/* KUMM/2010/0585 finali */ RAPPORT MILL-KUMMISSJONI LILL-PARLAMENT EWROPEW U LILL-KUNSILL dwar il-klonazzjoni tal-annimali għall-produzzjoni tal-ikel





[pic] | IL-KUMMISSJONI EWROPEA | Brussel 19.10.2010 KUMM(2010) 585 finali R APPORT MILL-KUMMISSJONI LILL-PARLAMENT EWROPEW U LILL-KUNSILL dwar il-klonazzjoni tal-annimali għall-produzzjoni tal-ikel RAPPORT MILL-KUMMISSJONI LILL-PARLAMENT EWROPEW U LILL-KUNSILL dwar il-klonazzjoni tal-annimali għall-produzzjoni tal-ikel WERREJ 1. INTRODUZZJONI 3 2. KWISTJONIJIET DWAR IL-BENESSERI TAL-ANNIMALI 4 3. ETIKA 5 4. IS-SITWAZZJONI FL-ISTATI MEMBRI 6 5. IS-SITWAZZJONI F’PAJJIŻI TERZI 7 6. PERċEZZJONI MILL-PUBBLIKU U OPINJONIJIET TAL-PARTIJIET INTERESSATI 8 7. KWISTJONIJIET KUMMERĊJALI 9 8. ASPETTI LEGALI LI GĦANDHOM JITQIESU FL-IMMANIĠĠJAR TAR-RISKJU 11 9. ALTERNATTIVI 13 10. KONKLUżJONIJIET 15 INTRODUZZJONI Dan ir-rapport jippreżenta valutazzjoni tat-teknoloġija tal-klonazzjoni fir-rigward tal-produzzjoni tal-ikel. L-għan huwa li jeżamina l-aspetti rilevanti tal-klonazzjoni fid-dawl tal-qafas leġiżlattiv attwali. Il-klonazzjoni[1] hija teknika ta’ tgħammir relattivament ġdida li tippermetti r-riproduzzjoni asesswali ta’ annimali li wrew produttività tajba, inċidenza baxxa ta’ mard u kapaċità li jlaħħqu mal-ambjent tal-produzzjoni. L-ambitu tar-rapport huwa limitat għall-annimali li jitrabbew għall-produzzjoni tal-ikel. L-annimal li jinkiseb (il-klonu) huwa kopja kważi eżatta ġenetikament tal-annimal oriġinali. Bħal f’kull teknika oħra tat-tgħammir, huwa importanti li jsiru evalwazzjonijiet tar-riskju tal-aspetti kritiċi sabiex jiġu indirizzati r-riskji possibbli fir-rigward tas-sikurezza alimentari u s-saħħa u l-benesseri tal-annimali. Dan ir-rapport jeżamina wkoll aspetti oħra, bħad-dimensjoni etika, l-implikazzjonijiet kummerċjali u d-dritt tal-konsumatur li jiġi nfurmat dwar il-proċess ta’ produzzjoni. Opinjoni tal-Awtorità Ewropea għas-Sigurtà tal-Ikel (EFSA) adottata fil-15 ta’ Lulju 2008[2], semmiet diffikultajiet relatati mal-evalwazzjoni tar-riskju tal-klonazzjoni minħabba n-numru limitat ta’ studji disponibbli. Hija osservat ukoll li s-saħħa u l-benesseri ta’ proporzjon sinifikanti ta’ kloni nstabu li ġew milquta ħażin, ħafna drabi b’mod sever u b’riżultat fatali. L-opinjoni ma sabet l-ebda indikazzjoni ta’ xi differenzi bejn is-sikurezza tal-ikel fil-każ tal-laħam u l-ħalib tal-kloni u dawk tal-frieħ tagħhom meta mqabbla ma’ annimali mgħammra b’mod konvenzjonali. Fl-aħħar nett, l-opinjoni ma pprevedietx impatti ambjentali, iżda rrikonoxxiet id-disponibbiltà limitata tad-dejta. Fis-26 ta’ Ġunju 2009, l-EFSA ppubblikat dikjarazzjoni dwar pariri addizzjonali dwar l-użu tal-klonazzjoni tal-annimali[3]. Din id-dikjarazzjoni kkonfermat il-validità tal-konklużjonijiet u r-rakkomandazzjonijiet tal-Opinjoni tal-EFSA 2008, u żiedet li s-sors ewlieni tal-effetti negattivi li jistgħu’ jaffettwaw lill-kloni u jirriżultaw f’annormalitajiet fl-iżvilupp kienet “ir-regolazzjoni ħażina epiġenetika”[4]. Il-falliment tal-iżvilupp tal-plaċenta wara l-klonazzjoni huwa maħsub bħala waħda mir-raġunijiet għaliex it-teknika għandha rata baxxa ta’ suċċess. L-effetti ħżiena, madankollu, ivarjaw bejn l-ispeċijiet. Pereżempju, is-sindrome tal-frieħ kbar (LOS) taffettwa lill-baqar iżda mhux lill-majjali. Din il-kondizzjoni tista’ tirriżulta fi problemi ta’ twelid diffiċli u tas-saħħa għall-ommijiet surrogati u f’każijiet ta’ frieħ mejta. Ebda wieħed minn dawn il-fenomeni ma jidher li qed jaffettwa l-frieħ ta’ kloni, imwielda permezz ta’ tekniki konvenzjonali ta’ tgħammir. Id-dikjarazzjoni tal-EFSA tal-2009 innotat ukoll li kieku r-rata tas-suċċess tal-ipprogrammar epiġenetiku mill-ġdid kellha tiġi mtejba huwa probabbli li tonqos l-inċidenza tal-patoloġiji u tal-imwiet. L-istituti tar-riċerka Ġappuniżi ilhom jistudjaw il-klonazzjoni tal-annimali mill-1998. Il-kloni ħajjin u l-frieħ tagħhom jipprovdu dejta importanti li tippermetti l-analiżi tal-istatus tas-saħħa u l-benesseri ta’ dawk l-annimali. Bejn Lulju tal-1998 u Settembru tal-2009, twieldu 575 bara ikklonjati fil-Ġappun, li 55% minnhom mietu ftit wara t-twelid[5]. F’Mejju 2010, il-Kummissjoni talbet aġġornament ulterjuri tal-valutazzjoni xjentifika tal-klonazzjoni mingħand l-EFSA: Id-dikjarazzjoni tal-EFSA f’Settembru 2010 indikat li: “ Peress li jkun kopja ġenetika tad-donatur taċ-ċelloli tiegħu, il-klonu għandu prestazzjonijiet produttivi potenzjali simili. Għandu jiġi enfasizzat li minbarra l-karatteristiċi kwantitattivi/kwalitattivi tal-prodotti tal-annimali, l-istrateġiji tas-selezzjoni attwali jqisu parametri rilevanti oħra, inkluż ir-reżistenza għall-mard komuni (eż. mastite, mard ieħor infettiv u parassitiku), il-fertilità, il-mentalità u oħrajn relatati mar-robustezza ġenerali tal-annimal. It-tgħammir għal dawn il-karatteristiċi kumplessi bl-użu ta’ skemi ta’ selezzjoni tradizzjonali jieħu ħafna ħin u jista’ jirriżulta kkumplikat u s-suċċess mhux aċċertat. Il-klonazzjoni tista’ tikkontribwixxi biex jiġu indirizzati dawn il-kwistjonijiet b’mod aktar rapidu.” Rigward id-diversità ġenetika, id-dikjarazzjoni indikat li: “L-argument ippreżentat spiss huwa li l-klonazzjoni se tnaqqas id-diversità ġenetika. Madankollu, jekk tintuża kif