AVVIŻ TAL-KUMMISSJONI

Gwida dwar l-interpretazzjoni u l-applikazzjoni tad-Direttiva tal-Kunsill 93/13/KEE dwar klawżoli inġusti f’kuntratti mal-konsumatur

(Test b'rilevanza għaż-ŻEE)

(2019/C 323/04)

WERREJ

INTRODUZZJONI 5

1. L-OBJETTIVI U L-KAMP TA’ APPLIKAZZJONI TAL-UCTD 7

1.1. L-objettivi tal-UCTD 8

1.2. Il-kamp ta’ applikazzjoni tal-UCTD 10

1.2.1. Il-kunċetti ta’ “bejjiegħ jew fornitur”, ta’ “konsumatur” u ta’ “kuntratti konklużi bejn bejjiegħ jew fornitur u konsumatur” 10

1.2.2. Klawżoli kuntrattwali mhux innegozjati individwalment (Artikolu 3(1) u (2) tal-UCTD) 13

1.2.3. Esklużjoni ta’ klawżoli kuntrattwali li jirriflettu d-dispożizzjonijiet statutorji jew regolatorji obbligatorji (Artikolu 1(2) tal-UCTD) 14

1.2.4. Ir-relazzjoni ma’ leġiżlazzjoni oħra tal-UE 15

1.2.5. Applikazzjoni tal-UCTD għal operaturi tas-suq stabbiliti f’pajjiżi terzi 17

2. IR-RELAZZJONI MAD-DRITT NAZZJONALI, INKLUŻI L-ARMONIZZAZZJONI MINIMA 17

2.1. Armonizzazzjoni minima u estensjoni tal-kamp ta’ applikazzjoni (Artikolu 8 u 8a UCTD), inkluż ir-rwol tal-qrati supremi nazzjonali 18

2.2. Dispożizzjonijiet oħra tad-dritt nazzjonali 19

3. IT-TEST TAL-INĠUSTIZZJA ĠENERALI U R-REKWIŻITI TAT-TRASPARENZA 20

3.1. L-inġustizzja u t-trasparenza b’mod ġenerali 20

3.2. Il-klawżoli kuntrattwali relatati mal-kwistjoni prinċipali tas-suġġett tal-kuntratt jew mal-prezz u mar-remunerazzjoni (l-Artikolu 4(2) tal-UCTD) 23

3.2.1. Klawżoli kuntrattwali relatati mad-definizzjoni tal-kwistjoni prinċipali tas-suġġett tal-kuntratt 23

3.2.2. Klawżoli kuntrattwali relatati mal-prezz u mar-remunerazzjoni 24

3.3. Rekwiżiti tat-trasparenza 25

3.3.1. Ir-rekwiżiti tat-trasparenza skont il-UCTD 25

3.3.2. Ir-rekwiżiti tat-trasparenza li jirriżultaw minn atti oħra tal-UE 28

3.4. Valutazzjoni tal-inġustizzja skont l-Artikoli 3 u 4(1) tal-UCTD 29

3.4.1. Il-qafas għall-valutazzjoni skont l-Artikoli 3(1) u 4(1) 29

3.4.2. Ir-rilevanza tad-dispożizzjonijiet statutorji u s-sinifikat tal-iżbilanċ 31

3.4.3. Sanzjonijiet jew konsegwenzi marbuta man-nuqqas min-naħa tal-konsumatur milli jirrispetta l-obbligi kuntrattwali 32

3.4.4. Inġustizzja possibbli tal-prezz jew tar-remunerazzjoni 33

3.4.5. Ċirkustanzi fiż-żmien tal-konklużjoni tal-kuntratt 33

3.4.6. Ir-rilevanza tan-nuqqas ta’ trasparenza meta tiġi vvalutata l-inġustizzja tal-klawżoli kuntrattwali 34

3.4.7. Ir-rwol tal-Anness imsemmi fl-Artikolu 3(3) tal-UCTD 35

4. KARATTRU MHUX VINKOLANTI TA’ KLAWŻOLI KUNTRATTWALI INĠUSTI (ARTIKOLU 6(1) TAL-UCTD) 37

4.1. In-natura u r-rwol tal-Artikolu 6(1) tal-UCTD fil-protezzjoni kontra klawżoli kuntrattwali inġusti 37

4.2. L-effett ġuridiku ta’ “mhux vinkolanti fuq il-konsumatur” 38

4.3. Il-konsegwenzi tal-inġustizzja tal-klawżoli kuntrattwali għad-drittijiet u l-obbligi tal-partijiet 39

4.3.1. Il-prinċipju fundamentali: Annullament ta’ klawżoli kuntrattwali inġusti u projbizzjoni tar-reviżjoni tagħhom 39

4.3.2. L-eċċezzjoni: It-tneħħija tal-lakuni fil-kuntratt sabiex tiġi evitata n-nullità tiegħu 41

4.3.3. L-applikazzjoni ta’ dispożizzjonijiet supplimentari f’każijiet oħra 43

4.3.4. Applikazzjoni possibbli ta’ klawżoli kuntrattwali inġusti minkejja l-inġustizzja tagħhom? 43

4.4. Restituzzjoni tal-vantaġġi miksuba permezz ta’ klawżoli kuntrattwali inġusti 43

5. RIMEDJI U GARANZIJI PROĊEDURALI MEĦTIEĠA MILL-ARTIKOLI 6(1) U 7(1) TAL-UCTD 44

5.1. Is-sinifikat tal-Artikoli 6(1) u 7(1) tal-UCTD u tal-prinċipji ta’ ekwivalenza u ta’ effettività b’mod ġenerali 44

5.2. Il-prinċipju ta’ kontroll ex officio tal-klawżoli kuntrattwali inġusti 48

5.2.1. Rabta mal-Artikolu 6(1), mal-Artikolu 7(1) 48

5.2.2. Ir-relazzjoni mal-prinċipji tal-proċedura ċivili 48

5.2.3. Kontroll ex officio u passività totali min-naħa tal-konsumatur 49

5.3. Obbligi li jirriżultaw mill-prinċipju ta’ ekwivalenza 49

5.3.1. Kontroll ex officio tal-klawżoli kuntrattwali inġusti 49

5.3.2. Obbligi oħra bbażati fuq il-prinċipju ta’ ekwivalenza 50

5.4. Valutazzjoni ex officio u l- effettività tar-rimedji 50

5.4.1. It-test applikabbli 50

5.4.2. Fatturi rilevanti għall-effettività tar-rimedji 52

5.5. X’jimplika kontroll ex officio ? 58

5.5.1. Obbligi fundamentali 58

5.5.2. L-aspetti li jridu jiġu eżaminati 58

5.5.3. Id-disponibbiltà tal-elementi legali u fattwali neċessarji 59

5.5.4. Konklużjonijiet li għandhom jinħarġu mill-valutazzjoni tal-inġustizzja 61

5.6. Implikazzjonijiet tal-kontroll ex officio , ta’ effettività u ta’ ekwivalenza għar-regoli nazzjonali ta’ proċedura 61

5.7. Kontroll ex officio tal-klawżoli kuntrattwali inġusti u proċedimenti barra l-qorti 62

6. INĠUNZJONIJIET FL-INTERESS KOLLETTIV TAL-KONSUMATURI (ARTIKOLU 7(2) U (3) TAL-UCTD) 63

ANNESS I — Lista ta’ kawżi l-Qorti msemmija f’dan l-Avviż 65

ANNESS II — Ħarsa ġenerali lejn l-avviżi skont l-Artikolu 8a tal-UCTD 90

INTRODUZZJONI

Id-Direttiva tal-Kunsill 93/13 KEE (1) hija direttiva bbażata fuq prinċipji. Hija tħares lill-konsumaturi kontra klawżoli inġusti fit-tipi kollha ta’ kuntratti min-negozju għall-konsumatur. B’dan il-mod, hija strument ċentrali għall-kisba ta’ ġustizzja fis-Suq Intern.

Mindu ġiet adottata 26 sena ilu, il-UCTD ġiet interpretata permezz ta’ diversi deċiżjonijiet tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea (“il-Qorti”), b’mod partikolari deċiżjonijiet preliminari, li permezz tagħhom il-Qorti kompliet tiżviluppa ħafna mill-prinċipji ġenerali stabbiliti fil-UCTD. L-interpretazzjoni tal-Qorti mhijiex limitata għall-kriterji għall-valutazzjoni sostantiva tal-klawżoli kuntrattwali u għall-konsegwenzi li jirriżultaw mill-inġustizzja tal-klawżoli kuntrattwali, iżda għandha wkoll implikazzjonijiet għar-regoli nazzjonali tal-proċedura peress li dawk ir-regoli huma rilevanti għall-protezzjoni effettiva kontra klawżoli kuntrattwali inġusti.

Il-Kontroll tal-Idoneità tal-2017 (2) fl-oqsma tal-liġi tal-konsumatur u tal-kummerċjalizzazzjoni inkluża evalwazzjoni komprensiva tal-UCTD. Dan sab li l-approċċ ibbażat fuq il-prinċipji tal-UCTD huwa effettiv u jikkontribwixxi għal livell għoli ta’ protezzjoni tal-konsumatur. Madankollu, l-evalwazzjoni identifikat ukoll ċertu nuqqas ta’ ċarezza rigward l-interpretazzjoni ta’ din id-Direttiva u l-applikazzjoni tagħha fir-rigward ta’, pereżempju: (i) il-kamp ta’ applikazzjoni tal-eżenzjonijiet għal klawżoli li jikkonċernaw il-prezz u l-kwistjoni prinċipali tas-suġġett; (ii) il-konsegwenzi legali tan-natura mhux vinkolanti ta’ klawżoli kuntrattwali inġusti; u (iii) l-obbligu tal-qrati nazzjonali li jieħdu rwol attiv fl-applikazzjoni tal-UCTD f’każijiet individwali. Għaldaqstant, ir-Rapport dwar il-Kontroll tal-Idoneità rrakkomanda l-indirizzar ta’ dawn il-kwistjonijiet permezz ta’ gwida speċifika mill-Kummissjoni.

F’dan il-kuntest, fir-rigward tal-UCTD, il-proposta tal-Kummissjoni tal-11 ta’ April 2018 (3) li temenda direttivi differenti dwar il-protezzjoni tal-konsumatur, hija limitata sabiex tipproponi t-tidħil ta’ dispożizzjoni dwar il-penali. Fl-istess ħin, il-Komunikazzjoni tal-Kummissjoni “Patt Ġdid għall-Konsumaturi” tal-11 ta’ April 2018 (4) ħabbret li l-Kummissjoni kienet se tadotta gwida dwar il-UCTD fl-2019 sabiex tiċċara mistoqsijiet li qamu fl-applikazzjoni tad-Direttiva.

L-iskop ewlieni ta’ dan l-Avviż ta’ Gwida (minn hawn ’il quddiem imsejjaħ “dan l-Avviż”) huwa li jippreżenta, b’mod strutturat, l-interpretazzjoni li l-Qorti pprovdiet dwar il-kunċetti u d-dispożizzjonijiet ewlenin tal-UCTD, fid-dawl tal-każijiet speċifiċi indirizzati mill-qrati tal-Istati Membri. B’dan il-mod, il-Kummissjoni tixtieq iżżid l-għarfien dwar din il-ġurisprudenza fost il-partijiet interessati kollha, bħall-konsumaturi, in-negozji, l-awtoritajiet tal-Istati Membri, li jinkludu l-qrati nazzjonali, l-operaturi fil-qasam tal-ġustizzja, madwar l-UE, u, b’hekk, tiffaċilita l-applikazzjoni tagħha fil-prattika.

Minkejja li l-UCTD kisbet livell għoli ta’ protezzjoni tal-konsumatur u l-armonizzazzjoni ta’ kunċetti importanti fil-protezzjoni kontra klawżoli kuntrattwali inġusti fis-suq intern, hemm speċifiċitajiet fl-Istati Membri li l-parteċipanti fis-suq u l-operaturi fil-qasam tal-ġustizzja ser ikollhom iqisu wkoll. Speċifiċitajiet bħal dawn jistgħu jkunu relatati ma’ kamp ta’ applikazzjoni usa’ tar-regoli nazzjonali li jittrasponu l-UCTD, jew jistgħu jikkonsistu f’regoli aktar dettaljati jew aktar stretti rigward l-inġustizzja tal-klawżoli kuntrattwali. L-eżempji jinkludu lista sewda ta’ klawżoli kuntrattwali li dejjem jitqiesu bħala inġusti, listi ta’ klawżoli kuntrattwali li huma preżunti li huma inġusti, il-valutazzjoni ta’ klawżoli kuntrattwali li ġew innegozjati b’mod individwali wkoll, il-valutazzjoni tal-inġustizzja tal-klawżoli kuntrattwali li jiddefinixxu l-kwistjoni prinċipali tas-suġġett jew tas-suffiċjenza tal-prezz jew tar-remunerazzjoni anki meta t-tali klawżoli jkunu trasparenti. Jista’ jkun hemm rekwiżiti anqas impenjattivi wkoll sabiex klawżola kuntrattwali titqies li hija inġusta skont id-dispożizzjoni dwar l-inġustizzja ġenerali, pereżempju meta t-traspożizzjoni nazzjonali ma tkunx teħtieġ li l-iżbilanċ fid-drittijiet u fl-obbligi tal-partijiet ikun sinifikanti jew li l-iżbilanċ fid-drittijiet u fl-obbligi jmur kontra r-rekwiżiti ta’ bona fide. Regoli bħal dawn huma possibbli, fil-prinċipju, skont id-dispożizzjoni dwar l-armonizzazzjoni minima fl-Artikolu 8 tal-UCTD (5). L-Anness II għal dan l-Avviż fih ħarsa ġenerali lejn in-notifiki li għamlu l-Istati Membri skont l-Artikolu 8a tal-UCTD (6), li jirriflettu devjazzjonijiet mill-UCTD.

Dan l-Avviż huwa bbażat fuq l-istandard minimu pprovdut mill-UCTD u ma jistax jipprovdi ħarsa komprensiva lejn l-applikazzjoni tal-UCTD fl-Istati Membri individwali tal-UE, inklużi d-deċiżjonijiet tal-qrati nazzjonali u ta’ korpi kompetenti oħra dwar il-valutazzjoni ta’ klawżoli kuntrattwali speċifiċi. Minbarra s-sorsi ta’ informazzjoni differenti disponibbli fl-Istati Membri, l-informazzjoni dwar id-dispożizzjonijiet nazzjonali li jittrasponu l-UCTD, dwar il-ġurisprudenza u dwar it-tagħrif legali hija disponibbli fil-Bażi ta’ Data dwar il-Liġi tal-Konsumatur li hija aċċessibbli permezz tal-portal tal-ġustizzja elettronika (7).

Fejn mhuwiex speċifikat mod ieħor, l-artikoli msemmija f’dan l-Avviż huma dawk tal-UCTD. Meta jintuża l-kunċett ta’ “klawżola kuntrattwali” jew ta’ “klawżola”, dan jirreferi għal “klawżoli kuntrattwali mhux innegozjati individwalment” skont it-tifsira tal-Artikolu 3(1) tal-UCTD. Meta ċ-ċitazzjonijiet mit-test tal-UCTD jew mid-deċiżjonijiet tal-Qrati jkun fihom enfasi viżwali, it-tali enfasi tkun ġiet miżjuda mill-Kummissjoni.

Dan l-Avviż ikopri fit-Taqsima 1 l-objettivi u l-kamp ta’ applikazzjoni tal-UCTD, filwaqt li t-Taqsima 2 hija relatata b’mod partikolari mal-prinċipju ta’ armonizzazzjoni minima u mar-relazzjoni mad-dritt nazzjonali b’mod ġenerali. It-Taqsima 3 tiddiskuti l-valutazzjoni tat-trasparenza u tal-(in)ġustizzja tal-klawżoli kuntrattwali skont l-Artikoli 3, 4 u 5. It-Taqsima 4 tispjega l-implikazzjonijiet tal-inġustizzja tal-klawżoli kuntrattwali għad-drittijiet u għall-obbligi tal-partijiet skont l-Artikolu 6(1). It-Taqsima 5 tkopri f’dettall ir-rekwiżiti proċedurali għall-valutazzjoni tal-klawżoli kuntrattwali, inkluż l-obbligu għall-qrati nazzjonali sabiex jieħdu rwol attiv fil-valutazzjoni tal-klawżoli kuntrattwali. Finalment, it-Taqsima 6 tiddiskuti ċerti partikolaritajiet tal-proċeduri ta’ rimedju b’mandat ta’ inibizzjoni.

Il-prinċipji żviluppati mill-Qorti b’rabta mal-garanziji proċedurali skont il-UCTD, inkluż il-prinċipju ta’ kontroll ex officio, japplikaw mutatis mutandis għal siltiet oħra ta’ leġiżlazzjoni tal-konsumatur tal-UE (8). Bl-istess mod, dan l-Avviż iqis ċerti deċiżjonijiet li jikkonċernaw direttivi oħra dwar il-protezzjoni tal-konsumatur sa fejn dawn ikunu rilevanti għall-UCTD ukoll.

