[pic] | KUMMISSJONI TAL-KOMUNITAJIET EWROPEJ |

Brussel 16.7.2008

KUMM(2008) 461 finali

RAPPORT MILL-KUMMISSJONI LILL-KUNSILL

Analiżi tal-miżuri tranżizzjonali għall-akkwist ta’ proprjetà agrikola stipulati fit-Trattat ta’ l-Adeżjoni ta’ l-2003

RAPPORT MILL-KUMMISSJONI LILL-KUNSILL

Analiżi tal-miżuri tranżizzjonali għall-akkwist ta’ proprjetà agrikola stipulati fit-Trattat ta’ l-Adeżjoni ta’ l-2003

Il-Kummissjoni qed tippreżenta dan ir-rapport lill-Kunsill skond l-Att li jirrigwarda l-kundizzjonijiet ta' l-adeżjoni tar-Repubblika Ċeka, ir-Repubblika ta' l-Estonja, ir-Repubblika ta' Ċipru, ir-Repubblika tal-Latvja, ir-Repubblika tal-Litwanja, ir-Repubblika ta' l-Ungerija, ir-Repubblika ta' Malta, ir-Repubblika tal-Polonja, ir-Repubblika tas-Slovenja u r-Repubblika Slovakka u l-aġġustamenti għat-Trattati li fuqhom hi bbażata l-Unjoni Ewropea (l-Att dwar l-Adeżjoni ta’ l-2003). F’sebgħa minn għaxar Stati Membri ġodda, l-Att stabbilixxa perjodi tranżizzjonali għax-xiri ta’ art agrikola mill-barranin, iżda stipula wkoll li “reviżjoni ġenerali ta' dawn il-miżuri transitorji [tranżizzjonali] għandha ssir fit-tielet sena wara d-data ta' l-adeżjoni. Għal dan il-għan, il-Kummissjoni għandha tippreżenta rapport lill-Kunsill.”

Ir-rapport tal-Kummissjoni dwar dawn il-miżuri tranżizzjonali u l-impatt tagħhom ġew wara studju tas-sitwazzjoni fis-settur agrikolu fil-pajjiżi kkonċernati, li twettaq għall-Kummissjoni minn konsulent[1].

1. Bażi ġuridika għar-rapport mill-Kummissjoni

Fuq il-bażi ta’ l-Att ta’ Adeżjoni ta’ l-2003, ir-Repubblika Ċeka, l-Estonja, il-Latvja, il-Litwanja, l-Ungerija, il-Polonja u s-Slovakkja (is-seba’ Stati Membri ġodda, minn issa ‘l quddiem SMĠ7) kollha ngħataw perjodu tranżizzjonali biex iżommu leġiżlazzjoni eżistenti li tirrestrinġi l-akkwist ta’ art agrikola u forestali [2] , permezz ta’ deroga mil-libertà taċ-ċaqliq tal-kapital imnaqqxa fl-Artikolu 56 tat-Trattat tal-KE. Bis-saħħa ta’ l-Artikolu 24 ta’ l-Att, dawn il-miżuri tranżizzjonali huma elenkati fl-Annessi V, VI, VIII, IX, X, XII, u XIV rispettivament. Il-kapitoli dwar il-moviment ħieles tal-kapital f’dawk l-Annessi jistipulaw li “ reviżjoni ġenerali ta’ dawn il-miżuri għandha ssir fit-tielet sena wara d-data ta' l-adeżjoni Għal dan il-għan, il-Kummissjoni għandha tippreżenta rapport lill-Kunsill. Il-Kunsill jista', waqt li jaġixxi b'mod unanimu fuq proposta mill-Kummissjoni, jiddeċiedi li jqassar jew itemm il-perjodu transitorju [...].”

2. L-arranġamenti tranżizzjonali

Il-moviment ħieles tal-kapital huwa waħda mil-libertajiet fundamentali li huma garantiti mil-liġi tal-Komunità. Dan jinkludi l-investimenti fil-proprjetà immobbli[3], minkejja l-perjodi tranżizzjonali li ġew stabbiliti għax-xiri ta’ l-art agrikola mill-barranin f’seba’ Stati Membri ġodda. Ir-raġuni ewlenija għat-talba u l-għotja sussegwenti ta’ dawk il-miżuri tidher li hija l-ħtieġa li jiġu mħarsa l-kundizzjonijiet soċjoekonomiċi għall-attivitajiet agrikoli wara l-introduzzjoni tas-suq uniku u t-tranżizzjoni lejn il-Politika Agrikola Komuni fl-NMS7 . B’mod partikolari, il-miżuri kienu maħsuba biex jiġi indirizzat it-tħassib dwar il-possibbiltà ta’ impatt tranżizzjonali fuq is-settur agrikolu minħabba differenzi inizjali kbar fil-prezz ta’ l-art u l-introjtu meta mqabbla mal-bqija ta’ l-UE . Id-derogi temporanji kienu maħsuba wkoll biex itaffu l- proċess tal-privatizzazzjoni u r-restituzzjoni ta’ l-art agrikola lill-bdiewa f’ċerti pajjiżi. Il-limiti taż-żmien għal dawk ir-restrizzjonijiet ġew stabbiliti bil-għan li jkun limitat l-impatt negattiv fuq l-iżvilupp tas-settur agrikolu fl-NMS7 b’riżultat minn restrizzjonijiet twal fuq l-investiment barrani fis-settur, li seta’, kien maħsub, iżomm lura l-produttività u l-kompetittività tul is-snin ta’ wara. Il-perjodu ta’ tranżizzjoni huwa ta’ 12-il sena għall-Polonja u sebgħa għar-Repubblika Ċeka, l-Estonja, l-Ungerija, il-Latvja, il-Litwanja u s-Slovakkja.

