Rapport Speċjali Il-FEŻR huwa effettiv biex 
jiffinanzja proġetti li 
jippromwovu direttament 
il-bijodiversità taħt 
l-istrateġija tal-UE 
għall-bijodiversità 
sal-2020?MT 2014  Nru 12
IL/uniF6BAQORTI
EWROPEA 
TAL/uniF6BAAWDITUR I
IL‑QORTI EWROPEA TAL‑AWDITURI  
12, rue Alcide De Gasperi  
1615 Luxembourg  
LUXEMBOURG
Tel. +352 4398 ‑1
E‑mail: eca‑info@eca.europa.eu  
Internet: http://eca.europa.eu
Twitter: @EUAuditorsECA  
Youtube: EUAuditorsECA
Ħafna informazzjoni addizzjonali dwar l‑Unjoni Ewropea hija disponibbli fuq l‑Internet.  
Jista’ jsir aċċess għaliha permezz tas‑server Europa ( http://europa.eu ).
Il‑Lussemburgu: L‑Uffiċċju tal‑Pubblikazzjonijiet tal‑Unjoni Ewropea, 2014
ISBN 978 ‑92‑872‑0728 ‑9
doi:10.2865/42486
© L‑Unjoni Ewropea, 2014
Ir‑riproduzzjoni hija awtorizzata kemm‑il darba jissemma s‑sors oriġinali.
Il‑permess għall ‑użu jew għar ‑riproduzzjoni tal ‑Istampi 2, 3, 4, 5 u 13 għandu jintalab direttament mingħand id ‑detentur 
tad‑dritt tal ‑awtur.
Printed in Luxembourg
MT 2014  Nru 12
Rapport Speċjali Il-FEŻR huwa effettiv 
biex jiffinanzja proġetti li 
jippromwovu direttament 
il-bijodiversità taħt 
l-istrateġija tal-UE għall-
bijodiversità sal-2020?
(skont l-Artikolu 287(4), it-tieni subparagrafu, TFUE)
02
 Werrej
Paragrafu
 Glossarju
I – VIII Sommarju eżekuttiv
1 – 12 Introduzzjoni
1 – 2 Sinifikat ġenerali ta’ bijodiversità
3 – 5 L-istrateġija tal-UE għall-waqfien tat-telf tal-bijodiversità
6 – 8 Politika u leġiżlazzjoni tal-UE
9 – 12 Kofinanzjament mill-FEŻR ta’ proġetti li jippromwovu l-bijodiversità
13 – 17 Ambitu u objettivi tal-awditjar
18 – 40 Osservazzjonijiet
18 – 25 L-Istati Membri ħadu vantaġġ mill-finanzjament disponibbli mill-FEŻR għall-promozzjoni diretta 
tal-bijodiversità? 
19 – 25 Opportunitajiet ta’ finanzjament mill-FEŻR ma ġewx sfruttati għall-potenzjal sħiħ tagħhom
26 – 40 Il-proġetti kofinanzjati mill-FEŻR li jippromwovu direttament il-bijodiversità huma effettivi biex 
iwaqqfu t-telf tal-bijodiversità?
27 – 28 Il-proġetti huma konformi mal-prijoritajiet tal-bijodiversità fil-livell nazzjonali u f’dak tal-UE iżda l-infiq 
mill-FEŻR għall-bijodiversità mhuwiex definit tajjeb
29 – 31 Terz tal-proġetti awditjati ffukaw fuq it-tħejjija ta’ miżuri ta’ protezzjoni …
32 – 36 … u l-benefiċċji għall-bijodiversità minn investimenti ma ġewx ivvalutati
37 – 40 Is-sostenibbiltà tal-proġetti hija bbażata fuq impenn lokali u tiddependi fuq il-finanzjament pubbliku futur
03 Werrej
41 – 45 Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet
41 Konklużjoni kumplessiva
42 Allokazzjoni u użu ta’ fondi mill-FEŻR
43 – 45 Kisbiet ta’ proġetti taħt il-FEŻR fil-waqfien tat-telf tal-bijodiversità
 Anness I — Miri u azzjonijiet tal-Istrateġija tal-UE għall-Bijodiversità sal-2020
 Anness II —  Allokazzjoni ta’ fondi mill-FEŻR għall-promozzjoni tal-bijodiversità u l-protezzjoni 
tan-natura (inkluż Natura 2000)
 Anness III — Kampjun tal-proġetti awditjati
 Anness IV —  Opportunitajiet għall-Istrateġija għall-Bijodiversità offruti minn diversi fondi tal-
UE fi ħdan il-Qafas Finanzjarju 2007-2013 kif indikat mill-Kummissjoni
 Ir-risposti tal-Kummissjoni
04
 Glossarju
Awtorità maniġerjali : Awtorità pubblika nazzjonali, reġjonali jew lokali jew korp pubbliku jew privat nominat mill-
Istat Membru biex jimmaniġġja programm operazzjonali.
Benefiċjarju : Persuna ġuridika taħt id-dritt pubbliku jew privat li tirċievi appoġġ mill-UE għal proġetti li 
jippromwovu direttament il-bijodiversità.
Fond Ewropew għall-Iżvilupp Reġjonali (FEŻR) : Strument finanzjarju mfassal biex jippromwovi l-koeżjoni soċjali 
u ekonomika bejn ir-reġjuni tal-UE. Il-kontribuzzjonijiet tal-FEŻR jiġu implimentati prinċipalment permezz ta’ 
programmi operazzjonali li jinvolvu għadd kbir ta’ proġetti. Il-FEŻR huwa wieħed mill-Fondi Strutturali.
Fondi Strutturali : Fondi tal-UE li jikkonsistu fil-Fond Ewropew għall-Iżvilupp Reġjonali (FEŻR) u l-Fond Soċjali 
Ewropew (FSE). Flimkien mal-Fond ta’ Koeżjoni, l-attivitajiet tagħhom għall-perjodu ta’ programmazzjoni 2007-2013 
jiswew EUR 308 biljun (bil-prezzijiet tal-2004) biex jappoġġaw it-tkabbir reġjonali u jistimulaw il-ħolqien tax-xogħol.
Ġestjoni kondiviża : Qafas li fi ħdanu l-baġit għall-Fondi Strutturali huwa implimentat b’mod konġunt mill-Istati 
Membri u mill-Kummissjoni. Filwaqt li l-kompiti ta’ implimentazzjoni jiġu delegati lill-Istati Membri, il-Kummissjoni 
żżomm responsabbiltà kumplessiva għall-implimentazzjoni tal-baġit.
Natura 2000 : L-akbar netwerk ekoloġiku ta’ żoni ta’ konservazzjoni speċjali u protetti fid-dinja, li fih kważi 26 000 
sit u li jkopri kważi 18 % tal-ambjent terrestri totali tal-UE kif ukoll żoni marini sostanzjali. Natura 2000 huwa element 
ewlieni tal-istrateġija tal-UE għall-waqfien tat-telf tal-bijodiversità u tas-servizzi tal-ekosistema sal-2020.
Perjodu ta’ programmazzjoni : Il-qafas pluriennali li fi ħdanu l-infiq mill-Fondi Strutturali huwa ppjanat 
u implimentat.
Programm operazzjonali : Programm ta’ investimenti minn Stat Membru li jirċievi Fondi Strutturali li hu approvat 
mill-Kummissjoni u li jieħu l-forma ta’ sett koerenti ta’ prijoritajiet u miżuri pluriennali li jinvolvu għadd kbir ta’ 
proġetti.
Servizzi tal-ekosistema : Prodotti u servizzi vitali pprovduti minn bijodiversità intatta bħall-ikel, il-provvista tal-
ilma u l-purifikazzjoni tal-arja.
05
 Sommarju  
eżekuttiv
I
Il-bijodiversità, jiġifieri l -varjabbiltà fost organiżmi 
ħajjin u l -kumplessi ekoloġiċi tagħhom, hija meqjusa 
bħala l -kapital naturali tad -dinja. It -telf tal -bijodi -
versità għandu effetti sostanzjali ekonomiċi u fuq 
is-saħħa, eż. f’termini ta’ ilma u arja mniġġsin, 
għargħar, erożjoni jew it -tixrid tal -mard.
II
Il-protezzjoni tal -bijodiversità hija prijorità ambjen -
tali ewlenija għall -UE. Wara li t -telf tal -bijodiversità 
fl-Ewropa naqas milli jitwaqqaf sal-2010, il -Kunsill 
approva l-”istrateġija tal -UE għall -bijodiversità sal-
2020” f’Ġunju 2011. Il -medda taż -żmien biex jintlaħaq 
l-għan prinċipali tal -waqfien tat -telf tal -bijodiversità 
fl-UE tmexxiet mill-2010 sal-2020.
III
Bosta strumenti tal -UE jipprovdu finanzjament 
għall -konservazzjoni tal -bijodiversità, li ġiet applikata 
wkoll għan -netwerk Natura 2000, is -sinsla tal -kon -
servazzjoni tal -bijodiversità fl -UE.
IV
L-awditu tal -Qorti ffoka fuq l -effettività tal -FEŻR 
biex jiffinanzja proġetti li jippromwovu direttament 
il-bijodiversità. Il -Qorti l -ewwel eżaminat il -punt sa 
fejn l -Istati Membri ħadu vantaġġ mill -finanzjament 
disponibbli mill -FEŻR u mbagħad ivvalutat il -prestazz -
joni ta’ 32 proġett kampjunat.
V
Il-Qorti kkonkludiet li l -opportunitajiet ta’ finan -
zjament disponibbli mill -FEŻR ma ġewx sfrut -
tati fil -potenzjal sħiħ tagħhom mill -Istati Membri. 
Għalkemm il -proġetti fil -qasam tal -bijodiversità 
kofinanzjati mill -FEŻR jaqblu mal -prijoritajiet tal -Istati 
Membri u tal -UE għall -waqfien tat -telf tal -bijodiver -
sità, iridu jsiru sforzi biex il -kontribut reali tagħhom 
jiġi mmonitorjat u biex jiġi żgurat li l -effetti tagħhom 
idumu. Bosta attivitajiet kienu jikkonċernaw it -tħejjija 
ta’ pjanijiet ta’ protezzjoni u ta’ ġestjoni, li issa jeħtieġ 
jiġu implimentati sabiex jinkisbu riżultati tanġibbli.VI
Bil-ħsieb tat -tisħiħ tal -użu tal -FEŻR għall -bijodiversità, 
il-Qorti tirrakkomanda li l -Kummissjoni għandha:
(a) tappoġġa lill -Istati Membri fl -istabbiliment ta’ 
prijoritajiet għar -restawr tal -bijodiversità fil -pro-
grammi operazzjonali;
(b) tivvaluta l -kumplimentarjetà tal -azzjonijiet 
għall -promozzjoni tal -bijodiversità identifikati 
mill -Istati Membri fil -programmi operazzjonali ma’ 
proġetti ffinanzjati minn fondi oħra tal -UE; u
(c) timmonitorja l -implimentazzjoni reali tal -pro-
grammi operazzjonali bil -ħsieb ta’ identifikazzjoni 
bikrija u proattiva ta’ diffikultajiet.
L-Istati Membri għandhom jikkollaboraw mal -Kum-
missjoni biex dan jinkiseb.
VII
Il-Kummissjoni għandha wkoll:
(a) tappoġġa lill -Istati Membri fit -twettiq ta’ seg -
witu tal -proġetti ta’ tħejjija bil -ħsieb ta’ politika 
attiva ta’ protezzjoni, speċjalment fir -rigward 
tal-implimentazzjoni effettiva ta’ pjanijiet speċifiċi 
ta’ protezzjoni u ta’ ġestjoni għall -ħabitats 
u għall -ispeċijiet;
(b) teħtieġ provvediment fil -programmi operazzjonali 
għal proċeduri għall -evalwazzjoni tal -bidliet am-
bjentali fil -ħabitats u fl -ispeċijiet wara l -interventi;
(c) tagħti parir lill -Istati Membri dwar l -applikazzjoni 
tar-regoli tal -FEŻR f’interazzjoni ma’ fondi oħra 
tal-UE.
VIII
Barra minn hekk, il -Kummissjoni għandha tiżgura 
li jinżamm reġistru preċiż tal -infiq dirett u indirett 
mill -UE fuq il -bijodiversità (inkluż Natura 2000), 
u l-Istati Membri għandhom jiffaċilitaw dan billi jip -
provdu d -data  meħtieġa.
06
 Introduzzjoni
Sinifikat ġenerali ta’ 
bijodiversità
01 
Il-Konvenzjoni dwar id -Diversità 
Bijoloġika (CBD)1 tiddefinixxi l -bi-
jodiversità bħala l -varjabbiltà fost 
organiżmi ħajjin mis -sorsi kollha, 
inklużi ekosistemi terrestri, marini 
u ekosistemi akkwatiċi oħra u l -kum-
plessi ekoloġiċi li minnhom jagħmlu 
parti. Is -CBD tirrikonoxxi bosta thed -
didiet maġġuri għall -bijodiversità 
bħat -telf u l -frammentazzjoni 
tal-ħabitat2, l-użu eċċessiv tal -fo-
resti, l -oċeani, ix -xmajjar, il -lagi 
u l-ħamrija, it -tniġġis, it -tibdil fil -klima, 
u l-ispeċijiet barranin li jikkompetu 
mal -flora u l -fawna indiġeni.
02 
Il-bijodiversità hija meqjusa bħala 
l-kapital naturali tad -dinja, li jipprovdi 
prodotti u servizzi vitali, bħall -ikel, 
l-ilma u l -purifikazzjoni tal -arja li 
jsostnu l -prosperità ekonomika, il -be-
nesseri soċjali u l -kwalità tal -ħajja3. 
Telf tal -bijodiversità jirriżulta f’telf 
sostanzjali ekonomiku u tal -benesseri, 
eż. f’termini ta’ ilma u arja mniġġsin, 
għargħar, erożjoni u t -tixrid tal -mard4.
L-istrateġija tal -UE 
għall -waqfien tat -telf 
tal-bijodiversità
03 
Il-protezzjoni tal -bijodiversità hija 
prijorità ambjentali ewlenija għall -UE, 
li hija espressa permezz ta’ strateġija 
tal-UE għall -bijodiversità u varjetà 
ta’ politiki u leġiżlazzjoni rilevanti 
tal-UE. Bejn l-2001 u l-2010, l -UE 
ppruvat tilħaq l -objettiv tal -waqfien 
tat-telf tal -bijodiversità u r -restawr 
tal-ħabitats u tal -ekosistemi naturali. 
Fl-2010, il -Kummissjoni kkonkludiet li 
dan l -objettiv ma kienx intlaħaq.Ir-raġunijiet għal dan in -nuqqas li 
tintlaħaq il -mira tal -UE għall-2010 
huma multipli u kumplessi 5. Il-va-
lutazzjonijiet tal -konservazzjoni 
tal-ħabitats u tal -ispeċijiet urew li 
s-sitwazzjoni kumplessiva kienet kom -
pliet tiddeterjora6.
04 
F’Ġunju 2011, il -Kunsill approva 
l-”istrateġija tal -UE għall -bijodiversità 
sal-2020”, ippreżentata mill -Kummis -
sjoni7. Huwa ħeġġeġ ukoll lill -Istati 
Membri biex jintegraw l -istrateġija 
l-ġdida fil -pjanijiet, il -programmi u/
jew l -istrateġiji nazzjonali tagħhom. 
Il-Parlament Ewropew laqa’ u appoġġa 
din l -istrateġija8.
05 
L-istrateġija tal -UE għall -bijodiversità 
sal-2020 tistabbilixxi sitt miri 
kumplessivi9, li jinkludu 20 azzjoni 
(ara l -Figura 1  u l-Anness 1 ).1 Madwar id -dinja, kważi 200 
parti huma impenjati għas- CBD 
li kienet promossa mill -pro-
gramm tan -Nazzjonijiet Uniti 
għall -ambjent u daħlet fis -seħħ 
fl-1993.
2 Ħabitat jirreferi għaż -żoni li 
fihom jgħixu l -organiżmi. 
Normalment, il -ħabitats jiġu 
klassifikati bħala terrestri, 
tal-ilma ħelu jew marini. 
L-istudji jiżvelaw li l -urbaniz -
zazzjoni, id -deforestazzjoni 
u l-espansjoni agrikola 
aċċelleraw b’mod drammatiku 
t-telf tal -ħabitat.
3 Ara l -Kummissjoni Ewropea, 
Monitoring the impact of EU 
biodiversity policy  (Monitoraġġ 
tal-impatt tal-politika tal- UE 
dwar il -bijodiversità), 
Settembru 2010, p. 2.
4 Ara l -Kummissjoni Ewropea, 
Il‑Prodotti u s‑Servizzi 
tal‑Ekosistemi , Settembru 2009, 
p. 2.
5 Fost ir -raġunijiet l -aktar 
sinifikanti l -Kummissjoni 
tindika: integrazzjoni 
insuffiċjenti f’politiki settorjali 
oħra; implimentazzjoni 
inkompleta ta’ leġiżlazzjoni 
eżistenti u lakuni fil -politika; 
nuqqasijiet fil -finanzjament; 
qafas u struttura ta’ governanza 
inadegwati, u sensibilizzazzjoni 
limitata dwar il -bijodiversità 
(ara SEC(2011) 540 final 
tat-3 ta’ Mejju 2011).
6 Ara, pereżempju, EU 2010 
Biodiversity Baseline  (Xenarju ta’ 
Referenza tal -UE 
għall -Bijodiversità 2010), 
l-Aġenzija Ewropea 
għall -Ambjent, 2010 ( http://
www.eea.europa.eu/
publications/
eu-2010-biodiversity -baseline ).
7 KUMM(2011) 244 finali 
tat-3 ta’ Mejju 2011 L -assigu -
razzjoni ta’ ħajjitna, il -kapital 
naturali tagħna: strateġija 
tal-UE għall -bijodiversità 
sal-2020.
8 Riżoluzzjoni tal -Parlament 
Ewropew tal-20 ta’ April 2012 
dwar l -assigurazzjoni ta’ 
ħajjitna, il -kapital naturali 
tagħna: strateġija tal -UE 
għall -bijodiversità sal-2020.
9 Il-miri indikattivi huma 
stabbiliti fil -livell tal -UE u mhux 
suppost li jiġu tradotti f’miri 
nazzjonali differenzjati 
u espliċiti (ara t -titolu 5.8 ta’ 
SEC(2011) 540 final, li 
jakkumpanja d -dokument taħt 
in-nota 7 f’qiegħ il -paġna).
07 Introduzzjoni Figura 1Miri tal -istrateġija tal -UE għall -bijodiversità sal-2020
Sors:  Il-Kummissjoni Ewropea.1.
Titjib tal-implimentazzjoni 
tal-leġiżlazzjoni dwar 
in-naturaStrateġija tal-UE għall-bijodiversità
6 MIRI
AZZJONIJIET5. 
Il-ġlieda kontra l-ispeċijiet 
eżotiċi invażivi6.
Kontribut biex jiġi evitat telf 
tal-bijodiversità fuq livell dinji4.
Sajd
sostenibbli2. 
Restawr tal-ekosistemi 
u stabbiliment ta’ 
infrastruttura ekoloġika3.
Agrikoltura u forestrija 
sostenibbliIl-waq/f_ien tat-telf tal-bijodiversità u s-servizzi tal-ekosistema /f_l-UE u r-restawr tagħhom sa fejn ikun fattibbli, u ż-żieda /f_il-kontribut 
tal-UE biex jiġi evitat it-telf tal-bijodiversità fuq livell dinjiMira ewlenija 2020Il-bijodiversità tal-Unjoni Ewropea u s-servizzi tal-ekosistema li tipprovdi - il-kapital naturali 
tagħha - huma protetti, valorizzati u restawrati b’mod xieraqViżjoni 2050
08 Introduzzjoni
Politika u leġiżlazzjoni 
tal-UE
06 
Il-bijodiversità hija kwistjoni trażversali 
u interdixxiplinarja, konnessa ma’ 
bosta politiki li għandhom is -sorsi pro -
prji tagħhom ta’ finanzjament mill -UE: 
il-Fond Agrikolu Ewropew ta’ Garan -
zija (FAEG), il -Fond Agrikolu Ewropew 
għall -Iżvilupp Rurali (FAEŻR), il -Fond 
Ewropew għas- Sajd (FES), il -Fond 
Ewropew għall -Iżvilupp Reġjonali 
(FEŻR), il -Fond ta’ Koeżjoni (FK), l -Istru -
ment Finanzjarju għall -Ambjent (LIFE) 
u l-Programmi Qafas għar -Riċerka. 
It-terminu “finanzjament integrat” 
jirreferi għan -natura parallela ta’ dawn 
id-diversi sorsi ta’ finanzjament.
