dwar il-faċilità ta’ self għas-settur pubbliku skont il-Mekkaniżmu ta’ Tranżizzjoni Ġusta

MEMORANDUM TA’ SPJEGAZZJONI

1.KUNTEST TAL-PROPOSTA

Fil-11 ta’ Diċembru 2019, il-Kummissjoni adottat Komunikazzjoni dwar il-Patt Ekoloġiku Ewropew, fejn stabbilixxiet il-pjan direzzjonali tagħha lejn politika ġdida ta’ tkabbir għall-Ewropa. Il-politika ta’ tkabbir hija bbażata fuq objettivi klimatiċi u ambjentali ambizzjużi u fuq proċessi parteċipattivi li jlaqqgħu flimkien liċ-ċittadini, il-bliet u r-reġjuni fil-ġlieda kontra t-tibdil fil-klima u favur il-protezzjoni ambjentali. F’konformità mal-objettiv li tinkiseb in-newtralità klimatika tal-UE sal-2050 b’mod effettiv u ġust, il-Patt Ekoloġiku Ewropew ippropona Mekkaniżmu ta’ Tranżizzjoni Ġusta, biex jipprovdi mezzi biex tiġi affaċċjata l-isfida klimatika filwaqt li ħadd ma jitħalla lura. Dawk ir-reġjuni u n-nies l-iktar vulnerabbli huma dawk li l-iktar jiġu esposti għall-effetti negattivi tat-tibdil fil-klima u d-degradazzjoni ambjentali. Fl-istess ħin, il-ġestjoni tat-tranżizzjoni se twassal għal bidliet strutturali sinifikanti. Iċ-ċittadini u l-ħaddiema se jiġu affettwati b’modi differenti u mhux l-Istati Membri, ir-reġjuni u l-bliet kollha se jibdew it-tranżizzjoni mill-istess punt tat-tluq jew għandhom l-istess kapaċità ta’ rispons.

Kif spjegat aktar fid-dettall fil-Komunikazzjoni dwar il-Pjan ta’ Investiment għall-Ewropa Sostenibbli, adottata fl-14 ta’ Jannar 2020, il-Mekkaniżmu ta’ Tranżizzjoni Ġusta se jiffoka fuq dawk ir-reġjuni u s-setturi li huma l-aktar milquta mit-tranżizzjoni minħabba li jiddependu fuq il-fjuwils fossili, inklużi l-faħam, il-pit u x-shale bituminuż jew il-proċessi industrijali b’emissjonijiet għoljin ta’ gassijiet serra u li għandhom anqas kapaċità li jindirizzaw l-isfidi tat-tranżizzjoni. Il-Mekkaniżmu ta’ Tranżizzjoni Ġusta jikkonsisti minn tliet pilastri: Fond għal Tranżizzjoni Ġusta implimentat taħt ġestjoni kondiviża, skema ddedikata ta’ tranżizzjoni ġusta taħt InvestEU, u faċilità ta’ self għas-settur pubbliku biex jiġu mmobilizzati investimenti addizzjonali għar-reġjuni kkonċernati.

Il-proposta għall-istabbiliment tal-Fond għal Tranżizzjoni Ġusta ġiet adottata mill-Kummissjoni fl-14 ta’ Jannar 2020. B’mod partikolari hija twaqqaf il-kontenut, ambitu u regoli applikabbli meta jiġi implimentat il-Fond. Il-pjanijiet tranżizzjonali territorjali ġusti huma strumentali għall-ipprogrammar u l-implimentazzjoni tal-Fond - il-pjanijiet jenħtieġ li jistabbilixxu l-passi ewlenin u l-iskeda ta’ żmien tal-proċess ta’ tranżizzjoni u jidentifikaw it-territorji affettwati l-aktar b’mod negattiv mit-tranżizzjoni lejn ekonomija newtrali għall-klima.

Il-proposta għal Fond għal Tranżizzjoni Ġusta tinkludi wkoll, fl-Anness I tagħha, metodoloġija li se tintuża għall-kalkolu tal-ishma għall-allokazzjonijiet tal-Istati Membri taħt dan il-Fond.

Kamp ta’ applikazzjoni u objettiv tal-proposta

Il-Faċilità ta’ self għas-settur pubbliku ta’ din il-proposta tikkostitwixxi t-tielet pilastru tal-Mekkaniżmu ta’ Tranżizzjoni Ġusta. Se tappoġġa l-investimenti pubbliċi, permezz ta’ kundizzjonijiet ta’ self preferenzjali. Dawn l-investimenti se jkunu ta’ benefiċċju għat-territorji l-aktar affettwati b’mod negattiv mit-tranżizzjoni klimatika kif identifikat fil-pjanijiet ta’ tranżizzjoni territorjali ġusta għall-finijiet tal-Fond għal Tranżizzjoni Ġusta.

