2008
DWAR LISTRUMENT GĦALLPOLITIKA 
STRUTTURALI TA’  QABEL LADEŻJONI ISPA, 
20002006ILQORTI EWROPEA 
TALAWDITURI
Rapport Speċjali  Nru 12
MT

DWAR LISTRUMENT 
GĦALLPOLITIKA STRUTTURALI TA’ QABEL LADEŻJONI ISPA, 20002006Rapport Speċjali  Nru 12   2008
ILQORTI EWROPEA TALAWDITURI(skont l-Artikolu 248(4), it-tieni subparagrafu, KE)
Rapport Speċjali Nru 12/2008 – Dwar l-Istrument għall-Politika Strutturali ta’ Qabel l-Adeżjoni (ISPA), 2000-20062
ILQORTI EWROPEA TALAWDITURI
12, rue Alcide De Gasperi
1615 Luxembourg
LUXEMBOURG
Telefon +352 4398-45410
Fax +352 4398-46430
E-mail: euraud@eca.europa.eu
Internet: http://www.eca.europa.eu
Rapport Speċjali  Nru 12   2008
Ħafna informazzjoni addizzjonali dwar l-Unjoni Ewropea hija disponibbli fuq l-Internet. Jista’ jsir aċċess 
għaliha permezz tas-server Europa (http://europa.eu).
Informazzjoni dwar il-katalogar tinsab fit-tmiem ta’ din il-pubblikazzjoni.
Il-Lussemburgu: L-Uffiċċju għall-Pubblikazzjonijiet Uffiċjali tal-Komunitajiet Ewropej, 2009
ISBN 978-92-9207-168-4
doi: 10.2865/57691
© Il-Komunitajiet Ewropej, 2009
Ir-riproduzzjoni hija awtorizzata kemm-il darba jissemma s-sors oriġinali.
Printed in Belgium
Rapport Speċjali Nru 12/2008 – Dwar l-Istrument għall-Politika Strutturali ta’ Qabel l-Adeżjoni (ISPA), 2000-20063
WERREJ
Paragrafu 
 GLOSSARJU
IVI SOMMARJU EŻEKUTTIV
16 INTRODUZZJONI
12  ASSISTENZA LILLPAJJIŻI APPLIKANTI TALUE
36  RIŻORSI TA’ ĠESTJONI U DAWK FINANZJARJI TALISPA
712  LAMBITU U LAPPROĊĊ TALVERIFIKA
1342  OSSERVAZZJONIJIET TALVERIFIKA
1324  KIEN HEMM STRATEĠIJA KOERENTI U TĦEJJIJA ADEGWATA BIEX ISSOSTNI LAZZJONIJIET TALISPA?
1315 ILQAFAS ĠENERALI U LKRITERJI TALVERIFIKA
1619 STRATEĠIJI TALISPA MMIRATI TAJJEB
2021 TLIET DOKUMENTI TA’ GWIDA IMPORTANTI MA KINUX DISPONIBBLI MILLBIDU TALISPA
2224 NUQQASIJIET FLANALIŻI FINANZJARJI U TALBENEFIĊĊJU TANNEFQA CBA
2536  ILPROĠETTI ĠEW IMPLIMENTATI SKONT ILPJAN?
2526 ILQAFAS ĠENERALI U LKRITERJI TALVERIFIKA2732 KWAŻI LPROĠETTI KOLLHA DDEWMU
3336 PJANIJIET FINANZJARJI MHUX IMPLIMENTATI KIF PREVVIST
3742   ILPROĠETTI KIENU QED JIKKONTRIBWIXXU GĦALLKONFORMITÀ TALPAJJIŻI BENEFIĊJARJI 
MADDIRETTIVI AMBJENTALI TALUE U GĦATTITJIB TANNTET?
3738 QAFAS ĠENERALI U KRITERJI TALVERIFIKA
3940 ŻDIEDET ILKONFORMITÀ MALISTANDARDS AMBJENTALI TALUE
4142 TITJIB FILKONNESSJONIJIET TANNETWERK TRANSEWROPEW TATTRASPORT
43 KONKLUŻJONIJIET U RAKKOMANDAZZJONIJIET
 ANNESS I   LISTADJI TALĠESTJONI TALPROĠETTI TALISPA U ATTIVITAJIET 
PRINĊIPALI TALKUMMISSJONI
 IRRISPOSTI TALKUMMISSJONI
Rapport Speċjali Nru 12/2008 – Dwar l-Istrument għall-Politika Strutturali ta’ Qabel l-Adeżjoni (ISPA), 2000-2006
Rapport Speċjali Nru 12/2008 – Dwar l-Istrument għall-Politika Strutturali ta’ Qabel l-Adeżjoni (ISPA), 2000-20065
GLOSSARJU
Il-Fond ta’ Koeżjoni : Strument imfassal biex jippromwovi l-koeżjoni ekonomika 
u soċjali billi jiffinanzja proġetti kbar fl-oqsma tal-ambjent u tat-trasport fl-Istati Mem-bri li għandhom PGD per capita ta’ anqas minn 90 % tal-medja tal-Komunità. Il-Fond ta’ Koeżjoni oriġinarjament ġie implimentat fi Spanja, fil-Greċja, fl-Irlanda u fil-Portugall. Mill-1 ta’ Jannar 2004, l-Irlanda m’għadhiex aktar eliġibbli. Wara l-adeżjoni tagħhom fl-UE, il-proġetti tal-ISPA li kienu għadhom għaddejjin fl-Istati Membri l-ġodda ġew konvertiti fi proġetti tal-Fond ta’ Koeżjoni.
Analiżi tal-benefiċċju tan-nefqa (CBA) : Teknika biex tqabbel l-ispejjeż kollha u l-benefiċċji 
kollha ta’ intervent biex jiġi determinat jekk il-benefiċċji jegħlbux in-nefqa, u jekk iva, 
b’liema proporzjon.
Memorandum tal-Finanzjament : Ftehim li jiddefinixxi l-impenji baġitarji ta’ proġett, kif 
ukoll l-indikaturi fiżiċi u finanzjarji li għandhom jintużaw biex jissorveljaw il-prestazzjoni 
tal-proġett.
Il-Manwal tal-ISPA : Il-Manwal maħsub biex jassigura li l-ipprogrammar u l-implimen-
tazzjoni tal-proġetti qed isiru skont l-aqwa prattiċi. Ikopri ċ-ċiklu kollu tal-proġett u jipp-rovdi gwida prattika tar-Regolamenti tal-ISPA u l-Ko-ordinazzjoni.
L-istrateġiji settorali nazzjonali : Qafas għall-identifikazzjoni tal-proġetti, inkluż il-kri-
terji ta’ l-għażla u l-evalwazzjoni tal-proposti tal-proġetti fis-setturi tal-ambjent u tat-trasport.
PHARE : Il-Programm ta’ għajnuna Komunitarja lill-pajjiżi ta’ l-Ewropa Ċentrali u tal-Lvant 
(Phare) kien l-istrument finanzjarju prinċipali ta’ qabel l-adeżjoni għall-pajjiżi ta’ l-Ewropa Ċentrali u tal-Lvant (CEECs) li applikaw għas-sħubija fl-Unjoni Ewropea. Għalkemm il-prog-ramm Phare oriġinarjament kien riżervat għall-pajjiżi tal-Ewropa Ċentrali u tal-Lvant, l-intenzjoni hija li jiġi estiż għall-pajjiżi applikanti tal-Balkani tal-Punent.
PRAG : PRAG: Gwida Prattika li tipprovdi linji gwida dwar is-sejħiet għall-offerti u l-ikkun-
trattar għall-proġetti tal-PHARE u ta’ l-ISPA.
Applikazzjoni tal-proġett : Sett ta’ dokumenti li jikkonsisti f’Formola Standard u doku-
menti ta’ sostenn (eż. studji ta’ vijabilità, tfassil, analiżi tal-benefiċċju tan-nefqa u dik finanzjarja, Evalwazzjoni dwar l-Impatt fuq l-Ambjent) li jiddeskrivi u jiġġustifika l-pro-posta. Jinkludi wkoll mekkaniżmi ta’ sorveljanza u ta’ kontroll tal-kwalità.
Regolamenti : Hemm żewġ Regolamenti li jirregolaw l-ISPA:
Ir-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 1266/1999 tal-21 ta’ Ġunju 1999 dwar il-ko-ordi-nazzjoni tal-għajnuna lill-pajjiżi applikanti fil-qafas tal-istrateġija ta’ qabel l-adeżjoni 
u li jemenda r-Regolament (KEE) Nru 3906/89 (ĠU L 161, 26.6.1999, p. 68) (“Regolament 
ta’ Ko-ordinazzjoni”).
Ir-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 1267/1999 tal-21 ta’ Ġunju li jistabbilixxi l-Istrument għall-Politika Strutturali ta’ Qabel l-Adeżjoni (ĠU L 161, 26.6.1999, p. 73); emendat bir-
Regolament (KE) Nru 2382/2001 (ĠU L 323, 7.12.2001, p. 1) (“Ir-Regolament ISPA”).
SAPARD : Il-Programm Speċjali tal-Adeżjoni għall-Agrikoltura u għall-Iżvilupp Rurali.
Rapport Speċjali Nru 12/2008 – Dwar l-Istrument għall-Politika Strutturali ta’ Qabel l-Adeżjoni (ISPA), 2000-20066
SOMMARJU 
EŻEKUTTIV
Rapport Speċjali Nru 12/2008 – Dwar l-Istrument għall-Politika Strutturali ta’ Qabel l-Adeżjoni (ISPA), 2000-20067
I.
L-ISPA kien wieħed mill-istrumenti biex jas-
sisti l-pajjiżi kandidati tal-Ewropa Ċentrali  
u tal-Lvant fit-tħejjija għall-adeżjoni fil-peri-
jodu tal-2000-2006. L-objettivi tiegħu kienu 
li jgħin lill-pajjiżi kandidati fl-applikazzjoni 
tal-istandards ambjentali tal-UE u biex itej- jeb u jespandi n-netwerks tat-trasport,  
inklużi r-rabtiet man-netwerk Trans-Ewro-
pew. Huwa pprovda wkoll esperjenza fil-
ġestjoni tal-fondi tal-UE għal proġetti ta’  infrastruttura kbar. L-allokazzjoni finanzjarja totali kienet ta’ 7 280 miljun euro.
II.
Il-Qorti rrevediet dan l-istrument billi saq-siet jekk kienx hemm strateġija koerenti  u tħejjija adegwata biex issostni l-azzjonijiet 
tal-ISPA, jekk il-proġetti kinux implimentati skont l-ippjanar u jekk il-proġetti kinux qed 
jikkontribwixxu għall-konformità tal-pajjiżi 
benefiċjarji mad-direttivi ambjentali ta’ l-UE 
u jikkontribwixxu għat-titjib tan-NTE-T.
III.
Il-Qorti kkonkludiet li kien hemm strateġija 
koerenti, imma l-proġettti mhux dejjem  
tħejjew b’mod adegwat. Tliet dokumenti ta’ 
gwida metodoloġika importanti ngħataw tard 
fir-rigward tal-ewwel fluss ta’ applikanti.SOMMARJU 
EŻEKUTTIV
IV.
Il-proġetti ma ġewx implimentati skont  
l-ippjanar; kien hemm dewmien sinifi-
kanti u tibdil konsiderevoli fil-pjanijiet ta’  
finanzjament.
V.
Il-proġetti vverifikati mill-Qorti jżidu l-kon-
formità mal-istandards tal-UE jew itejbu  
r-rabtiet man-netwerk Trans-Ewropew.
VI.
Il-Qorti tirrakkomanda li l-Kummissjoni twet-taq segwitu tal-implimentazzjoni tal-ISPA  u teżamina kif id-dewmien jista’ jiġi evitat 
jew imnaqqas fil-futur, matul l-implimen-tazzjoni ta’ strument simili. F’dan il-kuntest, il-Kummissjoni għandha tassigura d-dispo-
nibilità tad-dokumenti ta’ gwida qabel ma  l-Pajjiżi Kandidati jibdew iħejju l-proġetti  
tagħhom u għandha tingħata attenzjoni  
akbar biex jitnaqqas il-ħin meħtieġ għat-
tlestija tal-proċeduri.
Rapport Speċjali Nru 12/2008 – Dwar l-Istrument għall-Politika Strutturali ta’ Qabel l-Adeżjoni (ISPA), 2000-20068
INTRODUZZJONI
ASSI STENZA LILLPAJJIŻI APPLIKANTI TALUE
 1.  L-Istrument għall-Politika Strutturali ta’ Qabel l-Adeżjoni (ISPA) huwa 
wieħed mit-tliet strumenti finanzjarji (mal-Phare u s-Sapard) li jassistu lill-pajjiżi kandidati fit-tħejjija għall-adeżjoni. L-ISPA twaqqaf fl-1999 biex jikkontribwixxi għall-proċess tat-tħejjija għall-adeżjoni mal-Unjoni Ewropea fejn għandu x’jaqsam mal-Ambjent u mat-Trasport
1 
f’dawk il-pajjiżi tal-Ewropa Ċentrali u tal-Lvant2 li kienu kandidati,  
simili għall-mudell tal-Fond ta’ Koeżjoni ddisinjat għall-Membri tal-UE anqas sinjuri (ara l- Istampa 1 ). Huwa għen ukoll lill-pajjiżi kandidati 
jippreparaw għall-ġestjoni tal-fondi tal-UE wara l-adeżjoni, billi pprov -da esperjenza fl-użu tagħhom għal proġetti infrastrutturali kbar.1 L-Artikolu 1 tar-Regolament (KE) 
Nru 1267/1999.
2 Il-Bulgarija, ir-Repubblika Ċeka, 
l-Estonja, l-Ungerija, il-Latvja, 
il-Litwanja, il-Polonja, ir-Rumanija, 
is-Slovakkja u s-Slovenja.
ILLOĠIKA TA’ INTERVENT TALISPALISTAMPA 1
ĦTIĠIJIET
•  Titjib tal-istandards ambjentali•  Titjib tal-infrastruttura tat-trasport
OBJETTIVI
•  Inġibu l-pajjiżi f’konformità ma’ l-istandards ambjentali tal-UE•  Nestendu n-Netwerks Trans-Ewropej
RIŻORSI
•  Ko-ordinazzjoni tal-Kummissjoni•  L-ISPA u l-fondi nazzjonali•  L-istrateġiji tal-ISPA, Memoranda tal-Finanzjament, deċiżjonijiet tal-Kummissjoni•  Persunal
PROĊESSI
•  Nibnu u ntejbu l-infrastruttura ﬁ  s-setturi tal-ambjent u tat-trasport
RIŻULTATI
•  Sistemi ġodda u/jew rijabilitati tat-trattament tal-ilma•  Kilometri ta’ toroq jew netwerks tal-ferrovija ġodda jew netwerks imtejba
RIŻULTATI IMPATT
Perċentwali ta’ djar/negozji moqdija, 
ħin iﬀ  rankat, ksib tal-aċċessibilitàImpatt ambjentali; kwalità tal-ilma 
mtejbaFluss tat-traﬃ   ku aktar mexxej, netwerk 
tat-triq/ferrovija mtejjeb.
Rapport Speċjali Nru 12/2008 – Dwar l-Istrument għall-Politika Strutturali ta’ Qabel l-Adeżjoni (ISPA), 2000-20069
 2.  L-ISPA opera waqt il-perijodu tal-ipprogrammar tal-2000-2006. Minn 
Jannar tal-2007 ’il quddiem, azzjonijiet simili kienu ffinanzjati taħt 
l-Istrument ta’ Assistenza ta’ Qabel l-Adeżjoni (IPA)3.
RIŻORSI TA’ ĠESTJONI U DAWK FINANZJARJI TALISPA
 3.  L-Istampa 2  turi l-qafas li fih jiġu żviluppati u approvati l-proġetti.
ILQAFAS PROĊEDURALI TALISPALISTAMPA 23 L-IPA jkopri l-Kroazja, 
l-ex Repubblika Jugoslava 
tal-Maċedonja, it-Turkija, 
l-Albanija, il-Bożnja u Ħerzegovina, Montenegro, s-Serbja u l-Kosovo 
taħt ir-Riżoluzzjoni tal-Kunsill 
tas-Sigurtà tan-NU 1244/99.
L-iprogrammar għall-Istrument għall-Politika Strutturali ta’ Qabel l-Adeżjoni
L-Istrateġija Nazzjonali tal-ISPA  li tistabbilixxi strateġiji settorali u l-lista tal-proġetti ta’ prijorità
Preparati mill-Pajjiż Kandidat
Applikazzjoni tal-Proġett li ﬁ ha deskrizzjoni dettaljata tal-proġett
Imħejjija mill-beneﬁ  ċjarju ﬁ  nali u mibgħuta lill-Kummissjoni.
Evalwazzjoni
Segwit minn żewġ konsultazzjonijiet bejn is-servizzi
Imħejjija mill-beneﬁ  ċjarji ﬁ  nali u mibgħut lill-Kummissjoni.
Deċiżjoni tal-Kummissjoni
Memorandum ta’ Finanzjament
Ko-iﬃ   rmat mill-pajjiż kandidat•  Ir-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 1267/1999 tal-21 ta’ Ġunju 1999 li jistabbilixxi Strument għall-Politika 
Strutturali ta’ Qabel l-Adeżjoni
•  Ir-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 1266/1999 tal-21 ta’ Ġunju 1999 dwar il-ko-ordinazzjoni tal-għajnuna 
lill-pajjiżi applikanti ﬁ  l-qafas tal-istrateġija ta’ qabel l-adeżjoniSħubija għall-Adeżjoni
Oqsma ta’ prijorità tal-acquis communautaire imħejjija mill-KummissjoniProgramm Nazzjonali
Pjan ta’ Azzjoni għal-tħejjija għall-adeżjoniImħejji mill-Pajjiż KandidatPjan ta’ Żvilupp Nazzjonali
Strateġija ta’ Żvilupp Imħejjija mill-Pajjiż KandidatLinji gwida
Il-manwal tal-ISPA
Linji gwida tas-CBAOpinjoni 
obbligatorja
Maħruġa mill-
kumitat ta’ 
tmexxija tal-ISPAIl-Kummissjoni
Rapport Speċjali Nru 12/2008 – Dwar l-Istrument għall-Politika Strutturali ta’ Qabel l-Adeżjoni (ISPA), 2000-200610
 4.  L-allokazzjoni totali għall-ISPA kienet ta’ 7 280 miljun euro għall-perijodu 
tal-2000-2006 (1 040 miljun euro għall-prezzijiet ta’ l-1999 kull sena4), 
biex jitqassmu fost il-pajjiżi benefiċjarji abbażi tal-kriterji tal-għażla. L-ISPA mmira li juża dawn il-fondi skont bilanċ xieraq bejn miżuri  
fil-qasam tal-ambjent u miżuri li jirrelataw mal-infrastruttura tat-
trasport.
 5.  B’kollox, 366 proġett kienu approvati għall-ISPA, li minnhom 201 kienu 
fis-settur tal-ambjent, 78 fis-settur tat-trasport u 87 ikkonċernaw  assistenza teknika. Il-baġit tal-ISPA (bil-prezzijiet tal-2006), qabel  l-emendi u l-assistenza teknika eskluża kien ta’ 7 708 miljun euro
5. 
Il-kontribuzzjoni għall-proġetti tal-ISPA fis-settur tal-ambjent kienet 
ta’ 3 804 miljun euro u fis-settur tat-trasport 3 904 miljun euro. Fis-
settur tal-ambjent (ara l- Istampa 3 ), il-biċċa l-kbira tal-201 proġett 
(73 %) kienu fil-qasam tat-trattament tal-ilma tad-dranaġġ u tal-pro-vvista tal-ilma. Fis-settur tat-trasport, it-78 proġett tal-ISPA kienu  prinċipalment (97 %) fis-sistemi tal-ferroviji u fis-setturi tat-toroq  u tal-awtostradi (ara l- Istampa 4 ).
DISTRIBUZZJONI TALPROĠETTI DWAR LAMBJENT TALISPALISTAMPA 34 L-Artikolu 4 tar-Regolament 
(KE) Nru 1267/1999 u l-ftehim 
interistituzzjonali tas-6 ta’ Mejju 
1999 bejn il-Parlament Ewropew, il-Kunsill u l-Kummissjoni dwar 
id-dixxiplina baġitarja u t-titjib 
tal-proċedura tal-baġit 
(ĠU C 172, 18.6.1999), p. 2 
u l- Anness II.
5 Il-Kummissjoni, DĠ REGIO, 
is-sitwazzjoni fil-31.12.2007.
Nru ta’ proġetti: 9
Parti ta’ 4 %Nru ta’ proġetti: 46
Parti ta’ 23 %Nru ta’ proġetti: 89
Parti ta’ 45 %
Nru ta’ proġetti: 52
Parti ta’ 26 %Nru ta’ proġetti: 5
Parti ta’ 2 %Netwerks tad-drenaġġ u impjanti 
tat-trattament tad-drenaġġ ikkumbinati
Il-provvista tal-ilma tax-xorb
Trattament tal-ilma tad-drenaġġ 
u provvista tal-ilma tax-xorb ikkumbinati
Amministrazzjoni tal-iskart solidu
Oħrajn
Rapport Speċjali Nru 12/2008 – Dwar l-Istrument għall-Politika Strutturali ta’ Qabel l-Adeżjoni (ISPA), 2000-200611
 6.  Ir-rata ta’ ko-finanzjament tal-ISPA tista’ tkun sa 75 % tan-nefqa pubblika 
jew ekwivalenti6. Il-kontribuzzjoni nazzjonali xi kultant ħadet il-forma 
ta’ self mogħti mill-Istituzzjonijiet Finanzjarji bħall-Bank Ewropew ta’ l-Investiment (BEI) u l-Bank Ewropew għar-Rikostruzzjoni u l-Iżvilupp 
(BERŻ).
DISTRIBUZZJONI TALPROĠETTI DWAR  ITTRASPORT  TALISPALISTAMPA 46 Għall-proġetti kkunsidrati 
essenzjali għall-kisba ta’ l-objettivi 
ġenerali tal-ISPA, din ir-rata 
tista’ tiżdied sa 85 % skond l-Artikolu 6(2) tar-Regolament (KE) 
Nru 1267/1999.
Toroq u Awtostradi
Ferrovija
OħrajnNru ta’ proġetti: 2
Parti ta’ 3 %
Nru ta’ proġetti: 37
Parti ta’ 47 %
Nru ta’ proġetti: 39
Parti ta’ 50 %
Rapport Speċjali Nru 12/2008 – Dwar l-Istrument għall-Politika Strutturali ta’ Qabel l-Adeżjoni (ISPA), 2000-200612
LAMBITU U LAPPROĊĊ 
TALVERIFIKA
 7.  L-implimentazzjoni tal-ISPA fil-pajjiżi kandidati rrappreżentat espożizzjoni 
inizjali għall-investimenti fuq skala kbira ko-finanzjati mill-Unjoni  
Ewropea. Minħabba f’hekk, meta wieħed iqis l-importanza tal-ISPA  għall-adeżjoni tal-pajjiżi kandidati u s-sejbiet ta’ verifiki preċedenti
7, 
il-Qorti ddeċidiet li twettaq verifika tal-ISPA biex twieġeb għall-
mistoqsijiet li ġejjin:
Kien hemm strateġija koerenti u tħejjija adegwata biex issostni a) 
l-azzjonijiet tal-ISPA?
