IL-KUMMISSJONI EWROPEA Il-Lussemburgu, 13.7.2022 SWD(2022) 518 final DOKUMENT TA’ ĦIDMA TAL-PERSUNAL TAL-KUMMISSJONI Rapport tal-2022 dwar l-Istat tad-Dritt



Kapitolu tal-Pajjiż dwar is-sitwazzjoni tal-istat tad-dritt f'Malta























Li jakkumpanja d-dokument Komunikazzjoni tal-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew, lill-Kunsill, lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew u lill-Kumitat tar-Reġjuni Rapport tal-2022 dwar l-Istat tad-Dritt





Is-sitwazzjoni tal-istat tad-dritt fl-Unjoni Ewropea {COM(2022) 500 final} - {SWD(2022) 501 final} - {SWD(2022) 502 final} - {SWD(2022) 503 final} - {SWD(2022) 504 final} - {SWD(2022) 505 final} - {SWD(2022) 506 final} - {SWD(2022) 507 final} - {SWD(2022) 508 final} - {SWD(2022) 509 final} - {SWD(2022) 510 final} - {SWD(2022) 511 final} - {SWD(2022) 512 final} - {SWD(2022) 513 final} - {SWD(2022) 514 final} - {SWD(2022) 515 final} - {SWD(2022) 516 final} - {SWD(2022) 517 final} - {SWD(2022) 519 final} - {SWD(2022) 520 final} - {SWD(2022) 521 final} - {SWD(2022) 522 final} - {SWD(2022) 523 final} - {SWD(2022) 524 final} - {SWD(2022) 525 final} - {SWD(2022) 526 final} - {SWD(2022) 527 final}



Astratt Ir-riformi tas-sistema ġudizzjarja Maltija li bdew fl-2020 komplew jiġu implimentati. It-trasferiment tal-prosekuzzjonijiet mill-pulizija għall-Avukat Ġenerali, inkluż fil-Pjan Malti għall-Irkupru u r-Reżiljenza, qed ikompli, u l-Gvern ħabbar rieżami dwar l-indipendenza tat-tribunali speċjalizzati. Ma ttieħdu l-ebda passi oħra rigward is-sistema tal-ħatra tal-Prim Imħallef, u n-nuqqas ta’ involviment tal-ġudikatura f’dik is-sistema jeħtieġ aktar attenzjoni. Il-livell ta’ riżorsi għall-ġudikatura jibqa’ ta’ tħassib. Fir-rigward tal-kwalità tal-ġustizzja, twettqu diversi inizjattivi, inkluż il-pubblikazzjoni tal-ewwel Strateġija tal-Ġustizzja Diġitali nazzjonali (2022-2027) u titjib fil-qafas tal-għajnuna legali. L-effiċjenza tal-ġustizzja, b’mod partikolari t-tul tal-proċedimenti, kompliet tiddeterjora u l-Gvern qed iħejji diversi inizjattivi biex ikompli jindirizza din il-kwistjoni. Il-Gvern adotta l-Istrateġija Nazzjonali Kontra l-Frodi u l-Korruzzjoni, li l-implimentazzjoni tagħha hija ssorveljata minn Kumitat interministerjali. Minkejja żieda fir-riżorsi allokati lill-korpi investigattivi u ta’ prosekuzzjoni, l-investigazzjoni ta’ każijiet ta’ korruzzjoni ta’ livell għoli għadha tieħu fit-tul. Ir-riżultati f’termini ta’ sentenzi finali għadhom neqsin. Il-Kummissjoni Permanenti kontra l-Korruzzjoni, li kienet soġġetta għal riforma fl-2020, għandha tissaħħaħ aktar. Bħalissa, għandha riżorsi limitati u ma wrietx riżultati tanġibbli fil-ħidma tagħha. Ir-regoli dwar l-integrità u l-etika fis-servizz pubbliku, inkluż fil-Pulizija u għal uffiċjali ta’ livell għoli, qed jiġu implimentati, għalkemm jeżistu xi lakuni leġiżlattivi u operazzjonali. Ir-Regolament eżistenti dwar il-protezzjoni tal-informaturi ġie emendat fl-2021, u huwa ppjanat li tiġi implimentata bażi tad-data għall-ġbir tad-data dwar l-iżvelar ta’ informazzjoni protetta sa tmiem l-2024. Il-qafas leġiżlattiv taċ-Ċittadinanza b’Investiment ikompli jqajjem tħassib. Għad hemm regoli fis-seħħ biex jittaffew ir-riskji ta’ korruzzjoni fl-akkwist pubbliku matul il-pandemija tal-COVID-19. Ir-rapport tal-inkjesta pubblika dwar il-qtil tal-ġurnalista investigattiva Daphne Caruana Galizia ppubblika sett ta’ konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet relatati max-xenarju tal-media f’Malta. Il-Gvern ippropona għadd ta’ riformi biex jindirizza xi wħud minn dawk ir-rakkomandazzjonijiet. Allegat moħħ wara l-qtil ġie akkużat b’kompliċità fil-qtil u assoċjazzjoni kriminali u l-proċedimenti kriminali għadhom għaddejjin. Filwaqt li qed isir rieżami indipendenti tal-leġiżlazzjoni applikabbli, il-ġurnalisti u ċ-ċittadini inġenerali jkomplu jiffaċċjaw ostakli meta jitolbu aċċess għall-informazzjoni miżmuma mill-awtoritajiet pubbliċi. L-indipendenza u l-governanza tal-media tas-servizz pubbliku huma kawża ta’ tħassib. Is-sjieda ta’ diversi mezzi tal-media jew il-kontroll editorjali fuqhom miż-żewġ partiti politiċi ewlenin tkompli tikkaratterizza s-suq tal-media tal-aħbarijiet. Dan l-aħħar daħlu fis-seħħ linji gwida dwar ir-reklamar u l-materjal promozzjonali tal-Gvern. Madankollu, in-nuqqas ta’ qafas legali li jiżgura t-trasparenza fir-reklamar tal-istat jibqa’ kwistjoni ta’ tħassib. Fir-rigward tal-kontrolli u l-bilanċi, filwaqt li l-valutazzjonijiet tal-impatt huma obbligatorji, in-nuqqas ta’ proċess formalizzat għall-konsultazzjonijiet pubbliċi u l-użu limitat tagħhom fit-tħejjija tal-leġiżlazzjoni jibqgħu ta’ tħassib. Inħatar Kummissarju ġdid għall-Organizzazzjonijiet Volontarji. L-Ombudsperson jibqa’ jwettaq il-mandat tiegħu minn Marzu 2021 sakemm jintlaħaq ftehim fil-Parlament biex tinħatar persuna ġdida. Il-liġi li tistabbilixxi istituzzjoni nazzjonali għad-drittijiet tal-bniedem għadha pendenti fil-Parlament. Il-Konvenzjoni Kostituzzjonali futura għandha l-potenzjal li tindirizza t-tħassib dwar il-proċess tal-ħatra għal ċerti korpi kostituzzjonali, għalkemm għadha sospiża. Tħassib preċedenti relatat mal-aċċess għall-finanzjament mill-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili ġie indirizzat. Rakkomandazzjonijiet Minbarra t-tfakkir fl-impenji li saru skont il-Pjan nazzjonali għall-Irkupru u r-Reżiljenza relatati ma’ ċerti aspetti tas-sistema ġudizzjarja u l-qafas kontra l-korruzzjoni, huwa rrakkomandat li Malta: ·Tindirizza l-ħtieġa għall-involviment tal-ġudikatura fil-proċedura għall-ħatra tal-Prim Imħallef, filwaqt li tikkunsidra l-istandards Ewropej dwar il-ħatriet ġudizzjarji u l-opinjoni tal-Kummissjoni ta’ Venezja. ·Issaħħaħ l-isforzi biex ittejjeb l-effiċjenza tal-ġustizzja, b’mod partikolari biex tnaqqas it-tul tal-proċedimenti. ·Tindirizza l-isfidi relatati mat-tul tal-investigazzjonijiet ta’ każijiet ta’ korruzzjoni ta’ livell għoli, inkluż billi tistabbilixxi rekord robust ta’ sentenzi finali. ·Tagħmel progress bl-introduzzjoni ta’ salvagwardji leġiżlattivi u oħrajn biex jittejjeb l-ambjent tax-xogħol tal-ġurnalisti, inkluż dwar l-aċċess għal dokumenti uffiċjali, b’kont meħud tal-istandards Ewropej dwar il-protezzjoni tal-ġurnalisti. ·Issaħħaħ ir-regoli u l-mekkaniżmi biex issaħħaħ il-governanza indipendenti u l-indipendenza editorjali tal-media tas-servizz pubbliku b’kont meħud tal-istandards Ewropej dwar il-midja tas-servizz pubbliku. ·Jerġa’ jniedi l-isforzi biex jistabbilixxi Istituzzjoni Nazzjonali għad-Drittijiet tal-Bniedem b’kont meħud tal-Prinċipji ta’ Pariġi tan-NU. I.Is-Sistema tal-Ġustizzja Is-sistema tal-ġustizzja Maltija hija influwenzata kemm mit-tradizzjonijiet legali kontinentali kif ukoll minn dawk tad-dritt komuni. Il-qrati huma maqsuma fi Qrati Superjuri u Inferjuri. Il-qrati superjuri huma magħmula minn imħallfin u jinkludu l-Qorti Ċivili, il-Qorti Kriminali, il-Qorti tal-Appell, il-Qorti tal-Appell Kriminali u l-Qorti Kostituzzjonali. Il-qrati Inferjuri huma magħmula minn maġistrati u jinkludu l-Qorti tal-Maġistrati (Malta) u l-Qorti tal-Maġistrati (Għawdex). Il-ġudikatura hija mmexxija mill-Prim Imħallef li jippresiedi wkoll il-Qorti Kostituzzjonali. Kummissjoni għall-Amministrazzjoni tal-Ġustizzja tissorvelja l-ħidma tal-qrati superjuri u inferjuri kollha. Jeżistu numru ta’ tribunali speċjalizzati, li jaġġudikaw f’oqsma speċifiċi. Fl-2019 twaqqaf Servizz tal-Prosekuzzjoni kompletament separat. Malta tipparteċipa fl-Uffiċċju tal-Prosekutur Pubbliku Ewropew (UPPE). Il-Kamra tal-Avukati (il-Kamra tal-Avukati) hija korp professjonali indipendenti u