Din il-faċilità se tikkonsisti f’għotja u komponent ta’ self. L-għotja, iffinanzjata mill-baġit tal-UE minn dħul assenjat u riżorsi baġitarji, se tnaqqas il-piż finanzjarju għall-benefiċjarji li jirriżulta mir-rimborż tas-self li se jiġi pprovdut minn sieħeb finanzjarju. Filwaqt li l-komponent tal-għotja ta’ EUR 1,525 biljun huwa maħsub li jiġi implimentat mal-Bank Ewropew tal-Investiment (BEI) bħala s-sieħeb finanzjarju ta’ EUR 10 biljun, hija prevista l-possibbiltà ta’ kooperazzjoni ma’ sħab finanzjarji oħra biex jiġu esplorati aktar modalitajiet oħra ta’ kooperazzjoni matul iż-żmien, b’mod partikolari f’każ ta’ żieda futura possibbli ta’ riżorsi tal-Unjoni, jew f’każ ta’ sfidi ta’ implimentazzjoni speċifiċi. Permezz tal-kontribuzzjoni ta’ EUR 1,525 biljun għall-komponent tal-għotja mill-Unjoni u s-self tal-BEI ta’ EUR 10 biljun mir-riżorsi proprji tagħha, il-faċilità ta’ self għas-settur pubbliku għandha l-għan li timmobilizza bejn EUR 25 u 30 biljun ta’ investimenti pubbliċi matul il-perjodu 2021–2027. Madankollu, l-entitajiet pubbliċi f’reġjuni inqas żviluppati ġeneralment ibatu minn inqas kapaċità ta’ investiment pubbliku. Għalhekk, ir-rati tal-għotja pprovduti għal proġetti promossi minn entitajiet bħal dawn għandhom ikunu komparattivament ogħla iżda m’għandhomx jaqbżu l-20 % tas-self (jiġifieri l-aktar 5 p.p. ta’ kopertura ta’ għotja ogħla). Ir-reġjuni inqas żviluppati huma dawk b’PDG per capita inferjuri għal 75 % tal-medja tal-PDG tal-UE-27 kif definit skont ir-regoli tal-politika ta’ koeżjoni.

Il-programm ta’ ħidma għall-faċilità jispeċifika l-kriterji għall-għażla tal-proġetti u għall-prijoritizzazzjoni tagħhom, f’każ li d-domanda taqbeż ir-riżorsi ta’ finanzjament taħt l-allokazzjonijiet nazzjonali. Dawk il-kriterji jistgħu jiġu spjegati aktar fis-sejħa għall-proposti. Il-kriterji se jqisu l-kontribut tal-proġett għall-objettivi identifikati fil-pjanijiet territorjali ta’ tranżizzjoni ġusta, l-objettiv ġenerali tal-promozzjoni tal-konverġenza reġjonali u territorjali u l-kontribut tal-għotja għall-vijabbiltà tal-proġetti. Għandha tingħata prijorità lil proġetti li jikkontribwixxu direttament għat-tranżizzjoni klimatika. Il-kriterji jistgħu jinkludu wkoll il-prinċipju “l-effiċjenza enerġetika tiġi l-ewwel”, kif definit fir-Regolament dwar il-Governanza tal-Unjoni tal-Enerġija u jtennu l-prinċipji u l-gwida msemmija fit-Taqsima 4.2 tal-Komunikazzjoni dwar il-Pjan ta’ Investiment Ewropew għal Patt Ekoloġiku.

L-appoġġ permezz tal-faċilità għandu jkun disponibbli biss għall-Istati Membri b’mill-inqas pjan territorjali ta’ tranżizzjoni ġusta wieħed stabbilit skont l-Artikolu 7 tar-Regolament [ir-Regolament JTF] u approvat mill-Kummissjoni bħala parti minn programm jew emenda tal-programm. Biex jiġi żgurat aċċess għall-faċilità, il-komponent ta’ għotja għandu jkun disponibbli għal proġetti eliġibbli għall-Istati Membri permezz ta’ allokazzjonijiet allokati fil-livell nazzjonali li għandhom jiġu rispettati matul l-ewwel stadju (espress bħala sehem mill-baġit globali disponibbli tal-istrument). Dawn l-ishma nazzjonali se jiġu ddeterminati abbażi tal-metodoloġija tal-allokazzjoni dettaljata fl-Anness I tar-Regolament [ir-Regolament JTF].

