MT Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea C 11/21

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “It-tisħiħ tal-awtonomija soċjali u l-integrazzjoni taċ-ċittadini tar-Roma fl-Ewropa” (opinjoni addizzjonali)

2013/C 11/05

Relatur: is-Sur TOPOLÁNSZKY

Nhar is-17 ta’ Jannar 2012, il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew iddeċieda, b’konformità mal-Artikolu 29(2) tar-Regoli ta’ Proċedura tiegħu, li jħejji Opinjoni addizzjonali dwar

It-tisħiħ tal-awtonomija soċjali u l-integrazzjoni taċ-ċittadini tar-Roma fl-Ewropa

(Opinjoni addizzjonali).

Is-Sezzjoni Speċjalizzata għax-Xogħol, l-Affarijiet Soċjali u ċ-Ċittadinanza, inkarigata sabiex tipprepara l-ħidma tal-Kumitat dwar is-suġġett, adottat l-Opinjoni tagħha nhar it-23 ta’ Ottubru 2012.

Matul l-484 sessjoni plenarja tiegħu li saret fl-14 u l-15 ta’ Novembru 2012 (seduta tal-14 ta’ Novembru), il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew adotta din l-Opinjoni b’127 vot favur, vot wieħed (1) kontra u 12-il astensjoni.

1. Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

1.1 Il-KESE jilqa’ b’sodisfazzjon u b’tama qawwija l-miżuri meħudin reċentement mill-Kummissjoni Ewropea, il-Parlament Ewropew, il-Kunsill Ewropew, korpi oħra tal-UE u l-Istati Membri differenti favur l-inklużjoni soċjali u l-integrazzjoni tar-Roma Ewropej, u b’mod partikolari l-istrateġija qafas tal-Kummissjoni Ewropea u l-adozzjoni ta’ strateġiji nazzjonali għall-integrazzjoni tar-Roma.

1.2 Fl-istess ħin, il-Kumitat jiġbed l-attenzjoni għall-fatt li “dawn l-isforzi kollha ma wasslux għal soluzzjoni deċiżiva kontra d-diskriminazzjoni li jesperjenzaw ir-Roma u lanqas għal titjib tal-kwalità tal-ħajja tagħhom …”.

1.3 Fl-2011, f’opinjoni esploratorja dwar din il-kwistjoni (1) il-KESE esprima t-tħassib tiegħu dwar l-adeżjoni tal-organizzazzjonijiet ċivili u r-Roma fl-istrateġiji nazzjonali għall-integrazzjoni tar-Roma, u ressaq għadd ta’ proposti.

1.4 Il-konklużjonijiet tal-istudju mitlub mill-KESE li sar fis-27 Stat Membru – flimkien mal-konklużjonijiet tal-istudji mwettqa mill-Koalizzjoni għal Politika Ewropea tar-Roma (European Roma Policy Coalition – ERPC) u minn organizzazzjonijiet oħra tas-soċjetà ċivili - jagħtu xhieda li fost dawk li jitkellmu f’isem ir-Roma, l-organizzazzjonijiet ċivili u r-rappreżentanti tagħhom jeżisti mhux biss livell għoli ta’ nuqqas ta’ informazzjoni u nuqqas ta’ sodisfazzjon, iżda wkoll frustrazzjoni u sfiduċja b’mod wiesa’. Jidher li l-istrateġiji nazzjonali għall-integrazzjoni tar-Roma ma ssodisfawx fi ħdan din il-komunità l-aspettativi li kulma jmur qed jikbru u l-fiduċja sinċiera li l-istrateġija tkun tista’ ttejjeb b’mod sostanzjali l-integrazzjoni tar-Roma fis-soċjetà.

1.5 Il-mezzi u r-riżorsi disponibbli biex jintlaħqu l-għanijiet tal-istrateġiji nazzjonali għall-integrazzjoni tar-Roma ma jidhrux li huma biżżejjed biex jinnewtralizzaw l-impatt persistenti tad-diskriminazzjoni u tal-esklużjoni u l-implikazzjonijiet negattivi tagħhom għall-kwalità tal-ħajja u l-opportunitajiet fil-ħajja taċ-ċittadini Roma. Għaldaqstant, il-Kumitat jiġbed l-attenzjoni għall-importanza li jiġu kkoordinati l-politiki u li jiġu previsti riżorsi adatti għall-għanijiet li jridu jintlaħqu.

1.6 Il-KESE huwa tal-fehma li l-ippjanar u l-implimentazzjoni ta’ strateġiji nazzjonali għall-integrazzjoni tar-Roma għandhom dejjem ikunu bbażati fuq id-drittijiet biex jiġi żgurat li jiġu rispettati d-drittijiet tal-bniedem u d-drittijiet fundamentali.

1.7 Il-Kumitat jisħaq fuq l-importanza li l-ġlieda kontra d-diskriminazzjoni tingħata prijorità fl-oqsma kollha tal-ħajja soċjali.

1.8 Il-Kumitat itenni li jinħtieġ appoċċ pożittiv globali għas-sitwazzjoni soċjali tar-Roma u li, b’mod ġenerali, l-implimentazzjoni ta’ politiki tal-integrazzjoni timplika fattur deċiżiv, jiġifieri li l-individwi għandhom is-saħħa, l-istrumenti u s-setgħa li jsawru d-destin tagħhom stess.

