MT Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea C 11/8

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “Prinċipji, proċeduri u azzjonijiet għall-applikazzjoni tal-Artikolu 11(1) u (2) tat-Trattat ta’ Lisbona” (opinjoni fuq inizjattiva proprja)

2013/C 11/03

Relatur: is-Sur JAHIER

Nhar l-14 ta’ Lulju 2011, il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew iddeċieda, b’konformità mal-Artikolu 29(2) tar-Regoli ta’ Proċedura tiegħu, li jħejji opinjoni fuq inizjattiva proprja dwar

Prinċipji, proċeduri u azzjonijiet għall-applikazzjoni tal-Artikolu 11(1) u (2) tat-Trattat ta’ Lisbona

Is-Sezzjoni Speċjalizzata għax-Xogħol, l-Affarijiet Soċjali u ċ-Ċittadinanza, inkarigata sabiex tipprepara l-ħidma tal-Kumitat dwar is-suġġett, adottat l-Opinjoni tagħha nhar it-3 ta’ Settembru 2012.

Matul l-484 sessjoni plenarja tiegħu li saret fl-14 u l-15 ta’ Novembru 2012 (seduta tal-14 ta’ Novembru 2012), il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew adotta din l-Opinjoni b’168 vot favur, 3 voti kontra u 7 astensjonijiet.

“Xejn ma jista’ jseħħ mingħajr iċ-ċittadini, xejn ma jista’ jtawwal mingħajr l-istituzzjonijiet”

Jean Monnet

1. Konklużjonijiet

1.1 Il-Kumitat iqis ta’ importanza kbira l-iżvilupp ta’ proposti għal azzjoni konkreta sabiex id-diversi istituzzjonijiet tal-UE jaġixxu skont il-kompetenzi tagħhom biex jiddefinixxu miżuri adegwati għall-implimentazzjoni tal-paragrafi 1 u 2 tal-Artikolu 11 tat-Trattat dwar l-Unjoni Ewropea (TUE). Dan il-proċess għandu jitqies bħala opportunità biex jitkabbru u jissaħħu l-istrutturi tad-djalogu mas-soċjetà ċivili fil-livell Ewropew iżda anki f’dak nazzjonali, reġjonali u lokali.

1.2 Id-demokrazija rappreżentattiva tibqa’ fil-qofol tad-demokrazija. Id-demokrazija parteċipattiva hija approċċ kumplementari u mhux alternattiva għad-demokrazija rappreżentattiva, li fuqha huma bbażati s-soċjetajiet kollha tagħna. Bl-istess mod, id-djalogu ċivili mhux qed jikkompeti mad-djalogu soċjali, iżda kull wieħed minnhom għandu rwol speċifiku u partikolari ħafna, skont kif stabbilit fit-Trattat.

1.3 Jeħtieġ li tiġi stabbilita demokrazija parteċipattiva effettiva kif stipulat fit-TUE u li tirrifletti l-valuri u l-identità tal-Unjoni Ewropea. Minħabba l-kriżi ekonomika, soċjali u politika attwali, il-ħtieġa li l-Artikolu 11 ikun implimentat bis-sħiħ hija ta’ importanza kbira jekk l-Unjoni Ewropea trid issaħħaħ il-leġittimità demokratika tagħha f’għajnejn iċ-ċittadini tagħha. Fl-aħħar mill-aħħar, huwa biss permezz ta’ iktar trasparenza, sens ta’ sjieda u l-parteċipazzjoni akbar miċ-ċittadini u s-soċjetà ċivili organizzata fuq livell nazzjonali u Ewropew, li l-Ewropa se tkun kapaċi tevita l-estremiżmu, tiddefendi l-valuri demokratiċi tagħha u tistabbilixxi “komunità ta’ destin”.

1.4 L-implimentazzjoni tal-Artikolu 11(1) u (2) tat-TUE għandha titqies bħala opportunità deċiżiva sabiex nimxu lil hinn mill-proċessi eżistenti ta’ konsultazzjoni u parteċipazzjoni tas-soċjetà ċivili, li ġew żviluppati fuq il-livell Ewropew sa mill-White Paper tal-2001 dwar il-Governanza Ewropea. Diġà ġew żviluppati mudelli varji ta’ parteċipazzjoni tas-soċjetà ċivili, li wħud minnhom marru aktar lil hinn minn skambju tal-informazzjoni u jistgħu jiġu kkunsidrati bħala eżempji tajbin biex fuqhom jinbena djalogu ċivili Ewropew, konformi mal-Artikolu 11(1) u (2).

