[pic] | KUMMISSJONI TAL-KOMUNITAJIET EWROPEJ | Brussel 14.6.2007 KUMM(2007) 332 finali KOMUNIKAZZJONI MILL-KUMMISSJONI LILL-PARLAMENT EWROPEW, LILL-KUNSILL, LILL-KUMITAT EKONOMIKU U SOĊJALI EWROPEW U LILL-KUMITAT TAR-REĠJUNI Xjuħija tajba fis-Soċjetà ta' l-Informazzjoni Inizjattiva ta’ l-i2010 Pjan ta' Azzjoni dwar it-Teknoloġiji ta' l-Informazzjoni u l-Komunikazzjoni (TIK) u x-Xjuħija {SEC(2007)811} KOMUNIKAZZJONI MILL-KUMMISSJONI LILL-PARLAMENT EWROPEW, LILL-KUNSILL, LILL-KUMITAT EKONOMIKU U SOĊJALI EWROPEW U LILL-KUMITAT TAR-REĠJUNI Xjuħija tajba fis-Soċjetà ta' l-Informazzjoni Inizjattiva ta’ l-i2010 Pjan ta' Azzjoni dwar it-Teknoloġiji ta' l-Informazzjoni u l-Komunikazzjoni (TIK) u x-Xjuħija (Test b'rilevanza għaż-ŻEE) 1. It-TIK għall-anzjani: Ħtieġa soċjali u opportunità ekonomika 3 1.1. Introduzzjoni 3 1.2. Il-pjan ta' azzjoni dwar xjuħija tajba fis-soċjetà ta' l-informazzjoni 4 2. Negħlbu l-ostakoli u nisfruttaw l-opportunitajiet 5 2.1. Nifhmu l-utenti anzjani 5 2.2. Il-viżibbiltà u t-trasparenza tas-suq 6 2.3. Ostakoli regolatorji 6 2.4. Ostakoli tekniċi 7 2.5. Ostakoli għall-aċċess bażiku, u nuqqas ta’ soluzzjonijiet adegwati 7 2.6. Ostakoli oħrajn 7 3. L-għanijiet u l-azzjonijiet tal-pjan ta’ azzjoni dwar it-TIK u x-Xjuħija 8 3.1. Jitkabbar l-għarfien u naslu għal kunsens 9 3.2. Jitwaqqfu kundizzjonijiet ta' faċilitazzjoni fejn hemm bżonn 9 3.3. Titħaffef l-adozzjoni 10 3.4. Preparazzjoni għall-ġejjieni 11 4. Konklużjoni 11 1. IT-TIK GħALL-ANZJANI: ĦTIEġA SOċJALI U OPPORTUNITÀ EKONOMIKA 1.1. Introduzzjoni Il-popolazzjoni Ewropea qed issir anzjana: l-aspettattiva medja ta' ħajja żdiedet minn 55 fl-1920 għal aktar minn 80 illum-il-ġurnata. Bil-ġenerazzjoni tal-bum tat-trabi ( baby boom ) li qed tirtira, bejn l-2010 u l-2030, in-numru ta' persuni b'età minn 65 sa 80 ser jiżdied b'40%. Din il-bidla demografika ġġib sfidi sinjifikanti għas-soċjetà u l-ekonomija ta’ l-Ewropa[1]. It-teknoloġiji ta' l-informazzjoni u l-komunikazzjoni (TIK) jista' jkollhom irwol importanti biex negħlbu dawn l-isfidi. It-TIK tista' tgħin l-individwi anzjani jtejbu l-kwalità tal-ħajja, jibqgħu iżjed f'saħħithom u jgħixu b’mod indipendenti aktar fit-tul. Qed ifeġġu soluzzjonijiet innovattivi biex jegħlbu problemi relatati ma' memorja, vista, smigħ u mobilità, li aktar ma nikbru iżjed jitfaċċaw[2]. It-TIK tgħin ukoll biex persuni anzjani jibqgħu attivi fuq ix-xogħol jew fil-komunità tagħhom. L-esperjenza u l-kapaċitajiet tagħhom huma ta' valur kbir, speċjalment fis- soċjeta ta' l-għarfien. Id-domanda għas-servizzi soċjali u tas-saħħa għandha tikber maż-żieda fin-numru ta' nies aktar anzjani u fraġli (sa l-2005, il-grupp tal-popolazzjoni ta' aktar minn 80 sena kważi ser jirdoppja), fil-waqt li s-sostenibbiltà finanzjarja ta' dawn is-servizzi diġa toħloq tħassib kbir[3]. Permezz tat-TIK it-tmexxija u l-għoti tal-kura soċjali u tas-saħħa jistgħu jsiru iżjed effiċjenti, kif ukoll jiżdiedu l-opportunitajiet għall-kura komunitarja u tal-persuna nnifisha u għall-innovazzjoni tas-servizz. Nistgħu niksbu benefiċċji sinjifikanti għall- ekonomija u s-soċjetà b’mod ġenerali . Minkejja li l-popolazzjoni aktar imdaħħla fiż-żmien tiflaħ tonfoq ħafna u x-xjuħija qed issir fenomenu dinji, is- suq tat-TIK għal xjuħija tajba fis-soċjetà ta' l-informazzjoni għadu biss fil-bidu tiegħu u għadu ma jiżgurax kompletament id-disponibbiltà u l-adozzjoni tas-soluzzjonijiet meħtieġa ffaċilitati permezz tat-TIK. Ir-raġunijiet jinkludu għarfien inadegwat ta' l-opportunitajiet u l-bżonnijiet ta' l-utenti u skambju insuffiċjenti ta' esperjenzi, fragmentazzjoni ta' skemi ta' rimborż u ċertifikazzjoni, nuqqas ta' interoperabilità, u nefqa għolja ta' l-iżvilupp u l-validazzjoni. Il-Kummissjoni għalhekk iddeċidiet li tniedi pjan ta' azzjoni għal xjuħija tajba fis-soċjetà ta' l-informazzjoni , ippreżentat f'din il-Komunikazzjoni, u kif mħabbar fl-i2010[4]. Il-pjan