1.9 Il-KESE jappoġġja t-twaqqif tan-netwerk tal-punti ta’ kuntatt nazzjonali għar-Roma – b’kompetenzi adegwati – previst mill-Kummissjoni Ewropea u jenfasizza li s-soċjetà ċivili organizzata, u b’mod partikolari l-organizzazzjonijiet Roma u r-rappreżentanti tal-interessi ta’ din il-komunità, għandha tkun involuta bis-sħiħ fil-proċess kollu għall-użu tal-istrateġiji nazzjonali għall-integrazzjoni tar-Roma (tfassil, implimentazzjoni, monitoraġġ u valutazzjoni).

1.10 Il-monitoraġġ u l-valutazzjoni tal-istrateġiji nazzjonali għall-integrazzjoni tar-Roma għandhom jissaħħu b’mod sostenibbli, abbażi ta’ argumenti xjentifiċi u l-użu ta’ persuni indipendenti inkarigati mill-valutazzjoni. Huwa importanti li tiġi stabbilita sistema permanenti għall-finanzjament ta’ dawn il-proċessi.

2. Kuntest

2.1 F’April 2011, il-Kummissjoni Ewropea adottat dokument ta’ strateġija importanti ħafna intitolat “Qafas tal-UE għall-Istrateġiji Nazzjonali għall-Integrazzjoni tar-Roma fl-2020” (2). Il-Komunikazzjoni – għall-ewwel darba fl-istorja tal-UE u b’rabta mill-qrib mal-punti ewlenin tal-Istrateġija Ewropa 2020, it-test tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-UE u l-konklużjonijiet tal-vademecum “L-għaxar prinċipji bażiċi komuni għall-inklużjoni tar-Roma” (3) – tiddefinixxi l-għanijiet strateġiċi prinċipali. Hija tkopri l-isfidi politiċi f’erba’ oqsma: l-aċċess għall-edukazzjoni, għall-impjieg, għall-kura tas-saħħa u għall-akkomodazzjoni. Barra minn hekk, il-Komunikazzjoni tagħti importanza partikolari lill-kooperazzjoni mal-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili u l-organizzazzjonijiet Roma. Hija favur il-ħolqien u l-implimentazzjoni ta’ mekkaniżmu ta’ monitoraġġ u ta’ valutazzjoni soda u, fl-istess ħin, titlob lill-Istati Membri jħejju, jadottaw u jibagħtu sal-aħħar tal-2012 id-dokumenti strateġiċi nazzjonali tagħhom lill-Kummissjoni Ewropea.

2.2 Fil-Konklużjonijiet tiegħu (4), il-Kunsill Ewropew jappoġġja l-punti sottolinjati mill-Kummissjoni Ewropea fil-Komunikazzjoni tagħha (5) u jikkonkludi li: “(Il-Kunsill jilqa’) l-Komunikazzjoni tal-Kummissjoni (u jinkoraġġixxi) [lill-Istati Membri] jistabbilixxu għanijiet nazzjonali li jistgħu jinkisbu kif ukoll (…) jistabbilixxu mekkaniżmu ta’ monitoraġġ u jrendu l-fondi eżistenti tal-UE aktar aċċessibbli għall-proġetti għall-inklużjoni tar-Rom” u jisħaq fuq il-bżonn li: — “jimmonitorjaw u jevalwaw b’mod adatt l-impatt tal-istrateġiji [nazzjonali] ta’ inklużjoni tar-Rom jew is-settijiet integrati ta’ miżuri (…)” (punt 23); — “jinkoraġġixxu l-involviment aħjar tas-soċjetà ċivili u tal-partijiet interessati l-oħrajn kollha” (punt 41).

3. Fis-16 ta’ Ġunju 2011, il-KESE ppubblika opinjoni esploratorja dwar “It-tisħiħ tal-awtonomija soċjali u l-integrazzjoni taċ-ċittadini tar-Roma fl-Ewropa” (6). Il-konklużjonijiet prinċipali tad-dokument huma dawn:

3.1 Il-KESE jilqa’ b’sodisfazzjon u b’tama qawwija l-miżuri meħudin mill-Parlament Ewropew, il-Kummissjoni, il-Kunsill Ewropew, korpi oħra tal-UE u l-Istati Membri differenti favur l-inklużjoni soċjali u l-integrazzjoni tar-Roma Ewropej, kif ukoll l-isforzi li jagħmlu, li ssaħħu dan l-aħħar. 3.1.1 barra minn hekk, jiġbed l-attenzjoni għall-fatt li “dawn l-isforzi kollha ma wasslux għal soluzzjoni deċiżiva kontra d-diskriminazzjoni li jesperjenzaw ir-Roma u lanqas għal titjib tal-kwalità tal-ħajja tagħhom u l-opportunitajiet tagħhom u li s-sitwazzjoni tagħhom saħansitra ħżienet fejn jidħlu ċerti aspetti”. 3.1.2 għalhekk, jiġbed l-attenzjoni għall-bżonn li titnieda “strateġija Ewropea integrata, ikkoordinata u koerenti u (…) programm ta’ azzjoni determinat u sistemiku fil-politiki kollha u implimentat fil-livell nazzjonali li jipprovdu lill-individwi u l-komunitajiet tagħhom bis-setgħa u l-awtorità li jeħtieġu sabiex ifasslu d-destin tagħhom (it-tisħiħ tal-awtonomija)”; 3.1.3 huwa tal-fehma li “l-elementi li ġejjin jistgħu jiġu proposti lill-Istati Membri bħala t-tliet pilastri - li għandhom jiġu implimentati b’mod koordinat - ta’ politika ta’ integrazzjoni tar-Roma realistika u fattibbli u li tirrappreżenta, speċifikament iżda mhux esklużivament, in-natura tal-problemi u tal-assi strateġiċi biex tinstab soluzzjoni għalihom: a) politika inklużiva li ma tiddiskriminax skont ir-razza u l-etniċità - li (…) tnaqqas il-faqar u d-deprivazzjoni estremi; b) politika li tappoġġja l-awtonomija ta’ dawk li jqisu ruħhom membri ta’ kwalunkwe komunità ta’ Roma u ċ-ċelebrazzjoni tal-inklużjoni soċjali li kisbu; c) politiki ġenerali u pubbliċità kontra r-razziżmu”.