3. L-għanijiet tar-rapport

L-għan tal-Kummissjoni kien li jiġu riveduti l-miżuri tranżizzjonali u l-effetti tagħhom sabiex isir rapport dwar il- potenzjal miġjub bit-tressiq ‘il quddiem tad-data tat-tmiem tal-miżuri tranżizzjonali. Minħabba r-raġunijiet għad-derogi temporanji, il-Kummissjoni fetħet investigazzjoni dwar jekk it-tħassib tal-bidu kienx indirizzat minn żviluppi sussegwenti fl-NMS7 b’tali mod li d- deroga tkun tista’ tinġieb fi tmiemha qabel l-iskadenza. Dan involva stħarriġ u analiżi ta’ l-iżviluppi minn żmien in-negozjati ta’ l-adeżjoni u tqabbil mal-qagħda u l-iżviluppi fl-Istati Membri l-“antiki”.

4. Approċċ metodoloġiku

Biex jinkiseb għarfien dwar l-impatt attwali u futur tar-restrizzjonijiet fuq is-sjieda ta’ l-art, l-istudju ffoka fuq żewġ kwistjonijiet: ir-rilevanza persistenti tat-tħassib ta’ l-NMS7 dwar l-akkwist fuq skala kbira possibbli ta’ l-art mill-barranin; u safejn ir-restrizzjonijiet fuq is-sjieda mill-barranin affettwaw l-effiċjenza ta’ l-iskambji ta’ l-art u l-allokazzjonijiet ta’ l-art, u tat-tkabbir tal-produttività fl-NMS7. L-istħarriġ iffoka fuq dawn il-kwistjonijiet ewlenin li ġejjin: analiżijiet komparattivi tar-restrizzjonijiet tranżizzjonali fl-NMS7; fatturi oħra li jaffettwaw is-swieq għat-tranżazzjonijiet dwar l-artijiet agrikoli u artijiet oħra; kif is-swieq ta’ l-artijiet agrikoli żviluppaw matul l-aħħar snin, partikolarment f’dak li jirrigwarda l-prezzijiet ta’ l-art u l-prezzijiet tal-kiri u l-livell ta’ konverġenza tagħhom ma’ l-UE15; u analiżi ta’ l-indikaturi ewlenin tar-rendiment ambjentali fl-NMS7 imqabbla ma’ l-indikaturi korrispondenti fl-UE15.

5. Ħarsa ġenerali lejn is-sitwazzjoni wara tliet snin ta’ sħubija fl-UE

Restrizzjonijiet ġuridiċi fl-NMS7 rigward l-akkwist ta’ proprjetà immobbli agrikola mill-barranin

Jeżistu differenzi fil-mod li bih l-NMS7 jifformulaw ir-restrizzjonijiet tagħhom rigward l-akkwist ta’ proprjetà immobbli agrikola mill-barranin. Dan japplika fil-biċċa l-kbira għall-mod li bih il-‘barranin’ huma definiti u l-kundizzjonijiet li għandhom jissodisfaw il-barranin biex ikunu jistgħu (eċċezzjonalment) jiksbu s-sjieda ta’ proprjetà immobbli agrikola (Anness I).

Fir-rigward tad-definizzjoni tal-barranin, l-Ungerija hija l-uniku pajjiż li ma taċċettax il-kumpaniji bħala sidien ta’ l-art agrikola (din hija restrizzjoni mhux diskriminatorja). Fir-rigward tal-kundizzjonijiet għal drittijiet (eċċezzjonali) ta’ l-akkwist, l-NMS7 kollha jippermettu l-akkwist ta’ l-art agrikola mill-barranin li jkunu ilhom jaħdmu l-art ikkonċernata, bħala residenti, għallinqas għal perjodu ta’ tliet snin. Ir-Repubblika Ċeka u l-Litwanja jmorru pass lil hinn, u jippermettu l-akkwist ta’ l-art agrikola b’mod ġenerali għal persuni bħal dawn. Barra minn hekk, l-Estonja, il-Litwanja u s-Slovakkja jippermettu l-akkwist minn kumpaniji residenti li s-sehem maġġoritarju tagħhom huwa fis-sjieda tal-barranin. L-Estonja għandha eżenzjoni ġenerali mir-restrizzjoni għal ħbula ta’ l-art li jkunu iżgħar minn 10 ettari u l-Polonja għal inqas minn ettaru (sakemm ma jkunux f’żoni fuq il-fruntiera). Fl-aħħarnett, l-Ungerija tippermetti l-akkwist ta’ rziezet bir-raba' żgħar ħafna (6000 m2 jew inqas) u ta’ proprjetà immobbli għall-bini agrikolu meħtieġ għat-trobbija intensiva tal-bhejjem. Huwa aktar importanti minn hekk li ma jeżistu l-ebda restrizzjonijiet fuq il-kiri ta’ l-art agrikola lill-barranin fi kwalunkwe wieħed mill-NMS7 . Id-differenzi juru li projbizzjoni sħiħa u stretta fuq ix-xiri mill-barranin mhijiex fis-seħħ u għalhekk ma titqiesx bħala fattur essenzjali biex jinkisbu l-għanijiet tranżizzjonali.

