MT Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea C 81/102

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “Il-Komunikazzjoni tal-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew, lill-Kunsill, lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew u lill-Kumitat tar-Reġjuni dwar l-analiżi ta’ nofs it-terminu tal-implimentazzjoni tal-Istrateġija dwar is-Suq Uniku Diġitali — Suq Uniku Diġitali Konness għal kulħadd”

[COM(2017) 228 final]

(2018/C 081/14)

Relatur: Antonio LONGO

Konsultazzjoni Il-Kummissjoni Ewropea, 5.7.2017 Bażi legali Artikolu 304 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropa Sezzjoni kompetenti Is-Suq Uniku, il-Produzzjoni u l-Konsum Adottata fis-sezzjoni 4.10.2017 Adottata fis-sessjoni plenarja 18.10.2017 Sessjoni plenarja Nru 529 Riżultat tal-votazzjoni (favur/kontra/astensjonijiet) 111/0/0

1. Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

1.1. Il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew (KESE) jappoġġja l-proposta li tiġi riveduta l-Istrateġija għal Suq Uniku Diġitali, filwaqt li jirrikonoxxi l-isforzi li saru mill-Kummissjoni f’termini tal-inizjattiva leġislattiva sabiex jintlaħqu l-objettivi tal-UE fil-qasam tat-tkabbir teknoloġiku, ekonomiku u soċjali.

1.2. Madankollu, il-KESE jesprimi t-tħassib tiegħu dwar id-dewmien fl-adozzjoni u l-implimentazzjoni tal-35 azzjoni u inizjattiva leġislattiva preżentati, li jista’ jaggrava d-distakk teknoloġiku u l-kompetittività tal-UE fir-rigward tal-kompetituri globali.

1.3. Il-KESE jappoġġja l-proposta tal-Kummissjoni biex tikkompleta l-Istrateġija għal Suq Uniku Diġitali bi tliet inizjattivi leġislattivi ġodda dwar il-pjattaformi online, l-ekonomija Ewropea tad-data u ċ-ċibersigurtà. Il-Kumitat jirrakkomanda f’dan ir-rigward, approċċ olistiku li jieħu kont tal-bżonnijiet għat-tisħiħ tal-kompetittività u għall-protezzjoni tad-drittijiet diġitali kemm fis-suq intern kif ukoll f’pajjiżi terzi.

1.4. Il-Kumitat jinsisti fuq il-ħtieġa li tissaħħaħ id-dimensjoni soċjali (1) tal-Istrateġija għal Suq Uniku Diġitali. Huwa biss permezz ta’ governanza fil-livell Ewropew li tinvolvi lill-gvernijiet nazzjonali, l-imsieħba soċjali u s-soċjetà ċivili kollha kemm hi li jistgħu jiġu indirizzati l-isfidi u r-riskji tar-rivoluzzjoni diġitali, filwaqt li jiġu protetti l-individwi vulnerabbli u jiġu offruti aktar opportunitajiet liċ-ċittadini u n-negozji.

1.5. Il-KESE jittama li, filwaqt li tirrispetta l-kompetenzi nazzjonali f’dan ir-rigward, l-UE tippromovi pjan ewlieni għall-edukazzjoni u t-taħriġ diġitali sabiex iċ-ċittadini kollha jiġu offruti strumenti tal-għarfien biex jiffaċċjaw aħjar it-tranżizzjoni. Il-pjan għandu jkopri t-tipi u l-livelli kollha tal-edukazzjoni, ibda mit-taħriġ tal-għalliema, u r-reviżjoni tal-programmi u t-tagħlim, u għandu jkun relatat mill-qrib ma’ sistema ta’ taħriġ kontinwu intiża li taġġorna jew tikkonverti l-ħiliet tal-ħaddiema. Għandha tingħata attenzjoni partikolari wkoll lill-maniġers permezz tat-tnedija ta’ korsijiet ta’ taħriġ ta’ livell għoli f’kollaborazzjoni mal-universitajiet.

1.6. Ir-rivoluzzjoni diġitali ser titrasforma x-xogħol fl-aspetti kollha tiegħu: l-organizzazzjoni, il-postijiet, il-kompiti, il-ħinijiet, il-kundizzjonijiet u l-kuntratti. Il-KESE jqis li d-djalogu soċjali jista’ jaqdi rwol ewlieni f’dan il-kuntest, u jistieden lill-Kummissjoni twitti t-triq flimkien mal-imsieħba soċjali biex jikkunsidraw il-prospetti fuq perjodu ta’ żmien medju u twil u jidentifikaw azzjonijiet reżiljenti biex jiżguraw pagi diċenti, impjiegi ta’ kwalità, bilanċ bejn il-ħajja tax-xogħol u dik tal-familja u l-aċċess ġenerali għas-sigurtà soċjali.

1.7. Il-KESE jilqa’ b’sodisfazzjon il-kisbiet reċenti fis-settur diġitali, iżda jistieden lill-istituzzjonijiet Ewropej u nazzjonali jissorveljaw l-implimentazzjoni korretta u sħiħa tal-leġislazzjoni (pereżempju: it-tneħħija tat-tariffi tar-roaming bl-imnut) u jkomplu jaħdmu sabiex inaqqsu l-frammentazzjoni u d-distorsjonijiet. F’dan il-kuntest il-KESE jirrakkomanda li l-Kummissjoni tippubblika mill-aktar fis possibbli regolament li jippermetti l-portabbiltà tal-kontenut onlajn.

1.8. Il-Kumitat jenfasizza l-importanza li, mill-aktar fis possibbli, jingħalaq id-distakk diġitali infrastrutturali, territorjali u kulturali li sal-lum huwa ta’ ostaklu għall-iżvilupp ekonomiku u soċjali tal-UE u sors ta’ inugwaljanza ta’ kundizzjonijiet tal-għajxien u ta’ opportunitajiet għaċ-ċittadini u għan-negozji. Il-finanzjamenti li ngħataw s’issa huma sinifikanti iżda mhux biżżejjed biex ikopru l-ħtiġijiet kollha ta’ żvilupp tal-UE.

1.9. Il-KESE jtenni li l-aċċess għall-Internet jirrappreżenta dritt fundamentali ta’ kull ċittadin u huwa strument indispensabbli ta’ inklużjoni soċjali u tkabbir ekonomiku, u għalhekk ma jistax ikun hemm aktar dewmien fl-inklużjoni tiegħu fost is-servizzi universali.

