IL-KUMMISSJONI EWROPEA Brussell, 30.9.2020 SWD(2020) 318 final DOKUMENT TA’ ĦIDMA TAL-PERSUNAL TAL-KUMMISSJONI Ir-Rapport tal-2020 dwar l-Istat tad-Dritt





Kapitolu għall-Pajjiż dwar is-sitwazzjoni tal-istat tad-dritt fin-Netherlands Li jakkumpanja d-dokument KOMUNIKAZZJONI MILL-KUMMISSJONI LILL-PARLAMENT EWROPEW, LILL-KUNSILL, LILL-KUMITAT EKONOMIKU U SOĊJALI EWROPEW U LILL-KUMITAT TAR-REĠJUNI Ir-Rapport tal-2020 dwar l-Istat tad-Dritt

Is-sitwazzjoni tal-istat tad-dritt fl-Unjoni Ewropea {COM(2020) 580 final} - {SWD(2020) 300 final} - {SWD(2020) 301 final} - {SWD(2020) 302 final} - {SWD(2020) 303 final} - {SWD(2020) 304 final} - {SWD(2020) 305 final} - {SWD(2020) 306 final} - {SWD(2020) 307 final} - {SWD(2020) 308 final} - {SWD(2020) 309 final} - {SWD(2020) 310 final} - {SWD(2020) 311 final} - {SWD(2020) 312 final} - {SWD(2020) 313 final} - {SWD(2020) 314 final} - {SWD(2020) 315 final} - {SWD(2020) 316 final} - {SWD(2020) 317 final} - {SWD(2020) 319 final} - {SWD(2020) 320 final} - {SWD(2020) 321 final} - {SWD(2020) 322 final} - {SWD(2020) 323 final} - {SWD(2020) 324 final} - {SWD(2020) 325 final} - {SWD(2020) 326 final}



Riassunt Is-sistema tal-ġustizzja Netherlandiża hija kkaratterizzata minn livell għoli ta’ perċezzjoni ta’ indipendenza ġudizzjarja, u minn attenzjoni partikolari għat-trawwim tal-kwalità tal-ġustizzja. Għaddejjin jew qed jiġu diskussi diversi inizjattivi sabiex tissaħħaħ ulterjorment l-indipendenza ġudizzjarja, fost l-oħrajn fir-rigward tal-metodu ta’ allokazzjoni għal kawżi fil-qrati u fir-rigward tal-proċeduri ta’ ħatra tal-membri tal-Kunsill għall-Ġudikatura u tal-Qorti Suprema. Fir-rigward tal-kwalità tas-sistema tal-ġustizzja, diversi proġetti fuq skala żgħira mmirati lejn it-trawwim tal-aċċess għall-ġustizzja għadhom għaddejjin u qed jitnedew fuq skala akbar. Hija prevista wkoll riforma fis-sistema tal-għajnuna legali, li tagħti lok għal diskussjonijiet fost l-operaturi fil-qasam tal-ġustizzja. Barra minn hekk, is-sistema tal-ġustizzja hija kkaratterizzata minn livell konsistentement għoli ta’ effiċjenza. Skont stħarriġiet, in-Netherlands huma meqjusa bħala wieħed mill-pajjiżi bl-anqas korruzzjoni fl-UE u fid-dinja. Hemm kultura b’saħħitha ta’ integrità fl-amministrazzjoni pubblika. Il-qafas legali u istituzzjonali għall-ġlieda kontra l-korruzzjoni huwa fis-seħħ u għaddejjin diversi inizjattivi sabiex ikompli jissaħħaħ il-qafas ta’ identifikazzjoni, ta’ investigazzjoni u ta’ prosekuzzjoni tal-korruzzjoni, b’mod partikolari fir-rigward tas-settur finanzjarju. L-Att dwar l-Informaturi bħalissa għaddej minn evalwazzjoni, li tista’ tirriżulta f’reviżjoni tal-mandat tal-Awtorità tal-Informaturi. Jeżistu ċerti lakuni fil-qafas tal-integrità, b’mod partikolari fir-rigward ta’ persuni inkarigati b’funzjonijiet eżekuttivi ewlenin u l-awtoritajiet tal-infurzar tal-liġi, u toħloq xi tħassib fir-rigward tal-lobbying, tar-“revolving doors” u tat-trasparenza tal-finanzjament tal-partiti politiċi, għalkemm qed jittieħdu xi passi biex jiġu indirizzati dawn il-lakuni. In-Netherlands għandhom tradizzjoni b’saħħitha, kif ukoll qafas legali u istituzzjonali b’saħħtu rigward il-pluraliżmu tal-media. Ir-regolatur indipendenti tal-media awdjoviżiva għandu rwol importanti sabiex jiżgura t-trasparenza tas-sjieda tal-media. L-awtoritajiet jikkontribwixxu għat-trawwim tal-ġurnaliżmu indipendenti, b’mod partikolari permezz tal-allokazzjoni ta’ għotjiet lill-Fond għall-Promozzjoni tal-Ġurnaliżmu. B’mod ġenerali, il-qafas għall-protezzjoni tal-ġurnalisti huwa robust. Il-Kunsill għall-Ġurnaliżmu, mekkaniżmu awtoregolatorju, huwa intitolat li joħroġ opinjonijiet dwar ilmenti li jikkonċernaw prattiki ġurnalistiċi. Il-ħaddiema fil-media, inklużi l-ġurnalisti, il-fotografi u l-kartunisti, ġieli jirċievu theddidiet, online u offline. Il-protezzjoni tal-ġurnalisti ngħatat prijorità fis-snin riċenti u rriżultat f’żieda fil-kooperazzjoni bejn l-assoċjazzjonijiet tal-ġurnalisti, il-pulizija u s-servizz ta’ prosekuzzjoni. L-inizjattiva riċenti “ PersVeilig” li tgħin lill-ġurnalisti jirrapportaw u jimmaniġġjaw it-theddidiet hija eżempju tajjeb. Is-sistema ta’ kontrokontrolli hija ferm stabbilita u l-proċess għall-promulgazzjoni tal-liġijiet huwa inklużiv. Qafas għall-valutazzjoni tal-impatt u l-involviment tal-partijiet ikkonċernati jikkontribwixxu għall-kwalità u għat-trasparenza tal-proċess leġiżlattiv, li jinkludi kontroll tal-kostituzzjonalità. Diversi awtoritajiet indipendenti, inkluż il-Kulleġġ għad-Drittijiet tal-Bniedem u l-Ombudsman Nazzjonali, jikkontribwixxu għas-salvagwardja tad-drittijiet fundamentali. Il-gvern għandu politika li jsegwi djalogu mas-soċjetà ċivili u li jagħmel l-informazzjoni aċċessibbli għaċ-ċittadini. Diskussjonijiet regolari fil-Parlament kif ukoll inizjattivi u riflessjonijiet minn awtoritajiet differenti dwar suġġetti relatati mal-istat tad-dritt jikkontribwixxu għat-trawwim ta’ kultura dinamika tal-istat tad-dritt.