Fid-dawl ta’ dawn id-differenzi bejn l-NMS7, huwa interessanti li wieħed jara kemm setgħet tinxtara l-art agrikola mill-barranin. L-istatistika uffiċjali turi proporzjon pjuttost żgħir ta’ barranin fis-sjieda ta’ art agrikola. Pereżempju, fl-Ungerija, it-tranżazzjonijiet ta’ l-art agrikola li jinvolvu l-barranin jirrappreżentaw inqas minn 0.2 % tal-fatturat totali fl-2005 u l-2006. Il-Latvja għandha l-ogħla perċentwal fost l-NMS7, iżda xorta ma taqbiżx it-2 % għall-istess perjodu ta’ referenza. Madankollu l-esperti nazzjonali dwar l-artijiet li ħadu sehem fl-istħarriġ enfasizzaw li l-istatistika uffiċjali x’aktarx li ma tistmax kompletament is-sjieda reali ta’ l-art agrikola mill-barranin għaliex ma jitqisux tranżazzjonijiet minn intermedjarji lokali jew l-użu ta’ kuntratti informali li mhumiex reġistrati ma’ l-awtoritajiet.

Restrizzjonijiet tas-sjieda u swieq ta’ l-artijiet

Huwa importanti li l-effett tar-restrizzjonijiet fuq is-sjieda mill-barranin jitqiegħed fil-perspettiva usa’ ta’ kif joperaw is-swieq ta’ l-artijiet. Fil-kuntest ta’ l-NMS7, għandna niftakru li r-restrizzjonijiet ma jaffettwawx il-kiri ta’ l-art agrikola . Fatturi oħra, istituzzjonali, li jaffettwaw it-tranżazzjonijiet ta’ l-artijiet jinkludu restrizzjonijiet u imperfezzjonijiet fis-swieq kapitali. L-ispejjeż tat-tranżazzjonijiet fis-swieq ta’ l-artijiet u drittijiet impreċiżi tal-proprjetà għadhom importanti, u għad għandhom impatt sinifikanti fuq l-allokazzjoni ta’ l-artijiet. Problemi li jinvolvu drittijiet tal-proprjetà mhux ċari, u b’mod partikolari il-privatizzazzjoni mhux imlestija jaffettwaw kemm is-swieq tal-bejgħ kif ukoll tal-kiri, minkejja li b’modi differenti u sa livelli differenti, u huma l-aktar fattur li jxekkel l-iżvilupp tal-prezzijiet tal-bejgħ u l-kiri ta’ l-artijiet.

Investmenti barranin

L-investiment barrani fl-agrikoltura jkollu impatti importanti fil-medda twila, fuq il-forniment tal-kapital u l-għarfien meħtieġ, fuq il-funzjonament tas-swieq ta’ l-artijiet u fuq il-produttività agrikola. Mill-istokk totali ta’ l-FDI ta’ madwar EUR 170 biljun (fl-2004) fl-NMS7, sa issa inqas minn EUR 1 biljun mar għand is-settur agrikolu. Madankollu, fid-dawl tar-restrizzjonijiet temporanji fis-seħħ, din xorta waħda tibqa’ injezzjoni ta’ kapital notevoli. Dan jindika bil-qawwi li s-sjieda “informali” mill-barranin ta’ l-art agrikola diġà hija aktar milli turina l-istatistika uffiċjali, iżda tagħtina wkoll ħjiel dwar l-investimenti fl-azjendi agrikoli u l-kiri tagħhom minn kumpaniji. Ma’ l-impatti diretti (orizzontali) ta’ dawn l-investimenti fis-settur agrikolu – li għalissa għadhom limitati – nistgħu nżidu l-impatti sekondarji (possibbilment) ferm akbar ta’ l-investimenti fl-industrija ta’ l-ikel, li bħalissa tlaħħaq għal madwar EUR 9 miljun. Dan kollu qed jgħin biex jitħaffef il-proċess tat-tranżizzjoni fis-settur agrikolu.

L-influwenza ta’ l-adeżjoni fl-UE fuq is-swieq ta’ l-artijiet fl-NMS7

L-adeżjoni fl-UE kellha wkoll effett indirett fuq is-swieq rurali NMS7. Stimolat l-investimenti diretti mill-15-il Stat Membru ta’ qabel, u intensifikat l-effetti msemmija hawn fuq. Bl-istimolar tar-riformi fis-settur finanzjarju u l-inkoraġġiment għal preżenza dejjem akbar ta’ l-istituzzjonijiet finanzjarji mill-UE15, tejbet l-aċċess għall kreditu u l-assikurazzjoni, u taffiet ostakli kbar għal swieq ta’ l-artijiet aktar effiċjenti. Fl-aħħarnett, ta’ min wieħed isemmi li dan wassal għal żieda qawwija fis- sussidji għall-bdiewa fl-NMS7 permezz tal-Politika Agrikola Komuni (PAK). Filwaqt li l-istabbilimenti agrikoli ta’ l-NMS7 huma eliġibbli biss għal parti mis-sussidji disponibbli għall-istabbilimenti agrikoli ta’ l-UE-15, dawn is-sussidji xorta jikkontribwixxu għal sehem importanti ta’ l-introjtu ta’ l-istabbilimenti agrikoli ta’ l-NMS7. Qegħdin itejbu l-kundizzjonijiet soċjali fost il-bdiewa ta’ l-NMS7 u, flimkien ma’ aċċess imtejjeb għall-kreditu, qed jagħtu spinta f’waqtha lill-inċentivi u l-possibbiltajiet biex l-investituri domestiċi jiksbu l-art agrikola, u diġà wasslu għal żieda b’saħħitha fl-introjtu ta’ l-istabbilimenti agrikoli, fit-tranżazzjonijiet ta’ l-artijiet u l-prezzijiet ta’ l-artijiet.