1.10. Il-KESE jistieden lill-Kummissjoni biex tħaffef it-terminu tal-implimentazzjoni tal-Istrateġiji għal gvern elettroniku u s-saħħa elettronika, kemm minħabba li hija prerekwiżit essenzjali għall-iżvilupp diġitali Ewropew kif ukoll minħabba l-impatt pożittiv li jista’ jkollhom l-istrateġiji fuq il-kwalità tas-servizzi u tal-ħajja taċ-ċittadini.

1.11. Il-Kumitat huwa tal-fehma li l-SMEs għandhom jiġu appoġġjati aktar peress li l-użu tat-teknoloġija diġitali diġà huwa prekundizzjoni indispensabbli biex jibqgħu fis-suq. Barra minn hekk, l-azzjoni ta’ appoġġ lill-kumpaniji ma tistax teskludi strateġija ad hoc għan-negozji ġodda, ibbażata fuq tliet għanijiet ewlenin: is-simplifikazzjoni tar-regoli, il-bini ta’ netwerks u aċċess iffaċilitat għall-finanzjament.

1.12. Il-Kumitat jistieden lill-Kummissjoni ssaħħaħ il-protezzjoni tad-drittijiet tal-konsumaturi diġitali fl-UE kollha, billi tevita li l-armonizzazzjoni bejn il-leġislazzjonijiet differenti tkun tfisser tnaqqis ta’ protezzjoni fejn huma diġà stabbiliti u sodisfaċenti.

1.13. Il-KESE jikkunsidra ċ-ċibersigurtà bħala prijorità għas-sovranità u l-kompetittività Ewropea, peress li hija trasversali fl-oqsma kollha ta’ applikazzjoni diġitali. Il-Kumitat jirrakkomanda li l-proposta tal-Kummissjoni tipprovdi għal titjib sinifikanti tal-istandards ta’ prevenzjoni, deterrenza, reazzjoni u ġestjoni tal-kriżijiet u reżiljenza fir-rigward tad-drittijiet fundamentali tal-UE, u b’hekk jiġu stabbiliti l-pedamenti għat-tisħiħ tal-kooperazzjoni bejn l-Istati Membri u mal-pajjiżi terzi.

2. L-iktar stat avvanzat tas-suq uniku diġitali

2.1. Minn Mejju 2015, il-Kummissjoni Ewropea ressqet 35 proposta leġislattiva stabbiliti fl-Istrateġija għal Suq Uniku Diġitali (2), li ħafna minnhom għadhom ma ġewx implimentati peress li għadhom qed jiġu nnegozjati bejn il-Kummissjoni, il-Parlament u l-Kunsill jew għadhom ma ġewx effettivament applikati fl-Istati Membri individwali. Il-Komunikazzjoni għar-rieżami ta’ nofs it-terminu tal-Istrateġija għal Suq Uniku Diġitali tipprovdi l-ewwel analiżi tal-inizjattivi meħuda u r-riżultati miksuba.

2.2. Fost l-aktar inizjattivi sensittivi implimentati jew li għandhom jiġu implimentati ta’ min isemmi: — it-tneħħija tat-tariffi tar-roaming bl-imnut (3) mill-15 ta’ Ġunju 2017; — il-portabbiltà transkonfinali tas-servizzi tal-kontenut onlajn (4) mill-ewwel xhur tal-2018; — it-tneħħija ta’ mblukkar ġeografiku mhux ġustifikat (5) li jagħmel ħsara lill-konsumaturi.

2.3. Il-Kummissjoni tikkunsidra li huwa essenzjali li jiġi implimentat il-pakkett dwar il-konnettività (6) li ser jippromovi t-twettiq ta’ infrastruttura diġitali ta’ kwalità għolja madwar l-UE, biex il-benefiċċji tar-rivoluzzjoni diġitali jaslu għand iċ-ċittadini u l-kumpaniji kollha.

2.4. Biex jitħeġġeġ il-kummerċ elettroniku transkonfinali ser ikun importanti li jiġu adottati l-proposti tal-Kummissjoni li jarmonizzaw ir-regoli applikabbli għall-kuntratti diġitali (7), isaħħu l-kooperazzjoni bejn l-awtoritajiet nazzjonali għall-ħarsien tal-konsumatur (8), jipprovdu servizzi ta’ konsenja transkonfinali affordabbli (9), jissimplifikaw il-proċeduri ta’ dikjarazzjoni tal-VAT (10), jiġġieldu l-prattiki kummerċjali żleali u jipproteġu l-proprjetà intellettwali, fosthom id-drittijiet tal-awtur (11).

2.5. Sabiex jintlaħqu standards ogħla ta’ protezzjoni tad-data (12) u ta’ kunfidenzjalità tal-konversazzjonijiet elettroniċi (13) il-Kummissjoni adottat żewġ regolamenti ad hoc li għandhom jiġu applikati fl-2018.

2.6. Il-qafas legali tas-settur awdjoviżiv (14) se jiġi adattat għall-ħtiġijiet tal-era diġitali b’reviżjoni tar-regoli dwar id-drittijiet tal-awtur (15), sabiex jiġi ffaċilitat l-aċċess transkonfinali għall-kontenut u jitwessgħu l-possibbiltajiet tal-użu ta’ kontenut protett mid-drittijiet tal-awtur fil-qasam tal-edukazzjoni, ir-riċerka u l-kultura.

3. Sommarju tal-proposti l-ġodda tal-Kummissjoni

3.1. Fid-dawl tal-iżvilupp naturali tad-dinja diġitali, li se jkun ifisser aġġustamenti infrastrutturali u regolatorji kontinwi, huwa essenzjali li jiġi garantit li l-utenti kollha jkollhom ambjent diġitali sigur, miftuħ u ġust. Dawn il-kundizzjonijiet huma indispensabbli biex tissaħħaħ il-fiduċja li sal-lum għadha tillimita l-espansjoni tas-suq uniku diġitali (16).

3.2. Il-Kummissjoni identifikat tliet setturi fejn tenħtieġ azzjoni aktar determinata mill-UE u li għalihom tbassar li se tippreżenta fi żmien qasir inizjattivi leġislattivi: 1) pjattaformi online, 2) l-ekonomija Ewropea tad-data, 3) is-sigurtà tal-informatika.