3.2 jenfasizza “l-bżonn kbir li jiġu involuti r-rappreżentanti u l-membri tal-popli u l-komunitajiet tar-Roma kemm fl-ippjanar kif ukoll fl-implimentazzjoni f’kull livell (UE, nazzjonali, reġjonali u lokali)”.

3.3 Il-KESE “jixtieq jieħu sehem fil-monitoraġġ u fil-valutazzjoni ta’ dawn il-politiki fuq il-bażi tal-mandat tiegħu mis-soċjetà ċivili u fid-dawl tar-rabtiet inerenti bejnu u l-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili fl-Istati Membri. Huwa beħsiebu jinvolvi ruħu fil-medjazzjoni bejn l-istituzzjonijiet tal-UE u tas-soċjetà ċivili organizzata u jipparteċipa bħala msieħeb attiv fil-Pjattaforma Ewropea integrata għall-inklużjoni tar-Roma u anki f’forom oħra ta’ djalogu strutturat”.

4. Studji u sondaġġi

4.1 Fid-dawl ta’ dan kollu, l-għan ta’ din l-Opinjoni huwa li tiġbor l-għarfien, l-esperjenzi u l-Opinjonijiet kolla akkumulati f’dawn l-aħħar snin dwar l-istrateġija qafas u l-istrateġiji nazzjonali għall-integrazzjoni tar-Roma mill-osservaturi ewlenin, is-servizzi rilevanti tal-Kummissjoni, l-assoċjazzjonijiet tar-Roma, l-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili li jiddefendu l-interessi tal-komunità Roma u l-gruppi ta’ pressjoni u l-movimenti differenti. Ma hemm l-ebda dubju li l-konklużjonijiet ta’ dan l-eżerċizzju ser jinfluwenzaw b’mod konsiderevoli t-tilħiq fil-livell tal-Istati Membri tal-għanijiet definiti fl-istrateġija qafas. Fost dawn l-analiżijiet differenti, ta’ min isemmi:

— id-dokumenti differenti tal-Kummissjoni dwar il-proċess tat-tfassil tal-istrateġiji nazzjonali u l-kontenut tagħhom;

— id-dokumenti dwar l-attivitajiet ta’ parteċipazzjoni u osservazzjoni u dawk relatati mat-tixrid tal-informazzjoni tal-OSI, b’mod partikolari fl-Istati Membri l-ġodda (7);

— il-kwestjonarji tal-ERPC;

— ir-rapporti dwar il-kontenut tal-istrateġiji u l-proċess tat-tfassil tagħhom min-naħa tal-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili attivi fil-qasam tal-kwistjonijiet dwar ir-Roma bħall-ERIO (l-Uffiċċju Ewropew għall-Informazzjoni dwar ir-Roma) jew iċ-Ċentru Amalipe;

— u r-riżultati tas-sondaġġ onlajn imħejji mill-KESE li jikkonċerna s-27 Stat Membru.

4.2 Il-Kummissjoni Ewropea għamlet valutazzjoni rapida tal-istrateġiji nazzjonali li ntbagħtulha (8). B’mod ġenerali, il-KESE jaqbel mal-kritika li saret (9), u b’mod partikolari l-fatt li, b’rabta ma’ dak li jipprevedu l-istrateġiji, jeħtieġ li l-awtoritajiet lokali u reġjonali jkunu involuti iżjed, li jkun hemm kooperazzjoni iżjed mill-qrib mas-soċjetà ċivili, li jiġu previsti sorsi ta’ finanzjament li jkunu iżjed proporzjonati mal-kompiti u l-għanijiet ikkonċernati, żieda fil-monitoraġġ u l-valutazzjoni adegwati tal-politiki u sforzi iżjed b’saħħithom fil-ġlieda kontra d-diskriminazzjoni.

4.3 Prattikament fl-istess perjodu li fih tnieda l-kwestjonarju mħejji fuq talba tal-KESE, l-ERPC nediet sondaġġ ibbażat fuq metodoloġija simili li kien ikopri mistoqsijiet tal-istess tip. Ir-riżultati kienu ppubblikati, flimkien mal-valutazzjoni tal-istrateġiji nazzjonali għall-integrazzjoni tar-Roma, fi studju konġunt (10).