Tibdil fis-swieq ta’ l-artijiet fl-NMS7

L-ammont ta’ art li qed tinkera hija ferm ogħla[4] mill-ammont li qed jinbiegħ. Fl-NMS7 ħlief il-Latvja u l-Polonja, aktar minn nofs l-art agrikola tinkera, u dan is-sehem huwa ferm ogħla mill-medja fl-UE15. F’kuntrast ma’ dan, il-Latvja u l-Polonja jaqgħu taħt il-medja ta’ l-UE15.

Notevolment, is-suq tal-bejgħ ta’ l-artijiet ġie affettwat bil-qawwi fl-aħħar snin mill-bejgħ pubbliku fil-kuntest ta’ programmi attwali għall-privatizzazzjoni ta’ l-artijiet. Dan huwa partikolarment il-każ fir-Repubblika Ċeka, iżda wkoll fil-Polonja u l-Litwanja. Il-privatizzazzjoni ġeneralment spiċċat fl-Estonja u l-Latvja, u filwaqt li artijiet pubbliċi għadhom jistgħu jiġu privatizzati fil-ġejjieni fl-Ungerija u s-Slovakkja, attwalment mhux qed taffettwa b’mod sinifikanti lis-suq tal-bejgħ ta’ l-artijiet.

L-istudju uża sorsi nazzjonali biex kiseb l-istatistika tal-prezzijiet għall-bejgħ u l-kiri ta’ l-art. Il-Kummissjoni użat ukoll iċ-ċifri ta’ l-EUROSTAT kull meta kienu disponibbli. Kemm il-firxa kif ukoll il-kwalità ta’ l-istatistika għadhom qed jiġu żviluppati, u r-riżultati għadhom soġġetti għad-dewmien. Safejn seta’ jiġi vvalutat, għall-perjodu 2000-2006, kien hemm żieda sinifikanti fil- prezzijiet tal-bejgħ ta’ l-art (Anness II), imkejla fil-valuta nazzjonali u aġġustati għall-inflazzjoni, fil-pajjiżi kollha ħlief fir-Repubblika Ċeka u s-Slovakkja. Iż-żidiet medji varjaw bejn 10 % fis-sena fil-Polonja sa kważi 60 % fis-sena fil-Latvja. Punt importanti huwa li l-akbar żieda fil-prezz seħħet matul is-sena ta’ l-adeżjoni. Fir-Repubblika Ċeka u s-Slovakkja, il-prezzijiet fil-fatt waqgħu wara l-2001. Matul dak iż-żmien, fir-Repubblika Ċeka, kien hemm żieda sostanzjali fil-bejgħ pubbliku minħabba l-privatizzazzjoni ta’ l-art li kien għad fadal fis-sjieda ta’ l-istat.

Il-prezzijiet għall-kiri ma dehrux li żdiedu b’aktar intensità mill-prezzijiet tal-bejgħ, minkejja li xejriet diverġenti ġew osservati f’pajjiżi individwali (Anness II). Fil-Polonja, iż-żidiet minn kmieni fil-perjodu 2000-2006 treġġgħu lura lejn it-tmiem. Madankollu, il-prezzijiet tal-kiri żdiedu b’medja ta’ madwar 4 % fis-sena matul il-perjodu. F’pajjiżi oħra ż-żidiet fil-prezzijiet dehru aktar stabbli, f’medda ta’ madwar 6 % fis-sena fl-Ungerija għal aktar minn 20 % fis-sena fil-Litwanja. Xorta waħda, fid-dawl tal-fatt li s-suq tal-kiri kien miftuħ għall-barranin, minkejja li s-suq tal-bejgħ ta’ l-artijiet kien fil-biċċa l-kbira tiegħu magħluq, huwa notevoli li ż-żidiet fil-prezzijiet tal-kiri baqgħu relattivament moderati kumplessivament.

Fi tmiem il-perjodu, il-livelli tal-prezzijiet xorta baqgħu differenti ħafna bejn l-NMS7 (Anness III). Il-prezzijiet tal-bejgħ ta’ l-art , imkejla f’valuta komuni, fl-2005/2006 kienu l-aktar baxxi fl-Estonja u l-Litwanja, mhux aktar minn EUR 800/ettaru. Dawn inqabżu ferm mill-Polonja (EUR 1927/ettaru[5]) u mir-Repubblika Ċeka u dik Slovakka (b’EUR 1625/ettaru u EUR 1017/ettaru rispettivament). Il-Latvja turi l-ogħla livell ta’ prezzijiet, jiġifieri EUR 3591/ettaru. Madankollu, parti mid-differenza fil-livell tal-prezzijiet tista’ tkun dovuta għal żbilanċ statistiku peress li l-bażi għall-kalkolu tal-prezzijiet xorta tista’ tkun differenti bejn il-pajjiżi. Għal darb’oħra l-prezzijiet tal-kiri juru xejriet differenti. Fost il-pajjiżi li rrappurtaw iċ-ċifri, is-Slovakkja kellha l-aktar livell baxx, b'EUR 18/ettaru (fl-2005), u l-Ungerija kellha l-ogħla (EUR 67/ettaru[6]). Ir-Repubblika Ċeka, il-Litwanja u l-Polonja żammew mat-triq tan-nofs bi prezzijiet ta' EUR 32, EUR 33 u EUR 41 għal kull ettaru ta’ art rispettivament[7].

