MT    MT 
 
 
 IL-KUMMISSJONI  
EWROPEA  IR-RAPPREŻENTANT GĦOLI TAL - 
UNJONI GĦALL - 
AFFARIJIET BARRANIN U L - 
POLITIKA TA' SIGURTÀ  
Brussell, 13.9.2017  
JOIN(2017) 450 final  
  
KOMUNIKAZZJONI KONĠUNTA LILL -PARLAMENT EWROPEW U LILL -
KUNSILL  
Reżiljenza, Deterrenza u Difiża: Il -Bini ta' ċibersigurtà bsaħħitha għall -UE  
 
2 
 1. INTRODUZZJONI  
Iċ-ċibersigurtà hija essenzjali kemm għall -prosperità kif ukoll għas -sigurtà tagħna. Hekk kif 
il-ħajja tagħna ta’ kuljum u l -ekonomiji tagħna jsiru dejjem aktar dipendenti fuq teknoloġiji 
diġitali, aħna nsiru dejjem aktar esposti. L -inċidenti taċ -ċibersigurtà qed jiddiversifikaw, 
kemm f’termini ta’ min hu responsabbli kif ukoll f’t ermini ta’ dak li jfittxu li jiksbu. 
Attivitajiet Ċibernetiċi Malizzjużi ma jheddux biss l -ekonomiji tagħna u l -ispinta lis -Suq 
Uniku Diġitali, iżda wkoll il -funzjonament innifsu tad -demokraziji, il -libertajiet u l -valuri 
tagħna. Is -sigurtà tagħna fil -futur tiddependi fuq li nittrasformaw il -kapaċità tagħna li 
nipproteġu l -UE kontra t -theddid ċibernetiku: Kemm il -kapaċità tal -infrastruttura ċivili kif 
ukoll il -kapaċità ta’ dik militari jserrħu fuq is -sistemi diġitali. Dan ġie rikonoxxut mill -Kunsill 
Ewropew  ta’ Ġunju 20171, kif ukoll fl -Istrateġija Globali dwar il -Politika Barranija u ta’ 
Sigurtà Komuni għall -Unjoni Ewropea2. 
Ir-riskji qed jiżdiedu b’mod esponenzjali. L -istudji jissuġġerixxu li l -impatt ekonomiku taċ -
ċiberkriminalità żdied b’ħames darbiet mi ll-2013 sal -2017 u jista’ jiżdied b’erba’ darbiet oħra 
sal-20193. Ir-ransomware4 kellu żieda partikolari, bl -attakki riċenti5 jirriflettu żieda 
drammatika fl -attività ċiberkriminali. Madankollu, ir -ransomware mhuwiex l -unika theddida.  
It-theddid ċiberneti ku kien ġej kemm minn atturi mhux statali kif ukoll minn atturi statali: 
dawn spiss ikunu kriminali, immotivati mill -qliegħ, iżda jistgħu jkunu wkoll politiċi u 
strateġiċi. It -theddida kriminali hija intensifikata mit -titpin tal -limiti bejn ċiberkriminalit à u 
kriminalità “tradizzjonali”, minħabba li l -kriminali jużaw l -internet kemm biex jespandu l -
attivitajiet tagħhom, kif ukoll bħala sors biex isibu metodi u għodod ġodda biex iwettqu l -
kriminalità6. Madankollu, fil -maġġoranza tal -każi, il -probabbiltà li j iġi identifikat il -kriminali 
huma minimi, u l -probabbiltà ta’ prosekuzzjoni huma iżgħar minn hekk.  
Fl-istess ħin, l -atturi statali qegħdin dejjem aktar jilħqu l -għanijiet ġeopolitiċi tagħhom mhux 
biss permezz ta’ għodod tradizzjonali bħall -forza militari,  iżda permezz ta’ għodod ċibernetiċi 
aktar diskreti, inkluż permezz tal -interferenza fil -proċessi demokratiċi interni. Illum l -użu taċ -
ċiberspazju bħala qasam ta’ gwerra, kemm waħdu kif ukoll bħala parti mill -approċċ ibridu 
huwa rikonoxxut b’mod wiesa’. Ka mpanji ta’ diżinformazzjoni, aħbarijiet foloz u 
operazzjonijiet ċibernetiċi mmirati lejn infrastruttura kritika qed isiru aktar komuni u jeħtieġu 
rispons. Għal din ir -raġuni, fil -Karta ta’ Riflessjoni tagħha dwar il -Ġejjieni tad -Difiża 
Ewropea7 il-Kummissj oni enfasizzat l -importanza ta’ kooperazzjoni fid -difiża ċibernetika.  
Sakemm ma ntejbux b’mod sostanzjali ċ -ċibersigurtà tagħna, ir -riskju se jiżdied mat -
trasformazzjoni diġitali. Sal -2020, għexieren ta’ biljuni ta’ apparat ta’ "Internet tal -Oġġetti" 
huma mistennija jkunu konnessi mal -internet, iżda ċ -ċibersigurtà għad mhijiex prijoritizzata 
fid-disinn tagħhom 8. Fin-nuqqas li jiġu protetti l -apparati li jikkontrollaw il -grilji tal -enerġija 
                                                            
1 http://www.consilium.europa.eu/en/press/press -releases/2017/06/23 -euco -conclusions/ .  
2 http://europa.eu/globalstrategy/ .  
3 Ara pereżempju McAfee & Centre for Strategic and International Studies "Net los ses: Estimating the Global 
Cost of Cybercrime" 2014.  
4 Ir-ransomware huwa tip ta’ softwer malizzjuż li jipprevjeni jew jillimita lill -utenti li jaċċessaw is -sistema 
tagħhom, jew billi jimblokka l -iskrin tas -sistema inkella billi jimblokka l -fajls tal -utenti sakemm titħallas 
somma flus.  
5 F’Mejju 2017 l -attakk ta’ ransomware WannaCry  affettwa aktar minn 400,000 kompjuter f’aktar minn 1 50 
pajjiż. Xahar wara, l -attakk ta’ ransomware “Petya” laqat lill -Ukrajna u lil diversi kumpaniji madwar id -
dinja.  
6 EUROPOL, Valutazzjoni ta' Theddid mill -Kriminalità Organizzata 2017.  
7 https://ec.europa.eu/commission/sites/beta -political/files/reflection -paper -defence_en.pdf .  
8 IDC and TXT Solutions (2014), SMART 2013/0037 Cloud and IoT combination, studju għall -Kummissjoni.  
 
3 
 tagħna, il -karozzi u n -netwerks tat -trasport, il -fabbriki, il -finan zi, l-isptarijiet u d -djar jista’ 
jkollhom konsegwenzi devastanti u jikkawżaw ħsara kbira għall -fiduċja tal -konsumatur 
f’teknoloġiji emerġenti. Ir -riskju ta’ attakki politikament motivati fuq miri ċivili u ta’ 
nuqqasijiet fil -qasam tad -difiża ċibernetika i kompli japprofondixxi r -riskju aktar.  
L-approċċ stabbilit f’din il -Komunikazzjoni Konġunta se jagħmel l -UE f’pożizzjoni aħjar 
biex taffaċċja dawn it -theddidiet. Dan jibni reżiljenza akbar u awtonomija strateġika, u jżid il -
kapaċitajiet f’termini ta’ teknoloġija u ħiliet, kif ukoll jgħin li jinbena suq uniku b’saħħtu. 
Għal dan hemm bżonn li l -istrutturi t -tajba jkunu fis -seħħ biex tinbena ċibersigurtà b'saħħitha 
u jkun hemm reazzjoni malli tkun meħtieġa, bl -involviment sħiħ tal -atturi ewlenin kollha. L -
approċċ jiskoraġġixxi b’mod aħjar ukoll l -attakki ċibernetiċi, billi jżid il -ħidma biex jiġu 
identifikati, traċċati u miżmuma dawk responsabbli. Dan jagħraf ukoll id -dimensjoni globali 
milli jiżviluppa kooperazzjoni internazzjonali bħala pjattaforma għat -tmexxija tal -UE dwar iċ -
ċibersigurtà. Dawn il -passi jibnu fuq l -approċċi tas -Suq Uniku Diġitali, l -Istrateġija Globali, l -
Aġenda Ewropea dwar is -Sigurtà9, il-Qafas Konġunt dwar il -ġlieda kontra t -theddid ibridu 10 
u l-Komunikazzjoni dwar it -Tnedija  ta’ Fond Ewropew għad -Difiża1112. 
L-UE diġa’ qed taħdem fuq ħafna minn dawn il -kwistjonijiet: wasal iż -żmien li l -flussi ta’ 
ħidma differenti jingħaqdu flimkien. Fl -2013, L -UE waqqfet Strateġija taċ -Ċibersigurtà li 
tniedi  serje ta’ flussi tax -xogħol ewlenin biex ittejjeb ir -reżiljenza ċibernetika13. L-għanijiet u 
l-prinċipji ewlenin tagħha li trawwem ekosistema ċibernetika affidabbli, sigura u miftuħa 
jibqgħu validi. Iżda l -evolviment tax -xenarju ta’ theddida dejjem jevolvi  u kontinwu jitlob 
għal aktar azzjoni biex fil -futur ikun hemm aktar reżistenza għall -attakki jew jiġu 
skoraġġuti14.  
L-UE tinsab f’pożizzjoni tajba biex tindirizza ċ -ċibersigurtà, minħabba l -kamp ta’ 
applikazzjoni tal -politiki tagħha u l -għodod, l -istruttu ri u l -kapaċitajiet disponibbli għaliha. 
Filwaqt li l -Istati Membri jibqgħu responsabbli għas -sigurtà nazzjonali, l -iskala u n -natura 
transfruntiera tat -theddida huma biżżejjed biex l -UE tieħu azzjoni li tipprovdi inċentivi u 
tappoġġja lill -Istati Membri b iex tiżviluppa u żżomm aktar kapaċitajiet taċ -ċibersigurtà 
nazzjonali u kapaċitajiet aħjar, filwaqt li fl -istess ħin tibni l -kapaċità fil -livell tal -UE. Dan l -
approċċ huwa mfassal biex jistimula l -atturi kollha - lill-UE, lill -Istati Membri, lill -industrij i u 
lill-individwi - biex jagħti liċ -ċibersigurtà l -prijorità li għandha bżonn biex tibni r -reżiljenza u 
jkollha rispons aħjar fil -livell tal -UE għal attakki ċibernetiċi. Dan se jġib passi konkreti biex 
jgħin jagħraf u jinvestiga kwalunkwe forma ta’ inċide nti ċibernetiċi kontra l -UE u l -Istati 
Membri tagħha u biex jirreaġixxi b’mod xieraq, inkluż permezz tal -prosekuzzjoni tal -
kriminali. Dan se jippermetti li l -azzjoni esterna tal -UE tippromwovi b’mod effettiv iċ -
ċibersigurtà fuq livell globali. Ir -riżultat se jkun ċaqliqa għall -UE minn approċċ reattiv għal 
approċċ proattiv biex jipproteġi l -ħarsien tal -prosperità tal -Ewropa, is -soċjetà u l -valuri, kif 
ukoll id -drittijiet u l -libertajiet fundamentali, permezz ta’ rispons kemm għal theddid eżistenti 
kif ukoll għal dak futur.  
                                                            
9 COM(2015) 185 fina l. 
10 JOIN(2016)  18 final.  
11 COM(2017)  295 final.  
12 L-approċċ huwa sostnut ukoll permezz ta’ parir xjentifiku indipendenti mogħti mill -Grupp ta’ Livell Għoli 
ta’ Konsulenti Xjentifiċi tal -Mekkaniżmu għall -Parir Xjentifiku   tal-Kummissjoni Ewropea (ara r -referenzi 
hawn taħt).  
13 JOIN(2013) 1 final. Valutazzjoni ta’ din l -istrateġija hija disponibbli fl -SWD (2017) 295.  
14 Sakemm ma jkunx iddikjarat mod ieħor, il-proposti f’din il -Komunikazzjoni huma newtrali għall -finijiet ta’ 
baġit. Kwalunkwe inizjattiva li għandha implikazzjonijiet baġitarji se ssegwi l -proċeduri baġitarji annwali u 
ma tistax tippreġudika l -Qafas Finanzjarju Pluriennali li jmiss ta' wara l -2020. 
 
4 
 2. NIBNU R -REŻILJENZA TAL -UE GĦAL ATTAKKI ĊIBERNETIĊI  
Reżiljenza ċibernetika b’saħħitha għandha bżonn ta’ approċċ wiesa’ u kollettiv. Dan jitlob 
għal strutturi aktar robusti u effettivi biex jippromwovu ċ -ċibersigurtà u biex iwieġbu għal 
attakki ċibernetiċi fl -Istati Membri iżda wkoll l -istituzzjonijiet, l -aġenziji u l -korpi stess tal -
UE. Dan jirrikjedi wkoll approċċ aktar komprensiv, approċċ trans -politiku għall -bini ta’ 
reżiljenza ċibernetika u awtonomija strateġika, b’Suq Uniku b’saħħtu,  avvanzi kbar fil -
kapaċità teknoloġika tal -UE, u numru ferm akbar ta’ esperti b’livell għoli ta’ ħiliet. Fil -qalba 
ta’ dan hemm aċċettazzjoni usa’ li ċ -ċibersigurtà hija sfida komuni tas -soċjetà, biex b’hekk 
ikunu involuti għadd ta’ livelli differenti ta’ gvern, ekonomija u s -soċjetà.  
2.1 It-tisħiħ tal -Aġenzija tal -Unjoni Ewropea dwar is -Sigurtà tan -Netwerks u l -
Informazzjoni  
L-Aġenzija tal -Unjoni Ewropea dwar is -Sigurtà tan -Netwerks u l -Informazzjoni 
(ENISA) għandha rwol ewlieni fit -tisħiħ tar -reżiljenza ċibernetika tal -UE u r -rispons tagħha 
iżda hija ristretta skont il -mandat attwali tagħha. Il -Kummissjoni, għalhekk, qed tressaq 
proposta ta’ riforma ambizzjuża, inkluż mandat permanenti għall -aġenzija15. Dan se 
jiżgura li l -ENISA tipprovdi appoġġ lill -Istati Membri, l -istituzzjonijiet tal -UE u n -negozji 
f’oqsma ewlenin, inkluża l -implimentazzjoni tad -Direttiva dwar is -Sigurtà tan -Netwerks u 
tas-Sistemi tal -Informazzjoni16 (“id-Direttiva NIS”) u l -Qafas ta’ ċertifikazzjoni taċ -
ċibersigurtà propost.  
L-ENISA ri formata se jkollha rwol ta’ konsulenza b’saħħtu fuq l -iżvilupp tal -politika u l -
implimentazzjoni, inkluż il -promozzjoni tal -koerenza bejn inizjattivi settorjali u d -Direttiva 
dwar iċ -Ċibersigurtà (NIS) kif ukoll fl -għajnuna fit -twaqqif ta’ Ċentri Settorjal i għall -
Kondiviżjoni tal -Informazzjoni f’setturi kritiċi. L -ENISA se ttejjeb il -livell u żżid it -tħejjija 
Ewropea billi torganizza eżerċizzji ċibernetiċi pan -Ewropej kull sena li jgħaqqdu r -rispons fuq 
livelli differenti. Hija ser tappoġġja wkoll żvilupp t al-politika tal -UE dwar iċ -ċertifikazzjoni 
ċibernetika tat -teknoloġija tal -informazzjoni u tal -komunikazzjoni (ICT) u ser ikollha rwol 
importanti biex jiżdiedu kemm il -kooperazzjoni operazzjonali kif ukoll l -immaniġġar ta’ 
kriżijiet madwar l -UE. L -aġenzija  se sservi wkoll bħala punt fokali ta’ informazzjoni u 
għarfien fil -komunità taċ -ċibersigurtà.  
Fehim rapidu u kondiviż dwar it -theddid u l -inċidenti kif iseħħu huwa prerekwiżit biex jiġi 
deċiż jekk hijiex meħtieġa azzjoni ta’ mitigazzjoni konġunta jew risp ons appoġġjat mill -UE. 
Skambju ta’ informazzjoni bħal dan jirrikjedi l -involviment tal -atturi rilevanti kollha — il-
korpi u l -aġenziji tal -UE, kif ukoll l -Istati Membri — f’livell tekniku, operazzjonali u 
strateġiku. L -ENISA, f’kooperazzjoni mal -korpi rile vanti fil -livell tal -Istati Membri u fil -livell 
tal-UE, b’mod partikolari man -Netwerk tal -iskwadri ta’ rispons għal inċidenti relatati mas -
sigurtà tal -kompjuters17, mas -CERT -UE, l -Europol u maċ -Ċentru ta’ Analiżi tal -Intelligence 
tal-UE (INTCEN), se tikkont ribwixxi wkoll għall -għarfien tas -sitwazzjoni fil -livell tal -UE. 
Dan jista’ jiġi alimentat fl -intelligence dwar it -theddid u fit -tfassil tal -politika fil -kuntest ta’ 
monitoraġġ regolari tax -xenarju tat -theddida u kooperazzjoni operazzjonali effettiva, kif ukoll 
b’rispons għal inċidenti transfruntiera fuq skala kbira.  
 