awtoregolat ta’ avukati. Indipendenza Il-livell ta’ indipendenza ġudizzjarja perċepita f’Malta għadu għoli kemm fost il-pubbliku ġenerali kif ukoll fost il-kumpaniji. Kumplessivament, 67 % tal-popolazzjoni ġenerali u 68 % tal-kumpaniji jipperċepixxu l-livell ta’ indipendenza tal-qrati u tal-imħallfin bħala “pjuttost tajjeb jew tajjeb ħafna” fl-2022. Skont id-data fit-Tabella ta’ Valutazzjoni tal-Ġustizzja tal-UE tal-2022, il-livell evolva b’mod pożittiv mill-2016 u kkonsolida xejra pożittiva. Il-perċezzjoni tal-indipendenza ġudizzjarja fost il-pubbliku ġenerali naqset bi ftit meta mqabbla mal-2021 (69 %), iżda hija ogħla milli fl-2016 (44 %). Il-perċezzjoni tal-indipendenza ġudizzjarja fost il-kumpaniji tibqa’ fl-istess livell bħal fl-2021. Ma ttieħdu l-ebda passi oħra fir-rigward tas-sistema tal-ħatra tal-Prim Imħallef, peress li ma seta’ jintlaħaq l-ebda ftehim dwar il-kwistjoni fil-Parlament. Kif spjegat fir-Rapport tal-2021 dwar l-Istat tad-Dritt, ittieħdu xi passi biex tiġi depolitiċizzata l-ħatra tal-Prim Imħallef. Madankollu, il-fatt li ma hemm l-ebda involviment tal-ġudikatura jeħtieġ aktar attenzjoni, b’mod partikolari fid-dawl tal-ħafna rwoli li għandu l-Prim Imħallef fis-sistema ġudizzjarja Maltija u minħabba l-fatt li, skont il-liġi, tista’ tinħatar persuna li ma tkunx diġà mħallef. Ta’ min jinnota li skont l-istandards Ewropej, fejn hemm dispożizzjonijiet legali li jippreskrivu li s-setgħa leġiżlattiva tieħu deċiżjonijiet dwar l-għażla tal-imħallfin, l-opinjoni ta’ awtorità indipendenti u kompetenti meħuda f’parti sostanzjali mill-ġudikatura għandha tiġi segwita mill-awtorità tal-ħatra rilevanti fil-prattika. Barra minn hekk, minkejja li saru sforzi biex jintlaħaq ftehim fil-Parlament, it-tħassib imqajjem mill-Kummissjoni ta’ Venezja fir-rigward tan-nuqqas ta’ mekkaniżmu biex jingħeleb l-istaġnar potenzjali għall-ħatra tal-Prim Imħallef ma ġiex indirizzat. Ir-regoli dwar it-tneħħija ta’ sentenzi tal-qorti online qajmu xi tħassib. Fit-30 ta’ Novembru 2021, il-Gvern adotta avviż legali li fformalizza l-proċess li bih id-Direttur Ġenerali tal-Qrati jitħalla jiddeċiedi dwar talbiet għat-tneħħija ta’ sentenzi li jinkludu data personali fir-rigward tal-kontenut ta’ sentenza tal-qorti ppubblikata online fuq is-sit web tal-Aġenzija tas-Servizzi tal-Qorti. Skont l-avviż legali, is-sentenzi kollha jitqiegħdu online u huwa biss fuq talba tal-partijiet li s-sentenzi jitneħħew mill-portal online. F’ittra ta’ Diċembru 2021, seba’ organizzazzjonijiet tal-media u organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili esprimew it-tħassib tagħhom u talbu l-irtirar tal-avviż legali. B’mod partikolari, l-organizzazzjonijiet ikkritikaw li l-avviż legali jonqos milli jiddefinixxi ċ-ċirkostanzi u l-kriterji leġittimi li fihom id-Direttur Ġenerali jista’ jagħżel li jneħħi s-sentenzi ppubblikati online. Il-fatt li dawn it-talbiet jiġu ttrattati biss fid-diskrezzjoni tad-Direttur Ġenerali, li jinħatar mill-Gvern, u mhux mill-qrati, iqajjem tħassib. L-Aġenzija tas-Servizzi tal-Qorti ħarġet sett ta’ linji gwida dwar l-applikazzjoni tal-avviż legali, li jindirizza xi wħud minn dan it-tħassib. Madankollu, dawn il-linji gwida ma jorbtux legalment. Dawk id-deċiżjonijiet tad-Direttur Ġenerali huma madankollu soġġetti għal rieżami mill-Kummissarju tal-Informazzjoni u tal-Protezzjoni tad-Data jew ikkontestati fuq il-bażi ta’ rieżami ġudizzjarju. L-istandards Ewropej jipprevedu li filwaqt li għandhom jitqiesu aspetti dwar il-protezzjoni tad-data, il-privatezza, is-sigurtà personali u l-kunfidenzjalità, id-deċiżjonijiet ġudizzjarji għandhom ikunu motivati b’mod ċar u għandhom isiru pubbliċi.

It-trasferiment ta’ ċerti tipi ta’ prosekuzzjonijiet mill-pulizija għall-Avukat Ġenerali jkompli. Kif rifless fir-Rapport tal-2021 dwar l-Istat tad-Dritt, it-trasferiment ta’ ċerti tipi ta’ prosekuzzjonijiet mill-pulizija għall-Avukat Ġenerali qed ikompli jagħmel progress skont skeda ta’ żmien. Fl-1 ta’ Ottubru 2021, twettqet it-tieni fażi tal-perjodu ta’ tranżizzjoni u l-Uffiċċju tal-Avukat Ġenerali ngħata s-setgħa li jipproċedi kontra reati addizzjonali quddiem qrati inferjuri. Barra minn hekk, fl-2021 ġew reklutati 8 prosekuturi ġodda, u fil-bidu tal-2022 ġew reklutati 5 prosekuturi ġodda, sabiex l-Uffiċċju tal-Avukat Ġenerali issa huwa magħmul minn 42 prosekutur. Barra minn hekk, fil-Pjan Malti għall-Irkupru u r-Reżiljenza l-Gvern impenja ruħu li jwettaq rieżami indipendenti sa tmiem l-2024 biex jivvaluta kif il-prosekuzzjoni ta’ każijiet sommarji għandha tiġi trasferita mill-pulizija għall-Avukat Ġenerali. Huwa impenja ruħu wkoll li jintroduċi bidliet leġiżlattivi sal-31 ta’ Marzu 2026 abbażi ta’ dan ir-rieżami indipendenti. Dan għandu jikkontribwixxi biex jiġi indirizzat it-tħassib imqajjem fir-Rapport tal-2021 dwar l-Istat tad-Dritt. Tħabbar rieżami tal-indipendenza tat-tribunali speċjalizzati. Ġie espress tħassib fir-rigward tal-indipendenza tat-tribunali speċjalizzati, peress li ħafna minnhom jinħatru permezz ta’ proċedura li tinvolvi s-setgħa eżekuttiva u ma jgawdux l-istess livell ta’ indipendenza bħal dak tal-ġudikatura ordinarja. Barra minn hekk, id-deċiżjonijiet ta’ ħafna minn dawn it-tribunali huma suġġetti għal rieżami ġudizzjarju biss fuq punti ta’ liġi iżda mhux fuq punti ta’ fatt. Il-Kummissjoni ta’ Venezja tenniet dan it-tħassib. Il-Gvern impenja ruħu fil-Pjan Malti għall-Irkupru u r-Reżiljenza li jwettaq rieżami tal-indipendenza ta’ dawk it-tribunali speċjalizzati f’komunikazzjoni mal-Kummissjoni ta’ Venezja. Dan ir-rieżami se jinkludi studju, li għandu jitlesta sa tmiem l-2024, kif ukoll emendi leġiżlattivi li għandhom jidħlu fis-seħħ sal-31 ta’ Marzu 2026. Kwalità Ġiet adottata Strateġija nazzjonali ġdida dwar il-Ġustizzja Diġitali (2022-2027) li għandha l-għan li żżid l-użu ta’ għodod diġitali mill-qrati u tindirizza lakuni oħra fid-diġitalizzazzjoni tal-ġustizzja. Kif muri mit-Tabella ta’ Valutazzjoni tal-Ġustizzja tal-UE tal-2022, hemm lakuni importanti fid-diġitalizzazzjoni tal-ġustizzja. B’mod partikolari, Malta għadha lura f’oqsma bħall-użu tat-teknoloġija diġitali mill-qrati u s-servizzi ta’ prosekuzzjoni, id-disponibbiltà ta’ għodod ta’ komunikazzjoni elettronika għall-komunikazzjoni tal-qrati u s-servizz ta’ prosekuzzjoni mal-utenti u korpi oħra, id-disponibbiltà ta’ għodod elettroniċi f’kawżi kriminali u fir-rigward ta’ arranġamenti għall-produzzjoni ta’ deċiżjonijiet ġudizzjarji li jinqraw minn magna. F’Diċembru 2021, il-Gvern nieda l-Istrateġija Diġitali għall-Ġustizzja 2022-2027. L-istrateġija tfittex li tipprovdi approċċ aktar koordinat fost il-partijiet ikkonċernati fis-sistema ġudizzjarja u tistabbilixxi sett ta’ prinċipji fundamentali ta’ gwida li l-inizjattivi diġitali kollha għandhom jaderixxu magħhom. Għadd ta’ timijiet dedikati għall-proġetti qed jiġu stabbiliti għall-implimentazzjoni tal-Istrateġija. Madankollu, l-Istrateġija għad trid tiġi operazzjonalizzata aktar fi pjan ta’ azzjoni dettaljat li jispeċifika liema riżultati speċifiċi huma previsti u li jistabbilixxi skeda ta’ żmien għal dan. Il-livell ta’ riżorsi għall-ġudikatura, b’mod partikolari l-għadd baxx ta’ mħallfin għal kull abitant, jibqa’ ta’ tħassib. L-għadd ta’ mħallfin per capita f’Malta għadu fost l-aktar baxxi fl-UE, li jista’ jaffettwa l-effiċjenza tas-sistema ġudizzjarja kif rifless fir-Rapport tal-2021 dwar l-Istat tad-Dritt. F’Awwissu 2021, l-Assoċjazzjoni tal-Imħallfin u tal-Maġistrati ta’ Malta qajmet tħassib relatat man-nuqqas akut ta’ spazju adegwat, skrivani mħarrġa u ddedikati u persunal u riżorsi amministrattivi fil-qrati tal-ġustizzja u