Ix-xejriet fiż-żidiet fil-prezzijiet u l-livelli tal-prezzijiet jidhru li jenfassizzaw li fatturi istituzzjonali minbarra l-aċċettazzjoni tal-preżenza tal-barrannin xorta għandhom influwenza kbira fuq l-iżvilupp tas-swieq agrikoli, bħar-restrizzjonijiet u l-imperfezzjonijiet fis-swieq kapitali, l-ispejjeż tat-tranżazzjonijiet fis-swieq ta’ l-artijiet u drittijiet mhux ċari rigward il-proprjetà kif ukoll privatizzazzjoni inkompleta. Barra minn hekk, iż-żidiet relattivament kajmana fil-prezzijiet tal-kiri jagħtu x’wieħed jifhem li r-riskju ta’ splużjoni fil-prezzijiet minħabba l-preżenza tal-barranin jista’, wara kollox, jkun jista' jiġi kkontrollat.

B’riżultat taż-żieda fil-prezzijiet, il-qabża fil- prezzijiet tal-bejgħ ta’ l-artijiet bejn l-Istati Membri l-ġodda u l-antiki qed tonqos gradwalment biż-żmien (l-Anness III), minkejja li l-proċess għadu lura milli jitlesta. Paragun mal-Ġermanja tal-Lvant jista’ jkun utli, peress li dan ir-reġjun kien soġġett għal fażi ta’ tranżizzjoni simili għal dik fl-NMS7, iżda li, f’kuntrast magħhom, esperjenzat fruntieri kompletament miftuħa ma’ l-UE mill-bidu tad-disgħinijiet. Meta mqabbla ma' dak ir-reġjun, il-Polonja laħqet madwar nofs il-livell tagħha tal-prezzijiet filwaqt li fir-Repubblika Ċeka, l-Ungerija u r-Repubblika Slovakka qegħdin kemmxejn inqas. Il-Latvja biss toqrob lejn il-livelli tal-prezzijiet tal-Ġermanja tal-Lvant, li huma wkoll qrib il-prezzijiet l-ġar tagħha l-Iżvezja (madankollu, ara r-rimarka aktar ‘il fuq dwar id-differenzi fil-kalkoli). Għal darb’ oħra, jekk jitqies li s-swieq tal-kiri huma miftuħa għall-barranin, huwa sorprendenti li l-konverġenza fil- prezzijiet tal-kiri mhix ġeneralment aktar distinta minn dik tal-prezzijiet tal-bejgħ.

L-istruttura soċjo-ekonomika tas-settur agrikolu

It-trasformazzjoni attwali tas-setturi agrikoli fl-NMS7, li twassal għal użu ta’ l-art u produzzjoni dejjem aktar effiċjenti, diġà qed tagħti riżultati fenomenali tul is-snin, l-aktar f’dak li jirrigwarda r-rendiment iżda wkoll dejjem aktar fil-produttività tal-ħaddiema. Pereżempju, fil-produzzjoni tal-qmugħ, l-NMS7 ta' l-Ewropa Ċentrali laħqu madwar 60 % (il-Polonja) sa 90 % (ir-Repubblika Ċeka) tar-rendiment fl-UE15. Il-pajjiżi Baltiċi għadhom lura f’dan ir-rigward. Fil-produzzjoni tal-ħalib, l-NMS7 kollha diġà qegħdin qrib ir-rendiment medju fl-UE15.

Is-sitwazzjoni mhix daqshekk tajba f’dak li jirrigwarda l-produttività. Pereżempju, minkejja li l-qabża fil-produttività tal-ħaddiema (valur miżjud gross għal kull impjegat) qed tonqos maż-żmien, għadhom jirriżultaw differenzi kbar bejn l-NMS7 kif ukoll vis-à-vis l-UE 15.

6. Konklużjonijiet

a) It-tħassib imleħħen matul in-negozjati ta’ l-adeżjoni ta’ l-NMS7, b’mod partikolari t-tħassib rigward l-impatt possibbli fuq is-settur ambjentali ta' differenzi kbar fil-prezzijiet ta' l-art u tad-dħul mal-bqija ta' l-UE, huma importanti, iżda m'għandhomx jostru kwistjonijiet fundamentali li sa ċertu punt għadhom qed iżommu lura r-riforma strutturali meħtieġa biex jiżdiedu l-produttività u l-introjtu fl-NMS7. Is-swieq għall-art agrikola fl-NMS7 huma soġġetti għal fatturi istituzzjonali, bħal privatizzazzjoni mhux lesta, kundizzjonijiet inċerti tas-sjieda u s-sjieda bis-sħab, u rutini diffiċli u għalja għat-trasferiment ta’ l-artijiet.

