KOMUNIKAZZJONI TAL-KUMMISSJONI Stħarriġ Annwali dwar it-Tkabbir 2013 /* COM/2012/0750 final */





Introduzzjoni Il-kriżi finanzjarja u ekonomika li għaddejja fl-UE kienet spinta għal bidla kbira. Wieħed jista’ jara l-impatt tagħha fir-ristrutturar profond li qed isir bħalissa fl-ekonomiji tagħna. Dan il-proċess iġib id-diżordni, huwa politikament ta’ sfida u diffiċli soċjalment - iżda huwa neċessarju li tinbena bażi għat-tkabbir u l-kompetittività fil-ġejjieni li jkunu intelliġenti, sostenibbli u inklużivi. Sabiex tkompli bir-riformi neċessarji, jeħtieġ li l-UE tkun tista' turi li l-politiki tagħna qed jaħdmu, li se jagħtu riżultati maż-żmien u li se jkunu implimentati b'mod ġust f'termini tal-impatt fuq is-soċjetajiet tagħna. Hija r-responsabbiltà tal-Istati Membri u tal-Istituzzjonijiet tal-UE li jikkoreġu l-problemi tal-passat u jpoġġu l-UE fi triq ta’ żvilupp aktar sostenibbli għall-ġejjieni. Filwaqt li tirrikonoxxi li l-ekonomiji tagħna huma marbuta ma’ xulxin mill-qrib, l-UE issa qiegħda tirriforma l-governanza ekonomika tagħha sabiex tiżgura reazzjonijiet politiċi aħjar għall-isfidi attwali u tal-ġejjieni. L-Istħarriġ Annwali dwar it-Tkabbir iniedi s-Semestru Ewropew għall-2013 u jistabbilixxi kif tista’ tintuża din ir-responsabbiltà kondiviża biex ikun hemm bidla madwar l-UE, filwaqt li tinbena bażi biex jerġa’ jkun hemm tkabbir u ħolqien tal-impjiegi. Il-kuntest Is-sitwazzjoni ekonomika fl-UE baqgħet fraġli fl-2012. Għas-sena sħiħa, il-PDG issa huwa mistenni li jonqos b’0,3% fl-UE u 0,4% fiż-żona tal-euro. Se jittieħed iż-żmien biex nersqu lejn irkupru sostenibbli[1]. Wara bosta snin ta’ tkabbir dgħajjef, il-kriżi qed ikollha konsegwenzi soċjali serji. Is-sistemi ta’ protezzjoni soċjali taffew ftit mill-effetti fil-bidu, iżda l-impatt issa qed jinħass kullimkien. Il-qgħad żied b’mod sostanzjali u t-tbatija u l-faqar qed jiżdiedu. Dawn id-diffikultajiet jidhru b'mod partikolari fiż-żona tal-euro, iżda jmorru lil hinn minnha. It-tul ta’ żmien tal-kriżi ma għenx lill-Istati Membri jagħmlu progress biex jilħqu l-miri tagħhom tal-Ewropa 2020 f'dak li għandu x'jaqsam mal-impjiegi, ir-riċerka u l-iżvilupp, il-klima/l-enerġija, l-edukazzjoni u l-ġlieda kontra l-faqar, u b'mod globali l-Ewropa għadha lura milli tilħaq l-objettivi tagħha[2]. Madankollu, jeħtieġ li l-progress f’dawn l-oqsma kollha jimxi lejn ekonomija Ewropea intelliġenti, sostenibbli u inklużiva. Filwaqt li l-isfidi jvarjaw b’mod sinifikanti bejn il-pajjiżi u ġewwa ż-żona tal-euro, il-prospettiva ta’ rkupru bil-mod toħloq sitwazzjoni diffiċli għall-UE kollha. Il-livelli ta’ dejn akkumulati mill-atturi pubbliċi u privati jirrestrinġu l-ambitu għal attivitajiet u investimenti ġodda. L-għodda fiskali u tal-politika monetarja ġew immobilizzati ħafna u l-possibbiltà għall-manuvrar issa hija limitata. Ir-riformi strutturali huma parti essenzjali fir-restawr tal-kompetittività tal-Ewropa iżda t-teħid ta’ dawn id-deċiżjonijiet ta’ spiss huwa diffiċli. It-trasparenza dwar l-objettivi tal-politiki attwali u l-attenzjoni għas-sens ta’ ġustizzja f’termini tal-impatt fuq is-soċjetà se jkunu importanti ħafna biex jinżamm il-momentum għar-riformi. Il-perspettiva fuq żmien qasir għadha prekarja iżda hemm ukoll xejriet aktar pożittivi involuti. L-iżbilanċi makroekonomiċi, li akkumulaw fqu żmien twil, issa qed jiġu kkorreġuti, u partijiet tal-Ewropa qed jerġgħu jsiru kompetittivi, anke jekk għad fadal xi jsir biex jiġu eliminati d-diverġenzi fil-prestazzjoni[3]. Qed isir progress fil-konsolidament tal-finanzi pubbliċi, u ttieħdu passi importanti biex jitnaqqsu t-tensjonijiet fis-swieq finanzjarji. Huwa importanti li wieħed jinnota li għal dawk il-pajjiżi li bdew riformi profondi, hemm l-ewwel sinjali li dawn qed jibdew jaħdmu, u b’hekk id-dejn qed jonqos fis-settur pubbliku u privat f’għadd ta’ Stati Membri u l-esportazzjonijiet qed jiżdiedu f’bosta pajjiżi li qabel kellhom defiċits kbar fil-kummerċ. Diġà sar ħafna fil-livell tal-UE fl-2012 biex jinkiser iċ-ċirku vizzjuż bejn id-dgħjufija tas-sistemi finanzjarji tagħna, it-tensjonijiet fis-suq tad-dejn sovran u t-tkabbir ekonomiku żgħir, sabiex jinħolqu l-kundizzjonijiet għal irkupru sostenibbli: § L-istabbiliment tal-Mekkaniżmu Ewropew ta’ Stabbiltà jipprovdi salvagwardja kredibbli biex tgħin lill-pajjiżi fiż-żona tal-euro li l-aċċess tagħhom għall-finanzi huwa limitat. § L-adozzjoni ta’ Patt għal Tkabbir u Impjiegi mill-Kapi tal-Istat jew il-Gvern fil-Kunsill Ewropew ta’ Ġunju 2012 għandha tagħti spinta lill-isforzi tal-leġiżlatur u l-amministrazzjonijiet tal-UE fil-livelli kollha biex jimmobilizzaw il-lievi tat-tkabbir li għandhom għad-dispożizzjoni tagħhom ‑ mill-implimentazzjoni tal-Atti dwar is-Suq Uniku sal-użu aktar immirat tal-Fondi Strutturali tal-UE. Il-Kummissjoni dan l-aħħar ipproponiet ukoll strateġija biex ittejjeb il-funzjonament tas-swieq tal-enerġija, kif ukoll miżuri għal politika industrijali msaħħa. § Qed jiġu implimentati regoli ġodda biex tissaħħaħ il-governanza ekonomika, l-aktar fiż-żona tal-euro (il-leġiżlazzjoni “six pack”), qed jintlaħaq qbil fuqhom (it-Trattat dwar l-Istabbiltà, il-Koordinazzjoni u l-Governanza) jew se jintlaħaq qbil fuqhom dalwaqt (il-leġiżlazzjoni "two pack"). § Il-Bank Ċentrali Ewropew ħa miżuri importanti biex jissalvagwardja l-istabbiltà finanzjarja fiż-żona tal-euro. Qed jiġu diskussi deċiżjonijiet ewlenin oħrajn, li se jinfluwenzaw il-ġejjieni tal-Ewropa: § Għad hemm bżonn li jintlaħaq ftehim globali dwar il-qafas finanzjarju pluriennali tal-UE għall-2014-2020. Dan se jkun essenzjali fir-restawr tat-tkabbir u l-kompetittività madwar l-Ewropa u sabiex jintlaħqu l-miri tagħna tal-Ewropa 2020. § Qed jitqiesu passi importanti biex tiġi rinfurzata l-Unjoni Ekonomika u Monetarja (UEM). Flimkien ma’ dan l-Istħarriġ, il-Kummissjoni qed tippreżenta pjan għal UEM ġenwina. Il-Kunsill Ewropew ta’ Diċembru 2012 se jiddiskuti dawn il-kwistjonijiet ukoll. Ir-rakkomandazzjonijiet annwali speċifiċi għal kull pajjiż adottati f’Lulju 2012[4] għandhom ikunu l-bażi għall-azzjoni mill-Istati Membri. L-implimentazzjoni hija s-suġġett ta’ djalogu kontinwu bejn l-Istati Membri u l-Kummissjoni u l-progress se jiġi vvalutat fir-rebbiegħa li ġejja. Kif muri mir-rapport mill-Parlament Ewropew dwar is-Semestru Ewropew[5], il-monitoraġġ fil-livell tal-UE għandu rwol importanti biex jikkoordina u jissumplimenta l-isforzi tal-Istati Membri stess. Il-prijoritajiet L-iskop ta’ dan l-Istħarriġ Annwali dwar it-Tkabbir huwa li jistabbilixxi l-prijoritajiet ekonomiċi u soċjali għall-UE fl-2013, billi jipprovdi gwida globali lill-Istati Membri u lill-UE fit-tmexxija tal-politiki tagħhom. L-istħarriġ iniedi t-tielet semestru Ewropew tal-koordinazzjoni politika, li permezz tiegħu l-prestazzjonijiet u l-prijoritajiet nazzjonali jiġu riveduti b’mod kollettiv fil-livell tal-UE fl-ewwel nofs ta’ kull sena. Il-Kunsill Ewropew se joħroġ gwida f’Marzu 2013 u l-Istati Membri wasallhom iż-żmien biex jippreżentaw programmi nazzjonali sa nofs April 2013, u wara dan il-Kummissjoni se tippreżenta ir-rakkomandazzjonijiet speċifiċi tagħha għal kull pajjiż. L-isfida fuq żmien qasir hija li tinġieb lura l-fiduċja u tiġi stabbilizzata s-sitwazzjoni ekonomika u finanzjarja, filwaqt li jitwettqu riformi strutturali li se jibnu l-bażi għal irkupru sostenibbli b’ħafna impjiegi u li se jippermetti lill-ekonomija tinbidel fi żmien medju. Tali aġġustament se jieħu ż-żmien, u għalhekk jeħtieġ li tittieħed azzjoni issa. Fuq il-bażi tas-sinjali pożittivi li r-riformi li diġà nbdew qed ikollhom impatt, il-Kummissjoni tqis li l-prijoritajiet identifikati fl-Istħarriġ tas-sena l-oħra għadhom validi b’mod wiesa’ u li l-isforzi fil-livell nazzjonali u tal-UE fl-2013 għandhom jerġgħu jiġu kkonċentrati fuq il-ħames prijoritajiet li ġejjin: § It-tkomplija tal-konsolidament fiskali differenzjat u favorevoli għat-tkabbir § Ir-restawr tas-self normali lill-ekonomija § Il-promozzjoni tat-tkabbir u l-kompetittività għal-lum u għal għada § L-indirizzar tal-qgħad u l-konsegwenzi soċjali tal-kriżi § L-immodernizzar tal-amministrazzjoni pubblika 1. It-tkomplija tal-konsolidament fiskali differenzjat u favorevoli għat-tkabbir Bħala riżultat tal-kriżi, il-proporzjoni tad-dejn sovran żdied fi ftit snin biss minn 60% għal 90% tal-PDG fil-medja fiż-żona tal-euro. Il-finanzi pubbliċi jeħtieġu b'mod urġenti li jiġu riveduti sabiex isostnu s-sistemi ta’ protezzjoni soċjali u s-servizzi pubbliċi, sabiex jiġu limitati l-ispejjeż tal-finanzjament mill-ġdid għall-Istat u awtoritajiet pubbliċi oħrajn, u sabiex jiġu evitati riperkussjonijiet negattivi għall-bqija tal-ekonomija, inklużi effetti ta’ kontaġju possibbli f’pajjiżi oħra. L-iżviluppi demografiċi se jkomplu jżidu wkoll il-pressjoni fuq in-nefqa relatata mal-età. Għandha tingħata attenzjoni partikolari għall-politika fiskali fiż-żona tal-euro, fejn l-impatt tal-politiki fiskali nazzjonali mhux sostenibbli fuq Stati Membri oħrajn huwa ħafna akbar minn bnadi oħra. Ix-xejra globali tal-konsolidament fiskali li qed iseħħ bħalissa tindika li qed isir progress: id-defiċits tal-gvern fiż-żona tal-euro huma mistennija jonqsu minn medja ta’ aktar minn 6% tal-PDG fl-2010 għal ftit aktar minn 3% fl-2012. Id-dejn pubbliku huwa mistenni jilħaq l-ogħla limitu ta’ madwar 94,5% is-sena d-dieħla fiż-żona tal-euro u fl-2014 madwar l-UE, u mbagħad għandu jibda jonqos bħala perċentwal tal-PDG. Il-konsolidament fiskali jista’ jkollu impatt negattiv fuq it-tkabbir fi żmien qasir. Dan l-effett x’aktarx ikun akbar matul il-kriżijiet finanzjarji meta l-kundizzjonijet ta’ finanzjament għal atturi ekonomiċi oħrajn huma limitati wkoll. Madankollu, dan mhuwiex l-uniku fattur li jaffettwa t-tkabbir: skont l-għażliet li jsiru dwar il-kompożizzjoni tal-aġġustament, l-"effett multiplikatur" tal-politika fiskali tkun differenti. Pereżempju, l-esperjenza wriet li fil-pajjiżi li għandhom ishma relattivament għoljin ta’ nefqa pubblika fil-PDG, u rati tat-taxxa relattivament għoljin, il-konsolidament fiskali miksub permezz ta’ tnaqqis tan-nefqa aktar milli żieda oħra fid-dħul mit-tassazzjoni huwa aktar ta’ appoġġ lit-tkabbir fit-tul. Bejn l-2009 u l-2012 il-konsolidament fiskali nkiseb bl-użu ta’ miżuri kemm tan-nefqa kif ukoll tad-dħul f’limitu ġeneralment simili: in-nefqa hija prevista li naqset b’żewġ punti perċentwali tal-PDG u d-dħul żdied b’1,3 punti perċentwali. Barra minn hekk, ix-xenarju alternattiv, dak li jiġi pospost l-aġġustament fiskali, jispiċċa jiġi jiswa ħafna iktar. Bosta Stati Membri ma jistgħux jiffinanzjaw il-ħtiġijiet tagħhom billi jużaw is-swieq jew qed jitħabtu biex jikkontrollaw id-diskrepanzi dejjem jiżdiedu fil-bonds tagħhom minħabba dubji dwar is-sostenibbiltà tal-finanzi pubbliċi tagħhom. Dak li huwa meħtieġ f’dawn il-pajjiżi sabiex tinkiseb il-kunfidenza tal-investituri mill-ġdid, jitnaqqsu l-ispejjeż tal-ħlas lura tad-dejn u tinħoloq possibbiltà għall-manuvrar, huwa sforz iddeterminat, b’pass xieraq, biex il-finanzi pubbliċi jitpoġġew fit-triq tas-sostenibbiltà. L-impatt negattiv fuq it-tkabbir jista’ jiġi mmitigat ħafna, sakemm l-aġġustament fiskali jkun imfassal sew. Il-ksib lura tas-sostenibbiltà fiskali se tibbenifika kemm lill-atturi pubbliċi kif ukoll lil dawk privati f’dawn il-pajjiżi u se tikkontribwixxi għall-istabbiltà finanzjarja globali tal-UE. Kull Stat Membru huwa f’pożizzjoni fiskali u ekonomika differenti u huwa għalhekk li l-Kummissjoni tappoġġa sforz differenzjat ta’ konsolidament fiskali, xieraq għal kull pajjiż. B’mod konformi mal-Patt ta’ Stabbiltà u Tkabbir, dawn l-istrateġiji għandhom jiffokaw fuq il-progress miksub f’termini strutturali aktar milli f’termini purament nominali, u għandhom jinkludu kompożizzjoni ta’ aġġustament li tappoġġa kemm it-tkabbir kif ukoll is-sens ta’ ġustizzja. Tali approċċ differenzjat jgħin ukoll fl-aġġustament mill-ġdid tal-iżbilanċi tal-kont kurrenti. Il-Patt ta’ Stabbiltà u Tkabbir jipprovdi l-qafas xieraq għal aġġustament fiskali flessibbli u effiċjenti. Il-miri fiskali huma espressi f’termini nominali, u dan huwa dak li ta’ spiss jiddomina l-aħbarijiet. Madankollu, il-Patt jenfasizza l-pożizzjoni baġitarja sottostanti u għalhekk l-isforz ta’ konsolidament irrakkomandat mill-Kunsill huwa espress f’termini strutturali[6]. Għaldaqstant, jekk dawn il-kundizzjonijiet jiġu ssodisfati, Stat Membru jista’ jingħata żmien itwal biex jikkoreġi d-defiċit eċċessiv tiegħu jekk sitwazzjoni ekonomika agħar milli dik mistennija twaqqfu milli jilħaq l-objettiv miftiehem tiegħu. Pereżempju, matul l-2012, id-dati ta’ skadenza għal Spanja u l-Portugall biex jerġgħu jġibu d-defiċits tal-gvern tagħhom taħt it-3% tal-PDG ġew estiżi b’sena u b’hekk kellhom sal-2014 biex jiksbu dan l-għan. Ladarba s-sitwazzjonijiet ta’ defiċit eċċessiv jiġu korretti, l-Istati Membri għandhom jilħqu l-objettiv baġitarju ta’ żmien medju, li jiżgura li l-finanzji pubbliċi jinżammu f’livelli sostenibbli. Għal dawk l-Istati Membri li tilfu l-aċċess għas-suq għall-finanzjament mill-ġdid tad-dejn tagħhom, jeħtieġ pass rapidu ta’ aġġustament fiskali biex terġa’ tinkiseb il-fiduċja tal-investituri. Sforz ikkonċentrat, kif miftiehem fil-programmi ta’ aġġustament ekonomiku, se jiffaċilita wkoll il-korrezzjoni neċessarja tal-iżbilanċi makroekonomiċi. L-evidenza hija appoġġata mill-aġġustament pożittiv li qed iseħħ fl-Irlanda, il-Portugall u r-Rumanija. Fil-Greċja, madankollu, il-proċess kien itwal u aktar għali minħabba bosta fatturi flimkien, inkluża l-inċertezza rikorrenti fir-rigward tal-implimentazzjnoi tal-programm. Għall-Istati Membri b’possibbiltà fiskali akbar għall-manuvrar, l-istabbilizzaturi awtomatiċi jistgħu jwettqu r-rwol tagħhom b’mod sħiħ, b'mod konformi mal-Patt. Il-pass tal-konsolidament jista’ jappoġġa t-tkabbir, iżda l-Istati Membri għandhom iżommu f’moħħhom ir-riskji fiskali possibbli li jirriżultaw mid-dewmien fil-konsolidament fid-dawl tal-isfidi ta’ livelli ta’ dejn għoljin, il-prospettiva ta’ popolazzjoni li qed tixjieħ u l-potenzjal ta’ tkabbir relattivament baxx f’xi pajjiżi, kif ukoll il-konsegwenzi negattivi li jistgħu jirriżultaw minn bidla fl-attitudni tas-suq. Il-Kummissjoni se tkompli tkun attenta għall-iżviluppi fl-ekonomija reali. B’mod partikolari, il-previżjonijiet tax-xitwa tal-Kummissjoni li ġejjin, li huma ppjanati għall-bidu tas-sena d-dieħla, se juru jekk l-Istati Membri qed jirrispettaw id-direzzjoni miftiehma għat-tnaqqis tad-defiċit strutturali tagħhom u jekk l-aġġustamenti fid-data ta’ skadenza għall-korrezzjoni tad-defiċits eċċessivi jkunu ġustifikati, b’rispett sħiħ tal-ispirtu u t-test tal-Patt ta’ Stabbiltà u Tkabbir. Ir-restawr ta’ finanzi pubbliċi sodi huwa proċess twil. Regoli ta’ governanza tal-UE u oqfsa fiskali nazzjonali b’saħħithom, kif previst fil-leġiżlazzjoni tal-UE, se jgħinu biex dawn l-isforzi jibqgħu jsiru maż-żmien. Tali regoli jinkludu l-istabbiliment ta’ regoli fiskali numeriċi, ir-rikors għal istituzzjonijiet fiskali indipendenti u l-ippjanar fuq żmien medju, flimkien ma’ sorveljanza multilaterali tal-progress. Fir-rigward tan-nefqa tal-baġits tal-gvern, huwa essenzjali li wieħed iħares lejn l-effiċjenza u l-effettività globali tal-infiq. Filwaqt li s-sitwazzjoni hija differenti bejn il-pajjiżi, il-Kummissjoni rrakkomandat li wieħed ikun selettiv meta jkun previst xi tnaqqis sabiex jiġu preservati l-potenzjal għat-tkabbir fil-ġejjieni u x-xbieki ta’ sikurezza soċjali essenzjali. B’mod partikolari, il-Kummissjoni tqis li: § L-investimenti fl-edukazzjoni, ir-riċerka, l-innovazzjoni u l-enerġija għandhom jingħataw prijorità u jiġu msaħħa fejn huwa possibbli, filwaqt li tiġi żgurata l-effiċjenza ta’ tali nefqa. Għandha tingħata wkoll attenzjoni partikolari għaż-żamma jew ir-rinfurzar tal-kopertura u l-effettività tas-servizzi tal-impjiegi u l-politiki tas-suq tax-xogħol attivi, bħal pereżempju t-taħriġ għall-persuni qiegħda u l-iskemi ta' garanzija għaż-żgħażagħ. § L-immodernizzar tas-sistemi tal-protezzjoni soċjali għandu jitkompla sabiex jiġu żgurati l-effettività, l-adegwatezza u s-sostenibbiltà tagħhom. Ir-riformi tas-sistemi tal-pensjoni għandhom jitħaffu sabiex tiġi allinjata l-età tal-irtirar mal-istennija tal-għomor, jiġi ristrett l-aċċess għall-iskemi ta’ rtirar bikri, u tiġi permessa ħajja professjonali itwal. Barra minn hekk, fil-kuntest tal-isfidi demografiċi u l-pressjoni fuq in-nefqa relatata mal-età, ir-riformi tas-sistemi tal-kura tas-saħħa għandhom jitwettqu sabiex jiġu żgurati l-kosteffettività u s-sostenibbiltà, filwaqt li tiġi valutata l-prestazzjoni ta’ dawn is-sistemi meta mqabbla mal-mira doppja ta' użu aktar effiċjenti tar-riżorsi pubbliċi u aċċess għal kura tas-saħħa ta' kwalità għolja. Fir-rigward tad-dħul tal-baġits tal-gvern, ix-xejriet reċenti juru li bosta Stati Membri żiedu t-taxxi fuq l-introjtu personali u/jew ir-rati tal-VAT[7]. Madankollu għad hemm lok li jiċċaqlaq il-piż globali tat-taxxa lejn bażijiet tat-taxxa li huma inqas ta’ ħsara għat-tkabbir u l-ħolqien ta' impjiegi, u li s-sistemi tat-taxxa jsiru aktar effiċjenti u aktar ġusti. Tali bidla tirrikjedi approċċ ta’ pakkett li jiżgura distribuzzjoni mill-ġdid ekwa u jkun adattat għaċ-ċircostanzi tal-Istati Membri individwali. Għalhekk il-Kummissjoni tirrakkomanda li: § Il-piż tat-taxxa fuq ix-xogħol għandu jitnaqqas b’mod sostanzjali fil-pajjiżi fejn huwa komparattivament għoli u jfixkel il-ħolqien tal-impjiegi. Sabiex jiġi żgurat li r-riformi jkunu newtrali f’dak li għandu x’jaqsam mad-dħul, it-taxxi bħal pereżempju t-taxxa fuq il-konsum, it-taxxa fuq il-proprjetà rikorrenti u t-taxxi ambjentali jistgħu jiżdiedu. § Id-dħul addizzjonali għandu jiżdied preferibbilment billi jitwessgħu l-bażijiet tat-taxxi aktar milli biż-żieda tar-rati tat-taxxa jew bil-ħolqien ta' taxxi ġodda. L-eżenzjonijiet mit-taxxa, ir-rati tal-VAT imnaqqsa jew l-eżenzjonijiet mid-dazji tas-sisa għandhom jitnaqqsu jew jiġu eliminati. Is-sussidji li huma ta’ ħsara għall-ambjent għandhom jitneħħew bil-mod[8]. Il-konformità tat-taxxa għandha tittejjeb permezz ta' azzjoni sistematika biex titnaqqas l-ekonomija moħbija, tiġi miġġielda l-evażjoni tat-taxxa[9] u tiġi żgurata effiċjenza aħjar tal-amministrazzjoni tat-taxxa. § Il-preġudizzju korporattiv tat-taxxa lejn finanzjament tad-dejn għandu jitnaqqas. § Il-taxxa fuq il-proprjetà immobbli u l-abitazzjoni għandha tiġi riformata sabiex tiġi evitata r-rikorrenza ta’ riskji finanzjarji fis-settur tal-abitazzjoni. B’mod partikolari, l-aspetti tal-iskemi tat-taxxa li jżidu t-tendenza tal-unitajiet domestiċi li jissellfu, tipikament permezz ta’ ħelsien mit-taxxa għall-ipoteki, għandhom jiġu riveduti. Dwar il-maġġoranza ta’ dawn il-miżuri, inħarġu rakkomandazzjonijiet dettaljati u speċifiċi għal kull pajjiż u jiġu organizzati attivitajiet ta’ evalwazzjoni bejn il-pari fil-livell tal-UE biex jiġu evalwati l-progress u l-aħjar prassi. L-implimentazzjoni issa hija l-isfida ewlenija. 2. Ir-restawr tas-self lill-ekonomija Il-kriżi kellha impatt dewwiemi fuq is-sitwazzjoni finanzjarja ta’ bosta atturi pubbliċi u privati, u dan affettwa l-fiduċja tal-investituri u tal-mutwanti u l-effettività tas-settur finanzjarju. It-tensjonijiet fis-swieq tad-dejn sovran u fi ħdan is-settur bankarju kabbru lil xulxin, u ħolqu problemi ta’ finanzjament kbar għal bosta mutwatarji. Dawn l-iżviluppi wasslu wkoll għall-frammentazzjoni tas-sistema finanzjarja tul il-fruntieri nazzjonali, bi tnaqqis fl-infiq tal-attivitajiet finanzjarji għas-swieq domestiċi nazzjonali. L-aċċess għall-finanzjament limitat jew għali li jirriżulta għal ħafna negozji u unitajiet domestiċi li jixtiequ jinvestu kien ostakolu ewlieni għall-irkupru fl-Ewropa kollha sal-ġurnata tal-lum. Fl-istess ħin, livell għoljin ta’ dejn ifissru li ħafna atturi ekonomiċi għandhom bżonn inaqqsu l-esponiment finanzjarju tagħhom jew iżidu t-tfaddil tagħhom. Tali tnaqqis fis-self (deleveraging) jista’ jnaqqas l-irkupru fi żmien qasir. Il-problemi huma partikolarment akuti fl-Istati Membri vulnerabbli taż-żona tal-euro. Qed issir azzjoni fil-livell tal-UE biex jiġu indirizzati r-riskji għas-settur finanzjarju u jiġu kkorreġuti d-dgħjufijiet ta’ qabel tas-sistemi ta’ regolamentazzjoni u superviżjoni tagħna: § Sar sforz ikkoordinat biex jiġu valutati r-riskji tas-settur bankarju u biex jiġu kapitalizzati mill-ġdid il-banek. Ir-rikonoxximent tat-telf u t-tindif tal-karti tal-bilanċ tal-banek huma kruċjali għat-titjib tal-fiduċja fis-swieq u għandhom jitlestew mingħajr dewmien. § Minn Jannar 2011 ġew stabbiliti awtoritajiet ta' superviżjoni tal-UE ġodda u qed jaħdmu biex jiżviluppaw ġabra unika tar-regoli għat-tisħiħ tal-qafas legali li japplika għall-istituzzjonijiet finanzjarji. Huwa meħtieġ ftehim rapidu dwar il-proposti tal-Kummissjoni dwar il-kapital tal-bank u l-likwidità, l-iskemi ta’ garazija tad-depożiti u teħtieġ riżoluzzjoni bankarja sabiex jiġi provdut qafas aktar koerenti għall-prevenzjoni u l-ġestjoni tal-kriżijiet finanzjarji. § Monitoraġġ aktar mill-qrib tal-livelli tad-dejn privat u r-riskji finanzjarji assoċjati, bħal pereżempju l-bżieżaq tal-proprjetà immobbli, issa qed iseħħ permezz ta’ Bord Ewropew dwar ir-Riskju Sistemiku (BERS) u l-proċedura l-ġdida tal-UE biex tindirizza l-iżbilanċi makroekonomiċi. § Bħala waħda mill-elementi kostitwenti għat-tisħiħ tal-Unjoni Ekonomika u Monetarja, il-Kummissjoni pproponiet unioni bankarja, li tinkludi Mekkaniżmu Superviżorju Uniku, taħt l-awtorità tal-Bank Ċentrali Ewropew, sabiex tintegra aktar l-arranġamenti għas-superviżjoni tal-banek fil-livell tal-UE. L-istabbiliment ta’ tali mekkaniżmu se joħloq ukoll il-kundizzjonijiet sabiex il-Mekkaniżmu Ewropew ta’ Stabbiltà jikkapitalizza mill-ġdid direttament il-banek li ma jirnexxilhomx iżidu l-kapital fis-swieq. Fil-livell nazzjonali, l-Istati Membri jistgħu jagħmlu aktar biex jippromwovu sorsi alternattivi ta’ finanzjament, iżidu l-likwidità u jnaqqsu d-dipendenza tradizzjonali tal-kumpaniji fuq il-finanzjament mill-banek, pereżempju billi: § Jippromwovu sorsi ġodda ta’ kapital, inklużi self bejn in-negozji, filwaqt li jipprovdu aktar possibbiltajiet biex joħorġu bonds korporattivi u jiffaċilitaw l-aċċess għall-kapital tar-riskju. § Inaqqsu l-ħlas tard mill-awtoritajiet pubbliċi, billi t-tul ta’ żmien medju tagħhom mar aktar lura fil-kriżi u dan joħloq piżijiet partikolari għall-SMEs f’ambjent tan-negozju li diġà huwa diffiċli. Id-direttiva tal-UE dwar il-ħlas tard li għandha tiġi trasposta sa Marzu 2013 se tnaqqas id-dewmien għal 30 jum u ttejjeb il-kumpens fil-każ ta’ ħlas tard. § Jiżviluppaw ir-rwol tal-banek pubbliċi u jiggarantixxi lill-istituzzjonijiet fil-finanzjament tal-SMEs. Dan jista’ jkopri xi wħud mir-riskji meħuda mill-investituri privati u jista’ jikkumpensa għan-nuqqas ta’ ekwità jew għad-daqs żgħir tal-kumpanija li għandha tiġi ffinanzjata, inkluż permezz ta’ forom ġodda ta' titolizzazzjoni. § Jappoġġaw l-iskemi innovattivi bħal pereżempju l-iskemi pubbliċi, li jippermettu lill-banek jissellfu b'rata aktar baxxa jekk iżidu s-self tagħhom fuq żmien twil lin-negozji jew jipprovdu self aktar irħis u aktar aċċessibbli lill-SMEs. § Jiżguraw approċċ ibbilanċjat għall-esklużjonijiet mis-suq fil-każ ta’ self ta’ ipoteka, filwaqt li jipproteġu l-unitajiet domestiċi vulnerabbli u jevitaw li l-karti tal-bilanċ tal-banek isiru mgħobbija żżejjed. Dan jinkludi miżuri għall-introduzzjoni ta’ reġimi dwar l-insolvenza personali li jippermettu modifikazzjonijiet tat-termini tal-ipoteki sabiex jiġu evitati l-esklużjonijiet mis-suq. Barra minn hekk, huwa importanti li l-istrumenti finanzjarji tal-UE eżistenti jew ġodda jintużaw bis-sħiħ sabiex jaġixxu bħala spinta għall-investiment immirat, b’mod partikolari għall-infrastrutturi ewlenin. § Il-provvista ta’ EUR 10 biljuni oħra lill-Bank Ewropew tal-Investiment (BEI) se tippermettilu jipprovdi EUR 60 biljun ta' finanzjament addizzjonali fit-tliet snin jew erbgħa li ġejjin u se tillibera sa tliet darbiet din is-somma minn fornituri oħra tal-finanzi. § L-użu ta’ bonds għall-proġetti jirrappreżenta strument importanti ġdid għall-kondiviżjoni tar-riskji sabiex jillibera l-finanzjament privat, pereżempju mill-kumpaniji tal-assikurazzjoni u l-fondi tal-pensjoni, u b’hekk ikun kumplimentari mas-self tradizzjonali mill-bank. Bosta proġetti issa huma fi stadju avvanzat ta’ tħejjija mill-BEI. § Bħala parti mill-Patt għal Tkabbir u Impjiegi, il-Kummissjoni tkompli taħdem mal-Istati Membri biex tipprogramma mill-ġdid u taċċelera l-użu tal-fondi strutturali tal-UE biex tappoġġa t-tkabbir, l-aktar għall-SMEs. Barra minn hekk, l-Istati Membri huma mħeġġa li, fil-Programmi ta’ Riforma Nazzjonali tagħhom, jindikaw kif jaħsbu li se jużaw il-Fondi Strutturali biex jippromwovu prijoritajiet li jiffavorixxu t-tkabbir għall-grupp ta’ programmi li jmiss (2014-2020). Għandu wkoll isir użu sħiħ mill-faċilitajiet tal-Programm għall-Kompetittività u l-Innovazzjoni li diġà mmobbilizzaw EUR 2,1 biljun f’fondi ta’ kapital ta’ riskju u pprovdew EUR 11,6 biljun ta’ self lill-SMEs. 3. Il-promozzjoni tat-tkabbir u l-kompetittività għal-lum u għal għada Il-kriżi qed taċċelera l-bidliet fl-ekonomija u xi