1.5 Il-KESE għalhekk jirrakkomanda li: — il-Kummissjoni Ewropea għandha twettaq studju ddettaljat li jeżamina l-proċessi eżistenti għall-parteċipazzjoni tas-soċjetà ċivili fit-tfassil tal-politiki fuq livell Ewropew. Dan l-istudju għandu jivvaluta l-effikaċja tas-sistema attwali ta’ kooperazzjoni strutturata u jagħmel rakkomandazzjonijiet għal qafas ġenerali dwar kif l-istituzzjonijiet u l-entitajiet tal-UE kollha jistgħu jimplimentaw l-Artikolu 11(1) u (2). Il-KESE u l-partijiet interessati rilevanti għandhom ikunu msejħa jikkontribwixxu għal dan l-istudju, fit-tfassil, l-implimentazzjoni u d-disseminazzjoni tar-riżultati; — ir-Reġistru tat-Trasparenza, li diġà huwa strument komuni bejn il-Kummissjoni Ewropea u l-Parlament Ewropew, għandu jiġi estiż biex jinkludi lill-Kunsill. Ir-Reġistru tat-Trasparenza jista’ fil-futur isir għodda utli għall-identifikazzjoni tal-partijiet interessati fid-djalogu ċivili Ewropew; — l-istituzzjonijiet Ewropej għandhom jistabbilixxu bażi tad-data unika b’informazzjoni dwar kuntatti, konsultazzjonijiet u djalogu mas-soċjetà ċivili. Għandu jiġi previst ukoll li jsir rapport annwali bħala għodda ta’ komunikazzjoni utli biex tintwera l-firxa tad-demokrazija parteċipattiva fl-UE; — il-KESE għandu jagħmel valutazzjoni interna sabiex jevalwa l-effikaċja, ir-rilevanza u l-perċezzjoni tal-kooperazzjoni tiegħu mal-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili (OSĊ), bil-għan li jiġi identifikat fejn jista’ jsir titjib effettiv; — il-KESE għandu jiżviluppa bażi tad-data b’informazzjoni dettaljata dwar liema organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili kienu involuti f’ħidmet il-KESE u f’liema funzjoni; — il-KESE għandu juża b’mod sħiħ il-Protokoll ta’ Kooperazzjoni ġdid iffirmat mal-Kummissjoni Ewropea fi Frar 2012, sabiex jiżdied l-involviment fid-definizzjoni tal-prijoritajiet Ewropej, il-programmi ta’ ħidma u politiki ewlenin; — il-KESE għandu jimpenja ruħu biex jirrevedi u jirrivitalizza ’l-Grupp ta’ Kuntatt mas-soċjetà ċivili Ewropea, sabiex tiġi estiża l-parteċipazzjoni u jikkontribwixxi għal implimentazzjoni aħjar tal-Artikolu 11(1); — il-KESE għandu jimpenja ruħu biex jorganizza, flimkien ma’ partijiet interessati oħrajn rilevanti u mal-istituzzjonijiet tal-UE b’mod partikolari, avveniment annwali kbir sabiex jagħti kontribut għall-aġenda ta’ prijoritajiet tal-UE. L-impatt politiku ta’ avveniment bħal dan jista’ jkun imsaħħaħ li kieku kellu jsir b’mod parallel ma’ konferenza konġunta bejn il-parlamenti nazzjonali tas-27 Stat Membru flimkien mal-Parlament Ewropew. L-ewwel avveniment jista’ jiġi organizzat qabel l-elezzjonijiet Ewropej tal-2014. B’dan il-mod jissaħħaħ il-pont bejn iċ-ċittadini tal-Ewropa, l-elettorat u l-eletti.

1.6 Impenn sinifikattiv u dejjem aktar b’saħħtu tal-KESE fil-bini tal-ispazju pubbliku Ewropew jista’ għalhekk iħeġġeġ u jippromovi rwol dejjem aktar attiv tal-Kummissjoni, tal-Kunsill u tal-Parlament Ewropew fl-implimentazzjoni tal-Artikolu 11(1) u (2) tat-TUE. B’hekk, il-proċessi u r-riżultati li jirriżultaw minn dan għandhom jiġu apprezzati mill-istituzzjonijiet u l-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili Ewropej kollha.

2. Introduzzjoni

2.1 Matul l-aħħar 12-il sena, il-KESE għamel progress sinifikanti fid-definizzjoni tad-djalogu ċivili Ewropew, tar-rwol kumplementari tiegħu fir-rigward tad-demokrazija rappreżentattiva u l-mod kif inhu differenti mid-djalogu soċjali. Id-djalogu ċivili ġie definit bħala proċess demokratiku u ta’ formazzjoni tal-opinjoni pubblika li jista’ jieħu diversi forom skont l-atturi involuti. Il-KESE qabel fuq definizzjoni tal-atturi u l-kunċetti tad-djalogu ċivili u dwar il-konnessjoni tiegħu mal-governanza parteċipattiva (1).