I.Is-Sistema tal-Ġustizzja Is-sistema tal-ġustizzja hija kkaratterizzata minn sistema tal-qrati magħmula minn 11-il qorti distrettwali, minn erba’ qrati ġenerali tal-appell, minn żewġ qrati speċjalizzati , mill-Kunsill tal-Istat u minn Qorti Suprema. Kunsill indipendenti għall-Ġudikatura għandu rwol ewlieni fis-salvagwardja tal-indipendenza tal-ġudikatura u għandu l-kompitu li jrawwem il-kwalità tas-sistema tal-ġustizzja, inkluża l-allokazzjoni ta’ riżorsi finanzjarji lill-qrati. L-imħallfin kandidati jintgħażlu mill-Kumitat Nazzjonali tal-Għażla għall-Imħallfin u mbagħad jinħatru għal ħajjithom mill-eżekuttiv fuq il-proposta tal-Ministru tal-Ġustizzja . Is-servizz tal-prosekuzzjoni huwa separat mill-Ministeru tal-Ġustizzja iżda jaqa’ taħt ir-responsabbiltà politika tal-Ministru. Il-Kamra tal-Avukati hija stabbilita bil-liġi. Hija indipendenti mill-Gvern u ffinanzjata esklużivament permezz ta’ kontribuzzjonijiet annwali tal-avukati. Indipendenza Il-livell perċepit ta’ indipendenza tal-ġudikatura huwa għoli ħafna, u għaddejjin sforzi sabiex tkompli tissaħħaħ l-indipendenza ġudizzjarja. Il-livell ta’ perċezzjoni tal-indipendenza ġudizzjarja kien konsistentement għoli ħafna fost il-popolazzjoni ġenerali (77 % iqisuh bħala pjuttost tajjeb jew tajjeb ħafna) u fost il-kumpaniji (81 % pjuttost tajjeb jew tajjeb ħafna) matul l-aħħar snin. Anki b’dawn il-livelli għoljin ta’ indipendenza ġudizzjarja perċepita, ġew ippreżentati inizjattivi ġodda sabiex tkompli titrawwem l-indipendenza ġudizzjarja tradizzjonalment b’saħħitha. Dawn jirriflettu r-rwol partikolari tal-korpi konsultattivi indipendenti u tad-djalogu mal-ġudikatura. Kmieni fl-2020 ġie adottat kodiċi ġdid għall-allokazzjoni tal-kawżi. Il-kodiċi l-ġdid għall-allokazzjoni tal-kawżi ġie adottat mill-Kunsill għall-Ġudikatura, f’konsultazzjoni mal-ġudikatura, mas-servizz tal-prosekuzzjoni u mal-kamra tal-avukati, u għandu l-għan li jrawwem it-trasparenza fl-allokazzjoni tal-kawżi fil-qrati. Filwaqt li d-diviżjoni tal-kompetenza ġuriżdizzjonali bejn il-qrati hija stabbilita fil-liġi, l-allokazzjoni tal-kawżi mhijiex. Il-kodiċi jipprovdi li, fil-prinċipju, il-kawżi jiġu allokati b’mod aleatorju bejn l-imħallfin, u kwalunkwe eċċezzjoni għal din ir-regola tiġi ppubblikata fir-regolamenti amministrattivi abbozzati mill-amministrazzjonijiet tal-qrati. Il-kodiċi jiddikjara wkoll li kull trasferiment ta’ kawża lil imħallef ieħor jiġi nnotifikat lill-partijiet flimkien mar-raġunijiet għat-trasferiment. L-amministrazzjonijiet tal-qrati se jelaboraw regoli aktar dettaljati għal kull ġuriżdizzjoni, fuq il-bażi tal-kodiċi l-ġdid għall-allokazzjoni tal-kawżi. Il-Gvern ħabbar pjanijiet sabiex jemenda l-proċedura ta’ ħatra għall-imħallfin tal-Qorti Suprema. Skont ir-rakkomandazzjonijiet ta’ Kummissjoni Statali indipendenti fl-2018, il-Gvern ħabbar it-tħejjija ta’ reviżjoni Kostituzzjonali sabiex ibiddel il-proċedura ta’ ħatra għall-imħallfin tal-Qorti Suprema. Bħalissa, Kumitat ta’ mħallfin tal-Qorti Suprema jfassal lista ta’ sitt kandidati u jippreżentaha lill-Kamra tad-Deputati, li tagħżel u tikklassifika tliet kandidati u tistieden għal intervista lill-persuna li tikklassifika fl-ewwel post. Imbagħad, il-kandidat magħżul jiġi nnominat mill-Ministru tal-Ġustizzja għall-ħatra mill-eżekuttiv. Il-Kummissjoni Statali rrakkomandat li jitwaqqaf kumitat, magħmul minn Membru Parlamentari assenjat mill-Kamra tad-Deputati, minn membru tal-Qorti Suprema assenjat mill-President tagħha, u minn espert maħtur b’mod konġunt mill-Kamra tad-Deputati u mill-Qorti Suprema. Dan il-kumitat ikun inkarigat min-nomina ta’ mħallfin ġodda tal-Qorti Suprema, li bħalissa hija l-prerogattiva tal-Kamra tad-Deputati. In-nomina tiġi ppreżentata għall-ħatra mill-eżekuttiv, li jkun marbut bin-nomina. Il-Gvern abbozza kunċett ta’ proposta għal reviżjoni tal-Kostituzzjoni sabiex tiġi implimentata din ir-rakkomandazzjoni. Il-proposta ġiet ippubblikata għal konsultazzjoni online mal-partijiet ikkonċernati minn Diċembru 2019 sa Marzu 2020. L-objettiv segwit minn din ir-riforma prevista huwa li jiġi limitat aktar ir-rwol tal-fergħa eżekuttiva u leġiżlattiva fil-ħatra ta’ mħallfin tal-Qorti Suprema, li huwa konsistenti mar-rakkomandazzjonijiet tal-Kunsill tal-Ewropa. Bħalissa għaddejja riflessjoni dwar il-proċeduri għall-ħatra tal-membri tal-Kunsill għall-Ġudikatura u tal-bordijiet ta’ ġestjoni tal-qrati. Il-Kunsill għall-Ġudikatura għandu rwol ewlieni għas-salvagwardja tal-indipendenza ġudizzjarja. Għadhom għaddejjin diskussjonijiet dwar jekk l-imħallfin għandux ikollhom influwenza akbar fuq il-proċess ta’ ħatra tal-membri tal-bordijiet ta’ tmexxija tal-qrati u tal-membri tal-Kunsill għall-Ġudikatura. Twaqqaf grupp ta’ ħidma li jinkludi l-Kunsill u l-assoċjazzjoni tal-imħallfin sabiex jiddiskuti n-nomini għall-bords ta’ tmexxija tal-qrati u l-involviment tal-imħallfin fil-proċess. Fir-rigward tal-Kunsill, il-Ministru għall-Protezzjoni Legali ħabbar leġiżlazzjoni li temenda l-proċedura ta’ ħatra għall-membri tal-Kunsill. Bħalissa, il-Ministru u l-Kunsill għall-Ġudikatura jistabbilixxu b’mod konġunt lista ta’ massimu ta’ sitt persuni sabiex jimlew post vakanti. Din il-lista tiġi ppreżentata lil Kumitat ta’ Rakkomandazzjoni, li jfassal lista ta’ massimu ta’ tliet persuni u jippreżentaha lill-Ministru, li mbagħad jinnomina l-membru l-ġdid tal-Kunsill li għandu jinħatar għal sitt snin mill-eżekuttiv . Il-leġiżlazzjoni mħabbra tkun tillimita r-rwol tal-Ministru fil-proċedura ta’ ħatra, li ma jibqax jaħtar membru tal-Kumitat, u lanqas ma jipparteċipa fl-istabbiliment tal-lista ta’ sitt persuni. Mozzjoni Parlamentari talbet ukoll lill-Gvern sabiex jitlob opinjoni tal-Kunsill tal-Istat dwar id-dgħufijiet potenzjali fil-qafas legali fir-rigward tal-ħatra ta’ membri tal-Kunsill għall-Ġudikatura u tal-membri tal-bordijiet tal-qrati, u sabiex jirrapporta dwar dawn lill-Kamra. Fi Frar 2020, il-Ministru talab parir lill-Kunsill tal-Istat f’dan ir-rigward. L-objettiv ta’ din ir-riflessjoni huwa li tkompli tiġi limitata l-influwenza tas-setgħat eżekuttivi jew leġiżlattivi fuq il-ħatra tal-membri tal-Kunsill għall-Ġudikatura, li huwa konsistenti mar-rakkomandazzjonijiet tal-Kunsill tal-Ewropa . Is-setgħa tal-Ministru tal-Ġustizzja li joħroġ struzzjonijiet speċifiċi lis-servizz tal-prosekuzzjoni hija akkumpanjata minn salvagwardji u fil-prattika ma tintużax. Is-servizz tal-prosekuzzjoni jaqa’ fir-responsabbiltà politika tal-Ministru tal-Ġustizzja, għalkemm minnu nnifsu mhuwiex parti mill-Ministeru. Kull ċertu żmien il-Ministru jiġi informat mis-servizz tal-prosekuzzjoni dwar każijiet importanti, u jiddisponi mis-setgħa li jagħti struzzjonijiet għall-prosekuzzjoni ta’ każ speċifiku jew li ma jsirx hekk. Hemm salvagwardji legali speċifiċi fis-seħħ li jillimitaw il-possibbiltà ta’ intervent arbitrarju: il-Ministru għandu l-obbligu li jinforma lill-Bord tal-Prosekuturi Ġenerali u l-istruzzjoni bil-miktub, flimkien mal-fehmiet tal-Bord, jiżdiedu mal-proċess tal-kawża. Struzzjoni li ma prosekuzzjoni tkun trid tiġi nnotifikata wkoll lill-Kamra tad-Deputati u lis-Senat flimkien mal-fehmiet tal-Bord, sakemm dan ma jkunx imur kontra l-interessi tal-Istat. Fil-prattika, ma kien hemm l-ebda każ ta’ struzzjonijiet speċifiċi għal għexieren ta’ snin, kif irrapportat mill-awtoritajiet Netherlandiżi. Dawn is-salvagwardji, flimkien mal-fatt li l-Ministru tal-Ġustizzja ma jagħmilx użu mill-prerogattiva li jagħti struzzjonijiet lill-prosekuturi f’każijiet individwali, jidhru li jtaffu kwalunkwe riskju potenzjali għall-awtonomija tal-prosekuzzjoni. Wara