setturi aktar tradizzjonali kienu affettwati partikolarment ħażin u l-ġodda qed isibuha diffiċli biex jirnexxu. Il-pass mgħaġġel tar-ristrutturar huwa ta’ sfida iżda jippreżenta wkoll opportunità li jintuża l-potenzjal kollu ta’ sorsi ġodda ta’ tkabbir u impjiegi[10]. Tali aġġustamenti huma aktar importanti, u ta’ spiss iservu biex jikkorreġu, l-isfidi ta’ kompetittività fuq żmien twil li jiffaċċjaw ħafna mill-ekonomiji tagħna. Ir-Rapport dwar il-Mekkaniżmu ta' Twissija li ġie adottat flimkien ma' dan l-Istħarriġ juri li l-iżviluppi fil-kompetittività tal-prezz u mhux tal-prezz qed jikkontribwixxu b'mod pożittiv għat-titjib tal-iżbilanċi esterni, għalkemm b'xi dewmien ta' żmien. Dawk l-Istati Membri li qegħdin taħt pressjoni kbira tas-suq wettqu riformi sinifikanti iżda għandu jsir aktar minn hekk biex tittejjeb il-kompetittività interna u esterna f'medda kbira ta' Stati Membri. Kif muri fir-rakkomandazzjonijiet speċifiċi għal kull pajjiż, ma hemmx aġenda li tgħodd għal kulħadd iżda hemm għanijiet komuni, firxa ta' riformi li għandhom jitqiesu u bosta eżempji tal-aħjar prassi li wieħed jista’ jislet minnhom ‑ inklużi eżempji tal-mexxejja dinjija Ewropej. Filwaqt li xi riformi jistgħu jieħdu ż-żmien biex juru l-effetti tagħhom, oħrajn jistgħu joffru riżultati aktar immedjati. Xi kundizzjonijiet ta’ qafas għandhom jiġu stabbiliti fil-livell nazzjonali u l-prijoritajiet jinkludu: § It-trawwim tal-innovazzjoni, teknoloġiji ġodda u ż-żieda tal-livelli tal-investiment pubbliku u privat fir-riċerka u l-iżvilupp. Appoġġ immirat minn awtoritajiet pubbliċi u kompetizzjoni akbar għall-għotjiet għar-riċerka se jkollhom rwol importanti f’dan. § Iż-żieda tal-prestazzjoni tas-sistemi edukattivi u tat-taħriġ u l-livelli tal-ħiliet globali, filwaqt li jkun hemm rabta aktar mill-qrib bejn id-dinja tax-xogħol u tal-edukazzjoni. § It-titjib tal-ambjent tan-negozju, billi l-formalitajiet meħtieġa biex jinbeda negozju jsiru aktar flessibbli, jiġu ssimplifikati l-proċessi ta’ awtorizzazzjoni, liċenzji u konformità tat-taxxa, u jitnaqqas il-piż amministrattiv globali fuq l-impriżi. Għandhom jingħelbu ostakli partikolari għall-attivitajiet fis-setturi li għandhom ħafna impjiegi bħall-kostruzzjoni, is-servizzi tan-negozju, il-loġistika, it-turiżmu u l-kummerċ bl-ingrossa. § L-użu sħiħ tal-potenzjal tal-ekonomija ekoloġika permezz tal-istabbiliment ta’ qafas regolatorju prevedibbli u l-promozzjoni tal-emerġenza ta’ swieq u teknoloġiji ġodda. B’mod partikolari, programmi ta’ rinnovazzjoni tal-effiċjenza enerġetika - inklużi, r-rekwiżiti tad-direttiva dwar l-effiċjenza enerġetika, iżda mhux limitati għalihom biss ‑ jistgħu jġibu magħhom tfaddil kbir u ħolqien ta’ impjiegi, minbarra l-benefiċċji ambjentali. Il-ġestjoni mtejba tal-iskart, il-ġestjoni tal-ilma u r-riċiklaġġ ukoll għandhom potenzjal kbir biex joħolqu impjiegi ġodda, filwaqt li jgħinu biex tiġi żgurata l-provvista ta’ riżorsi u materjali skarsi. Is-suq uniku Ewropew joffri ħafna opportunitajiet għan-negozji biex jiżviluppaw u għall-konsumaturi biex jibbenefikaw minn servizzi u prodotti aħjar. Fil-qasam tas-servizzi, jista’ jsir gwadann kbir jekk l-Istati Membri jtejbu l-implimentazzjoni tad-direttiva dwar is-servizzi billi: § Jikkonformaw mal-obbligi tagħhom biex jeliminaw ir-restrizzjonijiet ibbażati fuq in-nazzjonalità jew ir-residenza tal-fornitur tas-servizzi. § Jirrevedu l-ħtieġa u l-proporzjonalità tar-regolamentazzjoni tas-servizzi professjonali, b’mod partikolari t-tariffi fissi, u l-limitazzjonijiet fuq l-istrutturi tal-kumpaniji u s-sjieda kapitali. § Jirrevedu l-applikazzjoni tal-klawżola dwar il-libertà li wieħed jipprovdi servizzi sabiex titneħħa r-regolamentazzjoni doppja mhux ġustifikata fis-setturi bħal pereżempju l-kostruzzjoni, is-servizzi tan-negozju u t-turiżmu, u jiġi żgurat l-ipprezzar trasparenti fis-servizzi tal-kura tas-saħħa. § Isaħħu l-kompetizzjoni fis-settur tal-bejgħ bl-imnut billi jitnaqqsu r-restrizzjonijiet operattivi, b’mod partikolari billi jiġu eliminati t-testijiet tal-ħtiġijiet ekonomiċi. Il-prestazzjoni tal-industriji tan-netwerks madwar l-Ewropa għandha wkoll effett sekondarju kritiku fuq il-bqija tal-ekonomija u dan jista’ jittejjeb b’mod sinifikanti billi: § Jiġu żviluppati l-inċentivi t-tajbin għall-introduzzjoni rapida fil-pajjiż kollu tal-infrastruttura tal-internet b’veloċità għolja u l-iżvilupp tat-traffiku tad-dejta bil-mowbajl. Il-meded ta’ frekwenzi għall-broadband mingħajr wajer jeħtieġu li jiġu lliberati mill-gvernijiet. § L-iżgurar tat-traspożizzjoni u l-implimentazzjoni sħiħa tat-tielet pakkett dwar l-enerġija, b’mod partikolari s-separazzjoni tan-netwerks, l-iżgurar tal-indipendenza u s-setgħat neċessarji tar-regolaturi nazzjonali u t-tneħħija b’mod gradwali tal-prezzijiet tal-enerġija rregolati, filwaqt li jiġu protetti l-konsumaturi vulnerabbli. § L-aċċellerazzjoni tal-implimentazzjoni tal-Ajru Uniku Ewropew billi titnaqqas il-frammentazzjoni tal-ġestjoni tat-traffiku tal-ajru u tittejjeb l-organizzazzjoni tal-ispazju tal-ajru. § Il-ftuħ għall-kompetizzjoni tas-servizzi domestiċi għall-passiġġieri tal-ferroviji, b’mod partikolari permezz ta' aċċess ugwali għall-infrastruttura. § L-integrazzjoni aħjar tal-portijiet fil-katina loġistika, billi jitneħħew l-ostakli għad-dħul għas-servizzi tal-portijiet. § It-tneħħija tar-restrizzjonijiet li jifdal għall-kabotaġġ biex jittejjeb il-proporzjon bejn il-provvista u d-domanda fit-trasport internazzjonali. § B'mod konformi mad-Direttiva dwar il-Kummerċ Elettroniku, l-applikazzjoni ta’ regoli armonizzati dwar it-trasparenza u ta’ rekwiżiti ta’ informazzjoni għan-negozji u l-konsumaturi. Il-prestazzjoni tas-swieq tal-prodotti tista’ wkoll tittejjeb ħafna jekk il-korpi nazzjonali ta’ standardizzazzjoni jilħqu l-objettivi stabbiliti fil-livell tal-UE, b’mod partikolari biex issir il-bidla mill-istandards nazzjonali għal dawk fil-livell Ewropew. Għandu jsir użu sħiħ tan-notifika tar-regoli tekniċi għall-prodotti u s-servizzi tal-ICT sabiex tiġi ffaċilitata ċ-ċirkolazzjoni tagħhom fis-suq uniku. 4. L-indirizzar tal-qgħad u l-konsegwenzi soċjali tal-kriżi Fl-aħħar tnax-il xhar, l-għadd ta’ persuni qiegħda żdied b’żewġ miljuni, u laħaq aktar minn 25 miljun. Ir-rata tal-qgħad tasal sa 10,6% fl-UE u 11,6% fiż-żona tal-euro. Il-qgħad fuq żmien twil qed jiżdied u kważi persuna qiegħda għal kull tnejn ilha mingħajr impjieg għal aktar minn sena. Is-sitwazzjoni tvarja b’mod sinifikanti ħafna madwar l-Ewropa, bir-rati nazzjonali tal-qgħad ivarjaw fil-medja minn inqas minn 5% sa aktar minn 25%. Iż-żgħażagħ ġew affettwati partikolarment ħażin, u r-rati tal-qgħad fost iż-żgħażagħ laħqu aktar minn 50% f’ċerti pajjiżi[11], iżda persuni ta' etajiet oħrajn ġew affettwati wkoll. Minħabba t-tul tal-perjodi ta’ qgħad, ir-ristrutturar rapidu tal-ekonomija u d-diffikultajiet biex wieħed isib impjieg, hemm riskju li l-qgħad isir aktar u aktar strutturali u li għadd dejjem jiżdied ta’ persuni jirtiraw mis-suq tax-xogħol[12]. Hemm ukoll indikazzjonijiet ċari li r-riskji tal-faqar u tal-esklużjoni soċjali qed jiżdiedu f’bosta Stati Membri[13]. Pressjonijiet addizzjonali fuq is-sistemi ta’ protezzjoni soċjali jaffettwaw ukoll il-kapaċità tagħhom li jwettqu l-funzjonijiet ta’ protezzjoni soċjali tagħhom. Il-prospettivi dgħajfa għat-tkabbir u d-differenza ta’ żmien bejn l-irkupru ekonomiku u l-irkupru fis-suq tax-xogħol ifissru li ma hemmx prospettiva ta’ titjib immedjat jew awtomatiku fis-sitwazzjoni tal-impjiegi. Dan joħloq sfida ewlenija għall-UE kollha kemm hi, kif ukoll għal dawk il-pajjiżi l-aktar affettwati, u jitlob għal azzjoni aktar determinata mill-awtoritajiet pubbliċi u s-sħab soċjali. Minbarra l-impatt tal-kriżi attwali, ix-xejra strutturali lejn popolazzjoni fl-età tax-xogħol li qed tixjieħ u, dalwaqt, li qed tonqos f’partijiet tal-Ewropa toħloq sfidi partikolari. It-tħeġġiġ tal-irtirar bikri tal-ħaddiema akbar fl-età bit-tama li ż-żgħażagħ ikunu reklutati minflokhom hija politika li kienet ineffiċjenti ħafna u li swietna ferm fl-imgħoddi, u ma għandhiex tiġi ripetuta. Minkejja l-livelli għoljin ta’ qgħad, hemm ukoll evidenza ta’ skarsezza fil-ħiliet u dak li jitlob is-suq ma jaqbilx mas-snajja' li hemm disponibbli, b’ċerti reġjuni jew setturi li għandhom nuqqas ta’ impjegati li jissodisfaw il-ħtiġijiet tagħhom. Iż-żieda fil-parteċipazzjoni fis-suq tax-xogħol, it-titjib tal-livelli tal-ħiliet u l-iffaċilitar tal-mobbiltà jibqgħu prijoritajiet urġenti. Madwar l-Ewropa qed jiġu implimentati bosta riformi ambizzjużi. Fil-pajjiżi taħt pressjoni finanzjarja, ittieħdu miżuri biex jiffaċilitaw arranġamenti ta’ xogħol flessibbli fi ħdan id-ditti, biex inaqqsu l-paga ta’ meta lill-ħaddiema jintemmilhom kuntratt standard u jissimplifikaw il-proċeduri ta’ sensja individwali jew kollettiva. Ittieħdu wkoll passi biex tissaħħaħ il-flessibbiltà fid-determinazzjoni tal-paga, bħal pereżempju jittaffew il-kundizzjonijiet għad-ditti biex jeskludu ruħhom mill-ftehimiet ta’ negozjar kollettiv ta’ livell ogħla u r-reviżjoni tal-ftehimiet dwar il-pagi settorjali. It-tħejjija għal irkupru b’abbundanza ta’ impjiegi Aktar sforzi għat-titjib tar-reżiljenza tas-suq tax-xogħol u għall-investiment fil-kapital uman huma essenzjali biex jiġu megħjuna l-kumpaniji fir-reklutaġġ u l-adattament, u sabiex aktar persuni jkunu jistgħu jibqgħu attivi u jieħdu l-opportunitajiet. Is-sħab soċjali għandhom rwol ewlieni u dan għandhom iwettquh flimkien mal-awtoritajiet pubbliċi. Għalhekk il-Kummissjoni tirrakkomanda, b’mod partikolari: § Li jiġi limitat il-piż tat-taxxa fuq ix-xogħol, l-aktar għal dawk li għandhom paga baxxa, bħala parti minn sforzi aktar wesgħin biex il-piż tat-taxxa jitneħħa mix-xogħol. Tnaqqis temporanju fil-kontribuzzjonijiet tas-sigurtà soċjali jew skemi għas-sussidji tal-impjiegi għar-reklutati ġodda, l-aktar għal dawk li għandhom ftit ħiliet u dawk li ilhom qiegħda, jistgħu wkoll jitqiesu għall-promozzjoni tal-ħolqien tal-impjiegi, sakemm ikunu mmirati sew. § Li jitkompla l-immodernizzar tas-swieq tax-xogħol billi tiġi ssimplifikata l-leġiżlazzjoni tal-impjiegi u jiġu żviluppati arranġamenti tax-xogħol flessibbli, inklużi arranġamenti ta’ xogħol b'ħinijiet iqsar u ambjenti tax-xogħol li huma ta’ inċentiv għal ħajja professjonali itwal. It-tnaqqis tad-diskrepanzi fil-protezzjoni tal-impjiegi bejn tipi differenti ta’ kuntratti tax-xogħol għandu wkoll jgħin biex tonqos is-segmentazzjoni tas-suq tax-xogħol, kif ukoll ix-xogħol mhux iddikjarat, f’bosta pajjiżi. L-impatt tal-benefiċċji tal-qgħad għandu jiġi mmonitorjat sabiex jiġu żgurati l-eliġibbiltà xierqa u r-rekwiżiti effettivi għat-tfittxija ta’ impjieg. § Li jiġi mmonitorjat l-effett tas-sistemi li jistabbilixxu l-pagi, b’mod partikolari l-mekkaniżmi ta’ indiċjar, u jekk ikun meħtieġ li jiġu emendati, filwaqt li jiġu rispettati l-prattiki ta' konsultazzjoni nazzjonali, sabiex jiġu riflessi aħjar l-iżviluppi tal-produttività u jiġi appoġġat il-ħolqien tal-impjiegi. Huwa importanti li l-livelli tas-salarji minimi jiksbu bilanċ tajjeb bejn il-ħolqien tal-impjiegi u introjtu adegwat. § Biex jintuża bis-sħiħ il-potenzjal tas-setturi li qed jespandu, bħal pereżempju l-ekonomija ekoloġika, il-kura tas-saħħa u l-ICT, permezz ta’ qafas legali li jħares lejn il-ġejjieni u li huwa affidabbli, żvilupp ta' ħiliet xierqa u appoġġ pubbliku mmirat[14]. It-titjib tal-livelli tal-impjegabbiltà, b’mod partikolari taż-żgħażagħ Fl-istess ħin, l-Istati Membri għandhom jagħmlu aktar biex jiġġieldu kontra l-qgħad, itejbu l-impjegabbiltà u jappoġġaw l-aċċess għall-impjiegi jew ir-ritorn għad-dinja tax-xogħol, b’mod partikolari għal dawk li ilhom qiegħda għal żmien twil u għaż-żgħażagħ. Dan jinkludi miżuri: § Għat-tisħiħ tas-servizzi pubbliċi għall-impjiegi u ż-żieda ta’ miżuri attivi fis-suq tax-xogħol, inkluż it-titjib tal-ħiliet, assistenza individwali għat-tfittxija ta’ impjieg, appoġġ għall-intraprenditorija u l-impjiegi indipendenti u skemi ta' appoġġ għall-mobbiltà. Minkejja xi riżorsi addizzjonali ddedikati għal dawn l-attivitajiet jew sforzi għat-titjib tal-effiċjenza tagħhom, l-appoġġ ipprovdut bil-kemm jilħaq maż-żieda fl-għadd ta’ persuni rreġistrati li qed ifittxu impjieg li sseħħet f’bosta pajjiżi. § Għat-tnaqqis tat-tluq bikri mill-iskola u l-iffaċilitar tat-tranżizzjoni mill-iskola għax-xogħol permezz tal-iżvilupp ta' skemi ta' taħriġ ta’ kwalità, apprentistati u mudelli ta' tagħlim doppju - edukazzjoni bbażata fil-klassi flimkien ma' esperjenza diretta fil-post tax-xogħol. Sforzi għall-iżvilupp tal-ħiliet intraprenditorjali huma