Komunikazzjoni mill-Kummissjoni lill-Kunsill u lill-Parlament Ewropew - 50 sena mit-trattat ta' l-Euratom {SEK(2007) 347} /* KUMM/2007/0124 finali */





[pic] | KUMMISSJONI TAL-KOMUNITAJIET EWROPEJ | Brussel 20.3.2007 KUMM(2007) 124 finali KOMUNIKAZZJONI MILL-KUMMISSJONI LILL-KUNSILL U LILL-PARLAMENT EWROPEW 50 SENA MIT-TRATTAT TA' L-EURATOM {SEK(2007) 347} KOMUNIKAZZJONI MILL-KUMMISSJONI LILL-KUNSILL U LILL-PARLAMENT EWROPEW 50 SENA MIT-TRATTAT TA' L-EURATOM Il-25 ta' Marzu 2007 se jitfakkar il-ħamsin anniversarju ta' l-iffirmar tat-Trattati ta' Ruma, li jikkostitwixxu s-sisien tal-Komunità Ekonomika Ewropea –illum il-Komunità Ewropea–, kif ukoll tal-Komunità Ewropea ta' l-Enerġija Atomika, magħrufa bħala l-Euratom. Dan l-anniversarju huwa okkażjoni tajba biex nagħtu ħarsa lejn il-kisbiet ewlenin ta' l-Euratom, sabiex nilqgħu aħjar l-isfidi tal-ġejjieni. 1. Daħla Il-Komunità Ewropea ta' l-Enerġija Atomika (minn issa 'l quddiem "il-Komunità") twaqqfet biex toħloq il-kundizzjonijiet għall-iżvilupp ta' l-enerġija nukleari fl-Ewropa permezz tat-tqassim tar-riżorsi (fondi, għarfien, materjal, esperti, eċċ.), filwaqt li jkun żgurat il-ħarsien tal-popolazzjoni u jkunu involuti fil-ħidma tagħha pajjiżi u organizzazzjonijiet internazzjonali oħrajn. L-interess li qajjem it-Trattat ta' l-Euratom f'ċerti Stati ħajjarhom jieħdu sehem fil-proġett usa' tas-Suq Komuni, li kien qed jiġi nnegozjat fl-istess żmien. Il-Komunità ngħatatilha firxa wiesgħa ta' kompiti biex tilħaq għanijietha: - Li tiżviluppa r-riċerka u tiżgura t-tixrid ta' l-għarfien tekniku; - Li tistabbilixxi standards uniformi ta' sikurezza għall-ħarsien tas-saħħa tal-popolazzjoni u tal-ħaddiema, u tissorvelja l-applikazzjoni tagħhom; - Li tiffaċilita l-investiment, u tiżgura l-istabbilment ta' l-istallazzjonijiet bażiċi meħtieġa għall-iżvilupp ta' l-enerġija nukleari fil-Komunità, partikolarment billi tħeġġeġ l-inizjattivi ta' l-impriżi; - Li tiżgura l-provvista ekwa u regolari ta' minerali u karburanti nukleari għall-utenti kollha tal-Komunità; - Li tiggarantixxi, permezz ta' spezzjonijiet adegwati, li l-materjali nukleari ma jkunux żvijati għal skopijiet oħra għajr dawk li għalihom huma maħsuba; - Li teżerċita d-dritt ta' proprjetà mogħti lilha fuq il-materjali fissili speċjali; - Li tiżgura l-aċċess wiesa' għas-suq u għall-aqwa mezzi tekniċi bil-ħolqien ta' suq nukleari komuni; - Li tistabbilixxi relazzjonijiet ma' pajjiżi terzi u organizzazzjonijiet internazzjonali oħrajn bil-għan li jitrawwem il-progress fl-użu paċifiku ta' l-enerġija nukleari. 2. IL-KISBIET TAT-TRATTAT TA' L-EURATOM 2.1. It-trawwim tar-riċerka u t-tixrid ta' l-għarfien L-Artikolu 7 tat-Trattat ta' l-Euratom daħħal fil-liġi Komunitarja l-kunċett tal-programmi Komunitarji tar-riċerka (programmi ta' qafas). Mill-ewwel programmi 'l hawn sar ħafna progress. Permezz tas-sitt programm ta' qafas ta' l-Euratom, għall-perjodu 2002-2006, ġew investiti EUR 1,230 miljun fir-riċerka Komunitarja marbuta ma' l-Euratom, fl-iżvilupp teknoloġiku, fil-kooperazzjoni internazzjonali, fit-tixrid u l-isfruttar ta' l-għarfien u t-taħriġ, biex jkunu żgurati l-użu sikur u l-innovazzjoni mhux biss fil-qasam ta' l-enerġija nukleari iżda wkoll fil-qasam ta' l-applikazzjonijiet mediċi u industrjali tar-radjazzjoni jonizzanti. Dan il-programm iffinanzja wkoll parti mill-attivitajiet nukleari taċ-Ċentru Konġunt għar-Riċerka (iċ-ĊKR). L-oriġni taċ-Ċentru jinsab fit-Trattat ta' l-Euratom (l-Artikolu 8). Illum, iċ-Ċentru jiżvolġi l-attivitajiet