Robusta kemm hi robusta llum, l-UEM għadha mhix kompluta. Il-pilastru “Monetarju” tal-UEM huwa żviluppat sew, kif jidher mir-rwol tal-Bank Ċentrali Ewropew (BĊE) Madankollu, l-element “Ekonomiku” għadu lura, hekk kif anqas integrazzjoni fil-livell tal-UE qegħda ttellef il-ħila tagħha li tkun ta’ appoġġ sħiħ għall-politika monetarja u l-politiki ekonomiċi nazzjonali. Dan huwa sintomatiku tal-ħtieġa li tissaħħaħ ir-rieda politika biex il-parti tal-“Unjoni” tal-UEM tiġi ssolidifikata. Hemm bżonn ta’ aktar fiduċja kullimkien, fost l-Istati Membri, bejn l-Istati Membri u l-istituzzjonijiet tal-UE, u mal-pubbliku in ġenerali.

Dan il-pass kompla jiġi sostnut minn azzjoni ulterjuri fil-livell tal-UE. Sa minn mindu daħlet fil-kariga din il-Kummissjoni, it-tfassil tal-politika tal-UE ġie riċentralizzat fuq it-"trijangolu virtwuż” tal-ixprunar tal-investiment, it-tkomplija tar-riformi strutturali u l-iżgurar ta’ politika fiskali responsabbli. Il-ġustizzja soċjali ġiet imnaqqxa bħala objettiv fuq kull objettiv ieħor. Is-Semestru Ewropew tal-koordinazzjoni tal-politika ekonomika – il-mekkaniżmu ewlieni li permezz tiegħu l-Istati Membri jiddiskutu l-politika ekonomika u fiskali tagħhom – ġie razzjonalizzat biex ikopri aktar djalogu fil-livelli kollha u jkun aktar iffukat fuq il-prijoritajiet taż-Żona tal-Euro. Tnieda Pjan ta’ Investiment għall-Ewropa ġdid – magħruf ukoll bħala l-"Pjan Juncker”. Issa dan qiegħed jiġi rduppjat biex jimmobbilizza EUR 630 biljun ta’ investiment ulterjuri għall-UE kollha kemm hi.

Il-biċċa l-kbira ta’ dawn il-passi ttieħdu taħt pressjoni, fl-agħar mumenti tal-kriżi, jew eżatt warajhom. Madankollu, huma pprovdew soluzzjonijiet permanenti għal dgħjufijiet ewlenin fis-sett ta’ strumenti ta’ politika u fl-arkitettura istituzzjonali tal-UEM. Pereżempju, ġie stabbilit Mekkaniżmu Ewropew ta’ Stabbiltà (MES) fuq bażi intergovernattiva bħala mod kif jingħata appoġġ lil dawk l-Istati Membri li jkunu qegħdin jiffaċċjaw diffikultajiet finanzjarji. Il-kapaċità ta’ self tagħha ta’ EUR 500 biljun għenet lil pajjiżi bħal ma huma Spanja, Ċipru u l-Greċja biex jiffinanzjaw l-infiq pubbliku tagħhom u biex jiġu protetti kontra dannu ħafna akbar. Ir-regoli għas-sorveljanza makroekonomika u fiskali taż-Żona tal-Euro ssaħħu, bl-adozzjoni tal-hekk imsejħa leġiżlazzjoni tas-"six-pack” u t-"two-pack”, kif ukoll permezz ta’ Patt Fiskali ġdid (bħala parti mit-Trattat intergovernattiv dwar l-istabbiltà, il-koordinazzjoni u l-governanza fl-Unjoni Ekonomika u Monetarja (TSKG)). L-UE għamlet reviżjoni radikali kompluta tar-regoli tagħha dwar is-servizzi finanzjarji, u adottat 40 biċċa leġiżlazzjoni sa mill-2009. Ġiet stabbilita sistema ġdida komuni dwar kif issir is-superviżjoni u r-riżoluzzjoni bankarja.

Il-PGD reali per capita qed jirkupra bil-mod

Il-kriżi tas-snin 2007-2008 immarkat it-tmiem tax-xejra ta’ konverġenza u l-bidu ta’ xejra ta’ diverġenza, li qiegħda tkun korretta bil-mod. Dan kellu prezz partikolarment għoli f’dawk il-partijiet taż-żona tal-euro li ma kinux reżiljenti biżżejjed biex jiffaċċaw l-effetti tal-iskoss ekonomiku. Kumplessivament, il-PDG per capita taż-żona tal-euro għadu kif qed jilħaq il-livelli ta’ qabel il-kriżi u hemm sinjali li d-diverġenzi qed jonqsu, iżda għad ma jidhirx li hemm proċess qawwi ta’ rikonverġenza.

Waqt li l-qgħad qed jonqos kumplessivament, il-livelli għadhom ivarjaw sostanzjalment madwar iż-żona tal-euro. F’xi pajjiżi, bħall-Ġermanja, in-Netherlands, l-Estonja u l-Awstrija, il-qgħad qiegħed f’livelli baxxi ħafna. Oħrajn - bħal Spanja u l-Greċja - għadhom jesperjenzaw livelli ta’ qgħad inaċċettabilment għolja speċjalment għaż-żagħżagħ, b’sehem għoli ta’ qgħad strutturali. Dan kellu konsegwenzi soċjali profondi, partikolarment fil-pajjiżi li kellhom jaġġustaw l-aktar matul il-kriżi. Għall-ewwel darba mit-Tieni Gwerra Dinjija ‘l hawn jeżisti r-riskju reali li l-ġenerazzjoni taż-żgħażagħ tal-lum ikollha livell ta’ ħajja li jkun inferjuri għal dak tal-ġenituri tagħhom. Dawn l-iżviluppi qajmu dubji dwar it-tfassil u l-funzjonament tal-ekonomija tas-suq soċjali tal-UE u tal-UEM b’mod partikolari.

