Rapport Speċjali Nru 5/2010 “L-implimentazzjoni tal-approċċ Leader għall-iżvilupp rurali”





GLOSSARJU Approċċ Leader : Metodu biex jinkisbu l-objettivi tal-politika tal-iżvilupp rurali tal-UE permezz ta’ implimentazzjoni minn isfel għal fuq aktar milli bil-mod tradizzjonali minn fuq għal isfel. "Leader" huwa akronimu Franċiż għal "rabtiet bejn l-azzjonijiet tal-iżvilupp rurali". Assi 4 : L-iżvilupp rurali fil-perjodu ta’ programmar tal-2007-2013 huwa implimentat skont erba’ assi, li huma gruppi koerenti ta’ miżuri. L-Assi 4 huwa l-approċċ Leader. Ġestjoni finanzjarja soda : Ġestjoni ġusta u trasparenti tal-baġit tal-UE skont ir-Regolament Finanzjarju u b’mod partikolari, il-prinċipji tal-ekonomija, l-effiċjenza u l-effettività. LAG : Grupp ta’ Azzjoni Lokali (Local Action Group), li huwa sħab pubbliku-privat lokali, responsabbli għall-proponiment ta’ strateġija tal-iżvilupp lokali u għall-għażla tal-proġetti. Miżura : Skema ta’ għajnuna għall-implimentazzjoni ta’ politika. Miżura tiddefinixxi r-regoli għall-proġetti li jistgħu jiġu ffinanzjati. Perjodu ta’ programmar : Qafas multiannwali għall-ippjanar u l-implimentazzjoni tal-politiki tal-UE bħall-iżilupp rurali; il-perjodu preżenti huwa l-2007-2013. Piż totali : Sitwazzjoni fejn il-proġett sussidjat ikun sar kollu jew parzjalment mingħajr l-għajnuna tal-għotja. Programm tal-Iżvilupp Rurali : Dokument ippreparat minn Stat Membru u approvat mill-Kummissjoni biex tippjana u timplimenta l-politika tal-iżvilupp rurali tal-UE. Programm Leader : Dokument ippreparat minn Stat Membru u approvat mill-Kummissjoni dwar l-ippjanar u l-implimentazzjoni tal-approċċ Leader. L-ewwel programmi Leader seħħew mill-1991 sal-1993 u warajhom kien hemm il-Leader II (1994-1999). Din il-verifika tikkonċerna l-Leader+ (2000-2006) u l-Leader Assi 4 (2007-2013), li kien fi ħdan il-programmi tal-iżvilupp rurali. Stat Membru : Fil-kuntest ta’ din il-verifika, l-awtoritajiet li kienu responsabbli mit-tmexxija tal-programmi Leader. L-Istati Membri jaħtru Awtorità ta’ Tmexxija għal dan. Kull reġjun ta’ Stati Membri bħall-Ġermanja, Spanja u l-Italja għandu programm separat u Awtorità ta’ Tmexxija separata. UE : Unjoni Ewropea. Valur miżjud : Fil-kuntest ta’ din il-verifika, il-benefiċċji li jirriżultaw mill-approċċ Leader bħal identifikazzjoni aħjar tal-bżonnijiet lokali u tas-soluzzjonijiet lokali, aktar involviment min-naħa tal-partijiet interessati lokali u ambitu akbar għall-innovazzjoni. SOMMARJU EŻEKUTTIV I. Il-Leader huwa metodu biex jinkisbu l-objettivi tal-politika tal-iżvilupp rurali tal-UE permezz ta’ implimentazzjoni minn isfel għal fuq aktar milli bil-mod tradizzjonali minn fuq għal isfel. Meta mqabbel mal-metodi tradizzjonali ta’ finanzjament, l-approċċ Leader jinvolvi spejjeż u riskji ogħla, minħabba f’saff addizzjonali ta’ implimentazzjoni, u jagħti l-kontroll tal-baġit tal-UE lil ħafna sħubijiet lokali (LAGs: gruppi ta’ azzjoni lokali). II. Il-ġustifikazzjoni tal-ispejjeż u r-riskji addizzjonali tal-Leader huwa l-valur miżjud li għandu jirriżulta mill-approċċ minn isfel għal fuq u tas-sħubija - bħal identifikazzjoni aħjar tal-bżonnijiet lokali u soluzzjonijiet lokali, aktar involviment min-naħa tal-partijiet interessati lokali u ambitu akbar għal innovazzjoni. III. Il-Qorti eżaminat jekk l-approċċ Leader ġiex implimentat b’modi li jżidu l-valur, filwaqt li jimminimizzaw ir-riskji għall-ġestjoni finanzjarja soda. Il-Qorti vvalutat il-prestazzjoni tal-LAGs fl-implimentazzjoni tal-programmi Leader+ 2000-2006, li in-nefqa finali għalihom kienet fl-2009. Il-Qorti vvalutat ukoll l-istrateġiji tal-Assi 4 tal-LAGs, li stabbilew il-pjanijiet tagħhom għall-implimentazzjoni tal-approċċ Leader fil-perjodu 2007-2013. IV. L-LAGs implimentaw l-approċċ Leader b’modi li llimitaw il-potenzjal għall-valur miżjud fir-rigward tal-"karatteristiċi Leader" għalkemm il-Qorti sabet xi eżempji ta’ prassi tajba. L-approċċ minn isfel għal fuq kien limitat fl-LAGs li taw il-maġġoranza tal-għotjiet lill-organizzazzjonijiet membri tagħhom stess; il-valur miżjud potenzjali ta’ sħubija ma nkisibx f’LAGs fejn it-teħid tad-deċiżjonijiet kien dominat mill-awtoritajiet lokali; ftit LAGs setgħu juru innovazzjoni jew interazzjoni bejn is-setturi differenti fl-istrateġiji jew fil-proġetti tagħhom. L-LAGs ma ffukawx fuq l-ilħuq tal-objettivi fl-istrateġiji lokali tagħhom. V. Il-Qorti sabet ukoll dgħufijiet fil-qawwa tal-ġestjoni finanzjarja mil-LAGs. B’mod partikolari, l-LAGs taw għotjiet lil proġetti mingħajr ma qiesu l-effiċjenza. Il-proċeduri mhux dejjem kienu trasparenti u ma wrewx b'mod suffiċjenti li l-LAGs ħadu deċiżjonijiet fuq bażi oġġettiva, ħielsa minn kunflitti ta' interess. Dawn id-dgħufijiet jidwu dawk osservati mill-Qorti fir-Rapport Annwali tal-2000. VI. Il-Kummissjoni u l-Istati Membri ma kinux insistenti biżżejjed u flimkien mal-LAGs jaqsmu ftit responsabilità għal-limitazzjoni fuq il-valur potenzjali miżjud tal-approċċ Leader. Huma ma ħadux biżżejjed azzjoni biex jillimitaw l-ispejjeż u r-riskji. Għaxar snin wara l-verifika preċedenti tal-Leader tal-Qorti, għadhom jippersistu l-istess dgħufijiet. VII. Il-Kummissjoni s’issa għadha ma wrietx l-effettività jew l-effiċjenza tan-nefqa, il-valur miżjud miksub permezz tal-użu tal-approċċ Leader, il-punt safejn ir-riskji magħrufa mmaterjalizzaw jew l-ispejjeż reali tal-implimentazzjoni. VIII. Minħabba fid-dgħufijiet persistenti l-Qorti tirrakkomanda li l-Kummissjoni u l-Istati Membri jiċċaraw u jinforzaw ir-rekwiżiti biex inaqqsu r-riskju taI-piż totali, jiżguraw proċeduri tal-għażla oġġettivi u ddokumentati b’mod xieraq, u li l-prinċipju tas-sħubija jopera fil-prattika. Huma meħtieġa proċeduri robusti biex jiġu evitati r-riskji kollha ta' kunflitti ta' interess biex ikun hemm konformità mar-Regolament Finanzjarju. Dan jeħtieġ dikjarazzjonijiet ta’ interess, nuqqas ta’ parteċipazzjoni fil-valutazzjoni u l-għażla tal-proġett, u referenza ta’ każijiet ta’ kunflitt ta’ interessi potenzjali lill-Awtorità ta’ Tmexxija. IX. Għall-bqija tal-perjodu 2007-2013, il-Kumissjoni għandha tiżgura li l-Istati Membri jobbligaw lil-LAGs jistabbilixxu objettivi li jistgħu jitkejlu, speċifiċi għaż-żona lokali tagħhom, u li jistgħu jinkisbu mill-programm Leader. L-Istati Membri għandhom jobbligaw lil-LAGs jagħtu rendikont tal-ilħuq tal-objettivi tal-istrateġija lokali tagħhom, tal-ilħuq tal-valur miżjud permezz tal-approċċ Leader, u għall-effiċjenza tan-nefqa tal-għotja u l-ispejjeż tal-ħidma. X. Il-monitoraġġ għandu jkun iffukat mill-ġdid fuq il-valur miżjud tal-effiċjenza u l-effettività tal-approċċ Leader, u jkun ikkomplementat minn data mis-sistemi ta’ sorveljanza u ta’ kontroll b’tali mod li l-Kummissjoni jkollha data suffiċjenti, affidabbli u relevanti biex tagħti rendikont tal-valur miżjud u tal-ġestjoni finanzjarja soda tal-programmi Leader. INTRODUZZJONI 1. Il-Leader huwa l-metodu "minn isfel għal fuq" tal-UE għall-implimentazzjoni tal-politika tal-iżvilupp rurali. Huwa kkaratterizzat minn seba’ karatteristiċi (ara l-Figura 1). Sostenn finanzjarju jiġi mogħti lil "LAGs" (normalment magħrufa bħala LAGs), biex jimplimentaw strateġiji tal-iżvilupp lokali, prinċipalment permezz tal-għoti ta’ għotjiet lil proġetti lokali [1] (ara l-Anness għal eżempji tal-proġetti ffinanzjati). Il-LAGs huma sħubijiet ta’ membri mis-setturi pubbliċi u privati (jew li ma jagħmlux qligħ) ta’ komunitajiet rurali żgħar [2]. FIGURA 1 IS-SEBA’ KARATTERISTIĊI PRINĊIPALI TAL-APPROĊĊ LEADER +++++ TIFF +++++ 2. Ir-regolamenti tal-UE jistabbilixxu l-objettivi tal-politika u l-qafas legali. L-Istati Membri jiddeterminaw programmi nazzjonali jew reġjonali għall-implimentazzjoni tal-approċċ Leader, li huma approvati mill-Kummissjoni. Il-LAGs potenzjali jiżviluppaw strateġiji lokali skont il-ħtiġijiet nazzjonali jew reġjonali u japplikaw għal dawk l-awtoritajiet għall-finanzjament. L-Istati Membri huma responsabbli biex jagħżlu l-LAGs, biex iħallsu l-għajnuna tal-UE u għall-kofinanzjament nazzjonali; u għall-monitoraġġ u l-kontroll tal-implimentazzjoni. Il-LAGs huma responsabbli mill-għażla tal-proġetti li jridu jiġu ffinanzjati. F’xi Stati Membri, il-LAGs jagħżlu proġetti sa allokazzjoni finanzjarja annwali, fejn l-ipproċessar tal-applikazzjonijiet tal-għotja u l-pagament tal-għotjiet isiru mill-awtoritajiet nazzjonali jew reġjonali. Stati Membri oħra jagħtu lil-LAGs ir-responsabilità għall-proċess kollu, b’baġits annwali jew multiannwali biex minnhom iħallsu l-għotjiet. 3. L-ewwel perjodu tal-Leader beda fl-1991 bħala "Inizjattiva Komunitarja" u kien segwit mil-Leader II (1994-1999) u l-Leader+ (2000-2006) [3]. Għalkemm il-perjodu tal-Leader+ nominalment spiċċa fl-2006, l-implimentazzjoni u n-nefqa tal-proġett setgħu ikomplu sa nofs l-2009. Kien hemm 893 LAG tal-Leader+ fl-UE-15 u 281 fl-Istati Membri l-ġodda. Il-kontribuzzjoni finali tal-UE għall-programm Leader+ se tkun madwar EUR 2,1 biljun. 4. Mill-2007 ’il quddiem, il-Leader ġie integrat fir-regolament tal-iżvilupp rurali [4] bħala approċċ alternattiv biex jinkisbu l-objettivi tat-tliet assi "prinċipali" tal-politika (ara l-Kaxxa 1). KAXXA 1 L-ERBA’ ASSI TAL-POLITIKA TAL-IŻVILUPP RURALI TAL-2007-2013 Assi 1 : miżuri bl-objettiv li tittejjeb il-kompetittività tal-agrikoltura u l-forestrija billi jiġu appoġġati r-ristrutturazzjoni, l-iżvilupp u l-innovazzjoni. Assi 2 : miżuri bl-objettiv li jittejbu l-ambjent u l-kampanja billi tiġi appoġġata l-amministrazzjoni tal-art. Assi 3 : miżuri bl-objettiv li tittejjeb il-kwalità tal-ħajja fiż-żoni rurali u billi tiġi mħeġġa d-diversifikazzjoni tal-attività ekonomika. Assi 4 : użu tal-approċċ Leader biex jinkisbu l-objettivi tal-assi 1-3. 5. Il-Kummissjoni approvat ħafna mill-Programmi tal-Iżvilupp Rurali 2007-2013 nazzjonali u reġjonali fl-2007 u kmieni fl-2008. Sal-aħħar tal-2009, l-Istati Membri kienu għażlu ’l fuq minn 2000 LAG għall-Assi 4 . L-infiq ippjanat tal-UE fuq l-assi tal-Leader matul dan il-perjodu ta’ programmar huwa ta’ madwar EUR 5,5 biljun (ara l-Figura 2) [5], b’ EUR 3,4 biljun addizzjonali mill-kofinanzjament pubbliku. 6. Is-suppożizzjoni tal-approċċ Leader hija li hemm valur miżjud meta mqabbel ma' implimentazzjoni minn fuq għal isfel tradizzjonali [6]. Approċċi minn isfel għal fuq u interazzjoni bejn is-setturi differenti fil-livell lokali għandhom jimmobilizzaw il-potenzjal lokali. Gruppi lokali għandhom ikunu fl-aqwa pożizzjoni biex jidentifikaw soluzzjonijiet lokali integrati u innovattivi għal problemi lokali u jistgħu jirreaġixxu aktar. Parteċipazzjoni fit-teħid tad-deċiżjonijiet lokali għandha tiġġenera entużjażmu u impenn ogħla u għalhekk tista’ tirriżulta fi żvilupp rurali lokali aħjar u aktar sostenibbli [7]. L-involviment tal-komunità li jinkiseb permezz tal-approċċ minn isfel għal fuq jista’ jwassal għal inqas impatti tanġibbli, bħal "bini tal-kapaċità" u "t-tisħiħ tal-popolazzjoni lokali" [8] (ara l-Figura 3). FIGURA 2 FONDI TAL-UE PPROGRAMMATI GĦALL-ASSI 4 TAL-LEADER (2007-2013) SKONT L-ISTATI MEMBRI +++++ TIFF +++++ 7. Il-LAGs jirrappreżentaw saff ta’ implimentazzjoni addizzjonali, li jinvolvi ċertu spejjeż. Id-delegazzjoni tat-teħid tad-deċiżjonijiet lis-sħubijiet lokali ġġorr magħha wkoll riskji għall-ġestjoni finanzjarja soda tal-fondi tal-UE fir-rigward ta' ġustizzja, trasparenza u responsabilità, kif ukoll ekonomija, effiċjenza u effettività. L-aħħar darba li l-Qorti vverifikat il-programm Leader, għar-Rapport Annwali 2000 [9], ġew identifikati xi dgħufijiet serji fil-ġestjoni finanzjarja mil-LAGs: Il-fatt li l-LAGs iddataw b’lura għotjiet irriżulta f'riskju ta' piż totali; nuqqas ta' trasparenza fl-għażla ta' proġetti; kunflitti ta' interessi potenzjali; spejjeż ta' ħidma għolja u proċeduri fit-tul. Il-Kummissjoni rrispondiet li hija kienet taf bir-riskji. Ir-risposta prinċipali tagħha kienet li tinkoraġġixxi prassi tajba u ġestjoni finanzjarja soda permezz ta’ gwida u l-iskambju ta’ informazzjoni [10]. FIGURA 3 IR-RWOL TAL-LAGS FL-IMPLIMENTAZZJONI TAL-APPROĊĊ LEADER +++++ TIFF +++++ AMBITU U APPROĊĊ TAL-VERIFIKA 8. Hekk kif indikat hawn fuq, l-approċċ Leader jinvolvi spejjeż u riskji addizzjonali fir-rigward ta’ metodi aktar tradizzjonali u ċentralizzati ta’ implimentazzjoni tal-politika tal-iżvilupp rurali imma għandu wkoll il-potenzjal li jirriżulta f'valur miżjud permezz tas-seba' karatteristiċi tal-Leader. Dan iwassal għall-mistoqsija tal-verifika stabbilita mill-Qorti: Il-Leader ġie implimentat b’modi li jżidu l-valur, filwaqt li jimminimizzaw ir-riskji għal ġestjoni finanzjarja soda? 9. Il-Qorti bbażat il-verifika fuq: kwestjonarji tal-verifika li tlestew minn kampjun każwali ta’ 202 LAGs fi 23 Stat Membru; reviżjoni ta’ dokumentazzjoni għal 27 minn dawn il-LAGs; verifika fuq il-post u eżempji ta’ studju tal-każ minn 13 minn dawn il-LAGs u ’l fuq minn 60 proġett li kienu tipiċi tal-firxa ta’ proġetti ffinanzjati mil-LAGs ikkonċernati (ara l-lista ta’ proġetti fl-Anness); verifika tal-Awtoritajiet ta’ Tmexxija tal-11-il programm Leader ikkonċernati, li flimkien jirrappreżentaw ’il fuq minn 40 % tal-fondi tal-UE programmati għall-perjodu 2007-2013; verifika tal-attivitajiet tal-Kummissjoni għal dak li għandu x’jaqsam mal-Leader. Waqt li kien għaddej ix-xogħol tal-verifika fuq il-post fl-ewwel nofs tal-2009, il-LAGs dan l-aħħar kienu lestew l-implimentazzjoni tal-istrateġiji għall-iżvilupp lokali tal-Leader+ [11] tagħhom għall-2000-2006 u kienu ntgħażlu mill-Istati Membri abbażi tal-istrateġiji tal-Assi 4 tagħhom, li ddeskrivew il-pjanijiet tagħhom għall-implimentazzjoni tal-approċċ Leader fil-perjodu 2007-2013. Ħlief fil-Ġermanja u f’Aragona (Spanja), il-LAGs kienu għadhom ma bdewx jimplimentaw l-istrateġiji tal-Assi 4 tagħhom. 