Proposta għal REGOLAMENT TAL-PARLAMENT EWROPEW U TAL-KUNSILL dwar is-sistema Ewropea tal-kontijiet nazzjonali u reġjonali fl-Unjoni Ewropea /* KUMM/2010/0774 finali - COD 2010/0374 */





mt || IL-KUMMISSJONI EWROPEA Brussell, 20.12.2010 COM(2010) 774 finali Anness A/Kapitolu 1 ANNESS A mal- Proposta ta’ REGOLAMENT TAL-PARLAMENT EWROPEW U TAL-KUNSILL dwar is-Sistema Ewropea ta’ kontijiet nazzjonali u reġjonali fl-Unjoni Ewropea ANNESS A KAPITOLU 1 KARATTERISTIĊI ĠENERALI U PRINĊIPJI BAŻIĊI KARATTERISTIĊI ĠENERALI 1.01 Is-Sistema Ewropea ta’ Kontijiet Nazzjonali u Reġjonali (minn hawn 'il quddiem issir referenza għaliha bħala “ESA 2010”, jew “l-ESA”) huwa qafas ta’ kontabilità internazzjonalment kompatibbli għal deskrizzjoni sistematika u dettaljata ta’ ekonomija totali (jiġifieri reġjun, pajjiż jew grupp ta’ pajjiżi), il-komponenti tiegħu u r-relazzjonijiet tiegħu ma’ ekonomiji totali oħrajn. 1.02 Il-predeċessur tal-ESA 2010 (l-ESA 95) ġie ppubblikat fl-1996. Il-manwal tal-ESA 2010 għandu l-istess struttura tal-pubblikazzjoni ESA 1995 għall-ewwel 13-il kapitolu, iżda wara għandu 11-il kapitolu ġdid li jelaboraw aspetti mis-sistema li jirriflettu żviluppi fil-kejl ta’ ekonomiji moderni, jew fl-użu tal-ESA 95 fl-Unjoni Ewropea (l-UE). 1.03 L-istruttura ta' dan il-manwal hija din li ġejja. Il-Kapitolu 1 ikopri l-karatteristiċi bażiċi tas-sistema f'termini ta' kunċetti, u jistabbilixxi l-prinċipji tal-ESA u jiddeskrivi l-unitajiet statistiċi fundamentali u l-gruppi tagħhom. Jagħti ħarsa ġenerali lejn is-sekwenza ta' kontijiet, u deskrizzjoni qasira tal-aggregati prinċipali u r-rwol tat-tabelli tal-provvista u l-użu u l-qafas ta' input-output. Il-Kapitolu 2 jiddeskrivi l-unitajiet istituzzjonali użati fil-kejl tal-ekonomija, u kif dawn l-unitajiet jiġu klassifikati f'setturi u fi gruppi oħra biex jippermettu li ssir analiżi. Il-Kapitolu 3 jiddeskrivi t-tranżazzjonijiet kollha fir-rigward tal-prodotti (prodotti u servizzi), kif ukoll l-assi mhux prodotti, fis-sistema. Il-Kapitolu 4 jiddeskrivi t-tranżazzjonijiet kollha fl-ekonomija relatati mad-distribuzzjoni u r-ridistribuzzjoni tad-dħul u l-ġid fl-ekonomija. Il-Kapitolu 5 jiddeskrivi t-tranżazzjonijiet finanzjarji fl-ekonomija. Il-Kapitolu 6 jiddeskrivi t-tibdiliet li jistgħu jseħħu fil-valur tal-assi permezz ta' avvenimenti mhux ekonomiċi jew tibdiliet fil-prezzijiet. Il-Kapitolu 7 jiddeskrivi l-karti ta' bilanċ u l-iskema ta' klassifikazzjoni tal-assi u l-obbligazzjonijiet. Il-Kapitolu 8 jistabbilixxi s-sekwenza tal-kontijiet, l-entrati saldatorji assoċjati ma' kull kont. Il-Kapitolu 9 jiddeskrivi t-tabelli tal-provvista u l-użu, u r-rwol tagħhom fit-tlaqqigħ tal-kejl tad-dħul, tal-output u tan-nefqa fl-ekonomija. Jiddeskrivi wkoll it-tabelli tal-input-output li jistgħu jinħarġu mit-tabelli tal-provvista u l-użu. Il-Kapitolu 10 jiddeskrivi l-bażi kunċettwali għall-kejl tal-prezz u l-volum assoċjat mal-valuri nominali li qegħdin fil-kontijiet. Il-Kapitolu 11 jiddeskrivi l-kejl tal-popolazzjoni u tas-suq tax-xogħol li jista' jintuża flimkien mal-kejl tal-kontijiet nazzjonali fl-analiżi ekonomika. Il-Kapitolu 12 jagħti deskrizzjoni qasira tal-kontijiet nazzjonali li jsiru erba' darbiet f'sena, u kif inhuma differenti minn dawk annwali. 1.04 Il-Kapitolu 13 jiddeskrivi l-għanijiet, il-kunċetti u l-kwistjonijiet ta' kumpilazzjoni fit-tfassil ta' sett ta' kontijiet reġjonali. Il-Kapitolu 14 ikopri l-miżuri tas-servizzi finanzjarji pprovduti minn intermedjarji finanzjarji u li huma ffinanzjati permezz ta’ rċevuti ta’ interess nett, u jirrifletti snin ta’ riċerka u żvilupp mill-Istati Membri sabiex ikun hemm kejl robust u armonizzat madwar l-Istati Membri. Il-Kapitolu 15 dwar il-kuntratti, il-kiri u l-liċenzji huwa neċessarju sabiex jiġi deskritt qasam ta’ importanza dejjem akbar fil-kontijiet nazzjonali. Il-Kapitoli 16 u 17 dwar l-assigurazzjoni, l-assigurazzjoni soċjali u l-pensjonijiet jiddeskrivi kif dawn l-arranġamenti huma mmaniġġjati fil-kontijiet nazzjonali, minħabba li d-domandi ta’ ridistribuzzjoni jsiru ta’ interess dejjem akbar hekk kif il-popolazzjonijiet jixjieħu. Il-Kapitolu 18 ikopri l-kontijiet tal-bqija tad-dinja, l-ekwivalent tal-kontijiet nazzjonali għall-kontijiet tal-bilanċ tas-sistemi ta’ kejl tal-ħlas. Il-Kapitolu 19 dwar il-Kontijiet Ewropej huwa ġdid ukoll, u jkopri aspetti mill-kontijiet nazzjonali, fejn l-arranġamenti istituzzjonali u ta’ negozju Ewropej iqajmu kwistjonijiet li jirrikjedu approċċ armonizzat. Il-Kapitolu 20 jiddeskrivi l-kontijiet għas-settur tal-gvern – qasam ta’ interess speċjali hekk kif kwistjonijiet ta’ prudenza fiskali mill-Istati Membri jkompli jkunu kritiċi għat-twettiq tal-politika ekonomika fl-UE. Il-Kapitolu 21 jiddeskrivi r-rabtiet bejn il-kontijiet tan-negozju u l-kontijiet nazzjonali, qasam ta’ interess dejjem akber hekk kif il-korporazzjonijiet multinazzjonali jsiru responsabbli minn sehem dejjem akbar tal-PDG għall-pajjiżi kollha. Il-Kapitolu 22 jiddeskrivi r-relazzjoni tal-kontijiet satellitari mal-kontijiet nazzjonali prinċipali. Il-Kapitoli 23 u 24 qegħdin għal skopijiet ta’ referenza; Il-Kapitolu 23 jistabbilixxi l-klassifikazzjonijiet użati għas-setturi, l-attivitajiet u l-prodotti fl-ESA 2010, u l-Kapitolu 24 jistabbilixxi s-sekwenza kompluta ta’ kontijiet għal kull settur. 1.05 L-ESA 2010 hija konsistenti b'mod ġenerali mal-linji gwida dinjija dwar il-kontabilità nazzjonali: is-Sistema ta’ Kontijiet Nazzjonali 2008 (l-SNA 2008. Dawn il-linji gwida nħolqu taħt ir-responsabilità konġunta tan-Nazzjonijiet Uniti (NU), il-Fond Monetarju Internazzjonali (IMF), l-Uffiċċju tal-Istatistika tal-Komunitajiet Ewropej (Eurostat), l-Organizzazzjoni ta’ Koperazzjoni Ekonomika u Żvilupp (OECD) u l-Bank Dinji. L-ESA 2010 tenfasizza aktar iċ-ċirkostanzi u l-ħtiġijiet tad-dejta fl-UE. Bħall-SNA 2008, l-ESA 2010 hija armonizzata mal-kunċetti u l-klassifikazzjonijiet użati f’ħafna statistiċi soċjali u ekonomiċi Ewropej oħrajn. Xi eżempji huma l-istatistika dwar ix-xogħol, l-istatistika dwar il-manifattura u l-istatistika dwar in-negozju estern. L-ESA 2010 għalhekk isservi bħala l-qafas ċentrali ta’ referenza għall-istatistiċi soċjali u ekonomiċi tal-UE u l-Istati Membri tagħha. 1.06 Il-qafas tal-ESA jikkonsisti f’żewġ settijiet prinċipali ta’ tabelli: a) Il-kontijiet tas-settur istituzzjonali; b) Il-qafas ta’ input-output, u l-kontijiet skont l-industrija. 1.07 Il-kontijiet settorjali jipprovdu, skont is-settur istituzzjonali, deskrizzjoni sistematika tal-istadji differenti tal-proċess ekonomiku: produzzjoni, ġenerazzjoni tad-dħul, distribuzzjoni tad-dħul, ridistribuzzjoni tad-dħul, użu tad-dħul u dovuti finanzjarji u mhux finanzjarji. Il-kontijiet settorjali jinkludu wkoll karti ta’ bilanċ sabiex jiddeskrivu l-istokks ta’ assi, obbligazzjonijiet u valur nett fil-bidu u fit-tmiem tal-perjodu ta’ kontabilità. 1.08 Il-qafas ta’ input u output permezz tat-tabelli ta’ provvista u użu, jistabbilixxi l-proċess tal-produzzjoni (struttura tal-ispiża, dħul iġġenerat u xogħol) f’aktar dettall u l-flussi ta’ prodotti u servizzi (output, importazzjonijiet, esportazzjonijiet, konsum finali, konsum intermedju u formazzjoni tal-kapital skont il-grupp tal-prodott). Żewġ identitajiet importanti ta’ kontabilità huma riflessi fil-qafas. Is-somma tad-dħul iġġenerat f’industrija hija ugwali għall-valur miżjud prodott minn dik l-industrija, u għal kwalunkwe prodott jew raggruppament ta’ prodotti, il-provvista hija ugwali għad-domanda. 1.09 L-ESA tinkludi kunċetti ta’ popolazzjoni u xogħol. Dawn il-kunċetti huma relevanti għall-kontijiet settorjali, il-kontijiet skont l-industrija u l-qafas ta’ provvista u użu. 1.10 L-ESA 2010 mhix ristretta għall-kontabilità nazzjonali annwali, iżda tapplika wkoll għall-kontijiet ta’ kontabilità trimestrali jew perjodu iqsar jew itwal. Hija tapplika wkoll għall-kontijiet reġjonali. 1.11 L-ESA teżisti flimkien mal-SNA minħabba l-użi tal-miżuri ta’ kontijiet nazzjonali fl-UE. L-Istati Membri tal-UE huma responsabbli għall-ġbir u l-preżentazzjoni tal-kontijiet nazzjonali tagħhom stess sabiex jiddeskrivu s-sitwazzjoni ekonomika tal-pajjiżi tagħhom. L-Istati Membri jikkompilaw ukoll sett ta’ kontijiet sottomessi lill-Kummissjoni (il-Eurostat) bħala parti minn programm ta’ trażmissjoni tad-dejta regolatorja, għall-użi prinċipali ta’ politika soċjali, ekonomika u fiskali fl-Unjoni. Dawn l-użi jinkludu d-determinazzjoni ta’ kontribuzzjonijiet monetarji tal-Istati Membri għall-baġit tal-UE permezz “tar-raba’” riżorsa, għajnuna għal reġjuni tal-UE permezz tal-programm ta’ fondi strutturali u s-sorveljanza tal-prestazzjoni ekonomika tal-Istati Membri fil-qafas tal-Proċedura tad-Defiċit Eċċessiv u tal-Patt ta’ Stabilità u Tkabbir. 1.12 Sabiex l-imposti u l-benefiċċji jitqassmu skont il-miżuri kkompilati u ppreżentati b’mod strettament konsistenti, l-istatistika ekonomika użata għal dawn l-għanijiet għandha tiġi kkompilata skont l-istess kunċetti u regoli. L-ESA hija regolament li jistabbilixxi regoli, konvenzjonijiet, definizzjonijiet u klassifikazzjonijiet li għandhom jiġu applikati fil-produzzjoni tal-kontijiet nazzjonali fl-Istati Membri li għandhom jagħmlu parti mill-programm ta’ trażmissjoni tad-dejta, kif inhu stabbilit fl-Anness B ma' dan ir-Regolament. 1.13 Minħabba s-somom ta’ flus kbar ħafna involuti fis-sistema ta’ distribuzzjonijiet u benefiċċji operata fl-UE, huwa essenzjali li s-sistema ta’ kejl tkun applikata b’mod konsistenti f’kull Stat Membru. F’dawn iċ-ċirkostanzi, huwa importanti li jiġi adottat approċċ ta’ attenzjoni għal stimi li ma jistgħux jiġu osservati direttament fis-suq, u għandu jiġi evitat l-użu ta’ proċeduri fuq il-bażi ta’ mudell għall-istima tal-kejl fil-kontijiet nazzjonali. 1.14 Il-kunċetti tal-ESA, f'diversi istanzi, huma aktar speċifiċi u preċiżi minn dawk tal-SNA sabiex tiġi żgurata kemm jista’ jkun il-konsistenza bejn il-miżuri tal-Istati Membri dderivati mill-kontijiet nazzjonali. Dan ir-rekwiżit fundamentali għal stimi konsistenti b’saħħithom ta bħala riżultat l-identifikazzjoni ta’ sett prinċipali ta’ kontijiet fl-UE. Fejn il-livell ta' konsistenza tal-kejl madwar l-Istati Membri jitiqes li mhux biżżejjed, dawn l-istimi tal-aħħar huma ġeneralment inklużi f’hekk imsejħa “kontijiet mhux prinċipali” li jkopru t-tabelli supplementari u l-kontijiet satellitari. 1.15 Eżempju fejn l-UE ħasset il-ħtieġa li l-ESA 2010 toqgħod attenta jinsab fil-qasam tal-obbligazzjonijiet tal-pensjonijiet. Il-każ li fih dawn jiġu mkejla sabiex jassistu fl-analiżi ekonomika huwa wieħed b’saħħtu, iżda r-rekwiżit kritiku fl-UE li jinħolqu kontijiet li huma konsistenti fiż-żmien u fl-ispazju rrikjeda approċċ b’attenzjoni.approach. Globalizzazzjoni 1.16 In-natura dejjem aktar globali tal-attività ekonomika żiedet in-negozju internazzjonali fil-forom kollha tiegħu, u żiedet l-isfidi għall-pajjiżi li jirreġistraw l-ekonomiji domestiċi tagħhom fil-kontijiet nazzjonali. Il-globalizzazzjoni hija l-proċess multidinamiku u multidimensjonali li permezz tiegħu r-riżorsi nazzjonali jsiru aktar mobbli b’mod intenzjonat, filwaqt li l-ekonomiji nazzjonali jsiru dejjem aktar interdipendenti. Il-karatteristika tal-globalizzazzjoni li potenzjalment tikkawża l-aktar problemi ta’ kejl għall-kontijiet nazzjonali, hija s-sehem dejjem akbar tat-tranżazzjonijiet internazzjonali li jitwettqu minn kumpaniji multinazzjonali, li fihom it-tranżazzjonijiet bejn il-fruntieri jsiru bejn kumpanniji prinċipali, sussidjarji u affiljati. Iżda jeżistu sfidi oħrajn, u din li ġejja hija lista aktar eżawrjenti ta’ kwistjonijiet dwar id-dejta: (1) Il-prezz tat-trasferiment bejn korporazzjonijiet affiljati (valutazzjoni tal-importazzjonijiet u l-esportazzjonijiet); (2) Żieda fl-ipproċessar tan-nollijiet, fejn il-prodotti huma nnegozjati bejn il-fruntieri nazzjonali mingħajr ma jinbidel il-proprejtarju (prodotti għall-ipproċessar), u merkanzija; (3) Negozjar internazzjonali permezz tal-internet, kemm għall-korporazzjonijiet kif ukoll għall-familji; (4) Negozju u użu tal-assi ta’ proprjetà intellettwali madwar id-dinja; (5) Ħaddiema li jaħdmu barra mill-pajjiż, u li jibagħtu ammonti sinifikanti mill-paga lill-familja fit-territorju domestiku (remissjonijiet tal-ħaddiema, parti minn trasferimenti personali); (6) Korporazzjonijiet multinazzjonali li jorganizzaw in-negozju tagħhom bejn il-fruntieri nazzjonali, sabiex jimmassimizzaw l-effiċjenza tal-produzzjoni u jimminimizzaw il-piż globali tat-taxxa. Dan jista’ joħloq strutturi korporattivi artifiċjali li jistgħu ma jirriflettux ir-realtà ekonomika; (7) L-użu ta’ vetturi offshore ta’ finanzjament (Entitajiet għal Skopijiet Speċjali u forom oħrajn) sabiex jirranġaw finanzjament għal attivitajiet globali; (8) Riesportazzjoni tal-prodotti; u fl-UE t-trasport ta’ prodotti bejn l-Istati Membri wara li jidħlu fl-unjoni ekonomika (kważi-trasport); (9) Żieda fir-relazzjonijiet barranin ta’ investiment dirett, u l-ħtieġa li jiġu identifikati u allokati l-flussi ta’ investiment dirett. 