                                                            
15 COM(2017)  477 final.  
16 Id-Direttiva (UE) 2016/1148 tal -Parlament Ewropew u tal -Kunsill tas -6 ta’ Lulju 2016 dwar miżuri għal 
livell għoli komuni ta’ sigurtà tan -netwerks u tas -sistemi tal -informazzjoni madwar l -Unjoni.  
17 Kif previst fl -Artikolu  9 tad-Direttiva dwar iċ -Ċibersigurtà (NIS).  
 
5 
 2.2 Lejn Att dwar Suq Uniku ta’ Ċibersigurtà  
It-tkabbir tas -suq taċ -ċibersigurtà fl -UE — f’termini ta’ prodotti, servizzi u proċessi — 
jinżamm lura f’għadd ta’ modi. Aspett fundamentali huwa n -nuqqas ta’ skemi ta’ 
ċertifikazzjoni taċ -ċibersigurtà rikonoxxuti madwar l -UE biex jibnu standards ogħla ta’ 
reżiljenza fi prodotti u sabiex tissaħħaħ il -fiduċja fis -suq madwar l -UE kollha. Għaldaqstant, 
il-Kummissjoni qiegħda tressaq proposta għat -twaqqi f ta’ qafas għaċ -ċertifikazzjoni taċ -
ċibersigurtà tal -UE18. lI-Qafas jistabbilixxi l -proċedura għall -ħolqien ta’ skemi ta’ 
ċertifikazzjoni għas -sigurtà ċibernetika mal -UE kollha, li jkopru prodotti, servizzi u/jew 
sistemi, li jadattaw il -livell ta’ assigura zzjoni għall -użu involut (kemm jekk ikunu ta’ 
infrastrutturi kritiċi jew apparat tal -konsumatur).19. Dan se jġib benefiċċji ċari għan -negozji 
billi jevita l -ħtieġa li jgħaddi minn bosta proċessi ta’ ċertifikazzjoni meta jkun hemm 
kummerċ bejn il -fruntieri, u hekk jillimita l -ispejjeż amministrattivi u finanzjarji. L -użu ta’ 
skemi żviluppati skont dan il -Qafas se jgħin ukoll biex tinbena l -fiduċja tal -konsumaturi, 
b’ċertifikat ta’ konformità li jinforma u jassigura lix -xerrejja u lill -utenti magħrufa dwar il -
karatteristiċi tas -sigurtà tal -prodotti u s -servizzi li jixtru u jużaw. Dan jagħmel l -istandards 
għoljin għas -sigurtà ċibernetika sors ta’ vantaġġ kompetittiv. Ir -riżultat jibni reżiljenza ikbar 
minħabba li prodotti u servizzi tal -ICT jiġu evalwati b’mod f ormali kontra sett stabbilit ta’ 
standards taċ -ċibersigurtà, li jista’ jkun żviluppat b’rabta usa’ mill -qrib mal -ħidma li 
għaddejja dwar l -istandards tal -ICT20.  
L-Iskemi ta’ Qafas ikunu volontarji u ma joħolqu ebda obbligu regolatorju immedjat fuq 
bejjiegħa jew fornituri ta’ servizzi. L -iskemi ma jikkontradixxu ebda rekwiżit ġuridiku 
applikabbli, bħalma hija l -leġiżlazzjoni tal -UE dwar il -protezzjoni tad -dejta.  
Ladarba jiġi stabbilit il -Qafas, il -Kummissjoni se tistieden lill -partijiet interessati r ilevanti 
biex jiffokaw fuq tliet oqsma ta’  prijorità:  
 Sigurtà f’applikazzjonijiet kritiċi jew b’riskju għoli21: sistemi li niddependu fuqhom fl -
attivitajiet tagħna ta’ kuljum, mill -karozzi tagħna għall -makkinarju fil -fabbriki, sal -akbar 
sistemi bħall -ajrup lani jew l -impjanti li jiġġeneraw l -enerġija sal -iżgħar sistemi bħal 
apparat mediku, qed isiru dejjem aktar diġitali u interkonnessi. Għalhekk, il -komponenti 
ewlenin tal -ICT fi prodotti u sistemi bħal dawn jkunu jeħtieġu valutazzjonijiet rigorużi 
tas-sigur tà. 
 Iċ-ċibersigurtà fi prodotti diġitali użati ħafna, netwerks, sistemi u servizzi użati mis -settur 
privat u pubbliku biex jiddefendu kontra attakki u japplikaw l -obbligi regolatorji 22 -  bħal 
kriptaġġ tal -posta elettronika, firewalls u Networks Privati Vi rtwali; huwa kruċjali li l -użu 
dejjem aktar mifrux ta’ dawn l -għodod ma jwassalx għal sorsi ġodda ta’ riskju jew għal 
vulnerabbiltajiet ġodda.  
 L-użu ta’ metodi ta’ “sigurtà sa mill -ippjanar” f’apparat diġitali bi prezz baxx, 
interkonness, tal -konsum tal -massa, apparati li jiffurmaw l -Internet tal -Oġġetti: jistgħu 
                                                            
18 COM(2017) 477.   
19 Livell ta’ assigurazzjoni jindika l -grad ta’ rigorożità tal -valutazzjoni tas -sigurtà u normalment ikun 
proporzjonat mal -livell ta’ riskju assoċjat mal -oqsma jew funzjonijiet ta’ din l -applikazzjon i (jiġifieri livell 
għoli ta’ assigurazzjoni meħtieġ għal prodotti jew servizzi tal -ICT użati f’riskju għoli ta’ applikazzjoni jew 
funzjonijiet).  
20 COM(2016) 176.  
21 L-eċċezzjoni tkun jekk iċ -ċertifikazzjoni obbligatorja jew volontarja tkun irregolata minn  atti oħra tal -Unjoni.  
22 Pereżempju, id -Direttiva (UE) 2016/1148, ir -Regolament (UE) 2016/679, id -Direttiva (UE) 2015/2366 u atti 
legali oħra bħall -Kodiċi Ewropea tal -Komunikazzjonijiet Elettroniċi, jeħtieġu li l -organizzazzjonijiet 
jimplimentaw miżuri ta’  sigurtà xierqa biex jiġu indirizzati r -riskji tas -sigurtà ċibernetika rilevanti.   
 
6 
 jintużaw skemi taħt il -qafas biex jindikaw li l -prodotti jinbnew bl -użu ta’ metodi ta’ 
żvilupp sikurtal -ogħla livell, li jkunu għaddew minn testijiet xierqa ta’ sigurtà, u li l -
bejjiegħa impenjaw ruħhom li jaġġornaw is -softwer tagħhom f’każ ta’ theddid jew 
vulnerabbiltajiet ġodda skoperti reċentement.  
Dawn il -prijoritajiet għandhom jieħdu kont partikolari, tax -xenarju tat -theddida taċ -
ċibersigurtà li qed tevolvi, kif ukoll tal -importanza ta’ servi zzi essenzjali bħal servizzi tat -
trasport, l -enerġija, il -kura tas -saħħa, il -banek, l -infrastrutturi tas -swieq finanzjarji, ilma tax -
xorb jew l -infrastruttura diġitali23.   
Filwaqt li l -ebda prodott, sistema jew servizz tal -ICT ma jista’ jkun iggarantit li huwa 
sikur“100  %”, hemm diversi difetti magħrufa u ddokumentati sew fid -disinn ta’ prodotti tal -
ICT li jistgħu jiġu sfruttati għal attakki. Approċċ ta’ “sigurtà skont id -disinn”   adottat minn 
produtturi ta’ apparati konnessi, softwer u apparat tal -IT jiżgu ra li ċ -ċibersigurtà tkun 
indirizzata qabel ma jitqiegħdu prodotti ġodda fis -suq. Dan jista’ jkun parti mill -prinċipju ta’ 
“dover ta’ kura”, li għandu jiġi żviluppat flimkien mal -industrija, li jista’ jnaqqas il -
vulnerabbiltajiet tal -prodott/tas -softwer bl -applikazzjoni ta’ firxa ta’ metodi mid -disinn, l -
ittestjar u l -verifika, inkluż verifika formali fejn ikun applikabbli, manutenzjoni fit -tul, u l -użu 
ta’ tagħmir sikur tal -iżvilupp, kif ukoll l -iżvilupp ta’ proċessi, aġġornamenti u patches biex 
jindirizza w il-vulnerabbiltajiet mhux skoperti qabel u aġġornament u tiswija malajr24. Dan se 
jżid ukoll il -fiduċja tal -konsumaturi fi prodotti diġitali.  
Barra minn hekk, ir -rwol importanti ta' riċerkaturi tas -sigurtà ta’ parti terza biex jiskopru l -
vulnerabbiltajiet  fi prodotti u servizzi eżistenti għandu jiġi rikonoxxut u l -kundizzjonijiet li 
jippermettu  żvelar tal -vulnerabbiltà25 koordinata għandhom jinħolqu fl -Istati Membri, u jibnu 
fuq l-aħjar prattiki26 u standards rilevanti 27. 
Fl-istess ħin, diversi setturi  qed j affaċċjaw kwistjonijiet speċifiċi u għandhom jiġu 
inkoraġġuti biex jiżviluppaw l -approċċ tagħhom stess. B’dan il -mod, l -istrateġiji ġenerali taċ -
ċibersigurtà jkunu kkumplimentati minn strateġiji ta’ ċibersigurtà speċifiċi għas -settur 
f’oqsma bħas -servizzi finanzjarji28, l-enerġija, it -trasport u s -saħħa29. 
Il-Kummissjoni diġà enfasizzat il -kwistjonijiet speċifiċi dwar ir -responsabbiltà  mqajma 
minn teknoloġiji diġitali ġodda30 u għaddejja ħidma biex tanalizza l -implikazzjonijiet; il -passi 
li jmiss se jitlestew sa Ġunju 2018. Iċ -ċibersigurtà tqajjem kwistjonijiet madwar l -
attribuzzjoni ta’ ħsara għan -negozji u għall -ktajjen tal -provvista u jekk ma jiġux indirizzati 
                                                            
23 Is-setturi fi ħdan il -kamp ta’ applikazzjoni tad -Direttiva (UE) 2016/1148 tal -Parlament Ewropew u tal -
Kunsill tas -6 ta’ Lulju 2016 dwar miżuri għal livell għoli komuni ta ’ sigurtà tan -netwerks u tas -sistemi tal -
informazzjoni madwar l -Unjoni.  
24 Cybersecurity in the European Digital Single Market [Iċ -ċibersigurtà fis -Suq Uniku Diġitali Ewro pew], 
Grupp ta’ Livell Għoli ta’ Konsulenti Xjentifiċi, Marzu 2017  
25 L-iżvelar tal -vulnerabbiltà koordinata huwa forma ta’ kooperazzjoni li tiffaċilita u tippermetti lir -riċerkaturi 
tas-sigurtà biex jirrappurtaw il -vulnerabbiltajiet lis -sid jew lill -bejjie għ tas -sistema ta’ informazzjoni, u jagħti 
l-opportunità lill -organizzazzjoni biex tiddijanjostika u tirrimedja l -vulnerabbiltà b’mod korrett u f’waqtu 
qabel ma l -informazzjoni dettaljata dwar il -vulnerabbiltà tkun żvelata lil partijiet terzi jew lill -pubb liku.  
26 Pereżempju l -Prattika Tajba dwar l -Iżvelar tal -Vulnerabbiltà. Minn sfidi għal rakkomandazzjonijiet, ENISA, 
2016  
27 ISO/IEC 29147: 2014 Teknoloġija tal -informatika — Tekniki ta’ sikurezza — Vulnerabilità tal -iżvelar.  
28 Il-ħidma li jmiss tal -Kummissj oni dwar it -teknoloġija finanzjarja se tkopri ċ -ċibersigurtà għas -settur 
finanzjarju.  
29 Fis-settur tal -enerġija, pereżempju, il -kombinazzjoni ta’ teknoloġiji tal -informazzjoni antiki ħafna u 
avvanzati ħafna, b’mod partikolari r -rekwiżiti f’ħin reali tal -grilja tal -enerġija.  
30 COM(2017) 228.  
 