10. Il-Qorti żviluppat kriterji ta’ "prassi tajba" mil-leġiżlazzjoni u mid-dokumenti u l-pubblikazzjonijiet tal-Kummissjoni [12]. Il-Qorti eżaminat il-prestazzjoni tal-LAGs magħżula bi tqabbil ma’ dawn il-kriterji matul il-perjodu Leader+ u għal dak li għandu x’jaqsam mal-istrateġiji Assi 4 tagħhom. Il-verifika twettqet fil-bini tal-LAGs sabiex tkun tista’ ssir reviżjoni tad-dokumentazzjoni relevanti kollha u tat-taħdidiet kollha mal-persunal u mal-membri tal-LAG fuq il-kuntest u l-istrateġija segwita. Il-proġetti magħżula kienu wkoll iċċekkjati fuq il-post u l-promoturi tal-proġett ġew intervistati. Fejn ġew identifikati dgħufijiet jew prassi tajba, ġew ivvalutati l-informazzjoni, il-proċeduri u s-sistemi ta’ kontroll tal-monitoraġġ u tal-evalwazzjoni nazzjonali jew reġjonali relatati, sabiex ikun determinat jekk il-prassi kinux tipiċi. Il-Qorti vvalutat il-prestazzjoni tal-Kummissjoni u tal-Istati Membri fil-ġestjoni, fil-monitoraġġ, fl-evalwazzjoni u fis-sorveljanza tal-Leader abbażi tal-programmi nazzjonali u reġjonali u tar-regoli operattivi kif ukoll riżultati tal-ispezzjonijiet, rapporti ta’ implimentazzjoni u evalwazzjonijiet. Il-verifika kienet tinkludi l-valutazzjoni mill-Kummissjoni tal-Assi 4 tal-11-il Programm tal-Iżvilupp Rurali kkonċernati u l-għażla mill-Istati Membri tal-LAGs tal-Assi 4. 11. L-osservazzjonijiet huma strutturati skont ir-responsabilitajiet prinċipali kif ġej: L-implimentazzjoni tal-karatteristiċi tal-Leader mil-LAGs; Il-qawwa tal-ġestjoni finanzjarja tal-LAGs; Il-ġestjoni tal-programmi Leader mill-Kummissjoni u mill-Istati Membri; Il-monitoraġġ u l-evalwazzjoni mill-Kummissjoni u mill-Istati Membri. TABELLA 1 IL-LAGS MAGĦŻULA U L-BAĠITS GĦALL-IMPLIMENTAZZJONI TAL-ISTRATEĠIJI TAL-ASSI 4 TAGĦHOM (miljun euro) | Referenza tal-LAG | Stat Membru (Reġjun) | Baġit tal-Assi 4 2007-2013 [1001] | DE-BY | il-Ġermanja (Bavarja) [1002] | 2,6 | DE-MV | il-Ġermanja (Mecklenburg-Vorpommern) [1002] | 5,4 | IE | l-Irlanda | 14,6 | EL | il-Greċja | 6,5 | ES-A | Spanja (Aragona) | 7,1 | ES-CM | Spanja (Castilla La Mancha) | 3,9 | FR (PL) | Franza (Pays de la Loire) | 1,5 | FR (LR) | Franza (Languedoc Roussillon) | 3,2 | IT-TOS | l-Italja (it-Toskana) | 7,6 | HU | l-Ungerija | 5,9 | PL (WP) | il-Polonja (Pomorskie) | 4,3 | PL (WŚ) | il-Polonja (Świętokrzyskie) | 2,1 | PT | Il-Portugall | 6,0 | OSSERVAZZJONIJIET L-IMPLIMENTAZZJONI TAL-LAGS TAL-KARATTERISTIĊI TAL-LEADER BIEX JINKISEB IL-VALUR MIŻJUD IL-LAGS IMPLIMENTAW L-APPROĊĊ LEADER B’MODI LI JILLIMITAW IL-POTENZJAL GĦAL VALUR MIŻJUD FIR-RIGWARD TAL-"KARATTERISTIĊI LEADER", GĦALKEMM IL-QORTI SABET EŻEMPJI TA’ PRASSI TAJBA. APPROĊĊ MINN ISFEL GĦAL FUQ 12. L-approċċ minn isfel għal fuq huwa maħsub biex jinkoraġġixxi parteċipazzjoni fl-iżvilupp rurali lokali billi jinvolvi l-komunità lokali, il-gruppi ta’ interess ekonomiċi u soċjali u r-rappreżentanti ta’ istituzzjonijiet pubbliċi u privati. Il-komunità lokali għandha tiġi involuta fl-identifikazzjoni tal-istrateġija lokali l-aktar relevanti u fl-implimentazzjoni tal-attivitajiet (proġetti) meħtieġa biex jinkisbu l-objettivi tal-istrateġija lokali. Il-LAGs kollha kisbu livell ta’ involviment tal-komunità lokali imma xi LAGs taw il-biċċa l-kbira tal-għotjiet tal-Leader+ lill-organizzazzjonijiet tal-membri tagħhom stess. 13. Il-LAGs infurmaw lill-komunità lokali dwar il-possibilitajiet għall-għotjiet tal-proġetti b’diversi mezzi: waqt laqgħat u avvenimenti pubbliċi, permezz ta’ fuljetti u pubblikazzjonijiet, is-siti tal-internet tal-LAGs, u permezz tal-membri tal-LAGs. B’dan il-mod, il-LAGs mhux biss irrispondew għad-domanda eżistenti għal għotjiet imma potenzjalment inkoraġġew ukoll lil atturi oħra lokali biex jikkunsidraw investimenti ġodda jew proġetti oħra. Il-LAG fit-Toskana (l-Italja), pereżempju, kellu lok ta' informazzjoni fil-kamra tal-kummerċ lokali. Il-programmi Leader ingħataw pubbliċità wkoll permezz tar-rappurtar mill-istampa lokali u bi plakek imwaqqfa fuq is-sit tal-proġetti. Fl-Ungerija, il-LAG żied l-għarfien dwar il-Leader permezz ta’ sinjali fl-entratura ta’ kull villaġġ. +++++ TIFF +++++ Stampa 1: L-Ungerija – Sinjali li jħabbru li l-villaġġ ħa sehem fil-programm Leader 14. Il-LAGs kollha kellhom ukoll uffiċċji lokali, fejn il-persunal assista lill-promoturi tal-proġetti fil-preparazzjoni tal-applikazzjonijiet tal-għotjiet tagħhom [13]. Dan is-"servizz ta' konsulenza bla ħlas" kien fattur importanti fl-inkoraġġiment tal-applikazzjonijiet tal-għotjiet minħabba li promoturi ta' proġetti żgħar mingħajr esperjenza, b'mod partikolari, setgħu jaqtgħu qalbhom minħabba proċeduri fit-tul u kkumplikati (ara l-paragrafu 70). 15. 15. Filwaqt li ħafna proġetti kienu għotjiet bla kumplikazzjonijiet għall-investimenti, studji jew avvenimenti, xi LAGs kienu wkoll proattivi billi ħadmu ma’ atturi lokali biex jiddiskutu u jiżviluppaw proġetti aktar strateġiċi mill-ewwel ideat. F’Mecklenburg Vorpommern (il-Ġermanja), pereżempju, il-LAG stabbiliet gruppi ta’ ħidma, imsejħa "timijiet ta’ innovazzjoni" biex jiggwidaw u jappoġġaw il-promoturi tal-proġetti aktar ikkumplikati. Il-LAG fl-Irlanda impjega "uffiċjali tal-iżvilupp", li x-xogħol tagħhom kien li b’mod attiv ifittxu u jiżviluppaw ideat ta’ proġetti li jgħinu biex l-objettivi tal-istrateġija jinkisbu (ara l-Kaxxa 2). KAXXA 2 IR-RWOL TAL-UFFIĊJALI TAL-IŻVILUPP TAL-PROĠETTI FIL-LAG FL-IRLANDA Uffiċjali tal-iżvilupp kienu responsabbli għall-analiżi, l-indentifikazzjoni u l-iżvilupp, l-istimulazzjoni u l-promozzjoni ta’ attivitajiet u inizjattivi. L-uffiċjal tas-"settur tal-ikel", pereżempju, kien responsabbli għall-iżvilupp u l-marketing għall-marka reġjonali għal prodotti lokali tal-ikel; l-iżvilupp ta’ inizjattivi agrikoli alternattivi, eċċ. L-uffiċjal żamm blog attiv; organizza u attenda laqgħat u avvenimenti; u inkoraġġixxa u assista l-iżvilupp ta’ proġetti mill-professjonisti tas-settur tal-ikel. 16. Il-LAGs ivverifikati kollha taw għotjiet lill-proġetti promossi mill-organizzazzjonijiet membri tagħhom stess. Il-programm Leader+ implimentat mil-LAG fil-Bavarja (il-Ġermanja) involva biss 12-il promotur tal-proġetti differenti, li minnhom sitta kienu marbutin direttament mal-LAG. F’sitta mill-11-il LAG tal-Leader+, għotjiet bħal dawn irrappreżentaw minn 50 % sa aktar minn 90 % tat-total (ara l-Figura 4). Dan naqqas l-għotjiet disponibbli għall-komunità usa’, u llimitalhom il-possibilitajiet li jinvolvu ruħhom permezz ta’ proġetti li għadhom għaddejjin. IL-FIGURA 4 GĦOTJIET MOGĦTIJA LIL-LAGS U LILL-ORGANIZZAZZJONIJIET MEMBRI TAGĦHOM [14] +++++ TIFF +++++ 17. Il-LAGs kollha involvew lill-komunità lokali fl-iżvilupp tal-istrateġiji tal-Assi 4, fuq livelli differenti. Il-LAGs fi Franza (Languedoc Roussillon) u fil-Bavarja organizzaw workshops tematiċi fi proċess parteċipatorju biex jidentifikaw il-punti t-tajba, id-dgħufijiet, l-opportunitajiet u t-theddidiet (SWOT) tal-qasam lokali u biex jiddibattu l-istrateġija. Il-LAGs kollha għamlu laqgħat pubbliċi biex jispjegaw il-programm Leader u biex jirċievu ideat għall-proġetti, imma fit-Toskana, fl-Irlanda, fil-Portugall u f’Castilla la Mancha (Spanja), ma kienx ċar kif, jew jekk, il-konsultazzjoni kinitx influwenzat l-analiżi SWOT tal-LAGs jew l-istabbiliment tal-objettivi tal-istrateġija lokali. Il-konsultazzjoni serviet primarjament biex tistimola u tivvaluta l-livell tad-domanda għall-miżuri differenti u biex tiġbor il-proposti tal-proġetti. SĦUBIJIET PUBBLIĊI-PRIVATI LOKALI 18. Wieħed mill-karatteristiċi prinċipali tal-approċċ Leader huwa li d-deċiżjonijiet m'għandhomx jittieħdu mill-awtoritajiet pubbliċi imma minn sħubija lokali usa', fejn il-gvern lokali huwa inkluż imma m'għandux il-vot tal-maġġoranza [15]. Involviment tal-komunità jista’ jittejjeb billi dawk il-partijiet lokali kollha li huma interessati jitħallew jipparteċipaw fil-LAG u billi jkun żgurat li l-atturi lokali prinċipali kollha huma rappreżentati. Il-LAGs mhux dejjem kisbu sħubija pubblika-privata effettiva. 19. Il-LAGs fil-Polonja u f’Aragona kienu assoċjazzjonijiet b’politiki ta’ sħubija miftuħa fejn kull resident jew organizzazzjoni lokali interessat ġie mħeġġeġ isir membru. Il-LAG f’Aragona, pereżempju, kellha madwar 500 membru (ara t-Tabella 2). B’kuntrast, il-LAG fil-Greċja kellha sħubija mistiedna iżgħar, li potenzjalment eskludiet organizzazzjonijiet u residenti lokali oħrajn li setgħu ġabu ideat addizzjonali fis-sħubija (ara l-Kaxxa 3). TABELLA 2 SĦUBIJA FIL-LAGS TAL-LEADER+ +++++ TIFF +++++ IL-KAXXA 3 IL-KOMPOŻIZZJONI TAL-LAG FIL-GREĊJA Il-LAG tal-Leader+ kellu sħubija mistiedna b’rappreżentanza ta’ numru żgħir ta’ atturi lokali u struttura li tista’ tippermetti lis-settur pubbliku jinfluwenza t-teħid tad-deċiżjonijiet. Kienet organizzata bħala kumpanija ta’ 15-il parti interessata u l-muniċipalitajiet lokali kellhom 97 % tal-kapital tas-sehem. Il-Bord, li kien jikkonsisti f’disa’ rappreżentanti tal-muniċipalitajiet prinċipali (fil-biċċa l-kbira tal-każijiet is-sindki), għażel kumitat biex jiddeċiedi fuq l-applikazzjonijiet tal-proġetti. Dan il-kumitat kien jikkonsisti fir-rappreżentanti ta' tlieta mill-muniċipalitajiet u erba’ organizzazzjonijiet oħra: il-kamra tal-kummerċ, assoċjazzjoni ta’ bdiewa organiċi, assoċjazzjoni tan-nisa u organizzazzjoni tar-riċerka. 20. Is-sħubija tal-LAGs kollha vverifikati inkludiet setturi u gruppi differenti, ħafna drabi rappreżentanti tal-awtoritajiet lokali, is-setturi tat-turiżmu u tal-biedja u negozji żgħar. Il-LAGs kollha inkludew membri nisa fil-kumitati fejn jittieħdu d-deċiżjonijiet. Iż-żgħażagħ huma grupp prinċipali mmirat tal-politika tal-iżvilupp rurali tal-UE u l-involviment tagħhom fil-proċess tat-teħid tad-deċiżjonijiet jista' jiżgura li l-bżonnijiet u l-opportunitajiet tagħhom huma kkunsidrati b'mod xieraq u li jiġu implimentati soluzzjonijiet xierqa. Sebgħa biss mit-13-il LAG tal-Assi 4 kellhom rappreżentanza żagħżugħa fis-sħubija tagħhom (u fil-kumitat fejn jittieħdu d-deċiżjonijiet, il-LAGs ta’ Spanja u tal-Ungerija biss). LAGs oħra ddikjaraw li ma kienx hemm organizzazzjonijiet taż-żgħażagħ fiż-żona tagħhom, imma ma kienu ħadu ebda azzjoni speċifika biex jinvolvu ż-żgħażagħ fil-LAG. 21. Fil-LAGs kollha, il-kumitat fejn jittieħdu d-deċiżjonijiet ma kellux aktar minn 50 % tal-membri tas-settur pubbliku, hekk kif meħtieġ mir-regolament. Il-LAGs fi Franza kellhom regoli interni li jeħtieġu "kworum doppju" filwaqt li membri tas-settur "privat" għandhom jirrappreżentaw minn tal-inqas 50 % tal-voti f’kull laqgħa fejn jittieħdu deċiżjonijiet (għalkemm din ir-regola mhux dejjem issegwiet). 22. Il-Qorti identifikat numru ta’ każi oħra fejn il-prinċipji tal-Leader mhux dejjem issegwew b’mod strett. Fi Franza (Languedoc Roussillon), il-president tal-kumitat fejn jittieħdu d-deċiżjonijiet tal-Leader+ kellu l-vot deċiżiv, li effettivament ta l-maġġoranza lis-settur pubbliku. Is-sħubija "privata" tal-kumitat tal-LAG fi Franza (Pays de la Loire) fil-biċċa l-kbira kienet komposta minn assoċjazzjonijiet maħluqa mill-awtoritajiet lokali pubbliċi (ara l-Kaxxa 4). Dan il-kumitat ippropona proġetti lis-Syndicat tal-awtoritajiet lokali, li ħadu d-deċiżjoni finali fuq l-għotjiet tal-proġetti. KAXXA 4 SĦUBIJA F’LAG FI FRANZA (PAYS DE LA LOIRE) Il-LAG daħlet għal evalwazzjoni interna, li rrappurtat li l-kompożizzjoni tal-kumitat fejn jittieħdu d-deċiżjonijiet tqajjem il-problema tar-rappreżentattività tal-atturi lokali fit-totalità tagħhom. L-imsieħba privati huma kważi kollha mill-assoċjazzjonijiet tal-"Pays"(raggruppament ta’ communes lokali). Kull waħda minn dawn l-assoċjazzjonijiet hija ppreseduta minn membru elett (tal-communes). Għalkemm dawn l-assoċjazzjonijiet għandhom għarfien fil-fond tal-problemi li tiffaċċja ż-zona lokali, kien ikun siewi li kieku ġew integrati maniġers tan-negozji jew l-assoċjazzjonijiet lokali li ma kinux marbuta mal-Pays. Barra dan, la l-Kamra tal-Kummerċ u tal-Industrija u lanqas il-Kamra tan-Negozju ma kienu rrappreżentati; il-Kamra tal-Agrikoltura biss kellha rappreżentant fuq il-kumitat fejn jittieħdu d-deċiżjonijiet. 