Filwaqt li d-deċiżjonijiet preliminari huma indirizzati lill-qorti ta’ riferiment u lill-qrati nazzjonali b’mod ġenerali, li huma obbligati japplikawhom b’mod dirett, dawn jikkonċernaw lill-awtoritajiet nazzjonali kollha li jittrattaw klawżoli kuntrattwali inġusti, inklużi awtoritajiet amministrattivi li jinfurzaw il-UCTD u l-ministeri responsabbli sabiex jipproponu leġiżlazzjoni. Huwa f’idejn l-Istati Membri li jeżminaw kemm ir-regoli u l-prattiki tagħhom jikkonformaw mal-UCTD kif interpretata mill-Qorti u, fejn rilevanti, kif il-konformità tista’ tittejjeb sabiex il-konsumaturi jkunu protetti b’mod effettiv kontra klawżoli kuntrattwali inġusti.

Dan l-Avviż huwa indirizzat lill-Istati Membri u lill-Iżlanda, lil-Liechtenstein u lin-Norveġja bħala firmatarji tal-Ftehim dwar iż-Żona Ekonomika Ewropea (9) (ŻEE). Għalhekk, ir-referenzi għall-UE, għall-Unjoni jew għas-Suq Uniku għandhom jinftiehmu bħala li jirreferu għaż-ŻEE jew għas-suq taż-ŻEE. Dan l-Avviż huwa maħsub purament bħala dokument ta’ gwida — huwa biss it-test tal-leġiżlazzjoni tal-Unjoni nnifisha li għandu forza legali. Kwalunkwe qari awtorevoli tal-liġi jrid jiġi derivat mit-test tad-Direttiva 93/13/KEE u direttament mid-deċiżjonijiet (10) tal-Qorti hekk kif tħabbru sal-lum u se jitħabbru fil-ġejjieni. Dan l-Avviż iqis id-deċiżjonijiet tal-Qorti ppubblikati sal-31 ta’ Mejju 2019 u ma jistax jippreġudika l-iżviluppi ulterjuri tal-ġurisprudenza tal-qorti. L-opinjonijiet espressi f’dan l-Avviż ma jistgħux jippreġudikaw il-pożizzjoni li tista’ tieħu l-Kummissjoni Ewropea quddiem il-Qorti. L-informazzjoni li tinsab f’dan l-Avviż hija ta’ natura ġenerali biss u ma tindirizzax speċifikament individwi jew entitajiet partikolari. La l-Kummissjoni Ewropea u l-ebda persuna li taġixxi f’isem il-Kummissjoni Ewropea ma hija responsabbli għal kwalunkwe użu li jista’ jsir mill-informazzjoni li ġejja.

1. L-OBJETTIVI U L-KAMP TA’ APPLIKAZZJONI TAL-UCTD

Artikolu 1 1. L-għan ta’ din id-Direttiva huwa li japprossima l-liġijiet, ir-regolamenti u d-disposizzjonijiet amministrattivi tal-Istati Membri relatati ma’ klawżoli inġusti f’kuntratti konklużi bejn bejjiegħ jew fornitur u konsumatur. 2. Il-klawżoli kuntrattwali li jirriflettu disposizzjonijiet mandatarji statutorji jew regolatorji u d-disposizzjonijiet jew il-prinċipji ta’ konvenzjonijiet internazzjonali li għalihom ikunu parti l-Istati Membri jew il-Komunità, b’mod partikolari fil-qasam tat-trasport, m’għandhomx ikunu suġġetti għad-disposizzjonijiet ta’ din id-Direttiva. Artikolu 2 Għall-għanijiet ta’ din id-Direttiva: (a) “klawżoli inġusti” tfisser il-klawżoli kuntrattwali stabbiliti fl-Artikolu 3; (b) “konsumatur” tfisser kull persuna naturali li, f’kuntratti koperti minn din id-Direttiva, tkun qiegħda taġixxi għal skopjiet li jkunu barra s-sengħa, in-negozju jew il-professjoni tagħha; (c) “bejjiegħ jew fornitur” tfisser kull persuna naturali jew legali li, f’kuntratti koperti minn din id-Direttiva, tkun qiegħda taġixxi għal skopijiet relatati mas-sengħa, in-negozju jew il-professjoni tagħha, sew jekk proprjetà pubblika u sew jekk propjetà privata. Artikolu 3(1) u (2) 1. Klawżola kuntrattwali li ma tkunx ġiet negozjata individwalment għandha titqies inġusta jekk, kontra l-ħtieġa ta’ buona fede, tkun tikkawża żbilanċ sinifikanti fid-drittijiet u l-obbligi tal-partijiet li joħorġu mill-kuntratt, bi ħsara għall-konsumatur. 2. Klawżola għandha dejjem tiġi kkunsidrata li ma tkunx ġiet innegozjat individwalment meta din tkun ġiet abbozzata minn qabel u l-konsumatur b’hekk ma jkunx seta’ jinfluwenza s-sustanza tal-klawżola, b’mod partikolari fil-kuntest ta’ kuntratt standard imfassal minn qabel. Il-fatt li ċerti aspetti ta’ klawżola jew klawżola speċifika waħda tkun ġiet innegozjata individwalment m’għandux jeskludi l-applikazzjoni ta’ dan l-Artikolu għall-bqija ta’ kuntratt jekk stima globali tal-kuntratt tindika li dan ikun madankollu kuntratt standard ippreparat minn qabel. Meta xi bejjiegħ jew fornitur jippretendi li klawżola standard ikun ġie nnegozjat b’mod individwali, il-piż tal-prova f’dan ir-rigward għandu jaqa’ fuqu. Premessa 6 Billi, biex jitħaffef l-istabbiliment tas-suq intern u biex jiġi salvagwardat iċ-ċittadin fir-rwol tiegħu bħala konsumatur meta jakkwista merkanzija u servizzi b’kuntratti li jkunu rregolati mil-liġijiet tal-Istati Membri mhux tiegħu stess, huwa essenzjali li jitneħħew klawżoli inġusti minn dawn il-kuntratti; Premessa 9 Billi b’konformità mal-prinċipju stabbilit taħt l-intestatura “Protezzjoni ta’l-interessi ekonomiċi tal-konsumaturi”, kif imsemmi f’dawk il-programmi: “l-akkwirenti ta’ merkanzija jew servizzi għandhom jiġu protetti kontra l-abbuż tal-poter mill-bejjiegħ jew mill-fornitur, b’mod partikolari kontra kuntratti standard li jiġbdu lejn naħa waħda u l-esklużjoni inġusta ta’ drittijiet essenzjali f’kuntratti”; Premessa 10 Billi tista’ tinkiseb protezzjoni aktar effettiva tal-konsumatur billi jiġu adottati regoli tal-liġi uniformi fil-kwistjoni ta’ klawżoli inġusti; billi dawk ir-regoli għandhom jgħoddu għall-kuntratti kollha konklużi bejn il-bejjiegħa jew il-fornituri u l-konsumaturi; billi bħala riżultat kuntratti inter alia relatati mal-impieg, kuntratti relatati mad-drittijiet tas-suċċessjoni, kuntratti relatati mad-drittijiet taħt il-liġi tal-familja u kuntratti relatati ma’l-inkorporazzjoni u l-organizzazzjoni ta’ kumpaniji jew ftehim ta’ sħubija għandhom jiġu esklużi minn din id-Direttiva; Premessa 11 Billi l-konsumatur għandu jirċievi protezzjoni ugwali taħt kuntratti konklużi bil-kliem u kuntratti bil-miktub minkejja kollox, f’dan l-aħħar każ, jekk il-klawżoli tal-kuntratt ikunux jinsabu f’dokument wieħed jew aktar; Premessa 13 […] billi f’dak ir-rigward il-kliem “disposizzjonijiet mandatarji statutorji jew regolatorji” fl-Artikolu 1(2) ikopru wkoll ir-regoli li, skont il-liġi, għandhom jgħoddu bejn il-partijiet kontraenti sakemm ma twaqqfux xi arranġamenti oħra;

1.1. L-objettivi tal-UCTD

Il-UCTD għandha l-għan li tqarreb il-liġijiet nazzjonali sabiex iżżid il-livell ta’ protezzjoni tal-konsumaturi kontra klawżoli mhux innegozjati individwalment f’kuntratti li jiġu konklużi bejn bejjiegħ jew fornitur u konsumatur.

Għaldaqstant, il-UCTD għandha objettiv doppju:

— il-protezzjoni effettiva tal-konsumaturi bħala l-parti tipikament aktar dgħajfa kontra klawżoli kuntrattwali li jintużaw mill-bejjiegħa jew mill-fornituri u li ma ġewx innegozjati individwalment, u

— tikkontribwixxi għall-istabbiliment tas-Suq Intern permezz tal-armonizzazzjoni minima tar-regoli nazzjonali mmirati lejn din il-protezzjoni.

Il-Qorti (11) enfasizzat ir-rwol tal-UCTD b’rabta mal-objettivi ġenerali tal-UE meta ddikjarat li

“[…] [g]ħandu barra minn hekk jiġi rrilevat li, skont il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, din id-direttiva, kollha kemm hi, tikkostitwixxi, skont l-Artikolu 3(1)(t) KE, miżura indispensabbli għat-twettiq tal-kompiti mogħtija lill-Komunità Ewropea u, b’mod partikolari, sabiex jogħlew il-livell tal-għajxien u l-kwalità tal-ħajja fil-Komunità kollha […] (12) .”

B’rabta ma’ dan, il-Qorti kkwalifikat b’mod ripetut il-protezzjoni skont il-UCTD bħala kwistjoni ta’ “interess pubbliku” (13). Kif espress fl-Artikolu 114 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-UE (TFUE) (14), il-bażi ġuridika għall-UCTD, kif ukoll fl-Artikolu 169 tat-TFUE u fl-Artikolu 38 tal-Karta dwar id-Drittijiet Fundamentali tal-UE (15), il-UCTD tipprovdi għal livell għoli ta’ protezzjoni tal-konsumatur.

Skont il-ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti (16), is-sistema ta’ protezzjoni introdotta mid-Direttiva 93/13/KEE hija bbażata fuq

“[…] l-idea […] li l-konsumatur jinsab f’sitwazzjoni ta’ inferjorità meta mqabbel mal-bejjiegħ jew fornitur, għal dak li jikkonċerna kemm is-setgħa ta’ negozjar kif ukoll il-livell ta’ informazzjoni, sitwazzjoni li ġġiegħlu jaderixxi mal-kundizzjonijiet imfassla minn qabel mill-bejjiegħ jew fornitur, mingħajr ma jkun jista’ jeżerċita influwenza fuq il-kontenut tagħhom […].”

B’hekk, il-UCTD għandha l-għan li tindirizza sitwazzjonijiet ta’ inugwaljanza tal-partijiet b’rabta mal-klawżoli kuntrattwali, li tista’ tkun dovuta għal asimmetrija ta’ informazzjoni jew ta’ għarfien espert (17) jew setgħa ta’ negozjar b’rabta mal-klawżoli kuntrattwali (18).

B’mod partikolari, permezz tal-karattru mhux vinkolanti tal-klawżoli kuntrattwali inġusti, skont l-Artikolu 6(1) il-UCTD għandha l-għan li toħloq bilanċ effettiv (19) bejn il-partijiet soġġetti għall-kuntratt, billi tneħħi l-iżbilanċ maħluq minn klawżoli kuntrattwali inġusti (20), sabiex tikkumpensa għall-pożizzjoni aktar dgħajfa tal-konsumaturi (21).

Barra minn hekk, il-UCTD għandha l-għan li taqta’ qalb il-bejjiegħa jew il-fornituri milli jużaw klawżoli inġusti fil-futur (22). Il-Kummissjoni tfakkar li fir-rapport tagħha tas-sena 2000 (23) dwar l-implimentazzjoni tal-UCTD, hija saħqet fuq l-effetti dannużi tal-użu ta’ klawżoli kuntrattwali inġusti għall-ordni legali u ekonomiku tal-UE fis-sħuħija tagħha u aċċennat is-sinifikat tal-UCTD lil hinn mill-protezzjoni ta’ konsumaturi individwali affettwati b’mod dirett minn klawżoli kuntrattwali inġusti.

1.2. Il-kamp ta’ applikazzjoni tal-UCTD

1.2.1. Il-kunċetti ta’ “bejjiegħ jew fornitur”, ta’ “konsumatur” u ta’ “kuntratti konklużi bejn bejjiegħ jew fornitur u konsumatur”

Kif stabbilit fl-Artikolu 1(1) UCTD, il-UCTD tapplika għal “kuntratti konklużi bejn bejjiegħ jew fornitur u konsumatur”.

Sabiex kuntratt ikun kopert mill-UCTD, hemm bżonn li jiġi stabbilit li parti minnhom għall-kuntratt tkun bejjiegħ jew fornitur, kif definit fl-Artikolu 2(c), u l-parti l-oħra konsumatur (24) skont it-tifsira tal-Artikolu 2(b). Dan huwa mingħajr ħsara għall-fatt li l-Istati Membri mhumiex, a priori, ipprojbiti milli jestendu l-kamp ta’ applikazzjoni tar-regoli nazzjonali li jittrasponu l-UCTD għal kuntratti oħra wkoll, filwaqt li japplikawh, pereżempju, anki għal kuntratti konklużi bejn żewġ bejjiegħa jew fornituri jew bejn żewġ konsumaturi.

1.2.1.1. Id-definizzjonijiet ta’ “bejjiegħ jew fornitur” u ta’ “konsumatur”

Billi, skont l-Artikolu 2(b), il-konsumaturi jridu jkunu persuni fiżiċi, skont l-Artikolu 2(c), bejjiegħ jew fornitur jista’ jkun persuna ġuridika jew fiżika.

Sabiex jiġi stabbilit jekk persuna partikolari hijiex bejjiegħ jew fornitur jew konsumatur, huwa importanti li wieħed iħares lejn il-bilanċ tas-setgħa bejn il-partijiet b’rabta mal-kuntratt inkwistjoni. Fatturi tipiċi huma l-asimmetrija tal-informazzjoni, tal-għarfien u tal-għarfien espert jew tas-setgħa tan-negozjar. Il-kunċetti ta’ “bejjiegħ jew fornitur” u “konsumatur” huma kunċetti funzjonali bbażati fuq ir-rwol tal-partijiet b’rabta mal-kuntratt inkwistjoni. Fl-istess ħin, il-kunċett ta’ “konsumatur” huwa oġġettiv u jirrifletti l-pożizzjoni tipikament aktar dgħajfa tal-kontroparti tal-bejjiegħ jew tal-fornitur, jiġifieri li l-għarfien u l-esperjeza superjuri ta’ konsumatur speċifiku ma jiskwalifikawx lit-tali persuna milli tkun “konsumatur” għall-fini tal-UCTD (25).

Il-Qorti spjegat dan l-approċċ funzjonali kif ġej (26):

“53 Għaldaqstant huwa b’riferiment għall-kwalità tal-partijiet kontraenti, li tiddetermina jekk dawn jaġixxux jew le fil-kuntest tal-attività kummerċjali tagħhom, li d-Direttiva 93/13 tiddefinixxi l-kuntratti li huma suġġetti għaliha […] ( 27 ) .” “55 Minn dan isegwi li l-kunċett ta’ ‘bejjiegħ jew fornitur’, fis-sens tal-Artikolu 2(ċ) tad-Direttiva 93/13, huwa kunċett funzjonali li jinvolvi li jiġi evalwat jekk ir-rabta kuntrattwali tidħolx fil-qafas tal-attivitajiet li persuna tagħmel bħala bejjiegħ jew fornitur […] ( 28 ) .”

Sabiex jiġi stabbilit jekk persuna fiżika li twettaq attività kummerċjali, negozju jew professjoni hix bejjiegħ, fornitur jew konsumatur, huwa importanti li jiġi stabbilit jekk il-kuntratt inkwistjoni huwiex relatat ma’ waħda minn dawn l-attivitajiet jew le.

Minkejja ċerti varjazzjonijiet tat-terminu “bejjiegħ jew fornitur” f’verżjonijiet lingwistiċi differenti (29) tal-Artikolu 2(c) tal-UCTD, dan il-kunċett irid jiġi interpretat b’mod uniformi (30) u fid-dawl tal-objettivi tad-Direttiva (31). Dan ifisser li terminoloġija aktar restrittiva użata f’ċerti verżjonijiet lingwistiċi tal-UCTD u fit-traspożizzjoni nazzjonali ma tistax tirrestrinġi t-tipi ta’ kuntratti koperti mill-UCTD u, għalhekk, mill-kamp ta’ applikazzjoni ta’ protezzjoni tagħha (32). Fil-fatt, “bejjiegħ jew fornitur” skont l-Artikolu 2(c) ser ikollu jiġi interpretat bl-istess mod bħat-terminu “operatur tas-suq” f’direttivi oħra dwar il-protezzjoni tal-konsumatur, u l-ġurisprudenza relatata mat-termini “operatur tas-suq” u “konsumatur” f’direttivi oħra, fil-prinċipju, hija rilevanti għall-UCTD ukoll (33).