ta' azzjoni għandu mhux biss l-għanijiet li jtejjeb il-kwalità tal-ħajja tal-persuni anzjani li jwassal għal iffrankar sinjifikanti fin-nefqa soċjali u tas-saħħa, iżda wkoll biex jgħin fil-ħolqien ta' bażi industrijali soda għat-TIK u x-xjuħija fl-Ewropa. Il-pjan ta' azzjoni jirrapreżenta l-ewwel tweġiba tal-Kummissjoni Ewropea għad-Dikjarazzjoni Ministerjali ta' Riga dwar l-Inklużjoni-e[5] u jappoġġja l-politika ta' l-UE fl-oqsma tat-tkabbir ekonomiku u l-kompetittività fl-aġenda riveduta ta' Liżbona, it-tibdil demografiku, l-impjiegi, is-saħħa, u l-opportunitajiet indaqs[6]. Il-Kummissjoni ser tipproponi wkoll appoġġ għal programm ġdid ta' riċerka għall-pajjiżi Ewropej dwar "Xjuħija tajba fis-Soċjetà ta' l-informazzjoni " skond l- Artikolu 169 tat-Trattat. 1.2. Il-pjan ta' azzjoni dwar xjuħija tajba fis-soċjetà ta' l-informazzjoni Dan il-pjan ta' azzjoni huwa mfassal biex joħloq impetu politiku u industrijali għal sforz sinjifikanti biex jiġu żviluppati u użati għodod u servizzi tat-TIK faċli li jintużaw, li jinkorpora l-bżonnijiet ta' utenti anzjani u jappoġġja oqsma ta' politika oħrajn biex jiġu indirizzati l-isfidi tax-xjuħija. Dan il-pjan ta' azzjoni, jappoġġja b'mod partikolari l-pjan ta' Azzjoni tal-Kummissjoni 2003-2010 għal persuni b'diżabbiltà[7]. Il-pjan ta' azzjoni jindirizza l-ostakoli fis-suq għas-servizzi u għodod tat-TIK u jipprova jikseb l-opportunitajiet partikolarment għall-popolazzjoni anzjana ta' llum u tal-ġejjieni, billi jkebbes l-għarfien, jibni strateġiji komuni, ineħħi xkiel tekniku u regolatorju, u jippromwovi l-adozzjoni, ir-riċerka konġunta u l-innovazzjoni. Jikkoordina l-isforzi eżistenti, waqt li jżid numru ta' azzjonijiet ġodda biex jintegraw, jikkomplimentaw u jseddqu l-ħidma eżistenti. Ser jiġu indirizzati tliet oqsma ta' ħtiġijiet ta' l-utenti: Xjuħija tajba fuq ix-xogħol jew 'xjuħija attiva fuq ix-xogħol': nibqgħu attivi u produttivi għal aktar snin, bi kwalità aħjar tax-xogħol u bilanċ bejn ix-xogħol u l-ħajja privata bil-għajnuna ta’ TIK b'aċċessibbiltà faċli, prassi innovattivi għal postijiet tax-xogħol adattabli u flessibbli, kompetenzi u kapaċitajiet tat-TIK u tagħlim aħjar permezz tat-TIK (risp. Kapaċitajiet-e u tagħlim-e). Xjuħija tajba fil-komunità : nibqgħu attivi u kreattivi soċjalment[8], permezz ta' soluzzjonijiet tat-TIK għal netwerk soċjali, kif ukoll permezz ta' aċċess għal servizzi pubbliċi u kummerċjali, b'hekk intejbu l-kwalità tal-ħajja[9] u nnaqsu l-iżolazzjoni soċjali ( waħda mill-problemi ewlenin ta' nies anzjani kemm f'żoni rurali b'popolazzjoni żgħira, kif ukoll f'żoni urbani b'appoġġ limitat tal-familja). Xjuħija tajba d-dar : ingawdu ħajja ta' kuljum ta' kwalità ogħla u aktar f'saħħitha għal aktar snin, bil-għajnuna tat-teknoloġija, filwaqt li nżommu livell għoli ta' indipendenza, awtonomija u dinjità. L-industrija tat-TIK Ewropea (inkluż l-SMEs), il-fornituri tas-saħħa u kura soċjali jistgħu jadattaw ħafna mill-komponenti meħtieġa biex iwasslu servizzi għal klijenti anzjani. L-imsieħba privati-pubbliċi jistgħu jaħdmu fuq validazzjoni fuq skala kbira ta' l-aċċettazzjoni mill-utenti u l-effettività fin-nefqa ta' soluzzjonijiet ġodda. Jekk l-Ewropa twieġeb għall-isfidi fil-ħin u tegħleb l-ostakoli tekniċi, regolatorji u ta' imġieba, it-TIK għal xjuħija tajba tista' ssir il-mutur għal impjiegi u tkabbir ekonomiku[10] u suq ewlieni għall-Ewropa li jirnexxi [11] . TIK għal xjuħija tajba: ħtieġa soċjali u opportunità ekonomika Is-soċjetà ta’ l-informazzjoni tista’ tippermetti li persuni anzjani – meta u fejn jixtiequ – jipparteċipaw b’mod sħiħ fis-soċjetà u l-ekonomija, u jkunu attivi bħala ċittadini b'poter; u fl-istess waqt jiġġeneraw benefiċċji għan-negozju u għall-ekonomija u s-soċjetà ġenerali. 