23. F’xi okkażjonijiet, il-LAG fil-Portugall ħadet deċiżjonijiet fuq ftit voti biss mill-kunsilli lokali waħidhom (ara l-Kaxxa 5) [16]. F’każijiet bħal dawn, il-valur miżjud potenzjali ta’ sħubija fit-teħid tad-deċiżjonijiet ma nkisibx. STRATEĠIJI TAL-IŻVILUPP LOKALI BBAŻATI FUQ IŻ-ŻONA 24. Fl-approċċ ibbażat fuq iż-żona, il-LAGs għandhom jiddefinixxu u jimplimentaw strateġija tal-iżvilupp abbażi tas-sitwazzjoni, u tal-punti sodi u dgħajfa partikolari taż-żona tagħhom. Biex jilħqu l-potenzjal sħiħ ta’ dan, il-LAGs għandhom jaqilbu l-ħtiġijiet u opportunitajiet speċifiċi tagħhom f’objettivi lokali u jimplimentaw l-istrateġiji tagħhom b’fokus fuq l-ilħuq ta’ dawk l-objettivi. 25. L-objettivi tal-LAGs għandhom jiddefinixxu preċiżament l-eżiti lokali li jippjanaw li jiksbu bl-istrateġiji tagħhom, u b’hekk jagħtu qafas u gwida ċari għall-ġestjoni ta’ kuljum tal-programmi tagħhom u bażi għall-ġestjoni tal-prestazzjoni u l-obbligu ta’ rendikont. KAXXA 5 LAG FIL-PORTUGALL: PARTEĊIPAZZJONI FIL-VOTAZZJONI Il-kumitati tat-teħid tad-deċiżjonijiet tal-LAG kien jikkonsisti fir-rappreżentanti tat-tliet muniċipalitajiet (li dawru l-funzjonijiet ta’ President, Viċi President u Teżorier bejniethom), assoċjazzjoni kulturali, assoċjazzjoni ta’ negozji żgħar, assoċjazzjoni ta’ industrija lokali u assoċjazzjoni agrikola. L-awdituri tal-Qorti eżaminaw il-minuti tat-tmien laqgħat fejn il-proġetti magħżula ġew approvati. Fi tlieta mil-laqgħat, kien hemm numri ugwali ta’ membri mill-muniċipalitajiet u minn sfondi oħrajn. Fil-ħames laqgħat l-oħra, it-tliet muniċipalitajiet kienu fil-maġġoranza. F’żewġ okkażjonijiet, il-LAG għażel proġetti abbażi tal-voti tat-tliet muniċipalitajiet waħidhom. Il-LAGs ma kellhomx fokus qawwi fuq l-ilħuq ta' objettivi tal-istrateġija lokali (ibbażati fuq iż-żona). 26. L-objettivi tal-istrateġija lokali tal-Leader+ tal-LAGs ma kinux speċifiċi u li jistgħu jitkejlu u jintlaħqu f’qafas ta’ żmien stabbilit. Il-biċċa l-kbira tant kienu ġenerali li setgħu japplikaw għal kwalunkwe żona rurali (ara l-eżempju fil-Kaxxa 6). Objettivi bħall-ġlieda kontra l-esodu rurali u l-abbandun tal-agrikoltura tradizzjonali (il-LAG fil-Portugall) kellhom il-possibilità li jistgħu jitkejlu, iżda fil-prattika ma kinux hekk għax ma kienx hemm linji ta’ bażi li jistabbilixxu s-sitwazzjoni inizjali jew miri li juru s-sitwazzjoni li għandha tintlaħaq. L-objettivi kienu espressi f’termini miftuħa. Eżempju huwa l-promozzjoni tal-identità taż-żona permezz tat-titjib u l-promozzjoni ta’ servizzi u prodotti lokali (il-LAG fil-Greċja), li jiddeskrivi dak li l-LAG bi ħsiebu jagħmel, u mhux sitwazzjoni li jimmira li jilħaq. 27. Il-LAGs ma wrewx fokus qawwi fuq l-ilħuq tal-objettivi. Fi Franza (Languedoc Roussillon), pereżempju, l-objettiv ċentrali tal-istrateġija tal-Leader+ kien l-użu ta’ teknoloġiji ġodda biex tittejjeb il-kompetittività taż-żona rurali. Meta qamet il-possibilità ta’ kisba ta’ kofinanzjament minn programm nazzjonali għal proġetti tat-turiżmu, il-LAG żied miżura ġdida ta’ nefqa biex jiffinanzja faċilitajiet bħal ċentru tal-mountain-biking. KAXXA 6 LAG F’MECKLENBURG VORPOMMERN: EŻEMPJU TA’ OBJETTIVI TAL-ISTRATEĠIJA LOKALI Erba’ objettivi kienu ffissati: 1) titjib tal-attrazzjoni taż-żona; 2) ħidma bin-netwerk bejn ir-reġjuni turistiċi; 3) servizzi u attivitajiet ta’ impjieg ġodda; 4) titjib tal-istruttura ekonomika reġjonali permezz ta' approċċ ta' fetħa u stimolu ta' opportunitajiet ġodda għall-ħolqien ta' karigi tax-xogħol. Kull wieħed minn dawn kien segwit minn taqsima li jisimha "objettiv/strateġija", li ddeskriviet is-sitwazzjoni u dak li l-LAG kien bi ħsiebu jagħmel, f’termini ġenerali, bħas-sostenn ta’ inizjattivi biex nisa u żgħażagħ isiru kwalifikati u mħarrġa. Ma kien hemm l-ebda dikjarazzjoni speċifika dwar dak li kien mistenni li jintlaħaq permezz tal-implimentazzjoni tal-istrateġija. L-ebda linja ta’ bażi jew mira ma kienet iffissata għall-objettivi tal-istrateġija. 28. Objettivi tal-istrateġija lokali ma kinux fattur determinanti fl-għażla ta’ proġetti (ara l-Kaxxa 7). Pereżempju, il-LAG fil-Portugall ippjana li jiffinanzja faċilitajiet tat-turiżmu marbuta mat-temi territorjali qawwija tal-istrateġija: il-konfluwenza tal-kultura lokali u x-xmajjar. Il-LAG ippreżenta għotja lil ċentru tal-go-kart għax-xiri ta’ karts addizzjonali u tagħmir ta’ twaqqit, mingħajr l-ebda tema territorjali ovvja. KAXXA 7 LAG FIL-PORTUGALL: PROĠETT GĦAX-XIRI TA’ SINJALI TAT-TOROQ Wieħed mill-objettivi tal-LAG kien l-istudju, l-iżvilupp u l-promozzjoni ta’ rotot turistiċi b’tema. Il-LAG uża l-baġit għall-miżura korrispondenti biex jippreżenta għotja lill-muniċipalità biex din tixtri sinjali tat-toroq, li jinkludu istruzzjonijiet tat-traffiku bħal "Stop!", u biex timmarka linji bojod f'nofs toroq lokali u f'parkeġġi għal karozzi. Xi wħud mis-sinjali tat-toroq indikaw id-direzzjonijiet lejn attrazzjonijiet turistiċi individwali, iżda l-proġett proprjament ma ħoloq l-ebda rotta turistika b'tema. +++++ TIFF +++++ 29. Il-LAGs fil-Greċja, fit-Toskana, u fi Spanja [17] implimentaw l-istrateġiji tagħhom għal dak li jirrigwarda "miżuri" definiti mill-Istat Membru għall-klassifikazzjoni ta' proġetti simili għal ġestjoni tal-baġit u skopijiet ta' rappurtar. Pereżempju, il-LAG fil-Greċja kellu miżuri bħal sostenn tal-investiment għal intraprendituri. Din kienet maqsuma mill-ġdid fi proġetti tat-turiżmu rurali, proġetti tat-teknoloġija moderna, eċċ. Kull wieħed minn dawn kien ikklassifikat aktar f’ "azzjonijiet" bħall-għoti ta’ akkomodazzjoni għat-turisti. Dan jiffaċilita l-monitoraġġ u l-kontroll tal-attivitajiet tal-LAGs, iżda wkoll iġorr riskju li l-LAGs jimplimentaw il-miżuri tan-nefqa (permezz tal-valutazzjoni u l-għażla ta’ proġetti skont l-eliġibbiltà tagħhom) mingħajr ma jingħata kas tal-objettivi tal-istrateġija lokali. 30. Il-LAGs għamlu riklami għal proposti ta' proġetti li ssodisfaw il-kundizzjonijiet ta' eliġibbiltà għal miżura partikolari, minflok ma għamlu riklami għal proġetti li, kieku, jilħqu objettiv speċifiku tal-istrateġija lokali. Il-LAGs ivvalutaw il-"konformità" jew il-"koerenza" tal-proposta tal-proġett iżda peress li l-objettivi kienu daqshekk wesgħin, kien prattikament impossibbli li proġett eliġibbli jiġi eliminat sakemm ma kienx hemm wisq applikazzjonijiet għall-miżura. Anke meta l-miri tal-prodotti kienu ntlaħqu, il-LAGs baqgħu jippreżentaw għotjiet [18]. 31. Il-monitoraġġ u r-rappurtar saħħaħ aktar il-fokus fuq il-miżura: il-LAGs issorveljaw, analizzaw u rrappurtaw il-proġetti implimentati b’relazzjoni ma’ kull miżura tan-nefqa, iżda ma ġabrux data dwar u lanqas ma vvalutaw jekk l-objettivi tal-istrateġija lokali kinux intlaħqu. 32. Il-LAG fl-Irlanda pereżempju ppubblika reviżjoni tal-kisbiet tiegħu fi tmiem il-programm Leader+. Din ir-reviżjoni kien fiha taqsima jisimha "dak li wegħedna", li elenkat l-objettivi tal-istrateġija. It-taqsima ta’ wara kienet "dak li tajna", li ddeskriviet il-proġetti implimentati. Dawn kienu ggruppati skont il-miżura, bħal "proġetti ta’ taħriġ". Ma kien hemm l-ebda identifikazzjoni ta’ dak li sar – jew dak li ntlaħaq – b’relazzjoni mal-objettivi tal-istrateġija. Il-LAGs fi Franza u fil-Ġermanja, li ma kinux obbligati jsegwu miżuri nazzjonali jew reġjonali, ukoll irrappurtaw rigward il-proġetti implimentati iżda mhux l-objettivi milħuqa [19]. 33. Fil-perjodu tal-verifika, il-biċċa l-kbira tal-LAGs kienu għadhom ma stabbilewx il-kriterji tal-għażla tal-proġetti tagħhom jew is-sistemi ta’ monitoraġġ u evalwazzjoni għall-perjodu tal-programmar 2007-2013 iżda mill-informazzjoni disponibbli, il-LAGs ma ppjanawx bidliet sinifikanti. L-istrateġiji tal-Assi 4 tal-LAGs huma wkoll nieqsa minn objettivi lokali speċifiċi u l-Istati Membri kollha ħlief wieħed jimponu l-użu ta’ miżuri komuni (ara l-paragrafu 84). APPROĊĊI INNOVATTIVI U MULTISETTORALI 34. Il-Leader huwa maħsub li jkun approċċ innovattiv. Il-LAGs għandhom ifasslu u jimplimentaw l-istrateġiji tagħhom b’mod li l-iżvilupp rurali lokali jiġi mobilizzat u mwassal permezz ta’ risponsi innovattivi għal problemi rurali qodma u ġodda. Il-LAGs jistgħu jżidu l-valur billi jagħmlu xi ħaġa differenti minn programmi oħra jew l-attivitajiet tal-awtoritajiet lokali. Proġetti li jinsabu fi ħdan l-attivitajiet normali tal-awtoritajiet lokali, jew li huma eliġibbli għal programmi oħra għalhekk għandhom ikunu ffinanzjati biss mill-programmi Leader f’ċirkostanzi eċċezzjonali, u ġġustifikati kif xieraq f’termini ta’ ħtieġa strateġika speċifika. 35. Karatteristika distintiva oħra hija li l-approċċ Leader għandu jinkludi t-tfassil u l-implimentazzjoni multisettorali tal-istrateġija, abbażi ta’ interazzjoni bejn atturi u proġetti ta’ setturi differenti tal-ekonomija lokali. Il-LAGs setgħu jagħtu ftit evidenza ta’ innovazzjoni jew interazzjoni bejn is-setturi fl-istrateġiji jew il-proġetti tagħhom. Il-LAGs iffinanzjaw proġetti li kienu ftit li xejn differenti minn dawk ta’ programmi oħra tal-UE jew li kkorrispondew mal-attivitajiet normali tal-awtoritajiet lokali. 36. L-interazzjoni bejn atturi ta’ setturi differenti ġrat fi ħdan is-sħubija tal-LAG, kif deskritt fil-paragrafi 18 sa 23, iżda mhux sa punt sinifikanti fl-istrateġiji jew fil-proġetti tal-LAGs. Xi LAGs setgħu juru eżempji ta’ interazzjoni, bħal fl-Irlanda fejn l-istrateġija ġabret flimkien produtturi, bejjiegħa bl-imnut u s-settur tat-turiżmu fil-kummerċjalizzazzjoni ta’ prodotti lokali. Madankollu l-biċċa l-kbira tal-LAGs ippreżentaw għotjiet lil proġetti indipendenti li sostnew promoturi fl-attivitajiet normali tagħhom (ara l-Anness). 37. Fil-Leader+, il-biċċa l-kbira tal-LAGs kellhom kriterji espliċiti għall-valutazzjoni ta’ proposti ta’ proġetti għall-innovazzjoni jew karattru pilota (ara t-Tabella 3) [20]. Minkejja dawn il-kriterji, il-LAGs approvaw proġetti li ma wrewx karatteristiċi ta’ innovazzjoni qawwija. Fil-Greċja, pereżempju, il-formoli tal-applikazzjoni tal-għotja ddeskrivew karatteristiċi innovattivi jew pilota tal-investimenti ppjanati f’ristorants, djar tal-alloġġ, xogħlijiet metalliċi, fabbriki tal-inbid, eċċ. iżda dawn il-karatteristiċi ma kinux jeżistu fil-prattika (ara l-Kaxxa 8). 38. Fit-Toskana, il-LAG ħareġ sejħa għal proposti ta' proġetti għall-miżura ta’ sostenn lill-intrapriżi għall-innovazzjoni tal-proċess u tal-prodott. Il-LAG irċieva proposta minn prodottur tat-tuffieħ għal proġett li kien jikkonsisti prinċipalment fix-xiri ta’ ċestuni standard għall-frott, li l-LAG ikklassifika bħala investiment innovattiv għat-tnaqqis ta’ spejjeż tal-produzzjoni u għall-faċilitazzjoni ta’ ħsad u ppakkjar fuq il-bażi li kien innovattiv għall-kumpanija nfisha. Din il-klassifikazzjoni tat lill-proġett 7 minn massimu ta’ 10 punti għal innovazzjoni. Il-LAG fl-Ungerija vvaluta proposti tal-proġetti għal innovazzjoni u novità u ta l-punti massimi lill-proġetti kollha eżaminati, is-sitta li huma. Proġett wieħed kien għal dar tal-alloġġ biex il-faċilitajiet tagħha jitjiebu - inkluż ix-xiri ta’ roti biex jintużaw mill-klijenti, li rrappreżenta faċilità ġdida fiż-żona lokali. Dan ma kienx il-każ għall-proġett biex jitħejjew pjanijiet għall-iċċangar ta’ triq imħarbta mhix iċċangata li twassal għad-dwieli tal-promotur; jew għall-proġett biex jissaħħu il-ħitan tad-dar ta’ kappillan ta' parroċċa minħabba ċediment tal-art. TABELLA 3 GĦAŻLA TA’ PROĠETTI INNOVATTIVI +++++ TIFF +++++ 1 Il-LAGs fi Franza u l-Ġermanja ma ddokumentaw ebda evalwazzjoni tal-proġetti meta mqabbla mal-kriterji tal-għażla. Il-LAG fl-Irlanda dan għamlitu, imma ma allokat ebda punti. 39. Il-Qorti osservat fir-Rapport Annwali għall-2000 li l-LAGs ippreżentaw għotjiet lil proġetti li setgħu ġew iffinanzjati taħt programmi oħra. Il-Kummissjoni wieġbet li jista’ jkun xieraq li jiġu ffinanzjati taħt il-Leader ċerti proġetti individwali li meta jitiqiesu waħidhom għandhom ikunu eliġibbli taħt il-programmi prinċipali, meta dawn il-proġetti huma element essenzjali għat-twettiq ta' programm ta' żvilupp innovattiv ta' grupp ta' azzjoni lokali partikolari. 