Il-Qorti (34) ddikjarat li d-definizzjoni ta’ “bejjiegħ jew fornitur” fl-Artikolu 2(c), trid tiġi interpretata b’mod wiesa’:

“47 Skont l-Artikolu 2(ċ) tad-Direttiva 93/13, il-kunċett ta’ ‘bejjiegħ jew fornitur’ huwa ddefinit bħala li jkopri kull persuna naturali jew ġuridika li, fil-kuntratti li jaqgħu taħt l-imsemmija direttiva, tkun qiegħda taġixxi fil-kuntest tal-attività professjonali tagħha, sew jekk proprjetà pubblika u sew jekk proprjetà privata. 48 Mill-formulazzjoni stess ta’ din id-dispożizzjoni jirriżulta li l-intenzjoni tal-leġiżlatur tal-Unjoni kienet dik li jagħti tifsira wiesgħa lill-kunċett ta’ ‘bejjiegħ jew fornitur’ […] ( 35 ) . ”

Għaldaqstant, kull persuna fiżika jew ġuridika hija bejjiegħ jew fornitur meta l-kuntratt ikun relatat mal-attività professjonali tagħha, inkluż meta l-attività tkun ta’ natura pubblika jew fl-interess pubbliku (36) jew irregolata bil-liġi pubblika (37). Organizzazzjonijiet jew korpi li jwettqu kompitu ta’ interess pubbliku jew għanijiet ta’ karità jew etiċi jikkwalifikaw bħala bejjiegħa jew fornituri b’rabta ma’ kuntratti dwar il-bejgħ ta’ prodotti jew tas-servizzi ta’ kwalunkwe xorta lill-konsumaturi. F’dan ir-rigward, huwa immaterjali li attività titwettaq fuq bażi “mingħajr skop ta’ qligħ”. Skont il-Qorti (38),

“[m]inn dan isegwi l-Artikolu 2(ċ) tad-Direttiva 93/13 ma jeskludix mill-kamp ta’ applikazzjoni tiegħu la l-entitajiet li jsegwu missjoni ta’ interess ġenerali u lanqas dawk li huma rregolati mid-dritt pubbliku […] (39) . Barra minn hekk, […], sa fejn il-missjonijiet ta’ natura pubblika u ta’ interess ġenerali spiss jitwettqu mingħajr skop ta’ lukru, il-fatt jekk entità għandhiex skop ta’ lukru jew le huwa irrilevanti għad-definizzjoni tal-kunċett ta’ ‘bejjiegħ jew fornitur’, fis-sens ta’ din id-dispożizzjoni.”

Dan ifisser li, pereżempju, anki kuntratti relatati mas-servizzi tas-saħħa u tal-kura, fil-prinċipju, ser ikunu koperti, indipendentement min-natura legali tal-fornitur.

Il-Qorti speċifikat ukoll li, sabiex jitqies “bejjiegħ jew fornitur”, ma hemmx bżonn li kuntratt jirrifletti l-attività ewlenija ta’ persuna u, b’hekk, dan jista’ jkun relatat ma’ attività komplimentari jew anċillari (40). Għaldaqstant, pereżempju, self offrut minn kumpanija lill-impjegati tagħha (41) jew self mogħti lil student minn stabbiliment tal-edukazzjoni (42) jista’ jkun koperti.

Kollox ma’ kollox, jekk persuna tikkwalifikax bħala “bejjiegħ jew fornitur” jew “konsumatur” irid jiġi vvalutat fuq bażi ta’ każ b’każ b’rabta mal-kuntratt speċifiku inkwistjoni, b’kunsiderazzjoni tan-natura u tal-iskop tal-kuntratt inkwistjoni u l-fatt li l-UCTD għandha l-għan li tipproteġi lill-konsumaturi bħala l-parti tipikament aktar dgħajfa.

Dan ifisser ukoll li persuna fiżika partikolari tista’ tkun “bejjiegħ jew fornitur” b’rabta ma’ ċerti kuntratti, eż. avukat b’rabta ma’ kuntratt dwar il-provvista ta’ servizzi legali (43), u “konsumatur” b’rabta ma’ kuntratti oħra, eż. self meħud għal skopijiet privati (44). F’dan ir-rigward, il-Qorti (45) ddikjarat:

“F’każ bħal dan, minkejja li jitqies li avukat għandu livell għoli ta’ kompetenzi tekniċi [… (46) ], dan ma jippermettix li wieħed jippreżumi li dan ma huwiex parti dgħajfa meta mqabbel ma’ bejjiegħ jew fornitur. […] is-sitwazzjoni ta’ inferjorità tal-konsumatur fir-rigward tal-bejjiegħ jew fornitur li s-sistema ta’ protezzjoni implementata bid-Direttiva 93/13 hija intiża li tirrimedja għaliha, tikkonċerna kemm il-livell ta’ informazzjoni tal-konsumatur kif ukoll is-setgħa ta’ negozjar fil-preżenza ta’ kundizzjonijiet redatti minn qabel mill-bejjiegħ jew fornitur li fuq il-kontenut tagħhom dan il-konsumatur ma jistax jeżerċita influwenza.”

Barra minn hekk, persuna fiżika li taġixxi, skont kuntratt anċillari, bħala garanti għal kuntratt konkluż bejn żewġ entitajiet kummerċjali trid titqies bħala konsumatur meta dik il-persuna tkun aġixxiet għall-finijiet barra mill-attività kummerċjali, min-negozju jew mill-professjoni, u ma jkollha ebda rabta funzjonali mal-kumpanija mutwatarja. Rabta funzjonali tista’ tikkonsisti, pereżempju, fi rwol ta’ direttur ta’ dik il-kumpanija jew parteċipazzjoni azzjonarja mhux negliġibbli fiha (47).

1.2.1.2. Kuntratti konklużi bejn bejjiegħ jew fornitur u konsumatur

Malli jkun hemm bejjiegħ jew fornitur minn naħa u konsumatur min-naħa l-oħra, il-kuntratt jitqies kopert mill-UCTD, kif espress mit-tieni klawżola billi tal-Premessa 10. Il-Premessa 10 tiċċara li l-UCTD tapplika għall-kuntratti kollha konklużi bejn il-bejjiegħa jew il-fornituri u l-konsumaturi.

Dan jimplika li l-UCTD tapplika għall-kuntratti kollha li jikkonċernaw ix-xiri ta’ oġġetti u l-provvista ta’ servizzi u lil-Qorti ċċarat li l-UCTD tabilħaqq kien biħsiebha tapplika “fl-oqsma kollha tal-attività ekonomika (48).”

Il-Premessa 10 jispjega wkoll li fost l-oħrajn kuntratti relatati mal-impieg, kuntratti relatati mad-drittijiet tas-suċċessjoni, kuntratti relatati mad-drittijiet taħt il-liġi tal-familja u kuntratti relatati mal-inkorporazzjoni u l-organizzazzjoni ta’ kumpaniji jew ftehim ta’ sħubija (49)“għandhom jiġu esklużi” mill-kamp ta’ applikazzjoni tagħha. Bħala limitazzjonijiet tal-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva, dawk l-eżempji (50) ser ikollhom jiġu interpretati b’mod strett (51).

Il-UCTD ma teħtieġx li l-konsumatur irid jipprovdi korrispettiv monetarju għal oġġett jew għal servizz. Il-Qorti ma qisitx li l-korrispettiv monetarju huwa neċessarju. Pereżempju, hija (52) ddikjarat li persuni privati li jipprovdu garanzija għal self meħud minn parti oħra tista’ tkun protetta skont il-UCTD anki jekk il-kuntratt ta’ garanzija ma jistipulax xi korrispettiv monetarju għal servizz speċifiku. Għaldaqstant, anki kuntratti bejn konsumaturi u fornituri ta’ servizzi tal-midja soċjali jridu jitqiesu li huma koperti mil-UCTD irrispettivament minn jekk il-konsumaturi jridux iħallsu ċerti ammonti ta’ flus jew jekk il-korrispettiv għas-servizzi jikkonsistix f’kontenut iġġenerat mill-konsumaturi u t-tfassil ta’ profili tal-konsumaturi (53).

Meta kuntratt anċillari, pereżempju kuntratt ta’ garanzija, jiġi konkluż bejn bejjiegħ jew fornitur u konsumatur, dak il-kuntratt ikun kopert mill-UCTD, anki jekk il-kuntratt ewlieni, pereżempju self, jiġi konkluż bejn żewġ kumpaniji kummerċjali u, għalhekk, ikun jaqa’ barra mill-kamp ta’ applikazzjoni tagħha (54).

Il-Qorti ħarġet deċiżjonijiet fuq numru limitat ta’ każijiet speċifiċi li fihom il-qrati nazzjonali kellhom dubji dwar il-klassifikazzjoni ta’ kuntratt partikolari u ċċarat li t-tipi li ġejjin ta’ kuntratti huma koperti mill-UCTD:

— ftehimiet ta’ kirjiet residenzjali konklużi bejn, minn naħa, individwu li jaġixxi fuq bażi mhux kummerċjali u, min-naħa l-oħra professjonist fil-qasam tal-proprjetà immobbli (55),

— kuntratti dwar il-provvista ta’ servizzi legali (56),

— kuntratt ta’ kreditu ipotekarju konkluż minn avukat għal skopijiet privati (57),

— kuntratt konkluż minn stabbiliment edukattiv ħieles li jagħti lil wieħed mill-istudenti tiegħu faċilitajiet ta’ ripagament għal somom li l-istudenti huma obbligati jħallsu bħala miżati ta’ reġistrazzjoni u kostijiet marbuta ma’ vjaġġ fuq studju (58),

— kuntratt ta’ garanzija jew kuntratt li jipprovdi titolu konkluż bejn persuna fiżika u istituzzjoni ta’ kreditu sabiex jiġu garantiti obbligi kuntrattwali dovuti minn kumpanija kummerċjali lill-istituzzjoni ta’ kreditu skont ftehim ta’ kreditu, fejn il-garanti jkun aġixxa għal skopijiet barra mill-attività kummerċjali, min-negozju jew mill-professjoni tiegħu u ma jkollu ebda rabta ta’ natura funzjonali ma’ dik il-kumpanija (59);

— self ipotekarju li impjegatur ta lil impjegat u lill-konjuġi tiegħu għal skopijiet privati (60).

1.2.2. Klawżoli kuntrattwali mhux innegozjati individwalment (Artikolu 3(1) u (2) tal-UCTD) (61)

Skont l-Artikolu 2(a) flimkien ma’ 3(1), klawżoli kuntrattwali li ma ġewx innegozjati individwalment biss huma soġġetti għall-UCTD. L-Artikolu 3(2) fih ċerti suppożizzjonijiet u dispożizzjonijiet dwar l-oneru tal-provi għall-kwistjoni ta’ jekk klawżola kuntrattwali partikolari ġietx innegozjata individwalment. Flimkien mal-Premessi 9 u 11, l-Artikolu 3(2) jagħti wkoll eżempji ta’ x’tip ta’ klawżoli kuntrattwali huma koperti. Tipikament, iżda mhux esklużivament, klawżoli kuntrattwali “standard” (62), standardizzati (63) jew imfassla minn qabel (64), li spiss jinsabu fl-hekk imsejħa “termini u kundizzjonijiet” ser ikunu koperti.

Mhuwiex deċiżiv f’liema forma jkunu stipulati l-klawżoli, eż. stampati, online jew offline, miktuba bl-idejn jew anki bil-fomm (65), b’liema mod ġie konkluż il-kuntratt, eż. privatament jew fil-forma ta’ att notarili, f’liema parti tal-kuntratt jitqiegħdu l-klawżoli jew jekk jinsabux f’dokument wieħed jew f’dokumenti differenti. Dak li jgħodd huwa li dawn jikkontribwixxu għad-definizzjoni tad-drittijiet u tal-obbligi tal-partijiet u li ma jkun seħħ ebda nnegozjar individwali dwar il-klawżola/i speċifika/speċifiċi inkwistjoni.

Jekk seħħewx negozjati individwali fuq klawżola kuntrattwali partikolari hija kwistjoni ta’ fatti li jridu jiġu vvalutati mill-qrati nazzjonali. Skont l-ewwel paragrafu tal-Artikolu 3(2), meta klawżola kuntrattwali tkun ġiet abbozzata “minn qabel”, pereżempju fil-każ ta’ “kuntratt standard imfassal minn qabel”, il-klawżola “għandha dejjem tiġi kkunsidrata li ma tkunx ġiet innegozjat[a] individwalment”. It-tielet subparagrafu tal-Artikolu 3(2) jipprovdi li, meta bejjiegħ jew fornitur iqis li “klawżola standard” ġiet innegozjata individwalment, l-oneru tal-provi jkun fuq it-tali bejjiegħ jew fornitur. Skont it-tieni paragrafu tal-Artikolu 3(2), meta ċerti aspetti ta’ klawżola jew ta’ klawżola speċifika jkunu ġew innegozjati individwalment, dan ma jfissirx li klawżoli kuntrattwali oħrajn ġew innegozjati individwalment. Il-firma tal-konsumatur fi tmiem il-kuntratt jew sabiex tikkonferma l-klawżoli individwali ċertament ma tindikax li l-klawżoli kuntrattwali ġew innegozjati individwalment.

Il-Qorti tista’ tagħti gwida ulterjuri fuq dan il-kriterji u fuq il-kunċett ta’ “nnegozjar” (66).

Meta dan l-Avviż jirreferi għal “klawżoli kuntrattwali inġusti” jew għal “klawżoli kuntrattwali”, it-tali referenzi jkunu relatati ma’ “klawżoli kuntrattwali mhux innegozjati individwalment” anki meta l-kliem “mhux innegozjati individwalment” ma jkunux ripetuti. Dan huwa mingħajr ħsara għall-fatt li f’ċerti Stati Membri, il-protezzjoni tal-UCTD tapplika anki għal klawżoli kuntrattwali nnegozjati individwalment (67).

1.2.3. Esklużjoni ta’ klawżoli kuntrattwali li jirriflettu d-dispożizzjonijiet statutorji jew regolatorji obbligatorji (Artikolu 1(2) tal-UCTD)

Skont l-Artikolu 1(2), klawżoli ta’ kuntratt li jirriflettu dispożizzjonijiet mandatarji statutorji jew regolatorji jew id-dispożizzjonijiet jew il-prinċipji ta’ konvenzjonijiet internazzjonali li għalihom ikunu parti l-Istati Membri jew l-Unjoni, mhumiex soġġetti għad-dispożizzjonijiet tal-UCTD. Il-Qorti (68) saħqet li, bħala eċċezzjoni mill-protezzjoni maħsuba tal-konsumaturi kontra klawżoli kuntrattwali inġusti, l-Artikolu 1(2) irid jiġi interpretat b’mod strett:

“[…] il-qorti nazzjonali għandha tieħu inkunsiderazzjoni l-fatt li, fid-dawl b’mod partikolari tal-għan tal-imsemmija Direttiva, jiġifieri l-protezzjoni tal-konsumaturi mill-klawżoli inġusti inseriti fil-kuntratti konklużi ma’ dawn tal-aħħar minn negozjanti, l-eċċezzjoni stabbilit fl-Artikolu 1(2) tal-istess direttiva għandha tiġi interpretata b’mod strett […] (69).”

Sabiex tkun eskluża valutazzjoni skont il-UCTD, irid jiġi ddeterminat li l-klawżola kuntrattwali tirrifletti dispożizzjoni statutorja jew regolatorja obbligatorja.

Għall-finijiet tal-Artikolu 1(2) u f’konformità mal-Premessa 13, dispożizzjoni tkun obbligatorja jekk

— tkun tapplika għall-partijiet tal-kuntratt indipendentement mill-għażla tagħhom,

— iżda anki meta tkun ta’ natura supplimentari u, għalhekk, tapplika b’mod predefinit, jiġifieri fin-nuqqas ta’ arranġamenti oħra stabbiliti mill-partijiet għall-kuntratt (70).

F’dawk il-każijiet, l-esklużjoni mill-kamp ta’ applikazzjoni tal-UCTD hija ġġustifikata mill-fatt li

“[…] bħala prinċipju, huwa leġittimu li jiġi preżunt li l-leġiżlatur nazzjonali stabbilixxa bilanċ bejn id-drittijiet u l-obbligi kollha tal-partijiet għal ċerti kuntratti (71) .”

Dan japplika, fil-prinċipju, anki meta dispożizzjoni obbligatorja tiġi adottata wara l-konklużjoni tal-kuntratt u timponi arranġament li jieħu post klawżola kuntrattwali inġusta (72).

Fl-istess ħin, l-eċċezzjoni fl-Artikolu 1(2) trid tkun limitata b’mod strett għall-kwistjoni rregolata mit-tali regoli obbligatorji (73). Barra minn hekk, ir-regoli obbligatorji tad-dritt nazzjonali li japplikaw għal gruppi partikolari ta’ klijenti ma jikkostitwixxux regola obbligatorja għall-finijiet tal-Artikolu 1(2) tal-UCTD sa fejn klawżola kuntrattwali tagħmilhom applikabbli għal klijenti oħra (74).