l-ġurisprudenza riċenti tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea dwar il-Mandat ta’ Arrest Ewropew , l-eżistenza ta’ dan id-dritt għall-istruzzjoni wasslet sabiex fl-2019 in-Netherlands ibiddlu l-proċedura tagħhom għall-ħruġ ta’ tali mandati ta’ arrest. Kwalità Riforma tas-sistema ta’ għajnuna legali hija prevista li titlesta sal-2024. Is-sistema ta’ għajnuna legali hija mqassma fuq diversi saffi. Minbarra l-informazzjoni online disponibbli għaċ-ċittadini, hemm Ċentri ta’ Konsulenza Legali li joffru pariri mingħajr ħlas (“l-ewwel linja”) u jistgħu jirreferu għal avukati privati u għal medjaturi (“it-tieni linja”), li jitħallsu tariffa fissa mill-Bord tal-Għajnuna Legali skont it-tip ta’ każ. Iċ-ċittadini jistgħu wkoll japplikaw direttament għal avukat jew għal medjatur sussidjat. L-għajnuna legali hija ffinanzjata primarjament permezz ta’ fondi pubbliċi, u madwar 38 % taċ-ċittadini jkunu jikkwalifikaw għal għajnuna legali. Riforma prevista tas-sistema ta’ għajnuna legali tipprevedi aktar titjib fl-għoti ta’ informazzjoni liċ-ċittadini, kif ukoll espansjoni tan-numru ta’ Ċentri ta’ Konsulenza Legali. Ir-riforma tipprevedi wkoll enfasi akbar fuq soluzzjonijiet barra l-qorti, u fornituri ta’ servizzi ġodda, minbarra avukati jew medjaturi, ikunu permessi fit-“tieni linja”. Filwaqt li r-riforma għandha l-għan li tadatta l-għajnuna legali għall-ħtiġijiet taċ-ċittadini, l-introduzzjoni ta’ korp konsultattiv li jista’ jirrieżamina liema każijiet jikkwalifikaw għal għajnuna legali sussidjata jista’ jkollhom impatt negattiv fuq l-aċċess għall-ġustizzja. Il-partijiet ikkonċernati inklużi l-Kamra tal-Avukati u l-Assoċjazzjoni għall-Ġudikatura esprimew il-kritika tagħhom fir-rigward tar-riforma prevista, filwaqt li saħqu li d-dritt tal-aċċess għall-ġustizzja jrid jiġi salvagwardjat. Barra minn hekk, ġie espress xi tħassib dwar il-finanzjament disponibbli għas-sistema ta’ għajnuna legali. Għad hemm lok għal titjib fid-diġitalizzazzjoni tas-sistema tal-ġustizzja. Filwaqt li l-provvista ta’ informazzjoni online dwar is-sistema ġudizzjarja għall-pubbliku ġenerali hija komprensiva, id-disponibbiltà ta’ mezzi elettroniċi għall-preżentazzjoni ta’ kawżi, għat-trażmissjoni ta’ ċitazzjonijiet u għall-monitoraġġ tal-istadji tal-proċedimenti għadha parzjali. Filwaqt li s-sentenzi tal-qrati fi kwalunkwe istanza jistgħu jiġu aċċessati online, ir-rata ta’ pubblikazzjoni għadha pjuttost baxxa, għalkemm l-awtoritajiet jipprevedu żieda tul it-tliet snin li ġejjin. Fl-2018 twaqqaf programm mill-ġudikatura biex jittejjeb l-aċċess diġitali għall-ġustizzja. Diversi proġetti fuq skala żgħira mmirati lejn it-trawwim tal-aċċess għall-ġustizzja għadhom għaddejjin u qed jitnedew fuq skala akbar. Il-programm “Ġustizzja Effettiva għas-Soċjetà” jikkonsisti f’diversi proġetti li għandhom l-għan li jadattaw is-sistema tal-ġustizzja għall-ħtiġijiet taċ-ċittadini. Billi l-ewwel iniedi diversi proġetti pilota lokali u, imbagħad, jevalwahom, il-programm Ġustizzja Effettiva għas-Soċjetà għandu l-għan li jespandi l-proġetti li jtejbu l-aċċess għall-ġustizzja għall-qrati madwar in-Netherlands. Eżempji ta’ tali proġetti jinkludu “l-imħallef tal-viċinat”, li jgħin sabiex it-tilwim jiġi riżolt fi stadju bikri u “mħallef tad-dejn”, li jittratta l-kawżi kollha ta’ ċertu debitur fl-istess ħin f’eżerċizzju wieħed ta’ ristrutturar tad-dejn. Billi jipprovdu qafas għal diversi proġetti fuq skala żgħira li għandhom jiġu ttestjati, evalwati u potenzjalment estiżi, l-awtoritajiet għandhom l-għan li joħolqu ambjent li jsarraf f’benefiċċji sabiex itejbu kontinwament il-kwalità tal-ġustizzja u l-aċċess għaliha. Il-pandemija tal-COVID-19 kellha impatt fuq il-funzjonament tas-sistema tal-ġustizzja. Il-partijiet ikkonċernati qajmu xi tħassib dwar is-salvagwardja effettiva tad-dritt għal proċess ġust u tal-kwalità tal-ġustizzja matul il-pandemija tal-COVID-19, u n-numru ta’ kawżi kriminali li qed jistennew seduta żdied b’mod sinifikanti minħabba l-kriżi. F’dan ir-rigward, is-servizz tal-prosekuzzjoni ħabbar pjanijiet, f’konsultazzjoni mal-ġudikatura, li jagħmel użu akbar mis-setgħa tiegħu li jiddeċiedi huwa stess f’ċerti kawżi kriminali. Dan jista’ jkollu impatt fuq id-dritt għal proċess ġust, b’mod partikolari jekk iċ-ċittadini ma jkunux informati b’mod adegwat. Min-naħa l-oħra, il-pandemija tal-COVID-19 irriżultat f’użu akbar ta’ għodod diġitali fil-proċedimenti, inklużi xandiriet diretti u sessjonijiet tal-qorti online. Effiċjenza

Is-sistema tal-ġustizzja hija kkaratterizzata minn livell konsistentement għoli ta’ effiċjenza. L-effiċjenza tas-sistema tal-ġustizzja ilha konsistentement għolja tul dawn l-aħħar snin. Iż-żmien meħud għad-dispożizzjoni huwa qasir, b’mod partikolari għall-kawżi ċivili u kummerċjali tal-prim’istanza, u rata konsistenti ta’ għeluq tal-kawżi ta’ madwar 100 % turi li s-sistema tal-ġustizzja hija kapaċi tlaħħaq effettivament b’mod kumplessiv man-numru ta’ kawżi li jidħlu. Dan huwa kkorroborat min-nuqqas ta’ kwalunkwe volum serju ta’ kawżi b’lura b’mod ġenerali f’kawżi ċivili, kummerċjali u amministrattivi. L-effiċjenza tal-ġustizzja hija mkattra ulterjorment minn proġetti bħal “Ċaqliq fiż-żminijiet ta’ dispożizzjoni”, li identifika l-modi possibbli sabiex tiżdied l-effiċjenza tal-ġustizzja. Il-livell ta’ effiċjenza fir-rigward ta’ kawżi tal-liġi tal-kompetizzjoni huwa għoli, filwaqt li t-tul ta’ stħarriġ ġudizzjarju f’kawżi ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi, ta’ protezzjoni tal-konsumatur u ta’ ħasil tal-flus huwa medju. Madankollu, il-Kunsill għall-Amministrazzjoni Pubblika jenfasizza li jeżisti xi tħassib fir-rigward tal-pressjoni tax-xogħol li għaliha hija soġġetta l-ġudikatura. II.Qafas Kontra l-Korruzzjoni Il-kompetenza għall-investigazzjoni u l-prosekuzzjoni tal-korruzzjoni hija kondiviża bejn diversi awtoritajiet. Id-Dipartiment Nazzjonali ta’ Investigazzjoni Interna tal-Pulizija jinvestiga l-atti illeċiti fil-Gvern. Id-Dipartiment tal-Intelligence u tal-Investigazzjoni Fiskali huwa responsabbli għall-investigazzjoni ta’ reati finanzjarji, inkluż tixħim barrani u kummerċjali. L-Uffiċċju tal-Prosekutur Pubbliku Nazzjonali jiffoka fuq it-tixħim domestiku ta’ uffiċjali pubbliċi, u l-Uffiċċju tal-Prosekutur Pubbliku Nazzjonali għall-Frodi Serja, għar-Reati Ambjentali u għall-Konfiska tal-Assi huwa responsabbli għall-investigazzjoni ta’ tixħim kummerċjali u barrani. L-Awtorità tal-Informaturi tipprovdi appoġġ u pariri għal persuni li jixtiequ jirrapportaw sitwazzjoni ta’ abbuż relatata max-xogħol fis-settur pubbliku u fis-settur privat. Inizjattivi ġodda għandhom l-għan li jsaħħu l-oqfsa ta’ integrità applikabbli għall-Membri Parlamentari u bħalissa qed jiġi rivedut l-Att dwar il-Finanzjament tal-Partiti Politiċi. Fl-aħħar Indiċi tal-Perċezzjonijiet tal-Korruzzjoni (Corruption Perceptions Index) ta’ Transparency International, in-Netherlands ġabu punteġġ ta’ 82/100 u kklassifikaw fir-raba’ post fl-Unjoni Ewropea u fit-tmien post madwar id-dinja. Filwaqt li 47 % tar-rispondenti Netherlandiżi għall-istħarriġ tal-Ewrobarometru jaħsbu li l-korruzzjoni hija mifruxa f’pajjiżhom (medja tal-UE ta’ 71 %), 4 % biss mir-rispondenti Netherlandiżi huma tal-fehma li l-korruzzjoni taffettwa l-ħajja tagħhom ta’ kuljum (medja tal-UE ta’ 26 %). B’mod simili, 12 % biss tan-negozji jqisu li l-korruzzjoni hija problema meta jsir in-negozju fin-Netherlands (medja tal-UE ta’ 37 %). Barra minn hekk, 53 % tan-nies isibu li hemm biżżejjed prosekuzzjonijiet b’suċċess sabiex jiskoraġġixxu lin-nies minn prattiki korrotti (medja tal-UE ta’ 36 %) filwaqt li 38 % tal-kumpaniji jikkunsidraw li n-nies u n-negozji li jinqabdu jxaħħmu uffiċjal anzjan jingħataw piena xierqa (medja tal-UE ta’ 31 %). Il-qafas legali għall-ġlieda kontra l-korruzzjoni fil-biċċa l-kbira huwa fis-seħħ. Reati ta’ tixħim huma kkriminalizzati mill-Kodiċi Kriminali. Ir-rakkomandazzjonijiet kollha mill-GRECO dwar l-inkriminazzjonijiet ġew implimentati sal-2010. Il-possibbiltà għall-prosekuzzjoni kriminali ta’ Membri Parlamentari, ta’ ministri u ta’ segretarji tal-istat għal reati relatati mal-mandat ġiet inkorporata fil-liġi. Proċedura speċjali skont l-Artikolu 119 tal-Kostituzzjoni tapplika fir-rigward ta’ ksur tal-liġi mwettaq minn ministri, minn Membri Parlamentari u minn segretarji tal-istat waqt li jkunu fil-kariga. Diversi reati huma koperti, inkluż it-tixħim passiv u l-abbuż tal-uffiċċju. F’sitwazzjonijiet bħal dawn, il-ministri, il-Membri Parlamentari u s-segretarji tal-istat jistgħu jiġu pproċessati biss wara deċiżjoni mill-Gvern jew inkella mill-Parlament u kawżi bħal dawn jinstemgħu quddiem il-Qorti Suprema. Fl-2018, il-GRECO rrakkomanda li jiġi żgurat li din il-proċedura ma tfixkilx il-proċess tal-ġustizzja kriminali fir-rigward ta’ reati relatati mal-korruzzjoni. Il-proċedura bħalissa għaddejja minn rieżami minn kumitat apposta. Diversi awtoritajiet huma responsabbli għall-investigazzjoni u għall-prosekuzzjoni ta’ reati ta’ korruzzjoni. Id-Dipartiment tal-Pulizija Nazzjonali għall-Investigazzjonijiet Interni jinvestiga kondotta kriminali fil-Gvern, inkluż meta uffiċjal pubbliku jew uffiċjal tal-pulizija jkun issuspettat b’reat kriminali bħal frodi jew tixħim. Huwa jaġixxi taħt l-awtorità tal-Bord tal-Prosekuturi Ġenerali. Id-Dipartiment tal-Intelligence u tal-Investigazzjoni Fiskali huwa s-servizz speċjalizzat ta’ investigazzjoni tal-Amministrazzjoni tat-Taxxa u tad-Dwana u huwa responsabbli għall-investigazzjoni ta’ reati finanzjarji, inkluż it-tixħim barrani u kummerċjali. Is-Servizz tal-Prosekuzzjoni Pubblika jitmexxa mill-Bord tal-Prosekuturi Ġenerali u huwa responsabbli għall-investigazzjoni u għall-prosekuzzjoni ta’ każijiet kriminali. L-Uffiċċju Nazzjonali tal-Prosekutur Pubbliku jiffoka fuq forom internazzjonali ta’ kriminalità organizzata u fuq tixħim domestiku ta’ uffiċjali pubbliċi. L-Uffiċċju Nazzjonali tal-Prosekutur Pubbliku għall-Frodi Serja, għar-Reati Ambjentali u għall-Konfiska tal-Assi huwa responsabbli għall-investigazzjoni ta’ frodi u ta’ reati ambjentali, inkluż it-tixħim kummerċjali u barrani. L-Awtorità tal-Informaturi taġixxi bħala uffiċċju ċentralizzat, kemm għas-settur pubbliku kif ukoll għal dak privat u tipprovdi appoġġ u pariri għal persuni li jixtiequ jirrapportaw sitwazzjoni ta’ abbuż relatata mal-post tax-xogħol. Din l-awtorità, li nħolqot fl-2016, tista’ wkoll twettaq investigazzjonijiet dwar attivitajiet illeċiti. Is-servizz tagħha huwa kunfidenzjali u mingħajr ħlas. Madankollu, l-awtorità affaċċjat xi sfidi fl-ewwel snin tal-funzjonament tagħha, inklużi proċeduri twal jew ineffiċjenti. Allegatament, dawn kienu prinċipalment minħabba każijiet antiki u kkumplikati meta kienet għadha kif tibda topera l-Awtorità. Fl-2019, l-Awtorità tal-Informaturi bdiet taħdem fuq 331 talba għal parir, li minnhom 27 ġew ivvalutati bħala każijiet attwali ta’ informaturi b’suspett raġonevoli ta’ abbuż. Daqs 57 % tar-rispondenti Netherlandiżi għall-istħarriġ tal-Ewrobarometru jindikaw li huma ma jkunux jafu fejn għandhom jirrapportaw każ ta’ korruzzjoni jekk jesperjenzaw jew jixhdu xi każ u 49 % enfasizzaw li jistgħu jiddeċiedu li ma jirrapportawx każ ta’ korruzzjoni minħabba nuqqas ta’ protezzjoni adegwata. L-Att dwar l-Informaturi bħalissa għaddej minn evalwazzjoni. Filwaqt li r-rapport finali diġà ġie ppreżentat, rapport ta’ riċerka addizzjonali għandu jiġi ppubblikat f’Settembru. Dan jista’ jwassal għal reviżjoni tal-mandat tal-Awtorità tal-Informaturi. Diversi inizjattivi riċenti għandhom l-għan li jtejbu l-kapaċità istituzzjonali sabiex tiġi miġġielda l-korruzzjoni. Ir-rapport annwali tal-2019 tas-Servizz tal-Prosekuzzjoni Pubblika juri li d-Dipartiment tal-Pulizija Nazzjonali għall-Investigazzjonijiet Interni wettaq 61 investigazzjoni dwar reati relatati mal-korruzzjoni minn uffiċjali tal-amministrazzjoni pubblika. Xi wħud mill-investigazzjonijiet kienu jikkonċernaw l-iżvelar ta’ informazzjoni sensittiva u kuntatti ma’ gruppi tal-kriminalità organizzata. F’dawn l-aħħar snin, issaħħet il-kapaċità istituzzjonali għall-ġlieda kontra l-korruzzjoni. Fost affarijiet oħra, il-Gvern żied il-finanzjament mill-2016, li wassal għal EUR 20 miljun annwali addizzjonali mill-2018 għas-servizz tal-prosekuzzjoni u d-Dipartiment tal-Intelligence u l-Investigazzjoni Fiskali dwar il-korruzzjoni u l-ħasil tal-flus. B’riżultat ta’ dan, f’Settembru 2016 twaqqaf Ċentru Speċjalizzat kontra l-Korruzzjoni fid-Dipartiment tal-Intelligence u tal-Investigazzjoni Fiskali. Barra minn hekk, fl-2017 twaqqaf “tim tal-korruzzjoni” fl-Uffiċċju Nazzjonali tal-Prosekutur Pubbliku għall-Frodi Serja, għal Reati Ambjentali u għall-Konfiska tal-Assi, b’enfasi fuq l-investigazzjoni ta’ tixħim barrani u ta’ korruzzjoni kummerċjali. Att leġiżlattiv adottat f’Novembru 2019 jippermetti l-ġbir f’reġistru ċentrali ta’ “soft data” dwar it-tixħim ta’ uffiċjali pubbliċi. L-għan tar-reġistru l-ġdid huwa li jkun jista’ jaħżen id-data tal-pulizija u jużaha għal perjodu itwal ta’ żmien. Dan se jippermetti lid-Dipartiment tal-Investigazzjonijiet Interni tal-Pulizija Nazzjonali (National Police Internal Investigations Department, NPIID) juża din id-data aktar tard f’investigazzjoni jew jibda investigazzjonijiet ġodda bbażati fuq bosta sinjali. Tnedew għodod innovattivi sabiex il-korruzzjoni tiġi miġġielda b’mod aktar effettiv, inkluż proġett tal-aħjar prattika dwar rapporti ta’ tranżazzjonijiet suspettużi. Iċ-Ċentru Antikorruzzjoni tad-Dipartiment tal-Intelligence u tal-Investigazzjoni Fiskali adotta strateġija bbażata fuq il-proġetti li tikkonsisti fit-tqabbil ta’ data u ta’ flussi relatati mat-taxxa, mal-banek u mal-kontabbiltà sabiex jinstabu indikazzjonijiet komuni u modi operattivi rikorrenti. Eżempju ta’ prattika tajba huwa l-analiżi konġunta tal-fajls miċ-Ċentru Kontra l-Korruzzjoni u mill-Unità tal-Intelligence Finanzjarja, li tiżgura kondiviżjoni tal-għarfien espert u analiżi aktar effiċjenti u usa’ ta’ tranżazzjonijiet mhux tas-soltu relatati mal-korruzzjoni. Il-valur miżjud ewlieni tal-proġett “rapporti dwar tranżazzjonijiet suspettużi” huwa li joħloq sensibilizzazzjoni dwar id-diversi forom, indikaturi u fatturi ta’ korruzzjoni sabiex jiżdied in-numru ta’ rapporti u titjieb il-kwalità tagħhom, u b’hekk jittejbu l-effiċjenza u l-effettività tal-katina sħiħa ta’ rapportar. Ġiet stabbilita sħubija pubblika-privata sabiex issaħħaħ l-integrità tas-settur finanzjarju. Filwaqt li l-livell ġenerali tal-korruzzjoni perċepita huwa baxx, is-settur finanzjarju huwa kkunsidrat bħala settur ta’ riskju għoli. Sħubija bejn l-awtoritajiet b’kompiti superviżorji, ta’ kontroll, ta’ prosekuzzjoni jew ta’ investigazzjoni fis-settur finanzjarju għandha l-għan li tieħu azzjoni preventiva sabiex tidentifika u tiġġieled it-theddidiet għall-integrità tas-settur. Iċ-Ċentru tal-Għarfien Espert Finanzjarju għandu wkoll rwol ewlieni fit-tixrid ta’ informazzjoni. Il-pjan annwali għall-2020 jelenka l-korruzzjoni bħala tema ta’ prijorità u jenfasizza l-istabbiliment ta’ proġett speċifiku, bl-għan li jsaħħaħ il-prevenzjoni u d-detezzjoni tal-korruzzjoni mill-banek. L-integrità hija komponent ewlieni tal-qafas li jirregola