ddefinixxiet is-sitwazzjoni bħala kritika. Dan it-tħassib ġie mtenni minn partijiet ikkonċernati oħra. Il-Gvern ħabbar ir-rieda tiegħu li jżid id-deputati reġistraturi b’madwar 14 % u l-iskrivani b’madwar 28 %, iżda ma impenjax ruħu għal skeda ta’ żmien speċifika. Issemma li kwistjoni importanti hija n-nuqqas ta’ programm iddedikat ta’ taħriġ u tħejjija għal deputati reġistraturi u skrivani, kif ukoll id-dawran għoli f’dawn il-pożizzjonijiet. Is-sistema tal-għajnuna legali tjiebet, filwaqt li l-partijiet ikkonċernati jappellaw għal aktar riformi. Fi Frar 2022, ġiet approvata liġi li żżid il-limitu minimu għal persuni biex ikunu eliġibbli biex jibbenefikaw minn għajnuna legali minn EUR 7 000 għal EUR 13 000 għat-tnax-il xahar preċedenti għat-talba għal għajnuna legali. Il-partijiet ikkonċernati laqgħu dan l-iżvilupp, iżda indikaw ukoll il-ħtieġa għal rieżami komprensiv tal-qafas ġenerali tal-għajnuna legali. Barra minn hekk, fid-9 ta’ Settembru 2021, Legal Aid Malta ffirmat dikjarazzjoni ta’ intenzjoni mal-Victim Support Agency għal assistenza reċiproka u kooperazzjoni b’appoġġ għall-vittmi tal-kriminalità. Legal Aid Malta u l-Fondazzjoni għal Servizzi ta’ Ħarsien Soċjali ffirmaw ukoll Memorandum ta’ Qbil fil-15 ta’ Settembru 2021 li jistabbilixxi metodi ta’ ħidma għall-forniment ta’ servizzi relatati ma’ tilwim transfruntier. Effiċjenza L-effiċjenza tas-sistema ġudizzjarja Maltija kompliet tiddeterjora. Dan jidher fit-Tabella ta’ Valutazzjoni tal-Ġustizzja tal-2022. Fl-2020, it-tul tal-kawżi ċivili u kummerċjali kontenzjużi fil-prim’ istanza kompla jiżdied (550 jum), li juri xejra ta’ żieda mill-2017. It-tul ta’ dawn il-proċedimenti fl-appell kien ukoll twil ħafna (838 jum) fl-2020, għalkemm ġie osservat tnaqqis żgħir mill-2019. It-tul medju tal-każijiet ta’ ħasil tal-flus baqa’ partikolarment twil fl-2020 (aktar minn 1310 jum), anki jekk naqas meta mqabbel mal-2019. Barra minn hekk, iż-żmien meħtieġ biex jiġu solvuti kawżi amministrattivi fl-ewwel istanza baqa’ twil u żdied fl-2020, u dan qaleb ix-xejra ta’ tnaqqis. Ir-rata tal-ikklirjar għal kawżi ċivili, kummerċjali, amministrattivi u oħrajn, li turi kif il-qrati jittrattaw l-ammont ta’ kawżi, fl-2020 kompliet tonqos u tibqa’ taħt il-100 % (madwar 91 % fl-2020), u għall-kawżi ċivili u kummerċjali kontenzjużi ilha tonqos kontinwament għal diversi snin (madwar 91 % fl-2020). Il-partijiet ikkonċernati komplew iqajmu tħassib dwar l-effiċjenza tas-sistema ġudizzjarja, b’mod partikolari fir-rigward tat-tul tal-proċedimenti u l-kumplessità dejjem akbar tal-każijiet. Għaddejjin diversi inizjattivi biex jikkontribwixxu għat-titjib tal-effiċjenza tas-sistema ġudizzjarja. L-istabbiliment tat-Tielet Awla tal-Qorti tal-Appell ikkontribwixxa għal tnaqqis fl-għadd kbir ta’ applikazzjonijiet pendenti; filwaqt li f’Novembru 2018 kien hemm 1 537 applikazzjoni pendenti, f’Diċembru 2021 dan in-numru tnaqqas għal 1 208 applikazzjoni pendenti. Barra minn hekk, bidliet legali f’Awwissu 2021 ippermettew li l-biċċa l-kbira tal-appelli ma jkollhomx bżonn seduta orali iżda jiġu deċiżi biss permezz ta’ sottomissjonijiet bil-miktub. Barra minn hekk, il-Gvern bħalissa qed jaħdem fuq it-tħejjija ta’ abbozz ta’ liġi maħsub biex jirriforma d-dispożizzjonijiet legali relatati mal-kumpilazzjoni ta’ proċedura ta’ evidenza, li jista’ jqassar il-proċedimenti. II. Qafas Kontra l-Korruzzjoni Il-qafas istituzzjonali kontra l-korruzzjoni jinkludi diversi awtoritajiet. Il-Kummissjoni Permanenti kontra l-Korruzzjoni (PCAC) hija responsabbli għall-prevenzjoni tal-korruzzjoni u għat-twettiq ta’ investigazzjonijiet amministrattivi dwar prattiki korrotti. Il-Kummissarju għall-Istandards fil-Ħajja Pubblika jimmonitorja l-etika tal-ministri, tas-segretarji parlamentari u tal-membri tal-Parlament. L-investigazzjoni u l-prosekuzzjoni ta’ reati ekonomiċi, inklużi reati ta’ korruzzjoni u ħasil tal-flus, jaqgħu taħt il-kompetenza tal-Pulizija (id-Dipartiment għall-Investigazzjoni tar-Reati Finanzjarji) u tal-Avukat Ġenerali, rispettivament. Dan tal-aħħar, matul perjodu ta’ tranżizzjoni bejn l-2021 u l-2024, se jieħu f’idejh il-prosekuzzjoni tar-reati kollha li jġorru kundanna ta’ aktar minn sentejn priġunerija, inkluża l-korruzzjoni. Korpi oħra involuti fil-ġlieda kontra l-korruzzjoni huma l-Unità tal-Analiżi tal-Intelligence Finanzjarja (FIAU) u d-Dipartiment tal-Awditjar Intern u l-Investigazzjonijiet (IAID). Dan tal-aħħar iwettaq awditi interni u investigazzjonijiet fid-dipartimenti u l-aġenziji governattivi kollha. Il-perċezzjoni tal-korruzzjoni fis-settur pubbliku fost l-esperti u l-komunità tan-negozju hija li l-livell ta’ korruzzjoni fis-settur pubbliku huwa relattivament għoli. Fl-indiċi dwar il-Perċezzjoni tal-Korruzzjoni tal-2022 minn Transparency International, Malta għandha punteġġ ta’ 54/100 u tinsab fl-14-il post fl-Unjoni Ewropea u fid-49 post globalment . Din il-perċezzjoni kienet relattivament stabbli matul dawn l-aħħar 5 snin. L-Ewrobarometru Speċjali tal-2022 dwar il-Korruzzjoni juri li 79 % ta’ dawk li wieġbu jqisu li l-korruzzjoni hija mifruxa f’pajjiżhom (medja tal-UE ta’ 68 %), u 34 % ta’ dawk li wieġbu jħossuhom personalment affettwati mill-korruzzjoni fil-ħajja tagħhom ta’ kuljum (medja tal-UE ta’ 24 %). Fir-rigward tan-negozji, 72 % tal-kumpaniji jqisu li l-korruzzjoni hija mifruxa (medja tal-UE ta’ 63 %) u 58 % iqisu li l-korruzzjoni hija problema meta jsir in-negozju (medja tal-UE ta’ 34 %). Barra minn hekk, 30 % ta’ dawk li wieġbu jqisu li hemm biżżejjed prosekuzzjonijiet ta’ suċċess biex in-nies jiġu skoraġġuti minn prassi korrotti (medja tal-UE ta’ 34 %) , filwaqt li 27 % tal-kumpaniji jemmnu li n-nies u n-negozji li jinqabdu jxaħħmu uffiċjali għolja jingħataw pieni xierqa (medja tal-UE ta’ 29 %) . L-inkjesta pubblika dwar il-qtil tal-ġurnalista Daphne Caruana Galizia ħarġet rakkomandazzjonijiet dwar il-ġlieda kontra l-korruzzjoni, li għal xi wħud minnhom ma kien hemm l-ebda segwitu speċifiku. Fost l-oħrajn, l-inkjesta pubblika rrakkomandat l-adozzjoni ta’ miżuri leġiżlattivi biex jittejjeb il-mekkaniżmu tad-dikjarazzjonijiet tal-assi mmirat biex jevita u jidentifika l-ġid mhux spjegat; l-istabbiliment ta’ kodiċijiet tal-etika għall-uffiċjali pubbliċi sabiex tiġi evitata mġiba mhux xierqa tal-uffiċjali pubbliċi fit-twettiq tad-dmirijiet tagħhom u azzjonijiet immirati lejn it-titjib tal-protezzjoni tal-informaturi. Fil-11 ta’ Jannar 2022, il-Gvern ħabbar l-istabbiliment ta’ Kumitat ta’ Esperti dwar il-Media bi tweġiba għar-rapport tal-Inkjesta Pubblika dwar il-qtil tal-ġurnalista Daphne Caruana Galizia, madankollu, sa issa ma tħabbret jew ittieħdet l-ebda azzjoni speċifika mill-Gvern għall-implimentazzjoni tar-rakkomandazzjonijiet tal-inkjesta pubblika relatati mal-ġlieda kontra l-korruzzjoni. L-Istrateġija Nazzjonali Kontra l-Frodi u l-Korruzzjoni ġiet adottata u l-monitoraġġ tal-implimentazzjoni tagħha minn Kumitat interministerjali għadu għaddej. L-Istrateġija Nazzjonali Kontra l-Frodi u l-Korruzzjoni (NAFCS) multidimensjonali, adottata mill-Gvern f’Mejju 2021, għandha erba’ objettivi ewlenin, jiġifieri: 1) il-bini tal-kapaċità, 2) l-istrateġija tal-komunikazzjoni, 3) il-massimizzazzjoni tal-kooperazzjoni nazzjonali, u 4) it-tisħiħ tal-kooperazzjoni tal-UE u dik internazzjonali. Kumitat ta’ Koordinazzjoni huwa responsabbli għall-implimentazzjoni effettiva tal-pjan ta’ azzjoni NAFCS, u jirrapporta lill-President tal-Bord tal-Awditjar Intern u l-Investigazzjonijiet. Bħala parti mill-Pjan ta’ Rkupru u Reżiljenza ta’ Malta (RRP), xi wħud mill-azzjonijiet identifikati fl-NAFCS ta’ Malta huma mistennija li jiġu