Id-Deċiżjoni dwar l-Assoċjazzjoni Extra-Ewropea (Overseas Association Decision – OAD) tistabbilixxi l-qafas legali għar-relazzjonijiet bejn il-Pajjiżi u t-Territorji Extra-Ewropej (Overseas Countries and Territories – OCTs), l-Istati Membri li għandhom rabtiet magħhom, u l-Unjoni Ewropea. Skont it-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea (TFUE), l-iskop tad-Deċiżjoni dwar l-Assoċjazzjoni Extra-Ewropea huwa li ssostni l-iżvilupp sostenibbli tal-OCTs u tippromwovi l-valuri tal-Unjoni fil-bqija tad-dinja.

Il-Karibew: L-enerġija sostenibbli u l-bijodiversità tal-baħar;

L-Oċean Paċifiku: L-ambjent u l-ġestjoni sostenibbli tar-riżorsi naturali. Sottosetturi: a) It-Tibdil fil-Klima, u b) il-Bijodiversità;

L-Oċean Indjan: L-osservazzjoni, il-ġestjoni, il-konservazzjoni tal-ekosistema tal-art u tal-baħar;

Programm tematiku (l-OCTs kollha): Użu sostenibbli ta’ riżorsi naturali. Sottosetturi: a) it-Tibdil fil-Klima, inkluż it-tnaqqis tar-riskju ta’ diżastri, u b) l-Enerġija Sostenibbli.

Dawn il-prijoritajiet huma allinjati mal-għan tal-iżvilupp sostenibbli, u b’hekk jindirizzaw it-tliet pilastri tal-iżvilupp – l-iżvilupp ekonomiku, l-iżvilupp soċjali u l-ħarsien tal-ambjent, indikati fl-għanijiet tad-Deċiżjoni dwar l-Assoċjazzjoni Extra-Ewropea.

Għall-allokazzjonijiet territorjali, l-appoġġ baġitarju ġie propost bħala l-modalità ta’ implimentazzjoni mill-maġġorparti tal-OCTs, u f’diversi każijiet dan jirrappreżenta evoluzzjoni pożittiva meta mqabbla mal-modalità tal-proġett li ntużat qabel, notevolment f’Bonaire, Curaçao, il-Polineżja Franċiża, Saba, Sint Eustatius, u Wallis u Futuna. F’dan ir-rigward, il-Kummissjoni appoġġjat il-programmi ta’ appoġġ baġitarju permezz ta’ djalogu regolari, u pprovdiet ukoll appoġġ ad hoc permezz tal-Assistenza Teknika (AT) meta kien hemm bżonn (jiġifieri biex tivvaluta l-eliġibbiltà għall-appoġġ baġitarju jew inkludiet allokazzjoni għall-Assistenza Teknika fil-programmi tal-11-il FEŻ biex tipprovdi l-iżvilupp tal-kapaċità u tassisti lill-amministrazzjoni lokali fl-implimentazzjoni tal-11-il FEŻ).

Matul is-sena 2016 kien hemm mobilizzazzjoni sħiħa tal-Assistenza Teknika biex tappoġġja lill-Uffiċjali Awtorizzanti Nazzjonali u Reġjonali fil-proċess ta’ programmar, f’konformità mal-Artikolu 81 tal-OAD. Fi tmiem l-2016, ġew stabbiliti kuntratti jew studji ta’ AT biex tingħata definizzjoni tal-istrateġiji settorjali tal-OCTs jew biex tkun stabbilita l-eliġibbiltà tal-OCTs għall-appoġġ baġitarju li jammontaw b’kollox għal EUR 2,71 miljun.

Fil-livell territorjali, 10 minn 16-il programm għandhom strateġija kkonsolidata u għaddew il-fażi ta’ identifikazzjoni (jiġifieri Anguilla, il-Gżejjer Falkland, il-Polineżja Franċiża, New Caledonia, Pitcairn, Saba, Sint Eustatius, Saint Pierre u Miquelon, il-Gżejjer Turks u Caicos, il-Gżejjer Wallis u Futuna), filwaqt li sitt programmi temmew b’suċċess il-fażi ta’ formulazzjoni (Anguilla, Saba, Sint Eustatius, Saint Pierre u Miquelon, il-Gżejjer Turks u Caicos u New Caledonia).