Il-Qorti (75) ċċarat li l-eċċezzjoni tal-Artikolu 1(2) ma tapplikax meta r-regoli nazzjonali jagħtu lill-partijiet għażliet differenti, pereżempju, sabiex jiddeterminaw il-qorti kompetenti.

Il-Qorti tista’ tipprovdi wida ulterjuri dwar l-Artikolu 1(2) fuq il-bażi ta’ tliet talbiet għal deċiżjonijiet preliminari pendenti fiż-żmien tal-adozzjoni ta’ dan l-Avviż (76).

Barra minn hekk, l-Artikolu 1(2) tal-UCTD jeskludi mill-kamp ta’ applikazzjoni tal-UCTD id-dispożizzjonijiet jew il-prinċipji ta’ konvenzjonijiet internazzjonali li huma parti għalihom l-Istati Membri tal-Unjoni, u jirreferi b’mod speċifiku għal konvenzjonijiet internazzjonali fil-qasam tat-trasport. (77)

1.2.4. Ir-relazzjoni ma’ leġiżlazzjoni oħra tal-UE

Il-UCTD tapplika għal kuntratti konklużi bejn bejjiegħa jew fornituri u konsumaturi fis-setturi kollha ta’ attività ekonomika (78). B’hekk, anki dispożizzjonijiet oħra tad-dritt tal-UE, li jinkludu regoli oħra dwar il-protezzjoni tal-konsumaturi, jistgħu japplikaw għal kuntratt partikolari, skont it-tip ta’ kuntratt inkwistjoni. Regoli rilevanti oħra, li jistgħu japplikaw b’mod parallel, jistgħu jkunu regoli orizzontali dwar informazzjoni prekuntrattwali u dwar id-dritt ta’ rtirar fid-Direttiva 2011/83/UE (79) dwar id-drittijiet tal-konsumatur, jew dwar prattiki kummerċjali żleali fid-Direttiva 2005/29/KE (80). B’mod simili, regoli relatati ma’ tipi partikolari ta’ kuntratti jistgħu japplikaw b’mod supplimentari għal-UCTD, pereżempju d-Direttiva 2008/48/KE (81) dwar ftehim ta’ kreditu għall-konsumatur, id-Direttiva 2008/122/KE (82) dwar il-protezzjoni tal-konsumatur rigward ċerti aspetti ta’ kuntratti ta’ timeshare, kuntratti dwar prodotti ta’ vaganza għal perjodu fit-tul, kuntratti ta’ bejgħ mill-ġdid u kuntratti ta’ skambju, id-Direttiva 2014/17/UE (83) dwar kuntratti ta’ kreditu għall-konsumaturi marbutin ma’ proprjetà immobbli residenzjali, id-Direttiva (UE) 2015/2302 (84) dwar pakketti tal-ivvjaġġar u arranġamenti tal-ivvjaġġar marbuta, id-Direttiva (UE) 2018/1972 (85) li tistabbilixxi l-Kodiċi Ewropew għall-Komunikazzjonijiet Elettroniċi, ir-Regolament (KE) Nru 1008/2008 (86) dwar servizzi tal-ajru, id-Direttiva 2009/72/KE (87) dwar ir-regoli komuni għas-suq intern fil-qasam tal-elettriku u li temenda d-Direttiva 2003/54/KE, jew id-Direttiva 2009/73/KE (88) dwar ir-regoli komuni għas-suq intern tal-gass naturali u li tħassar id-Direttiva 2003/55/KE (89). Barra minn hekk, ir-regoli fil-qasam tal-kooperazzjoni ġudizzjarja f’materji ċivili, pereżempju dwar id-dritt (90) u l-ġurisdizzjoni (91) applikabbli u r-regoli proċedurali, bħal dwar it-talbiet żgħar (92) jew l-Ordni ta’ Ħlas Ewropea (93) jistgħu japplikaw f’każijiet li jinvolvu klawżoli kuntrattwali inġusti.

Ċerti atti speċifiċi għas-setturi jiċċaraw b’mod espliċitu li huma mingħajr ħsara għall-UCTD. Eżempji huma d-Direttiva 2009/72/KE (94), id-Direttiva 2009/73/KE (95), id-Direttiva 2014/17/UE (96) u d-Direttiva (UE) 2018/1972 (97).

Minħabba l-Artikolu 1(2) tal-UCTD, li huwa diskuss fit-Taqsima 1.2.3, klawżoli kuntrattwali li jirriflettu dispożizzjonijiet obbligatorji, inklużi dawk stabbiliti fil-leġiżlazzjoni speċifika għas-setturi, jew dispożizzjonijiet ta’ konvenzjonijiet internazzjonali, huma esklużi mill-kamp ta’ applikazzjoni tal-UCTD.

Inkella, meta tkun ġiet adottata leġiżlazzjoni speċifika għas-setturi wara l-adozzjoni tal-UCTD, wieħed ikollu jqis li t-tali leġiżlazzjoni tista’ teskludi l-applikazzjoni tal-UCTD biss sa fejn din tipprovdi hekk b’mod espliċitu (98). Normalment dan ma jkunx il-każ (99), u għalhekk ġeneralment il-UCTD tapplika b’mod supplimentari għar-regoli speċifiċi għas-setturi.

Meta jkunu japplikaw dispożizzjonijiet oħra tal-UE minbarra l-UCTD, wieħed, b’mod ġenerali, jiffavorixxi interpretazzjoni li tippreserva kemm jista’ jkun l-effet utile tal-UCTD u ta’ dispożizzjoni potenzjalment f’kunflitt. Pereżempju, regoli tal-proċedura m’għandhomx ixekklu l-effettività tal-protezzjoni kontra klawżoli kuntrattwali inġusti skont il-UCTD.

Dispożizzjonijiet oħra tal-UE jaf ikollhom bżonn jiġu kkunsidrati matul il-valutazzjoni tat-trasparenza u tal-inġustizzja ta’ klawżoli kuntrattwali skont il-UCTD. Pereżempju, il-fatt li bejjiegħ jew fornitur ikun irrikorra għal prattiki kummerċjali żleali skont it-tifsira tad-Direttiva 2005/29/KE (100) jista’ jkun element fil-valutazzjoni tal-inġustizzja ta’ klawżoli kuntrattwali individwali (101). Fl-istess ħin, konstatazzjoni bħal din m’għandha ebda effett dirett fuq il-valutazzjoni tal-validità tal-kuntratt mill-perspettiva tal-Artikolu 6(1) tal-UCTD (102).

Ir-relazzjoni bejn regoli speċifiċi għas-setturi u l-UCTD b’enfasi partikolari fuq ir-rekwiżiti ta’ trasparenza/informazzjoni ta’ qabel il-kuntratt (103) jew il-kontenut obbligatorju tal-kuntratti (104) hija diskussa hawn taħt fit-Taqsima 3.3.2.

1.2.5. Applikazzjoni tal-UCTD għal operaturi tas-suq stabbiliti f’pajjiżi terzi

Jekk il-UCTD hijiex applikabbli għal kuntratt konkluż bejn konsumatur resident fi Stat Membru tal-UE u operatur tas-suq jew professjonist mhux fl-UE u mhux fiż-ŻEE (105) huwa ddeterminat fil-prinċipju bir-Regolament (KE) Nru 593/2008 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill (106) (Ruma I).

L-Artikolu 6(1) u (2) tar-Regolament Ruma I jistipula li:

1. Bla ħsara għall-Artikoli 5 u 7, kuntratt konkluż minn persuna fiżika għal skop li jista’ jitqies bħala mhux relatat mas-sengħa jew professjoni tagħha (“il-konsumatur”), ma’ persuna oħra li taġixxi fl-eżerċizzju tas-sengħa jew professjoni tagħha (“il-professjonist”) għandu jkun regolat mil-liġi tal-pajjiż fejn il-konsumatur ikollu r-residenza abitwali tiegħu, bil-kondizzjoni li: (a) il-professjonist jeżerċita l-attivitajiet kummerċjali jew professjonali tiegħu fil-pajjiż fejn il-konsumatur ikollu r-residenza abitwali tiegħu, jew (b) bi kwalunkwe mezz, jindirizza dawn l-attivitajiet lejn dak il-pajjiż jew lejn diversi pajjiżi inkluż dak il-pajjiż, u li l-kuntratt jaqa’ fl-ambitu ta’ dawn l-attivitajiet. 2. Minkejja l-paragrafu 1, il-partijiet jistgħu jagħżlu l-liġi applikabbli għal kuntratt li tissodisfa r-rekwiżiti tal-paragrafu 1, skont l-Artikolu 3. Tali għażla, madankollu, ma tistax twassal sabiex iċċaħħad lill-konsumatur mill-protezzjoni mogħtija lilu minn dispożizzjonijiet li ma jistgħux jiġu derogati bi ftehim taħt il-liġi li, fin-nuqqas tal-għażla, kienet tkun applikabbli abbażi tal-paragrafu 1.

Għaldaqstant, kull meta professjonist (jiġifieri operatur tas-suq jew “bejjiegħ jew fornitur”) minn pajjiż terz iwettaq attività fi Stat Membru jew jidderieġi l-attivitajiet tiegħu għal konsumaturi li għandhom il-post ta’ residenza abitwali tagħhom fi Stat Membru, dawk il-konsumaturi jibbenefikaw mill-protezzjoni li toffri l-UCTD u mir-regoli dwar il-protezzjoni tal-konsumatur tal-Istat Membru tagħhom. Dan japplika anki meta l-partijiet jagħżlu d-dritt tal-pajjiż terz bħala d-dritt applikabbli. Madankollu, l-Artikolu 5 tar-Regolament Ruma I fih regoli partikolari għall-kuntratti tal-ġarr.

Barra minn hekk, l-Artikolu 6(2) tal-UCTD jistipula li:

L-Istati Membri għandhom jieħdu l-miżuri meħtieġa biex jiżguraw li l-konsumatur ma jitlifx il-protezzjoni mogħtija minn din id-Direttiva bis-saħħa tal-għażla tal-liġi ta’ pajjiż li ma jkunx membru bħala l-liġi applikabbli għall-kuntratt jekk dan tal-aħħar ikollu konnessjoni mill-qrib mat-territorju tal-Istati Membri.

Din id-dispożizzjoni tista’ tagħti protezzjoni addizzjonali lill-konsumaturi peress li tapplika f’kull każ li fih jingħażel id-dritt ta’ pajjiż terz iżda fejn ikun hemm konnessjoni mill-qrib ma’ Stat Membru. Għalhekk, il-kundizzjonijiet tal-applikazzjoni tagħha huma usa’ minn dawk tal-Artikolu 6 tar-Regolament Ruma I.

Barra minn hekk, il-Qorti ddikjarat (107) li, skont l-Artikolu 3(1) tal-UCTD, klawżola kuntrattwali li skont din kuntratt konkluż ma’ konsumatur irid jiġi rregolat bil-liġi tal-Istat Membru li fih huwa stabbilit il-bejjiegħ jew il-fornitur hija inġusta jekk ma tispeċifikax mingħajr ambigwità li l-konsumaturi xorta waħda jistgħu jibbażaw fuq ir-regoli obbligatorji dwar il-protezzjoni tal-konsumatur tal-pajjiż tal-pajjiż ta’ residenza abitwali tagħhom skont l-Artikolu 6(2) tar-Regolament Ruma I. Mingħajr din l-ispeċifikazzjoni, tista’ tqarraq bil-konsumatur billi tagħtih l-impressjoni żbaljata li d-dritt magħżul biss japplika għall-kuntratt. Trid tapplika l-istess loġika meta l-liġi ta’ Stat Membru mhux tal-UE tingħażel permezz ta’ klawżola kuntrattwali skont it-tifsira tal-Artikolu 3(1) tal-UCTD (108).

2. IR-RELAZZJONI MAD-DRITT NAZZJONALI, INKLUŻI L-ARMONIZZAZZJONI MINIMA

Artikolu 8 tal-UCTD L-Istati Membri jistgħu jadottaw jew iżommu l-aktar disposizzjonijiet stretti kompatibbli mat-Trattat fil-qasam kopert minn din id-Direttiva, biex jiżguraw grad massimu ta’ protezzjoni għall-konsumatur. Artikolu 8a tal-UCTD (109) 1. Meta Stat Membru jadotta dispożizzjonijiet skont l-Artikolu 8, huwa għandu jinforma lill-Kummissjoni b’dan, kif ukoll bi kwalunkwe modifika sussegwenti, b’mod partikolari fejn dawk id-dispożizzjonijiet: — jestendu l-valutazzjoni tal-karattru inġust għat-termini kuntrattwali negozjati individwalment jew għall-adegwatezza tal-prezz jew ir-remunerazzjoni; jew, — ikun fihom listi ta’ termini tal-kuntratt li għandhom jitqiesu bħala inġusti[.] 2. Il-Kummissjoni għandha tiżgura li l-informazzjoni msemmija fil-paragrafu 1 tkun faċilment aċċessibbli għall-konsumaturi u l-kummerċjanti, fost affarijiet oħra fuq sit elettroniku apposta. 3. Il-Kummissjoni għandha tgħaddi l-informazzjoni msemmija fil-paragrafu 1 lill-Istati Membri l-oħra u lill-Parlament Ewropew. Il-Kummissjoni għandha tikkonsulta lill-partijiet interessati dwar dik l-informazzjoni. Premessa 17 Billi, għall-għanijiet ta’ din id-Direttiva, il-lista ta’ klawżoli annessa tista’ tkun ta’ valur indikattiv biss u, minħabba l-kawża tal-karattru minimali tad-Direttiva, l-iskop ta’ dawn il-klawżoli jista’ jkun is-suġġett ta’ amplifikazzjoni jew ta’ editjar aktar restrittiv mill-Istati Membri fil-liġijiet nazzjonali tagħhom;

Il-UCTD u d-dritt nazzjonali jinteraġixxu b’modi differenti. Hemm

— dispożizzjonijiet li jittrasponu l-UCTD fid-dritt nazzjonali, inklużi dawk li jestendu l-kamp ta’ applikazzjoni tagħhom jew jistabbilixxu rekwiżiti aktar strinġenti, u

— dispożizzjonijiet tad-dritt nazzjonali, kemm jekk ta’ natura sostantiva kif ukoll jekk proċedurali, li jkopru aspetti addizzjonali, iżda li jridu jitqiesu meta l-qrati jkunu jridu jiddeċiedu dwar każijiet li jinvolvu klawżoli kuntrattwali inġusti.

2.1. Armonizzazzjoni minima u estensjoni tal-kamp ta’ applikazzjoni (Artikolu 8 u 8a UCTD), inkluż ir-rwol tal-qrati supremi nazzjonali

Skont l-Artikolu 8, l-Istati Membri jistgħu jiżguraw livell ogħla ta’ protezzjoni tal-konsumatur minn dak ipprovdut mill-UCTD (110). L-Artikolu 8a tal-UCTD (111) jobbliga lill-Istati Membri sabiex jinnotifikaw regoli nazzjonali li fihom standards aktar stretti jew jestendu l-kamp ta’ applikazzjoni tar-regoli nazzjonali li jittrasponu l-UCTD (112).

Pereżempju, l-Istati Membri jistgħu japplikaw ir-regoli nazzjonali li jittrasponu l-UCTD anki għal klawżoli kuntrattwali li ġew innegozjati individwalment (113) jew għal relazzjonijiet bejn in-negozji jew għal tranżazzjonijiet bejn il-konsumaturi (114).

Dawn jistgħu jagħmluhom aktar strinġenti wkoll, b’mod partikolari billi japplikaw limitu anqas impenjattiv għall-kunsiderazzjoni ta’ klawżola kuntrattwali bħala inġusta. Pereżempju, jistgħu jadottaw “lista sewda” ta’ klawżoli kuntrattwali li dejjem jitqiesu li huma inġusti mingħajr ma jeħtieġ valutazzjoni każ b’każ skont it-test tal-inġustizzja ġenerali tal-Artikolu 3(1) tal-UCTD (115) u/jew tipi differenti ta’ lista/i griża/i. Informazzjoni ulterjuri rigward l-Anness għall-UCTD tista’ tinkiseb mit-Taqsima 3.4.7.

Id-dritt nazzjonali jista’, pereżempju, jipprovdi wkoll li nuqqas ta’ trasparenza jista’ jwassal direttament għall-invalidità ta’ klawżoli kuntrattwali mingħajr ma jkun hemm bżonn li jiġi applikat it-test tal-inġustizzja skont l-Artikolu 3(1) (116).

Il-Qorti (117) ċċarat ukoll li, minħabba l-Artikolu 8, ma hemm ebda obbligu għall-Istati Membri sabiex jeħtieġu, skont l-Artikolu 4(2) (118), li d-definizzjoni tal-kwistjoni prinċipali tas-suġġett jew is-suffiċjenza tal-prezz u tar-remunazzjoni tista’ tiġi vvalutata biss jekk il-klawżoli rilevanti ma jkunux f’lingwa sempliċi li tinftiehem.