7 
 dawn il -kwistjonijiet jiġi mfixkel l -iżvilupp ta’ suq uniku b’saħħtu fi prodotti u servizzi taċ -
ċibersigurtà.   
Fl-aħħar nett, l -iżvilupp tas -suq uniku tal -UE jiddependi wkoll fuq l -ikkunsidrar taċ -
ċibersigurtà f’politika dwar il -kummerċ u l -investiment. L -effett ta’ akkwisti barranin fuq it -
teknoloġiji kritiċi - li ċ-ċibersigurtà hija eżempju importanti minnhom — hija aspett ewlieni 
fil-qafas għall -iskrinjar ta’ investiment dirett barrani fl -Unjoni Ewropea31, li għandu l -
għan li jippermetti skrinjar ta’ investimenti minn pajjiżi terzi għal raġunijiet ta’ sigurtà u ta’ 
ordni pubblika.  Bl -istess mod, ir -rekwiżiti taċ -ċibersigurtà diġà ħolqu ostakoli lill -kummerċ 
għal prodotti u servizzi tal -UE f’setturi importanti f’numru ta’ ekonomiji ta’ pajjiżi terzi. Il -
qafas għaċ -ċertifikazzjoni taċ -ċibersigurtà tal -UE se jkompli jsaħħaħ il -pożizzjoni 
interna zzjonali tal -Ewropa, u għandu jiġi kkumplimentat minn sforzi kontinwi favur l -
iżvilupp ta’ standards globali ta’ livell għoli ta’ sigurtà u ftehimiet ta’ rikonoxximent 
reċiproku.  
2.3 L-Implimentazzjoni tad -Direttiva dwar is -Sigurtà tan -Netwerks u tas -Siste mi tal -
Informazzjoni b’mod sħiħ  
B’għodda prinċipali għall -ġlieda kontra ċ -ċibersigurtà llum f’idejn l -awtoritajiet nazzjonali, l -
UE rrikonoxxiet il -ħtieġa li tgħolli l -istandards. L -inċidenti ta’ ċibersigurtà fuq skala kbira 
rarament jaffettwaw biss Stat M embru wieħed, minħabba n -natura dejjem aktar globalizzata, 
dipendenti fuq id -diġitalità u n -natura interkonnessa ta’ setturi ewlenin, bħal dak bankarju, tal -
enerġija jew tat -trasport.  
Id-Direttiva dwar is -Sigurtà tan -Netwerks u tas -Sistemi tal-Informazzjoni (“id -Direttiva NIS”) 
hija l -ewwel liġi taċ -ċibersigurtà fl -UE kollha.32. Hija mfassla biex tibni r -reżiljenza billi 
ttejjeb il -kapaċitajiet taċ -ċibersigurtà nazzjonali; titrawwem kooperazzjoni aħjar bejn l -Istati 
Membri; u li tobbliga lill -impriżi f’setturi ekonomiċi importanti li jadottaw prattiki ta’ 
ġestjoni effettiva tar -riskji u li jirrapportaw inċidenti serji lill -awtoritajiet nazzjonali. Dawn l -
obbligi japplikaw ukoll għal tliet tipi ta’ fornituri ta’ servizzi tal -internet ewlenin: c loud 
computing, magni tat -tiftix u swieq onlajn. Din għandha l -għan li jkun hemm approċċ aktar 
sistematiku u fluss aħjar ta’ informazzjoni.  
L-implimentazzjoni sħiħa tad -Direttiva mill -Istati Membri kollha sa Mejju 2018 hija 
essenzjali għar -reżiljenza ċibe rnetika tal -UE. Dan il -proċess qed jiġi appoġġjat minn ħidma 
kollettiva mill -Istati Membri li sal -ħarifa tal -2017, se tirriżulta f’linji gwida biex tappoġġja 
implimentazzjoni aktar armonizzata, b’mod partikolari f’dak li għandu x’jaqsam ma’ 
operaturi ta’ s ervizzi essenzjali. Il -Kummissjoni qiegħda wkoll toħroġ Komunikazzjoni33 
bħala parti minn dan il -pakkett taċ -ċibersigurtà biex tappoġġja l -isforzi tagħhom billi 
tipprovdi l -aħjar prattiki mill -Istati Membri rilevanti għall -implimentazzjoni tad -Direttiva u 
gwida dwar il -mod li bih id -Direttiva għandha taħdem fil -prattika.  
Żona fejn id -Direttiva ser ikollha tiġi supplimentata hija l -fluss ta’ informazzjoni. Pereżempju, 
id-Direttiva tkopri biss setturi strateġiċi ewlenin — iżda loġikament metodu simili użat mi ll-
partijiet interessati kollha milquta minn attakki ċibernetiċi huwa essenzjali biex ikun hemm 
valutazzjoni sistematika tal -vulnerabbiltajiet u punti ta’ dħul tal -awturi għal attakki 
ċibernetiċi. Barra minn hekk, il -kooperazzjoni u l -qsim tal -informazzjon i bejn is -settur 
pubbliku u dak privat qed tiffaċċja għadd ta’ ostakli. Gvernijiet u awtoritajiet pubbliċi 
                                                            
31 COM(2017) 478.  
32 Id-Direttiva (UE) 2016/1148 tal -Parlament Ewropew u tal -Kunsill tas -6 ta’ Lulju 2016 dwar miżuri għal 
livell għoli komuni ta’ sigurtà tan -netwerks u tas -sistemi tal -informazzjoni madwar l -Unjoni.  
33 COM(2017) 476.  
 
8 
 mhumiex disposti li jaqsmu informazzjoni rilevanti għaċ -ċibersigurtà minħabba l -biża’ li 
tikkomprometti s -sigurtà nazzjonali jew il -kompetittività. I mpriżi privati jsibuha bi tqila biex 
jaqsmu informazzjoni dwar il -vulnerabbiltajiet ċibernetiċi u telf li kien ikkawżat minħabba l -
biża’ li tikkomprometti informazzjoni kummerċjali sensittiva, u dan iġib miegħu riskju għar -
reputazzjoni tagħhom, jew jirrisk jaw li jiksru r -regoli dwar il -protezzjoni tad -dejta34. Jeħtieġ li 
tissaħħaħ il -fiduċja għal sħubijiet pubbliċi -privati biex tiġi sostnuta kooperazzjoni usa’ u l -
kondiviżjoni tal -informazzjoni fost numru ikbar ta’ setturi. Ir -rwol taċ -Ċentri ta’ Kondiviżjon i 
ta’ Informazzjoni u ta’ Analiżi huwa partikolarment importanti fil -ħolqien tal -fiduċja 
meħtieġa għall -kondiviżjoni tal -informazzjoni bejn is -settur privat u dak pubbliku. L -ewwel 
passi ttieħdu f’ċerti setturi kritiċi bħalma huma l -avjazzjoni, permezz tal -ħolqien taċ -Ċentru 
Ewropew għaċ -Ċibersigurtà fl -Avjazzjoni35, u l-enerġija, permezz tal -iżvilupp ta’ Ċentri ta’ 
Kondiviżjoni ta’ Informazzjoni u ta’ Analiżi36. Il-Kummissjoni se tikkontribwixxi b’mod sħiħ 
għal dan l -approċċ, bl -appoġġ tal -ENISA, u huwa meħt ieġ aċċellerar b’mod partikolari f’dak 
li għandu x’jaqsam ma’ setturi li jipprovdu servizzi essenzjali kif identifikati mid -Direttiva 
dwar iċ -Ċibersigurtà (NIS).  
2.4 Reżiljenza permezz ta’ rispons rapidu ta’ emerġenza  
Meta jseħħ attakk ċibernetiku, rispons  malajr u effettiv jista’ jtaffi l -impatt tiegħu. Dan jista’ 
wkoll juri li l -awtoritajiet pubbliċi ma jkunux mingħajr saħħa meta jiġu ffaċċjati minn attakki 
ċibernetiċi, u jikkontribwixxu biex tinbena l -fiduċja. F’dak li għandu x’jaqsam mar -rispons 
tal-istituzzjonijiet tal -UE stess, fl -ewwel istanza l -aspetti ċibernetiċi għandhom ikunu integrati 
fil-mekkaniżmi eżistenti tal -UE għall -ġestjoni ta’ kriżijiet: ir -rispons integrat tal -kriżi politika 
tal-UE, koordinat mill -Presidenza tal -Kunsill37 u s-sistemi ta’ twissija bikrija tal -UE38. Il-
ħtieġa ta’ rispons għal inċident jew attakk ċibernetiku partikolarment sejru tista’ tkun 
biżżejjed biex Stat Membru jinvoka l -Klawżola ta’ Solidarjetà tal -UE.39.  
Rispons malajr u effettiv jiddependi wkoll fuq mekkaniżmu ta’ ska mbju rapidu ta’ 
informazzjoni bejn l -atturi ewlenin kollha fil -livell nazzjonali u tal -UE, li min -naħa tagħhom 
jeħtieġu ċarezza dwar ir -rwoli u r -responsabbiltajiet rispettivi tagħhom. Il -Kummissjoni 
kkonsultat lill -istituzzjonijiet u l -Istati Membri tagħh a dwar “Pjan ta’ Azzjoni” biex tipprovdi 
proċess effettiv għal rispons operazzjonali fil -livell tal -Unjoni u tal -Istati Membri, għal 
inċident ċibernetiku mifrux. Il -Pjan ta’ Azzjoni ppreżenta f’Rakkomandazzjoni40 f’dan il -
pakkett jispjega kif iċ -ċibersigurtà  tiġi integrata fil mekkaniżmi ta’ Maniġġjar ta’ Kriżijiet 
eżistenti fil -livell tal -UE u jistabbilixxi l -objettivi u l -modalitajiet ta’ kooperazzjoni bejn l -
Istati Membri, kif ukoll bejn l -Istati Membri u l -istituzzjonijiet rilevanti tal -UE, is -servizzi, l -
                                                            
34 Cybersecurity in the European Digital Single Market [Iċ -ċibersigurtà fis -Suq Uniku Diġitali Ewropew], 
grupp ta’ Livell Għoli ta’ Konsulenti Xjentifiċi, Mar zu 2017 . Kwistjoni partikolari tikkonċerna s -sigrieti 
kummerċjali, fejn il -Komunikazzjoni ta’ Lulju 2016 “Insaħħu r -Reżiljenza tal -UE għaċ -Ċibersigurtà” innutat 
ir-reżistenza biex jiġi rappurtat is -serq ta’ sigrieti kummerċjali u l -importanza ta’ mezzi affidabbli għar -
rappurtar li jiżguraw il -kunfidenzjalità.  
35 https://www.easa.europa.eu/newsroom -and-events/news/implementation -european -centre -cyber -security -
aviationeccsa . 
36 Dawn huma organizzazzjonijiet mingħajr skop ta’ qligħ, immexxija mill -membri ffurmati minn entitajiet 
privati u pubbliċi biex jaqsmu informaz zjoni dwar it -theddid ċibernetiku, ir -riskji, il -prevenzjoni, il -
mitigazzjoni u r -rispons.  Ara eż. iċ -Ċentri ta’ Kondiviżjoni ta’ Informazzjoni u ta’ Analiżi tal -Enerġija 
Ewropea ( http://www.ee -isac.eu ). 
37 Dan jip permetti għall -koordinazzjoni tar -rispons għall -kriżijiet il -kbar transettorjali fl -ogħla livell politiku.  
38 Dawn jippermettu l -kondiviżjoni u l -koordinazzjoni ta’ informazzjoni interna dwar kriżijiet multisettorali 
emerġenti jew theddid prevedibbli jew im minenti li jeħtieġ azzjoni fuq il -livell tal -UE. 
39 Skont l -Artikolu  222 tat -Trattat dwar il -Funzjonament tal -Unjoni Ewropea.  
40 C(2017) 6100.  
 
9 
 aġenziji u l -korpi41 tal-UE fir -rispons tagħhom għal inċidenti u kriżijiet ta’ ċibersigurtà fuq 
skala kbira. Ir -Rakkomandazzjoni titlob ukoll lill -Istati Membri u lill -istituzzjonijiet tal -UE 
biex jistabbilixxu Qafas ta’ Rispons għall -Kriżi taċ -Ċibersigurt à tal -UE biex jitħaddem il -
pjan. Il -pjan ta’ Azzjoni se jiġi ttestjat regolarment b’eżerċizzji ta’ ġestjoni tal -kriżijiet 
ċibernetiċi u oħrajn42 u se jiġi aġġornat kif meħtieġ.  
Minħabba li l -inċidenti ta’ ċibersigurtà jista’ jkollhom impatt sostanzjali fuq il-funzjonament 
tal-ekonomiji u fuq il -ħajja ta’ kuljum tan -nies, waħda mill -għażliet tista’ tkun li tiġi 
investigata l -possibbiltà ta’ Fond għar -Rispons ta' Emerġenza taċ -Ċibersigurtà , fuq l -
eżempju ta’ mekkaniżmi ta’ kriżi oħra ta’ dan it -tip f’oqsma ta’  politika oħrajn tal -UE. Dan 
jippermetti lill -Istati Membri biex ifittxu l -għajnuna fil -livell tal -UE matul jew wara inċident 
kbir, dment li l -Istat Membru jkun implementa sistema prudenti ta’ ċibersigurtà qabel l -
inċident, inkluża l -implimentazzjoni sħiħa  tad-Direttiva NIS, ġestjoni tar -riskju matura u 
oqfsa superviżorji fil -livell nazzjonali. Fond bħal dan, li jikkumplimenta l -mekkaniżmi 
eżistenti għall -ġestjoni tal -kriżijiet fil -livell tal -UE, jista’ juża l -kapaċità ta’ tweġiba rapida fl -
interessi tas -solidarjetà u jiffinanzja azzjonijiet ta’ rispons għall -emerġenzi speċifiċi bħas -
sostituzzjoni ta’ apparat kompromess jew l -użu ta’ għodod ta’ mitigazzjoni jew ta’ rispons, 
billi jibbaża ruħu fuq l -għarfien espert nazzjonali skont il -Mekkaniżmu tal -UE għall -
Protezzjoni Ċivili.  
2.5 Netwerk ta’ kompetenza ta’ ċibersigurtà b’Ċentru Ewropew ta’ Riċerka u 
Kompetenza taċ -Ċibersigurtà  
L-għodda teknoloġiċi ta’ ċibersigurtà huma assi strateġiċi, kif ukoll teknoloġiji ewlenin ta’ 
tkabbir għall -futur. Huwa fl -interess strateġiku tal -UE li tiżgura li l -UE żżomm u tiżviluppa l -
kapaċitajiet essenzjali biex tiżgura l -ekonomija diġitali, is -soċjetà u d -demokrazija tagħha, 
biex tipproteġi l -ħardwer u s -softwer kritiċi u biex tipprovdi servizzi ta’ ċibersigurtà ewlenin.  
L-Isħubija Pubblika -Privata dwar iċ -Ċibersigurtà43 maħluqa fl -2016 kienet l -ewwel pass 
importanti, li skattat investiment sa massi mu ta’ EUR 1.8 biljun sal -2020. Madankollu, l -
iskala tal -investiment f’partijiet oħra tad -dinja44 tissuġġerixxi li l -UE għandha bżonn tagħmel 
aktar f’termini ta’ investiment biex tegħleb il -frammentazzjoni tal -kapaċitajiet mifruxa 
madwar l -UE. 
L-UE għandha valur miżjud minħabba li s -sofistikazzjoni tat -teknoloġija taċ -ċibersigurtà 
tipprovdi l -investiment meħtieġ fuq skala kbira u l -ħtieġa għal soluzzjonijiet li jaħdmu 
f’pajjiżi oħra tal -UE. Filwaqt li tibni fuq il -ħidma tal -Istati Membri u tas -Sħubija Pubbli ka-
Privata, pass ulterjuri jkun li tiġi rinfurzata l -kapaċità taċ -ċibersigurtà tal -UE permezz ta’ 
netwerk ta’ ċentri ta’ kompetenza taċ -ċibersigurtà45 b’Ċentru Ewropew ta’ Riċerka u 
Kompetenza taċ -Ċibersigurtà fil-qalba tagħha. Dan in -netwerk u ċ -Ċentru tieg ħu jistimulaw 
l-iżvilupp u l -użu tat -teknoloġija fiċ -ċibersigurtà u jikkomplementaw l -isforzi tal -bini tal -
kapaċità f’dan il -qasam fuq livell tal -UE u fuq dak nazzjonali. Il -Kummissjoni ser tniedi 
                                                            