b) Preżenza barranija konsiderevoli fil-forma ta’ art agrikola mikrija fl-NMS7 ġiet akkomodata mingħajr skoss viżibbli fis-sistema, u tista' saħansitra titqies bħala għajnuna biex jissolvew ir-restrizzjonijiet istituzzjonali msemmija hawn fuq. Jista’ jkollha influwenza pożittiva fuq ir-riforma agrikola, permezz ta’ l-introduzzjoni ta’ teknoloġiji ġodda u l-forniment ta’ kapital tant meħtieġ għall-produzzjoni. Barra minn hekk, tista’ tgħin biex f’xi NMS7 tinħall il-ħafna tas-sidien attwali dominanti ta’ stabbilimenti kbar fuq is-sidien iż-żgħar imferrxa ta' l-art bi drittijiet inċerti fuq il-proprjetà tagħhom, li għandha ħabta żżomm lura l-prezzijiet ta' l-art u xxekkel it-tqassim mill-ġdid tas-sjieda ta' l-art bil-għan li jinħolqu proprjetajiet akbar li jmissu ma’ xulxin.

c) L-istudju tal-Kummissjoni wera li l-qabża bejn l-NMS7 u l-UE 15 f'termini ta' introjtu u prezzijiet ta' l-art naqset matul l-aħħar snin. Xorta waħda, il-prezzijiet għadhom ferm il-bogħod minn konverġenza sħiħa, minkejja li dan la jkun mistenni u lanqas ma jitqies bħala kundizzjoni neċessarja biex jintemmu d-derogi. Teżisti wkoll diverġenza partikolari, imma iżgħar fil-prezzijiet fl-UE-15, anki jekk fuq livell ta’ prezzijiet medji ogħla. L-ispejjeż tat-tranżazzjonijiet, li jaffettwaw partikolarment l-akkwisti mill-barranin, jista' jkollhom rwol importanti wkoll, għalkemm iżgħar, fl-UE15. L-iżvilupp tal-prezzijiet tal-kiri sa issa fl-NMS7 jagħtina x’nifhmu li mhux talli ma seħħewx skossi kbar fil-prezzijiet, talli ċ-ċaqliq gradwali tal-prezzijiet tal-bejgħ ta' l-artijiet għal-livell ta' konverġenza fl-UE 15 jista' jkompli ladarba s-swieq tal-bejgħ ta' l-artijiet ġewwa l-NMS7 jinfetħu sa l-istess livell li huma miftuħa fl-UE15.

d) Il-kundizzjonijiet soċjo-ekonomiċi għall-produzzjoni agrikola tjiebu, u din ix-xejra pożittiva hija mistennija tkompli. Madankollu, għadha teżisti qabża kbira fil-produttività bejn l-NMS7 u l-UE 15. Dan jenfasizza l-ħtieġa li l-awtoritajiet ta’ l-NMS7 jkomplu jindirizzaw il-fatturi istituzzjonali li għad fadal u li għadhom idewmu l-proċess tar-razzjonalizzazzjoni ta’ l-użu ta’ l-artijiet u l-produzzjoni agrikola. Il-preżenza tal-barranin fis-settur agrikolu, bħalissa permezz tal-kiri, u eventwalment ukoll permezz tas-sjieda ta’ l-art hija, u tista’ tkun mistennija li twassal għal dan il-proċess.

e) Fid-dawl ta’ l-iskadenzi li ġew stabbiliti fl-Att ta’ Adeżjoni ta’ l-2003 għat-tħejjija ta’ dan ir-rapport, il-perjodu studjat bilfors huwa qasir wisq[8] biex wieħed ikollu provi empiriċi aktar estensivi fuq l-impatt ta’ l-adeżjoni fuq l-akkwist ta’ l-art agrikola mill-barranin. Xorta waħda, l-istudju tal-Kummissjoni wera li l-NMS7 jaqblilhom jużaw tajjeb il-bqija tal-perjodu tad-deroga biex irawmu l-iżvilupp tas-settur u b’hekk iħejju rwieħhom għat-tmiem inevitabbli tal-perjodi ta’ deroga. F’dak il-kuntest, l-awtoritajiet ta’ l-NMS7 jistgħu iqisu tnaqqis żgħir intermedju tar-restrizzjonijiet fuq is-sjieda mill-barranin, b’tali mod li jkun ta’ benefiċċju għar-riformi agrikoli. Pereżempju, tista' titqies l-introduzzjoni ta' dawn ir-riformi ż-żgħar li ġejjin, li diġà huma parzjalment fis-seħħ f'uħud mill-NMS7:

- żieda fil-medda minima ta’ art li tista' tinxtara mingħajr restrizzjonijiet mill-barranin. Pereżempju, jista' jitqies limitu ta' 10 ettari, bħal fil-każ ta' l-Estonja; kif ukoll

- li l-barranin li qegħdin jikru proprjetajiet agrikoli jitħallew jixtru mingħajr restrizzjonijiet il-bini agrikolu u l-art li huwa mibni fuqha.

Tweġibiet tal-Kummissjoni:

Abbażi tal-qagħda fl-NMS7, fir-reviżjoni ta' nofs il-mandat tal-miżuri tranżizzjonali għall-akkwist ta' l-art agrikola, il-Kummissjoni ma tikkonkludix li l-limiti ta' żmien għal dawn il-miżuri għandhom jitqassru.