implimentati sa tmiem l-2024, inkluża l-pubblikazzjoni online tal-Valutazzjoni tar-Riskju Nazzjonali (fl-2022). Minkejja ż-żieda fir-riżorsi allokati lill-korpi investigattivi u ta’ prosekuzzjoni, l-investigazzjoni ta’ każijiet ta’ korruzzjoni ta’ livell għoli għadha tieħu fit-tul. Ir-riżultati f’termini ta’ sentenzi finali għadhom neqsin. Tmien prosekuturi ġew impjegati mill-uffiċċju tal-Avukat Ġenerali matul l-2021, u ħames prosekuturi fil-bidu tal-2022. Fl-2021, inħolqu żewġ dipartimenti fid-Dipartiment tal-Investigazzjonijiet dwar ir-Reati Finanzjarji (FCID). B’persunal ta’ 107 uffiċjal, fl-2021, l-FCID ittratta 32 każ (meta mqabbel ma’ 38 każ fl-2020): Ġew konklużi (jiġifieri ġew magħluqa jew miġjuba quddiem il-qorti) 14-il kawża, u 16 huma pendenti għall-prosekuzzjoni. Minbarra t-23 investigatur intern, il-Pulizija impjegat 16-il prosekutur tal-kriminalità finanzjarja fl-2021 u tliet esperti esterni tal-kontabilità ġew impjegati f’Jannar 2022. It-tul tal-investigazzjonijiet jibqa’ problema serja f’Malta, mhux l-inqas minħabba li l-elementi ta’ evidenza mhux miġbura jistgħu jiddeterjoraw biż-żmien, li fl-aħħar mill-aħħar ixekkel l-eżitu tal-ġustizzja. Ma hemm l-ebda ġudizzju finali ta’ każijiet ta’ korruzzjoni f’livell għoli. Hemm pjanijiet biex tissaħħaħ il-Kummissjoni Permanenti kontra l-Korruzzjoni, li bħalissa għandha riżorsi limitati u ma wrietx riżultati tanġibbli fil-ħidma tagħha. Minkejja r-riforma strutturali li għaddiet minnha fl-2020, għad hemm sfidi serji li jikkonċernaw investigazzjonijiet ta’ każijiet ta’ korruzzjoni, inkluża azzjoni ta’ segwitu għar-rappurtar u l-iżvelar tal-korruzzjoni. Il-persunal tal-PCAC għadu jikkonsisti fi tliet Kummissarji part-time, appoġġati minn uffiċjal amministrattiv wieħed. F’konformità mal-RRP ta’ Malta, pjan baġitarju u tar-riżorsi umani mfassal mill-PCAC, kif ukoll għadd ta’ riformi operazzjonali, għandhom jiġu implimentati sa tmiem l-2024. Għall-2021, ma hemm l-ebda evidenza dokumentata dwar id-daqs u t-tip ta’ xogħol ittrattat mill-PCAC, u lanqas ta’ xi riżultat tanġibbli miksub mill-istituzzjoni. Minħabba n-nuqqas ta’ kapaċità interna, l-investigazzjonijiet tal-ftit każijiet ta’ korruzzjoni rrappurtati lill-PCAC jitwettqu mill-Pulizija. Madankollu, bil-liġi ma hemm l-ebda sistema ta’ monitoraġġ matul id-durata tal-investigazzjonijiet. Fl-2021, il-PCAC jindika li bagħat tliet rapporti lill-Avukat Ġenerali, u lill-Ministru tal-Ġustizzja għall-informazzjoni, fejn iddikjara biżżejjed evidenza għall-proċess f’żewġ każijiet. Il-każijiet kollha trażmessi mill-PCAC lill-Avukat Ġenerali ntbagħtu lill-Pulizija għal investigazzjoni kriminali, li kienet għadha għaddejja fiż-żmien tal-pubblikazzjoni ta’ dan ir-rapport. Ma hemm l-ebda indikazzjoni li l-PCAC jimmonitorja l-eżitu taż-żewġ każijiet li ġew trażmessi lill-uffiċċju tal-Avukat Ġenerali f’Awwissu 2020. Ir-regoli tal-integrità fis-servizz pubbliku, inkluż fil-Pulizija, ġew aġġornati u qed jiġu implimentati. F’Novembru 2021, il-Gvern nieda l-istrateġija għas-servizz pubbliku, inkluża l-promozzjoni ta’ mġiba etika. Il-Kummissjoni tas-Servizz Pubbliku hija kompetenti biex tiġġestixxi l-organizzazzjoni u l-integrità tal-uffiċjali pubbliċi (madwar 35 000), mingħajr ma tinkludi l-Ministri. Fl-2021, kien hemm 89 każ ta’ mġiba ħażina serja (ingħalqu 15-il każ, b’rakkomandazzjonijiet lill-uffiċċju tal-Prim Ministru ta’ tkeċċija, sospensjoni jew twissija), u 107 miżuri dixxiplinari meħuda fil-livell dipartimentali. Fl-2021, l-Uffiċċju tal-Professjoni u l-Istandard tal-Pulizija ttratta madwar 440 każ u sab ksur tal-etika tal-pulizija f’110 każijiet. Fl-2021, ġie stabbilit dipartiment tal-awditjar ġdid (maqsum f’żewġ unitajiet: waħda dwar l-istandards professjonali u waħda dwar l-awditjar). Sa mill-2020, il-Bord ta’ Evalwazzjoni tal-Pulizija ttratta Għalkemm ir-regoli tal-etika għal uffiċjali ta’ livell għoli qed jiġu implimentati, huwa meħtieġ titjib sabiex jingħelbu l-lakuni leġiżlattivi u operazzjonali. Hemm regoli tal-etika fis-seħħ għall-uffiċjali ta’ livell għoli, il-membri tal-Parlament u l-ministri, inkluż dwar l-iżvelar tal-assi, il-kunflitti ta’ interess u l-lobbying. Il-Kummissarju għall-Istandards fil-Ħajja Pubblika (“il-Kummissarju”) jimmonitorja l-imġiba etika tal-ministri, tas-segretarji parlamentari u tal-membri tal-Parlament. Fit-tieni nofs tal-2021, fuq rakkomandazzjoni tal-Kummissarju, il-Kumitat tal-Istandards tal-Parlament ħareġ twiddiba waħda għal każ ta’ nuqqas ta’ dikjarazzjoni tad-dħul, u wieħed dwar kunflitt ta’ interess. Wara r-rakkomandazzjonijiet ippreżentati mill-Kummissarju, ir-regolament dwar il-lobbying qed jiġi rieżaminat. Jeżistu lakuni leġiżlattivi u operattivi dwar il-ħatra u l-funzjonament tal-uffiċċju tal-Kummissarju. Minkejja l-iskadenza tal-mandat tal-Kummissarju, ma nħatarx Kummissarju ġdid. Bil-liġi, il-Kummissarju għandu s-setgħa li jiġbor provi matul investigazzjoni miftuħa iżda ma għandu l-ebda setgħa li jiddeċiedi jekk jiftaħx investigazzjoni, inkluż kontra individwi li l-kariga pubblika tagħhom tkun waqfet. Wara l-adozzjoni tal-liġi tal-2021, it-tħassib li tqajjem preċedentement kemm mill-Kummissjoni ta’ Venezja kif ukoll mill-Grupp ta’ Stati kontra l-Korruzzjoni (GRECO), dwar l-għadd u t-tul ta’ persuni ta’ fiduċja, kif ukoll dawk tal-Kummissarju (dwar il-fattibbiltà u l-effettività tal-kontroll fuq l-imġiba etika tal-persuni ta’ fiduċja), għadu ma ġiex indirizzat. Fl-2021, l-uffiċċju tal-Kummissarju ħareġ ittri ta’ kjarifika lil sitt membri tal-Parlament għall-verifika tad-dikjarazzjonijiet tal-assi għall-2020: dawn il-każijiet għadhom pendenti. Ir-rieżami tal-kodiċi ta’ kondotta għall-membri tal-Parlament u l-Ministri li ġie rrakkomandat mill-uffiċċju tal-Kummissarju f’Lulju 2020, għadu ma ġiex indirizzat. Inizjattiva li għaddejja bħalissa għandha l-għan li ssaħħaħ il-kapaċità tal-Uffiċċju tal-Kummissarju għall-Istandards fil-Ħajja Pubblika biex iwettaq il-funzjonijiet ta’ konsulenza u kontroll tiegħu, u biex itejjeb il-qafas tal-etika f’Malta. Hemm dispożizzjonijiet fis-seħħ għall-awditjar ta’ istituzzjonijiet pubbliċi inklużi l-finanzi tal-partiti politiċi. Fl-2021, l-Uffiċċju Nazzjonali tal-Awditjar (NAO), responsabbli għall-awditjar tal-kontijiet tal-uffiċċji tal-Gvern, wettaq 40 awditu tal-konformità, sitt awditi tal-prestazzjoni u 12-il awditu ta’ segwitu. Is-sejbiet ma wrewx suspett ta’ korruzzjoni. Il-partijiet ikkonċernati qajmu tħassib li l-każijiet ta’ ġid mhux spjegat (jew arrikkiment illeċitu) jiġu solvuti mill-awtoritajiet tat-taxxa u għalhekk la jitqiesu bħala reat u lanqas ma jiġu investigati kif xieraq mill-awtoritajiet tal-prosekuzzjoni jew ġudizzjarji. Il-pubblikazzjonijiet online mill-Kummissjoni Elettorali, kompetenti biex tawditja l-finanzi tal-partiti politiċi (inklużi d-dikjarazzjoni tal-kontijiet u r-rapporti tad-donazzjonijiet), jirreferu biss għall-kontrolli mwettqa qabel l-2019, u l-kontrolli wara din id-data għadhom qed jiġu rieżaminati. L-Uffiċċju tal-Kummissarju għall-Istandards fil-Ħajja Pubblika nieda investigazzjoni dwar l-użu ħażin tal-fondi pubbliċi minn partit politiku fil-bidu tal-2022. Dan l-aħħar ġie adottat regolament ġdid dwar il-protezzjoni tal-informaturi. L-Att dwar il-Protezzjoni tal-Informaturi ġie emendat f’Diċembru 2021, bil-għan li jittrasponi d-Direttiva (UE) 2019/1937. F’konformità mal-Pjan ta’ Rkupru u Reżiljenza ta’ Malta, stadju importanti fuq bażi tad-data li tiġbor data dwar l-iżvelar ta’ informazzjoni protetta huwa previst li jiġi implimentat sa tmiem l-2024. B’kollox, żewġ rapporti minn informaturi ġew indirizzati lill-PCAC minn mindu nħoloq.