meħtieġa biex jiġi appoġġat il-ħolqien ta’ negozji ġodda u jitjiebu l-livelli tal-impjegabbiltà taż-żgħażagħ[15].. § Għall-iżvilupp u l-implimentazzjoni ta’ skemi ta’ “garanzija għaż-żgħażagħ” fejn kull żgħażugħ taħt l-età ta’ 25 sena jirċievi offerta ta’ impjieg, it-tkomplija tal-edukazzjoni, apprentistat jew skema ta’ taħriġ fi żmien erba’ xhur minn meta jitlaq mill-edukazzjoni formali jew minn meta jitlef l-impjieg. Tali skemi jistgħu jiġu kofinanzjati mill-Fond Soċjali Ewropew[16]. § Għall-iffaċilitar tal-parteċipazzjoni tas-suq tax-xogħol u l-aċċess għall-impjiegi għal dawk li jipprovdu t-tieni sors ta’ dħul permezz ta’ inċentivi xierqa ta’ benefiċċju għat-taxxa u l-provvista ta’ kura għat-tfal ta’ kwalità u bi prezz li jista’ jintlaħaq. § Għat-titjib tal-aċċess għas-sistemi tat-tagħlim tul il-ħajja matul il-ħajja professjonali kollha, inkluż għall-ħaddiema akbar fl-età, permezz tat-tisħiħ tas-sħubiji tal-istituzzjonijiet pubbliċi u privati involuti fil-provvista, l-applikazzjoni u l-aġġornament ta’ ħiliet speċifiċi. § Għat-titjib tal-konnessjoni bejn is-sistemi tal-edukazzjoni u tat-tagħlim tul il-ħajja u l-ħtiġijiet tas-suq tax-xogħol. Il-kwalifiki terzjarji ta’ ċiklu qasir ta’ sentejn, iffokati fuq oqsma fejn ġie identifikat nuqqas ta’ ħiliet, kif ukoll skemi ta’ mobbiltà mmirati, jistgħu jkunu partikolarment effettivi fiċ-ċirkostanzi attwali. § Għat-tħeġġiġ tal-mobbiltà tax-xogħol bejn il-fruntieri billi jitneħħew ċerti ostakoli u jiġi ffaċilitat ir-rikonoxximent tal-kwalifiki u l-esperjenza professjonali. Għandha tiġi rinfurzata l-kooperazzjoni bejn is-servizzi tal-impjiegi, u l-pjattaforma EURES tista' tipprovdi l-bażi għal suq tax-xogħol Ewropew aktar integrat. Il-promozzjoni tal-inklużjoni soċjali u l-indirizzar tal-faqar Minbarra dawn il-miżuri, hemm bżonn ta’ sforzi addizzjonali sabiex tiġi żgurata l-effettività tas-sistemi tal-protezzjoni soċjali fil-ġlieda kontra l-effetti tal-kriżi, biex tiġi promossa l-inklużjoni soċjali u jiġi evitat il-faqar: § Għandhom jiġu żviluppati strateġiji attivi ta’ inklużjoni li jħaddnu appoġġ għall-introjtu effiċjenti u xieraq, miżuri għall-indirizzar tal-faqar, inkluż il-faqar fost it-tfal, kif ukoll aċċess wiesa’ għal servizzi bi prezz li jista’ jintlaħaq u ta’ kwalità għolja, bħal pereżempju s-servizzi soċjali u tas-saħħa, il-kura tat-tfal, l-abitazzjoni u l-provvista tal-enerġija. § Ir-rabta bejn l-assistenza soċjali u l-miżuri ta’ attivazzjoni għandha tissaħħaħ permezz ta’ servizzi aktar personalizzati (punt uniku ta’ servizz) u sforsi għat-titjib tal-adozzjoni ta’ miżuri mill-gruppi vulnerabbli. Ladarba jirkupra s-suq tax-xogħol, se jkun importanti li jitneħħew gradwalment il-miżuri relatati mal-kriżi, filwaqt li jiġi żgurat li jiġu preservati x-xbieki ta’ sikurezza essenzjali. 5. L-immodernizzar tal-amministrazzjoni pubblika Ir-restrizzjoni fil-finanzi pubbliċi ħolqot momentum imġedded għall-immodernizzar tal-amministrazzjoni pubblika. Fl-UE, in-nefqa pubblika tirrappreżenta kważi 50% tal-PDG u s-settur pubbliku jirrappreżenta madwar 17% tal-impjiegi totali. Tul is-snin, bosta Stati Membri ħadu miżuri biex iżidu l-effiċjenza tas-servizzi pubbliċi tagħhom kif ukoll it-trasparenza u l-kwalità tal-amministrazzjoni pubblika u l-ġudikatura tagħhom. Tali riformi kienu partikolarment estensivi fil-pajjiżi li għandhom taqlib finanzjarju. Eżempji jinkludu l-organizzazzjoni mill-ġdid tal-gvern lokali u ċentrali, ir-razzjonalizzazzjoni tas-sistema ta’ pagi tas-settur pubbliku u tal-governanza tal-impriżi li huma proprjetà tal-istat, ir-riforma tal-proċessi tal-akkwist pubbliku, reviżjonijiet regolari komprensivi tan-nefqa u l-promozzjoni ta' miżuri ta’ effiċjenza fis-settur pubbliku, bħal pereżempju aktar użu ta’ servizzi kondiviżi u soluzzjonijiet tat-tekonoloġija tal-informatika. Bosta drabi, l-Istati Membri u l-Kummissjoni kkooperaw permezz tal-provvista jew l-iskambju ta’ assistenza teknika. Il-miżuri varji deskritti hawn fuq - bħal pereżempju t-traspożizzjoni sħiħa u korretta tal-liġi tal-UE, l-effiċjenza tas-sistemi tal-ġabra tat-taxxi u tal-kura tas-saħħa, il-ħtieġa li jitnaqqas id-dewmien għall-ħlas u r-rwol tas-servizzi tal-impjiegi pubbliċi - jista’ jkollhom impatt pożittiv sinifikanti u għandhom jitkomplew. Barra minn hekk, il-Kummissjoni tqis li dawn li ġejjin huma kontributuri partikolari għat-tkabbir: § L-użu ta’ ġestjoni finanzjarja soda permezz tal-użu sħiħ tal-opportunitajiet tal-akkwist pubbliku bħala appoġġ għall-kompetizzjoni tas-suq u l-iżvilupp tal-kapaċitajiet tal-akkwist elettroniku fis-suq uniku. Tali azzjonijiet mhux biss jikkontribwixxu għal aktar effiċjenza u sens ta’ ġustizzja iżda jgħinu wkoll biex tiġi miġġielda l-korruzzjoni. § Is-simplifikazzjoni tal-qafas regolatorju għan-negozji u t-tnaqqis tal-piż amministrattiv u l-burokrazija żejda, partikolarment fil-livell nazzjonali. § L-iżgurar tad-diġitalizzazzjoni mxerrda u interoperabbli tal-amministrazzjoni pubblika, bl-għan li jitħeġġu proċeduri faċli għall-utent għall-fornituri u r-riċevituri tas-servizzi, kif ukoll is-simplifikazzjoni u t-trasparenza amministrattiva. L-interoperabbiltà bejn il-fruntieri tas-servizzi onlajn u ċ-ċentri tar-riċerka madwar l-UE hija partikolarment importanti. § It-titjib tal-kwalità, l-indipendenza u l-effiċjenza tas-sistemi ġudizzjarji kif ukoll l-iżgurar li t-talbiet jistgħu jiġu solvuti f’tul ta’ żmien raġonevoli u l-promozzjoni tal-użu ta’ mekkaniżmi alternattiv għat-tilwim. Dan għandu jnaqqas l-ispejjeż għan-negozji u jagħmel il-pajjiż aktar attraenti għall-investituri barranin. § L-użu aħjar tal-fondi strutturali tal-UE billi jissaħħu l-isforzi tal-kapaċità amministrattiva din is-sena sabiex tiġi żgurata distribuzzjoni aktar malajr tal-fondi mhux użati. Konklużjoni L-ekonomija tal-UE qed toħroġ bil-mod mill-kriżi finanzjarja u ekonomika l-aktar profonda ta’ dawn l-aħħar deċennji. L-Istati Membri qed jibdew minn pożizzjonijiet differenti, in-natura u d-daqs tal-isfidi li jiffaċċjaw mhumiex l-istess u l-pass tar-riformi jvarja. Is-sitwazzjoni għadha fraġli. L-implimentazzjoni ta’ riformi qed isseħħ, u qed isiru aġġustamenti importanti, iżda hemm sinjali li matul is-sena d-dieħla se nibdew nirkupraw. F’dawk l-Istati Membri li għamlu riformi profondi, l-isforzi qed jibdew jagħtu r-riżultati tagħhom: l-iżbilanċi qed jitnaqqsu u l-kompetittività qed titjieb. Dan il-proċess ma jirrigwardax biss ritorn lejn it-tkabbir iżda wkoll il-bini ta’ bażi għal kwalità differenti ta’ tkabbir ta’ wara l-kriżi. Ir-riformi strutturali fil-livell nazzjonali u tal-UE għandhom isaħħu l-ħila tal-UE biex tikkompeti globalment, filwaqt li jiġi ġġenerat it-tkabbir lokalment permezz ta’ attivitajiet li huma sostenibbli u li jgħammru lill-UE b’politiki u strumenti meħtieġa biex jiġi żgurat ġejjieni ta’ suċċess finanzjarju, inklużiv u effiċjenti fir-riżorsi. Is-solidarjetà u s-sens ta’ ġustizzja - ġewwa l-pajjiżi iżda wkoll madwar l-Ewropa - se jkunu l-elementi essenzjali biex jiġi żgurat li l-isforzi mwettqa jkunu aċċettabbli politikament u soċjalment u ta' benefiċċju għal kulħadd. Ħafna deċiżjonijiet importanti diġà ttieħdu fl-Istati Membri u fil-livell tal-UE. Issa huwa ż-żmien li wieħed iżomm id-direzzjoni u jimplimenta dak li ġie miftiehem. Sabiex jerġa’ jkun hemm il-fiduċja u t-tkabbir, huwa importanti ħafna wkoll li jinżamm il-pass tar-riformi b’mod partikolari fl-oqsma li ġejjin: · Il-finanzi pubbliċi għandhom jinġiebu lura fit-triq it-tajba sabiex jerġgħu jkunu sostenibbli. Dan huwa importanti mhux biss għall-fiduċja tal-investituri fi żmien qasir iżda wkoll biex jiġu ssodisfati l-ħtiġijiet ta' soċjetà li qed tixjieħ u biex jiġu preservati l-prospettivi tal-ġenerazzjoni futuri. Il-pass u n-natura tal-konsolidament fiskali jista’ jvarja: filwaqt li xi Stati Membri jeħtieġ li jnaqqsu d-defiċits malajr, oħrajn għandhom aktar possibbiltà għall-manuvrar. Kwalunkwe impatt negattiv fuq it-tkabbir fi żmien qasir jista’ jiġi mmitigat permezz ta’ miżuri xierqa fin-naħat tan-nefqa u d-dħul tal-baġits tal-gvern. · L-isforzi biex jissewwa s-settur finanzjarju għandhom ikomplu jiksbu mill-ġdid l-istabbiltà finanzjarja u jagħtu kundizzjonijiet ta’ finanzjament aħjar għall-ekonomija, inkluż permezz ta’ sorsi alternattivi ta’ finanzi. Huwa meħtieġ aktar progress fil-livell tal-UE biex jinbena qafas integrat ta’ superviżjoni u biex jiġi rinforzat il-qafas legali li japplika għall-istituzzjonijiet finanzjarji. · Ir-riformi strutturali għandhom jiġu rinforzati għall-promozzjoni tat-tkabbir u t-tisħiħ tal-kompetittività. Għad hemm firxa kbira ta’ miżuri li għandha titqies fil-livell nazzjonali u l-leġiżlazzjoni stabbilita tal-UE għandha sservi bħala spinta għall-bidla. Wieħed jista’ jitgħallem ħafna mill-aħjar prassi fl-Istati Membri u l-pajjiżi terzi. · Is-sitwazzjoni tas-suq tax-xogħol u s-sitwazzjoni soċjali jeħtieġu reazzjoni urġenti. It-tisħiħ tal-politiki attivi tas-suq tax-xogħol, ir-rinfurzar u t-titjib tas-servizzi pubbliċi għall-impjiegi, is-simplifikazzjoni tal-leġiżlazzjoni tal-impjiegi u l-iżgurar li l-iżviluppi tas-salarji jappoġġaw il-ħolqien tal-impjiegi huma elementi essenzjali ta’ tali strateġija. Is-sitwazzjoni taż-żgħażagħ tirrikjedi attenzjoni partikolari. Barra minn hekk, għandhom jiżdiedu l-isforzi biex tiġi promossa l-inklużjoni soċjali u jiġi evitat il-faqar billi jissaħħu x-xbieki ta’ sikurezza essenzjali. · L-istrateġiji tat-tkabbir fil-livell nazzjonali u tal-UE jistgħu biss jiġu implimentati bl-għajnuna ta’ amministrazzjonijiet pubbliċi effettivi. Jista’ jsir aktar biex tiġi mmodernizzata, pereżempju fil-qasam tal-akkwist pubbliku, id-diġitalizzazzjoni tal-amministrazzjoni pubblika, filwaqt li jittejbu l-kwalità u l-indipendenza tas-sistemi ġudizzjarji u l-iskjerament effettiv u effiċjenti tal-fondi strutturali tal-UE. Il-gwida pprovduta f’dan l-Istħarriġ Annwali dwar it-Tkabbir se tiġi diskussa fil-livell tal-UE għat-tħejjija tal-Kunsill Ewropew tar-rebbiegħa f’Marzu li ġej u sabiex tgħin fit-tħejjija tas-settijiet aġġornati ta’ programmi nazzjonali u rakkomandazzjonijiet speċifiċi għal kull pajjiż. Il-Kummissjoni se taħdem mill-qrib mal-awtoritajiet nazzjonali, inklużi l-parlamenti nazzjonali, l-Istituzzjonijiet tal-UE u partijiet interessati oħra biex toħloq sens kondiviż ta’ sjieda u tmexxi l-progress bħala parti minn sforzi aktar wiesgħa tal-UE biex toħroġ mill-kriżi u biex tinbena bażi għal tkabbir intelliġenti, sostenibbli u inklużiv madwar l-UE. [1] Aktar informazzjoni dwar is-sitwazzjoni ekonomika u tal-impjiegi hija disponibbli fit-tbassir ekonomiku tal-Kummissjoni tal-ħarifa ppubblikat fis-7 ta' Novembru 2012 u fid-dokumenti mehmużin mal-Istħarriġ. [2] Għal ħarsa ġenerali tal-progress lejn il-miri tal-Ewropa 2020, ara: “Europe 2020 Strategy – towards a smarter, greener and more inclusive EU economy?” (L-Istrateġija Ewropa 2020 - Lejn ekonomija tal-UE aktar intelliġenti, aktar ekoloġika u aktar inklużiva?), Eurostat, Statistics in focus, 39/2012. [3] It-tieni Rapport Annwali dwar il-Mekkaniżmu ta’ Twissija (COM(2012)751) għall-identifikazzjoni tal-iżbilanċi makroekonomiċi huwa adottat mill-Kummissjoni flimkien mal-Istħarriġ. [4] Ir-rakkomandazzjonijiet speċifiċi għal kull pajjiż jistgħu jinsabu fuq: http://ec.europa.eu/europe2020/making-it-happen/country-specific-recommendations/index_mt.htm [5] Il-Parlament Ewropew, “Rapport dwar is-Semestru Ewropew għall-Koordinament tal-Politiki Ekonomiċi: implimentazzjoni tal-prijoritajiet tal-2012 [2012/2150(INI)], Ottubru 2012. [6] Il-bilanċ fiskali huwa espress f’termini strutturali meta jiġi kkoreġut għall-impatt taċ-ċiklu ekonomiku u l-miżuri temporanji u ta’ darba biss. [7] Il-Kummissjoni Ewropea, “Tax reforms in EU Member States 2012” (Riformi tat-Taxxa fl-Istati Membri tal-UE 2012), European Economy, 6/2012. [8] Fl-2013 l-Istati Membri se jibdew ukoll jirċievu dħul ġdid mill-irkanti tal-konċessjonijiet għall-emmissjonijiet fit-tielet fażi tal-Iskema tal-UE għan-Negozjar ta’ Emissjonijiet. [9] Il-Kummissjoni dalwaqt se tippreżenta pjan ta’ azzjoni sabiex issaħħaħ il-ġlieda kontra l-frodi tat-taxxa u l-evażjoni tat-taxxa, flimkien ma’ gwida biex tiżgura governanza tajba fil-qasam tat-taxxa. [10] L-ewwel edizzjoni tar-Rapport dwar l-Integrazzjoni tas-Suq Uniku (COM(2012)752) li jakkumpanja dan l-Isħarriġ jippreżenta bosta każijiet ta’ sorsi ta’ tkabbir mhux użati. Hemm ukoll aktar informazzjoni fl-istudju tal-Kummissjoni li ġej li jismu "The cost of non-Europe: the untapped potential of the Single Market" (Il-kost li ma jkunx hemm Ewropa: il-potenzjal mhux użat