Minn fost dawk is-sitt programmi, erbgħa ġew adottati formalment: i) id-Deċiżjoni tal-Kummissjoni dwar id-Dokument ta’ Programmar tal-11-il FEŻ għal Saint Pierre u Miquelon ġiet adottata f’Settembru 2016, filwaqt li ii) d-Deċiżjonijiet tal-Kummissjoni għad-Dokument ta’ Programmar ta’ Saba, St. Eustatius u l-Gżejjer Turks u Caicos ġew adottati f’Diċembru 2016.

Id-Dokument ta’ Programmar għal Saint Pierre u Miquelon ġie ffirmat fit-13 ta’ Ottubru 2016 fi Brussell mill-Kummissarju Mimica u l-President Artano. Missjoni sussegwenti tal-Kummissjoni Ewropea f’Saint Pierre u Miquelon f’Ottubru 2016 serviet ta’ pjattaforma għad-djalogu politiku u ffaċilitat it-tħejjija tad-dokumentazzjoni tal-iżborż tal-ewwel ammont parzjali ta’ EUR 7 miljun, li tħallas f’Diċembru 2016.

Fil-livell reġjonali, il-fażi ta’ identifikazzjoni għall-programmi reġjonali tal-Karibew u tal-Paċifiku tinsab għaddejja.

Fuq il-passi tal-progress miksub fl-2016, l-2017 se tkun għalhekk sena kruċjali għas-sħubija bejn l-UE u l-OCTs, b’impenji miż-żewġ naħat li jadottaw diversi programmi oħra tal-11-il FEŻ matul l-ewwel parti tas-sena.

Il-Bank Ewropew tal-Investiment (BEI)

Fil-qafas tal-Faċilità ta’ Investiment tal-OCTs biex tiffinanzja s-sussidji fuq l-imgħax u l-assistenza teknika (EUR 5 miljun mill-finanzjament tal-11-il FEŻ għall-OCTs) ġestita mill-BEI, intużaw EUR 600 000 għal sussidju tar-rata tal-imgħax għal operazzjoni f’Tahiti (il-Polineżja Franċiża).

L-OAD tbassar ukoll finanzjament ulterjuri (sa EUR 100 miljun tul il-perjodu 2014-2020) mill-BEI mir-Riżorsi Proprji tagħha.

Skont il-Pakkett tar-Riżorsi Proprji tal-OCTs, fl-2015, il-BEI kkonkluda ftehim wieħed ta’ self ma’ New Caledonia, li jipprovdi self għal investiment ta’ EUR 20 miljun għall-bini ta’ sptar ġdid biex ikun l-isptar prinċipali għat-territorju kollu, u jieħu post erba’ sptarijiet eżistenti. Il-proġett huwa mwettaq f’kooperazzjoni mill-qrib mal-Aġenzija Franċiża għall-Iżvilupp (Agence Française de Developpement). Wara t-tlestija tal-proċess ta’ ratifika għall-Ftehim ta’ Garanzija mill-Istati Membri kollha, kien hemm żborż komplut tas-self fl-1 ta’ Settembru 2016.

B’ħarsa ’l quddiem

Sabiex l-OCTs jikkonkludu b’mod effiċjenti l-proċess tagħhom ta’ programmar territorjali u javvanzaw b’ħeffa u b’mod effettiv fir-rigward tal-programmar tal-allokazzjoni reġjonali, permezz ta’ fost l-oħrajn il-koordinazzjoni mtejba, se jkun kruċjali li jinżamm l-impetu matul l-2017.

Is-sena d-dieħla wkoll se tkun kritika għall-involviment f’riflessjonijiet ulterjuri dwar il-kooperazzjoni għall-iżvilupp tal-UE mal-OCTs fid-dawl tal-eżiti tal-valutazzjoni tal-prestazzjoni tal-11-il FEŻ, mistennija għall-bidu tal-2017.