07 
Il-leġiżlazzjoni rilevanti 
għall -bijodiversità għandha bosta 
komponenti f’saffi differenti:
(a) bosta ftehimiet ambjentali inter -
nazzjonali relatati mal -bijodiver -
sità, li għalihom l -UE u/jew l -Istati 
Membri tagħha huma partijiet 
kontraenti, eż. il -Konvenzjoni dwar 
id-Diversità Bijoloġika li daħlet 
fis-seħħ fid-29 ta’ Diċembru 1993 
u li hija l -ewwel ftehim internaz -
zjonali li jindirizza l -aspetti kollha 
tal-bijodiversità (ara l -paragrafu 1);
(b) għadd ta’ direttivi tal -UE (eż. id -Di-
rettiva dwar l -Għasafar u d -Diret -
tiva dwar il -Ħabitats10; id-Direttiva 
Qafas dwar l -Ilma11; id-Direttiva 
Kwadru dwar l -Istrateġija Marina12, 
direttivi speċifiċi li jkopru l -kwist -
joni tal -valutazzjoni ambjentali13 
u regolamenti speċifiċi relatati 
mad -diversi fondi tal -UE;
(c) diversi liġijiet nazzjonali.08 
Il-Figura 2  tagħti ħarsa ġenerali lejn 
il-politika u l -leġiżlazzjoni tal -UE li 
għandhom impatt fuq il -bijodiversità.
Kofinanzjament mill -FEŻR 
ta’ proġetti li jipprom -
wovu l -bijodiversità
09 
Skont id -data  tal-Kummissjoni, l -Istati 
Membri allokaw EUR 2,8 biljun fil -per-
jodu ta’ programmazzjoni 2007 -2013 
għall -promozzjoni diretta tal -bijo -
diversità u l -protezzjoni tan -natura 
taħt il -FEŻR, inkluż Natura 200014 (ara 
l-Anness II ).
10 
Minkejja li mhumiex immirati diretta -
ment lejn il -promozzjoni tal -bijodiver -
sità, proġetti oħra taħt il -FEŻR jistgħu 
wkoll jappoġġaw il -bijodiversità, eż. 
proġetti fil -qasam tat -turiżmu15, miżuri 
komplementari inklużi fi proġetti 
tal-infrastruttura bħala kumpens 
għall -ħsara kkawżata lill -ambjent, 
u proġetti ddedikati għat -trattament 
tal-ilma mormi16.10 Id -Direttiva 2009/147/KE 
tal-Parlament Ewropew 
u tal -Kunsill tat-30 ta’ Novem -
bru 2009 dwar il -konservazz -
joni tal -għasafar selvaġġi 
(verżjoni kodifikata) (ĠU L 20, 
26.1.2010, p. 7) u d -Direttiva 
tal-Kunsill 92/43/KEE 
tal-21 ta’ Mejju 1992 dwar 
il-konservazzjoni tal -ħabitat 
naturali u tal -fawna u l -flora 
selvaġġa (ĠU L 206, 22.7.1992, 
p. 7).
11 Id -Direttiva 2000/60/KE 
tal-Parlament Ewropew 
u tal -Kunsill tat-23 ta’ Ottu -
bru 2000 li tistabbilixxi qafas 
għal azzjoni Komunitarja 
fil-qasam tal-politika tal- ilma 
(ĠU L 327, 22.12.2000, p. 1).
12 Id -Direttiva 2008/56/KE 
tal-Parlament Ewropew 
u tal -Kunsill tas-
17 ta’ Ġunju 2008 li tistabbi -
lixxi qafas għal azzjoni 
Komunitarja fil -qasam 
tal-politika tal -ambjent marin 
(ĠU L 164, 25.6.2000, p. 19).
13 Id-Direttiva tal -Kunsill 85/337/
KEE tas-27 ta’ Ġunju 1985 dwar 
l-istima tal -effetti ta’ ċerti 
proġetti pubbliċi u privati fuq 
l-ambjent (ĠU L 175, 
05.07.1985, p. 40) u d -Diretti -
va 2001/42/KE tal -Parlament 
Ewropew u tal -Kunsill 
tas-27 ta’ Ġunju 2001 dwar 
l-istima tal -effetti ta’ ċerti 
pjanijiet u programmi fuq 
l-ambjent (ĠU L 197, 21.7.2001, 
p. 30).
14 Din iċ -ċifra hija bbażata fuq 
ir-ripartizzjoni tal -allokazzjoni 
finanzjarja tal -Fondi Strutturali 
(fil-31.12.2012) li saret skont 
lista ta’ 86 kategorija 
pprovduta fl -Anness II 
tar-Regolament tal -Kummiss -
joni (KE) Nru 1828/2006 
tat-8 ta’ Diċembru 2006 li 
jistabbilixxi r -regoli 
għall -implimentazzjoni 
tar-Regolament tal -Kunsill (KE) 
Nru 1083/2006 (ĠU L 371, 
27.12.2006, p. 1). L -Artikolu 11 
jipprovdi li l -Istati Membri 
għandhom jistabbilixxu 
tqassim indikattiv skont 
il-kategorija tal -użu ppjanat 
tal-fondi.
15 Azzjonijiet fil -qasam 
tat-turiżmu jinkludu 
l-promozzjoni tal -assi naturali 
u l-protezzjoni u l -iżvilupp 
tal-wirt naturali. Ara r -Rapport 
Speċjali Nru 6/2011 tal -Qorti 
Kienu effettivi l -proġetti ta’ 
turiżmu kofinanzjati mill -FEŻR? 
(http://eca.europa.eu ).
09 Introduzzjoni Figura 2Politika u leġiżlazzjoni tal -UE li għandhom impatt fuq il -bijodiversità
Sors:  Il-Kummissjoni Ewropea.BijodiversitàPolitika 
Agrikola 
Komuni
Konvenzjoni 
tan-NU dwar il-
IJODIVERSITÀPolitiki dwar 
it- TIBDIL 
FIL-KLIMADirettiva dwar 
il-ĦABITATS
RiċerkaLIFE +Politika 
ReġjonaliPolitika 
Komuni 
tas-Sajd
Direttiva dwar 
l-Istrateġija
MARINAAbbozz ta’ 
Direttiva dwar 
il-ĦAMRIJADirettiva 
Qafas dwar 
l-ILMADirettiva dwar 
l-GĦASAFAR
11 
Il-Kummissjoni terfa’ r -responsabbiltà 
kumplessiva għall -implimentazzjoni 
tal-baġit. Proġetti tal -bijodiversità kofi -
nanzjati huma parti mill -programmi 
operazzjonali, implimentati mill -Istati 
Membri taħt arranġamenti ta’ ġestjoni 
kondiviża. B’mod partikolari:
(a) il-Kummissjoni tinnegozja u tap -
prova programmi operazzjonali 
proposti mill -Istati Membri, u tal -
loka finanzjament mill -UE;
(b) l-Istati Membri jimmaniġġjaw 
il-programmi operazzjonali, 
jimplimentawhom billi jagħżlu 
l-proġetti, u mbagħad jissorveljaw 
u jivvalutaw dawn il -proġetti;(c) il-Kummissjoni tivvaluta s -sistemi 
nazzjonali ta’ ġestjoni u kontroll, 
timmonitorja l -implimentazzjoni 
tal-programmi, timpenja l -kon -
tribuzzjonijiet finanzjarji tal -UE 
u tħallashom fuq il -bażi ta’ nfiq 
approvat.
12 
Il-Kummissjoni hija wkoll meħtieġa 
tipprovdi direzzjoni strateġika billi 
tidentifika fatturi li jikkontribwixxu 
lejn is -suċċess jew in -nuqqas tal -impli -
mentazzjoni ta’ programmi operattivi 
(operazzjonali) u billi tidentifika prat -
tika tajba17.16 Ara r -Rapport Speċjali 
Nru 3/2009 tal -Qorti 
L-effettività tal -infiq tal -Miżuri 
Strutturali fuq it -trattament 
tal-ilma mormi għall -perijodi 
ta’ 
programm1994 -99 u 2000 -06 
(http://eca.europa.eu ).
17 Ara l -Artikolu 49 
tar-Regolament tal -Kunsill (KE) 
Nru 1083/2006 tal-
11 ta’ Lulju 2006 li jistabbilixxi 
d-dispożizzjonijiet ġenerali 
dwar il -Fond Ewropew 
għall -Iżvilupp Reġjonali, 
il-Fond Soċjali Ewropew 
u l-Fond ta’ Koeżjoni u li 
jħassar ir -Regolament (KE) 
Nru 1260/1999 (ĠU L 210, 
31.7.2006, p. 25).
10
 Ambitu u objettivi 
tal-awditjar
13 
L-objettiv prinċipali tal -awditu kien 
li jivvaluta jekk il -FEŻR kienx effettiv 
biex jiffinanzja proġetti li jippromwovu 
direttament il -bijodiversità bħala parti 
mill -strateġija tal -UE għall -bijodiversità 
sal-2020. Il -Qorti vvalutat jekk:
(a) l-Istati Membri ħadux vantaġġ 
mill -finanzjament disponibbli 
mill -FEŻR għall -promozzjoni di -
retta tal -bijodiversità;
(b) il-proġetti kofinanzjati mill -FEŻR li 
jippromwovu direttament il -bijodi -
versità kinux effettivi biex iwaqqfu 
t-telf tal -bijodiversità.
14 
Il-fażi inizjali tal -awditu kienet ibbażata 
fuq analiżi ta’ dokumenti u intervisti 
mwettqa fil -Kummissjoni. Inżaru żewġ 
Direttorati -Ġenerali:
(a) id-DĠ għall -Politika Reġjonali 
u Urbana, li huwa responsabbli 
mill -parti tal -baġit tal -UE li tik -
kofinanzja proġetti tal -bijodiver -
sità taħt il -politika tal -iżvilupp 
reġjonali. Bħala parti mill -proċess 
tiegħu ta’ evalwazzjoni tal -pro-
grammi, huwa jikkonsulta DĠ oħra, 
b’mod partikolari d -DĠ Ambjent;
(b) id-DĠ Ambjent, li huwa responsab -
bli mill -politika ambjentali tal -UE.
15 
Twettaq ukoll stħarriġ ta’ Stati Membri 
li għamlu ftit jew ebda użu tal -FEŻR 
għall -finanzjament ta’ proġetti li jip -
promwovu direttament il -bijodiversità. 
Intgħażlu 20 programm operazzjonali 
f’10 Stati Membri u ntbagħtu kwest -
jonarji lill -awtoritajiet maniġerjali 
kkonċernati. Ġew riċevuti 17-il risposta.16 
It-tieni fażi tal -awditu twettqet 
f’ħames Stati Membri magħżula: 
ir-Repubblika Ċeka, Spanja, Franza, 
il-Polonja u r -Rumanija. Dawn l -Istati 
Membri kienu jirrappreżentaw 68 % 
tal-allokazzjonijiet totali mill -FEŻR 
għall -promozzjoni diretta tal -bijodi -
versità matul il -perjodu ta’ program -
mazzjoni 2007 -2013.
17 
Intgħażlu 32 proġett (taħlita ta’ 
proġetti kkompletati u li għadhom 
għaddejjin) mill -programmi operazz -
jonali li huma l -aktar sinifikanti finanz -
jarjament fl -Istati Membri kkonċernati, 
b’kont meħud tal -istadju ta’ kkomple -
tar tal -proġetti kif ukoll tar -rata baxxa 
ta’ implimentazzjoni tal -finanzjament 
allokat għall -bijodiversità f’xi program -
mi operazzjonali (ara l -lista ta’ proġetti 
fl-Anness III ).
11
 Osservazzjonijiet
L-Istati Membri ħadu 
vantaġġ mill -finanzja -
ment disponibbli 
mill -FEŻR għall-
promozzjoni diretta 
tal-bijodiversità?
18 
Il-Qorti eżaminat il -livell ta’ allokazz -
joni u użu mill -Istati Membri tal -finan -
zjament mill -FEŻR għal proġetti li jip -
promwovu direttament il -bijodiversità.
Opportunitajiet ta’ finanz -
jament mill -FEŻR ma ġewx 
sfruttati għall -potenzjal sħiħ 
tagħhom
19 
Il-Kummissjoni analizzat il -FEŻR 
u fondi oħra tal -UE bil -ħsieb tal -poten -
zjal tagħhom biex jappoġġaw il -miri 
tal-istrateġija tal -UE għall -bijodiversità 
fi ħdan il -Qafas Finanzjarju Pluriennali 
2007-2013 (ara l -Anness IV ). Kmieni 
fl-2013, il -Kummissjoni fasslet kriterji 
ġodda għall -ittraċċar aħjar tal -infiq re -
latat mal -bijodiversità taħt l -istrumenti 
rilevanti kollha tal -UE, inkluż il -FEŻR18.20 
Prinċipalment il -FEŻR joffri pos -
sibbiltajiet ta’ finanzjament 
għall -mira 1 (implimentazzjoni sħiħa 
tal-leġiżlazzjoni għan -natura (id -Diret -
tiva dwar l -Għasafar u d -Direttiva dwar 
il-Ħabitats)), u għall -mira 2 (iż -żamma 
u r-restawr tal -ekosistemi u tas -servizzi 
tagħhom) tal -istrateġija. Kważi l -fondi 
l-oħra kollha tal -UE jistgħu jikkontrib -
wixxu wkoll għal dawn il -miri. Dan 
huwa spjegat prinċipalment min -nat-
ura trażversali ta’ dawn iż -żewġ miri, li 
jaffettwaw il -politiki tal -UE fil -qasam 
tal-agrikoltura, tal -koeżjoni, tal -am-
bjent u tar -riċerka (ara l -Anness IV ). 
F’tentattiv biex jintroduċu aktar 
ċarezza għall -benefiċjarji, korpi naz -
zjonali tal -għażla tal -proġetti, xi drabi 
ddistingwew bejn il -FEŻR u strumenti 
oħra tal -UE19.
21 
Filwaqt li jaderixxu mal -linji gwida 
strateġiċi tal -UE dwar il -Koeżjoni, 
huwa f’idejn l -Istati Membri li jistab -
bilixxu l -prijoritajiet ta’ finanzjament 
skont il -ħtiġijiet proprji tagħhom. 
Matul il -perjodu ta’ programmazz -
joni 2007 -2013, bosta Stati Membri 
allokaw ftit jew ebda finanzjament 
dirett mill -FEŻR għall -bijodiversità: 
12-il Stat Membru allokaw anqas minn 
0,2 % tar -riżorsi ta’ koeżjoni tagħhom 
għal miżuri ddedikati direttament 
għall -bijodiversità (ara t -Tabella 1  
u l-Anness II ).18 Għall-2014, l -ewwel sena 
tal-Qafas Finanzjarju 
Pluriennali attwali, 
il-Kummissjoni estrapolat 
mid -data  storika li ammont ta’ 
EUR 11-il biljun (li minnhom 
EUR 1,7 biljun mill -FEŻR) seta’ 
jiġi impenjat 
għall -finanzjament 
tal-bijodiversità (ara r -Rapport 
tal-estimi tal -Kummissjoni 
Ewropea għas- sena finanzjarja 
2014 (Tħejjija tal -Abbozz 
tal-Baġit 2014), Preżentazzjoni 
politika, SEC(2013) 370, 
Ġunju 2013). Barra minn fondi 
diretti għall -bijodiversità (ara 
l-paragrafu 9), dan l -ammont 
jinkludi l -fondi l -oħra kollha li 
jista’ jkollhom rabta indiretta 
mal-bijodiversità.
19 Pereżempju, billi jiġi introdott 
livell limitu finanzjarju bħala 
kriterju għad -determinazzjoni 
ta’ liema fond tal -UE għandu 
jiffinanzja liema proġetti 
tal-bijodiversità (eż. proġetti 
akbar taħt li -FEŻR u proġetti 
iżgħar taħt il -FAEŻR), jew billi 
l-aċċess ta’ korpi pubbliċi 
għall -FEŻR jiġi limitat.Tabella 1Allokazzjoni ta’ fondi mill -FEŻR għal proġetti li jippromwovu direttament il -bijodi -
versità, skont l -Istat Membru (perjodu ta’ programmazzjoni 2007 -2013)
Perċentwal tat‑total tar‑riżorsi mill‑FEŻR iddedi ‑
kati għall‑promozzjoni diretta tal‑bijodiversitàGħadd ta’ Stati Membri Perċentwal (%) ta’ Stati Membri
Aktar minn 2 % 2 7
Bejn 1 % u 2 % 4 15
Bejn 0,2 % u 1 % 9 33
Anqas minn 0,2 %  
li fosthom 0 %12 
645 
22
Total 27 100
12 Osservazzjonijiet
22 
Wara li t -telf tal -bijodiversità naqas 
milli jitwaqqaf sal-2010, il -Kummiss -
joni u l -Istati Membri kienu mħeġġa 
mill -Parlament Ewropew jżidu l -isforzi 
f’dan il -qasam. B’riżultat ta’ dan, f’nofs 
il-perjodu ta’ programmazzjoni 
2007 -2013, il -Kummissjoni inkoraġġiet 
lill-awtoritajiet maniġerjali jallinjaw 
mill -ġdid programmi operazzjonali 
eżistenti biex isir aktar investiment 
fil-bijodiversità u f’objettivi oħra ta’ 
tkabbir sostenibbli20.
23 
Madankollu, l -aġġustamenti għal pro -
grammi operazzjonali stabbiliti kienu 
limitati ħafna. Stat Membru wieħed 
biss żied b’mod ċar l -allokazzjoni 
mill -FEŻR għall -bijodiversità, u dan 
kien ir -riżultat ta’ rispons tajjeb għal 
sejħiet għal proposti għal proġetti 
speċifikament għall -promozzjoni 
tal-bijodiverstià. Mill-21 minnhom 
Stat Membru li kienu allokaw fondi 
għall -bijodiversità, 2 Stati Membri oħra 
raw biss żidiet limitati u 11 żammew 
l-allokazzjonijiet oriġinali tagħhom 
mill -FEŻR. F’seba’ Stati Membri, il -fondi 
mill -FEŻR għall -bijodiversità saħansitra 
tnaqqsu (ara l -Anness II ). L-awtoritajiet 
nazzjonali spjegaw dan it -tnaqqis 
b’referenza għal diversi problemi ta’ 
implimentazzjoni, eż. rispons baxx 
għal sejħiet għal proġetti, nuqqas ta’ 
tħejjija għal kompiti ta’ Natura 2000, 
diffikultajiet biex tinstab linja ta’ de -
markazzjoni adegwata fir -rigward ta’ 
fondi oħra.24 
Bosta Stati Membri mhux biss al -
lokaw ftit jew ma allokaw ebda 
finanzjament mill -FEŻR diretta -
ment għall -bijodiversità, iżda għal 
dawk li fil -fatt allokaw finanzjament, 
l-eżekuzzjoni finanzjarja kienet taħt 
il-medja għall -finanzjament kollu taħt 
il-politika ta’ koeżjoni. Sa mill -bidu 
tal-perjodu ta’ programmazzjoni 
2007 -2013, l -eżekuzzjoni finanz -
jarja għal proġetti tal -bijodiversità 
baqgħet miexja bil -mod, minkejja 
l-fatt li, fl- 2011, il -Kummissjoni tal -
bet biex is- sitwazzjoni tiġi rettifikata 
(ara t -Tabella 2 ). Fir -rigward ta’ Natura 
2000, il -Kummissjoni tat varjetà ta’ 
raġunijiet, li huma deskritti fil -Kaxxa 1 , 
għal din is- sitwazzjoni mhux 
sodisfaċenti21.
25 
F’60 % tar -risposti għall -istħarriġ 
imwettaq mill -Qorti biex jiġi aċċertat 
għalfejn il -FEŻR ftit intuża bħala sors 
ta’ finanzjament għall -promozzjoni 
diretta tal -bijodiversità (ara l -para -
grafu 15), ir -raġuni li ngħatat kienet li 
l-ħtiġijiet kienu koperti biżżejjed minn 
sorsi oħra ta’ finanzjament nazzjonali 
u/jew mill -UE. Fi 30 % tar -risposti, ġew 
espressi dubji dwar jekk il -FEŻR kienx 
strument adegwat għall -finanzjament 
tal-bijodiversità (minħabba nuqqas ta’ 
kompatibbiltà ma’ objettivi reġjonali 
jew minħabba effetti limitati fir -rig-
ward ta’ objettivi reġjonali).20 KUMM(2011) 17 finali 
tas-26 ta’ Jannar 2011 Politika 
reġjonali li tikkontribwixxi 
għat -Tkabbir Sostenibbli 
fl-Ewropa 2020.
21 Il-Kummissjoni Ewropea, 
Investing in Natura 2000: For 
nature and people (Ninvestu 
f’Natura 2000: Għan -natura 
u n-nies), 2011, p. 21.
13 Osservazzjonijiet
Raġunijiet speċifiċi għal użu mhux sodisfaċenti tal -fondi tal -UE b’konnessjoni ma’ 
Natura 2000, kif identifikati mill -Kummissjoni
1.  Kompetizzjoni bejn għanijiet differenti ta’ politika: l -amministrazzjonijiet tal -Istati Membri spiss jonqsu 
milli jinkludu investimenti għal Natura 2000 fost il -prijoritajiet, x’aktarx minħabba nuqqas ta’ fehim dwar 
kif dan jista’ jikkontribwixxi għall -objettivi kumplessivi ta’ żvilupp reġjonali.
2.  Konsultazzjoni insuffiċjenti: l -awtoritajiet responsabbli minn Natura 2000 spiss ma jiġux ikkonsultati jew in -
voluti biżżejjed fit -tfassil ta’ programmi operazzjonali u f’deċiżjonijiet dwar l -allokazzjoni tal -flus taħt fondi 
settorjali differenti.