Il-proġetti ġew implimentati skont kif kien ippjanat? b) 
Il-proġetti kienu qed jikkontribwixxu għall-konformità tal-pajjiżi c) 
benefiċjarji mad-direttivi ambjentali tal-UE u għat-titjib tan-
NTE-T?
 8.  L-ISPA kien programmat għall-perijodu tal-2000 sal-2006 u l-biċċa l-kbira tal-
pajjiżi benefiċjarji ssieħbu mal-UE f’Mejju 2004. Fil-31 ta’ Diċembru 2007, 
kienu disponibbli rapporti finali fuq numru limitat biss mill-279 proġett 
ta’ infrastruttura. Fil-fatt il-Qorti setgħet twettaq evalwazzjoni prelimi-
nari biss dwar il-prestazzjoni u l-kisbiet tal-proġetti.
 9.  Gie eżaminat kampjun ta’ 32 proġett adottati bejn l-2000 u l-2003 (16 dwar 
l-ambjent u 16 dwar it-trasport) li jkopri sitt pajjiżi benefiċjarji. Saret żjara fuq il-post għal 16-il proġett (tmienja dwar l-ambjent u tmienja 
dwar it-trasport) fir-Repubblika Ċeka, fil-Polonja, fil-Latvja u fir-Rumanija. 
Is-16-il proġett l-ieħor kienu soġġetti għal reviżjoni. Huma jikkonċernaw 
il-pajjiżi msemmija hawn fuq kif ukoll l-Ungerija u l-Bulgarija.
 10.  Twettqu reviżjonijiet tal-faljs u intervisti kemm fil-kwartieri ġenerali 
tal-Kummissjoni u kif ukoll fid-Delegazzjonijiet tal-Kummissjoni. Fil-
pajjiżi kandidati, saru laqgħat mal-Ministeri tal-Ambjent u tat-Tras-
port, awtoritajiet reġjonali u lokali, kif ukoll mal-benefiċjarji finali.
 11.  Barra dan, il-Qorti wettqet stħarriġ billi bagħtet kwestjonarji lill-155 ammi-
nistratur tal-proġetti u korpi responsabbli mit-tmexxija ta’ kuljum tal-
proġetti8 fl-erba’ pajjiżi miżjura, sabiex tiġbor opinjonijiet fuq il-problemi 
l-aktar komuni li wieħed jiltaqa’ magħhom waqt l-implimentazzjoni tal-
ISPA. Il-Qorti rċeviet 145 risposta9 (rata ta’ rispons ta’ 93 %).
 12.  Barra minn hekk, il-Qorti kisbet parir minn esperti dwar il-proġetti ambjen-
tali u tat-trasport minn istituzzjonijiet finanzjarji internazzjonali.7 Ir-Rapport Speċjali tal-Qorti 
Nru 5/2003 dwar il-finanzjament 
mill-PHARE u mill-ISPA ta’ proġetti 
ambjentali fil-pajjiżi kandidati (ĠU C 167, 17.7.2003, p. 1), 
ir-Rapport Speċjali Nru 15/2000 
dwar il-Fond ta’ Koeżjoni 
(ĠU C 279, 2.1.2000, p. 1) 
u r-Rapport Speċjali Nru 6/2005 dwar in-netwerk trans-Ewropew 
għat-trasport (NTE-T) 
(ĠU C 94, 21.4.2006, p. 1).
8 L-amministraturi tal-proġetti 
rrappreżentaw 42 % tal-proġetti 
ISPA fis-setturi tal-ambjent u tat-trasport.
9 Għal raġunijiet tekniċi bħal 
tkomplija mhux korretta 
tal-kwestjonarju jew risposta 
mhux kompleta, setgħu jintużaw 
127 risposta (82 %).
Rapport Speċjali Nru 12/2008 – Dwar l-Istrument għall-Politika Strutturali ta’ Qabel l-Adeżjoni (ISPA), 2000-200613
OSSERVAZZJONIJIET TALVERIFIKA
KIEN HEMM STRATEĠIJA KOERENTI U TĦEJJIJA 
ADEGWATA BIEX ISSOSTNI LAZZJONIJIET TALISPA?
ILQAFAS ĠENERALI U LKRITERJI TALVERIFIKA
 13.  L-istrateġiji nazzjonali tal-ISPA għas-setturi tal-ambjent u tat-trasport 
tħejjew minn kull pajjiż benefiċjarju fuq talba tal-Kummissjoni. L-iskop 
tagħhom kien li jiddefinixxu l-objettivi ta’ prijorità billi jidentifikaw il-prijoritajiet tas-settur u tas-sub-settur u prijoritajiet ġeografiċi bħal 
ma huma l-ostakoli fis-settur tat-trasport jew punti kritiċi fl-amb-jent, u biex jidentifikaw ir-riżorsi li hemm bżonn. L-istrateġiji nazzjo-nali tal-ISPA għandhom jipprovdu wkoll qafas għall-identifikazzjoni 
ta’ proġetti u jistabbilixxu kriterji biex jintużaw fl-għażla u fl-eval-
wazzjoni ta’ proġetti proposti (ara l- Anness I ).
 14.  Il-pajjiżi kandidati ppreżentaw applikazzjoni lill-Kummissjoni li kellu 
jkun fiha, fost l-oħrajn, l-elementi li ġejjin10:
l-iskeda taż-żmien għall-implimentazzjoni tax-xogħlijiet; a) 
analiżi tal-benefiċċju tan-nefqa; b) 
il-pjan finanzjarju, inklużi sorsi ta’ finanzjament għajr l-ISPA. c) 
 15.  Il-Qorti analizzat id-dokumenti tal-istrateġija, u t-tħejjija tal-proġetti 
tal-ISPA, u ċċekkjat jekk:
l-istrateġiji settorali nazzjonali kien fihom evalwazzjoni tal- a) 
ħtiġijiet settorali fl-oqsma tal-ambjent u tat-trasport imfas-
sla biex jaġġornaw ruħhom mal-istandards ambjentali tal-UE u
jtejbu l-livell ta’ u jespandu r-rabtiet man-netwerks tat-trasport 
Trans-Ewropew;
il-Kummissjoni żviluppat manwali u linji gwida f’waqthom biex  b) 
il-pajjiżi kandidati jkunu jistgħu jippreżentaw proposti li fihom l-informazzjoni relevanti kollha.10 L-Artikolu 7(3)(a) u l-Anness I 
tar-Regolament (KE) 
Nru 1267/1999.
Rapport Speċjali Nru 12/2008 – Dwar l-Istrument għall-Politika Strutturali ta’ Qabel l-Adeżjoni (ISPA), 2000-200614
STRATEĠIJI TALISPA MMIRATI TAJJEB
 16.  Id-dokumenti qafas tal-Kummissjoni għas-setturi tal-ambjent u tat-
trasport instabu li kienu effettivi fit-twaqqif tal-kriterji prinċipali  għat-tħejjija tal-istrateġiji nazzjonali tal-ISPA li inkludew prioritajiet ġenerali u identifikaw proġetti li jridu jiġu implimentati bis-sostenn tal-ISPA (ara l- Kaxxa 1 ).
 17.  Fil-każijiet fejn ġew identifikati nuqqasijiet, il-Kummissjoni pprovdiet 
sostenn sabiex tindirizza dawn in-nuqqasijiet (ara l- Kaxxa 2 ).
Fil-każ tal-Latvja, fi  s-settur tal-ambjent, il-punt fokali għall-ISPA kien li jikkonċentra fuq proġetti li jippermettu lill-
pajjiż biex jikkonforma mar-rekwiżiti tal-liġi ambjentali tal-Komunità u mal-objettivi tas-Sħubija dwar l-Adeżjoni. 
L-istrateġija tidentifi  ka u tagħżel proġetti li huma konsistenti mal-kriterji msemmija hawn fuq, biex jiġu proposti 
għall-fi  nanzjament taħt l-istrument tal-ISPA. L-għażla tal-proġetti ISPA kienet ibbażata fuq il-linji gwida tal-gvern, 
li ħadu f’ kunsiderazzjoni suppożizzjonijiet tal-politika tal-ambjent.ILKAXXA 1
Fir-Rumanija, il-verżjoni aġġornata tal-2003 tal-Istrateġija Nazzjonali dwar it-Trasport ma rċevitx kunsens 
mingħajr riżervi mill-Kummissjoni minħabba bosta nuqqasijiet. Sabiex tindirizza dawn in-nuqqasijiet, il-Kum-
missjoni ddeċidiet li tagħti proġett ta’ Assistenza Teknika mmirat lejn l-abbozzar ta’ Pjan Direttur dwar it-Trasport Ġenerali.ILKAXXA 2
Rapport Speċjali Nru 12/2008 – Dwar l-Istrument għall-Politika Strutturali ta’ Qabel l-Adeżjoni (ISPA), 2000-200615
Azzjoni biex tipproteġi l-ambjent fi  r-reġjun Baltiku nbdiet mill-Gvern Pollakk fi  l-bidu tas-snin disgħin b’kope-
razzjoni ma’ pajjiżi oħra. Ir-reġjun ta’ Krakovja kien diġà identifi  kat fi  l-Konvenzjoni ta’ Ħelsinki12 bħala wieħed mill-
punti kritiċi dwar il-protezzjoni tal-baħar Baltiku, minħabba li din iż-żona, għalkemm ’il bogħod mill-kosta, fi  ha 
densità għolja ta’ industriji li jarmu l-iskart fi  x-xmara Vistula, li tnixxi għal ġol-Baħar Baltiku. Soluzzjoni komuni 
għaż-żona urbana sħiħa ta’ Krakovja ġiet ippreparata u inkluża fi  l-Programm Nazzjonali għall-purifi  kazzjoni 
tal-ilma tad-drenaġġ komunali. Il-proġett ta’ impjant ta’ trattament tad-drenaġġ fi   Krakovja mbagħad ġie inkluż 
fl -istrateġija nazzjonali tal-ISPA dwar l-ambjent fl  -1999, biex jiġi implimentat bħala wieħed mill-proġetti ta’ 
prijorità.ILKAXXA 3
Fil-Latvja l-objettivi prinċipali tal-Pjan Nazzjonali tal-Politika tal-Ambjent, li kien approvat fl  -1995, kienu li 
jippermettu lill-pajjiż biex jikkonforma mar-rekwiżiti tal-qafas legali ambjentali tal-Komunità u mal-objettivi 
tas-Sħubija tal-Adeżjoni. L-objettivi ta’ dan il-Pjan ta’ Politika ttieħdu mill-istrateġija Nazzjonali tal-ISPA dwar l-ambjent. Il-proċess tal-għażla għall-proġetti kien ibbażat fuq dawn l-objettivi.ILKAXXA 4 18.  Anke jekk f’xi każijiet ma kienx possibli li l-klassifikazzjoni tal-proġetti 
ta’ investiment tiġi spjegata11, eżami tal-istrateġiji tal-erba’ pajjiżi  
miżjura ppermetta lill-Qorti tikkonkludi li, b’mod ġenerali, l-istrateġiji settorali nazzjonali tal-ISPA identifikaw b’mod ċar il-ħtiġijiet f’kull 
pajjiż, billi jieħdu wkoll f'kunsiderazzjoni d-dokumenti tal-ippjanar 
nazzjonali eżistenti (ara l- Kaxxa 3 ). L-istrateġiji nazzjonali tal-ISPA 
servew bħala għodda fl-għażla tal-proġetti tal-ISPA, billi rabtu l-objet-
tivi u l-prijoritajiet ma’ proposti ta’ proġetti speċifiċi.