41 Inkluż l -Europol, l -ENISA, l -Iskwadra ta’ Rispons f’Emerġenza relatata mal -Kompjuters tal -UE għall -
istituzzjoniji et, il -korpi u l -aġenziji tal -UE (CERT -EU) u ċ -Ċentru ta’ Analiżi tal -Intelligence tal -UE 
(INTCEN).  
42 Pereżempju, dawk immexxija mill -ENISA: https://www.enisa.euro pa.eu/topics/cyber -exercises/cyber -
europe -programme .  
43 C(2016) 4400 final.  
44 Fl-2017 biss, l -Istati Uniti se tinvesti 19 -il biljun dollaru fiċ -ċibersigurtà, żieda ta’ 35  % meta mqabbla mal -
2016. Il -White House, l -Uffiċċju tas -Segretarju tal -Istampa: ‘ Skeda Informattiva: “Il -Pjan ta’ Azzjoni 
Nazzjonali dwar iċ -Ċibersigurtà” , id-9 ta’ Frar 2016.  
45 In-netwerk jista’ jinkludi ċentri  eżistenti u futuri fiċ -ċiberasigurtà mwaqqfa fl -Istati Membri, li l -membri 
tagħhom ikunu tipikament organizzazzjonijiet pubbliċi tar -riċerka u laboratorji.  
 
10 
 valutazzjoni tal -impatt li teżamina l -alternattivi disponib bli — inkluż il -possibbiltà li tiġi 
stabbilita Impriża Konġunta — bl-għan li titwaqqaf din l -istruttura fl -2018.  
Bħala l -ewwel pass u sabiex tinforma l -ħsieb fil -futur, il -Kummissjoni se tipproponi li titnieda 
fażi pilota taħt Orizzont 2020, biex iċ -ċentri  nazzjonali jinġiebu flimkien f’netwerk biex 
jinħoloq momentum ġdid fil -kompetenza taċ -ċibersigurtà u l -iżvilupp tat -teknoloġija. 
Għalhekk il -Kummissjoni qed tippjana li tipproponi injezzjoni ta’ fondi fuq żmien qasir ta’ 
EUR 50 miljun. Din l -attività se t ikkumplimenta l -implimentazzjoni li għaddejja bħalissa tas -
Sħubija Pubblika -Privata dwar iċ -Ċibersigurtà.  
L-isforzi ta’ riċerka tal -għaqda u l -formazzjoni se jkunu fil -qalba tan -netwerk u l -enfasi 
inizjali taċ -Ċentru. Biex tappoġġja l -iżvilupp ta’ kapaċita jiet industrijali, iċ -Ċentru jista’ 
jaġixxi bħala maniġer tal -proġett ta’ kapaċità li jista’ jimmaniġġja proġetti multinazzjonali.  
Dan jista’ wkoll jagħti spinta żejda lill -innovazzjoni u l -kompetittività tal -industrija tal -UE 
fix-xena globali fl -iżvilupp  ta’ teknoloġiji diġitali tal -ġenerazzjoni li jmiss inkluża l -
intelliġenza artifiċjali, il -quantum computing, blockchain u identitajiet diġitali siguri, kif ukoll 
fl-iżgurar tal -aċċess għad -dejta tal -massa għall -kumpaniji bbażati fl -UE, li kollha huma 
ewle nin għaċ -ċibersigurtà fil -futur. Iċ -Ċentru se jibni wkoll fuq il -ħidma tal -UE biex 
jiżviluppa l -infrastruttura dwar l -Informatika ta’ Prestazzjoni Għolja: dan huwa essenzjali 
għall -analiżi ta’ kwantitajiet kbar ta’ dejta, il -kriptaġġ u d -dekriptaġġ tad -dejta, il-verifika ta’ 
identitajiet, is -simulazzjoni ta’ attakki ċibernetiċi, u l -analiżi ta’ materjal viżiv46.  
In-netwerk ta’ ċentri ta’ kompetenza jista’ jkollu wkoll il -kapaċitajiet biex jappoġġja l -
industrija permezz ta’ testijiet u ta’ simulazzjoni biex jirfed iċ -ċertifikazzjoni ta -ċibersigurtà 
deskritta fit -taqsima 2.2. L -involviment tiegħu fil -firxa sħiħa ta’ attività taċ -ċibersigurtà tal -
UE jiggarantixxi aġġornament kontinwu tal -istrateġiji tiegħu skont il -ħtieġa. Iċ -Ċentru se 
jimmira biex jixpruna sta ndards għoljin ta’ ċibersigurtà mhux biss f’sistemi tat -teknoloġija u 
ta’ ċibersigurtà iżda wkoll fl -iżvilupp ta’ ħiliet ta’ livell għoli għal professjonisti, billi 
jipprovdi soluzzjonijiet u mudelli għall -isforzi nazzjonali biex jiġu introdotti l -ħiliet d iġitali. 
F’dan ir -rigward, għandu jtejjeb ukoll il -kapaċitajiet taċ -ċibersigurtà fil -livell tal -UE u jibni 
fuq sinerġiji b’mod partikolari mal -ENISA, is -CERT -EU, l -Europol, il -Fond għar -Rispons ta' 
Emerġenza taċ -Ċibersigurtà possibbli tal -futur u s -CSIRTs nazzjonali.  
Fokus partikolari ta’ ħidma permezz tan -netwerk ta’ kompetenza għandu jkun in -nuqqas ta’ 
kapaċità Ewropea dwar il -kriptaġġ  ta’ prodotti u servizzi użati miċ -ċittadini, negozji u 
gvernijiet fi ħdan is -Suq Uniku Diġitali. Kriptaġġ qawwi huwa l -bażi għal sistemi ta’ 
identifikazzjoni diġitali sigura li taqdi rwol ewlieni fiċ -ċibersigurtà effettiva47; barra minn 
hekk din iżżomm il -proprjetà intellettwali tan -nies sigura u tippermetti l -protezzjoni tad -
drittijiet fundamentali bħalma huma l -libertà tal -espressjoni u l -protezzjoni tad -dejta 
personali, u tiżgura kummerċ sikur onlajn48.  
Hekk kif is -swieq taċ -ċibersigurtà ċivili u tad -difiża tal -UE jikkondividu sfidi komuni49 u t-
teknoloġija b’użu doppju li jeħtieġu kollaborazzjoni mill -qrib f’oqsma kritiċi,   tista’ tiġi 
żviluppata t -tieni fażi tan -netwerk u taċ -Ċentru tagħha b’dimensjoni tad -difiża ċibernetika, 
b’rispett sħiħ tad -dispożizzjonijiet tat -Trattat relatati mal -Politika ta’ Sigurtà u ta’ Difiża 
Komuni. Minbarra l -iffukar fuq it -teknoloġika tagħha, id-dimensjoni tad -difiża tista’ 
                                                            
46 COM(2012) 45 final u COM(2016) 178 final.  
47 Il-Kummissjoni diġà se tniedi sfida ġdida għall -Prem ju Orizzont taħt Orizzont 2020 li ser tagħti EUR 4 
miljuni għall -aħjar soluzzjoni innovattiva għal metodi ta’ awtentikazzjoni online bla xkiel . 
48 Cybersecurity in the Eur opean Digital Single Market [Iċ -ċibersigurtà fis -Suq Uniku Diġitali Ewropew], 
grupp ta’ Livell Għoli ta’ Konsulenti Xjentifiċi, Marzu 2017 . 
49 “Studju dwar sinerġiji bejn is -swieq taċ -ċibersigurtà ċivili u tad -difiża” (Optimity; SMART 2014 -0059).  
 
11 
 tikkontribwixxi għall -kooperazzjoni bejn l -Istati Membri fil -qasam taċ -ċiberdifiża, inkluż il -
kondiviżjoni ta’ informazzjoni, l -għarfien tas -sitwazzjoni, il -bini ta’ għarfien espert u r -
rispons koordinat, u tista’ tappoġġja l-iżvilupp tal -Istati Membri ta’ kapaċitajiet komuni. Din 
tista’ wkoll taġixxi bħala pjattaforma, li tippermetti lill -Istati Membri jidentifikaw il -
prijoritajiet għad -difiża ċibernetika tal -UE, tinvestiga soluzzjonijiet komuni, tikkontribwixxi 
għall -iżvilu pp ta’ strateġiji komuni, tiffaċilita t -taħriġ tad -difiża ċibernetika konġunt, l -
eżerċitar u l -ittestjar fil -livell Ewropew, u tappoġġja x -xogħol dwar tassonomiji u standards 
tad-difiża ċibernetika, bir -rwol taċ -Ċentru jkun wieħed ta’ appoġġ u konsultattiv . Biex iwettaq 
l-attivitajiet imsemmija hawn fuq, iċ -Ċentru jkollu bżonn jaħdem fil -qrib u 
b’komplementarjetà sħiħa mal -Aġenzija Ewropea għad -Difiża fil -qasam taċ -ċiberdifiża, kif 
ukoll mal -ENISA fil -qasam tar -reżiljenza ċibernetika. Din id -dimensjoni tad -difiża tqis il -
proċess imniedi mill -Karta ta’ riflessjoni dwar il -futur tad -Difiża Ewropea.  
Il-livell għoli ta’ reżiljenza meħtieġa fil -qasam tad -difiża ċibernetika jitlob miri speċifiċi ta’ 
sforzi ta’ riċerka u teknoloġija. Il -proġetti ta’ difiża ċibernet ika jew tat -teknoloġiji żviluppati 
minn impriżi jistgħu jibbenefikaw minn finanzjament tal -Fond Ewropew għad -Difiża meta 
jiġu kemm għall -fażi tar -riċerka kif ukoll tal -iżvilupp50. Oqsma speċifiċi bħalma huma sistemi 
ta’ kriptaġġ ibbażati fuq teknoloġiji qua ntum, l -għarfien tas -sitwazzjoni taċ -ċibersigurtà, is -
sistemi ta’ kontroll tal -aċċess bijometriku, id -detezzjoni ta’ Theddid Persistenti Avvanzat, jew 
l-estrazzjoni ta’ dejta jistgħu jkunu partikolarment rilevanti f’dan il -kuntest. Ir -Rappreżentant 
Għoli, l-Aġenzija Ewropea għad -Difiża u l -Kummissjoni se jappoġġjaw lill -Istati Membri fl -
identifikazzjoni ta’ oqsma fejn il -proġetti komuni taċ -ċibersigurtà jistgħu jitqiesu għal 
finanzjament mill -Fond Ewropew għad -Difiża.  
2.6 Il-bini ta’ bażi ta’ ħiliet ċibernetiċi b’saħħitha tal -UE 
Hemm dimensjoni edukattiva qawwija għaċ -ċibersigurtà. Iċ -ċibersigurtà effettiva tiddependi 
ħafna fuq il -ħiliet tal -persuni kkonċernati. Iżda d -distakk tal -ħiliet taċ -ċibersigurtà għall -
professjonisti li jaħdmu fis -settur priva t fl-Ewropa huwa mbassar li jiżdied għal 350,000 sal -
202251. Għandha tiġi żviluppata edukazzjoni dwar iċ -ċibersigurtà fil -livelli kollha, ibda minn 
taħriġ regolari ta’ forza tax -xogħol ċibernetika, taħriġ addizzjonali fiċ -ċibersigurtà għall -
ispeċjalisti kol lha tal -ICT, u kurrikula speċifiċi ta’ ċibersigurtà ġodda. Għandhom jiġu 
stabbiliti ċentri ta’ kompetenza akkademika b'saħħithom biex ilaħħqu mad -domanda għal 
edukazzjoni u taħriġ aċċellerat, li għandhom jimxu fuq il -gwida minn Ċentru Ewropew għar -
Riċerka u l-Kompetenza taċ -Ċibersigurtà u l -ENISA. L -għan għandu jkun li ssir naturali biex 
jiġu mfassla prodotti u sistemi tal -ICT li jinkorporaw il -prinċipji ta’ sigurtà sa mill -bidu nett. 
L-edukazzjoni taċ -ċibersigurtà m’għandhiex tkun limitata biss għal profes sjonisti fil -qasam 
tal-IT, iżda għandha tiġi integrata fil -kurrikuli ta’ oqsma oħrajn, bħalma huma l -inġinerija, il -
ġestjoni tan -negozju jew tad -dritt, kif ukoll għall -binarji ta’ edukazzjoni speċifiċi għas -settur. 
Fl-aħħar nett, l -għalliema u l -istudenti fl-edukazzjoni primarja u sekondarja għandhom jiġu 
sensibilizzati dwar iċ -ċiberkriminalità u ċ -ċibersigurtà meta jakkwistaw kompetenzi diġitali 
fl-iskejjel.  
                                                            
50 Il-Programm tal -Iżvilupp tal -Industrija tad -Difiża Ewropea diġà ser jagħti prijorità lil proġetti ta’ ċiberdifiża 
u ċ-ċiberdifiża se tkun waħda mit -temi tas -sejħa għall -proposti li se jiġu mnedija fl -2018.  
51 Stħarriġ tal -2017 dwar il -Forza tax -Xogħol fis -Settur tas -Sigurtà tal -Informazzjoni Globali. In -nuqqas globali 
huwa ta’ 1.8 miljun.  
 