3.  Żvilupp bil -mod ta’ pjanijiet ta’ ġestjoni ta’ Natura 2000: progress bil -mod fid -deżinjazzjoni tas -siti dew -
wem b’mod sinifikanti l -istabbiliment u l -adozzjoni tal -pjanijiet ta’ ġestjoni għal Natura 2000 li huma 
meħtieġa sabiex jiġi ffaċilitat l -investiment f’Natura 2000.
4.  Nuqqas ta’ kapaċità u ta’ għarfien dwar aċċess ta’ fondi tal -UE: għalkemm l -għarfien dwar il -fondi tal -UE 
qed jikber, l -organizzazzjonijiet u l -awtoritajiet ta’ konservazzjoni xorta jsibuha diffiċli biex jiksbu l -appoġġ 
meħtieġ għall -iżvilupp ta’ proġetti ta’ konservazzjoni awtonomi.
5.  Piż amministrattiv kbir: il -kapaċità amministrattiva meħtieġa għall -iżvilupp ta’ proġetti u għall -kisba ta’ 
fondi tista’ tkun sinifikanti, b’mod partikolari fejn ma jeżisti l -ebda arranġament ta’ prefinanzjament.Kaxxa 1 Tabella 2Eżekuzzjoni finanzjarja għal proġetti tal -bijodiversità mqabbla mal -medja 
għall -finanzjament kollu taħt il -koeżjoni
Eżekuzzjoni finanzjarja għal proġetti 
tal‑bijodiversità (%)Medja għall‑finanzjament kollu taħt il‑politika ta’ 
koeżjoni (%)
Tmiem l-2010: 18 27
Tmiem l-2011: 56 71
Tmiem l-2012: 75 85
NB: L-eżekuzzjoni finanzjarja hija kkalkulata bħala l -ammont impenjat fil -fatt fi Stat Membru għal proġetti tal -bijodiversità f’ħin partikolari bħala 
perċentwal mill -baġit allokat inizjalment. Il -Kummissjoni ma għandhiex data  dwar il -pagamenti għal kategoriji individwali tal -infiq.
14 Osservazzjonijiet
Il-proġetti kofinanzjati 
mill -FEŻR li jippromwovu 
direttament il -bijodiver -
sità huma effettivi biex 
iwaqqfu t -telf 
tal-bijodiversità?
26 
Il-Qorti awditjat kemm il -proġetti 
kampjunati huma effettivi biex iwaqq -
fu t-telf tal -bijodiversità billi vvalutat 
jekk:
(a) kinux allinjati mal -prijoritajiet 
tal-bijodiversità fil -livell tal -Istat 
Membru u f’dak tal -UE;
(b) kinux wasslu riżultati tanġibbli 
u kinux laħqu l -miri tagħhom;
(c) kienx probabbli li huma jkollhom 
effetti sostenibbli, jiġifieri jekk 
kienx probabbli li l -benefiċċji 
jkomplu wara li jkun intemm 
l-appoġġ mill -UE.Il-proġetti huma konformi 
mal -prijoritajiet tal -bijodi -
versità fil -livell nazzjonali 
u f’dak tal -UE iżda l -infiq 
mill -FEŻR għall -bijodiversità 
mhuwiex definit tajjeb
27 
Il-proġetti awditjati kienu konformi 
mal -prijoritajiet tal -bijodiversità kemm 
nazzjonali kif ukoll tal -UE. Huma 
ntgħażlu mill -awtoritajiet nazzjonali 
fuq il -bażi tal -prijoritajiet tal -pro-
grammi operazzjonali kkonċernati. 
Barra minn azzjonijiet ta’ tħejjija u ta’ 
sensibilizzazzjoni, il -proġetti kienu 
jikkonċernaw prinċipalment il -pro-
tezzjoni tal -ħabitats u tal -fawna (ara 
l-eżempju fil -Kaxxa 2 ).
Eżempju ta’ proġetti konformi mal -prijoritajiet tal -bijodiversità kemm nazzjonali 
kif ukoll tal -UE
F’Andalusija (Spanja), tliet proġetti kienu 
jikkonċernaw ir -restawr ekoloġiku tax -xtut tax -xmaj-
jar (FEŻR: EUR 15,0-il miljun). Dawn il -proġetti 
kienu konsistenti mad -deskrizzjoni stipulata 
fil-programm operazzjonali ta’ Andalusija taħt 
il-prijorità korrispondenti. Ir -restawr ta’ ekosis -
temi degradati huwa element ewlieni fl -istrateġija 
tal-UE għall -bijodiversità. Il -proġetti kienu jinkludu 
l-irkupru ta’ veġetazzjoni li kienet teżisti qabel, 
ir-riforestazzjoni bi speċijiet indiġeni, ir -rijabilitazz -
joni ta’ żoni tal -ilma permezz ta’ għadajjar u digi, 
u l-kostruzzjoni ta’ mogħdijiet b’bosta pontijiet 
pedonali.Kaxxa 2
Sors:  Il-QEA.
Stampa 1 — Restawr tax -xatt tax -xmara f’Sivilja
15 Osservazzjonijiet
28 
Bħalma xi proġetti tal -FEŻR jista’ 
jkollhom l -appoġġ għall -bijodiversità 
bħala objettiv sekondarju aktar milli 
objettiv primarju (ara l -paragrafu 10), 
hekk ukoll madwar nofs il -proġetti 
awditjati kellhom objettiv sekond -
arju relatat ma’ kwistjonijiet oħra, 
bħall -azzjonijiet kontra l -għargħar, 
ir-rikreazzjoni, u limitazzjoni tal -aċċess 
għall -viżitaturi. Dan juri d -diffikultà 
għall -Istati Membri biex jattribwixxu 
l-infiq mill -FEŻR għat -temi prijori -
tarji korretti u għall -Kummissjoni biex 
tidentifika b’mod ċar l -infiq mill -FEŻR 
fuq il -bijodiversità. F’każ partikolari, 
il-bijodiversità ma kinitx il -komponent 
prinċipali tal -proġett, li kien missu 
ġie kofinanzjat taħt tema prijoritarja 
oħra tal -programm operazzjonali (ara 
l-Kaxxa 3 ).
Proġett li kien missu ġie kofinanzjat taħt tema prijoritarja oħra u mhux taħt 
il-bijodiversità
F’Andalusija (Spanja), proġett partikolari kien jikkonċerna r -restawr ta’ kastell (FEŻR: EUR 3,1 miljun). Elementi 
minuri biss (madwar 10 % tal -ispiża totali) kienu jinvolvu l -promozzjoni tal -bijodiversità (eż. it -tneħħija ta’ 
speċijiet ta’ pjanti eżotiċi invażivi fiż -żona tal -madwar). Minħabba l -komponent predominanti ta’ wirt kul -
turali tiegħu, il -proġett joqgħod aħjar taħt it -tema prijoritarja “Protezzjoni u preservazzjoni tal -wirt kulturali” 
tal-programm.Kaxxa 3
© Il-Ministeru għall -Agrikoltura u l -Ambjent, Spanja
Stampa 2 — Restawr ta’ kastell
16 Osservazzjonijiet
Terz tal -proġetti awditjati 
ffukaw fuq it -tħejjija ta’ 
miżuri ta’ protezzjoni …
29 
Mit-32 proġett awditjat, 11 (34,4 % 
fl-għadd u 39,6 % fil -valur) kienu 
prinċipalment iddedikati għal tipi dif -
ferenti ta’ xogħol preparatorju, li jfisser 
li għad irid jgħaddi xi żmien qabel ma 
jitniedu azzjonijiet skont dawn il -pjani -
jiet ta’ protezzjoni u qabel ma jinħassu 
effetti tanġibbli f’termini ta’ waqfien 
tat-telf tal -bijodiversità.Bħala medja, madwar terz tal -allokazz-
joni totali għall -bijodiversità fil -pro-
grammi operazzjonali magħżula kien 
iddedikat għal miżuri preparatorji bħal:
(a) bini ta’ sistemi ta’ informazz -
joni, twettiq ta’ stħarriġiet għal 
inventarji, immappjar, stabbili -
ment ta’ sitwazzjoni ta’ referenza 
għall -bijodiversità għaż -żoni 
inkwistjoni u abbozzar ta’ pjani -
jiet speċifiċi ta’ protezzjoni (ara 
l-eżempju fil -Kaxxa 4 );
(b) kampanji ta’ sensibilizzazz -
joni, miżuri ta’ informazzjoni 
u edukattivi.
Għodod kartografiċi għad -Delta tad -Danubju
L-iskop ta’ żewġ proġetti (ir -Rumanija) mwettqa mill -Università ta’ Bukarest (FEŻR: EUR 5,8 miljun) u mill -Istitut 
Nazzjonali tad -Delta tad -Danubju għar -Riċerka u l -Iżvilupp (FEŻR: EUR 0,8 miljun) kien li jsiru inventarji ta’ 
ħabitats u ta’ speċijiet ta’ taħt l -ilma jew terrestri, u li jinħolqu mapep diġitali biex jassistu lill -maniġment 
tad-Delta tad -Danubju fit -teħid ta’ azzjoni xierqa.
Inxtara tagħmir, ġie prodott softwer, ġew skennjati qiegħ il -baħar u ż -żona terrestri, ġew prodotti mmappjar 
kartografiku diġitali u appliazzjonijiet prattiċi għall -ġestjoni (eż. mudelli għar -rikostruzzjoni tal -ħabitats jew 
għas -sistema tal -għargħar).
Madankollu, il -pjan ġdid u integrat ta’ ġestjoni għar -Riżerva tal -Bijosfera tad -Delta tad -Danubju kien għadu 
ma ġiex abbozzat. In -nuqqas ta’ reġistru tal -artijiet xieraq jagħmilha diffiċli li jsir ippjanar kumplessiv għal 
miżuri ta’ protezzjoni tal -art. Il -FEŻR jappoġġa din l -attività permezz ta’ proġett ġdid li beda f’Ġunju 2013 u se 
jwassal sa tmiem l-2015.Kaxxa 4
© L-Università ta’ Bukarest.
Stampi 3 u 4 — Strumenti sonari użati għall -kartografija marina
17 Osservazzjonijiet
30 
Filwaqt li diversi pjanijiet ta’ pro -
tezzjoni kienu ġew definiti, it -tħejjija 
tagħhom kienet diffiċli, u bosta kienu 
għadhom ma ġewx adottati mill -aw-
toritajiet nazzjonali fiż -żmien tal -awdi -
tu (ara l -eżempji fil -Kaxxa 5 ).
Eżempji ta’ pjanijiet ta’ protezzjoni li qed jiffaċċjaw diffikultajiet ta’ produzzjoni 
u ta’ implimentazzjoni
Il-proġett “Implementation of Natura 2000 sites” (Implimentazzjoni ta’ siti ta’ Natura 2000) (ir -Repubblika Ċeka) 
(FEŻR: EUR 4,3 miljun), li għandu jkun ikkompletat f’Jannar 2015, għandu importanza strateġika: prinċipalment 
dan jinvolvi t -twettiq tal -istħarriġiet tal -inventarji u ġeodetiċi meħtieġa għat -tħejjija ta’ pjanijiet ta’ protezz -
joni għal 303 minn 1075 sit ta’ Natura 2000 u l -istabbiliment ta’ qafas ta’ monitoraġġ għal dawn is -siti. L -istab -
biliment u l -bidu tal -proġett kienu diffiċli u ħadu fit -tul minħabba inċertezzi kontinwi fir -rigward tal -ambitu 
u tal -miri dettaljati tal -proġett (lista tas -siti koperti u tat -tipi ta’ xogħol meħtieġa). Għaddew sentejn u nofs bejn 
l-applikazzjoni tal -proġett f’Novembru 2008 u d -deċiżjoni dwar l -għotja f’April 2011. Id -deċiżjoni dwar l -għotja 
ġiet emendata darbtejn, f’Novembru 2011 u f’Diċembru 2012, u t -tielet bidla kienet ippjanata għal tard fl-2013.
Il-proġett “National Programme for the Protection of Capercaillie” (Programm Nazzjonali għall -Protezzjoni 
tas-Serduq Selvaġġ) (il -Polonja) (FEŻR: EUR 0,2 miljun) kien jikkonċerna l -monitoraġġ, bejn Lulju 2009 
u Diċembru 2011, tal -popolazzjoni nazzjonali tas -serduq selvaġġ22 u l-ħabitats tiegħu, u l -produzzjoni ta’ pro -
gramm ta’ protezzjoni nazzjonali. Aktar minn sena wara, f’Marzu 2013, id -Direttorat Ġenerali għall -Protezzjoni 
Ambjentali (GDEP) rrifjuta li jaċċetta l -abbozz tal -programm, filwaqt li kkritikah bħala inadegwat, u kkonkluda 
li kien jeħtieġ li l -programm ta’ protezzjoni jitfassal kompletament mill -ġdid.
Fil-Polonja, ġew innutati problemi mhux biss għall -programm ta’ protezzjoni tas -serduq selvaġġ, iżda wkoll 
għal programmi li jkopru speċijiet oħra. Sa Mejju 2013, 10 programmi oħra ta’ protezzjoni tal -ispeċijiet, 
appoġġati mill -UE, kienu ġew ippreżentati lill -GDEP għall -aċċettazzjoni (eż. il -lupu, l -ors, il -lontra), iżda l -ebda 
wieħed minnhom għadu ma ġie approvat.Kaxxa 5
22 Is-serduq selvaġġ ( Tetrao urogallus ) huwa elenkat fl-Anness I tad- Direttiva tal-Kunsill79/409/KEE. Jeħtieġ li jittieħedu miżuri speċjali ta’ 
konservazzjoni tal-ħabitat sabiex tiġi żgurata s-sopravivenza tal-ispeċijiet. Fl-2012, il-popolazzjoni totali tas-serduq selvaġġ fil-Polonja kienet 
stmata f’livell ta’ 500-600 individwu.
© Is-Soċjetà Pollakka għall -Protezzjoni 
tal-Għasafar.
Stampa 5 — Serduq selvaġġ ( tetrao urogallus )
18 Osservazzjonijiet Kaxxa 631 
Mill-11-il proġett, 3 kienu ddedi -
kati għal miżuri ta’ sensibilizzazzjoni, 
ta’ informazzjoni u edukattivi (ara 
l-eżempju fil -Kaxxa 6 ). Kważi nofs 
il-proġetti kollha awditjati kienu 
jinkludu tali miżuri. Meta kienet 
qed tfassal l -istrateġija tal -UE 
għall -bijodiversità sal-2020, il -Kummis -
sjoni kkonkludiet li s- sensibilizzazzjoni 
fl-UE għad -diversità kienet baxxa. 
Madankollu, l -effett ta’ tali miżuri fuq 
il-fehim u l -għarfien tal -bijodiversità 
fost il -popolazzjoni fil -mira ma ġiex 
ivvalutat fil -livell nazzjonali.
Eżempju ta’ proġett ta’ sensibilizzazzjoni u ta’ informazzjoni
Il-proġett “Improvement of biodiversity in the maritime sector through awareness and information” (Titjib 
tal-bijodiversità fis -settur marittimu permezz ta’ sensibilizzazzjoni u ta’ informazzjoni) fid -Delta tad -Dan -
ubju (ir -Rumanija) (FEŻR: EUR 2,8 miljun) jinkludi l -kostruzzjoni ta’ ċentru tal -viżitaturi, il -ħolqien ta’ erba’ 
mogħdijiet għat -turisti b’tabelli ta’ informazzjoni, seminars, sessjonijiet ta’ informazzjoni, gwidi għall -ispeċijiet 
u għall -għasafar, fuljetti, album, konferenzi stampa u l -ħolqien ta’ websajt.
Fiż-żmien tal -awditu, il -kostruzzjoni taċ -ċentru tal -viżitaturi kienet waqgħet lura minħabba proċeduri 
tal-offerti li kienu kkontestati. L -erba’ mogħdijiet edukattivi kollha ppjanati għat -turisti tlestew u nfetħu 
għall -pubbliku.
Madankollu, qrib is -sit tal -proġett, fuq il -bajja ta’ Sulina, ġew stabbiliti faċilitajiet għat -turisti fuq sit ta’ Natu -
ra 2000 protett taħt id -Direttivi tal -UE dwar l -Għasafar u dwar il -Ħabitats. Inħareġ permess għall -iżvilupp ta’ 
dawn il -faċilitajiet għat -turiżmu, minkejja li valutazzjoni xierqa tal -implikazzjonijiet għas -sit ma kinitx twettqet 
qabel23. Din il -valutazzjoni hija rekwiżit kundizzjonali ewlieni ta’ Natura 2000 biex jiġi żgurat li l -attivitajiet ma 
jaffettwawx b’mod avvers l -integrità tas -sit.
23 L-Artikolu 6 tad -Direttiva tal -Kunsill 92/43/KEE.
Sors:  Il-QEA.
Stampi 6 u 7 — Tabelli ta’ informazzjoni matul mogħdija akkwatika edukattiva għat -turisti
19 Osservazzjonijiet
… u l -benefiċċji 
għall -bijodiversità minn 
investimenti ma ġewx 
ivvalutati
32 
Mit-32 proġett awditjat, 21 kienu 
jinvolvu investimenti ddedikati 
għall -promozzjoni tal -bijodiversità. 
Ġeneralment, l -investimenti kienu 
ġew stabbiliti kif meħtieġ permezz ta’ 
kuntratti ta’ provvista u ta’ xogħlijiet, 
u kienu operati għall -iskopijiet in -
tenzjonati. Prinċipalment, l -objettivi 
tal-proġetti ta’ investiment kienu 
jikkonċernaw il -protezzjoni u l -irku -
pru tal -ħabitats (lagi, xmajjar, kosta, 
foresta, kurituri bijoloġiċi eċċ.) (ara 
l-Kaxxa 7  u l-Kaxxa 8 ) jew il -protezz -
joni tal -annimali.33 
Kważi fil -każijiet kollha, kienu biss 
l-indikaturi tal -outputs fiżiċi24 li 
ntużaw mill -awtoritajiet responsab -
bli għall -monitoraġġ tas -suċċess 
tal-proġetti, eż. l -għadd u t -tip ta’ 
pjantaġġuni stabbiliti f’żona restaw -
rata, l -ettari ta’ riforestazzjoni, it -tul 
tal-medda kostali fejn kien sar inter -
vent, u l -għadd ta’ speċijiet protetti. 
L-effettività tal -proġetti ma ġietx 
analizzata aktar minn awtoritajiet 
tal-Istati Membri; id -deċiżjonijiet dwar 
l-għotjiet la stabbilixxew indikaturi 
tar-riżultati25 u lanqas dispożizzjonijiet 
ta’ monitoraġġ għall -valutazzjoni 
tal-iżvilupp tal -ħabitats u tal -ispeċijiet. 
In-nuqqas ta’ tali analiżi jdgħajjef 
kwalunkwe valutazzjoni tal -effettività 
ta’ dawn il -proġetti, u għaldaqstant, 
il-possibbiltà li jintwerew riżultati 
tanġibbli f’termini tal -konservazzjoni 
tal-bijodiversità.24 Output jirreferi għal dak li jiġi 
prodott jew magħmul 
bir-riżorsi allokati għal 
intervent.
25 “Riżultati” jirrelataw għal 
bidliet fir -rigward ta’ objettivi.Kaxxa 7Eżempju ta’ proġett immirat lejn il -protezzjoni u r -restawr tal -ħabitats
Fir-reġjun Nord -Pas- de-Calais (Franza), is- sit 
“Opération Grand Site des Deux Caps” ġie 
kofinanzjat minn żewġ proġetti tal -FEŻR (FEŻR: 
EUR 2,8 miljun u EUR 0,6 miljun) matul il -perjodu 
ta’ programmazzjoni 2007 -2013. L -operazzjoni 
bdiet fis -sena 2000 b’għadd ta’ studji. L -għan 
kien li tinkiseb tikketta “Grand Site de France”26 
billi tiġi restawrata u ppreservata l -kwalità natu -
rali tas -sit fuq terminu twil, flimkien ma’ medda 
ta’ 23 km ta’ kosta tal -Kanal Ingliż, jiġu pprovduti 
soluzzjonijiet u faċilitajiet għall -iggwidar tal -fluss 
tat-turisti (aċċess, parkeġġi, u protezzjoni 
speċjali), tiġi stabbilita politika ta’ manutenzjoni 
u ta’ ġestjoni bbażata fuq struttura, u jiġi pro -
moss l -iżvilupp ta’ bliet u rħula lokali.
Sors:  Il-QEA.
Stampa 8 — Miżuri ta’ protezzjoni fil-“Cap Blanc Nez”
26 It-tikketta “Grand Site de France” tingħata lil siti rikonoxxuti b’karatteristiċi naturali eċċezzjonali u b’għadd kbir ta’ viżitaturi. Hija tinħareġ suġġett 
għall -implimentazzjoni ta’ proġett ta’ preservazzjoni u ta’ ġestjoni tas -sit ibbażat fuq il -prinċipji tal -iżvilupp sostenibbli.
20 Osservazzjonijiet
Eżempju ta’ proġett immirat lejn il -protezzjoni tal -annimaliKaxxa 8
Sors:  Il-QEA.