nukleari tiegħu f'seba' istituzzjonijiet ta' riċerka, li jinsabu fil-Ġermanja, il-Belġju, l-Italja, l-Olanda u Spanja. Mal-ħamsin anniversarju tat-Trattat ta' l-Euratom se jibda s-seba' programm ta' qafas tal-Komunità (2007-2011), b'baġit ta' madwar EUR 2,750 miljun. Ftit inqas minn terz ta' dan l-ammont se jkun iddedikat għar-riċerka fil-qasam tal-fissjoni nukleari, effettwata jew permezz ta' programm ta' azzjonijiet indiretti jew inkella miċ-ĊKR, u se tiffoka fuq l-isfruttar u l-iżvilupp sikuri tar-reatturi ta' fissjoni, il-ġestjoni ta' l-iskart radjoattiv, il-protezzjoni mir-radjazzjoni u s-sikurezza, dejjem fil-kuntest tan-nonproliferazzjoni. Madwar żewġ terzi mill-baġit imsemmi se jkunu ddedikati għar-riċerka fil-qasam ta' l-enerġija mill-fużjoni. L-importanza mogħtija lill-fużjoni hija spjegata mis-sehem ta' l-Unjoni Ewropea, irrappreżentata mill-Komunità, fil-proġett ta' l- International Thermonuclear Experimental Reactor (ITER) li qed jiġi żviluppat flimkien maċ-Ċina, il-Korea t'Isfel, l-Istati Uniti, il-Ġappun, l-Indja u r-Russja. Dan is-sehem tal-Komunità huwa l-quċċata tar-riċerka li wettqet f'dan il-qasam sa mill-ewwel programm ta' riċerka tagħha. Permezz ta' din ir-riċerka nħoloq fl-1978 l- Joint European Torus (JET, Culham), li r-riżultati tiegħu kienu pass deċiżiv 'il quddiem lejn il-ħakma ta' l-enerġija mill-fużjoni. 2.2 Il-ħarsien tas-saħħa tal-popolazzjoni u tal-ħaddiema permezz ta' standards bażiċi Ġie żviluppat sett sostanzjali ta' strumenti Komunitarji fil-qasam tal-ħarsien tas-saħħa, li permezz tiegħu ġie stabbilit livell għoli ta' protezzjoni msejjes fuq l-għarfien xjentifiku attwali, kif inhu rifless internazzjonalment fil-ħidma tal-Kummissjoni Internazzjonali għall-Ħarsien mir-Radjazzjoni, ta' l-Aġenzija Internazzjaonli ta' l-Enerġija Atomika, tal-Kumitat Xjentifiku dwar l-Effetti tar-Radjazzjoni Jonizzanti, ta' l-Organizzazzjoni Dinjija tas-Saħħa, ta' l-Organizzazzjoni Internazzjonali tax-Xogħol, u ta' l-Aġenzija għall-Enerġija Nukleari ta' l-OECD. L-istandards bażiċi fil-qasam tal-ħarsien mir-radjazzjoni, imfassla minn grupp konġunt ta' esperti xjentifiċi (l-Artikolu 31), illum jikkostitwixxu sensiela koerenti ta' aktar minn għoxrin strument leġiżlattiv differenti, li sitta minnhom huma direttivi. B'mod partikolari, dawn l-istrumenti jipprevedu obbligi stretti fejn jidħlu l-awtorizzazzjoni ta' prattiċi, is-sorveljanza tal-kundizzjonijiet u ta' l-ambjent tax-xogħol tal-ħaddiema esposti (inklużi l-ħarsien mir-radjazzjoni, is-sorveljanza medika, u t-taħriġ u t-tagħrif dwarhom), u l-ħarsien tal-popolazzjoni, bil-għan li jkunu mmonitorjati u jitnaqqsu kemm jista' jkun l-effetti ta' dawn l-attivitajiet fuq il-pubbliku. L-istandards bażiċi jkopru kull sitwazzjoni li tista' twassal għal esponiment tal-popolazzjoni u tal-ħaddiema għar-radjazzjoni jonizzanti. Huma maħsuba mhux biss għall-qasam ewlieni tal-produzzjoni ta' l-enerġija nukleari, iżda għal kull applikazzjoni oħra tar-radjazzjoni jonizzanti fl-industrija u fil-mediċina, fejn l-esponiment għal skopijiet mediċi huwa l-akbar sors ta' l-esponiment tal-popolazzjoni għar-radjuattività artifiċjali. L-istandards bażiċi jqisu l-fatt li l-ħaddiema u l-popolazzjoni jistgħu jkunu esposti għar-radjuattività naturali f'sitwazzjonijiet li jistgħu jeħtieġu azzjoni mill-awtoritajiet u mill-impjegaturi. Il-ħarsien ta' l-ambjent jinsab ukoll fil-qofol tat-trattat sa mill-bidu tiegħu, u dan sa ċertu punt jagħmel mit-trattat pijunier fil-qasam. Fil-fatt, it-trattat jobbliga