3.3. Il-pjattaformi online (17) qed jiddefinixxu mill-ġdid is-suq uniku diġitali tant li qed jiksbu r-rwol ta’ “għassiesa tal-Internet”, peress li jikkontrollaw l-aċċess għall-informazzjoni, għall-kontenut u għat-tranżazzjonijiet. Huwa għalhekk li, fl-2017, il-Kummissjoni se tiżviluppa inizjattiva biex tinvolvihom u tagħmilhom responsabbli għall-ġestjoni tan-netwerk. B’mod partikolari, se tiġi indirizzata l-problema tal-klawżoli kuntrattwali inġusti u tal-prattiki kummerċjali żleali fir-relazzjonijiet bejn il-pjattaformi u n-negozji. Barra minn hekk, it-tneħħija ta’ kontenut illegali se ssir aktar rapida u aktar effiċjenti permezz tal-introduzzjoni ta’ sistema formali ta’ “rapportar u ta’ tneħħija”.

3.4. L-ekonomija tad-data x’aktarx se jkollha rwol dejjem akbar għan-negozji, iċ-ċittadini u s-servizzi pubbliċi. Fl-2017 il-Kummissjoni se tippubblika żewġ inizjattivi leġislattivi dwar il-fluss ħieles tad-data mhux personali bejn il-fruntieri u dwar l-aċċessibbiltà u l-użu mill-ġdid tad-data pubblika u ta’ dik miġbura bl-użu ta’ fondi pubbliċi. Fl-aħħar nett, biex is-suq diġitali jkun imħejji għall-iżvilupp tal-Internet tal-oġġetti, se jiġu stabbiliti prinċipji li jiddeterminaw ir-responsabbiltà f’każ ta’ ħsara kkawżata minn prodotti intensivi tad-data.

3.5. Fl-2017 il-Kummissjoni se tirrevedi l-istrateġija tal-UE dwar iċ-ċibersigurtà (18) kif ukoll il-mandat tal-Aġenzija tal-Unjoni Ewropea dwar is-Sigurtà tan-Netwerks u l-Informazzjoni (ENISA) biex iġġibhom konformi mal-isfidi u r-riskji l-ġodda. Se jiġu proposti wkoll aktar miżuri dwar l-istandardizzazzjoni, iċ-ċertifikazzjoni u t-tikkettar fil-qasam taċ-ċibersigurtà, biex l-oġġetti konnessi jiitħarsu aktar kontra l-attakki ċibernetiċi. Dan il-proċess se jinvolvi t-tisħiħ tas-sħubija bejn il-pubbliku u l-privat.

3.6. Biex jittejbu l-ħiliet diġitali u l-impjegabbiltà, il-Kummissjoni tappella għall-implimentazzjoni fil-pront tal-Aġenda għall-Ħiliet għall-Ewropa (19) u tal-Koalizzjoni għall-Ħiliet u l-Impjiegi Diġitali (20). Barra minn hekk, fl-2018 il-Kummissjoni se tniedi l-proġett Digital Opportunity (Opportunità Diġitali) bl-għan li tagħti lill-istudenti gradwati l-possibbiltà li jwettqu apprendistati transkonfinali fis-settur diġitali.

3.7. L-istrateġija dwar id-diġitizzazzjoni tal-industrija Ewropea (21) se tħeġġeġ il-kooperazzjoni u l-iskambju tal-aħjar prattiki. Din l-inizjattiva tikkomplementa r-riżorsi allokati għall-programm Orizzont 2020 (EUR 5,5 biljun) u l-investimenti privati u nazzjonali, billi tibbaża fuq is-sħubijiet bejn il-pubbliku u l-privat. Xi setturi ewlenin bħall-enerġija, it-trasport u l-finanzi se jinbidlu b’mod konsiderevoli skont kriterji ta’ sostenibbiltà u effiċjenza.

3.8. Il-pjan għall-Gvern elettroniku għall-2016–2020 (22) se jiffaċilita t-tranżizzjoni diġitali tas-servizzi pubbliċi fil-livell nazzjonali u Ewropew. Il-Kummissjoni tbassar li s-settur tas-saħħa se jesperjenza l-akbar bidliet minħabba d-dritt li wieħed jiġi ttrattat fi kwalunkwe pajjiż tal-UE (ir-rekords tas-saħħa u riċetti diġitali) u l-użu dejjem jikber tat-teknoloġija mit-tobba (għall-analiżijiet, l-operazzjonijiet, it-terapiji, eċċ.).

3.9. Biex issaħħaħ il-pożizzjoni tagħha fuq skala dinjija, l-UE żiedet il-fondi għar-riċerka u l-innovazzjoni (R&I) u nediet żewġ inizjattivi teknoloġiċi importanti: il-cloud computing, għall-kondiviżjoni u l-użu mill-ġdid tal-għarfien miksub, u l-informatika kwantum, għas-soluzzjoni ta’ problemi komputazzjonali li huma aktar kumplessi minn dawk li jittrattaw attwalment is-superkompjuters.

3.10. Il-Kummissjoni tqis li l-Istrateġija għal Suq Uniku Diġitali se tkun dejjem aktar importanti fir-relazzjonijiet bejn l-UE u pajjiżi terzi. Din se tissalvagwardja d-drittijiet diġitali ġodda, tiġġieled il-protezzjoniżmu diġitali u tippromovi inizjattivi għall-ġlieda kontra d-distakk diġitali fuq skala globali.

4. Kummenti ġenerali

4.1. Il-KESE jirrikonoxxi l-impenn kbir tal-Kummissjoni f’termini ta’ inizjattivi leġislattivi sabiex jintlaħqu l-għanijiet ta’ tkabbir teknoloġiku, ekonomiku u soċjali tal-Istrateġija għal Suq Uniku Diġitali. B’mod partikolari, il-Kumitat iqis dan ir-rieżami ta’ nofs it-terminu fundamentali għall-promozzjoni tal-implimentazzjoni ta’ din l-istrateġija billi jnaqqas il-frammentazzjoni u d-distorsjonijiet tagħha.

4.2. Il-KESE jilqa’b’mod pożittiv ir-riżultati reċenti miksuba, bħal pereżempju: it-tneħħija tat-tariffi tar-roaming bl-imnut (23), il-portabbiltà transkonfinali tal-prodotti online (24) u t-tneħħija tal-imblukkar ġeografiku mhux ġustifikat (25). Dawn l-inizjattivi se jgħinu biex jagħtu immaġni aktar pożittiva tal-UE, għalkemm għad hemm ħafna problemi li jridu jiġu solvuti biex jiġu ggarantiti d-drittijiet tal-konsumatur u kompetizzjoni ġusta bejn in-negozji.