Il-qafas leġiżlattiv ta’ Malta dwar iċ-ċittadinanza bl-investiment ikompli jqajjem tħassib. Il-Kummissjoni Ewropea ta’ spiss qajmet it-tħassib serju tagħha dwar skemi ta’ ċittadinanza b’investiment u ċerti riskji, inkluża l-korruzzjoni, li huma inerenti fi skemi bħal dawn. Kif innutat fir-Rapport tal-2021 dwar l-Istat tad-Dritt, il-Kummissjoni tqis li t-tħaddim min-naħa ta’ Malta ta’ skema ta’ ċittadinanza b’investiment (“passaport tad-deheb”), jiġifieri l-għoti sistematiku taċ-ċittadinanza tal-UE bi skambju għal pagamenti jew investimenti determinati minn qabel, jikser id-dritt tal-UE u għalhekk jenħtieġ li jitħassar. B’riżultat ta’ dan, f’April 2022, il-Kummissjoni Ewropea pproċediet bl-istadju li jmiss tal-proċedura ta’ ksur u ddeċidiet li tibgħat opinjoni motivata lil Malta rigward il-qafas leġiżlattiv attwali. Ir-regoli speċifiċi biex jittaffew ir-riskji ta’ korruzzjoni fl-akkwist pubbliku matul il-pandemija tal-COVID-19 għadhom fis-seħħ. Minn Lulju 2021, l-uffiċjali tal-akkwist għandhom il-mandat li jiffirmaw u jissottomettu dikjarazzjoni ta’ nuqqas ta’ kunflitt ta’ interess. Fl-2021, id-Dipartiment tal-Kuntratti ħareġ żewġ noti ta’ politika interna dwar il-frodi u l-korruzzjoni, bil-għan li jiġi vvalutat u mmitigat ir-riskju ta’ korruzzjoni fl-akkwist pubbliku. III. Il-pluraliżmu tal-Media u l-Libertà tal-Media Il-libertà tal-espressjoni hija minquxa fil-Kostituzzjoni ta’ Malta, kif ukoll fl-Att dwar il-Konvenzjoni Ewropea. Il-Media and Defamation Act tal-14 ta’ Mejju 2018 ġab miegħu bidla pożittiva ġenerali fil-liġijiet dwar il-malafama. Il-Kostituzzjoni tistabbilixxi l-proċeduri tal-kompożizzjoni, tal-ħatra u tat-tneħħija u l-indipendenza tal-Awtorità tax-Xandir u tistabbilixxi l-funzjonijiet bażiċi tagħha. L-Att dwar il-Libertà tal-Informazzjoni jistabbilixxi l-qafas legali għall-aċċess għall-informazzjoni miżmuma mill-awtoritajiet pubbliċi. Il-leġiżlazzjoni ġiet ippromulgata fl-2020 biex id-Direttiva dwar is-Servizzi tal-Media Awdjoviżiva tiġi trasposta fil-liġi Maltija. Ir-riformi proposti mill-Gvern wara r-rapport tal-inkjesta pubblika dwar l-assassinju ta’ Daphne Caruana Galizia jinkludu emenda għall-Kostituzzjoni ta’ Malta biex tinkludi speċifikament referenza għal-libertà u l-pluraliżmu tal-media u għadd ta’ emendi għall-Media and Defamation Act. L-inkjesta pubblika dwar il-qtil tal-ġurnalista Daphne Caruana Galizia ħarġet konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet relatati direttament mal-istat tal-libertà tal-media. Fid-29 ta’ Lulju 2021, ġie ppubblikat ir-rapport finali tal-inkjesta pubblika, li kkonkluda li ma ġiet ippreżentata l-ebda evidenza li turi li l-istat innifsu kien involut direttament fil-qtil ta’ Caruana Galizia, iżda li madankollu l-istat xorta huwa responsabbli għan-nuqqas ta’ protezzjoni sħiħa tas-Sinjura Caruana Galizia u d-dritt tagħha li teżerċita l-professjoni tagħha b’mod liberu u sigur. Il-bord ikkonkluda li l-Pulizija naqset milli tkejjel kif xieraq ir-riskji li kienet qed tiffaċċja dejjem aktar is-Sinjura Caruana Galizia b’mod partikolari wara l-investigazzjonijiet tagħha fil-Panama Papers u li l-Istat għandu jirrimedja din is-sitwazzjoni b’impatt fuq is-sikurezza tal-ġurnalisti f’Malta. Ir-rapport jikkonkludi li l-media tas-servizz pubbliku naqset milli twettaq il-missjoni tas-servizz pubbliku tagħha minħabba n-nuqqas tagħha li tirrapporta b’mod korrett u adegwat dwar l-allegazzjonijiet serji ta’ korruzzjoni li kienu skoperti minn ġurnalisti investigattivi, inkluża s-Sinjura Caruana Galizia. Konsegwentement, il-bord jirrakkomanda li jiġu emendati d-dispożizzjonijiet kostituzzjonali rilevanti li jirregolaw il-mandat tal-Awtorità tax-Xandir, b’mod partikolari fir-rigward tal-media tas-servizz pubbliku. Barra minn hekk, ir-rapport jirrakkomanda riforma tal-Att dwar il-Libertà tal-Informazzjoni biex tiġi evitata l-prattika komuni ta’ rifjuti arbitrarji mill-awtoritajiet pubbliċi ta’ talbiet għal aċċess għal informazzjoni miżmuma minnhom, l-adozzjoni ta’ leġiżlazzjoni adegwata anti-SLAPP (Kawżi Strateġiċi Kontra l-Parteċipazzjoni Pubblika), u l-projbizzjoni ta’ każijiet frivoli ta’ libell kontra ġurnalisti minn persuni fil-poter. Il-bord jirrakkomanda l-istabbiliment ta’ sistema mmirata biex tiżgura distribuzzjoni ġusta, ekwa u nondiskriminatorja tad-dħul mir-reklamar tal-istat biex jiġu miġġielda r-riskji ta’ pressjoni u kontroll politiku. Wara l-pubblikazzjoni tar-rapport tal-bord ta’ inkjesta, il-Gvern ippropona għadd ta’ riformi biex jiġu indirizzati ċerti rakkomandazzjonijiet. Il-Gvern kellu konsultazzjonijiet ma’ ċerti partijiet ikkonċernati u ppreżenta għadd ta’ abbozzi ta’ emendi leġiżlattivi. Fil-11 ta’ Jannar 2022, huwa stabbilixxa Kumitat ta’ Esperti dwar il-Media biex isegwi l-kwistjoni. Il-Kumitat ingħata l-kompitu li janalizza l-ġurnaliżmu u s-settur tal-media f’Malta; jissottolinja oqsma li jeħtieġu żvilupp; jagħmel rakkomandazzjonijiet lill-Prim Ministru u jeżamina l-abbozz ta’ emendi leġiżlattivi mħejjija mill-Gvern. L-abbozz ta’ emendi leġiżlattivi ppreżentati mill-Gvern jikkonċerna dispożizzjoni anti-SLAPP; emendi għall-Media and Defamation Act relatati mat-twaqqif ta’ każijiet ta’ malafama wara l-mewt tal-konvenut u mal-mument tal-ħlas tat-tariffi tal-qorti mill-konvenut; emenda għall-Kodiċi Kriminali li żżid il-kastig għal reati meta jitwettqu kontra ġurnalisti waqt li jkunu qed jeżerċitaw il-professjoni tagħhom u emenda għall-Artikolu 41 tal-Kostituzzjoni biex tinkludi speċifikament referenza għal-libertà u l-pluraliżmu tal-media u l-istatus tal-ġurnalisti. Dawn l-abbozzi ta’ emendi, jekk jiġu adottati, itejbu ċerti aspetti proċedurali tal-liġi dwar il-malafama u jirrikonoxxu speċifikament l-istatus tal-ġurnalisti fil-Kodiċi Kriminali u l-Kostituzzjoni. Il-Kumitat ta’ Esperti inizjalment ingħata xahrejn biex jikkonkludi l-ħidma tiegħu u jippreżenta rapport. L-NGOs internazzjonali u Maltin esprimew tħassib fir-rigward ta’ proċess ta’ konsultazzjoni li jidher li kien selettiv u mhux kompletament trasparenti minkejja l-fatt li din hija kwistjoni ta’ interess pubbliku wiesa’. Ma kien hemm l-ebda żvilupp fir-rigward tal-qafas leġiżlattiv li jistabbilixxi l-Awtorità tax-Xandir. Minħabba r-responsabbiltajiet definiti b’mod ċar u l-operazzjonijiet trasparenti tal-Awtorità tax-Xandir, il-Media Pluralism Monitor 2022 iżomm il-punteġġ ta’ riskju baxx tiegħu f’termini tal-indipendenza u l-effettività tal-awtorità filwaqt li sab li l-fatt li l-membri kollha tal-bord huma maħtura politikament huwa problematiku . Filwaqt li jtenni l-analiżi tiegħu li saret fis-snin preċedenti, l-MPM 2022 jiddikjara li l-Awtorità tax-Xandir