lill-Istati Membri jissottomettu lill-Kummissjoni l-informazzjoni ġenerali dwar kull proġett ta' rimi tas-skart radjuattiv qabel ma jkunu jistgħu jawtorizzawh; b'hekk, il-Kummissjoni tista' tiddetermina l-impatt futur ta' proġetti ta' dan it-tip fuq l-ambjent ta' Stat Membru ieħor. Fl-istess ħin, it-trattat jorbot lill-Istati Membri li jimplimentaw sistema ta' kontroll kontinwu tal-livell ta' radjuattività fl-ambjent, u li jgħaddu lill-Kummissjoni l-informazzjoni li tirriżulta minn dan il-kontroll. Il-Kummissjoni tivverifika b'mod sistematiku l-funzjonament u l-effiċjenza ta' dawn l-istrumenti nazzjonali ta' kontroll. Ir-riżultati tal-kontrolli mwettqa mill-Istati Membri, kif ukoll dawk tal-verifiki li jsiru mill-Kummissjoni, joħorġu f'pubblikazzjoni. Wara l-inċident ta' Chernobyl fl-1986, ġew adottati dispożizzjonijiet Komunitarji biex jiddefinixxu l-kundizzjonijiet għall-importazzjoni ta' prodotti agrikoli li joriġinaw mir-reġjun ta' l-inċident. Il-Komunità tgħin fil-ħidma li qiegħda ssir biex il-post ta' l-inċident isir sikur, b'mod partikolari billi tikkontribwixxi għall-Fond għall-Protezzjoni ta' Chernobyl ( Chernobyl Shelter Fund ). Il-Komunità tagħti għajnuna wkoll lill-popolazzjoni ta' dan ir-reġjun (permezz tal-programmi CORE u ETHOS). Barra minn hekk, dan l-inċident qanqal reazzjoni unanima fil-livell internazzjonali li wasslet għall-adozzjoni ta' konvenzjonijiet internazzjonali importanti fil-qasam tas-sikurezza ta' l-attivitajiet nukleari, li magħhom issieħbet il-Komunità. Il-Komunità saħħet ukoll il-qafas Komunitarju tar-risposta f'każijiet ta' emerġenza radjoloġika jew ta' inċident nukleari, permezz ta' obbligi ċari fuq l-Istati Membri u l-operaturi f'dak li għandu x'jaqsam mat-twettiq ta' pjani ta' emerġenza fil-livell nazzjonali, lokali u ta' l-istallazzjonijiet stess, kif ukoll ma' l-informazzjoni lill-pubbliku. Ġiet stabbilita wkoll sistema Komunitarja għall-iskambju ta' informazzjoni li taħdem 24 siegħa kuljum (ECURIE). 2.3. Il-perspettiva Komunitarja ta' l-investiment fis-settur nukleari It-trattat ta' l-Euratom jagħti lill-Komunità għadd ta' setgħat biex tħeġġeġ, tikkoordina u tmexxi f'perspettiva Komunitarja l-investiment ta' l-operaturi nazzjonali fil-qasam nukleari. Għal dan il-għan, il-Kummissjoni hija responsabbli għall-pubblikazzjoni regolari ta' programm indikattiv nukleari tal-Komunità (PINC). Dan għandu jservi ta' gwida partikolarment fejn jidħlu l-għanijiet ta' produzzjoni ta' l-enerġija nukleari u l-investiment meħtieġ sabiex jintlaħqu. Mill-1958 'l hawn, il-Kummissjoni ppubblikat erba' PINC. Il-ħames PINC ġie adottat l-10 ta' Jannar 2007 fil-qafas tal-pakkett globali ta' miżuri għall-istabbiliment ta' politika enerġetika ġdida għall-Ewropa, bil-għan li tiġġieled it-tibdil fil-klima u li jissaħħu s-sikurezza enerġetika u l-kompetittività ta' l-UE. Dan il-ħames PINC isegwi d-direzzjoni ta' l-aħħar Green Paper tal-Kummissjoni "Strateġija Ewropea għal Enerġija Sostenibbli, Kompetittiva u Sikura" (2006). Barra minn hekk, l-impriżi b'proġetti ta' investiment fil-qasam nukleari għandhom jgħarrfu b'dawn lill-Kummissjoni sabiex din tkun tista' tesprimi fehmitha. Ġew sottomessi lill-Kummissjoni aktar minn 200 proġett, l-aktar reċenti minnhom rigward is-sostituzzjoni tat-tagħmir u l-istallazzjonijiet eżistenti, u l-bini ta' reatturi ġodda fil-Finlandja u fi Franza. Il-programm ta' self ta' l-Euratom, stabbilit mill-Kunsill fl-1977, ippermetta kontribuzzjoni lejn il-finanzjament ta' ċentri nukleari fl-Unjoni. Bejn