1.17 Dawn l-aspetti kulma jmur aktar komuni tal-globalizzazzjoni jagħmlu l-qbid u l-kejl preċiż ta’ flussi bejn il-fruntieri sfida dejjem akbar għall-istatistiċi nazzjonali. Saħansitra b’sistema komprensiva u b’saħħitha ta’ ġbir u kejl għall-informazzjoni fis-settur tal-bqija tad-dinja (u għalhekk fil-kontijiet internazzjonali li jinsabu fil-bilanċ tal-ħlas), il-globalizzazzjoni sejra żżid il-ħtieġa għal sforzi żejda sabiex tinżamm il-kwalità tal-kontijiet nazzjonali għall-ekonomiji kollha, u r-raggruppament tal-ekonomiji.L-UŻI TAL-ESA Qafas għal analiżi u politika 1.18 Il-qafas tal-ESA jista’ jintuża sabiex jiġu analizzati u evalwati: a) L-istruttura ta’ ekonomija totali. Xi eżempji ta’ kejl użat huma: (1) Valur miżjud u xogħol skont l-industrija; (2) Valur miżjud u xogħol skont ir-reġjun; (3) Dħul distribwit skont is-settur; (4) Importazzjonijiet u esportazzjonijiet skont il-grupp tal-prodott; (5) Nefqa finali tal-konsum skont l-intestatura funzjonali u l-grupp tal-prodott; (6) Formazzjoni tal-kapital fiss u stokk tal-kapital fiss skont l-industrija; (7) Il-kompożizzjoni tal-istokks u l-flussi ta’ assi finanzjarji skont it-tip ta’ assi u skont is-settur. b) Partijiet jew aspetti speċifiċi ta’ ekonomija. Xi eżempji huma: (1) Bankjar u finanzjament fl-ekonomija nazzjonali; (2) L-irwol tal-gvern u l-pożizzjoni finanzjarja tiegħu; (3) L-ekonomija ta’ reġjun speċifiku (meta mqabbla ma’ dik tan-nazzjon kollu); (4) Livelli ta’ tfaddil tal-familja u ta’ dejn. c) L-iżvilupp ta’ ekonomija biż-żmien. Xi eżempji huma: (1) L-analiżi tar-rati ta’ tkabbir tal-PDG; (2) L-analiżi tal-inflazzjoni; (3) L-analiżi ta’ tendenzi staġunali fin-nefqa tal-familja fuq il-bażi ta’ kontijiet trimestrali; (4) L-analiżi tal-bidla fl-importanza ta’ tipi partikolari ta’ strumenti finanzjarji biż-żmien, pereżempju ż-żieda fl-importanza tad-derivattivi finanzjarji; (5) It-tqabbil tal-istrutturi industrijali tal-ekonomija nazzjonali fuq medda twila ta’ żmien. d) Ekonomija totali f’relazzjoni ma’ ekonomiji oħrajn. Xi eżempji huma: (1) It-tqabbil tal-irwol u d-daqs tal-gvern fl-Istati Membri tal-UE (2) L-analiżi tal-interdipendenzi bejn l-ekonomiji tal-UE; (3) L-analiżi tal-kompożizzjoni u d-destinazzjoni ta’ esportazzjonijiet tal-UE; (4) It-tqabbil tar-rati ta' tkabbir tal-PDG jew tad-dħul disponibbli per capita fl-UE u ekonomiji żviluppati oħrajn. 1.19 Għall-UE u l-Istati Membri tagħha, iċ-ċifri mill-qafas tal-ESA għandhom rwol prinċipali fil-formolazzjoni u l-monitoraġġ tal-politiki soċjali u ekonomiċi tagħhom. L-eżempji li ġejjin juru użi tal-qafas tal-ESA: a) Il-monitraġġ u l-gwida tat-tfassil tal-politika monetarja u makroekonomika fiż-żona tal-euro, u d-definizzjoni tal-kriterji ta’ konverġenza għall-unjoni ekonomika u monetarja (l-EMU) f’termini taċ-ċifri ta’ kontijiet nazzjonali (pereżempju r-rati ta’ tkabbir tal-PDG). b) Id-definizzjoni tal-kriterji għall-proċedura ta’ defiċit eċċessiv: kejl ta’ defiċit u dejn tal-gvern. c) L-għoti ta’ appoġġ finanzjarju lil reġjuni fl-UE: l-allokazzjoni tal-fondi għan-nefqa għal reġjuni li jużaw l-istatistika tal-kontijiet reġjonali; d) Id-determinazzjoni tar-riżorsi proprji tal-baġit tal-UE. Dan tal-aħħar jiddependi fuq iċ-ċifri tal-kontijiet nazzjonali bi tliet modi: (1) Ir-riżorsi totali għall-UE huma ddeterminati bħala perċentwali mis-somma tad-dħul nazzjonali gross (DNG) tal-Istati Membri; (2) It-tielet riżorsa proprja tal-UE hija r-riżorsa proprja tal-VAT. Il-kontribuzzjonijiet mill-Istati Membri għal din ir-riżorsa huma fil-biċċa l-kbira ddeterminati miċ-ċifri tal-kontijiet nazzjonali, għaliex dawn iċ-ċifri jintużaw sabiex tiġi kkalkolata rata medja tal-VAT; (3) Il-qisien relattivi tal-kontribuzzjonijiet mill-Istati Membri għar-raba’ riżorsa proprja tal-UE huma bbażati fuq l-istimi tad-dħul nazzjonali gross tagħhom. Dawn l-istimi huma l-bażi tal-biċċa l-kbira tal-ħlasijiet tal-Istati Membri. Karatteristiċi tal-kunċetti ESA 1.20 Sabiex jistabbilixxu bilanċ bejn il-ħtiġijiet tad-dejta u l-possibbiltajiet tad-dejta, il-kunċetti fl-ESA għandhom diversi karatteristiċi importanti. Il-karatteristiċi huma li l-kontijiet huma: a) Kompatibbli internazzjonalment; b) Armonizzati ma’ dawk f'sistemi statistiċi soċjali u ekonomiċi oħrajn; c) Konsistenti; d) Operattivi, jiġifieri jistgħu jiġu mkejla fil-prattika; e) Differenti mill-biċċa l-kbira tal-kunċetti amministrattivi; f) Stabbiliti sew u fissi għal perjodu twil; g) Jiffukaw fuq id-deskrizzjoni tal-proċess ekonomiku f’termini monetarji li jistgħu jiġu osservati mal-ewwel; h) Kapaċi japplikaw f’sitwazzjonijiet differenti u għal skopijiet differenti. 1.21 Il-kunċetti huma kompatibbli internazzjonalment għaliex: a) Il-kunċetti fl-ESA huma konsistenti ma’ dawk fil-linji gwida dinjija dwar il-kontabilità nazzjonali, jiġifieri l-SNA; b) Għall-Istati Membri tal-UE, l-ESA hija l-istandard għas-sottomissjoni tad-dejta ta’ kontijiet nazzjonali lill-organizzazzjonijiet internazzjonali kollha. Il-kompatibbiltà internazzjonali tal-kunċetti hija essenzjali meta jitqabblu l-istatistiċi għal pajjiżi differenti. 1.22 Il-kunċetti huma armonizzati ma’ dawk fi statistiċi soċjali u ekonomiċi oħrajn għaliex l-ESA tapplika kunċetti u klassifikazzjonijiet (pereżempju, NACE reviżjoni 2) li jintużaw għal statistiċi soċjali u ekonomiċi oħrajn tal-Istati Membri tal-UE, pereżempju fl-istatistiċi dwar il-manifattura, l-istatistiki dwar in-negozju estern u l-istatistiċi dwar ix-xogħol, id-differenzi kunċettwali nżammu fuq livell minimu. Barra minn hekk, dawn il-kunċetti u klassifikazzjonijiet tal-UE huma armonizzati ma’ dawk tan-Nazzjonijiet Uniti; Din l-armonizzazzjoni ma’ statistiċi soċjali u ekonomiċi tgħin fl-irbit u t-tqabbil ma’ dawn iċ-ċifri biex tkun tista’ tiġi żgurata l-kwalità taċ-ċifri tal-kontijiet nazzjonali. Barra minn hekk, l-informazzjoni inkluża f’dawn l-istatistiċi speċifiċi tista’ tiġi relatata aħjar mal-istatistiċi ġenerali dwar l-ekonomija nazzjonali.. 1.23 Il-kunċetti komuni użati fil-qafas tal-kontabilità nazzjonali u s-sistemi soċjali u ekonomiċi ta’ statistika l-oħrajn jippermettu li jiġi dderivat kejl konsistenti. Pereżempju, jistgħu jiġu kkalkulati l-proporzjonijiet li ġejjin: a) Ċifri ta’ produttività, bħall-valur miżjud għal kull siegħa maħduma (dawn iċ-ċifri jirrikjedu konsistenza bejn il-kunċetti ta’ valur miżjud u sigħat maħdumin); b) Dħul nazzjonali disponibbli per capita (dan il-proporzjon jirrikjedi konsistenza bejn il-kunċetti ta’ dħul nazzjonali disponibbli u kejl tal-popolazzjoni); c) Formazzjoni ta’ kapital fiss bħala perċentwali tal-provvista ta’ kapital fiss (dan il-proporzjon jirrikjedi konsistenza bejn id-definizzjonijiet ta’ dawn il-flussi u l-istokks); d) Defiċit u dejn tal-gvern bħala perċentwali tal-prodott domestiku gross (dawn iċ-ċifri jirrikjedu konsistenza bejn il-kunċetti ta’ defiċit tal-gvern, dejn tal-gvern u prodott domestiku gross). Il-konsistenza interna tal-kunċetti tippermetti wkoll li l-istimi jiġu dderivati mir-residwi, pereżempju t-tfaddil jista’ jiġi stmat bħala d-differenza bejn id-dħul disponibbli u n-nefqa tal-konsum finali. 1.24 Il-kunċetti fl-ESA huma applikati b’kunsiderazzjoni għall-ġbir u għall-kejl tad-dejta. Il-karattru operattiv huwa żvelat b’diversi modi fil-gwida dwar it-tfassil tal-kontijiet: a) L-attivitajiet u l-merkanzija huma deskritti biss meta jkunu ta’ daqs sinifikanti. Pereżempju: produzzjoni għal kont proprju ta’ merkanzija minn familji, bħall-insiġ tad-drapp u l-produzzjoni tal-fuħħar, ma għandhomx jiġu kkunsidrati bħala produzzjoni, għaliex dawn mhumiex sinifikanti għall-pajjiżi tal-UE; b) Xi kunċetti huma akkumpanjati minn gwida dwar kif għandhom jiġu stmati. Pereżempju, fid-definizzjoni tal-konsum tal-kapital fiss, issir referenza għat-tnaqqis lineari fil-prezz. Għall-istima tal-provvista ta’ kapital fiss, il-Metodu tal-Inventarju Perpetwu għandu jiġi applikat meta ma jkunx hemm informazzjoni diretta dwar il-provvista tal-assi fissi. Eżempju ieħor huwa l-valutazzjoni tal-produzzjoni għal kont proprju: fil-prinċipju, din għandha tiġi vvalutata bi prezzijiet bażiċi, iżda jekk neċessarju l-valutazzjoni tal-prezzijiet bażiċi tista' tiġi prevista billi jiġu miżjuda d-diversi spejjeż involuti; c) Xi konvenzjonijiet ġew adottati. Pereżempju s-servizzi kollettivi pprovduti mill-gvern huma kollha kklassifikati bħala nefqa tal-konsum aħħari; 1.25 Madankollu, id-dejta meħtieġa għall-istatistika dwar il-kontijiet nazzjonali tista' ma tkunx faċli biex tinġabar direttament, minħabba li l-kunċetti sottostanti huma normalment diverġenti mill-kunċetti sottostanti tas-sorsi amministrattivi tad-dejta. Xi eżempji tas-sorsi amministrattivi huma kontijiet tan-negozji, rekords dwar diversi tipi ta’ taxxi (VAT, taxxa tad-dħul personali, imposti fuq l-importazzjoni, eċċ.), dejta dwar is-sigurtà soċjali u dejta minn bords ta’ kontroll dwar l-ibbankjar u l-assigurazzjoni. Din id-dejta amministrattiva sservi bħala input għall-kompilazzjoni tal-kontijiet nazzjonali. Inġenerali, dawn jiġu ttrasformati sabiex ikunu konformi mal-ESA. Il-kunċetti fl-ESA normalment ivarjaw mill-kontropartijiet amministrattivi tagħhom minħabba li: a) Il-kunċetti amministrattivi jvarjaw bejn il-pajjiżi. Bħala konsegwenza, il-kompatibilità internazzjonali mhijiex possibbli bl-użu tal-kunċetti amministrattivi; b) Il-kunċetti amministrattivi jinbidlu maż-żmien. Bħala konsegwenza, it-tqabbil maż-żmien mhux possibbli permezz tal-kunċetti amministrattivi; c) il-kunċetti sottostanti għas-sorsi ta’ dejta amministrattiva normalment mhumiex konsistenti fost sistemi amministrattivi differenti. Madankollu, l-irbit u t-tqabbil tad-dejta, li huma kruċjali għall-ikkompilar taċ-ċifri tal-kontijiet nazzjonali, huma possibbli biss permezz ta’ sett ta’ kunċetti konsistenti; d) Il-kunċetti amministrattivi ġeneralment mhumiex ottimali għall-analiżi ekonomika u l-evalwazzjoni tal-politika ekonomika. 1.26 Madankollu, is-sorsi ta’ dejta amministrattiva jilħqu tajjeb ħafna l-ħtiġijiet tad-dejta tal-kontijiet nazzjonali u l-istatistiki l-oħrajn, għaliex: a) Kunċetti u klassifikazzjonijiet oriġinarjament imfasslin għal skopijiet ta’ statistika jiġu adottati wkoll għal skopijiet amministrattivi, pereżempju l-klassifikazzjoni tan-nefqa tal-gvern skont it-tip; b) Sorsi ta’ dejta amministrattiva jieħdu inkunsiderazzjoni b’mod espliċitu l-ħtiġijiet tad-dejta (separati) tal-istatistiċi; dan japplika, pereżempju, għas-sistema Intranet li tipprovdi informazzjoni dwar il-kunsinni ta’ merkanzija bejn l-Istati Membri tal-UE. 1.27 Il-kunċetti prinċipali fl-ESA huma stabbiliti tajjeb u fissi għal perjodu twil, għaliex: a) Ġew approvati bħala l-istandard internazzjonali għal ħafna snin; b) Fil-linji gwida internazzjonali suċċessivi dwar il-kontabilità nazzjonali, ftit li xejn jinbidlu mill-kunċetti sottostanti. Din il-kontinwità kunċettwali tnaqqas il-ħtieġa li tiġi rikalkolata s-serje tal-ħin. Barra minn hekk, din tillimita l-vulnerabilità tal-kunċetti għal pressjoni politika nazzjonali u internazzjonali. Għal dawn ir-raġunijiet, iċ-ċifri tal-kontijiet nazzjonali kienu kapaċi jservu bħala bażi ta' dejta oġġettiva għall-politika u l-analiżi ekonomika. 1.28 Il-kunċetti tal-ESA huma ffukati fuq id-deskrizzjoni tal-proċess ekonomiku f’termini monetarji u immedjatament osservabbli. L-istokks u flussi li mhumiex immedjatament osservabbli f’termini monetarji, jew li ma għandhomx kontroparti monetarja ċara, ma jiġux irreġistrati fl-ESA. Dan il-prinċipju ma ġiex applikat b’mod strett, għaliex ir-rekwiżit tal-konsistenza u l-ħtiġijiet tal-utenti għandhom jittieħdu inkunsiderazzjoni wkoll. Pereżempju, il-konsistenza tirrikjedi li l-valur tas-servizzi kollettivi prodotti mill-gvern jiġi rreġistrat bħala output, għaliex il-ħlas tal-kumpens ta’ impjegati u x-xiri ta’ kull tip ta’ prodotti u servizzi mill-gvern huma immedjatament osservabbli f’termini monetarji. Barra minn hekk, għal skopijiet ta’ analiżi u politika ekonomika, id-deskrizzjoni tas-servizzi kollettivi tal-gvern b’relazzjoni mal-bqija tal-ekonomija nazzjonali żżid l-utilità tal-kontijiet nazzjonali fl-intier tagħhom. 