Il-Qorti (119) kkonfermat li l-ġurisprudenza tal-qrati supremi nazzjonali ma taqax fi ħdan l-ambitu ta’ miżuri nazzjonali aktar stretti skont l-Artikolu 8. Minkejja dan, fejn il-qrati supremi nazzjonali jelaboraw ċerti kriterji għall-valutazzjoni tal-inġustizzja tal-klawżoli kuntrattwali li l-qrati inferjuri de facto jkollhom jirrispettaw jekk ma jixtiqux li titbiddel id-deċiżjoni tagħhom, dan huwa, fil-prinċipju, kompatibbli mal-UCTD. Madankollu, il-kriterji użati mill-qrati supremi nazzjonali jridu jikkonformaw mal-ġurisprudenza tal-Qorti u ma jistgħux jipprevjenu lill-qorti kompetenti milli joffru lill-konsumaturi rimedji effettiv għall-protezzjoni tad-drittijiet tagħhom jew milli jirreferu mistoqsija lill-Qorti għal deċiżjoni preliminari (120).

2.2. Dispożizzjonijiet oħra tad-dritt nazzjonali

Regoli nazzjonali oħra li jistgħu japplikaw għal kawżi li jinvolvu klawżoli kuntrattwali inġusti jinkludu dispożizzjonijiet ġenerali tad-dritt kuntrattwali, b’mod partikolari dwar il-formazzjoni u l-validità tal-kuntratti, kif ukoll ir-regoli tal-proċedura għall-proċedimenti quddiem il-qrati nazzjonali. Kwistjonijiet bħal dawn mhumiex irregolati b’mod speċifiku fil-UCTD, iżda jista’ jkollhom impatt sinifikanti fuq l-applikazzjoni tagħha.

Pereżempju, filwaqt li tapplika għall-valutazzjoni ta’ klawżoli kuntrattwali individwali li jinsabu f’kuntratt min-negozju għall-konsumatur, il-UCTD ma tirregolax minnha nfisha l-validità tal-kuntratti fis-sħuħija tagħhom. Madankollu, huwa possibbli li, skont id-dritt kuntrattwali nazzjonali, l-inġustizzja ta’ klawżola kuntrattwali waħda jew aktar twassal għall-invalidità tal-kuntratt fis-sħuħija tiegħu, pereżempju, meta l-kuntratt ma jkunx jista’ jiġi eżegwit mingħajr arranġamenti fid-dmirijiet essenzjali tal-partijiet. Din il-possibbiltà hija kkontemplata fl-Artikolu 6(1) tal-UCTD u hija diskussa fit-Taqsima 4.

Barra minn hekk, hemm regoli fid-dritt nazzjonali li jistgħu jipprovdu għall-invalidità tal-kuntratt fis-sħuħija tiegħu, pereżempju, meta jikser projbizzjoni legali, ikun jikkostitwixxi użura jew jikser b’xi mod ieħor ir-rekwiżiti tal-moralità bażika. Barra minn hekk, skont id-dritt nazzjonali, il-konsumaturi jaf ikunu jistgħu jevitaw kuntratti minħabba li l-konklużjoni tagħhom kienet ibbażata fuq imġiba frawdolenti jew aggressiva mill-bejjiegħ jew mill-fornitur, li tista’ tikkorrispondi għal prattiki kummerċjali qarrieqa, aggressivi jew żleali b’xi mod ieħor skont it-tifsira tad-Direttiva 2005/29/KE (121).

Meta t-tali każijiet jikkoinċidu mal-preżenza ta’ klawżoli kuntrattwali inġusti, fil-prinċipju, il-UCTD tkun mingħajr ħsara għat-tali regoli nazzjonali, dment li t-tali regoli ma jixħtux f’dubju l-effettività tal-UCTD, b’mod partikolari l-Artikolu 6(1) tagħha (122). Il-Qorti (123) indikat li, fil-prinċipju, ir-regoli dwar l-invalidità tal-kuntratti jridu jitqiesu fil-loġika tagħhom stess (124) u li, meta dawn jikkoinċidu ma’ klawżoli kuntrattwali inġusti, it-tali regoli huma aċċettabbli skont l-Artikolu 8 UCTD sa fejn iwasslu għal riżultati aktar vantaġġużi għall-konsumaturi meta mqabbla mal-protezzjoni minima meħtieġa mill-UCTD (125).

Għandu jiġi enfasizzat li, fi ħdan il-kamp ta’ applikazzjoni tiegħu, id-dritt tal-UE jieħu preċedenza fuq id-dritt nazzjonali u li l-awtoritajiet nazzjonali, inklużi l-qrati, huma obbligati jinterpretaw id-dritt nazzjonali kemm jista’ jkun f’konformità mad-dritt tal-UE sabiex jiżguraw l-effettività tiegħu. Fi kliem il-Qorti (126),

“[…] [G]ħandu jitfakkar li qorti nazzjonali, meta tkun adita b’kawża esklużivament bejn individwi, hija marbuta, fl-applikazzjoni tad-dispożizzjonijiet tad-dritt intern, li tieħu inkunsiderazzjoni r-regoli kollha tad-dritt nazzjonali u li tinterpretahom, sa fejn ikun possibbli, fid-dawl tat-test kif ukoll fid-dawl tal-għan finali tad-direttiva applikabbli għall-qasam sabiex twassal għal soluzzjoni konformi mal-għan imfittex minnha […] (127) .”

Meta d-dritt nazzjonali, li jinkludi r-regoli tal-proċedura, ma jkunx jista’ jiġi interpretat f’konformità mad-dritt tal-UE, l-awtoritajiet nazzjonali, inklużi l-qrati nazzjonali, warrbuh u bbażaw direttament fuq id-dritt tal-Unjoni (128). Il-Qorti (129) kkonfermat li l-qrati nazzjonali għandhom id-dmir li jagħtu effett sħiħ lill-UCTD, jekk ikun hemm bżonn billi jirrifjutaw permezz tal-awtorità tagħhom stess milli japplikaw kwalunkwe dispożizzjoni mil-leġiżlazzjoni nazzjonali li tidħol f’kunflitt, anki jekk tiġi adottata b’mod sussegwenti. Għaldaqstant, m’hemmx bżonn li l-qrati jitolbu jew jistennew it-twarrib preċedenti ta’ dispożizzjoni bħal din b’mezzi leġiżlattivi jew oħrajn. Dan jinkludi każijiet li fihom id-dritt nazzjonali ma jipprovdix għall-valutazzjoni ex officio ta’ klawżoli kuntrattwali inġusti jew saħansitra jipprevjeniha, filwaqt li t-tali kontroll huwa meħtieġ mill-UCTD (130), jew meta d-dritt nazzjonali jikser b’xi mod ieħor il-UCTD jew il-prinċipji ta’ ekwivalenza jew ta’ effettività (131).

Fl-istess ħin, l-Istati Membri huma obbligati jemendaw regoli li mhumiex konformi mal-UCTD, inkluż f’każijiet li fihom ikun hemm inċertezza dwar l-interpretazzjoni tagħhom (132).

3. IT-TEST TAL-INĠUSTIZZJA ĠENERALI U R-REKWIŻITI TAT-TRASPARENZA

3.1. L-inġustizzja u t-trasparenza b’mod ġenerali

Artikolu 3(1) u (3) 1. Klawżola kuntrattwali li ma tkunx ġiet negozjata individwalment għandha titqies inġusta jekk, kontra l-ħtieġa ta’ buona fede, tkun tikkawża żbilanċ sinifikanti fid-drittijiet u l-obbligi tal-partijiet li joħorġu mill-kuntratt, bi ħsara għall-konsumatur. […] 3. L-Anness għandu jkun fih lista indikattiva u mhux eżawrjenti tal-klawżoli li jistgħu jiġu kkunsidrati inġusti. Artikolu 4 1. Mingħajr preġudizzju għall-Artikolu 7, il-karattru inġust ta’ klawżola kuntrattwali għandu jiġi stmat, billi titqies in-natura tal-merkanzija jew servizzi li għalihom ikun kien konkluż il-kuntratt u ssir referenza, filwaqt li jiġi konkluż il-kuntratt, għaċ-ċirkostanzi kollha preżenti waqt il-konklużjoni tal-kuntratt u għall-klawżoli l-oħra kollha tal-kuntratt jew ta’ kuntratt ieħor li jiddependi fuqu, 2. L-istima tan-natura inġusta tal-klawżoli la għandha tirrelata mad-definizzjoni tal-kwistjoni prinċipali tas-suġġett tal-kuntratt u lanqas mas-suffiċjenza tal-prezz u r-remunerazzjoni, fuq naħa waħda, kontra s-servizzi jew il-merkanzija provduti bi tpartit, fuq in-naħa l-oħra, safejn dawn il-klawżoli jkunu f’lingwaġġ sempliċi u ċar. Artikolu 5 Fil-każ ta’ kuntratti fejn ċerti klawżoli jew il-klawżoli kollha offruti lill-konsumatur ikunu bil-miktub, dawn il-klawżoli għandhom ikunu abbozzati b’lingwaġġ sempliċi u ċar. Fejn ikun hemm dubju dwar it-tifsira ta’ kondizzjoni, għandha tirbaħ l-interpretazzjoni l-aktar favorevoli għall-konsumatur. Din ir-regola dwar l-interpretazzjoni m’għandhiex tgħodd fil-kuntest tal-proċeduri stabbiliti fl-Artikolu 7(2). Premessa 16 […] billi, waqt li tkun qed issir stima ta’ buona fede, għandha titqies b’mod partikolari s-saħħa tal-posizzjonijiet tal-ftehim tal-partijiet, kemm jekk il-konsumatur kellu xi jħajru biex jaqbel mal-klawżola kif ukoll jekk il-merkanzija jew is-servizzi nbiegħu jew ġew ipprovduti bl-ordni speċjali tal-konsumatur; billi l-ħtieġa ta’ buona fede tista’ tkun sodisfatta mill-bejjiegħ jew mill-fornitur meta dan jittratta b’mod ġust u ekwu mal-parti l-oħra li huwa għandu jikkunsidra l-interessi leġittimi tagħha; Premessa 20 Billi l-kuntratti għandhom jiġu abbozzati f’lingwa ċara, li tiftiehem, il-konsumatur għandu fil-fatt jingħata opportunità biex jeżamina l-klawżoli kollha u, jekk ikollu xi dubju, l-interpretazzjoni l-aktar favorevoli lejn il-kunsumatur għandha tirbaħ; Il-punt 1(i) tal-Anness għall-UCTD imsemmi fl-Artikolu 3(3) 1. Klawżoli li għandhom l-għan jew l-effett li: (…) (i) jorbtu lill-konsumatur b’mod irrevokabbli b’klawżoli li ma kellu l-ebda opportunità vera li jsir jafhom qabel il-konklużjoni tal-kuntratt; (j) jawtorizzaw lill-bejjiegħ jew lill-fornitur li jibdel il-klawżoli ta’ kuntratt minn naħa waħda biss mingħajr raġuni valida li tkun speċifikata fil-kuntratt;

L-Artikolu 3(1) fih it-test ġenerali li bih trid tiġi vvalutata l-inġustizzja tal-klawżoli kuntrattwali użati mill-bejjiegħa jew mill-fornituri. Dan it-test ġenerali jrid ikun rifless fir-regoli tal-Istati Membri u jrid jiġi applikat mill-awtoritajiet tagħhom fuq bażi ta’ każ b’każ meta jivvalutaw il-klawżoli individwali.

Minbarra t-test ġenerali fl-Artikolu 3(1), l-Artikolu 3(3) jirreferi għal Anness li fih lista indikattiva u mhux eżawrjenti ta’ klawżoli kuntrattwali li jistgħu jitqiesu inġusti (133).

Barra minn hekk, il-UCTD fiha rekwiżiti dwar it-trasparenza għall-bejjiegħa jew għall-fornituri li jużaw klawżoli kuntrattwali mhux innegozjati individwalment. Dawn huma espressi fir-regoli li l-klawżoli kuntrattwali jridu jkunu (abbozzati) b’lingwa sempliċi u li tinftiehem (l-Artikoli 4(2) u 5 tal-UCTD) u fir-rekwiżit li l-konsumaturi jridu jingħataw l-opportunità vera li jsiru midħla tal-klawżoli kuntrattwali qabel il-konklużjoni tal-kuntratt (il-Punt 1(i) tal-Anness u l-Premessa 20).

Skont il-UCTD, ir-rekwiżiti tat-trasparenza għandhom tliet funzjonijiet:—

— Skont it-tieni sentenza tal-Artikolu 5, klawżoli kuntrattwali li mhumiex abbozzati f’lingwa sempliċi u intelliġibbli jridu jiġu interpretati favur il-konsumatur (134). — Skont l-Artikolu 4(2), il-kwistjoni prinċipali tas-suġġett jew is-suffiċjenza tal-prezz u tar-remunerazzjoni stabbiliti fil-kuntratt huma soġġetti għal valutazzjoni skont l-Artikolu 3(1) biss sa fejn it-tali termini ma jkunux f’lingwa sempliċi li tinftiehem (135). — Nuqqas ta’ ssodisfar tar-rekwiżiti tat-trasparenza jista’ jkun element fil-valutazzjoni tal-inġustizzja ta’ klawżola kuntrattwali partikolari (136) u saħansitra jista’ jindika inġustizzja (137).

Il-Qorti pprovdiet gwida kemm dwar ir-rekwiżiti tat-trasparenza li l-bejjiegħa jew il-fornituri jridu jissodisfaw u dwar il-kriterji għat-test ġenerali tal-inġustizzja. Aktar dettalji dwar it-trasparenza jistgħu jinkisbu mit-Taqsima 3.3, filwaqt li t-Taqsima 3.4 tipprovdi aktar informazzjoni dwar it-test ġenerali tal-inġustizzja.

Fl-istess ħin, il-Qorti saħqet ripetutament (138) li, filwaqt li r-rwol tagħha huwa li tagħti gwida dwar l-interpretazzjoni tat-trasparenza u tal-inġustizzja, huwa f’idejn l-awtoritajiet nazzjonali, b’mod partikolari l-qrati nazzjonali, li jivvalutaw it-trasparenza u l-inġustizzja ta’ klawżoli kuntrattwali speċifiċi fid-dawl taċ-ċirkustanzi speċifiċi ta’ kull każ. Il-Qorti (139) esprimiet dan kif ġej:

“42 Filwaqt li huwa minnu li l-Qorti, fl-eżerċizzju tal-ġurisdizzjoni mogħtija lilha bl-Artikolu 234 KE ( 140 ) , f’Océano Grupo Editorial u Salvat Editores, il-punt 22, interpretat il-kriterji ġenerali użati mil-leġiżlatura tal-Komunità sabiex tiddefinixxi l-kunċett ta’ klawżoli inġusti, din madankollu ma tistax tiddeċiedi dwar l-applikazzjoni ta’ dawk il-kriterji ġenerali għal klawżola partikolari, li trid tiġi kkunsidrata fid-dawl taċ-ċirkustanzi partikolari tal-każ inkwistjoni (ara Freiburger Kommunalbauten, il-punt 22). 43 Huwa l-kompitu tal-qorti tar-rinviju, fid-dawl ta’ dak li ntqal qabel, li tevalwa jekk klawżola kuntrattwali tistax tiġi kkwalifikata bħala inġusta fis-sens tal-Artikolu 3(1) tad-Direttiva. ”

Huwa f’idejn il-qorti nazzjonali li tiddetermina jekk, wara li tqis iċ-ċirkustanzi partikolari tal-każ, klawżola tissodisfax ir-rekwiżiti ta’ bona fide, ta’ bilanċ u ta’ trasparenza.

L-istess japplika fir-rigward tal-eżaminazzjoni ta’ jekk klawżola kuntrattwali taqax fi ħdan il-kunċett ta’ “kwistjoni prinċipali tas-suġġett tal-kuntratt” jew jekk l-eżaminazzjoni tagħha hijiex relatata mas-“suffiċjenza tal-prezz u r-remunerazzjoni […] fis-sens tal-Artikolu 4(2) [tal-UCTD]” (141).

Fid-dawl ta’ dan li ntqal hawn fuq, il-Qorti (142) b’mod ġenerali żammet lura milli tipprovdi valutazzjoni finali tal-inġustizzja ta’ klawżola kuntrattwali speċifika, u b’hekk ħalliet din il-valutazzjoni f’idejn il-qorti nazzjonali ta’ riferiment. Madankollu, f’ċerti każijiet, il-Qorti xorta waħda pprovdiet indikazzjonijiet pjuttost ċari dwar l-inġustizzja ta’ klawżola kuntrattwali partikolari (143).

Il-qrati nazzjonali jistgħu jiżviluppaw kriterji aktar speċifiċi għall-valutazzjoni tal-inġustizzja tal-klawżoli kuntrattwali, dment li dawn jikkonformaw mal-metodoloġija stabbilita mill-Qorti (144). Sa fejn, fl-interess tal-iżgurar ta’ interpretazzjoni uniformi tal-liġi, il-qrati supremi nazzjonali jadottaw deċiżjonijiet vinkolanti rigward il-modalitajiet għall-implimentazzjoni tal-UCTD, it-tali deċiżjonijiet ma jistgħux jipprevjenu lill-qrati individwali milli jiżguraw l-effett sħiħ ta’ dik id-direttiva u milli joffru lill-konsumaturi rimedju effettiv, u lanqas milli jitolbu lill-Qorti tipprovdi deċiżjoni preliminari (145).