2.2 Il-KESE afferma wkoll mill-ġdid il-prinċipju tas-sussidjarjetà fuq livell Ewropew; ippropona sett preċiż ta’ 14-il kriterju kwantitattiv u kwalitattiv għall-evalwazzjoni tar-rappreżentanza tal-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili li ġew magħżula jipparteċipaw fid-djalogu ċivili orizzontali, vertikali u settorjali; u ddefinixxa b’mod preċiż id-differenzi bejn il-konsultazzjoni (proċess minn fuq għal isfel) u d-djalogu ċivili (proċess minn isfel għal fuq jew aktar ċirkolari). Il-KESE b’hekk ikkontribwixxa għall-kisbiet istituzzjonali li issa huma mħaddna fl-Artikolu 11 tat-TUE (2).

2.3 It-TUE, li daħal fis-seħħ f’Diċembru 2009, japprova r-rikonoxximent formali tar-rwol tad-demokrazija parteċipattiva (djalogu ċivili, konsultazzjoni, l-Inizjattiva Ewropea għaċ-Ċittadini). L-Artikolu 11 (3) jibni fuq l-istituzzjoni ċentrali tad-demokrazija rappreżentattiva (l-Artikoli 10 u 12) (4), u jagħtiha iżjed saħħa, biex b’hekk jiġi espress mudell innovattiv Ewropew ta’ demokrazija.

2.4 Issa għandha ssir ħidma favur applikazzjoni konkreta tal-Artikolu 11. B’mod partikolari, jeħtieġ li jibda x-xogħol fuq il-paragrafi 1 u 2, minħabba li l-prattiki ta’ konsultazzjoni msemmija fil-paragrafu 3 issa huma żviluppati sew u l-Inizjattiva Ewropea għaċ-Ċittadini ġiet regolamentata (5). L-istorja tal-KESE għallmitna, fil-fatt, li sabiex ikollok strutturi ta’ djalogu effikaċi, jeħtieġ li jkun hemm qafas regolatorju preċiż kif ukoll kontinwità istituzzjonali.

2.5 F’Marzu 2010, il-KESE stieden lill-Kummissjoni “biex […] tippubblika Green Paper dwar id-djalogu ċivili li tkopri l-implimentazzjoni prattika tal-Artikoli 11(1) u 11(2), tikkunsidra l- prattika eżistenti, tiddefinixxi l-proċeduri u l-prinċipji b’mod aktar preċiż, tevalwahom u, flimkien mal-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili ttejibhom b’mod partikolari billi toħloq strutturi definiti sew” (6). Sena wara, fl-2011, laqgħa straordinarja ospitata mill-Grupp III tal-KESE bit-tema “X’inhuma l-prospetti għad-demokrazija parteċipattiva fl-Ewropa?” reġgħet qajmet dawn it-talbiet u approvat Pjan Direzzjonali għal Demokrazija Parteċipattiva (7).

2.6 Il-KESE josserva li, apparti l-prattiki ta’ konsultazzjoni u r-regolamentazzjoni tal-Inizjattiva Ewropea għaċ-Ċittadini, li daħlet fis-seħħ fl-1 ta’ April 2012, ma seħħet l-ebda evoluzzjoni fid-diversi istituzzjonijiet rigward id-dispożizzjonijiet dwar id-djalogu ċivili (Artikolu 11(1) u (2)) u li t-talba ta’ Green Paper dwar din it-tema għadha ma rċevietx tweġiba pożittiva.

2.7 Barra minn hekk, fl-Ewropa kollha nfirxet kriżi ekonomika strutturali, li tqajjem dubji dwar il-bażi li fuqha hija mibnija l-integrazzjoni tal-UE u li tgħin ukoll biex issaħħaħ fenomenu doppju u perikoluż. Minn naħa, bidla għal negozjati intergovernattivi għas-sejba ta’ soluzzjonijiet għall-kriżi, bi proliferazzjoni ta’ summits Ewropej; min-naħa l-oħra, distanza dejjem tikber bejn iċ-ċittadini u l-organizzazzjonijiet tagħhom, u l-istituzzjonijiet tal-UE. Ma’ dan imbagħad tiżdied l-idea mifruxa li l-UE mhux biss ma jirnexxilhiex tistabbilixxi mod kif toħroġ mill-kriżi, iżda timponi politiki ta’ awsterità li jolqtu liċ-ċittadini Ewropej kollha, bi djalogu kważi ineżistenti mad-diversi setturi tas-soċjetà ċivili organizzata fir-rigward tal-għażliet li jsiru. In-nuqqas ta’ fehim u d-distanza jidhru għalhekk li qed jiżdiedu, u dan iwitti t-triq għal xenarju perikoluż fejn l-istituzzjonijiet tal-Unjoni Ewropea stess jistgħu jitilfu l-leġittimità tagħhom.