suppost, b’rabta mal-miżuri ta’ ġestjoni adattati, il-klonazzjoni mhix mistennija li taffettwa b’mod negattiv id-diversità ġenetika fost l-ispeċijiet domestiċi.” KWISTJONIJIET DWAR IL-BENESSERI TAL-ANNIMALI L-Opinjoni disponibbli tal-EFSA tassoċja l-problemi tal-benesseri tal-annimali mal-istat attwali tal-applikazzjoni tat-teknika tal-klonazzjoni. Il-klonazzjoni tippreżenta sfidi serji fil-benesseri għall-kloni li jirriżultaw direttament mill-użu tagħha u wkoll minħabba taħrix possibbli tal-problemi kkawżati permezz tat-tgħammir selettiv. L-ewwelnett, kif enfasizzat mill-EFSA, maġġoranza kbira ta’ embrijuni kklonjati ma jiżviluppawx sal-aħħar u, fost dawk li jagħmlu dan, proporzjon sinifikanti tal-annimali jmutu matul jew ftit wara t-twelid, jew matul il-jiem u l-ġimgħat ta’ wara, minn falliment kardjovaskulari, problemi respiratorji, falliment tal-fwied jew tal-kliewi, immuno-defiċjenzi jew annormalitajiet muskuloskeletali. B’mod sinifikanti, l-EFSA tenfasizza wkoll li: “ ir-rata tal-mortalità tal-kloni hija konsiderevolment ogħla minn dik f’annimali prodotti sesswalment ” u li hemm “prova ta’morbożità akbar tal-kloni meta mqabbla ma’ annimali prodotti sesswalment” . Abbażi tad-dejta disponibbli, ir-rata globali tas-suċċess tal-proċedura ta’ klonazzjoni (imkejla bħala l-perċentwal tal-kloni ħajjin imwielda min-numru ta’ embrijuni ttrasferiti) hi inqas minn 10% fl-annimali tal-ifrat u bejn 5 u 17% fil-majjali. Studji mwettqa barra mill-Ewropa wrew li s-sopravvivenza tal-frieħ tal-kloni ma tvarjax b’mod sinifikanti mis-sopravvivenza ta’ annimali mgħammra b’mod konvenzjonali (madwar 85%). Fl-Opinjoni tagħha, l-EFSA enfasizzat ukoll kwistjonijiet importanti tal-benesseri għall-ommijiet surrogati baqar li jbatu minn telf waqt it-tqala avvanzata, twelid aktar diffiċli (distoċja) u frieħ kbar. Tħassib addizzjonali dwar il-benesseri huwa relatat mal-fatt illi l-kloni jistgħu jitwieldu kbar b’mod mhux tas-soltu u b’firxa ta’ problemi tas-saħħa assoċjati ma’ dan, imsejħa “sindrome tal-frieħ kbar” (LOS). Din hija problema komuni fil-kloni tal-baqar u tan-nagħaġ, iżda mhux fil-majjali. Ta' min jinnota li xi annormalitajiet jistgħu jitfaċċjaw iktar ’il quddiem tul il-ħajja. Permezz tal-kitba fil- OIE Revue Scientifique et Technique xjenzat ewlieni tal-klonazzjoni indika li l-iżvilupp ta’ problemi muskuloskeletali, pereżempju zappip kroniku u kordi flessuri li jgħaqqdu l-muskoli mal-għadam miġbuda b’mod sever, f’dawn l-annimali ta’ produzzjoni għolja “ jenfasizza l-punt li kull dgħufija sottostanti fl-annimali kklonjati tista’ ma tidhirx kompletament qabel ma l-annimali jkunu taħt xi forma ta’ tensjoni. ”[6] Sabiex jiġi evalwat korrettament l-impatt tal-klonazzjoni fuq il-benesseri tal-annimali domestiċi tal-irziezet, huwa importanti li jitqiesu l-modi li bihom hu probabbli li tintuża l-klonazzjoni fis-settur tal-bhejjem. Filwaqt li l-klonazzjoni tal-annimali li jikbru l-iktar malajr u li jipproduċu l-iktar tista’ twassal għal proporzjon akbar ta’ annimali li jsofru minn dawn il-problemi tas-saħħa u tal-benesseri, il-klonazzjoni tal-annimali mgħammra b’mod konvenzjonali, li huma reżistenti għal ċertu mard jew li jistgħu jadattaw faċilment għal kundizzjonijiet ambjentali diffiċli, jista’ jkollha xi benefiċċji possibbli mill-perspettiva tal-benesseri. ETIKA Il-Grupp Ewropew dwar l-Etika fix-Xjenza u fit-Teknoloġiji l-Ġodda (EGE) ippubblika rapport dwar l-aspetti etiċi tal-klonazzjoni tal-annimali għall-produzzjoni tal-ikel f’Jannar tal-2008[7]. L-EGE esprima d-dubji tiegħu dwar il-ġustifikazzjoni etika tal-klonazzjoni tal-annimali għall-finijiet tal-produzzjoni tal-ikel, “meta wieħed jikkunsidra l-livell attwali tat-tbatija u l-problemi tas-saħħa tal-ommijiet surrogati u l-kloni tal-annimali”. L-EGE kkonkluda wkoll li l-kwistjoni tal-ġustifikazzjoni etika dwar il-frieħ tal-kloni kienet miftuħa għal riċerka xjentifika addizzjonali u ma “sabx argumenti konvinċenti li jiġġustifikaw il-produzzjoni tal-ikel minn kloni u l-frieħ tagħhom”. Il-kwistjoni etika bażika mqajma mill-EGE tirrigwarda l-istatus morali li n-nies jattribwixxu lill-annimali. Il-pożizzjoni tas-soċjetà dwar din il-kwistjoni evolviet b’mod wiesa’ f’żewġ direzzjonijiet: l-annimali jew kienu meqjusa bħala li huma biss fil-pussess tal-proprjetarji tagħhom u disponibbli lillhom għall-iskopijiet kollha li huma kkunsidraw xierqa, jew inkella l-annimali ngħataw rispett fuq livelli differenti. Dawn l-attitudnijiet ġew influwenzati b’mod qawwi mit-tradizzjonijiet kulturali u reliġjużi. Azzjonijiet li jikkawżaw uġigħ lil suġġetti morali jitqiesu moralment problematiċi. Għalhekk, jekk il-klonazzjoni jew kwalunkwe teknika oħra ta’ tgħammir jew ta’ biedja taffettwa s-saħħa u l-benesseri tal-annimali, allura dan l-użu huwa diffiċli li jiġi aċċettat. Teoriji bħal dawn irrakkomandaw l-użu possibbli ta’ annimali biss f’kundizzjonijiet speċifiċi fejn l-uġigħ lill-annimali huwa minimizzat u awtorizzat f’ċirkostanzi ġġustifikati tajjeb fuq bażi tal-prinċipju tat-3Rs (it-tnaqqis, l-irfinar u s-sostituzzjoni) u fuq il-ħames libertajiet kif iddefiniti mill-Kunsill għall-Benesseri tal-Annimali tal-Irziezet (FAWC): il-libertà (1) mill-ġuħ, mill-għatx u mill-malnutrizzjoni; (2) mill-biża’ u