ANNESS I: Restrizzjonijiet ġuridiċi rigward l-akkwist ta’ l-art agrikola fl-NMS7

Ir-Repubblika Ċeka | L-Estonja | L-Ungerija | Il-Latvja | Il-Litwanja | Il-Polonja | Is-Slovakkja |

Minkejja r-restrizzjoni, iċ-ċittadini ta’ l-UE jistgħu jixtru art agrikola? | Iva, jekk miżżewġin lil persuna Ċeka jekk residenti fil-pajjiż għallinqas għal 3 snin, jistgħu jinxtraw kwalunkwe artijiet fil-pajjiż. | Plots < 10 ha: Iva. M’għandhomx jiġu sodisfatti kundizzjonijiet addizzjonali. Plots>10 ha: Iva jekk miżżewġin lil persuna Estonjana jekk residenti fil-pajjiż għallinqas għal 3 snin, jistgħu jinxtraw l-artijiet li qabel kienu qegħdin jinkrew. | Iva, jekk miżżewġin lil persuna Ungeriża jekk residenti fil-pajjiż għallinqas għal 3 snin, jistgħu jinxtraw l-artijiet li qabel kienu qegħdin jinkrew. | Iva, jekk residenti fil-pajjiż għallinqas għal 3 snin, jistgħu jinxtraw l-artijiet li qabel kienu qegħdin jinkrew; jekk miżżewweġ lil persuna Latvjana, imma biss fil-kuntest ta' sjieda konġunta. | Iva, jekk miżżewġin lil persuna Litwana jekk residenti fil-pajjiż għallinqas għal 3 snin, jistgħu jinxtraw kwalunkwe artijiet fil-pajjiż. | Plot <1 ha li ma tkunx tinsab fiż-żoni fuq il-fruntiera: Iva, jekk residenti fil-Polonja għallinqas għal ħames snin jekk miżżewġin lil ċittadin tal-Polonja Plots oħrajn: jekk miżżewġin lil ċittadin tal-Polonja jekk residenti fil-pajjiż għallinqas għal 3 snin, jistgħu jinxtraw l-artijiet li qabel kienu qegħdin jinkrew. | Iva jekk miżżewġin lil persuna Slovakka jekk residenti fil-pajjiż għallinqas għal 3 snin, jistgħu jinxtraw l-artijiet li qabel kienu qegħdin jinkrew. |

Persuna ġuridika tista’ tixtri l-art agrikola? | Iva | Iva | Le | Iva | Iva | Iva | Iva |

Persuna ġuridika li hija rreġistrata fil-pajjiż iżda li hija l-proprjetà tal-barranin tista’ tixtri l-art agrikola? | Iva, jekk minoranza ta’ l-ishma hija fis-sjieda tal-barranin | Iva | Le | Iva, jekk minoranza ta’ l-ishma hija fis-sjieda tal-barranin | Iva | Iva, jekk minoranza ta’ l-ishma hija fis-sjieda tal-barranin | Iva |

ANNESS II: Prezzijiet ta' l-art agrikola fl-NMS7, 2000-2006 Imkejla f’valuta nazzjonali kull ettaru, fi prezzijiet ta’ l-2005

BEJGħ | |2000 |2001 |2002 |2003 |2004 |2005 |2006 | | |Ir-Repubblika Ċeka (CZK) |61134 | |48976 |50501 |50601 |48279 | 45118 | | |L-Estonja (EEK) *) | |3850 | |4985 | |7255 | | | |Il-Latvja (Lats) | | |370 |383 |733 |1602 | 2346 | | |Il-Litwanja (LTL) |1139 |1185 |1663 |1398 |1439 |1851 |2441 | | |L-Ungerija ( 1000 HUF) *) | | | | |174 |196 | [373] **) | | |Il-Polonja (PLN)***) |5476 |5649 |5375 |6088 |6776 |8244 |9171 | | |Ir-Repubblika Slovakka (SKK) | 50672 |47113 |45438 |41781 |38908 |37850 |36303 | | | | | | | | | | | | Kiri | |2000 |2001 |2002 |2003 |2004 |2005 |2006 | | |Ir-Repubblika Ċeka (CZK)*) |599 |716 |762 |788 |867 |960 |940 | | |L-Estonja (EEK) | | | | | | | | | |Il-Latvja (Lats) | | | | | | | | | |Il-Litwanja (LTL) |35 |44 |47 |49 |60 |77 |110 | | |L-Ungerija (HUF) | |12837 |12780 |14851 |14871 |15720 |17101 | | |Il-Polonja (PLN)*) |132 |104 |101 |122 |200 |141 |164 | | | Ir-Repubblika Slovakka (SKK)*) | |368 |462 |479 |562 |684 | | |Sorsi: EUROSTAT, sakemm ma hemmx indikazzjoni mod ieħor. Dejta tal-EUROSTAT ikkalkulata fi prezzijiet ta’ l-2005 abbażi tal-prezzijiet attwali tal-EUROSTAT.

*) miġbura mis-sorsi nazzjonali, kif intuża fl-istudju “Review of the Transitional Restrictions Maintained by New Member States on the Acquisition of Agricultural Real estate”.