4.2.1. Madankollu, il-Kumitat jinnota li f’bosta Stati Membri, it-tneħħija tat-tariffi tar-roaming hija frammentata u rregolari u qed tkun ta’ dannu ċar għall-konsumaturi u għall-immaġni tal-UE. F’diversi pajjiżi, l-assoċjazzjonijiet tal-konsumaturi qegħdin jirrapportaw tentattivi ta’ evitar tat-tneħħija tar-roaming, l-aktar permezz tal-limitazzjoni tal-Giga disponibbli għan-navigazzjoni online. Għaldaqstant, il-KESE qed jistieden lill-Kummissjoni tissorvelja b’mod strett dan il-proċess, billi ssaħħaħ u tħaffef l-iskadenzi u l-metodi ta’ implimentazzjoni tiegħu.

4.2.2. Fir-rigward tal-portabbiltà transkonfinali tal-kontenut onlajn, il-KESE jittama li dalwaqt se jkun implimentat fil-prattika il-ftehim proviżorju bejn il-Kunsill u l-Kummissjoni li ġie adottat mill-Parlament Ewropew fit-18 ta’ Mejju. Il-ftehim jipprovdi għal regolament biex fl-Unjoni jiġi introdott approċċ komuni tal-Unjoni dwar il-portabilità tal-kontenut onlajn, sabiex jippermetti lill-abbonati tas-servizzi li jaċċessawhom u jużawhom meta jkunu temporanjament fi Stat Membru ieħor li mhuwiex l-Istat ta’ residenza.

4.3. Il-KESE huwa mħasseb dwar il-fatt li wħud biss mill-proposti leġislattivi mressqa mill-Kummissjoni fil-kuntest tal-Istrateġija għal Suq Uniku Diġitali ġew effettivament implimentati. Din hija limitazzjoni serja kemm għall-valutazzjoni tal-istrateġija kollha kemm hi, kif ukoll għall-prospetti realistiċi ta’ tkabbir u ta’ kompetittività tal-UE. Il-Kumitat iħeġġeġ lill-istituzzjonijiet kollha involuti fil-proċess ta’ kodeċiżjoni biex iqassru ż-żmien tan-negozjati u jittama li l-Istati Membri japplikaw il-leġislazzjoni fil-ħin u b’mod konsistenti.

4.4. Il-KESE jemmen li r-rivoluzzjoni diġitali se tbiddel b’mod drastiku l-ħajjiet taċ-ċittadini, kif ukoll il-mod ta’ kif isir in-negozju, il-produzzjoni u l-kummerċjalizzazzjoni, b’effetti fuq medda twila ta’ żmien li diffiċli jitbassru minn issa, b’mod partikolari fuq is-suq tax-xogħol u fuq l-impjiegi. It-teknoloġiji diġitali se jbiddlu l-organizzazzjoni, il-kompiti, il-postijiet, it-termini, il-kundizzjonijiet u l-kuntratti tax-xogħol. Il-Kumitat jinsisti għaldaqstant fuq il-ħtieġa li tissaħħaħ id-dimensjoni soċjali (26) tal-Istrateġija għal Suq Uniku Diġitali. B’hekk biss jistgħu jkunu previsti l-isfidi u r-riskji kollha relatati mar-rivoluzzjoni diġitali sabiex kulħadd jingħata l-opportunità li jisfrutta l-benefiċċji u l-opportunitajiet li toffri.

4.5. Il-KESE jemmen li huwa kruċjali li jitnieda malajr kemm jista’ jkun programm Ewropew ġenerali għall-edukazzjoni u t-taħriġ diġitali sabiex jiġi żgurat li ċ-ċittadini kollha jkollhom l-għodod biex jiffaċċjaw it-tranżizzjoni bl-aħjar mod. B’mod partikolari, il-KESE, filwaqt li huwa konxju tal-kompetenzi nazzjonali speċifiċi f’dan il-qasam, jittama li tali programm jibda mill-iskejjel, billi jiżdied l-għarfien tal-għalliema, jiġu adattati l-kurrikuli u t-tagħlim fir-rigward tat-teknoloġiji diġitali (inkluż it-tagħlim elettroniku), u jingħata taħriġ ta’ kwalità għolja lill-istudenti kollha. Dan il-programm ser jitkompla b’mod naturali fit-tagħlim tul il-ħajja bil-għan li jiġu modifikati jew aġġornati l-ħiliet tal-impjegati kollha (27).

4.6. Il-Kumitat itenni li l-intrapriżi jridu jadattaw malajr kemm jista’ jkun il-ħiliet diġitali tagħhom b’enfasi speċifika fuq iċ-ċibersigurtà. Fil-fatt, il-Kumitat jemmen li l-UE għandha tappoġġja lill-intrapriżi fil-proċessi ta’ programmi ta’ taħriġ ta’ livell għoli intiżi għal maniġers bl-appoġġ tal-akkademja sabiex jitjiebu l-għarfien u l-kuxjenza dwar ir-riskji tas-serq tad-data u ċ-ċiberkriminalità. Il-KESE jemmen ukoll li huwa importanti li jiġi appoġġjat it-taħriġ tal-inġiniera informatiċi fil-qasam tas-sikurezza permezz ta’ poligoni li jissimulaw attakki ċibernetiċi u jittestjaw il-kapaċità ta’ reazzjoni tagħhom.

4.7. Il-KESE jinnota, minkejja dak li diġà kien irrakkomanda fl-2015 (28), li ċerti sfidi ewlenin għat-twettiq tas-suq uniku diġitali għadhom ma ġewx indirizzati b’mod adegwat. It-tixrid tal-ħiliet diġitali, il-litteriżmu diġitali, id-diġitalizzazzjoni tal-kumpaniji u l-gvern elettroniku għadhom jirrappreżentaw prekundizzjonijiet fundamentali għal żvilupp wiesa’, kondiviż u bilanċjat.

4.8. L-UE investiet u għadha tinvesti ħafna biljuni fir-riċerka u l-innovazzjoni kif ukoll fis-settur diġitali. Madankollu, meta mqabbla mal-bżonnijiet stmati tal-Kummissjoni (madwar EUR 155 biljun), għadna ’l bogħod mil-livelli suffiċjenti ta’ investiment li jiżguraw żvilupp b’saħħtu u bilanċjat fis-settur diġitali pari passu mal-kompetituri globali ewlenin tagħha. Ħafna drabi, għalhekk, il-Kummissjoni ddikjarat l-intenzjoni tagħha li tafda f’idejn is-Sħubijiet Pubbliċi-Privati (SPP) biex timla l-lakuna ta’ investimenti.