prinċipalment timmonitorja u tirregola l-media tas-servizz pubbliku (jiġifieri s-Servizzi tax-Xandir Pubbliku - PBS). Dan ifisser li ż-żewġ mezzi tax-xandir ewlenin l-oħra - li huma proprjetà tal-Partit Laburista u tal-Partit Nazzjonalista rispettivament – jitqiesu “li jibbilanċjaw lil xulxin b’mod editorjali”, u b’hekk effettivament jikkontribwixxu għal xenarju medjatiku polarizzat. Ir-rapport ta’ inkjesta pubblika kkonkluda speċifikament li l-kunċett ta’ imparzjalità huwa interpretat b’mod żbaljat mill-Awtorità tax-Xandir u l-kawża kostituzzjonali mressqa biex tiġi kkontestata din is-sitwazzjoni għadha għaddejja. Ma kien hemm l-ebda żvilupp fir-rigward tat-trasparenza tas-sjieda tal-media. Kif spjegat f’rapporti preċedenti, l-Awtorità tax-Xandir tiġbor informazzjoni dwar is-sjieda relatata mal-mezzi tax-xandir filwaqt li ma jeżisti l-ebda obbligu speċifiku li bih il-kumpaniji tal-media huma meħtieġa jippubblikaw l-istrutturi tas-sjieda tagħhom fuq is-sit web tagħhom jew f’rekords u dokumenti li huma aċċessibbli għall-pubbliku, li jmorru lil hinn mill-obbligi li jiġu elenkati d-diretturi tal-kumpanija u l-parteċipazzjoni azzjonarja stipulati fl-Att dwar il-Kumpaniji. Ma kien hemm l-ebda żvilupp fir-rigward tal-oqfsa leġiżlattivi jew ta’ politika li jirregolaw it-trasparenza tas-sjieda tal-media u ma hija ppjanata l-ebda bidla leġiżlattiva. Konsegwentement, l-MPM 2022 iżżomm il-punteġġ ta’ riskju medju tagħha f’dan il-qasam. Il-linji gwida dwar ir-reklamar tal-gvern u l-materjal promozzjonali proposti mill-Kummissarju għall-Istandards fil-Ħajja Pubblika daħlu fis-seħħ iżda hemm nuqqas ta’ qafas legali għal reklamar trasparenti tal-istat. Kif innutat fir-Rapport tal-2021, in-nuqqas ta’ qafas legali li jirregola r-reklamar tal-istat għadu jipprovdi lok għal abbuż. Adottati f’Awwissu 2021, il-linji gwida jipprovdu gwida lill-ministri bil-ħsieb li jiġi evitat l-użu mhux xieraq ta’ fondi pubbliċi fil-produzzjoni, il-pubblikazzjoni jew id-distribuzzjoni ta’ reklamar u materjal promozzjonali mill-Gvern jew għalih. Il-linji gwida huma mmirati biex jiżguraw li l-ministri ma jonfqux fondi pubbliċi fuq pubbliċità personali jew politika u jistabbilixxu ċerti standards fir-rigward tal-kwalità u n-natura tal-kontenut ta’ tali materjal. Filwaqt li l-linji gwida jistabbilixxu li “l-finanzjament pubbliku għandu jkun dirett lejn il-media għal skopijiet ta’ reklamar abbażi ta’ kriterji ġusti u oġġettivi”, fil-fatt dawn ma jistabbilixxux qafas leġiżlattiv ġdid għad-distribuzzjoni trasparenti u ekwa tad-dħul mir-reklamar tal-istat iżda, pjuttost, jipprovdu ċarezza dwar kif il-Kummissarju se jinterpreta l-leġiżlazzjoni eżistenti u l-Kodiċi ta’ Etika Ministerjali b’rabta mar-reklamar tal-Gvern u l-materjal promozzjonali. . Ir-rieżami tal-qafas legali li jippermetti l-aċċess għall-informazzjoni miżmuma mill-awtoritajiet pubbliċi għadu pendenti. Filwaqt li l-Istitut tal-Ġurnalisti Maltin (IGM), diversi NGOs u l-MPM 2022 jirrapportaw li l-ġurnalisti komplew jiltaqgħu b’mod konsistenti ma’ diffikultajiet meta jitolbu tali aċċess, minħabba għadd kbir ta’ rifjuti, dewmien sinifikanti u nuqqas ta’ tweġiba, ir-rieżami mill-gvern tal-kwistjoni għadu għaddej. Għal dawn ir-raġunijiet l-MPM 2022 żamm punteġġ ta’ riskju medju relattivament għoli (61 %) għal dan il-qasam. L-Att dwar ix-Xandir jistabbilixxi qafas bażiku għall-istabbiliment tal-media tas-servizz pubbliku f’Malta. L-Att dwar ix-Xandir jipprovdi l-qafas leġiżlattiv għall-istabbiliment ta’ kumpanija, proprjetà tal-Gvern, għall-forniment ta’ servizzi tax-xandir pubbliku. L-Att jistabbilixxi li l-Gvern jista’, permezz ta’ kumpanija maħtura mill-Ministru bħala kumpanija li tipprovdi servizzi tax-xandir pubbliku, jippossjedi, jikkontrolla jew ikun editorjalment responsabbli għas-servizzi tat-televiżjoni u tar-radju madwar il-pajjiż kollu. Barra minn hekk, l-Att jiddefinixxi “servizz b’objettiv ta’ interess ġenerali”. Il-bord tad-diretturi tal-kumpanija li bħalissa hija nnominata, il-PBS, huwa nnominat kompletament mill-Gvern, filwaqt li bord editorjali separat huwa magħmul minn president, żewġ membri votanti u minn tlieta sa erba’ membri mingħajr vot li jirrappreżentaw il-maniġment. Id-dħul tal-PBS ġej mir-reklamar kummerċjali u mir-reklamar tal-istat (70 %) u mill-allokazzjonijiet baġitarji annwali (30 %). Il-Media Pluralism Monitor konsistentement qieset l-indipendenza tal-governanza u l-finanzjament tas-servizz pubbliku bħala qasam li jippreżenta riskju għoli ħafna, peress li “l-gvern għandu influwenza sinifikanti u diretta fuq l-istrutturi tal-media tas-servizz pubbliku, fid-dawl tal-fatt li l-membri tal-bord tad-diretturi tiegħu kif ukoll il-bord editorjali tiegħu jinħatru mill-istat, u l-persunal ewlieni tat-teħid tad-deċiżjonijiet jinħatar ukoll mill-Ministru kkonċernat, li jagħmlu partikolarment vulnerabbli għall-influwenza politika”. Il-ġurnalisti jkomplu jiffaċċjaw sfidi fl-eżerċizzju tal-professjoni tagħhom. Dan ġie kkonfermat mill-ġurnalisti, l-IGM kif ukoll diversi NGOs u MPM 2022 iżomm il-punteġġ ta’ riskju medju tiegħu għal dan il-qasam. Il-Gvern ħejja abbozz ta’ emendi leġiżlattivi, li għadhom qed jiġu kkunsidrati mill-Kumitat ta’ Esperti dwar il-Media, biex jindirizza ċertu tħassib imqajjem mill-Inkjesta Pubblika dwar il-protezzjoni tal-ġurnalisti u atturi oħra tal-media. Il-Pjattaforma tal-Kunsill tal-Ewropa għall-promozzjoni tal-protezzjoni tal-ġurnaliżmu u s-sikurezza tal-ġurnalisti rrappurtat tliet twissijiet ġodda u twissija waħda li għadha għaddejja mill-pubblikazzjoni tal-aħħar rapport dwar l-istat tad-dritt, relatat ma’ żewġ kampanji ta’ spoofing minn individwi mhux magħrufa; It-tkomplija tat-theddida ta’ azzjoni legali minn ditta legali bbażata fir-Renju Unit ibbażata fuq leġiżlazzjoni dwar il-protezzjoni tad-data kontra gazzetta Maltija; ġurnalist li kien meħtieġ jgħaddi l-mowbajl tiegħu lil uffiċjal tas-sigurtà tal-qorti u l-immirar ta’ blogger matul il-kampanja elettorali tal-partit fil-gvern. Il-forza tal-Pulizija ta’ Malta fittxet l-assistenza tal-kontropartijiet Brittaniċi u Taljani u l-Aġenzija tal-Unjoni Ewropea għat-Taħriġ fl-Infurzar tal-Liġi (CEPOL) biex tiffaċilita l-kondiviżjoni ta’ informazzjoni, għarfien espert u l-aħjar prattiki relatati mas-sikurezza tal-ġurnalisti. Barra minn hekk, biħsiebha tiffirma Memorandum ta’ Qbil mal-IGM dwar il-kwistjoni u bdiet Proċedura Operattiva Standard relatata mal-protezzjoni ta’ ġurnalisti, atturi tal-media u personalitajiet pubbliċi f’riskju. F’Awwissu 2021, allegat moħħ wara l-qtil tas-Sinjura Caruana Galizia ġie akkużat bl-assassinju fuq akkużi ta’ kompliċità f’qtil u assoċjazzjoni kriminali u