l-1977 u l-1994 ngħataw 87 kuntratt ta' self, li mbagħad ġew rimborżati għalkollox mill-Istati Membri destinatarji. Mill-1994 'l quddiem, il-kuntratti ta' self kienu ddestinati prinċipalment għat-titjib tas-sikurezza u ta' effiċjenza ta' l-impjanti nukleari ta' pajjiżi terzi (mhux membri ta' l-Unjoni). Ingħataw tliet kuntratti ta' self (lill-Bulgarija, ir-Rumanija u l-Ukraina). It-trattat ta' l-Euratom daħħal ukoll fil-liġi Komunitarja l-kunċett ta' l-impriża konġunta. Dawn l-impriżi, li għandhom personalità ġuridika proprja, huma ddestinati biex joħolqu proġetti speċifiċi ta' importanza ewlenija għall-iżvilupp ta' l-industrija nukleari fil-Komunità. Bejn l-1961 u l-1978 twaqqfu tmien impriżi konġunti. L-għan ta' l-aħħar waħda kien il-bini u l-isfruttament tal-JET. Huwa previst it-twaqqif ta' impriża konġunta ġdida biex tħejji s-sehem ta' l-Unjoni fil-proġett ta' l-ITER. L-impriża komuni hija strument ta' appoġġ għall-innovazzjoni. Ġiet inkorporata fit-Trattat tal-KE permezz ta' l-Att Uniku Ewropew, u llum tippermetti lill-proġett Galileo jissejjes fuq tali struttura. 2.4. Provvista regolari u ġusta għall-utenti kollha Il-Komunità għandha r-responsabbiltà li tiżgura provvista regolari u ġusta ta' minerali u karburanti nukleari għall-utenti kollha. Is-sistema ta' kontroll tal-provvista pprovduta fil-Kapitolu VI, it-Titolu II tat-trattat ta' l-Euratom tistrieħ fuq l-Aġenzija tal-Provvista ta' l-Euratom, li twaqqfet biex tkun il-provveditur ċentrali u esklussiv tal-materjal nukleari fil-Komunità billi tikkanalizza u tibbilanċja l-offerta u d-domanda. L-Aġenzija għandha personalità ġuridika proprja, għandha awtonomija finanzjarja u hija mmonitorjata mill-Kummissjoni. Tiġi megħjuna minn kumitat konsultattiv magħmul minn partijiet attivi tas-suq tal-materjal nukleari. Biex taqdi l-funzjoni tagħha, l-Aġenzija għandha dritt ta' għażla li tista' teżerċita biex tikseb kull mineral, materjal ta' sors u materjal fissili speċjali li jkun ġie prodott fi Stat Membru, kif ukoll dritt eklussiv biex tinnegozja u tiffirma kuntratti rigward il-provvista ta' dawn il-materjali, sew jekk jiġu mill-Komunità sew jekk jiġu minn barra. B'hekk, biex ikunu validi taħt il-liġi Komunitarja, dawn il-kuntratti għandhom ikunu approvati mill-Aġenzija. Fl-istess ħin, l-Aġenzija tiżvolġi rwol prattiku, partikolarment billi tappoġġja lill-kumpaniji tal-Komunità waqt in-negozjati ma' l-impriżi ta' pajjiżi terzi jew billi tippubblika l-informazzjoni ta' referenza. Barra minn hekk, l-eċċess ta' materjal nukleari fuq is-suq internazzjonali fil-bidu tad-disgħinijiet għal prezz baxx ħafna, maħluq mill-ftuħ ta' l-ex żona Sovjetika, wassal biex l-Aġenzija rrifjutat li tapprova kuntratti li tqiesu kuntrarji għall-politika komuni tal-provvista. B'mod partikolari, din il-politika tipprevedi d-diversifikazzjoni ġeografika tas-sorsi ta' provvista, waqt li għandha l-għan li tevita li l-Unjoni tiddependi minn sors ta' provvista wieħed biss. 2.5. Il-kontroll ta' l-użu paċifiku tal-materjal nukleari Il-kontrolli tas-sikurezza ta' l-Euratom (il-Kapitolu VII, Titolu II tat-Trattat) huma ddisinjati biex jiżguraw, minn naħa, li l-minerali, il-materjal ta' sors u l-materjal fissili speċjali ma jkunux żvijati għal użi differenti minn dawk iddikjarati mill-utenti tagħhom, u min-naħa l-oħra, li jkunu rrispettati d-dispożizzjonijiet relattivi għall-provvista, kif ukoll kull obbligu partikolari li l-Komunità tkun intrabtet li tosserva ma' pajjiż terz jew ma' organizzazzjoni internazzjonali. Il-Kummissjoni