4.3.1 Hija u tisfrutta wkoll l-opportunitajiet ipprovduti min-netwerk tagħha stess, l-ERPC rċeviet 90 tweġiba (78 minnhom mill-Istati Membri) li ntużaw fil-kwestjonarju li indirizza lill-firxa wiesgħa ta’ organizzazzjonijiet Roma jew organizzazzjonijiet li jiddefendu l-interessi ta’ din il-komunità. B’mod ġenerali – allavolja l-pajjiżi differenti jvarjaw bejniethom – il-kontributuri stqarrew li l-livell ta’ parteċipazzjoni tagħhom fil-proċess tat-tfassil tal-istrateġiji kien baxx u li meta l-parteċipazzjoni seħħet, l-impatt kien wieħed modest. Skont is-sondaġġ tal-ERPC, dan il-livell baxx ta’ parteċipazzjoni u ta’ impatt huwa marbut mal-fatt li fil-biċċa l-kbira tal-Istati Membri, kemm il-proċess għat-tfassil tal-istrateġiji kif ukoll il-pubblikazzjoni tar-riżultati huma limitati u huma kkaratterizzati minn nuqqas ta’ trasparenza (11).

4.3.2 Bil-għan li titħeġġeġ parteċipazzjoni iżjed wiesgħa u iżjed effikaċi tas-soċjetà ċivili, l-ERPC tirrakkomanda li tiġi stabbilita fil-livelli kollha kultura ta’ djalogu permanenti li jmur lil hinn mis-sempliċi obbligu ta’ konsultazzjoni, li jinħolqu mekkaniżmi adegwati ta’ parteċipazzjoni, li jiġi żgurat livell għoli ta’ trasparenza tal-azzjonijiet tal-gvernijiet u li jkun hemm feedback regolari dwar id-deċiżjonijiet meħudin. Fil-konklużjonijiet, ir-rapport josserva li l-istrateġiji nazzjonali għall-integrazzjoni tar-Roma juru li jeżistu differenzi ċari u preokkupanti fil-livell tar-rieda politika li jiġu indirizzati d-diskriminazzjoni u l-preġudizzji fil-konfront tar-Roma, u li jiġu emendati l-politiki nazzjonali sabiex tiġi żgurata parteċipazzjoni ikbar min-naħa tar-Roma fl-oqsma kollettivi kollha tas-soċjetà.

4.4 Ir-riżultati tas-sondaġġ onlajn imħejji mill-KESE (12).

4.4.1 Il-kwestjonarju onlajn, li kien fih mistoqsijiet ikklassifikati f’kategoriji magħluqin, intbagħat mir-riċerkaturi lil kważi 2 000 organizzazzjoni tas-soċjetà ċivili u attivist involuti fil-kwistjonijiet relatati mar-Roma (13). Bħal fil-każ tas-sondaġġ tal-ERPC, ir-rata tat-tweġibiet kienet baxxa ħafna (14).

4.4.2 Il-kwestjonarju vvaluta l-livell ta’ sodisfazzjon f’dak li jirrigwarda l-kontenut tal-istrateġiji tal-UE u dawk nazzjonali abbażi ta’ 14-il kriterju analitiku differenti (15) fuq skala minn 1 sa 5, u l-medja tat-tweġibiet kienet inqas minn 2 (16). Għalhekk, għall-biċċa l-kbira tal-kontributuri, sa issa, l-istrateġiji nazzjonali għall-integrazzjoni tar-Roma mhuma l-espressjoni la ta’ suċċess u lanqas ta’ rieda politika konvinċenti. Wisq probabbli, din il-fehma daqstant negattiva tista’ tispjega r-rata baxxa ħafna ta’ tweġibiet.

4.4.3 B’mod ġenerali, apparti n-nuqqas kbir ta’ informazzjoni u ta’ sodisfazzjon, dan is-sondaġġ jirrifletti ċerta frustrazzjoni u sfiduċja fost dawk li jitkellmu f’isem il-komunità Roma u l-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili u r-rappreżentanti tagħhom: l-istrateġiji nazzjonali għall-integrazzjoni tar-Roma ma ssodisfawx fi ħdan il-komunità l-aspettativi li kulma jmur qed jikbru u l-fiduċja sinċiera li l-istrateġija tkun tista’ ttejjeb b’mod sostanzjali l-integrazzjoni soċjali tagħhom. Il-livelli baxxi ta’ tweġibiet u n-nuqqas ta’ sodisfazzjon huma wkoll sinjal li, minkejja l-intenzjonijiet iddikjarati, l-organizzazzjonijiet li jirrappreżentaw il-persuni kkonċernati ma kinux involuti biżżejjed fl-ippjanar strateġiku, li l-mekkaniżmi fundamentali ta’ parteċipazzjoni ma nħolqux, jew saħansitra li l-proċessi attwali ma rnexxilhomx joħolqu l-fiduċja b’mod deċiżiv fost ir-rappreżentanti tal-persuni kkonċernati, minħabba, ta’ spiss, sekli ta’ diskriminazzjoni u segregazzjoni.

4.4.4 Ir-riżultati ta’ din ir-riċerka jikkonfermaw u jappoġġjaw bil-bosta r-rakkomandazzjonijiet tal-Opinjoni esploratorja tal-KESE dwar it-tisħiħ tal-parteċipazzjoni tas-soċjetà ċivili.

5. Kummenti ġenerali

5.1 F’dawn l-aħħar snin, il-korpi u l-istituzzjonijiet tal-Unjoni Ewropea għamlu sforzi serji u sagrifiċċji sabiex isaħħu l-integrazzjoni soċjali tar-Roma u jnaqqsu l-esklużjoni u l-faqar estrem li ta’ spiss ikunu vittmi tiegħu, bil-għan li r-Roma jiġu integrati mil-lat politiku, ekonomiku u soċjali fis-soċjetà bħala ċittadini Ewropej u nazzjonali b’mod sħiħ u bid-drittijiet kollha tagħhom.