Dan l-Avviż ma jistax ikopri l-ġurisprudenza abbundanti dwar il-valutazzjoni ta’ tipi partikolari ta’ klawżoli kuntrattwali fl-Istati Membri.

3.2. Il-klawżoli kuntrattwali relatati mal-kwistjoni prinċipali tas-suġġett tal-kuntratt jew mal-prezz u mar-remunerazzjoni (l-Artikolu 4(2) tal-UCTD)

Il-klawżoli kuntrattwali relatati mal-kwistjoni prinċipali tas-suġġett tal-kuntratt jew mal-prezz u mar-remunerazzjoni jaqgħu fi ħdan il-kamp ta’ applikazzjoni tal-UCTD (146). Il-partikolarità tat-tali klawżoli kuntrattwali hija li, skont l-istandard minimu tal-Artikolu 4(2) tal-UCTD (147), il-valutazzjoni tal-inġustizzja tagħhom skont l-Artikolu 3(1) hija eskluża (148) jew limitata (149) jekk dawn jiġu abbozzati b’lingwa sempliċi u li tinftiehem jew, fi kliem ieħor, jekk it-tali klawżoli jissodisfaw ir-rekwiżiti tat-trasparenza tal-UCTD.

Peress li l-Artikolu 4(2) tal-UCTD jistabbilixxi eċċezzjoni għall-applikazzjoni tat-test tal-inġustizzja skont l-Artikolu 3(1), dik id-dispożizzjoni trid tkun interpretata b’mod strett (150). L-Artikolu 4(2) irid jiġi interpretat b’mod unfiromi wkoll madwar l-Unjoni Ewropea, b’kunsiderazzjoni tal-iskop tal-UCTD (151). Huwa f’idejn il-qrati nazzjonali li jiddeterminaw f’każijiet individwali jekk klawżola kuntrattwali partikolari (a) hijiex relatata mad-definizzjoni tal-kwistjoni prinċipali tas-suġġett tal-kuntratt jew jekk l-eżaminazzjoni tal-inġustizzja tagħha tkunx timplika valutazzjoni tas-suffiċjenza tal-prezz u tar-remunerazzjoni (152), u (b) jekk it-tali klawżoli kuntrattwali humiex abbozzati b’lingwa sempliċi li tinftiehem (153).

3.2.1. Klawżoli kuntrattwali relatati mad-definizzjoni tal-kwistjoni prinċipali tas-suġġett tal-kuntratt

Il-Qorti ddikjarat li l-klawżoli kuntrattwali li jaqgħu taħt il-kunċett ta’ “kwistjoni prinċipali tas-suġġett tal-kuntratt”, fi ħdan it-tifsira tal-Artikolu 4(2) tal-UCTD, iridu jinftiehmu li huma dawk li jistabbilixxu l-obbligi essenzjali tal-kuntratt u, b’hekk, jikkaratterizzawh (154). Għall-kuntrarju, klawżoli li huma sempliċiment anċillari ma jistgħux jaqgħu fi ħdan il-kunċett ta’ “kwistjoni prinċipali tas-suġġett tal-kuntratt” (155). Sabiex jiġi ddeterminat jekk klawżola taqax fi ħdan il-kunċett ta’ “kwistjoni prinċipali tas-suġġett tal-kuntratt”, iridu jiġu kkunsidrati in-natura, l-iskema ġenerali u l-istipulazzjonijiet tal-kuntratt u l-kuntest legali u fattwali tiegħu (156).

Il-Qorti (157) esprimiet dan kif ġej b’rabta mas-self f’munita barranija:

“37 F’dan il-każ, diversi elementi tal-proċess li huma disponibbli għall-Qorti tal-Ġustizzja jindikaw li klawżola, […], inserita f’kuntratt ta’ kreditu konkluż f’munita barranija bejn negozjant u konsumatur mingħajr ma tkun ġiet innegozzjata b’mod individwali, li tistabbilixxi li l-kreditu għandu jiġi rrimborsat f’din l-istess munita, taqa’ taħt il-kunċett ta’ ‘kwistjoni prinċipali tas-suġġett tal-kuntratt [suġġett prinċipali tal-kuntratt]’, fis-sens tal-Artikolu 4(2) tad-Direttiva 93/13. 38 […] il-fatt li kreditu għandu jiġi rrimborsat f’ċerta munita huwa marbut, bħala prinċipju, mhux ma’ modalità aċċessorja tal-ħlas, iżda man-natura stess tal-obbligu tad-debitur, u b’hekk jikkostitwixxi element essenzjali ta’ kuntratt ta’ self. ”

F’dan ir-rigward, il-Qorti (158) saħqet fuq id-differenza bejn klawżoli kuntrattwali li jistipulaw li s-self irid jitħallas lura fl-istess munita barranija li nħareġ fiha u l-klawżoli kuntrattwali li skont dawn self denominat f’munita barranija kellu jitħallas lura fil-munita nazzjonali skont ir-rata tal-kambju tal-bejgħ applikata mill-banek (159). Il-Qorti qieset (160) li klawżola kuntrattwali, inserita fi ftehim ta’ self denominat f’munita barranija, li skont din is-self irid jitħallas lura fl-istess munita barranija bħal dik li ġie kkuntrattat biha, tistabbilixxi obbligu essenzjali li jikkaratterizza dak il-kuntratt. B’hekk, din hija relatata mas-“kwistjoni prinċipali tas-suġġett tal-kuntratt” skont it-tifsira l-Artikolu 4(2). F’dak ir-rigward, huwa irrilevanti jekk l-ammont tas-self jitqegħidx għad-dispożizzjoni tal-konsumatur f’munita lokali u mhux fil-munita stipulata fil-kuntratt (161). Għall-kuntrarju, il-Qorti qieset li klawżola li tiddefinixxi l-mekkaniżmu ta’ konverżjoni tal-munita huwa arranġament anċillari (162).

3.2.2. Klawżoli kuntrattwali relatati mal-prezz u mar-remunerazzjoni

Klawżoli relatati mal-prezz u mar-remunerazzjoni, jiġifieri l-obbligi finanzjarji tal-konsumatur, huma, fil-prinċipju, soġġetti għat-test tal-inġustizzja skont l-Artikolu 3(1). Madankollu, skont l-Artikolu 4(2) (163), it-test tal-inġustizzja jista’ jinkludi valutazzjoni tas-suffiċjenza tal-prezz u tar-remunerazzjoni jew, kif espress fil-Premessa 19, tal-“proporzjon bejn kwalità/il-prezz tal-merkanzija jew is-servizzi pprovduti” biss meta l-klawżoli rilevanti ma jkunux trasparenti. Għall-kuntrarju, l-inġustizzja ta’ aspetti oħra relatati mal-prezz jew mar-remunerazzjoni, bħall-possibbiltà ta’ tibdiliet unilaterali fil-prezz jew il-mekkaniżmu għal dawn, għandha tiġi vvalutata anki jekk il-klawżoli rilevanti jkunu trasparenti bis-sħiħ.

Il-Qorti (164) ddeskriviet il-limitazzjoni fil-valutazzjoni tat-tali klawżoli kuntrattwali bil-mod segwenti b’rabta ma’ kuntratt ta’ self:

“Għaldaqstant, il-klawżoli dwar il-korrispettiv dovut mill-konsumatur lill-persuna li ssellef jew li jinċidu fuq il-prezz effettiv li għandu jitħallas lil dan tal-aħħar mill-konsumatur, fil-prinċipju, ma jaqgħux taħt din it-tieni kategoriji ta’ klawżoli, ħlief fir-rigward tal-kwistjoni dwar jekk l-ammont tal-korrispettiv jew tal-prezz kif stabbilit fil-kuntratt ikunx adegwat għas-servizz ipprovdut bħala korrispettiv mill-persuna li ssellef.”

Il-Qorti (165) ċċarat ukoll li klawżoli kuntrattwali dwar tibdiliet fil-prezzijiet huma soġġetti għalkollox għat-test tal-inġustizzja skont l-Artikolu 3(1):

“[…] Madankollu, din l-esklużjoni ma tistax tapplika għal klawżola li tirrigwarda mekkaniżmu ta’ emenda tal-ispejjeż ta’ servizzi li għandhom jiġu pprovduti lill-konsumatur.”

Dan huwa konsistenti mal-fatt li l-Anness għall-UCTD jistabbilixxi kundizzjonijiet li klawżoli dwar it-tibdiliet fil-prezzijiet normalment iridu jissodisfaw sabiex jitqiesu inġusti (166).

Barra minn hekk, il-Qorti tqis li l-fatt li ċerta tariffa missha ġiet inkluża fil-kalkolu tal-kost totali ta’ self lill-konsumatur skont id-Direttiva 2008/48/KE ma jindikax li l-klawżola kuntrattwali li tistabbilixxi t-tariffa hija koperta mill-Artikolu 4(2) tal-UCTD (167).

Finalment, il-Qorti ċċarat li s-suffiċjenza tal-prezz jew tar-remunerazzjoni hija eskluża mill-valutazzjoni tal-inġustizzja biss jekk il-klawżoli rilevanti jistabbilixxu remunerazzjoni reali għal prodott jew għal servizz ipprovdut (168). Fuq din il-bażi, il-Qorti (169) ddikjarat

“[…] l-esklużjoni ma tistax tapplika għal klawżoli li […] jillimitaw ruħhom li jiddeterminaw, għall-kalkolu tal-ħlasijiet, ir-rata ta’ konverżjoni tal-munita barranija li fiha huwa mfassal il-kuntratt ta’ self, mingħajr madankollu ma ebda servizz tal-kambju ma jiġi pprovdut mill-kreditur matul l-imsemmi kalkolu, u għaldaqstant, ma jinkludu ebda ‘remunerazzjoni’ li l-adegwatezza tagħha bħala korrispettiv ta’ servizz imwettaq mill-kreditur ma tistax tkun suġġetta għal evalwazzjoni tan-natura inġusta tagħha skont l-Artikolu 4(2) tad-Direttiva 93/13.”

3.3. Rekwiżiti tat-trasparenza

3.3.1. Ir-rekwiżiti tat-trasparenza skont il-UCTD

Ir-rekwiżiti tat-trasparenza tal-UCTD japplikaw għat-tipi kollha ta’ klawżoli kuntrattwali (mhux innegozjati individwalment (170)) li jaqgħu fi ħdan il-kamp ta’ applikazzjoni tal-UCTD (171).

Il-Qorti interpretat ir-rekwiżit fl-Artikoli 4(2) u 5 li skont dawn il-klawżoli kuntrattwali jridu jkunu f’lingwa sempliċi li tinftiehem, b’mod ġenerali. F’dan ir-rigward, il-Qorti qieset ukoll li, skont il-punt 1(e) tal-Anness għall-UCTD, il-fatt li l-konsumaturi ma kellhom ebda opportunità reali li jsiru midħla ta’ klawżola kuntrattwali (172) huwa indikazzjoni tal-inġustizzja tagħhom.

Għad li l-Qorti ma indirizzatx b’mod speċifiku ħafna mill-fatturi msemmija hawn taħt, fil-fehma tal-Kummissjoni, il-fatturi li ġejjin ser ikunu rilevanti għall-valutazzjoni ta’ jekk klawżola kuntrattwali partikolari hijiex sempliċi u tinftiehem skont it-tifsira tal-UCTD:

— jekk il-konsumatur kellux l-opportunità reali li jsir midħla ta’ klawżola kuntrattwali qabel il-konklużjoni tal-kuntratt; dan jinkludi l-kwistjoni ta’ jekk il-konsumatur kellux aċċess għall-klawżola/i kuntrattwali u ngħatax opportunità sabiex jaqraha/jaqrahom; meta klawżola kuntrattwali tirreferi għal anness jew għal dokument ieħor, il-konsumatur irid ikollu aċċess għal dawk id-dokumenti wkoll;

— il-komprensibbiltà tal-klawżoli individwali, fid-dawl taċ-ċarezza tal-lingwaġġ tagħhom u tal-ispeċifiċità tat-terminoloġija użata, kif ukoll, fejn rilevanti, b’rabta ma’ klawżoli kuntrattwali oħra (173). Fuq din in-nota, il-pożizzjoni jew il-perspettiva tal-konsumaturi li lilhom huma indirizzati l-klawżoli rilevanti trid tittieħed f’kunsiderazzjoni (174); dan se jinkludi wkoll il-kwistjoni ta’ jekk il-konsumaturi li lilhom huma indirizzati l-klawżoli rilevanti humiex midħla biżżejjed tal-lingwa li bihom huma abbozzati l-klawżoli;

— il-mod li bih huma ppreżentati l-klawżoli kuntrattwali. Dan jista’ jinkludi aspetti bħal: — iċ-ċarezza tal-preżentazzjoni viżwali, inkluż id-daqs tat-tipa, — il-fatt ta’ jekk kuntratt huwiex strutturat b’mod loġiku u jekk stipulazzjonijiet importanti jingħatawx il-prominenza li jistħoqqilhom u ma jinħbewx fost dispożizzjonijiet oħra. — jew jekk il-klawżoli jinsabux f’kuntratt jew f’kuntest li fih jistgħu jkunu mistennija b’mod raġonevoli, inkluż b’rabta ma’ klawżoli kuntrattwali relatati oħra eċċ.

Pereżempju, klawżoli kuntrattwali li l-impatt tagħhom jista’ jinftiehem biss meta jinqraw b’mod konġunt, m’għandhomx jiġu ppreżentati b’tali mod, eż. billi jitqiegħdu f’partijiet differenti tal-kuntratt, li l-impatt konġunt tagħhom ma jibqax ċar (175).

Il-Qorti siltet mill-Artikoli 4(2) u 5, kultant billi rreferiet ukoll għall-Premessa 20 u għall-Anness għall-UCTD, b’mod partikolari għall-Punti 1(i) u (j), standards tat-trasparenza, inklużi r-rekwiżiti ta’ informazzjoni, li jmorru lil hinn mill-aspetti msemmija hawn fuq. F’dak ir-rigward, il-Qorti tuża wkoll il-klawżola “rekwiżiti sostantivi tat-trasparenza” (176). Skont il-Qorti, il-kunċett tat-trasparenza “ma jistax jiġi ridott biss għan-natura komprensibbli fuq il-livelli formali u grammatikali [tal-klawżoli kuntrattwali] u [jimplika] li l-konsumatur jitqiegħed f’pożizzjoni li jkun jista’ jevalwa [l-]konsegwenzi ekonomiċi” ta’ klawżola kuntrattwali jew ta’ kuntratt (177):

“44 Fir-rigward tar-rekwiżit ta’ trasparenza tal-klawżoli kuntrattwali , sa fejn dan jirriżulta mill-Artikolu 4(2) tad-Direttiva 93/13, il-Qorti tal-Ġustizzja enfasizzat li dan ir-rekwiżit, imfakkar ukoll fl-Artikolu 5 ta’ din id-direttiva, ma jistax jiġi ridott biss għan-natura komprensibbli fuq il-livelli formali u grammatikali tagħhom , iżda li għall-kuntrarju, billi s-sistema ta’ protezzjoni implementata mill-imsemmija direttiva tibbaża ruħha fuq l-idea li l-konsumatur jinsab f’sitwazzjoni ta’ inferjorità meta mqabbel man-negozjant f’dak li jikkonċerna, b’mod partikolari, il-livell ta’ informazzjoni, dan ir-rekwiżit ta’ trasparenza għandu jinftiehem b’mod estensiv […] ( 178 ) .” “45 Għaldaqstant, ir-rekwiżit li klawżola kuntrattwali għandha tkun redatta b’mod ċar u li jinftiehem għandu jinftiehem wkoll bħala li jeżiġi li l-kuntratt jesponi b’mod trasparenti l-funzjonament konkret tal-mekkaniżmu li għalih tagħmel riferiment il-klawżola kkonċernata kif ukoll, fejn applikabbli, ir-relazzjoni bejn dan il-mekkaniżmu u dak stabbilit minn klawżoli oħra, b’mod li dan il-konsumatur jitqiegħed f’pożizzjoni li jkun jista’ jevalwa , abbażi ta’ kriterji preċiżi u li jinftiehmu, il-konsegwenzi ekonomiċi li ser jirriżultaw fuqu minn dan il-kuntratt […] ( 179 ) .”

Dan il-fehim mifrux tat-trasparenza jfisser li l-bejjiegħa u l-fornituri jridu jipprovdu informazzjoni ċara lill-konsumaturi dwar il-klawżoli kuntrattwali u l-implikazzjonijiet/il-konsegwenzi tagħhom qabel il-konklużjoni tal-kuntratt. Il-Qorti enfasizzat ripetutament l-importanza tat-tali informazzjoni sabiex il-konsumaturi jkunu jistgħu jifhmu l-firxa tad-drittijiet u tal-obbligi tagħhom skont il-kuntratt li jkunu qed jintrabtu bih. Il-Qorti (180) ddikjarat li

“[…] skont ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja, l-informazzjoni, qabel il-konklużjoni ta’ kuntratt, fuq il-kundizzjonijiet kuntrattwali u l-konsegwenzi tal-imsemmija konklużjoni hija, għal konsumatur, ta’ importanza fundamentali. Huwa b’mod partikolari abbażi ta’ din l-informazzjoni li dan tal-aħħar jiddeċiedi jekk jixtieqx intrabat bil-kundizzjonijiet redatta minn qabel min-negozjant […] (181) .”