għandha s-setgħa u l-obbligu biex twettaq dawn il-kontrolli, kif għamlet għal dawn l-aħħar ħamsin sena. Il-kontroll tal-Kummissjoni jsir fuq il-materjal nukleari kollu li jinsab fit-territorju tal-Komunità, mill-estrazzjoni jew mill-importazzjoni tiegħu. Il-Kummissjoni żgurat li l-operaturi jaqdu l-obbligi tagħhom, kif stipulati mit-trattat stess u mir-regolament suċċessivi ta' applikazzjoni. L-aħħar regolament ġie approvat fl-2005, u l-adattamenti tiegħu għandhom l-għan li jwieġbu għat-tkabbir ta' l-Unjoni, għall-avvanzi tat-tekniċi ta' l-industrija nukleari u tat-teknoloġija ta' l-informazzjoni, kif ukoll għat-tibdiliet leġiżlattivi. Ġie implimentat rapidament korp ta' spetturi (1960). Fl-2006, dan il-korp kien magħmul minn 180 membru. It-trattat jiggarantilhom aċċess għal kull post f'kull ħin, għal kull informazzjoni minn kull persuna li minħabba l-professjoni tagħha għandha x'taqsam mal-materjali, mat-tagħmir jew ma' l-istallazzjonijiet li huma suġġetti għall-kontrolli. L-ispezzjonijiet isiru perjodikament fl-istallazzjonijiet nukleari tal-Komunità. Barra minn dan, il-Kummissjoni għamlet użu mill-istrumenti ta' infurzar provduti mit-trattat għal każi ta' ksur li jsir f'dan il-qasam, billi tindirizza direttament lill-Istat Membru kkonċernat permezz ta' proċedura minħabba nuqqas ta' qadi ta' obbligu (l-Artikolu 141), permezz tal-proċedura ad hoc prevista fl-Artikolu 82 (każ wieħed), u permezz ta' waħda mill-miżuri previsti mit-trattat indirizzati direttament lejn l-operaturi (l-Artikolu 83), bħall-ħruġ ta' twissija (seba' każi) jew t-tqegħid taħt amministrazzjoni temporanja (każ wieħed). Fil-qafas tat-trattat ta' nonproliferazzjoni ta' l-1 ta' Lulju 1968, ġew iffirmati ftehimiet tripartiti, minn naħa, bejn l-Istati Membri li ma għandhomx armi nukleari, l-Euratom u l-Aġenzija Internazzjonali ta' l-Enerġija Atomika (l-IAEA), u min-naħa l-oħra, bejn kull wieħed miż-żewġ Stati Membri ta' l-Unjoni li għandhom armi nukleari u l-organizzazzjonijiet imsemmija. Dawn it-tliet ftehimiet tripartiti jippermettu l-koordinazzjoni tar-rwol ta' l-Euratom f'dan il-qasam mar-rwol mogħti lill-IAEA skond it-Trattat ta' nonproliferazzjoni. Dawn il-ftehimiet ġew emendati u msaħħa permezz ta' protokolli addizzjonali fl-1998. 2.6. Ir-relazzjonijiet internazzjonali Il-Komunità nħolqot bħala organizzazzjoni miftuħa għad-dinja, bir-responsabbiltà li tistabbilixxi mal-pajjiżi u l-organizzazzjonijiet internazzjonali l-oħra "kull relazzjoni li trawwem il-progress fl-użu paċifiku ta' l-enerġija nukleari" (l-Artikolu 2). L-istorja ta' l-applikazzjoni tal-Kapitolu X, it-Titolu II tat-trattat ta' l-Euratom hija tali li l-iżvilupp tar-relazzjonijiet internazzjonali tal-Komunità jista' jittieħed bħala mera ta' l-evoluzzjoni ta' l-applikazzjoni tat-trattat ta' l-Euratom kollu kemm hu: fil-bidu saret ir-riċerka fl-iżvilupp teknoloġiku, imbagħad ġiet l-espansjoni kummerċjali, u fl-aħħar waslet il-kooperazzjoni internazzjonali f'kull qasam ta' kompetenza, partikolarment fl-oqsma ta' l-innovazzjoni, tas-sikurezza nukleari, tal-ħarsien mir-radjazzjoni u tan-nonproliferazzjoni. B'hekk, il-Komunità ffirmat ftehimiet ta' kooperazzjoni fl-użu paċifiku ta' l-enerġija nukleari ma' għadd kbir ta' pajjiżi terzi, inklużi l-provvedituri ewlenin tas-settur: l-Istati Uniti ta' l-Amerika, il-Kanada, l-Awstralja, l-Arġentina, l-Użbekistan, l-Ukraina, il-Ġappun u l-Każakstan. Bħalissa qegħdin jitħejjew in-negozjati mar-Russja. Ġew iffirmati ftehimiet dwar riċerka mar-Russja, l-Ukraina, il-Każakstan