mit-trawmi; (3) mill-iskumdità fiżika u termali; (4) mill-uġigħ, mill-korriment u mill-mard; u (5) il-libertà li jaġixxu b'mod ta’ mġieba normali. Teorija oħra tiddefendi linja saħansitra aktar stretta, li tikkunsidra li l-annimali għandhom valur morali fihom infushom bħala “suġġetti tal-ħajja” (l-argument b’valur intrinsiku) u tgħid li kemm il-bnedmin kif ukoll il-ħlejjaq mhux umani huma (b’analoġija) entitajiet morali minħabba l-kapaċitajiet senzjenti tagħhom. Il-korollarju ta’ dan l-argument huwa li ma jintużawx annimali għall-finijiet tal-bniedem. Għalhekk, hemm oppożizzjoni għall-bijoinġinerija fuq l-annimali fuq il-bażi ta’ argumenti kategoriċi. Kwistjoni etika oħra tirrigwarda d-drittijiet tal-proprjetà intellettwali. Il-brevettar fil-klonazzjoni tal-annimali huwa sa issa limitat għal tekniki ta’ trasferiment nukleari. IS-SITWAZZJONI FL-ISTATI MEMBRI L-importazzjonijiet, il-kummerċ u l-użu ta 'prodotti mill-kloni (ikel, semen u embrijuni ) huma koperti mil-leġiżlazzjoni ġenerali tal-UE. Ma hemm ebda obbligu biex l-operaturi jew l-awtoritajiet jinnotifikaw il-produzzjoni, il-kummerċ jew l-importazzjoni ta kloni jew is-semen u l-embrijuni tagħhom għalhekk mhuwiex possibbli li tinkiseb stampa kompluta tas-sitwazzjoni totali. Madankollu, għal-laħam u l-ħalib hija obbligatorja awtorizzazzjoni qabel ma jitqiegħdu fis-suq, skont ir-Regolament dwar l-Ikel il-Ġdid[8]. Id-Danimarka imponiet projbizzjoni nazzjonali fuq l-użu tal-klonazzjoni tal-annimali għal skopijiet kummerċjali. Kull eżenzjoni għal din il-projbizzjoni għandha tiġi approvata u għandha turi benefiċċju meta jitqiesu t-tensjoni jew is-sofferenza kkaġunati, inklużi kunsiderazzjonijiet dwar l-integrità, l-istinti u l-benesseri tal-annimali. Fiċ-ċentru ta’ din il-projbizzjoni jinsab it-tħassib etiku li dan jista’ jwassal għall-klonazzjoni tal-bniedem, għalhekk id-Danimarka hija konformi mar-Riżoluzzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti tal-2005 li titlob lill-Istati Membri tagħha “ jipprojbixxu kull forma ta’ klonazzjoni tal-bniedem minħabba li din hija inkumpatibbli mad-dinjità tal-bniedem u mal-ħarsien tal-ħajja umana ”. Apparti mid-Danimarka, ebda Stat Membru ieħor ma għandu xi leġiżlazzjoni speċifika dwar l-użu tal-klonazzjoni. Madankollu, uħud għandhom dispożizzjonijiet fil-leġislazzjoni nazzjonali dwar il-benesseri tal-annimali għat-tgħammir u l-inġinerija ġenetika relatati mal-possibbiltà ta’ uġigħ u tbatija ta’ annimali assoċjati ma’ tekniki tar-riproduzzjoni. Fid-Danimarka, il-klonazzjoni tal-annimali huwa awtorizzat biss jekk dan iservi għan essenzjali. Eżempji ta’ dak li huwa meqjus għan essenzjali huma r-riċerka bażika, ir-riċerka applikata mmirata biex ittejjeb is-saħħa u l-ambjent jew il-ħolqien u t-tgħammir ta’ annimali li jipproduċu sustanzi li essenzjalment jibbenefikaw is-saħħa u l-ambjent. Il-Kummissjoni rċeviet informazzjoni dettaljata minn xi Stati Membri, li jużaw it-teknoloġija tal-klonazzjoni għal skopijiet ta’ riċerka biss. Ir-Renju Unit rrapporta dwar tliet baqar li huma l-frieħ ta’ kloni importati bħala embrijuni. Il-Ġermanja rrapurtat dwar barrin donaturi kklonjati, li s-semen tagħhom għadu ma ntużax fl-UE imma diġà ġie esportat lejn pajjiżi terzi. Franza rrappurtat li mill-1998 total ta’ 90 bovini twieldu permezz tal-klonazzjoni fl-Institut National de Recherche Agronomique (INRA). Attwalment hemm 32 baqra ħajjin kklonjati. Dawn l-annimali jintużaw biss għal skopijiet ta’ riċerka u jinqatlu, bħadd-dixxendenti tagħhom, hekk kif jintemm l-użu tagħhom għar-riċerka. Il-prodotti tagħhom ma jintużawx bħala ikel. Barra minn hekk, 30 ferħ ta’ kloni bovini twieldu permezz ta’ inseminazzjoni artifiċjali. L-irġiel ġew studjati sal-età ta’ tliet xhur u mbagħad inqatlu. In-nisa jitrabbew sabiex isiru studji. Attwalment l-INRA żżomm sittax-il baqra’ żgħira, frieħ tal-kloni, fil-qafas ta’ programm ta’ riċerka. IS-SITWAZZJONI F’PAJJIŻI TERZI L-Istati Uniti tal-Amerika huwa l-pajjiż l-aktar avvanzat fir-rigward tal-klonazzjoni tal-annimali għall-produzzjoni tal-ikel. Is-sitwazzjoni qegħda tevolvi wkoll f’pajjiżi oħra bħall-Arġentina, il-Brażil u l-Ġappun. Iċ-Ċina esprimiet interess fit-teknika u impurtat kloni mill-Awstralja fost pajjiżi oħrajn. Minbarra l-attenzjoni taċ-Ċiniżi fuq l-annimali domestiċi, iċ-Ċina rrakkomandat ukoll l-użu tal-klonazzjoni għall-preżervazzjoni tal-ispeċijiet fil-periklu. Moratorju volontarju fuq il-bejgħ tal-prodotti tal-ikel (laħam u ħalib) mill-kloni huwa fis-seħħ fl-Istati Uniti tal-Amerika. Dan il-moratorju, madankollu, ma jkoprix l-ikel mill-frieħ tal-kloni u lanqas is-semen u l-embrijuni mill-kloni. Ġeneralment ma jkun hemm l-ebda ttikkettjar speċifiku jew monitoraġġ tas-semen u tal-embrijuni mill-kloni u l-frieħ tagħhom. Għalhekk, mhuwiex possibbli li jiġu sostanzjati ċifri preċiżi dwar l-esportazzjoni possibbli tas-semen u l-embrijuni lill-UE, peress li l-kloni donaturi tas-semen jappartjenu lill-bdiewa, u l-kumpaniji tal-klonazzjoni ma jkollhom ebda kontroll fuq l-użu tagħhom. Fl-Istati Uniti tal-Amerika tliet kumpaniji ewlenin jbiegħu il-kloni lill-bdiewa. Tnejn mill-kumpaniji qegħdu fis-seħħ sistema ta’ traċċar volontarju, li tagħti lil kull klonu identifikazzjoni unika (ID). Is-sistema madankollu ma