tas-Suq Uniku). [11] Fl-aħħar sena, il-Kummissjoni stabbilixxiet timijiet ta’ azzjoni biex jgħinu lill-pajjiżi bir-rati l-aktar għoljin ta’ qgħad fost iż-żgħażagħ fil-programmazzjoni mill-ġdid tal-fondi tal-UE għall-appoġġ tal-opportunitajiet tat-taħriġ u l-impjiegi għaż-żgħażagħ. Ara l-ewwel riżultati hawn: http://ec.europa.eu/commission_2010-2014/president/pdf/council_ dinner/youth_action_team_mt.pdf [12] L-Abbozz tar-Rapport Konġunt dwar l-Impjiegi mehmuż ma’ dan l-Isħarriġ jipprovdi informazzjoni aktar dettaljata. [13] L-għadd ta’ persuni li qegħdin f’riskju ta’ faqar u esklużjoni soċjali żdied mill-2008 fi 13 mit-23 Stat Membru li għalihom hemm dejta disponibbli fl-2011. [14] Il-Kummissjoni spjegat il-modi kif jista’ jintuża bis-sħiħ dan il-potenzjal fil-Komunikazzjoni tagħha “Lejn irkupru li jwassal għall-ħolqien abbundanti ta’ impjiegi” (COM(2012)173) tat-18 ta’ April 2012. [15] Fl-20 ta’ Novembru 2012 il-Kummissjoni adottat il-komunikazzjoni “rethinking education” (Nikkunsidraw mill-ġdid l-edukazzjoni) (COM (2012) 669) [16] Il-Kummissjoni dalwaqt se tippreżenta “pakkett dwar l-impjiegi taż-żgħażagħ”. INTRODUZZJONI L-Abbozz tar-Rapport Konġunt dwar l-Impjiegi, kif mitlub mill-Artikolu 148 tat-TFUE, huwa parti mill-pakkett tal-Istħarriġ Annwali dwar it-Tkabbir (AGS) biex iniedi s-Semestru Ewropew tal-2013. Bħala kontribut ewlieni għal gwida ekonomika msaħħa, ir-RIK jirfed il-messaġġi kruċjali dwar l-impjiegi li jinstabu fis-SAT. L-analiżi li fih hija bbażata fuq l-impjiegi u s-sitwazzjoni soċjali fl-Ewropa, dwar l-implimentazzjoni tal-Linji gwida għall-Impjiegi[1], fuq l-eżami tal-Programmi Nazzjonali ta’ Riforma li wasslu biex rakkomandazzjonijiet speċifiċi għall-pajjiż ġew adottati mill-Kunsill f'Lulju 2012 u dwar l-valutazzjoni tal-implimentazzjoni tagħhom s'issa. Ir-rapport qed jiġi maħruġ fi żmien meta: Waqaf l-irkupru tal-impjiegi. L-impjiegi qed jonqsu u l-prospetti huma skoraġġanti għall-2013. Il-ħolqien tal-impjiegi baqa’ imrażżan u mar għall-agħar minkejja l-potenzjal mhux sfruttat f’xi setturi rikki fl-impjiegi u madwar is-suq uniku. Is-segmentazzjoni tas-suq tax-xogħol kompla jiżdied b'żieda f'kuntratti temporanji u xogħol part-time. Tassazzjoni fuq ix-xogħol għadu għoli u kompla jiżdied f'numru ta' Stati Membri. Il-qgħad qed jikber mill-ġdid u laħaq livelli rekord fiż-żona tal-euro, fejn il-qgħad fuq żmien twil laħaq l-ogħla livelli allarmanti, speċjalment fl-Istati Membri taħt konsolidazzjoni fiskali f'saħħitha. Aktar minn wieħed minn kull ħames żgħażagħ fis-suq tax-xogħol huwa qiegħed u hemm riskju li tintilef ġenerazzjoni. Id-disparità fir-rati tal-qgħad bejn l-Istati Membri żdiedet b’mod drammatiku u tirrifletti l-effetti tax-xokkijiet assimetriċi u r-reżistenza tas-swieq tax-xogħol differenti għal sitwazzjonijiet ta’ kriżi. Pagi u spejjeż tax-xogħol bdew jaġġustaw iżda l-effetti tar-riformi għad mhumiex viżibbli għal kollox. Sinjal ta’ deterjorament tal-proċess tat-tqabbil tal-impjiegi fuq is-swieq tax-xogħol Ewropej huwa kkonfermat u hemm riskju li żieda fil-qgħad strutturali se tippersisti. Id-dħul medju għal unità domestika qed jonqos f'ħafna Stati Membri u dejta reċenti tindika xejra ta' livelli ogħla u forom iktar profondi ta’ faqar u esklużjoni soċjali mal-faqar fost il-ħaddiema u l-polarizzazzjoni soċjali qed jiżdiedu f’ħafna Stati Membri. L-effetti ta’ ħarsien soċjali bħala stabbilizzatur awtomatiku ġew imdgħajfa mill-2010 u ħolqu aktar rati tal-faqar. Hemm differenzi sinifikanti bejn l-Istati Membri fl-effiċjenza tal-infiq tagħhom meta niġu għat-tnaqqis tal-faqar. Is-sitwazzjoni tas-suq tax-xogħol u l-impjiegi fl-Ewropa, u b'mod partikolari f'xi Stati Membri, isejjaħ għal aktar azzjoni determinata mill-awtoritajiet pubbliċi u l-imsieħba soċjali. Riformi ambizzjużi qed jiġu implimentati iżda huma meħtieġa aktar sforzi biex jiġu modernizzati s-swieq tax-xogħol tagħna u ninvestu fil-kapital uman biex jinħolqu l-kundizzjonijiet għal irkupru li jkun rikk fl-impjiegi 1. Tendenzi riċenti tas-suq tax-xogħol u tal-iżviluppi soċjali Il-previżjoni ekonomika u tal-impjiegi hija negattiva u marret għall-agħar f'dawn l-aħħar xhur. Jekk l-2012 se tkun sena negattiva mill-perspettiva tal-impjiegi, iż-żidiet żgħar imbassra fil-PGD fl-2013 mhux se jkunu biżżejjed biex jinħolqu l-impjiegi u biex jitnaqqas il-qgħad. Aktar ħarsa pożittiva lejn is-swieq tax-xogħol hija mistennija fl-2014. L-UE bħalissa hija l-unika reġjun ewlenija fid-dinja fejn il-qgħad għadu qed jiżdied. L-irkupru tal-impjiegi waqaf u l-impjiegi qed jonqsu. L-għadd ta’ persuni li għandhom bejn l-20 u l-64 sena fl-impjiegi fl-UE naqas b’0.2% mill-Q2 2011 sal-Q2 2012. Fil-perjodu 2008 – 2011 l-impjiegi naqsu sew minn 1,7%, li juri aktar reżiljenza mill-Istati Uniti matul l-istess perjodu (-5,8). Madankollu t-tnaqqis kien ikbar fiż-żona tal-euro, speċjalment f’dawk il-pajjiżi li impenjaw ruħhom b’aktar konsolidazzjoni fiskali sostanzjali. Mill-bidu tal-kriżi ekonomika u finanzjarja fl-2008, l-għadd ta’ impjiegi mitlufa llum jgħodd 5 miljuni, li minnhom 4 miljuni kienu mitlufa fiż-żona tal-euro. Iċ-ċaqliq fl-impjiegi ġenerali sa mill-bidu nett tal-kriżi ġie xprunat prinċipalment minn xogħol part-time u kuntratti temporanji, iżda ntlaqtu wkoll kuntratti permanenti ta’ impjiegi. Figura 1: L-impjiegi u l-qgħad fl-UE 27, 2005-2012 Sors: Eurostat, Kontijiet Nazzjonali, u EU LFS Karatteristika pożittiva hija li r-rata ta’ impjiegi tal-ħaddiema aktar anzjani żdied minn 1.8 p.p. bejn l-2008 u l-2011, meta mqabbel ma’ 1.5 p.p. tnaqqis fir-rata tal-impjiegi ġenerali. In-nisa ffaċċjaw ukoll il-kriżi ekonomika b’mod relattivament aħjar minn irġiel b’rati ta’ impjieg kważi fl-istess livell bħall-2008 filwaqt li r-rata tal-impjieg tal-irġiel naqset minn 2.6p.p. matul l-istess perjodu. Fl-istess ħin, ir-rata tal-qgħad fost iż-żgħażagħ naqset bi 3.8 p.p. Il-qgħad qed jonqos mill-ġdid u laħaq livelli rekord fiż-żona tal-euro. Ir-rata globali tal-qgħad tal-UE bħalissa huwa madwar 10.6%, filwaqt li fiż-żona tal-euro tilħaq 11.6%, l-ogħla livell mit-twelid tal-EMU. F'Mejju 2012 l-għadd ta' nies qiegħda fl-UE qabżet il-25 miljun persuna għall-ewwel darba u żdied b'0.75 miljun aktar fil-kwart minn dakinhar, li jirrappreżenta żieda totali ta' kważi 9 miljuni mill-2008. Ix-xejra fil-qgħad hija 'l fuq fil-maġġoranza tal-Istati Membri, b’sitt pajjiżi biss li juru tnaqqis fil-qgħad matul l-aħħar 12-il xahar sa Awwissu 2012. Il-qgħad fuq żmien twil laħaq livelli għoljin allarmanti. Fit-tieni kwart tal-2012 11.1 miljun Ewropej qiegħda kienu ilhom qiegħda għal aktar minn 12-il xahar, li jammonta għal 4.6% tal-popolazzjoni attiva[2]. Dan jirrappreżenta żieda ta’ 4,8 miljun meta mqabbel mal-2008. Fl-2011, 70% ta’ dawk qiegħda fuq żmien twil fl-UE-27 kienu kkonċentrati fis-6 l-ikbar Stati Membri, bi Spanja responsabbli għal aktar minn 21% tan-numru totali ta' qiegħda fuq żmien twil fl-UE u li jikkontribwixxu 1.6 miljun għal 3.7 miljun żieda fin-numru ta’ nies qiegħda fit-tul matul l-2008-2011. Il-probabbiltà għal persuni qiegħda biex isibu impjieg naqas fil-parti l-kbira tal-Istati Membri minn mindu faqqgħet il-kriżi, kemm għal żmien qasir u li ilhom qiegħda għal żmien twil. Dan it-tnaqqis kien partikolarment prominenti għal Stati Membri li jkunu suġġetti għal miżuri ta' konsolidazzjoni fiskali sinifikanti. Fi Spanja l-probabbiltà naqset minn 50% għal 30% u fil-Greċja din naqset minn 25% għal 15% filwaqt li din baqgħet stabbli fl-Olanda u tjiebet fir-Repubblika Ċeka u l-Estonja. Figura 2: Ir-rata ta’ qgħad fuq żmien twil f'% ta' popolazzjoni attiva, 2008 u 2011 Sors: Eurostat, EU-LFS Il-qgħad għal żmien twil żdied għal gruppi kollha iżda l-iktar għaż-żgħażagħ u dawk b'livelli aktar baxx ta' edukazzjoni. Madankollu r-riskju li ħaddiema anzjani jispiċċaw qiegħda fuq żmien twil fl-2011 kien aktar minn 55% filwaqt li kien biss madwar 30% fil-każ taż-żgħażagħ. Fl-2011 il-qgħad fit-tul fost ħaddiema b'ħiliet baxxi kien erba' darbiet ogħla milli kif kien għal ħaddiema b'ħiliet għolja. Ċittadini ta’ pajjiżi terzi wkoll irreġistrati darbtejn bħala qiegħda għolja fuq żmien twil bħala l-medja tal-ħaddiema tal-UE fl-2011. Xi Stati Membri kienu kapaċi jillimitaw il-livell ta’ qgħad fit-tul jew minħabba r-riċessjoni kienet iqsar jew minħabba l-effettività tal-istituzzjonijiet tas-suq tax-xogħol. Aktar minn wieħed minn kull ħames żgħażagħ fis-suq tax-xogħol huma qiegħda. Is-sitwazzjoni taż-żgħażagħ fis-suq tax-xogħol tirrappreżenta kemm dimensjoni ekonomika u soċjali ta’ emerġenza b’5.52 miljun żagħżugħ qiegħda. Matul l-aħħar 12-il xahar, ir-rata tal-qgħad għaż-żgħażagħ żdiedet fil-parti l-kbira tal-Istati Membri u f'żewġ Stati Membri baqgħet f'livelli ogħla minn 50% u ’l fuq minn 30% f'sitta minnhom. Fl-2011 ir-rata tal-impjiegi ta’ żgħażagħ li għandhom bejn 20 u 34 u li jiggradwaw minn tal-anqas fl-edukazzjoni sekondarja ogħla naqas b’4,2 punti perċentwali għal 77,2% meta mqabbla mal-2008, u ġibdu l-attenzjoni lejn id-diffikultajiet dejjem akbar fit-tranżizzjoni mill-edukazzjoni għall-impjieg. Persuni li jieqfu mill-iskola qabel iż-żmien jiffaċċjaw prospetti skoraġġanti ta’ impjieg. Persuni li jieqfu mill-iskola qabel iż-żmien huma bla dubju l-aktar sottogrupp vulnerabbli ta’ ħaddiema żgħażagħ tal-Ewropa. Madwar l-UE, aktar minn nofs iż-żgħażagħ li jieqfu mill-iskola qabel iż-żmien huma qiegħda. Is-sehem ta' dawk li jitilqu kmieni mill-iskola naqas minn 14.1% fl-2010 għal 13.5% fl-2011. Disparitajiet wiesgħa tar-rati ESL ikomplu jeżistu bejn l-Istati Membri iżda dawk li introduċew politiki effettivi u komprensivi biex jikkumbattu t-tluq kmieni mill-iskejjel wkoll esperjenzaw titjib sinifikanti. Il-waqfien minn qabel tal-iskola għadu iktar frekwenti fost żgħażagħ minn sfondi żvantaġġati fost il-migranti u l-minoritajiet etniċi, bħar-Roma u fost is-subien. Il-proporzjon taż-żgħażagħ li huma la fl-impjieg, fl-edukazzjoni, u lanqas fit-taħriġ (NEET) qed ikompli jiżdied. Iktar inkwetanti, iż-żidiet kienu ogħla f'dawk l-Istati Membri li diġà kellhom livelli ogħla. Minkejja l-akbar żieda reġistrata minn żgħażagħ irġiel, rati ta’ żgħażagħ NEET jibqgħu ogħla għan-nisa żgħażagħ kważi fil-pajjiżi Ewropej kollha. Figura 3: Is-sehem ta’ NEETs fost dawk bejn il-15 u l-24 sena (%) Sors: Eurostat, LFS Id-dispersjoni tar-rati tal-qgħad bejn l-Istati Membri żdiedet b’mod ċar f’dawn l-aħħar snin, b’mod partikolari fiż-żona tal-euro. Id-diversità hija mmarkata ukoll fil-livelli reġjonali u lokali bi gruppi ta’ qgħad għoli ħafna taż-żgħażagħ fuq żmien twil f’livell subnazzjonali. F'Awwissu 2012 il-qgħad kien l-inqas f'AT b’ 4.5% biss filwaqt li din waslet għal 25.1% fl-ES. Sehem kbir ta’ qgħad huwa kkonċentrat f’relativament ftit pajjiżi. Fil-fatt, l-għadd ta’ nies qiegħda f’IT, ES u dawk il-pajjiżi li għandhom programmi ta' appoġġ finanzjarju (EL, IE, PT, RO) jirrappreżentaw kważi nofs il-qgħad kollu fl-UE u dan is-sehem żdied sinifikament matul il-kriżi. Figura 4: Bidla fir-rata tal-qgħad (% punti) matul l-aħħar 12-il xahar u l-aħħar tliet xhur sa Awwissu 2012 u l-evoluzzjoni ta' distribuzzjoni ta' rati tal-qgħad bejn Awwissu 2009 u Awissu 2012 Sors: Eurostat Noti: Eurostat. It-tieni Grafika: Dejta nieqsa għal 08'2012 għal 5 SM. Id-dejta użata: Ġunju għal EE u LV, Lulju għal EL, HU u UK Id-distakk bejn l-Istati Membri fl-impjiegi u l-indikaturi soċjali qed jikber. Dan huwa partikolarment viżibbli bejn pajjiżi Ewropej tan-Nofsinhar u periferali. L-Istati Membri li wrew reżiljazzjoni aħjar s'issa huma l-aktar pajjiżi Ewropej tat-Tramuntana u Ċentrali. Ix-xokkijiet jidhru li huma asimmetriċi iżda ta’ spiss pajjiżi b'relattivament swieq tax-xogħol mhux segmentati, b’sistemi soċjali qawwija u l-kapaċità li jaġġustaw temporanjament sigħat tax-xogħol u żmien ta’ xogħol (flessibbiltà interna) marru aħjar. Dejta reċenti turi li l-pagi u l-ispejjeż tax-xogħol bdew jappoġġaw bilanċjament mill-ġdid estern. Fl-2011, is-swieq tax-xogħol Ewropej urew sinjali ċari ta’ titjib fid-dinamiċi tal-pagi, bi spejjeż nominali ta' unitaijiet ta’ xogħol jogħlew moderatament wara tnaqqis reali fl-2010. Kumpens reali għal kull impjegat naqas f’madwar nofs l-Istati Membri fl-2011 u espanda b'rata taħt dik tal-produttività, li tikkonferma x-xejra li bdiet fl-2010 tas-sehem ta’ tnaqqis fil-pagi. Żviluppi fl-ispejjeż ta’ unità tax-xogħol nominali li huma xi ftit differenti mal-Istati Membri. B'mod ġenerali, żviluppi fl-ispejjeż tal-unità tax-xogħol qed isegwu aktar xejriet li jsostnu ribilanċjament estern fejn kull ma jmur hemm differenza ċara bejn pajjiżi bi ħtiġijiet aktar b’saħħithom