u l-Istati Uniti. Barra minn dan, il-Komunità wriet l-impenn sħiħ tagħha fil-livell internazzjonali billi ssieħbet mal-konvenzjonijiet internazzjonali ewlenin tal-qasam nukleari: il-Konvenzjoni dwar il-Protezzjoni Fiżika tal-Materjal Nukleari (1991), il-Konvenzjoni dwar is-Sikurezza Nukleari (2000), il-Konvenzjoni Konġunta dwar is-Sikurezza tal-Ġestjoni tal-Fjuwil Użat u s-Sikurezza tal-Ġestjoni ta' l-Iskart Radjuattiv (2006), il-Konvenzjoni dwar in-Notifika Rapida ta' Inċident Nukleari u l-Konvenzjoni dwar l-Assistenza f'każ ta' Inċident Nukleari jew Emerġenza Radjoloġika (2006). Is-sikurezza fl-Unjoni tiddependi wkoll mis-sikurezza lil hinn mill-fruntieri tagħha. It-tnedija ta' djalogu ma' l-Istati ta' l-ex żona Sovjetika dwar is-sikurezza ta' l-istallazzjonijiet nukleari tagħhom hija l-bażi ta' kooperazzjoni internazzjonali intensa bil-għan illi titjieb is-sikurezza nukleari madwar id-dinja permezz ta' miżuri kemm regulatorji kif ukoll tekniċi. Fl-Unjoni, din il-kooperazzjoni ssarrfet f'programmi ta' għajnuna teknika u ta' kooperazzjoni ma' l-Istati ta' l-Ewropa Ċentrali u tal-Lvant, kif ukoll ma' l-Istati indipendenti l-ġodda (Phare u Tacis), imsejsa fuq it-trattat tal-KE. It-trattat ta' l-Euratom għandu jkun il-bażi legali ta' l-istrument ta' għajnuna fil-qasam tas-sigurtà u s-sikurezza nukleari li se jkompli x-xogħol tal-programm Tacis, li ta l-akbar kontribut għat-titjib tas-sikurezza nukleari fl-Istati ex-Sovjetiċi. Il-Komunità ilha sa mill-2003 tieħu sehem fil-Forum Internazzjonali Ġenerazzjoni IV (GIF), u dan l-aħħar iffirmat il-Ftehim ta' Qafas dwar il-Kollaborazzjoni Internazzjonali fir-Riċerka u l-Iżvilupp tas-Sistemi ta' l-Enerġija Nukleari tal-Ġenerazzjoni IV. Bħalissa għaddej il-proċess ta' l-adeżjoni tal-Komunità fil-Programm Ambjentali Nukleari Multilaterali fil-Federazzjoni Russa (MNEPR). Fl-aħħar, il-Komunità, rappreżentata mill-Kummissjoni u filwaqt li żżomm il-karatteristiċi speċifiċi tagħha, iżżomm kooperazzjoni f'diversi livelli ma' l-aġenziji speċjalizzati tan-Nazzjonijiet Uniti, tal-Kunsill ta' l-Ewropa u ta' l-IAEA, organizzazzjonijiet li jissemmew espliċitament fit-Trattat. Sa mill-bidu tagħha, u partikolarment mill-1975 'l quddiem, il-Komunità tikkoopera ma' l-IAEA. Ir-relazzjonijiet bejniethom mistennijin li jissaħħu fil-kuntest dinji l-ġdid, fejn l-użu ta' l-enerġija nukleari jitlob sforzi paralleli f'dak li għandu x'jaqsam mas-sigurtà, mas-sikurezza u man-nonproliferazzjoni. 3. Konklużjoni u Perspettivi għall-ġejjieni Ir-riżultati ta' l-azzjoni li saret matul l-aħħar ħamsin sena taħt l-awspiċji tat-trattat ta' l-Euratom jistgħu jitqiesu mill-aktar pożittivi. Permezz tat-trattat, il-Komunità setgħet twettaq għadd ta' azzjonijiet importanti f'settur strateġiku, partikolarment f'dak li għandu x'jaqsam mal-provvista enerġetika ta' l-Unjoni. It-trattat huwa magħruf għall-kisbiet tiegħu speċjalment fl-oqsma tar-riċerka, tal-ħarsien tas-saħħa, tas-sorveljanza ta' l-użu paċifiku tal-materjali nukleari, u tar-relazzjonijiet internazzjonali. Bis-saħħa tat-trattat ta' l-Euratom, il-Komunità tagħti kontribut siewi għall-progress xjentifiku b'appoġġ għar-riċerka u għall-innovazzjoni. Il-Komunità tiżgura l-applikazzjoni ta' standards stretti ta' ħarsien mir-radjazzjoni għaċ-ċittadini, u ssegwi mill-qrib l-inizjattivi l-ġodda fil-qasam nukleari. Tipprovdi approċċ globali għall-investiment li jsir fs-settur. Barra minn hekk, tiggarantixxi l-provvista regolari u ġusta tal-materjali nukleari għall-utenti