40. Il-biċċa l-kbira tal-għotjiet kienu għal proġetti żgħar, u b’hekk il-Leader ġie distint minn programmi oħra ta’ finanzjament tal-UE. Il-LAG fl-Irlanda, pereżempju, ippreżenta għotjiet li jvarjaw minn taħt EUR 1000 sa massimu ta’ EUR 65 000. Madankollu, tmienja mill-11-il LAG tal-Leader+ iffinanzjaw proġetti bi spiża totali ta’ EUR 200000 jew aktar (ara l-lista ta’ proġetti fl-Anness). Investimenti f’fabbriki tal-inbid, imtieħen taż-żejt taż-żebbuġa, proġetti ta’ tiġdid ta’ rħula, eċċ. kienu jkunu eliġibbli għal programmi oħra ta’ finanzjament tal-UE. F’dawn il-każijiet, il-LAGs setgħu juru li l-proġetti kienu koerenti mal-istrateġija tagħhom, iżda minħabba n-nuqqas ta’ objettivi lokali speċifiċi (ara l-paragrafu 26), il-LAGs ma setgħux juru li l-proġetti kienu essenzjali. KAXXA 8 "KARATTRU PILOTA" TA’ PROĠETTI APPROVATI MIL-LAG FIL-GREĊJA Rigward il-proġetti tas-settur privat ivverifikati, fis-sitta li huma, il-formoli tal-applikazzjoni ġġustifikaw in-natura pilota tal-proposta għal dak li jirrigwarda attivitajiet ta' ħidma bin-netwerk. Il-formoli mtlew kollha minn konsulenti. Madankollu, il-promoturi tal-proġetti intervistati ma kienu ħadu sehem f’ebda waħda minn dawn l-attivitajiet. Il-promotur tal-proġett ta’ workshop fil-metall, pereżempju, ma kienx jaf dwar in-netwerk tal-intrapriżi żgħar lokali u ma kienx konxju li l-proposta tal-proġett tiegħu kienet tinvolvi l-parteċipazzjoni. Barra minn hekk, l-applikazzjoni għall-għotja ddeskriviet il-proġett bħala li kien konsistenti mal-istrateġija lokali tal-LAG peress li kellu x'jaqsam ma' prodotti tradizzjonali tal-ferrobattut li għenu jippreżervaw it-tradizzjonijiet u l-karattru ta’ bini lokali. Fil-prattika, in-negozju tal-applikant kien jikkonsisti kważi għal kollox f’diżinji moderni fl-aluminju. 41. Barra dan, il-potenzjal għal valur miżjud tal-approċċ Leader jitnaqqas jekk sempliċiment jaġixxi bħala għajn ta’ finanzjament addizzjonali għal attivitajiet normali tal-gvern lokali. Filwaqt li kompiti mandatarji, bħall-edukazzjoni, kienu fil-prinċipju, esklużi, il-LAGs kollha ppreżentaw għotjiet għal proġetti promossi mill-awtoritajiet lokali, bl-eċċezzjoni tal-LAG fl-Irlanda (ara l-Kaxxa 9 u l-lista ta’ proġetti fl-Anness). Xi wħud minn dawn il-proġetti kienu diġà tlestew qabel l-applikazzjoni għal għotja tal-Leader (ara l-Kaxxa 10, pereżempju), u f’dan il-każ l-għotjiet servew biss biex jissupplimentaw il-baġits tal-awtoritajiet lokali. KAXXA 9 EŻEMPJI TA’ GĦOTJIET TAL-LEADER+ LILL-AWTORITAJIET LOKALI: LAG f’Castilla la Mancha : Waħda mill-muniċipalitajiet li kienet membru tal-LAG ippromoviet proġett ta’ magħlaq għal grawnd tal-logħob għat-tfal. Il-proġett kien jikkonsisti fil-bini ta' ħajt tal-briks bi stil rustiku u fuqu sies tal-metall bi spiża ta’ EUR 36 000 (li minnhom 26 500 huma għotja tal-Leader mill-UE, u EUR 500 mill-awtoritajiet nazzjonali u reġjonali). Il-LAG fil-Greċja : Waħda mill-muniċipalitajiet li kienet membru tal-LAG ippromoviet proġett għat-tiġdid tad-drenaġġ u tal-kisi mill-ġdid tat-toroq u tal-bankini taċ-ċentru tal-belt. Il-finanzjament tal-Leader+ (EUR 211 000) kopra l-ispejjeż għal żona żgħira. Il-muniċipalità kisbet finanzjament nazzjonali għal ammont totali ta’ EUR 1,4 miljun biex jitlesta l-proġett għat-toroq li kien fadal. KAXXA 10 EŻEMPJI TA’ GĦOTJIET LIL PROĠETTI LI TLESTEW LAG fit-Toskana : Servizzi tal-proġett liċ-ċittadin u lit-territorju lokali. Il-LAG ippubblika sejħa għal proposti ta’ proġetti f’Mejju 2004 u ddeċieda fil-laqgħa tiegħu tat- 12 ta’ Lulju 2004 li jippreżenta għotja ta’ EUR 121 470 lil konsorzju ta’ muniċipalitajiet (li kien membru tal-kumitat fejn jittieħdu d-deċiżjonijiet tal-LAG). Il-ftehim tal-għotja kien iġib id-data tal- 20 ta’ Settembru 2004. Il-proġett, li kien jirrigwarda servizz u informazzjoni veterinarji pubbliċi fuq bażi ta’ 24 siegħa u ħruġ ta' liċenzji għall-kaċċa, għas-sajd u għall-ġbir ta’ faqqiegħ, kien beda fi Frar 2001, bil-fattura aħħarija li ġġib id-data tal- 5 ta’ Lulju 2004. LAG fi Franza (Pays de la Loire) : Grupp ta’ communes (komuni) (li l-president tagħhom kien membru tal-LAG), daħlu għal proġett għall-kompjuterizzazzjoni u l-ħidma bin-netwerk ta’ rekords tal-librerija. Ir-rapport tal-ispezzjoni tal-aġenzija ta’ pagament jiddikjara li fid-data meta saret l-applikazzjoni għall-proġett, it-tagħmir tal-IT kien kważi lest, il-ħolqien tal-katalgi kien sar u l-persunal kien qiegħed jitħarreġ fl-użu tas-softwer, u fid-data meta l-LAG għażel il-proġett, kienet baqgħet fattura ta’ EUR 91,20 biex titħallas. 42. Fil-perjodu tal-verifika, l-implimentazzjoni tal-Assi 4 ma kinitx bdiet fil-biċċa l-kbira tal-LAGs ivverifikati. Madankollu, l-istrateġiji fihom ftit impenji speċifiċi għall-innovazzjoni jew għall-ilħuq ta’ interazzjoni bejn is-setturi. ĦIDMA BIN-NETWEK U PROĠETTI TA’ KOPERAZZJONI 43. Il-ħidma bin-netwerk tinvolvi t-tpartit ta’ esperjenza u timmira li tittrasferixxi l-prassi tajba, ixxerred l-innovazzjoni u tibni fuq tagħlim miksub. Proġetti ta’ koperazzjoni – fejn żewġ LAGs jew aktar jieħdu sehem – jistgħu jżidu l-valur permezz ta’ massa kritika u komplementarjetà, u b’hekk isir possibbli li jinkisbu eżiti li LAG waħdu ma jkunx jista’ jikseb. Il-LAGs ma ħadux sehem għal kollox fil-ħidma bin-netwerk u fil-proġetti ta’ koperazzjoni. 44. Il-LAGs kollha għall-anqas ħadu sehem f’laqgħat ma’ LAGs oħra fin-netwerks reġjonali jew nazzjonali, għalkemm dawn il-laqgħat kellhom x’jaqsmu l-aktar ma’ kwistjonijiet ta’ organizzazzjoni. Il-LAG fl-Irlanda kien partikolarment attiv fil-parteċipazzjoni tiegħu f’seminars, fiż-żjarat tiegħu lil u fl-ilqugħ ta’ LAGs minn Stati Membri oħra. Il-LAGs f’Mecklenburg-Vorpommern, fl-Irlanda u fil-Portugall ikkontribwew eżempji ta’ prassi tajba ta’ proġetti lil pubblikazzjonijiet u databases tal-UE. 45. Il-LAGs kollha ħadu sehem fi proġetti ta’ koperazzjoni, ħlief għal-LAG fl-Ungerija. Il-LAGs fi Franza, fit-Toskana u fil-Greċja ltaqgħu ma’ diffikultajiet ta’ organizzazzjoni, partikolarment dwar proċeduri differenti applikati taħt programmi reġjonali jew nazzjonali differenti tal-Leader. Xi wħud mill-attivitajiet iffinanzjati kellhom x’jaqsmu ma’ żjarat, skambji u konferenzi aktar milli l-implimentazzjoni konġunta ta' proġett. Il-LAG f’Castilla la Mancha uża l-baġit tal-proġetti ta’ koperazzjoni biex iħallas l-abbonament tiegħu fin-netwerk reġjonali tal-LAGs u biex jiżviluppa sistema ta’ maniġġjar ta’ dokumenti bi tħejjija għall-perjodu 2007-2013. Spejjeż bħal dawn kien imisshom ġew iffinanzjati mill-baġits tal-ispejjeż ta’ tħaddim tal-LAGs. 46. Ħlief għal Castilla la Mancha, l-Ungerija u l-Portugall, l-istrateġiji tal-Assi 4 tal-LAGs taw dettalji dwar proġetti ta’ koperazzjoni ppjanati. Kien hemm ftit dettalji speċifiċi għal attivitajiet ippjanati ta’ ħidma bin-netwerk. IS-SOLIDITÀ TAL-ĠESTJONI FINANZJARJA TAL-LAGS IL-LAGS MA TAWX KUNSIDERAZZJONI XIERQA GĦALL-ĦTIEĠA GĦAL EFFIĊJENZA JEW GĦAL PROĊEDURI ĠUSTI U TRASPARENTI L-EFFIĊJENZA TAN-NEFQA TAL-GĦOTJA 47. Il-LAGs jonfqu l-baġit tal-UE billi jippreżentaw għotjiet lil proġetti. B’konsegwenza ta’ dan, għandhom jiżguraw li l-għotjiet jirrappreżentaw l-użu l-aktar effiċjenti tal-finanzjament pubbliku [21]. Il-LAGs ma fittxewx li jagħmlu l-aqwa użu mill-effiċjenza tan-nefqa tal-għotja 48. Wieħed mir-riskji għall-effiċjenza ta’ kwalunkwe programm tal-għotja huwa li l-promotur jista’ jkun daħal għall-proġett xorta waħda, mingħajr l-għotja, u dan jirriżulta f’"piż totali": l-għotja ma tilħaqx effett addizzjonali. Il-LAGs iridu jingħataw pożizzjoni aħjar milli maniġers tal-programm "minn fuq għal isfel" sabiex jiġi vvalutat ir-riskju ta’ piż totali minħabba l-għarfien lokali tagħhom u l-kuntatti tagħhom mal-promotur fit-tħejjija tal-applikazzjoni għall-għotja. 49. Indikazzjoni qawwija ta’ piż totali hija jekk il-promotur ikun diġà beda proġett qabel ma l-LAG jiddeċiedi għandux jippreżenta għotja jew le. Ħlief għall-Ġermanja, il-LAGs kollha ppreżentaw għotjiet lil proġetti bħal dawn. Jew il-promoturi tal-proġetti kkonċernati kienu lesti jidħlu għall-proġett mingħajr l-għajnuna tal-għotja (li jindika piż totali), jew inkella kienu twiegħdu għotja qabel ma saru l-valutazzjoni tal-proġett u l-proċeduri ta’ deċiżjoni. 50. Il-LAG fl-Irlanda biss kellu proċeduri għall-valutazzjoni ta’ proposti ta’ proġetti għar-riskju ta’ piż totali (għalkemm saħansitra hemmhekk, id-dokumentazzjoni tal-kontrolli li saru kienet inadegwata). LAGs oħra ttrattaw id-data tal-bidu tal-proġett bħala kwistjoni sempliċi ta’ eliġibbiltà. 51. Kull Stat Membru applika regoli ta’ eliġibbiltà diffferenti. Fil-Greċja, fl-Irlanda, fi Spanja u fl-Ungerija, il-proġetti kienu eliġibbli mid-data tal-applikazzjoni għall-għotja. Fil-Portugall, il-proġetti setgħu jibdew 90 jum qabel l-applikazzjoni. Fi Franza u fit-Toskana, ir-regoli kienu jitolbu biss li l-proġett m’għandux ikun lest fid-data tal-applikazzjoni għall-għotja [22]. Il-LAGs qiesu li din il-kundizzjoni kienet issodisfata sakemm il-promotur tal-proġett ma jkunx ħallas il-fattura finali tal-ispejjeż tal-proġett, anke jekk il-proġett kien fiżikament lest (ara l-Kaxxa 10). 52. Barra minn hekk, il-LAGs fi Franza u fit-Toskana kienu b'mod ovvju favur proġetti li kienu diġà lesti, peress li l-għotjiet setgħu jiġu approvati u mħallsa fi żmien qasir, mingħajr ir-riskju ta’ dewmien (ara l-Kaxxa 11). B’dan il-mod, il-LAGs setgħu jevitaw "diżimpenji": il-proċedura li permezz tagħha xi Stati Membri kkanċellaw il-bilanċ mhux minfuq ta’ baġits tal-LAGs fi tmiem is-sena. KAXXA 11 EŻEMPJI TA’ LAGS LI JIFFAVORIXXU PROĠETTI LESTI LAG fit-Toskana : Is-sejħa għall-proposti tal-LAG għar-rinnovazzjoni u t-titjib ta’ rħula ffissat il-kriterji tal-għażla tal-proġett, b’massimu ta’ 30 punt disponibbli. Kriterju wieħed kien għal-prontezza tal-proġett, b’massimu ta’ 12-il punt li kellhom jingħataw jekk il-promotur seta’ jlesti l-pagamenti tal-proġett finali fi żmien 30 jum minn meta jkun bagħat il-proposta tal-proġett. LAG fi Franza (Languedoc Roussillon) : Assoċjazzjoni universitarja (li kienet membru tal-LAG) daħlet għal proġett ta’ rinnovazzjoni u ftuħ għall-pubbliku ta’ masġar qadim, li għalihom iġġarrbu l-ispejjeż finali f’Awwissu 2008. Il-LAG għażel il-proġett fis- 16 ta’ Settembru 2008 u ffirma l-ftehim tal-għotja fl- 1 ta’ Ottubru. Il-minuti tal-laqgħa tal-LAG jispjegaw li sabiex tintuża l-bqija tal-baġit tal-Leader+, kienet tinħtieġ l-għażla ta’ proġetti li diġà kienu tlestew sabiex l-għotjiet ikunu jistgħu jitħallsu qabel l-aħħar ta’ Ottubru. 53. Riskju ieħor għall-effiċjenza huwa li l-promoturi jistgħu ma jfittxux li jimplimentaw il-proġetti bl-ispejjeż l-aktar baxxi konsistenti mal-kwalità meħtieġa. Dan ir-riskju jiżdied meta l-għotja tirrappreżenta proporzjon għoli tal-ispejjez tal-proġett (xi LAGs ippreżentaw għotjiet għal 80 % jew saħansitra 100 % tal-ispejjeż tal-proġett [23]). Jeżisti wkoll riskju li l-fatturi jistgħu jkunu artifiċjalment imkabbra. Il-LAGs fl-Irlanda, fil-Greċja u fit-Toskana biss kellhom proċeduri sodisfaċenti biex jivvalutaw ir-raġonevolezza tal-ispejjeż tal-proġetti għal proġetti tas-setturi pubbliċi u privati. 54. L-għotja l-aktar effiċjenti kieku tkun l-ammont minimu meħtieġ biex il-proġett isir fattibbli u biex ikun żgurat li jinkisbu l-eżiti mixtieqa. Madankollu, ħafna LAGs taw lill-proġetti kollha l-istess għotja ta’ perċentwal (sal-ammont massimu eliġibbli) irrispettivament minn jekk il-proġett kienx se jrendi l-qligħ jew jekk finanzjament ieħor kienx se jkun disponibbli [24]. 55. Il-LAG fi Franza (Pays de la Loire) żied ir-rati tal-għotja fi tmiem il-perjodu tal-Leader+ biex ikun żgurat li l-baġit intefaq għal kollox. Dan irriżulta, pereżempju, fl-għotja ta’ ’l fuq minn EUR 25000 għall-kompjuterizzazzjoni u l-ħidma bin-netwerk ta’ rekords tal-librerija lil awtorità lokali li kienet applikat għal għotja ta’ EUR 12000 għall-istess proġett. PROĊEDURI ĠUSTI U TRASPARENTI 56. Il-LAGs jimpenjaw fondi pubbliċi waqt l-għażla ta' proġetti, iżda m'għandhomx obbligu demokratiku ta’ rendikont. B’konsegwenza ta’ dan, hemm ħtieġa għal grad għoli ta’ trasparenza u li l-LAGs ikunu jistgħu juru li segwew il-proċeduri t-tajba b’mod konsistenti. Il-proċeduri ma taffewx biżżejjed ir-riskji speċifiċi li joħorġu mid-delegazzjoni tat-teħid ta’ deċiżjonijiet lil-LAGs. 57. Il-LAGs f’Mecklenburg Vorpommern u fi Franza (Pays de la Loire) biss ippubblikaw minuti ta’ laqgħat tal-għażla ta’ proġetti fuq il-websajts tagħhom. Madankollu, il-biċċa l-kbira tal-LAGs ippubblikaw listi jew dettalji ta’ xi wħud mill-proġetti jew inkella l-proġetti kollha implimentati sa tmiem il-programm. 