testendix għal traċċar tal-frieħ tal-kloni. Il-programm jaħdem permezz tal-użu ta’ reġistru nazzjonali, ibbażat fuq dikjarazzjonijiet bil-miktub tal-verità u l-inċentivi. L-ID tal-klonu tiddaħħal f’reġistru li jista’ jiġi kkontestat u vverifikat mis-suq tal-irkantar tal-bhejjem jew minn min jippakkja/mill-proċessur. Il-kumpaniji Amerikani involuti fil-klonazzjoni kkuntattjaw lis-servizzi tal-Kummissjoni diversi drabi sabiex jesprimu l-fehmiet tagħhom. Il-fatti rilevanti jistgħu jitqassru kif ġej: ( Rigward in-numru ta’ kloni, il-kumpaniji ma tawx (għal raġunijiet kummerċjali jew ta’ kunfidenzjalità) ċifri preċiżi iżda spiss semmew “mijiet ta’ majjali” u “eluf ta’ baqar”. Għalhekk il-prodotti tal-frieħ tal-kloni daħlu fil-katina alimentari, mhux biss fl-Istati Uniti iżda wkoll f’partijiet oħra tad-dinja (mhux l-inqas fil-Brażil fejn hemm ħames kumpanniji involuti fil-klonazzjoni). ( Rigward it-traċċabbiltà, il-kloni jiġu traċċati permezz ta’ reġistru, imbagħad hemm inċentiv ekonomiku għall-bdiewa biex ma jdaħħlux kloni fil-katina alimentari. Madankollu, dan it-traċċar mhuwiex obbligatorju, għalhekk ma jistax jiġi ggarantit li l-ħalib tal-kloni ma jidħolx fil-katina tal-ikel (anke jekk mhuwiex probabbli li dan il-ħalib jintuża għal skopijiet alimentari). Il-frieħ tal-kloni mhumiex traċċati. Fil-Ġappun, l-Istitut tar-Riċerka Nazzjonali evalwa l-użu tat-teknoloġija tal-klonazzjoni u kkonkluda li l-Gvern ma għandu jieħu ebda miżura regolatorja (pereżempju ċertifikazzjoni minn qabel jew l-ittikkettjar tal-ikel importat minn kloni u mill-frieħ tagħhom). Madankollu, se jinżamm il-moratorju volontarju attwali fuq il-produzzjoni domestika tal-prodotti tal-ikel mill-kloni u l-frieħ tagħhom. Għalhekk is-semen tal-barrin kklonjati jinġabar u jinħażen iżda ma jintużax għal skopijiet kummerċjali. L-Arġentina rrappurtat li l-klonazzjoni qed isseħħ għal skopijiet kummerċjali. Hija ma għandha l-ebda reġistru tal-kloni. Il-Brażil irrapporta li l-klonazzjoni qed isseħħ biss għall-finijiet tar-riċerka u mhux tal-ikel. Abbozz ta’ test qed jiġi diskuss fis-Senat Brażiljan u l-Ministeru tal-Agrikoltura huwa mistenni li jippreżenta proposta għar-reġistrazzjoni obbligatorja tal-kloni tal-annimali f’dejtabejż nazzjonali. Fil-Kanada tenħtieġ approvazzjoni fuq bażi ta’ każ b’każ qabel ma jitqegħdu fis-suq prodotti għall-ikel mill-kloni. Il-politika attwali qed tiġi riveduta u l-awtoritajiet Kanadiżi qed jistennew opinjoni xjentifika dwar is-sikurezza tal-ikel u l-benesseri tal-annimali, li huwa mistenni qabel l-aħħar tal-2010. In-New Zealand għandha moratorju li jistabbilixxi illi l-kloni ma jistgħux jidħlu fil-katina alimentari. F’Ġunju tal-2010 l-awtoritajiet daħħlu skema ta’ reġistru nazzjonali għall-kloni. Se tapplika wkoll sistema uffiċjali ta’ traċċabbiltà. Minħabba d-differenzi fl-approċċ mas-sħab internazzjonali tagħna, hemm skop li jiġi approfondit aktar il-ftehim tagħna tal-oqfsa regolatorji u l-parametri tar-riċerka li jiggwidaw il-klonazzjoni 'l barra mill-UE. Għal dan l-għan il-Kummissjoni ser issaħħaħ id-djalogu mas-sħab kummerċjali sabiex tesplora l-possibbiltà ta’ konstatazzjoni ta’ art komuni għal ftehim dwar il-klonazzjoni. IL-PERĊEZZJONI PUBBLIKA U L-OPINJONIJIET TAL-PARTIJIET INTERESSATI Fl-2008 il-Kummissjoni nediet stħarriġ ta’ opinjoni[9] (Ewrobarometru) sabiex tivvaluta l-attitudnijiet tal-pubbliku lejn il-klonazzjoni tal-annimali. L-istudju wera li l-maġġoranza taċ-ċittadini tal-UE, filwaqt li għandhom fehim tal-kunċett tal-klonazzjoni tal-annimali, għandhom perċezzjoni ġeneralment negattiva tal-użu tagħha għall-produzzjoni tal-ikel. Ħafna esprimew tħassib rigward in-nuqqas ta’ informazzjoni dwar il-konsegwenzi fit-tul tal-klonazzjoni u ħafna esprimew tħassib etiku. Kien hemm l-idea ġenerali li l-klonazzjoni tal-annimali għall-finijiet tal- produzzjoni tal-ikel ma tibbenefikax lill-konsumatur, filwaqt li ftit emmnu li l-użu tal-klonazzjoni għall-produzzjoni tal-ikel għandu jkun ħafna iktar effiċjenti fit-tul jew ibaxxi l-ispiża tal-prodotti tal-ikel għall-konsumaturi. Madankollu, b’kuntrast mal-perċezzjoni ġeneralment negattiva tal-klonazzjoni, 44% ikkunsidraw li l-klonazzjoni tista’ tiġi ġġustifikata f’ċerti ċirkostanzi, bħal per eżempju għat-titjib tar-reżistenza tal-annimali kontra l-mard jew sabiex jiġu protetti l-ispeċijiet tal-annimali rari. Il-gruppi tal-benesseri tal-annimali kellhom kampanji qawwija kontra l-użu tal-klonazzjoni għall-produzzjoni tal-ikel fl-UE. Dawn il-gruppi jsostnu li l-leġiżlazzjoni dwar il-benesseri tal-annimali tipprovdi bażi għall-projbizzjoni tat-teknika sabiex timpedixxi effett detrimentali fuq il-benesseri tal-annimali. L-istess gruppi tal-benesseri tal-annimali jenfasizzaw il-ħtieġa li jiġu applikati miżuri restrittivi fuq prodotti mill-frieħ tal-kloni, anke jekk dawn l-annimali jiġu prodotti permezz ta’ tekniki tat-tgħammir konvenzjonali. Huma jqisu li huwa essenzjali li l-frieħ tal-kloni jiġu inklużi fl-approċċ tal-UE għall-klonazzjoni għall-ikel. Skont dawn l-organizzazzjonijiet, projbizzjoni tat-tqegħid fis-suq ta’ laħam u ħalib minn kloni (iżda mhux mill-frieħ tagħhom) ma tkunx biżżejjed biex trażżan l-użu ta' din it-teknika fl-Ewropa. Sakemm evalwat is-sitwazzjoni, il-Kummissjoni