5.2 Madankollu, sa issa, dawn l-isforzi kollha wasslu biss għal riżultati li, l-iżjed l-iżjed, nistgħu nsejħulhom limitati. Jidher li l-analiżi tal-istrateġiji nazzjonali għall-integrazzjoni tar-Roma turi b’mod konsistenti li huwa proċess għalkollox bżonjuż iżda assolutament mhux biżżejjed; l-analiżi turi wkoll li, minn naħa, il-persuni kkonċernati għandhom nuqqas ta’ informazzjoni u għandhom livell għoli ta’ sfiduċja dwar din il-kwistjoni u, min-naħa l-oħra, il-persuni kkonċernati mhuma sodisfatti xejn bl-għanijiet u l-possibbiltà li dawn jintlaħqu. Huwa għal din ir-raġuni li l-adozzjoni tal-programmi strateġiċi għandha tiġi kkunsidrata bħala l-bidu tal-proċess ta’ inklużjoni u mhux bħala r-riżultat tiegħu.

5.3 B’mod ġenerali, ir-rakkomandazzjonijiet tagħna huma li jinstab mod biex jitwaqqfu, kemm fil-livell tal-Istati Membri (anke fil-livell reġjonali u lokali) kif ukoll fil-livell tal-UE, mekkaniżmi istituzzjonali abbażi ta’ ftehim wiesa’ fil-prinċipju u ta’ kunsens politiku qawwi, li, għall-integrazzjoni tar-Roma, ikunu integrati u inklużi fil-politiki, ikunu trasparenti, ibbażati fuq data evidenti, iwasslu għall-impatt ippjanat b’mod razzjonali u prevedibbli mogħnija b’sistema ta’ funzjonament prevedibbli, u li jiżguraw parteċipazzjoni wiesgħa min-naħa tas-soċjetà u, b’mod partikolari, tar-Roma u l-fatturi soċjali li jsostnuhom.

5.4 Jeħtieġ li jiġi kkunsidrat il-fatt li, jekk il-biċċa l-kbira tal-istrateġiji jistabbilixxu għanijiet adegwati, l-istrumenti u r-riżorsi disponibbli biex jintlaħqu dawn l-għanijiet ma jidhrux b’saħħithom biżżejjed biex ipattu għall- impatt negattiv kontinwu tad-diskriminazzjoni u tal-esklużjoni fuq ħajjet u l-opportunitajiet tal-persuni kkonċernati. Dan huwa minnu b’mod partikolari f’perjodu ta’ kriżi ekonomika u soċjali, peress li din għandha prinċipalment impatt negattiv fuq il-gruppi soċjali l-iżjed vulnerabbli – huwa fatt ovvju, iżda li r-riċerkaturi enfasizzaw ukoll. F’dawn il-gruppi, l-esklużjoni hija tant serja li l-kwalità ta’ ħajja u l-opportunitajiet soċjali ma jeżistux iżjed u ma għad għandhom l-ebda sinifikat.

5.5 Rakkomandazzjonijiet politiċi

5.5.1 Hemm periklu kbir li nibqgħu ma nibbefikawx mill-klima pożittiva li teżisti fl-UE fil-konfront tal-kwistjonijiet relatati mar-Roma, u li minflok nieħdu daqqa ta’ ħarta, b’konsegwenzi serji. Huwa għalhekk li fil-fehma tal-Kumitat huwa partikolarment importanti li jsiru monitoraġġ u reviżjoni kontinwi tal-politiki tal-gvern mill-perspettiva tal-istrateġiji nazzjonali għall-integrazzjoni tar-Roma, bil-għan li l-effetti negattivi potenzjali jew anke dannużi tagħhom ma jġibux fix-xejn il-benefiċċji mixtieqa tal-istrateġiji. Jeħtieġ li jiġu stabbiliti mekkaniżmi effikaċi ta’ koordinazzjoni u ta’ aġġustament tal-politiki.

5.5.2 L-analiżi tal-istrateġiji nazzjonali għall-integrazzjoni tar-Roma turi li jeżistu disparitajiet inkwetanti bejn, minn naħa, ir-rieda politika affermata li jintemmu għalkollox id-diskriminazzjoni u l-esklużjoni soċjali li huma vittmi tagħhom ir-Roma, u min-naħa l-oħra, l-effikaċja tal-istrumenti, ir-riżorsi u l-mekkaniżmi disponibbli. Il-Kumitat jirrakkomanda li tittieħed azzjoni iżjed deċiżiva minn qabel kontra l-isfruttament ta’ din il-kwistjoni għal finijiet politiċi.

5.6 Il-politika tal-gvern dwar il-ġlieda kontra d-diskriminazzjoni u t-tixrid ta’ informazzjoni dwarha

5.6.1 Il-Kumitat huwa tal-fehma li huwa essenzjali li l-istrateġiji nazzjonali għall-integrazzjoni tar-Roma dejjem ikollhom viżjoni bbażata fuq id-drittijiet, li tiggarantixxi li ċ-ċittadini tal-Istati Membri jkunu jistgħu jibbenefikaw mill-istess drittijiet fundamentali, garantiti mil-leġislazzjoni Ewropea u mit-trattati u l-konvenzjonijiet internazzjonali fil-qasam tad-drittijiet tal-bniedem.