Stampa 9 — Punt għall -qsim tal -ħut “qrib in -naturali” użat 
prinċipalment minn speċijiet li jiċċaqalqu aktar bil -mod
Proġett partikolari li kien kofinanzjat (ir -Repubblika Ċeka) kien jinvolvi l -kostruzzjoni ta’ żewġ punti għall -qsim 
tal-ħut fuq ix -xatt tal -lemin tax -Xmara Elbe fid -diga ta’ Lovosice (FEŻR: EUR 0,9 miljun). L -għan tal -proġett kien li 
jitneħħa ostakolu għall -passaġġ għall -ħut ikkawżat mid -diga l -qadima li nbniet fl-1919.
Wieħed mill -punti għall -qsim tal -ħut huwa kanal riparju “qrib in -naturali” rfinat bi blat kbir u l -ieħor huwa punt 
artifiċjali għall -qsim tal -ħut li jinsab fil -pilastru diviżorju.
Stampa 10 — Punt artifiċjali għall -qsim tal -ħut użat prinċipalment 
minn speċijiet ta’ ħut aktar veloċi
Sors:  Il-QEA.
21 Osservazzjonijiet
34 
Fi Spanja, il -Ministeru għall -Ambjent 
kien ippubblika linja gwida li qieset 
il-monitoraġġ bħala element ewlieni. 
Madankollu, din ma ġietx applikata 
għall -proġett kofinanzjat li kien 
eżaminat mill -Qorti (ara l -Kaxxa 9 ).35 
In-nuqqas ta’ indikaturi tar -riżultati 
u ta’ monitoraġġ jipprekludi wkoll 
il-valutazzjoni ta’ kisbiet reġjonali u/
jew lokali. Barra minn hekk, fil -proġetti 
awditjati ftit li xejn sar tentattiv biex 
tiġi vvalutata l -effettività billi jittieħed 
kont tal -fatturi esterni l -aktar rilevanti. 
Fil-fatt, bosta fatturi (eż. l -impatt ta’ 
infrastrutturi u ta’ attivitajiet fil -qrib) 
— possibbilment barra mill -ambitu 
jew mill -kontroll ta’ proġett individwali 
— jistgħu jikkawżaw bidliet fil -qagħda 
kumplessiva tal -ħabitats u tal -fawna 
reġjonali.Kaxxa 9Kienet teżisti linja gwida għall -evalwazzjonii, iżda hija ma ġietx applikata
Fi Spanja, skont il -linja gwida tal -Ministeru għall -Ambjent dwar l -irkupru ambjentali tal -għarmat, l -elementi 
li ġejjin għandhom jiġu mmonitorjati fis -snin wara l -ikkompletar tal -proġett: l -iżvilupp ġenerali tas -sistema, 
il-profil tal -għarma, l -istabbiliment u l -iżvilupp tal -veġetazzjoni, id -dehra ta’ speċijiet ġodda, l -iżvilupp ta’ 
speċijiet invażivi, l -effettività ta’ miżuri protettivi.
Madankollu, aktar minn tliet snin wara l -ikkompletar tal -proġett “Recovery of the dune system and of the 
beach access of Isla Canela” (Irkupru tas -sistema tal -għarmat u tal -aċċess għall -bajja ta’ Isla Canela) (Spanja) 
(FEŻR: EUR 0,9 miljun), l -effett tal -miżuri ta’ protezzjoni ma kienx ġie vvalutat. Ma sar l -ebda tentattiv biex tiġi 
stabbilita, pereżempju, lista tal -fawna u tal -flora li rriżultaw mill -proġett.
Il-proġett kien jinkludi r -restawr taż -żona tal -għarmat bit -tqegħid ta’ munzelli tal -qasab biex jinqabad 
ir-ramel, it -tħawwil ta’ speċijiet indiġeni, l -għeluq taż -żona restawrata u l -kostruzzjoni ta’ mogħdijiet tal -injam 
maqtugħin mill -art għall -mixi fost l -għarmat. Il -medda ta’ bajja rkuprata għandha hija twila 1 300 metru.
Stampi 11 u 12 — Irkupru tas -sistema tal -għarmat
Sors:  Il-QEA.
22 Osservazzjonijiet
36 
Eċċezzjoni pożittiva kienet studju 
mwettaq fil -Polonja li enfasizza 
li l-miżuri ta’ protezzjoni kienu 
kontrobilanċjati minn fatturi esterni 
(ara l -Kaxxa 10 ).Kaxxa 10Eżempju ta’ fatturi esterni li jillimitaw l -effettività tal -miżuri ta’ protezzjoni
Proġett partikolari (il -Polonja) kien jinvolvi r -restawr u l -preservazzjoni ta’ ħabitat ottimu għall -faġan tal -mun -
tanja (FEŻR: EUR 0,6 miljun). Kienu twettqu wkoll proġetti prekursuri simili. Il -proġett appoġġa firxa wiesgħa 
ta’ miżuri, eż. it -tneħħija ta’ buxxijiet u ta’ arbuxxelli, il -qtugħ ta’ ġummar, it -tneħħija ta’ ħitan magħmulin 
minn xibka tal -metall, il -qtil ta’ predaturi, ix -xiri ta’ art, u l -komunikazzjoni u t -tixrid ta’ informazzjoni.
Studju mwettaq b’konnessjoni mal -proġett wera li l -għadd ta’ faġani tal -muntanja maskili kompla jon -
qos b’mod sinifikanti. Ir -raġunijiet prinċipali identifikati biex jispjegaw għalfejn it -tnaqqis fil -popolazzjoni 
tal-faġani tal -muntanja ma setax jitwaqqaf, minkejja l -miżuri attivi ta’ protezzjoni tal -ħabitats fir -reġjun kienu:
— it-tibdil avvers fil -klima: rati baxxi ta’ riproduzzjoni kienu marbuta ma’ rebbiegħat u sjuf bix -xita, 
speċjalment f’Ġunju meta jfaqqsu ħafna mill -faġani tal -muntanja (ir -regolazzjoni termali tal -flieles 
tal-faġani tal -muntanja ma taħdimx fl -ewwel tliet ġimgħat ta’ ħajja);
— iż-żieda fil -pressjoni minn predaturi (eż. volpijiet, rakkuni u martori), spjegata minn tilqim bil -massa kontra 
r-rabja u tnaqqis sinifikanti fil -kaċċa għall -volpijiet minħabba t -tnaqqis fil -prezzijiet tal -pil.
Stampa 13 — Faġan tal -muntanja (maskili)
© Is- Soċjetà Pollakka għall -Protezzjoni tal -Għasafar.
23 Osservazzjonijiet
Is-sostenibbiltà tal -proġetti 
hija bbażata fuq impenn 
lokali u tiddependi fuq 
il-finanzjament pubbliku 
futur
37 
Il-benefiċċji tal -proġetti għandhom 
ikomplu wara li jkun intemm il -perjodu 
ta’ appoġġ mill -UE. Biex dan iseħħ, 
il-proġetti għandhom jissodisfaw 
ċerti kriterji: huma għandhom ikunu 
prinċipalment inkorporati fi strutturi 
lokali, biex b’hekk jiġi żgurat livell 
għoli ta’ sjieda mill -partijiet interessati, 
u fi klima ġenerali ta’ kriżi finanzjarja 
u ekonomika, għandu jkun hemm dis -
ponibbli r -riżorsi finanzjarji meħtieġa 
biex jinżammu r -riżultati tagħhom.
38 
Fir-rigward tal -inventarji u tal -pjanijiet 
ta’ protezzjoni jew ta’ ġestjoni li spiss 
kienu jikkostitwixxu l -outputs imwas -
sla mill -proġetti (ara l -paragrafu 29), 
il-benefiċċji ma mmaterjalizzawx 
wara t -tmiem tal -proġetti, billi dawn 
il-pjanijiet kienu għadhom qed 
jistennew l -aċċettazzjoni u l -impli -
mentazzjoni. Benefiċċji dewwiema 
jistgħu jkunu mistennija biss fil -każ ta’ 
implimentazzjoni fattwali. Fir -rigward 
ta’ attivitajiet ta’ sensibilizzazzjoni, 
ta’ informazzjoni u edukattivi, aspett 
pożittiv huwa li bosta proġetti kell -
hom websajts li kien ilhom eżistenti 
u li kienu jipprovdu informazzjoni 
rilevanti.39 
Il-Qorti sabet li l -investimenti 
fil-proġetti bħal binjiet, makki -
narju, tagħmir u pjantaġġuni kienu 
ġeneralment miżmuma tajjeb ukoll 
wara li l -proġetti kienu ntemmu. 
Aspett importanti ta’ dan huwa li 
s-sostenibbiltà ġeneralment tqieset 
sewwa sew mill -bidu nett tal -proċess 
tal-għażla tal -proġetti. Barra minn 
hekk, il -kuntratti tal -proġetti 
għandhom klawsola li teħtieġ li 
l-investimenti jintużaw u jkunu 
mantnuti għall -iskopijiet mifthiema 
għal għadd ta’ snin wara li l -proġetti 
jkunu ntemmu, u jekk dan ma jsirx 
l-għotja tkun trid titħallas lura. F’każ 
partikolari, sentejn wara li x -xogħol 
kien ġie kkompletat, il -kwistjoni dwar 
ir-responsabbiltà għall -manutenzjoni 
kienet għadha ma ġietx riżolta.
40 
Il-Qorti sabet livell għoli ta’ impenn fi 
ħdan organizzazzjonijiet tan -natura, 
aġenziji ambjentali jew awtoritajiet 
tal-parks inkarigati mill -proġetti, li 
kienu appoġġati minn politika lokali li 
kienet timmira li tippromwovi immaġni 
pożittiva bħala reġjun tal -ekoturiżmu. 
Billi l -proġetti ma kinux jiġġeneraw 
dħul u ma kinux jattiraw riżorsi privati, 
ġeneralment kien jinħtieġ li finanzja -
ment pubbliku jkompli. Jekk finan -
zjament ulterjuri ma kienx se jkun 
disponibbli fil -futur qrib, is- sostenib -
biltà tal -eżerċizzju intier għall -waqfien 
tat-telf tal -bijodiversità tkun f’riskju 
(ara l -eżempju fil -Kaxxa 11 ).
24 Osservazzjonijiet Kaxxa 11Eżempju ta’ proġett li jiffaċċja riskji għas -sostenibbiltà
L-objettiv prinċipali tal -proġett “Improvements in the situation of bison in the Vanatori Neamt Natural Park” 
(Titjib fis -sitwazzjoni tal -biżonti fil -Park Naturali Vanatori Neamt” (ir -Rumanija) (FEŻR: EUR 0,2 miljun) kien li 
tinħoloq popolazzjoni vijabbli tal -biżonti li jgħixu fl -ambjent selvaġġ fil -muntanji Karpazji tat -Tramuntana. 
Mal -akkwist ta’ 10 biżonti, l -għadd totali ta’ biżonti fil -park żdied għal 28. L -infrastruttura ta’ appoġġ inbniet 
biex jiġi ffaċilitat l -adattament tal -annimali għall -ambjent selvaġġ. Provvisti tal -għalf, kif ukoll trattament vet -
erinarju regolari, ġew ipprovduti matul l -istaġun tax -xitwa. Pjattaformi tal -osservazzjoni u punti tal -informazz -
joni nbnew taħt proġett ieħor tal -FEŻR (FEŻR: EUR 0,2 miljun).
Is-sostenibbiltà tal -proġett tinkiseb jekk il -biżonti jirnexxielhom jgħixu u jirriproduċu fl -ambjent selvaġġ. 
Riskju partikolari kien ġenetiku: il -biżonti kollha ġejjin minn grupp ċentrali zgħir ta’ superstiti u ftit li xejn kien 
hemm varjetà fit -tiswir ġenetiku tagħhom. B’riżultat ta’ dan, il -biżonti kienu suxxettibbli għall -mard, kellhom 
tul ta’ ħajja iqsar, mortalità ogħla ta’ biżonti li għadhom qed jikbru u kienu jirriproduċu anqas ta’ spiss.
Il-pjan ta’ ġestjoni tal -park jipprevedi aktar appoġġ u monitoraġġ tal -introduzzjoni mill -ġdid tal -biżonti 
fl-ambjent selvaġġ. Madankollu, ma hemm l -ebda indikazzjoni fil -pjan dwar kif ir -riżorsi finanzjarji għandhom 
jiġu pprovduti u allokati. Il -finanzjament futur huwa wkoll inċert billi l -pjan ta’ ġestjoni tal -park ma ġiex appro -
vat mill -Ministeru għall -Ambjent.
Il-“Bison Project” (Proġett tal -Biżonti) attira wkoll donaturi internazzjonali oħra bħall -Bank Dinji. Aktar ġbir ta’ 
fondi minn donaturi internazzjonali oħra jkun jeħtieġ koordinazzjoni mal -appoġġ mill -UE.
Stampi 14 u 15 — Biżonti f’park ta’ akklimatazzjoni
Sors:  Il-QEA.
25
 Konklużjonijiet 
u rakkomandazzjonijiet
Konklużjoni kumplessiva
41 
L-opportunitajiet ta’ finanzjament dis -
ponibbli mill -FEŻR ma ġewx sfruttati 
fil-potenzjal sħiħ tagħhom mill -Istati 
Membri. Għalkemm il -proġetti kofi -
nanzjati mill -FEŻR li jippromwovu l -bi-
jodiversità direttament jaqblu mal -pri-
joritajiet tal -Istati Membri u tal -UE 
għall -waqfien tat -telf tal -bijodiversità, 
iridu jsiru sforzi biex il -kontribut reali 
tagħhom jiġi mmonitorjat u biex jiġi 
żgurat li l -effetti tagħhom idumu. 
Bosta attivitajiet kienu jikkonċernaw 
it-tħejjija ta’ pjanijiet ta’ protezz -
joni u ta’ ġestjoni, li jeħtieġ li jiġu 
implimentati sabiex jinkisbu riżultati 
tanġibbli.
Allokazzjoni u użu ta’ 
fondi mill -FEŻR
42 
L-Istati Membri mhux dejjem raw 
il-FEŻR bħala strument adegwat 
għall -promozzjoni tal -bijodiversità, 
u l-potenzjal tiegħu bħala sors ta’ fi -
nanzjament għal Natura 2000 ma kienx 
rikonoxxut biżżejjed (il -paragrafi 19 
sa 25).Rakkomandazzjoni 1
Il-Kummissjoni għandha:
(a) tappoġġa lill -Istati Membri 
fl-istabbiliment ta’ prijorita -
jiet għar -restawr tal -bijodiversità 
fil-programmi operazzjonali;
(b) tivvaluta l -kumplimentarjetà 
tal-azzjonijiet għall -promozzjoni 
tal-bijodiversità identifikati 
mill -Istati Membri fil -programmi 
operazzjonali ma’ proġetti ffinan-
zjati minn fondi oħra tal -UE;
(c) timmonitorja l -implimentazzjoni 
reali tal -programmi operazzjonali 
bil-ħsieb ta’ identifikazzjoni bikrija 
u proattiva ta’ diffikultajiet.
L-Istati Membri għandhom jikkol -
laboraw mal -Kummissjoni biex dan 
jinkiseb.
Kisbiet ta’ proġetti taħt 
il-FEŻR fil -waqfien tat -telf 
tal-bijodiversità
43 
Proġetti kofinanzjati mill -FEŻR 
ġeneralment kienu konformi mal -pri-
joritajiet tal -bijodiversità kemm nazz-
jonali kif ukoll tal -UE. Madankollu, xi 
drabi jkun diffiċli li l -infiq mill -FEŻR 
għall -bijodiversità jiġi identifikat 
b’mod ċar (il -paragrafi 27 sa 28).
26 Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet
44 
Terz tal -proġetti awditjati jitrattaw 
it-tħejjija ta’ investimenti futuri u ta’ at -
tivitajiet bil -ħsieb li tiġi promossa l -bi-
jodiversità (xogħol ta’ tħejjija u miżuri 
ta’ sensibilizzazzjoni tal -pubbliku). Dan 
ifisser li r -riżultati tanġibbli ma jkunux 
immedjati. Miżuri fattwali ta’ protezz -
joni twettqu f’żewġ terzi tal -proġetti 
awditjati. Madankollu, l -ebda indikatur 
tar-riżultati jew sistema ta’ monitoraġġ 
ma ġiet stabbilita mill -awtoritajiet 
tal-Istati Membri biex jiġi vvalutat 
l-iżvilupp ta’ ħabitats u ta’ speċijiet. 
In-nuqqas ta’ tali analiżi jdgħajjef 
kwalunkwe valutazzjoni tal -effettività 
ta’ dawn il -proġetti, u għaldaqstant, 
il-possibbiltà li jintwerew riżultati 
tanġibbli f’termini tal -konservazzjoni 
tal-bijodiversità (il -paragrafi 29 sa 36).
45 
L-outputs fiżiċi tal -proġetti kienu 
ġeneralment miżmuma tajjeb u ġie 
nnutat livell għoli ta’ impenn mill -pro-
moturi tal -proġetti. Madankollu, 
is-sostenibbiltà tal -effetti tal -proġetti 
tiddependi minn finanzjament pubb -
liku kontinwu (il -paragrafi 37 sa 40).Rakkomandazzjoni 2
Il-Kummissjoni għandha:
(a) tappoġġa lill -Istati Membri 
fit-twettiq ta’ segwitu tal -proġetti 
ta’ tħejjija bil -ħsieb ta’ politika 
attiva ta’ protezzjoni, speċjalment 
fir-rigward tal -implimentazzjoni 
effettiva ta’ pjanijiet speċifiċi 
ta’ protezzjoni u ta’ ġestjoni 
għall -ħabitats u għall -ispeċijiet;
(b) teħtieġ provvediment fil -program -
mi operazzjonali għal proċeduri 
għall -evalwazzjoni tal -bidliet am -
bjentali fil -ħabitats u fl -ispeċijiet 
wara l -interventi;
(c) tagħti parir lill -Istati Membri dwar 
l-applikazzjoni tar -regoli tal -FEŻR 
f’interazzjoni ma’ fondi oħra 
tal-UE.
Barra minn hekk, il -Kummissjoni 
għandha tiżgura li jinżamm reġistru 
preċiż tal -infiq dirett u indirett mill -UE 
fuq il -bijodiversità (inkluż Natura 
2000), u l -Istati Membri għandhom 
jiffaċilitaw dan billi jipprovdu d -data  
meħtieġa.
Dan ir -Rapport ġie adottat mill -Awla II, immexxija mis -Sur Henri GRETHEN, 
Membru tal -Qorti tal -Awdituri, fil -Lussemburgu fil -laqgħa tagħha 
tal-4 ta’ Ġunju 2014.