kollha tal-Komunità, u tissorvelja b'mod rigoruż l-użu paċifiku tagħhom. Il-Komunità saret protagonista internazzjonali ewlenija fis-settur. It-trattat ta' l-Euratom huwa l-bażi ta' azzjonijiet Komunitarji marbutin ma' l-attivitajiet taċ-ċiklu ta' l-enerġija nukleari, iżda wkoll ta' attivitajiet oħrajn li jħaddmu s-sustanzi radjuattivi għal skopijiet ta' riċerka, ta' l-industrija jew saħansitra tal-mediċina (riċerka, regoli ta' protezzjoni mir-radjazzjoni, eċċ.). B'hekk, il-kisbiet ta' l-Euratom huma preżenti fil-ħajja ta' kuljum taċ-ċittadini ta' kull Stat Membru. Mill-1957 'l quddiem, l-elementi istutuzzjonali u proċedurali tat-trattat ta' l-Euratom ġew emendati skond l-evoluzzjoni tal-Komunitajiet (u mbagħad ta' l-Unjoni) u parallelament ma' kull tkabbir, anki jekk kienu tfasslu wkoll proposti aktar ambizzjużi ta' reviżjoni, partikolarment mill-Kummissjoni. Madankollu, il-Komunità ġiet inkorporata fl-evoluzzjoni ta' l-Unjoni u tifforma parti mill-ewwel pilastru tagħha. Min-naħa l-oħra, minn mindu t-trattat daħal fis-seħħ, il-kuntest politiku, ekonomiku u teknoloġiku li fih ġew applikati d-dispożizzjonijiet tiegħu kompla jevolvi u joħloq sfidi ġodda, li daqqiet ħaffew u daqqiet fixklu l-azzjoni Komunitarja. Dan jispjega għala ċerti dispożizzjonijiet ġew applikati parzjalment. Per eżempju, l-Aġenzija tal-Provvista ta' l-Euratom, li ilha attiva mill-1960, kellha tiżviluppa s-setgħat tagħha b'mod addattat. F'dan ir-rigward, il-Kummissjoni żvolġiet kemm setgħet rwol ta' tmexxija skond is-setgħat tagħha, biex tipproponi u tiżgura li d-dispożizzjonijiet tat-trattat jiġu applikati mill-1 ta' Jannar 1958, skond il-ħtiġijiet u l-kuntest ta' l-Unjoni. Fl-isforzi tagħha, il-Kummissjoni gawdiet kemm-il darba mill-appoġġ tas-sentenzi tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-Komunitajiet Ewropej. F'dawn l-aħħar snin, per eżempju, il-Kummissjoni rreaġiet b'mod partikolarment intensiv billi tipproponi li jiġi komplut il-qafas legali Komunitarju għas-sikurezza ta' l-attivitajiet nukleari ("il-pakkett nukleari"), li l-addozzjoni tiegħu għadu jitfixkel minħabba n-nuqqas ta' maġġoranza kwalifikata fil-Kunsill. Il-ħtieġa ta' tali qafas, imlissna b'qawwa mis-sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja ta' l-10 ta' Diċembru 2002 fil-Każ 29/99, ħarġet fiċ-ċar ma' l-aħħar tkabbir ta' l-Unjoni, fejn is-sigurtà u s-sikurezza nukleari kienu fuq l-aġenda tan-negozjati li wasslu għall-impenji biex jingħalqu għadd ta' reatturi bl-appoġġ finanzjarju sostanzjali tal-Komunità. Iż-żmien twil li ilhom jeżistu d-dispożizzjonijiet inizjali tat-trattat ta' l-Euratom isaħħaħ il-modernità ta' ħafna minnhom. Ħafna wara l-1957, dawn kienu l-ispirazzjoni jew l-antiċipazzjoni ta' żviluppi f'oqsma oħrajn tal-liġi Komunitarja, per eżempju, id-dispożizzjonijiet tat-trattat tal-KE fil-qasam tar-riċerka u ta' l-iżvilupp teknoloġiku (programmi ta' qafas, l-impriżi konġunti, eċċ.). Bl-istess mod, anki jekk l-istituzzjoni ta' livell universitarju li kien prevista mit-trattat ta' l-Euratom (l-Artikolu 9) għadha ma twaqqfitx, il-Kummissjoni kienet minn ta' quddiem fil-ħolqien tan-Netwerk Ewropew ta' Taħriġ fil-Qasam Nukleari (l-ENEN - European Nuclear Education Network ). Illum hija disponibbli kwalifika ta' European Master of Science in Nuclear Engineering . Issa li l-Kummissjoni qiegħda tipproponi regolament għat-twaqqif ta' Istitut Ewropew tat-Teknoloġija fuq il-bażi tat-trattat tal-KE, hemm ħafna x'wieħed jitgħallem minn din l-esperjenza kollha