Ir-rati tal-qgħad qed jonqsu iżda xorta jvarjaw sostanzjalment madwar l-Ewropa

F’%, Marzu 2017

Sors: Il-Kummissjoni Ewropea

Livelli baxxi ta’ investiment, kemm pubbliċi u kif ukoll privati, u xejriet dgħajfa ta’ produttività jirriskjaw li jħeġġu polarizzazzjoni ulterjuri ta’ sitwazzjonijiet nazzjonali u jxekklu b'mod qawwi l-prestazzjoni taż-żona tal-euro kollha kemm hi. F’bosta pajjiżi taż-żona tal-euro l-investiment issa biss beda jiżdied, u għadu taħt ix-xejriet fuq terminu twil. Fid-dawl tar-rwol pożittiv tal-investiment għall-produttività u t-tkabbir, livelli ta’ investiment kontinwament baxxi jistgħu jikkawżaw ħsara fuq terminu twil billi jipperpetwaw differenzi fil-potenzjal tat-tkabbir.

3.2 Il-ħtieġa li jkunu ffaċċati s-sorsi li jifdal ta’ vulnerabilità finanzjarja

Ir-rati tal-imgħax fuq is-self lin-negozji raw diverġenza waqt il-kriżi

Rati ta’ imgħax f’%

Waqt li s-sitwazzjoni tjiebet b'mod sinifikanti mill-kriżi ‘l hawn, ir-rabtiet bejn ir-riskji assoċjati mas-settur bankarju u l-livell ta’ dejn sovran nazzjonali għadhom preżenti fiż-żona tal-euro llum. B’riżultat tal-leġiżlazzjoni bankarja tal-UE adottata wara l-kriżi, ir-riskji fis-settur finanzjarju tnaqqsu sostanzjalment. Il-banek kbar tal-UE issa żiedu b’mod sinifikanti r-riżervi ta' likwidità u għandhom proporzjon ta' kapital ewlieni ta’ 13.2 % meta mqabbel ma 8.9 % fl-2010. Iżda banek fiż-żona tal-euro għad għandhom it-tendenza li jkollhom ammonti sostanzjali ta’ bonds tal-“pajjiż ta’ oriġini” fil-kotba tagħhom. Dan iwassal għal korrelazzjoni qawwija bejn il-kostijiet ta’ rifinanzjament ta’ banek u l-Istati rispettivi tagħhom, u viċe versa. Dan iġib miegħu r-riskju li jekk tqum xi problema f’waħda mill-oqsma, kemm il-finanzi pubbliċi u wkoll is-settur bankarju jiġu distabbilizzati. Saru riformi maġġuri biex dawn ir-riskji jkunu miġġielda iżda l-hekk imsejjaħ “ċirku vizzjuż” bejn il-banek u s-sovrani għadu problema għall-integrazzjoni tas-settur finanzjarju u l-istabbiltà.

Livelli għoljin ta’ dejn pubbliku u privat li ntirtu matul is-snin tal-kriżi, kif ukoll ammonti kbar ta’ hekk imsejħa “self improduttiv” f’partijiet mis-settur bankarju, għadhom sors ta’ vulnerabbiltà. Is-self improduttiv huwa self inadempjenti jew qrib li jkun inadempjenti, li jfisser li hemm probabilità għolja ħafna li d-debituri ma jkunux jistgħu jħallsuhom lura lill-banek. Is-sehem ta’ tali self kiber fil-karti tal-bilanċ ta’ ċerti banek b’riżultat tal-kriżi. Dan għadu ta’ piż fuq il-profittabilità u l-vijabbiltà tal-istituzzjonijiet affettwati, biex b’hekk qed jostakola l-abilità tagħhom li jipprovdu finanzjament għall-ekonomija reali. It-tħassir ta’ dawn is-selfiet jinvolvi telf li jrid jiġġarrab jew mill-istituzzjonijiet li jkollhom dan is-self, jew mill-azzjonisti tagħhom jew mill-finanzi pubbliċi. Il-pajjiżi kkonċernati qed jieħdu azzjoni determinata biex jittrattaw din il-kwistjoni imma t-tnaqqis ta’ ammonti kbar ta’ self bħal dan mingħajr ma jiżdiedu d-diffikultajiet soċjali huwa proċess kajman u kumpless.

Minkejja t-titjib sinifikanti li sar f’dawn l-aħħar snin, jeħtieġ li jkun hemm integrazzjoni ulterjuri biex jiġi żgurat li s-sistema finanzjarja tista’ tiflaħ għal kwalunkwe kriżi futura. Għalkemm il-frammentazzjoni finanzjarja bdiet titreġġa’ lura , il-livell ta’ integrazzjoni għadu sew taħt il-livelli ta’ qabel il-kriżi. Dan jillimita l-abbiltà li jkun żblukkat finanzjament addizzjonali għal investiment tant meħtieġ u jillimita l-kapaċità kollettiva biex tassorbi skossi futuri meta u kif jaslu.