1.29 L-iskop tal-kunċetti fl-ESA jistgħu jintwerew billi jiġu kkunsidrati xi kwistjonijiet konfinali importanti. Dawn li ġejjin għandhom jiġu rreġistrati taħt il-konfini ta’ produzzjoni tal-ESA (ara l-paragrafi minn 3.07 sa 3.09): a) Produzzjoni ta’ servizzi individwali u kollettivi mill-gvern; b) Produzzjoni għal kont proprju ta’ servizzi ta’ djar minn proprjetarji-okkupanti; c) Produzzjoni ta’ prodotti għall-konsum proprju finali, pereżempju ta’ prodotti agrikoli; d) Kostruzzjoni għal kont proprju, inkluża dik minn familji; e) Produzzjoni ta’ servizzi minn persunal domestiku mħallas; f) Tgħammir tal-ħut fl-akkwakultura; g) Produzzjoni pprojbita mil-liġi, sakemm l-unitajiet kollha involuti fit-tranżazzjoni ma jidħlux fiha b’mod volontarju; h) Produzzjoni li d-dħul minnha mhux iddikjarat bis-sħiħ lill-awtoritajiet fiskali, pereżempju l-produzzjoni klandestina ta’ tessuti. 1.30 Dawn li ġejjin jaqgħu barra mill-konfini tal-produzzjoni, u ma għandhomx jiġu rreġstrati fl-ESA: a) Servizzi domestiċi u personali prodotti u kkonsmati fl-istess familja, pereżempju tindif, preparazzjoni tal-ikel jew kura ta’ nies morda jew anzjani; b) Servizzi ta’ volontarjat li ma jwasslux għall-produzzjoni ta’ prodotti, pereżempju kura u tindif mingħajr ħlas; c) Tgħammir naturali tal-ħut f’nofs l-ibħra. 1.31 L-ESA tirreġistra l-output kollu li jirriżulta mill-produzzjoni fi ħdan il-konfini tal-produzzjoni. Madankollu, l-output tal-attivitajiet anċillari ma għandux jiġi rreġistrat. L-input kollu użat minn attività anċillari għandu jiġi trattat bħala input fl-attività li din issostni.Jekk stabbiliment li jwettaq attivitajiet anċillari biss huwa statistikament osservabbli, jiġifieri li l-kontijiet separati għall-produzzjoni li jwettaq huma immedjatament disponibbli, jew jekk qiegħed f’post ġeografikament differenti mill-istabbilimenti li jservi, dan għandu jiġi rreġistrat bħala unità separata u allokat għall-klassifikazzjoni industrijali li tikkorrispondi għall-attività prinċipali tiegħu, kemm fil-kontijiet nazzjonali kif ukoll reġjonali. Fin-nuqqas ta’ dejta bażika xierqa disponibbli, l-output tal-attività anċillari jista’ jiġi stmat billi jingħaddu l-ispejjeż.1.32 Jekk l-attivitajiet huma kkunsidrati bħala produzzjoni u l-output tagħhom jiġi rreġistrat, mela d-dħul konkomitanti, ix-xogħol, il-konsum finali, eċċ. jiġu rreġistrati wkoll. Pereżempju, minħabba li l-produzzjoni għal kont proprju ta’ servizzi ta’ djar minn proprjetarju-okkupanti hija rreġistrata bħala produzzjoni, id-dħul u n-nefqa tal-konsum finali li tiġġenera għal dawn il-proprjetarji-okkupanti jiġu rreġistrati wkoll bl-istess mod.. Dan iżomm il-konsistenza mas-sistemi ta’ statistiki tax-xogħol, li fihom ix-xogħol għas-sjieda tad-djar ma jkunx irreġistrat. Il-kontra japplika meta l-attivitajiet mhumiex irreġistrati bħala produzzjoni: servizzi domestiċi prodotti u kkonsmati fl-istess familja ma jiġġenerawx dħul jew nefqa tal-konsum aħħari u mhux involut xogħol. 1.33 L-ESA fiha wkoll konvenzjonijiet, pereżempju: a) Il-valutazzjoni tal-output tal-gvern; b) Il-valutazzjoni tal-output tas-servizzi ta’ assigurazzjoni u s-servizzi finanzjarji intermedjarji mkejla b’mod indirett; c) Reġistrazzjoni tas-servizzi kollettivi kollha pprovduti mill-gvern bħala nefqa tal-konsum aħħari u l-ebda wieħed bħala konsum intermedju; Klassifikazzjoni skont is-settur 1.34 Il-kontijiet tas-setturi huma kkreati permezz tal-allokazzjoni ta’ unitajiet għas-setturi u dan jippermetti li t-tranżazzjonijiet u l-ibbilanċjar tal-oġġetti ta’ kontijiet jiġu ppreżentati skont is-settur. Il-preżentazzjoni skont is-settur tikxef ħafna miżuri prinċipali għal skopijiet ta’ politika ekonomika u fiskali. Is-setturi prinċipali huma l-familji, il-gvern, il-korporazzjonijiet (finanzjarji u mhux finanzjarji), istituzzjonijiet mhux għall-profitt li jservu lill-familji (NPISHs) u l-bqija tad-dinja. Id-distinzjoni bejn l-attività tas-suq u dik li mhix tas-suq hija waħda importanti. Entità kkontrollata mill-gvern, li jintwera li hija korporazzjoni tas-suq tiġi kklassifikata fis-settur tal-korporazzjoni, barra mis-settur tal-gvern ġenerali. Għaldaqstant id-defiċit u l-livelli ta’ dejn tal-korporazzjoni mhumiex sejrin ikunu parti mid-defiċit u d-dejn tal-gvern ġenerali. 1.35 Huwa importanti li jiġu stabbiliti kriterji ċari u b’saħħithom għall-allokazzjonijiet ta’ entitajiet għas-setturi. Is-settur pubbliku jikkonsisti mill-unitajiet istituzzjonali kollha residenti fl-ekonomija kkontrollati mill-gvern. Is-settur privat jikkonsisti mill-unitajiet residenti l-oħrajn kollha. It-Tabella 1.1 tistabbilixxi l-kriterji użati sabiex issir distinzjoni bejn is-settur pubbliku u privat, u fis-settur pubbliku bejn is-settur tal-gvern u s-settur tal-korporazzjonijiet pubbliċi, u fis-settur privat bejn is-settur tal-NPISHs u s-settur tal-korporazzjonijiet privati. Tabella 1.1 Kriterji || Ikkontrollati mill-gvern (Settur pubbliku) || Ikkontrollati privatament (Settur privat) Output mhux tas-suq || Gvern ġenerali || NPISH Output tas-suq || Korporazzjonijiet pubbliċi || Korporazzjonijiet privati 1.36 Il-kontroll huwa ddefinit bħala l-kapaċità li tiġi ddeterminata l-politika jew il-programm ġenerali ta’ unità. Definizzjoni kompleta ta' kontroll, tinsab fil-paragrafu 2.26.1.37 L-iddiffrenzjar bejn tas-suq u mhux tas-suq, u għalhekk għall-entitajiet tas-settur pubbliku li jikklassifikawhom fis-settur tal-gvern ġenerali jew fis-settur tal-korporazzjonijiet, tiġi deċiża permezz tar-regola li ġejja: Attività għandha titqies bħala attività tas-suq meta l-prodotti u s-servizzi korrispondenti jiġu kkumerċjalizzati taħt il-kundizzjonijiet li ġejjin jekk: (1) Il-bejjiegħa jaġixxu sabiex jimmassimizzaw il-profitti tagħhom fuq medda twila ta’ żmien, u jagħmlu dan billi jbigħu l-prodotti u s-servizzi liberament fis-suq, u lil min ikun lest li jħallas il-prezz mitlub; (2) Ix-xerrejja jaġixxu sabiex jimmassimizzaw l-utilità tagħhom minħabba r-riżorsi limitati tagħhom, billi jixtru skont liema prodotti jaqdu bl-aqwa mod il-ħtiġijiet tagħhom bil-prezz offrut; (3) Jeżistu swieq effettivi fejn il-bejjiegħa u x-xerrejja għandhom aċċess għal informazzjoni dwar is-suq. Suq effettiv jista' jopera anki jekk dawn il-kundizzjonijiet ma jintlaħqux totalment. 1.38 Id-dettall fil-qafas kunċettwali tal-ESA joffri l-opportunità għall-flessibilità: xi kunċetti mhumiex preżenti b’mod espliċitu fl-ESA iżda jistgħu madankollu jiġu faċilment idderivati minnha. Eżempju huwa l-ħolqien ta’ setturi ġodda mill-arranġament mill-ġdid tas-subsetturi ddefiniti fl-ESA. 1.39 Il-flessibilità teżisti wkoll permezz tal-possibilità li jiġu introdotti kriterji addizzjonali li ma jidħlux f’kunflitt mal-loġika tas-sistema. Pereżempju, dawn il-kriterji jistgħu jippermettu li l-kontijiet tas-sunsetturi jitfasslu permezz tal-iskala ta’ xogħol għall-unitajiet tal-produtturi jew il-qies tad-dħul tal-familji. Għax-xogħol, subklassifikazzjoni skont il-livell ta’ edukazzjoni, età u sess tista’ tiġi introdotta. Kontijiet satellitari 1.40 Għal xi ħtiġijiet tad-dejta, għandhom jitfasslu kontijiet satellitari separati. Xi eżempji huma: a) Matriċijiet ta’ Kontabilità Soċjali (Social Accountability Matrices, SAMs); b) Ir-rwol tat-turiżmu fl-ekonomija nazzjonali; c) L-analiżi tal-ispejjeż u l-finanzjament tal-kura tas-saħħa; d) Riċerka u żvilupp rikonoxxuti bħala formazzjoni kapitali ta’ proprjetà intellettwali; e) Rikonoxximent tal-kapital uman bħala assi fl-ekonomija nazzjonali; f) L-analiżi tad-dħul u n-nefqa tal-familji fuq il-bażi tal-kunċetti mikroorjentati ta’ dħul u nefqa; g) L-interazzjoni bejn l-ambjent u l-ekonomija; h) Produzzjoni fil-familji; i) L-analiżi tal-bidliet fil-benesseri; j) L-analiżi tad-differenzi bejn iċ-ċifri tal-kontijiet nazzjonali u l-kontijiet tan-negozju u l-influwenza tagħhom fuq is-swieq tal-istokks u l-iskambju; k) L-istima tad-dħul tat-taxxa. 1.41 Il-kontijiet satellitari jservu tali ħtiġijiet tad-dejta billi: a) Juru aktar dettall fejn meħtieġ u jħallu barra dettalji żejda; b) Ikabbru l-iskop tal-qafas ta’ kontabilità biż-żieda ta’ informazzjoni mhux monetarja, pereżempju dwar it-tniġġis u l-assi ambjentali; c) Jibdlu xi kunċetti bażiċi, pereżempju billi jkabbru l-kunċett ta’ formazzjoni tal-kapital bin-nefqa fuq l-edukazzjoni. 1.42 Matriċi ta’ Kontabilità Soċjali (SAM) hija preżentazzjoni matriċi li telabora r-rabtiet bejn it-tabelli ta’ provvista u użu u l-kontijiet tas-settur. SAM tipprovdi informazzjoni addizzjonali dwar il-livell u l-kompożizzjoni tax-xogħol u l-qgħad, permezz ta’ suddiviżjoni tal-kumpens ta’ impjegati skont it-tip ta’ persuna impjegata. Din is-suddiviżjoni tapplika kemm għall-użu ta’ xogħol skont l-industrija, kif muri fit-tabelli ta’ użu, u l-provvista ta’ xogħol skont is-sottogrupp soċjoekonomiku, kif muri fl-allokazzjoni tal-kont tad-dħul primarju għas-subsetturi tas-settur tal-familji. B’dan il-mod, il-provvista u l-użu ta’ diversi kategoriji ta’ xogħol jintwerew b’mod sistematiku.1.43 Fil-kontijiet satellitari għandhom jinżammu l-kunċetti bażiċi u l-klassifikazzjonijiet kollha tal-qafas standard. Għandhom jiġu introdotti tibdiliet fil-kunċetti biss meta dan ikun l-iskop tal-kont satellitari. F’tali każijiet, il-kont satellitari għandu jkun fih ukoll tabella li turi r-rabta bejn l-aggregati prinċipali fil-kont satellitari u dawk fil-qafas standard. B’dan il-mod, il-qafas standard iżomm ir-rwol tiegħu bħala qafas ta’ referenza u fl-istess ħin issir ġustizzja għal ħtiġijiet aktar speċifiċi. 1.44 F'termini ġenerali, il-qafas standard ma jinkludix kejl tal-istokks u l-flussi li mhumiex immedjatament osservabbli f’termini monetarji (jew mingħajr kontroparti monetarja ċara). Min-natura tagħhom, l-analiżi ta’ tali stokks u flussi tinqeda normalment tajjeb ukoll bl-ikkompilar ta’ statistiċi f’termini mhux monetarji, pereżempju: a) Il-produzzjoni fil-familji tista’ tiġi deskritta f’termini ta’ sigħat allokati għal użi alternattivi; b) L-edukazzjoni tista’ tiġi deskritta f’termini ta’ tip ta’ edukazzjoni, l-għadd ta’ studenti, l-għadd medju ta’ snin ta’ edukazzjoni qabel tinkiseb diploma, eċċ.; c) L-effetti tat-tniġġis jistgħu jiġu deskritti f’termini ta’ bidliet fl-għadd ta’ speċijiet ħajjin, is-saħħa tas-siġar fil-foresta, il-volum tal-iskart, l-ammonti ta’ monossidu tal-karbonju u radjazzjoni, eċċ. 1.45 Il-kontijiet satellitari jippermettu li tali statistiċi f’unitajiet mhux monetarji jintrabtu mal-qafas standard tal-kontijiet nazzjonali. L-użu tal-klassifikazzjonijiet użati fil-qafas standard għal din l-istatistika nonmonetarja, jippermetti li ssir din ir-rabta pereżempju l-klassifikazzjoni skont it-tip ta’ familja jew il-klassifikazzjoni skont l-industrija. B’dan il-mod, jitfassal qafas konsistenti u estiż. Dan il-qafas jista’ wara jservi bħala bażi ta' dejta għall-analiżi u l-evalwazzjoni tal-interazzjoni bejn il-varjabbli fil-qafas standard u dawk fil-parti estiża.1.46 Il-qafas standard u l-aggregati prinċipali tiegħu ma jiddeskrivux bidliet fil-benesseri. Jistgħu jitfasslu kontijiet estiżi li jinkludu wkoll il-valuri monetarji imputati ta’, pereżempju: a) Servizzi domestiċi u personali prodotti u kkonsmati fl-istess familja; b) Bidliet fil-ħin liberu; c) Faċilitajiet u żvantaġġi tal-ħajja urbana; d) Inugwaljanzi fid-distribuzzjoni tad-dħul lill-persuni. 1.47 Il-kontijiet estiżi jistgħu wkoll jikklassifikaw mill-ġdid in-nefqa finali fuq ħtiġijiet ta’ dispjaċir (pereżempju d-difiża) bħala konsum intermedju, jiġifieri li ma jikkontribwixxux għall-benesseri. B’mod simili, il-ħsara minħabba għargħar u diżastri naturali oħrajn tista' tiġi kklassifikata bħala konsum intermedju, jiġifieri bħala tnaqqis fil-benesseri (assoluti). B’dan il-mod, wieħed jista’ jipprova jibni indikatur ġenerali ħafna u imperfett ħafna tal-bidliet fil-benesseri. Madankollu, il-benesseri għandhom ħafna dimensjonijiet, li l-biċċa l-kbira minnhom aħjar ma jiġux espressi f’termini monetarji. Soluzzjoni aħjar għall-kejl tal-benesseri hija għaldaqstant l-użu, għal kull dimensjoni, ta’ indikaturi u unitajiet ta’ kejl separati. L-indikaturi jistgħu jkunu, pereżempju, il-mortalità fit-tfal, l-istennija tal-ħajja, il-litteriżmu fl-adulti u d-dħul nazzjonali per capita. Dawn l-indikaturi jistgħu jiġu inkorporati f’kont satellitari. 1.48 Sabiex jinkiseb qafas konsistenti u internazzjonalment kompatibbli, il-kunċetti amministrattivi ma jintużawx fl-ESA. Madankollu, għal kull tip ta’ skop nazzjonali, il-ksib ta’ ċifri fuq il-bażi ta’ kunċetti amministrattivi jista’ jkun utli ħafna. Pereżempju, għall-istima tad-dħul mit-taxxi, huma meħtieġa statistiċi ta’ dħul taxxabbli. Dawn l-istatistiċi jistgħu jiġu pprovduti billi jsiru xi modifiki fl-istatistiċi tal-kontijiet nazzjonali. 1.49 Jista’ jittieħed approċċ simili għall-kunċetti użati fil-politika ekonomika nazzjonali, pereżempju għal: a) Il-kunċett ta’ inflazzjoni użat sabiex jiżdiedu l-pensjonijiet, il-benefiċċji tal-qgħad jew il-kumpens tal-impjegati għall-ħaddiema taċ-ċivil; b) Il-kunċetti ta’ taxxi, kontribuzzjonijiet soċjali, gvern u settur kollettiv użati fid-diskussjoni tad-qies ottimali tas-settur kollettiv; c) Il-kunċett ta’ setturi/industriji “strateġiċi” użati fil-politika ekonomika nazzjonali jew il-politika ekonomika tal-UE; d) Il-kunċett ta’ “investimenti fin-negozju” użat fil-politika ekonomika nazzjonali. e) Tabella li tindika r-reġistrazzjoni kollha tal-pensjonijiet Il-kontijiet satellitari jew it-tabelli supplementari jistgħu jaqdu tali ħtiġijiet tad-dejta. L-ESA 2010 u l-SNA 2008 1.50 L-ESA 2010 hija bbażata fuq il-kunċetti tas-Sistema tal-Kontijiet Nazzjonali 2008 (System of National Accounts, SNA 2008), li tipprovdi linji gwida dwar il-kontabilità nazzjonali għall-pajjiżi kollha madwar id-dinja. Madankollu, hemm diversi differenzi bejn l-ESA 2010 u l-SNA 2008: a) Differenzi fil-preżentazzjoni, pereżempju: (1) Fl-ESA kemm kapitoli separati dwar tranżazzjonijiet tal-prodotti, tranżazzjonijiet distributtivi u tranżazzjonijiet finanzjarji. Għall-kuntrarju ta’ dan, fl-SNA dawn it-tranżazzjonijiet huma spjegati f’kapitoli rranġati skont il-kont, pereżempju kapitoli dwar il-kont tal-produzzjoni, il-kont tad-distribuzzjoni primarja tad-dħul, il-kont tal-kapital u l-kont tal-bqija tad-dinja; (2) L-ESA tiddeskrivi kunċett billi tipprovdi definizzjoni u lista ta’ dak li hu inkluż u dak li hu eskluż. L-SNA normalment tiddeskrivi kunċetti f’termini aktar ġenerali u tispjega r-razzjonal wara l-konvenzjonijiet adottati; b) Il-kunċetti tal-ESA huma f’diversi każijiet aktar speċifiċi u preċiżi minn dawk tal-SNA, pereżempju: (1) L-SNA ma fihiex kriterji speċifiċi dwar id-distinzjoni bejn il-kategorizzazzjoni tal-output tas-suq, għal użu finali proprju jew mhux tas-suq. Għaldaqstant, l-ESA introduċiet gwida aktar dettaljata sabiex tiżgura approċċ aktar uniformi; (2) L-ESA tassumi li diversi tipi ta’ produzzjoni mill-familji ta’ prodotti, bħall-insiġ tad-drapp u l-manifattura tal-għamara, mhumiex sinifikanti fl-Istati Membri tal-UE u għalhekk ma hemmx bżonn jiġu rreġistrati; (3). L-ESA tirreferi għal arranġamenti istituzzjonali fl-UE, bħas-sistema Intrastat għar-reġistrazzjoni ta’ flussi ta’ prodotti madwar l-UE u ta’ kontribuzzjonijiet mill-Istati Membri għall-UE; (4) L-ESA fiha klassifikazzjonijiet speċifiċi għall-UE, pereżempju s-CPA għall-prodotti u n-NACE Reviżjoni 2 għall-industriji (it-tnejn huma armonizzati mal-klassifikazzjonijiet korrispondenti tan-Nazzjonijiet Uniti); (5) L-ESA fiha klassifikazzjoni addizzjonali għat-tranżazzjonijiet esterni kollha: dawn jinqasmu f’dawk bejn ir-residenti tal-UE u dawk b’residenti minn barra l-UE. (6) L-ESA fiha riarranġament tas-subsetturi tal-SNA għas-settur tal-korporazzjonijiet finanzjarji, sabiex tilħaq il-ħtiġijiet tal-Unjoni Monetarja Ewropea. L-ESA 2010 u l-ESA 1995 1.51 L-ESA 2010 tvarja mill-ESA 1995 kemm fl-ambitu u kemm fil-kunċetti. Il-biċċa l-kbira ta’ dawn id-differenzi jikkorrispondu mad-differenzi bejn l-SNA 1993 u l-SNA 2008. Id-differenzi prinċipali huma: a) Ir-rikonoxximent tar-riċerka u l-iżvilupp bħala formazzjoni tal-kapital li jwasslu għal assi ta’ proprjetà intellettwali. Din il-bidla għandha tiġi rreġistrata f’kont satellitari, u inkluża fil-kontijiet prinċipali meta s-saħħa u l-armonizzazzjoni suffiċjenti tal-miżuri huma osservabbli fost l-Istati Membri tal-UE; b) Nefqiet fuq is-sistemi ta’ armi li jilħqu d-definizzjoni ġenerali ta’ assi ġew ikklassifikati bħala formazzjoni ta’ kapital fiss, aktar milli nefqa intermedja; c) Il-kunċett analitiku tas-servizzi tal-kapital ġie introdott għall-produzzjoni fis-suq, sabiex tabella supplementari li turihom bħala komponent tal-valur miżjud tkun tista’ tiġi prodotta; d) Il-konfini tal-assi finanzjarji ġew estiżi sabiex jinkludu kopertura usa’ tal-kuntratti finanzarji derivattivi; e) Regoli ġodda għar-reġistrazzjoni ta’ benefiċċji tal-pensjoni. Tabella supplementari ġiet introdotta fil-kontijiet, sabiex tippermetti li l-istimi jiġu rreġistrati għar-reponsabbiltajiet ta’ skemi tal-pensjoni, finanzjati jew mhux finanzjati. Il-firxa sħiħa ta’ informazzjoni meħtieġa għal analiżi komprensiva hija pprovduta f’din it-tabella li turi l-obbligazzjonijiet u l-flussi assoċjati mal-iskemi tal-pensjoni privati u pubbliċi kollha, finanzjati jew mhux finanzjati, u li tinkludi skemi tal-pensjoni tas-sigurtà soċjali; f) L-applikazzjoni tar-regoli dwar il-bidla fis-sjieda tal-prodotti saret universali, li tat bħala riżultat bidliet fir-reġistrazzjoni tal-merkanzija, u prodotti mibgħuta għall-ipproċessar, kemm barra mill-pajjiż kif ukoll fl-ekonomija domestika. Dan jirriżulta fi prodotti mibgħuta barra mill-pajjiż għall-ipproċessar li jiġu rreġistrati fuq bażi netta, għall-kuntrarju ta’ bażi gross fl-SNA u l-ESA preċedenti. Din il-bidla għandha implikazzjonijiet sinifikanti għar-reġistrazzjoni ta’ dawn l-attivitajiet fil-qafas ta’ provvista u użu; g) Tingħata aktar gwida dwar il-korporazzjonijiet finanzjarji inġenerali, u l-entitajiet bi skop speċjali (SPEs) b’mod partikolari. It-trattament tal-SPEs ikkontrollati mill-gvern inbidel sabiex jiġi żgurat li l-obbligazzjonijiet tal-SPEs jintwerew fil-kontijiet tal-gvern; h) It-trattament tas-superdividendi mħallsin minn korporazzjonijiet pubbliċi ġie ċċarat – għandhom jiġu ttrattati bħala ħlas eċċezzjonali u rtirar mill-ekwità; i) Il-prinċipji tat-trattament tas-sħubijiet pubbliċi-privati ġew stabbiliti, u t-trattament tal-aġenziji ta’ ristrutturar ġie estiż; j) It-tranżazzjonijiet bejn il-gvern u l-korporazzjonijiet pubbliċi, flimkien mal-vetturi ta’ titolarizzazzjoni, ġew iċċarati sabiex itejbu r-reġistrazzjoni ta’ oġġetti li jistgħu jaffettwaw id-dejn tal-gvern b’mod sinifikanti; k) It-trattament tal-garanziji tas-self ġie ċċarat, u ġie introdott trattament ġdid għall-garanziji standard tas-self, bħall-garanziji tal-kreditu ta’ esportazzjoni u tal-garanziji tas-self lill-istudenti. It-trattament il-ġdid jinvolvi li sal-punt li probabbilment jiġu msejħa l-garanziji, l-assi u l-obbligazzjonijiet finanzjarji għandhom jiġu rikonoxxuti fil-kontijiet. 1.52 Il-bidliet tal-ESA 2010 mill-ESA 95 mhumiex risretti għal bidliet kunċettwali. Hemm differenzi maġġuri fl-iskop, b’kapitoli ġodda dwar il-kontijiet satellitari, il-kontijiet tal-gvern u l-kontijiet tal-bqija tad-dinja. Hemm ukoll estensjonijiet sinifikanti għall-kapitoli dwar kontijiet trimestrali u kontijiet reġjonali. PRINĊIPJI BAŻIĊI TAL-ESA BĦALA SISTEMA 1.53 Il-karatteritiċi prinċipali tas-sistema huma: a) Unitajiet ta’ statistika u r-raggruppamenti tagħhom; b) Flussi u stokks; c) Is-sistema ta’ kontijiet u l-aggregati; d) Il-qafas ta’ input-output. UNITAJIET TAL-ISTATISTIKA U R-RAGGRUPPAMENTI TAGĦHOM 1.54 Is-sistema tuża żewġ tipi ta’ unitajiet u żewġ modi korrispondenti ta’ kif tiġi suddiviża l-ekonomija, li huma kemxejn differenti u jservu skopijiet analitiċi separati. 1.55 L-ewwel għan tad-deskrizzjoni tad-dħul, in-nefqa u l-flussi finanzjarji, u l-karti ta’ bilanċ, jintlaħaq mill-aggruppament tal-unitajiet istituzzjonali f’setturi fuq il-bażi ta’ funzjonijiet, komportamenti u għanijiet prinċipali tagħhom. 1.56 It-tieni għan tad-deskrizzjoni tal-proċessi ta’ produzzjoni u għall-analiżi ta’ input-output, jintlaħaq billi s-sistema taggruppa unitajiet lokali ta’ tip ta’ attività (KAUs lokali) f’industriji fuq il-bażi ta’ tip ta’ attività tagħhom. Attività hija kkaratterizzata minn input ta’ prodotti, proċess ta’ produzzjoni u output ta’ prodotti. Unitajiet istituzzjonali u setturi 1.57 L-unitajiet istituzzjonali huma entitajiet ekonomiċi li kapaċi jkunu proprjetarji ta’ prodotti u assi, iġarrbu l-obbligazzjonijiet u jinvolvu rwieħhom f’attivitajiet ekonomiċi u tranżazzjonijiet ma’ unitajiet oħrajn fihom infushom. Għall-għanijiet tas-sistema, l-unitajiet istituzzjonali huma raggruppati flimkien f’ħames setturi istituzzjonali domestiċi reċiprokament esklużivi: a) Korporazzjonijiet mhux finanzjarji; b) Korporazzjonijiet finanzjarji; c) Gvern ġenerali; d) Familji; e) Istituzzjonijiet mhux għal profitt li jservu lill-unitajiet domestiċi. Il-ħames setturi flimkien jagħmlu l-ekonomija domestika totali. Kull settur huwa maqsum ukoll f’subsetturi. Is-sistema tippermetti sett komplut ta’ kontijiet ta’ fluss u karti ta’ bilanċ li għandhom jiġu kkompilati għal kull settur, u għal kull subsettur, kif ukoll għall-ekonomija totali. Unitajiet mhux residenti jistgħu jinteraġixxu ma’ dawn il-ħames setturi domestiċi, u l-interazzjonijiet jintwerew bejn is-setturi domestiċi u s-sitt settur: is-settur tal-bqija tad-dinja. Unitajiet lokali ta’ tip ta’ attività u industriji 1.58 Meta l-unitajiet istituzzjonali jwettqu aktar minn attività waħda; għandhom jiġu sseparati f’dak li jikkonċerna t-tip ta’ attività. Unitajiet ta' tip ta' attività lokali jippermettu li ssir din il-preżentazzjoni. Fil-kapaċità tiegħu bħala produttur, KAU lokali taggruppa l-partijiet kollha ta’ unità istituzzjonali li jinsabu f’siti singoli jew fil-qrib, u li jikkontribwixxu għall-prestazzjoni ta’ attività fil-livell ta’ klassi (erba’ numri) tan-NACE Reviżjoni 2. 1.59 L-unitajiet jiġu rreġistrati għal kull attività sekondarja; madankollu, jekk id-dokumenti tal-kontabilità meħtieġa għad-deskrizzjoni ta’ tali attivitajiet mhumiex disponibbli, unità lokali ta’ tip ta’ attività tikkumbina attività sekondarja waħda jew aktar. Il-grupp ta’ KAUs lokali kollha involuti fl-istess tip ta’ attività, jew simili, jikkostitwixxi industrija. Unità istituzzjonali fiha KAU lokali waħda jew aktar; KAU lokali hija proprjetà ta’ unità istituzzjonali waħda u waħda biss. 1.60 Għal analiżi tal-proċess ta’ produzzjoni, tintuża unità analitika ta’ produzzjoni. Din l-unità, tkun osservabbli biss meta KAU lokali tipproduċi tip ta’ prodott wieħed, u ma twettaqx attivitajiet sekondarji. Din l-unità hija magħrufa bħala unità tal-produzzjoni omoġena. Ir-raggruppamenti ta’ dawn l-unitajiet jikkostitwixxu fergħat omoġenji. Unitajiet residenti u mhux residenti; ekonomija totali u l-bqija tad-dinja 1.61 L-ekonomija totali hija definita f’termini ta’ unitajiet residenti. Unità hija unità residenti ta’ pajjiż meta jkollha ċentru predominanti ta’ interess ekonomiku fit-territorju ekonomiku ta’ dak il-pajjiż – jiġifieri, meta tinvolvi ruħha għal perjodu estiż (sena jew aktar) f’attivitajiet ekonomiċi f’dan it-territorju. Is-setturi istituzzjonali msemmija hawn fuq huma gruppi ta’ unitajiet istituzzjonali residenti. 1.62 L-unitajiet residenti jinvolvu rwieħhom fi tranżazzjonijiet ma’ unitajiet mhux residenti (jiġifieri, unitajiet li huma residenti f’ekonomiji oħrajn). Dawn it-tranżazzjonijiet huma tranżazzjonijiet esterni tal-ekonomija u huma raggruppati fil-kont tal-bqija tad-dinja. Għalhekk, il-bqija tad-dinja għandha rwol simili għal dak ta’ settur istituzzjonali, għalkemm unitajiet mhux residenti huma inklużi biss sa fejn dawn huma involuti fi tranżazzjonijiet ta’ unitajiet istituzzjonali residenti. 