2. NEGħLBU L-OSTAKOLI U NISFRUTTAW L-OPPORTUNITAJIET 2.1. Nifhmu l-utenti anzjani Is-suq tal prodotti u servizzi tat-TIK u x-xjuħija-għadu biss fil-bidu tiegħu. L-għarfien u viżibilità baxxa tas-suq, nuqqas ta’ standards u interoperabilità u l-inċertezza dwar is-sostenibbiltà ta’ mudelli kummerċjali joħolqu ostakoli biex jaqbdu l-prodotti. Il-frammentazzjoni twassal għal diversi soluzzjonijiet li jiswew ħafna flus. Kwistjonijiet etiċi u nuqqas ġenerali ta’ koordinament, kooperazzjoni bejn l-industrija u l-utenti u strateġiji komuni joħolqu dewmien fl-adozzjoni tiegħu. Sabiex dawn l-ostakoli jingħelbu – u l-opportunitajiet jiġu sfruttati – l-utenti jridu jkunu fiċ-ċentru. Hawnhekk irridu nsemmu żewġ karatterestiċi ta’ l-utenti. Nies anzjani, meta jiġu wiċċ 'imb wiċċ ma’ teknoloġiji ġodda, jistgħu jsibu ruħhom f’ pożizzjoni relattivament dgħajfa. Dan jista’ jiġri minħabba s-sitwazzjoni personali tagħhom (introjtu, edukazzjoni, post ġeografiku, saħħa, xi diżabilitajiet li jista’ jkollhom u kwistjonijiet ta’ bejn is-sessi), il-kumplessità tat-teknoloġiji, jew il-medjazzjoni minn professjonisti (tobba, esperti fir-rijabilitazzjoni, esperti fl-oqsma ta’ ħajja indipendenti u adattament tal-post tax-xogħol), dawk li jieħdu ħsiebhom, kemm formali u informali, u membri tal-familja. Barra minn hekk, sikwit jiġri li l-prodotti u s-servizzi ma jkunux adattati għall-bżonnijiet speċifiċi ta' l-utenti anzjani jew li ma jkunux disponibbli biżżejjed, li jżidilhom is-sens ta’ frustrazzjoni u dipendenza. Jekk ma jittieħdux passi, meta tqies l-evoluzzjoni mgħaġġla teknoloġika, din is-sitwazzjoni ser tibqa' l-istess għall-"anzjani ta' għada" wkoll. Fil-każ tal-kura soċjali u tas-saħħa, l-iskemi ta’ rimborż u ta’ assigurazzjoni spiss ikunu bbażati fuq proċeduri komplikati. Jekk f’xi waqt ma jaħdmux, il-persuna anzjana tista’ tħossha li ma tista' tagħmel assolutament xejn. Approċċ fit-TIK li huwa importanti u jirribatti dan huwa li jissaħħaħ il-poter ta' l-utent . L-utenti anzjani jistgħu jkunu aktar infurmati minn qatt qabel u b'hekk ikollhom dejjem iżjed kontroll fuq is-saħħa u l-kundizzjoni fiżika tagħhom u jgħixu ħajja aktar indipendenti bl-għajnuna ta’ tagħrif fuq l-Internet, stazzjonijiet tematiċi fuq it-televixin, u ħajja ta’ kuljum u soluzzjonijiet għas-saħħa personali u kundizzjoni fiżika ffaċilitati bil-għajnuna tat-TIK. Barra minn hekk, f’bosta pajjiżi, is-sistemi ta’ kura u siġurtà qed jiġu riveduti biex titnaqqas in-nefqa u jiżdiedu l-effikaċja u l-kwalità, bir-responsabbiltajiet iduru minn fuq il-gvernijiet għal fuq iċ-ċittadini nfushom u għas-settur privat. 2.2. Il-viżibbiltà u t-trasparenza tas-suq In-nuqqas ta’ għarfien minn parti mill-industrija Ewropea tat-TIK[12], intermedjarji u l-utenti finali ta’ teknoloġiji ta’ għajnuna huwa fattur ewlieni l-għala s-suq ta' l-anzjani għat-TIK s’issa għadu ma ġiex indirizzat kif xieraq. L-utenti anzjani spiss ikollhom għarfien limitat tas-soluzzjonijiet possibbli. Rari jkun hemm reviżjonijiet sistematiċi u evalwazzjonijiet komparattivi tat-teknoloġiji ta’ informazzjoni għall-klijenti. Anke l-għarfien dwar fatturi faċli biex jintużaw (aċċessibbiltà) ta’ teknoloġiji apposta għall-post tax-xogħol ivarja ħafna. L-applikazzjonijiet fit-telemediċina u l-appoġġ għall-kura fid-dar, diġà deher li huma tajbin iżda għadhom ma ġewx adottati biżżejjed minħabba nuqqas ta’ għarfien tal-possibbiltajiet tagħhom fost dawk li jistgħu jadottawhom, pereżempju, l-awtoritajiet lokali. L-industrija għadha ma fehmitx kompletament il-bżonnijiet komparattivi ta’ l-utenti, bħall-fatturi soċjoekonomiċi, il-bżonnijiet skond is-sessi u l-livelli ta’ dħul li jistgħu jxekklu l-aċċess għat-TIK, l-ideat personali u s-sensittivitajiet għat-TIK, u saħansitra l-istili ta’ ħajja. Għalhekk, il-kumpaniji u l-awtoritajiet lokali għadhom qed jesperimentaw u jitgħallmu bl-iżbalji. In- nuqqas ta’ strateġija sistematika għall-iżvilupp tas-suq iwassal għal spejjeż kbar ta’ riċerka u validazzjoni tas-suq. In-nuqqas ta’ trasparenza tar-regoli u regolamenti applikabbli, inkluż skemi ta' appoġġ għal soluzzjonijiet innovattivi, ixekklu kemm lill-utenti kif ukoll lill-industrija u jwassal għal soluzzjonijiet li jiswew ħafna. Ġeneralment, l-iżvilupp tas-suq ibagħti wkoll minn nuqqas ta’ skambju ta’ esperjenzi prattiċi. Pereżempju, mhemmx punt ta’ referenza għall-implimentazzjonijiet ta’ l-‘aqwa kwalità’ ta’ djar adattati għal ħajja indipendenti jew ta’ l-adattament tal-post tax-xogħol. Prassi ġodda tajbin ta’ spiss ikunu limitati għal implimentazzjoni fuq skala żgħira minħabba l-istrateġija frammentata ta’ skambju ta’ riskju, u n-nuqqas ta' użu ta' azzjonijiet orjentati lejn il-ġejjieni (inkluż prassi innovattivi ta' proċedura ta’ appalti). It-tixrid ta' teknoloġija fuq skala iżgħar, in-nuqqas ta’ għarfien dwar l-effettività tan-nefqa u ta’ l-aċċettazzjoni mill-utenti ta’ servizzi innovattivi, u l-isfidi teknoloġiċi (pereżempju, l-interoperabilità) huma ostakoli għat-tkattir ta’ l-investiment. 2.3. Ostakoli regolatorji L-applikazzjoni differenti minn Stati Membri tad- dispożizzjonijiet relatati mad-diżabilità fid-Direttivi dwar il-qafas regolatorju tal-komunikazzjonijiet elettroniċi toħloq xkiel għall-persuni b’diżabilità - li ħafna minnhom huma anzjani - fl-aċċess u l-użu ta' servizzi ta' komunikazzjoni u tifframmenta s-suq tat-teknoloġiji aċċessibbli. In-nuqqas ta’ standards komuni u konformità fil-proċeduri ta’ evalwazzjoni jxekkel is-servizzi u teknoloġiji - ġodda u eżistenti - bħal djar adattati, sistemi integrati tat-TIK għal kura soċjali u għas-saħħa, u teknoloġiji ta’ għajnuna, milli jilħqu swieq tal-massa u milli joffru opportunitajiet għal kompetittività. Id-differenzi fl- iskemi ta’ rimborż tal-kura soċjali u tas-saħħa bejn l-Istati Membri u l-inċertezzi dwar ir- rekwiżiti ġuridiċi ta’ ċertifikazzjoni medika għal servizzi ffaċilitati permezz tat-TIK (bħal telemediċina u ħajja indipendenti) inaqqsu l-potenzjal għal skemi kollettivi ta’ assikurazzjoni biex ikopru l-ħlas bil-quddiem għal dawn is-servizzi u jxekklu l-iżvilupp u l-implimentazzjoni tagħhom. 2.4. Ostakoli tekniċi L-aċċess, l-aċċessibbiltà, u l-faċilità ta' l-użu ta’ mekkaniżmi u servizzi huma bżonnjużi għall-għoti inklussiv ta’ servizzi avvanzati lis-soċjetà li qed tixjiħ. Il-biċċa l-kbira tas-servizzi u prodotti tat-TIK ftit li xejn jindirizzaw il-bżonnijiet tal-popolazzjoni anzjana, pereżempju, dawk relatati mal-ħafna diżabbiltajiet progressivi assoċjati max-xjuħija. Is-swieq spiss ma jagħtux każ tal-bżonnijiet ta’ l-utenti anzjani: ftit hemm linji gwida, standards (obbligatorji jew le) u strateġiji regolatorji relatati. Is-soluzzjonijiet teknoloġiċi għall-utent aħħari ta’ spiss jirrekjedu il-ġbir u t-tqegħid flimkien ta' diversi servizzi u għodod tant li r-riżultat ikun ikkumplikat wisq għall-bosta utenti finali[13]. Madankollu, is-swieq weħidhom m’għandhomx l-inċentivi neċessarji biex jiggarantixxu interoperabilità u modularità bejn mezzi u servizzi differenti, u għalhekk jiżdiedu l-ispejjeż għall-utenti finali, ma jintlaħqux l-ekonomiji ta’ skala, u jixxekkel is-suq intern għat-TIK u x-xjuħija. 2.5. Ostakoli għall-aċċess bażiku, u nuqqas ta’ soluzzjonijiet adegwati Persuni aktar anzjani għandhom riskju partikolari li ma jieħdux il-benefiċċji tas-soċjetà ta’ l-informazzjoni għaliex ħafna minnhom m’għandhomx aċċess bażiku għan-netwerks ta’ komunikazzjoni, pereżempju, broadband , u teknoloġiji ta’ l-informazzjoni. 10% biss mill-popolazzjoni ta’ ’l fuq minn 65 sena jużaw l-Internet b’mod regolari meta mqabbla ma’ medja ta’ 47% għall-UE25[14]. Ir-raġunijiet għall-aċċess limitat ta' spiss huma n-nuqqas ta' motivazzjoni, mezzi finanzjarji, kompetenzi diġitali u ta' taħriġ konvenjenti. Bħalissa s-suq mhuwiex jinvesti biżżejjed fl-innovazzjoni ta’ soluzzjonijiet affordabbli minn u bis-sens għal utenti anzjani, bħal servizzi integrati għal ħajja f’saħħitha u indipendenti li huma faċli li jintużaw. Hemm bżonn li jinkiser iċ-ċirku vizzjuż ta’ soluzzjonijiet, għarfien, ekonomiji ta’ skala u standards insuffiċjenti u inadegwati, u ta’ mudelli kummerċjali mhumiex sostenibbli, li mill-ġdid iwassal għall-investiment insuffiċjenti f’riċerka u soluzzjonijiet innovattivi. 