l-proċedimenti kriminali għadhom għaddejjin. IV. Kwistjonijiet Istituzzjonali oħra relatati mal-Kontrolli u Bilanċi Malta hija repubblika parlamentari fejn il-poter leġiżlattiv huwa vestit fil-Kamra tar-Rappreżentanti, Parlament unikamerali elett għal mandat ta’ ħames snin. L-awtorità eżekuttiva hija f’idejn il-President elett mill-Parlament, u l-Kabinett immexxi mill-Prim Ministru. Il-ministri kollha tal-Gvern, inkluż il-Prim Ministru, iridu jkunu membri tal-Parlament. Il-Qorti Kostituzzjonali tisma’ appelli minn deċiżjonijiet ta’ qrati oħra dwar kwistjonijiet relatati mal-interpretazzjoni tal-Kostituzzjoni u dwar il-validità tal-liġijiet, kif ukoll appelli minn deċiżjonijiet dwar allegat ksur tad-drittijiet fundamentali tal-bniedem. Il-Kostituzzjoni tistabbilixxi għadd ta’ awtoritajiet indipendenti, inkluż l-Uffiċċju tal-Ombudsperson. Ir-rapporti tal-valutazzjoni tal-impatt huma obbligatorji iżda n-nuqqas ta’ proċess formalizzat għall-parteċipazzjoni pubblika fil-proċess leġiżlattiv iqajjem tħassib. F’Malta, ma hemm l-ebda regola jew linja gwida dwar il-parteċipazzjoni pubblika fl-abbozzar tal-liġijiet. Fil-prattika, jeżistu diversi mezzi ta’ konsultazzjoni mal-pubbliku, iżda huma soġġetti għad-diskrezzjoni tal-Ministeru inkarigat mit-tħejjija tal-inizjattiva. Barra minn hekk, meta jkunu jeżistu konsultazzjonijiet pubbliċi, dawn mhux dejjem jiġu ppubblikati online fil-ħin u b’mod faċilment aċċessibbli. Ġew introdotti emendi legali sabiex il-biċċiet kollha tal-leġiżlazzjoni primarja u sussidjarja issa jridu jkunu akkumpanjati minn rapport obbligatorju dwar il-valutazzjoni tal-impatt. Dawn ir-rapporti jeħtieġ li jiġu riveduti mill-Unità tal-Leġiżlazzjoni fl-Uffiċċju tal-Avukat tal-Istat, għalkemm ir-reviżjoni hija limitata għal aspetti formali u mhux ibbażata fuq valutazzjoni tal-kwalità tal-leġiżlazzjoni. Ladarba l-proposti leġiżlattivi jkunu qed jiġu diskussi fil-Parlament, hemm prattika li l-partijiet ikkonċernati jiġu mistiedna għal-laqgħat tal-Kumitati Parlamentari biex jippreżentaw il-fehmiet tagħhom matul l-Istadju tal-Kumitat. Madankollu, din il-prattika hija soġġetta għal deċiżjoni mill-President ta’ kull Kumitat, u mhijiex sistematika jew regolata minn regoli ċari. F’dan il-kuntest, il-partijiet ikkonċernati kkritikaw in-nuqqas ta’ konsultazzjoni fit-tħejjija ta’ għadd ta’ proposti leġiżlattivi, filwaqt li tennew it-tħassib rifless fir-Rapporti tal-2020 u tal-2021 dwar l-Istat tad-Dritt. Barra minn hekk, grupp ta’ organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili indirizza ittra lill-Prim Ministru, fejn esprima tħassib dwar il-livell baxx ta’ involviment tas-soċjetà ċivili fit-tfassil tal-politika, b’mod partikolari dwar in-nuqqas ta’ impenn u impenn għall-obbligi bħala membru tas-Sħubija tal-Gvern Miftuħ. Il-Konvenzjoni Kostituzzjonali mmexxija mill-President għadha sospiża mill-bidu tal-pandemija tal-COVID-19. Kif imsemmi fir-Rapport tal-2021 dwar l-Istat tad-Dritt, il-Gvern ħabbar l-intenzjoni tiegħu li jniedi l-Konvenzjoni Kostituzzjonali hekk kif is-sitwazzjoni pandemika tippermetti. Fost il-kwistjonijiet li l-Konvenzjoni tkun mistennija tindirizza hemm tħassib dwar il-proċeduri tal-ħatra ta’ korpi bħall-Kummissjoni Elettorali, il-Kummissjoni tas-Servizz Pubbliku, l-Awtorità tax-Xandir, il-Bank Ċentrali ta’ Malta u l-Kummissarju għall-Informazzjoni u l-Protezzjoni tad-Data, kif ukoll riflessjoni dwar ir-rwol tal-Parlament. Kif innutat fir-Rapport tal-2020 dwar l-Istat tad-Dritt, il-Kummissjoni ta’ Venezja sabet li l-Parlament Malti jeħtieġ li jissaħħaħ biex ikun kontroll effettiv fuq il-Gvern u rrakkomandat li s-sistema tinbidel sabiex tipprovdi għal xogħol u ħlas full-time tal-membri. L-Ombudsman jibqa’ jwettaq il-mandat tiegħu sakemm jintlaħaq ftehim fil-Parlament biex jaħtar persuna ġdida biex tokkupa tali rwol u l-abbozz ta’ liġi li jistabbilixxi Kummissjoni għad-Drittijiet tal-Bniedem u l-Ugwaljanza għadu qed jiġi diskuss fil-Parlament. Il-mandat tal-Ombudsman skada fis-16 ta’ Marzu 2021. Minn dakinhar, saru konsultazzjonijiet bejn il-Prim Ministru u l-Mexxej tal-Oppożizzjoni għall-għażla tas-suċċessur tiegħu, iżda ma ntlaħaq l-ebda ftehim. Il-liġi tipprevedi li sakemm l-Uffiċċju tal-Ombudsman ma jsirx vakanti qabel ma jiskadi l-ewwel mandat tal-Ombudsman, il-persuna maħtura bħala Ombudsman għandha tibqa’ fil-kariga sakemm jinħatar suċċessur. Għalhekk, l-Ombudsperson kompla jeżerċita dmirijietu b’mod temporanju, għalkemm id-dewmien fit-tiġdid ġie identifikat bħala li jikkawża inċertezza u apprensjoni; in-nuqqas ta’ mekkaniżmu kontra l-imblokk għat-tiġdid ġie enfasizzat ukoll mill-President ta’ Malta. Barra minn hekk, il-proposta biex tiġi stabbilita istituzzjoni nazzjonali tad-drittijiet tal-bniedem ilha pendenti fil-Parlament mill-2019 u ma sar l-ebda progress sinifikanti minn dak iż-żmien ’l hawn. L-istabbiliment ta’ istituzzjoni bħal din iwieġeb għall-impenji meħuda skont il-Prinċipji ta’ Pariġi tan-NU. Ma kien hemm l-ebda progress fl-iżgurar ta’ segwitu konsistenti tas-sentenzi tal-Qorti Kostituzzjonali fejn jinstab li l-liġijiet mhumiex kostituzzjonali. Skont l-ordni kostituzzjonali Maltija, is-sentenzi tal-Qorti Kostituzzjonali ma għandhomx effett erga omnes u għalhekk il-liġijiet li jinstab li huma antikostituzzjonali jibqgħu fis-seħħ sakemm il-Parlament jirrevokahom. Filwaqt li n-nuqqas ta’ konsistenza min-naħa tal-Parlament biex jagħti segwitu għas-sentenzi tal-Qorti Kostituzzjonali tqajjem bħala kwistjoni mill-Kummissjoni ta’ Venezja, ma hemm l-ebda pjan mill-Gvern biex jindirizza din is-sitwazzjoni. Fl-1 ta’ Jannar 2022, Malta kellha 13-il sentenza ewlenija tal-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem sakemm tiġi implimentata. F’dak iż-żmien, ir-rata ta’ sentenzi ewlenin ta’ Malta mill-aħħar 10 snin li baqgħu pendenti kienet ta’ 45 % u ż-żmien medju li s-sentenzi kienu qed jistennew l-implimentazzjoni kien ta’ 5 snin u xahar. L-eqdem sentenza ewlenija, li ilha tistenna biex tiġi implimentata għal 16-il sena, tikkonċerna r-restrizzjonijiet sproporzjonati għad-drittijiet tal-proprjetà. Fl-1 ta’ Lulju 2022, l-għadd ta’ sentenzi ewlenin li qed jistennew l-implimentazzjoni żdied għal 14 . Inħatar Kummissarju ġdid għall-Organizzazzjonijiet Volontarji. Wara r-riżenja tal-predeċessur tiegħu fl-1 ta’ Lulju 2021, fit-3 ta’ Awwissu 2021 inħatar Kummissarju ġdid għall-Organizzazzjonijiet Volontarji. Il-President ta’ Malta nieda proċess intitolat “VO Plus Convention” u talab lill-Kummissarju għall-Organizzazzjonijiet Volontarji biex iwettaq proċess konsultattiv bil-għan li jinbena settur volontarju aktar sostenibbli, inklużi bidliet legali possibbli.