 19.  F’xi wħud mill-każijiet l-istrateġiji tal-ISPA Nazzjonali kienu żvilupp tal-
istrateġiji nazzjonali li kienu diġà ħadu f’kunsiderazzjoni l-ħtieġa  tal-adozzjoni tal- Acquis Communautaire fil-qasam tal-Ambjent (ara  
l-Kaxxa 4 ).11 Dan ġie enfasizzat ukoll 
fir-Rapport Speċjali tal-Qorti 
Nru 5/2003 (nuqqasijiet 
fl-istrateġiji, il-paragrafi 18 sa 20).
12 Il-Konvenzjoni ta’ Ħelsinki: il-konvenzjoni dwar il-protezzjoni tal-ambjent marittimu fil-Baħar Baltiku, iffirmata fl-1974 
u reveduta fl-1992, li tikkonċerna l-istati kollha li jmissu mal-Baħar Baltiku. Il-konvenzjoni tkopri ż-żona kollha tal-Baħar 
Baltiku inkluż l-ilmijiet interni kif ukoll l-ilma tal-baħar innifsu u l-qiegħ tal-baħar. Miżuri jittieħdu wkoll fiż-żona ta’ q bid 
kollha tal-Baħar Baltiku biex jitnaqqas it-tniġġis ta’ fuq l-art.
Rapport Speċjali Nru 12/2008 – Dwar l-Istrument għall-Politika Strutturali ta’ Qabel l-Adeżjoni (ISPA), 2000-200616
TLIET DOKUMENTI TA’ GWIDA IMPORTANTI MA KINUX 
DISPONIBBLI MILLBIDU TALISPA
 20.  Ġew żviluppati tliet linji gwida prinċipali mill-Kummissjoni u magħmula 
disponibbli għall-preparazzjoni tal-proġetti:
Manwal tal-ISPA ngħata lill-pajjiżi benefiċjarji fl-2000, matul il-fażi a) 
ta’ preparazzjoni tal-applikazzjonijiet tal-bidu għall-proġetti;
it-tieni verżjoni tal-Manwal tal-ISPA ġiet żviluppata fl-2002,  b) 
u ċċarat b’mod partikolari l-proċeduri tas-sejħiet għall-offerti  u tal-ikkuntrattar;
gwida aġġornata dwar l-analiżi tal-benefiċċju tan-nefqa saret  c) 
disponibbli fl-2002, li indirizzat in-nuqqasijiet identifikati fil-
verżjoni ta’ qabel. B’mod partikolari, hija tat rati tad-dħul medji u rrakkomandat orizzonti tal-ħin għal setturi differenti. Iżda ma 
tat l-ebda dettall jew tekniki ta’ previżjoni li jikkonċernaw impatti 
fuq l-ambjent.
 21.  Dawn il-gwidi metodoloġiċi ġew żviluppati wara li l-proġetti vverifi-
kati mill-Qorti ġew mogħtija lill-Kummissjoni għall-approvazzjoni.  
Din id-disponibilità tardiva llimitat il-kontribuzzjoni tagħhom biex 
il-pajjiżi kandidati jiffamiljarizzaw ruħhom mal-politiki, il-proċeduri 
u l-prinċipji ta’ finanzjament tal-UE.
NUQQASIJIET FLANALIŻI FINANZJARJI 
U TALBENEFIĊĊJU TANNEFQA CBA
 22.  Kull applikazzjoni għall-għajnuna mill-ISPA kellu jkun fiha analiżi finan-
zjarja u tal-benefiċċju tan-nefqa. Dawn ma kinux disponibbli f’xi  proġetti jew kellhom nuqqasijiet. Madankollu, il-Kummissjoni kkun-
sidrat li minħabba li ħafna mill-proġetti kienu meħtieġa li jissodisfaw 
il-ħtiġijiet bażiċi fil-Pajjiżi Kandidati, ma kienx xieraq li jitwaqqfu  
minħabba f’nuqqasijiet fl-analiżi tal-benefiċċju tan-nefqa.
Rapport Speċjali Nru 12/2008 – Dwar l-Istrument għall-Politika Strutturali ta’ Qabel l-Adeżjoni (ISPA), 2000-200617
 23.  Ir-reviżjoni tal-Qorti tal-analiżi finanzjarja u tal-benefiċċju tan-nefqa 
mogħtija għall-proġetti vverifikati, identifikat in-nuqqasijiet li  
ġejjin13:
xi informazzjoni nieqsa dwar ir-rati ta’ skont użati u suppożizzjonijiet a) 
dwar xenarju fejn ingħatat analiżi tar-riskju;
inkonsistenzi fiċ-ċifri tas-CBA u tal-analiżi finanzjarji bejn doku- b) 
menti differenti għall-istess proġett;
benefiċċji soċjo-ekonomiċi mhux sostanzjati u evalwazzjonijiet  c) 
mhux kompleti tal-effetti fis-settur tat-trasport.
 24.  F’dawn iċ-ċirkostanzi, il-Kummissjoni mill-analiżi tal-benefiċċju tan-nefqa 
ma setgħetx tikkonferma jekk il-proġetti ppreżentati mill-pajjiżi kan-didati rrappreżentawx l-ogħla valur miżjud f’termini relattivi.
ILPROĠETTI ĠEW IMPLIMENTATI SKONT ILPJAN?
ILQAFAS ĠENERALI U LKRITERJI TALVERIFIKA
 25.  Wara l-evalwazzjoni tal-applikazzjoni u I-approvazzjoni ta’ proġett 
mill-Kummissjoni, ġie ffirmat memorandum ta’ finanzjament li jid-definixxi b’mod partikolari, ir-riżorsi finanzjarji u l-ippjanar għall-
implimentazzjoni tal-proġett, inkluża d-data tat-tlestija. Wara t-tlestija 
ta’ proġett, il-pajjiżi kandidati kellhom jippreżentaw rapport finali.
 26.  Il-Qorti evalwat safejn il-kundizzjonijiet prinċipali stabbiliti fil-memo-
randum ta’ finanzjament kienu rrispettati, jiġifieri:
jekk il-proġetti ġewx implimentati skont il-pjan inizjali u r-raġunijiet a) 
għal xi dewmien;
jekk il-pjanijiet finanzjarji għall-proġetti kinux ġew irrispettati  b) 
u jekk le, ir-raġunijiet għaliex.13 Ara wkoll ir-Rapport Speċjali 
Nru 5/2003 (nuqqasijiet 
fl-evalwazzjoni tal-proġetti, 
il-paragrafi 30 sa 34) u r-Rapport Speċjali Nru 6/2005 (nuqqasijiet 
fl-evalwazzjoni u fl-għażla ta’ 
proġetti, il-paragrafi 30 sa 43).
Rapport Speċjali Nru 12/2008 – Dwar l-Istrument għall-Politika Strutturali ta’ Qabel l-Adeżjoni (ISPA), 2000-200618
KWAŻI LPROĠETTI KOLLHA DDEWMU
 27.  Jekk il-proġetti jitwasslu aktar tard milli mistenni, il-benefiċċji jiġu dife-
riti u l-problemi li suppost jindirizzaw jkomplu aktar milli neċessarju. 
Id-dewmien joħloq ukoll inċertezzi, minħabba li l-ambjent soċjo-
ekonomiku jista’ jinbidel u jista’ jirrendi diffiċli l-implimentazzjoni tal-proġetti kif prevvist.
 28.  It-32 proġett fil-kampjun tal-Qorti kienu approvati bejn l-2000 u l-2003. 
Il-biċċa l-kbira tal-proġetti vverifikati kellhom jitlestew bejn l-2004 
u l-2006 skont il-Memoranda tal-Finanzjament tal-bidu. Iżda, ħamsa 
biss kienu tlestew sad-data mistennija tal-bidu14 fi żmien il-verifika 
(tnejn fir-Repubblika Ċeka u tlieta fil-Latvja)15. Għas-27 proġett l-ieħor, 
id-data tat-tlestija ġiet emendata. Id-dewmien ivarja minn sentejn sa 5 snin (il-Polonja), 4 sa erba’ snin u nofs (il-Bulgarija), 2 sa erba’ snin 
u tmien xhur (ir-Rumanija), sena u nofs (l-Ungerija) u 1 sa 3 snin (Il-
Latvja). Fir-Repubblika Ċeka, ma kien hemm ebda dewmien kbir.
 29.  Fl-istħarriġ indirizzat lill-amministraturi tal-proġetti fl-erba’ pajjiżi vve-
rifikati, il-Qorti kisbet informazzjoni dwar id-dewmien fl-implimen-
tazzjoni u r-raġuni għad-dewmien.
 30.  Fis-settur tal-ambjent, iż-żmien medju skedat għall-proġetti kien ta’ 
5 snin u fis-settur tat-trasport, erba’ snin u xahrejn. Skont l-istħarriġ, id-dewmien medju kien ta’ sentejn u nofs fiż-żewġ setturi (ara  l-Istampa 5 ).
 31.  Fil-proġetti vverifikati, il-Qorti sabet li r-raġunijiet prinċipali għad-
dewmien kienu16:
in-nuqqas ta’ familjarità tal-pajjiżi kandidati mal-proċeduri tal-UE a) 
u mal-preparazzjoni u l-implimentazzjoni tal-proġetti kif ukoll id-diffikultajiet bil-proċeduri ta’ akkwist (ara pereżempju l- Kaxxa 5 ) 
(84 % tal-proġetti fil-kampjun);
nuqqas tal-kumpaniji li rebħu s-sejħiet għall-offerti li jwettqu  b) 
x-xogħol (ara pereżempju l- Kaxxa 6 ) (13 % mill-proġetti fil-
kampjun);
ippjanar mhux realistiku (ara pereżempju l- c) Kaxxa 7 ) (22 % mill-
proġetti fil-kampjun);
it-trasformazzjoni wara l-adeżjoni tal-proġetti tal-ISPA fi proġetti d) 
tal-Fond ta’ Koeżjoni, li għandhom sett differenti ta’ regoli
17.14 Proġett huwa kkunsidrat lest 
meta l-infrastruttura tibda tintuża. 
Il-Pajjiżi Kandidati kellhom 
jippreżentaw rapport finali lill-
Kummissjoni sa mhux aktar tard 
minn sitt xhur wara t-tlestija tal-
proġett.
15 Minn 32 proġett ivverifikati, 
24 iffaċċaw dewmien (75 %).
16 Xi proġetti nlaqtu minn aktar 
minn waħda mill-problemi 
deskritti.
17 Eż. l-eliġibilità tan-nefqa fuq 
tagħmir b’saħħtu (għandha 
tissolva fuq bażi ta’ każ b’każ), 
modifikazzjonijiet tad-deċiżjonijiet 
tal-proġetti, proċeduri dwar l-għotja ta’ kuntratti pubbliċi.
Rapport Speċjali Nru 12/2008 – Dwar l-Istrument għall-Politika Strutturali ta’ Qabel l-Adeżjoni (ISPA), 2000-200619
DEWMIEN MEDJU FLIMPLIMENTAZZJONI TALPROĠETTIILFIGURA 5
Fil-Latvja, fi   proġett dwar l-iżvilupp tas-servizzi tal-ilma, it-tnedija tal-proċedura tas-sejħa għall-off  erti ħadet tliet 
snin wara l-iffi   rmar tal-Memorandum tal-Finanzjament.