1.63 Unitajiet residenti nozzjonali, ittrattati fis-sistema bħala unitajiet istituzzjonali, huma ddefiniti bħala: a) Dawk il-partijiet tal-unitajiet mhux residenti li għandhom ċentru predominanti ta’ interess ekonomiku (normalment li jinvolvu rwieħhom fi tranżazzjonijiet ekonomiċi ta’ sena jew aktar) fit-territorju ekonomiku tal-pajjiż; b) Unitajiet mhux residenti fil-kapaċità tagħhom bħala proprjetarji ta’ art jew bini fit-territorju ekonomiku tal-pajjiż, iżda fir-rigward tat-tranżazzjonijiet li jaffettwaw tali art jew bini biss. FLUSSI U STOKKS 1.64 Żewġ tipi bażiċi ta’ informazzjoni jiġu rreġistrati: flussi u stokks. Il-flussi jirreferu għal azzjonijiet u effetti ta’ avvenimenti li jseħħu waqt perjodu partikolari ta’ żmien, filwaqt li l-istokks jirreferu għal pożizzjonijiet f’mument partikolari. Flussi 1.65 Il-flussi jirriflettu l-ħolqien, it-trasformazzjoni, l-iskambju, it-trasferiment jew l-estinzjoni tal-valur ekonomiku. Huma jinvolvu bidliet fil-valur tal-assi jew obbligazzjonijiet ta’ unità istituzzjonali. Il-flussi ekonomiċi huma ta’ żewġ tipi: tranżazzjonijiet, u bidliet oħrajn fl-assi. It-tranżazzjonijiet jidhru fil-kontijiet u t-tabelli kollha li fihom jidhru l-flussi, minbarra l-bidliet l-oħrajn fil-volum tal-kont tal-assi u l-kont tar-rivalutazzjoni. Bidliet oħrajn fl-assi jiġu rreġistrati biss f’dawn iż-żewġ kontijiet. It-tranżazzjonijiet elementari u flussi oħrajn huma aggruppati f’għadd relattivament żgħir ta’ tipi skont in-natura tagħhom. Tranżazzjonijiet 1.66 Tranżazzjoni hija fluss ekonomiku li hija interazzjoni bejn unitajiet istituzzjonali bi ftehim reċiproku jew azzjoni fi ħdan unità istituzzjonali li huwa utli li tiġi ttrattata bħala tranżazzjoni, għaliex l-unità tkun qiegħda topera f’żewġ kapaċitajiet differenti. It-tranżazzjonijiet jinqasmu f’erba’ gruppi prinċipali: a) Tranżazzjonijiet fil-prodotti: li jiddeskrivu l-oriġini (output domestiku jew esportazzjonijiet) u l-użu (konsum intermedju, konsum finali, formazzjoni tal-kapital – li tkopri l-konsum ta’ kapital fiss – jew oġġetti esportati) tal-prodotti; b) Tranżazzjonijiet distributtivi: li jiddeskrivu kif il-valur miżjud iġġenerat bil-produzzjoni jitqassam lix-xogħol, il-kapital u l-gvern, u r-ridistribuzzjoni tad-dħul u l-ġid (taxxi fuq id-dħul u l-ġid u trasferimenti oħrajn); c) Tranżazzjonijiet finanzjarji: li jiddeskrivu l-akkwist nett ta’ assi finanzjarji jew il-ħlas nett ta’ obbligazzjonijiet għal kull tip ta’ strument finanzjarju. Tali tranżazzjonijiet iseħħu kemm bħala kontropartijiet ta’ tranżazzjonijiet mhux finanzjarji, u kemm bħala tranżazzjonijiet li jinvolvu strumenti finanzjarji biss; d) Tranżazzjonijiet li mhumiex inklużi fit-tliet gruppi ta’ hawn fuq: Trasferimenti mingħajr akkwist ta’ assi mhux prodotti u mhux finanzjarji. Karatteristiċi tat-tranżazzjonijiet Interazzjonijiet versus tranżazzjonijiet intraunitarji 1.67 Il-biċċa l-kbira tat-tranżazzjonijiet huma interazzjonijiet bejn żewġ unitajiet istituzzjonali jew aktar. Madankollu, is-sistema tirreġistra xi azzjonijiet fl-unitajiet istituzzjonali bħala tranżazzjonijiet. L-iskop tar-reġistrazzjoni ta’ dawn it-tranżazzjonijiet intraunitarji huwa li tingħata stampa aktar utli b’mod analitiku ta’ output, użi finali u spejjeż. 1.68 Il-Konsum tal-kapital fiss, irreġistrat bħala spiża mis-sistema, huwa tranżazzjoni intraunitarja. Il-biċċa l-kbira tat-tranżazzjonijiet intraunitarji l-oħrajn huma tranżazzjonijiet fi prodotti, tipikament irreġistrati meta unitajiet istituzzjonali li joperaw kemm bħala produtturi kif ukoll bħala konsumaturi finali, jagħżlu li jikkonsmaw ftit mill-output li jkunu pproduċew. Dan huwa sikwit il-każ għall-familji u l-gvern ġenerali. 1.69 L-output prodott minn unità istituzzjonali stess użat għal użi finali fi ħdan l-istess unità istituzzjonali għandu jiġi rreġistrat. L-output prodott minnhom stess li jintuża għall-konsum intermedju fl-istess unità istituzzjonali huwa rreġistrat biss meta l-produzzjoni u l-konsum intermedju jseħħu f’unitajiet lokali ta’ tip ta’ attività fl-istess unità istituzzjonali. L-output prodott u użat bħala konsum intermedju fl-istess unità lokali ta’ tip ta’ attività, ma għandux jiġi rreġistrat. Tranżazzjonijiet monetarji kontra dawk mhux monetarji 1.70 It-tranżazzjonijiet ikunu tranżazzjonijiet monetarji meta l-unitajiet involuti jagħmlu jew jirċievu pagamenti, jew iħallsu l-obbligazzjonijiet jew jirċievu l-assi denominati f’unitajiet ta’ munita. It-tranżazzjonijiet li ma jinvolvux l-iskambju ta’ flus, jew assi jew obbligazzjonijiet denominati f’unitajiet ta’ munita, huma tranżazzjonijiet mhux monetarji. It-tranżazzjonijiet intraunità huma tranżazzjonijiet mhux monetarji. It-tranżazzjonijiet mhux monetarji li jinvolvu aktar minn unità istituzzjonali waħda jiġru fost tranżazzjonijiet ta’ prodotti (tpartit ta’ prodotti), tranżazzjonijiet distributtivi (rimunerazzjoni in natura, trasferimenti in natura, eċċ.) u tranżazzjonijiet oħrajn (tpartit ta’ assi mhux prodotti u mhux finanzjarji). Is-sistema tirreġistra t-tranżazzjonijiet kollha f’termini monetarji. Il-valuri li għandhom jiġu rreġistrati għat-tranżazzjonijiet mhux monetarji għandhom għalhekk jiġu mkejla indirettament jew inkella stmati. Tranżazzjonijiet b’kontropartijiet jew mingħajr 1.71 It-tranżazzjonijiet li jinvolvu aktar minn unità waħda, huma tranżazzjonijiet ta' żewġ tipi. Jistgħu jkunu ta’ “xi ħaġa għal xi ħaġa”, jiġifieri tranżazzjonijiet reċiproki, jew ta’ “xi ħaġa għal xejn”, jiġifieri tranżazzjonijiet mhux reċiproki. It-tranżazzjonijiet reċiproki huma skambji bejn unitajiet istituzzjonali, pereżempju l-forniment ta’ oġġetti, servizzi jew assi għal kontroparti, pereżempju flus. It-tranżazzjonijiet mhux reċiproki huma pagamenti fi flus kontanti jew in natura minn unità istituzzjonali waħda għal oħra mingħajr kontroparti. It-tranżazzjonijiet reċiproki jseħħu fl-erba’ gruppi ta’ tranżazzjonijiet, filwaqt li t-tranżazzjonijiet mhux reċiproki huma prinċipalment tranżazzjonijiet distributtivi, , pereżempju, taxxi, benefiċċji ta’ assistenza soċjali jew rigali. Dawn it-tranżazzjonijiet mhux reċiproki jissejħu trasferimenti. Trasferimenti rranġati mill-ġdid 1.72 It-tranżazzjonijiet huma rreġistrati bl-istess mod kif jidhru għall-unitajiet istituzzjonali involuti. Madankollu, xi tranżazzjonijiet huma rranġati mill-ġdid sabiex joħorġu r-relazzjonijiet ekonomiċi sottostanti b’mod aktar ċar. It-tranżazzjonijiet jistgħu jiġu rranġati mill-ġdid bi tliet modi: bidla fir-rotta, qsim u rikonoxximent tal-parti prinċipali ta’ tranżazzjoni. Bidla fir-rotta 1.73 Tranżazzjoni li f’għajnejn l-unitajiet involuti tkun tidher bħala li qiegħda sseħħ direttament bejn unitajiet A u Ċ tista’ tiġi rreġistrata fil-kontijiet bħala li qiegħda sseħħ indirettament permezz ta’ unità B terza. Għalhekk, it-tranżazzjoni singola bejn A u Ċ hija rreġistrata bħala żewġ tranżazzjonijiet: waħda bejn A u B, u waħda bejn B u Ċ. F’dan il-każ it-tranżazzjoni tinbidlilha r-rotta. 1.73 Eżempju ta’ bidla fir-rotta huwa l-mod kif il-kontribuzzjonijiet soċjali ta’ min iħaddem imħallsin direttament minn min iħaddem lill-fondi tal-assigurazzjoni soċjali jitniżżlu fil-kontijiet. Is-sistema tirreġistra dan il-ħlas bħala żewġ tranżazzjonijiet: min iħaddem iħallas il-kontribuzzjonijiet soċjali ta’ min iħaddem lill-impjegati tiegħu, u l-impjegati jħallsu l-istess kontribuzzjonijiet lill-fondi tal-assigurazzjoni soċjali. Bħall-bidliet kollha fir-rotta, l-iskop tal-bidla fir-rott huwa li tinħareġ is-sustanza ekonomika wara t-tranżazzjoni, li f’dan il-każ huwa li jintwerew il-kontribuzzjonijiet soċjali ta’ min iħaddem bħala kontribuzzjonijiet imħallsin għall-benefiċċju tal-impjegati. 1.75 Tip ieħor ta’ bidla fir-rotta huwa dak tat-tranżazzjonijiet irreġistrati bħala li jseħħu bejn żewġ unitajiet istituzzjonali jew aktar, minkejja li skont il-partijiet involuti l-ebda tranżazzjoni ma tkun sseħħet. Bħala eżempju hemm it-trattament tad-dħul mill-proprjetà mdaħħal minn ċerti fondi ta’ assigurazzjoni, li jinżamm mill-impriżi tal-assigurazzjoni. Is-sistema tirreġistra dan id-dħul mill-proprjetà bħala li jitħallas mill-impriżi ta’ assigurazzjoni lid-detenturi tal-polza, li wara jħallsu lura l-istess ammont lill-impriżi ta’ assigurazzjoni bħala supplimenti tal-primjums. Qsim 1.76 Meta tranżazzjoni li f’għajnejn il-partijiet involuti tkun tidher bħala tranżazzjoni singola tiġi rreġistrata bħala żewġ tranżazzjonijiet jew aktar ikklassifikati b’mod differenti, it-tranżazzjoni tiġi maqsuma. Il-qsim ma jinvolvix l-involviment ta’ unitajiet addizzjonali fit-tranżazzjonijiet. 1.77 Il-ħlas tal-primjums ta’ assigurazzjoni mhux għall-ħajja huwa tranżazzjoni tipikament maqsuma. Minkejja li d-detenturi tal-polza u l-assiguraturi jikkunsidraw dan il-ħlas bħala tranżazzjoni waħda, is-sistema taqsmu f’żewġ tranżazzjonijiet kemxejn differenti: ħlas bi skambju għal servizzi pprovduti ta’ assigurazzjoni mhux għall-ħajja, u primjums netti ta’ assigurazzjoni mhux għall-ħajja. Ir-reġistrazzjoni tal-bejgħ ta' prodott bħala l-bejgħ tal-prodott u l-bejgħ ta' marġni tal-kummerċ hija eżempju ieħor ta’ qsim. Rikonoxximent tal-parti prinċipali ta’ tranżazzjoni 1.78 Meta unità twettaq tranżazzjoni f’isem unità oħra (il-prinċipal) u hija ffinanzjata minn dik l-unità, it-tranżazzjoni tkun irreġistrata esklużivament fil-kontijiet tal-prinċipal. Bħala regola, wieħed ma għandux imur lil hinn minn dan il-prinċipju u jipprova, pereżempju, jalloka t-taxxi jew is-sussidji tal-pagaturi aħħarin jew il-benefiċjarji aħħarin taħt l-adozzjoni ta’ suppożizzjonijiet. Eżempju huwa l-ġbir tat-taxxi minn unità tal-gvern waħda f'isem unità oħra. Taxxa tiġi attribwita lil unità tal-gvern li a) teżerċita l-awtorità li timponi t-taxxa (bħala prinċipal jew permezz tal-awtorità ddelegata tal-prinċipal), u b) jkollha d-diskrezzjoni finali biex tistabbilixxi u tvarja r-rata tat-taxxa. Każijiet dubjużi 1.79 Id-definizzjoni ta’ tranżazzjoni tistipola li interazzjoni bejn unitajiet istituzzjonali għandha tkun bi ftehim reċiproku. Meta titwettaq tranżazzjoni bi ftehim reċiproku, l-għarfien minn qabel u l-kunsens tal-unitajiet istituzzjonali huma implikati. Il-ħlas tat-taxxi, tal-multi u tal-penali jsiru bi ftehim reċiproku peress li min iħallas huwa ċittadin soġġett għal-liġi tal-pajjiż. Madankollu, il-qbid mhux kompensat ta’ assi mhux ikkunsidrat bħala tranżazzjoni, anke meta impost mil-liġi. Azzjonijiet ekonomiċi illegali għandhom jiġu kkunsidrati bħala tranżazzjonijiet meta l-unitajiet kollha involuti jidħlu fl-azzjonijiet bi ftehim reċiproku. Għalhekk, xiri, bejgħ u tpartit ta’ drogi illegali jew proprjetà misruqa huma tranżazzjonijiet, filwaqt li s-serq mhuwiex. Bidliet oħrajn fl-assi 1.80 Bidliet oħrajn fil-bidliet tar-reġistrazzjonijiet tal-assi li ma jirriżultawx minn tranżazzjonijiet. Dawn huma jew: a) Bidliet oħrajn fil-volum ta’ assi u obbligazzjonijiet; jew b) Qligħ u telf minn investimenti. Bidliet oħrajn fil-volum ta’ assi u obbligazzjonijiet 1.81 Dawn il-bidliet jinqasmu fi tliet kategoriji prinċipali: a) Dehra u għajbien normali ta’ assi minbarra dawk bi tranżazzjonijiet; b) Bidliet fl-assi u l-obbligazzjonijiet minħabba avvenimenti eċċezzjonali mhux mistennija li mhumiex ta' natura ekonomika c) Bidliet fil-klassifikazzjoni u l-istruttura. 1.82 Eżempji ta’ bidliet fi ħdan kategorija (a) ta' dehra u għajbien normali tal-assi huma l-iskoperta u t-tnaqqis ta’ assi taħt l-art, u t-tkabbir naturali ta’ riżorsi bijoloġiċi mhux naturali. L-eżempji fil-kategorija (b) ta' bidliet minħabba avvenimenti eċċezzjonali mhux mistennija huma t-telf ta’ assi minħabba diżastri naturali, gwerra jew atti serji ta’ kriminalità. Il-kanċellazzjoni unilaterali ta’ dejn u l-qbid mhux kompensat ta’ assi jappartjenu wkoll għall-kategorija (b). Eżempju fil-kategorija (c) ta' bidliet fil-klassifikazzjoni u l-istruttura huwa l-klassifikazzjoni mill-ġdid ta' unità istituzzjonali minn settur għal ieħor. Qligħ u telf ta’ holdings 1.83 Il-holdings jirreġstraw qligħ jew telf meta jkun hemm bidliet fil-prezz tal-assi. Dawn iseħħu fuq it-tipi kollha ta’ assi finanzjarji u mhux finanzjarji, u fuq l-obbligazzjonijiet. Il-qligħ u t-telf ta’ holdings jakkumulaw lill-proprjetarji ta’ assi u obbligazzjonijiet purament b’riżultat tal-holding ta’ assi u obbligazzjonijiet matul iż-żmien, mingħajr ma jiġu ttrasformati bi kwalunkwe mod. 1.84 Il-qligħ u t-telf ta’ holdings imkejla fuq il-bażi ta’ prezzijiet attwali tas-suq jissejħu qligħ u telf nominali ta’ holdings. Dawn jistgħu jiġu dekomposti fi qligħ u telf newtrali ta’ holdings, li jirriflettu bidliet fil-livell tal-prezz ġenerali, u qligħ u telf reali ta’ holdings, li jirriflettu bidliet fil-prezz tal-assi lil hinn mill-bidla fil-prezz ġenerali. Stokks 1.85 L-istokks huma l-holdings ta’ assi u obbligazzjonijiet f’mument partikolari. L-istokks huma rreġistrati fil-bidu u fit-tmiem ta’ kull perjodu ta’ kontabilità. Il-kontijiet li juru l-istokks jissejħu karti ta’ bilanċ. 1.86 L-istokks huma rreġistrati wkoll għall-popolazzjoni u x-xogħol. Madankollu, dawn l-istokks huma rreġistrati bħala valuri medji matul il-perjodu ta’ kontabilità. L-istokks huma rreġistrati għall-assi kollha fil-konfini tas-sistema; jiġifieri, għal assi u obbligazzjonijiet finanzjarji u assi mhux finanzjarji, kemm prodotti kif ukoll mhux prodotti. Madankollu, il-kopertura ta’ dawk l-assi li jintużaw f’attività ekonomika u li huma soġġetti għal drittijiet ta’ proprjetà hija limitata. 