizzata. [3] Il-komponent "Natura u Bijodiversità" kien is-suġġett tar-Rapport Speċjali tal-Qorti Nru 11/2009 dwar "Is-sostenibilità u l-ġestjoni tal-Kummissjoni tal-proġetti tal-LIFE-Natura". [4] Inklużi 23 proġett ikkompletati, li minnhom 22 kienu magħżula fl-2005 u fl-2006 u 3 biss fl-2007. Għandu jiġi nnutat li xi regoli, pereżempju dawk li jikkonċernaw it-tixrid tar-riżultati tal-proġetti kienu saru aktar strinġenti mill-2007 ‘l hawn. [5] Fil-proċedura tal-għażla tal-proġetti, il-Kummissjoni hija assistita minn evalwaturi esterni u fil-monitoraġġ tal-proġetti minn tim ta’ monitoraġġ estern. [6] Id-Direttiva 2000/60/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat- 23 ta’ Ottubru 2000 li tistabbilixxi qafas għal azzjoni Komunitarja fil-qasam tal-politika tal-ilma (ĠU L 327, 22.12.2000, p. 1). [7] L-allokazzjonijiet nazzjonali "li ma jintużawx" jiġu allokati mill-ġdid u użati biex jikkofinanzjaw proġetti ppreżentati minn Stati Membri oħra. [8] Skont il-programm attwali, il-mudell għall-kriterju tal-għoti għall-valur miżjud Ewropew tal-proposti jinkludi fost affarijiet oħra l-valutazzjoni ta’ ċerti aspetti bħan-natura innovattiva u dimostrattiva tal-proġetti u tal-azzjoni proposta għat-tixrid tar-riżultati. [9] L-evalwazzjoni ex post tal-LIFE III (COWI 2009) u r-Rapport Speċjali tal-Qorti Nru 11/2009 diġà identifikaw il-ħtieġa għal kjarifka ulterjuri tas-sistema ta’ punteġġ. [10] Proġetti oħra ssirilhom żjara fil-qafas tal-pjan ta’ awditu annwali tad-DĠ Ambjent. Iż-żjarat tal-awditjar isiru eżatt wara l-pagament finali, peress li l-kampjun jittieħed minn proġetti li għalihom il-pagament finali jkun sar fis-sena preċedenti, u ftit wara l-konklużjoni tal-proġetti. Dawn huma ffukati fuq aspetti finanzjarji tal-proġetti u mhumiex meqjusa parti mill-attivitajiet ta’ segwitu. [11] Ostakoli tipiċi li ma ġewx indirizzati biżżejjed mit-tim ta’ monitoraġġ jinkludu: in-nuqqas ta’ opportunitajiet tas-suq għall-outputs tal-proġetti, problemi bil-kontinwità ta’ negozju jew bl-aċċess għal riżorsi finanzjarji tal-benefiċjarju u ostakoli leġiżlattivi. [12] Wieħed biss mis-sitt proġetti mingħajr websajts operazzjonali kien għadu jiffunzjona. [13] Ħames proġetti kienu ġew abbandunati u ma kienet teżisti ebda websajt. Proġett wieħed qatt ma beda. [14] Il-benefiċjarju ta’ proġett wieħed irtira eżatt wara l-għażla. Proġett ieħor mil-lista ta’ riserva ssostitwixxieh. -------------------------------------------------- ANNESS I IL-PROĊESS TAL-GĦAŻLA +++++ TIFF +++++ -------------------------------------------------- ANNESS II VALUTAZZJONI MILL-QEA TAL-KAMPJUN TA’ PROĠETTI LI SARITILHOM ŻJARA Stat membru | Qasam ta’ politika | Kontribuzzjoni mil-LIFE (EUR 1000) | Il-proġett għandu natura innovattiva jew dimostrattiva? | L-awditu identifika dgħufijiet fit-tixrid? | Il-proġett huwa sostnut (Fiż-żmien tal-awditu)? | Il-proġett ġie replikat? | IL-ĠERMANJA | Skart u riżorsi naturali | mhux disponibbli [1] | Iva | Iva | M/A | M/A | Ilma | 414 | Iva | Iva | Iva | Le | Skart | 211 | Iva | Iva | Le | Le | Arja, Żvilupp urban | 867 | Le | Iva | Iva | Le | Ilma | 959 | Le | Iva | Iva | Le | SPANJA | Ħamrija | 676 | Iva | Iva | Le | Le | Arja | 305 | Iva | Iva | Iva | Le | Skart | 434 | Iva | Iva | Le | Le | Innovazzjoni | 333 | Iva | Iva | Iva | Iva | Ilma | 281 | Iva | Iva | Le (1/6 biss) | Le | FRANZA | Ilma | 1056 | Le | Iva | Le | Le | Kimiċi | 1904 | Iva | Iva | Iva | Iva | Ilma | 538 | Iva | Le | Iva | Iva | Arja | 667 | Iva | Iva | Le | Le | Tibdil fil-klima | 3366 | Iva | Iva | Iva | Iva | L-ITALJA | Ħamrija | 407 | Iva | Le | Iva | Le | Skart | 214 | Iva | Iva | Le | Iva | Arja | 299 | Iva | Le | Le | Le | Ilma | 1775 | Iva | Le | Iva | Le | Ħamrija | 372 | Iva | Iva | Le | Iva | IR-RENJU UNIT | Tibdil fil-klima | mhux disponibbli [1] | Le | Iva | M/A | M/A | Skart | 411 | Iva | Iva | Le | Iva | Ilma | 407 | Iva | Iva | Iva | Le | Skart | 584 | Le | Iva | Iva | Iva | Żvilupp urban | 1747 | Le | Iva | Iva | Le | [1] Proġetti mhux magħluqa. --------------------------------------------------