Fil-Polonja, fi   proġett tat-trattament tad-drenaġġ, il-kostruzzjoni batiet minn interruzzjoni ta’ kważi sena matul 
il-fażi tas-sejħa għall-off  erti. Il-proġett kien maqsum f’sotto kuntratti, b’wieħed minnhom ikkofi  nanzjat minn EBRD 
(BERŻ – Bank Ewropew għar-Rikostruzzjoni u l-Iżvilupp). Skont il-ft  ehim ta’ self tal-EBRD (BERŻ), ir-regoli tas-
sejħiet għall-off  erti tal-bank kellhom jiġu applikati għall-akkwist tal-proġett kollu. Is-sejħiet għall-off  erti kellhom 
jitwaqqfu sakemm intlaħaq ft  ehim bejn id-donaturi dwar il-proċeduri xierqa.ILKAXXA 5
Proġett għar-rijabilitazzjoni tan-netwerk tad-drenaġġ u għall-faċilitajiet tat-trattament tal-ilma tad-drenaġġ kien 
iff aċċjat minn dewmien waqt l-implimentazzjoni. Is-sejħa għall-off  erti kellha tiħassar u tiġi ripetuta, minħabba 
problemi mal-kompożizzjoni tal-kumitat ta’ evalwazzjoni. Barra minn hekk, il-kumpanija li ngħatat il-kuntratt 
fi t-tieni sejħa għall-off  erti naqset milli tipproċedi bix-xogħlijiet skont l-iskeda tal-ħin u naqset milli tikkonforma 
ma’ bosta notifi  ki mill-inġinier li kien qiegħed imexxi. Għalhekk il-kuntratt kellu jitwaqqaf. It-tielet sejħa għall-
off erti kellha tiġi organizzata, imma waqt il-verifi  ka l-proġett kien wieqaf għal kollox.ILKAXXA 6
Fil-Latvja, proġett għall-iżvilupp tas-servizzi tal-ilma iddewwem minħabba, fost raġunijiet oħra, li n-nefqa u l-ħin 
meħtieġa għall-istudju u x-xogħol ta’ tfassil tal-pajpijiet tqiesu anqas.ILKAXXA 7
Snin
Medja kull pajjiż/settur
Dewmien inizjali medju DewmienPL CZ RO LV ENV PL CZ RO LV TRAN TOTAL012348
7
6
59
Rapport Speċjali Nru 12/2008 – Dwar l-Istrument għall-Politika Strutturali ta’ Qabel l-Adeżjoni (ISPA), 2000-200620
 32.  L-istħarriġ jindika li r-raġunijiet ewlenin għan-nuqqas ta’ rispett tal-
iskadenzi fl-implimentazzjoni tal-proġetti huma, min-naħa waħda,  
it-tul tal-proċeduri u, min-naħa l-oħra, raġunijiet ta’ ppjanar (ara  l-Istampa 6 )
18.
PJANIJIET FINANZJARJI MHUX IMPLIMENTATI KIF PREVVIST
 33.  Fi 18 minn 32 proġett ivverifikati l-pjan finanzjarju tal-bidu ma ġiex 
rispettat. F’sitt każijiet in-nefqa totali żdiedet, u fi 12-il każ in-nefqa naqset. Meta n-nefqa żdiedet u l-ebda riżorsi żejda tal-ISPA ma ġew magħmula disponibbli, il-pajjiżi kandidati kellhom jiffinanzjaw in-nefqiet addizzjonali mir-riżorsi tagħhom stess (ara l- Kaxxa 8 ).18 Problemi fl-implimentazzjoni 
tal-proġett ġew enfasizzati mill-
Qorti fir-Rapport Speċjali tagħha Nru 5/2003 (riżorsi ta’ tmexxija 
mhux suffiċjenti, dewmien, 
diffikultajiet fis-sejħiet għall-
offerti, il-paragrafi 35 sa 39) 
imma wkoll fir-Rapport Speċjali 
tagħha Nru 6/2005 (dewmien 
fl-implimentazzjoni tal-proġetti, il-paragrafi 11 sa 25).
RAĠUNIJIET GĦAL DEWMIEN AMMINISTRATURI TALPROĠETTILISTAMPA 6
X’kienu r-raġunijiet għad-dewmien?
Raġunijiet ta’ proċedura Raġunijiet ta’ ippjanar
Appelli mill-oﬀ  erenti
8 %Repetizzjoni 
tal-proċedura
15 %Oħra
11 %Ippjanar mhux realistiku
15 %
Dokumenti tal-oﬀ  erenti 
ta’ kwalità fqira
6 % Tibdil frekwenti ta’ PRAG
10 %Proċeduri tal-UE 
li jieħdu l-ħin
26 %Liġi lokali 
kkumplikata
9 %
Rapport Speċjali Nru 12/2008 – Dwar l-Istrument għall-Politika Strutturali ta’ Qabel l-Adeżjoni (ISPA), 2000-200621
Fil-Latvja, fi   proġett dwar il-Ferrovija, minħabba f’żidiet fi  l-prezzijiet, l-għotja tal-ISPA ma kinitx suffi   ċjenti biex 
tkopri l-elementi kollha prevvisti fi  l-bidu. Il-bqija tax-xogħol kellu jkun iffi   nanzjat mir-riżorsi nazzjonali.ILKAXXA 8
Fil-Latvja, fi   proġett tal-iżvilupp tas-servizzi tal-ilma, il-kuntrattur ma qagħadx għall-kuntratt minħabba li ma 
kienx għadu f’pożizzjoni li jaħdem skont il-prezzijiet mift  iehma minħabba li infl  azzjoni rapida ġrat ft  it wara l-bidu 
tax-xogħlijiet. Dan wassal għal reviżjoni tal-kuntratt, b’nefqa żejda.ILKAXXA 9TIBDIL FILPJANIJIET TALFINANZJAMENT ORIĠINALI
STĦARRIĠ TA’ AMMINISTRATURI TAL-PROĠETTI
RispostiTibdil lill-pjan oriġinali ta’ 
ﬁ  nanzjamentŻamma tal-pjan oriġinali 
ta’ ﬁ  nanzjament
123 66 % 34 %ITTABELLA 1 34.  Kif muri fit- Tabella 1  l-istħarriġ tal-amministraturi tal-proġetti jindika li 
għall-biċċa l-kbira tal-proġetti ISPA kien sar tibdil lill-pjan ta’ finan-
zjament oriġinali.
 35.  F’ħames każijiet mit-32 proġett tal-kampjun dan jista’ jiġi spjegat bl-eval-
wazzjoni anqas tal-inflazzjoni (f’16 % tal-każijiet) (ara l- Kaxxa 9 ).
Rapport Speċjali Nru 12/2008 – Dwar l-Istrument għall-Politika Strutturali ta’ Qabel l-Adeżjoni (ISPA), 2000-200622
 36.  Ir-risposti għall-istħarriġ tal-amministraturi tal-proġetti indikaw li  
r-raġunijiet għal infiq aktar milli ppjanat jistgħu jiġu spjegata  
prinċiplament b’żewġ kategoriji ta’ fatturi (ara l- Istampa 7 ):
problemi fil-preparazzjoni ta’ proġetti, bħall-evalwazzjonijiet ina- a) 
degwati tal-ispejjeż;
problemi ta’ implimentazzjoni, bħal monitoraġġ dgħajjef jew  b) 
dewmien.
NFIQ AKTAR MILLI PPJANAT LISTAMPA 7
Fil-ka ta’ nﬁ  q aktar milli ppjanat, x’kienur-raġunijiet prinċipali?
Raġunijiet relatati mal-ippjanar Raġunijiet relatati mal-implimentazzjoni
Oħra
19 %Raġunijiet
tekniċi
9 %Stimi inadegwati 
tan-nefqa
20 % Monitoraġġ fqir
14 %
Dewmien taż-żmien
12 %Modiﬁ  kazzjonijiet 
lill-proġett
26 %
Rapport Speċjali Nru 12/2008 – Dwar l-Istrument għall-Politika Strutturali ta’ Qabel l-Adeżjoni (ISPA), 2000-200623
ILPROĠETTI KIENU QED JIKKONTRIBWIXXU GĦALL
KONFORMITÀ TALPAJJIŻI BENEFIĊJARJI MADDIRETTIVI 
AMBJENTALI TALUE U GĦATTITJIB TANNTET?
QAFAS ĠENERALI U KRITERJI TALVERIFIKA
 37.  L-objettiv prinċipali tal-ISPA kien li jgħin lill-pajjiżi kandidati biex inaqq-
su d-differenza strutturali tagħhom fis-setturi tal-ambjent u tat-tras-
port. Sabiex tiġi evalwata l-effettività tal-proġetti fis-sens ta’ kontri-buzzjonijiet konkreti għat-titjib tas-setturi tal-ambjent u tat-trasport, 
il-Qorti eżaminat:
jekk il-proġetti ambjentali kinux konsistenti mad-direttivi tal-UE a) 
fl-oqsma tal-provvista tal-ilma u tal-ilma tad-drenaġġ;
jekk il-proġetti tat-trasport ikkontribwewx għat-tlestija tan- b) 
Netwerk tat-Trasport Trans-Europew.
 38.  Minħabba li waqt il-verifika r-rapporti finali kienu disponibbli fuq numru 
limitat biss mill-279 proġett infrastrutturali ko-finanzjati mill-ISPA, 
setgħu jsiru konklużjonijiet parzjali biss.
ŻDIEDET ILKONFORMITÀ MALISTANDARDS 
AMBJENTALI TALUE
 39.  Fis-settur ambjentali, minn 16-il proġett fil-kampjun, tlieta biss tlestew 
fi żmien il-verifika. L-evalwazzjoni ta’ dawn il-proġetti turi li, minkejja n-nuqqasijiet, huma qed jikkontribwixxu għall-konformità mal-istan-dards ambjentali tal-UE (ara l- Kaxxa 10 ).
Fil-Latvja, l-objettiv ta’ proġett minnhom kien li jtejjeb is-servizzi tal-provvista tal-ilma u tad-drenaġġ, biex ikun 
żgurat li l-ilma tax-xorb u d-drenaġġ ippurifi  kat jikkonformaw mal-leġiżlazzjoni nazzjonali u mar-rekwiżiti tad-
direttivi tal-UE. Skont ir-rapport fi  nali, il-proġett assigura kwalità adegwata tal-ilma trattat skont id-Direttiva 
tal-UE dwar it-Trattament tal-Ilma tad-Drenaġġ Urban (91/271/KEE) u tal-ilma tax-xorb.
Fil-Latvja, l-objettiv ta’ proġett minnhom kien li jiżviluppa l-kwalità tal-ilma tax-xorb u s-servizzi tal-ilma tad-
drenaġġ. L-istandards tal-UE dwar il-kwalità tal-ilma tax-xorb intlaħqu. Iżda, għall-ilma tad-drenaġġ, il-konformità 
totali mar-rekwiżiti legali għadha ma ntlaħqitx. Ir-rijabilitazzjoni u t-titjib tal-livell ta’ impjant tat-trattament 
bijoloġiku tal-ilma tad-drenaġġ kienu tlestew iżda l-kontenut tan-nitroġenu u tal-fosfru fl  -iskart xorta waħda 
eċċeda n-normi tal-UE u lokali fi   żmien il-verifi  ka.ILKAXXA 10
Rapport Speċjali Nru 12/2008 – Dwar l-Istrument għall-Politika Strutturali ta’ Qabel l-Adeżjoni (ISPA), 2000-200624
 40.  Huwa probabbli, li minkejja xi nuqqasijiet, il-proġetti li ma kinux lesti 
fi żmien il-verifika, jekk implimentati kif ippjanat, jikkontribwixxu  
għall-konformità mal-istandards ambjentali tal-UE (ara l- Kaxxa 11 ).
TITJIB FILKONNESSJONIJIET TANNETWERK 
TRANSEWROPEW TATTRASPORT
 41.  Fis-settur tat-trasport, minn 16-il proġett li kien fih il-kampjun 2 biss kienu 
tlestew saż-żmien tal-verifika. L-evalwazzjoni ta’ dawn il-proġetti turi li huma qed jikkontribwixxu għat-tlestija / l-iżvilupp tan-netwerks  Trans-Ewropej (ara l- Istampi 8  u 9 u l- Kaxxex 12  u 13).