 Għall‑Qorti tal‑Awdituri
 Vítor Manuel da SILVA CALDEIRA  
 President

27
 Annessi
Miri u azzjonijiet tal -Istrateġija tal -UE għall -Bijodiversità sal-2020
Mira 1 ‑  Implimentazzjoni sħiħa tad‑Direttiva dwar l‑Għasafar u  d‑Direttiva dwar il‑Ħabitats
Azzjoni 1 Ikkompletar tal -istabbilment tan -netwerk Natura 2000 u l -iżgurar ta’ ġestjoni tajba
Azzjoni 2 Żgurar ta’ finanzjament adegwat għas -siti ta’ Natura 2000
Azzjoni 3 Żieda tas -sensibilizzazzjoni u  l-involviment tal -partijiet interessati u  titjib fl -infurzar
Azzjoni 4 Titjib u simplifikazzjoni tal -monitoraġġ u r -rappurtar
Mira 2 ‑ Żamma u restawr tal‑ekosistemi u tas‑servizzi tagħhom
Azzjoni 5 Titjib fl -għarfien fir -rigward tal -ekosistemi u s -servizzi tagħhom fl -UE
Azzjoni 6 Iffissar ta’ prijoritajiet għar -restawr u l -promozzjoni tal -użu tal -infrastruttura ekoloġika
Azzjoni 7 Żgurar tal -ebda telf nett tal -bijodiversità u s -servizzi tal -ekosistemi
Mira 3 ‑  Żieda tal‑kontribuzzjoni permezz tal‑agrikoltura u  tal‑forestrija għaż‑żamma u  t‑titjib tal‑bijodiversità
Azzjoni 8 Titjib fil -pagamenti diretti għal prodotti pubbliċi ambjentali fil -Politika Agrikola Komuni tal -UE
Azzjoni 9 Titjib fl -immirar tal -Iżvilupp Rurali fuq il -konservazzjoni tal -bijodiversità
Azzjoni 10 Konservazzjoni tad -diversità ġenetika tal -agrikoltura tal -Ewropa
Azzjoni 11 Dawk li jieħdu ħsieb il -foresti jiġu mħeġġa jipproteġu u jtejbu l -bijodiversità tal -foresti
Azzjoni 12 Integrazzjoni tal -miżuri għall -bijodiversità fil -pjanijiet ta’ ġestjoni tal -foresti
Mira 4 ‑ Żgurar tal‑użu sostenibbli ta’ riżorsi tas‑sajd
Azzjoni 13 Titjib tal -ġestjoni ta’ stokkijiet ta’ ħut
Azzjoni 14 Eliminazzjoni ta’ impatti avversi fuq l -istokkijiet ta’ ħut, l -ispeċijiet, il -ħabitats u l -ekosistemi
Mira 5 ‑  Ġlieda kontra l‑ispeċijiet aljeni invażivi
Azzjoni 15 Tisħiħ tas -sistemi tas -saħħa tal -pjanti u tal -annimali tal -UE
Azzjoni 16 Iffissar ta’ strument dedikat għall -ispeċijiet aljeni invażivi
Mira 6 ‑ Għajnuna biex jiġi evitat it‑telf tal‑bijodiversità globali
Azzjoni 17 Tnaqqis ta’ kawżi indiretti li jwasslu għat -telf tal -bijodiversità
Azzjoni 18 Mobilizzazzjoni ta’ riżorsi addizzjonali għall -konservazzjoni tal -bijodiversità globali
Azzjoni 19 Kooperazzjoni fl -UE għall -iżvilupp tkun “mingħajr ħsara għall -bijodiversità”
Azzjoni 20 Regolazzjoni tal -aċċess għar -riżorsi ġenetiċi u  l-kondiviżjoni ġusta u  ekwa tal -benefiċċji li jirriżultaw mill -użu 
tagħhomAnness I
28 Annessi
Allokazzjoni ta’ fondi mill-FEŻR għall-promozzjoni tal-bijodiversità u l-protezzjoni  
tan-natura (inkluż Natura 2000) (f’EUR)
PajjiżFondi mill‑ FEŻR ippjanati fil‑ PO fil‑ 31.12.2010 Fondi mill‑ FEŻR ippjanati fil‑ PO fil‑ 31.12.2012 Riallokazzjoni għall‑ Bijodiversità 
bejn il ‑31.12.2010 u  l‑31.12.2012Fondi mill‑ FEŻR allokati 
għal proġetti magħżula 
tal‑ BijodiversitàRata ta’implimentazzjoni
Allokati għall-
Bijodiversità (‘000)
(a)Total tal-
finanzjament taħt 
il-koeżjoni (‘000)
(b)%
(=a/b)Allokati għall-
Bijodiversità (‘000) 
(c)Total tal-
finanzjament taħt 
il-koeżjoni (‘000)
(d)%
(=c/d)(‘000)
(e=(c-a))%
(f=(c/a)(‘000)
(g)%
(h=g/c)
Il-Belġju 1 054 2 063,501 0,05 1 054 2 063 501 0,05 0 0 1 141 108,3
Il-Bulgarija 80 787 6 673 628 1,21 80 787 6 673 628 1,21 0 0 104 121 128,9
Ir-Repubblika Ċeka 605 921 26 302 604 2,30 605 921 26 539  650 2,28 0 0 248 286 41,0
Id-Danimarka 0 509 577 0,00 0 509 577 0,00 0 0 0 0
Il-Ġermanja 50 620 25 488  616 0,20 52 614 25 488 230 0,21 (+) 1 994 (+) 3,9 49 886 94,8
L-Estonja 21 730 3 403 460 0,64 21 730 3 403 460 0,64 0 0 18 159 83,6
L-Irlanda 0 750 725 0,00 0 750 725 0,00 0 0 0 0
Il-Greċja 179 763 20 210 261 0,89 145 702 20 210 261 0,72 (–) 34  061 (–) 18,9 154 907 106,3
Spanja 706 437 34 657 734 2,04 824 574 34 650 749 2,38 (+) 118 137 (+) 16,7 634 901 7 7, 0
Franza 175 954 13 449 221 1,31 166 084 13 449 221 1,23 (–) 9  870 (–) 5,6 151 359 91,1
L-Italja 57 133 27 965 315 0,20 43 143 27 955 874 0,15 (–) 13  990 (–) 24,5 15 298 35,5
Ċipru 0 514 624 0,00 0 612 435 0,00 0 0 0 0
Il-Latvja 26 000 4 530 448 0,57 26 000 4 530 448 0,57 0 0 9 296 35,8
Il-Litwanja 71 850 6 775 493 1,06 71 850 6 775 493 1,06 0 0 62 159 86,5
Il-Lussemburgu 0 50 487 0,00 0 50 487 0,00 0 0 0 0
L-Ungerija 125 800 24 921 149 0,50 125 800 24 921 149 0,50 0 0 94 333 75,0
Malta 1 700 840  123 0,20 100 840  123 0,01 (–) 1  600 (–) 94,1 0 0
Il-Pajjiżi l-Baxxi 4 195 1 660 003 0,25 4 195 1 660 003 0,25 0 0 630 15,0
L-Awstrija 0 1 204 479 0,00 0 1 204 479 0,00 0 0 0 0
Il-Polonja 135 078 65 221 853 0,21 113 430 67 185 549 0,17 (–) 21  648 (–) 16,0 102 506 90,4
Il-Portugall 46 973 21 411 561 0,22 55 076 21 411 561 0,26 (+) 8 103 (+) 17 ,3 50 739 92,1
Ir-Rumanija 171 989 19 213  037 0,90 171 989 19 213  037 0,90 0 0 115 903 67, 4
Is-Slovenja 49 555 4 101 049 1,21 49 555 4 101 049 1,21 0 0 1 250 2,5
Is-Slovakkja 30 454 11 360 620 0,27 30 454 11 498 331 0,26 0 0 32 519 106,8
Il-Finlandja 1 933 1 595 966 0,12 552 1 595 966 0,03 (–) 1  381 (–) 71,4 184 33,3
L-Isvezja 0 1 626 092 0,00 0 1 626 092 0,00 0 0 0 0
Ir-Renju Unit 1 570 9 890 937 0,02 70 9 890 937 0,00 (–) 1  500 (–) 95,5 0 0
Transkonfinali 168 780 7 829 418 2,16 175 219 7 905 148 2,22 (+) 6 439 (+) 3,8 216 176 123,4
Total 2 715  276 344  221  981 0,79 2 765  899 346  717  163 0,80 (+) 50 623 (+) 1,9 2 063  753 74,6
Sors:  il-Qorti Ewropea tal-Awdituri bbażata fuq l-istatistika tal-Kummissjoni.Anness II
29 Annessi
Allokazzjoni ta’ fondi mill-FEŻR għall-promozzjoni tal-bijodiversità u l-protezzjoni  
tan-natura (inkluż Natura 2000) (f’EUR)
PajjiżFondi mill‑ FEŻR ippjanati fil‑ PO fil‑ 31.12.2010 Fondi mill‑ FEŻR ippjanati fil‑ PO fil‑ 31.12.2012 Riallokazzjoni għall‑ Bijodiversità 
bejn il ‑31.12.2010 u  l‑31.12.2012Fondi mill‑ FEŻR allokati 
għal proġetti magħżula 
tal‑ BijodiversitàRata ta’implimentazzjoni
Allokati għall-
Bijodiversità (‘000)
(a)Total tal-
finanzjament taħt 
il-koeżjoni (‘000)
(b)%
(=a/b)Allokati għall-
Bijodiversità (‘000) 
(c)Total tal-
finanzjament taħt 
il-koeżjoni (‘000)
(d)%
(=c/d)(‘000)
(e=(c-a))%
(f=(c/a)(‘000)
(g)%
(h=g/c)
Il-Belġju 1 054 2 063,501 0,05 1 054 2 063 501 0,05 0 0 1 141 108,3
Il-Bulgarija 80 787 6 673 628 1,21 80 787 6 673 628 1,21 0 0 104 121 128,9
Ir-Repubblika Ċeka 605 921 26 302 604 2,30 605 921 26 539  650 2,28 0 0 248 286 41,0
Id-Danimarka 0 509 577 0,00 0 509 577 0,00 0 0 0 0
Il-Ġermanja 50 620 25 488  616 0,20 52 614 25 488 230 0,21 (+) 1 994 (+) 3,9 49 886 94,8
L-Estonja 21 730 3 403 460 0,64 21 730 3 403 460 0,64 0 0 18 159 83,6
L-Irlanda 0 750 725 0,00 0 750 725 0,00 0 0 0 0
Il-Greċja 179 763 20 210 261 0,89 145 702 20 210 261 0,72 (–) 34  061 (–) 18,9 154 907 106,3
Spanja 706 437 34 657 734 2,04 824 574 34 650 749 2,38 (+) 118 137 (+) 16,7 634 901 7 7, 0
Franza 175 954 13 449 221 1,31 166 084 13 449 221 1,23 (–) 9  870 (–) 5,6 151 359 91,1
L-Italja 57 133 27 965 315 0,20 43 143 27 955 874 0,15 (–) 13  990 (–) 24,5 15 298 35,5
Ċipru 0 514 624 0,00 0 612 435 0,00 0 0 0 0
Il-Latvja 26 000 4 530 448 0,57 26 000 4 530 448 0,57 0 0 9 296 35,8
Il-Litwanja 71 850 6 775 493 1,06 71 850 6 775 493 1,06 0 0 62 159 86,5
Il-Lussemburgu 0 50 487 0,00 0 50 487 0,00 0 0 0 0
L-Ungerija 125 800 24 921 149 0,50 125 800 24 921 149 0,50 0 0 94 333 75,0
Malta 1 700 840  123 0,20 100 840  123 0,01 (–) 1  600 (–) 94,1 0 0
Il-Pajjiżi l-Baxxi 4 195 1 660 003 0,25 4 195 1 660 003 0,25 0 0 630 15,0
L-Awstrija 0 1 204 479 0,00 0 1 204 479 0,00 0 0 0 0
Il-Polonja 135 078 65 221 853 0,21 113 430 67 185 549 0,17 (–) 21  648 (–) 16,0 102 506 90,4
Il-Portugall 46 973 21 411 561 0,22 55 076 21 411 561 0,26 (+) 8 103 (+) 17 ,3 50 739 92,1
Ir-Rumanija 171 989 19 213  037 0,90 171 989 19 213  037 0,90 0 0 115 903 67, 4
Is-Slovenja 49 555 4 101 049 1,21 49 555 4 101 049 1,21 0 0 1 250 2,5
Is-Slovakkja 30 454 11 360 620 0,27 30 454 11 498 331 0,26 0 0 32 519 106,8
Il-Finlandja 1 933 1 595 966 0,12 552 1 595 966 0,03 (–) 1  381 (–) 71,4 184 33,3
L-Isvezja 0 1 626 092 0,00 0 1 626 092 0,00 0 0 0 0
Ir-Renju Unit 1 570 9 890 937 0,02 70 9 890 937 0,00 (–) 1  500 (–) 95,5 0 0
Transkonfinali 168 780 7 829 418 2,16 175 219 7 905 148 2,22 (+) 6 439 (+) 3,8 216 176 123,4
Total 2 715  276 344  221  981 0,79 2 765  899 346  717  163 0,80 (+) 50 623 (+) 1,9 2 063  753 74,6
Sors:  il-Qorti Ewropea tal-Awdituri bbażata fuq l-istatistika tal-Kummissjoni.
30 Annessi
Kampjun tal-proġetti awditjati
Pajjiż/reġjun Titolu tal ‑proġettKontribut tal ‑UE 
(miljun EUR)Miżuri prinċipaliTip ta’ Proġett 
A, B jew C1Data 
tal‑ ikkompletar2Proġett ikkomple ‑
tat fiż ‑żmien taż ‑
żjara tal‑ awditjar
Ir-Repubblika Ċeka 
(PO Ambjent)Implimentazzjoni ta’ siti ta' Natura 2000 immaniġġjati mill-Aġenzija għall-protezzjoni tan-natura u l-
konservazzjoni tal-pajsaġġi4,3Determinazzjoni tal-istatus ta' protezzjoni ta' siti ta' Natura 2000; stabbiliment ta' sistema ta' 
stħarriġiet tal-inventarji u ta' qafas ta' monitoraġġB(Prevista: Jannar 
2015)Le
Rikostruzzjoni tal-istazzjon ta' Vlasim għall-annimali b'diżabbiltà 1,9 Rinovazzjoni tal-istazzjoni għall-annimali b'diżabbiltà u  kostruzzjoni ta' bini addizzjonali C Frar 2012 Iva
Sistema territorjali ta' stabbiltà ekoloġika tal-muniċipalità ta' Chotesov 0,5 Ħolqien ta' żona tal-bijodiversità u ta' żewġ kurituri ekoloġiċi, tal-ħabitats/tal-organiżmi selvaġġi C Novembru 2011 Iva
Lag Propast 1,4 Rinovazzjoni ta' ġibjun tal-ilma, miżuri kontra l-għagħar, veġetazzjoni ġdida C Ġunju 2011 Iva
Park Muniċpali Dolni Brezany 1,2Ħolqien ta' park inkluż it-tisbieħ tal-pajsaġġi, l-istabbiliment ta' lonijiet, it-tħawwil ta' siġar u ta' 
buxxijiet ġoddaC Ġunju 2010 Iva
Punti għall-qsim tal-ħut Lovosice - Pistany 0,9 Kostruzzjoni ta' żewġ punti għall-qsim tal-ħut C Settembru 2010 Iva
Spanja
(PO Andalusija)Restawr tul ix-xmara Guadaira f'Sivilja 9,2 Irkupru u tiġdid tal-pajsaġġi tax-xatt tal-lemin tax-xmara C Diċembru 2009 Iva
Restawr tul ix-xmara Guadalquivir f'Sivilja 5,0 Irkupru u tiġdid tal-pajsaġġi tax-xatt tax-xellug tax-xmara C Ottubru 2009 Iva
Restawr tas-sistema tal-għarmat u tal-aċċess għall-bajja ta' Isla Canela 0,9 Restawr taż-żona tal-għarmat tul medda ta’ bajja twila 1 300 metru C Mejju 2009 Iva
Provvediment artifiċjali ta' ramel għaż-żona tal-bajja ta' Mazagon 1,6 Provvediment ta’ ramel għal medda ta’ bajja twila 600 metru bħala kumpens għan-nuqqas ta’ naqal C Ġunju 2009 Iva
Irkupru tal-kastell ta' Sancti-Petri 3,1 Tiswijiet għall-konservazzjoni tal-kastell C Ottubru 2010 Iva
Irkupru tal-ħabitats permezz tan-naturalizzazzjoni ta' foresti tal-arżnu 1,9 Qtugħ ta’ friegħi u ta’ buxxijiet, irmondar tal-arżnu, tneħħija tal-ewkaliptu u żbir C Novembru 2011 Iva
Restawr tul ix-xmara Guadianain fil-provinċja ta' Huelva 0,8 Trattament ta’ veġetazzjoni eżistenti, tħawwil ta’ speċijiet indiġeni, ħolqien ta’ artijiet mistagħdra C Ġunju 2009 Iva
Franza
(PO Nord-Pas-de-Calais)A dragon! in my garden? (Dragun! fil-ġnien tiegħi?) (żewġ fażijiet) 0,3 Restawr ta' ħabitats, informazzjoni CĠunju 2013 (tmiem 
tat-tieni fażi)Le
Opération Grand Site des deux Caps (Fażi 1) 2,8 Tisbieħ mill-ġdid tal-pajsaġġi ekoloġiċi, restawr ta' żoni ħodor C Diċembru 2012 Iva
Opération Grand Site des deux Caps (Fażi 2) 0,6 Salarji għall-persunal inkarigat mix-xogħlijiet ta' restawr C Diċembru 2012 Iva
Restawr u/jew implimentazzjoni ta' sistemi ta' ġestjoni sostenibbli għal ħabitats naturali mhedda 0,4 Restawr ta' pajsaġġi, sensibilizzazzjoni u komunikazzjoni C Diċembru 2011 Iva
Protezzjoni tal-pajsaġġi ta' wirt kostali u ta' art mistagħdra 1,5 Xiri tal-art C Mejju 2012 Iva
Protezzjoni tal-pajsaġġi tas-sit "Fort Vert" 1,5 Xiri tal-art C Novembru 2009 Iva
1 Tipi ta’ Proġetti:
A = Miżuri ta’ sensibilizzazzjoni u ta’ edukazzjoni.
B = Bini ta’ informazzjoni u ta’ pjanijiet.
C = Miżuri konkreti ta’ protezzjoni.
2 Fi 18-il proġett, id-dati oriġinali tal-ikkompletar ma ntlaħqux. Ħames proġetti ddewmu b’aktar minn sitt xhur, tnejn minħabba diffikultajiet  
fix-xiri tal-art u tlieta minħabba problemi fil-proċedura ta’ akkwist (żewġ każijiet b’dewmien ta’ aktar minn sena).Anness III
31 Annessi
Kampjun tal-proġetti awditjati
Pajjiż/reġjun Titolu tal ‑proġettKontribut tal ‑UE 
(miljun EUR)Miżuri prinċipaliTip ta’ Proġett 
A, B jew C1Data 
tal‑ ikkompletar2Proġett ikkomple ‑
tat fiż ‑żmien taż ‑
żjara tal‑ awditjar
Ir-Repubblika Ċeka 
(PO Ambjent)Implimentazzjoni ta’ siti ta' Natura 2000 immaniġġjati mill-Aġenzija għall-protezzjoni tan-natura u l-
konservazzjoni tal-pajsaġġi4,3Determinazzjoni tal-istatus ta' protezzjoni ta' siti ta' Natura 2000; stabbiliment ta' sistema ta' 
stħarriġiet tal-inventarji u ta' qafas ta' monitoraġġB(Prevista: Jannar 
2015)Le
Rikostruzzjoni tal-istazzjon ta' Vlasim għall-annimali b'diżabbiltà 1,9 Rinovazzjoni tal-istazzjoni għall-annimali b'diżabbiltà u  kostruzzjoni ta' bini addizzjonali C Frar 2012 Iva
Sistema territorjali ta' stabbiltà ekoloġika tal-muniċipalità ta' Chotesov 0,5 Ħolqien ta' żona tal-bijodiversità u ta' żewġ kurituri ekoloġiċi, tal-ħabitats/tal-organiżmi selvaġġi C Novembru 2011 Iva
Lag Propast 1,4 Rinovazzjoni ta' ġibjun tal-ilma, miżuri kontra l-għagħar, veġetazzjoni ġdida C Ġunju 2011 Iva
Park Muniċpali Dolni Brezany 1,2Ħolqien ta' park inkluż it-tisbieħ tal-pajsaġġi, l-istabbiliment ta' lonijiet, it-tħawwil ta' siġar u ta' 
buxxijiet ġoddaC Ġunju 2010 Iva
Punti għall-qsim tal-ħut Lovosice - Pistany 0,9 Kostruzzjoni ta' żewġ punti għall-qsim tal-ħut C Settembru 2010 Iva
Spanja
(PO Andalusija)Restawr tul ix-xmara Guadaira f'Sivilja 9,2 Irkupru u tiġdid tal-pajsaġġi tax-xatt tal-lemin tax-xmara C Diċembru 2009 Iva
Restawr tul ix-xmara Guadalquivir f'Sivilja 5,0 Irkupru u tiġdid tal-pajsaġġi tax-xatt tax-xellug tax-xmara C Ottubru 2009 Iva
Restawr tas-sistema tal-għarmat u tal-aċċess għall-bajja ta' Isla Canela 0,9 Restawr taż-żona tal-għarmat tul medda ta’ bajja twila 1 300 metru C Mejju 2009 Iva
Provvediment artifiċjali ta' ramel għaż-żona tal-bajja ta' Mazagon 1,6 Provvediment ta’ ramel għal medda ta’ bajja twila 600 metru bħala kumpens għan-nuqqas ta’ naqal C Ġunju 2009 Iva
Irkupru tal-kastell ta' Sancti-Petri 3,1 Tiswijiet għall-konservazzjoni tal-kastell C Ottubru 2010 Iva
Irkupru tal-ħabitats permezz tan-naturalizzazzjoni ta' foresti tal-arżnu 1,9 Qtugħ ta’ friegħi u ta’ buxxijiet, irmondar tal-arżnu, tneħħija tal-ewkaliptu u żbir C Novembru 2011 Iva
Restawr tul ix-xmara Guadianain fil-provinċja ta' Huelva 0,8 Trattament ta’ veġetazzjoni eżistenti, tħawwil ta’ speċijiet indiġeni, ħolqien ta’ artijiet mistagħdra C Ġunju 2009 Iva
Franza
(PO Nord-Pas-de-Calais)A dragon! in my garden? (Dragun! fil-ġnien tiegħi?) (żewġ fażijiet) 0,3 Restawr ta' ħabitats, informazzjoni CĠunju 2013 (tmiem 
tat-tieni fażi)Le
Opération Grand Site des deux Caps (Fażi 1) 2,8 Tisbieħ mill-ġdid tal-pajsaġġi ekoloġiċi, restawr ta' żoni ħodor C Diċembru 2012 Iva
Opération Grand Site des deux Caps (Fażi 2) 0,6 Salarji għall-persunal inkarigat mix-xogħlijiet ta' restawr C Diċembru 2012 Iva
Restawr u/jew implimentazzjoni ta' sistemi ta' ġestjoni sostenibbli għal ħabitats naturali mhedda 0,4 Restawr ta' pajsaġġi, sensibilizzazzjoni u komunikazzjoni C Diċembru 2011 Iva
Protezzjoni tal-pajsaġġi ta' wirt kostali u ta' art mistagħdra 1,5 Xiri tal-art C Mejju 2012 Iva
Protezzjoni tal-pajsaġġi tas-sit "Fort Vert" 1,5 Xiri tal-art C Novembru 2009 Iva
1 Tipi ta’ Proġetti:
A = Miżuri ta’ sensibilizzazzjoni u ta’ edukazzjoni.