4.8.1. Il-KESE jemmen li s-SPP huma ċertament lieva importanti għall-iżvilupp u l-innovazzjoni, iżda ma jistgħux jitqiesu bħala rimedju għal kull problema. Għalhekk, il-Kumitat jitlob lill-istituzzjonijiet Ewropej sabiex ikunu aktar preżenti f’termini ta’ azzjonijiet u ta’ finanzjament f’żonili huma anqas immirati lejn is-suq, kif ukoll għal dawk l-inizjattivi kollha mmirati lejn il-ħolqien ta’ infrastrutturi ta’ valur miżjud għoli iżda li l-frott tagħhom jista’ jinġabar biss fil-perjodu twil (il-programm Faċilità Nikkollegaw l-Ewropa (CEF)).

4.9. It-tassazzjoni fuq il-kumpaniji diġitali multinazzjonali ilha s-suġġett ta’ dibattitu intens u inizjattivi istituzzjonali b’saħħithom. B’mod partikolari s-sistemi tat-taxxa nazzjonali ma jidhrux li dejjem jimponu taxxi ġusti fuq il-profitti ġġenerati minn dawn il-kumpaniji fl-UE. Il-Kumitat jappella lill-Kummissjoni biex tidentifika soluzzjonijiet li jkunu kapaċi jiżguraw, fil-limiti tal-prinċipju ta’ sussidjarjetà, bilanċ bejn il-ħtieġa ta’ tassazzjoni ġusta fuq il-profitti mingħajr ma tfixkel l-innovazzjoni u l-iżvilupp.

4.10. Il-KESE jtenni l-importanza li jitnaqqas id-distakk diġitali, li jista’ jsir wieħed mill-fatturi ewlenin ta’ esklużjoni ekonomika, okkupazzjonali u soċjali. F’dan il-kuntest jeħtieġ li jiġu implimentati kemm jista’ jkun malajr l-istrateġiji ppjanati mill-UE f’termini ta’ edukazzjoni u taħriġ fil-qasam diġitali (l-Aġenda għall-Ħiliet għall-Ewropa u l-Koalizzjoni għall-Ħiliet u l-Impjiegi Diġitali). Għal din ir-raġuni, il-KESE jirrakkomanda lill-Kummissjoni biex tissorvelja l-implimentazzjoni rapida u korretta ta’ dan il-proċess mill-Istati Membri.

4.11. Il-Kumitat jafferma mill-ġdid il-prinċipju li l-aċċess għall-Internet huwa dritt fundamentali ta’ kull ċittadin u li huwa strument indispensabbli ta’ inklużjoni soċjali u tkabbir ekonomiku. Għaldaqstant, ma nistgħux inkomplu nipposponu l-inklużjoni tal-aċċess għall-Internet b’veloċità għolja fost is-servizzi universali (29). Il-KESE jaħseb ukoll li l-fenomenu tar-rivoluzzjoni diġitali jista’ jiġi rregolat biss jekk ikun hemm l-involviment attiv taċ-ċittadini, li għandhom ikunu konxji tal-opportunitajiet u r-riskji li joffri l-Internet.

4.12. Għaldaqstant, huwa importanti li l-UE tappoġġja u tipparteċipa b’mod attiv fil-Forum annwali dwar il-Governanza tal-Internet, li fil-laqgħa li jmiss f’Ġinevra f’Diċembru 2017, se jkun jismu Shape Your Digital Future! (Sawwar il-Futur Diġitali Tiegħek!) u li fih se jiġi diskuss kif l-opportunitajiet offruti mill-Internet jistgħu jiġu massimizzati, filwaqt li jiġu indirizzati r-riskji u l-isfidi emerġenti.

4.13. Il-KESE jappoġġja l-pakkett dwar il-konnettività (30) u jilqa’, b’mod partikolari, l-inizjattivi biex jitnaqqas id-distakk diġitali territorjali (il-WiFi4EU), u li jiżguraw il-kwalità tal-komunikazzjoni diġitali (5G). B’mod partikolari, il-Kumitat iqis il-WiFi4EU essenzjali biex niżguraw li s-suq uniku diġitali jkun“verament” konness għal kulħadd. Għaldaqstant, jittama li dan il-proġett pilota, li sal-lum jipprevedi l-allokazzjoni ta’ EUR 125 miljun, jista’ jsir strutturali fil-politiki tal-UE billi jiġi adattat il-baġit, sabiex tiġi żgurata konnessjoni tal-Internet ta’ kwalità għaċ-ċittadini kollha, inklużi dawk li jgħixu f’żoni fejn hemm livell baxx ta’ kummerċ (gżejjer, żoni muntanjużi u ultraperiferiċi…).

4.14. Il-KESE jaqbel mal-proposta li jiġu involuti l-pjattaformi online fi proġett wiesa’, biex isiru atturi responsabbli għal ekosistema tal-Internet ġusta u trasparenti. Madankollu, dan il-proċess ma jistax jinfired mill-ħtieġa li titnaqqas il-frammentazzjoni leġislattiva, filwaqt li jitqies l-impatt fuq in-negozji (kompetizzjoni żleali), il-ħaddiema (kuntratti) u l-konsumaturi (31) (it-tilwim transkonfinali) u tiġi ggarantita ż-żamma tal-istandards miksuba.

4.15. Il-KESE jemmen li l-ekonomija Ewropea tad-data hija wieħed mis-setturi fejn id-differenza bejn l-UE u l-mexxejja tal-innovazzjoni diġitali globali hija l-aktar ċara. Il-Kumitat jappoġġja l-proposta li jiġi stabbilit qafas regolatorju, sakemm jiġi applikat b’mod korrett anke fil-kuntest tal-cloud computing (32), l-intelliġenza artifiċjali, u l-Internet tal-oġġetti, u li jqis il-libertà kuntrattwali għat-tneħħija tal-ostakli għall-innovazzjoni u jkun rifless b’mod xieraq fil-finanzjamenti allokati mill-UE.