 42.  Il-proġetti l-oħra li waqt il-verifika ma kinux lesti huma konsistenti man-
netwerks tan-NTE-T (ara per eżempju l- Kaxxa 11  u l- Istampa 11 ). Per-
eżempju fir-Rumanija, il-proġett tal-“Bucharest Cernavoda” għandu 
jħaffef it-traffiku bejn Bukarest u Kostanta u huwa mistenni li jikkon-
tribwixxi għall-iżvilupp tal-Kuridur tat-Trasport Ewropew nru 7, Igu-
menitsa-Patras-Ateni-Sofija-Budapest (ara l- Istampa 10 ).
Fil-Polonja, proġett dwar it-trattament tal-ilma tad-drenaġġ għandu jżid il-perċentwal tal-popolazzjoni fi  l-belt ta’ 
Vroklav li hija konnessa man-netwerk tad-drenaġġ għal 97 %. Din il-belt, b’popolazzjoni ta’ aktar minn 600 000 abi-
tant, kienet ikkunsidrata bħala n-niġġieża prinċipali tax-xmara Odra.
Fir-Rumanija, proġett kien jikkonsisti fi  r-rijabilitazzjoni u fi  t-titjib ta’ impjant tat-trattament tal-ilma tad-drenaġġ, 
netwerk tad-drenaġġ u netwerk tal-ilma tax-xorb. Minħabba f’dewmien li kellu x’jaqsam mal-impjant tat-tratta-
ment tal-ilma tad-Drenaġġ, jibqa’ r-riskju ta’ tniġġis fi  x-xmara.ILKAXXA 11
Fir-Repubblika Ċeka l-proġett Modernizzazzjoni tas-sezzjoni tal-linja Zabori-Prelouc huwa fi  l-kuridur multimodali 
Pan Ewropew IV minn Dresden għal Brattislava. Fl- Istampa 8 , il-proġetti kofi  nanzjati mill-ISPA fi  r-Repubblika 
Ċeka huma enfasizzati.ILKAXXA 12
Fil-Latvja, it-titjib tal-awtostrada minn Riga għall-Adazi, li hija sezzjoni mill-Via Baltica li tgħaqqad lil Varsavja 
ma’ Tallinn, tejjeb is-sigurtà tat-traffi   ku u tal-persuni kif ukoll il-fl  uss tat-traffi   ku billi din is-sezzjoni tat-triq ġiet 
tikkonforma mal-istandards u n-normi Ewropej (ara l- Istampa 9 ).ILKAXXA 13
Rapport Speċjali Nru 12/2008 – Dwar l-Istrument għall-Politika Strutturali ta’ Qabel l-Adeżjoni (ISPA), 2000-200625
PROĠETTI TALISPA FIRREPUBBLIKA ĊEKALISTAMPA 8
D8 motorway Prague –
Usti nad Labem – Czech/German border Section 807 Trmice-borderModernisation of the line section
Usti nad Orlici  – Ceska Trebova
Modernisation of the line section 
Zabori–PreloucOptimisation of
Zabreh na Morave –Krasikov railway section
Road R/48
Frydek Mistek – Dobra
Road I/48
Belotin by-pass
Expressway r48
Dobra–Tosanovice–Zukov, Stage I: Dobra–TosanoviceTrans-European transport networkISPA projects
Ceska Republica
TEN railway
TEN road
© EuroGeographics 2001 for the administrative boundaries
Cartography: Energy and Transport DG, 15/5/2008
Rapport Speċjali Nru 12/2008 – Dwar l-Istrument għall-Politika Strutturali ta’ Qabel l-Adeżjoni (ISPA), 2000-200626
INNETWERK TATTOROQ FILLATVJALISTAMPA 9
© EuroGeographics 2001 for the administrative boundaries
Cartography: Energy and Transport DG, 29/9/2005LATVIJALEITSCHEMA DES TRANSEUROPÄISCHEN VERKEHRSNETZES (Horizont 2020) STRASSEN
TRANS-EUROPEAN TRANSPORT NETWORK OUTLINE PLAN (2020 horizon) ROADSSCHÉMA DU RÉSEAU TRANSEUROPÉEN DE TRANSPORT (horizon 2020) ROUTES
Bestehend
ExistingExistantGeplant
PlannedPlaniﬁ  é
Rapport Speċjali Nru 12/2008 – Dwar l-Istrument għall-Politika Strutturali ta’ Qabel l-Adeżjoni (ISPA), 2000-200627
INNETWERKS TANNTETLISTAMPA 10
PROJECT No 7
Trans-European transport network 
priority projectsMOTORWAY AXIS
IGOUMENITSA/PATRA–ATHINA–SOFIA–BUDAPEST
© EuroGeographics 2001 for the administrative boundaries
Cartography: Energy and Transport DG, 9/3/2005Existing
PlannedPriority axis No 7
Priority sectionsOther priority axes
Rapport Speċjali Nru 12/2008 – Dwar l-Istrument għall-Politika Strutturali ta’ Qabel l-Adeżjoni (ISPA), 2000-200628
INNETWERK TANNTETLISTAMPA 11
© EuroGeographics 2001 for the administrative boundaries
Cartography: Energy and Transport DG, 4/6/2008ISPA projects
2004–08 countries
ISPA project
TEN railwayTEN road
Rapport Speċjali Nru 12/2008 – Dwar l-Istrument għall-Politika Strutturali ta’ Qabel l-Adeżjoni (ISPA), 2000-200629
KONKLUŻJONIJIET U
RAKKOMANDAZZJONIJIET
 43.  Il-konklużjonijiet prinċipali tal-Qorti huma kif ġej:
Qafas koerenti ta’ strateġija kien diġà stabbilit u l-istrateġiji  a) 
nazzjonali tal-ISPA sfaw għodda ta’ programmar tajba biex jiden-tifikaw il-ħtiġijiet, l-objettivi u r-riżorsi b’mod ċar. Madankollu, il-proġetti mhux dejjem tħejjew b’mod adegwat mill-applikanti; Dan kien ukoll parzjalment minħabba l-fatt li mhux id-dokumenti ta’ gwida relevanti kollha ngħataw fil-ħin għall-ewwel influss ta’ applikazzjonijiet, mill-Kummissjoni (ara l-paragrafi 16 sa 24).
Spiss il-proġetti ma kinux implimentati kif ippjanat. Pjanijiet ta’ b) 
finanzjament kellhom jiġu aġġustati għaċ-ċirkostanzi li kienu nbid-
lu u kważi l-proġetti kollha kienu qed jesperjenzaw dewmien  
sinifikanti, fil-biċċa l-kbira relatat mat-tul tal-proċeduri (fil-
livell tal-Kummissjoni u tal-pajjiżi benefiċjarji) u man-nuqqasi-jiet fil-proċess tal-ippjanar (fil-livell tal-pajjiżi benefiċjarji) (ara 
l-paragrafi 25 sa 36).
Il-verifika tal-Qorti inkludiet ħames proġetti lesti u 27 proġett  c) 
li għadhom għaddejjin. Tlieta mill-proġetti lesti kienu ambjen-
tali. Il-verifika turi li huma jżidu l-konformità mad-direttivi dwar 
l-ambjent tal-UE fl-istati benefiċjarji rispettivi. Iż-żewġ proġetti lesti l-oħra kienu relatati mat-trasport. Il-verifika turi li huma  
jikkontribwixxu għat-titjib tan-netwerk Trans-Ewropew fl-Istati  
benefiċjarji rispettivi. Barra minn hekk, il-verifika tissuġġerixxi li 
s-27 proġett li għadhom għaddejjin aktarx li jiksbu l-objettivi jekk 
implimentati kif ippjanat (ara l-paragrafi 37 sa 42).
Il-Qorti tirrakkomanda li l-Kummissjoni ssegwi l-implimentazzjoni tal- 
ISPA mill-qrib. Il-Kummissjoni għandha, b’mod partikolari, teżamina kif 
dewmien fl-implimentazzjoni tal-proġetti jista’ jiġi evitat jew imnaqqas 
fil-futur, waqt l-implimentazzjoni ta’ strumenti simili. Fl-opinjoni tal-
Qorti, dan jista’ jirrikjedi ppjanar aktar rigoruż u realistiku mill-appli-
kanti/amministraturi tal-proġetti u modi ta’ kif jiħaffu l-proċeduri,  kemm fil-livell tal-Kummissjoni u kif ukoll fl-amministrazzjonijiet  
nazzjonali tal-pajjiżi benefiċjarji.
  Dan ir-rapport ġie adottat mill-Qorti tal-Awdituri fil-Lussemburgu fil-
laqgħa tagħha tal-11 ta’ Diċembru 2008.
  Għall-Qorti tal-Awdituri
Vítor Manuel da Silva Caldeira
President
Rapport Speċjali Nru 12/2008 – Dwar l-Istrument għall-Politika Strutturali ta’ Qabel l-Adeżjoni (ISPA), 2000-200630LISTADJI TA’ AMMINISTRAZZJONI TALPROĠETTI TALISPA U LATTIVITAJIET PRINĊIPALI TALKUMMISSJONI1LANNESS I
1 Kif iddikjarat fir-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 1267/1999, (KE) Nru 1266/1999 u (KE) Nru 2382/2001 u skond il-kriterji tal- verifika tal-ECA.It-Tlestija
•  Reviżjoni 
u approvazzjoni ta’:
→  Rapport ﬁ  nali
→  Dikjarazzjonijiet 
tal-għeluq
•  Pagament ﬁ  nali
•  Evalwazzjoni  ex 
postIl-Monitoraġġ
•  Sorveljanza tal-
implimentazzjoni ta’ kuntratti
•  Monitoraġġ tal-
progress ﬁ  żiku 
u ﬁ nanzjarju 
permezz ta’ indikaturi
•  Evalwazzjoni ta’ 
nofs it-terminuIs-Sejħiet għall-
Oﬀ erti
•  Reviżjoni 
u approvazzjoni tad-dokumenti tas-sejħiet għall-oﬀ erti
•  Evalwazzjonijiet 
tas-sejħiet għall-oﬀ erti, inkluża 
l-mobilità tal-esperti meħtieġa
•  Għażla tal-oﬀ  erti 
rebbieħa
•  IkkuntrattarL-Evalwazzjoni
L-Attivitajiet 
jinkludu:
•  Missjonijiet ta’ 
evalwazzjoni ﬁ  l-
pajjiż applikant
•  Mobilità ta’ 
esperti meħtieġa biex jevalwaw il-kontenut tekniku tal-applikazzjonijiet
•  Konsultazzjoni 
Bejn is-Servizzi (ISC) (Inter-Service Consultation)
•  Rispons formali 
lill-applikant dwar il-kontenut tal-applikazzjoniIt-Tħejjija
Applikazzjoni, 
li tinkludi l-produzzjoni ta’:
•  Studju 
tal- possibilità
•  Analiżi tal-
beneﬁ  ċċju tan-
nefqa
•  Evalwazzjoni 
dwar l-Impatt fuq l-Ambjent
•  Pjan ta’ 
ﬁ nanzjament
•  Skeda tal-
ħin għall-implimentazzjoni
•  Pjan ta’ żamma 
ġeneraliL-Istrateġija
Produzzjoni ta’ 
strateġija ISPA li tinkludi:
•  Preżentazzjoni 
ta’ pjan ta’ allinjament ta’ politiki tal-UE u Nazzjonali
•  Evalwazzjoni tal-
ħtiġijiet nazzjonali
•  Identiﬁ  kazzjoni ta’ 
Proġetti
Attività prinċipali:•  Rispons formali 
lill-pajjiż beneﬁ  ċjarju fuq 
l-abbozz tal-istrateġija ISPA
Rapport Speċjali Nru 12/2008 – Dwar l-Istrument għall-Politika Strutturali ta’ Qabel l-Adeżjoni (ISPA), 2000-200631
Rapport Speċjali Nru 12/2008 – Dwar l-Istrument għall-Politika Strutturali ta’ Qabel l-Adeżjoni (ISPA), 2000-200632
IRRISPOSTI 
TALKUMMISSJONI
Rapport Speċjali Nru 12/2008 – Dwar l-Istrument għall-Politika Strutturali ta’ Qabel l-Adeżjoni (ISPA), 2000-200633
SOMMARJU EŻEKUTTIV
III.