Ġie indirizzat it-tħassib dwar l-aċċess tal-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili għall-finanzjament. Barra minn hekk, fid-9 ta’ Novembru 2021, ġew introdotti żewġ avviżi legali li jemendaw l-Att dwar l-Organizzazzjonijiet Volontarji. L-avviżi legali rrevokaw l-obbligu tal-kollettur li jkun irreġistrat mal-Kummissarju għall-Organizzazzjonijiet Volontarji, u b’hekk naqqsu l-livell ta’ diskrezzjoni tal-Kummissarju. Dawn l-emendi huma milqugħa, peress li jindirizzaw it-tħassib imqajjem preċedentement mill-partijiet ikkonċernati u riflessi fir-Rapport tal-2021 dwar l-Istat tad-Dritt. Madankollu, l-ispazju tas-soċjetà ċivili għadu jitqies bħala ristrett. Qed jiġu implimentati diversi inizjattivi mill-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili li għandhom l-għan li jippromwovu l-istat tad-dritt u jsaħħu l-aċċess għall-ġustizzja. F’Settembru 2021, il-Fondazzjoni Daphne Caruana Galizia nediet in-Netwerk ta’ Litigazzjoni ta’ Interess Pubbliku (PILN), netwerk ta’ avukati tal-litigazzjoni ta’ interess pubbliku mmirat biex tiżdied is-sensibilizzazzjoni dwar il-politika u s-sistemi legali bbażati fuq l-istat tad-dritt u r-rispett għad-drittijiet tal-bniedem. L-objettiv tan-netwerk huwa li jippromwovi l-aċċess għall-ġustizzja għall-vittmi ta’ diskriminazzjoni, ksur tad-drittijiet tal-bniedem, abbuż tal-poter, u kollużjoni tal-istat f’attività kriminali permezz tal-istabbiliment ta’ qafas ta’ appoġġ ta’ kawżi legali biex tinkiseb riforma istituzzjonali u responsabbiltà. Barra minn hekk, il-Fondazzjoni Aditus qed timplimenta l-proġett “Tisħiħ tal-Aċċess għall-Ġustizzja għal Protezzjoni Mtejba tad-Drittijiet tal-Bniedem”. Anness I: Lista ta’ sorsi f’ordni alfabetika* * Il-lista ta’ kontribuzzjonijiet riċevuti fil-kuntest tal-konsultazzjoni għar-rapport tal-2022 dwar l-Istat tad-Dritt tinsab fuq https://ec.europa.eu/info/publications/2022-rule-law-report-targeted-stakeholder-consultation_en . Il-Fondazzjoni Aditus (2022), Kontribut mill-Fondazzjoni Aditus għar-Rapport tal-2021 dwar l-Istat tad-Dritt. Il-Fondazzjoni Aditus (2022), Tisħiħ tal-Aċċess għall-Ġustizzja għal Protezzjoni Mtejba tad-Drittijiet tal-Bniedem https://aditus.org.mt/our-work/projects/strenghtening-access-to-justice-for-improved-human-rights-protection/#.Yl_R7MhBxPb . L-Assoċjazzjoni tal-Imħallfin u l-Magistrati ta’ Malta (2021), Artiklu tal-istampa Court: a critical situation. L-Assoċjazzjoni tal-Imħallfin u l-Maġistrati ta’ Malta (2021), Stqarrija tat-23 ta’ Awwissu 2021 https://timesofmalta.com/articles/view/court-a-critical-situation-mr-justice-francesco-depasquale.895198 . Bord ta’ Inkjesta (2021), Rapport tal-Inkjesta Pubblika Daphne Caruana Galizia https://www.documentcloud.org/documents/21114883-public-inquiry-report-en . Centre for Media Pluralism and Media Freedom, Monitoring Media Pluralism in the Digital Era in the year 2021 (2022) Country report: Malta. Civicus, Monitor li jsegwi l-ispazju ċiviku – Malta https://monitor.civicus.org/country/malta/ . Organizzazzjonijiet ċivili (Il-Fondazzjoni Daphne Caruana Galizia, il-Fondazzjoni Aditus, SOS Malta, il-Fondazzjoni Integra, KOPIN, Repubblika) (2021) Ittra lill-Prim Ministru Abela tas-17 ta’ Ġunju 2021 https://cdn-others.timesofmalta.com/e0023d7ca8182d0baec60b731c446c8f86a202c9.pdf . Il-Kunsill Konsultattiv tal-Imħallfin Ewropej (CCJE), Opinjoni Nru 19 (2016), the Role of Court Presidents Il-Kunsill tal-Ewropa: Il-Kumitat tal-Ministri (2010), ir-Rakkomandazzjoni CM/Rec (2010) 12 tal-Kumitat tal-Ministri lill-Istati Membri dwar l-imħallfin: indipendenza, effiċjenza u responsabbiltajiet. Il-Kunsill tal-Ewropa: Il-Kummissjoni ta’ Venezja (2018), Opinion on Constitutional arrangements and separation of powers and the independence of the judiciary and law enforcement CDL-AD(2018)028-e https://www.venice.coe.int/webforms/documents/?pdf=CDL-AD(2018)028-e . Il-Kunsill tal-Ewropa: Il-Kummissjoni ta’ Venezja (2020), Opinion of 8 October 2020 on Malta - Opinion on ten Acts and bills implementing legislative proposals subject of Opinion CDLAD(2020)006 - CDL-AD(2020)019-e https://www.venice.coe.int/webforms/documents/?pdf=CDL-AD(2020)019-e) . Il-Kunsill tal-Ewropa: Il-Kummissjoni ta’ Venezja (2020), Opinion on proposed legislative changes CDLAD(2020)006 https://www.venice.coe.int/webforms/documents/?pdf=CDL-AD(2020)006-e . Il-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea, is-sentenza tal-20 ta’ April 2021, Repubblika, C-896/19, EU:C:2021:311. Il-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea, is-sentenza tat-2 ta’ Marzu 2021, AB et al., C-824/18, EU:C:2021:153. L-Aġenzija tas-Servizzi tal-Qorti (2021), Dritt li Tintesa (Linji Gwida) https://ecourts.gov.mt/onlineservices/RightToBeForgotten .

Il-Fondazzjoni Daphne Caruana Galizia (2022), Kontribut bil-miktub riċevut mill-Fondazzjoni Daphne Caruana Galizia fil-kuntest taż-żjara tal-pajjiż f’Malta. Id-Direttorat Ġenerali għall-Komunikazzjoni (2022), Ewrobarometru Flash 507: l-attitudnijiet tan-negozji lejn il-korruzzjoni fl-UE. Id-Direttorat Ġenerali għall-Komunikazzjoni (2022), Ewrobarometru Speċjali 523: korruzzjoni. Il-Kummissjoni Ewropea (2020), Ir-rapport dwar l-Istat tad-Dritt, il-Kapitolu tal-Pajjiż dwar is-sitwazzjoni tal-istat tad-dritt f’Malta. Il-Kummissjoni Ewropea (2021), ir-Rapport tal-2021 dwar l-Istat tad-Dritt, il-Kapitolu tal-Pajjiż dwar is-sitwazzjoni tal-istat tad-dritt ta’ Malta. Il-Kummissjoni Ewropea (2022), it-Tabella ta’ Valutazzjoni tal-Ġustizzja tal-UE tal-2022. Il-Kummissjoni Ewropea (2022), Rakkomandazzjoni tal-Kummissjoni dwar passi immedjati fil-kuntest tal-invażjoni Russa tal-Ukrajna fir-rigward ta’ skemi ta’ ċittadinanza b’investiment u skemi ta’ residenza għall-investituri, C(2022) 2028 final. Il-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem, sentenza tas-26 ta’ Settembru 2006, Ghigo vs Malta, 31122/05. In-Netwerk Ewropew tal-Implimentazzjoni (2022), Kontribut min-Netwerk Ewropew għall-Implimentazzjoni għar-Rapport tal-2022 dwar l-Istat tad-Dritt. In-Netwerk Ewropew tal-Kunsilli għall-Ġudikatura (2009), Riżoluzzjoni dwar it-Trasparenza u l-Aċċess għall-Ġustizzja https://encj.eu/images/stories/pdf/opinions/resolutionbucharest29may_final.pdf . Franet, The People for Change Foundation (2022), Country research - Legal environment and space of civil society organisations in supporting fundamental rights – Malta, Vienna, EU Agency for Fundamental Rights, https://fra.europa.eu/en/publication/2022/civic-space-2022-update#country-related . GRECO (2019), Fifth Evaluation Round – Evaluation Report on Malta on preventing corruption and promoting integrity in central governments (top executive functions) and law enforcement agencies. GRECO (2022) Fifth Evaluation Round – Compliance Report on Malta on Preventing corruption and promoting integrity in central governments (top executive functions) and law enforcement agencies. Il-Gvern Malti (2021), Strateġija Diġitali għall-Ġustizzja 2022-2027 https://justice.gov.mt/mt/justice/Pages/DigitalJusticeStrategy.aspx . Il-Gvern ta’ Malta (2022), Establishment of A Committee Of Experts On Media, Information Note, 11 January 2022 https://www.gov.mt/en/Government/DOI/Press%20Releases/PublishingImages/Pages/2022/01/11/pr220024/pr220024a.pdf . Uffiċċju tal-President tar-Repubblika (2021), Diskors mill-President ta’ Malta George Vella fl-okkażjoni ta’ Jum ir-Repubblika https://president.gov.mt/diskors-mill-president-ta-malta-george-vella-fl-okkazjoni-ta-jum-ir-repubblika/ Repubblika (2022), Kontribut bil-miktub li rċeviet ir-Repubblika fil-kuntest taż-żjara tal-pajjiż f’Malta.

Transparency International (2021), Corruption Perceptions Index 2020. In-Nazzjonijiet Uniti (1993), Resolution 48/134 of the General Assembly of the United Nations of 20 December 1993. Anness II: Żjara tal-pajjiż f’Malta Is-servizzi tal-Kummissjoni kellhom laqgħat virtwali f’April 2022 ma’: ·Akkademiċi ·L-Assoċjazzjoni tal-Imħallfin u tal-Maġistrati ta’ Malta ·L-Awditur Ġenerali ·Il-Fondazzjoni Aditus ·Il-Kamra tal-Avukati ·Il-Kummissarju għall-Istandards fil-Ħajja Pubblika ·Il-Kummissarju għall-Organizzazzjonijiet Volontarji ·L-Aġenzija tas-Servizz tal-Qorti ·Il-Fondazzjoni Daphne Caruana Galizia ·It-Tribunal Industrijali ·Il-Kummissarju tal-Informazzjoni u l-Protezzjoni tad-Data ·Id-dipartiment tal-Awditjar Intern u l-Investigazzjonijiet ·L-Istitut tal-Ġurnalisti Maltin ·Legal Aid Malta ·Il-Ministeru għall-Affarijiet Barranin u Ewropej u l-Kummerċ ·Il-Ministeru għall-Ġustizzja

·L-Uffiċċju tal-Avukat Ġenerali ·Il-Kummissjoni Permanenti kontra l-Korruzzjoni ·Il-Pulizija: Id-Dipartiment għall-Investigazzjonijiet ta’ Reati Finanzjarji ·Public Broadcasting Services Limited ·Il-Kummissjoni tas-Servizz Pubbliku ·Repubblika ·Is-Segretarjat tal-Parlament ·L-Avukat tal-Istat * Il-Kummissjoni ltaqgħet ukoll mal-organizzazzjonijiet li ġejjin f’għadd ta’ laqgħat orizzontali: ·Amnesty International ·Article 19 ·Civil Liberties Union for Europe ·Civil Society Europe ·European Centre for Press and Media Freedom ·European Civic Forum ·European Federation of Journalists ·European Partnership for Democracy ·European Youth Forum ·Free Press Unlimited ·Human Rights Watch