4.16. Il-KESE iqis iċ-ċibersigurtà bħala prijorità peress li hija kwistjoni trasversali li tikkonċerna l-oqsma kollha ta’ applikazzjoni diġitali u hija essenzjali biex tiġi garantita s-sovranità Ewropea, li ma tistax tinfired mill-awtonomija diġitali kemm fir-rigward tal-ġbir u l-ġestjoni tad-data kif ukoll fir-rigward tat-tagħmir li jikkontrolla u jimmonitorja l-proċess. Fid-dawl tad-diversità tal-oqsma kkonċernati, il-Kumitat iqis li l-fondi allokati għaċ-ċibersigurtà għandhom jiżdiedu b’mod sinifikanti, filwaqt li mmorru lil hinn mir-riċerka, u ninvolvu s-setturi sensittivi tal-industrija (it-trasport, il-produzzjoni industrijali ta’ valur miżjud għoli, eċċ.) u nappoġġjaw l-Istati Membri biex isaħħu d-difiżi diġitali.

4.17. Iċ-ċiberterroriżmu u ċ-ċiberkriminalità saru jirrappreżentaw theddidiet għall-ekonomiji u l-gvernijiet kollha. Il-Kumitat jirrakkomanda li l-proposta għar-reviżjoni tal-istrateġija dwar iċ-ċibersigurtà tipprovdi għal titjib sinifikanti tal-istandards ta’ prevenzjoni, deterrenza, reazzjoni u ġestjoni tal-kriżijiet u reżiljenza fir-rigward tad-drittijiet fundamentali tal-UE, u b’hekk jiġu stabbiliti l-pedamenti għat-tisħiħ tal-kooperazzjoni bejn l-Istati Membri u mal-pajjiżi terzi.

4.17.1. Il-KESE jaqbel mal-approċċ tal-Kummissjoni li tikkunsidra li l-prodotti diġitali kollha u s-sistemi relatati għandhom ikunu siguri sa mit-tqegħid tagħhom fis-suq u jittama li l-miżuri mħabbra jiġu adottati malajr.

4.17.2. Il-Kumitat jappoġġja l-proposta tal-Kummissjoni li twessa’ l-mandat tal-ENISA (33) billi tadattah għat-theddidiet globali ġodda. B’mod partikolari, il-KESE jqis li r-reviżjoni tal-istrateġiji Ewropej dwar iċ-ċibersigurtà għandha sseħħ ukoll permezz ta’ ftuħ, djalogu u trasparenza akbar tal-ENISA lejn iċ-ċittadini u s-soċjetà ċivili organizzata, b’tali mod li jiġu valorizzati l-inizjattivi u l-attivitajiet tagħha.

5. Kummenti speċifiċi

5.1. Għalkemm 90 % tan-negozji Ewropej jirrikjedu ħiliet diġitali, fl-2016, 44 % biss taċ-ċittadini Ewropej u 37 % tal-ħaddiema kellhom livell tal-inqas suffiċjenti. Barra minn hekk, kważi nofs in-negozji Ewropej ma jħarrġux mill-ġdid lill-impjegati, u b’hekk jagħmlu ħsara kemm lill-ħaddiema kif ukoll lill-kompetittività tal-intrapriża nfisha (34). Għalhekk, il-KESE jtenni l-ħtieġa urġenti li tiġi ffinanzjata strateġija kbira fil-qasam tal-edukazzjoni u t-taħriġ diġitali (35) b’riżorsi ad hoc u li tingħata attenzjoni partikolari lid-distakk bejn “in-nattivi diġitali” u l-anzjani (36) u, b’mod aktar ġenerali, li jiġu appoġġjati u akkumpanjati dawk l-individwi kollha “mhux diġitalizzati” ta’ kwalunkwe età u kundizzjoni.

5.2. Fir-rigward tal-implikazzjonijiet fuq l-impjiegi, hemm ukoll possibbiltà reali li r-robotizzazzjoni twassal għal tnaqqis globali tal-postijiet tax-xogħol billi tassorbi gradwalment kull xogħol ripetittiv u “inqas” kreattiv (37). Għalhekk, il-KESE jistieden lill-Kummissjoni sabiex, permezz tad-djalogu soċjali Ewropew, tniedi pjan sabiex jiġu żgurati pagi deċenti, bilanċ bejn ix-xogħol u l-ħajja tal-familja, impjiegi ta’ kwalità u aċċess ġenerali għas-sigurtà soċjali (38).

5.2.1. Biex tiġi indirizzata l-isfida tad-diġitalizzazzjoni jenħtieġ intervent essenzjali fl-oqsma tal-edukazzjoni u t-taħriġ, bi pjani ad hoc fuq skala Ewropea għar-rilokazzjoni tal-ħaddiema li xogħlhom se jiġi fdat lill-magni jew se jispiċċa għalkollox minħabba r-robotizzazzjoni, filwaqt li jiġu allokati kumpensi soċjali adegwati li jiżgurawlhom ħajja dinjituża sakemm jitħarrġu mill-ġdid. Huwa wkoll essenzjali li dawn il-miżuri jkunu inklużi fi strateġija komprensiva, flessibbli u reżiljenti, li tkun kapaċi twieġeb malajr u b’mod effiċjenti għall-bidliet ikkawżati mir-rivoluzzjoni diġitali, b’mod li tkun tista’ timmaniġġjaha u ma tħossx l-effetti tagħha.

5.3. Il-KESE jtenni l-appoġġ tiegħu għall-pjan ta’ azzjoni għall-gvern elettroniku li joffri servizzi diġitali faċli għall-utent, personalizzati u transkonfinali. Madankollu, il-Kumitat jemmen li sal-lum dawn l-għanijiet ma jistgħux jintlaħqu fid-dawl tad-dewmien fl-implimentazzjoni tal-istrateġija fil-livell nazzjonali u n-nuqqas ta’ infrastruttura diġitali interkonnessa u mifruxa mal-Ewropa. Il-Kumitat jinnota l-persistenza tal-problemi relatati mal-prinċipju ta’ darba biss u d-dewmien fil-ħolqien ta’ gateway diġitali unika. Il-KESE jtenni wkoll il-ħtieġa li jiġi żgurat aġġornament f’konformità mal-aħħar teknoloġiji u l-ħtieġa għal attitudni aktar miftuħa lejn l-utenti b’rabta mal-possibbiltà li jeditjaw jew iħassru d-data personali tagħhom (id-dritt li wieħed ikun minsi) (39).