In-nuqqas ta’ preparazzjoni tajba għal xi  
proġetti kien dovut fil-biċċa l-kbira għal  nuqqas ta’ kapaċità u għall-perjodu ta’ żmien qasir disponibbli sabiex il-proġetti setgħu  jiġu żviluppati. Ingħatat ukoll gwida per-mezz tal-formoli ta’ applikazzjoni dettaljati u l-ispjegazzjonijiet eżistenti tal-proċeduri tal-akkwisti.
IV.
Id-dewmien u t-tibdil fl-ippjanar li seħħ  
f’bosta mill-proġetti bikrin kien diffiċli li jiġu 
evitati minħabba n-nuqqas ta’ esperjenza  fil-ġestjoni ta’ proġetti kbar ta’ infrastrut-
tura u l-ħtieġa għal kontrolli ex-ante għal  
proċeduri ta’ offerti.
VI.
Il-Kummissjoni taqbel mar-rakkoman-dazzjoni tal-Qorti. Hija se tkompli tissorvelja l-proġetti eksISPA u xi wħud minnhom se  
jiġu vvalutati fl-eżerċizzju ta’ valutazzjoni ex 
post tal-2000-2006, u se tingħata attenzjoni 
partikolari għal każijiet ta’ nfiq ogħla minn 
dak ippjanat u kif ukoll ta’ dewmien fit-twet-tiq. L-esperjenza bl-ISPA diġà wasslet lill-Kummissjoni sabiex tieħu passi sabiex toffri assistenza akbar bit-tħejjija tal-proġetti,  
bħall-faċilità speċjali BEI/Kummissjoni għall-
Assistenza Teknika, JASPERS. Hija se tkompli 
u tintensifika din l-assistenza teknika taħt  
l-istrument il-ġdid tal-preadeżjoni IPA. Il-Kummissjoni ddiskutiet ukoll il-problemi  
tad-dewmien mal-Istati Membri.
INTRODUZZJONI
6.Fil-prattika, ir-rata tal-għotjiet hija ta’ sikwit anqas minn 75 %. Pereżempju, fir-Rumanija 
r-rata medja kienet ta’ 73 %, fil-Bulgarija ta’ 
56 % u fis-Slovakkja ta’ 54 %.LAMBITU U LAPPROĊĊ 
TALVERIFIKA
9.
Il-biċċa l-kbira tal-kampjun tal-Qorti ntgħażel minn fost il-proġetti ISPA l-aktar bikrin li  kienu approvati fl-ewwel sena jew fis-snin  tal-bidu tal-użu tal-istrument. Xi wħud kienu tħejjew anki qabel dan. Il-perjodu ta’ żmien qasir ħafna li fih l-ISPA kellu jiġi implimen-tat kellu implikazzjonijiet għall-maturità  tal-proġetti u għall-preparatezza tal-awto-
ritajiet nazzjonali.
OSSERVAZZJONIJIET 
TALVERIFIKA
13.
Il-Kummissjoni kkontrollat l-istrateġiji  
nazzjonali għas-setturi tat-trasport u l-amb-
jent fil-pajjiżi kandidati abbażi tal-pjanijiet 
u l-programmi nazzjonali tal-investiment,  minkejja li dan ma kienx obbligu regolatorju. 
L-istrateġiji ġew ukoll ippreżentati mill-
Kummissjoni lill-kumitat tal-ġestjoni tal-
ISPA (rappreżentanti tal-Istati Membri) qabel 
il-preżentazzjoni tal-proġetti individwali.
19.
Il-Kummissjoni attivament inkoraġġiet lill-
awtoritajiet nazzjonali sabiex jibnu fuq il-
pjanijiet nazzjonali eżistenti (pereżempju,  
sabiex jimplimentaw id-direttivi tat-tratta-
ment tad-drenaġġ urban) minħabba ż-żmien limitat disponibbli.
20.
Minbarra dan, ingħatat gwida permezz tal-
formoli dettaljati ta’ applikazzjoni li kienu  
disponibbli fl-1999 u l-proċeduri tal-akkwisti 
ġew spjegati fil-linji gwida żviluppata taħt l-istrumenti tal-preadeżjoni preċedenti.
c)
Il-verżjoni preċedenti tal-“Gwida għall-
analiżi kost-benefiċċju tal-proġetti ta’  investiment”, li spjegat il-prinċipji ewlenin 
tas-CBA, kienet ilha disponibbli sa mill-1997. 
Il-verżjoni tal-2002 tal-gwida rrispondiet  
għall-ambjent regolatorju mibdul u indiriz-zat id-diversi kwistjonijiet aktar fil-fond.
Rapport Speċjali Nru 12/2008 – Dwar l-Istrument għall-Politika Strutturali ta’ Qabel l-Adeżjoni (ISPA), 2000-200634
21.
Ir-regolamenti tal-ISPA ġew adottati fl-1999 
u l-ewwel Manwal ISPA ġie pprovdut fl-2000. Il-parir mogħti fil-Manwal ISPA u permezz  
ta’ diversi kanali oħra (ara r-risposta għal  
20) kellu jiġi żviluppat flimkien mal-pajjiż  kandidat ikkonċernat u kellu jieħu kont tar-realtajiet ta’ implimentazzjoni tagħhom li  
kienu qed jevolvu. Minbarra l-gwida formali, 
sar sforz kbir sabiex titħejja t-triq għall-ISPA f’perjodu ta’ żmien qasir ħafna, pereżempju 
permezz ta’ laqgħat fil-pajjiżi kandidati  
kollha mill-1998 ‘l quddiem bl-appoġġ tal-
PHARE sabiex jitħejjew il-pjanijiet għall-
proġetti.
22.
In-nuqqasijiet fis-CBAs u l-analiżijiet finan-
zjarji ta’ sikwit kienu dovuti għal nuqqas ta’ 
approċċ konsistenti fost il-bosta konsulenti 
internazzjonali li ħejjew il-maġġoranza tal-
proġetti, dejta mhux tajba biżżejjed, jew  nuqqas ta’ ħiliet esperti fi ħdan l-ammi-
nistrazzjonijiet nazzjonali. Minkejja dan,  
il-Kummissjoni assigurat li l-proġetti li  
jiġġeneraw dħul kollha saritilhom għallinqas 
analiżi finanzjarja. Hija aċċettat analiżijiet  jew dikjarazzjonijiet soċjo-ekonomiċi mhux 
kwantifikati minflok CBA kompluta għal  proġetti ambjentali, fid-dawl tal-assenza  ta’ metodoloġija aċċettata b’mod ġenerali  għall-ikkwantifikar tal-benefiċċji ambjentali u l-fatt li dawn il-proġetti kienu fil-biċċa  
l-kbira implimentati sabiex tintlaħaq kon-formità mad-direttivi tal-UE.
23.
a)Il-proġetti ISPA 2000-2001 kienu l-ewwel li fihom intuża s-CBA.
b)
Fejn kien hemm inkonsistenzi, il-Kummissjoni 
talbet, bħala rutina, kjarifiki jew korrezzjo-
nijiet . Dawn l-iskambji tejbu l-affidabilità  
tal-analiżijiet.
c)
Il-Kummissjoni tirreferi għar-risposta tagħha 
fil-punt 22.24.
Il-Kummissjoni għamlet tentattiv li tassi-
gura li l-benefiċjarji ġġustifikaw il-proġetti tagħhom skont raġunament ekonomiku  
u finanzjarju, u b’referenza għal kunside-
razzjonijiet bħall-vijabilità u l-affordabilità għall-popolazzjoni moqdija. Madankollu,  għall-proġetti ambjentali l-analiżi kost-
benefiċċju kienet ta’ relevanza limitata fejn 
ma kienx hemm alternattivi u l-proġetti  kellhom jitwettqu xorta waħda sabiex jiġi  
implimentat l-acquis. F’xi każijiet, analiżi  
aħjar tal-kost-benefiċċju kienet iddewwem 
il-proġett mingħajr ma żżid wisq valur.
27.
Il-Kummissjoni għamlet kull sforz sabiex  
tissorvelja l-proġetti u tgħin lill-awtorita-
jiet nazzjonali jimmitigaw il-konsegwenzi  
tad-dewmien. Pjanijiet ta’ azzjoni speċifiċi 
tħejjew f’xi pajjiżi għall-proġetti l-aktar  
problematiċi.
28.
Sa tmiem Settembru 2008, tlieta oħra mill-
proġetti fil-kampjun kienu tlestew sad-data 
oriġinali.
30.
Filwaqt li d-dewmien mhux xi ħaġa rari fi  proġetti infrastrutturali kbar, fil-każ par-tikolari tal-pajjiżi benefiċjarji ISPA l-ewwel 
proġetti ISPA kienu l-vittmi tal-fatt li dan kien 
strument ġdid fil-fażi tat-twelid tiegħu fil-pajjiżi kandidati. Ma kienx hemm esperjenza 
bi programmi ta’ għajnuna ta’ investiment 
esterna fuq din l-iskala qabel l-ISPA. Madan-
kollu, il-kurva tat-tagħlim (kemm fil-pajjiżi tal-adeżjoni u kif ukoll fil-Kummissjoni) tjie-bet b’mod sinifikanti min-nofs tal-perjodu  tal-ipproggrammar ‘il quddiem.
B’mod ġenerali, il-fattur prinċipali kien id-
dewmien fil-proċeduri tal-offerti. Ladarba  
bdew ix-xogħlijiet, il-biċċa l-kbira tal-
proġetti għamlu progress tajjeb. Il-kontroll 
ex-ante mid-delegazzjonijiet tal-KE dwar  l-akkwisti kien obbligatorju. Id-dewmien kien 
parti mill-prezz li kellu jitħallas sabiex jiġi 
assigurat valur ġust għall-flus permezz ta’  
proċeduri ta’ akkwist ġusti u trasparenti.
Rapport Speċjali Nru 12/2008 – Dwar l-Istrument għall-Politika Strutturali ta’ Qabel l-Adeżjoni (ISPA), 2000-200635
31.
a)
L-ISPA kienet maħsuba sabiex tipprovdi lill-pajjiżi kandidati b’esperjenza f’dan il-qasam 
matul il-perjodu tal-preadeżjoni, sabiex dawn 
ikollhom anqas problemi fl-użu tal-Fondi  Strutturali u ta’ Koeżjoni wara l-adeżjoni. Id-dewmien minħabba proċeduri ex ante u ħruġ 
ta’ sejħiet mill-ġdid kien parti mill-prezz li 
kellu jitħallas sabiex jiġu assigurati akkwisti ġusti u trasparenti. Fatturi oħra li kkontrib-
wew kienu l-proċeduri mhux adegwati  
tal-akkwist tal-art u l-proċessi burokratiċi  
tal-ħruġ tal-permessi għall-bini.
Kaxxa 5
Il-proċeduri tal-akkwisti fil-Latvja tjiebu  
ħafna sa mill-bidu tal-ISPA. Pereżempju,  
l-offerti għall-proġetti tal-Fond ta’ Koeżjoni 
approvati fl-2005 tnedew mingħajr dewmien 
u l-implimentazzjoni tal-biċċa l-kbira tal-
proġetti bdiet fl-2006.
L-importanza ta’ proċedura ta’ offerti ġusta 
u effettiva għandha tieħu l-preċedenza fuq 
ir-riskju ta’ dewmien.
Kaxxa 6
Il-ħruġ ta’ sejħiet mill-ġdid ipproteġa  l-interessi tal-Komunità f’dan il-każ. Minn  dak iż-żmien ’il hawn, ix-xogħol fuq dan  il-proġett reġa’ beda.
c)
Il-Kummissjoni tirreferi għar-risposta tagħha 
fil-punt 30.