2.6. Ostakoli oħrajn Is-soluzzjonijiet jistgħu biss iġibu benefiċċji jekk l-utenti jkollhom aċċess għal faċilitajiet bażiċi tat-TIK, ikollhom edukazzjoni u motivazzjoni adatta, u jekk il- kwistjoniet psikoloġiċi u etiċi jiġu indirizzat b’mod xieraq. M’hemmx punt ta’ referenza speċifiku għal etika fit-TIK għall-anzjani, pereżempju, fil-ħarsien tad-dinjità u awtonomija umana meta s-soluzzjonijiet jeħtieġu livell ta’ monitoraġġ u intervenzjoni. Jeżisti nuqqas kbir ta’ koordinament fit-TIK għall-anzjani, li jirrifletti frammentazzjoni kemm min-naħa tad-domanda kif ukoll minn dik tal-provvista. Is-sitwazzjoni tista’ tkun ġejja xi ftit għall-aħjar fl-industrija ġenerali (TIK, saħħa) hekk kif ifeġġu alleanzi industrijali ġodda, iżda l-industrija tat-teknoloġiji ta' għajnuna għadha fframmentata għall-aħħar. Organizzazzjonijiet ta’ utenti fl-Ewropa għadhom iżgħar minn organizzazzjonijiet simili bħal, ngħidu aħna, fl-Amerka u l-Kanada. Dan inaqqsilhom l-influwenza f’partenarjati ma’ l-industrija u l-awtoritajiet. Finalment in- nuqqas ta' koordinazzjoni u kooperazzjoni ta’ l-atturi fis-suq fil -katina kollha ta’ l-għoti tas-servizz huwa wieħed mill-aktar kawżi ewlenin ta' dawn l-ostakoli. Il-kooperazzjoni bejn l-industrija, l-utenti u l-awtoritajiet hija essenzjali għall-kisba ta’ livell għoli ta’ viżibilità u għarfien u biex tintwera effettività tan-nefqa usa', tiżdied it-trasparenza u filwaqt li l-bżonnijiet ta’ l-utenti jiġu kkunsidrati, jinstabu soluzzjonijiet għall-interoperabilità, jitqabblu l-istrateġiji regolatorji, jitqassmu r-riskji fir-riċerka u l-innovazzjoni u jsir monitoraġġ tal-progress b’mod ġenerali. Nuru l-potenzjal - L-Ewropej ta’ 'l fuq minn 65 sena għandhom beni u dħul ta' aktar minn 3000 B€. - Is-suq ta’ l-applikazzjonijiet ta' djar adattati (għajnuna skond l-età fix-xiri, ilbies, mobilità indipendenti) ser jittripla bejn l-2005 u l-2020, minn 13-il miljun persuna għal 37 miljun. - Fl-2005, 68 miljun persuna kellhom diversi tipi ta’ dizabilità relatati ma’ l-età. Fl-2020 dawn għandhom jilħqu l-84 miljun. - L-introduzzjoni ta’ monitoraġġ mobbli tas-saħħa ser twassal biex pazjenti jintbagħtu kmieni mill-isptar. Dan għandu jiffranka €1,5 biljun kull sena fil-Ġermanja biss. - Proġetti ta’ riċerka ta’ l-UE żviluppaw teknoloġiji għal gwida personalizzata; kura fid-dar u monitoraġġ ta’ u pariri fuq saħħa mill-bogħod; sistemi intelliġenti ta’ twissija; sistemi naturali li jagħtu aċċess għat-TIK. 3. L-GħANIJIET U L-AZZJONIJIET TAL-PJAN TA’ AZZJONI DWAR IT-TIK U X-XJUħIJA Il-pjan ta’ azzjoni dwar Xjuħija tajba fis-soċjetà ta' l-informazzjon jipprova jħaffef l-għoti ta’ benefiċċji liċ-ċittadini, kumpaniji, u awtoritajiet fl-Ewropa: - għaċ-ċittadini – kwalità ogħla tal-ħajja u saħħa aħjar permezz ta’ ħajja indipendenti itwal, xjuħija attiva fuq ix-xogħol li tiżgura li ħaddiema anzjani jkunu jistgħu jaġġornaw b'mod regolari il-kompetenzi u jżidu l-parteċipazzjoni soċjali tagħhom; - għall-kumpaniji – daqs tas-suq u opportunitajiet kummerċjali akbar fis-suq intern tat-TIK għall-anzjani fl-Ewropa, ħaddiema b'kapaċitajiet u produttività ogħla u pożizzjoni aktar f'saħħitha fis-swieq li qed jespandu fid-dinja kollha; - għall-awtoritajiet – tnaqqis fl-infiq, effiċjenza akbar u kwalità globali aħjar fis-sistemi ta’ kura soċjali u tas-saħħa. Il-pjan ta’ azzjoni huwa mibni fuq erba’ oqsma: 1. jitkabbar l-għarfien u naslu għal kunsens u strateġiji komuni, 2. jitwaqqfu kundizzjonijiet ta' faċilitazzjoni fejn hemm bżonn, 3. jitħaffu l-adozzjoni ta’ u l-investiment f’soluzzjonijiet validati, 4. koordinazzjoni ta' l-isforzi fil-preparazzjoni għal-ġejjieni permezz tar-riċerka u l-innovazzjoni. 