5.4. Il-Kumitat jinnota problemi simili għal dawk tal-gvern elettroniku fil-qasam tas-saħħa elettronika. Għalhekk, il-KESE jipproponi li jitħeġġeġ il-ħolqien ta’ infrastrutturi diġitali avvanzati, tissaħħaħ il-kollaborazzjoni mal-oqsma tar-riċerka u l-innovazzjoni u li jiġu involuti b’mod aktar attiv l-utenti u l-professjonisti tal-kura tas-saħħa (40).

5.5. Il-KESE jappoġġja l-Komunikazzjoni dwar Id-Diġitalizzazzjoni tal-Industrija Ewropea u jtenni li l-ebda Stat Membru mhuwa kapaċi jaħtaf l-opportunitajiet kollha li toffri t-teknoloġija diġitali waħdu. Iżda l-UE tista’ tħabbatha mal-kompetituri dinjija ewlenin diment li titfassal strateġija komuni li ssaħħaħ il-bażi industrijali Ewropea (Industrija 4.0) bħala fattur awtonomu ta’ kompettività b’kapaċità li jattira l-investimenti, iżid l-impjiegi u jiffoka fuq l-għan ta’ produzzjoni industrijali għal 20 % tal-PDG Ewropew sal-2020 (41).

5.6. Il-Kumitat jistieden lill-Kummissjoni biex tappoġġja l-innovazzjoni diġitali fil-kumpaniji kollha, b’attenzjoni partikolari għall-SMEs, li jistgħu jibbenefikaw ħafna mid-diġitalizzazzjoni (simplifikazzjoni u tnaqqis fil-burokrazija), iżda li mingħajr appoġġ u sostenn adegwati jirriskjaw li jitkeċċew mis-suq. Fil-fatt id-diġitalizzazzjoni ta’ kull kumpanija diġà hija kundizzjoni meħtieġa iżda mhux suffiċjenti sabiex jibqgħu fis-suq u l-SMEs, li għandhom inqas għodod u riżorsi, jistgħu jsibuha aktar diffiċli jadattaw għall-bidla.

5.7. Il-KESE jqis li huwa essenzjali li jingħata appoġġ lin-negozji ġodda billi jitħeġġu l-iżvilupp u l-espansjoni tagħhom peress li dawn huma fl-aħjar pożizzjoni għall-innovazzjoni diġitali, it-tkabbir ekonomiku u l-ħolqien ta’ impjiegi. B’mod partikolari huwa rrakkomandat approċċ trasversali għat-tipi differenti ta’ negozji bbażat fuq tliet għanijiet ewlenin: is-semplifikazzjoni tar-regoli, il-bini ta’ netwerks u aċċess iffaċilitat għall-finanzjamenti (42).

5.8. Il-KESE jqis li l-kummerċ elettroniku transkonfinali huwa wieħed mill-oqsma ewlenin għall-iżvilupp tas-suq uniku diġitali. Il-Kumitat itenni t-talba għal azzjoni aktar deċiżiva biex l-ispiża tal-konsenja tal-pakketti tkun aċċessibbli għal kulħadd (43). Huwa wkoll irrakkomandat li jiġu armonizzati aħjar ir-regoli applikabbli għall-kuntratti diġitali minħabba l-istrument leġislattiv magħżul (żewġ direttivi), li jista’ joħloq konfużjoni jekk il-qafas regolatorju ma jiġix issemplifikat (44).

5.9. Il-KESE jilqa’ b’mod pożittiv l-informazzjoni mogħtija mill-Kummissjoni dwar ir-riżultati miksuba fil-qasam tal-protezzjoni tal-konsumaturi permezz tal-pjattaforma għassoluzzjoni online tat-tilwim (45), iżda jikkunsidra li għad fadal ħafna xi jsir għal għarfien aktar mifrux dwar il-pjattaforma u biex tissaħħaħ il-fiduċja tal-konsumatur fir-rigward tal-kummerċ online. B’mod partikolari, il-Kumitat jittama li jissaħħu l-istrumenti straġudizzjarji ta’ soluzzjoni tat-tilwim, b’mod partikolari dawk transkonfinali. Jitlob, barra minn hekk, azzjoni fuq il-protezzjoni tad-data (46), is-servizzi tal-midja awdjoviżiva (47), il-ġlieda kontra l-frodi u l-protezzjoni tad-drittijiet tal-awtur (48), billi tingħata attenzjoni lill-ħarsien tal-utenti, speċjalment dawk l-iktar vulnerabbli, mis-cyberbullying, l-aħbarijiet foloz u l-forom kollha ta’ inċitament għall-vjolenza.

5.10. Il-KESE huwa wkoll favur il-proċess li bdiet il-Kummissjoni sabiex tarmonizza l-protezzjoni tal-konsumatur fil-livell Ewropew, diment li dan ma jbiddilx l-istandards għall-ħarsien tal-konsumaturi meta dawn ikunu ogħla, filwaqt li jimmira lejn titjib ġenerali tal-protezzjoni tal-konsumaturi diġitali fl-UE.

5.11. Il-KESE jistieden lill-Kummissjoni tagħmel l-Istrateġija għal Suq Uniku Diġitali aktar trasversali, billi tintegraha ma’ setturi/strateġiji ewlenin oħrajn għall-iżvilupp tal-Ewropa, bħall-enerġija, l-ekonomija ċirkolari (49) u t-trasport (50) fil-kuntest usa’ tal-għanijiet ta’ żvilupp sostenibbli identifikati min-Nazzjonijiet Uniti. Dan jista’ jikkontribwixxi b’mod sinifikanti biex jintlaħqu l-għanijiet tas-sostenibbiltà, is-simplifikazzjoni u l-effiċjenza.

5.12. Il-KESE jemmen li l-UE għandha żżid l-investimenti fir-riċerka u l-innovazzjoni sabiex tkun tista’ tikkompeti mal-mexxejja tal-innovazzjoni diġitali. L-inizjattivi biex tissaħħaħ il-bażi tal-infrastruttura huma importanti, iżda mhux deċiżivi. B’mod partikolari, l-Ewropa se jkollha timplimenta kemm jista’ jkun malajr il-cloud computing (51), f’konformità mal-istrateġija Open Innovation, Open Science, Open to the World (Innovazzjoni Miftuħa, Xjenza Miftuħa u Approċċ Miftuħ għad-Dinja). Il-Kumitat iqis ukoll li huwa xieraq li jkompli l-istudju fl-oqsma tal-informatika kwantum u tal-intelliġenza artifiċjali (52).