B = Bini ta’ informazzjoni u ta’ pjanijiet.
C = Miżuri konkreti ta’ protezzjoni.
2 Fi 18-il proġett, id-dati oriġinali tal-ikkompletar ma ntlaħqux. Ħames proġetti ddewmu b’aktar minn sitt xhur, tnejn minħabba diffikultajiet  
fix-xiri tal-art u tlieta minħabba problemi fil-proċedura ta’ akkwist (żewġ każijiet b’dewmien ta’ aktar minn sena).
32 Annessi
Pajjiż/reġjun Titolu tal ‑proġettKontribut tal ‑UE 
(miljun EUR)Miżuri prinċipaliTip ta’ Proġett 
A, B jew C1Data 
tal‑ ikkompletar2Proġett ikkomple ‑
tat fiż ‑żmien taż ‑
żjara tal‑ awditjar
Il-Polonja
(PO Infrastruttura u Ambjent)Konservazzjoni tal-organiżmi selvaġġi f'żoni ambjentalment protetti billi jiġu konċentrati l-flussi 
tat-turiżmu0,3Xogħlijiet għall-użu tal-art (eż. livellar tal-art, twaqqigħ ta' bini eżistenti) kostruzzjoni tal-
infrastruttura tat-turiżmuC Mejju 2012 Iva
Protezzjoni attiva tal-faġan tal-muntanja fiż-żona ta' protezzjoni speċjali għall-għasafar ta' Natura 2000 
fil-Foresta Knyszynska Primeval0,6 Preservazzjoni ta' ħabitat ottimu għall-faġan tal-muntanja C Diċembru 2011 Iva
Programm Nazzjonali għall-protezzjoni tas-serduq selvaġġ 0,2Tħejjija tal-Programm Nazzjonali (Monitoraġġ tal-kwalità tal-bijotopu fil-ħabitats tas-serduq 
selvaġġ u l-popolazzjoni nazzjonali tagħhom) B Diċembru 2011 Iva
Tħejjija ta' pjanijiet ta' azzjoni għall-protezzjoni għal żoni ta' Natura 2000 fil-Polonja 5,8 Tħejjija ta' pjanijiet ta' protezzjoni għal 406 siti ta' Natura 2000 B (Prevista: April 2014) Le
Ekointerventi - żieda tal-involviment pubbliku fil-protezzjoni ta' żoni ta' Natura 2000 0,1 Tħejjija ta' materjal edukattiv, websajt, taħriġ, żjarat ta' studju A Frar 2011 Iva
Eqreb għan-natura - identifikazzjoni u taħriġ ta' uffiċjali ambjentali lokali 0,2 Publikazzjoni ta' materjal ta' informazzjoni u edukattiv, websajt A Marzu 2012 Iva
Ir-Rumanija
(PO Ambjent)Appoġġ kartografiku diġitali użat għat-tħejjija ta' pjanijiet ta' ġestjoni u ta' strateġija 0,8 Produzzjoni ta' mappa diġitali b'riżoluzzjoni għolja tar-Riżerva tal-Bijosfera tad-Delta tad-Danubju B Ottubru 2012 Iva
Titjib tal-bijodiversità fis-settur marittimu permezz ta' sensibilizzazzjoni u ta' informazzjoni 2,8 Kostruzzjoni ta' ċentru tal-viżitaturi, mogħdijiet għat-turisti, punti ta' informazzjoni A(Prevista: Diċembru 
2015)Le
Sistema ta' informazzjoni integrata - appoġġ għat-titjib tal-preservazzjoni tal-ekosistema 3,6Implimentazzjoni ta' sistema ta' informazzjoni integrata għall-Amministrazzjoni tar-Riżerva tal-
Bijosfera tad-Delta tad-DanubjuB Novembru 2011 Iva
Miżuri ta' ġestjoni għal SCI ROSSCI0066 marina 5,8 Inventarju ta' ħabitats u ta' speċijiet ta' taħt l-ilma u l-immappjar ta' sit marin B Ottubru 2013 Le
Miżuri għall-ġestjoni ta' Speċijiet ta' Interessi Komunitarji ġewwa l-Park Naturali Vanatori Neamt 0,2 Inventarju ta' speċijiet, ċentru tal-viżitaturi, punti ta' informazzjoni, mogħdija tal-edukazzjoni B Mejju 2011 Iva
Titjib tal-istatus tal-biżonti fil-Park Naturali Vanatori Neamt 0,2 Infrastruttura għall-biżonti u tixrid ta' attivitajiet C Mejju 2013 Le
Proġett RO-NT3 "Approċċ komuni għall-bijodiversità fir-Riżerva Naturali Secu u fil-Park Naturali Vanatori 
Neamt"0,2 Inventarju ta' annimali u ħolqien ta' database B Mejju 2013 Le
1 Tipi ta’ Proġetti:
A = Miżuri ta’ sensibilizzazzjoni u ta’ edukazzjoni.
B = Bini ta’ informazzjoni u ta’ pjanijiet.
C = Miżuri konkreti ta’ protezzjoni.
2 Fi 18-il proġett, id-dati oriġinali tal-ikkompletar ma ntlaħqux. Ħames proġetti ddewmu b’aktar minn sitt xhur, tnejn minħabba diffikultajiet  
fix-xiri tal-art u tlieta minħabba problemi fil-proċedura ta’ akkwist (żewġ każijiet b’dewmien ta’ aktar minn sena).Anness III
33 Annessi
Pajjiż/reġjun Titolu tal ‑proġettKontribut tal ‑UE 
(miljun EUR)Miżuri prinċipaliTip ta’ Proġett 
A, B jew C1Data 
tal‑ ikkompletar2Proġett ikkomple ‑
tat fiż ‑żmien taż ‑
żjara tal‑ awditjar
Il-Polonja
(PO Infrastruttura u Ambjent)Konservazzjoni tal-organiżmi selvaġġi f'żoni ambjentalment protetti billi jiġu konċentrati l-flussi 
tat-turiżmu0,3Xogħlijiet għall-użu tal-art (eż. livellar tal-art, twaqqigħ ta' bini eżistenti) kostruzzjoni tal-
infrastruttura tat-turiżmuC Mejju 2012 Iva
Protezzjoni attiva tal-faġan tal-muntanja fiż-żona ta' protezzjoni speċjali għall-għasafar ta' Natura 2000 
fil-Foresta Knyszynska Primeval0,6 Preservazzjoni ta' ħabitat ottimu għall-faġan tal-muntanja C Diċembru 2011 Iva
Programm Nazzjonali għall-protezzjoni tas-serduq selvaġġ 0,2Tħejjija tal-Programm Nazzjonali (Monitoraġġ tal-kwalità tal-bijotopu fil-ħabitats tas-serduq 
selvaġġ u l-popolazzjoni nazzjonali tagħhom) B Diċembru 2011 Iva
Tħejjija ta' pjanijiet ta' azzjoni għall-protezzjoni għal żoni ta' Natura 2000 fil-Polonja 5,8 Tħejjija ta' pjanijiet ta' protezzjoni għal 406 siti ta' Natura 2000 B (Prevista: April 2014) Le
Ekointerventi - żieda tal-involviment pubbliku fil-protezzjoni ta' żoni ta' Natura 2000 0,1 Tħejjija ta' materjal edukattiv, websajt, taħriġ, żjarat ta' studju A Frar 2011 Iva
Eqreb għan-natura - identifikazzjoni u taħriġ ta' uffiċjali ambjentali lokali 0,2 Publikazzjoni ta' materjal ta' informazzjoni u edukattiv, websajt A Marzu 2012 Iva
Ir-Rumanija
(PO Ambjent)Appoġġ kartografiku diġitali użat għat-tħejjija ta' pjanijiet ta' ġestjoni u ta' strateġija 0,8 Produzzjoni ta' mappa diġitali b'riżoluzzjoni għolja tar-Riżerva tal-Bijosfera tad-Delta tad-Danubju B Ottubru 2012 Iva
Titjib tal-bijodiversità fis-settur marittimu permezz ta' sensibilizzazzjoni u ta' informazzjoni 2,8 Kostruzzjoni ta' ċentru tal-viżitaturi, mogħdijiet għat-turisti, punti ta' informazzjoni A(Prevista: Diċembru 
2015)Le
Sistema ta' informazzjoni integrata - appoġġ għat-titjib tal-preservazzjoni tal-ekosistema 3,6Implimentazzjoni ta' sistema ta' informazzjoni integrata għall-Amministrazzjoni tar-Riżerva tal-
Bijosfera tad-Delta tad-DanubjuB Novembru 2011 Iva
Miżuri ta' ġestjoni għal SCI ROSSCI0066 marina 5,8 Inventarju ta' ħabitats u ta' speċijiet ta' taħt l-ilma u l-immappjar ta' sit marin B Ottubru 2013 Le
Miżuri għall-ġestjoni ta' Speċijiet ta' Interessi Komunitarji ġewwa l-Park Naturali Vanatori Neamt 0,2 Inventarju ta' speċijiet, ċentru tal-viżitaturi, punti ta' informazzjoni, mogħdija tal-edukazzjoni B Mejju 2011 Iva
Titjib tal-istatus tal-biżonti fil-Park Naturali Vanatori Neamt 0,2 Infrastruttura għall-biżonti u tixrid ta' attivitajiet C Mejju 2013 Le
Proġett RO-NT3 "Approċċ komuni għall-bijodiversità fir-Riżerva Naturali Secu u fil-Park Naturali Vanatori 
Neamt"0,2 Inventarju ta' annimali u ħolqien ta' database B Mejju 2013 Le
1 Tipi ta’ Proġetti:
A = Miżuri ta’ sensibilizzazzjoni u ta’ edukazzjoni.
B = Bini ta’ informazzjoni u ta’ pjanijiet.
C = Miżuri konkreti ta’ protezzjoni.
2 Fi 18-il proġett, id-dati oriġinali tal-ikkompletar ma ntlaħqux. Ħames proġetti ddewmu b’aktar minn sitt xhur, tnejn minħabba diffikultajiet  
fix-xiri tal-art u tlieta minħabba problemi fil-proċedura ta’ akkwist (żewġ każijiet b’dewmien ta’ aktar minn sena).
34 Annessi Anness IVOpportunitajiet għall -Istrateġija għall -Bijodiversità offruti minn diversi fondi tal -UE 
fi ħdan il -Qafas Finanzjarju 2007-2013 kif indikat mill -Kummissjoni
Politika tal‑UEMiżuri prinċipali għall‑bijodiversità 
(diretti u  indiretti)Baġit 
2007 ‑13 
(miljun  EUR)Mira rile ‑
vanti prinċipali 
tal‑istrateġija 
għall‑bijodiversitàBenefiċjarji prinċipali
Politika Agrikola KomuniProtezzjoni tal -bijodiversità, miżuri ta’ 
ġestjoni u ta’ restawr f’ħabitats agrikoli 
u tal-foresti
Pagamenti Natura 2000; pagamenti 
agroambjentali u għall -ambjent tal -foresti
Appoġġ għal taħriġ, servizzi ta’ konsulen -
za, konservazzjoni u titjib tal -wirt rurali42 700Mira 3:
Agrikoltura 
u Forestrija
Mira 1:
Konservazzjoni 
tan-natura
Mira 2:
RestawrPagamenti kundizzjonali u regolari 
lill-bdiewa u  lis-sidien tal -foresti
Benefiċjarji oħra ta’ objettivi speċifiċi 
f’żoni rurali (eż. id -diversifikazzjoni 
tal-ekonomija rurali)
Politika Komuni tas -SajdAzzjonijiet akkwambjentali
Protezzjoni tal -fawna u l -flora akkwatiċi
Protezzjoni tal -ambjent kostaliL-ebda data  
disponibbliMira 4:
SajdEliġibbli għall -finanzjament: komu -
nitajiet kostali, organizzazzjonijiet 
tal-produtturi u benefiċjarji oħra f’żoni 
marini
Politika ta’ KoeżjoniPromozzjoni tal- bijodiversità u  tal- pro-
tezzjoni tan -natura
Promozzjoni tal -assi naturali
Protezzjoni u żvilupp tal -wirt naturali
Għajnuna lill -forza tax -xogħol 
u lill -kumpaniji biex jadattaw għal sfidi 
ambjentali ġodda u biex jippromwovu 
l-konservazzjoni tan -natura fil -ġestjoni 
tas-settur privat5 232Mira 1:
Konservazzjoni 
tan-natura
Mira 2:
RestawrIt-tipi kollha ta’ benefiċjarji
Fokus finanzjarju fuq reġjuni li waqgħu 
lura u fuq reġjuni oħra bil -ħsieb li 
jiżdiedu l -kompetittività reġjonali 
u l-impjieg
Kofinanzjament ta’ investimenti/in -
frastruttura ta’ darba
Politika tal -Ambjent 
(Life+)Proġetti u  miżuri ta’ dimostrazzjoni, 
tal-aħjar prattika u innovattivi120Mira 1:
Konservazzjoni 
tan-natura
Mira 2:
Restawr
Mira 5:
Speċijiet Aljeni 
InvażiviEliġibbli għall -finanzjament: firxa 
wiesgħa ta’ korpi u individwi pubbliċi 
u privati
Ġestjoni tal -programmi 
mill -Kummissjoni
L-ebda nfiq ambjentali ta’ rutina
Politika tar -RiċerkaKonservazzjoni u  ġestjoni sostenibbli 
ta’ riżorsi naturali u ta’ dawk magħmula 
mill -bniedem u tal -bijodiversità
Ġestjoni tal -ambjenti marini
Metodi ta’ tbassir u għodod ta’ valutazz -
joni għall- iżvilupp sostenibbli110Mira 1:
Konservazzjoni 
tan-natura
Mira 2:
RestawrEliġibbli għall -finanzjament: organiz -
zazzjonijiet pubbliċi u kumpaniji privati 
li jwettqu attivitajiet ta’ riċerka
Politika EsternaAppoġġ biex jiġu ssodisfatti l -obbligi 
tal-Konvenzjoni Internazzjonali dwar 
id-Diversità Bijoloġika (CBD)114Mira 6:
Bijodiversità globaliEliġibbli għall -finanzjament: pajjiżi li 
qed jiżviluppaw u  organizzazzjonijiet 
sieħba, kif ukoll organizzazzjonijiet 
internazzjonali u Aġenziji tal -UE
Sors:  Id-Dokument ta’ Ħidma tal -Persunal tal -Kummissjoni SEC(2011) 540 final tat-3.5.2011.
35
Dwar l -adozzjoni tal -programm huma jagħżlu 
u jimplimentaw il -proġetti. Filwaqt li, fil -perjodu 
ta’ programmazzjoni 2014-2020, il -bijodiversità 
mhiex prijorità fil -konċentrazzjoni tematika 
stabbilita fir -Regolament tal -FEŻR (l -Artikolu 4), 
il-Kummissjoni ppubblikat dokument ta’ gwida 
speċifika għall -Awtoritajiet Maniġerjali (“The guide 
to multi -benefit cohesion policy investments in 
nature and green infrastructure”) sabiex tappoġġja 
lill-awtoritajiet f’din il -ħidma.
Fil-kuntest tal -Istrateġija tal -UE għall -Bijodiversità 
sal-2020, l -Azzjoni 5 tipprevedi li l -Istati Membri, 
bl-għajnuna tal -Kummissjoni, jfasslu u jivvalutaw 
l-istat tal -ekosistemi tagħhom u tas -servizzi tal -eko -
sistema tagħhom sal-2014. Is -servizzi tal -Kummis -
sjoni (id -Direttorat Ġenerali għall -Ambjent — DĠ 
ENV — u ċ -Ċentru Konġunt tar -Riċerka — DĠ JRC), 
flimkien mal -Aġenzija Ewropea għall -Ambjent 
ipproduċew żewġ rapporti li l -Istati Membri jistgħu 
jużaw biex iwettqu dan ix -xogħol.
L-Azzjoni 6a tal -istess strateġija tipprevedi wkoll 
li, sal-2014, l -Istati Membri, bl -assistenza tal -Kum -
missjoni, se jiżviluppaw qafas strateġiku għal 
prijoritizzazzjoni ta’ attivitajiet ta’ restawr fil -livelli 
tal-UE, nazzjonali u subnazzjonali. Il -Kummissjoni 
ppubblikat żewġ rapporti ta’ konsulenza dwar din 
il-kwistjoni, inkluż wieħed li jistima l -kostijiet biex 
tintlaħaq il -mira ta’ restawr ta’ 15 % tal -ekosistemi 
degradati sal-2020, u pprovda rakkomandazzjonijiet 
lill-Istati Membri.
Il-Kummissjoni għandha l -ħsieb li tippubblika linji 
gwida dwar il -prova ta’ reżistenza tal -bijodiversità 
li se jappoġġjaw lill -Istati Membri biex jidentifikaw 
opportunitajiet fi ħdan il -FEŻR fost possibbiltajiet 
oħra.
VI (b)
Il-Kummissjoni taċċetta ir -rakkomandazzjoni. Il -Fte-
himiet ta’ Sħubija nnegozjati bejn il -Kummissjoni 
u kull Stat Membru jipprovdu strument importanti 
biex tkun żgurata l -komplementarjetà bejn il -fondi 
differenti tal -UE. Il -FEŻR u programmi ta’ żvilupp 
rurali se jkunu analizzati waqt konsultazzjonijiet 
fost is -servizzi interni bl -għan li tkun immassimiz -
zata l -kumplementarjetà bejn il -FEŻR u l -FAEŻR. 
Għall -aspetti relatati ma’ Natura 2000, dan l -iskrinjar 
huwa bbażat fuq oqfsa ta’ Azzjoni Prijoritizzata 
(OAP).Sommarju eżekuttiv
IV
Il-Kummissjoni hija grata għall -valutazzjoni 
tal-Qorti li tipprovdi tagħrif li se jkun utli ħafna 
matul l -implimentazzjoni tal -ġenerazzjoni li jmiss 
ta’ programmi.
Il-Kummissjoni tfakkar li l -objettiv tal -FEŻR huwa 
t-tnaqqis tad -disparitajiet ekonomiċi, soċjali u ter -
ritorjali. Filwaqt li l -Fond jista’ jsostni l -objettivi 
tal-bijodiversità, fost objettivi oħra, huwa mhuwiex 
imfassal bħala għodda ddedikata għall -promozzjoni 
tal-bijodiversità.
V
Il-Kummissjoni tistenna li l -introduzzjoni ta’ 
objettivi u indikaturi tar -riżultati speċifiċi għal 
programmi operazzjonali fil -perjodu ta’ program -
mazzjoni l -ġdid (2014-2020), li jkopru l -bijodiversità 
fejn rilevanti, se jtejbu l -kapaċità ta’ monitoraġġ 
u rappurtar.
Ix-xogħol preparatorju, inkluż dak iffinanzjat 
mill -FEŻR, huwa prerekwiżit għall -implimentazzjoni 
tajba ta’ proġett. Huwa jipprovdi l -bażi għal inter -
venti futuri (u għall -provvediment tal -benefiċċji 
tal-bijodiversità). Huwa mistenni li dawn l -azzjoni -
jiet ikunu appoġġati mill -FEŻR, iżda fondi oħra 
tal-UE (bħalma huma l -FAEŻR) u r -riżorsi nazzjonali 
jistgħu jintużaw ukoll biex jimplimentaw il -proġetti.
VI (a)
Il-Kummissjoni taċċetta ir -rakkomandazzjoni. Skont 
dan il -Kummissjoni bdiet tappoġġa lill -Istati Mem -
bri biex jistabbilixxu l -prijoritajiet tar -restorazzjoni 
tal-bijodiversità tagħhom fi programmi operazz -
jonali rilevanti. Fil -qafas tal -ġestjoni kondiviża 
tal-fondi strutturali, l -Istati Membri jipproponu 
objettivi u jagħżlu prijoritajiet ta’ investiment skont 
il-bżonnijiet speċifiċi tagħhom li huma suġġetti 
għal negozjati mal -Kummissjoni. Dawn huma marb -
uta ma’ indikaturi tar -riżultat u tal -produzzjoni.Risposta  
tal-Kummissjoni
Risposta tal-Kummissjoni 36
tiddependi fuq l -objettivi speċifiċi stabbiliti fil -pro-
grammi li għad iridu jiġu adottati. Fejn l -objettivi 
tal-bijodiversità huma stabbiliti b’mod ċar, huma 
meħtieġa indikaturi speċifiċi tal -eżitu u r -riżultati 
u proċeduri ta’ evalwazzjoni.
VII (c)
Il-Kummissjoni taċċetta r -rakkomandazzjoni 
u diġà bdiet l -azzjonijiet mitluba. F’dak li 
għandu x’jaqsam mal -Artikolu 13 tar -Regola -
ment tad -Dispożizzjonijeit Komuni (UE) 
Nru 1303/2013, il -Kummissjoni se tippubblika gwida 
għall -benefiċjarji li se tinkludi informazzjoni dwar 
kif jistgħu jiġu sfruttati l -kumplementarjetajiet 
tal-Fondi IES ma’ strumenti oħra tal -UE. Il -gwida 
msemmija hawn fuq tinkludi wkoll taqsima dwar 
il-kumplimentarjetajiet.