58. Il-LAGs fil-Ġermanja u fi Franza ma kellhom l-ebda proċeduri formali ta' valutazzjoni tal-proġetti ddokumentati. Il-minuti tal-kumitati fejn jittieħdu d-deċiżjonijiet ġabru fil-qosor dak li kien diskuss f'xi każijiet, iżda ma wrex b’mod konsistenti l-fatturi li tqiesu. Il-LAGs fil-Greċja, fil-Portugall, fi Spanja, fl-Ungerija u fit-Toskana vvalutaw il-proġetti b'mod komparattiv permezz ta' punteġġ għal proposti tal-proġetti bi tqabbil mal-kriterji standard għall-għażla tal-proġetti, li jirrappreżenta prassi tajba, iżda l-bażi għall-punteġġi ma kinitx dokumentata fil-biċċa l-kbira tal-każijiet, u kien hemm inkonsistenzi ċari (ara l-Kaxxa 12). L-ebda LAG ma ddokumenta biżżejjed il-valutazzjonijiet tal-proġetti u l-proċess ta’ għażla biex is-solidità tad-deċiżjonijiet tkun tista’ tiġi riveduta. 59. Minħabba n-natura lokali tal-LAGs, wieħed mill-akbar riskji għall-effiċjenza, il-valur miżjud tal-programmi tal-Leader u għar-reputazzjoni tal-UE huwa dak ta’ kunflitt ta' interessi, fejn promotur ta’ proġett jista’ jinfluwenza d-deċiżjoni tal-għażla ta’ proġett favurih. Ir-riskju huwa ogħla f’LAGs li m’għandhomx proċeduri trasparenti, oġġettivi u dokumentati sew, kif muri hawn fuq. KAXXA 12 IL-VALUTAZZJONI TAL-EFFETT TA’ IMPJIEG TA’ PROĠETTI MIL-LAG FIL-PORTUGALL Il-LAG ta punteġġ lil kull proposta ta' proġett iżda ma kellu l-ebda dokumentazzjoni tal-valutazzjoni tiegħu dwar kriterji tal-għażla bħal "żamma u ħolqien tal-impjieg". B’konsegwenza ta’ dan, ma kienx possibbli li jiġu spjegati l-inkonsistenzi ċari. Pereżempju, il-proposta ta’ proġett dwar investimenti f’impjant tal-ippakkjar tal-għasel kienet tinvolvi l-ħolqien ta’ żewġ karigi ġodda. Il-LAG ta lill-proposta ħames punti għall-kriterju tal-impjieg. Żewġ proposti oħra (it-tnejn li huma promossi minn organizzazzjonijiet membri tal-LAG) ukoll ingħataw ħames punti: "xiri ta’ camcorder u projettur għal assoċjazzjoni kulturali", li skont il-klejm tagħhom jikkontribwixxu għaż-żamma ta’ impjieg wieħed eżistenti; u proġett muniċipali ta’ sinjali tat-toroq (ara l-Kaxxa 7), li ma kinux jinvolvu l-ħolqien jew iż-żamma tal-impjieg. 60. Ir-riskju jseħħ b'mod dirett l-aktar meta l-promotur ta' proġett huwa membru tal-korp fejn jittieħdu d-deċiżjonijiet tal-LAG. Ukoll f’LAGs żgħar, membru ta’ LAG għandu l-opportunità jinfluwenza d-deċiżjoni saħansitra mingħajr ma jieħu sehem fil-votazzjoni. L-awtoritajiet Griegi ma ħallewx lil-LAGs jippreżentaw għotjiet lil persunal jew membri tal-LAG, lil entitajiet naturali jew legali sostituti jew lil konjuġi u qraba tal-ewwel grad. L-ebda wieħed mil-LAGs l-oħra ma kellhom regoli bħal dawn. Ir-regola fil-Greċja ma kinitx tapplika għal membri tal-LAG fil-kapaċità tagħhom bħala rappreżentanti ta’ organizzazzjonijiet mingħajr skop ta' qligħ, għalkemm l-għotjiet mogħtija f’każijiet bħal dawn kienu limitati għal 25 % tal-baġit tal-LAGs. 61. Il-LAGs kollha vverifikati ppreżentaw għotjiet lill-organizzazzjonijiet membri tagħhom stess (ara l-paragrafi 24 sa 33). Dawn l-għotjiet ma kinux ittrattati bħala eċċezzjonijet. Il-LAGs kellhom regoli interni differenti għall-kumitati tagħhom fejn jittieħdu d-deċiżjonijiet (ara l-Kaxxa 13). Dawn ma jissodisfawx ir-rekwiżiti tar-regolament finanzjarju tal-UE [25]. Partikolarment, ir-regoli f’xi LAGs kienu jikkonċernaw biss membri li direttament ippromovew proġett u kienu jeħtieġu biss astensjoni mill-vot. KAXXA 13 IL-VALUTAZZJONI TA’ PROĊEDURI TAL-LAGS BIEX JIĠU EVITATI KUNFLITTI TA’ INTERESSI (LEADER+) Sfond: Il-membri ta’ kumitat fejn jittieħdu d-deċiżjonijiet m’għandhomx jippreżentaw għotjiet f’sitwazzjonijiet fejn għandhom "interess komuni" mal-promotur tal-proġett skont l-Artikolu 52(2) tar-Regolament Finanzjarju. Interess komuni x’aktarx li jeżisti partikolarment fejn hemm proġetti promossi minn membri tal-istruttura tal-maniġment tal-LAG jew il-kumitat tiegħu fejn jittieħdu d-deċiżjonijiet, peress li l-valutazzjoni mil-LAG tal-proposta tal-proġett tista’ tkun influwenzata (anke inkonxjament ) mir-relazzjoni mal-promotur tal-proġett. Dan japplika sew jekk il-membru tal-LAG qiegħed jippromovi l-proġett f’kapaċità personali u sew jekk qiegħed jirrappreżenta organizzazzjoni pubblika jew privata. KRITERJI: 1. Jekk membru tal-kumitat għall-valutazzjoni jew fejn jittieħdu d-deċiżjonijiet ta’ għażla għandu kwalunkwe relazzjoni professjonali jew personali mal-promotur tal-proġett, jew kwalunkwe interess professjonali jew personali fil-proġett, għandhom jagħmlu dikjarazzjoni bil-miktub li tispjega n-natura tar-relazzjoni/interess, li għandha tifforma parti mill-fajl tal-proġett. Kwalunkwe interess komuni għandu jkun iddikjarat, inklużi interessi familjari, emozzjonali, politiċi u ekonomiċi, skont ir-Regolament Finanzjarju. 2. Il-membru kkonċernat m’għandu jieħu sehem bl-ebda mod fil-proċess ta' valutazzjoni jew għażla, u m’għandux ikun preżenti waqt id-diskussjoni tal-proposta tal-proġett. Dan għandu jkun dokumentat fil-minuti. 3. Fejn hemm interess komuni, il-LAGs għandhom jirreferu l-kwistjoni lill-Awtorità ta' Tmexxija skont ir-Regolament Finanzjarju. +++++ TIFF +++++ +++++ TIFF +++++ +++++ TIFF +++++ Sejbiet: | Kriterju milħuq | | Kriterju mhux milħuq | | Kriterju mhux ittestjat | | LAG | Dikjarazzjoni ta’ interessi u nuqqas ta' parteċipazzjoni fil-vot | Referenza lill-Awtorità ta’ Tmexxija | Kummenti | +++++ TIFF +++++ +++++ TIFF +++++ DE-BY | | | Ir-regoli operattivi pprovdew li membri tal-LAG b’interess fi proġett m’għandhomx jieħdu sehem fid-diskussjoni jew jivvutaw u li dan għandu jkun dokumentat. Il-minuti tal-laqgħat mhux dejjem urew min kien preżenti u min ivvota. L-Awtorità ta’ Tmexxija tikkunsidra li r-regoli ma japplikawx għal rappreżentanti ta’ organizzazzjonijiet tas-settur pubbliku li qegħdin jippromovu proġetti. | +++++ TIFF +++++ +++++ TIFF +++++ DE-MV | | | Ir-regoli tal-LAG ipprovdew li membri tal-LAG b’interess fi proġett m’għandhomx jieħdu sehem fid-diskussjoni jew jivvutaw. Ma kien hemm l-ebda dokumentazzjoni ta’ tali nuqqas ta’ parteċipazzjoni fil-minuti tal-laqgħat. | +++++ TIFF +++++ +++++ TIFF +++++ IE | | | Ir-regoli tal-LAG kienu jitolbu li l-membri ma jkunux preżenti fil-laqgħa matul id-diskussjoni ta’ proposti ta’ proġetti li fihom kellhom interess, jew jekk kienu ħadu sehem fil-valutazzjoni tal-proġetti minn qabel. Il-LAG ukoll żamm reġistru ta' interessi tal-membri u l-membri kienu soġġetti għal politika ta' rotazzjoni. Ir-regoli nazzjonali kienu jitolbu notifika dwar deċiżjonijiet fuq proġetti li fihom membru jew persunal tal-LAG kellu kwalunkwe interess, lill-Awtorità ta’ Tmexxija qabel l-approvazzjoni formali tal-proġett. Nota: it-tħaddim ta’ din il-proċedura ma kienx iċċekkjat f’din il-verifika. | +++++ TIFF +++++ +++++ TIFF +++++ EL | | | Membri tal-kumitat fejn jittieħdu d-deċiżjonijiet jew tal-istruttura tal-maniġment tal-LAG u l-qraba tagħhom tal-ewwel grad ma setgħux jippromovu proġetti tal-Leader f’kapaċità personali jew intraprenditorjali. Madankollu, dan ma kienx japplika għal membri tal-LAG li rrappreżentaw organizzazzjonijiet li ma jagħmlux qligħ, u dawn il-membri tħallew jieħdu sehem fil-votazzjoni. | +++++ TIFF +++++ +++++ TIFF +++++ ES-A | | | Ir-regoli tal-LAG ipprovdew li membri tal-LAG b’interess dirett jew indirett fi proġett m’għandhomx jieħdu sehem fid-diskussjoni jew fil-votazzjoni. Nota: it-tħaddim ta' din il-proċedura ma kienx iċċekkjat f'din il-verifika. | +++++ TIFF +++++ +++++ TIFF +++++ ES-CM | | | Ir-regoli tal-LAG ipprovdew li membri tal-LAG b’interess fi proġett m’għandhomx jieħdu sehem fid-diskussjoni jew fil-votazzjoni, iżda dan kien japplika biss għal interessi personali jew ekonomiċi. Il-minuti tal-laqgħat ma wrewx ir-rappreżentanti tal-awtoritajiet lokali jastjenu mill-votazzjoni fuq il-proġetti tagħhom. | +++++ TIFF +++++ +++++ TIFF +++++ FR(PL) | | | Ir-regoli tal-LAG talbu l-astensjoni ta’ membru li qiegħed direttament jippromovi proġett, iżda mhux li jħalli l-kamra. Il-minuti tal-laqgħat tal-kumitat tad-deċiżjoni juru li l-promotur ħa sehem fid-diskussjonijiet u f’okkażjonijiet fejn il-votazzjoni kienet unanima, mingħajr ma tissemma l-ebda astensjoni tal-promotur. Ir-regoli ma kinux japplikaw għal membri b'interess fi proġett li ma kinux qegħdin jippromovu huma stess. | +++++ TIFF +++++ +++++ TIFF +++++ FR(LR) | | | Il-LAG ma kellu l-ebda regoli formali. Il-minuti juru okkażjonijiet fejn promotur ta’ proġett ħa sehem f’diskussjonijiet u fil-votazzjoni. | +++++ TIFF +++++ +++++ TIFF +++++ IT-TOS | | | Il-LAG ma kellu l-ebda regoli formali minkejja rekwiżit tal-Awtorità ta’ Tmexxija li għandu jkollu dawn. | +++++ TIFF +++++ +++++ TIFF +++++ HU | | | Ir-regoli applikaw biss għal membri tal-LAG b’interess personali fi proposta ta’ proġett, li kienu meħtieġa jiddikjaraw l-interess qabel il-laqgħa u ma jeħdux sehem fid-diskussjoni jew fil-votazzjoni. | +++++ TIFF +++++ +++++ TIFF +++++ PT | | | Membri tal-LAG b’interess fi proposta ta’ proġett kienu meħtieġa jastjenu mill-votazzjoni, iżda ma kellhomx għalfejn jitilqu mill-kamra u setgħu jieħdu sehem fid-diskussjoni. Il-minuti tal-laqgħat ma kinux dejjem juru r-rappreżentanti tal-awtoritajiet lokali li astjenew milli jivvutaw fuq il-proġetti tagħhom. | 62. Id-dokumentazzjoni tal-votazzjoni kienet adegwata f'ħamsa mill-11-il LAG tal-Leader+, peress li l-minuti tal-kumitati fejn jittieħdu d-deċiżjonijiet mhux dejjem urew min kien preżenti u min ivvota (ara l-Kaxxa 13). Fil-Bavarja, fit-Toskana u fil-LAGs fi Franza, il-minuti juru okkażjonijiet fejn il-promotur tal-proġett ħa sehem fid-diskussjoni dwar il-proġett u fil-votazzjoni (ara l-Kaxxa 14). 63. L-eżempji deskritti f’dan ir-rapport juru proġetti li kienu biss ftit relatati mal-objettivi tal-istrateġij, proġetti li kienu diġà tlestew u proġetti li ssussidjaw attivitajiet normali tal-gvern lokali. Il-biċċa l-kbira minn dawn il-proġetti kienu promossi mill-organizzazzjonijiet membri tal-LAGs stess (ara l-Kaxex 7, 9, 10, 11, 12 u 14). Id-dgħufijiet osservati jenfasizzaw ir-riskju li l-membri tal-LAG setgħu direttament jew indirettament influwenzaw id-deċiżjonijiet b’mod li rriżulta f’użu ineffettiv jew ineffiċjenti tal-baġit tal-UE. KAXXA 14 LAG FIL-BAVARJA: IN-NUQQAS TA’ RISPETT TAR-REGOLI TAL-VOTAZZJONI Il-proġett għall-kostruzzjoni ta’ lag għall-għawm kien inkluż fl-istrateġija tal-LAG b’kontribuzzjoni mil-Leader ta’ EUR 150 000. +++++ TIFF +++++ Il-kontribuzzjoni proprja tal-Leader kienet ta’ EUR 1,03 miljun: kważi 50 % tal-baġit totali tal-LAG. Għalkemm ir-regoli ta’ proċedura tal-LAG kienu jitolbu kworum ta’ sitt membri biex jieħdu deċiżjonijiet, id-dokumentazzjoni wriet li erbgħa biss ivvutaw waqt l-approvazzjoni tal-proġett. L-ismijiet tan-nies preżenti ma kinux irreġistrati ħlief għall-president tal-LAG, li kien is-sindku tal-belt li kienet qiegħda tippromovi l-proġett. Skont ir-regoli operattivi tal-Leader+ Bavarjani, il-membri tal-LAG ma tħallewx jiddiskutu u jivvutaw fuq proġetti li fihom kellhom interess u din l-astensjoni kellha tkun dokumentata. B’reazzjoni għall-osservazzjoni tal-Qorti, l-awtoritajiet Bavarjani wieġbu li jqisu sehem is-sindku bħala aċċettabbli peress li ma kellux interess personali fil-proġett. L-EFFIĊJENZA OPERAZZJONALI 64. Il-LAGs iġarrbu spejjeż kurrenti: salarji tal-persunal, uffiċċji, riklamar eċċ. Fl-interessi tal-effiċjenza, dawn għandhom ikunu limitati u miżmuma fi ħdan il-baġits approvati mill-awtoritajiet ta’ tmexxija. Il-fatt li hemm persunal lokali f’uffiċċji lokali li jittrattaw ma’ għadd żgħir ta’ proġetti għandu jippermetti lil-LAGs ikunu aktar reattivi milli kien ikun possibbli fi programm ġestit fuq livell nazzjonali jew reġjonali. Dan għandu jirriżulta f’ipproċessar aktar rapidu ta’ applikazzjonijiet għal għotjiet u pagamenti u anqas ħtieġa għal proċeduri burokratiċi. Ir-rekwiżiti amministrattivi fil-livell lokali rriżultaw fi spejjeż operattivi sinifikanti, xogħol amministrattiv voluminuż u dewmien 65. L-ispejjeż li m’għandhomx x’jaqsmu mal-proġetti, imġarrba mil-LAGs ivverifikati, ivarjaw minn 12 % għal 32 % tan-nefqa ffinanzjata pubblikament fil-Leader+. L-ispejjeż ibbaġitjati mil-LAGs għall-perjodu tal-ipprogrammar 2007-2013 ivarjaw minn 6 % għal 28 % (ara l-Figuri 5 u 6). 