3.1. Jitkabbar l-għarfien u naslu għal kunsens L-għarfien ta’ l-opportunitajiet u l-ostakoli huwa prikundizzjoni għas-suċċess. Il-ħolqien ta’ l-għarfien huwa responsabbiltà l-aktar ta’ l-atturi ewlenin fuq livelli nazzjonali, reġjonali u lokali. Il-valur miżjud fuq livell Ewropew huwa li t-TIK u x-xjuħija jingħataw post prominenti fil-politika ta’ l-UE. Hemm bżonn ta' viżjonijiet, strateġiji u partenerjati komuni li jinkludu lil dawk kollha interessati: il-persuni anzjani flimkien mar-rappreżentanti tagħhom, il-ministri u awtoritajiet pubbliċi fuq livelli nazzjonali u reġjonali, l-industrija u l-fornituri, min jimpjega, l-assiguraturi pubbliċi u privati tas-saħħa, ir-riċerkaturi u l-akkademiċi, il-kumpaniji ta’ telekomunikazzjonijiet u kostruzzjoni, u l-korpi li jwaqqfu l-istandards. Eżempju ta’ dan huwa li jintlaħqu soluzzjonijiet integrati għal ħajja indipendenti: jeħtieġ li jiġu indirizzati l-ostakoli ġuridiċi, tekniċi u finanzjarji u l-kunsiderazzjoni tal-bżonnijiet ta’ l-utenti permezz ta’ regolamentazzjoni, riċerka, validazzjoni u użu kkoordinati, u attivitajiet għat-tkabbir ta’ l-għarfien li jinvolvu l-atturi kollha. Għalhekk, matul l-2007 l-Kummissjoni ser tiffaċilita l-isforzi tan-negozjanti involuti u l-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili biex tistabbilixxi pjattaforma innovattiva għal xjuħija tajba fis-soċjetà ta’ l-informazzjoni (bħala forum għal kooperazzjoni f’aġendi strateġiċi innovattivi li jindirizzaw ir-riċerka, l-użu u l-implimentazzjoni), sabiex hekk tiżviluppa rotot komuni ta’ dimostrazzjoni u implimentazzjoni fil-katina ta’ l-għoti tas-servizzi. Fl-aħħar sitt xhur ta’ l-2007, dibattitu Ministerjali taħt il-Presidenza Portugiża tal-Kunsill tal-Ministri, għandu jressaq proposti għal politika li tippromwovi l-użu tat-TIK għall-anzjanità attiva fuq ix-xogħol. Ser tingħata wkoll attenzjoni partikolari lill-isfidi ta’ nisa anzjani fis-soċjetà ta’ l-informazzjoni. It-TIK għal xjuħija tajba għandha tkun kontribut ewlieni għall-Inizzjattiva Ewropea għall-Inklużjoni-e fl-2008 u ser jiġi stabbilit portal ta’ l-internet għat-TIK u l-anzjani. 3.2. Jitwaqqfu kundizzjonijiet ta' faċilitazzjoni fejn hemm bżonn Matul l-2007 u l-2008 l-Kummissjoni għandha tniedi aktar evalwazzjonijiet ta’ ostakoli fis-suq li jxekklu l-adozzjoni ta’ teknoloġiji għal ħajja indipendenti u tidentifika rakkomandazzjonijiet għat-teħid ta' azzjoni. Meta jitqiesu l-potenzjali ta’ identifikazzjoni bil-frekwenza tar-radju ( Radio Frequency Identification Devices , RFID) f’sistemi għal ħajja indipendenti, il-Kummissjoni ser tevalwa l-implikazzjonijiet u l-opportunitajiet ta’ dawn it-teknoloġiji. Fl-2007 ser taħdem fuq Rakkomandazzjoni lill-Istati Membri dwar l-implikazzjonijiiet għall-privatezza u tippromwovi investimenti f’aktar riċerka fl-RFID u prototipi fuq skala kbira[15]. Il-Kummissjoni ser tiffaċilita l-isforzi ta’ l-Istati Membri biex jiksbu l-għanijiet tad-Dikjarazzjoni Ministerjali ta’ Riga, f’termini ta' identifikazzjoni ta’ għażliet, dati fil-mira u gwida għat-tneħħija ta’ ostakoli ġuridiċi u tekniċi għall-adozzjoni ta’ teknoloġiji għal ħajja indipendenti (bħal skemi differenti ta’ rimborż u ċertifikazzjoni; nuqqas ta’ interoperabilità ta’ sistemi tat-TIK). B’mod partikolari, il-Kummissjoni ser taħdem ma’ rappreżentanti ta’ l-Istati Membri fis-subgruppi rilevanti ta’ l-i2010 biex tagħmel disponibbli tagħrif fuq strateġiji regolatorji u organizzattivi nazzjonali eżistenti u għall-iskambju ta’ prattiki. Meta titqies il-korrelazzjoni bejn id-diżabilità u x-xjuħija, l-Istati Membri għandhom isaħħu l-implimentazzjoni tar-rekwiżiti ġuridiċi attwali għall-Aċċessibilità-e u jappoġġjaw it-twaqqif ta’ standards f’dan il-qasam. Il-Kummissjoni ser tieħu wkoll l-opportunità tar-reviżjoni tal-qafas regolatorju għal Komunikazzjonijiet-e, u tevalwa l-bżonn ta’ leġiżlazzjoni addizzjonali, kif ħabbret fil-Komunikazzjoni tagħha dwar