fil-qasam. L-ispezzjonijiet ta' l-Euratom li ilhom isiru sa mill-1960 wittew it-triq għal spezzjonijiet Komunitarji f'oqsma oħra (is-sigurtà fl-ajru, is-sigurtà marittima, eċċ.). Xhieda oħra ta' dan huma d-dispożizzjonijiet li ppermettew sorveljanza Komunitarja tar-radjuattività fl-ambjent u r-rikonoxximent tal-paralleliżmu li hemm bejn il-kompetenzi interni u esterni tal-Komunità (l-Artikolu 101). Fl-1957, il-ħakma tat-teknoloġija nukleari tqieset bħala muftieħ biex jinħolqu l-kundizzjonijiet għall-paċi u għall-ġid dejjiema f'Ewropa li kienet qiegħda tinbena mill-ġdid u f'dinja milquta mill-gwerra l-bierda. B'mod partikolari, it-teknoloġija nukleari kienet tweġiba għall-biża' ta' skarsezza ta' enerġija fi żmien meta l-produzzjoni tal-faħam kienet qiegħda tonqos u l-konsum taż-żejt kien qed jogħla. Dan il-biża' tħarrax mill-kriżi ta' Suez. L-Istati riedu jnaqqsu kemm setgħu d-dipendenza esterna tagħhom għas-sorsi tradizzjonali ta' enerġija, kif ukoll id-dipendenza teknoloġika tagħhom minn pajjiżi terzi aktar avvanzati. Dan it-tħassib għadu preżent fil-kuntest tal-lum, għalkemm f'termini differenti. Id-dibattitu li għaddej bħalissa dwar id-definizzjoni tal-politika enerġetika Ewropea ffokata fuq il-kompetittività, is-sigurtà tal-provvista u l-kunsiderazzjonijiet ambjentali huwa okkażjoni tajba biex wieħed jirrifletti dwar l-azzjoni ta' l-Euratom fil-ġejjieni. Illum, l-enerġija nukleari hija realtà fl-Unjoni u barra minnha. It-tiġrija attwali wara riżorsi ta' enerġija qiegħda toħloq sfidi ġodda għall-enerġija nukleari. It-trattat ta' l-Euratom fih id-dispożizzjonijiet ewlenin li jippermettu lill-Unjoni taġixxi f'dan is-settur. Anki jekk it-trattat huwa imperfett, huwa meħtieġ għall-Unjoni, għall-Istati Membri u għaċ-ċittadini. Fil-ġejjieni, l-applikazzjoni tat-trattat ta' l-Euratom għandha tkompli tiffoka fuq is-sigurtà u sikurezza nukleari. L-aħħar fażijiet ta' tkabbir saħħew id-diversifikazzjoni tal-panorama ta' l-Unjoni fil-qasam ta' l-enerġija nukleari kif ukoll il-ħtieġa ta' azzjoni Komunitarja, kif juri l-PINC adottat fl-10 ta' Jannar 2007, partikolarment biex tiżgura l-ħarsien tas-saħħa u ta' l-ambjent u biex tevita l-użu malinn tal-materjal nukleari. L-applikazzjoni tar-riżorsi pprovduti mit-trattat ta' l-Euratom f'dan ir-rigward hija ta' ġid għall-Istati Membri kollha. Bl-istess mod, għandhom importanza kbira wkoll is-sikurezza ta' l-istallazzjonijiet nukleari u l-ħarsien mir-radjazzjoni jonizzanti fil-pajjiżi terzi. Se jkun applikabbli dalwaqt strument ġdid għall-kooperazzjoni internazzjonali f'dan il-qasam, imsejjes għalkollox fuq it-trattat ta' l-Euratom. Il-Kummissjoni tisħaq fuq l-importanza li żżomm vantaġġ teknoloġiku fil-qasam ta' l-enerġija nukleari, u tappoġġja l-iżvilupp ta' l-aktar qafas avvanzat fis-settur, inklużi fl-oqsma tas-sikurezza ta' l-istallazzjonijiet eżistenti u tal-futur, tan-nonproliferazzjoni, tal-ġestjoni ta' l-iskart u ta' l-għeluq ta' impjanti. Għaldaqstant, il-Komunità għandha tkompli tgħin biex tappoġġja l-iżvilupp ta' l-industrija nukleari, u biex tiggarantixxi li jkunu rispettati l-aktar standards stretti tal-ħarsien mir-radjazzjoni, tas-sikurezza u tas-sigurtà f'kull użu li jsir mir-radjuattività. B'hekk isir kontribut għat-titjib tal-livell u tal-kwalità ta' l-għixien kemm taċ-ċittadini fl-Unjoni, irrispettivament mill-għażliet enerġetiċi ta' kull Stat, kif ukoll taċ-ċittadini ta' lil hinn mill-fruntieri ta' l-Unjoni, b'kollaborazzjoni mal-pajjiżi terzi u l-organizzazzjonijiet internazzjonali l-oħrajn.