ddiskutiet mas-settur agro-alimentari tal-UE l-użu tal-klonazzjoni, filwaqt li qieset l-interessi tas-settur tal-bhejjem fir-rigward tal-aċċess għal din it-teknoloġija innovattiva. Il-Kummissjoni ddiskutiet mal-Assoċjazzjoni tal-bdiewa Ewropej u tal-agro-kooperattivi Ewropej (COPA-COGECA) il-possibbiltà ta’ moratorju volontarju għal perjodu ta’ żmien limitat fuq l-użu tal-kloni u l-frieħ tagħhom. L-iskop ta’ dan il-moratorju volontarju jkun li jiżgura li l-alternattivi regolatorji fil-ġejjieni ma jiġux kompromessi minħabba l-introduzzjoni fis-suq tal-UE ta’ dawn l-annimali u prodotti tal-annimali. Madankollu, COPA/COGECA[10] hija tal-fehma li dan il-moratorju ma jkunx xieraq, b’mod partikolari għax attwalment ma hemm ebda mezz, u lanqas kontrolli, l-ewwel biex tiġi żgurata t-traċċabbiltà sħiħa tal-prodotti importati u t-tieni biex jiġu segwiti legalment dawk li jiksru l-moratorju. L-industrija Ewropea tal-ipproċessar tal-laħam CLITRAVI[11] tiddikjara li l-prodotti minn annimali kklonjati u/jew mill-frieħ tagħhom qed jinbiegħu fl-UE u li t-twaqqif ta’ sistema ta’ traċċabbiltà se jtiswa ħafna. Kemm il-Parlament kif ukoll il-Kunsill jistennew li l-Kummissjoni taħdem fuq proposta separata dwar l-aspetti kollha tal-klonazzjoni. Fil-Pożizzjoni adottata f’Marzu tal-2010 il-Kunsill estenda l-approvazzjoni ta’ qabel it-tqegħid fis-suq tal-Ikel Ġdid għall-ikel mill-frieħ (l-ewwel ġenerazzjoni) tal-kloni[12]. Il-Parlament tenna, fil-plenarja tiegħu ta’ Lulju, it-talba tiegħu għal projbizzjoni totali fuq il-klonazzjoni tal-annimali; fuq l-importazzjonijiet ta’ kloni ħajjin u l-frieħ tagħhom; fuq il-bejgħ tal-ikel mill-kloni u l-frieħ tagħhom; u fuq l-importazzjoni tas-semen u l-embrijuni tal-kloni. KWISTJONIJIET KUMMERĊJALI It-tgħammir tal-merħla Ewropea tal-annimali bovini jsir prinċipalment permezz ta’ inseminazzjoni artifiċjali. Dan għandu konsegwenzi fuq il-kummerċ. Madwar 2.5% tas-semen tal-annimali bovini użat fl-inseminazzjoni artifiċjali fl-UE jiġi importat, u madwar 99% minnu ġej mill-Istati Uniti tal-Amerika u mill-Kanada. Skont id-dejta disponibbli dwar TRACES (is-sistema tal-UE biex tintbagħat informazzjoni li tinsab fiċ-ċertifikati veterinarji li jakkompanjaw lill-annimali u lill-prodotti tal-annimali nnegozjati fi ħdan l-UE u importati minn pajjiżi terzi), in-numru totali ta’ dożi ta’ semen tal-annimali bovini importata mill-Istati Uniti tal-Amerika u l-Kanada fl-UE fl-2009kien ta’ iktar minn 1,200,000. Dawn iċ-ċifri huma sostnuti minn dawk għall-ewwel semestru tal-2010, b’aktar minn 600,000 doża ta’ semen importati minn dawn iż-żewġ pajjiżi. Jekk wieħed jassumi li 50% tad-dożi tas-semen importati ġew użati b’suċċess sabiex jinseminaw baqar fl-UE fl-2009, dan ifisser li madwar 600,000 għoġġiela mwielda fl-UE fl-2010 huma frieħ ta’ barrin tal-Istati Uniti jew Kanadiżi. Dan jammonta għal madwar 2% tal-għoġġiela mwielda kull sena fl-UE. Ma hemm l-ebda informazzjoni dwar in-numru ta’ dożi ta’ semen importat li ġej minn barrin ikklonjati. Iseħħu wkoll-importazzjonijiet ta’ embrijuni għat-trasferiment ta’ embrijuni u ta’ annimali għat-tgħammir. 747-il kunsinna ta’ embrijuni ta’ annimali bovini ġew importati fl-UE fl-2009. L-importazzjonijiet tal-annimali bovini ħajjin huma ħafna inqas komuni. Fl-ewwel semestru tal-2010 ġew importati biss fl-UE 24 annimal għat-tgħammir (mill-Kroazja u l-Kanada)[13]. Rigward l-annimali ħajjin, il-prodotti tal-annimali (bħas-semen u l-embrijuni iżda wkoll is-suf u l-ġilda) u l-ikel, dawn il-ftehimiet multilaterali li ġejjin tal-Organizzazzjoni Dinjija tal-Kummerċ (WTO) huma rilevanti: il-Ftehim Ġenerali dwar it-Tariffi u l-Kummerċ (GATT), il-Ftehim dwar l-Applikazzjoni tal-Miżuri Sanitarji u Fitosanitarji (SPS) u l-Ftehim dwar l-Ostakoli Tekniċi għall-Kummerċ (TBT). Il-kalkolu preċiż liema mid-dispożizzjonijiet tal-WTO huma rilevanti jkun jiddependi (a) fuq il-ġustifikazzjoni u (b) fuq in-natura tal-leġiżlazzjoni li għandha tiġi abbozzata. Kwalunkwe miżura adottata jkollha tonora l-prinċipju ta’ “Trattament Nazzjonali”, li jipprojbixxi trattament anqas favorevoli ta’ prodotti simili importati (Artikolu III: 4 GATT), u l-ħtieġa li jiġu eliminati r-restrizzjonijiet kwantitattivi (Artikolu XI GATT). Eżenzjonijiet minn dawn ir-regoli ġenerali jistgħu jiġu ġustifikati skont l-Artikolu XX tal-GATT ( Eżenzjonijiet Ġenerali ) u/jew il-ftehim TBT jew SPS. Dawn it-tnejn tal-aħħar għandhom jippermettu eżenzjonijiet b’mod konformi ma’ standards internazzjonali jew abbażi ta’ evidenza xjentifika. L-entitajiet potenzjalment rilevanti għat-twaqqif ta’ standards internazzjonali għas-sigurtà fl-ikel (Codex Alimentarius) u s-saħħa tal-annimali (Organizzazzjoni Dinjija għas-Saħħa tal-Annimali (OIE)) ma stabbilixxewx standards rilevanti dwar il-klonazzjoni. Ma hemm l-ebda evidenza xjentifika li tista’ tiġġustifika restrizzjonijiet fuq l-ikel minn kloni u l-ikel minn frieħ tal-kloni abbażi ta’ tħassib dwar is-saħħa tal-bniedem. L-EFSA madankollu esprimiet tħassib relatat mal-benesseri tal-kloni. L-eżenzjonijiet l-aktar rilevanti mill-Artikoli III u XI tal-GATT għalhekk ikunu l-eċċezzjoni dwar “il-morali pubblika” li tista’ tinkludi l-benesseri tal-annimali (Paragrafu a XX GATT) jew il-protezzjoni tal-ħajja u