KOMUNIKAZZJONI TAL-KUMMISSJONI LILL-PARLAMENT EWROPEW U LILL-KUNSILL dwar Studju ta’ Fattibilità għal Ftehim ta’ Stabilizzazzjoni u Assoċjazzjoni bejn l-Unjoni Ewropea u l-Kosovo( /* COM/2012/0602 final */





KOMUNIKAZZJONI TAL-KUMMISSJONI LILL-PARLAMENT EWROPEW U LILL-KUNSILL dwar Studju ta’ Fattibilità għal Ftehim ta’ Stabilizzazzjoni u Assoċjazzjoni bejn l-Unjoni Ewropea u l-Kosovo* 1. Introduzzjoni Il-prinċipji ewlenin tal-Proċess ta’ Stabilizzazzjoni u Assoċjazzjoni (PSA) ġew stabbiliti f’Komunikazzjoni tal-Kummissjoni ta’ Mejju 1999[1] u ġew ikkonfermati mill-Kunsill f’Ġunju 1999. Permezz ta’ dan il-proċess, l-Unjoni Ewropea (UE) tesprimi d-determinazzjoni tagħha li tilqa’ l-isfida u taċċetta r-responsabilità li tikkontribwixxi għall-istabilità tar-reġjun tal-Balkani tal-Punent. Bi tpattija għall-konformità mal-kundizzjonijiet relevanti, l-UE toffri relazzjonijiet kuntrattwali mfasslin apposta lill-pajjiżi: Ftehimiet ta’ Stabilizzazzjoni u ta’ Assoċjazzjoni. Il-kundizzjonijiet għat-twaqqif ta’ relazzjonijiet kuntrattwali mal-pajjiżi tal-Balkani tal-Punent huma stabbiliti fil-Konklużjonijiet tal-Kunsill ta’ April 1997. L-elementi ewlenin jinkludu l-impenn kredibbli li jitwettqu riformi demokratiċi, ir-rispett u l-protezzjoni tad-drittijiet tal-bniedem, il-minortajiet u l-libertà tal-espressjoni, u elezzjonijiet ħielsa u regolari. Il-Kunsill jistenna wkoll l-implimentazzjoni tal-ewwel riformi ekonomiċi, l-ammissjoni mill-ġdid mill-Istati Membri u l-impenn għall-kooperazzjoni reġjonali. Il-Kunsill Ewropew ta’ Feira (Ġunju 2000) jagħti sinjal ċar lir-reġjun tal-Balkani tal-Punent u jwaqqaf l-istatus ta’ kandidati potenzjali għas-sħubija. Dan il-messaġġ huwa msaħħaħ aktar mis-samit f’Żagreb (Novembru 2000). Il-Konklużjonijiet tal-Kunsill Ewropew ta’ Marzu 2003 jiddikjaraw li l-futur tal-Balkani tal-Punent fi ħdan l-UE u r-rieda politika b’saħħitha u l-isforzi konsistenti huma meħtieġa biex jiżguraw dan. L-aġenda ta’ Tessalonika għall-Balkani tal-Punent ta’ Ġunju 2003 tispjega ċar li l-pajjiżi tal-Balkani tal-Punent u l-appoġġ għat-tħejjija tagħhom għall-integrazzjoni futura fl-istrutturi Ewropej u l-isħubija finali fl-Unjoni hija ta’ prijorità għolja għall-UE. S’issa, ġew ippreparati studji ta’ fattibilità għall-Albanija, il-Bosnja-Ħerzegovina, il-Kroazja, dik li kienet ir-Repubblika Jugoslava tal-Maċedonja, is-Serbja u l-Montenegro. Sussegwentement, ġew iffirmati l-Ftehimiet ta’ Stabbilizzazjoni u ta’ Assoċjazzjoni. Il-Kunsill ta’ Diċembru 2011 jfakkar ir-rieda tal-UE biex tassisti l-iżvilupp ekonomiku u politiku tal-Kosovo permezz ta’ perspettiva Ewropea ċara, f’konformità mal-perspettiva Ewropea tar-reġjun. Il-Kunsill jenfasizza il-ħtieġa li jittieħdu passi konkreti għal dak il-għan. Fi Frar 2012, il-Kunsill jieħu nota tal-intenzjoni tal-Kummissjoni li jvara l-istudju ta’ fattibilità għal Ftehim ta’ Stabbilizzazzjoni u ta’ Assoċjazzjoni bejn l-Unjoni Ewropea u l-Kosovo, mingħajr ħsara għall-pożizzjoni tal-Istati Membri dwar l-istatus, jew kwalunkwe deċiżjoni futura li tittieħed mill-Kunsill. Fil-kuntest tal-Konklużjonijiet tal-Kunsill ta’ Frar 2012, il-Kummissjoni għamlet Dikjarazzjoni li tiddikjara li "l-istudju ta’ fattibilità tal-Kummissjoni se jeżamina jekk il-kriterji politiċi, ekonomiċi u legali għall-Ftehim ta’ Stabbilizzazzjoni u ta’ Assoċjazzjoni jiġux sodisfatti. It-tnedija tal-istudju ta’ fattibilità għal Ftehim ta’ Stabbilizzazzjoni u ta’ Assoċjazzjoni mal-Kosovo hija mingħajr ħsara għall-istatus legali u l-pożizzjonijiet tal-Istati Membri dwar ir-rikonoxximent tal-Kosovo”. Il-metodoloġija Dan l-istudju huwa bbażat fuq is-sejbiet ippeżentati fid-Dokument ta’ Ħidma tal-Persunal tal-Kummissjoni.[2] Dan ġie kkumpilat fuq il-bażi ta’ kwestjonarju li mtela mill-awtoritajiet tal-Kosovo, missjoni ta’ evalwazzjoni ta’ 20 espert, kontribuzzjonijiet mill-Uffiċċju tal-UE fi Pristina, organizzazzjonijiet internazzjonali u organizzazzjonijiet mhux governattivi. L-istudju jevalwa jekk il-Kosovo huwiex lest li jinnegozja u sussegwentement jistax jimplimenta Ftehim ta’ Stabbilizzazzjoni u ta’ Assoċjazzjoni. Id-dokument jidentifika kwistjonijiet ta’ prijorità li għandhom jiġu indirizzati qabel ikunu jistgħu jibdew in-negozjati u oqsma ta’ prijorità li jeħtieġ li l-Kosovo jittratta biex jilħaq l-obbligi skont Ftehim ta’ Stabbilizzazzjoni u ta’ Assoċjazzjoni. Aspetti legali Il-possibilità għall-UE li tikkonkludi ftehimiet internazzjonali mhuwiex limitat għal Stati indipendenti ġeneralment rikonoxxuti jew orgnizzazzjonijiet internazzjonali. Ftehimiet bħal dawn jistgħu jiġu konklużi ma' kwalunkwe entità li fir-rigward tagħha l-Parti Kontraenti l-oħra taċċetta li tidħol fi ftehim li jkun se jiġi mmexxi mid-dritt internzzjonali pubbliku. Fil-passat, l-UE kkonkludiet diversi ftehimiet internazzjonali ma’ entitajiet oħra lil hinn mill-Istati sovrani. Dawn il-ftehimiet ġew konklużi mill-Kunsill abbażi tal-Artikolu 218 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-UE (TFUE) (jew l-artikoli predeċessuri, l-Artikolu 300 – u preċedentement 228 – KE). F’dan il-kuntest, huwa importanti li jiġi nnutat li l-użu tal-Artikolu 218 tat-TFUE, bħala l-bażi legali għal ftehim mal-Kosovo, ma jikkostitwix rikonoxximent tal-Kosovo mill-Unjoni bħala Stat indipendenti u lanqas ma jikkostitwixxi rikonoxximent minn Stati Membri individwali tal-Kosovo, sakemm ma ssirx riserva espressa għal dak il-għan. Ugwalment, dan ma jikkostitwix revoka tar-rikonoxximent mill-Istati Membri li jkunu diġà rrikonoxxew. Ma hemm l-ebda ostaklu legali għall-Unjoni biex tikkonkludi, fuq il-bażi ta’ dan, ftehim ta’ assoċjazzjoni mal-Kosovo. Ma hemm l-ebda definizzjoni preċiża ta’ dak il-kunċett fil-liġi tal-UE: L-Artikolu 217 tat-TFUE jindika li ftehim bħal dan jistabbilixxi “assoċjazzjoni li ġġib magħha drittijiet u obbligi reċiproċi, azzjonijiet komuni u proċeduri speċjali”. Isegwi mill-prattika tal-Unjoni li ftehimiet ta’ assoċjazzjoni joħolqu rabtiet speċjali