5.13. Il-KESE jaqbel mal-approċċ tal-Kummissjoni dwar it-tisħiħ tal-projezzjoni esterna tal-Istrateġija għal Suq Uniku Diġitali, madankollu jemmen li s’issa ftit li xejn sar progress f’dan il-qasam. B’mod partikolari, il-Kumitat jixtieq jara żewġ livelli ta’ azzjoni: — id-definizzjoni ta’ relazzjonijiet ġodda mal-kompetituri diġitali. L-UE se jkollha tipproteġi d-drittijiet diġitali, twaqqaf il-protezzjoniżmu diġitali u tippromovi alleanza globali għaċ-cibersigurtà. Dan il-proċess se jkollu rwol ewlieni fid-definizzjoni ta’ governanza globali ġdida; — il-promozzjoni tal-iżvilupp diġitali. It-teknoloġija diġitali tista’ tkun xprun importanti tat-tkabbir li jista’ jegħleb il-kawżi tal-gwerra, tal-faqar u tal-migrazzjoni. Il-Kumitat iqis ukoll li biex tintlaħaq il-parti l-kbira tal-għanijiet ta’ żvilupp sostenibbli tan-NU jenħtieġ użu usa’ u mifrux tat-teknoloġija diġitali, li jinvolvi b’mod attiv lill-pajjiżi u liċ-ċittadini, u mhux biss dawk l-aktar sinjuri u avvanzati. It-tnaqqis tad-distakk teknoloġiku, għalhekk, għandu jkun prijorità tal-UE fuq skala globali u mhux biss f’kuntest ta’ kooperazzjoni transkonfinali.

Brussell, it-18 ta’ Ottubru 2017. Il-President tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew Georges DASSIS

(1) ĠU C 125, 21.4.2017, p. 10, punti 3.8 u 3.9.

(2) COM(2015) 192 final.

(3) COM(2016) 399 final.

(4) COM(2015) 627 final.

(5) COM(2016) 289 final.

(6) COM(2016) 587, 588, 589, 590, 591, final.

(7) COM(2015) 634 u 635 final.

(8) COM(2016) 283 final.

(9) COM(2016) 285 final.

(10) COM(2016) 757 final.

(11) COM(2016) 593 final.

(12) Ir-Regolament (UE) 2016/679.

(13) COM(2017) 10 final.

(14) COM(2016) 287 final.

(15) COM(2016) 593 u 594 final.

(16) Ewrobarometru Speċjali 460.

(17) COM(2016) 288 final.

(18) JOIN (2013) 1.

(19) COM(2016) 381 final.

(20) 2016/C484/01.

(21) COM(2016) 180 final.

(22) COM(2016) 179 final.

(23) ĠU C 24, 28.1.2012, p. 131; ĠU C 34, 2.2.2017, p. 162.

(24) ĠU C 264, 20.7.2016, p. 86.

(25) ĠU C 34, 2.2.2017, p. 93.

(26) ĠU C 125, 21.4.2017, p. 10, punti 3.8 u 3.9.

(27) ĠU C 434, 15.12.2017, p. 30.

(28) ĠU C 71, 24.2.2016, p. 65, Strateġija għal Suq Uniku Diġitali, punti 1.1, 1.2, 1.3 u 1.8.

(29) ĠU C 161, 6.6.2013, p. 8.

(30) Il-KESE fassal opinjoni fuq kull proposta, iżda b’direzzjoni waħda, sabiex jiżgura l-konsistenza fil-viżjoni u fil-kontenut: ĠU C 125, 21.4.2017, p. 51; ĠU C 125, 21.4.2017, p. 56; ĠU C 125, 21.4.2017, p. 65; ĠU C 125, 21.4.2017, p. 69; ĠU C 125, 21.4.2017, p. 74.

(31) ĠU C 75, 10.3.2017, p. 119.

(32) ĠU C 487, 28.12.2016, p. 86.

(33) ĠU C 75, 10.3.2017, p. 124.

(34) Il-Kummissjoni Ewropea, Tabella ta’ Valutazzjoni Diġitali, 2017.

(35) ĠU C 173, 31.5.2017, p. 1, ĠU C 173, 31.5.2017, p. 45.

(36) ĠU C 389, 21.10.2016, p. 28.

(37) “The Risk of Automation for Jobs in OECD Countries: A Comparative Analysis” (Ir-Riskju tal-Awtomazzjoni għall-Impjiegi fil-Pajjiżi tal-OECD: Analiżi Komparattiva), OECD, 2016. Għaddej dibattitu mqanqal dwar l-impatt tar-rivoluzzjoni diġitali fuq ir-rati ta’ impjieg. L-OECD qed tistma tnaqqis ta’ 9 % fin-numru ta’ impjiegi (dawk meqjusa bħala l-aktar ripetittivi), iżda studji oħra bħal dawk, tal-Bank Dinji u istituzzjonijiet oħra jipprevedu żieda fin-numru ta’ impjiegi jew kumpens bejn l-impjiegi mitlufa u l-impjiegi ġodda. Li hu żgur huwa li l-istudji kollha jaqblu dwar il-prinċipju li d-dinja tax-xogħol se tgħaddi minn tibdil kbir u dwar il-ħtieġa li jiġu adottati kontromiżuri f’waqthom u reżiljenti.

(38) ĠU C 13, 15.1.2016, p. 161.

(39) ĠU C 487, 28.12.2016, p. 99.

(40) ĠU C 13, 15.1.2016, p. 14.

(41) ĠU C 389, 21.10.2016, p. 50.

(42) ĠU C 288, 31.8.2017, p. 20.

(43) ĠU C 34, 2.2.2017, p. 106.

(44) ĠU C 264, 20.7.2016, p. 57.

(45) Hemm aktar minn 24 000 każ li ġew riżolti fl-ewwel sena skont kif ikkomunikat mill-Kummisarju Jourova. http://europa.eu/rapid/press-release_IP-17-727_mt.htm

(46) ĠU C 288, 31.8.2017, p. 107.

(47) ĠU C 34, 2.2.2017, p. 157.

(48) ĠU C 125, 21.4.2017, p. 27.

(49) ĠU C 264, 20.7.2016, p. 98.

(50) GU C 288, 31.8.2017, pag. 85; GU C 345, 13.10.2017, p. 52.

(51) ĠU C 487, 28.12.2016, p. 86.

(52) ĠU C 288, 31.8.2017, p. 1.