Il-Qorti speċifikat ir-rekwiżiti b’mod ulterjuri, b’mod partikolari fir-rigward tal-klawżoli kuntrattwali li huma essenzjali għall-firxa tal-obbligi li l-konsumaturi jaċċettaw li jieħdu, pereżempju fir-rigward ta’ klawżoli kuntrattwali rilevanti għall-istabbiliment tal-pagamenti li l-konsumaturi jridu jagħmlu skont kuntratt ta’ self. Uħud minn dawk id-deċiżjonijiet jikkonċernaw b’mod partikolari kuntratti ta’ kreditu ipotekarju (denominati) f’munita barranija jew indiċizzati ma’ munita barranija. Il-Qorti ġabret fil-qosor l-istandard li għandu jkun mistenni mill-bejjiegħa u mill-fornituri kif ġej (182):

“[…] hija l-qorti nazzjonali, filwaqt li tieħu inkunsiderazzjoni ċ-ċirkustanzi kollha madwar il-konklużjoni tal-kuntratt, li tivverifika li, fil-kawża kkonċernata, ikunu ġew ikkomunikati lill-konsumatur l-elementi kollha li jistgħu jinċidu fuq il-portata tal-obbligi tiegħu li jkunu jippermettulu li jevalwa, b’mod partikolari, l-ispiża totali tas-self tiegħu. F’din l-evalwazzjoni għandhom rwol deċiżiv, minn naħa, il-kwistjoni dwar jekk il-klawżoli humiex redatti b’mod ċar u li jinftiehem b’tali mod li jippermettu lil konsumatur medju, jiġifieri konsumatur normalment informat u raġjonevolment attent u avvżat, li jevalwa tali spiża u, min-naħa l-oħra, iċ-ċirkustanza marbuta mal-assenza ta’ riferiment, fil-kuntratt ta’ kreditu, għal informazzjoni kkunsidrata, fid-dawl tan-natura tal-beni jew tas-servizzi suġġetti ta’ dan il-kuntratt, bħala essenzjali […] (183) ”

Il-Qorti applikat dawn l-istandards, pereżempju, għall-funzjonament tal-mekkaniżmi ta’ konverżjoni tal-munita li japplikaw għal self ipotekarju indiċizzat għal munita barranija (184) u għall-imgħaxijiet u għat-tariffi dovuti, inkluż l-adattament tagħhom, skont ftehim ta’ kreditu għall-konsumatur (185). Barra minn hekk, il-Qorti applikat dawn l-istandards tat-trasparenza għall-fatt li, b’rabta ma’ self meħud f’muniti barranin, il-konsumaturi jġarrbu r-riskju ta’ deprezzament tal-munita li fiha jirċievu l-introjtu tagħhom (186). It-tali deprezzament tabilħaqq jista’ jaffettwa l-ħila tagħhom li jħallsu lura s-self. F’każijiet bħal dawn, il-Qorti teħtieġ li l-bejjiegħ jew il-fornitur jistabbilixxi l-varjazzjonijiet possibbli fir-rata tal-kambju u r-riskji inerenti għat-teħid ta’ self f’munita barranija u titlob lill-qrati nazzjonali jivverifikaw jekk il-bejjiegħ jew il-fornitur ikkomunikax lill-konsumatur l-informazzjoni rilevanti kollha li tippermettilu jivvaluta l-obbligi finanzjarji tiegħu (187). Ser ikun rilevanti wkoll jekk il-bejjiegħ jew il-fornitur tax il-prominenza xierqa lit-tali informazzjoni importanti.

Il-Qorti ddikjarat ukoll li l-qrati nazzjonali, meta jivvalutaw il-konformità mar-rekwiżiti tat-trasparenza, iridux jivverifikaw jekk il-konsumaturi jirċevux l-informazzjoni meħtieġa (188) u jridu jqisu wkoll il-materjal u l-informazzjoni promozzjonali pprovduti mill-mutwant fin-negozjar tal-ftehim ta’ self (189).

Meta n-natura tal-klawżola kuntrattwali tkun teħtieġ li l-bejjiegħa jew il-fornituri jipprovdu ċerta informazzjoni jew spjegazzjonijiet qabel il-konklużjoni tal-kuntratt, dawn ser ikollhom iġarrbu wkoll l-oneru tal-provi sabiex juru li huma pprovdew lill-konsumaturi bl-informazzjoni neċessarja b’tali mod li jkunu jistgħu jiddikjaraw li l-klawżoli rilevanti huma sempliċi u jinftiehmu (190).

Filwaqt li d-deċiżjonijiet dwar it-trasparenza spiss ikunu relatati ma’ klawżoli kuntrattwali li jiddefinixxu l-kwistjoni prinċipali tas-suġġett tal-kuntratt jew ir-remunerazzjoni jew il-klawżoli kuntrattwali li huma marbuta mill-qrib ma’ dawk l-aspetti ċentrali tal-kuntratt, ir-rekwiżiti tat-trasparenza skont l-Artikolu 5 mhumiex limitati għat-tip ta’ klawżoli msemmija fl-Artikolu 4(2) tal-UCTD. It-trasparenza, li tinkludi l-prevedibbiltà, hija aspett importanti anki b’rabta ma’ tibdiliet unilaterali fil-kuntratt, b’mod partikolari tibdiliet fil-prezzijiet, pereżempju, f’kuntratti ta’ self jew f’kuntratti tal-provvista fit-tul (191).

Filwaqt li l-klawżoli kuntrattwali kollha jridu jkunu f’lingwa sempliċi li tinftiehem, huwa probabbli li l-firxa tal-obbligi ta’ informazzjoni prekuntrattwali għall-bejjiegħa jew għall-fornituri li tirriżulta mill-UCTD tiddependi anki mis-sinifikat tal-klawżola kuntrattwali għat-tranżazzjoni u l-impatt ekonomiku tagħha.

Il-Qorti (192) ntalbet tipprovdi gwida dwar il-kriterji tat-trasparenza għall-inklużjoni f’kuntratt ta’ self ipotekarju ta’ indiċi għar-rata tal-imgħax applikabbli stabbilita minn bank nazzjonali.

3.3.2. Ir-rekwiżiti tat-trasparenza li jirriżultaw minn atti oħra tal-UE

Diversi atti tal-UE jirregolaw b’mod dettaljat l-informazzjoni prekuntrattwali li l-operaturi tas-suq iridu jipprovdu lill-konsumaturi b’mod ġenerali jew fir-rigward ta’ tipi speċifiċi ta’ kuntratti. Eżempji jinkludu d-Direttiva dwar Prattiċi Kummerċjali Żleali (193), id-Direttiva dwar id-Drittijiet tal-Konsumatur (194), id-Direttiva dwar il-Kreditu għall-Konsumatur (195), id-Direttiva dwar il-Kreditu Ipotekarju (196), id-Direttiva dwar il-Pakketti tal-Ivvjaġġar (197), il-Kodiċi Ewropew għall-Komunikazzjonijiet Elettroniċi (198), ir-Regolament (KE) Nru 1008/2008 dwar servizzji tal-ajru (199) u d-Direttivi 2009/72/KE (200) u 2009/73/KE (201) dwar ir-regoli komuni għas-suq intern tal-elettriku u tal-gass naturali. Atti bħal dawn jistgħu jirregolaw ukoll il-kontenut obbligatorju tal-kuntratti rilevanti (202) u jkun fihom regoli dwar l-ammissibbiltà ta’ tibdiliet fil-kuntratti u t-trasparenza tagħhom (203).

Il-UCTD hija mingħajr ħsara għat-tali dispożizzjonijiet u għall-konsegwenzi tan-nuqqas ta’ konformità magħhom kif stipulati fit-tali strumenti speċifiċi (204).

Sa fejn japplikaw rekwiżiti ta’ informazzjoni ta’ qabel il-kuntratt u kuntrattwali, dawn ser ikollhom jitqiesu wkoll għar-rekwiżiti tat-trasparenza skont il-UCTD, fuq bażi ta’ każ b’każ, u fid-dawl tal-iskop u tal-kamp ta’ applikazzjoni ta’ dawk l-istrumenti.

B’hekk, pereżempju, b’rabta mal-leġiżlazzjoni tal-UE dwar il-kreditu għall-konsumatur (205), il-Qorti saħqet fuq l-importanza li l-mutwatarji jgħaddu l-informazzjoni kollha li jista’ jkollha impatt fuq il-firxa tal-obbligazzjoni tagħhom (206) u, b’hekk, fuq l-importanza li jiġi ppreżentat il-kost totali tal-kreditu fil-forma ta’ formula matematika waħda (207). Għaldaqstant, in-nuqqas ta’ indikazzjoni tar-rata perċentwali annwali ta’ imposta (APR) kif meħtieġ mir-regoli tal-UE dwar il-kreditu għall-konsumatur (208) huwa “evidenza deċiżiva” rigward jekk il-klawżola tal-ftehim relatata mal-kost totali tal-kreditu hijiex abbozzata f’lingwa sempliċi li tinftiehem. Dan huwa minnu wkoll meta ma tiġix ipprovduta l-informazzjoni neċessarja dwar il-kalkolu tal-APR (209). L-istess irid ikun japplika jekk l-APR indikata tkun żbaljata jew qarrieqa. Għaldaqstant, jekk l-informazzjoni dwar il-kost totali tas-self meħtieġ skont ir-regoli tal-UE dwar il-kreditu għall-konsumatur ma tiġix ipprovduta jew jekk l-indikazzjoni tkun qarrieqa, il-klawżoli rilevanti jitqiesu li mhumiex sempliċi u li jinftiehmu.

Fir-rigward tal-kuntratti ta’ kreditu ipotekarju mal-konsumaturi, is-sentenzi kollha li nqatgħu s’issa mill-Qorti b’rabta mal-kuntratti konklużi qabel id-dħul fis-seħħ tad-Direttiva 2014/17/UE (210) dwar il-ftehimiet ta’ kreditu għall-konsumaturi relatati mal-proprjetà residenzjali. Għal din ir-raġuni, il-Qorti għadha ma ddeċidietx dwar ir-relazzjoni bejn rekwiżiti ta’ informazzjoni speċifiċi skont id-Direttiva 2014/17/UE u r-rekwiżiti tat-trasparenza skont il-UCTD. Id-Direttiva 2014/17/UE timponi standards għoljin tat-trasparenza billi teħtieġ informazzjoni ġenerali ċara u komprensibbli dwar il-ftehimiet ta’ kreditu li trid titqiegħed għad-dispożizzjoni tal-konsumaturi permezz tal-Fuljett Ewropew ta’ Informazzjoni Standardizzata (FEIS) u l-kalkolu tar-Rata Perċentwali Annwali ta’ Imposta (APR). B’rabta mas-self f’muniti barranin, l-Artikolu 23(6) tad-Direttiva 2014/17/UE jeħtieġ li l-kredituri u l-intermedjarji jiżvelaw lill-konsumatur, fl-ESIS u fil-ftehim ta’ kreditu, l-arranġamenti disponibbli għalih sabiex jillimita l-iskopertura għar-riskju tal-kambju matul il-ħajja tal-kreditu. Fejn m’hemm l-ebda dispożizzjoni fil-kuntratt ta’ kreditu biex jiġi limitat ir-riskju tal-kambju li għalih huwa skopert il-konsumatur għal ċaqliq ta’ inqas minn 20 %, il-FEIS għandu jinkludi eżempju illustrattiv tal-impatt ta’ ċaqliq ta’ 20 % fir-rata tal-kambju.

Il-Qorti applikat (211) rekwiżiti tat-trasparenza li jirriżultaw mid-Direttiva 2003/55/KE (212) dwar ir-regoli komuni għas-suq intern tal-gass naturali u l-UCTD b’mod komplimentari.

Il-fatt ta’ jekk bejjiegħ jew fornitur ikkonformax mar-rekwiżiti speċifiċi għas-settur huwa element importanti meta tiġi vvalutata l-konformità mar-rekwiżiti tat-trasparenza skont il-UCTD. Madankollu, fid-dawl tal-applikabbiltà parallela tal-UCTD mal-leġiżlazzjoni settorjali, il-konformità mat-tali strument ma tindikax b’mod awtomatiku konformità mar-rekwiżiti tat-trasparenza kollha skont il-UCTD. Barra minn hekk, il-fatt li att speċifiku ma fihx rekwiżiti ta’ informazzjoni speċifiċi ma jeskludix obbligi ta’ informazzjoni skont il-UCTD dwar klawżoli kuntrattwali li l-bejjiegħa jew il-fornituri jżidu minn jeddhom.

3.4. Valutazzjoni tal-inġustizzja skont l-Artikoli 3 u 4(1) tal-UCTD

3.4.1. Il-qafas għall-valutazzjoni skont l-Artikoli 3(1) u 4(1)

It-termini tal-kuntratt għandhom jitqiesu bħala inġusti skont l-Artikolu 3(1) jekk,

— b’mod li jmur kontra r-rekwiżiti ta’ bona fide,

— dawn jikkawżaw żbilanċ sinifikanti fid-drittijiet u fl-obbligi tal-partijiet li jirriżultaw mill-kuntratt, għad-detriment tal-konsumatur,

Għad li l-Qorti s’issa ma ntalbitx tispjega r-relazzjoni bejn dawk iż-żewġ kriterji, it-test tal-Artikolu 3(1) u tal-Premessa 16 jissuġġerixxi li n-nuqqas ta’ bona fide huwa marbut mal-iżbilanċ sinifikanti fid-drittijiet u fl-obbligi maħluqa minn klawżola kuntrattwali. Il-Premessa 16 tirreferi għas-setgħa ta’ negozjar tal-partijiet u tispjega li r-rekwiżit ta’ “buona fede” huwa relatat mal-kwistjoni ta’ jekk bejjiegħ jew fornitur jinnegozjax b’mod ġust u ekwitabbli ma’ konsumatur u jiħux l-interessi leġittimi tiegħu f’kunsiderazzjoni. F’dan ir-rigward, il-Qorti (213) ssib li huwa partikolarment rilevanti li tikkunsidra jekk il-bejjiegħ jew il-fornitur jistax jassumi b’mod raġonevoli li l-konsumatur kien jaqbel mal-klawżola f’negozjati individwali:

“Fir-rigward tal-kwistjoni dwar f’liema ċirkustanzi jinħoloq tali żbilanċ “kontra l-ħtieġa ta’ buona fede [minkejja r-rekwiżit ta’ bona fide]”, għandu jiġi kkonstatat li, fid-dawl tas-sittax-il premessa tad-Direttiva u kif essenzjalment osservat l-Avukat Ġenerali fil-punt 74 tal-konklużjonijiet tagħha, il-qorti nazzjonali għandha tivverifika għal dan l-iskop jekk il-bejjiegħ jew il-fornitur, fuq il-bażi ta’ aġir leali u ġust fil-konfront tal-konsumatur, setax raġonevolment jistenna li dan tal-aħħar jaċċetta tali klawżola wara negozjati individwali (214) .”

Dan jikkonferma li, għall-finijiet tal-Artikolu 3(1), il-kunċett ta’ bona fide huwa kunċett oġġettiv marbut mal-kwistjoni ta’ jekk, fid-dawl tal-kontenut tagħha, il-klawżola kuntrattwali inkwistjoni hijiex kompatibbli ma’ prattiki tas-suq ġusti u ekwitabbli li jieħdu l-interessi leġittimi tal-konsumaturi f’kunsiderazzjoni b’mod suffiċjenti. B’hekk, dan huwa marbut mill-qrib (215) mal-(iż)bilanċ fid-drittijiet u fl-obbligi tal-partijiet.

Il-valutazzjoni ta’ żbilanċ sinifikanti teħtieġ eżaminazzjoni dwar kif klawżola kuntrattwali tinfluwenza d-drittijiet u l-obbligi tal-partijiet. Fejn ikun hemm regoli supplimentari li minnhom tiddevja l-klawżola kuntrattwali, dawk ser ikunu l-punt ta’ riferiment għall-valutazzjoni ta’ żbilanċ sinifikanti fid-drittijiet u fl-obbligi tal-partijiet (216). Meta ma jkun hemm ebda dispożizzjoni statutorja rilevanti, żbilanċ sinifikanti ser ikollu jiġi vvalutat fid-dawl ta’ punti ta’ riferiment oħra, bħal prattiki tas-suq ġusti u ekwitabbli jew tqabbil tad-drittijiet u tal-obbligi tal-partijiet skont klawżola partikolari, b’kunsiderazzjoni tan-natura tal-kuntratt u ta’ klawżoli kuntrattwali relatati oħrajn.