u privileġġjati ma’ pajjiżi terzi. B’mod partikulari, ftehimiet ta’ assoċjazzjoni dejjem ipoġġu aktar enfasi fuq il-valuri u l-prinċipji maqsuma, jinkludu komponent tal-kummerċ importanti, jipprovdu approssimazzjoni tal-leġiżlazzjoni u l-politiki nazzjonali tal-pajjiż mal-politiki ċentrali tal-Unjoni, u jorganizzaw kooperazzjoni fuq kważi kull qasam tal-kompetenza tal-Unjoni. L-assoċjazzjoni hija żviluppata permezz ta’ qafas istituzzjonali, li mhux biss jinkludi mekkaniżmu tat-teħid tad-deċiżjonijiet, iżda jipprovdi wkoll djalogu intensiv fil-livell tas-servizz pubbliku. Konsegwentement, l-Unjoni tista’ tikkonkludi ftehim bħal dan ma’ pajjiż terz jekk l-awtoritajiet politiċi u ġudizzjarji jkunu kapaċi jiżguraw li t-termini tal-ftehim ikunu rrispettati, applikati u implimentati. Huwa preċiżament l-għan tal-istudju ta’ fattibilità li jeżamina jekk l-iżvilupp politiku u ekonomiku tal-Kosovo jippermettilux iwettaq l-obbligi estensivi ta’ ftehim ta’ assoċjazzjoni. Madankollu, min-naħa legali, huwa biżżejjed li jiġi kkonstatat li l-fatt li xi Stati Membri ma jirrikonoxxux lill-Kosovo bħala Stat indipendenti ma jikkostitwix ostaklu legali għall-awtoritajiet tal-Kosovo biex jimplimentaw l-obbligi li jirriżultaw minn ftehim ta’ assoċjazzjoni. L-assoċjazzjoni tal-Kosovo mal-Unjoni Ewropea ma tmurx kontra l-fatt li l-Istati Membri tal-Unjoni għandhom pożizzjonijiet differenti fuq l-istatus tal-Kosovo skont il-liġi internazzjonali. Barra minn hekk, in-natura legali preċiża tal-ftehim għandha tiġi ddeterminata fi tmiem in-negozjati, fid-dawl tal-kontenut attwali tagħha u jiġi meqjus kif xieraq il-kuntest legali. Il-preżenza internazzjonali[3] fil-Kosovo ma tikkostitwixxix ostaklu għall-awtoritajiet tal-Kosovo biex jimplimentaw l-obbligi li jirriżultaw minn Ftehim ta’ Stabbilizzazzjoni u ta’ Assoċjazzjoni. Ftehim bħal dan ma jmurx kontra r-Riżoluzzjoni tal-Kunsill tas-Sigurtà tan-Nazzjonijiet Uniti 1244 tal-1999 u huwa konsistenti mal-preżenza attwali tal-Missjoni Temporanja ta' Amministrazzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti fil-Kosovo. L-Uffiċċju Ċivili Internazzjonali (ICO) ġie mwaqqaf biex jissorvelja l-implimentazzjoni tal-Proposta Komprensiva ta’ Ftehim dwar l-Istatus tal-Kosovo. Fl-10 ta’ Settembru, wara li kkonkluda li l-Kosovo implimenta b’mod sostanzjali t-termini tal-proposta għal Riżoluzzjoni Komprensiva u wara li l-Kosovo adotta l-qafas kostituzzjonali u legali meħtieġ, il-Grupp ta’ Tmexxija Internazzjonali (ISG) iddikjara t-tmiem tas-sorveljanza tal-indipendenza tal-Kosovo, u t-tmiem tal-mandat tar-Rappreżentant Ċivili Internazzjonali. B’konsegwenza ta’ dan, l-Uffiċċju Ċivili Internazzjonali se jingħalaq sa tmiem l-2012. Wara dan il-proċess l-UE se jkollha rwol aktar prominenti fil-Kosovo. L-għan ċentrali tal-missjoni tal-UE għall-istat tad-dritt, EULEX, huwa li tassisti u tappoġġja lil-awtoritajiet tal-Kosovo f’oqsma ewlenin tal-istat tad-dritt – il-pulizija, il-ġudikatura u d-dwana. Il-mandat tagħha għandu ċerti responsabbilitajiet eżekuttivi. Jekk jiġi konkluż ftehim ta’ assoċjazzjoni, din il-missjoni tal-UE jkollha, skont il-mandat tagħha, tappoġġja lill-awtoritajiet tal-Kosovo fl-implimentazzjoni ta' ftehim bħal dan. Aspetti relatati mat-Tramuntana tal-Kosovo It-Tramuntana tal-Kosovo tirreferi għal żona li tinkludi l-muniċipalitajiet ta’ Leposaviq/Leposavić, Zubin Potok u Zveçan/Zvečan kif ukoll il-parti tal-muniċipalità ta’ Mitrovicë/Mitrovica li tinsab fit-Tramuntana tax-xmara Ibër/Ibar. Din iż-żona hija abitata b’mod predominanti mis-Serbi. Is-Serbja kompliet tiffinanzja u tmantni ċerti strutturi f’din il-parti tal-Kosovo. Dan jinkludi mhux biss sptarijiet u skejjel, iżda wkoll amministrazzjonijiet muniċipali, servizzi tas-sigurtà u strutturi ġudizzjarji. Attwalment, il-Qorti Distrettwali ta’ Mitrovca tista’ topera biss bl-appoġġ tal-imħallfin ta’ EULEX. Il-kumpanija tal-elettriku Serba għandha fergħa mhux liċenzjata fit-Tramuntana, kumpaniji tat-telefonija mobbli Serbi mhux liċenzjati għadhom joperaw u l-popolazzjoni fit-Tramuntana ta’ spiss tuża toroq alternattivi biex taqsam il-fruntiera / linja ta’ demarkazzjoni. It-Tramuntana tal-Kosovo tħabbat wiċċha ma’ sitwazzjoni ekonomika diffiċli. Il-popolazzjoni lokali hija dipendenti wisq fuq l-impjieg pubbliku u l-assistenza soċjali ffinanzjata minn Belgrad. Il-potenzjal taż-żona f’termini ta’ riżorsi naturali, bħall-mina ta’ Trepça/Trepča, jibqa’ mhux żviluppat biżżejjed fil-parti l-kbira tiegħu. Fl-2011, twettaq ċensiment madwar il-Kosovo, iżda dan ma inkludiex dejta dwar dawn il-partijiet tal-Kosovo. Fiż-żmien tal-aħħar elezzjonijiet tal-Kosovo, in-numru ta' votanti f'dawn il-muniċipalitajiet kien estremament baxx. F’Mejju 2012, il-muniċipalitajiet ta' Zubin Potok u Zveçan/Zvečan organizza unilateralment elezzjonijiet lokali separati fl-istess żmien li saru l-elezzjonijiet fis-Serbja. Dawn l-elezzjonijiet ma ġewx rikonoxxuti minn Pristina, Belgrad jew il-komunità internazzjonali. Wara l-istazzjonar tal-pulizija u d-dwana tal-Kosovo lejn il-fruntiera/punti ta’ qsim tal-fruntiera matul is-sajf tal-2011, twaqqfu numru ta’ barrikati. Ħafna minnhom issa tħattew. Għad hemm barrikata fuq il-pont prinċipali matul ix-xmara Ibër/Ibar. Is-sitwazzjoni attwali b’attakki vjolenti u tensjonijiet ta’ spiss intensifikati mhijiex sostenibbli. KFOR u EULEX għandhom rwol importanti x'jaqdu biex tinżamm il-kalma. Id-djalogu bejn Pristina u Belgrad Is-sitwazzjoni fit-Tramuntana tal-Kosovo tibqa’ sfida għall-Kosovo, is-Serbja, ir-reġjun tal-Balkani tal-Punent u l-komunità internazzjonali. Wara r-Riżoluzzjoni tal-Assemblea Ġenerali ta’ Settembru 2010, l-UE ffaċilitat djalogu bejn Pristina u Belgrad. Id-djalogu tnieda f’Marzu 2011 biex jippromwovi l-kooperazzjoni, jikseb progress fil-mixja lejn l-Unjoni Ewropea u jtejjeb il-ħajjiet tan-nies. S’issa, l-partijiet laħqu ftehimiet fuq il-moviment ħieles tal-persuni, it-timbri doganali, ir-rikonoxximent tad-diplomi