l-Aċċessibbiltà-e ta’ l-2005[16]. Fl-2007, il-Kummissjoni ser toħroġ rakkomandazzjoni dwar l-interoperabilità tas-Saħħa-e, skond il-Pjan ta’ Azzjoni dwar is-Saħħa-e[17], li tindirizza d-dejta ta’ l-infrastruttura ewlenija tas-Saħħa-e (dettalji fil-qosor tal-pazjent, ġabra tad-dejta ta’ l-emerġenza). L-Istati Membri, in-negozjanti involuti, l-organizzazzjonijiet ta’ l-utenti, u l-awtoritajiet reġjonali u lokali għandhom jippromwovu l-aċċess bażiku permezz ta’ broadband għas-servizzi tat-TIK għall-anzjani u jkattru l-kompetenzi diġitali ta’ persuni anzjani u b’hekk - sa l-2010 - inaqqsu bin-nofs id-differenza fl-aċċess għall-Internet, b'konformità mad-Dikjarazzjoni Ministerjali ta’ Riga. Il-Kummissjoni ser tiffaċilita l-iskambju ta’ prassi tajbin u l-aċċess għal programmi, servizzi, soluzzjonijiet u inizzjattivi tad-diversi partijiet interessati, permezz tal-portal ta’ l-internet li għandu jitwaqqaf. Fl-2007/8 il-Kummissjoni ser tirrevedi wkoll l-istrateġiji li jappoġġjaw il-kompetenzi diġitali ta’ gruppi anzjani, u tkejjel il-progress. Fl-ewwel sitt xhur ta’ l-2008, dibattitu Ministerjali taħt il-Presidenza Slovena ser jindirizza kwistjonijiet etiċi fit-TIK għall-anzjani. Il-Kummissjoni ser tappoġġja l-industrija u l-organizzazzjonijiet ta’ l-utenti, permezz ta’ riċerka, analiżi u proġetti pilota immirati għal validazzjoni tas-suq, biex jindirizzaw kwistjonijiet etiċi u jesploraw opportunitajiet biex jistabbilixxu gwida etika. 3.3. Titħaffef l-adozzjoni In-nuqqas ta’ validazzjoni ta’ l-impatt ta’ soluzzjonijiet potenzjali bbażata fuq evalwazzjoni soċjoekonomika u validazzjoni għal tkabbir bħalissa qiegħed ixekkel l-adozzjoni fuq skala kbira. Il-Kummissjoni ser tniedi serje ta’ proġetti pilota fil-parti dwar it-TIK tal-Programm għall-Kompetittività u l-Innovazzjoni (PKI), immexxija mill-industrija, il-fornituri tas-servizzi, l-awtoritajiet reġjonali, lokali u nazzjonali, li fl-2007 ser jiffoka l-ewwel fuq ħajja indipendenti u monitoraġġ ta’ mard kroniku. Il-Kummissjoni ser tappoġġja wkoll il-valutazzjoni komparattiva u l-esplorazzjoni tal-potenzjali tat-TIK għal xjuħija attiva fuq ix-xogħol (fil-PKI), u r-rabta mal-Fondi Strutturali u l-appalt pubbliku innovattiv għat-TIK u l-anzjanità minn awtoritajiet lokali, reġjonali u nazzjonali. Ser tiġi stabbilita skema Ewropea ta’ premjazzjoni għal djar adattati u applikazzjonijiet ta’ ħajja indipendenti. Sa l-2008, kull Stat Membru jrid jindika sit għal dar adattata skond l-i2010. Irid ikun hemm żieda sinjifikanti sa l-2010, li twassal għal netwerk Ewropew għall-iskambju ta’ esperjenzi u prassi tajbin. L-assoċjazzjonijiet professjonali, l-industrija, l-akkademiċi u l-organizzazzjonijiet ta’ l-utenti qed jiġu mħajjra jistabbilixxu programmi ta’ taħrig, li jinkludu l-aċċessibbiltà għal siti ta’ l-internet, għodod u servizzi ġenerali tat-TIK u għad-disinn universali. Il-Kummissjoni ser tfittex sinerġiji ma' proġetti li qed jitwettqu fl-UE biex tiffaċilita t-twaqqif ta’ programm fid-Disinn għal Kulħadd f’livell ta’ Masters. Ser tiddependi fuq l-impenn ta' l-imsieħba industrijali u l-organizzazzjonijiet ta' l-utenti. 3.4. Preparazzjoni għall-ġejjieni It-TIK għall-anzjani għadu fil-fażi inizjali tiegħu: ix-xjenza u t-teknoloġija qed jiżviluppaw b’rata mgħaġġla u għandhom ħafna x’joffru fir-rigward ta' soluzzjonijiet dejjem iżjed intelliġenti, faċli li jintużaw u effettivi fin-nefqa. It-tmexxija fl-innovazzjoni tista’ tkun il-fattur ewlieni għal suċċess fl-industrija Ewropea. Sabiex jitħaffef u jibqa' jiġi sostnut l-għoti tal-benefiċċji ta' innovazzjoni, hemm bżonn ta' l-użu komuni ta' l-aġendi ta’ riċerka, jinġabru flimkien ir-riżorsi skarsi, u li pjattaformi komuni jiġu żviluppati. Il-Kummissjoni diġà ħaffet ir-riċerka fit-TIK għall-anzjanità fl-isfidi tas-Saħħa-e u l-Inklużjoni-e fl-ambitu tas-7 Programm Kwadru dwar it-Teknoloġiji tas-Soċjetà ta’ l-Informazzjoni billi tiffoka