12 
 L-UE, flimkien mal -Istati Membri, għandha wkoll tagħti kontribut għal din il -ħidma billi tibni 
fuq il-ħidma tal -Koalizzjoni għall -Ħiliet u l -Impjiegi Diġitali52 u billi pereżempju ddaħħal fis -
seħħ, skemi ta’ apprendistat fiċ -ċibersigurtà għall -SMEs.  
2.7 Il-promozzjoni ta’ iġjene ċibernetika u sensibilizzazzjoni  
B’madwar 95  % tal -inċidenti li huma possi bbli permezz ta' “xi tip ta’ żball uman — 
intenzjonat jew le”,53 xorta hemm fattur uman involut. B’hekk iċ -ċibersigurtà hija r -
responsabbiltà ta’ kulħadd. Dan ifisser li hemm bżonn bidla fl -imġiba personali, korporattiva 
u fl-amministrazzjoni pubblika biex jiġi żgurat li kulħadd jifhem it -theddida, u jkun 
mgħammar bl -għodod u l -ħiliet meħtieġa biex jipproteġi lilu nnifsu malajr u b’mod attiv 
kontra l -attakki. Hemm bżonn li n -nies jiżviluppaw drawwiet ta’ iġjene ċibernetika u n -
negozji u l -organizzazzjonijiet  għandhom jadottaw programmi xierqa bbażati fuq ir -riskji taċ -
ċibersigurtà u jaġġornawhom b’mod regolari biex jirriflettu x -xenarju tar -riskju li qed jevolvi.  
Id-Direttiva dwar iċ -Ċibersigurtà (NIS) mhux biss tistabbilixxi r -responsabbiltajiet tal -Istati 
Membri biex jiskambjaw informazzjoni dwar attakki ċibernetiċi fil -livell tal -UE, iżda wkoll 
tqiegħed fis -seħħ strateġiji maturi taċ -ċibersigurtà u oqfsa nazzjonali għas -sigurtà tan -
netwerks u tas -sistemi tal -informazzjoni. Amministrazzjonijiet pubbliċi fil -livell tal -UE u 
nazzjonali għandu jkollhom rwol aktar ewlieni fl -ixprunar ta’ dawn l -isforzi.   
L-ewwel nett, l -Istati Membri għandhom jimmassimizzaw id -disponibbiltà ta’ għodod taċ -
ċibersigurtà għal negozji u individwi. B’mod partikolari, hemm bżonn li j sir aktar għall -
prevenzjoni u l -mitigazzjoni tal -impatti taċ -ċiberkriminalità fuq l -utenti finali. Diġà jeżisti 
eżempju fil -ħidma tal -Europol mal -kampanja “NoMoreRansom”54, żviluppata permezz ta’ 
kooperazzjoni mill -qrib bejn l -eżekuzzjoni tal -liġi u l -kumpa niji taċ -ċibersigurtà biex jgħinu 
lill-utenti jipprevjenu infezzjonijiet ransomware u jiddeċifraw id -dejta jekk ikunu vittmi ta’ 
attakk. Skemi bħal dawn għandhom ikunu introdotti għal tipi oħrajn ta’ malwer, f’oqsma oħra 
u l-UE għandha tiżviluppa portal un iku li jiġbor flimkien dawn l -għodod kollha f’punt 
uniku ta' servizz (one -stop-shop) , li joffri pariri lill -utenti dwar il -prevenzjoni u l -iskoperta 
ta’ malwer u rabtiet ma’ mekkaniżmi ta’ rappurtar.  
It-tieni nett, l -Istati Membri għandhom iħaffu l -użu ta ’ aktar għodod ċibersiguri fl -iżvilupp 
tal-gvern elettroniku  u wkoll jiġbru l -benefiċċji kollha minn fuq in -netwerk ta’ kompetenza. 
L-adozzjoni ta’ mezzi sikuri ta’ identifikazzjoni għandhom jiġu promossi, filwaqt li tibni fuq 
il-qafas tal -UE ta’ identifik azzjoni elettronika u servizzi fiduċjarji għal tranżazzjonijiet 
elettroniċi fis -suq intern, li ilhom fis -seħħ mill -2016 u jipprovdu ambjent regolatorju 
prevedibbli li jippermetti l -interazzjonijiet elettroniċi sikuri u bla intoppi bejn negozji, 
individwi u  awtoritajiet pubbliċi55. Barra minn hekk, istituzzjonijiet pubbliċi, speċjalment 
dawk li jipprovdu servizzi essenzjali, għandhom jiżguraw li l -persunal tagħhom huwa 
mħarreġ f’oqsma relatati maċ -ċibersigurtà.  
It-tielet nett, l -Istati Membri għandhom jagħmlu  s-sensibilizzazzjoni ċiber bħala prijorità 
f’kampanji ta’ sensibilizzazzjoni , inklużi dawk immirati lejn l -iskejjel, l -universitajiet, il -
                                                            
52 https://ec.europa.eu/digital -single -market/en/digital -skills -jobs-coalitio n. 
53 L-“Indiċi ta’ Intelliġenza taċ -Ċibersigurtà” IBM tal -2014, imsemmija f’Securitymagazine.com, 19 ta’ Ġunju 
2014.  
54 https://www.nomoreransom.org/ .  
55 Ir-Regolament (UE) 910/2014 dwar l -identifikazzjoni el ettronika u s -servizzi fiduċjarji għal transazzjonijiet 
elettroniċi fis -suq intern (ir -Regolament eIDAS) adottat fit -23 ta’ Lulju 2014. Barra minn hekk, il -
Kummissjoni Ewropea qed tipprovdi elementi importanti u għodod għall -identifikazzjoni elettronika u l-
interoperabbiltà tal -Firma elettronika (eż. Listi ta’ Fiduċja ta’ Brawżers) permezz tal -Programm tal -Faċilità 
Nikkollegaw l -Ewropa.  
 
13 
 komunità tan -negozju u l -korpi ta’ riċerka. Ix -xahar għas -Sigurtà Ċibernetika li jsir kull sena 
f’Ottubru, taħt il -koordinazzjoni tal -ENISA, se jitwessa’ biex jintlaħqu aktar nies fl -isforz ta’ 
komunikazzjoni komuni fil -livell tal -UE u f'dak nazzjonali. It -tqajjim ta’ sensibilizzazzjoni 
f’dak li għandu x’jaqsam ma’ kampanji online ta’ diżinformazzjoni u aħbarijiet foloz  fuq 
il-midja soċjali mmirati speċifikament li jimminaw il -proċessi demokratiċi u l -valuri Ewropej 
huwa ugwalment importanti. Filwaqt li r -responsabbiltà primarja tibqa’ fil -livell nazzjonali — 
inkluż għall -elezzjonijiet tal -Parlament Ewropew — il-ġbir ta’ għarfien u l -qsim ta’ esperjenzi 
fil-livell Ewropew wera li huwa ta’ valur miżjud billi jipprovdu fokus għal azzjoni56.  
Hemm ukoll rwol bsaħħtu għall -industrija  b’mod ġenerali, iżda b’attenzjoni partikolari għal 
fornituri ta’ servizzi diġitali u manifattur i. Jeħtieġ li jappoġġja l -utenti (individwi, negozji u 
amministrazzjonijiet pubbliċi) b’għodod li jippermettulhom jieħdu r -responsabbiltà għall -
azzjonijiet tagħhom online, billi jagħmilha ċara li ż -żamma taċ -ċiberiġjene hija parti 
indispensabbli mill -offer ta lill -konsumaturi57. Biex issib u tneħħi vulnerabbiltajiet, l -industrija 
għandha taħdem sabiex ikollha proċessi interni li jittrattaw l -investigazzjoni, tikklassifika u 
ssolvi vulnerabbiltajiet, indipendentement minn jekk is -sors ta’ vulnerabbiltà potenzj ali kienx 
estern jew fi ħdan il -kumpanija kkonċernata.  
Azzjonijiet ewlenin  
 
 L-implimentazzjoni sħiħa tad -Direttiva dwar is -Sigurtà tan -Netwerks u tas -Sistemi tal -
Informazzjoni;  
 L-adozzjoni rapida mill -Parlament Ewropew u mill -Kunsill tar -Regolament li jis tabbilixxi 
mandat ġdid għal ENISA u qafas Ewropew għaċ -ċertifikazzjoni58; 
 Inizjattiva konġunta tal -Kummissjoni/tal -industrija għad -definizzjoni tal -prinċipju “dover 
ta’ kura” għat -tnaqqis tal -vulnerabbiltajiet tal -prodott/tas -softwer u l -promozzjoni ta’ 
“sigurtà permezz tad -disinn”;  
 Implimentazzjoni rapida ta’ pjan ta’ azzjoni f’każ ta’ inċident ewlieni transfruntier;   
 It-tnedija ta’ valutazzjoni tal -impatt biex tistudja l -possibbiltà għal proposta tal -
Kummissjoni fl -2018 biex jiġi stabbilit Netwerk ta’ Ċen tri ta’ kompetenza dwar iċ -
ċibersigurtà u Ċentru għaċ -Ċibersigurtà Ewropea u Ċentru ta’ Kompetenza, li tibni fuq il -
fażi pilota immedjata;  
 Appoġġ lill -Istati Membri fl -identifikazzjoni ta’ oqsma fejn jistgħu jiġu kkunsidrati 
proġetti taċ -ċibersigurtà komuni għall -appoġġ mill -Fond Ewropew għad -Difiża;  
 Punt uniku ta’ servizz għall -UE kollha biex jgħin lill -vittmi ta’ attakki ċibernetiċi, u għoti 
ta’ informazzjoni dwar l -aħħar theddid u l -ġbir flimkien tal -aħħar pariri prattiċi u tal -
għodod taċ -ċibersigur tà; 
 Azzjoni mill -Istati Membri biex tintegra ċ -ċibersigurtà fi programmi ta’ ħiliet, il -gvern 
elettroniku u kampanji ta’ sensibilizzazzjoni;  
 Azzjoni min -naħa tal -industrija biex jiżdied it -taħriġ relatat maċ -ċibersigurtà għall -
persunal tagħhom u jadottaw a pproċċ ta’ “sigurtà permezz tad -disinn” għall -prodotti, is -
                                                            
56 Eżempju ta’ dan huwa t -Task Force East StratCom  stabbilit fl -2015 mill -Istati Membri u mir -Rappreżentant 
Għoli sabiex jind irizza rispons għall -kampanji Russi ta’ diżinformazzjoni li attwalment għaddejjin.  L-
iskwadra hi involuta f’prodotti ta’ żvilupp ta’ komunikazzjoni u kampanji iffukati li jispjegaw il -politiki tal -
UE fir -reġjun tas -Sħubija tal -Lvant.  
57 Xi manifatturi diġà draw dan il -kunċett kif ukoll mil -leġiżlazzjoni Ewropea dwar il -prodotti (bħad -Direttiva 
dwar il -Makkinarju 2006/42/KE) jistipula l -prinċipji għal “sigurtà permezz tad -disinn”.  
58 COM(2017) 477.  
 
14 
 servizzi u l -proċessi tagħhom.  
 
3. IL-ĦOLQIEN TA’ DETERRENZA ĊIBERNETIKA EFFETTIVA TAL -UE 
Deterrenza effettiva tfisser tqiegħed fis -seħħ qafas ta’ miżuri li huma kemm kredibbli kif 
ukoll konvinċen ti għal dawk li jixtiequ jkunu kriminali u aggresuri ċibernetiċi. Sakemm l -
awturi ta’ attakki ċibernetiċi — kemm statali u mhux statali — m’għandhomx minn xiex 
jibżgħu minbarra l -falliment, huma mhux se jkollhom inċentiv kbir biex ikomplu jippruvaw. 
Rispon s ta’ infurzar tal -liġi aktar effettiv li jiffoka fuq l -identifikazzjoni, l -intraċċar u l -
prosekuzzjoni tal -kriminali ċibernetiċi huwa ċentrali għall -bini ta’ deterrenza effettiva. 
Flimkien ma’ dan hija l -ħtieġa li l -UE tappoġġja l -Istati Membri fl -iżvilup p ta’ kapaċitajiet 
b’użu doppju taċ -ċibersigurtà. Inkunu nistgħu naqilbu għal xejra ġdida dwar l -attakki 
ċibernetiċi meta nżidu l -possibbiltajiet li wieħed jinqabad u jiġi sanzjonat għat -twettiq 
tagħhom.  L-attakki ċibernetiċi għandhom jiġu investigati fil -pront u l -awturi responsabbli 
għandhom jitressqu quddiem il -ġustizzja, jew tittieħed azzjoni sabiex ikun hemm rispons 
politiku jew diplomatiku xieraq. F’każ ta’ kriżi ewlenija b’dimensjoni internazzjonali 
importanti u ta’ difiża, ir -Rappreżentanta Għolja t ista’ tippreżenta opzjonijiet għal rispons 
xieraq lill -Kunsill.  
Pass wieħed lejn it -titjib tar -rispons tal -liġi kriminali għal attakki ċibernetiċi diġà ttieħed bl -
adozzjoni fl -2013 tad -Direttiva dwar attakki kontra s -sistemi tal -informazzjoni59. Dan 
jistabbilixxi regoli minimi li jikkonċernaw id -definizzjoni ta’ reati kriminali u sanzjonijiet fil -
qasam tal -attakki kontra s -sistemi tal -informazzjoni u pprovda għal miżuri operazzjonali biex 
titjieb il -kooperazzjoni fost l -awtoritajiet. Id -Direttiva  wasslet għal progress sostantiv fil -
kriminalizzazzjoni tal -attakki ċibernetiċi fuq livell komparabbli fl -Istati Membri kollha, li 
tiffaċilita l -kooperazzjoni transfruntiera tal -awtoritajiet tal -infurzar tal -liġi li qed jinvestigaw 
dan it -tip ta’ reati. Ma dankollu, għad hemm kamp ta' applikazzjoni konsiderevoli għad -
Direttiva biex tilħaq il -potenzjal sħiħ tagħha jekk l -Istati Membri kellhom jimplimentaw id -
dispożizzjonijiet kollha b’mod sħiħ60. Il-Kummissjoni se tkompli tipprovdi appoġġ lill -Istati 
Membri fl -implimentazzjoni tagħhom tad -Direttiva u attwalment ma tarax il -ħtieġa li 
tipproponi emendi għaliha.  
3.1 L-identifikazzjoni ta’ atturi malizzjużi  
Sabiex jiżdiedu ċ -ċansijiet tagħna li l -awturi jitressqu quddiem il -ġustizzja, għandna bżonn 
urġenti li ntej bu l -kapaċità tagħna li nidentifikaw lil dawk responsabbli għal attakki 
ċibernetiċi. Il -kisba ta’ informazzjoni utli għal investigazzjonijiet ta’ ċiberkriminalità, l -aktar 
f’forma ta’ traċċi diġitali, hija sfida kbira għall -awtoritajiet tal -infurzar tal -liġi. Għalhekk, 
għandna bżonn inżidu l -kapaċità teknoloġika li ninvestigaw b’mod effettiv, inkluż permezz 
tat-tisħiħ tal -unità taċ -ċiberkriminalità tal -Europol b’esperti taċ -ċibernetika.  L-Europol saret 
attur ewlieni fl -appoġġ tal -Istati Membri fl -investigaz zjonijiet multi -ġurisdizzjonali. Dan 
għandu jsir ċentru ta’ għarfien tal -infurzar tal -liġi tal -Istati Membri dwar investigazzjonijiet 
online u l -forensika ċibernetika.    
Il-prattika mifruxa ta’ tqegħid ta’ utenti multipli — kultant eluf minnhom — msejsa f uq 
indirizz IP wieħed jagħmilha teknikament diffiċli ħafna biex tinvestiga mġiba online 
malizzjuża. Minħabba f'hekkġieli tkun meħtieġa, pereżempju għal reati kriminali serji bħalma 
hu l-abbuż sesswali tat -tfal, biex tinvestiga għadd kbir ta’ utenti sabiex jiġi identifikat attur 
                                                            
59 Id-Direttiva 2013/40/UE tal -Parlament Ewropew u tal -Kunsill tat-12 ta’ Awwissu 2013 dwar attakki kontra 
s-sistemi tal -informazzjoni.   
60 COM(2017)474.  
 