tas-saħħa. L-eżenzjonijiet tal-WTO huma soġġetti għal rekwiżiti stretti, fost oħrajn, prova tal-ħtieġa tal-miżura sabiex jinkiseb l-għan inkwistjoni, li jimplika li għandu jiġi investigat jekk ikunx hemm mod inqas restrittiv fuq il-kummerċ sabiex jinkiseb l-istess għan, kif ukoll prova tal-applikazzjoni b’mod mhux diskriminatorju, mhux arbitrarju, mhux restrittiv fuq il-kummerċ. ASPETTI LEGALI LI GĦANDHOM JIĠU KKUNSIDRATI FIL-ĠESTJONI TAR-RISKJU Is-Saħħa tal-Annimali u ż-Żooteknika Il-liġi applikabbli, kemm veterinarja kif ukoll żooteknika, hija bbażata fuq l-Artikolu 43 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea. Ir-regoli ma jagħmlux distinzjoni bejn annimali prodotti permezz ta’ teknoloġiji differentitar-riproduzzjoni (eż. inseminazzjoni artifiċjali, trasferiment ta’ embrijuni, qsim ta’ embrijuni, fertilizzazzjoni ‘in vitro’ jew klonazzjoni) peress li minn perspettiva ġenetika ebda waħda minn dawn il-prattiki ma taffettwa l-ġenoma jew is-suxxettibbiltà għall-mard infettiv. L-għan bażiku tal-leġiżlazzjoni tal-UE dwar is-saħħa tal-annimali huwa li jiġi kkontrollat il-mard infettiv. Din il-leġiżlazzjoni tarmonizza l-kundizzjonijiet sanitarji tal-annimali li jirregolaw il-kummerċ tal-UE u l-importazzjonijiet minn pajjiżi terzi. L-annimali u l-prodotti tagħhom jiġu nnegozjati b’ċertifikati veterinarji. Iċ-ċertifikati ma jinkludux informazzjoni dwar it-teknoloġija tar-riproduzzjoni li permezz tagħha ġie prodott l-annimal jew (fir-rigward ta’ semen, bajd femminili u embrijuni) l-annimal donatur. L-għan bażiku tal-leġiżlazzjoni żooteknika tal-UE huwa li tittejjeb il-prestazzjoni tal-bhejjem permezz ta’ regoli li jiżguraw il-kummerċ ħieles u kundizzjonijiet armonizzati għall-importazzjonijiet ta’ annimali ta’ “razza pura” għat-tgħammir u l-materjal ġenetiku tagħhom. L-annimali ta’ razza pura għat-tgħammir jiġu nnegozjati b’ċertifikati tar-razza li jkun fih il-filjazzjoni tal-annimal. Din il-leġiżlazzjoni madankollu ma taffettwax il-kummerċ, l-importazzjonijiet jew it-trobbija ta’ annimali li mhumiex ta’ razza pura (li jirrappreżentaw madwar 95% tal-majjali, in-nagħaġ u l-mogħoż, 90% tal-baqar għal-laħam u 50% tal-baqar għall-ħalib). Il-leġiżlazzjoni żooteknika tal-UE tistabbilixxi li ċ-ċertifikati tar-razza jinħarġu approvati sabiex jiġu żgurati l-antenati, il-prestazzjoni u l-valur ġenetiku tal-annimali ta’ razza pura għat-tgħammir (annimali bovini, majjali, żwiemel, nagħaġ u mogħoż) u s-semen, il-bajd femminili u l-embrijuni tagħhom li jiġu nnegozjati fi ħdan l-UE jew importati minn pajjiżi terzi. Dawn iċ-ċertifikati ma jipprevedux li tingħata informazzjoni jekk l-annimali in kwistjoni jkunux kloni/frieħ ta’ kloni jew jekk ikunuxx mgħammra konvenzjonalment. Il-benesseri tal-annimali Il-klonazzjoni tista’ tiġi eżaminata fid-dawl tad-dispożizzjonijiet tad-Direttiva tal- Kunsill 98/58/KE dwar il-ħarsien ta’ annimali miżmuma għal skopijiet ta’ biedja. Il-Paragrafu 20 tal-Anness tad-Direttiva jistqarr li: “Ma jistgħux jiġu prattikati trobbija jew proċeduri ta’ trobbija naturali jew artifiċjali li jikkawżaw jew li aktarx jistgħu jikkawżaw tbatija jew korriment lil xi wieħed mill-annimali konċernati”. L-istess test huwa inkluż fil-Konvenzjoni Ewropea għall-protezzjoni tal-annimali miżmuma għal għanijiet agrikoli, li tagħti prinċipji għaż-żamma, il-kura u l-akkomodazzjoni tal-annimali, b’mod partikolari f’sistemi tat-tgħammir intensivi. L-Istati Membri huma responsabbli għall-implimentazzjoni tal-leġiżlazzjoni tal-UE fit-territorju tagħhom. Barra minn hekk, l-Artikolu 13 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-UE jgħid b’mod ċar li l-benesseri tal-annimali jeħtieġ li jitqies bis-sħiħ meta jsiru abbozzi u fl-implimentazzjoni ta’ politiki tal-UE dwar l-agrikoltura, is-sajd, it-trasport, is-suq intern, it-riċerka u l-iżvilupp u l-ispazju. It-traċċabbiltà tal-annimali Fl-UE, l-annimali li jipproduċu l-ikel huma suġġetti għal rekwiżiti ta’ traċċabbiltà li japplikaw ukoll għall-kloni. It-traċċabbiltà individwali ilha fis-seħħ għall-annimali bovini mill-1997. Fir-rigward tan-nagħaġ u l-mogħoż, it-traċċabbiltà individwali bdiet fl-2010. Il-majjali ilhom traċċabbli fuq bażi ta’ lott mill-1992. Ir-regoli attwali ma jipprevedux ħtieġa li tiġi reġistrata fuq id-dokumenti kwalunkwe referenza għat-teknoloġija tar-riproduzzjoni. Kwistjonijiet dwar l-Ikel Ġdid L-ikel mill-kloni huwa kopert mir-Regolament (KE) 258/97 dwar l-Ikel Ġdid, peress li dan l-ikel huwa derivat minn annimali li jinkisbu permezz ta’ tekniki tat-tgħammir mhux tradizzjonali. Dan ifisser li dawn il-prodotti tal-ikel ma jistgħux jitqegħdu fis-suq mingħajr valutazzjoni tas-sigurtà u att legali speċifiku tal-awtorizzazzjoni. Sal-lum, ma saret ebda applikazzjoni minn ebda kumpanija li qegħda tfittex li tqiegħed l-ikel mill-kloni fis-suq. Leġiżlazzjoni dwar il-biedja organika Sa mill-1991, l-UE kellha fis-seħħ qafas leġiżlattiv dwar il-prattika tal-biedja organika. Fil-bidu r-Regolament organiku kien jirregola biss il-prodotti tax-xtieli. Dispożizzjonijiet addizzjonali għall-produzzjoni ta’ prodotti tal-annimali ddaħħlu aktar tard. Dawn ir-regoli kienu jinkludu l-għalf għall-annimali, il-ħarsien mill-mard, it-trattament veterinarju, il-protezzjoni tal-annimali, it-tgħammir