Il-Kummissjoni regolarment qed tiskambja 
informazzjoni u pariri mal -Istati Membri dwar l -użu 
ta’ fondi differenti għall -bijodiversità, pereżempju 
permezz tal -Grupp ta’ Koordinazzjoni dwar 
in-Natura u l -Bijodiversità u l -Grupp ta’ Ħidma 
tan-Netwerk Ewropew ta’ Awtoritajiet Ambjentali.
VIII
Il-Kummissjoni taċċetta r -rakkomandazzjoni u qed 
tieħu l -azzjonijiet mitluba. L -atti ta’ implimentazz -
joni tal-2014-2020 jiddefinixxu is -sistema ta’ katego -
rizzazzjoni riveduta biex tipprovdi informazzjoni 
dwar l -investimenti magħmula fil -qafas tal -politika 
ta’ koeżjoni. Fil -limiti ta’ din is -sistema ta’ informazz -
joni, il -Kummissjoni waqqfet mekkaniżmu intern 
għar-”rintraċċar tal -bijodiversità” li se jippermetti 
li nfiq dirett u indirett fuq il -bijodiversità mill -FEŻR 
u l-Fond ta’ Koeżjoni jkun irreġistrat. L -affidabbiltà 
tad-dejta se tiddependi fuq il -kwalità tad -dejta 
pprovduta mill -Istati Membri.
F’konformità mal -impenji tal -UE dwar l -integrazz -
joni tal -bijodiversità u l -impenji internazzjonali 
skont il -Konvenzjoni dwar id -Diversità Bijoloġika, 
il-Kummissjoni qed taħdem fuq rintraċċar iktar 
effikaċi tan -nefqa fuq il -bijodiversità. Sezzjoni 
dedikata dwar ir -rintraċċar tal -bijodiversità se 
tkun inkorporata fid -Dikjarazzjoni tal -Programm 
tal-2015 u l -Kummissjoni bħalissa qed ittejjeb 
il-metodoloġija għar -rintraċċar tal -bijodiversità 
fil-baġit tal -UE.VI (c)
L-Istati Membri huma primarjament responsabbli 
għall -implementazzjoni tal -programm b’ġestjoni 
kondiviża. Għalhekk, il -Kummissjoni tqis li din 
ir-rakkomandazzjoni għandha tkun indirizzata lejn 
l-awtoritajiet tal -programm. Skont id -dispożizzjonijiet 
legali rilevanti, il -kumitat ta’ monitoraġġ tal -pro-
gramm, li fih il -Kummissjoni tipparteċipa bħala 
osservatur, jaqdi r -rwol primarju fil -monitoraġġ 
tal-progress u jindirizza diffikultajiet fl -implimentazz -
joni. Permezz tal -eżami tagħha tar -rapporti annwali 
ta’ implimentazzjoni u fil -laqgħat tal -analiżi annwali 
l-Kummissjoni se timmonitorja l -prestazzjoni tal -pro-
grammi u tidentifika kwalunkwe ostakli għal impli -
mentazzjoni effettiva. Il -qafas ta’ prestazzjoni huwa 
għodda addizzjonali għal dan l -għan.
Ir-rekwiżiti ta’ monitoraġġ u evalwazzjoni se jkunu 
iktar ċari fl-2014-2020 b’rappurtar annwali tal -għażla 
tal-proġetti u l -infiq skont it -tema, id -definizzjoni 
ta’ indikaturi speċifiċi tar -riżultat, tal -eżitu komuni 
u indikaturi speċifiċi tal -eżitu u evalwazzjonijiet 
tal-impatt.
Il-programmi operazzjonali għandhom jinkludu 
indikaturi komuni u jistgħu jinkludu indikaturi 
speċifiċi tal -programm (bħal dwar il -bijodiversità 
fejn rilevanti), li jintużaw mill -awtoritajiet ta’ 
ġestjoni u ta’ implimentazzjoni biex jimmonitorjaw 
it-twettiq tal -programmi u jinformaw lill -Kummis -
sjoni kif xieraq. Mill- 2016 il -Kummissjoni għalhekk 
se tirċievi dejta annwali u r -rapporti ta’ implimen -
tazzjoni li jipprovdu idea aħjar dwar il -progress 
u l-prestazzjoni.
VII (a)
Il-Kummissjoni taċċetta ir -rakkomandazzjoni. 
B’reazzjoni għal din ir -Rakkomandazzjoni, fil -qafas 
tan-Netwerk Ewropew tal -Awtoritajiet Amb -
jentali u l -Awtoritajiet Maniġerjali (ENEA -MA), 
il-Kummissjoni se tenfasizza l -ħtieġa li l -miżuri 
preparatorji jkunu segwiti b’iktar miżuri speċifiċi ta’ 
konservazzjoni.
VII (b)
Il-Kummissjoni taqbel ma’ din ir -rakkomandazzjoni. 
Ir-regolamenti għall -perjodu 2014-2020, adottati 
f’Diċembru 2013, jistabbilixxu obbligu għall -Istati 
Membri biex jevalwaw l -impatt ta’ kull ass prijori -
tarju mill -inqas darba matul il -perjodu ta’ program -
mazzjoni. In -natura ta’ dawn l -evalwazzjonijiet se 
Risposta tal-Kummissjoni 37
12
Fil-bidu tal-2011, il -Kummissjoni adottat Komuni -
kazzjoni dwar “Politika Reġjonali li tikkontribwixxi 
għat -tkabbir sostenibbli fl -Ewropa 2020’ li tinkludi 
direzzjoni strateġika, pariri u prattiki tajba fir -rig-
ward ta’ servizzi tal -ekosistema u l -bijodiversità. 
Bħala segwitu, żewġ gwidi li kienu kompletament 
jew parzjalment marbuta mal -bijodiversità (“The 
guide to multi -benefit cohesion policy investments 
in nature and green infrastructure” u “Guide on 
Connecting smart and sustainable growth through 
smart specialisation” rispettivament) ġew ippubb -
likati fl-2012 u fl-2013.
Barra minn hekk, ir -Regolament 
tad-Dispożizzjonijiet Komuni (UE) Nru 1303/2013 
jippermetti lill -Kummissjoni li toffri lill -Istati Mem -
bri assistenza għat -tħejjija u għall -valutazzjoni 
tal-proġetti għall -perjodu 2014-2020 (ara 
l-Artikolu 58 dwar Assistenza teknika fuq inizjattiva 
tal-Kummissjoni).
Osservazzjonijiet
19
Matul l-2012 u fil -bidu tal-2013 il -Kummissjoni 
żviluppat gwida inizjali għall -intraċċar tan -nefqa 
relatata mal -bijodiversità skont l -istrumenti rilevanti 
kollha, inkluż il -FEŻR.
20
Il-FEŻR joffri wkoll possibbiltajiet ta’ finanzjament 
għall -mira 5 (speċijiet aljeni invażivi).
Tweġiba komuni 
għall -osservazzjonijiet 22 u 24
Il-Kummissjoni ħeġġet lill -Istati Membri biex jik -
kunsidraw iktar l -appoġġ għall -ekosistemi u l -bijo -
diversità ukoll fid -dawl tal -programmi futuri li jridu 
jitħejjew għall-2014-2020.
Sabiex tappoġġa lill -Istati Membri u lill -awtoritajiet 
tagħhom fl -użu tal -finanzjament, il -Kummissjoni 
waqqfet grupp ta’ ħidma speċifiku dwar il -bijodiver -
sità fin -Netwerk Ewropew tal -Awtoritajiet Ambjen -
tali u l -Awtoritajiet Maniġerjali (ENEA -MA) u ppubb -
likat ukoll il -gwida diġà msemmija hawn fuq. Bosta 
avvenimenti żguraw xogħol iddedikat mal -Istati 
Membri f’dan il -qasam (gruppi ta’ ħidma tal -Kunsill).Introduzzjoni
06
“Finanzjament integrat” jirreferi 
għar -razzjonalizzazzjoni tal -investiment fin -natura 
u l-bijodiversità fi strumenti ta’ finanzjament 
ewlenin tal -UE (għall -kuntrarju tal -ħolqien ta’ 
fond apposta). Bħala konsegwenza, il -finanzja -
ment għan -natura u l -bijodiversità għandu jkun 
f’konformità mal -objettivi ġenerali ta’ dawn l -istru -
menti (pereżempju l -iżvilupp reġjonali, l -impjiegi 
u t-tkabbir, l -iżvilupp taż -żoni rurali, eċċ.). LIFE 
biss jipprovdi finanzjament dedikat għan -natura 
u l-bijodiversità.
09
Għall-2007-2013, il -Kummissjoni tqis li EUR 0,8 biljun 
oħra fl -intestatura “it -turiżmu” (promozzjoni tal -assi 
naturali), jikkontribwixxu wkoll għall -objettivi 
tal-bijodiversità.1
10
B’mod ġenerali, il -Kummissjoni tistima li l -kon -
tribuzzjoni indiretta  tal-FEŻR għall -objettivi 
tal-bijodiversità tammonta għal EUR 13,2 biljun 
(ammonti allokati deċiżi għall -perjodu ta’ pro -
grammazzjoni 2007-2013), filwaqt li tikkunsidra 
dawn il -kategoriji ta’ nefqa: 44 (Ġestjoni tal -iskart 
domestiku u industrijali), 46 (Trattament tal -ilma 
(ilma mormi)), 48 (Prevenzjoni u kontroll inte -
grati tat -tniġġiż), 49 (Mitigazzjoni u adattament 
għat -tibdil fil -klima), 50 (Riabilitazzjoni ta’ siti 
industrijali u art ikkontaminata), 53 (Prevenzjoni 
tar-riskju), 54 (Miżuri oћrajn sabiex jiġi ppreservat 
l-ambjent u jiġu pprevenuti r -riskji), 56 (Protezzjoni 
u żvilupp tal -wirt naturali), bl -użu ta’ fattur ta’ skont 
ta’ 40 % għal dawn il -kategoriji kollha. Aktar dettalji 
dwar il -metodoloġija huma disponibbli f’rapport 
tal-UE lill -Konvenzjoni dwar id -Diversità Bijoloġika.2
1 http://www.cbd.int/financial/oda/European%20commission -pre
liminary -reporting -framework-2014-en.xlsx
2 http://www.cbd.int/financial/oda/European%20commission -pre
liminary -reporting -framework-2014-en.xlsx
Risposta tal-Kummissjoni 38
Kaxxa 1
1. Il-Kummissjoni ilha tipperswadi lill-Istati Membri 
biex jinkludu n-natura u l-bijodiversità fost il-pri -
joritajiet ta’ investiment tagħhom. Il -Kummissjoni 
ppubblikat għadd ta’ gwidi dwar dan is-suġġett 
(pereżempju “The economic benefits of the Natura 
2000 network” , “Handbook on financing Natura 
2000”). Il-Kummissjoni ppromoviet ukoll il-prattika 
tajba u organizzat għadd ta’ seminars fl- Istati Mem -
bri dwar il-finanzjament ta’ Natura 2000.
2. Il-Kummissjoni ppromwoviet tħejjija inklużiva u tras -
parenti tal-programmi operazzjonali. Is-seminars 
dwar il-finanzjament ta’ Natura 2000 fl-Istati Membri, 
fost l- oħrajn, kellhom l- għan li jżidu l-involviment 
tal-partijiet interessati fit -tħejjija ta’ programmi op -
erazzjoanli rilevanti
3. Il-progress li sar fl-adozzjoni ta’ pjanijiet ta’ ġestjoni 
u miżuri oħra ta’ ġestjoni ma ġiex malajr daqs kemm 
kien mistenni fil-bidu, għalkemm, riċentement xi 
Stati Membri għamlu progress konsiderevoli f’dan 
il-qasam (pereżempju Franza, l-Ungerija u l-Polonja).
4. L-Istati Membri jistgħu jużaw l- għajnuna teknika 
tagħhom sabiex jibnu kapaċitajiet fost l-imsieħba 
soċjoekonomiċi u tas-soċjetà ċivili tagħhom. F’dan 
ir-rigward, l-inklużjoni ta’ dawn l-imsieħba fil-pro -
grammi 2014-2020 ġie msaħħaħ, mhux l -inqas per -
mezz tal-adozzjoni ta’ “Kodiċi ta’ Kondotta” .
5. Fil-kuntest tal-isfida leġiżlattiva biex tiġġedded 
u titjieb il-prestazzjoni tal-programmi ta’ nfiq tal-UE, 
b’mod trasversali għall-politiki Ewropej kollha 
u xogħol impenjattiv tal-Istituzzjonijiet Ewropej koll -
ha u l-Istati Membri, il-Kummissjoni fittxet li tħaffef 
l-aċċess għall-finanzjament tal-UE għaċ -ċittadini 
u n-negozji. Madankollu, il-miżuri amministrattivi 
huma meħtieġa biex jiġi żgurat li l -proġetti jitwettqu 
f’konformità ma’ prijoritajiet ta’ programm operazz -
jonali u r -regoli ta’ eliġibbiltà. Assistenza teknika hija 
disponibbli biex ittejjeb il-kapaċità amministrattiva 
ta’ benefiċjarji potenzjali.25
Il-Kummissjoni tqis li l -investimenti fil -bijodiversità 
u n-natura huma intrinsikament skont il -prijoritajiet 
tal-FEŻR bħall -ħolqien tat -tkabbir u l -impjiegi, 
il-ġlieda kontra t -tibdil fil -klima u t -tnaqqis 
tal-esklużjoni soċjali. F’Ġunju 2013 il -Kummissjoni 
ppubblikat linji gwida dwar kif l -investimenti 
fil-bijodiversità jistgħu jwasslu għal diversi 
benefiċċji soċjoekonomiċi u jiffaċilitaw l -iżvilupp 
reġjonali integrat, pereżempju “The Guide to 
Multi -Benefit Cohesion Policy Investments in Nature 
and Green Infrastructure”.
28
Il-Kummissjoni varat kuntratt biex ittejjeb 
il-metodoloġija inizjali għall -intraċċar tal -infiq 
relatat mal -bijodiversità. Hija prevista sessjoni ta’ 
ħidma li tinforma lill -Istati Membri u lill -partijiet 
ikkonċernati dwar il -metodoloġija ta’ intraċċar 
tal-Kummissjoni u l -kondiviżjoni tal -aħjar prattiki.
Is-sistema ta’ kategorizzazzjoni hija għodda 
tas-sistema ta’ informazzjoni u ma tiddeter -
minax l -eliġibilità. L -Artikolu 37.d) tar -Regola -
ment 1083/2006 dwar dispożizzjonijiet komuni 
għall -FEŻR, il -Fond ta’ Koeżjoni u l -FSE (il -per-
jodu 2007-2013) stabbilixxa s -sistema u għamilha 
ċara li l -kategorizzazzjoni kienet indikattiva. 
Il-proġetti integrati huma sfida partikolari biex 
ikunu koperti b’mod akkurat f’tali sistema ta’ 
informazzjoni.
29
Miżuri preparatorji spiss huma prekundizz -
joni meħtieġa għall -konservazzjoni fuq il -post, 
l-infrastruttura ekoloġika u l -miżuri ta’ restawr. 
Fil-programmi operazzjonali 2014-2020, l -Istati 
Membri għandhom jipprijoritizzaw il -konservazz -
joni fuq il -post, l -infrastruttura ekoloġika u l -ħidma 
ta’ restawr abbażi ta’ studji ta’ tħejjija preċedenti.
Kaxxa 4 – It-tielet inċiż
In-nuqqas ta’ reġistru tal -artijiet xieraq fil -pajjiż 
huwa ostaklu serju għall -ippjanar territorjali 
u l-iżvilupp f’ħafna setturi, inklużi l -ambjent. Il -Kum -
missjoni u l -awtoritajiet Rumeni qablu li jqisuh 
bħala waħda mill -akbar prijoritajiet ta’ finanzjament 
għall -programmazzjoni tal-2014-2020.
Risposta tal-Kummissjoni 39
31
Il-Kummissjoni taqbel li għandhom isiru evalwa -
zzjonijiet tal -impatt tal -attivitajiet tal -programm. 
L-evalwazzjoni tal -impatti tal -proġett tista’ titqies 
ukoll bħala prattika tajba, għalkemm il -kostijiet ta’ 
evalwazzjoni fuq il -livell tal -proġett jistgħu jkunu 
sproporzjonalment għoljin. Għalhekk, ir -regola -
menti għall -perjodu 2014-2020 jistabbilixxu obbligu 
għall -Istati Membri biex jevalwaw l -impatt ta’ kull 
ass prijoritarju mill -inqas darba matul il -perjodu ta’ 
programmazzjoni.
Kaxxa 6 – It-tielet inċiż
Il-Kummissjoni identifikat ksur tal -leġiżlazzjoni 
tal-UE fir -rigward ta’ żviluppi nazzjonali 
fil-bajja Sulina u fetħet proċedura ta’ ksur 
(il-Kawża 2010/4024, l -ittra ta’ avviż formali 
mibgħuta lir -Rumanija fis-07/05/2010).
33
Monitoraġġ effettiv tal -impatt tal -investiment 
fil-bijodiversità jirrikjedi indikaturi u statistika 
xierqa. Tali indikaturi għandhom jiġu miftiehma 
fl-istadju tat -tfassil tal -proġett. F’ħafna proġetti 
mfassla biex jippromwovu l -bijodiversità, huwa mis -
tenni li jkun hemm perjodu ta’ żmien bejn il -miżuri 
li jkunu qed jittieħdu u l -evidenza ta’ rispons 
pożittiv f’termini ta’ bijodiversità. Il -kundizzjonijiet 
fiżiċi u idroloġiċi ġusti jistgħu jinħolqu iżda l -istab -
biliment ta’ ekosistemi b’saħħithom u bijodiversità 
għanja jieħu ż -żmien. Indikaturi ta’ suċċess speċifiċi 
għall -proġett ta’ suċċess għandhom jiġu żviluppati 
u miftiehma fl -istadju tad -disinn tal -proġett. 
F’ħafna każijiet impatti pożittivi fuq il -bijodiversità li 
jistgħu jitkejlu ma jkunux viżibbli qabel ma jgħaddu 
bosta snin wara tmiem formali tal -proġett.
Konsegwentement il -ħolqien ta’ indikaturi 
tar-riżultati għal monitoraġġ u l -valutazzjoni 
tal-impatti fuq il -bijodiversità hija sfida diffiċli. 
Hija teħtieġ ġbir ta’ dejta komprensiv u twessigħ 
tal-bażi ta’ għarfien tagħna. Appoġġ għal azzjoni -
jiet - bħal l -immappjar u l -valutazzjoni tal -eko -
sistemi u tas -servizzi tagħhom skont l -Istrateġija 
għall -Bijodiversità tal -UE  2020 — iwassal għal 
fehim aħjar tal -istat attwali tal -bijodiversità, l -iff-
issar ta’ miri kostruttivi ta’ konservazzjoni/restawr, 
u monitoraġġ u evalwazzjoni tajba.Kaxxa 5 – L-ewwel inċiż
B’ġestjoni kondiviża Stat Membru huwa responsab -
bli għat -tħejjija, l -għażla u l -implimentazzjoni ta’ 
proġetti taħt EUR 50 miljun.
Il-Kummissjoni se tqis l -osservazzjonijiet tal -Qorti 
matul in -negozjar għall -PO Ambjentjali 2014-2020 
għar -Repubblika Ċeka, sabiex tinkoraġġixxi miżuri 
li jindirizzaw din il -kwistjoni (sabiex jiġi evitat 
dewmien fil -proċess ta’ approvazzjoni u modifiki 
frekwenti fl -ambitu tal -proġetti).
Kaxxa 5 – It-tieni inċiż
Il-preparazzjoni tad -dokumentazzjoni għall-
“Programm Nazzjonali għall -protezzjoni tas- Serduq 
Selvaġġ”, kienet element wieħed biss tal -proġett. 
L-oħrajn kienu: il -monitoraġġ tal -populazzjoni 
tas-serduq selvaġġ fil -Polonja, il -monitoraġġ 
tal-istatus ta’ konservazzjoni tal -abitat tiegħu 
f’39 sit u 20 sessjoni ta’ ħidma tal -esperti. Dawn 
il-komponenti kollha tal -proġett kienu mwettqa. 
Il-proġett għalhekk ikkontribwixxa biex itejjeb 
il-bażi tal -għarfien dwar l -istatus ta’ konservazzjoni 
tas-serduq selvaġġ fil -Polonja. Id -dokumentazzjoni 
imħejjija għall -fini tal -adozzjoni tal -Programm 
Nazzjonali qed tkun analizzata mill -benefiċjarju 
fid-dawl tal -kummenti tal -GDEP .
Kaxxa 5 – It-tielet inċiż
It-tħejjija u l -adozzjoni ta’ programmi ta’ azz -
joni nazzjonali tal -ispeċijiet huma proċess twil 
(jeħtieġ konsultazzjonijiet ma’ awtoritajiet dif -
ferenti u mal -partijiet ikkonċernati fil -livelli naz -
zjonali, reġjonali u lokali). Dokumentazzjoni 
ppreparata fil -proġetti tal -FEŻR hija komponent 
ewlieni tal -programmi futuri. Hija ttejjeb ukoll 
il-bażi ta’ għarfien dwar l -ispeċijiet, li tista’ tintuża 
meta fl -ippjanar tal -miżuri ta’ konservazzjoni 
fuq il -post (anke fin -nuqqas ta’ programmi nazz -
jonali). Bil -parteċipazzjoni tal -partijiet ikkonċernati 
kollha, reċentement il -GDEP stabbilixxa proċedura 
għall -approvazzjoni ta’ programmi ta’ protezz -
joni ta’ speċi partikolari, biex b’hekk tkun żgurata 
s-sostenibbiltà tal -proġetti ta’ bijodiversità.