biex inaqqsu l-qgħad u r-ribilanċjament tal-pożizzjonijiet esterni u l-pajjiżi b'irkupru aktar sostnut u eċċessi favorevoli fil-kont kurrenti. Figura 5: Ir-rata ta’ tkabbir annwali fl-ispejjeż tal-unità tax-xogħol nominali (2011Q2/2012Q2) u t-tendenza madwar tmien Stati Membri magħżula (dawk li rċevew Rakkomandazzjoni Speċifika għall-Pajjiż dwar il-kwistjoni ta’ pagi), 2008Q2-2012Q2 Nota: Dejta ta’ kull 3 xhur aġġustata staġjonalment Sors: Eurostat. L-ewwel Grafika: Għall-każ ta’ CY il-paragun huwa ma’ 2012Q1 2011Q1 u (m'hemmx dejta dwar 2012Q2) Sors: Eurostat Id-disinn ta’ qabel il-kriżi ta’ dinamiċi aktar b’saħħithom tal-pagi reali f'pajjiżi b'riżultati fqar tal-qgħad inbiddel mill-2010. Dawn l-iżviluppi kkontribwew għal titjib gradwali tal-kompetittività ta’ setturi orjentati lejn l-esportazzjoni. Id-domanda tax-xogħol u l-pagi tidher li hija aktar sostnuta fis-settur tal-affarijiet negozjabbli f’pajjiżi li stqarrew b’mod ċar jew kważi lestew proċess ta’ korrezzjoni ta' żbilanċi fil-kontijiet kurrenti. Barra minn hekk, l-evidenza turi li sal-2009 d-dinamiċi tal-pagi reali kienu aktar b’saħħithom, iżda li din ix-xejra inqalbet mill-2010. Id-dħul medju ta’ unità domestika qed jonqos f'ħafna Stati Membri. Bejn l-2009 u l-2011 id-dħul disponibbli domestiku gross niżel fi tnejn minn kull tliet Stati Membri u s-sitwazzjoni bejn il-pajjiżi tbiegħdet aktar. Fil-biċċa l-kbira tal-Istati Membri, il-kriżi ekonomika u tas-suq tax-xogħol imtawwla flimkien mal-ħtieġa biex tiġi segwita konsolidazzjoni fiskali (li tinvolvi tnaqqis fil-benefiċċji u żidiet fit-taxxi) dgħajfet l-effett protettiv tal-istabbilizzaturi awtomatiċi nazzjonali matul iż-żmien hekk kif benefiċjarji laħqu t-tmiem tal-intitolament ta’ benefiċċji jew iffaċċjaw tnaqqis fil-livelli ta’ benefiċċji. Bħala riżultat, id-dħul domestiku naqas speċjalment f’dawk l-Istati Membri fejn ir-riċessjoni kienet imtawwla. Miżuri ta’ konsolidazzjoni fiskali implimentati sal-2010 jidhru li kkontribwew biex titnaqqas b'mod sinifikanti d-dħul disponibbli domestiku. Figura 6: Bidla fl-introjtu disponibbli domestiku gross matul il-kriżi Sors: Eurostat, Kontijiet nazzjonali Is-sehem tal-popolazzjoni tal-UE li jirrapporta li l-unitajiet domestiċi tagħhom qed jesperjenzaw diffikultà finanzjarja jibqa’ storikament għoli, li ġeneralment żdied matul l-aħħar xhur. Iż-żieda ta’ sena fuq sena tal-2012 fl-indikatur tal-istress finanzjarju fost l-aktar kwintil baxx kien partikolarment qawwi fi Spanja u l-Italja (sa 10 pp) filwaqt li ġie rrappurtat tnaqqis f’6 Stati Membri. Dejta riċenti tindika livelli ogħla u forom iktar profondi ta’ faqar u esklużjoni soċjali. Il-proporzjon ta’ nies fir-riskju tal-faqar jew esklużjoni soċjali żdied f'għadd ta' Stati Membri sa mill-2008, li jiżboq in-numru li fih naqas. Xi gruppi kienu partikolarment milquta (inklużi t-tfal, familji b’ġenitur wieħed, tal-popolazzjoni fl-età attiva u aktar speċifikament żgħażagħ). L-evoluzzjoni fil-livell ta’ faqar tikkonferma li dawk fir-riskju ta’ faqar qegħdin jsiru ifqar f'bosta pajjiżi, speċjalment dawk fejn ir-rati tar-riskju ġenerali ta’ faqar huwa għoli. Fl-2010 fl-UE, id-dħul medju ta' persuni f'riskju ta’ faqar kien 22% inqas mil-limitu tal-faqar, li jixhdu approfondiment fid-differenza fil-faqar f'ħafna mill-Istati Membri sa mill-2008. Figura 7: L-iżvilupp fin-numru ta’ persuni fir-riskju tal-faqar jew l-esklużjoni soċjali (AROPE) madwar l-Istati Membri tal-UE bejn l-2008 u l-2011 Sors: EU-SILC; * dejta: SILC 2011(2010) Il-faqar tal-ħaddiema u l-polarizzazzjoni soċjali qed jiżdied f’bosta Stati Membri. Il-ħaddiema fqar jirrappreżentaw terz tal-adulti fl-età tax-xogħol fir-riskju tal-faqar fl-2011. Fl-2010, 8.4% tan-nies fl-impjiegi kienu qed jgħixu taħt il-limitu tal-faqar u r-riskju kien sinifikament ogħla għal familji bi tfal dipendenti (10.7%). Il-faqar tal-ħaddiema żdied b’mod sinifikanti fost in-nisa, iżda jibqa' ogħla għall-irġiel. Il-faqar fost dawk li jaħdmu żdied b’mod sinifikanti f’wieħed minn kull tliet Stati Membri bejn l-2006 u l-2010, inklużi xi Stati Membru mill-iktar rikki b’ekonomiji u swieq tax-xogħol aktar reżiljenti. Fatturi bħal aġġustamenti tal-pagi, it-tnaqqis tas-sigħat tax-xogħol, arranġamenti dwar xogħol b'ħinijiet iqsar u ż-żieda ta’ kuntratti part-time u temporanji setgħu kkontribwew għal dan. 2. Sfidi ewlenin tas-suq tax-xogħol Tendenzi riċenti tas-suq tax-xogħol huma parzjalment ir-riżultat ta' movimenti ċikliċi, u b'mod partikolari tal-kriżijiet ekonomiċi profondi, imma huma wkoll strutturali u istituzzjonali minħabba l-isfidi tas-suq tax-xogħol li jaffettwaw l-attività ekonomika u l-prestazzjoni tas-swieq tax-xogħol. Il-ħolqien nett tal-impjiegi (it-tkabbir fl-impjiegi) naqas b'mod konsistenti kemm fil-livell tal-UE u madwar l-Istati Membri, bl-eċċezzjoni tal-2010. Sa nofs l-2011 l-Ewropa kollha marret lura għal valuri ta’ rati ta’ tkabbir negattiv ta’ impjiegi. Dan huwa r-riżultat nett tax-xejra li qed tonqos ta’ sejbiet ta’ xogħol (nies qiegħda li jsibu impjieg) u xejriet li qed jiżdiedu f'separazzjonijiet f’impjiegi, li jsejħu għal politiki biex tiġi stimolata d-domanda għax-xogħol u mudell ta’ tkabbir rikk għal aktar impjiegi[3]. Madankollu, fl-istess waqt, programmi għall-ħolqien ta' impjiegi appoġġati mill-Fondi Strutturali u l-Fondi ta’ Koeżjoni jirrapportaw progress pożittiv sinifikanti kemm f’termini ta’ ħolqien ta’ impjiegi gross u start-ups appoġġati. Figura 8: Ir-rata tal-qgħad u r-rata għall-ksib ta’ xogħol fl-UE-27, 2007Q1-2011Q4 Sors: Kalkoli tas-Servizzi tal-Kummissjoni abbażi ta’ dejta mill-Eurostat Il-potenzjal tal-ħolqien ta’ impjiegi f'xi setturi ewlenin jista’ jiġi sfruttat iżjed jekk jiġu indirizzati n-nuqqasijiet fil-ħiliet. L-ekoindustrija hija stmata li toħloq madwar 8 miljun impjieg sal-2020, sa 2.8 miljun ta’ dawn l-impjiegi li joriġinaw minn miżuri ta’ effiċjenza tar-riżorsi, 2 miljuni mill-implimentazzjoni tal-politiki tal-effiċjenza fl-użu tal-enerġija u 3 miljuni aktar mill-iżvilupp tas-settur tal-enerġija rinnovabbli[4]. Fl-2012, l-għadd ta’ nies pprojettati biex jaħdmu fl-ekoindustriji speċifikament madwar l-UE hu mistenni li jkun ta’ 3.4 miljun, żieda minn 2.7 miljun fl-2008, li juri li anke fil-klima ekonomika attwali hemm potenzjal ta’ tkabbir fl-impjiegi fis-settur ekoloġiku. Bejn l-2005 u l-2009, is-settur tar-rinnovabbli kkontribwixxa għall-ħolqien ta’ aktar minn 300,000 impjieg ġdid. Matul il-perjodu 2008-2011, is-settur tas-"saħħa u l-ħidma soċjali" ħoloq madwar 1 866 000 impjieg ġdid. Barra minn hekk, id-domanda għal pożizzjonijiet ġodda f'dan is-settur hi mistennija li tiżdied bi projezzjoni ta’ 8 miljun opportunità ta' impjieg totali bejn l-2010 u l-2020. Għas-settur tal-ICT, sal-2015, hu mistenni li sa 700 000 pożizzjoni vakanti se jkun disponibbli għal prattikanti tal-ICT. Iż-żewġ setturi jiffaċċjaw sfidi simili biex jissostitwixxu forza tax-xogħol li qed tixjieħ ma’ ħaddiema iżgħar. In-nuqqas ta’ ħiliet sinifikanti huma rrappurtati b’mod ġenerali fi ħdan is-setturi tal-ekonomija ekoloġika, is-settur tal-ICT u l-kura tas-saħħa speċjalment għal impjiegi bi grad għoli ta' speċifiċità teknika. It-tassazzjoni fuq ix-xogħol għadha għolja u kompliet tiżdied f'għadd ta' Stati Membri, iżda bidliet fil-kompożizzjoni qed inaqqsu l-ispiża tax-xogħol. Porzjon għoli tat-taxxa huwa diżinċentiv għax-xogħol għal dawk li jaqilgħu introjtu sekondarju u għal ħaddiema b'ħiliet baxxi u bi dħul baxx u jista’ jkollu impatt negattiv fuq ir-rati ta’ impjieg tagħhom fil-livell globali. Fl-2011, il-medja tal-porzjon tat-taxxa għall-UE 27 kien ta’ 39.6% meta mqabbla ma’ 21% fl-Isvizzera, 29.5% fl-Istati Uniti u 30.8% fil-Ġappun u fil-Kanada. Bħala medja, il-porzjon tat-taxxa fl-Ewropa żdied b’0.3 punti perċentwali bejn l-2010 u 2011, li jaffettwa wkoll dawk li jaqilgħu paga baxxa. Iż-żidiet kienu ġeneralment l-ogħla fl-Istati Membri diġà mħassba bi porzjonijiet ta’ taxxa għoljin. Madankollu, dan kien prinċipalment minħabba tibdiliet fit-taxxi fuq id-dħul personali u f’għadd ta’ każijiet akkumpanjati bi tnaqqis fl-ispejjeż tas-sigurtà soċjali ta’ min iħaddem biex b’hekk jitnaqqsu l-ispejjeż tax-xogħol. Figura 9: Il-porzjon tat-taxxa totali għal dawk li jaqilgħu ftit (bl-użu ta’ 67% tal-paga medja bħala prokura għal dan il-grupp) fl-2011 u l-bidla annwali 2010-2011 Deskrizzjoni qasira: * Dejta għal pajjiżi mhux tal-OECD-UE (BG, LV, LT, MT u RO) hija disponibbli biss għall-2010; ** CY dejta għall-2007. Għal dawn il-pajjiżi, il-bidliet f’taxxa totali għall-perjodu 2009-2010 (għal CY għall-perjodu 2006-2007). Source: OECD Is-segmentazzjoni tas-suq tax-xogħol kompla jiżdied b’kuntratti temporanji u xogħol part-time li jespandu. Bejn l-2007 u l-2011 is-sehem ta’ impjegati li jaħdmu f’impjiegi għal żmien fiss jew part-time involontarju żdied f’21 mis-27 Stat Membru. Hemm diverġenzi kbar bejn l-Istati Membri iżda pajjiżi tal-Mediterran u l-Polonja huma kkaratterizzati mill-akbar segmentazzjoni. Il-leġiżlazzjoni assimetrika għall-ħarsien tal-impjiegi bejn impjiegi permanenti u ta’ terminu fiss/temporanji hija l-kawża ewlenija għas-segmentazzjoni tas-suq tax-xogħol. Fl-2011, 60.4% f’persuni bejn 15-64 sena li kienu qed jaħdmu fuq kuntratti temporanji għamlu dan b’mod involontarju. Il-probabbiltà li jiġu impjegati fuq kuntratt permanenti huwa aktar baxx fl-Istati Membri b’leġiżlazzjoni għall-ħarsien tal-impjiegi aktar strett. Figura 10: Sehem tal-impjegati li jaħdmu f’kuntratti għal żmien fiss jew part-time involontarju (fl-2007 u 2011) u t-tranżizzjonijiet minn impjieg temporanju għal permanenti (2010dejta) Deskrizzjoni qasira: *Dejta għal SI tirreferi għall-2011; * * Dejta għall-IE hija biss disponibbli għall-2007. Sors: Eurostat, LFS u SILC Iż-żgħażagħ huma ferm rrappreżentati żżejjed f'xogħol temporanju fuq is-swieq tax-xogħol tal-UE u s-sitwazzjoni tagħhom ilha tmur għall-agħar maż-żmien. Fl-2011, xi 42.5% tal-ħaddiema żgħażagħ fl-UE kienu qegħdin jaħdmu fuq kuntratti temporanji, meta mqabbel ma’ 14.0% tal-medja fil-popolazzjoni fl-età tax-xogħol. L-evidenza turi li fost iż-żgħażagħ, impjiegi temporanji jistgħu sa ċertu punt jservu ta' pass ‘il quddiem għal impjieg permanenti, iżda dan mhuwiex il-każ f’għadd ta’ Stati Membri oħra, fejn ir-rati ta’ tranżizzjoni minn kuntratti temporanji għal permanenti huma partikolarment baxxi. Figura 11: Impjegati f'xogħol permanenti u temporanju, l-impjiegi għal dawk li jaħdmu għal rashom u l-impjegati totali 2007Q1-2012Q1 (15-64), Sors: Eurostat L-impjiegi part-time jirrappreżentaw sehem sinifikanti għat-tkabbir tax-xogħol esperjenzat matul il-kriżi. Filwaqt li l-impjiegi totali naqsu bejn l-2008 u l-2010 u n-numru ta’ ħaddiema full-time naqas b'6.2 miljun, in-numru ta' persuni li jaħdmu part-time żdied b’1.1 miljun f’dak l-istess perjodu. L-espansjoni ta’ xogħol part-time kien stabbli f'dawn l-aħħar snin u laħaq 18,8% fl-2011. Madwar terz tan-nisa fl-impjiegi huma part-time meta mqabbel ma’ biss 8,1% tal-irġiel, u dan jirrifletti l-fatt li s-servizzi tal-kura tat-tfal jkopru biss 28% tat-tfal taħt l-età ta’ 3 snin u 84% ta' tfal ‘il fuq mit-3 snin. Hemm sinjali reċenti ta' deterjorament fit-tlaqqigħ tax-xogħlijiet fil-proċess fuq is-swieq tax-xogħol Ewropej. Għall-biċċa l-kbira tal-Istati Membri, il-kurva Beveridge, li jgħaqqad r-rati ta qgħad ma' postijiet vaknti, mexxa ‘l barra aktar lejn il-lemin. Madankollu, tliet Stati Membri imxew tul il-kurva Beveridge (BE, AT u FI) mill-bidu tal-2008 u għal Stat Membru wieħed il-kurva tkun bidla 'l ġewwa (DE), li turi titjib tas-swieq tax-xogħol u tal-proċess ta’ tqabbil. Id-deterjorament jista’ jkun konsegwenza ta’ nuqqasijiet ta' tqabbil bejn ħiliet u kwalifiki edukattivi meħtieġa għal ċertu xogħol, li jiżdied il-qgħad fuq żmien twil, reazzjoni inadegwata għal bidliet demografiċi u l-ineffiċjenzi fis-servizzi offruti mis-servizzi ta’ impjieg. Madankollu jista’ jkun ukoll il-konsegwenza ta' frizzjoni u ostakli għal mobilità ġeografika u okkupazzjonali u l-informazzjoni asimmetrika bejn min jimpjega u l-impjegati. Iċ-ċittadini Ewropej għadhom jaffaċċjaw ostakli legali, amministrattivi u prattiċi meta jiċċaqilqu bejn il-fruntieri. Aktar riformi huma previsti biex tittrasforma l-EURES[5] f'għodda skont id-domanda għal reklutaġġ intra-UE, it-tqegħid u t-tlaqqigħ tal-impjiegi, li tippermetti lill-Istati Membri biex jiżviluppaw servizzi tal-EURES tagħhom skont il-ħtiġijiet ekonomiċi speċifiċi tagħhom, pereżempju permezz ta’ appoġġ ta’ xogħlijiet fejn hemm nuqqas ta’ ħaddiema u gruppi speċifiċi ta' ħaddiema, inklużi ż-żgħażagħ. Figura 12: Il-Kurva Beveridge, UE-27, 2008 (Q1) – 2012 (Q3) Sors: Eurostat, id-dejta użata hija: (i) ir-rata tal-qgħad (UR,%), u (ii) l-indikatur tan-nuqqas ta’ ħaddiema (LSI,%), derivata minn riżultati ta’ stħarriġ tan-negozju tal-UE Qgħad strutturali persistenti jirriskja li ssir parti integrali. Iċ-ċaqliq ‘il barra rreġistrat fil-kurva Beveridge jista’ jkun temporanju, minħabba li s-suq tax-xogħol jikseb biex jirreaġixxi u jadatta għat-tibdil fl-attività ekonomika pereżempju permezz ta’ bidliet fid-dinamiċi tal-pagi, fit-taħriġ mill-ġdid jew f’politiki intensifikati attivi fis-suq tax-xogħol. Madankollu, il-bidla tista’ wkoll tipponta għal aktar problemi strutturali fit-tul li jheddu li jiżdied b'mod permanenti l-livell tal-qgħad strutturali. Id-dejta turi li l-livell ta’ qgħad strutturali imkejla b'rati tal-paga li ma jaċċellerawx ta’ qgħad (NAWRU) żdied fil-biċċa l-kbira tal-pajjiżi tal-UE sa mill-bidu nett tal-kriżi u li din iż-żieda tkun koevoluta mad-deterjorament tal-kurva Beveridge. Figura 13: Ir-rata tal-paga li ma taċċellerax (%) ta’ qgħad (NAWRU) għal kull Stat Membru Sors: AMECO Riċentement kien hemm tnaqqis fin-nefqa fuq politiki attivi tas-suq tax-xogħol għal kull persuna qiegħda. L-evidenza turi li l-politiki attivi tas-suq tax-xogħol għandhom effett pożittiv fuq r-rati tal-impjieg, partikolarment għan-nisa u ħiliet baxxi tal-popolazzjoni. Dawk l-Istati Membri bl-inqas livell ta’ qgħad fuq żmien twil huma wkoll fost dawk fejn il-livell ta’ parteċipazzjoni f’politiki attivi tas-suq tax-xogħol huwa l-ogħla, għalkemm fatturi oħra setgħu kkontribwew għal din il-prestazzjoni tajba. Madankollu, it-tnaqqis effettiv f’riżorsi ALMP għal kull persuna qiegħda naqas b’aktar minn 20% bejn l-2007 u l-2010[6]. Figura 14: Parteċipazzjoni fl-ALMP 2010 u r-rata tal-qgħad fuq żmien twil 2011 Sors: Eurostat L-effett ta’ assorbiment tas-sistema tal-protezzjoni soċjali fuq d-dħul ta’ unitajiet domestiċi bħala stabbilizzatur awtomatiku beda jiddgħajjef wara l-2009. Fl-ewwel fażi tal-kriżi, il-benefiċċji soċjali kellhom irwol importanti biex jsostnu d-dħul tal-unitajiet domestiċi. Fiż-żona tal-euro, il-benefiċċji soċjali netti u t-taxxi mnaqqsa kontribwew b’mod pożittiv għall-bidla f'introjtu disponibbli domestiku gross matul l-2009 u fl-ewwel żewġ kwarti tal-2010. Madankollu, fit-tieni fażi tal-kriżi ekonomika dan l-effett beda jiddgħajjef. Fi tmiem l-2010, il-kontribuzzjoni tal-benefiċċji soċjali għall-bidla fid-dħul ta’ kull unità domestika bdiet issir negativa. F’ċerti pajjiżi, aktar u aktar nies mhumiex koperti minn xi skema għal kollox. Id-dgħjufija hija relatata mat-tnaqqis ta’ intitolament għal benefiċċji matul iż-żmien, it-tneħħija gradwali ta' miżuri ta’ appoġġ inizjali għad-dħul diskrezzjonarju, u, f'ċerti pajjiżi, għat-tnaqqis fin-nefqa soċjali li kien parti mill-programmi ta’ konsolidazzjoni fiskali. Hemm differenzi sinifikanti bejn l-Istati Membri fl-effiċjenza tan-nefqa tagħhom, jiġifieri fl-eżiti u fl-effetti tat-tnaqqis tal-faqar li jiksbu effett għal kull unità ta’ nefqa meta x-xejriet tan-nefqa u strutturi f'dispożizzjonijiet ta’ protezzjoni soċjali huma simili. Is-sistemi ta’ taxxi u benefiċċji, huma fost l-aktar strumenti importanti biex jipprevjenu u jindirizzaw il-faqar fid-dħul. Fl-2010, in-nefqa fuq il-benefiċċji tal-ħarsien soċjali (esklużi l-pensjonijiet) naqset ir-rata tal-faqar fl-UE minn 26% għal 16%, jiġifieri b'37%. Madankollu, in-nefqa f’ammonti simili tal-Istati Membri fuq il-ħarsien soċjali kisbet aktar riżultati differenti, u viċi versa. Xi pajjiżi rnexxilhom inaqqsu r-rati tal-faqar fost it-tfal u l-anzjani jew l-assenza minħabba mard ma' nefqa inqas minn oħrajn. Xi pajjiżi jista’ jkollhom livelli aħjar ta’ benefiċċji għan-nies minħabba li rnexxilhom inaqqsu il-ħin li huma jiddedikaw fuq il-benefiċċji billi jġibuhom lura malajr għax-xogħol. Il-kisba ta’ bilanċ bejn mezzi universali u dawk il-benefiċċji ttestjati fuq il-mezzi u bejn benefiċċji fi flus kontanti u mhux bi flus li jistgħu jikkontribwixxu biex jattivaw in-nies biex jaħdmu. Il-kejl tan-nefqa għall-protezzjoni soċjali kontra t-tnaqqis tal-faqar jissuġġerixxi li xi sistemi huma aktar effiċjenti minn oħrajn. BG, LV, PL u RO huma miġbura fil-qasam ta’ nefqa baxxa b’impatt baxx; ES, IT, PT, CY (u EL) juru riżultati simili imma għal nefqa ikbar. Huma jaħdmu wkoll taħt il-medja tal-UE f'termini tat-tnaqqis tal-faqar tat-tfal. Għad baqa’ sfidi ewlenin fl-implimentazzjoni sħiħa ta’ strateġiji ta' inklużjoni attivi, li jiffokaw b’mod konkomitanti fuq appoġġ ta’ dħul adegwat, swieq tax-xogħol inklużivi u aċċess għal servizzi ta' kwalità. Moviment lejn politiki tal-benesseri attivi u l-indirizzar ta’ diżinċentivi finanzjarji li jaħdmu issa hija viżibbli f'ħafna Stati Membri. Madankollu, għad jeżistu differenzi persistenti fil-livell ta’ kopertura ta' assistenza soċjali u skemi ta’ dħul minimu mal-Istati Membri u sfidi għadhom hemm li jridu jilħqu gruppi li jesperjenzaw l-agħar forom ta’ faqar (bħal dawk bla dar u r-Roma). Li jiġi żgurat appoġġ ta’ dħul adegwat hija għodda effettiva għal tħaffif tat-tranżizzjoni lejn ix-xogħol, il-promozzjoni tal-inklużjoni soċjali u li tkun xprunata d-domanda globali. Kura tat-tfal ta’ kwalità u affordjabbli tappoġġja l-parteċipazzjoni tal-ġenituri fis-suq tax-xogħol u jagħtu t-tfal l-aħjar opportunitajiet fil-ħajja, iżda l-evidenza turi li l-familji l-aktar vulnerabbli jkunu ġeneralment b’rati aktar baxxi ta’ parteċipazzjoni minħabba fatturi bħad-disponibbiltà u l-aċċess, l-affordjabbiltà, l-eliġibbiltà, l-għażla tal-ġenituri. 3. L-implimentazzjoni tar-riformi strutturali fis-suq tax-xogħol Il-Kunsill Ewropew ta' bejn l-1 u t-2 ta' Marzu 2012, bbażat fuq is-SAT tal-Kummissjoni tal-2012, stabilixxa l-politika għall-Istati Membri biex jissottomettu l-programmi nazzjonali ta' riforma tagħhom li fihom il-pjanijiet għar-riformi tas-suq tax-xogħol għall-kisba tal-miri ewlenin tal-UE stabbiliti fil-linji gwida dwar l-impjiegi. Abbażi tal-proposti mill-Kummissjoni, il-Kunsill adotta r-rakkomandazzjonijiet speċifiċi għall-pajjiż li jenfasizzaw l-oqsma li fihom l-Istati Membri għandhom iwettqu riformi politiċi f’numru ta’ oqsma fi ħdan il-qafas globali tal-linji gwida għall-Politiki tal-Impjieg. It-taqsima li ġejja tirrifletti l-miżuri tal-politika meħuda mill-Istati Membri fid-dawl tal-PNR tagħhom u l-prijoritajiet stipulati fis-SAT tal-2012. 3.1. Il-mobilizzazzjoni tax-xogħol għat-tkabbir: Diversi Stati Membri (BE, CZ, EE, HU, IE u PT) qegħdin jieħdu passi biex isaħħu l-politiki attivi tas-suq tax-xogħol (ALMPs) u tas-Servizzi Pubbliċi tal-Impjieg (SPI). Fil-BE, żdiedu s-sussidji fil-pagi għall-impjegati kkunsidrati bħala “impjegati b’għarfien” (jiġifieri riċerkaturi mis-setturi privati u pubbliċi). Fir-CZ, servizz lill-komunità huwa użat bħala miżura ta' attivazzjoni, ikkoordinat mill-Uffiċċju tax-Xogħol. Fl-EE l-Programm ta’ Xogħol ġdid għall-2012-2013 joffri għażla usa' ta’ ALMPs u jespandi l-grupp fil-mira intitolat għal miżuri differenti. Fl-HU l-ALMPs ġew rinfurzati b’enfasi fuq it-taħriġ ta’ impjegati PSE, bl-iżvilupp ta’ mudelli ta’ servizz orjentati lejn il-klijent, pakkett ta' servizzi għal mikro- SMEs, l-espansjoni tal-funzjonijiet ta' portal tal-PSE u e-servizzi u t-trasformazzjoni ta' skemi ta’ xogħol pubbliku. Fl-IE il-kundizzjonalità qiegħda tissaħħaħ biex tiżgura li ħaddiema part-time huma mħeġġa jieħdu impjieg full time. Finalment, fil-PT qed jittieħdu miżuri sabiex tiżdied l-effettività tal-PSE u skemi ta' sussidju għall-pagi ġew introdotti għal dawk qiegħda. Fl-2011 u fl-2012, il-piż tat-taxxa fuq ix-xogħol għadu għoli b’żieda globali fil-prezz tax-xogħol anke jekk sar xi progress għal xi kategoriji ta’ ħaddiema vulnerabbli bħal impjegati b’ħiliet baxxi/bi dħul baxx. Ħafna Stati Membri (BE, DK, CY, FI, EL, ES, IE, IT, FR, LU, NL, PT, SL, UK) reċentement żdiedu t-taxxa fuq id-dħul personali, spiss permezz ta’ żieda fir-rati statutorji. Ħafna drabi dan kien magħmul fuq bażi temporanja fil-forma ta’ imposti ġenerali jew kontribuzzjonijiet ta’ solidarjetà għal dawk bi dħul għoli (GR, IT, CY, LU, PT, SP). AT u CZ jippjanaw ukoll li fi ftit żmien jintroduċu miżuri simili. Kontribuzzjonijiet tas-sigurtà soċjali kienu żdiedu wkoll f'ħafna pajjiżi (AT, BG, CY, FR, EL, HU, LV, PL, PT, UK). Miżuri li jnaqqsu t-taxxa fuq ix-xogħol kienu prinċipalment immirati biex jiżdiedu l-inċentivi għax-xogħol għal gruppi speċifiċi u ġeneralment involvew bidliet fil-bażi għat-taxxa. Fil-BE pereżempju, sett sħiħ ta’ tnaqqis tas-sigurtà soċjali huwa mmirat lejn iż-żgħażagħ, impjegati bi paga baxxa u impjegati anzjani, u l-ingaġġar ġdid fl-SMEs jew persuni li jaħdmu għal rashom. Il-miżuri ta’ ħelsien mit-taxxi kienu wkoll mogħtija lil dawk bi dħul baxx u medju billi żiedu krediti tat-taxxa u l-konċessjonijiet bażiċi fil-FI u fl-HU. Fir-SE żdiedu l-konċessjonijiet fuq dħul bażiku għad-dħul mix-xogħol għal persuni ta' aktar minn 65 sena li jimmiraw li jżidu ż-żmien tax-xogħol tal-ħajja. Qed jittieħdu varjetà ta’ miżuri biex jippromwovu l-ħolqien ta' negozju u xogħol indipendenti (AT, BE, BG, EE, ES, IE, MT, HU, PL, PT, UK). Fl-AT, proġett pilota jipprovdi appoġġ addizzjonali għal apprentisti u kumpaniji li joffru postijiet ta' apprendistat li jinkludu wkoll servizzi ta’ pariri legali u medjazzjoni. Fil-BE, jittieħdu miżuri biex jittejjeb l-aċċess għall-kreditu għal kumpaniji, jippromwovu simplifikazzjoni amministrattiva, jew inaqqsu l-kontribuzzjonijiet tas-sigurtà soċjali fis-settur Horeca. Fil-BG, l-impjieg għal dawk li jaħdmu għal rashom huwa promoss permezz ta’ gwida, taħriġ u għajnuna biex jibdew negozju għal rashom jew permezz tal-għoti ta’ tagħmir u tiswijiet ta’ impriżi żgħar li għadhom kif ġew stabbiliti. Fl-ES il-ħolqien ta’ negozji qed jiġi simplifikat permezz ta' tnaqqis tal-piż amministrattiv fuq negozji iżgħar u jippermetti ħinijiet ta’ ftuħ itwal fiż-żoni turistiċi. Fl-IE, firxa ta’ għajnuniet huma pprovduti li jinvolvu għotjiet kapitali, b’fondi għal self u garanziji, inċentivi għan-negozji ġodda eċċ. F’MT, qed jittieħdu miżuri biex titnaqqas il-burokrazija għal dawk li jaħdmu għal rashom u “Skema ta’ Garanzija Mikro” ġiet imħabbra biex jgħinu nies li jaħdmu għal rashom u n-negozji ż-żgħar biex jiksbu garanziji għas-self bankarju. Fil-PL, l-intraprenditorija, l-impjiegi għal dawk li jaħdmu għal rashom u l-attività tan-negozju huma promossi permezz tal-FSE. Fil-PT l-aċċess għall-kreditu huwa pprovdut lill-intraprendituri u dawk li jaħdmu għal rashom, u huwa pprovdut appoġġ tekniku għal persuni qiegħda li jridu joħolqu n-negozju tagħhom stess. Fir-Renju Unit, l-Iskema ta’ Garanzija tas-Self Nazzjonali ġiet msaħħa biex tinkoraġġixxi banek sabiex isellfu b’mod aktar liberu lill-SMEs. Xi Stati Membri ħadu l-miżuri li jadattaw il-benefiċċji tal-qgħad biex jiffaċilitaw ir-ritorn lejn ix-xogħol (BE, ES, IE, IT, SE). Fil-BE, ir-riforma adottata tas-sistema tal-benefiċċju tal-qgħad timplika li l-konċessjonijiet qed jonqsu aktar kmieni u aktar malajr minn qabel. Fl-ES, il-benefiċċju tal-qagħad tnaqqas għal diversi gruppi. Fil-PT liġi ġdida tnaqqas it-tul massimu u l-ammonti tal-benefiċċji tal-qgħad bil-ħsieb li tnaqqas ir-riskju ta’ dipendenza fuq il-benefiċċji u tal-qgħad fit-tul. Fir-SE, ġew introdotti aktar regoli stretti ta’ eliġibbiltà, rati ta' sostituzzjoni għal dħul iktar baxx u tul massimu għal benefiċċji tal-qgħad. Aktar sforzi għat-tisħiħ ta’ responsabbiltà reċiproka qed isiru fl-ES, billi jagħqdu l-kundizzjonalità mal-parteċipazzjoni fl-ALMP. Fl-IE, ġie introdott fowkus iktar ċar dwar il-kundizzjonalità għal dawk li qed ifittxu x-xogħol b'enfasi partikolari fuq in-nies qiegħda fit-tul. Fl-IT, is-sistema l-ġdida tal-assigurazzjoni soċjali għall-impjiegi se gradwalment tieħu post is-sistema attwali ta' benefiċċji tal-qgħad. Għadd ta’ Stati Membri ħadu miżuri biex jindirizzaw l-issettjar tal-pagi biex jiġi żgurat li l-pagi jiżviluppaw f'konformità mal-produttività (EL, ES, PT). Fl-ES, riforma riċenti fis-suq tax-xogħol tagħti l-prijorità lil deċiżjonijiet fuq livell ta’ kumpanija dwar is-sigħat ta’ xogħol u pagi u tagħmilha aktar faċli għal kumpaniji biex jagħżlu l-esklużjoni ta' ftehimiet settorjali. Fil-PT żviluppi fil-pagi li jkunu konsistenti ma’ kundizzjonijiet fil-livell ta’ kumpaniji huma żgurati billi jeżentaw ftehimiet kollettivi fejn assoċjazzjoni ta’ dak li jħadem jkopri inqas minn 50% tal-forza totali tax-xogħol. Fil-DE, is-sistema tal-pagi minimi settorjali tiġbor fiha aktar u aktar setturi. Fl-HU, il-Kodiċi tax-Xogħol il-ġdida daħlet fis-seħħ mill-1 