1.87 Għaldaqstant, l-istokks għal assi bħall-kapital uman u r-riżorsi naturali li huma proprjetà mhumiex irreġistrati. Fil-konfini tagħha, is-sistema hija eżawrjenti fir-rigward kemm tal-flussi kif ukoll tal-istokks. Dan jimplika li l-bidliet kollha fl-istokks jistgħu jiġu spjegati bis-sħiħ permezz tal-flussi rreġistrati. IS-SISTEMA TA’ KONTIJIET U L-AGGREGATI Regoli tal-kontabilità 1.88 Kont jirreġistra l-bidliet fil-valur dovut għal unità jew settur skont in-natura tal-flussi ekonomiċi murija fil-kont. Hija tabella b'żewġ kolonni. Il-kontijiet attwali huma dawk li juru l-produzzjoni, il-ġenerazzjoni u l-allokazzjoni tad-dħul, id-distribuzzjoni u r-ridistribuzzjoni tad-dħul, u l-użu tiegħu. Il-kontijiet ta' kumulu huma l-kontijiet kapitali u finanzjarji, u l-bidliet l-oħra fil-kontijiet tal-volum. Terminoloġija għaż-żewġ naħat tal-kontijiet 1.89 Is-sistema turi r-“riżorsi” fuq in-naħa leminija tal-kontijiet kurrenti fejn jidhru t-tranżazzjonijiet li jżidu l-valur ekonomiku ta’ unità jew settur. In-naħa xellugija tal-kontijiet, turi l-użi - tranżazzjonijiet li jnaqqsu l-valur ekonomiku. In-naħa leminija tal-kontijiet tad-dovuti turi“bidliet fl-obbligazzjonijiet u l-valur nett” u n-naħa xellugija turi “bidliet fl-assi”. Il-karti ta’ bilanċ huma ppreżentati bl-“obbligazzjonijiet u valur nett” (id-differenza bejn assi u obbligazzjonijiet) fuq in-naħa leminija u l-“assi” fuq ix-xellug. Tqabbil bejn żewġ karti ta’ bilanċ suċċessivi juri bidliet fl-obbligazzjonijiet u l-valur nett u bidliet fl-assi. 1.90 Fl-ESA issir distinzjoni bejn il-proprjetà legali u l-proprjetà ekonomika. Il-kriterju għar-reġistrazzjoni tat-trasferiment ta’ merkanzija minn unità waħda għal oħra huwa li l-proprjetà ekonomika tgħaddi minn waħda għal oħra. Il-proprjetarju legali huwa l-unità intitolata bil-liġi għall-benefiċċji tal-pussess. Madankollu, proprjetarju legali jista’ jagħmel kuntratt ma’ unità oħra sabiex din tal-aħħar taċċetta r-riskji u l-premji mill-użu tal-merkanzija prodotta, inkambju għall-ħlas li jintlaħaq ftehim dwaru. In-natura tal-ftehim hija kirja finanzjarja, li fiha l-ħlas jirrifletti biss it-tqegħid tal-assi għad-dispożizzjoni ta’ min jissellef mingħand il-fornitur. Pereżempju, meta bank ikun il-proprjetarju legali ta’ ajruplan, iżda jidħol f’arranġament ta’ kirja finanzjarja ma’ kumpanija tal-ajru sabiex topera l-ajruplan, il-kumpanija tal-ajru titqies bħala l-proprjetarju tal-ajruplan għall-finijiet tat-tranżazzjonijiet fil-kontijiet. Fl-istess ħin li l-kumpanija tal-ajru tintwera bħala li xtrat l-ajruplan, jiġi imputat self mill-bank lill-kumpanija tal-ajru li jirrifletti l-ammonti li għandhom jitħallsu fil-futur għall-użu tal-ajruplan. Informazzjoni doppja/informazzjoni kwadruppla 1.91 Għal unità jew settur, il-kontabilità nazzjonali hija bbażata fuq il-prinċipju tal-informazzjoni doppja. Kull tranżazzjoni għandha tiġi rreġistrata darbtejn, darba bħala riżorsa (jew bidla fl-obbligazzjonijiet) u darba bħala użu (jew bidla fl-assi). It-total tat-tranżazzjonijiet irreġistrati bħala riżorsi jew bidliet fl-obbligazzjonijiet u t-total tat-tranżazzjonijiet irreġistrati bħala użi jew bidliet fl-assi għandhom ikunu ugwali, u b’hekk jippermettu li tiġi vverifikata l-konsistenza tal-kontijiet. 1.92 Il-kontijiet nazzjonali — bl-unitajiet kollha u s-setturi kollha — għandhom ikunu bbażati fuq prinċipju ta’ informazzjoni kwadruppla, minħabba li l-biċċa l-kbira tat-tranżazzjonijiet jinvolvu żewġ unitajiet istituzzjonali. Kull tranżazzjoni għandha tiġi rreġistrata darbtejn miż-żewġ partijiet involuti fit-tranżazzjoni. Pereżempju, benefiċċju soċjali fi flus kontanti mħallas minn unità tal-gvern lil unità domestika jiġi rreġistrat fil-kontijiet tal-gvern bħala użu taħt trasferimenti u akkwist negattiv ta’ assi taħt munita u depożiti; fil-kontijiet tas-settur tal-familji, din hija rreġistrata bħala riżorsa taħt trasferimenti u akkwist ta’ assi taħt munita u depożiti. 1.93 It-tranżazzjonijiet fi ħdan unità waħda (bħall-konsum tal-output mill-istess unità li pproduċietu) jirrikjedu żewġ biċċiet ta’ informazzjoni biss, li l-valuri tagħhom għandhom jiġu stmati. Valutazzjoni 1.94 Bl-eċċezzjoni ta’ xi varjabbli li jikkonċernaw il-popolazzjoni u x-xogħol, is-sistema turi l-flussi u l-istokks kollha f’termini monetarji. Il-flussi u l-istokks għandhom jitkejlu skont il-valur tal-kambju tagħhom, jiġifieri l-valur li bih il-flussi u l-istokks jiġu, jew ikunu jistgħu jiġu, skambjati għal flus kontanti. B’hekk, il-prezzijiet tas-suq huma r-referenza tal-ESA għall-valutazzjoni. 1.95 Fil-każ tat-tranżazzjonijiet monetarji u l-holdings ta’ flus kontanti u obbligazzjonijiet, il-valuri rikjesti huma direttament disponibbli. Fil-biċċa l-kbira tal-każijiet l-oħrajn, l-aħjar metodu għall-valutazzjoni huwa b’referenza għall-prezzijiet tas-suq għal merkanzija, servizzi u assi analogi. Dan il-metodu jintuża, pereżempju għat-tpartit u għas-servizzi ta' djar okkupati mis-sid. Meta l-prezzijiet tas-suq għal prodotti analogi mhumiex disponibbli, pereżempju fil-każ ta’ servizzi mhux tas-suq prodotti mill-gvern, il-valutazzjoni ssir billi jingħaddu l-ispejjeż tal-produzzjoni. Jekk ma jkunx hemm prezz tas-suq li jista' jservi ta' referenza, u l-ispejjeż ma jkunux disponibbli, imbagħad il-flussi u l-istokks ikunu jistgħu jiġu vvalutati fuq il-valur attwali skontat tar-ritorni futuri mistennija. Dan il-metodu tal-aħħar għandu jintuża biss bħala l-aħħar rimedju. 1.96 L-istokks jiġu vvalutati fuq il-prezzijiet attwali fil-mument li għalih hija relatata l-karta ta’ bilanċ, mhux għall-mument tal-produzzjoni jew l-akkwist tal-merkanzija jew l-assi li jiffurmaw l-istokks. Huwa neċessarju li l-istokks jiġu vvalutati fuq il-valuri attwali tal-akkwist, stmati u bil-miktub, jew fuq l-ispejjeż tal-produzzjoni. Valutazzjonijiet speċjali li jikkonċernaw il-prodotti 1.97 Minħabba l-ispejjeż tat-trasport, il-marġnijiet tal-kummerċ u t-taxxi bit-tnaqqis ta’ sussidji fuq prodotti, il-produttur u l-utent ta’ prodott partikolari normalment jipperċepixxu l-valur tiegħu b’mod differenti. Sabiex iżżomm kemm jista’ jkun qrib tal-fehmiet tal-partijiet involuti fit-tranżazzjoni, is-sistema tirreġistra l-użi kollha fuq il-prezzijiet tax-xerrej, li jinkludu l-ispejjeż tat-trasport, il-marġnijiet tal-kummerċ u t-taxxi bit-tnaqqis ta’ sussidji fuq prodotti, filwaqt li l-output huwa rreġistrat bi prezzijiet bażiċi, li jeskludu dawn l-elementi. 1.98 L-importazzjonijiet u l-esportazzjonijiet ta’ prodotti għandhom jiġu rreġistrati f’valuri konfinali. L-importazzjonijiet u l-esportazzjonijiet totali huma vvalutati fil-fruntiera doganali tal-esportatur, jew ħielsa abbord (free on board - FOB). Servizzi ta’ trasport u assigurazzjoni barranin bejn il-fruntieri tal-importatur u l-esportatur mhumiex inklużi fil-valur tal-merkanzija iżda huma rreġistrati taħt servizzi. Minħabba li jista’ ma jkunx possibbli li jinkisbu valuri FOB għall-analiżi dettaljata tal-prodott, it-tabelli li fihom dettalji dwar il-kummerċ barrani juru l-oġġetti impurtati vvalutati fil-fruntiera doganali tal-importatur (valur CIF). Is-servizzi kollha ta’ trasport u assigurazzjoni għall-fruntiera tal-importatur huma inklużi fil-valur tal-oġġetti impurtati. Sa fejn dawn is-servizzi jikkonċernaw is-servizzi domestiċi, isir aġġustament FOB/CIF globali f’din il-preżentazzjoni. Valutazzjoni bi prezzijiet kostanti 1.99 Valutazzjoni bi prezzijiet kostanti hija l-valutazzjoni ta’ flussi u stokks matul perjodu ta’ kontabilità bil-prezzijiet ta’ perjodu preċedenti. L-iskop tal-valutazzjoni bi prezzijiet kostanti huwa li jiġu dekomposti l-bidliet biż-żmien fil-valuri ta’ flussi u stokks fi prezz u bidla fil-volum. Flussi u stokks bi prezzijiet kostanti huwa deskritt li huma f'termini ta’ volum. 1.100 Ħafna flussi u stokks, pereżempju d-dħul, ma għandhomx dimensjonijiet ta’ prezz u kwantità tagħhom stess. Madankollu, il-poter ta’ xiri ta’ dawn il-varjabbli jista’ jinkiseb permezz tat-tnaqqis ta’ valuri attwali b’indiċi ta’ prezzijiet xieraq, pereżempju l-indiċi ta’ prezzijiet għal użi nazzjonali finali, esklużi l-bidliet fl-inventarju. Flussi u stokks imnaqqsin huwa deskritt ukoll li huma f’termini reali. Eżempju huwa d-dħul reali disponibbli. Żmien ta’ reġistrazzjoni 1.101 Il-flussi għandhom jiġu rreġistrati fuq il-bażi tad-dovuti; jiġifieri, meta l-valur ekonomiku huwa maħluq, ittrasformat u mitfi, jew meta jiġu ttrasformati jew ikkanċellati klejms u obbligazzjonijiet riżultanti. 1.102L-output huwa rreġistrat meta jkun prodott u mhux meta jħallas għalih xerrej. Il-bejgħ ta’ ass huwa rreġistrat meta jinbidel il-proprjetarju tal-ass, mhux meta jsir il-ħlas korrispondenti. L-interess huwa rreġistrat fil-perjodu ta’ kontabilità meta jakkumula, irrelevanti minn jekk tħallasx f’dak il-perjodu jew le. Ir-reġistrazzjoni fuq il-bażi tad-dovuti tapplika għall-flussi kollha, monetarji kif ukoll mhux monetarji u intraunità kif ukoll bejn l-unitajiet. 1.103 Jista' jkun neċessarju li dan l-approċċ ma jibqax daqstant rigoruż għat-taxxi u flussi oħrajn li jikkonċernaw il-gvern ġenerali, li huma ta’ sikwit irreġistrati fuq bażi ta’ flus kontanti fil-kontijiet tal-gvern. Jista' jkun diffiċli li titwettaq trasformazzjoni eżatta ta’ dawn il-flussi mill-bażi ta’ flus kontanti għall-bażi tad-dovuti u għalhekk jista' jintuża metodu approssimattiv.1.104 Bħala eċċezzjoni għar-regoli ġenerali li jirregolaw ir-reġistrazzjoni tat-taxxi u l-kontribuzzjonijiet soċjali pagabbli lill-gvern ġenerali, dawn jistgħu jiġu rreġistrati bħala nett mill-parti improbabbli li tinġabar jew, jekk din il-parti hija inkluża, tiġi newtralizzata fl-istess perjodu ta’ kontabilità permezz ta’ trasferiment tal-kapital mill-gvern ġenerali għas-setturi relevanti. 1.105 Il-flussi għandhom jiġu rreġistrati fl-istess mument għall-unitajiet istituzzjonali kollha involuti u għall-kontijiet kollha. L-unitajiet istituzzjonali mhux dejjem japplikaw l-istess regoli ta’ kontabilità. Anki meta japplikawhom, jista’ jkun hemm differenzi fir-reġistrazzjoni proprja għal raġunijiet prattiċi bħad-dewmien fil-komunikazzjoni. Konsegwentement, it-tranżazzjonijiet jistgħu jiġu rreġistrati f’mumenti differenti mit-tranżazzjonijiet involuti. Dawn id-diskrepanzi għandhom jiġu eliminati permezz tal-aġġustamenti. Konsolidazzjoni u netting Konsolidazzjoni 1.106 Il-konsolidazzjoni tirreferi għall-eliminazzjoni, kemm mill-użi kif ukoll mir-riżorsi, ta’ tranżazzjonijiet li jseħħu bejn l-unitajiet meta jkunu aggruppati, u għall-eliminazzjoni ta’ assi u obbligazzjonijiet finanzjarji reċiproki. Dan jiġri komunament meta l-kontijiet ta’ subsetturi tal-gvern ġenerali huma kkombinati. 1.107 Għas-subsetturi jew is-setturi, il-flussi u l-istokks bejn l-unitajiet kostitwenti mhumiex konsolidati bejn l-unitajiet kostitwenti bħala kwistjoni ta’ prinċipju. 1.108 Madankollu, il-kontijiet konsolidati jistgħu jinbnew għal preżentazzjonijiet u analiżi komplementari. L-informazzjoni dwar it-tranżazzjonijiet ta’ dawn is-(sub)setturi ma’ setturi oħrajn u l-pożizzjoni finanzjarja “esterna” korrispondenti tista' tkun aktar sinifikanti miċ-ċifri grossi globali. 1.109 Barra minn hekk, il-kontijiet u t-tabelli li juru r-relazzjoni kreditur/debitur jipprovdu stampa dettaljata tal-finanzjament tal-ekonomija u huma kkunsidrati utli ħafna għall-fehim tal-kanali li minnhom jiċċaqilqu l-provvisti ta’ finanzjament minn dak li finalment jagħti s-self għal dak li finalment jieħu s-self. Netting 1.110 Unitajiet jew setturi individwali jistgħu jkollhom l-istess tip ta’ tranżazzjoni kemm bħala użu kif ukoll bħala riżorsa (pereżempju, it-tnejn li huma jħallsu u jirċievu l-interessi) u l-istess tip ta’ strument finanzjarju kemm bħala ass kif ukoll bħala obbligazzjoni. L-approċċ fl-ESA huwa reġistrazzjoni gross, minbarra l-grad ta’ netting inerenti fil-klassifikazzjonijiet fihom infushom. 1.111 In-netting huwa impliċitu f’diversi kategoriji ta’ tranżazzjonijiet, u l-aktar eżempju eċċellenti huwa l-“bidliet fl-inventarji”, li jenfasizza l-aspett sinifikanti b’mod analitiku tal-formazzjoni globali tal-kapital aktar milli l-intraċċar ta’ kuljum ta’ addizzjonijiet u rtirar. B’mod simili, bi ftit eċċezzjonijiet, il-kont finanzjarju u bidliet oħrajn fil-kontijiet tal-assi jirreġistraw żieda fl-assi u l-obbligazzjonijiet fuq bażi netta, u tinħareġ il-konsegwenza finali ta’ dawn it-tipi ta’ flussi fi tmiem il-perjodu ta’ kontabilità. Kontijiet, entrata saldatorja u aggregati 1.112 Għall-unitajiet jew il-gruppi ta’ unitajiet, il-kontijiet differenti jirreġistraw -tranżazzjonijiet li huma konnessi ma’ aspett speċifiku tal-ħajja ekonomika (pereżempju, il-produzzjoni). Għall-kont ta' produzzjoni, it-tanżazzjonijiet ma jindikawx bilanċ bejn l-utenti u r-riżorsi mingħajr l-introduzzjoni ta' entrata saldatorja. Bl-istess mod, entrata saldatorja (valur nett) għandha tiġi introdotta bejn it-total tal-assi u t-total tal-obbligazzjonijiet ta’ unità istituzzjonali jew settur. Il-punti ta’ kontabilità huma miżuri sinifikanti ta’ prestazzjoni ekonomika fihom infushom. Meta jingħaddu għall-ekonomija sħiħa, huma jkunu aggregati sinifikanti. Is-sekwenza ta’ kontijiet 1.113 Is-sistema hija mibnija madwar sekwenza ta’ kontijiet interkonnessi. Is-sekwenza sħiħa ta’ kontijiet għall-unitajiet istituzzjonali u s-setturi hija magħmula minn kontijiet kurrenti, kontijiet tad-dovuti u karti ta’ bilanċ. 