universitarji, ir-reġistri tal-art, ir-reġistri ċivili, l-IBM u fuq il-kooperazzjoni reġjonali. Jeħtieġ li kemm il-Kosovo kif ukoll is-Serbja jkomplu jimplimentaw in bone fide l-ftehimiet kollha milħuqa sal-lum u jimpenjaw ruħhom b’mod kostruttiv fuq skala sħiħa ta’ kwistjonijiet bil-faċilitazzjoni tal-UE. Aktar progress fuq dawn il-kwistjonijiet fit-Tramuntana se jkunu jinħtieġu lill-atturi relevanti kollha involuti li jaħdmu flimkien fi spirtu kostruttiv. Jeħtieġ li l-awtoritajiet tal-Kosovo jagħmlu l-parti tagħhom. Jeħtieġ li jippromwovu Kosovo multietniku u li jirrispetta l-ħtiġijiet partikulari tal-popolazzjoni lokali. Il-Kosovo kompla jipprepara aġenda għat-Tramuntana f’konformità mal-Konklużjonijiet tal-Kunsill ta’ Diċembru 2011. Il-minoritajiet mhux Serbi fit-Tramuntana se jibbenefikaw ukoll minn normalizzazzjoni f’din il-parti tal-Kosovo. Is-sitwazzjoni attwali hija ta’ sfida u jeħtieġ li tittejjeb b’mod urġenti. F’dan ir-rigward, il-Kummissjoni tikkunsidra li l-benefiċċji ta’ Ftehim ta' Sabbilizzazzjoni u ta’ Assoċjazzjoni jservu ta’ inkoraġġiment għall-popolazzjoni tal-Kosovo kollha kemm hi, fosthom tat-Tramuntana. 2. Relazzjonijiet bejn l-Unjoni Ewropea u l-Kosovo Gradwalment, il-Kosovo saħħaħ l-istrutturi tiegħu li jittrattaw il-proċessi ta’ integrazzjoni Ewropej. Il-Kosovo waqqaf Kunsill Nazzjonali għall-Integrazzjoni tal-UE, li huwa ppresedut mill-President. L-għan ta’ dan il-Kunsill Nazzjonali huwa li jimmobilizza l-istituzzjonijiet tal-Kosovo biex iwettaq l-aġenda ta’ riforma tal-UE tiegħu. Il-Ministeru tal-Integrazzjoni Ewropea imexxi Task force għall-Integrazzjoni Ewropea. Il-Ministeru wera abilità tajba li jimmobilizza ministeri u istituzzjonijiet oħra billi jikkoordina kontribuzzjoni komprensiva tal-Kosovo għat-tħejjija ta’ dan l-istudju ta’ fattibilità. Reviżjoni tal-Komunikazzjoni tal-2009 dwar il-Kosovo - It-Twettiq tal-Perspettiva Ewropea tiegħu[4] Fl-2009, il-Kummissjoni ippubblikat Komunikazzjoni dwar il-Kosovo, li kienet tinkludi rakkomandazzjonijiet għal għadd ta’ passi prattiċi li l-UE setgħet tieħu biex tiżgura l-progress kontinwu lejn l-Ewropa. L-UE nediet djalogu dwar il-liberalizzazzjoni tal-viża u ppreżentat il-pjan direzzjonali għal-liberalizzazzjoni tal-viża lill-awtoritajiet tal-Kosovo; issa l-awtoritajiet tal-Kosovo ssottomettew l-ewwel rapport tagħhom. L-UE qablet li testendi l-Miżuri ta’ Kummerċ Awtonomu għall-Kosovo fl-2011. Il-Kosovo żdied ukoll fil-Konvenzjoni dwar l-Akkumulazzjoni tal-Oriġini Pan-Ewro-Mediterranja fejn jista’ jipparteċipa b’mod attiv ladarba jkun fis-seħħ ftehim ta’ kummerċ. Il-Kosovo jkompli jħejji għal integrazzjoni fil-qafas ta’ sorveljanza ekonomika u fiskali. F’Diċembru 2011, il-Kunsill irrikonoxxa li l-iżvilupp soċjoekonomiku tal-Kosovo jittejjeb ukoll permezz tas-sħubija tal-Bank Ewropew għar-Rikostruzzjoni u l-Iżvilupp. F’Marzu 2011, il-Kummisjoni rrakkomandat lill-Kunsill biex jawtorizzaha biex tinnegozja ftehim qafas li jippermetti lill-Kosovo li jipparteċipa fi programmi tal-UE. Il-Kummissjoni u l-Kosovo lestew tliet ċikli tad-Djalogu tal-Proċess ta’ Stabbilizzazzjoni u ta’ Assoċjazzjoni. Dan id-Djalogu sewa ta’ mekkaniżmu effettiv biex jissorvelja u javża lill-Kosovo dwar il-miżuri li jrid jieħu biex jimplimenta l-aġenda ta' riforma Ewropea tiegħu. Dan il-mekkaniżmu jipprevedi wkoll konsultazzjonijiet ma’ organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili. Il-Kosovo jibbenefika minn programmi ta’ kooperazzjoni transkonfinali għall-Istrument għall-Assistenza ta’ Qabel l-Adeżjoni mal-Albanija, dik li kienet ir-Repubblika Jugoslava tal-Maċedonja u l-Montenegro. Żdiedu l-allokazzjonijiet tal-Kosovo għall-Erasmus-Mundus, Tempus u l-iskema Young Cell taħt l-Istrument. Kumplessivament, fi ħdan il-qafas 2007-2013, EUR 635,4 miljun huma disponibbli għall-Kosovo. Konġuntament mal-awtoritajiet tal-Kosovo, il-Kummissjoni nediet Djalogu Strutturat dwar l-Istat tad-Dritt. Dan juri l-impenn politiku tal-awtoritajiet tal-Kosovo u l-Kummissjoni biex jiġu indirizzati sfidi f’dan il-qasam minn kmieni fil-proċess ta’ tkabbir. Il-preżenza tal-UE fil-Kosovo L-uffiċċju b’żewġ rwoli tar-Rappreżentant Speċjali tal-UE u tar-Rappreżentant Ċivili Internazzjonali inqasam. L-uffiċċju tar-Rappreżentant Speċjali tal-UE u l-Uffiċċju ta’ Kollegament tal-Kummissjoni Ewropea ngħaqdu f’uffiċċju tal-UE wieħed. Dan kabbar il-preżenza tal-UE u l-viżibilità fil-Kosovo. Sabiex jirrifletti l-kapaċitajiet li qed jikbru tal-awtoritajiet tal-Kosovo, il-mandat ta' EULEX ġie rranġat mill-ġdid u mnaqqas. Sabiex jassisti lill-awtoritajiet tal-Kosovo fl-iffaċċjar tal-isfidi li baqa’, il-mandat tiegħu ġie estiż sa Ġunju 2014. Jeħtieġ li l-Kosovo jżomm kooperazzjoni tajba mal-missjoni u jappoġġja b’mod attiv l-implimentazzjoni tal-mandat tiegħu. Il-Kummissjoni qed tikkoopera mill-qrib ma’ EULEX matul ir-rikonfigurazzjoni tagħha biex tiżgura tranżizzjoni mingħajr problemi u appoġġ kontinwu għall-awtoritajiet tal-Kosovo. Il-Kosovo fil-kuntest reġjonali Il-Kosovo jipparteċipa fil-Kunsill għall-Kooperazzjoni Reġjonali, it-Trattat dwar il-Komunità tal-Enerġija, l-Osservatur tat-Trasport tal-Ewropa tax-Xlokk (SEE) u s-CEFTA, u huwa lest li jipparteċipa f’inizjattivi reġjonali oħra. Il-formola għall-parteċipazzjoni tal-Kosovo f’arranġamenti ta’ kooperazzjoni reġjonali li ġiet maqbula fi Frar 2012 hija bażi tajba għall-Kosovo biex iżid u jestendi l-parteċipazzjoni diretta tiegħu f’dawn il-mekkaniżmi. Dan jinkludi t-Trattat dwar il-Komunità tat-Trasport, il-kooperazzjoni ġudizzjarja, u aranġamenti għax-xogħol u l-politiki soċjali fi ħdan il-qafas tan-Netwerk tax-Xogħol u tal-Politika Soċjali tas-SEE u n-Netwerk tas-Saħħa tas-SEE. Għandu jiżgura wkoll il-parteċipazzjoni sħiħa tal-Kosovo fid-Deċennju tar-Rom. 3. Evalwazzjoni 3.1. Kwistjonijiet politiċi Is-sistema politika tal-Kosovo hija bbażata fuq il-prinċipji ta’ demokrazija parlamentari. Dawn il-prinċipji huma miġburin fil-kostituzzjoni u