ta’ Lulju 2012, li timplika żieda fil-paga minima ta’ 19%. Miżuri ta’ iffissar tal-pagi huma introdotti fl-EL flimkien mad-deċiżjoni li jnaqqsu l-pagi minimi u jintroduċu paga minima differenzjata għaż-żgħażagħ. Miżuri għat-tisħiħ tal-mobbiltà tax-xogħol ġew meħuda minn għadd ta' Stati Membri (AT, BG, DE, ES, LV, HU). Fl-AT, l-introduzzjoni tal-Karta Ħamra-Bajda-Ħamra, sistema ta’ punteġġ ibbażata fuq kriterji għal aċċess għas-suq tax-xogħol ta’ ċittadini ta’ pajjiżi terzi, tlestiet billi infetħet ukoll għal ħaddiema tas-sengħa f’professjonijiet fejn hemm nuqqas ta' ħaddiema. Fil-BG, l-adozzjoni ta’ Qafas Nazzjonali tal-Kwalifiki għandu jiżgura t-trasparenza ta' taħriġ vokazzjonali tal-istudenti u l-ħaddiema u l-ħtiġijiet ta’ min iħaddem dwar is-sistemi edukattivi u ta’ taħriġ. Fid-DE, ġiet approvata liġi li tbaxxi l-limitu tad-dħul ta’ migranti b’edukazzjoni universitarja minn barra l-UE. Fil-LV, ġiet proposta skema għal benefiċċju ta’ rilokazzjoni biex jikkumpensaw lill-ħaddiema li ċċaqalqu minn fejn jgħixu biex jaħdmu f’lokalità/muniċipalità oħra. Fl-HU l-Gvern jappoġġja l-mobbiltà billi jagħti appoġġ finanzjarju għal ħlasijiet tal-kera għal persuni qiegħda rreġistrati li jmorru jgħixu 100 kilometru mill-post tal-oriġini tagħhom. L-Istati Membri qed jieħdu miżuri biex jitnaqqas il-ħruġ bikri mis-suq tax-xogħol (AT, BE, ES, DK, IE, NL, HU, UK). Fl-AT, riformi ġew introdotti biex jitnaqqas in-numru ta’ pensjonijiet tal-invalidità. Fil-BE, il-limitu ta’ età għal aċċess tal-impjegati anzjani għas-sistema ta’ kreditu ta' ħin żdiedet u s-sistema ta’ rtirar kmieni mix-xogħol part-time twaqqfet. Fid-DK, pjanijiet ta’ riforma tal-pensjonijiet tad-diżabbiltà jeħtieġu li possibbiltajiet ta’ attivazzjoni jispiċċaw qabel ma jitqies l-irtirar bikri. Fl-ES, l-iskeda għal żieda fl-età statutorja tal-irtirar se tiġi aċċellerata, bl-età tal-irtirar kmieni se tiżdied minn 61 sa 63 ma’ pieni akbar għal irtirar kmieni, u sospensjoni mill-aċċess għall-irtirar parzjali għal sentejn. Fl-IE inizjattivi ġodda se jippermettu lin-nies li jirċievu ħlas ta’ Mard jew ta’ Invalidità biex kemm jaħdmu u wkoll biex jirċievu appoġġ ta’ dħul u l-età legali tal-irtirar se tiżdied għal 68 mill-2028. Fl-NL, qed jittieħdu passi biex gradwalment tiżdied l-età tal-pensjoni għal 67 sal-2023 u wara jista’ jkun marbut mal-istennija tal-għomor. Fl-HU l-irtirar kmieni ġie abbandunat bħala regola ġenerali. Il-Gvern tar-Renju Unit riċentement ħabbar pjanijiet biex jorbot l-età tal-pensjoni mal-istennija tal-għomor. Il-miżuri jiffukaw ukoll fuq il-promozzjoni ta’ ħajja tax-xogħol itwal (AT, BE, BG, DE, EE, FI, LU, PL, UK). Fl-AT, miżuri attivi tas-suq tax-xogħol, miżuri ta’ integrazzjoni professjonali mill-ġdid u taħriġ mill-ġdid, konċessjonijiet part-time u s-sussidji tal-impjiegi huma disponibbli għal ħaddiema iktar anzjani b’debbolezzi tas-saħħa. Fil-BE, minn tkeċċijiet kollettivi, il-kumpaniji b'aktar minn 20 impjegat huma mġiegħla japplikaw l-istess struttura ta’ età fl-istruttura tal-età tal-kumpanija u se jkunu obbligati jiżviluppaw pjan annwali għall-impjegati minn 45 u aktar. Fil-CZ, l-età tal-pensjoni se tiżdied b’xahrejn kull sena mingħajr limitu wara r-riforma tal-pensjoni adottata fi tmiem l-2011. Fl-EE, l-enfasi hija fuq il-ħaddiema anzjani, il-parteċipazzjoni fit-tagħlim tul il-ħajja u l-assigurazzjoni tas-saħħa tagħhom. Fl-FI, qed isiru sforzi biex titjieb il-kwalità tal-ħajja tax-xogħol u l-benesseri fuq il-post tax-xogħol bħala mezz biex tiġi estiża l-ħajja tax-xogħol. Fil-LU l-kumpaniji b'aktar minn 150 impjegat huma mġiegħla biex jipprovdu iżjed appoġġ lil ħaddiema aktar anzjani f’kumpaniji. Fil-PL, qed isiru sforzi biex jiżdiedu l-opportunitajiet tat-tagħlim għal persuni anzjani u titjieb il-kwalità ta’ edukazzjoni għal persuni anzjani. Fir-Renju Unit, l-età tal-irtirar awtomatika ġiet abolita f'Ottubru 2011. Xi Stati Membri ħadu miżuri li ma jappoġġawx l-estensjoni tal-ħajjiet tax-xogħol. Fil-CZ, se jkun hemm żieda fit-tassazzjoni tax-xogħol ipprovdut mill-pensjonanti, li probabbilment se jnaqqas il-parteċipazzjoni ta' persuni anzjani fis-suq tax-xogħol. Fi FR il-possibbiltà ta’ irtirar mas-60 sena għal dawk li jkunu bdew jaħdmu mat-18-il sena, jekk ikunu kkontribwixxew b’mod adegwat għas-sistema ta’ protezzjoni soċjali ġiet istitwita mill-ġdid. Fl-HU l-età tal-irtirar tal-impjegati pubbliċi kollha, esklużi dawk li jaħdmu fis-settur mediku, saret mandatorja. 3.2. Appoġġ għall-impjiegi speċjalment taż-żgħażagħ Ittieħdu numru ta’ miżuri biex isostnu l-impjiegi taż-żgħażagħ speċjalment dawk li m’għandhomx impjieg, edukazzjoni jew taħriġ. Il-FI qed tniedi Garanzija għaż-Żgħażagħ komprensiva biex joffru x-xogħol liż-żgħażagħ, skemi ta’ taħriġ, jew studju, sessjoni ta’ ħidma jew post għal riabilitazzjoni tas-suq tax-xogħol fi żmien 3 xhur tal-qgħad. Grupp ta’ pajjiżi (BE, BG, ES, CY, IE, PL, PT, SE u SI) qed jippromwovu inizjattivi li jimmiraw lejn it-titjib tal-kwalità ta’ kuntratti ta’ apprendistati u ta' skemi ta’ taħriġ. Fil-BE, ġiet introdotta skema ikbar ta’ skemi ta’ taħriġ fi ħdan kumpaniji għal nies qiegħda taħt il-25 sena li ma sabux impjieg wara sitt xhur tal-integrazzjoni fix-xogħol. Fil-BG skemi ta’ taħriġ huma promossi fl-uffiċċji ċentrali u reġjonali tal-amministrazzjoni pubblika u jagħtu prijorità lil żgħażagħ b’diżabilitajiet. Fl-IE, inizjattivi huma meħuda biex jattivaw u jtejbu l-ħiliet ta’ żgħażagħ permezz ta’ 5,000 skema ta’ taħriġ b’tul ta’ bejn 6 u 9 xhur. Fl-ES, ittieħdu passi biex tiżviluppa kuntratt għall-edukazzjoni u l-apprendistat, u biex tiġi stabbilita sistema ta’ taħriġ vokazzjonali doppju. Fil-PL proġett pilota qed jimmira għal dawk qiegħda li għandhom inqas minn 30 sena b’appoġġ individwali ta’ tutur, b’taħriġ intern u b’vawċers ta’ taħriġ. Fil-PT skemi ta’ taħriġ okkupazzjonali u l-allokazzjoni ta’ impjiegi huma appoġġjati. Fl-SI ż-żgħażagħ qiegħda taħt it-30 sena huma offruti impjieg għal perjodu ta' 15-il xahar u l-gvern qed jippromwovi apprendistat volontarju fi ħdan l-Amministrazzjoni tat-Taxxa u l-Prevenzjoni tal-Korruzzjoni f’istituzzjonijiet. Fir-SE, il-gvern jagħti kumpaniji sa EUR 2,750, għal kull student u sena, biex iħeġġeġ il-provvista tal-pożizzjonijiet ta’ apprendistat f'postijiet tax-xogħol, u l-għotja statali qed tiġi proposta biex tiżdied aktar fl-2014-16. Azzjonijiet konkreti oħra għall-appoġġ taż-żgħażagħ li m’għandhomx impjieg, edukazzjoni jew taħriġ jinkludu programmi ffokati fuq id-dimensjoni tat-taħriġ vokazzjonali (DE, LV, FI), taħriġ fuq ix-xogħol stess (LT) u dwar l-appoġġ finanzjarju (HU). Fil-DE żgħażagħ minn familji immigranti issa għandhom opportunitajiet imtejba biex jidħlu f'programm ta' taħriġ vokazzjonali. Fil-LT il-proġett "Żieda fl-Impjiegi taż-Żgħażagħ", immirat lejn il-persuni li għandhom anqas minn 29 sena jissussidja pagi u spejjeż għall-ksib ta’ ħiliet ta’ organizzazzjoni fuq il-post tax-xogħol. Fil-LV, persuni bejn il-15 u l-24 sena bla xogħol jingħataw l-opportunità matul perjodu ta’ disa’ ġimgħat biex jippruvaw esperjenza fi tliet vokazzjonijiet differenti f'istituzzjoni ta’ taħriġ vokazzjonali. Fl-HU ġiet introdotta l-“garanzija tal-ewwel impjieg", li tipprovdi kumpens għall-paga lil dawk li jħadmu inkluż l-paga gross u l-kontribuzzjoni tas-sigurtà soċjali. F'għadd ta' Stati Membri ġew stabbiliti sħubijiet mal-imsieħba soċjali biex jippromwovu apprendistati ta’ kwalità jew kuntratti ta’ taħriġ (BG, CZ, FR, IE, IT, LU, RO u SK). Fil-BG miżuri għandhom l-għan li jipprovdu jew jagħtu sostenn għall-ispejjeż tal-investiment u tax-xogħol għall-ħolqien tal-impjiegi għaż-żgħażagħ. Fir-CZ, proġett iffinanzjat mill-FSE, jappoġġja l-ispejjeż ta' skemi ta’ taħriġ lil kumpaniji, notevolment il-gradwati u l-persuni li għandhom nuqqas ta’ esperjenza ta' xogħol u għad iridu jitlestew il-profili tal-ħiliet tagħhom. Fl-IE miżuri ġodda jipprovdu postijiet ta’ taħriġ addizzjonali għal dawk qiegħda permezz ta’ kollaborazzjoni u impenn bejn min iħaddem u l-intraprenditorija u l-edukazzjoni u dawk li jipprovdu t-taħriġ. Fir-RO, intrapriżi li jimpjegaw ħaddiema żgħażagħ taħt l-età ta’ 25 se jirċievu għal kull ħaddiem impjegat sena ta' eżenzjoni mill-ħlas tal-kontribuzzjonijiet ta’ assigurazzjoni soċjali fl-SK, l-impjiegi fis-settur privat se jkunu sussidjati sal-livell ta’ paga minima għal sena filwaqt li min iħaddem għandu jikkontribwixxi għal mill-inqas sitt xhur. Miżuri li jirriformaw il-leġiżlazzjoni tal-protezzjoni tal-impjiegi għadhom biss ittieħdu fi ftit pajjiżi (HU, SK u IT). Fl-HU il-bidliet jinkludu r-regolamenti ta’ żamma ta’ impjiegi multipli, ir-regolament ta’ arranġamenti għal ħinijiet tax-xogħol flessibbli u s-simplifikazzjoni tar-regoli ta’ tkeċċija. Il-PT naqqas ħlasijiet għal terminazzjonijiet għal 20 ġurnata għal kull sena ta’ xogħol kemm għal kuntratti ta’ żmien indefinit u kuntratti għal żmien definit u taffa d-definizzjoni ta’ tkeċċijiet individwali għal raġunijiet ekonomiċi. Fl-IT il-leġiżlazzjoni li tirregola tkeċċijiet individwali nġusti f’kumpaniji b’aktar minn 15-il impjegat, ġiet riveduta biex tiżdied il-flessibbiltà mal-ħruġ mis-suq tax-xogħol u miżuri ġew introdotti biex jillimitaw l-abbużi ta’ kuntratti atipiċi tax-xogħol. Fis-SK ittieħdu miżuri biex jirrestrinġu t-tul massimu u n-numru ta’ kuntratti ta' żmien definit suċċessivi u neħħew eċċezzjonijiet għall-aġenziji tax-xogħol temporanju. Huma biss ftit Stati Membri li qed jagħmlu progress dwar l-adattament ts-sistemi ta' edukazzjoni u s-sistemi ta’ taħriġ biex jirriflettu l-ħtiġijiet tas-suq tax-xogħol (BE, IE, LT, MT u SK). Fl-IE l-miżuri għandhom l-għan li jgħinu l-persuni qiegħda u nies li qabel kienu jaħdmu għal rashom biex jibqgħu kemm jista’ jkun qrib fis-suq tax-xogħol billi ikollhom aċċess għal opportunitajiet ta’ edukazzjoni ogħla u taħriġ part-time biex itejbu l-ħiliet jew jitħarrġu mill-ġdid f’oqsma fejn opportunitajiet ta’ xogħol sostenibbli huma probabbli li jirriżultaw. Fil-LT, il-kwalifiki se jiġu analizzati f’diversi stadji sabiex jipprovdu informazzjoni aħjar lin-nies dwar l-istruttura tad-domanda tal-ħiliet u biex jidentifikaw l-ispeċjalitajiet li huma l-aktar mitluba. F’MT, l-istudenti huma mħeġġa biex ikomplu l-edukazzjoni tagħhom permezz ta’ kwalifiki meħtieġa mill-industrija u permezz ta’ kreditu fiskali li jkopri sa 80% tal-miżati tal-kors imġarrba. Is-SK dan l-aħħar adotta l-Att dwar l-edukazzjoni u t-taħriġ vokazzjonali li għandu l-għan li jsaħħaħ ir-rabtiet bejn il-ETV u l-ħtiġijiet tas-suq tax-xogħol. Wkoll fi-BE l-Komunitajiet kollha ħadu miżuri biex jirriformaw it-taħriġ vokazzjonali bil-għan li tissaħħaħ il-kwalità tiegħu, il-flessibbiltà u r-rabtiet mar-rekwiżiti tas-suq tax-xogħol. Ittieħdu numru ta’ miżuri biex jirrevedu l-kwalità u l-finanzjament tal-universitajiet (IT, LV u MT). L-IT ħadet passi biex tonqos il-ġenerożità hekk kif miżati għat-tagħlim huma maħsuba li jiżdiedu bejn 25% u 100%. Fir-rigward ta’ boroż ta’ studju, MT biss ħabbret il-kontinwazzjoni taż-żewġ skemi ta’ boroż ta’ studju. Il-LV għamlet skala kbira ta’ valutazzjoni ta’ aktar minn 800 programmi ta’ studju ta’ edukazzjoni ogħla u numru ta' riformi huma maħsuba li jiġu implimentati, inklużi r-riforma fil-proċess ta' akkreditazzjoni, l-iżvilupp ta' mudelli ġodda ta’ finanzjament tal-universitajiet u r-riforma tal-ġestjoni tal-universitajiet. Minkejja s-sejħa tas-Semestru Ewropew biex tingħata prijorità għan-nefqa pubblika favur it-tkabbir, hemm evidenza li qed ikun hemm tnaqqis għad-detriment tal-investiment fl-edukazzjoni. Għadd sinifikanti ta’ Stati Membri naqsu n-nefqa fl-edukazzjoni f'snin konsekuttivi fl-2011 u l-2012 (EE, IT, LV, LT, UK) jew fl-2011 jew fl-2012 (BE, BG, IE, FR, CY, HU, PL, RO, SK, FI). Diskussjonijiet dwar fowkus fuq il-konsolidament tal-baġit fuq kwistjonijiet ta’ edukazzjoni wkoll fl-ES. B’kuntrast, il-baġits baqgħu stabbli jew żdiedu f'CZ, DK, LU, MT, AT. 3.3. Protezzjoni ta’ persuni vulnerabbli Għadd ta’ Stati Membri ħadu passi biex jindirizzaw l-effettività tas-sistemi ta' ħarsien soċjali (EE, LV u ES). Fl-EE, id-disponibbiltà ta’ benefiċċji ta' assigurazzjoni għall-qgħad se jiżdied b'mod sinifikanti mill-2013 ’il quddiem li jakkumpanjaw u bħala kontrobilanċjament tar-riforma tal-leġiżlazzjoni tal-impjiegi tal-2009. Fl-IE, minkejja tnaqqis ġenerali tal-benefiċċji soċjali, persuni vulnerabbli għadhom jirċievu appoġġ tad-dħul, għalkemm f’livell iżjed baxx. Fil-LV benefiċċji tal-qgħad mhux se jibqgħu jiddependu fuq l-iskema tal-assigurazzjoni tal-anzjanità iżda se tkun ibbażata fuq tnaqqis tal-kopertura sa 9 xhur. Fl-ES l-attivaz