l-amministrazzjoni pubblika. L-Att dwar is-Servizz Ċivili jfassal kodiċi ta’ kondotta għall-amministrazzjoni pubblika u jistabbilixxi regoli dwar l-iżvelar tal-assi. Ir-regoli dwar l-integrità għall-impjegati taċ-ċivil jinsabu fil-Kodiċi ta’ Kondotta dwar l-Integrità tal-Gvern Nazzjonali. Barra minn hekk, bħalissa qed tistenna li tiġi adottata liġi ġdida li tippromwovi l-integrità tal-membri (kandidati) ta’ gvernijiet deċentralizzati, reġjonali jew lokali. Il-Pjattaforma Interdipartimentali dwar il-Ġestjoni tal-Integrità tiffoka fuq il-politika ta’ integrità madwar il-gvern kollu, il-monitoraġġ u r-reġistrazzjoni ta’ ksur u l-iżvilupp ta’ strumenti ġodda fl-amministrazzjoni pubblika. Sa mill-2015, Investigazzjoni tal-Integrità ta’ Tim ta’ Konsulenza qed tagħti pariri indipendenti lil uffiċjali b’responsabbiltà politika. Madankollu, 50 % tar-rispondenti għall-Ewrobarometru huma tal-fehma li t-tixħim u l-abbuż ta’ poter għal gwadann personali huma mifruxa fost l-uffiċjali li jaġġudikaw l-offerti pubbliċi u 55 % huma tal-fehma li dan huwa l-każ għall-uffiċjali li joħorġu l-permessi għall-bini, rispettivament. Fil-livell lokali ġew stabbiliti għodod innovattivi għall-promozzjoni tal-integrità. Pereżempju, l-Uffiċċju tal-Integrità (parti mill-amministrazzjoni tal-belt ta’ Amsterdam) jippromwovi l-integrità fil-livell politiku u amministrattiv lokali, iżda wkoll fost il-fornituri ta’ servizzi u n-negozji. Din hija prattika tajba, b’mod partikolari minħabba li l-partijiet ikkonċernati jindikaw li l-proċess ta’ deċentralizzazzjoni jenħtieġ li jiġi vvalutat bir-reqqa fid-dawl tar-riskji possibbli ta’ korruzzjoni. Filwaqt li inizjattivi ġodda għandhom l-għan li jsaħħu l-oqfsa ta’ integrità applikabbli għall-Membri Parlamentari, għad hemm tħassib fir-rigward ta’ persuni inkarigati bl-ogħla funzjonijiet eżekuttivi. Ġew introdotti miżuri ġodda ta’ integrità fir-rigward taż-żewġ kmamar tal-Parlament. Fl-2019, is-Senat adotta kodiċi ta’ kondotta għall-membri tiegħu li jipprovdi linji gwida dwar il-kuntatti ma’ terzi, inklużi l-lobbyists. Il-Kamra tad-Deputati tinsab fil-proċess li tadotta kodiċi ta’ kondotta u tintroduċi sistema ta’ superviżjoni fir-rigward tar-rekwiżiti tad-dikjarazzjoni. Ġew identifikati xi diskrepanzi fl-integrità fir-rigward ta’ persuni inkarigati bl-ogħla funzjonijiet eżekuttivi. Din il-kwistjoni ġiet enfasizzata wkoll mill-GRECO, li jirrakkomanda l-għoti ta’ gwida xierqa dwar il-kunflitti ta’ interess u kwistjonijiet relatati mal-integrità u li l-persuni inkarigati bl-ogħla funzjonijiet eżekuttivi jiddikjaraw fuq bażi ad hoc kwalunkwe kunflitt bejn interessi privati u funzjonijiet uffiċjali, kif ukoll jagħmlu l-interessi finanzjarji tagħhom pubbliċi fuq bażi regolari. L-awtoritajiet tal-infurzar tal-liġi jgawdu minn livell tajjeb ta’ fiduċja fir-rigward tal-ġlieda kontra l-korruzzjoni. Daqs 60 % tar-rispondenti għall-Ewrobarometru għandhom l-akbar fiduċja fil-pulizija sabiex jittrattaw każ ta’ korruzzjoni. Madankollu, 34 % tar-rispondenti jaħsbu li t-tixħim u l-abbuż ta’ poter għal gwadann personali huma mifruxa fost il-pulizija u l-awtoritajiet doganali. F’dan ir-rigward, studju tal-2017 juri li jista’ jsir aktar sabiex jiġu miġġielda l-korruzzjoni u ksur ieħor tal-integrità fl-awtoritajiet tal-infurzar tal-liġi. Il-GRECO rrakkomanda pereżempju li l-kontroll u l-iskrinjar tal-persunal tal-infurzar tal-liġi jseħħu f’intervalli regolari matul is-servizz kollu u li jissaħħu l-miżuri ta’ kontroll rigward l-aċċess għal informazzjoni kunfidenzjali u l-użu ta’ din sabiex jiġu evitati l-aċċess mhux awtorizzat u t-tnixxija ta’ informazzjoni. Abbozz ta’ liġi li testendi l-iskrinjar tal-uffiċjali tal-pulizija u l-konsulenti esterni qabel il-ħatra u matul l-impjieg qed jistenna biex jiġi adottat. Ir-regoli għall-prevenzjoni tar-“revolving doors” jinkludu projbizzjoni fuq il-lobbying għall-eks uffiċjali ta’ livell għoli. L-eks ministri u segretarji tal-istat ma jistgħux jidħlu f’kuntatt b’xi mod mal-impjegati tal-eks ministeru tagħhom bħala lobbyists f’isem kumpanija, organizzazzjoni semipubblika jew organizzazzjoni ta’ lobbying għal sentejn wara li jintemm il-mandat tagħhom. Lanqas ma jistgħu jaġixxu bħala intermedjarji jew aġenti f’kuntatti kummerċjali mal-ministeru. Madankollu, il-partijiet ikkonċernati jindikaw li ma hemm l-ebda regola ġenerali dwar kif għandhom jiġu ttrattati l-lobbyists jew dwar restrizzjonijiet ta’ wara l-impjieg meta l-persuni inkarigati bl-ogħla funzjonijiet eżekuttivi jfittxu impjieg fis-settur privat. Dan ġie enfasizzat ukoll mill-GRECO. Hemm ftit restrizzjonijiet fuq il-finanzjament tal-partiti politiċi u dawn mhumiex applikabbli għall-partiti lokali jew għad-dipartimenti lokali tal-partiti nazzjonali. Dan iqajjem mistoqsijiet dwar il-ħtieġa li jiġu rreġistrati d-donazzjonijiet u l-kontroll tagħhom. Għaddej dibattitu dwar il-finanzjament tal-partiti politiċi, u l-Att dwar il-Finanzjament tal-Partiti Politiċi qed jiġi rivedut bħalissa. Pereżempju, l-emendi għandhom l-għan li jsaħħu t-trasparenza tar-rigali għall-partijiet u jipprojbixxu r-rigali minn barra ż-Żona Ekonomika Ewropea. Huwa previst li rigali miż-Żona Ekonomika Ewropea jiġu żvelati mingħajr limitu minimu. Il-limitu minimu għad-donazzjonijiet Netherlandiżi li jridu jiġu żvelati għadu ta’ EUR 4 500. Ir-reviżjoni tal-Att ma tinkludix regoli dwar il-finanzjament ta’ unitajiet lokali u reġjonali ta’ partiti politiċi. Xi wħud minn dawn il-kwistjonijiet ġew identifikati wkoll fir-rapporti tal-GRECO dwar it-trasparenza tal-finanzjament tal-partiti. Att ġdid dwar il-Partiti Politiċi qed jiġi abbozzat f’dak ir-rigward. L-abbozz ta’ liġi huwa mistenni li jinkludi regoli ta’ trasparenza dwar il-finanzjament ta’ partiti lokali jew dipartimenti lokali ta’ partiti nazzjonali. Daqs 50 % tar-rispondenti Netherlandiżi għall-istħarriġ tal-Ewrobarometru huma tal-fehma li m’hemmx trasparenza u superviżjoni biżżejjed tal-finanzjament tal-partiti politiċi u 43 % jaħsbu li t-tixħim u l-abbuż ta’ poter għall-gwadann personali huma mifruxa fost il-partiti politiċi. III.Il-Pluraliżmu tal-Media Il-qafas legali rigward il-pluraliżmu tal-media huwa bbażat fuq sett ta’ salvagwardji kostituzzjonali u leġiżlattivi. Id-dritt għall-informazzjoni huwa minqux fil-Kostituzzjoni u fl-Att dwar l-Aċċess Miftuħ tal-Gvern jirregola d-dritt tal-pubbliku ta’ aċċess għad-dokumenti amministrattivi miżmuma mill-awtoritajiet pubbliċi. L-awtorità regolatorja indipendenti tal-mieia awdjoviżiva tiżgura t-trasparenza tas-sjieda tal-media. L-awtoritajiet qed jaħdmu sabiex isaħħu l-protezzjoni tal-ġurnalisti kontra l-vjolenza u l-aggressjoni, b’mod partikolari permezz ta’ Grupp ta’ Tmexxija apposta. Ir-regolatur għas-servizzi tal-media awdjoviżiva, il-Commissariaat voor de Media (CvDM), huwa awtorità amministrattiva indipendenti stabbilita mill-istatut skont l-Att tal-2008 dwar il-Media bħala entità pubblika b’personalità ġuridika. L-Awtorità għandha obbligu statutorju li tippubblika d-deċiżjonijiet tagħha u hija kkunsidrata trasparenti. L-indipendenza tagħha ġiet ivvalutata bħala f’riskju baxx ħafna mill-Għodda għall-Monitoraġġ tal-Pluraliżmu tal-Media (Media Pluralism Monitor, MPM) li kopriet l-2018 u l-2019. Skont l-Att Qafas għall-Awtoritajiet Amministrattivi Indipendenti, il-Ministru tal-Edukazzjoni, tal-Kultura u tax-Xjenza jaħtar il-kap u l-membri tal-korp kolleġġjali tal-Awtorità tal-Media. L-abbozz ta’ leġiżlazzjoni li bħalissa huwa pendenti fil-Parlament jipproponi reviżjonijiet għall-proċedura tal-ħatra: il-Ministru jaħtar il-kap u l-membri tal-korp kolleġġjali fuq il-bażi