tal-bhejjem b’mod ġenerali u l-użu tad-demel tal-bhejjem[14]. Fir-rigward tat-tgħammir, il-Regolament jgħid li r-riproduzzjoni għandha ssir permezz ta’ metodi naturali. Madankollu l-inseminazzjoni artifiċjali hija awtorizzata, iżda ma għandux jintuża kwalunkwe mod ieħor ta’ riproduzzjoni artifiċjali, pereżempju l-klonazzjoni u t-trasferiment tal-embrijuni. L-użu ta’ trattamenti ta’ induzzjoni bl-ormoni jew sustanzi simili huwa pprojbit, sakemm ma jsirx fil-forma ta’ trattament terapewtiku għal xi annimal individwali. Il-qafas tal-UE dwar il-biedja organika jipprovdi għall-garanzija li l-ikel huwa miksub minn annimali mgħammra mingħajr l-użu ta’ kwalunkwe “metodu ta’ tgħammir mhux tradizzjonali” pereżempju l-klonazzjoni jew it-trasferiment tal-embrijuni. ALTERNATTIVI Il-valutazzjoni tas-sitwazzjoni turi li huwa xjentifikament aċċettati li ma hemm ebda tħassib dwar is-sigurtà tal-ikel prodott minn kloni jew il-frieħ tagħhom. Ir-riskji għall-benesseri tal-annimali huma madankollu bażi solida sabiex il-Kummissjoni tibda proċess leġiżlattiv. Li jiġi indirizzat it-tħassib li n-nies jaraw il-klonazzjoni tal-annimali bħala moralment ħażin jista’ jitqies bħala fattur ieħor li għandu jitqies skont il-liġi tal-UE. L-għażliet għalhekk huma: (1) Status quo legali Il-klonazzjoni tibqa’ ma tiġix regolata speċifikament fuq il-livell tal-UE. Il-kloni u l-materjali riproduttivi tagħhom (is-semen, il-bajd femminili u l-embrijuni) se jibqgħu jinbiegħu fl-UE skont ir-regoli ġenerali. L-ikel mill-kloni xorta jibqa’ soġġett għal awtorizzazzjoni qabel ma jitqiegħed fis-suq skont ir-Regolament tal-Ikel ġdid. L-ikel mill-frieħ tal-kloni jibqa’ jiġi kopert mir-regoli ġeneriċi, li jiżguraw is-sigurtà ta’ dawk il-prodotti u l-funzjonament tas-suq uniku[15]. (2) Projbizzjoni totali ( Projbizzjoni tal-klonazzjoni tal-annimali tal-irziezet għall-produzzjoni tal-ikel: Dan għandu jindirizza l-kwistjoni prinċipali li tappartjeni għall-klonazzjoni, jiġifieri t-tħassib dwar il-benesseri. Il-klonazzjoni ma jkunx awtorizzat fit-territorju tal-UE għal skopijiet ta’ produzzjoni tal-ikel. ( Projbizzjoni fl-UE tal-użu ta’ kloni u tat-tqegħid fis-suq ta’ ikel mill-kloni : Din il-miżura, li tkun tapplika wkoll għall-importazzjonijiet tiżgura l-koerenza mal-projbizzjoni tat-teknika tal-klonazzjoni fl-UE. ( Projbizzjoni tat-tqegħid fis-suq ta’ frieħ tal-kloni u ta’ ikel mill-frieħ tal-kloni: Din il-miżura ma tkunx ġustifikata għall-finijiet tal-ħarsien tal-benesseri tal-annimali, is-saħħa tal-annimali jew is-saħħa pubblika sakemm ma jkun hemm ebda tħassib dwar il-benesseri tal-frieħ ta’ kloni peress li jkunu prodotti permezz ta’ tekniki tar-riproduzzjoni normali, u lanqas tħassib dwar is-sigurtà tal-ikel miksub mill-frieħ tal-kloni, kif indikat mill-EFSA. Peress li l-ikel mill-frieħ tal-kloni ma jistax jiġi distint minn ikel minn annimali oħra, tkun meħtieġa sistema ta’ traċċabbiltà kompluta. Din tkun estremament kumplessa biex tiġi mplimentata peress li timplika traċċar dettaljat tal-ġenerazzjonijiet kollha tal-frieħ, għall-ispeċijiet użati għall-produzzjoni tal-ikel. Barra minn hekk, projbizzjoni simili twassal għal projbizzjoni ta’ importazzjonijiet ta’ kwalunkwe ikel li joriġina mill-annimali (laħam, ħalib u prodotti pproċessati), minn pajjiżi terzi li jista’ jkun li jkunu mportaw materjal riproduttiv minn kloni. Projbizzjoni totali fuq l-importazzjoni tal-ikel mill-frieħ tal-kloni jkollha impatt ekonomiku konsiderevoli u sproporzjonat fuq il-produzzjoni u l-kummerċ agrikoli fl-UE. Barra minn hekk, ma hemm l-ebda tħassib dwar il-benesseri jew is-saħħa jew is-sigurtà fl-ikel biex jiġġustifika azzjoni bħal din. ( Projbizzjoni fuq l-użu ta’ materjal riproduttiv mill-kloni : Ma hemm l-ebda tħassib dwar is-saħħa jew is-sigurtà fl-ikel marbut mal-użu ta’ tekniki konvenzjonali tat-tgħammir, għalhekk huwa diffiċli li tiġi ġustifikata projbizzjoni fuq l-importazzjonijiet ta’ materjal riproduttiv mill-kloni. (3) Taħlita ta’ miżuri Il-Kummissjoni tqis li taħlita ta’ miżuri għandha tissodisfa t-tħassib mqajjem dwar il-kwistjoni tal-klonazzjoni. Dawn il-miżuri jistgħu jinkludu: ( Sospensjoni temporanja tat-teknika tal-klonazzjoni tal-annimali tal-irziezet għal skopijiet ta’ ikel : Din l-alternattiva tindirizza l-kwistjonijiet tal-benesseri marbuta mal-użu tat-teknika tal-klonazzjoni għall-produzzjoni tal-ikel fl-UE. Peress li t-teknika tista’ tiżviluppa u ttaffi dan it-tħassib parzjalment jew kompletament, il-projbizzjoni għandha tiġi riveduta wara ċertu perjodu. ( Sospensjoni temporanja tal-użu ta’ annimali tal-irziezet ikklonjati : Din hija miżura limitata peress li l-importazzjonijiet tal-kloni ħajjin huma rari u ma sseħħ l-ebda klonazzjoni kummerċjali fl-UE. Dan għandu jiżgura l-koerenza mas-sospensjoni tat-teknika tal-klonazzjoni. ( Sospensjoni temporanja tat-tqegħid fis-suq tal-ikel mill-kloni : Din is-sospensjoni li tkun tapplika wkoll għall-importazzjonijiet għandha tiżgura koerenza mal-projbizzjoni tat-teknika fl-UE. ( It-traċċabbiltà tal-materjal riproduttiv : Dan għandu jippermetti lill-bdiewa u lill-industrija tal-ikel jiżviluppaw skemi ta’ informazzjoni. Sabiex issir distinzjoni bejn (i) semen u embrijuni minn kloni u (ii) semen u embrijuni li joriġinaw