aktar fuq l-involviment ta’ l-utenti u t-tixrid ta’ TIK faċli biex tintuża mill-anzjani. Hija ser tlaqqa’ flimkien l-R&D ta’ l-UE u proġetti oħrajn biex jikkontribwixxu għal qafas komuni ta’ interoperabilità għal soluzzjonijiet u servizzi tat-TIK għall-anzjani. Skond l- Artikolu 169 tat-Trattat il-Kummissjoni tipproponi lill-Parlament u lill-Kunsill biex jappoġġjaw inizzjattiva ġdida ta’ riċerka, “ Xjuħija tajba fis-Soċjetà ta' l-Informazzjoni” bil-għan li jiġu kkoordinati l-programmi ta’ riċerka fit-TIK għall-anzjani ta’ l-Istati Membri (ippreparata permezz ta’ l-azzjoni għall-Hajja Megħjuna Kuntestwalment ( Ambient Assisted Living ). Din l-inizzjattiva għandha tħeġġeġ riċerka mmirata lejn is-suq dwar applikazzjonijiet għal ħajja indipendenti. Ser tgħaqqad ir-riċerka fuq medda ta’ żmien itwal magħmula skond is-7 Programm Kwadru ma' proġetti ta' innovazzjoni fuq skala kbira taħt il-PKI. Il-Kummissjoni tinkoraġġixxi wkoll Pjattiformi Ewropej għat-Teknoloġija b’mod speċjali biex jindirizzaw it-TIK u l-anzjani fl-aġendi strateġiċi tar-riċerka tagħhom. 4. KONKLUżJONI Il-pjan ta’ azzjoni għal Xjuħija tajba fis-soċjetà ta' l-informazzjoni jidentifika l-oqsma ta’ prijorità u azzjonijiet fejn it-TIK jista’ jikkontribwixxi l-aktar biex nindirizzaw l-isfidi u l-opportunitajiet għall-popolazzjoni Ewropea li qed tixjieħ. Jindirizza l-ostakoli ewlenin f’termini ta’ kemm hu lest is-suq, il-prodotti u servizzi adegwati u li jistgħu jinxtraw, u l-għoti ta’ servizzi u mudelli kummerċjali sostenibbli. Il-pjan ta’ azzjoni jibni fuq kooperazzjoni mseddqa bejn dawk kollha involuti u għandu l-għan li jkebbes il-potenzjal promettenti tat-TIK u l-anzjani fl-Ewropa u 'l hinn minnha. Il-Kummissjoni tagħmel appell lil dawk kollha involuti fis-soċjetà ċivili, awtoritajiet u negozji biex jissieħbu fil-kisba ta' l-għanijiet ta' xjuħija tajba fis-soċjetà ta' l-informazzjoni. L-Istati Membri huma mistiedna biex jappoġġjaw u jimplimentaw dawn l-azzjonijiet b’mod attiv. Il-Parlament Ewropew huwa mistieden biex isostni t-tisħiħ tad-drittijiet u l-opportunitajiet ta’ persuni anzjani fis-soċjetà ta’ l-informazzjoni, fil-kuntest ta’ oqsfa leġiżlattivi u programmi ta’ l-UE, u b’hekk jiffaċilita l-parteċipazzjoni sħiħa ta’ kulħadd fl-ekonomija u s-soċjeta ta’ l-Ewropa. [1] COM(2005) 658; COM(2006) 57. [2] 45% minn dawk li għandhom 75 sena jew aktar ma jistgħux jagħmlu xi wħud mill-attivitajiet tal-ħajja ta' kuljum. [3] In-nefqa fuq pensjonijiet, saħħa u kura fit-tul ser tiżdied b'4-8% tal-PGD fid-deċennji li ġejjin. Il-proporzjon ta' ħaddiema (biex isostnu din in-nefqa) għal dawk irtirati ser jinżel minn 5.1 sa 2.1 sa l-2050. [4] COM(2005) 229. Inizzjattiva prominenti ta’ l-i2010 "dwar il-bżonnijiet tas-soċjeta li qed issir aktar anzjana, aktar speċifikament fuq il-kura tan-nies f'soċjeta li qed issir anzjana u li tindirizza t-teknoloġiji għall-benessri, ħajja indipendenti u saħħa". [5] Il-Konferenza Ministerjali ta' Riga dwar it-TIK għal Soċjetà Inklussiva u d-Dikjarazzjoni Ministerjali ta' Riga, Ġunju 2006. [6] Risp.COM(2005) 658, op. Cit , COM(2006)3 0, COM(2005) 525, rapport tal-Grupp Aho; Id-Direttiva tal-Kunsill 2000/78/KE; SEC(2006) 1195; COM(2003) 650. [7] COM (2003) 650 [8] Eż. l-użu ta' l-Internet 2.0/ Web 2.0; Televixin diġitali – sakemm ikun aċċessibbli għal kulħadd; u kommunikazzjonijiet mobbli. [9] Skond is-Sena Ewropea ta' Opportunitajiet Indaqs għal Kulħadd ta' l- 2007 . [10] Silver Economy Network. [11] Rapport Aho, op.cit. [12] 48% ta' persuni li għandhom iżjed minn 50 sena jħossu li l-bżonnijiet tagħhom mhumiex indirizzati b'mod adegwat mit-tagħmir u servizzi tat-TIK ta’ llum-il-ġurnata – Senior Watch. [13] Eż. il-ħolqa bejn it-teknoloġiji ta’ għajnuna u t-teknoloġiji li l-aktar jintużaw. [14] Eurostat, 2006 Stħarriġ Komunitarju dwar l-użu tat-TIK fid–djar u minn individwi. [15] COM(2007) 96. [16] COM(2005) 425. [17] COM(2004) 356.