15 
 wieħed malizzjuż. Għalhekk l -UE ser tinkoraġġixxi l -adozzjoni tal -protokoll il -ġdid (IPv6) 
minħabba li dan jippermetti l -allokazzjoni ta’ utent wieħed għal kull indirizz IP, u b’hekk 
iġġib benefiċċji ċari għall -infurzar tal -liġi u l -investigazzjonijiet tas -sigurtà ċibernetika. Bħala 
l-ewwel pass biex titħeġġeġ l -adozzjoni ta’ din il -miżura, il -Kummissjoni se tintegra r -
rekwiżit biex tiċċaqlaq lejn IPv6 fil -politiki kollha tagħha, inklużi r -rekwiżiti fl -akkwist, l -
iffinanzjar tal -proġe tti u tar -riċerka kif ukoll l -appoġġ materjali ta’ taħriġ. Barra minn hekk, l -
Istati Membri għandhom jikkunsidraw il -possibbiltà ta’ ftehimiet volontarji mal -Fornituri tas -
Servizz tal -Internet sabiex jixprunaw l -adozzjoni tal -IPv6.  
Il-Belġju qiegħed fuq qu ddiem fid -dinja61 fir-rata għall -adozzjoni tal -IPv6 wkoll bis -saħħa ta’ 
kooperazzjoni pubblika -privata: il -partijiet ikkonċernati rilevanti kkunsidraw li jillimitaw l -
użu ta’ indirizz IP wieħed għal massimu ta’ 16 -il utent bħala parti minn miżura ta’ 
awtore golazzjoni volontarja, li inċentivat it -tranżizzjoni għall -IPv662. 
 
B’mod aktar ġenerali, għandha tiġi promossa aktar ir -responsabbiltà online. Dan ifisser il -
promozzjoni ta’ miżuri li jipprevjenu l -abbuż ta’ ismijiet tad -dominju għad -distribuzzjoni ta’ 
messaġġi mhux mitluba jew attakki phishing . Għal dan il -għan, il -Kummi ssjoni se taħdem 
biex ittejjeb il -funzjonament u d -disponibbiltà u l -eżattezza tal -informazzjoni fl -Isem tad -
Dominju u s -sistemi IP WHOIS63 f’konformità mal -isforzi tal -Korporazzjoni tal -Internet dwar 
l-Ismijiet u n -Numri Assenjati64.  
3.2 Intensifikar tar -rispons tal -infurzar tal -liġi 
Investigazzjoni  u prosekuzzjoni  effettiva ta’ kriminalità bl -użu tal -internet hi deterrent 
importanti għal min beħsiebu jwettaq attakki ċibernetiċi. Madankollu, il -qafas proċedurali tal -
lum jeħtieġ jiġi adattat aħjar fl -era tal -internet65. Il-veloċità ta’ attakki ċibernetiċi tista’ tegħleb 
il-proċeduri tagħna, kif ukoll toħloq ħtiġijiet partikolari għal kooperazzjoni rapida minn naħa 
għal oħra tal -fruntieri. Għal dan l -għan, kif imħabbar fl -Aġenda Ewropea dwar is -Sigurtà, il -
Kumm issjoni kmieni fl -2018 se tressaq proposti biex tiffaċilita l -aċċess transfruntier għal 
bażi ta’ evidenza elettronika . B’mod parallel, il -Kummissjoni qed timplimenta miżuri 
prattiċi biex ittejjeb l -aċċess transfruntier għal evidenza elettronika għall -investigazzjonijiet 
kriminali, inkluż finanzjament għat -taħriġ dwar il -kooperazzjoni transfruntiera, l -iżvilupp ta’ 
pjatta forma elettronika għall -iskambju ta’ informazzjoni fi ħdan l -UE, u l -istandardizzazzjoni 
ta’ formoli użati tal -kooperazzjoni ġudizzjarja bejn l -Istati Membri.  
Ostaklu ieħor għal prosekuzzjoni effettiva hija l -proċeduri forensiċi differenti għall -ġbir ta’ 
evidenza elettronika fl -investigazzjonijiet taċ -ċiberkriminalità fl -Istati Membri. Din tista’ 
titnaqqas permezz ta’ ħidma lejn it -twaqqif ta’ standards forensiċi komuni. Barra minn hekk, 
għall -appoġġ tat -traċċabbiltà u l -attribwizzjoni, jenħtieġ li jissaħħ u l-kapaċitajiet forensiċi. 
Pass wieħed ikun l -iżvilupp ulterjuri tal -kapaċità forensika eżistenti tal -Europol, l -adattament 
tar-riżorsi baġitarji u umani fiċ -Ċentru Ewropew taċ -Ċiberkriminalità tal -Europol biex tiġi 
sodisfatta l -ħtieġa li qed tikber għal appoġġ operazzjonali f’investigazzjonijiet ta’ 
                                                            
61 https://www.google.com/i ntl/en/ipv6/statistics.html#tab=per -country -ipv6-adoption&tab=per -country -ipv6-
adoption .   
62 http://bipt.be/public/files/nl/22027/Raadpleging_ipv6.pdf .  
63 Protokoll ta’ tfittxija u rispons li jintuża ħafna għat -tiftix ta’ bażijiet tad -dejta li jaħżnu l -utenti rreġistrati jew 
iċ-ċessjonarji ta’ riżorsa tal -internet.  
64 Il-Korporazzjoni tal -Internet dwar l -Ismijiet u n -Numri Assenjati (ICANN) hija organizzazzjoni mingħajr 
skop ta’ qli għ responsabbli għall -koordinazzjoni tal -proċeduri ta’ manutenzjoni ta’ bosta bażijiet tad -dejta 
relatati mal -ispazji tal -ismijiet tal -internet.  
65 Biex nagħtu eżempju wieħed biss, is -server ċentrali ta’ kmand u kontroll (virtwali) tal -botnet Avalanche 
mexx a servers u dominji fiżiċi kull ħames minuti.  
 
16 
 ċiberkriminalità transfruntiera. Pass ieħor għandu jirrifletti l -fokus teknoloġiku stabbilit hawn 
fuq għal kriptaġġ billi wieħed iħares lejn kif l -abbuż minn kriminali joħloq sfidi sinifikanti fil -
ġlieda kontr a reati serji, inkluż it -terroriżmu u ċ -ċiberkriminalità. Il-Kummissjoni se tressaq ir -
riżultati ta’ riflessjonijiet attwali dwar ir -rwol ta’ kriptaġġ fl -investigazzjonijiet kriminali66 sa 
Ottubru 201767.  
Minħabba n -natura mingħajr fruntieri tal -internet, i l-qafas għall -kooperazzjoni internazzjonali 
pprovdut mill -Konvenzjoni ta’ Budapest dwar iċ -Ċiberkriminalità68 tal-Kunsill tal -
Ewropa joffri l -opportunità fost grupp divers ta’ pajjiżi li jużaw l -istandard legali ottimali 
għal-leġiżlazzjoni nazzjonali differ enti li tindirizza iċ -ċiberkriminalità. Bħalissa qed tiġi 
esplorata żieda possibbli ta’ protokoll għall -Konvenzjoni69, li tkun tista’ tipprovdi wkoll 
opportunità utli biex tiġi indirizzata l -kwistjoni ta’ aċċess transfruntier għal evidenza 
elettronika f’kun test internazzjonali. Minflok il -ħolqien ta’ strumenti legali internazzjonali 
ġodda għal kwistjonijiet ta’ ċiberkriminalità, l -UE ssejjaħ lill -pajjiżi kollha biex ifasslu 
leġiżlazzjoni nazzjonali xierqa u jfittxu kooperazzjoni fi ħdan dan il -qafas internaz zjonali 
eżistenti.  
Id-disponibbiltà mifruxa ta’ għodod ta’ anonimizzazzjoni tagħmilha iżjed faċli għall -kriminali 
biex jinħbew. Id -“Darknet ”70 fetaħ toroq ġodda għall -kriminali biex jaċċessaw materjal tal -
abbuż sesswali tat -tfal, id -drogi jew l -armi tan -nar, ħafna drabi bi ftit riskju li wieħed 
jinqabad71. Issa huwa wkoll sors ewlieni ta’ għodod użati kontra ċ -ċiberkriminalità, bħal 
malwer u għodod ta’ hacking. Il -Kummissjoni, flimkien mal -partijiet interessati rilevanti, se 
tanalizza l -approċċi nazzjonali bi l-ħsieb li jiġu identifikati soluzzjonijiet ġodda. L -Europol 
għandha tiffaċilita u tappoġġja l -investigazzjonijiet fuq id -darknet, tivvaluta t -theddid u tgħin 
biex tiddetermina l -ġurisdizzjoni u tagħti prijorità lil każijiet ta’ riskju għoli, u li l -UE jis ta’ 
jkollha rwol ewlieni fil -koordinazzjoni ta’ azzjoni internazzjonali72. 
Qasam wieħed tal -attività taċ -ċiberkriminalità li qed jikber huwa l -użu frodulenti ta’ dettalji 
tal-kard tal -kreditu jew mezzi elettroniċi oħra ta’ pagament. Kredenzjali ta’ pagament  
miksuba permezz ta’ attakki ċibernetiċi kontra l -bejjiegħa bl -imnut fuq l -internet jew xi forma 
oħra ta’ negozji leġittimi mbagħad jiġu negozjati online u jistgħu jintużaw minn kriminali 
                                                            
66 Il-Presidenza tal -Kunsill, “L -Eżitu tal -laqgħa tal -Kunsill tal -Ġustizzja u l -Affarijiet Interni tat -8 u d -9 ta’ 
Diċembru 2016”, Nru. 15391/16.  
67 It-tmien rapport ta’ progress lejn Unjoni tas -Sigurtà effettiva  u ġenwina tad -29 ta’ Ġunju 2017, (COM(2017) 
354 final.  
68 Il-Konvenzjoni hi l -ewwel trattat internazzjonali dwar reati mwettqa permezz tal -internet u netwerks oħrajn 
ta’ kompjuters, li jitrattaw b’mod partikolari ma’ ksur tad -drittijiet tal -awtur, frodi re latata ma’ kompjuters, 
pedopornografija u ksur tas -sigurtà ta’ netwerk. https://www.coe.int/en/web/conventions/full -list/-
/conventions/treaty/185  Fl-2017, 55 gvern irratifika jew issieħeb fil -Konvenzjoni Ewropea dwar iċ -
Ċiberkriminalità.  
69 It-Termini ta’ Referenza għat -tħejjija ta’ abbozz tat -tieni Protokoll Addizzjonali għall -Konvenzjoni ta’ 
Budapest dwar iċ -Ċiberkriminalità, T -CY (2017)3.  
70 Id-darknet jikkonsisti f’kisja netwerks li jużaw l -internet iżda jeħtieġu softwer , konfigurazzjonijiet jew 
awtorizzazzjoni speċifiċi għal aċċess. Id -darknet jifforma parti żgħira mill -web profond, il -parti tal -Web 
mhux indiċjata mill -magni tat -tiftix.  
71 Eċċez zjoni notevoli hija t -tneħħija riċenti ta’ tnejn mill -akbar swieq tad -dark Web kriminali, AlphaBay u 
Hansa: https://www.europol.europa.eu/newsroom/news/massive -blow -to-criminal -dark-web-activities -after-
globally -coordinated -operation . 
72 L-Europol diġà għandha rwol importanti f’dan il -qasam. Għal eżempju reċenti ara: 
https://www.europol.europa.eu/newsroom/news/massive -blow -to-criminal -dark-web-activities -after-
globally -coordinated -operation .  
 
17 
 biex iwettqu frodi73. Il-Kummissjoni qed tippreżenta proposta biex ti ssaħħaħ id -deterrenza 
permezz ta’ Direttiva dwar il -ġlieda kontra l -frodi u l -iffalsifikar ta’ mezzi ta’ pagament 
mhux bi flus kontanti74. Din għandha l -għan li taġġorna r -regoli eżistenti f’dan il -qasam u 
ssaħħaħ il -kapaċità tal -infurzar tal -liġi biex jind irizzaw dan it -tip ta’ reat.  
Il-kapaċitajiet investigattivi ċiberkriminali tal -awtoritajiet tal -infurzar tal -liġi tal -Istati Membri 
jeħtieġu wkoll li jiġu mtejba, kif ukoll l -fehim ta’ delitti bl -użu tal -internet u opzjonijiet 
investigattivi minn prosekut uri u mill -ġudikatura. L -Eurojust u l -Europol jikkontribwixxu 
għal dan l -objettiv u għal koordinazzjoni msaħħa, f’kooperazzjoni mill -qrib mal -gruppi 
konsultattivi speċjalizzati fi ħdan iċ -Ċentru kontra ċ -Ċiberkriminalità tal -Europol u man -
netwerks tal -kapijiet tal -unitajiet taċ -ċiberkriminalità u ta’ prosekuturi speċjalizzati fiċ -
ċiberkriminalità. Il -Kummissjoni se tiddedika EUR 10.5 miljun ta’ finanzjament għall -ġlieda 
kontra ċ -ċiberkriminalità, primarjament taħt il -Programm ta’ Fondi għall -Pulizija għas -
Sigurtà Interna  tagħha. It -taħriġ huwa element importanti u ġew żviluppati għadd ta’ 
materjali utli mill -Grupp Ewropew għat -Taħriġ u l -Edukazzjoni dwar iċ -Ċiberkriminalità. 
Dawn issa jridu jiġu implimentati b’mod wiesa’ għall -professjonisti tal -infurzar tal -liġi bl -
appoġġ tal -Aġenzija tal -Unjoni Ewropea għat -Taħriġ fl -Infurzar tal -Liġi.  
3.3 Il-kooperazzjoni pubblika -privata kontra ċ -ċiberkriminalità  
L-effikaċja ta’ mekkaniżmi ta’ nfurzar tal -liġi tradizzjonali hija kkontestata mill -karatteristiċi 
tad-dinja d iġitali, li tikkonsisti l -iktar f’infrastruttura b’sjieda privata u bosta atturi differenti 
f’diversi ġurisdizzjonijiet. B’riżultat ta’ dan, il -kooperazzjoni mas -settur privat, inklużi l -
industrija u s -soċjetà ċivili, hija fundamentali għall -awtoritajiet p ubbliċi biex tiġi miġġielda l -
kriminalità b’mod effettiv. F’dan il -kuntest, is -settur finanzjarju huwa importanti wkoll u 
għandha tiżdied il -kooperazzjoni. Pereżempju, ir -rwol ta’ Unitajiet ta’ Intelligence 
Finanzjarja75 fil-kuntest taċ -ċiberkriminalità għa ndu jiġi msaħħaħ.  
Xi Stati Membri diġà ħadu passi ewlenin. Fin -Netherlands, l -istituzzjonijiet finanzjarji u l -
awtoritajiet tal -infurzar tal -liġi jaħdmu id f’id biex jindirizzaw il -frodi online u ċ -
ċiberkriminalità fit -Task Force ta’ Kriminalità Elettronika. Iċ -Ċentru ta’ Kompetenza 
Ġermaniża kontra l -Kriminalità Elettronika jipprovdi ċentru operazzjonali għall -membri 
tiegħu għall -iskambju ta’ informazzjoni f’kollaborazzjoni mill -qrib mal -Uffiċċju tal -Pulizija 
Federali Ġermaniża u jiżviluppa miżur i mmirati biex jiżguraw protezzjoni kontra ċ -
ċiberkriminalità. 16 -il Stat Membru76 ħolqu Ċentri ta’ Eċċellenza taċ -Ċiberkriminalità biex 
jiffaċilitaw il -kooperazzjoni bejn l -awtoritajiet tal -infurzar tal -liġi, akkademja u sħab privati 
għall -iżvilupp u l -iskambju tal -aħjar prattiki, taħriġ u bini tal -kapaċità.  
Il-Kummissjoni tappoġġja t -twaqqif ta’ sħubijiet pubbliċi -privati u mekkaniżmi ta’ 
                                                            