Madankollu, biex dan l-objettiv jiġi rrikonċiljat mal-ħtieġa li jiġi ottimizzat l-impatt ekonomiku tal-faċilità u l-implimentazzjoni tagħha, dawn l-allokazzjonijiet nazzjonali għandhom jiġu allokati biss sal-31 ta’ Diċembru 2024. Wara din id-data, ir-riżorsi li jifdal tal-appoġġ tal-Unjoni għall-komponent tal-għotja tal-faċilità se jkunu disponibbli mingħajr ebda sehem nazzjonali minn qabel u fuq bażi kompetittiva fil-livell tal-Unjoni. Kemm il-Kummissjoni kif ukoll il-BEI se jiżguraw li l-allokazzjoni fost l-Istati Membri matul l-aħħar tliet snin tal-perjodu 2021-2027 jiżguraw il-prevedibbiltà għall-investiment, u jsegwu l-ħtiġijiet kif ukoll approċċ ta’ konverġenza reġjonali.

Il-Faċilità se tappoġġa l-entitajiet pubbliċi u se tkopri firxa wiesgħa ta’ investimenti, bil-kundizzjoni li dawn l-investimenti jikkontribwixxu biex jintlaħqu l-ħtiġijiet tal-iżvilupp li jirriżultaw mill-isfidi mqajma mit-tranżizzjoni lejn ekonomija newtrali għall-klima, kif deskritt fil-pjani ta’ tranżizzjoni territorjali ġusta. L-għamla ta’ dawn l-investimenti se tqis l-aċċessibilità għall-persuni b’diżabilità, f’konformità mal-Konvenzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti dwar id-Drittijiet ta’ Persuni b’Diżabilità.

Billi tappoġġa investimenti li ma jiġġenerawx biżżejjed dħul u li inkella ma jiksbux appoġġ finanzjarju mingħajr element ta’ għotja, il-faċilità għandha l-għan li tipprovdi lill-entitajiet tas-settur pubbliku b’riżorsi addizzjonali meħtieġa biex jindirizzaw l-isfidi soċjali, ekonomiċi u ambjentali li jirriżultaw mit-tranżizzjoni klimatika. Dan se jippermetti wkoll li dawn l-entitajiet pubbliċi jibbenefikaw minn allokazzjoni ogħla ta’ assi pubbliċi biex isiru aktar reżiljenti għal xokkijiet simetriċi u asimetriċi futuri li jinkludu diżastri.

Barra minn hekk, ir-riżorsi huma ddedikati għall-appoġġ konsultattiv biex jiġu promossi t-tħejjija, l-iżvilupp u l-implimentazzjoni ta’ proġetti eliġibbli.

Komplementarjetà mal-ewwel u t-tieni pilastru tal-Mekkaniżmu ta’ Tranżizzjoni Ġusta

L-ambitu tal-appoġġ tal-Fond għal Tranżizzjoni Ġusta (l-ewwel pilastru tal-Mekkaniżmu ta’ Tranżizzjoni Ġusta) huwa limitat għal investimenti li jtaffu l-ispejjeż soċjali u ekonomiċi tat-tranżizzjoni klimatika għat-territorji identifikati. Huwa jiffoka fuq id-diversifikazzjoni ekonomika ta’ dawn it-territorji u t-taħriġ mill-ġdid, l-assistenza għat-tfittxija tal-impjiegi u l-inklużjoni fis-suq tax-xogħol tal-ħaddiema kkonċernati permezz ta’ għotjiet, primarjament. It-tieni u t-tielet pilastru tal-Mekkaniżmu ta’ Tranżizzjoni Ġusta se jkunu jistgħu jappoġġjaw firxa usa’ ta’ investimenti kemm minn perspettiva settorjali kif ukoll ġeografika sabiex jissaħħu l-azzjonijiet u l-objettivi tal-Fond ta’ Tranżizzjoni Ġusta. Għalhekk se jkun possibbli li jkun hemm kopertura usa’ tal-ħtiġijiet tal-iżvilupp, sakemm l-appoġġ ikun ta’ benefiċċju għar-reġjuni identifikati fil-pjanijiet ta’ tranżizzjoni territorjali biss.

L-appoġġ taħt il-faċilità ta’ self għas-settur pubbliku se jkun komplementari wkoll għall-prodotti finanzjarji offruti mill-iskema ta’ tranżizzjoni ġusta ddedikata taħt InvestEU (it-tieni pilastru tal-Mekkaniżmu ta’ Tranżizzjoni Ġusta). Billi dik l-iskema jkollha l-għan li twassal għal investiment privat, u tappoġġa l-investiment pubbliku li jiġġenera biżżejjed dħul biex ikun vijabbli finanzjarjament, il-faċilità ta’ self għas-settur pubbliku se tiffoka fuq investimenti pubbliċi bi dħul insuffiċjenti, li ma jkunx iffinanzjat permezz ta’ self mingħajr komponent ta’ għotja.

Minħabba d-differenza bejn il-proġetti, il-karatteristiċi ekonomiċi tagħhom u l-benefiċjarji fil-mira, l-interventi taħt it-tliet pilastri għandhom ikunu komplementari.