ta’ parir unanimu minn kumitat indipendenti dwar il-ħatra mwaqqaf mill-Awtorità tal-Media. Il-Ministru jista’ jiddevja biss minn dan il-parir jekk ir-regoli ta’ proċedura ma jkunux ġew irrispettati jew jekk ħatra tmur kontra l-liġi. Is-sospensjoni u t-tneħħija jistgħu jseħħu biss minħabba nuqqas ta’ adegwatezza għall-kariga meħuda, inkompetenza, jew raġunijiet validi oħra relatati mal-persuna kkonċernata. Dan it-tisħiħ tal-garanziji tal-indipendenza jkompli jikkontribwixxi għat-tnaqqis tar-riskju għall-pluraliżmu tal-media. Barra minn hekk, il-Kunsill għall-Ġurnaliżmu, mekkaniżmu awtoregolatorju, huwa intitolat li joħroġ opinjonijiet dwar ilmenti li jikkonċernaw prattiki ġurnalistiċi. Il-Kunsill huwa magħmul ugwalment minn ġurnalisti u minn membri oħra, primarjament esperti legali, u jopera b’mod awtonomu. Fin-nuqqas ta’ dispożizzjonijiet legali speċifiċi għall-media li jiżguraw l-iżvelar tad-dettalji tas-sjieda lill-pubbliku, l-informazzjoni dwar is-sjieda tal-media tiġi pprovduta lill-pubbliku permezz tal-Media Monitor ippubblikat mis-CvdM. L-Għodda għall-Monitoraġġ tal-Pluraliżmu tal-Media vvalutat it-trasparenza tas-sjieda tal-media fin-Netherlands bħala f’riskju medju, minħabba n-nuqqas ta’ dispożizzjonijiet speċifiċi għall-media li jeħtieġu l-iżvelar tad-dettalji tas-sjieda lill-pubbliku. Fil-prattika, l-informazzjoni dwar is-sjieda tal-media tiġi pprovduta lill-pubbliku permezz tal-Media Monitor annwali ppubblikat mis-CvdM. Barra minn hekk, wara li jħallas tariffa żgħira, il-pubbliku jista’ jikkonsulta r-rekords tal-kamra tal-kummerċ sabiex jikseb l-informazzjoni rilevanti. Kif indikat mill-partijiet ikkonċernati, din it-trasparenza hija aktar u aktar importanti billi s-sjieda tal-media hija kkonċentrata ħafna, l-aktar fis-settur tal-istampa. L-Awtorità tal-Media timmonitorja l-impatt tal-iżviluppi tas-suq finanzjarju u ekonomiku u tal-konsolidazzjoni tas-sjieda fuq il-pluraliżmu tal-media u fuq l-indipendenza tal-provvista tal-informazzjoni fin-Netherlands. Il-Gvern jikkontribwixxi għat-trawwim tal-ġurnaliżmu indipendenti. L-appoġġ jingħata permezz tal-Fond għall-Ġurnaliżmu, immexxi mill-Ministeru tal-Edukazzjoni, tal-Kultura u tax-Xjenza, li huwa responsabbli għall-politika dwar il-media, u permezz tal-Fond għall-Ġurnaliżmu Approfondit kif ukoll permezz tal-Fond għall-Promozzjoni tal-Ġurnaliżmu . Id-dritt ta’ aċċess għall-informazzjoni huwa stabbilit fil-liġi. Id-dritt tal-pubbliku li jaċċessa d-dokumenti amministrattivi miżmuma mill-awtoritajiet pubbliċi huwa speċifikat fl-Att dwar l-Aċċess Miftuħ għall-Gvern. Ir-raġunijiet assoluti għaċ-ċaħda tal-aċċess għad-dokumenti elenkati fil-liġi joħolqu xi dubji dwar il-konformità tagħhom mal-prinċipji tal-proporzjonalità u tan-neċessità. Ċerti partijiet ikkonċernati jirrapportaw li t-talbiet għall-aċċess għall-informazzjoni lill-awtoritajiet pubbliċi jintlaqgħu malajr u li ma hemm l-ebda kwistjoni partikolari. Madankollu, ir-rappreżentanti tal-ġurnalisti huma kritiċi dwar iż-żmien meħud mill-awtoritajiet pubbliċi sabiex iwieġbu għat-talbiet għall-informazzjoni. Xi awtoritajiet pubbliċi japplikaw politika ta’ trasparenza attiva, billi jagħmlu l-informazzjoni dwar l-attività tagħhom disponibbli għall-pubbliku b’mod proattiv.

Hemm qafas estensiv għall-protezzjoni tal-ġurnalisti. Skont L-Għodda għall-Monitoraġġ tal-Pluraliżmu tal-Media, ir-restrizzjonijiet penali u ċivili eżistenti, bħal pereżempju l-imputabilità għal malafama, mhumiex abbużati fil-prattika u ma jfixklux l-espressjoni pubblika tal-ideat, li hija waħda tassew ħajja. Mill-2014 u mill-2019, rispettivament, l-atti dwar il-blasfemija u l-lèse-majesté ma baqgħux jikkostitwixxu reati kriminali. Il-partijiet ikkonċernati jirrapportaw li l-ħaddiema fil-media, inklużi l-ġurnalisti, il-fotografi u l-kartunisti, ġieli jirċievu theddidiet, online u offline. F’Lulju 2018, ftehim dwar it-tisħiħ tal-pożizzjoni tal-ġurnalisti kontra l-vjolenza u l-aggressjonijiet ġie konkluż mill-Grupp ta’ Tmexxija dwar l-Aggressjoni u l-Vjolenza kontra l-Ġurnalisti, li jikkonsisti mis-servizz tal-prosekuzzjoni pubblika, mill-pulizija, mill-Għaqda tal-Kapijiet Edituri u mill-Assoċjazzjoni tal-Ġurnalisti. Dan irriżulta fil-protokoll “PersVeilig’ immirat sabiex inaqqas it-theddidiet, il-vjolenza u l-aggressjoni kontra l-ġurnalisti. Għalkemm mhuwiex segwitu dirett għar-Rakkomandazzjoni tal-Kunsill tal-Ewropa dwar il-protezzjoni tal-ġurnaliżmu u s-sikurezza tal-ġurnalisti u atturi oħra tal-media, il-protokoll PersVeilig huwa allinjat mal-linji gwida tagħha u huwa meqjus bħala prattika tajba mill-esperti tal-media. Il-partijiet ikkonċernati jirrapportaw esperjenzi tajbin bl-għodda l-ġdida u laqgħu liġi ġdida dwar il-protezzjoni tas-sorsi, li ilha sentejn fis-seħħ. Jeżisti xi tħassib fir-rigward tal-Att emendat dwar is-servizzi tas-sigurtà nazzjonali (W.I.V.) ta’ Lulju 2017, imsejjaħ “l-Att dragnet”. Il-liġi tippermetti li s-servizzi nazzjonali tas-sigurtà jiġbru data tal-internet u tat-telefown minn ċittadini fi kwantitajiet kbar għal ħtiġijiet ta’ investigazzjoni. L-Assoċjazzjoni tal-Ġurnalisti esprimiet tħassib li dan jista’ jdgħajjef il-protezzjoni tas-sorsi ġurnalistiċi. Fl-2019, il-Pjattaforma tal-Kunsill tal-Ewropa għall-promozzjoni tal-protezzjoni tal-ġurnaliżmu u tas-sikurezza tal-ġurnalisti ppubblikat żewġ twissijiet għan-Netherlands, dwar korrispondent tat-televiżjoni li kien arrestat għal ftit ħin talli rrifjuta li jiżvela sors waqt proċess ta’ qtil, u liġi ġdida skont liema ċ-ċittadini li jivvjaġġaw lejn żona “kkontrollata minn gruppi terroristiċi” jeħtiġilhom jitolbu permess mingħand il-Ministeru tal-Ġustizzja. Twissijiet simili ttellgħu fuq il-pjattaforma Mapping Media Freedom. IV.Kwistjonijiet Istituzzjonali oħra relatati ma’ Kontrokontrolli In-Netherlands għandhom sistema parlamentari bikamerali tal-Gvern li tipprovdi għal stħarriġ kostituzzjonali ex ante tal-abbozzi tal-leġiżlazzjoni. Il-Parlament huwa fformat mis-Senat u l-Kamra tad-Deputati . Il-proposti leġiżlattivi jistgħu joriġinaw mill-Gvern u minn membri tal-Kamra tad-Deputati. Il-Kunsill tal-Istat jagħti opinjonijiet konsultattivi dwar l-abbozzi tal-leġiżlazzjoni. L-awtoritajiet indipendenti u s-soċjetà ċivili għandhom rwol importanti fis-sistema tal-kontrokontrolli. It-twettiq ta’ valutazzjonijiet tal-impatt u l-konsultazzjoni mal-partijiet ikkonċernati huma prattiki stabbiliti sew għall-promulgazzjoni ta’ leġiżlazzjoni. Proposta leġiżlattiva tista’ toriġina mill-Gvern jew minn membri tal-Kamra tad-Deputati, u wara tiġi ppreżentata lit-taqsima konsultattiva tal-Kunsill tal-Istat għall-opinjoni tagħha. Imbagħad, il-proposta tiġi adottata mill-Kamra tad-Deputati u sussegwentement mis-Senat , u wara tiġi ffirmata bħala liġi mir-Re u mill-Ministru responsabbli. Il-proposti leġiżlattivi jiġu analizzati permezz ta’ qafas ta’ valutazzjoni tal-impatt qabel ma jiġu ppreżentati lill-Parlament. Fit-tħejjija tal-leġiżlazzjoni, hija l-politika tal-Gvern li jippreżenta abbozz ta’ proposti għal konsultazzjoni miftuħa fuq l-internet ta’ minimu ta’ erba’ ġimgħat. Sommarju qasir tal-kummenti riċevuti u kif dawn ġew ikkunsidrati huwa ppubblikat online. Ta’ min jinnota li l-Kunsill għall-Ġudikatura jiġi kkonsultat dwar liġijiet ġodda relatati mal-amministrazzjoni tal-ġustizzja. L-opinjonijiet tal-Kunsill jiġu adottati wara konsultazzjoni mal-qrati. Barra minn hekk, kunsilli konsultattivi permanenti bħall-Kunsill għall-Amministrazzjoni Pubblika għandhom rwol fis-sistema ta’ kontrokontrolli billi jipprovdu opinjonijiet indipendenti fuq inizjattiva tagħhom stess jew b'talba