Skont l-Artikolu 4(1) (217), l-inġustizzja ta’ klawżola kuntrattwali trid tiġi vvalutata b’kunsiderazzjoni

— tan-natura tal-oġġetti jew tas-servizzi li magħhom huwa relatat il-kuntratt,

— tal-klawżoli l-oħra kollha tal-kuntratt jew ta’ kuntratt ieħor li jiddependi fuqu u

— taċ-ċirkustanzi kollha li kienu jipprevalu waqt il-konklużjoni tal-kuntratt.

L-Istati Membri jistgħu jitbiegħdu minn dan it-test tal-inġustizzja ġenerali għall-benefiċċju tal-konsumaturi, jiġifieri biss jekk it-traspożizzjoni nazzjonali tagħmilha eħfef sabiex jiġi konkluż li klawżola kuntrattwali hija inġusta (218).

Il-lista indikattiva tal-klawżoli kuntrattwali fl-Anness (219) għall-UCTD hija element essenzjali li fuqu tista’ tkun ibbażata l-valutazzjoni dwar jekk klawżola partikolari hijiex inġusta skont l-Artikolu 3(1) (220). Għall-kuntrarju, meta klawżola kuntrattwali partikolari tkun koperta minn “lista sewda” nazzjonali, ma jkunx hemm bżonn li ssir valutazzjoni ta’ każ b’każ fuq il-bażi tal-kriterji tal-Artikolu 3(1). Tkun tapplika loġika simili meta Stat Membru jkun adotta lista ta’ klawżoli kuntrattwali li huma supponuti bħala inġusti.

3.4.2. Ir-rilevanza tad-dispożizzjonijiet statutorji u s-sinifikat tal-iżbilanċ

Meta jivvalutaw jekk klawżola kuntrattwali “tikkawżax żbilanċ sinifikanti fid-drittijiet u fl-obbligi tal-partijiet, għad-detriment tal-konsumatur”, il-qrati nazzjonali l-ewwel iridu jwettqu tqabbil tal-klawżola kuntrattwali rilevanti ma’ kwalunkwe regola fid-dritt nazzjonali li tkun tapplika fin-nuqqas tal-klawżola kuntrattwali (221), jiġifieri regoli supplimentari. It-tali mudelli regolatorji jistgħu jinstabu b’mod partikolari fid-dritt kuntrattwali nazzjonali, pereżempju fir-regoli li jistabbilixxu l-konsegwenzi ta’ nuqqas min-naħa ta’ parti milli tissodisfa ċerti obbligi kuntrattwali. Dan jista’ jinkludi l-kundizzjonijiet li fihom jistgħu jintalbu penali, bħall-imgħax ta’ inadempjenza, jew dispożizzjonijiet dwar ir-rata tal-imgħax statutorja (222).

Analiżi komparattiva bħal din tippermetti lill-qorti nazzjonali tevalwa jekk u kemm il-klawżola kuntrattwali tixħet lill-konsumatur f’sitwazzjoni legali anqas favorevoli milli tkun applikabbli skont id-dritt kuntrattwali. Il-klawżola kuntrattwali tista’ tagħmel is-sitwazzjoni legali anqas favorevoli għall-konsumaturi, pereżempju meta tirrestrinġi d-dritt li l-konsumaturi kieku jgawdu, jew tista’ żżid restrizzjoni fuq l-eżerċizzju tagħhom. Tista’ timponi wkoll obbligu addizzjonali fuq il-konsumatur li mhuwiex previst mir-regoli nazzjonali rilevanti (223).

L-iżbilanċ fid-drittijiet u fl-obbligi għad-detrimnet tal-konsumatur ikun sinifikanti jekk ikun hemm “preġudizzju suffiċjentement serju għas-sitwazzjoni legali li fiha l-konsumatur […] jinsab skont id-dispożizzjonijiet nazzjonali applikabbli (224)”. Dan mhux biflors jeħtieġ li l-klawżola jrid ikollha impatt ekonomiku sinifikanti fir-rigward tal-valur tat-tranżazzjoni (225). Għaldaqstant, pereżempju, klawżola kuntrattwali li timponi fuq il-konsumatur il-ħlas ta’ taxxa meta skont il-leġiżlazzjoni nazzjonali applikabbli din it-taxxa għandha tiġġarrab mill-bejjiegħ jew mill-fornitur tista’ toħloq żbilanċ sinifikanti fid-drittijiet u fl-obbligi tal-partijiet, indipendentement mill-ammonti li l-konsumatur eventwalment ikollu jħallas skont it-tali klawżola kuntrattwali (226).

L-effett ta’ klawżola kuntrattwali jiddependi wkoll mill-konsegwenzi tagħha skont is-sistema ġuridika nazzjonali applikabbli għall-kuntratt, li jfisser li dispożizzjonijiet legali oħra, li jinkludu r-regoli tal-proċedura, jaf ikollhom bżonn jiġu kkunsidrati wkoll (227). F’dan il-kuntest, id-diffikultà għall-konsumatur li jipprevjeni l-użu ssoktat tat-tip ta’ klawżola kuntrattwali inkwistjoni tista’ tkun rilevanti wkoll (228).

Il-Qorti ddeskriviet il-valutazzjoni ta’ żbilanċ sinifikanti fid-drittijiet u fl-obbligi tal-partijiet bil-mod segwenti (229):

“21 F’dan ir-rigward, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li, sabiex jiġi stabbilit jekk klawżola toħloqx, għad-detriment tal-konsumatur, ‘żbilanċ sinifikanti’ bejn id-drittijiet u l-obbligi tal-partijiet li jirriżultaw minn kuntratt, għandhom b’mod partikolari jittieħdu inkunsiderazzjoni r-regoli applikabbli tad-dritt nazzjonali fl-assenza ta’ qbil f’dan is-sens bejn il-partijiet. Huwa permezz ta’ tali analiżi komparattiva li l-qorti nazzjonali tkun tista’ tevalwa jekk, u, jekk dan ikun il-każ, sa fejn, il-kuntratt iqiegħed lill-konsumatur f’sitwazzjoni legali inqas favorevoli meta mqabbla ma’ dik prevista mid-dritt nazzjonali fis-seħħ ( 230 ) . 22 Għalhekk, jidher li l-kwistjoni ta’ jekk jeżistix tali żbilanċ sinjifikattiv ma tistax tkun limitata għal evalwazzjoni ekonomika ta’ natura kwantitattiva, ibbażata fuq paragun bejn l-ammont totali tal-operazzjoni li hija s-suġġett tal-kuntratt, minn naħa waħda, u l-ispejjeż li għalihom huwa responsabbli l-konsumatur skont din il-klawżola, min-naħa l-oħra. 23 Għall-kuntrarju, żbilanċ sinjifikattiv jista’ jirriżulta mis-sempliċi fatt ta’ preġudizzju suffiċjentement serju għas-sitwazzjoni legali li fiha l-konsumatur, bħala parti għall-kuntratt inkwistjoni, jinsab skont id-dispożizzjonijiet nazzjonali applikabbli, kemm jekk fil-forma ta’ restrizzjoni għall-kontenut tad-drittijiet li, skont dawn id-dispożizzjonijiet, huwa għandu skont dan il-kuntratt kif ukoll jekk fil-forma ta’ ostakolu għall-eżerċizzju tagħhom jew ukoll tal-impożizzjoni fuqu ta’ obbligu supplimentari, li ma huwiex previst mir-regoli nazzjonali. 24 F’dan ir-rigward, il-Qorti tal-Ġustizzja fakkret li, skont l-Artikolu 4(1) tad-Direttiva, in-natura inġusta ta’ klawżola kuntrattwali għandha tiġi evalwata billi tittieħed inkunsiderazzjoni n-natura tal-beni jew tas-servizzi li huma s-suġġett tal-kuntratt inkwistjoni u b’riferiment, għaċ-ċirkustanzi kollha madwar il-konklużjoni tagħha, kif ukoll għall-klawżoli l-oħra kollha ta’ dan il-kuntratt […] ( 231 ) . Minn dan jirriżulta li, f’din il-perspettiva, għandhom jiġu evalwati wkoll il-konsegwenzi li l-imsemmija klawżola jista’ jkollha fil-kuntest tad-dritt li japplika għal tali kuntratt, fatt li jimplika eżami tas-sistema legali nazzjonali […] ( 232 ) . ”

Meta l-arranġamenti kuntrattwali jiksru dispożizzjoni statutorja tad-dritt kuntrattwali nazzjonali jew tal-UE li minnha l-partijiet ma jistgħux jiddevjaw permezz ta’ kuntratt, stipulazzjonijiet kuntrattwali bħal dawn ġeneralment ikunu invalidi diġà direttament permezz tat-tali dispożizzjonijiet. Klawżoli kuntrattwali mhux innegozjati individwalment li jiddevjaw mit-tali dispożizzjonijiet aktarx li jiksru l-Artikolu 3(1) tal-UCTD ukoll.

3.4.3. Sanzjonijiet jew konsegwenzi marbuta man-nuqqas min-naħa tal-konsumatur milli jirrispetta l-obbligi kuntrattwali

Sabiex ma jiġix ikkawżat żbilanċ sinifikanti għad-detriment tal-konsumatur, sanzjonijiet jew konsegwenzi marbuta man-nuqqas min-naħa tal-konsumatur milli jirrispetta l-obbligi kuntrattwali jridu jkunu ġġustifikati fid-dawl tal-importanza tal-obbligu tal-konsumatur u tas-serjetà tan-nuqqas ta’ żamma ta’ konformità miegħu (233). Fi kliem ieħor, iridu jkunu proporzjonati (234). Din il-valutazzjoni trid tinkludi l-kwistjoni ta’ jekk il-klawżola kuntrattwali tidderogax minn dispożizzjonijiet statutorji li jkunu japplikaw fin-nuqqas ta’ klawżola kuntrattwali fuq dik il-kwistjoni u, meta l-klawżola twassal għal proċedura partikolari, il-mezzi proċedurali disponibbli għall-konsumatur (235).

Il-Qorti (236) ppreżentat il-kriterji rilevanti fir-rigward tal-hekk imsejħa klawżoli dwar l-“iskadenza” jew klawżoli ta’ ripagament bikri fi ftehimiet ta’ kreditu ipotekarju li jippermettu lill-kreditur jiftaħ proċedimenti ta’ infurzar bil-mod segwenti:

“[…] L-Artikolu 3(1) u (3) tad-Direttiva 93/13 u l-punti 1(e) u (g) u, 2(a) tal-Anness tagħha għandhom jiġu interpretati fis-sens li, sabiex tiġi evalwata n-natura inġusta ta’ klawżola ta’ skadenza tat-terminu ta’ kreditu ipotekarju,[…], huma b’mod partikolari ta’ importanza essenzjali: — il-kwistjoni dwar jekk il-possibbiltà tal-bejjiegħ jew tal-fornitur li jirrixxendi unilateralment il-kuntratt tiddependix fuq in-nuqqas ta’ eżekuzzjoni mill-konsumatur ta’ obbligu li għandu natura essenzjali fil-kuntest tar-relazzjoni kuntrattwali inkwistjoni;, — il-kwistjoni dwar jekk din il-possibbiltà hijiex prevista għall-każijiet li fihom tali nuqqas ta’ eżekuzzjoni jkun ta’ natura suffiċjentement serja meta mqabbla mat-tul u mal-ammont tas-self; — il-kwistjoni dwar jekk l-imsemmija possibbiltà tidderogax mir-regoli applikabbli fin-nuqqas ta’ ftehim bejn il-partijiet, b’tali mod li tagħmel iktar diffiċli għall-konsumatur, fid-dawl tal-mezzi proċedurali li għandu għad-dispożizzjoni tiegħu, l-aċċess għall-ġustizzja u l-eżerċizzju tad-drittijiet għad-difiża; u — il-kwistjoni dwar jekk id-dritt nazzjonali jipprevedix mezzi adegwati u effikaċi li permezz tagħhom il-konsumatur li jkun suġġett għall-applikazzjoni ta’ tali klawżola jkun jista’ jirrimedja l-effetti tar-rixessjoni unilaterali tal-kuntratt ta’ self. Hija l-qorti tar-rinviju li għandha twettaq din l-evalwazzjoni, fid-dawl taċ-ċirkustanzi tal-kawża mressqa quddiemha.”

Fir-rigward tal-imgħaxijiet ta’ inadempjenza, il-Qorti (237) spjegat dan it-test kif ġej:

“[…], fir-rigward tal-klawżola dwar l-iffissar tal-interessi moratorji, għandu jitfakkar li, fid-dawl tal-punt 1(e) tal-Anness tad-Direttiva, moqri flimkien mad-dispożizzjonijiet tal-Artikoli 3(1) u 4(1) tad-Direttiva, il-qorti tar-rinviju għandha tivverifika b’mod partikolari, kif enfasizzat l-Avukat Ġenerali fil-punti 85 sa 87 tal-konklużjonijiet tagħha, minn naħa, ir-regoli nazzjonali li kienu japplikaw bejn il-partijiet li kieku ma kien stipulat xejn fil-kuntratt inkwistjoni jew f’diversi kuntratti ta’ dan it-tip konklużi mal-konsumaturi u, min-naħa l-oħra, il-livell tar-rata tal-interessi moratorji ffissat, imqabbel mar-rata tal-interessi legali, sabiex jiġi vverifikat li dan il-livell huwa adegwat sabiex jiġi ggarantit li jintlaħqu l-għanijiet li dan il-livell isegwi fl-Istat Membru kkonċernat u li ma jmurx lil hinn minn dak li huwa neċessarju sabiex jintlaħqu dawn l-għanijiet.”

B’rabta mal-proporzjonalità (238) u, b’hekk, mal-inġustizzja tas-sanzjonijiet stipulati fil-klawżoli kuntrattwali, il-Qorti speċifikat ukoll (239) li hemm bżonn li jiġi evalwat l-effet kumulattiv tal-klawżoli tal-penali kollha fil-kuntratt inkwistjoni, indipendentement minn jekk il-kreditur fil-fatt jinsistix li dawn għandhom jiġu ssodisfati bis-sħiħ.

Anki jekk huwa biss l-effett kumulattiv tas-sanzjonijiet li jagħmilhom sproporzjonati, il-klawżoli kuntrattwali rilevanti kollha jridu jitqiesu inġusti (240), indipendentement minn jekk ġewx applikati (241).

3.4.4. Inġustizzja possibbli tal-prezz jew tar-remunerazzjoni

Kif intqal aktar ’il fuq (242), skont l-istandard minimu tal-UCTD, is-suffiċjenza tal-prezz jew tar-remunerazzjoni trid tiġi vvalutata skont l-Artikolu 3(1) biss jekk il-klawżoli kuntrattwali li jiddeterminaw il-prezz jew ir-remunerazzjoni applikabbli ma jkunux abbozzati f’lingwa sempliċi li tinftiehem. Għall-valutazzjoni tagħhom skont l-Artikolu 3(1), meta d-dritt nazzjonali rilevanti ma jkunx fih regoli supplimentari, pereżempju, prattiki tas-suq prevalenti fiż-żmien li fih ġie konkluż il-kuntratt ikollhom jittieħdu f’kunsiderazzjoni meta jitqabbel il-korrispettiv li jrid jitħallas mill-konsumatur u l-valur ta’ oġġett jew ta’ servizz partikolari (243). Pereżempju, rigward l-inġustizzja possibbli ta’ rata tal-imgħax ordinarja stabbilita fi ftehim ta’ self, il-Qorti ddikjarat (244) li

“meta l-qorti tar-rinviju tikkunsidra li klawżola kuntrattwali dwar il-metodu ta’ kalkolu tal-interessi ordinarji, bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali, ma ġietx redatta b’mod ċar u li tinftiehem fis-sens tal-Artikolu 4(2) ta’ din id-direttiva, hija għandha teżamina jekk din il-klawżola hijiex inġusta fis-sens tal-Artikolu 3(1) tal-imsemmija direttiva. Fil-kuntest ta’ dan l-eżami, il-qorti tar-rinviju għandha b’mod partikolari tqabbel il-metodu ta’ kalkolu tar-rati tal-interessi ordinarji previsti minn din il-klawżola u l-ammont effettiv li jirriżulta minn din ir-rata flimkien mal-metodi ta’ kalkolu normalment adottati u r-rata ta’ interessi legali kif ukoll ir-rati ta’ interessi applikati fis-suq fid-data tal-konklużjoni tal-kuntratt inkwistjoni fil-kawża prinċipali għal self ta’ ammont u ta’ terminu ekwivalenti għal dawk tal-kuntratt ta’ self ikkunsidrat[;]”

Fid-dawl ukoll tal-“ħtieġa ta’ buona fede” fl-Artikolu 3(1), il-Kummissjoni tqis li prattiki tas-suq ġusti u ekwitabbli biss jistgħu jiġu kkunsidrati għal din il-valutazzjoni.

3.4.5. Ċirkustanzi fiż-żmien tal-konklużjoni tal-kuntratt

Skont l-Artikolu 4(1), l-inġustizzja ta’ klawżola kuntrattwali, jiġifieri l-iżbilanċ sinifikanti kontra r-rekwiżiti ta’ bona fide, trid tiġi vvalutata b’kunsiderazzjoni tan-natura tal-kuntratt, ta’ klawżoli kuntrattwali oħra u t