Risposta tal-Kummissjoni 40
40
L-Istati Membri u l -awtoritajiet tagħhom jagħżlu 
u jimplimentaw proġetti kofinanzjati. F’dan il -qafas, 
huma responsabbli li jiżguraw is -sostenibbiltà 
finanzjarja tal -proġetti appoġġati, inklużi r -rabtiet 
meħtieġa lokali, reġjonali u nazzjonali b’mezzi 
finanzjarji fuq perjodu medju u twil ta’ żmien. 
Għall-2014-2020 il -possibbiltajiet li jintużaw stru -
menti finanzjarji permezz tal -politika ta’ koeżjoni 
ġew rinfurzati u l -Istati Membri jistgħu wkoll jużaw 
dawn il -possibbiltajiet ġodda fil -qasam tan -natura 
u l-protezzjoni tal -bijodiversità.
Kaxxa 11 – It-tieni inċiż
Il-varjetà ġenetika u l -vijabbiltà tal -popolazzjoni 
kienu kwistjonijiet indirizzati mill -promoturi 
tal-proġett fl -għażla ta’ biżonti li għandhom jiġu 
rrilaxxati fil -park. Mit -tmiem tal -proġett, ħames 
biżonti addizzjonali ġew introdotti b’fondi proprji 
u tliet ifrieħ twieldu fis -selvaġġ.
Kaxxa 11 – It-tielet inċiż
Fiż-żmien tal -awditu, il -Pjan ta’ Ġestjoni tal -Park 
kien għall -approvazzjoni mill -Ministeru tal -Ambjent 
skont ir -regoli tal -leġiżlazzjoni nazzjonali.
Kaxxa 11 – Ir-raba’ inċiż
Il-koordinazzjoni hija żgurata mill -Awtorità 
Maniġerjali tal -Programm Operazzjonali Amb -
jentali 2007-2013, stabbilit taħt ir -responsabbiltà 
tal-Ministeru tal -Ambjent u l -Bidla fil -Klima.
Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet
41
Il-Kummissjoni tistenna li l -introduzzjoni ta’ objet -
tivi u indikaturi tar -riżultati speċifiċi għal programmi 
operazzjonali fil -perjodu ta’ programmazzjoni 
l-ġdid (2014–20), li jkopru l -bijodiversità fejn rile -
vanti, se jtejbu l -kapaċità ta’ monitoraġġ u rappur -
tar tal -Kummissjoni.Tweġiba komuni għall -paragrafi 34 
u l-Kaxxa 9
L-analiżi dwar il -monitoraġġ tal -programmi oper -
azzjonali tal -FEŻR għandha tqis ir -regoli tal -UE. 
F’dan ir -rigward, il -monitoraġġ ta’ programmi 
Spanjoli (bl -indikaturi korrispondenti tagħhom) 
saret b’mod korrett permezz tar -rapporti annwali 
tal-implimentazzjoni. Dawn tal -aħħar jinkludu 
l-monitoraġġ fil -livell tal -programm (u mhux 
fil-livell tal -proġett) u valuri għal indikaturi bħal: 
“Azzjonijiet żviluppati f’żoni ta’ Natura 2000”, 
“Żoni riabilitati”, “Azzjonijiet previsti għall -irkupru 
u r-riġenerazzjoni ambjentali”, “Għadd ta’ proġetti 
ambjentali”, “Tul ta’ kosta affettwati”, “Azzjoni -
jiet għar -restawr tal -abitati u l -ispeċi fin -netwerk 
Natura”.
35
Il-Kummissjoni taqbel mal -Qorti li n -nuqqas ta’ 
monitoraġġ jipprekludi l -valutazzjoni tal -kisbiet. 
Madankollu, għall -perjodu 2014-2020, l -Istati 
Membri huma obbligati li jkollhom proċeduri 
fis-seħħ sabiex jiġi żgurat li kull operazzjoni ffinan -
zjata mill -programm tadotta sistema effettiva ta’ 
indikaturi.
37
Fil-qafas ta’ ġestjoni kondiviża, l -Istati Membri 
u l-awtoritajiet tagħhom jimplimentaw il -proġetti 
u għandhom jiżguraw is- sostenibbiltà tagħhom, 
inkluż il -manutenzjoni potenzjali u l -appoġġ 
finanzjarju permezz ta’ fondi lokali, reġjonali jew 
nazzjonali.
Barra minn hekk, l -impenn tal -komunità lokali jew 
NGO ambjentali biex tieħu ħsieb is -sit wara titjib 
huwa wkoll importanti fit -twassil ta’ riżultati sos -
tenibbli. Dan jirrikjedi li l -livell ta’ investiment (uman 
u materjali minbarra finanzjarji) ikun dokumen -
tat qabel il -bidu tal -proġett u li l -komunità/NGO 
taċċetta li tipprovdi dawn l -investimenti fi tmiem 
l-implimentazzjoni tal -proġett.
Risposta tal-Kummissjoni 41
ENV — u ċ -Ċentru Konġunt tar -Riċerka — DĠ JRC), 
flimkien mal -Aġenzija Ewropea għall -Ambjent 
ipproduċew żewġ rapporti li l -Istati Membri jistgħu 
jużaw biex iwettqu dan ix -xogħol.
L-Azzjoni 6a tal -istess Strateġija tipprevedi wkoll li, 
sal-2014, l -Istati Membri - bl -assistenza tal -Kummis -
sjoni - jiżviluppaw qafas strateġiku għal prijoritiz -
zazzjoni ta’ attivitajiet ta’ restawr fil -livelli tal -UE, 
nazzjonali u subnazzjonali. Il -Kummissjoni ppubb -
likat żewġ rapporti ta’ konsulenza dwar din il -kwist -
joni, inkluż wieħed li jistima l -kostijiet biex tintlaħaq 
il-mira ta’ restawr ta’ 15 % tal -ekosistemi degradati 
sal-2020, u pprovdiet rakkomandazzjonijiet lill -Istati 
Membri.
Il-Kummissjoni għandha l -ħsieb li tippubblika linji 
gwida dwar il -prova ta’ reżistenza tal -bijodiversità 
li se jappoġġaw lill -Istati Membri biex jidentifikaw 
opportunitajiet fi ħdan il -FEŻR fost possibbiltajiet 
oħra.
Rakkomandazzjoni 1 (b)
Il-Kummissjoni taċċetta ir -rakkomandazzjoni. 
Il-Ftehimiet ta’ Sħubija nnegozjati bejn il -Kummiss -
joni u kull Stat Membru jipprovdu strument impor -
tanti biex tkun żgurata l -komplementarjetà bejn 
il-fondi differenti tal -UE. Il -programmi operazz -
jonali u ta’ żvilupp rurali se jkunu anaklizzati waqt 
konsultazzjonijiet fost is- servizzi interni bl -għan 
li tkun immassimizzata l -kumplementarjetà bejn 
il-FEŻR u l -FAEŻR. Għall -aspetti kollha relatati ma’ 
Natura 2000, dan l -iskrinjar huwa bbażat fuq Oqfsa 
ta’ Azzjoni Prijoritizzata (OAP).
Rakkomandazzjoni 1 (c)
L-Istati Membri huma primarjament responsabbli 
għall -implementazzjoni tal -programm b’ġestjoni 
kondiviża. Għalhekk, il -Kummissjoni tqis li din 
ir-rakkomandazzjoni għandha tkun indirizzata lejn 
l-awtoritajiet tal -programm. Skont id -dispożizzjonijiet 
legali rilevanti, il -Kumitat ta’ Monitoraġġ tal -pro-
gramm, li fih il -Kummissjoni tipparteċipa bħala 
osservatur, jaqdi r -rwol primarju fil -monitoraġġ 
tal-progress u jindirizza diffikultajiet fl -implimen -
tazzjoni. Il -Kummissjoni, permezz tal -eżami tagħha 
tar-rapporti annwali ta’ implimentazzjoni u fil -laqgħat 
tal-analiżi annwali timmonitorja l -prestazzjoni 
tal-programmi u tidentifika kwalunkwe ostakli għal 
implimentazzjoni effettiva. Il -qafas ta’ prestazzjoni 
huwa għodda addizzjonali għal dan l -għan.Ix-xogħol preparatorju, inkluż dak iffinanzjat 
mill -FEŻR, huwa prerekwiżit għall -implimentazzjoni 
tajba ta’ proġett. Huwa jipprovdi l -bażi għal inter -
venti futuri (u għall -provvediment tal -benefiċċji 
tal-bijodiversità). Huwa mistenni li dawn l -azzjoni -
jiet ikunu appoġġati mill -FEŻR, iżda fondi oħra 
tal-UE (bħalma huma l -FAEŻR) u r -riżorsi nazzjonali 
jistgħu jintużaw ukoll biex jimplimentaw il -proġetti.
42
L-Istati Membri jagħżlu l -prijoritajiet tagħhom 
għll -użu tal -FEŻR skont il -karatteristiċi, il -bżonnijiet 
u s-sitwazzjonijiet speċifiċi tagħhom. F’dan il -qafas, 
il-Kummissjoni kompliet tipprovdi appoġġ lill -Istati 
Membri fir -rigward tal -użu potenzjali tal -FEŻR 
għall -bijodiversità fl-2014-2020 (The Guide to 
Multi -Benefit Cohesion Policy Investments in Nature 
and Green Infrastructure, Handbook for financing 
Natura, seminars fl -Istati Membri dwar il -finan -
zjament ta’ Natura 2000) u se jkomplu jagħmlu 
dan pereżempju permezz tal -gwida li jmiss dwar 
il-prova tar -reżistenza tal -bijodiversità.
Rakkomandazzjoni 1 (a)
Il-Kummissjoni taċċetta r -rakkomandazzjoni. Skont 
dan il -Kummissjoni bdiet tappoġġa lill -Istati Mem -
bri biex jistabbilixxu l -prijoritajiet tar -restorazzjoni 
tal-bijodiversità tagħhom fi programmi operazz -
jonali rilevanti. Fil -qafas tal -ġestjoni kondiviża 
tal-fondi strutturali, l -Istati Membri jipproponu 
objettivi u jagħżlu prijoritajiet ta’ investiment skont 
il-bżonnijiet speċifiċi tagħhom li huma suġġetti 
għal negozjati mal -Kummissjoni. Dawn huma 
marbuta ma’ indikaturi tar -riżultat u tal -produzz -
joni. Dwar l -adozzjoni tal -programm huma jagħżlu 
u jimplimentaw il -proġetti. Filwaqt li, fil -perjodu 
ta’ programmazzjoni 2014-2020, il -bijodiversità 
mhijiex prijorità fil -konċentrazzjoni tematika 
stabbilita fir -Regolament tal -FEŻR (l -Artikolu 4), 
il-Kummissjoni ppubblikat dokument ta’ gwida 
speċifika għall -Awtoritajiet Maniġerjali (“The guide 
to multi -benefit cohesion policy investments in 
nature and green infrastructure”) sabiex tappoġġja 
lill-awtoritajiet f’din il -ħidma.
Fil-kuntest tal -Istrateġija tal -UE għall -Bijodiversità 
sal-2020, l -Azzjoni 5 tipprevedi li l -Istati Membri, 
bl-għajnuna tal -Kummissjoni, jfasslu u jivvalutaw 
l-istat tal -ekosistemi tagħhom u tas -servizzi tal -eko -
sistema tagħhom sal-2014. Is -servizzi tal -Kummis -
sjoni (id -Direttorat Ġenerali għall -Ambjent — DĠ 
Risposta tal-Kummissjoni 42
l-inputs meħtieġa (riżorsi umani u materjali) 
sakemm id -dimensjonijiet ta’ dawn l -inputs ikunu 
ċċarati bil -quddiem.
Rakkomandazzjoni 2 (a)
Il-Kummissjoni taċċetta r -rakkomandazzjoni. 
B’reazzjoni għal din ir -Rakkomandazzjoni, fil -qafas 
tan-Netwerk Ewropew tal -Awtoritajiet Amb -
jentali u l -Awtoritajiet Maniġerjali (ENEA -MA), 
il-Kummissjoni se tenfasizza l -ħtieġa li l -miżuri 
preparatorji jkunu segwiti b’iktar miżuri speċifiċi ta’ 
konservazzjoni.
Rakkomandazzjoni 2 (b)
Il-Kummissjoni taqbel ma’ din ir -rakkomandazzjoni. 
Ir-regolamenti għall -perjodu 2014-2020, adottati 
f’Diċembru 2013, jistabbilixxu obbligu għall -Istati 
Membri biex jevalwaw l -impatt ta’ kull ass prijori -
tarju mill -inqas darba matul il -perjodu ta’ program -
mazzjoni. In -natura ta’ dawn l -evalwazzjonijiet se 
tiddependi fuq l -objettivi speċifiċi stabbiliti fil -pro-
grammi li għad iridu jiġu adottati. Fejn l -objettivi 
tal-bijodiversità huma stabbiliti b’mod ċar, huma 
meħtieġa indikaturi tal -eżitu u r -riżultati u proċeduri 
ta’ evalwazzjoni.
Rakkomandazzjoni 2 (c)
Il-Kummissjoni taċċetta r -rakkomandazzjoni 
u diġà bdiet l -azzjonijiet mitluba. F’dak li 
għandu x’jaqsam mal -Artikolu 13 tar -Regola -
ment tad -Dispożizzjonijeit Komuni (UE) 
Nru 1303/2013, il -Kummissjoni se tippubblika gwida 
għall -benefiċjarji li se tinkludi informazzjoni dwar 
kif jistgħu jiġu sfruttati l -kumplementarjetajiet 
tal-Fondi IES ma’ strumenti oħra tal -UE. Il -gwida 
msemmija hawn fuq tinkludi wkoll taqsima dwar 
il-kumplimentarjetajiet.
Il-Kummissjoni regolarment qed tiskambja 
informazzjoni u pariri mal -Istati Membri dwar l -użu 
ta’ fondi differenti għall -bijodiversità, pereżempju 
permezz tal -Grupp ta’ Koordinazzjoni dwar 
in-Natura u l -Bijodiversità u l -Grupp ta’ Ħidma 
tan-Netwerk Ewropew ta’ Awtoritajiet Ambjentali.
Il-Kummissjoni taċċetta r -rakkomandazzjoni u qed 
tieħu l -azzjonijiet mitluba. L -atti ta’ implimentazz -
joni tal-2014-2020 jiddefinixxu is -sistema ta’ katego -
rizzazzjoni riveduta biex tipprovdi informazzjoni 
dwar l -investimenti magħmula fil -qafas tal -politika Ir-rekwiżiti ta’ monitoraġġ u evalwazzjoni se jkunu 
iktar ċari fl-2014-2020 b’rappurtar annwali tal -għażla 
tal-proġetti u l -infiq skont it -tema, id -definizzjoni 
ta’ indikaturi speċifiċi tar -riżultat, tal -eżitu komuni 
u indikaturi speċifiċi tal -eżitu u evalwazzjonijiet 
tal-impatt.
Il-programmi operazzjonali għandhom jinkludu 
indikaturi komuni u jistgħu jinkludu indikaturi 
speċifiċi tal -programm (bħal dwar il -bijodiversità 
fejn rilevanti), li jintużaw mill -awtoritajiet ta’ 
ġestjoni u ta’ implimentazzjoni biex jimmonitorjaw 
it-twettiq tal -programmi u jinformaw lill -Kummis -
sjoni kif xieraq. Mill-2016 il -Kummissjoni għalhekk 
se tirċievi dejta annwali u r -rapporti ta’ implimen -
tazzjoni li jipprovdu idea aħjar dwar il -progress 
u l-prestazzjoni.
43
Fl-2007-2013, il -kategoriji ta’ nefqa jinkludu katego -
rija fuq il -bijodiversità u Natura 2000. Għall -perjodu 
2014-2020, dawn it -tnejn se jinqasmu f’kategoriji 
differenti. Madankollu, f’ħafna każijiet il -bijo -
diversità hija objettiv sekondarju ta’ intervent 
(fejn fl -ewwel post ikun l -objettiv ta’ prevenzjoni 
tar-riskju, tnaqqis tat -tniġġis, eċċ.) u hu normali 
li dawn l -interventi huma kategorizzati skont 
l-objettivi primarji tagħhom. Ħafna drabi, il -proġetti 
appoġġjati mill -FEŻR jistgħu jikkontribwixxu għal 
objettivi multipli.
44
Il-prinċipju li wieħed ikompli jsegwi investimenti 
magħmula fi stadju preparatorju huwa mifhum. 
Madankollu, l -investimenti meħtieġa biex jitwettqu 
l-azzjonijiet li se jwasslu għall -benefiċċji tal -bijodi -
versità mhux se jiġu esklussivament mill -FEŻR.
Matul il -preparazzjoni tal -PO 2014-2020, il -Kum -
missjoni rrakkomandat f’xi każijiet li l -Istati Mem -
bri jużaw il -FEŻR f’investimenti iktar milli fi studji; 
f’termini ta’ bijodiversità dan għandu jaċċelera 
u jagħmel l -implimentazzjoni ta’ pjanijiet ta’ pro -
tezzjoni u ġestjoni iktar effettivi.
45
Kontribuzzjonijiet finanzjarji mhumiex l -uniku mod 
li jiggarantixxi s -sostenibbiltà fit -tul. Il -komunitajiet 
lokali jew l -NGOs jistgħu jitħejjew biex jipprovdu 
Risposta tal-Kummissjoni 43
ta’ koeżjoni. Fil -limiti ta’ din is -sistema ta’ informazz -
joni, il -Kummissjoni waqqfet mekkaniżmu intern 
għar-”rintraċċar tal -bijodiversità” li se jippermetti 
li nfiq dirett u indirett fuq il -bijodiversità mill -FEŻR 
u l-Fond ta’ Koeżjoni jkun irreġistrat. L -affidabbiltà 
tad-dejta se tiddependi fuq il -kwalità tad -dejta 
pprovduta mill -Istati Membri.
F’konformità mal -impenji tal -UE dwar l -integrazz -
joni tal -bijodiversità u l -impenji internazzjonali 
skont il -Konvenzjoni dwar id -Diversità Bijoloġika, 
il-Kummissjoni qed taħdem fuq rintraċċar iktar 
effikaċi tan -nefqa fuq il -bijodiversità. Sezzjoni 
dedikata dwar ir -rintraċċar tal -bijodiversità se 
tkun inkorporata fid -Dikjarazzjoni tal -Programm 
tal-2015 u l -Kummissjoni bħalissa qed ittejjeb 
il-metodoloġija għar -rintraċċar tal -bijodiversità 
fil-baġit tal -UE.

KIF GĦANDEK TAGĦMEL BIEX TIKSEB
IL‑PUBBLIKAZZJONIJIET TAL‑UE
Pubblikazzjonijiet bla ħlas:
•  kopja waħda: 
permezz tal‑EU Bookshop (http://bookshop.europa.eu);
•  iżjed minn kopja waħda jew posters/mapep:  
mir‑rappreżentanzi tal‑Unjoni Ewropea ( http://ec.europa.eu/represent_mt.htm),  
mid‑delegazzjonijiet f’pajjiżi li mhumiex fl‑UE ( http://eeas.europa.eu/delegations/index_mt.htm),  
billi tikkuntatja s‑servizz Europe Direct ( http://europa.eu/europedirect/index_mt.htm)  
jew ċempel 00 800 6 7 8 9 10 11 (numru tat‑telefown bla ħlas minn kullimkien fl‑UE) (*).
(*)  L‑informazzjoni mogħtija hija b’xejn, kif ukoll it‑telefonati ġeneralment huma b’xejn (għalkemm xi operaturi, kabini  
tat‑telefown jew lukandi jistgħu jitolbu ħlas).
Pubblikazzjonijiet bi ħlas:
• permezz tal‑EU Bookshop (http://bookshop.europa.eu).
Abbonamenti bi ħlas:
•  mingħand l‑aġenti tal‑bejgħ tal‑Uffiċċju tal‑Pubblikazzjonijiet tal‑Unjoni Ewropea  
(http://publications.europa.eu/others/agents/index_mt.htm).
QJ-AB-14-012-MT-C ISSN 1831-0907
Il‑protezzjoni tal‑bijodiversità hija prijorità 
ambjentali ewlenija għall‑UE, li hija espressa 
fl‑istrateġija tal‑UE għall‑bijodiversità sal ‑2012 
u f’varjetà ta’ politiki u  leġiżlazzjoni rilevanti 
tal‑UE. F’dan ir‑rapport, il‑Qorti tiffoka fuq 
il‑Fond Ewropew għall‑Iżvilupp Reġjonali u fuq 
ir‑rwol tiegħu fil‑finanzjament u l‑appoġġ ta’ 
proġetti li jippromwovu l‑bijodiversità 
direttament.
IL/uniF6BAQORTI
EWROPEA 
TAL/uniF6BAAWDITUR I