mill-Gvern jew mill-Parlament. Abbozz ta’ liġi jfittex li jipprovdi bażi ġuridika speċifika għall-miżuri kontra l-pandemija tal-COVID-19. F’Lulju 2020 il-Gvern ippreżenta proposta għal liġi temporanja dwar il-miżuri relatati mal-COVID-19 lill-Parlament. Il-liġi għandha l-għan li tipprovdi bażi ġuridika solida għal miżuri mmirati lejn il-ġlieda kontra l-pandemija tal-COVID-19, li sa issa ġew adottati ta’ spiss permezz ta’ ordinanzi ta’ emerġenza . Il-liġi tagħti wkoll lill-Parlament u lill-korpi rappreżentattivi fil-livell lokali aktar setgħat sabiex jiskrutinizzaw tali miżuri. Il-Kunsill tal-Istat indika f’opinjoni konsultattiva ta’ Mejju 2020 li aktar ma ddum is-sitwazzjoni ta’ kriżi, aktar tikber il-ħtieġa għal bażi ġuridika solida għal tali miżuri. Il-liġi hija mistennija tidħol fis-seħħ fil-ħarifa tal-2020. Ir-rispett għad-drittijiet fundamentali u kostituzzjonali huwa żgurat f’diversi modi. Teżisti nota ta’ spjegazzjoni mehmuża mal-proposti leġiżlattivi li tiddiskuti l-kostituzzjonalità, u jeżistu manwali għall-impjegati taċ-ċivil f’dan ir-rigward. Il-Kunsill tal-Istat jiskrutinizza wkoll il-kostituzzjonalità tal-abbozz ta’ leġiżlazzjoni fl-opinjonijiet tiegħu. Imbagħad, il-kostituzzjonalità tal-abbozzi ta’ liġijiet issir is-suġġett ta’ dibattiti fil-Parlament, li dwarha s-Senat b’mod partikolari jiddibatti fit-tul. Il-qrati ordinarji jistgħu jwettqu forma deċentralizzata ta’ stħarriġ “kostituzzjonali” fin-nuqqas ta’ qorti kostituzzjonali ċentralizzata. Filwaqt li l-atti tal-parlament ma jistgħux jiġu mistħarrġa fid-dawl tal-kostituzzjoni, l-istħarriġ huwa possibbli fid-dawl ta’ trattati b’effett dirett. Fil-prattika, dan ifisser li l-liġijiet kollha jistgħu jiġu mistħarrġa fid-dawl tal-Konvenzjoni Ewropea dwar id-Drittijiet tal-Bniedem u tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea, fost l-oħrajn. L-awtoritajiet dipendenti għandhom rwol fis-salvagwardja tad-drittijiet fundamentali. L -awtoritajiet dipendenti fin-Netherlands jinkludu l-College voor de Rechten van de Mens, li għandu l-għan li jipproteġi d-drittijiet tal-bniedem u jrawwem l-għarfien dwar l-istandards tad-drittijiet tal-bniedem u l-konformità magħhom, u l-Ombudsman nazzjonali. Il-College huwa wkoll il-korp indipendenti għall-ugwaljanza bejn is-sessi li huwa kompetenti sabiex jimmonitorja u jippromwovi t-trattament ugwali. Huwa akkreditat bi status A mill-Alleanza Globali tal-Istituzzjonijiet Nazzjonali tad-Drittijiet tal-Bniedem (Global Alliance of National Human Rights Institutions, GANHRI) fir-rigward tal-konformità tiegħu mal-Prinċipji ta’ Pariġi tan-NU. Fost rakkomandazzjonijiet oħra, il-College tħeġġeġ mill-GANHRI sabiex jippromwovi l-formalizzazzjoni ta’ proċess ta’ għażla u ta’ ħatra ċar, trasparenti u parteċipatorju. L-Ombudsman Nazzjonali huwa uffiċċju indipendenti u stabbilit kostituzzjonalment li huwa kompetenti sabiex joħroġ sentenzi mhux vinkolanti dwar azzjonijiet konkreti mill-awtoritajiet tal-gvern. L-Ombudsman jista’ wkoll jinvestiga lmenti ta’ ċittadini u jirrapporta dwar is-sejbiet tagħhom, u jista’ possibilment joħroġ rakkomandazzjonijiet. Il-Gvern għandu politika li jsegwi djalogu mas-soċjetà ċivili u li jagħmel l-informazzjoni aċċessibbli għaċ-ċittadini. In-Netherlands jitqiesu li għandhom ambjent miftuħ tas-soċjetà ċivili. Fl-2019, il-Gvern introduċa politika dwar il-qafas għall-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili li fih jintroduċi sħubijiet (pereż. Power of Voices u Women, Peace and Security) fil-kuntest tal-Għanijiet ta’ Żvilupp Sostenibbli (Sustainable Development Goals, SDGs). L-abbozz ta’ leġiżlazzjoni kien ippreżentat quddiem il-Parlament bil-għan li tiżdied l-aċċessibbiltà tad-deċiżjonijiet amministrattivi meħuda minn diversi awtoritajiet permezz ta’ portal uniku ta’ dħul. Il-portal jista’ wkoll jipprovdi notifiki mfassla apposta ta’ leġiżlazzjoni jew ta’ deċiżjonijiet amministrattivi li jikkonċernaw l-ambjent speċifiku taċ-ċittadin. Tingħata attenzjoni kbira għal suġġetti dwar l-istat tad-dritt fil-politika u fis-soċjetà. Is-Senat jorganizza dibattiti ta’ politika regolari dwar is-sitwazzjoni tal-Istat tad-Dritt, li jipprovdu opportunità għas-senaturi sabiex jiddibattu mal-ministri u jintroduċu mozzjonijiet dwar suġġetti relatati mal-istat tad-dritt. Pereżempju, f’Marzu 2020, is-senaturi introduċew tmien mozzjonijiet ġodda, relatati fost l-oħrajn mal-ġestjoni awtonoma tar-riżorsi għall-ġudikatura. Din il-prattika fis-Senat ġiet segwita fil-Kamra tad-Deputati. F’Jannar 2020, il-Kumitat tal-Kamra għall-Ġustizzja u għas-Sigurtà organizza konferenza li fiha l-ġudikatura, l-avukati u l-politiċi ddiskutew l-“Istat tad-Dritt fis-Seklu 21”. Dawn l-inizjattivi jipprovdu forum għad-dibattitu dwar kwistjonijiet relatati mal-istat tad-dritt u għat-trawwim tal-għarfien dwar suġġetti bħal dawn. Barra minn hekk, l-assassinju ta’ avukat f’kawża kriminali ta’ profil għoli f’Settembru 2019 tqies bħala attakk fuq l-istat tad-dritt li xpruna lill-Gvern sabiex jieħu miżuri addizzjonali bl-għan li jindirizza l-kriminalità organizzata u jipprovdi finanzjament addizzjonali għall-protezzjoni tal-politiċi, tal-imħallfin, tal-prosekuturi, tal-uffiċjali tal-pulizija, tal-avukati u tal-ġurnalisti lokali. Fl-istess ħin, diversi deċiżjonijiet tal-qorti ta’ profil għoli ħolqu dibattitu politiku dwar ir-rwol tal-ġudikatura fir-rigward tas-setgħat l-oħra tal-istat. Dawn l-iżviluppi kkontribwew għal riflessjonijiet u għal inizjattivi sabiex ikomplu jippromwovu l-kultura tal-istat tad-dritt. Rapporti reċenti mill-Kunsill għall-Amministrazzjoni Pubblika u mill-Kunsill tal-Istat jenfasizzaw li l-istat tad-dritt sar suġġett ta’ diskussjoni f’dawn l-aħħar snin. Il-Kunsill għall-Amministrazzjoni Pubblika jirrakkomanda lill-Gvern sabiex jiżviluppa “Aġenda tal-Politika tal-Istat tad-Dritt” sabiex jippromwovi kultura tal-istat tad-dritt. Il-Kunsill tal-Istat ħabbar l-intenzjoni tiegħu li jorganizza “Konverżazzjonijiet dwar l-Istat tad-Dritt” sabiex jiffaċilita skambju ta’ opinjonijiet bejn rappreżentanti ta’ istituzzjonijiet tal-istat differenti li għandhom rwol fl-istat tad-dritt. Anness I: Lista ta’ sorsi f’ordni alfabetiku.* * Il-lista tal-kontributi riċevuti fil-kuntest tal-konsultazzjoni għar-Rapport tal-2020 dwar l-Istat tad-Dritt tinsab fuq (is-sit web COM). Centre for Media Pluralism and Media Freedom (2020), 2020 Media pluralism monitor. https://cmpf.eui.eu/media-pluralism-monitor/mpm-2020. CIVICUS, Monitor tracking civic space: the Netherlands. https://monitor.civicus.org/country/netherlands/ . Il-Kunsill Konsultattiv ta’ Mħallfin Ewropej (2016), CCJE Opinion No.19: The role of court presidents. Council for Public Administration (2020), A stronger rule of law – connecting and protecting in a pluralistic society. Il-Kunsill tal-Ewropa, Platform to promote the protection of journalism and safety of journalists – the Netherlands. https://www.coe.int/en/web/media-freedom/all-alerts?p_p_id=sojdashboard_WAR_coesojportlet&p_p_lifecycle=0&p_p_col_id=column-4&p_p_col_count=1&_sojdashboard_WAR_coesojportlet_keywords=&_sojdashboard_WAR_coesojportlet_selectedStringFilters=year.2019&_sojdashboard_WAR_coesojportlet_selectedCategories=11709554 . Il-Kunsill tal-Ewropa: Committee of Ministers (2000), Recommendation Rec(2000)19 of the Committee of Ministers to Member States on the role of public prosecution in the criminal justice system. Il-Kunsill tal-Ewropa: Committee of Ministers (2010), Recommendation CM/Rec(2010)12 of the Committee of Ministers to member states on judges: independence, efficiency and responsibilities.