l-qafas legali tiegħu. Matul dawn l-aħħar tliet snin, ġew ikkonsolidati l-funzjonament tal-istituzzjonijiet demokratiċi u r-rispett għall-istat tad-dritt. Ġew stabbiliti l-istituzzjonijiet meħtieġa. Il-president, il-gvern u l-parlament huma l-istituzzjonijiet ewlenin responsabbli għat-tmexxija 'l quddiem tal-proċess ta’ riforma. Il-Qorti Kostituzzjonali qdiet rwol importanti fil-garanzija tal-prinċipji demokratiċi u r-rispett tal-kostituzzjoni, pereżempju permezz tas-sentenzi tagħha dwar il-mandat tal-President attwali. Il-kooperazzjoni dwar il-leġiżlazzjoni bejn il-gvern u l-parlament ukoll qed titjieb gradwalment. Il-Kosovo wera impenn suffiċjenti għall-prinċipji demokratiċi tal-governanza biex jibda jinnegozja Ftehim ta' Stabbilizzazzjoni u ta' Assoċjazzjoni. Sabiex jilħaq dawn l-obbligi taħt ftehim bħal dan, jeħtieġ li l-Kosovo jkompli jimplimenta riformi demokratiċi. B’mod partikulari, jeħtieġ li l-Assemblea u l-kumitati tagħha jsaħħu s-sorveljanza tagħhom tal-eżekuttiv u tas-settur tas-sigurtà, permezz ta’ skrutinju mtejjeb tal-leġiżlazzjoni u s-sorveljanza tal-implimentazzjoni tal-politiki u l-liġijiet. Jeħtieġ li tissaħħaħ l-indipendenza finanzjarja u amministrattiva tal-Assemblea mill-gvern. Dan jista’ jintlaħaq permezz tal-adozzjoni ta’ leġiżlazzjoni dwar l-istatus tal-impjegati taċ-ċivil tal-Assemblea. Huwa importanti wkoll li jiġi żgurat li l-abbozz tal-baġit tal-Assemblea jiġi mmodifikat mill-gvern f’konsultazzjoni mal-Assemblea qabel ma l-gvern jissottometti l-proposta tal-baġit lill-Assemblea għall-adozzjoni. Il-Kosovo żamm elezzjonijiet regolari kemm fil-livell ċentrali kif ukoll fil-livell muniċipali. Is-sistema elettorali tippermetti kompetizzjoni bejn il-partijiet politiċi differenti u għażla ħielsa għall-votaturi. Dan wassal għal kompożizzjoni differenti ta’ koalizzjonijiet tal-gvern matul iż-żmien. L-aktar elezzjonijiet ġenerali reċenti fl-2010/2011 urew li l-partijiet politiċi l-ġodda jistgħu jidħlu fl-Assemblea. Il-Kosovo huwa lest biex jibda n-negozjati ta’ Ftehim ta’ Stabbilizzazzjoni u ta’ Assoċjazzjoni. Fl-istess ħin, dawn l-elezzjonijiet ġew immarkati minn nuqqasijiet serji u diffkultajiet tekniċi. Għaldaqstant, jeħtieġ li l-Kosovo jiżgura li l-qafas legali jitjieb biex jirrifletti aħjar l-aħjar prattiki u standards fl-UE biex jilħaq l-obbligi tiegħu taħt ftehim bħal dan. Rigward l-istat tad-dritt, il-qafas legali huwa kumpless, inkluża l-leġiżlazzjoni minn dik l kienet il-Jugoslavja u mir-Repubblika Federali tal-Jugoslavja, il-leġiżlazzjoni UNMIK u l-leġiżlazzjoni l-ġdida tal-Kosovo. Tpoġġew fis-seħħ xi elementi tar-riformi leġiżlattivi meħtieġa għall-ġlieda kontra l-kriminalità organizzata. Diversi liġijiet importanti għadhom nieqsa jew jeħtieġu emendi, speċjalment fil-qasam tal-ħasil tal-flus u l-ikkonfiskar tal-assi. Għal perjodu qasir, jeħtieġ li l-Kosovo juri impenn ċar biex jikseb riżultati fil-ġlieda kontra l-kriminalità organizzata, inkluża t-tnedija ta’ investigazzjonijiet, f’koordinazzjoni mill-qrib ma’ EULEX. Jeħtieġ li l-Kosovo jadotta leġiżlazzjoni ġdida dwar il-konfiska ta’ assi u jadatta ruħu għall-acquis l-liġi dwar il-prevenzjoni tal-ħasil tal-flus u l-finanzjament tat-terroriżmu. L-infurzar tal-qafas legali għall-ġlieda kontra forom varji ta’ kriminalità organizzata tibqa' sfida importanti. Sabiex il-Kosovo jilħaq l-obbligi tiegħu skont Ftehim ta’ Stabbilizzazzjoni u ta’ Assoċjazzjoni, jeħtieġ li tingħata evidenza konkreta tar-riżultati fil-ġlieda kontra l-kriminalità organizzata bħala prijorità. Jeħtieġ ukoll li l-Kosovo jkompli jsaħħaħ u jimplimenta l-leġiżlazzjoni tiegħu b’mod partikulari fil-prevenzjoni u l-ġlieda kontra t-traffikar tal-bnedmin, id-drogi, il-prekursuri tagħhom u t-traffikar tal-armi. Jeħtieġ ukoll li l-Kosovo jtejjeb l-affidabilità tal-istatistiki tiegħu. Il-Kosovo poġġa fis-seħħ elementi importanti tal-qafas leġiżlattiv li huma bżonnjużi għall-ġlieda kontra l-korruzzjoni. Eżempji jinkludu leġiżlazzjoni dwar id-dikjarar tal-assi, il-prevenzjoni ta’ kunflitti ta’ interess fl-eżerċizzju ta’ funzjonijiet pubbliċi, l-iżvelaturi, l-akkwist pubbliku u l-iffinanzjar ta’ partijiet politiċi. Huwa importanti issa li l-Kosovo jikseb riżultati tanġibbli f'dan il-qasam. Matul dawn l-aħħar tliet snin, is-servizz ta’ prosekuzzjoni u l-pulizija ġew organizzati mill-ġdid biex isaħħu l-kapaċità tagħhom li jittrattaw il-korruzzjoni. Il-Kosovo għandu wkoll Aġenzija Kontra l-Korruzzjoni bid-dritt ta’ investigazzjoni u rappurtar amministrattiv. Il-kapaċità tal-Aġenzija tikkorrispondi għar-responsabilitajiet tagħha. Fil-perjodu l-qasir, jeħtieġ li l-Kosovo juri impenn ċar biex jikseb riżultati fil-ġlieda kontra l-korruzzjoni, inkluża t-tnedija ta’ investigazzjonijiet, f’koordinazzjoni mill-qrib ma’ EULEX. Jeħtieġ li l-Kosovo jadotta strateġija ġdida kontra l-korruzzjoni. Sabiex jilħaq l-obbligi tiegħu skont Ftehim ta’ Stabbilizzazzjoni u ta’ Assoċjazzjoni, jeħtieġ ukoll li l-Kosovo jimplimenta b’mod effettiv il-leġiżlazzjoni tiegħu kontra l-korruzzjoni u jwaqqaf mekkaniżmu effettiv għall-prevenzjoni tal-korruzzjoni. Bħala prijorità, jeħtieġ li l-Kosovo jipprovdi evidenza konkreta tar-riżultati fil-ġlieda tiegħu kontra l-korruzzjoni. Dan ikun jinkludi investigazzjonijiet u prosekuzzjonijiet ta’ suċċess ta’ uffiċjali maħtura u eletti li jinsabu ħatja ta’ korruzzjoni. Jeħtieġ ukoll li l-Kosovo jtejjeb l-affidabilità tal-istatistiki f’dan il-qasam. Il-Konklużjonijiet tal-Kunsill ta’ April 1997 jenfasizzaw l-importanza ta’ proċeduri ta’ ammissjoni mill-ġdid soddisfaċenti. Fi ħdan il-qafas tal-proċess tal-liberalizzazzjoni tal-viża, il-Kosovo adotta liġi dwar l-ammissjoni mill-ġdid u jkompli jikkoopera fuq kwistjonijiet ta’ ammissjoni mill-ġdid mal-Istati Membri tal-UE. Jeħtieġ li jimplimenta bis-sħiħ il-liġi tiegħu dwar l-ammissjoni mill-ħdid u jeħtieġ li jiżgura l-integrazzjoni mill-ġdid tal-persuni li jirritornaw. Matul dawn l-aħħar tliet snin, il-Kosovo adotta leġiżlazzjoni