**) ċifri ta’ l-2006 mill-FADN, li jirreferu għall– art maħduma.

***) ċifri mill-EUROSTAT, li jirreferu għall– art maħduma.

ANNESS III: Prezzijiet ta' l-art agrikola fl-NMS7, u UE15 magħżula, 2000-2006 Imkejla fil-valur attwali ta’ l-euro kull ettaru

BEJGħ | |2000 |2001 |2002 |2003 |2004 |2005 |2006 | | |Ir-Repubblika Ċeka |1556 |1403 |1528 |1522 |1561 |1621 | 1625 | | |L-Estonja*) | |218 | |297 | |464 | | | |Il-Latvja | | |546 |526 |1031 |2301 | 3591 | | |Il-Litwanja |294 |321 |468 |390 |406 |536 | 734 | | |L-Ungerija*) | | | | |676 |742 |[1550] **) | | |Il-Polonja***) |1194 |1415 |1307 |1308 |1465 |2049 |2385 | | |ir-Repubblika Slovakka |895 |878 |888 |912 |946 |981 | 1017 | | | | | | | | | | | | |Id-Danimarka |10330 |12211 |12920 |14669 |15995 |18787 |22791 | | |Il-Ġermanja |9081 |9427 |9465 |9184 |9233 |8692 | 8909 | | |Il-Ġermanja tal-Punent*) |16830 |17246 |16966 |16489 |16035 | | | | |Il-Ġermanja tal-Lvant*) |3631 |3811 |4014 |3831 |3944 | | | | |Franza*) |4913 |5384 |5778 |6079 |6567 | | | | |L-Olanda |35713 |37150 |40150 |34160 |31432 |30235 |31290 | | |L-Iżvezja |1989 |1988 |2019 |2126 |2455 |3351 |3706 | | | | | | | | | | | | Kiri | | 2000 |2001 |2002 |2003 |2004 |2005 |2006 | | |Ir-Repubblika Ċeka*) |15 |20 |24 |24 |27 |32 |32 | | |L-Estonja | | | | | | | | | |Il-Latvja | | | | | | | | | |Il-Litwanja |9 |12 |13 |14 |17 |22 |33 | | |L-Ungerija | |41 |45 |53 |57 |63 |67 | | |Il-Polonja*) |29 |26 |25 |26 |43 |35 |41 | | |Ir-Repubblika Slovakka*) | |7 |9 |10 |14 |18 | | | | | | | | | | | | | |Id-Danimarka |328 |346 |368 |391 |399 |397 |456 | | |Il-Ġermanja | |164 | |174 | |176 | | | |Il-Ġermanja tal-Punent*) | |225 | |261 | | | | | |Il-Ġermanja tal-Lvant*) | |104 | |116 | | | | | |Franza*) |124 |123 |124 |123 |122 | | | | |L-Olanda |405 |443 |445 |445 |447 |462 |466 | | |L-Iżvezja |107 |104 |108 |110 |110 |108 |110 | |Sorsi: EUROSTAT, sakemm ma hemmx indikazzjoni mod ieħor

*) Miġbura mis-sorsi nazzjonali, kif intuża fl-istudju “Review of the Transitional Restrictions Maintained by New Member States on the Acquisition of Agricultural Real estate”.

**) Ċifri ta’ l-2006 mill-FADN, li jirreferu għall– art maħduma.

***) Ċifri mill-EUROSTAT, li jirreferu għall– art maħduma.

[1] Centre for European Policy Studies, “Review of the Transitional Restrictions Maintained by New Member States on the Acquisition of Agricultural Real estate” (http://ec.europa.eu/internal_market/capital/reports).

[2] L-ambitu ta’ l-istudju huwa limitat għall-akkwist ta’ art agrikola u forestali. Fir-rigward tat-tieni residenza, il-miżuri tranżizzjonali ta’ ħames snin allokata lil Ċipru, ir-Repubblika Ċeka, l-Ungerija u l-Polonja, mhumiex soġġetti għal reviżjoni.

[3] Ara n-nomenklatura tal-movimenti tal-kapital stipulata fl-Anness I tad-Direttiva tal-Kunsill 88/361/KEE ta’ l-24 ta’ Ġunju 1988 għall-implimentazzjoni ta’ l-Artikolu 67 tat-Trattat (ĠU 1988 L 178, p. 5). Minkejja li din id-Direttiva ġiet revokata mit-Trattat ta’ Maastricht, in-nomenklatura hija rikonoxxuta mill-Qorti Ewropea tal-Ġustizzja bħala waħda li għandha valur indikativ.

[4] Il-kiri ta’ l-art huwa partikolarment importanti fis-Slovakkja, fl-Ungerija, fir-Repubblika Ċeka, fl-Estonja u fil-Litwanja, fejn is-sehem mill-art agrikola kollha mikrija mill-istabbilimenti agrikoli hija aktar minn 50 %. Fil-Latvja hija 24 % u fil-Polonja 22 %. Bejn l-2003 u l-2005, is-sehem ta’ art mikrija mill-użu totali ta’ l-art naqas ftit (1 %-4% ) fil-pajjiżi kollha ħlief fl-Ungerija, fejn żdied bi 3 %.

[5] Dejta dwar il-prezzijiet ta’ l-art agrikola fl-2005 mill-istudju “Review of the Transitional Restrictions Maintained by New Member States on the Acquisition of Agricultural Real estate”. Id-dejta mill-EUROSTAT disponibbli għall-2005 tirrigwarda biss l-art maħduma EUR 2049/ha.

[6] Dejta għall-2006. Fl-2005 EUR 63/ha.

[7] Dejta għall-2006. Fl-2005 EUR 32, EUR 22 u EUR 35 rispettivament.

[8] L-istatistika disponibbli fid-data ta’ l-adozzjoni tar-rapport tirreferi biss għall-2006 fir-rigward ta’ xi wħud mill-Istati Membri. L-aktar dejta komprensiva fuq il-prezzijiet ta’ l-artijiet għal finijiet ta’ tqabbil bejn l-Istati Membri “l-ġodda” u “l-antiki” hija disponibbli biss għall-2004 u l-2005.