5.6.2 Jeħtieġ li l-prijorità tingħata lill-ġlieda kontra d-diskriminazzjoni fl-oqsma kollha tal-ħajja soċjali. Il-Kumitat huwa tal-fehma li l-politiki tal-UE u tal-Istati Membri fil-qasam tal-ġlieda kontra d-diskriminazzjoni għandhom ikunu jistgħu jippermettu b’mod iżjed wiesa’ li l-każijiet ta’ diskriminazzjoni jiġu aġġornati u jkunu penalizzati b’konformità mat-tradizzjonijiet ġuridiċi Ewropej.

5.6.3 Jeħtieġ li jiġu difiżi d-drittijiet tal-bniedem tal-migranti Roma u li jkun possibbli li dawn id-drittijiet jiġu applikati bis-sħiħ. Sabiex dan iseħħ, jeħtieġ li jiġi inkluż ukoll id-dritt għall-edukazzjoni u d-dritt għall-kura tas-saħħa ta’ livell adegwat. Minflok ma titħaddem politika ta’ tkeċċija, għandha, safejn possibbli, tiġi implimentata politika iżjed ibbilanċjata għall-integrazzjoni tal-migranti Roma li jkunu ġejjin minn Stati Membri tal-Unjoni (ċittadini Ewropej).

5.6.4 Għandu jsir sforz partikolari b’mod li jsir prattika komuni l-fatt li r-Roma jkunu integrati fil-mezzi tax-xandir, fl-iskejjel u f’oqsma pubbliċi oħra. Jeħtieġ li jitnedew programmi għat-tixrid tal-istorja u l-kultura Roma, filwaqt li jkun hemm għarfien fost il-pubbliku inġenerali dwar il-problemi li jiffaċċjaw f’sitwazzjonijiet ta’ diskriminazzjoni u esklużjoni. Huwa importanti li r-Roma nnifishom jipparteċipaw f’dan il-proċess ta’ sensibilizzazzjoni tas-soċjetà.

5.6.5 Jeħtieġ li jiġu esposti b’mod koerenti l-każijiet kollha ta’ razziżmu u ksenofobija u li, f’każ ta’ bżonn, jiġu applikati sanzjonijiet ġudizzjarji. F’dan ir-rigward, dawk li jsawru l-opinjoni, b’mod partikolari l-elit politiku u medjatiku, għandhom jerfgħu responsabbiltà speċjali.

5.6.6 Jeħtieġ li nevitaw li nipperċepixxu r-Roma bħala minoranza etnika kriminali, u li nużaw lingwaġġ li jassoċjahom ma’ fenomeni soċjali negattivi (kriminalità, imġiba mhux konformi man-normi ġenerali tas-soċjetà, eċċ.). Jeħtieġ li jinstab mod biex dan it-tip ta’ lingwaġġ jintemm għalkollox. Jeħtieġ li jsir sforz biex dan jiġi applikat b’mod partikolari fis-sistema ġudizzjarja penali u fil-mezzi tax-xandir.

5.6.7 Il-KESE huwa tal-fehma li hemm bżonn li jiġi adottat approċċ pożittiv globali fil-konfront tas-sitwazzjoni soċjali tar-Roma. Il-Kumitat jirrakkomanda li l-istituzzjonijiet tal-UE u n-netwerks tagħhom iħabirku biex ma jassoċjawx lir-Roma u l-komunità tagħhom biss ma’ qafas soċjali problematiku, u ma jpinġuhomx bħala persuni kkaratterizzati minn problemi, u minflok ifittxu li jenfasizzaw individwi u komunitajiet Roma fl-Ewropa li għamlu suċċess, li jikkostitwixxu mudell ta’ aspirazzjoni u integrazzjoni soċjali, u li jsejħu lilhom innifishom Roma.

5.6.8 L-implimentazzjoni ta’ politiki tal-integrazzjoni timplika fattur deċiżiv, jiġifieri li l-individwi għandhom is-saħħa, l-istrumenti u s-setgħa li jsawru d-destin tagħhom stess. Għalhekk, il-politika, kemm b’mod ġenerali kif ukoll fl-aspetti ta’ speċjalizzazzjoni tagħha, għandha tikkontribwixxi biex il-persuni kkonċernati jkunu jistgħu jiddeċiedu dwar id-destin tagħhom stess – fl-oqfsa proposti mill-istat tad-dritt – u b’mod li l-biċċa l-kbira tas-soċjetà tkun tista’ taċċetta dan, abbażi ta’ interessi komuni.

5.7 Parteċipazzjoni

5.7.1 Il-Kumitat jenfasizza li s-soċjetà ċivili ma għandhiex taqdi biss rwol passiv u “kosmetiku” fil-proċessi tal-istrateġiji nazzjonali għall-integrazzjoni tar-Roma, iżda għandha taqdi rwol attiv.

5.7.2 Huwa jappoġġja t-twaqqif ta’ netwerk tal-punti ta’ kuntatt Roma fil-livell nazzjonali – kif previst mill-Kummissjoni Ewropea – iżda jenfasizza li dan jagħmel sens biss jekk ikollhom is-setgħat u r-riżorsi, b’mod partikolari dawk finanzjarji, adatti. L-azzjoni li jieħdu għandha f’kull każ tieħu l-forma ta’ kooperazzjoni mill-qrib u istituzzjonalizzata mal-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili.