73 Ir-rikavati tal -frodi huma sor s importanti ta’ dħul għall -kriminalità organizzata u għalhekk jippermettu t -
twettiq ta’ attivitajiet kriminali oħrajn bħalma huma t -terroriżmu, it -traffikar tad -drogi u t -traffikar tal -
bnedmin.   
74 COM(2017) 489.  
75 L-Unitajiet tal -Intelligence Finanzjarja jservu bħala ċentru nazzjonali għar -riċeviment u l -analiżi ta’ rapporti 
ta’ tranżazzjonijiet suspettużi u informazzjoni rilevanti oħra dwar ħasil tal -flus, reati predikati assoċjati u 
finanzjament tat -terroriżmu, u għat -tixrid tar -riżultati ta’ dik l -anali żi.  
76 L-Awstrija, il -Belġju, il -Bulgarija, Ċipru, ir -Repubblika Ċeka, l -Estonja, Franza, il -Ġermanja, il -Greċja, l -
Irlanda, il -Litwanja, il -Polonja, ir -Rumanija, is -Slovenja, Spanja u r -Renju Unit.  
 
18 
 kooperazzjoni permezz ta’ proġetti speċifiċi bħalma huma ċ -Ċentru Ċibernetiku tal -Frodi 
Online u n -Netwerk ta’ Esperti,77 li jimplimentaw il -mudell tal -kondiviżjoni tal -informazzjoni 
u standard biex janalizzaw u jimmitigaw ir -riskji ta’ frodi online u reati elettroniċi.   
 
Fil-kuntest taċ -ċiberkriminalità, impriżi privati jridu jkunu jistgħu jikkondividu informazzjoni 
dwar inċidenti konkreti tal -infurzar tal -liġi — inkluża dejta personali — b’rispett sħiħ tar -
regoli tal -protezzjoni tad -dejta. Ir -riforma tal -protezzjoni tad -dejta tal -UE, li se tidħol fis -seħħ 
f’Mejju tal -2018, tipprovdi sett ta’ regoli komuni li jistabbilixxi  l-kundizzjonijiet li skonthom 
l-awtoritajiet tal -infurzar tal -liġi u ta’ entitajiet privati jistgħu jikkooperaw. Il -Kummissjoni 
Ewropea se taħdem mal -Bord Ewropew għall -Protezzjoni tad -Dejta u l -partijiet interessati 
rilevanti biex tidentifika l -aħjar pra ttiki f’dan il -qasam u, fejn xieraq, tipprovdi gwida.  
3.4 Intensifikar tar -rispons politiku  
Il-qafas  adottat reċentement għal rispons diplomatiku konġunt tal -UE għal attivitajiet 
malizzjużi ċibernetiċi78 (is-”sett ta' għodod taċ -ċiberdiplomazija”) jistabbilixxi l -miżuri taħt 
il-Politika Estera u ta’ Sigurtà Komuni, inklużi miżuri restrittivi li jistgħu jintużaw biex 
tissaħħaħ ir -reazzjoni tal -UE għal attivitajiet li jolqtu l -interessi politiċi, ta’ sigurt à u 
ekonomiċi. Il -qafas jikkostitwixxi pass importanti fl -iżvilupp ta’ sinjalar u kapaċitajiet ta’ 
reazzjoni fuq livell tal -UE u tal -Istati Membri. Dan se jżid il -kapaċità tagħna li nattribwixxu 
attivitajiet ċibernetiċi malizzjużi, bl -għan li jinfluwenzaw l-imġiba ta’ aggressuri potenzjali, 
filwaqt li tiġi kkunsidrata l -ħtieġa li jiġi żgurat rispons proporzjonati. L -attribuzzjoni lil attur 
Statali jew attur mhux Statali tibqa’ d -deċiżjoni politika sovrana bbażata fuq l -intelligence tas -
sorsi kollha. Il -ħidm a fuq l -implimentazzjoni tal -Qafas attwalment għaddejja ma’ Stati 
Membri u wkoll titmexxa ‘l quddiem f’koordinazzjoni mill -qrib mal -Pjan ta’ Azzjoni dettaljat 
għal rispons għal inċidenti ċibernetiċi fuq skala kbira79. L-għarfien tas -sitwazzjoni meħtieġa 
għall-użu ta’ miżuri fi ħdan il -qafas għandu jiġu magħqud flimkien, analizzat u kondiviż 
permezz tal -INTCEN,80 f’ħidma mill -qrib flimkien mal -Istati Membri u l -istituzzjonijiet tal -
UE.  
3.5 Bini ta’ deterrent taċ -ċibersigurtà permezz tal -kapaċitajiet ta’ difiż a tal -Istati 
Membri  
L-Istati Membri diġà qed jiżviluppaw kapaċitajiet fil -qasam taċ -ċiberdifiża. Barra minn hekk, 
minħabba l -ambigwità bejn id -difiża ċibernetika u s -sigurtà ċibernetika u n -natura ta’ użu 
doppju ta’ għodod ċibernetiċi u teknoloġiji, kif uk oll differenzi kbar bejn l -approċċi tal -Istati 
Membri, l -UE tinsab f’pożizzjoni tajba biex tippromwovi sinerġiji bejn l -isforzi militari u 
dawk ċivili81.  
Dawk l -Istati Membri b’kapaċitajiet aktar avvanzati taċ -ċibersigurtà u li huma lesti biex 
jiġbruhom fl imkien jistgħu jikkunsidraw, bl -appoġġ tar -Rappreżentant Għoli, il -Kummissjoni 
u l-Aġenzija Ewropea għad -Difiża, biex jinkludu ċ -ċibersigurtà fil -qafas ta’ “Kooperazzjoni 
                                                            
77 L-inizjattiva EU -OF2CEN għandha l -għan li tippermetti l -qsim sistematiku u mal -UE kollha ta’ 
informazzjoni relatata ma’ frodi tal -internet bejn il -banek u s -servizzi tal -infurzar tal -liġi għall -prevenzjoni 
ta’ pagamenti għal dawk li jwettqu l -frodi u kurri eri ta' flus miksuba illegalment u għall -investigazzjoni u l -
prosekuzzjoni tal -awturi involuti. Hija kofinanzjata mill -UE (il -Programm għall -Finanzjament tal -Pulizija 
għas-Sigurtà Interna).  
78 http://www.consilium.europa.eu/en/press/press -releases/2017/06/19 -cyber -diplomacy -toolbox/ .  
79 C(2017) 6100.  
80 JOIN(2016) 018 final.  
81 L-UE tifhem l -ispazju ċibernetiku bħala isem ta’ dominju ta’ operazzjoniji et bħal art, arja u baħar. L -isforzi 
fil-qasam taċ -ċiberdifiża jinkludu wkoll il -ħarsien u r -reżiljenza ta’ assi tal -ispazju u infrastrutturi tal -art 
relatati.  
 
19 
 Strutturata Permanenti” (PESCO).  Dan jista’ jkun ibbażat fuq il -ħidma msemmija hawn f uq 
biex tinkoraġġixxi l -kapaċitajiet industrijali u l -awtonomija strateġika tal -UE. L -UE tista’ 
tippromwovi wkoll l -interoperabbiltà, inkluż bl -iffaċilitar tal -iżvilupp tal -kapaċità, il -
koordinazzjoni tat -taħriġ u l -edukazzjoni u l -użu doppju ta’ sforzi ta ’ standardizzazzjoni.  
Għandu jsir ukoll użu sħiħ tal -qafas konġunt bħala rispons għat -theddid ibridu, li spiss 
jinvolvi attakki ċibernetiċi, notevolment permezz tal -Ċellola ta’ Fużjoni Ibrida tal -UE u ċ -
Ċentru Ewropew għall -Ġlieda kontra t -Theddid Ibridu s tabbilit riċentement f’Ħelsinki, li l -
missjoni tiegħu hu li jinkoraġġixxi djalogu strateġiku u jwettaq riċerka u analiżi.  
L-UE ser tagħti enfasi mġedda għall -Qafas tal -Politika għaċ -Ċiberdifiża tal -UE82, bħala 
għodda biex tkompli tintegra ċibersigurtà u di fiża lejn Politika ta’ Sigurtà u ta’ Difiża Komuni 
(PSDK). Iċ -ċiber -reżiljenza tal -missjonijiet u l -operazzjonijiet tal -PSDK stess hi essenzjali: se 
jiġu żviluppati proċeduri standardizzati u kapaċitajiet tekniċi, li jistgħu jappoġġjaw kemm 
missjonijiet u operazzjonijiet ċivili u militari skjerati kif ukoll l -istrutturi ta’ Kapaċità tal -
Ippjanar u t -Tmexxija rispettivi tagħhom u l -fornituri ta’ servizzi tat -teknoloġija tal -
informazzjoni fis -SEAE. Sabiex isir avvanz fil -kooperazzjoni tal -Istati Membri u jkun  hemm 
gwida aħjar fl -isforzi tal -UE f’dan il -qasam, l -Aġenzija Ewropea għad -Difiża u s -SEAE, 
b’kooperazzjoni mas -servizzi tal -Kummissjoni, se jiffaċilitaw l -impenn ta’ livell strateġiku 
bejn dawk li jfasslu l -politika taċ -ċiberdifiża tal -Istati Membri. L -UE ser tappoġġja wkoll l -
iżvilupp ta’ soluzzjonijiet taċ -ċibersigurtà Ewropea bħala parti mill -isforzi tagħha favur Bażi 
Industrijali u Teknoloġika tad -Difiża Ewropea. Dan jinkludi wkoll it -trawwim ta’ 
raggruppamenti reġjonali ta’ eċċellenza taċ -ċibersigurt à u ċ -ċiberdifiża.  
Is-servizzi tal -Kummissjoni, filwaqt illi jaħdmu f’kooperazzjoni mill -qrib mas -SEAE, l -Istati 
Membri u korpi oħra rilevanti tal -UE, ser iqiegħdu fis -seħħ sal -2018 pjattaforma ta’ 
edukazzjoni u taħriġ fil -qasam taċ -ċiberdifiża  biex tiġi indirizzata d -diskrepanza attwali 
fil-ħiliet fil -qasam taċ -ċiberdifiża.  Dan se jikkumplimenta l -ħidma tal -Aġenzija Ewropea 
għad -Difiża f’dan il -qasam, billi tindirizza d -diskrepanza attwali fil -ħiliet fil -qasam taċ -
ċibersigurtà u ċ -ċiberdifiża.  
Azzjonijiet  ewlenin  
 Inizjattiva tal -Kummissjoni ta’ aċċess transfruntier għal evidenza elettronika (kmieni fl -
2018);  
 L-adozzjoni rapida mill -Parlament Ewropew u l -Kunsill tad -Direttiva proposta dwar il -
ġlieda kontra l -frodi u l -iffalsifikar ta’ mezzi ta’ pagament mhu x bi flus kontanti;  
 L-introduzzjoni ta’ rekwiżiti dwar l -IPv6 fl -akkwisti tal -UE, ir -riċerka u l -finanzjament 
tal-proġetti; ftehimiet volontarji bejn l -Istati Membri u l -Fornituri tas -Servizz tal -Internet 
biex jiżdied l -użu tal -IPv6;  
 Fokus imġedded/imwessg ħa fl -Europol dwar il -forensika ċibernetika u l -monitoraġġ 
permezz tad -darknet;  
 L-implimentazzjoni tal -qafas għal programm konġunt tal -UE bħala rispons diplomatiku 
għal attivitajiet malizzjużi ċibernetiċi;  
 Appoġġ finanzjarju rafforzat għal proġetti nazzjonali u transnazzjonali għat -titjib tal -
ġustizzja kriminali fiċ -ċiberspazju.  
 Pjattaforma ta’ edukazzjoni relatata maċ -ċibersigurtà biex tindirizza d -distakk fil -ħiliet 
taċ-ċibersigurtà u taċ -ċiberdifiża fl -2018.  
 
                                                            
82 www.consilium.europa.eu/en/workarea/downloadasset.aspx?id=40802190515 . 
 