1.114 Il-kontijiet kurrenti jittrattaw il-produzzjoni, il-ġenerazzjoni, id-distribuzzjoni u r-ridistribuzzjoni tad-dħul u l-użu ta’ dan id-dħul f’forma ta’ konsum finali. Il-kontijiet tad-dovuti jkopru bidliet fl-assi u l-obbligazzjonijiet u bidliet fil-valur nett (id-differenza għal kwalunkwe unità istituzzjonali jew grupp ta’ unitajiet bejn l-assi u l-obbligazzjonijiet tagħha). Il-karti ta’ bilanċ jippreżentaw stokks ta’ assi u obbligazzjonijiet u l-valur nett. 1.115 Is-sekwenza ta’ kontijiet għall-unitajiet lokali ta’ tip ta’ attività u l-industriji titqassar għall-ewwel kont kurrenti: il-kont tal-produzzjoni u l-kont tal-ġenerazzjoni tad-dħul, li l-entrata saldatorja tagħhom hija l-bilanċ favorevoli. Il-kont ta’ merkanzija u servizzi 1.116 Il-kont ta’ merkanzija u servizzi juri, għall-ekonomija fl-intier tagħha jew għal gruppi ta’ prodotti, ir-riżorsi totali (output u oġġetti impurtati) u l-użi ta’ merkanzija u servizzi (konsum intermedju, konsum finali, bidliet fl-inventarju, formazzjoni tal-kapital gross fiss, akkwisti bit-tnaqqis tat-trasferimenti ta’ affarijiet prezzjużi, u oġġetti esportati). Dan il-kont mhux kont fl-istess sens tal-oħrajn fis-sekwenza, u ma jiġġenerax entrata saldatorja li tiġi mgħoddija għall-kont li jmiss fis-sekwenza. Huwa pjuttost il-preżentazzjoni f’forma ta’ tabella ta’ identità tal-kontabilità, li l-provvista hija ugwali għad-domanda għall-prodotti u l-gruppi ta’ prodotti kollha fl-ekonomija. Il-kont tal-bqija tad-dinja 1.117 Il-kont tal-bqija tad-dinja jkopri tranżazzjonijiet bejn unitajiet istituzzjonali residenti u mhux residenti u stokks relatati ta’ assi u obbligazzjonijiet. Minħabba li l-bqija tad-dinja għandha rwol fl-istruttura tal-kontabilità simili għal dik ta’ settur istituzzjonali, il-kont tal-bqija tad-dinja huwa stabbilit mill-perspettiva tal-bqija tad-dinja. Riżorsa għall-bqija tad-dinja hija użu għall-ekonomija totali u viċe versa. Jekk l-entrata saldatorja hija pożittiva, dan ifisser provvista tal-bqija tad-dinja u defiċit mill-ekonomija totali, u viċe versa jekk l-entrata saldatorja hija negattiva. Il-kont tal-bqija tad-dinja mhuwiex bħall-kontijiet tas-setturi l-oħrajn għaliex ma jurix it-tranżazzjonijiet ta’ kontabilità kollha fil-bqija tad-dinja, iżda dawk biss li għandhom kontroparti fl-ekonomija domestika li qiegħda tiġi mkejla. Entrati saldatorji 1.118 Entrata saldatorja tinkiseb billi jitnaqqas il-valur totali ta’ informazzjoni fuq naħa waħda ta’ kont mill-valur totali fuq in-naħa l-oħra. L-entrati saldatorji jinkorporaw ħafna informazzjoni u jinkludu ftit mill-aktar informazzjoni importanti fil-kontijiet, kif jintwera fl-eżempji li ġejjin ta’ entrati saldatorji: valur miżjud, bilanċ favorevoli, dħul disponibbli, tfaddil, tislif nett/self nett. Id-dijagramma li ġejja turi s-sekwenza ta’ kontijiet f’forma ta’ fluss – kull entrata saldatorja tintwera b’tipa skura. Dijagramma tas-sekwenza ta’ kontijiet 1.119 L-ewwel kont fis-sekwenza huwa l-kont ta’ produzzjoni, li jirreġistra l-outputs u l-inputs tal-proċess ta’ produzzjoni, u jħalli l-valur miżjud bħala l-entrata saldatorja. 1.120 Wara, il-valur miżjud jitmexxa ’l quddiem għall-kont li jmiss li huwa l-kont tal-ġenerazzjoni tad-dħul. Hawn jiġi rreġistrat il-kumpens tal-impjegati fil-proċess ta’ produzzjoni, u t-taxxi dovuti lill-gvern minħabba l-produzzjoni, sabiex il-provvista operattiva (jew dħul imħallat minn min jaħdem għal rasu tas-settur tal-familji) tkun tista’ tiġi dderivata bħala l-entrata saldatorja għal kull settur. Dan il-pass huwa neċessarju sabiex l-ammont ta’ valur miżjud miżmum fis-settur tal-produzzjoni bħala bilanċ favorevoli jew dħul imħallat ikun jista’ jiġi mkejjel. 1.121 Imbagħad il-valur miżjud, diviż f'kumpens tal-impjegatil, taxxi u bilanċ favorevoli/dħul imħallat, jitmexxa ’l quddiem permezz ta’ din id-diviżjoni għall-allokazzjoni ta’ kont tad-dħul primarju. Id-diviżjoni tippermetti l-allokazzjoni ta’ dħul minn kull fattur għas-settur riċevitur, kuntrarju għas-settur tal-produzzjoni. Pereżempju, il-kumpens kollu tal-impjegati huwa allokat bejn is-settur tal-familji u s-settur tal-bqija tad-dinja, filwaqt li l-bilanċ favorevoli jibqa’ fis-settur tal-korporazzjonijiet fejn huwa ġġenerat. Il-flussi tad-dħul mill-proprjetà fis-settur, u dawk barra mis-settur, huma rreġistrati f’dan il-kont ukoll, sabiex l-entrata saldatorja tkun il-bilanċ ta’ dħul primarju li jnixxi fis-settur. 1.122 Il-kont li jmiss jirreġistra r-ridistribuzzjoni ta’ dan id-dħul permezz ta’ trasferimenti – il-kont tad-distribuzzjoni sekondarja tad-dħul. L-istrumenti prinċipali tar-ridistribuzzjoni huma t-taxxi tal-gvern fuq, u l-benefiċċji soċjali għal, is-settur tal-familji. L-entrata saldatorja hija d-dħul disponibbli. 1.123 Is-sekwenza prinċipali ta’ kontijiet prinċipali tkompli għall-użu ta’ kont tad-dħul disponibbli; kont relevanti għas-settur tal-familji minħabba li hawn tiġi rreġistrata n-nefqa finali tal-familji, u t-tfaddil tal-familji jitħalla bħala l-entrata saldatorja. 1.124 Fl-istess ħin jinħoloq kont parallel, il-kont tar-ridistribuzzjoni in natura tad-dħul.Dan il-kont għandu l-iskop speċifiku li jintwerew it-trasferimenti soċjali in natura bħala trasferiment imputat mill-gvern għas-settur tal-familji, sabiex id-dħul tal-familji jkun jista’ jitla’ bil-valur tas-servizzi individwali tal-gvern. Fil-kont li jmiss, l-użu tal-kont ta’ dħul disponibbli aġġustat, l-użu mill-familji ta’ dħul disponibbli jiżdied bl-istess ammont, bħallikieku s-settur tal-familji kien qiegħed jixtri s-servizzi individwali pprovduti mill-gvern. Dawn iż-żewġ imputazzjonijiet jinġiebu fix-xejn, sabiex l-entrata saldatorja tkun it-tfaddil, identiku għat-tfaddil fis-sekwenza prinċipali ta’ kontijiet. 1.125 It-tfaddil jittieħed għall-kont tal-kapital fejn jintuża biex jiffinanzja l-formazzjoni tal-kapital, u jippermetti t-trasferimenti tal-kapital ’il ġewwa u ’l barra mis-setturi. Nfiq nieqes jew infiq żejjed fuq l-akkwist ta’ assi reali jirriżultaw fl-entrata saldatorji jew f’self. It-tislif nett huwa provvista mislufa, u s-self nett huwa l-finanzjament ta’ defiċit. 1.126 Finalment il-kontijiet finanzjarji jintlaħqu, fejn jitfasslu t-tislif u s-self dettaljati ta’ kull settur sabiex tiġi osservata entrata saldatorja tat-tislif jew is-self nett. Dan għandu jaqbel eżattament mal-entrata saldatorja tat-tislif/self nett tal-kont kapitali, u kwalunkwe differenza għandha tkun diskrepanza ta’ kejl bejn ir-reġistrazzjonijiet reali u finanzjarji tal-attività ekonomika. 1.127 Meta tiġi kkunsidrata r-ringiela tal-aħħar tad-dijagramma, il-kont fuq in-naħa tax-xellug huwa l-karta ta’ bilanċ tal-ftuħ, li juri l-livell tal-assi u l-obbligazzjonijiet kollha, kemm reali kif ukoll finanzjarji, bil-bidu ta’ perjodu speċifiku. Il-ġid ta’ ekonomija huwa mkejjel permezz tal-valur nett tagħha – l-assi bit-tnaqqis tal-obbligazzjonijiet, u dan jinwera fl-aħħar tal-karta ta’ bilanċ. 1.128 Mix-xellug għal-lemin tal-bilanċi ta’ ftuħ, huma rreġistrati d-diversi bidliet fl-assi u l-obbligazzjonijiet li jseħħu fil-perjodu ta’ kontabilità. Il-kont tal-kapital u l-kontijiet finanzjarji juru l-bidliet minħabba t-tranżazzjonijiet f’assi reali u assi finanzjarji u obbligazzjonijiet rispettivament. Fin-nuqqas ta’ effetti oħrajn, dan jippermettilna nikkalkulaw immedjatament il-pożizzjoni ta’ għeluq, billi l-bidliet jiżdiedu mal-pożizzjoni tal-ftuħ. 1.129 Iżda l-bidliet jistgħu jseħħu barra miċ-ċiklu ekonomiku ta’ produzzjoni u konsum, u dawn il-bidliet jaffettwaw il-valuri tal-assi u l-obbligazzjonijiet fil-perjodu ta’ għeluq. Tip ta’ bidla huwa bidla fil-volum ta’ assi – bidliet reali fil-kapital fiss li jirriżulta minn avvenimenti li mhumiex parti mill-ekonomija. Eżempju ta' dan huwa telf katastrofiku – terremot kbir, fejn ammont sinifikanti ta’ assi jitkissru mhux permezz ta’ tranżazzjoni ekonomika ta’ skambju jew trasferiment. Dan it-telf għandu jiġi rreġistrat fil-bidliet l-oħrajn fil-kont tal-volumi, sabiex jirrappreżenta l-livell aktar baxx ta’ assi milli mistenni purament billi jintwerew l-avvenimenti ekonomiċi. It-tieni mod ta’ kif l-assi (u l-obbligazzjonijiet) jistgħu jibdlu l-valur, mhux bħala riżultat ta’ tranżazzjoni ekonomika, huwa permezz ta’ bidla fil-prezz li tirriżulta minn qligħ u telf ta’ holdings fl-istokk ta’ assi miżmuma. Din il-bidla hija rreġistrata fil-kontijiet ta’ rivalutazzjoni. Li jiġu permessi dawn iż-żewġ effetti żejda fuq il-valuri tal-istokk ta’ assi u obbligazzjonijiet jippermetti li l-valuri tal-karta ta’ bilanċ ta’ għeluq jiġu stmati bħala l-pożizzjoni tal-ftuħ aġġustata għal dawn il-bidliet fil-fluss ta’ kontijiet tal-aħħar ringiela taċ-ċifra. Aggregati 1.130 L-aggregati huma valuri komposti li jkejlu r-riżultat tal-attività tal-ekonomija totali; pereżempju, output, valur miżjud, dħul disponibbli, konsum finali, tfaddil, formazzjoni tal-kapital, eċċ. Għalkemm il-kalkolu tal-aggregati mhuwiex l-iskop uniku tal-ESA, huma importanti bħala indikaturi sommarji għal skopijiet ta’ analiżi makroekonomika u ta’ tqabbil biż-żmien u l-ispazju. 1.131 Issir distinzjoni bejn żewġ tipi ta’ aggregati: a) L-aggregati li jirreferu direttament għal tranżazzjonijiet fis-sistema, bħal output ta’ merkanzija u servizzi, konsum finali, formazzjoni tal-kapital gross fiss, kumpens ta’ impjegati, eċċ.; b) L-aggregati li jirrappreżentaw entrati saldatorji fil-kontijiet, bħal prodott domestiku gross bi prezzijiet tas-suq (PDG), bilanċ favorevoli tal-ekonomija totali, dħul nazzjonali gross (DNG), dħul nazzjonali disponibbli, tfaddil, bilanċ kurrenti estern, valur nett tal-ekonomija totali (il-ġid nazzjonali). 1.132 Jeżistu użi importanti għall-kejl tal-kontijiet nazzjonali per capita tal-popolazzjoni. Għall-aggregati ta’ firxa wiesgħa bħall-PDG jew id-dħul nazzjonali jew il-konsum finali tal-familji, id-denominatur li komunament jintuża huwa l-popolazzjoni (residenti) totali. Meta jiġu subsetturati l-kontijiet jew parti mill-kontijiet tas-settur tal-familji, dejta dwar l-għadd ta’ familji u l-għadd ta’ persuni li jagħmlu parti minn kull subsettur tintuża wkoll. PDG: aggregat prinċipali 1.133 Il-Prodott Domestiku Gross (PDG) huwa wieħed mill-aggregati prinċipali fl-ESA. Il-PDG huwa kejl tal-attività ekonomika totali li sseħħ f’territorju ekonomiku u li tlaqqa’ l-output mad-domanda finali fl-ekonomija. Hemm tliet modi li bihom jiġi mkejjel il-PDG bi prezzijiet tas-suq: (1) L-approċċ ta’ produzzjoni, bħala t-total tal-valuri miżjuda mill-attivitajiet kollha li jipproduċu merkanzija u servizzi, flimkien ma’ taxxi bit-tnaqqis ta’ sussidji fuq il-prodotti; (2) L-approċċ ta’ nefqa, bħala t-total tan-nefqiet finali kollha li jsiru bil-konsum tal-output finali tal-ekonomija, jew biż-żieda mal-ġid, flimkien mal-esportazzjonijiet bit-tnaqqis tal-importazzjonijiet ta’ merkanzija u servizzi; (3) L-approċċ ta’ dħul, bħala t-total tad-dħul kollu mdaħħal fil-proċess tal-produzzjoni ta’ merkanzija u servizzi flimkien mat-taxxi bit-tnaqqis ta’ sussidji fuq prodotti. 1.134 Dawn it-tliet approċċi sabiex jiġi mkejjel il-PDG jirriflettu wkoll il-modi differenti li bihom il-PDG jista’ jiġi kkunsidrat f’termini ta’ komponenti. Il-valur miżjud jista’ jinqasam skont is-settur istituzzjonali, u skont it-tip ta’ attività jew industrija li qiegħda tikkontribwixxi għat-total, pereżempju agrikoltura, manifattura, bini, servizzi, eċċ. In-nefqiet finali jistgħu jinqasmu skont it-tip: nefqa tal-familji, nefqa finali tal-NPISH, nefqa finali tal-gvern, bidla fl-inventarji, formazzjoni ta’ kapital fiss u esportazzjonijiet, bit-tnaqqis tal-ispiża tal-importazzjonijiet. Id-dħul totali mdaħħal jista’ jinqasam skont it-tip ta’ dħul – kumpens tax-xogħol, u bilanċ favorevoli. 