5.7.3 Jeħtieġ li l-pjattaforma Ewropea għall-inklużjoni tar-Roma tiġi involuta fil-valutazzjoni ta’ programmi strateġiċi. Sabiex dan iseħħ, hemm bżonn li jissaħħaħ il-funzjonament tagħha.

5.7.4 Is-soċjetà ċivili organizzata, inklużi l-organizzazzjonijiet u l-gruppi ta’ interess Roma, għandhom jipparteċipaw bis-sħiħ fil-proċessi kollha tal-istrateġiji nazzjonali għall-integrazzjoni tar-Roma (ippjanar, implimentazzjoni, monitoraġġ u valutazzjoni), u dan mhux biss fil-livell nazzjonali, iżda wkoll f’dak reġjonali u lokali. Dan l-approċċ għandu jiġi applikat fil-livelli kollha tal-proċess tat-teħid tad-deċiżjonijiet, u għandhom jiġu stabbiliti l-proċessi ta’ funzjonament tiegħu, il-forums ta’ konsultazzjoni, l-arranġamenti li jiżguraw it-trasparenza tiegħu, l-istrumenti u r-riżorsi.

5.7.5 Il-Kumitat jenfasizza li jeħtieġ li tiġi stabbilita politika li tiffaċilita l-involviment fis-soċjetà ta’ dawk iċ-ċittadini li jqisu lilhom innifishom bħala membri ta’ xi komunità Roma, u jeħtieġ ukoll li tiġi promossa l-inklużjoni soċjali tagħhom. Għal dan il-għan, għandha tinħoloq sistema ta’ appoġġ.

5.8 Monitoraġġ u valutazzjoni

5.8.1 Fid-dawl tal-fatt li l-monitoraġġ u l-valutazzjoni ġeneralment mhumiex previsti fil-qafas tal-istrateġiji nazzjonali għall-integrazzjoni tar-Roma tal-Istati Membri, jew jikkostitwixxu biss komponent li mhuwiex żviluppat biżżejjed fi ħdanhom, il-Kumitat jitlob li kull Stat Membru jikkompleta l-programm tiegħu f’dan il-qasam u jiddefinixxi l-entitajiet organizzattivi responsabbli u l-proċessi istituzzjonali, l-indikaturi relatati ma’ dawn l-għanijiet, il-metodu ta’ valutazzjoni, is-sorsi ta’ informazzjoni, eċċ.

5.8.2 L-istrateġiji nazzjonali għall-integrazzjoni tar-Roma għandhom ukoll jiġu rieżaminati u jkunu soġġetti għal monitoraġġ kontinwu bil-għan li jkun magħruf jekk jelenkawx, fil-ħames oqsma ewlenin ta’ intervent tal-istrateġija qafas, politiki globali u koerenti, jekk jikkompletawx l-oqfsa li huma attwalment inkompleti, u jekk, f’dan ir-rigward, jiggarantixxux programmi ta’ azzjoni adegwati kif ukoll l-istrumenti finanzjarji relatati.

5.8.3 L-Istati Membri għandhom jagħmlu mod li l-istrateġiji nazzjonali għall-integrazzjoni tar-Roma jkunu koerenti mal-politiki ta’ żvilupp fil-livell nazzjonali, reġjonali u lokali, u li jkun possibbli li jitwaqqfu jew jiġu kontrobilanċjati l-effetti negattivi ta’ dawn il-politiki fuq l-għanijiet tal-istrateġiji nazzjonali għall-integrazzjoni tar-Roma.

5.8.4 Il-Kumitat jirrakkomanda li, f’kull Stat Membru, il-Kummissjoni Ewropea twaqqaf netwerk ta’ esperti indipendenti bil-għan li ssir valutazzjoni motivata tal-istrateġiji nazzjonali għall-integrazzjoni tar-Roma. Barra minn hekk, jitlob li l-Istati Membri, anke fil-programmi operattivi, jiddedikaw ukoll riżorsi għall-monitoraġġ Komunitarju u għall-valutazzjoni (indipendenti) min-naħa tal-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili. Huwa fundamentali li l-monitoraġġ u l-valutazzjoni jiġu kkunsidrati fil-finanzjament tal-programmi.

5.8.5 Il-Kumitat jirrakkomanda li minbarra l-koordinazzjoni tal-Eurostat, l-esperti tal-uffiċċji nazzjonali tal-istatistika jfasslu wkoll l-indikaturi meħtieġa biex isir monitoraġġ, abbażi tal-evidenza, tal-istrateġiji relatati mar-Roma, kif ukoll metodu statistiku uniformi għad-definizzjoni tal-indikaturi.

5.9 Riżorsi

5.9.1 Il-Kumitat jenfasizza li għandhom jiġu previsti riżorsi li jkunu adatti għall-għanijiet adottati fid-dokumenti politiċi u li jiġu ddedikati partiti baġitarji distinti.

5.9.2 Is-sitwazzjoni ta’ kriżi tolqot l-ewwel u qabel kollox lil dawk l-iżjed vulnerabbli. Bil-għan li jintlaħqu l-għanijiet tal-Istrateġija Ewropa 2020, jistgħu jsiru xi aġġustamenti kemm tal-politiki dwar ir-riżorsi kif ukoll mil-lat tal-adattament tal-prijoritajiet skont l-iżvolġiment tas-sitwazzjoni. Dawn l-aġġustamenti għandhom madankollu jiġu deċiżi b’mod trasparenti u fil-qafas ta’ proċess tat-teħid tad-deċiżjonijiet li jiżgura kunsens mar-rappreżentanti tal-persuni kkonċernati.