66. Id-data hawn fuq tinkludi spejjeż tal-LAG għall-animazzjoni tat-territorju (stimolu tal-interess lokali) [26]. Il-LAGs ġeneralment ikklassifikaw ix-xogħol li sar mill-persunal tagħhom fl-istimolu ta’ proposti għal proġetti bħala animazzjoni. Xi LAGs qiesu wkoll il-ħin mqatta’ fl-għajnuna ta’ promoturi ta’ proġetti biex jagħmlu l-applikazzjonijiet tagħhom għal għotjiet, u l-ħin mqatta’ fil-monitoraġġ ta’ u fir-rappurtar dwar l-implimentazzjoni ta’ proġetti bħala animazzjoni. Bosta LAGs m'għamlux distinzjoni bejn spejjeż ta’ animazzjoni u spejjeż amministrattivi u ta’ ġestjoni u l-oħrajn għamlu tqassim arbitrarju ta’ ħin tal-persunal. 67. Il-biċċa l-kbira tal-LAGs nominalment baqgħu fi ħdan il-baġits tal-ispejjeż kurrenti tal-Leader+ tagħhom għalkemm minħabba livelli baxxi ta’ implimentazzjoni f’LAGs bħall-Ungerija, dan irrappreżenta perċentwal ogħla tan-nefqa totali minn dak oriġinarjament ippjanat. Il-LAG fl-Irlanda eżawrixxa l-baġit tal-ispejjeż kurrenti tiegħu u uża l-baġit tal-animazzjoni u finanzjament addizzjonali mill-Awtorità ta’ Tmexxija biex ikopri l-ispejjeż. Il-LAG f’Castilla la Mancha uża l-baġit ta’ koperazzjoni għal spejjeż kurrenti (ara l-paragrafi 43 sa 46). LAGs oħra kellhom jużaw il-fondi tagħhom stess. FIGURA 5 SPEJJEŻ MHUX TAL-PROĠETTI BĦALA PERĊENTWAL TAN-NEFQA PUBBLIKA TAL-LEADER+ (INKLUŻA L-ANIMAZZJONI) +++++ TIFF +++++ +++++ TIFF +++++ +++++ TIFF +++++ +++++ TIFF +++++ | Spejjeż tal-animazzjoni | | Spejjeż kurrenti | | Total | FIGURA 6 SPEJJEŻ MHUX TAL-PROĠETTI (INKLUŻA L-ANIMAZZJONI) BĦALA PERĊENTWAL TAL-BAĠITS TAL-ASSI 4 TAL-LAGS +++++ TIFF +++++ +++++ TIFF +++++ +++++ TIFF +++++ +++++ TIFF +++++ | Spejjeż tal-animazzjoni | | Dépenses de fonctionnement | | Total | 68. Spejjeż operattivi mhux bilfors jirrappreżentaw nefqa ineffettiva. Pereżempju, il-LAG fl-Irlanda kellu spejjeż għolja għall-animazzjoni għax impjega 2,5 persunal għall-iżvilupp tal-proġett ekwivalenti fuq bażi full-time, li kienu attivi ħafna fl-istimolu tal-iżvilupp rurali lokali (ara l-paragrafu 15). 69. Minbarra l-kwistjonijiet t’hawn fuq, id-data ma tistax tintuża biex titqabbel l-effiċjenza bejn programmi differenti minħabba r-responsabbiltajiet differenti tal-LAGs fl-ipproċessar ta’ applikazzjonijiet għal għotjiet ta’ proġetti, u pagamenti. Fl-Ungerija, il-LAG ma kellu l-ebda rwol formali fil-proċess ladarba għadda l-lista ta’ proġetti proposti lill-Awtorità ta’ Tmexxija, li kienet responsabbli għall-kontrolli dwar eliġibbiltà, id-deċiżjoni tal-għotja, il-ftehim tal-għotja u l-istadji kollha ta’ monitoraġġ tal-implimentazzjoni tal-proġetti, ir-rappurtar u l-pagament. B'kuntrast ma’ dan, il-LAG fl-Irlanda kien responsabbli mill-proċess kollu mill-iżvilupp tal-proġett sal-iċċekkjar tal-implimentazzjoni u l-għemil tal-pagamenti tal-għotja. 70. Fil-prattika, l-implimentazzjoni tal-Leader+ kienet burokratika żżejjed: il-biċċa l-kbira tal-LAGs talbu formoli tal-applikazzjoni għall-għotja li kienu twal u dettaljati b’ħafna annessi u dokumenti ta’ sostenn saħansitra għall-iżgħar proġetti (ara l-Kaxxa 15), għalkemm għandu jkun innutat li l-proċeduri kienu kważi kollha definiti mill-awtoritajiet tal-Istati Membri, mhux mil-LAGs. Il-persunal tal-LAGs għenu lill-promoturi fil-proċess amministrattiv, iżda saħansitra b’din l-għajnuna, stħarriġ ta’ promoturi ta’ proġetti mil-LAG fi Franza (Languedoc Roussillon) sab li 47 % qiesu l-proċess ta’ applikazzjoni għal għotja bħala "relattivament diffiċli". 71. Id-data disponibbli dwar iż-żmien meħud għall-approvazzjoni ta’ applikazzjonijiet u pagamenti għal għotjiet ma kinitx sħiħa jew konsistenti, imma turi li l-biċċa l-kbira tal-LAGs damu bosta xhur jipproċessaw il-fajls [27]. B’kuntrast ma’ dan, f’xi okkażjonijiet il-LAG fl-Irlanda rċieva u pproċessa t-talba għall-pagament u għamel pagament lill-promotur fl-istess jum. Dewmien fl-Ungerija kien ikkawżat minħabba applikazzjonijiet inkompleti jew mhux preċiżi għal approvazzjonijiet ta’ proġetti u għal pagamenti, li jindika li l-proċeduri setgħu kienu kumplessi żżejjed għal skema ta’ għajnuna mmirata lejn proġetti lokali fuq skala żgħira. KAXXA 15 EŻEMPJI TA’ PROĊEDURI BUROKRATIĊI ŻŻEJJED LAG fil-Greċja : Promoturi potenzjali kellhom jimlew applikazzjoni ta’ madwar 22 paġna u jibagħtu 15-il dokument ta’ sostenn inkluża prova tal-età, prova li s-servizz militari kien tlesta, prova li ma kienx ħaddiem tal-gvern, prova li ma kienx irtirat għal raġunijiet ta’ mard, eċċ. Applikazzjonijiet inkompleti ma ġewx aċċettati. Il-gwida għal promoturi għat-talba tal-pagament kien fiha 32 paġna b’kollox. LAG fl-Ungerija : L-applikazzjoni għall-proġett tad-dar ta’ kappillan ta’ parroċċa ammontat għal 60 paġna għal għotja ta’ madwar EUR 4 500. Applikazzjoni oħra għal proġett kien fiha 126 paġna għal għotja ta’ madwar EUR 5 400. +++++ TIFF +++++ Il-LAG dam seba’ xhur jipproċessa u jibgħat l-applikazzjonijiet tal-proġetti lill-aġenzija ta' pagament reġjonali biex din tiċċekkjahom u tapprovahom. Il-perjodu totali mill-applikazzjoni sal-iffirmar tal-kuntratt għas-sitt fajls tal-proġetti mgħarbla kien bejn 11 u 16-il xahar. IL-ĠESTJONI MILL-KUMMISSJONI U L-ISTATI MEMBRI TAL-PROGRAMMI TAL-LEADER IL-KUMMISSJONI U L-ISTATI MEMBRI MA KINUX EŻIĠENTI BIŻŻEJJED U JAQSMU XI RESPONSABBILTÀ MAL-LAGS GĦAL-LIMITAZZJONI TAL-VALUR MIŻJUD POTENZJALI TAL-APPROĊĊ LEADER. MA ĦADUX BIŻŻEJJED PASSI BIEX JILLIMITAW L-ISPEJJEŻ U R-RISKJI. IR-REKWIŻITI TAL-KUMMISSJONI U TAL-ISTATI MEMBRI GĦAL-LEADER+ 72. Il-valur miżjud tal-approċċ Leader ma jinkiseb la mill-Kummissjoni u lanqas mill-Istati Membri – iżda permezz tal-attivitajiet tal-LAGs. B’mod simili, ir-responsabbiltà primarja għall-ġestjoni finanzjarja soda hija f’idejn il-LAGs, għaliex huma jieħdu d-deċiżjonijiet dwar l-infiq tal-baġit tal-UE. Il-Kummissjoni u l-Istati Membri jistgħu jagħtu gwida lil-LAGs u għandhom jiżguraw li l-leġiżlazzjoni, ir-regoli tal-operat u s-sistemi tal-ġestjoni jistabbilixxu l-istandards minimi meħtieġa; joħolqu l-inċentivi tajba għal-LAGs biex dawn iżidu l-valur u jiksbu ġestjoni finanzjarja soda; u jevitaw ostakli u diżinċentivi. L-Istati Membri ma stipulawx jew infurzaw ir-rekwiżiti minimi effettivi għal ġestjoni finanzjarja soda u għall-approċċ Leader, minkejja l-inkoraġġiment tal-Kummissjoni 73. Ir-riskji għal ġestjoni finanzjarja soda deskritti f’dan ir-rapport huma magħrufin sew – mhux l-inqas permezz tar-Rapport Annwali tal-Qorti għas-sena 2000, li osserva nuqqasijiet simili: LAGs li dataw għotjiet b’lura bir-riskju ta’ infiq bla bżonn li jista’ jirriżulta minħabba ineffiċjenza, [piż totali] nuqqas ta’ trasparenza fil-għażla tal-proġetti, kunflitti ta’ interess potenzjali; spejjeż ta’ operat għoljin u proċeduri fit-tul. 74. F’dak iż-żmien, il-Kummissjoni wieġbet għall-osservazzjonijiet tal-Qorti li hija kienet ħeġġet l-użu ta' proċeduri miftuħa u trasparenti; ħeġġet ukoll lil-LAGs biex jagħtu livell ta’ għajnuna adattat skont iċ-ċirkostanzi ta’ kull proġett; kienet qajmet il-kwistjoni dwar dewmien fil-pagamenti mal-Istati Membri; stiednet lill-Istati Membri biex jillimitaw l-ispejjeż tal-operat tal-Leader+ għal 15 % tal-baġit totali tal-LAGs; u li r-regolament ta’ implimentazzjoni tal-fondi strutturali introduċa limiti li għandhom jevitaw li jingħataw għotjiet lil proġetti li tlestew qabel ma kienet saret l-applikazzjoni tal-għotja. 75. Il-Kummissjoni stabbiliet Osservatorju għal-Leader+ b’Punt ta’ Kuntatt, li organizza u ppromova seminars, ipproduċa pubblikazzjonijiet u żamm databases. Dawn l-attivitajiet kellhom fil-mira tagħhom il-qsim tal-aqwa prassi bejn il-LAGs u l-appoġġ għall-Awtoritajiet ta’ Tmexxija u n-netwerks nazzjonali jew reġjonali. 76. Il-leġiżlazzjoni stabbilixxiet ftit rekwiżiti fil-livell tal-UE għal-Leader+ minbarra l-kundizzjonijiet ġenerali tal-eliġibbiltà, is-sistemi ta’ rappurtar u ta’ kontroll li applikaw għall-infiq kollu tal-fondi strutturali. L-Istati Membri (jew reġjuni) żviluppaw l-arranġamenti u r-regoli tal-operat tagħhom stess, li l-Kummissjoni kienet approvat fil-bidu tal-perjodu tal-Leader+. 77. Kull Stat Membru stabbilixxa rekwiżiti differenti biex il-LAGs isegwuhom (ara l-Kaxxa 16). Pereżempju, l-awtoritajiet Irlandiżi esiġew li l-LAGs jivvalutaw il-proposti tal-proġett għal piż totali u għal spustar, iżda Awtoritajiet ta’ Tmexxija oħrajn m’għamlux hekk. Fejn Stat Membru ma kienx stabbilixxa rekwiżiti, jew fejn ma kinux sorveljawhom jew infurzawhom b’mod tajjeb, il-prestazzjoni tal-LAGs kienet laxka, kif jidher fil-paragrafi 12 sa 71. B’xi eċċezzjonijiet, il-LAGs għamlu ftit li xejn għajr li segwew il-proċeduri stabbiliti mill-Istati Membri: Il-LAGs ma kisbux il-vantaġġi kollha tal-approċċ Leader u lanqas ma rregolaw lilhom infushom biex jiksbu ġestjoni finanzjarja soda minn rajhom. 78. Ir-regoli tal-Istati Membri effettivament għalqu għajnejhom għal ġestjoni finanzjarja dgħajfa billi ppermettew li għotjiet isiru lil proġetti li nbdew qabel ma l-LAG kien iddeċieda dwar l-applikazzjoni għall-għotja. Ir-regoli ma obbligawx lil-LAGs biex jagħtu għotjiet b’mod retroattiv, iżda taw x’jifhmu li kien aċċettabli li dan isir. 79. Dgħufija partikolari fl-implimentazzjoni tal-Istati Membri kollha tal-Leader kien li ma żammewx lil-LAGs responsabbli għall-ilħuq tal-objettivi tal-istrateġiji lokali tagħhom. Huma approvaw l-strateġiji tal-LAGs għal-Leader+ b’objettivi ġenerali, miftuħa u ma rrikjedewx li l-LAGs jissorveljaw, jivvalutaw jew jirrappurtaw dwar l-ilħuq tal-objettivi tal-istrateġija tagħhom, u lanqas ma infurzaw rekwiżiti bħal dawn. KAXXA 16 EŻEMPJI TA’ REKWIŻITI DIFFERENTI TA’ IMPLIMENTAZZJONI It-Toskana introduċiet rekwiżiti għall-atturi lokali ewlenin biex dawn ikunu rrappreżentati fil-LAGs. L-Irlanda stabbiliet regoli biex tiżgura proċess ekwu u trasparenti għan-nominazzjoni u d-deċiżjoni dwar is-sħubija fil-LAG. Ir-regoli Franċiżi esiġew li l-LAGs ikollhom kworum doppju fil-kumitat fejn jittieħdu d-deċiżjonijiet biex jiżguraw li jkun hemm sħubija attiva. L-Awtoritajiet ta’ Tmexxija fil-Greċja, fl-Ungerija u fit-Toskana esiġew li l-LAGs jagħtu punti għal kull proġett imqabbla ma’ sett ta’ kriterji oġġettivi. Fil-Greċja, l-Awtorità ta’ Tmexxija imponiet limitu ta’ 25 % tal-għotjiet li ngħataw lill-organizzazzjonijiet membri tal-LAGs stess, u b’hekk esiġew li l-LAG jinvolvi l-komunità lokali fuq firxa usa’ fl-implimentazzjoni tal-istrateġija. Fl-Irlanda, ir-regoli tal-operat speċifikaw li jekk il-proġetti jikkwalifikaw għal għajnuna taħt skemi u programmi oħra, b’regola ġenerali għandhom jitqiesu bħala mhux eliġibbli għal għajnuna taħt il-Leader. IR-REKWIŻITI TAL-KUMMISSJONI U TAL-ISTATI MEMBRI GĦALL-ASSI 80. Il-Kummissjoni u l-Istati Membri misshom kisbu t-tagħlimiet tal-perjodi tal-programmar tal-Leader ta’ qabel biex jiżguraw li l-gwida u r-rekwiżiti xierqa kienu fis-seħħ għall-perjodu 2007-2013. Il-bidla ewlenija għall-perjodu 2007-2013 hija li l-Istati Membri jirrikjedu l-aktar li l-LAGs jimplementaw il-miżuri prinċipali tal-Programm għall-Iżvilupp Rurali 81. Għall-perjodu tal-programmar 2007-2013, il-qafas legali huwa stabbilit bir-regolamenti għall-iżvilupp rurali. Bħal fil-Leader+, hemm ftit li xejn rekwiżiti legali speċifiċi għal-Leader. Ir-regolamenti jillimitaw l-ispejjeż ta’ tħaddim tal-LAG, iżda b’20 % dan huwa ogħla milli fil-Leader+ u wieħed jista’ jdur madwarhom billi jikklassifika spejjeż bħala animazzjoni, li mhix limitata. Il-bidla mir-regolamenti tal-fondi strutturali għal dawk tal-iżvilupp rurali tintroduċi rekwiżit għall-kontroll tar-raġonevolezza tal-ispejjeż tal-proġett. 82. Il-Kummissjoni ħarġet gwida lill-Istati Membri għat-tħejjija tal-Assi 4 u effettivament approvat il-programmi Leader nazzjonali jew reġjonali billi approvat il-Programmi għall-Iżvilupp Rurali. Minn dak iż-żmien ’il hawn, il-Kummissjoni kompliet tagħti appoġġ, b’mod partikolari permezz tan-Netwerk Ewropew għall-Iżvilupp Rurali. 83. Fiż-żmien li saret il-verifika l-Istati Membri ma kinux iffinalizzaw ir-regoli tal-operat tagħhom [28], u għalhekk dawn ma setgħux jiġu vvalutati. Mill-informazzjoni disponibbli, id-dgħufijiet li ġew identifikati f’dan ir-rapport x’aktarx li jippersistu. 84. In-nuqqas ta’ mmirar lejn l-ilħuq tal-objettivi strateġiċi lokali x’aktarx li jmur għall-agħar fil-perjodu tal-programmar 2007-2013 għaliex, bil-kontra tal-gwida tal-Kummissjoni [29], l-Awtoritajiet ta’ Tmexxija kollha vverifikati (għajr għall-Bavarja) issa jirrikjedu li l-LAGs isegwu sett komuni ta’ miżuri definiti fil-Programm għall-Iżvilupp Rurali. 85. Xi Stati Membri llimitaw aktar l-ambitu tal-programmi Leader għal miżuri speċifiċi, l-aktar komuni dawk tal-Assi 3 [30]. Dan illimita b’mod serju l-kapaċità tal-LAGs li jipproponu strateġiji lokali għall-objettivi ewlenin tal-Assi 1 u 2 tal-Programmi għall-Iżvilupp Rurali relatati mal-kompettitività u l-impatti ambjentali tal-agrikoltura u l-forestrija (ara l-Kaxxa 17). 