1.135 Sabiex tinkiseb l-aħjar stima tal-PDG, l-elementi ta’ dawn it-tliet approċċi jiġu introdotti f’qafas ta’ provvista u użu. Dan jippermetti li l-valur miżjud u l-istimi ta’ dħul skont l-industrija jiġu rrikonċiljati, u li jiġu bbilanċjati l-provvista u d-domanda għall-prodotti. Dan l-approċċ integrat jiżgura l-konsistenza bejn il-komponenti tal-PDG, u stima aħjar tal-livell ta’ PDG milli kieku jintuża biss kwalunkwe wieħed mit-tliet approċċi. Billi jitnaqqas il-konsum tal-kapital fiss mill-PDG, niksbu l-prodott nett domestiku bi prezzijiet tas-suq (NDP). IL-QAFAS TA’ INPUT-OUTPUT 1.136 Il-qafas ta’ Input-Output (I-O) jgħaqqad flimkien komponenti mill-Valur Miżjud Gross (Gross Value Added, GVA), l-inputs u outputs tal-industriji, il-provvista u domanda għall-prodotti, u l-kompożizzjoni tal-użi u r-riżorsi minn settur istituzzjonali għal ieħor għall-ekonomija. Dan il-qafas jaqsam l-ekonomija sabiex juri t-tranżazzjonijiet tal-merkanzija u s-servizzi kollha bejn l-industriji u l-konsumaturi finali għal perjodu singolu (pereżempju, trimestru jew sena). L-informazzjoni tista’ tiġi ppreżentata b’żewġ modi: · Tabelli ta’ Provvista u Użu, u · Tabelli Simetriċi ta’ Input-Output. Tabelli ta’ Provvista u Użu 1.137 It-Tabelli ta’ Provvista u Użu juru l-ekonomija kollha skont l-industrija (pereżempju, l-industrija tal-karozzi) u l-prodotti (pereżempju, merkanzija tal-isports). It-tabelli juru r-rabtiet bejn komponenti tal-GVA, l-inputs u outputs tal-industrija, u l-provvista u domanda tal-prodotti. It-Tabelli ta’ Provvista u Użu jorbtu flimkien setturi istituzzjonali differenti tal-ekonomija (pereżempju, korporazzjonijiet pubbliċi) flimkien mad-dettall tal-importazzjonijiet u l-esportazzjonijiet ta’ oġġetti u servizzi, nefqa tal-gvern, nefqa tal-familji u l-NPISHs u l-formazzjoni tal-kapital. 1.138 Il-produzzjoni tat-Tabelli ta’ Provvista u Użu tippermetti eżaminazzjoni tal-konsistenza u l-koerenza ta’ komponenti tal-Kontijiet Nazzjonali fi ħdan qafas singolu dettaljat u, billi jiġu inkorporati l-komponenti tat-tliet approċċi mal-kejl tal-Prodott Domestiku Gross (jiġifieri l-produzzjoni, id-dħul u n-nefqa), tippermetti stima singola tal-PDG li għandha tiġi ddeterminata. 1.139 Meta bbilanċjati b’mod integrat, it-Tabelli ta’ Provvista u Użu jipprovdu wkoll koerenza u konsistenza meta jorbtu flimkien il-komponenti tat-tliet kontijiet, u dawn huma: (1) Il-Kont ta’ Merkanzija u Servizzi; (2) Il-Kont ta’ Produzzjoni (skont l-industrija u skont is-settur istituzzjonali); u (3) Il-Kont ta’ Ġenerazzjoni tad-Dħul (skont l-industrija u skont is-settur istituzzjonali). Tabelli Simetriċi ta’ Input-Output 1.140 It-Tabelli Simetriċi ta’ Input-Output huma dderivati mid-dejta fit-Tabelli ta’ Provvista u Użu u sorsi addizzjonali oħrajn sabiex jiffurmaw il-bażi teoretika għall-analiżi sussegwenti. 1.141 Dawn it-tabelli fihom tabelli simetriċi (prodott wara prodott jew industrija wara industrija), l-Invers Leontief u analiżi dijanjostika oħra bħall-multiplikaturi tal-output. Dawn it-tabelli juru b’mod separat il-konsum ta’ merkanzija u servizzi prodotti u impurtati domestikament, u jipprovdu qafas teoretiku għal analiżi strutturali ulterjuri tal-ekonomija, inkluża l-kompożizzjoni kif ukoll l-effett tal-bidliet fid-domanda finali fuq l-ekonomija. MT || IL-KUMMISSJONI EWROPEA Brussell, 20.12.2010 COM(2010) 774 finali Anness A/Kapitolu 02 ANNESS A mal- Proposta għal REGOLAMENT TAL-PARLAMENT EWROPEW U TAL-KUNSILL dwar is-Sistema Ewropea ta’ kontijiet nazzjonali u reġjonali fl-Unjoni Ewropea ANNESS A KAPITOLU 2: UNITAJIET U RAGRUPPAMENTI TA’ UNITAJIET 2.01 L-ekonomija ta’ pajjiż hija sistema li biha istituzzjonijiet u persuni jinteraġixxu permezz ta’ skambji u trasferimenti ta’ oġġetti, servizzi u mezzi ta’ pagamenti (pereżempju flus kontanti), għall-produzzjoni u l-konsum ta’ oġġetti u servizzi. Fl-ekonomija, unitajiet involuti f’interattività huma entitajiet ekonomiċi b’kapaċitajiet għal pussess ta’ assi, irfigħ ta’ responsabbiltajiet finanzjarji u involviment f’attivitajiet ekonomiċi u tranżazzjonijiet ma’ entitajiet oħrajn. Dawn jissejħu unitajiet istituzzjonali. Id-definizzjonijiet tal-unitajiet użati fil-kontijiet nazzjonali jservu għal diversi għanijiet. L-ewwel nett, l-unitajiet huma l-elementi fundamentali li jintużaw biex jiddefinixxu l-ekonomiji f’termini ġeografiċi, pereżempju nazzjonijiet, reġjuni u gruppi ta’ nazzjonijiet bħalma huma unjonijiet monetarji jew politiċi. It-tieni, huma s-sisien essenzjali għar-raggruppament ta’ unitajiet f’setturi istituzzjonali. It-tielet, huma essenzjali għad-definizzjoni ta’ liema flussi u stokks ta’ fondi għandhom jiġu rreġistrati. Fil-prinċipju, tranżazzjonijiet bejn diversi partijiet tal-istess unità istituzzjonali ma jiġux irreġistrati fil-kontijiet nazzjonali. 2.02 L-unitajiet u r-ragruppamenti ta’ unitajiet użati fil-kontijiet nazzjonali għandhom jiġu definiti b’referenza għat-tip ta’ analiżi ekonomika li għaliha huma maħsubin, u mhux f’termini tat-tipi ta’ unitajiet li s-soltu jintużaw għall-istħarriġ ta’ statistika. Dawn it-tipi ta’ unitajiet (pereżempju impriżi, kumpaniji holding, unitajiet iddefiniti minn tipi ta’ attività, unitajiet lokali, dipartimenti governattivi, istituzzjonijiet li l-għan tagħhom mhuwiex dal li jagħmlu profitt, djar domestiċi (households), eċċ.) ma jistgħux ikunu sodisfaċenti għall-għanijiet tal-kontijiet nazzjonali, għaliex dawn ikunu bbażati fuq kriterji ta’ natura legali, amministrattiva jew ta’ kontabilità. L-uffiċjali inkarigati mill-istatistika għandhom iqisu d-definizzjonijiet tal-unitajiet ta’ analiżi kif stabbilit fis-Sistema Ewropea tal-Kontijiet (l-ESA), sabiex jiżguraw li fl-istħarriġ li fih tkun inġabret id-dejta, jiddaħħlu gradwalment l-elementi kollha tal-informazzjoni meħtieġa biex tiġi kkompilata d-dejta msejsa fuq l-unitajiet ta’ analiżi użati fl-ESA. 2.03 Aspett tas-sistema huwa l-użu ta’ tipi ta’ unitajiet li jikkorrispondu għal tliet metodi ta’ kif tista’ tiġi suddiviża l-ekonomija: (1) Sabiex jiġu analizzati l-flussi u l-pożizzjonijiet, huwa essenzjali li jintgħażlu unitajiet li jiggarantixxu l-possibbiltà li jkunu jistgħu jiġu studjati r-relazzjonijiet tal-imġiba bejn l-aġenti ekonomiċi; (2) Sabiex jiġi analizzat il-proċess tal-produzzjoni, huwa essenzjali li jingħażlu unitajiet li joħorġu fid-dieher ir-relazzjonijiet ta’ natura teknikoekonomika, jew li jirriflettu attivitajiet lokali; (3) Sabiex ikun possibbli li ssir analiżi reġjonali, huma meħtieġa unitajiet li jirriflettu tipi lokali ta’ attività. L-unitajiet istituzzjonali huma ddefiniti biex jiġi ssodisfat l-ewwel wieħed minn dawn l-għanijiet. Ir-relazzjonijiet ta’ mġiba kif deskritti f’(1) jeżiġu unitajiet li jirriflettu l-attività ekonomika istituzzjonali sħiħa tagħhom. Il-proċessi ta’ produzzjoni, ir-relazzjonijiet teknikoekonomiċi u l-analiżi reġjonali ta’ (2) u (3) jeżiġu unitajiet bħalma huma unitajiet iddefiniti minn tipi ta’ attivitajiet lokali. Deskrizzjoni ta’ dawn l-unitajiet tidher aktar ’il quddiem f’dan il-kapitolu. Qabel ma jingħataw definizzjonijiet tal-unitajiet użati fl-ESA, huwa meħtieġ li jiġu ddefiniti l-limiti tal-ekonomija nazzjonali. IL-LIMITI TAL-EKONOMIJA NAZZJONALI 2.04 L-unitajiet li jikkostitwixxu l-ekonomija ta’ pajjiż u li l-flussi u stokks ta’ fondi tagħhom huma rreġistrati fl-ESA huma dawk li huma residenti. Ir-residenza ta’ kull unità istituzzjonali hija t-territorju ekonomiku fejn l-unità jkollha ċ-ċentru tal-interess ekonomiku predominanti tagħha. Dawn l-unitajiet huma magħrufin bħala unitajiet residenti irrispettivament min-nazzjonalità, irrispettivament mill-għamla ġuridika, u irrispettivament mill-preżenza fit-territorju ekonomiku tal-pajjiż waqt li jwettqu xi tranżazzjoni. 2.05 Territorju ekonomiku jikkonsisti f’dan li ġej: a) Iż-żona (it-territorju ġeografiku) li taqa’ taħt l-amministrazzjoni effettiva u l-kontroll ekonomiku ta’ gvern uniku; b) Iż-żoni ħielsa kollha, inklużi l-imħażen doganali u l-fabbriki taħt il-kontroll tad-dwana; c) L-ispazju tal-ajru nazzjonali, l-ibħra territorjali u l-pjattaforma kontinentali li tinsab fl-ibħra internazzjonali, li għaliha l-pajjiż igawdi minn drittijiet esklużivi; d) Żoni territorjali [pereżempju territorji ġeografiċi li jinsabu fil-bqija tal-dinja u użati, skont trattati jew ftehim internazzjonali bejn l-Istati, minn aġenziji ġenerali tal-gvern tal-pajjiż (ambaxxati, konsulati, bażijiet militari, bażijiet xjentifiċi, eċċ.)]; e) Depożiti ta’ żejt, gass naturali, eċċ. f’ibħra internazzjonali lil hinn mill-pjattaforma kontinentali tal-pajjiż, imħaddma minn unitajiet residenti fit-territorju kif iddefinit fis-subparagrafi preċedenti. Bastimenti tas-sajd, bastimenti oħra, pjattaformi f’wiċċ il-baħar u inġenji tal-ajru huma ttrattati fl-ESA bħalma huwa ttrattat tagħmir ieħor mobbli, kemm jekk ikun proprjetà ta’ u/jew operat minn unitajiet residenti fil-pajjiż, kif ukoll jekk ikun proprjetà ta’ dawk li mhux residenti u operat minn unitajiet residenti. Tranżazzjonijiet li jinvolvu s-sjieda (formazzjoni ta’ kapital fiss gross) u użu (kera, assigurazzjoni, eċċ.) ta’ tagħmir mobbli huma attribwiti lill-ekonomija tal-pajjiż li fih is-sid u/jew l-operatur huma residenti rispettivament. F’każijiet ta’ kiri finanzjarju, huwa preżunt tibdil fis-sjieda. Territorju ekonomiku jista’ jkun żona ikbar jew iżgħar minn dik iddefinita hawn fuq, bħal fil-każi ta’ unjoni monetarja. Eżempju ta’ żona ikbar hu l-Unjoni Monetarja Ewropea, u eżempju ta’ żona izgħar huwa parti minn pajjiż bħalma huwa reġjun. 2.06 Territorju ekonomiku jeskludi żoni li jkunu jinsabu lil hinn mit-territorju u ’l barra minnu. Il-partijiet tat-territorju ġeografiku proprju tal-pajjiż użati minn dawn l-organizzazzjonijiet li ġejjin huma esklużi wkoll: 1. Aġenziji ġenerali governattivi ta’ pajjiżi oħra; 2. Istituzzjonijiet u entitajiet tal-UE; u 3. Istituzzjonijiet internazzjonali li jaqgħu taħt trattati internazzjonali bejn l-Istati. It-territorji użati mill-istituzzjonijiet u entitajiet tal-UE u organizzazzjonijiet internazzjonali huma territorji ekonomiċi separati. Aspett ta’ territorji ta’ dan it-tip huwa li l-uniċi residenti huma l-istituzzjonijiet. 2.07 "Ċentru ta’ interess ekonomiku predominanti" jindika l-eżistenza ta’ lokalità fit-territorju ekonomiku fejn unità tkun involuta f’attivitajiet u tranżazzjonijiet ekonomiċi fuq skala sinifikanti, jew għal perjodu indefinit jew għal matul żmien limitat iżda għal perjodu ta’ żmien twil (għal żmien sena jew aktar). Is-sjieda tal-art u l-bini fit-territorju ekonomiku titqies biżżejjed fiha nnifisha biex is-sid ikollu ċentru ta’ interess ekonomiku hemmhekk. L-impriżi kważi dejjem ikunu marbuta ma’ ekonomija unika biss. Teżisti t-tendenza li jirriżultaw rekwiżiti ta’ tassazzjoni u legali oħrajn meta tintuża entità legali separata għal operazzjonijiet f’kull ġurisdizzjoni legali. Barra minn dan, hija identifikata unità istituzzjonali separata għal raġunijiet statistiċi meta entità legali unika jkollha operazzjonijiet sostanzjali f’żewġ territorji jew aktar (pereżempju, għall-fergħat, sjieda ta’ art, u impriżi multiterritorjali). Bħala riżultat tal-qsim ta’ entitajiet legali bħal dawn, ir-residenza ta’ kull waħda mill-impriżi sussegwentement identifikata toħroġ ċara. "Ċentru ta’ interess ekonomiku predominanti" ma tfissirx li entitajiet b’operazzjonijiet sostanzjali f’żewġ territorji jew aktar ma għandhomx jinqasmu. Fin-nuqqas ta’ kwalunkwe dimensjoni fiżika ta’ intrapriża, ir-residenza tagħha tiġi ddeterminata skont it-territorju ekonomiku li bil-liġijiet tiegħu l-intrapriża tkun inkorporata jew irreġistrata. 2.08 L-unitajiet li jitqiesu bħala residenti ta’ pajjiż jistgħu jerġgħu jinqasmu kif ġej: a) Unitajiet li huma involuti fil-produzzjoni, il-finanzi, l-assigurazzjoni u r-ridistribuzzjoni, f’rabta mat-tranżazzjonijiet kollha tagħhom ħlief dawk marbuta mas-sjieda tal-art u l-bini; b) Unitajiet li huma prinċipalment involuti fil-konsum, f’rabta mat-tranżazzjonijiet kollha tagħhom ħlief dawk marbuta mas-sjieda tal-art u l-bini; c) L-unitajiet kollha fil-kapaċità tagħhom ta’ sidien ta’ art u bini ħlief għas-sidien ta’ żoni lil hinn u ’l barra mit-territorju li huma parti mit-territorju ekonomiku ta’ pajjiżi oħra jew li huma stati indipendenti. 2.09 Fejn għandhom x’jaqsmu unitajiet li mhumiex unitajiet domestiċi, għandha ssir distinzjoni bejn iż-żewġ każi li ġejjin fir-rigward tat-tranżazzjonijiet kollha tagħhom għajr għal dawk marbuta ma’ sjieda ta’ art u bini: a) Attività li hija mwettqa esklussivament fit-territorju ekonomiku tal-pajjiż: unitajiet li jwettqu attività bħal din huma unitajiet residenti tal-pajjiż; b) Attività mwettqa għal tul ta’ sena jew aktar fit-territorji ekonomiċi ta’ diversi pajjiżi: dik il-parti tal-unità biss li għandha ċentru ta’ interess ekonomiku fit-territorju ekonomiku tal-pajjiż titqies bħala unità residenti ta’ dak il-pajjiż. Unità residenti istituzzjonali tista’ tkun unità residenti nozzjonali, fir-rigward tal-attività mwettqa għal tul ta’ sena jew aktar li hija residenti f’pajjiż ieħor. Meta attività ta’ dan it-tip titwettaq għal inqas minn sena, l-attività tibqa' parti mill-attivitajiet tal-unità istituzzjonali p