Brussell, 14 ta’ Novembru 2012. Il-President tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew Staffan NILSSON

(1) Opinjoni tal-KESE tas-16 ta’ Ġunju 2011 dwar “It-tisħiħ tal-awtonomija soċjali u l-integrazzjoni taċ-ċittadini tar-Roma fl-Ewropa” (ĠU C 248, 25.08.2011, p. 16-21).

(2) COM(2011) 173 final.

(3) L-għaxar prinċipji bażiċi għall-inklużjoni tar-Roma (mhux disponibbli bil-Malti) ġew preżentati fl-ewwel laqgħa tal-pjattaforma li saret fl-24 ta’ April 2009. Nisħqu b’mod partikolari fuq dawn il-prinċipji: “Immirar espliċitu iżda mhux esklużiv”, “Approċċ interkulturali” u “L-għan aħħari tal-inklużjoni sħiħa tar-Roma fis-soċjetà ordinarja”.

(4) http://www.consilium.europa.eu/uedocs/cms_data/docs/pressdata/en/lsa/122100.pdf.

(5) Konklużjonijiet tal-Kunsill dwar “Qafas tal-UE għal Strateġiji Nazzjonali għall-Integrazzjoni tar-ROM sal-2020”.

(6) ĠU C 248, 25.08.2011, p. 16-21.

(7) Review of EU Framework NRIS (Reviżjoni tal-qafas tal-UE għall-istrateġiji nazzjonali għall-integrazzjoni tar-Roma), OSI, 2012, http://www.soros.org/sites/default/files/roma-integration-strategies-20120221.pdf (mhux disponibbli bil-Malti).

(8) Strateġiji Nazzjonali għall-Integrazzjoni tar-Rom: wieħed mill-ewwel passi fl-implimentazzjoni tal-Qafas tal-UE (COM(2012) 226) u SWD (2012) 133, 21 ta’ Mejju 2012.

(9) “… l-Istati Membri qed jagħmlu sforzi biex jiżviluppaw approċċ komprensiv lejn l-integrazzjoni tar-Rom. Madankollu, għad fadal ħafna xi jsir fil-livell nazzjonali. L-inklużjoni soċjoekonomika tar-Rom tibqa’ l-ewwel u qabel kollox ir-responsabbiltà tal-Istati Membri u se jkunu jeħtieġu sforzi ikbar biex jassumu r-responsabiltajiet tagħhom, billi jadottaw miżuri aktar konkreti, miri espliċiti għal riżultati miżurabbli, fondi mmirati b’mod ċar fuq il-livell nazzjonali kif ukoll sistema nazzjonali soda ta’ monitoraġġ u evalwazzjoni”.

(10) Analysis of National Roma Integration Strategies (Analiżi tal-Istrateġiji Nazzjonali għall-Integrazzjoni tar-Roma), ERPC, Marzu 2012 (mhux disponibbli bil-Malti).

(11) “(…) a large majority of respondents across Member States described the drafting process of the NRIS as lacking transparency. In most of the cases, stakeholders’ participation, in particular the involvement of Roma, is still unclear with regard to implementation of the NRIS”. (Maġġoranza kbira tal-kontributuri fl-Istati Membri ddeskrivew il-proċess tal-abbozzar tal-NRIS bħala nieqes mit-trasparenza. Fil-biċċa l-kbira tal-każijiet, il-parteċipazzjoni tal-partijiet interessati, b’mod partikolari l-involviment tar-Roma, għadha mhix ċara rigward l-implimentazzjoni tal-istrateġiji nazzjonali għall-integrazzjoni). (mhux disponibbli bil-Malti).

(12) A study on the participation and activities of Roma and/or non-governmental organisations in the development and approval of national Roma integration strategies (Studju dwar il-parteċipazzjoni u l-attivitajiet tar-Roma u/jew tal-organizzazzjonijiet mhux governattivi fl-izvilupp u l-adozzjoni tal-istrateġiji nazzjonali għall-integrazzjoni tar-Roma) Kontra Ltd., Budapest 2012. Manuskritt.

(13) Permezz tal-metodu magħruf bħala snowball sampling, il-kwestjonarji mibgħuta lil kważi 800 indirizz, laħqu lil kważi 2 000. Ir-riċerkaturi bagħtu tliet tfakkiriet lil dawn l-organizzazzjonijiet.

(14) Fiż-żewġ każijiet, intbagħtu 78 kwestonarju. Kull Stat Membru bagħat ir-risposti tiegħu, iżda, rigward l-għadd totali ta’ tweġibiet, hemm differenzi relattivament kbar bejn Stat Membru u ieħor. Minn dan joħroġ li hemm iżjed kontributuri mill-pajjiżi li għandhom popolazzjoni Roma iżjed kbira.

(15) Il-fehmiet analitiċi vvalutaw, minn naħa, is-sodisfazzjon fil-konfront tal-kontenut tal-oqsma essenzjali tal-istrateġiji u, min-naħa l-oħra, is-sodisfazzjon fil-konfront tat-trasparenza tal-proċess tat-tfassil tal-istrateġija u tal-possibbiltajiet differenti tal-parteċipazzjoni.

(16) Il-medja għall-mistoqsijiet differenti kienet bejn 1,6 u 2,7.