għal riformi ġudizzjarji ewlenin. Il-prinċipji tal-imparzjalità, l-indipendenza, ir-responsabilità u l-effiċjenza jinsabu fil-qalba ta’ din ir-riforma. Ir-riformi jibdlu l-istruttura tas-sistema tal-qorti u l-prosekuzzjoni. Ġie mwaqqaf Kunsill tal-Prosekuzzjoni u ssaħħaħ il-Kunsill Ġudizzjarju. Tpoġġew fis-seħħ istituzzjonijiet ewlenin tal-ġudikatura, għalkemm fil-qorti fit-Tramuntana ta’ Mitrovica hemm preżenti biss imħallfin ta’ EULEX. Dawn żiedu l-kapaċità tagħhom progressivament u għandhom għarfien tajjeb ta’ kif għandhom imexxu dawn ir-riformi ‘l quddiem. L-isforzi li saru biex jitnaqqas ix-xogħol b’lura ta’ kawżi qodma issa qed juru riżultati bil-mod. Waqt li jimplimenta l-istruttura l-ġdida tal-qrati, jeħtieġ li l-Kosovo jiżgura li l-Prosekuzzjoni Speċjali responsabbli għal kawżi ta’ kriminalità organizzata, delitti tal-gwerra u korruzzjoni żżomm il-kompetenzi tagħha. Huwa ċar li l-Kosovo jiffaċċja ħafna sfidi importanti f’dan il-qasam. Sabiex jilħaq l-obbligi tiegħu skont Ftehim ta’ Stabbilizzazjoni u ta’ Assoċjazzjoni, jeħtieġ li l-Kosovo jkompli jtejjeb l-effettività, ir-responsabilità u l-imparzjalità tal-ġudikatura. Jeħtieġ li jimplimenta b’suċċess l-erba’ liġijiet ewlenin dwar ir-riforma tas-sistema ġudizzjarja, inkluż billi jiżgura l-konsistenza tagħhom. Jeħtieġ li l-Kosovo jieħu miżuri biex inaqqas it-total ta’ kawżi b’lura. Jeħtieġ li l-awtoritajiet tal-Kosovo jipprovdu sigurtà u protezzjoni xierqa lill-imħallfin, il-prosekuturi, ix-xhieda u l-atturi, kif ukoll lill-persunal tal-qorti. Jeħtieġ li l-Kosovo jiżgura li l-kawżi jitwettqu bini xieraq u f’konformità mal-proċeduri tal-qorti. Jeħtieġ li jitkompla r-reklutaġġ ta’ mħallfin u prosekuturi minn minoritajiet, kif stabbilit fil-qafas leġiżlattiv. Il-qafas legali li jipprevedi kundizzjonijiet bażiċi għal servizz pubbliku stabbli u professjonali huwa fis-seħ fil-parti l-kbira tiegħu. Il-leġiżlazzjoni hija ispirata mill-aħħar approċċi għall-amministrazzjoni pubblika fl-Ewropa. Il-kapaċità tal-amministrazzjoni pubblika fil-livell ċentrali hija żviluppata aħjar minn dik fil-livell muniċipali. Il-Kosovo waqqaf ukoll l-istituzzjoni tal-Ombudsperson, li huwa korp indipendenti ewlieni li jippromwovi d-drittijiet tal-bniedem u d-drittijiet fundamentali. Madankollu, l-Ombudsperson jiffaċċja sfidi, speċjalment f’termini tal-baġit u ta’ bini. Għal perjodu qasir, jeħtieġ li l-Kosovo jadotta l-leġiżlazzjoni sekondarja neċessarja dwar is-servizz pubbliku u dwar is-salarji għas-servizz ċivili. Barra minn hekk, jeħtieġ li jalloka bini għall-Ombudsperson u jiżgura l-indipendenza baġitarja tiegħu. Jeħtieġ li l-gvern jinkludi l-abbozz tal-proposta tal-baġit tal-Ombudsperson mingħajr modifikazzjonijiet fl-abbozz tal-baġit globali sottomess lill-parlament. Fl-istess ħin, jeħtieġ li l-Kosovo jkompli jimplimenta r-riformi bżonnjużi għall-aministrazzjoni pubblika. Sabiex jilħaq l-obbligi tiegħu skont Ftehim ta’ Stabbilizazzjoni u ta’ Assoċjazzjoni, jeħtieġ li l-Kosovo jagħmel progress fl-implimentazzjoni tal-istrateġija ta’ amministrazzjoni pubblika u l-pjan ta’ azzjoni u leġiżlazzjoni relatata. Jeħtieġ ukoll li jiżgura r-riforma sostenibbli tal-amministrazzjoni pubblika, inkluż il-finanzjament u l-persunal meħtieġ. Jeħtieġ li jiżdied is-sehem ta’ nies li jappartjenu għal minoritajiet fl-amministrazzjoni pubblika. Amminstrazzjoni pubblika effiċjenti u professjonali hija essenzjali għall-implimentazzjoni ta’ suċċess ta’ ftehim. Il-kostituzzjoni tal-Kosovo u l-qafas leġiżlattiv ġenerali jipprovdu garanziji għad-drittijiet bażiċi tal-bniedem u l-protezzjoni tal-minoritajiet. Għalkemm il-Kosovo mhuwiex membru tan-NU jew tal-Kunsill tal-Ewropa, il-kostituzzjoni tiegħu tistipula li l-konvenzjonijiet u l-protokolli ewlenin tan-NU u tal-Kunsill tal-Ewropa huma applikabbli direttament fil-Kosovo u jieħdu preċedenza fuq il-leġiżlazzjoni tal-Kosovo. Matul dawn l-aħħar tliet snin, il-Kosovo ħa passi biex jimplimenta dawn il-proviżjonijiet fil-prattika. Hemm sfidi importanti li jeħtieġ li jiġu indirizzati mill-Kosovo sabiex jilħaq l-obbligi tiegħu skont Ftehim ta’ Stabilizzazzjoni u ta’ Assoċjazzjoni. Dan il-qasam huwa importanti b’mod partikulari fid-dawl tal-Qafas Strateġiku u l-Pjan ta’ Azzjoni tal-UE dwar id-Drittijiet tal-Bniedem u d-Demokrazija li ġew adottati mill-Kunsill f’Ġunju 2012. Jeħtieġ li l-Kosovo jinvestiga u jipprosekwixxi kwalunkwe attakk fiżiku kontra l-ġurnalisti u jlesti l-proċedura parlamentari li tibdel il-Kodiċi Kriminali dwar ir-responabilità kriminali tal-midja u l-protezzjoni tas-sorsi tal-ġurnalisti. Jeħtieġ ukoll li l-Kosovo jissimplifika d-diversi korpi li jitrattaw il-protezzjoni tad-drittijiet tal-bniedem u d-drittijiet fundamentali biex jiżgura s-sorveljanza effettiva u l-infurzar tal-qafas legali f'dan il-qasam. Jeħtieġ li l-Kosovo jagħmel progress fl-infurzar tad-drittijiet tal-proprjetà, pereżempju permezz tat-tnaqqis tal-kawżi b’lura u t-titjib tal-infurzar tad-deċiżjonijiet ġudizzjarji u amministrattivi. Jeħtieġ li l-leġiżlazzjoni dwar il-protezzjoni tad-dejta personali tiġi armonizzata aktar mal-istandards tal-UE u l-kapaċitajiet amministrattivi jissaħħu f’dan il-qasam. Il-qafas leġiżlattiv għall-protezzjoni tal-minoritajiet huwa fis-seħħ, inklużi l-garanziji kostituzzjonali. Skont il-kostituzzjoni tal-Kosovo, il-Konvenzjoni Qafas tal-Kunsill tal-Ewropa għall-Protezzjoni tal-Minoritajiet Nazzjonali hija applikabbli direttament fil-Kosovo. Il-persuni li japartjenu għal minoritajiet huma rrapreżentati tajjeb fl-Assemblea u f’funzjonijiet politiċi fil-livell tal-gvern. B’appoġġ internazzjonali b’saħħtu, il-Kosovo kompla joffri l-possibilità ta’ ritorn għall-persuni spustati. Kumplessivament, aktar minn 23 000 persuna li jappartjenu għal minoritajiet irritornaw il-Kosovo mill-2000. Il-Kosovo beda jimplimenta wkoll id-deċentralizzazzjoni, inkluż it-twaqqif ta’ muniċipalitajiet ġodda b’maġġoranza ta’ popolazzjoni minoritarja. Għal perjodu qasir, jeħtieġ li l-Kosovo jiżgura l-eżistenza ta’ korp li jippermetti konsultazzjoni diretta dwar il-promozzjoni u l-protezzjoni tal-wirt reliġjuż u kulturali mal-komunitajiet reliġjużi, speċjalment il-Knisja Ortodossa Serba. Sabiex jintlaħqu l-obbligi skont Ftehim ta’ Stabbilizzazzjoni u ta’ Assoċjazzjoni, jeħtieġ li l-Kosovo jippromwovi Kosovo multietniku, billi joħloq kundizzjonijiet għas-Serbi fil-Kosovo biex iħossuhom parti mill-futur tal-Kosovo u biex jiffaċilita r-ritorn ta' persuni li jixtiequ jagħmlu dan. Il-Kummissjoni tistenna wkoll li l-Kosovo se jkompli jimplimenta d-deċentralizzazzjoni, speċjalment fil-muniċipalitajiet il-ġodda u b'hekk jgħin fl-integrazzjoni tas-Serbi fil-Kosovo. Jeħtieġ li jiġu allokati baġit, persunal u bini għall-Uffiċċju tal-Kummissarju tal-Lingwa. Jeħtieġ ukoll li l-Kosovo jimplimenta leġiżlazzjoni dwar il-protezzjoni tal-wirt kulturali u tal-Knisja Ortodossa Serba, speċjalment liġijiet dwar iċ-ċentru storiku ta’ Prizren u dwar il-villaġġ ta’ Velika Hoča/Hoçë e Madhe. Jeħtieġ li x-xandar pubbliku tal-Kosovo jiżgura xandir fil-lingwa Serba. Jeħtieġ li jiġu investigati attakki mmotivati mill-etniċità jew ir-reliġjon u l-ħatja jitressqu quddiem il-ġustizzja u tiġi trattata d-diskriminazzjoni. Fir-rigward tar-Rom, l-Ashkali u l-Eġizzjani li għadhom jgħixu f’kundizzjonijiet fqar ħafna, jeħtieġ li l-Kosovo juri progress fl-implimentazzjoni tal-istrateġija u l-pjan ta’ azzjoni, inkluż permezz ta’ allokazzjoni tal-fondi meħtieġa. Fir-rigward ta’ delitti tal-gwerra, il-Kosovo żamm kooperazzjoni tajba mat-Tribunal Kriminali Internazzjonali għal dik li kienet il-Jugoslavja. Jeħtieġ ukoll li l-Kosovo jappoġġja x-xogħol tat-Task Force Investigattiva Speċjali ta’ EULEX. 3.2. Kwistjonijiet ekonomiċi Il-Kosovo implimenta r-riformi inizjali essenzjali biex titwaqqaf ekonomija tas-suq li taħdem bis-sħiħ. Dan huwa biżżejjed biex jitwaqqfu relazzjonijiet kuntrattwali ma’ pajjiżi mill-Balkani tal-Punent, kif inhu stabbilit fil-Konklużjonijiet tal-Kunsill ta’ April 1997. Fl-istess ħin, l-ekonomija tal-Kosovo tiffaċċja ħafna sfidi importanti. Il-qgħad huwa għoli ħafna u s-settur privat jibqa’ dgħajjef. L-informalitajiet huma mifruxa u jeħtieġ li l-istat tad-dritt jikber biex itejjeb l-ambjent tan-negozju u jappoġġja l-iżvilupp tas-settur privat. Jeħtieġu sforzi ulterjuri sinjifikanti biex jiffukaw aħjar fuq politiki ekonomiċi, jindirizzaw konsolidazzjoni fiskali, il-ħolqien tax-xogħol u kwistjonijiet ta’ kompetittività, u jippromwovu investimenti privati biex jinkiseb tkabbir aktar sostenibbli u inklużiv. 3.3. L-abilità li jiġu assunti l-obbligi li jirriżultaw minn Ftehim ta’ Stabbilizzazzjoni u ta’ Assoċjazzjoni L-analiżi tal-Kummissjoni tikkonferma li fil-maġġoranza tas-setturi, il-Kosovo poġġa fis-seħħ elementi tal-qafas leġiżlattiv u l-kapaċità amministrattiva bażika. Dan huwa biżżejjed biex jibdew in-negozjati ta’ Ftehim ta’ Stabbilizzazzjoni u ta’ Assoċjazzjoni. Fl-istess ħin, id-Dokument ta’ Ħidma tal-Persunal jenfasizza li hemm nuqqasijiet sinifikanti f'ħafna kwistjonijiet li jeħtieġ li jiġu indirizzati mill-Kosovo biex jilħaq l-obbligi tiegħu skont ftehim bħal dan. Il-kummerċ huwa settur ewlieni fil-kuntest ta’ Ftehim ta’ Stabbilizzazzjoni u ta’ Assoċjazzjoni. Il-Kosovo għandu reġim ta’ kummerċ liberali u ekonomija miftuħa ħafna, bi ftit restrizzjonijiet għall-kummerċ. Il-Kosovo huwa membru tas-CEFTA u għandu reġim ħieles mit-tariffi għall-oġġetti industrijali u l-prodotti agrikoli mal-membri tas-CEFTA. Il-Kosovo jgawdi wkoll minn aċċess ħieles mid-dazji għas-suq tal-UE għall-prodotti manifatturati u kważi l-prodotti agrikoli kollha, permezz tar-reġim awtonomu tal-UE. Il-Kosovo kien qed jieħu passi biex jimmodernizza l-qafas regolatorju relatat mal-moviment ħieles tal-oġġetti bil-għan li joqrob lejn l-acquis billi jadotta l-leġiżlazzjoni ġdida f’konformità mal-istandards tal-UE u jelimina r-regolamenti li mhumiex kompatibbli mal-UE. Il-Ministeru tal-Kummerċ u l-Industrija qed jiġi organizzat mill-ġdid biex tittejjeb il-kapaċità f'dan il-qasam fid-dawl tal-partijiet relatati mal-kummerċ tal-Ftehim ta’ Stabbilizzazzjoni u ta’ Assoċjazzjoni. Ir-ristrutturar għadu ma tlestiex kollu. Għaldaqstant, għal perjodu qasir jeħtieġ li l-Kosovo jimplimenta d-deċiżjoni tal-gvern dwar ir-ristrutturar tal-Ministeru u jpoġġi fis-seħħ struttura biex imexxi u jikkoordina negozjati bħal dawn. Sabiex jittejjeb l-għarfien tal-impatt tad-dispożizzjonijiet tal-kummerċ tal-Ftehim ta’ Stabbilizzazzjoni u ta’ Assoċjazzjoni dwar l-ekonomija tal-Kosovo, jeħtieġ li l-Kosovo jipprepara studju analitiku, inkluż dikjarazzjoni ċara tal-prijoritajiet tan-negozjati tiegħu. Hemm oqma oħra li fihom jeħtieġ li l-Kosovo jagħmel progress biex jilħaq l-obbligi skont Ftehim ta’ Stabilizzazzjoni u ta’ Assoċjazzjoni. Wieħed mill-elementi ewlenin huwa l-implimentazzjoni tal-qafas legali dwar kwistjonijiet tal-kummerċ, tal-kompetizzjoni u tas-suq intern. Il-kummerċ u l-qtil illegali ta’ annimali jkompli jeħtieġ li l-Kosovo jtejjeb il-kontroll ta’ dawn il-prattiki. Jeħtieġ ukoll li jissaħħu l-kontrolli fis-swieq tal-bhejjem. Il-Kosovo jibbenefika minn statistiki tan-negozju mtejba. Sabiex jintlaħqu l-obbligi skont Ftehim ta’ Stabbilizzazzjoni u ta’ Assoċjazzjoni, jeħtieġ li l-Kosovo jkabbar il-faċilitajiet iddedikati għall-kontrolli tal-importazzjoni fitosanitarji u veterinarji kif ukoll il-kapaċità li jiġu trasferiti kampjuni. Jeħtieġ li jiġi ffinalizzat it-trasferiment tal-ispetturi tas-sigurtà alimentari u veterinarji minn muniċipalitajiet għall-Aġenzija Alimentari u Veterinarja tal-Kosovo. Jeħtieġ li jiġi ssistematizzat id-dħul ta' dejta fil-bażi tad-dejta dwar l-identifikazzjoni, ir-reġistrazzjoni u l-moviment tal-annimali. Jeħtieġ li jiġu akkreditati l-laboratorji involuti fil-kontrolli alimentari. 4. Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet kumplessivi Il-Kosovo għamel progress konsiderevoli fil-mixja tiegħu lejn l-UE mill-kunflitt fl-aħħar tad-disgħinijiet. Poġġa fis-seħħ qafas istituzzjonali u legali stabbli li huwa rekwiżit għal governanza demokratika u l-protezzjoni tad-drittijiet tal-bniedem, tal-minoritajiet kollha li jgħixu fil-Kosovo kif ukoll tad-drittijiet ta’ ritorn għal persuni spustati. Il-qafas istituzzjonali u legali ċentrali għall-iżgurar tal-istat tad-dritt huwa fis-seħħ. Il-leġiżlazzjoni tipprevedi garanziji b’saħħithom tal-indipendenza tal-ġudikatura. L-istituzzjonijiet bażiċi tal-ġudikatura bdew iwettqu r-rwol tagħhom. Il-qafas legali meħtieġ għal amministrazzjoni pubblika stabbli u professjonali huwa wkoll fis-seħħ fil-parti l-kbira tiegħu. Il-Kosovo implimenta r-riformi inizjali essenzjali biex titwaqqaf ekonomija tas-suq li taħdem bis-sħiħ. Il-Kosovo għandu reġim ta’ kummerċ liberali u, kumplessivament, ekonomija miftuħa ħafna, bi ftit restrizzjonijiet għall-kummerċ. Waħda mill-isfidi ekonomiċi ewlenin li l-Kosovo jħabbat wiċċu magħhom hija livell għoli ħafna ta’ qgħad. Permezz ta’ impenn fid-djalogu ffaċilitat tal-UE mas-Serbja, il-Kosovo wera impenn għal kooperazzjoni u stabilità reġjonali. Il-Kosovo waqqaf ukoll relazzjonijiet tajba ma’ ħafna mill-ġirien tiegħu. Huwa jipparteċipa f’uħud mill-fora reġjonali u ppreseda CEFTA. Matul dawn l-aħħar tliet snin, il-Kosovo kabbar il-kapaċità tiegħu biex jilħaq l-obbligi li jirriżultaw minn Ftehim ta’ Stabbilizzazzjoni u ta’ Assoċjazzjoni. Attwalment il-Kosovo huwa l-uniku pajjiż tal-Balkani tal-Punent li għad ma għandux relazzjonijiet kuntrattwali mal-UE jew jibbenefika mil-liberalizzazzjoni tal-viża. Fil-kummerċ, huwa jserraħ fuq miżuri tal-kummerċ awtonomi tal-UE. Mill-perspettiva legali, l-UE tista' tikkonkludi Ftehim ta’ Stabbilizzazzjoni u ta’ Assoċjazzjoni mal-Kosovo, skont l-Artikoli 217 u 218 tat-TFUE. Jista’ jiġi konkluż Ftehim ta' Stabbilizzazzjoni u ta' Assoċjazzjoni bejn il-Kosovo u l-UE b’mod li jirrispetta l-pożizzjonijiet tal-Istati Membri dwar l-istatus tal-Kosovo. F’diversi okkażjonijiet, il-Kunsill ikkonferma l-perspettiva Ewropea tal-Balkani tal-Punent. Aktar reċentement, il-Kunsill ikkonferma din il-perspettiva għall-Kosovo f’Diċembru 2011. L-ambizzjonijiet Ewropej tal-Kosovo jgawdu appoġġ b’saħħtu mill-pubbliku ġenerali fil-Kosovo. Is-sitwazzjoni fit-Tramuntana tal-Kosovo tibqa’ sfida importanti għall-Kosovo, għar-reġjun tal-Balkani tal-Punent in ġenerali kif ukoll għall-UE. Jeħtieġ li l-atturi kollha involuti jieħdu passi pożittivi u proattivi biex jgħinu jsolvu din is-sitwazzjoni. L-awtoritajiet tal-Kosovo għandhom jippromwovu Kosovo multietniku. Jeħtieġ li joħolqu kundizzjonijiet għas-Serbi fil-Kosovo biex iħossuhom li għandhom futur fil-Kosovo. Is-sitwazzjoni attwali mhijiex ta’ ostaklu għan-negozjar tal-ftehim, iżda jeħtieġ aktar titjib għall-Kosovo sabiex jilħaq l-obbligi tiegħu skont il-Ftehim ta’ Stabbilizzazzjoni u ta’ Assoċjazzjoni. Huwa fl-interess tan-nies li jgħixu f’din il-parti tal-Kosovo li jibbenefikaw mid-dispożizzjonijiet ta’ Ftehim ta’ Stabbilizzazzjoni u ta’ Assoċjazzjoni possibbli fil-futur. L-UE tinsab impenjata biex tgħin lill-partijiet kollha kkonċernati biex isibu soluzzjonijiet biex itejbu l-ħajjiet tan-nies li jgħixu fit-Tramuntana tal-Kosovo. L-analiżi ppreżentata fid-Dokument ta’ Ħidma tal-Persunal u mqassra f’din il-Komunikazzjoni tissuġġerixxi li l-Kosovo huwa lest fil-parti l-kbira tiegħu biex jiftaħ negozjati għal Ftehim ta’ Stabbilizzazjoni u ta’ Assoċjazzjoni. Huwa essenzjali li l-Kosovo jkompli jimplimenta in bona fide l-ftehimiet kollha milħuqa s’issa bejn Belgrad u Pristina u jimpenja ruħu b’mod kostruttiv fil-firxa sħiħa ta’ kwistjonijiet bil-faċilitazzjoni tal-UE. Skont din il-fehma, il-Kummissjoni se tipproponi li tinnegozja direttivi għal ftehim bħal dan, ladarba l-Kosovo jieħu l-passi li ġejjin: · L-istat tad-dritt: juri impenn ċar li jikseb riżultati fil-ġlieda kontra l-kriminalità organizzata u l-korruzzjoni, inkluża t-tnedija ta’ investigazzjonijiet u l-iżgurar ta’ kooperazzjoni tajba kontinwa ma’ EULEX. Jappoġġja l-ħidma ta-Task Force Investigattiva Speċjali. Waqt li jimplimenta l-istruttura l-ġdida tal-qrati, jiżgura li l-Prosekuzzjoni Speċjali responsabbli għal kawżi ta’ kriminalità organizzata, delitti tal-gwerra u korruzzjoni żżomm il-kompetenzi tagħha. Jadotta l-leġiżlazzjoni dwar il-konfiska tal-assi u jirrevedi l-liġi dar il-prevenzjoni tal-ħasil ta' flus u l-finanzjament tat-terroriżmu. Jadotta strateġija ġdida kontra l-korruzzjoni. · L-amministrazzjoni pubblika: jadotta l-leġiżlazzjoni sekondarja meħtieġa ta’ liġijiet dwar is-servizz pubbliku u dwar is-salarji għas-servizz pubbliku. Jalloka bini għall-Istituzzjoni tal-Ombudsperson u jiżgura l-indipendenza baġitarja tiegħu permezz tal-obbligar tal-gvern biex jinkludi l-abbozz tal-proposta baġitarja tal-Ombudsperson fl-abbozz tal-baġit globali sottomess lill-parlament mingħajr bidliet. · Il-protezzjoni tal-minoritajiet: jiżgura l-eżistenza ta’ korp li jippermetti konsultazzjoni diretta dwar il-promozzjoni u l-protezzjoni tal-wirt reliġjuż u kulturali mal-komunitajiet reliġjużi, speċjalment il-Knisja Ortodossa Serba. · Il-kummerċ: jimplimenta d-deċiżjoni tal-gvern dwar ir-ristrutturar tal-Ministeru tal-Kummerċ u l-Industrija, jpoġġi fis-seħħ mekkaniżmu li jmexxi u jikkoordina negozjati fi ħdan il-Kosovo u jipprepara analiżi tal-impatt tal-aspetti tal-kummerċ ta’ Ftehim ta’ Stabbilizzazjoni u ta’ Assoċjazzjoni. Jeħtieġ li l-Kosovo jkompli juri l-impenn tiegħu għall-aġenda ta’ riforma kumplessiva tal-UE, anke billi jiżdied l-allinjament tal-leġiżlazzjoni mal-acquis. Sabex jintlaħqu l-obbligi skont Ftehim ta' Stabbilizzazjoni u ta' Assoċjazzjoni, jeħtieġ li l-Kosovo jagħmel progress fl-oqsma li ġejjin b’mod partikulari: · L-istat tad-dritt: jipprovdi evidenza konkreta ta’ riżultati fil-ġlieda kontra l-kriminalità organizzata u l-korruzzjoni bħala prijorità, u jsaħħaħ il-leġiżlazzjoni u l-implimentazzjoni tiegħu b’mod partikulari fil-prevenzjoni u l-ġlieda