minn annimali mgħammra b’mod konvenzjonali jkun meħtieġ li jiġu emendati ċerti rekwiżiti taċ-ċertifikazzjoni stabbiliti fil-leġiżlazzjoni żooteknika u dwar is-saħħa tal-annimali. Peress li l-operaturi jkunu mitluba jsemmu fiċ-ċertifikati eżistenti jekk il-materjal riproduttiv hux ġej minn klonu jew le, il-piż amministrattiv jiġi limitat. Mhux diffiċli li tiġi rkuprata din l-informazzjoni peress li l-valur ġenetiku huwa normalment mitlub mix-xerrej. Barra minn hekk, xi sħab kummerċjali li jużaw it-teknika tal-klonazzjoni għall-finijiet tal-produzzjoni tal-ikel diġà stabbilixxew - jew jipprevedu li jagħmlu hekk - sistema speċifika ta’ reġistrazzjoni obbligatorja ta’ kloni, li tiffaċilita aktar it-traċċabbiltà tal-materjal riproduttiv. KONKLUżJONIJIET Fid-dawl tal-kwistjonijiet deskritti qabel, u b’mod partikolari l-ħtieġa li jiġi ndirizzat it-tħassib dwar il-benesseri marbut mal-użu tat-teknika tal-klonazzjoni u l-jekk ikunx xieraq li tiġi permessa informazzjoni dwar is-suq, il-Kummissjoni se tipproponi li: (i) Tissospendi temporanjament l-użu tat-teknika fl-UE għar-riproduzzjoni tal-annimali kollha li jipproduċu l-ikel; l-użu tal-kloni ta’ dawn l-annimali; u l-bejgħ tal-ikel mill-kloni. (ii) Tistabbilixxi t-traċċabbiltà tal-importazzjonijiet tas-semen u l-embrijuni sabiex tippermetti lill-bdiewa u lill-industrija jistabbilixxu bank(banek) tad-dejta dwar il-frieħ fl-UE. Bi klawżola ta’ reviżjoni wara 5 snin, il-miżura leġiżlattiva proposta se tkun ibbażata fuq il-bażi legali xierqa billi jitqies il-kontenut u l-għan tagħha. Il-klonazzjoni, madankollu, tibqa’ possibbli għall-finijiet l-oħra kollha minbarra l-produzzjoni tal-ikel pereżempju r-riċerka[16], il-produzzjoni ta’ farmaċewtiċi jew il-konservazzjoni ta’ speċijiet jew razez fil-periklu. Matul il-perjodu ta’ ħames snin, il-Kummissjoni se tissorvelja l-iżvilupp xjentifiku u teknoloġiku tal-klonazzjoni sabiex jiġi evalwat jekk, meta u taħt liema kundizzjonijiet ikunu jistgħu jitneħħew dawn il-miżuri provviżorji. Ebda miżuri legali ma huma proposti fir-rigward tal-ikel mill-frieħ tal-kloni. Madankollu, it-twaqqif tas-sistema tat-traċċabbiltà taħt (ii) fuq jagħmel possibbli l-iskemi ta’ informazzjoni. Ix-xenarji fil-ġejjieni jistgħu jitqassru kif ġej: Kloni | Frieħ | Importati fl-UE | Sospensjoni temporanja tal-importazzjonijiet tal-kloni | Rekwiżiti ta’ traċċabbiltà fuq l-esportaturi lejn l-UE | Sospensjoni temporanja tat-tqegħid fis-suq. | Ebda miżura | Il-Kummissjoni tistieden lill-Parlament u lill-Kunsill biex jikkunsidraw il-kontenut u l-konklużjonijiet ta’ dan ir-rapport u biex jesprimu l-pożizzjonijiet tagħhom fiż-żmien dovut. [1] Għall-finijiet ta’ dan ir-rapport (u komuni mal-Opinjonijiet tal-EFSA u l-EGE) “klonazzjoni” tirreferi għar-replikazzjoni permezz ta’ trasferiment nukleari taċ-ċelluli somatiċi (SCNT) sabiex jinħolqu kopji ġenetiċi (kloni) minn annimali adulti li jikkondividu l-istess sett ta’ ġeni nukleari bħal organiżmu ieħor. Dan ir-rapport ma jkoprix il-qsim tal-embrijuni jew kwalunkwe għamla ta’ modifikazzjoni ġenetika. [2] http://www.efsa.europa.eu/EFSA/efsa_locale-1178620753812_1211902019540.htm [3] http://www.efsa.europa.eu/cs/BlobServer/Statm_of_Efsa/sc_statementej_RN319_en.pdf?ssbinary=true [4] L-“Epiġenetika” tipprova tiddeskrivi l-wirt ta’ informazzjoni fuq il-bażi tal-espressjoni tal-ġene. Tibdiliet epiġenetiċi fil-programmazzjoni mill-ġdid tan-nukleu tald-donatur fl-SCNT ġew implikati fl-ikkawżar ta’ ħafna mill-anomaliji osservati. [5] Dr. Shinya Watanabe, National Institute of Livestock and Grassland Science, il-Ġappun. [6] Wells DN. 2005. Animal cloning: problems and prospects. Revue Scientifique et Technique (L-Uffiċċju Internazzjonali tal-Epizootika) 24(1):251-64. [7] http://ec.europa.eu/european_group_ethics/activities/docs/opinion23_en.pdf [8] Ir-Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill (KE) Nru 258/97 tas-27 ta’ Jannar 1997 dwar l-ikel ġdid u l-ingredjenti tal-ikel ġodda. [9] Attitudnijiet Ewropej rigward il-klonazzjoni tal-annimali: http://ec.europa.eu/public_opinion/flash/fl_238_en.pdf [10] http://www.copa-cogeca.be/Main.aspx?page=search&lang=en [11] http://www.clitravi.eu/ [12] Referenza COM (2007) 872 tas-7 ta’ Jannar tal-2008 [13] L-Isvizzera mhix ikkunsidrata hawnhekk, peress li skont ftehim fis-seħħ dwar il-kwistjoni veterinarja, hija marbuta li tapplika l-leġiżlazzjoni tal-UE. Għalhekk in-negozju ta’ annimali ħajjin fl-Iżvizzera jseħħ skont ir-regoli li japplikaw fost l-Istati Membri. [14] Ir-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 834/2007 tat-28 ta’ Ġunju 2007 dwar il-produzzjoni organika u l-ittikkettjar ta’ prodotti organiċi u li jħassar ir-Regolament (KEE) Nru 2092/91. [15] It-Trattat dwar il-Funzjonament tal-UE, Art. 34 – 36, Ir-Regolament ġenerali dwar il-liġi tal-ikel (KE) Nru 178/2002 dwar il-prinċipji ġenerali u l-ħtiġijiet tal-liġi tal-ikel, Ir-Regolament (KE) Nru 852/2004 dwar l-iġjene tal-oġġetti tal-ikel, ir-Regolament (KE) Nru 853/2004 dwar ir-regoli speċifiċi tal-iġjene għall-ikel li joriġina mill-annimali. [16] L-użu ta’ kloni fir-riċerka għandu jkun konformi mad-Direttiva 86/609/KEE dwar il-protezzjoni tal-annimali użati għal skopijiet sperimentali u skopijiet xjentifiċi oħra.