Kaxxa 7
Għal proġetti infrastrutturali kbar u kum-plessi li huwa mistenni li jiġu implimentati fuq perjodu ta’ bosta snin mhux rari li jkun meħtieġ li jsiru ċerti aġġustamenti għall-pjanijiet inizjali.d)
Il-Kummissjoni pprovvdiet gwida f’Jan-
nar 2005 sabiex jiġu evitati problemi fit-tranżizzjoni mir-regoli tal-ISPA għall-Fondi 
ta’ Koeżjoni fl-Istati Membri tal-UE-10 wara 
l-adeżjoni.
32.
Id-dewmien seħħ l-aktar sabiex tiġi assi-
gurata l-konformità mar-regoli tal-akkwisti sabiex jiġu protetti l-interessi finanzjarji  
tal-Komunitajiet. Dan id-dewmien u ż-żieda 
potenzjali fl-ispejjeż assoċjata mad-dewmien 
fil-proċess tal-offerti huma l-prezz li jeħtieġ 
li jitħallas għall-korrettezza finanzjarja, fatt li l-Qorti rrikonoxxietu fil-verifiki preċedenti 
tagħha tal-ISPA, fejn hija rrikonoxxiet l-effett 
benefiku tal-kontrolli ex ante mid-dele-
gazzjonijiet tal-KE (pereżempju l-punt 8.42 
tar-Rapport Annwali tal-Qorti tal-2003). Fi  
kwalunkwe każ, l-approvazzjoni aktar rapida 
ta’ dokumenti tal-offerti difettużi setgħet  irriżultat f’offerti bi prezzijiet ogħla jew  
tilwim li fl-aħħar iwassal għal spejjeż ħafna 
ogħla.
Id-dewmien dovut sabiex jiġu ċċarati l-appli-
kazzjonjiet u l-analiżijiet tal-kost-benefiċċju għandu jiġi aċċettat ukoll.
33.
In-nuqqas li jiġu rrispettati l-estimi oriġinali tal-ispejjeż kien dovut għal preparazzjoni  inadegwata tal-proġetti, minkejja l-użu ta’ konsulenti internazzjonali, u wkoll għall-kontroll inadegwat tal-ispejjeż matul  l-implimentazzjoni. Xi pajjiżi sofrew ukoll  inflazzjoni qawwija fl-ispejjeż fis-settur  tal-kostruzzjoni minħabba t-tkabbir eko-nomiku mgħaġġel. Bħala regola ġenerali,  il-memoranda ta’ finanzjament tal-ISPA ma ġewx emendati b’mod li jieħdu inkunside-razzjoni ż-żidiet fl-ispejjeż, bil-għan li dan ipoġġi pressjoni fuq l-awtoritajiet nazzjo-nali sabiex jieħdu azzjoni biex jikkontrollaw dawn iż-żidiet fl-ispejjeż.
Rapport Speċjali Nru 12/2008 – Dwar l-Istrument għall-Politika Strutturali ta’ Qabel l-Adeżjoni (ISPA), 2000-200636
35.
L-aċċellerazzjoni mgħaġġla tal-inflazzjoni  
f’xi wħud mill-Istati Membri l-ġodda wara  l-adeżjoni ma kenitx mistennija u ma kenitx 
prevista mill-istituzzjonijiet finanzjarji. Hija 
kienet dovuta għal żidiet mgħaġġla fil-prez-zijiet ta’ materji primi speċifiċi fuq is-swieq dinjija u tkabbir ekonomiku mgħaġġel fil-
maġġoranza tal-Istati Membri l-ġodda li was-
sal għal splużżjoni fis-settur tal-kostruzzjoni li rriżultat f’żieda fil-prezzijiet akbar mill-
medja fl-industrija.
36.
Fatturi oħra li kkontribwew sabiex l-ispejjeż ikunu akbar minn dak li kien ippjanat kienu 
jinkludu:
preżentazzjoni ta’ proġetti quddiem  
• 
il-Kummissjoni fi stadju bikri ħafna  
mingħajr ma kienet teżisti dokumen-
tazzjoni teknika ddettaljata għall-aħjar  soluzzjoni;
ċaqliq fir-rata tal-kambju bejn l-€  
• 
u l-muniti nazzjonali, speċjalment favur il-muniti nazzjonali.
a)
Minħabba li saret stima baxxa wisq tal-ispejjeż f’xi każijiet ma ġewx riċevuti offerti bil-prezzijiet ippjanati.
b)
Ta’ sikwit kien hemm dewmien bejn l-għoti tal-għotja u l-bidu tal-fażi tal-kostruzzjoni.
37.
L-ISPA kellha wkoll għanijiet oħra, li l-akbar fosthom kien li tħejji għall-użu tal-Fondi  Strutturali u ta’ Koeżjoni. L-allokazzjoni  relattivament baxxa tal-ISPA fir-rigward  
tal-ħtiġijiet tfisser li hi setgħet biss tibda  
tagħlaq id-distakk fl-infrastruttura.
39.
Sa tmiem Settembru 2008, tlieta oħra mill-proġetti kienu tlestew.Kaxxa 10
It-2 paragrafu.
Filwaqt li fiż-żmien tal-verifika l-konfor-mità sħiħa mal-istandards tal-UE ma kenitx 
għadha nkisbet, il-Kummissjoni tistenna li  
dan ikun il-każ wara t-tlestija tal-proġett.
Kaxxa 11
It-2 paragrafu.
Il-Kummissjoni qed tissorvelja l-implimen-tazzjoni ta’ dan il-proġett sabiex taċċellera 
t-tlestija tiegħu.
41.
Sa tmiem Settembru 2008, erbgħa oħra mill-proġetti kienu tlestew.
KONKLUŻJONIJIET 
U RAKKOMANDAZZJONIJIET
43.
a)
Il-preparazzjoni inadegwata kienet l-aktar  
dovuta għan-nuqqas ta’ kapaċità u f’ċerti  
każijiet għall-prestazzjoni inkonsistenti  tal-konsulenti internazzjonali użati, aktar  
milli għad-disponibilità ta’ dokumenti ta’  gwida.
Ingħatat gwida wkoll permezz tal-formoli  
dettaljati ta’ applikazzjoni li kienu dispo-
nibbli sa mill-1999 u l-proċeduri tal-akkwisti ġew spjegati fil-linji gwida żviluppati taħt  
l-istrumenti tal-preadeżjoni preċedenti.
b)
Il-proċeduri (pereżempju, akkwisti) huma  meħtieġa sabiex iħarsu l-flus pubbliċi. Dawn jistgħu jieħdu fit-tul.
Minkejja d-dewmien, sa tmiem Settembru  
2008, 80 mill-279 proġett ta’ infrastruttura 
kienu fiżikament tlestew.
Rapport Speċjali Nru 12/2008 – Dwar l-Istrument għall-Politika Strutturali ta’ Qabel l-Adeżjoni (ISPA), 2000-200637
c)
Sa tmiem Settembru 2008, kienu tlestew  
sebgħa oħra mit-32 proġett ivverifikat.
44.
Il-Kummissjoni taqbel mar-rakkoman-dazzjoni tal-Qorti u se tkompli tissorvelja  mill-qrib l-implimentazzjoni tal-proġetti  
ex-ISPA. Xi wħud mill-proġetti se jiġu vva-
lutati bħala parti mill-eżerċizzju tal-valu-tazzjoni ex post tal-2000-2006, u se tingħata 
attenzjoni partikolari għal meta l-ispejjeż  
qabżu l-ammonti ppjanati u għad-dewmien 
fl-implimentazzjoni, u se jiġu inklużi wkoll 
rakkomandazzjonijiet dwar kif l-analiżi tar-riskju (parti importanti iżda ta’ ħafna drabi 
dgħajfa tal-analiżi tal-kost-benefiċċju) tista’ 
tiġi mtejba.
Ir-regolamenti l-ġodda għall-għajnuna tal-
preadeżjoni ġew adottati fl-2006 u l-2007.  
L-approċċ il-ġdid huwa ħafna usa’ minn dak taħt l-ISPA li kien jikkonċentra fuq proġetti 
infrastrutturali, u huwa fil-fatt Fond Strut-
turali żgħir. L-element ta’ żvilupp reġjonali 
tal-IPA jieħu l-ispunt tiegħu mir-rakko-
mandazzjonijiet preċedenti tal-Qorti dwar  it-tħejjija adegwata tal-pajjiżi kandidati  
għall-Fondi Strutturali. Il-Kummissjoni ddis-kutiet ukoll il-problemi tad-dewmien mal-Istati Membri fil-Kumitat tal-Koordinazzjoni tal-Fondi, u pproponiet soluzzjonijiet.
Minbarra l-faċilità tal-għajnuna teknika  
JASPERS, li hija disponibbli fl-Istati Mem-
bri l-ġodda, il-mezzi l-oħra għat-titjib tat-
tħejjija u l-implimentazzjoni tal-proġetti li 
l-Kummissjoni qed tinkoraġġixxi jinkludu  l-bidu bikri tal-proċeduri ta’ approvazzjoni permezz ta’ prevalutazzjonijiet u kif ukoll  il-bidu antiċipat tat-tħejjija għall-offerti.

Il-Qorti Ewropea tal-Awdituri
Rapport Speċjali Nru 12/2008
Dwar l-Istrument għall-Politika Strutturali ta’ Qabel l-Adeżjoni (ISPA), 2000-2006 
Il-Lussemburgu: L-Uffiċċju għall-Pubblikazzjonijiet Uffiċjali tal-Komunitajiet Ewropej2009 – 37 pp. – 21 × 29.7 ċmISBN 978-92-9207-168-4doi: 10.2865/57691

Kif jiġu akkwistati l-pubblikazzjonijiet tal-UE
Pubblikazzjonijiet għall-bejgħ:
•  permezz tal-EU Bookshop (http://bookshop.europa.eu);•  mill-ħanut tal-kotba tiegħek billi tikkwota t-titlu, il-pubblikatur u/jew in-numru 
tal-ISBN;
•  billi tikkuntattja wieħed mill-aġenti tagħna direttament inkarigat mill-bejgħ. 
Tista’ takkwista d-dettalji ta’ kuntatt tagħhom permezz tal-link http://bookshop.europa.eu, jew billi tibgħat faks ﬁ  n-numru +352 2929-42758.
Pubblikazzjonijiet mingħajr ħlas:•  permezz tal-EU Bookshop (http://bookshop.europa.eu);•  mir-rappreżentanzi tal-Kummissjoni Ewropea jew mid-delegazzjonijiet. 
Tista’ takkwista d-dettalji ta’ kuntatt tagħhom permezz tal-link http://ec.europa.eu/ jew billi tibgħat faks ﬁ  n-numru +352 2929-42758.
ISPA KIEN WIEĦED MILLISTRUMENTI BIEX JASSISTI LILL
PAJJIŻI KANDIDATI TALEWROPA ĊENTRALI U TALLVANT FILPREPARAZZJONIJIET GĦALLADEŻJONI FLUNJONI EWROPEA. HUWA 
SOSTNA PROĠETTI FISSETTURI TALAMBJENT U TATTRASPORT. F’DAN 
IRRAPPORT ILQORTI TANALIZZA JEKK KIENX HEMM STRATEĠIJA KOERENTI U PREPARAZZJONI ADEGWATA, JEKK ILPROĠETTI ĠEWX IMPLIMENTATI SKONT ILPJAN U JEKK ILPROĠETTI KKONTRIBWEWX GĦAL KONFORMITÀ MADDIRETTIVI AMBJENTALI TALUE U GĦATTITJIB TANNETWERKS TRANS EWROPEJ. 
IL-QORTI EWROPEA TAL-AWDITURIQJ-AB-08-012-MT-C
ISBN 978-92-9207-168-4