20 
 4. TISĦIĦ TAL -KOOPERAZZJONI INTERNAZZ JONALI DWAR IĊ -
ĊIBERSIGURTÀ  
Iggwidata mill -valuri ewlenin tal -UE u d -drittijiet fundamentali bħal -libertà ta’ espressjoni u 
d-dritt għall -privatezza u l -protezzjoni tad -dejta personali, u l -promozzjoni ta’ ċiberspazju 
miftuħ, ħieles u sikur, il -politika ta s-sigurtà ċibernetika internazzjonali tal -UE hija mfassla 
biex tindirizza l -isfida tal -promozzjoni li kull ma jmur qed tevolvi għall -promozzjoni tal -
istabbiltà ċibernetika globali, kif ukoll tikkontribwixxi għall -awtonomija strateġika tal -
Ewropa fiċ -ċibers pazju.  
4.1 Ċibersigurtà fir -relazzjonijiet esterni  
L-evidenza tissuġġerixxi li nies minn madwar id -dinja jidentifikaw attakki ċibernetiċi minn 
pajjiżi oħra bħala fost l -akbar theddid għas -sigurtà nazzjonali83. Minħabba n -natura globali 
tat-theddid, il -bini u ż-żamma ta’ alleanzi u sħubijiet bsaħħithom ma’ pajjiżi terzi hija 
fundamentali għall -prevenzjoni u l -iskoraġġiment ta’ attakki ċibernetiċi - li huma dejjem aktar 
ċentrali għall -istabbiltà u s -sigurtà internazzjonali. L -UE ser tagħti prijorità lill -istabbiliment 
ta’ qafas strateġiku għall -prevenzjoni tal -kunflitti u l -istabbiltà fiċ -ċiberspazju fl -ingaġġi 
bilaterali, reġjonali, b’multi partijiet interessati u multilaterali.  
L-UE tippromwovi bil -qawwa l -pożizzjoni li l -liġi internazzjonali, u b’mod partikolari l -Karta 
tan-Nazzjonijiet Uniti, tapplika għaċ -ċiberspazju. Bħala komplement għal liġi internazzjonali 
vinkolanti, l -UE tħaddan normi mhux vinkolanti volontarji, regoli u prinċipji ta’ imġiba 
responsabbli tal -Istat li ġew artikolati permezz tal -Grupp ta’ Esperti Governattivi tan -NU84; 
hija tinkoraġġixxi wkoll l -iżvilupp u l -implimentazzjoni ta’ miżuri ta’ bini ta’ fiduċja 
reġjonali, kemm fl -Organizzazzjoni għas -Sigurtà u l -Kooperazzjoni fl -Ewropa u f’reġjuni 
oħra.  
Fuq livell bilaterali, djalogi ċ ibernetiċi85 se jiġu żviluppati ulterjorment u kkumplementati 
minn sforzi biex jiffaċilitaw il -kooperazzjoni ma’ pajjiżi terzi li jsaħħu l -prinċipji ta’ diliġenza 
u responsabbiltà tal -Istat fiċ -ċiberspazju. L -UE għandha tagħti prijorità lil kwistjonijiet ta ’ 
sigurtà internazzjonali fiċ -ċiberspazju fl -impenji internazzjonali tagħha, filwaqt li tassigura li 
ċ-ċibersigurtà ma ssirx skuża għall -protezzjoni tas -suq u l -limitazzjoni tad -drittijiet u l -
libertajiet fundamentali, inklużi l -libertà ta’ espressjoni u l -aċċess għall -informazzjoni. 
Approċċ komprensiv għas -sigurtà ċibernetika jirrikjedi r -rispett tad -drittijiet tal -bniedem, u l -
UE ser tkompli żżomm il -valuri ewlenin tagħha madwar id -dinja, filwaqt li tibni fuq il -Linji 
gwida tal -UE dwar id -Drittijiet tal -Bniedem dwar il -libertà fuq l -internet86. F’dan ir -rigward l -
UE tisħaq dwar l -importanza tal -partijiet interessati kollha involuti fil -governanza tal -internet.  
Il-Kummissjoni ressqet ukoll proposta87 biex timmodernizza l -kontrolli tal -esportazzjoni tal -
UE, in kluża l -introduzzjoni ta’ kontrolli fuq l -esportazzjoni fuq it -teknoloġiji ta’ sorveljanza 
ċibernetika kritiċi li jistgħu jikkawżaw ksur tad -drittijiet tal -bniedem jew jintużaw b’mod 
ħażin kontra s -sigurtà tal -UE nnifisha u ser tintensifika d -djalogi ma’ p ajjiżi terzi biex 
tippromwovi l -konverġenza globali u l -imġiba responsabbli f’dan il -qasam.  
 
                                                            
83 Stħarriġ dwar l -Attitudnijiet Globali tar -rebbiegħa tal -2017, tal -Pew Research Centre.  
84 A/68/98 u A/70/174.  
85 F’Settembru 2017, l -UE kellha djalogi ċibernetiċi mal -Istati Uniti, i ċ-Ċina, il -Ġappun, ir -Repubblika tal -
Korea, u l -Indja.  
86 Linji Gwida tal -UE dwar id -Drittijiet tal -Bniedem dwar il -Libertà tal -Espressjoni Online u Offlin e. 
87  COM(2016) 616.  
 
21 
 4.2 Il-bini ta’ kapaċità għaċ -ċibersigurtà  
L-istabbiltà ċibernetika globali tiddependi fuq il -kapaċità lokali u nazzjonali tal -pajjiżi kollha 
għall -prevenzjoni u r-rispons għal inċidenti ċibernetiċi u l -investigazzjoni u l -prosekuzzjoni 
ta’ każijiet ta’ ċiberkriminalità. L -appoġġ għall -isforzi biex tinbena r -reżiljenza nazzjonali 
f’pajjiżi terzi għandha żżid il -livell ta’ ċibersigurtà fid -dinja, b’konsegwenzi pożit tivi għall -
UE. Il -ġlieda kontra t -theddid ċibernetiku li dejjem qed jevolvi tissuġġerixxi li hemm bżonn 
ta’ taħriġ, sforzi ta’ żvilupp għall -politika u l -leġiżlazzjoni, kif ukoll Skwadri ta’ Rispons ta’ 
Emerġenza tal -Kompjuters li jaħdmu b’mod effiċjenti u  unitajiet taċ -ċiberkriminalità fil -
pajjiżi kollha madwar id -dinja.   
Mill-2013 ‘l hawn, l -UE kienet fuq quddiem nett għall -bini ta’ kapaċità għaċ -ċibersigurtà 
internazzjonali u sistematikament tgħaqqad dawn l -isforzi permezz tal -kooperazzjoni tagħha 
għall -iżvilupp. L -UE ser tkompli tippromovi l -bini tal -kapaċità mudell ibbażat fuq id -drittijiet, 
f’konformità mal -approċċ Digital4Development88. Il-prijoritajiet għall -bini tal -kapaċità ser 
ikunu fil -viċinat tal -UE u l -pajjiżi li qed jiżviluppaw li qegħdin jesp erjenzaw konnettività li 
qed tikber b’rata mgħaġġla u l -iżvilupp rapidu ta’ theddid. L -isforzi tal -UE ser ikunu 
komplementari għall -aġenda tal -iżvilupp tal -UE fid -dawl tal -Aġenda 2030 għall -Iżvilupp 
Sostenibbli u għall -isforzi globali għat -tisħiħ tal -kapaċ itajiet istituzzjonali.  
Sabiex titjieb l -abbiltà tal -UE li timmobilizza l -għarfien espert kollettiv biex issostni din il -
bini tal -kapaċità, għandu jitwaqqaf Netwerk għall -Bini ta’ Kapaċità Ċibernetika tal -UE, li 
jiġbor flimkien lill -SEAE, l -awtoritajiet ċi bernetiki tal -Istati Membri, l -aġenziji tal -UE, is -
servizzi tal -Kummissjoni, l -akkademja u s -soċjetà ċivili. Dwar il -Bini tal -Kapaċità 
Ċibernetika tal -UE, se jiġu żviluppati linji gwida biex jgħinu fil -provvediment ta’ gwida 
politika u prijoritizzazzjoni a ħjar tal -isforzi tal -UE fl -assistenza lil pajjiżi terzi.  
L-UE ser taħdem flimkien ma’ donaturi oħra f’dan il -qasam sabiex tiġi evitata d -
duplikazzjoni tal -isforzi u jiġi ffaċilitat aktar bini ta’ kapaċità mmirat f’reġjuni differenti.  
4.3 Kooperazzjoni bejn  l-UE u n -Nato  
Filwaqt li tibni fuq il -progress sostanzjali li diġà sar, l -UE ser tintensifika l -kooperazzjoni 
bejn l -UE u n -NATO dwar iċ -ċibersigurtà, it -theddid ibridu u d -difiża, kif maħsuba fid -
Dikjarazzjoni Konġunta tat -8 ta’ Lulju 201689. Il-prijorita jiet jinkludu t -trawwim tal -
interoperabbiltà permezz ta’ rekwiżiti u standards koerenti fil -qasam taċ -ċiberdifiża, it -tisħiħ 
tal-kooperazzjoni fuq taħriġ u eżerċizzji, l -armonizzar tar -rekwiżiti tat -taħriġ.  
L-UE u n -NATO ser irawmu wkoll il -kooperazzjoni fir-riċerka u l -innovazzjoni fil -qasam taċ -
ċiberdifiża, u jibnu fuq l -arranġament tekniku attwali dwar iċ -ċibersigurtà għall -kondiviżjoni 
tal-informazzjoni bejn il -korpi rispettivi tagħhom taċ -ċibersigurtà90. L-isforzi konġunti riċenti 
dwar il -ġlieda kontra  t-theddid ibridu, partikolarment il -kooperazzjoni bejn iċ -Ċellola ta’ 
Fużjoni tal -UE kontra t -Theddid Ibridu u l -Fergħa ta’ Analiżi Ibrida tan -NATO għandhom 
jiġu ingranati aktar biex tissaħħaħ ir -reżiljenza u r -rispons għall -kriżijiet ċibernetiċi. Aktar 
kooperazzjoni bejn l -UE u n -NATO ser tiġi promossa permezz ta’ eżerċizzji tad -difiża 
ċibernetika, bl -involviment tas -SEAE u entitajiet oħrajn tal -UE u l -kontropartijiet rilevanti 
tan-NATO, inkluż maċ -Ċentru ta’ Eċċellenza fil -qasam taċ -Ċiberdifiża Kooperatt iva tan -
NATO f’Tallinn. Għall -ewwel darba, in -NATO u l -UE ser iwettqu eżerċizzji paralleli u 
koordinati b’rispons għal xenarju ibridu man -NATO li tieħu t -tmexxija fl -2017 u l -UE ser 
                                                            
88 SWD(2017) 157.  
89 http://www.consilium.europa.eu/en/press/press -releases/2016/07/08 -eu-nato-joint-declaration/ .  
90 Kapaċità ta’ Rispons għal Inċidenti relatati mal -Kompjuters CERT -EU u tan -NATO (NCIRC).   
 
22 
 tirreċiproka b’mod simili fl -2018. Ir -rapport li jmiss dwar il -kooperazzjo ni bejn l -UE u n -
NATO, li għandu jitressaq quddiem il -Kunsilli rispettivi f’Diċembru 2017, ser joffri 
opportunità biex jikkunsidraw il -possibbiltajiet biex ikomplu jespandu l -kooperazzjoni, b’mod 
partikolari billi jiżguraw mezzi komuni, sikuri u robusti ta ’ komunikazzjoni bejn l -
istituzzjonijiet u l -korpi rilevanti kollha involuti, inklużi l -ENISA.  
Azzjonijiet ewlenin  
 Avvanz fil -qafas strateġiku għall -prevenzjoni tal -kunflitti u l -istabbiltà fiċ -ċiberspazju;  
 L-iżvilupp ta’ Bini ta’ Kapaċità tan -Netwerk biex jappoġġja l -kapaċità ta’ pajjiżi terzi biex 
jindirizzaw it -theddid ċibernetiku u l -Linji Gwida dwar il -Bini tal -Kapaċità taċ -
Ċibersigurtà tal -UE biex jiġu prijoritizzati aħjar l -isforzi tal -UE;  
 Kooperazzjo ni ulterjuri bejn l -UE u n -NATO, inkluż il -parteċipazzjoni b’mod parallel u 
kkoordinat f’eżerċizzji u interoperabbiltà msaħħa ta’ standards taċ -ċibersigurtà.  
 
5. KONKLUŻJONI  
It-tħejjija ċibernetika tal -UE hija ta’ importanza ċentrali kemm għas -Suq Uniku D iġitali u l -
Politika ta’ Sigurtà u ta’ Difiża. It -titjib taċ -ċibersigurtà Ewropea u l -indirizzar tat -theddid 
kemm lil objettivi ċivili u militari huwa essenzjali.  
Is-Summit Diġitali li jmiss organizzat mill -Presidenza tal -Estonja fid -29 ta’ Settembru 2019  
jipprovdi opportunità biex nuru determinazzjoni komuni biex npoġġu ċ -ċibersigurtà fil -qalba 
tal-UE bħala soċjetà diġitali. Bħala parti minn dan l -impenn komuni, il -Kummissjoni tappella 
lill-Istati Membri biex iwiegħdu kif biħsiebhom jaġixxu fl -oqsma fejn għandhom ir -
responsabbiltà primarja. Dan għandu jinkludi t -tisħiħ tas -sigurtà ċibernetika permezz ta’:   
 Żgurar ta’ implimentazzjoni sħiħa u effettiva tad -Direttiva dwar iċ -Ċibersigurtà (NIS) sad -
9 ta’ Mejju 2018, kif ukoll ir -riżorsi meħtieġa għall -awtori tajiet pubbliċi responsabbli 
għas-sigurtà ċibernetika biex iwettqu b’mod effettiv il -kompiti tagħhom;  
 L-applikazzjoni tal -istess regoli għal amministrazzjonijiet pubbliċi, minħabba r -rwol li 
għandhom fis -soċjetà u l -ekonomija kollha kemm hi;  
 Il-provvista t a’ taħriġ relatat maċ -ċibersigurtà fl -amministrazzjoni pubblika;  
 Il-prijoritizzazzjoni tal -għarfien ċibernetiku f’kampanji ta’ informazzjoni u li jinkludi ċ -
ċibersigurtà bħala parti minn kurrikulu akkademiku u ta’ taħriġ vokazzjonali;  
 L-użu ta’ inizjattivi  dwar il -“Kooperazzjoni Strutturata Permanenti” (PESCO) u l -Fond 
Ewropew tad -Difiża biex jiġi appoġġjat l -iżvilupp ta’ proġetti fil -qasam taċ -ċiberdifiża.  
Din il -Komunikazzjoni Konġunta stabbilixxiet il -kobor tal -isfida, u l -firxa ta’ miżuri li l -UE 
tista’  tieħu. Għandna bżonn ta’ Ewropa li tkun reżiljenti, li tista’ tipproteġi l -poplu tagħha 
b’mod effettiv billi tantiċipa l -inċidenti ta’ ċibersigurtà, bil -bini ta’ protezzjoni b’saħħitha tal -
istrutturi u l -imġiba tagħha, billi tirkupra malajr minn kwalunkwe  attakki ċibernetiċi, u li 
tiskoraġġixxi lil dawk responsabbli. Din il -Komunikazzjoni tippreżenta miżuri mmirati li 
jsaħħu aktar l -istrutturi u l -kapaċitajiet taċ -ċibersigurtà tal -UE b’mod koordinat, 
b’kooperazzjoni sħiħa tal -Istati Membri u d -diversi stru tturi tal -UE kkonċernati u li 
jirrispettaw il -kompetenzi u r -responsabbiltajiet tagħhom. L -implimentazzjoni tagħha se 
tipprovdi prova ċara li l -UE u l -Istati Membri se jaħdmu flimkien sabiex jistabbilixxu livell 
ta’ ċibersigurtà ugwali għal sfidi dejjem ak bar li qed tiffaċċja l -Ewropa llum.