Il-Kunsill tal-Ewropa: Committee of Ministers (2016), Recommendation CM/Rec(2016)4 of the Committee of Ministers to member States on the protection of journalism and safety of journalists and other media actors. Il-Kunsill tal-Ewropa: Committee of Ministers (2018), Recommendation CM/Rec(2018)1 of the Committee of Ministers to member States on media pluralism and transparency of media ownership. Il-Kunsill tal-Istat (2019), Annual Report 2019. Il-Kunsill tal-Istat, Advisory Opinion W4.20.0139/I/vo tal-25 ta’ Mejju 2020. Il-Kunsill tal-Istat, sentenza tad-29 ta’ Mejju 2019, Nitrogen Action Programme, ECLI:NL:RVS:2019:1604. Il-Kunsill tal-Unjoni Ewropea (2002), id-Deċiżjoni Kwadru tal-Kunsill tat-13 ta’ Ġunju 2002 dwar il-mandat ta’ arrest Ewropew u l-proċeduri ta’ konsenja bejn l-Istati Membri. Il-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea, sentenza tad-19 ta’ Novembru 2019, C‑585/18, C‑624/18 u C‑625/18. Il-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea, sentenza tas-27 ta’ Mejju 2019 fil-kawżi magħquda OG, C-508/18 u PI, C-82/19 PPU. Il-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea, sentenza tad-9 ta’ Lulju 2020, Land Hessen, C-272/19. Il-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea, Il-Kawża pendenti C-510/19, Openbaar Ministerie (Faux en écritures). Id-Direttorat Ġenerali għall-Komunikazzjoni (2016-2020), Ewrobarometru: perceived independence of the national justice system in the EU among the general public. Id-Direttorat Ġenerali għall-Komunikazzjoni (2019), Ewrobarometru Flash 482: businesses’ attitudes towards corruption in the EU. Id-Direttorat Ġenerali għall-Komunikazzjoni (2020), Ewrobarometru Speċjali 502: corruption. Dutch Bar Association, Dutch Association for the Judiciary, Social Work Netherlands, Federation on Shelter, RIBW Alliance (2019), Stand up for the rule of law! https://www.advocatenorde.nl/nieuws/gezamenlijke-verklaring-nova-nvvr-en-swn-sta-op-voor-de-rechtsstaat . Il-Gvern Netherlandiż (2020), Input from the Netherlands to the 2020 Rule of Law Report. Il-Gvern Netherlandiż, Funds for the media. https://www.government.nl/topics/the-media-and-broadcasting/funds-for-the-media . Il-Gvern Netherlandiż, Measures against undermining criminality. https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/ondermijning/maatregelen-tegen-ondermijnende-criminaliteit . Il-Gvern Netherlandiż, Safeguarding press freedom. https://www.government.nl/topics/the-media-and-broadcasting/safeguarding-press-freedom . Dutch Media Authority, Media monitor: Media concentration. https://www.mediamonitor.nl/mediabedrijven/ . Osservatorju Awdjoviżiv Ewropew (2019), IRIS Special 2019-1: The independence of media regulatory authorities in Europe. https://rm.coe.int/the-independence-of-media-regulatory-authorities-in-europe/168097e504 .

Ċentru Ewropew għal-libertà tal-Istampa u tal-Media, Mapping media freedom: The Netherlands. https://mappingmediafreedom.org/country-profiles/netherlands/ . Il-Kummissjoni Ewropea (2013, 2014, 2015, 2016, 2017, 2018, 2019, 2020), it-Tabella ta’ Valutazzjoni tal-Ġustizzja tal-UE. Il-Kummissjoni Ewropea (2020), Rapport tal-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew u lill-Kunsill dwar l-implimentazzjoni tad-Deċiżjoni Kwadru tal-Kunsill tat-13 ta’ Ġunju 2002 dwar il-mandat ta’ arrest Ewropew u l-proċeduri ta’ konsenja bejn l-Istati Membri. Il-Kummissjoni Ewropea, Rapport tal-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew u lill-Kunsill li jivvaluta sa fejn l-Istati Membri ħadu l-miżuri neċessarji sabiex jikkonformaw mad-Deċiżjoni Kwadru tal-Kunsill 2003/568/JHA tat-22 ta' Lulju 2003 dwar il-ġlieda kontra l-korruzzjoni fis-settur privat, COM(2019)355 finali. In-Network Ewropew tal-Kunsilli għall-Ġudikatura (2013-2014), Development of minimum judicial standards IV: allocation of cases. Financial Expertise Centre (2019), FEC annual plan 2020. GRECO (2008), Third Evaluation Round – evaluation report on the Netherlands on Incriminations (ETS 173 u 191, GPC 2). GRECO (2008), Third evaluation round – evaluation report on the Netherlands on transparency of party funding. GRECO (2010), Third evaluation round – compliance report on the Netherlands: Incriminations (ETS 173 and 191, GPC 2), Transparency of Party Funding. GRECO (2012), Fourth evaluation round – evaluation report on the Netherlands on corruption prevention in respect of members of parliament, judges and prosecutors. GRECO (2012), Third evaluation round – second compliance report on the Netherlands transparency of party funding. GRECO (2015), Fourth evaluation round – compliance report on the Netherlands on corruption prevention in respect of members of parliament, judges and prosecutors. GRECO (2018), Fifth evaluation round – evaluation report on the Netherlands on preventing corruption and promoting integrity in central governments (top executive functions) and law enforcement agencies. House for Whistleblowers (2019), Annual Report 2019 House for Whistleblowers. Il-Membri tal-Kamra tar-Rappreżentanti Maarten Groothuizen u Michiel van Nispen (2019), Motion about potential vulnerabilities in the law on judicial organization. Il-Ministru tal-Ġustizzja u s-Sigurtà Ferdinand Grapperhaus (2020), Answer to the question of the Member of the House of Representatives Groothuizen about the report that the Ministry of Justice is failing businesses in corruption cases. Il-Ministru tal-Ġustizzja u s-Sigurtà Ferdinand Grapperhaus u l-Ministru tal-Protezzjoni Legali Stander Dekker (2020), Answer to questions of the Members of the House of Representatives Buitenweg and Van den Berge on criminal justice during times of COVID-19. Il-Ministru tal-Ġustizzja u s-Sigurtà Ferdinand Grapperhaus u l-Ministru tal-Protezzjoni Legali Stander Dekker (2020), Letter to the House of Representatives on Contours of the Approach to Address Backlogs in Criminal Justice. Il-Ministru tal-Protezzjoni Legali Sander Dekker (17 September 2019), Letter to the House of Representatives about ways in which to create a strong justice system. Il-Ministru tal-Protezzjoni Legali Sander Dekker (2020), Answer to questions of the Member of the House of Representatives Groothuizen about algorithmic analysis of judgments.

Il-Ministeru tal-Ġustizzja u s-Sigurtà, Integral assessment framework for policy and regulation. https://www.kcwj.nl/kennisbank/integraal-afwegingskader-voor-beleid-en-regelgeving . L-Ombudsman Nazzjonali (2020), Proper Provision of Information is the Basis of Access to Justice – Bottlenecks in the Provision of Information about Penalties and Dismissal Decisions. Netherlands Committee of Jurists for Human Rights (2020), Letter on concerns about corona measures in criminal justice. https://njcm.nl/wp-content/uploads/2020/05/NJCM-brief-aan-minister-Grapperhaus-gewijzigde-aanhef.pdf . OECD (2015), The Netherlands: follow-up to the phase 3 report & recommendations. Official Gazette of the Kingdom of the Netherlands (2019), Decree of 28 November 2019, amending the decree on police data concerning theme-processing to combat official bribery and amending the decree on police data for special investigative forces concerning theme-processing to combat human trafficking. Il-President tal-Kunsill għall-Ġudikatura (2018), Letter to the Minister for Legal Protection on a rest of the digitalisation of justice. Press Freedom Associations (2019), Dutch Senate: make a clear exemption for journalists. https://www.freepressunlimited.org/en/news/dutch-senate-make-a-clear-exemption-for-journalists . Il-Professur Tarlach McGonagle (2018), Agreement of the steering group on aggression and violence against journalists. https://www.ivir.nl/publicaties/download/Agreement-of-the-Steering-Group-on-Aggression-and-violence-against-journalists-EN-translation.pdf . State Commission on the Parliamentary System in the Netherlands (2018), Democracy and the rule of law in equilibrium – final report of the State Commission on the Parliamentary System in the Netherlands. Steering Group Disposition Times (2019), Disposition times in movement! – final report of the disposition times in movement project. Il-Qorti Suprema tan-Netherlands, sentenza tat-13 ta’ Settembru 2019, Urgenda, ECLI:NL:HR:2019:2007. Tax Justice Network (2020), 2020 Financial Secrecy Index. Il-Kumitat għad-Drittijiet tal-Bniedem tan-NU (2019), International covenant on civil and political rights: concluding observations on the fifth periodic report of the Netherlands. Żjara virtwali tal-pajjiż fin-Netherlands fil-kuntest tar-Rapport tal-2020 dwar l-Istat tad-Dritt. World Economic Forum (2013-2015), The global competitiveness report.

Anness II: Żjara tal-pajjiż fin-Netherlands Is-servizzi tal-Kummissjoni kellhom laqgħat virtwali f’Mejju u Ġunju 2020 ma’: ·Espert Akkademiku ·Il-Kunsill għall-Amministrazzjoni Pubblika ·Il-Kunsill għall-Ġudikatura ·L-Assoċjazzjoni Netherlandiża għall-Ġudikatura ·Il-Kamra tal-Avukati Netherlandiża ·L-Awtorità Netherlandiża tal-Media ·House for Whistleblowers ·L-Istitut għall-Kriminalità Finanzjarja ·Il-Ministeru tal-Affarijiet Barranin ·Il-Ministeru tal-Ġustizzja u s-Sigurtà ·Il-Ministeru tal-Intern u r-Relazzjonijiet tar-Renju

·L-Assoċjazzjoni tal-Ġurnalisti tan-Netherlands * Il-Kummissjoni ltaqgħet ukoll mal-organizzazzjonijiet li ġejjin f’għadd ta’ laqgħat orizzontali: ·Amnesty International ·Civil Liberties Union for Europe ·Civil Society Europe ·Conference of European Churches ·EuroCommerce ·European Center for Not-for-Profit Law ·European Centre for Press and Media Freedom ·European Civic Forum ·Free Press Unlimited ·Front Line Defenders ·ILGA-Europe ·International Commission of Jurists ·International Federation for Human Rights ·International Press Institute ·Lifelong learning Platform ·Open Society Justice Initiative/Open Society European Policy Institute ·Reporters without Borders