86. Peress li kull miżura tiddefinixxi t-tipi ta’ proġetti u l-benefiċjarji eliġibbli, jonqsu l-possibilitajiet għal LAGs li jiżviluppaw soluzzjonijiet innovattivi u multisettorjali speċifiċi għall-qasam lokali. In-natura tal-proġetti li għandhom jiġu implimentati hija simili għal-LAGs kollha f’kull Stat Membru u hija wkoll simili għall-prattika ewlenija għaliex fil-biċċa l-kbira tal-każijiet, il-miżuri tal-Programm għall-Iżvilupp Rurali huma implimentati primarjament skont l-approċċi tradizzjonali minn fuq għal isfel. KAXXA 17 LAG FIL-PORTUGALL: IL-MIŻURI LLIMITAW IL-KAPAĊITÀ TAL-LAG LI JINDIRIZZA L-ĦTIĠIJIET TAS-SETTURI AGRIKOLI LOKALI L-istrateġija tal-LAGs stabbiliet l-objettiv tal-ġlieda kontra l-esodu rurali u t-twarrib tal-biedja tradizzjonali iżda biex dan jinkiseb setgħu jużaw biss il-miżuri tal-Assi 3 tal-Programm għall-Iżvilupp Rurali. Dan illimita l-possibbiltajiet għall-iżvilupp ta’ soluzzjonijiet lokali biex itejbu l-kompetittività tas-setturi taż-żebuġġ u tal-inbid, minkejja l-importanza tagħhom għall-ekonomija rurali lokali. Miżuri ambjentali li jittrattaw kwistjonijiet ta’ bijodiversità u ta’ tibdil fil-klima fis-settur agrikolu lokali kienu esklużi mill-ambitu tal-programmi Leader, u hekk ukoll il-miżuri tal-forestrija. L-GĦAŻLA TA’ LAGS GĦALL-IMPLIMENTAZZJONI TAL-LEADER FIL-PERJODU 2007-2013 87. Biex jiżguraw li l-Leader x’aktarx li jkun effettiv u jikseb valur miżjud, l-Istati Membri għandhom jagħżlu biss LAGs li huma kompetenti u li għandhom strateġiji ta’ kwalità għolja. L-Istati Membri għażlu LAGs li kellhom strateġiji dgħajfa. 88. Fl-Istati Membri kollha vverifikati, il-proċess tal-għażla tal-LAGs kien biss ftit kompetittiv jew inkella xejn, minkejja r-rekwiżit fir-regolament li għandu jkun hekk. 89. Il-biċċa l-kbira tal-Awtoritajiet ta’ Tmexxija vvalutaw u taw punti għall-istrateġiji proposti tal-LAG imqabbla ma’ kriterji relevanti u għażlu l-LAGs kollha li kisbu l-punti minimi (tipikament 50 %) [31]. L-Awtoritajiet ta’ Tmexxija kollha fil-kampjun aċċettaw kull LAG li ppreżenta applikazzjoni valida (b’xi eċċezzjonijiet fejn kien hemm żewġ applikazzjonijiet għall-istess żona). Skont id-definizzjoni, il-LAGs b’punti baxxi kienu ħafna taħt dak il-livell li l-Awtoritajiet ta’ Tmexxija qiesu bħala l-livell possibbli ta’ kompetenza u ta’ kwalità ta’ strateġija li l-LAGs setgħu jiksbu. F’waħda mir-Reġjuni ta’ Franza, pereżempju, l-Awtorità ta’ Tmexxija għażlet LAGs ukoll jekk l-applikazzjoni tagħhom ġiet ivvalutata bħala ta’ kwalità insuffiċjenti (ara l-Kaxxa 18). KAXXA 18 L-GĦAŻLA TAL-LAGS MILL-AWTORITÀ TA’ TMEXXIJA FI FRANZA Skont it-termini tas-sejħa għal applikazzjonijiet, il-kumitat ta' għażla kellu jagħżel bejn 10 u 12-il LAG, kull wieħed minnhom b'allokazzjoni finanzjarja medja ta' EUR 1,5 miljun. 18-il applikazzjoni kienu rċevuti, li minnhom l-awtorità ta’ tmexxija kklassifikat tnejn bħala ta’ kwalità tajba, tmienja ta’ kwalità intermedja u tmienja ta’ kwalità insuffiċjenti. Intgħażlu t-18-il LAG, kollha kemm huma, u b’konsegwenza ta’ dan l-allokazzjoni finanzjarja medja tnaqqset għal EUR 1,1 miljun. 90. B’mod partikolari, il-verifika sabet li l-LAGs kellhom strateġiji tal-Assi 4 li kienu żviluppati b’mod dgħajjef ħafna, b’objettivi mhux speċifiċi, nuqqas ta’ loġika ta’ intervent ċara u disponibilità fqira jew mhux eżistenti għal monitoraġġ u evalwazzjoni. Wara l-valutazzjoni tal-istrateġiji tal-LAGs, ftit mill-Istati Membri rrikjedew titjib fid-dgħufijiet li ġew identifikati. B’konsegwenza, il-LAGs ingħataw somom sostanzjali mill-baġit tal-UE biex jimplimentaw strateġiji dgħajfa għal perjodu ta’ seba’ snin. L-APPROVAZZJONI TAL-KUMMISSJONI GĦALL-PROGRAMMI GĦALL-IŻVILUPP RURALI 2007-2013 91. Il-punt prinċipali meta l-Kummissjoni setgħet tiddetermina kif l-Istati Membri implimentaw l-Assi 4 wasal bl-approvazzjoni tal-Programmi għall-Iżvilupp Rurali nazzjonali u reġjonali. Il-Kummissjoni għandha tiżgura li l-programmi jistabbilixxu l-kundizzjonijiet meħtieġa u li jissalvagwardjaw kontra r-riskji magħrufa li jaffettwaw il-valur miżjud tal-approċċ Leader. Il-Kummissjoni ma kinitx esiġenti fl-approvazzjoni tal-Programmi għall-Iżvilupp Rurali 92. Il-Programmi għall-Iżvilupp Rurali huma dokumenti ta’ livell għoli, li minnhom jagħmel parti żgħira l-Assi 4. Il-biċċa l-kbira tagħhom kien fihom ftit dettalji konkreti dwar kif l-approċċ Leader se jkun implimentat. Ħafna mill-arranġamenti għal-Leader ġew żviluppati mill-Istati Membri biss wara li kienu ġew approvati l-programmi. 93. Il-Kummissjoni ma kinitx esiġenti fl-approvazzjoni tal-Programmi għall-Iżvilupp Rurali, u dan wassal għas-sitwazzjoni li ġiet deskritta fil-paragrafi 80 sa 90. Il-Kummissjoni aċċettat programmi li ma kinux jipprovdu għażla kompetittiva ta’ LAGs (minkejja r-rekwiżit fir-regolament); li llimitaw l-LAGs għal implimentazzjoni ta’ miżuri definiti fil-livell nazzjonali (minkejja istruzzjoni mill-Kummissjoni li l-LAGs m’għandhomx isegwu sett fiss ta’ miżuri); li ma kellhom ebda pjanijiet speċifiċi għall-ilħuq ta’ innovazzjoni jew interazzjoni bejn is-setturi (minkejja istruzzjonijiet għall-valutazzjonijiet tal-Kummissjoni li l-innovazzjoni għandha tkun prijorità); u lanqas ma pprovdew għal monitoraġġ u evalwazzjoni (minkejja l-konklużjonijiet tal-evalwazzjoni ta’ nofs it-terminu tal-Leader+ li dawn għandhom jiġu inkorporati fil-programmi mill-bidu nett). Il-Kummissjoni ma vvalutatx l-elementi ewlenin għall-valur miżjud tal-approċċ Leader, bħal rekwiżiti tal-Istati Membri għall-kompożizzjoni u l-ftuħ tal-LAGs. IL-MONITORAĠĠ U L-EVALWAZZJONI TAL-KUMMISSJONI U TAL-ISTATI MEMBRI IL-KUMMISSJONI U L-ISTATI MEMBRI MA JISTGĦUX JURU L-VALUR MIŻJUD MIKSUB MILL-IMPLIMENTAZZJONI TAL-APPROĊĊ LEADER U GĦADHOM MA EVALWAWX L-ISPEJJEŻ ADDIZZJONALI U R-RISKJI INVOLUTI. IL-MONITORAĠĠ U L-EVALWAZZJONI TAL-EFFETTIVITÀ TAL-APPROĊĊ LEADER 94. Il-Kummissjoni u l-Istati Membri għandhom jużaw is-sistemi ta’ ġestjoni, il-kontrolli fuq il-LAGs, l-indikaturi tal-monitoraġġ u r-rapporti annwali biex jissorveljaw l-implimentazzjoni, ir-riżultati u l-impatti tal-programmi Leader. Dan għandu jsir mhux biss biex ikunu jistgħu jieħdu azzjoni korrettiva f'waq- tha, iżda wkoll biex jipprovdu evidenza suffiċjenti, affidabbli u relevanti għal evalwazzjonijiet u biex jagħtu assigurazzjoni dwar l-effettività u l-valur miżjud tal-approċċ Leader. Il-LAGs, l-Istati Membri u l-Kummissjoni ssorveljaw l-implimentazzjoni tal-programmi Leader 95. Kien hemm attività fuq firxa wiesgħa fil-monitoraġġ tal-implimentazzjoni tal-programmi Leader+. Il-LAGs u l-Awtoritajiet ta’ Tmexxija rreġistraw id-dettalji tal-għotjiet li ngħataw u tal-pagamenti li saru għal kull proġett individwali. L-Awtoritajiet ta’ Tmexxija esiġew li l-LAGs iħejju rapporti annwali ta’ implimentazzjoni li jiddeskrivu l-attivitajiet tal-LAGs u ġabru d-data għall-indikaturi tal-monitoraġġ. Dawn ikkonċernaw l-aktar l-għadd ta’ proġetti u l-ammonti tal-għotjiet ikklassifikati skont it-tip ta’ benefiċjarju u l-qasam tal-infiq. L-Awtoritajiet ta’ Tmexxija ppreżentaw rapporti annwali ta’ implimentazzjoni lill-Kummissjoni. 96. L-Awtoritajiet ta’ Tmexxija pproduċew evalwazzjoni ta’ nofs it-terminu tal-Leader+ fl-2003 u aġġornament fl-2005. Il-Kummissjoni rreklutat kuntrattur biex jagħmel rapport ta’ sinteżi. …madankollu hemm ftit evidenza dwar l-effettività tal-programmi Leader fl-ilħuq tal-objettivi għall-iżvilupp rurali jew dwar il-valur miżjud tal-approċċ Leader 97. Minkejja din l-attività kollha, peress li l-LAGs ma vvalutawx u lanqas ma rrappurtaw dwar l-ilħuq tal-objettivi tal-istrateġija lokali, hemm nuqqas ta’ evidenza dwar ir-riżultati u dwar l-impatti għall-iżvilupp rurali tal-infiq tal-Leader. Ma hemm l-ebda informazzjoni disponibbli dwar jekk (jew safejn) il-programmi Leader naqqsux l-esodu rurali mir-reġjuni konċernati; jekk żidux l-opportunitajiet għaż-żgħażagħ, jekk iddiversifikawx l-ekonomiji rurali, eċċ. 98. Eċċezzjoni parzjali kienet tikkonċerna l-impjiegi li nħolqu jew li ġew issalvagwardjati mill-proġetti Leader, li l-Kummissjoni kienet ħeġġet lill-Istati Membri biex jissorveljaw il-programmi kollha tal-fondi strutturali. Madankollu, il-Qorti sabet li d-definizzjonijiet użati kienu inkonsistenti u li d-data – li fil-biċċa l-kbira tal-każijiet ma ġietx iċċekkjata mill-Awtoritajiet ta’ Tmexxija – ma kinitx affidabbli u lanqas kredibbli. 99. L-evalwazzjonijiet tal-2003 saru qabel ma l-biċċa l-kbira tal-LAGs kienu bdew jimplimentaw il-programmi Leader u l-aġġornamenti saru qabel ma kien sar infiq sinifikanti. Ħafna mill-mistoqsijiet tal-evalwazzjoni ma ngħatawx tweġiba, jew inkella qagħdu fuq l-opinjonijiet ta’ dawk li bbenefikaw mill-programm. 100. In-nuqqas (jew inkella n-nuqqas ta’ affidabbiltà) ta’ data jagħmilha aktar diffiċli biex tiġi stabbilita l-effettività tal-programmi Leader fit-twassil ta’ soluzzjonijiet ta’ żvilupp rurali, jew f’termini assoluti jew relatati mal-effettività ta’ metodi oħra ta’ twassil (notevolment, il-programmi prinċipali). 101. Il-valur miżjud addizzjonali potenzjali tal-approċċ Leader ma jinsabx biss fir-riżultati u fl-impatti tal-prodotti fiżiċi (il-proġetti implimentati bis-saħħa tal-għotjiet Leader). L-involviment tal-komunità li nkiseb permezz tal-approċċ minn isfel għal fuq ukoll jista’ jwassal għal impatti anqas tanġibbli, bħall-iżvilupp tal-kapaċità u li l-popolazzjoni tingħata s-saħħa biex taġixxi. Il-linji gwida strateġiċi għall-Assi 4 jqisu li l-Leader għandu jkollu rwol importanti fil-prijorità orizzontali tat-titjib fil-governanza. 102. Il-potenzjal għall-approċċ Leader biex it-tali impatti jinkisbu huwa indikat fl-eżempji fil-pubblikazzjonjiet tal-Punti ta’ Kuntatt dwar l-aqwa prassi, fl-evalwazzjonijiet u fid-diversi studji. Madankollu, ma kienx hemm monitoraġġ jew rappurtar sistematiku tal-kisbiet tal-LAGs f’dawn ir-reġjuni, u għalhekk l-eżempji jibqgħu każijiet iżolati. Fin-nuqqas ta’ evidenza affidabbli u relevanti, l-evalwazzjonijiet ma setgħux juru l-frekwenza u l-firxa ta’ tali impatti. MONITORAĠĠ U EVALWAZZJONI TAL-ISPEJJEŻ U R-RISKJI 103. Il-monitoraġġ u l-evalwazzjoni għandhom jipprovdu wkoll evidenza affidabbli u valutazzjonijiet tal-ispejjeż u r-riskji tal-approċċ Leader. Il-Kummissjoni u l-Istati Membri ma ssorveljawx u lanqas ma evalwaw l-ispejjeż u r-riskji addizzjonali involuti 104. Fir-rigward tan-nuqqasijiet identifikati fir-Rapport Annwali tal-Qorti għas-sena 2000, il-Kummissjoni wieġbet li l-biċċa l-kbira tagħhom kienu jkkorrispondu għal riskji li huma inerenti fi programm deċentralizzat bħal-Leader u li l-Kummissjoni u l-Istati Membri huma konxji ta' dawn ir-riskji meta jissorveljaw il-programmi u meta jiċċekkjaw li l-implimentazzjoni tagħhom issegwi l-prinċipju ta' ġestjoni finanzjarja soda. 105. Il-Kummissjoni tiċċekkja l-konformità mar-regolamenti u tista’ tipproponi korrezzjonijiet finanzjarji. Kontrolli li saru matul il-perjodu tal-Leader+ kienu jinkludu l-programmi tal-Portugall u ta’ Franza fl-2005. Is-servizzi tal-Kummissjoni sabu li ma kien hemm l-ebda kriterji formali għall-għażla tal-proġett; li l-proċeduri għall-kunflitt ta’ interessi ma kinux adegwati u li l-LAGs ħadu deċiżjonijiet mingħajr kworum doppju; u li LAGs ma kellhomx proċeduri biex jiċċekkjaw ir-raġonevolezza tal-ispejjeż tal-proġett propost. Is-servizzi tal-Kummissjoni għamlu rakkomandazzjonijiet lill-Istati Membri konċernati iżda ma qisuhiex xieraq li jiġu proposti korrezzjonijiet finanzjarji [32]. Is-servizzi tal-Kummissjoni ċċekkjaw ukoll il-konformità tal-għotjiet retrospettivi u r-rati tal-għotjiet mar-regolamenti, iżda ma qajmux kwistjonijiet ta’ piż totali jew effiċjenza. 106. Filwaqt li l-kontrolli tal-Kummissjoni kkonfermaw ir-riskji identifikati fir-Rapport Annwali tas-sena 2000 (kif ukoll f’din il-verifika), ma jiffurmawx bażi biex jiġu stabbiliti l-firxa u l-impatt ta’ dawk ir-riskji fl-Istati Membri konċernati jew madwar l-UE [33]. 107. L-ispezzjonijiet tal-Istati Membri tal-operazzjonijiet tal-LAG (li koprew tal-anqas 5 % tal-infiq tal-Leader+) ipprovdew opportunità biex wieħed jiċċekkja u jirrapporta dwar l-okkorrenza tar-riskji għall-ġestjoni finanzjarja soda. Madankollu, b'xi eċċezzjonijiet f'ċerti Stati Membri, dawn għadhom ma koprewx l-ekwanimità u t-trasparenza tal-proċeduri tal-għażla tal-LAGs, is-solidità u d-dokumentazzjoni tal-valutazzjoni tal-proposti tal-proġett, ir-reġistri tal-votazzjoni, jew l-operat tajjeb tal-politiki dwar il-kunflitt ta’ interessi. 