kontra t-traffikar tal-bnedmin, id-drogi, il-prekursuri tagħhom u t-traffikar tal-armi. Itejjeb l-affidabilità tal-istatistiċi dwar il-ġlieda kontra l-kriminalità serja u organizzata u l-korruzzjoni. Jappoġġja b’mod attiv l-implimentazzjoni tal-mandat ta’ EULEX, inkluż tat-Task Force Investigattiva Speċjali. Jiżgura l-ammissjoni mill-ġdid mill-Istati Membri. · Il-ġudikatura: jieħu miżuri biex inaqqas it-total ta’ kawżi b’lura. Jimplimenta r-riforma ġudizzjarja, inkluż billi jiżgura l-konsistenza fost il-liġijiet dwar il-qrati, il-Kunsilli Ġudizzjarji u tal-Prosekuzzjoni u l-prosekuzzjoni. Jipprovdi miżuri ta’ sigurtà u ta’ protezzjoni xierqa għall-imħallfin u l-persunal tal-qorti, kif ukoll għall-prosekuturi, ix-xhieda u r-rikorrenti, u jipprovdi salvagwardji effettivi kontra theddid jew intimidazzjoni. Jiżgura li l-kawżi jitwettqu f’postijiet xierqa u f’konformità mal-proċeduri tal-qorti. Ikompli jirrekluta mħallfin u prosekuturi minn minoritajiet, kif stabbilit fil-qafas leġiżlattiv. · L-amministrazzjoni pubblika: jagħmel progress fl-implimentazzjoni tal-istrateġija tal-amministrazzjoni pubblika u l-pjan ta’ azzjoni u leġiżlazzjoni relatata. Jiżgura riforma sostenibbli tal-amministrazzjoni pubblika, inkluż il-finanzjament u l-persunal meħtieġ. Iżid is-sehem globali ta’ persuni li jappartjenu għal minoritajiet fl-amministrazzjoni pubblika. · Ir-riforma elettorali u l-Assemblea: jiżgura li l-qafas legali għall-elezzjonijiet jirrifletti aħjar l-aħjar prattika fl-UE u li l-implimentazzjoni tkun ukoll f’konformità mal-istandards internazzjonali. L-Assemblea ttejjeb is-sorveljanza tagħha tal-eżekuttiv, inkluż is-settur tas-sigurtà, permezz ta’ skrutinju mtejjeb tal-leġiżlazzjoni u s-sorveljanza tal-implimentazzjoni tal-politiki u l-liġijiet. Il-finanzjament u l-amministrazzjoni tal-Assemblea jsiru aktar indipendenti mill-gvern, speċjalment permezz tal-adozzjoni ta’ leġiżlazzjoni dwar l-istatus tal-impjegati taċ-ċivil tal-Assemblea, u tiżgura li l-abbozz tal-baġit tal-Assemblea jiġi mmodifikat mill-gvern b’konsultazzjoni mal-Assemblea qabel ma jiġi sottomess lill-Assemblea għall-adozzjoni. · Id-drittijiet tal-bniedem u d-drittijiet fundamentali: Jinvestiga u jipprosekwixxi kwalunkwe attakk fiżiku kontra l-ġurnalisti u jlesti l-proċedura parlamentari li tibdel il-Kodiċi Kriminali dwar ir-responabilità kriminali tal-midja u l-protezzjoni tas-sorsi tal-ġurnalisti. Jissimplifika d-diversi korpi li jitrattaw il-protezzjoni ta’ dawn id-drittijiet biex jiżgura s-sorveljanza effettiva u l-infurzar tal-qafas legali f'dan il-qasam. Jagħmel progress fl-infurzar tad-drittijiet tal-proprjetà, pereżempju permezz tat-tnaqqis tal-kawżi b’lura u t-titjib tal-infurzar tad-deċiżjonijiet ġudizzjarji u amministrattivi. Jarmonizza l-leġiżlazzjoni dwar il-protezzjoni tad-dejta personali mal-istandards tal-UE u jiffoka fuq l-implimentazzjoni tagħha, speċjalment billi jabbozza leġiżlazzjoni sekondarja u jibni kapaċitajiet amministrattivi. · Il-protezzjoni tal-minoritajiet: jippromwovi Kosovo multietniku; joħloq kundizzjonijiet għas-Serbi fil-Kosovo biex iħossuhom parti mill-futur tal-Kosovo u kundizzjonijiet għar-ritorn ta’ persuni li jixtiequ jagħmlu dan. Ikompli jimplimenta d-deċentralizzazzjoni, speċjalment fil-muniċipalitajiet ġodda. Jalloka baġit, persunal u bini għall-Uffiċċju tal-Kummissarju tal-Lingwa. Jimplimenta leġiżlazzjoni relatata mal-protezzjoni tal-wirt kulturali u l-Knisja Serba Ortodossa. Jiżgura x-xandir fil-lingwa Serba mix-xandar pubbliku. Jinvestiga u jipprosekwixxi kwalunkwe attakki fiżiċi mmotivati mill-etniċità jew ir-reliġjon u jressaq lill-awturi quddiem il-ġustzzja. Jimxi ‘l quddiem fl-implimentazzjoni tal-istrateġija u l-pjan ta’ azzjoni għar-Rom, l-Ashkali u l-Eġizzjani, inkluż permezz tal-allokazzjoni tar-riżorsi meħtieġa. · Kwistjonijiet dwar il-kummerċ u tas-suq intern: jimplimenta l-qafas legali fuq il-kummerċ, il-kompetizzjoni u s-suq intern. Itejjeb il-kontroll tal-kummerċ u l-qtil illegali tal-annimali li għadu għaddej u jsaħħaħ il-kontrolli fis-swieq tal-bhejjem. Itejjeb l-istatistiki tan-negozju. · Kwistjonijet fitosanitarji u veterinarji: itejjeb il-faċilitajiet għal kontrolli tal-importazzjoni fitosanitarji u veterinarji kif ukoll il-kapaċità li jittrasferixxi kampjuni. Isaħħaħ il-kontrolli tas-sigurtà alimentari u fitosanitarji, anke permezz tal-iffinalizzar tat-trasferiment tal-ispetturi tas-sigurtà alimentari u veterinarji minn muniċipalitajiet lill-Aġenzija Alimentari u Veterinarja tal-Kosovo. Jissistematizza d-dħul ta' dejta fil-bażi tad-dejta dwar l-identifikazzjoni, ir-reġistrazzjoni u l-moviment tal-annimali. Jakkredita l-laboratorji involuti fil-kontrolli alimentari. Il-Kummissjoni tistieden lill-Kosovo biex jintensifika r-riformi f’dawn l-oqsma u jiffoka fuq l-implimentazzjoni. Ir-rata ta’ progress tiddependi mill-Kosovo. Il-kunsens pubbliku u politiku fil-Kosovo dwar l-aġenda ta' riforma tal-UE huma kruċjali għall-implimentazzjoni rapida tagħha. Il-Kummissjoni se tkompli tissorvelja l-progress tal-Kosovo permezz tad-Djalogu tal-Proċess ta’ Stabbilizzazzjoni u ta’ Assoċjazzjoni, id-Djalogu Strutturat dwar l-Istat tad-Dritt, il-proċess tad-djalogu dwar il-viża kif ukoll permezz tar-rapporti ta’ progress regolari tagħha. * Din id-deżinjazzjoni hija mingħajr ħsara għall-pożizzjonijiet u l-istatus, u hija f'konformità ma' UNSCR 1244/1999 u mal-Opinjoni tal-QIĠ dwar il-dikjarazzjoni ta’ indipendenza tal-Kosovo. [1] COM(1999) 235 finali. [2] SWD(2012) 339 finali. [3] Jista’ jiġi mfakkar li l-preżenza fil-Bosnja-Ħerzegovina ta’ Rappreżentant Għoli, appoġġjat mill-Uffiċċju tar-Rappreżentant Għoli (OHR), maħtur mill-Kunsill tal-Implimentazzjoni tal-Paċi biex jissorvelja l-implimentazzjoni ċivili tal-Ftehim ta’ Paċi ta’ Dayton, ma ġietx ikkunsidrata bħala impediment legali għall-firma tal-Ftehim ta’ Stabbilizzazzjoni u ta’ Assoċjazzjoni bejn l-Unjoni Ewropea u l-Bosnja-Ħerzegovina. [4] COM(2009) 534 finali.