108. L-Istati Membri ma użawx is-sistemi tal-ġestjoni tagħhom jew ir-rapporti annwali tal-implimentazzjoni biex jissorveljaw l-ekwanimità u t-trasparenza tal-proċess għat-teħid tad-deċiżjonijiet tal-LAGs, il-proporzjon tal-għotjiet li ngħataw lill-membri tal-LAGs, l-effiċjenza tal-għotjiet li ngħataw jew l-effiċjenza tal-proċessi u l-ispejjeż tal-operat tal-LAGs. Fi Franza, l-Awtorità ta’ Tmexxija mmonitorjat l-attivitajiet tal-LAGs billi osservat il-laqgħat tal-LAG iżda apparentement għalqet għajnejha għal prassi li pereżempju ssir preżentazzjoni mill-membri tal-LAGs tal-proġetti tagħhom stess, li jingħataw għotjiet retrospettivi għal proġetti u li jogħlew ir-rati tal-għotjiet biex jixprunaw l-infiq fil-baġit (ara l-paragrafu 55, pereżempju). 109. Fejn LAGs individwali għamlu stħarriġ mal-promoturi tal-proġett, l-informazzjoni disponibbli tindika li l-piż totali huwa riskju importanti [34]. L-evalwazzjonijiet fil-livell tal-UE ma taw l-ebda informazzjoni dwar il-piż totali jew dwar il-firxa tal-għotjiet retrospettivi [35]. 110. B’mod simili, għall-ekwanimità u t-trasparenza tal-proċeduri tal-LAG, l-evalwazzjonijiet jindikaw li hemm problemi fl-oġġettività tal-għażla tal-proġett, pereżempju, iżda ma jipprovdu l-ebda informazzjoni dwar il-firxa jew l-impatt ta’ tali nuqqasijiet (ara l-Kaxxa 19). KAXXA 19 ESTRATT MIS-SINTEŻI TAR-RAPPORTI TA’ EVALWAZZJONI TA’ NOFS IT-TERMINU TAL-LEADER+ Sħubiji mhux ibbilanċjati jew relazzjonijiet ta’ poter mhux ibbilanċjati fil-LAG jistgħu jwasslu għal għażla ta’ sett ta’ proġetti mhux xieraq, ta’ sikwit b’vantaġġ għall-istituzzjoni li tappartjeni għas-settur pubbliku. Il-kompożizzjoni tal-LAGs ta’ sikwit mhix ibbilanċjata filwaqt li jiddomina s-settur istituzzjonali. L-informazzjoni fir-rapport tal-evalwazzjoni u fl-istudji ta' każijiet kellha tendenza tikkonċentra fuq kwistjonijiet bħal burokrazija, relazzjonijiet bejn l-awtoritajiet ta’ tmexxija u l-LAGs, il-finanzjament, u l-awtonomija insuffiċjenti fil-livell tal-LAG. Kwistjonijiet aktar fundamental ta’ ġestjoni bħal strutturi, sistemi ta’ ġestjoni, ippjanar u kontroll fil-livell tal-LAG ma ġewx enfasizzati fir-rapporti. Barra minn hekk it-tweġibiet għall-mistoqsija ma jagħmlu l-ebda referenza għar-rwol tal-kumitati fejn jittieħdu d-deċiżjonijiet fil-ġestjoni tal-programm. 111. Kif diġà ġie indikat qabel fil-paragrafi 64 sa 71, l-informazzjoni dwar l-ispejjeż tal-operat tal-Leader ma setgħetx titqabbel, ma kinitx affidabbli u fuq kollox, ma kinitx kompluta għaliex ħafna mill-funzjonijiet twettqu mill-Awtoritajiet ta’ Tmexxija f’ċerti Stati Membri. L-evalwazzjonijiet irrappurtaw dwar il-burokrazija eċċessiva tal-Leader+ [36] iżda ma vvalutawx l-ispejjeż. B’konsegwenza ta’ dan, l-effiċjenza tal-approċċ Leader ma tistax tkun determinata. MONITORAĠĠ U EVALWAZZJONI FIL-PERJODU 2007-2013 112. Il-Kummissjoni u l-Istati Membri għandhom jitgħallmu mill-esperjenzi tat-tliet perjodi ta’ programmar ta’ qabel tal-Leader biex jiżguraw li jkun hemm monitoraġġ u evalwazzjoni effettivi tal-approċċ Leader għall-perjodu 2007-2013. Bdiet l-implimentazzjoni tal-Assi 4 mingħajr ma kien hemm elementi prinċipali tas-sistemi ta’ monitoraġġ u ta’ evalwazzjoni. 113. Ir-rapport ta’ sinteżi ta’ nofs it-terminu tal-Leader+ irrrakkomanda bil-qawwa li s-sistemi ta’ monitoraġġ u ta’ evalwazzjoni għandhom jittejbu u li dawn għandhom ikunu hemm sa mill-bidu tal-perjodu tal-programmar 2007-2013 [37]. Il-Kummissjoni stabbiliet Qafas Komuni għal Monitoraġġ u Evalwazzjoni (CMEF) għall-Programmi għall-Iżvilupp Rurali. Dan iffissa mistoqsijiet speċifiċi dwar l-evalwazzjoni rigward il-valur miżjud tal-Leader, it-titjib fil-governanza u l-effettività, iżda naqqas l-indikaturi ta’ monitoraġġ speċifiċi għal-Leader san-numru tal-LAGs u l-popolazzjoni fiż-żoni tal-Leader, li l-Kummissjoni tqis bħala l-indikatur ta’ bażi għall-kejl tal-objettiv tal-governanza. Is-CMEF ippermetta lill-Awtoritajiet ta’ Tmexxija jiżviluppaw indikaturi addizzjonali, iżda l-ebda waħda mill-Awtoritajiet ta’ Tmexxija vverifikati ma għamlet hekk għal-Leader. Barra dan, l-ebda wieħed mil-LAGs jew l-Awtoritajiet ta’ Tmexxija li saritilhom verifika ma kienu għamlu arranġamenti għall-ġbir u r-rappurtar tal-informazzjoni meħtieġa relatata mal-ispejjeż, ir-riskji, l-effettività u l-valur miżjud tal-approċċ Leader. 114. Fi tmiem l-2009, il-Kummissjoni, permezz tan-Netwerk Ewropew għall-Iżvilupp Rurali stabbilixxiet grupp ta’ ħidma tematiku dwar il-Leader biex jikkunsidra d-diffikultajiet li ltaqgħu magħhom l-Istati Membri, inkluż it-tħassib li l-indikaturi u l-kejl ekonomiku tas-CMEF mhumiex se jaqbdu l-effetti tal-Leader b’mod adegwat; sfidi metodoloġiċi konsiderevoli minħabba l-iskala lokali tal-Leader; sfidi metodoloġiċi kbar fl-evalwazzjoni tal-governanza, tal-parteċipazzjoni u tal-kapaċità f'komunitajiet rurali u problemi fil-forniment ta’ statistiċi konkreti għall-evalwazzjoni tal-benefiċċji tal-Leader. F’nofs l-2010 l-grupp ħareġ abbozz ta’ dokument ta’ ħidma dwar il-qbid tal-impatti tal-Leader. Madankollu x-xogħol ta' dan il-grupp ġie tard wisq għall-evalwazzjonijiet ta' nofs it-terminu (li jridu jitlestew fl-2010) u l-possibilitajiet għall-evalwazzjoni tal-Assi 4 se jkunu limitati peress li l-informazzjoni relevanti mhijiex qed tkun miġbura jew rappurtata fil-livell tal-LAG (ara l-paragrafu 113). KONKLUŻJONIJIET U RAKKOMANDAZZJONIJIET IL-LAGS IMPLIMENTAW L-APPROĊĊ LEADER F’MODI LI JILLIMITAW IL-POTENZJAL GĦAL VALUR MIŻJUD F’TERMINI TAL-KARATTERISTIĊI TAL-LEADER, GĦALKEMM IL-QORTI SABET EŻEMPJI TA’ PRASSI TAJBA 115. Il-LAGs ivverifikati implimentaw madwar 1000 proġett fil-perjodu tal-Leader+ li kienu ta’ benefiċċju għan-negozji u għall-komunitajiet lokali konċernati. Iżda l-Leader għandu joffri aktar minn hekk: għandu jikseb valur miżjud meta mqabbel mal-programmi tradizzjonali billi jsegwi approċċ speċifiku. Il-punt safejn il-karatteristiċi ewlenin tal-approċċ Leader ma jiġux segwiti b’mod sħiħ, huwa l-punt safejn ma jistax jinkiseb il-valur miżjud potenzjali. 116. L-approċċ minn isfel għal fuq kien limitat fil-LAGs li taw il-maġġoranza tal-għotjiet lill-organizzazzjonijiet membri tagħhom stess, il-valur miżjud potenzjali tas-sħubija ma nkisbitx fil-LAGs fejn it-teħid tad-deċiżjonijiet kien iddominat mill-awtoritajiet lokali; ftit LAGs setgħu juru innovazzjoni jew interazzjoni bejn is-setturi differenti fl-istrateġiji jew fil-proġetti tagħhom. Madankollu kien hemm xi eżempji ta’ LAGs li verament involvew il-komunità lokali u li bdew proġetti lokali li kellhom suċċess permezz tal-attivitajiet tagħhom ta’ animazzjoni. 117. L-istrateġiji lokali għandhom ikunu fil-qofol tal-approċċ Leader, billi jagħtu lis-sħubiji ir-raison d'être tagħhom u billi jippromettu valur miżjud permezz ta’ soluzzjonijiet lokali mfassla għal t’apposta biex jilħqu l-objettivi lokali għall-iżvilupp rurali. Fil-prattika, l-istrateġiji kienu kważi irrelevanti u ma servew kważi għal xejn apparti bħala applikazzjoni lill-Awtorità ta’ Tmexxija għal finanzjament. L-ebda wieħed mil-LAGs issorvelja jew irrapporta dwar il-prestazzjoni tagħhom fl-ilħuq tal-objettivi strateġiċi tagħhom. IL-LAGS MA TAWX L-ATTENZJONI DOVUTA GĦALL-ĦTIEĠA TA’ PROĊEDURI EKWI U TRASPARENTI JEW TA’ EFFIĊJENZA 118. Il-LAGs ma ħadux bis-serjetà biżżejjed il-ħtieġa għal trasparenza, għal dokumentazzjoni tal-valutazzjoni tal-proġett u deċiżjonijiet dwar l-għażla u għal proċeduri biex jiġi evitat kull riskju ta' kunflitt ta' interess dirett jew indirett. Dan mhux biss iżid ir-riskji li d-deċiżjonijiet tal-għotjiet se jsiru mingħajr l-attenzjoni dovuta għal effiċjenza, joħloq ukoll riskju ta’ reputazzjoni għall-UE. Il-prassi li ġew osservati f’xi LAGs, bħal deċiżjonijiet ta’ għotjiet li jsiru minn grupp żgħir ta’ nies u għall-organizzazzjonijiet tagħhom stess, x’aktarx li jkunu għad-detriment tal-governanza lokali aktar milli jtejbuha. 119. Il-LAGs ma qisux l-effiċjenza, partikolarment fil-għoti ta’ għotjiet għal proġetti li kienu diġà għaddejjin, jew saħansitra, ikkompletati, qabel ma ngħatat id-deċiżjoni tal-għotja. F’ċerti każijiet, jidher li l-objettiv tagħhom kien li jintefaq l-ammont massimu possibbli, aktar milli li jinkisbu r-riżultati massimi possibbli. 120. L-ispejjeż tal-implimentazzjoni tal-Leader huma sostanzjali, minħabba s-saff addizzjonali ta’ implimentazzjoni: sa terz mill-baġit tal-LAGs flimkien mal-ispejjeż tal-awtoritajiet ta’ tmexxija u tal-aġenziji ta’ pagament tal-ipproċessar, tal-monitoraġġ u tal-kontroll. Proċeduri inflessibbli – saħansitra għal proġetti żgħar ħafna – u dewmien illimitaw l-effiċjenza, għalkemm, fil-biċċa l-kbira tagħhom, dawn irriżultaw mir-rekwiżiti tal-Istati Membri. IL-KUMMISSJONI U L-ISTATI MEMBRI MA KINUX ESIĠENTI BIŻŻEJJED U JAQSMU FTIT RESPONSABBILTÀ MAL-LAGS FIR-RIGWARD TAL-LIMITAZZJONI TAL-VALUR MIŻJUD POTENZJALI TAL-APPROĊĊ LEADER. MA ĦADUX BIŻŻEJJED AZZJONI BIEX JILLIMITAW L-ISPEJJEŻ U R-RISKJI 121. Il-LAGs iġorru l-akbar responsabbiltà għall-ilħuq tal-valur miżjud tal-Leader u tal-ġestjoni finanzjarja soda, iżda r-riskji huma magħrufin sew. Il-Kummissjoni u l-Istati Membri jaqsmu r-responsabbiltà għas-superviżjoni tal-prestazzjoni tal-LAGs u biex jiżguraw li dawn isegwu l-approċċ Leader u jiksbu b’mod konsistenti l-ogħla standards tal-ġestjoni finanzjarja soda. Il-prestazzjoni dgħajfa f’dan ir-rigward ma għandhiex tkun tollerata, ukoll f’dawk l-Istati Membri li qegħdin jimplimentaw il-Leader għall-ewwel darba, għaliex l-esperjenzi tal-perjodi ta’ programmar ta’ qabel kellhom iservu bħala tagħlim. 122. Madankollu, għaxar snin wara l-verifika ta’ qabel tal-Qorti dwar il-Leader, qegħdin jippersistu l-istess nuqqasijiet serji. Il-Kummissjoni wieġbet għall-osservazzjonijiet fir-rapport annwali tal-Qorti għas-sena 2000 b’inkoraġġiment, gwida u rakkomandazzjonijiet lill-Istati Membri. Dan ma rriżultax effettiv. RAKKOMANDAZZJONI 1 Minħabba n-nuqqasijiet persistenti, il-Kummissjoni għandha tiżgura li l-leġiżlazzjoni tipprovdi ċarezza dwar l-istandards meħtieġa fil-każ speċifiku tal-Leader. Ftit rekwiżiti sempliċi fil-livell tal-UE jistgħu jissostitwixxu l-ħtieġa ta’ regoli ta’ operat diverġenti fil-livell tal-programm, jissimplifikaw proċeduri, itejbu konsistenza u jipprovdu standards ta’ kontroll ċari fl-oqsma li ġejjin: (a) L-esklużjoni ta’ proġetti li nbdew qabel ma ngħatat iddeċiżjoni tal-ħotja, biex jiġi eliminat riskju kbir t’ ineffiċjenza (piż totali). (b) L-għażla tal-LAGs ta’ proġetti għandha tkun ibbażata fuq valutazzjonijiet dokumentati li juru s-solidità u l-ekwanimità tad-deċiżjoni f ’termini ta’ kriterji konsistenti u relevanti. (c) Regoli l i jiżguraw li s-sħubiji ma jiġux iddominat i millawtoritajiet lok ali fil-laqgħat tal-għażla tal-proġetti. Barra minn hekk, l-Istati Membri għandhom jiżguraw li jkun hemm proċeduri effettivi fir-rigward tad-dgħufijiet identifikati f’dan ir-rapport, u li l-operat korrett ta’ dawn il-proċeduri jkun taħt superviżjoni. 123. B’mod partikolari, il-Kummissjoni u l-Istati Membri ttoleraw is-sitwazzjoni fejn il-LAGs ma jkollhomx proċeduri effettivi biex jiġu evitati kunflitti ta’ interess. Id-dgħufijiet osservati jenfasizzaw ir-riskju li l-membri tal-LAGs setgħu influwenzaw direttament jew indirettament id-deċiżjonijiet b’mod li dan irriżulta f’użu mhux effettiv jew mhux effiċjenti tal-baġit tal-UE. RAKKOMANDAZZJONI 2 Ir-Regolament Finanzjarju jipprojbixxi kull azzjoni li tista’ tirriżulta f’kunflitt ta’ interessi. Minħabba dan, il-Kummissjoni u l-Istati Membri għandhom jiżguraw li jkun hemm salvagwardji effettivi fis-seħħ u għandhom jiċċekkjaw li dawn joperaw b’mod korrett. Il-membri tal-kumitati tal-valutazzjoni tal-proġett jew fejn jittieħdu d-deċiżjonijiet tal-LAGs bi kwalunkwe interess personali, politiku, professjonali jew ta’ negozju f’proposta għal proġett għandhom jagħmlu dikjarazzjoni bil-miktub tal-interess. Għandhom ikunu assenti minn kull diskussjoni, valutazzjoni jew deċiżjoni dwar il-proġett u l-kwistjoni għandha tiġi riferita lill-Awtorità ta’ Tmexxija f’konformità mar-Regolament Finanzjarju. 124. Ħaġa fundamentali għal-Leader hija l-identifikazzjoni minn isfel għal fuq ta’ soluzzjonijiet lokali għal problemi lokali, madankollu waħda biss mill-Awtoritajiet ta’ Tmexxija li saritilhom verifika imponiet sistema de facto minn fuq għal isfel għall-perjodu 2007-2013. Bil-kontra tal-gwida tal-Kummissjoni, dawn l-Awtoritajiet ta’ Tmexxija jirrikjedu li l-LAGs jimplimentaw il-miżuri komuni tal-programmi għall-iżvilupp rurali. Dan jista’ jiffaċilita aktar il-kontroll tal-Leader, iżda jillimita l-ambitu għal strateġiji lokali innovattivi u b’hekk jillimita l-valur miżjud potenzjali li jiġġustifika l-approċċ Leader [38].