2.8 Il-KESE huwa konvint li d-dinamiki maħluqa mit-TUE, kif ukoll il-varjetà u l-firxa tal-kwistjonijiet u tal-prijoritajiet issa inklużi fl-aġenda politika tal-Unjoni jeħtieġu rilanċ enerġetiku u determinat tal-metodu Komunitarju. Dan kollu jista’ jseħħ biss permezz ta’ tisħiħ u aġġornament ta’ metodu bħal dan, filwaqt li tissaħħaħ id-demokrazija parlamentari, li hija l-bażi fundamentali tal-istituzzjonijiet tal-UE, kif ukoll permezz ta’ staġun ġdid ta’ impenn dirett tas-soċjetà ċivili li jkollu l-għan li jsaħħaħ l-identità Ewropea u jqajjem l-interess taċ-ċittadini. Involviment akbar tal-pubbliku permezz tad-djalogu ċivili, kemm fil-forom diretti tiegħu kif ukoll permezz tal-organizzazzjonijiet rappreżentattivi, kif previst mill-Artikolu 11, qed isir sfida kruċjali għall-futur tal-proġett Ewropew. Fl-aħħar mill-aħħar hija kwistjoni ta’ sjieda, appoġġ, trasparenza u t-tisħiħ tal-leġittimità demokratika tal-proċessi ta’ teħid tad-deċiżjonijiet.

2.9 L-Artikolu 11 u l-implimentazzjoni tiegħu huma għalhekk strument ta’ valur sabiex id-demokrazija parteċipattiva titħaddem fil-prattika, u l-KESE bla dubju għandu l-esperjenza kollha meħtieġa biex jipproponi lilu nnifsu bħala katalizzatur ta’ dan il-proċess ta’ tisħiħ tal-ħajja demokratika Ewropea, b’koordinazzjoni mill-qrib mad-diversi istituzzjonijiet tal-UE u n-netwerks Ewropej u nazzjonali ewlenin tas-soċjetà ċivili organizzata.

2.10 Il-KESE huwa konxju li qed jirrifletti biss parti mid-diversità inerenti fit-terminu “soċjetà ċivili organizzata” (8) u proprju minħabba f’hekk, b’approċċ pragmatiku, ħa minn żmien ilu diversi passi sabiex ir-relazzjonijiet tiegħu mas-soċjetà ċivili organizzata Ewropea jissejsu fuq bażi dejjem iktar wiesgħa. Fi żmien ta’ kriżi, il-KESE jsostni li t-tisħiħ ta’ “pont” bħal dan bejn l-istituzzjonijiet u s-soċjetà ċivili huwa aktar kruċjali milli kien qatt qabel, sabiex jakkumpanja l-għażliet politiċi strutturali u anke r-riformi istituzzjonali li l-UE hija mitluba li tagħmel sabiex ikollha futur.

2.11 L-Artikolu 11 kollu huwa messaġġ ċar ta’ fiduċja fil-valur miżjud ta’ ċittadinanza attiva, fil-valur tad-demokrazija parteċipattiva u fir-rwol li din jista’ jkollha fit-tisħiħ tas-sens ta’ sjieda taċ-ċittadin fil-proġett Ewropew, filwaqt li toħroġ opinjoni pubblika Ewropea dejjem aktar infurmata u konsistenti. L-Artikolu 11, billi jqiegħed it-tradizzjoni diġà stabbilita sew ta’ konsultazzjoni (paragrafu 3) fil-kuntest tal-pilastru parteċipattiv, jindika fil-paragrafi 1 u 2 tiegħu bidla sinifikattiva lejn mudell aktar avvanzat ta’ djalogu strutturat.

2.12 Wara 15-il sena ta’ ħolqien ta’ teoriji u tfassil ta’ dokumenti importanti, li jinsabu fl-istess kompendju diġà msemmi (9), illum huma meħtieġa azzjonijiet u strumenti speċifiċi mmirati għal kull istituzzjoni tal-UE; madankollu, fl-istess waqt għandha tiġi żviluppata strateġija globali koordinata u koerenti biex tippermetti eżekuzzjoni aħjar tal-mira ġenerali tal-Artikolu.

2.13 Il-KESE javża kontra t-tentazzjoni li jiġi trasformat il-qafas preskrittiv tal-Artikolu 11 (b’mod partikolari l-paragrafi 1 u 2) f’xi ħaġa sempliċiment deskrittiva, daqslikieku kien ritratt ta’ dak li diġà jeżisti. Dan kieku ma jirriflettix l-intenzjonijiet tal-leġislatur, u lanqas ma jikkorrispondi mal-aspettattivi kbar tas-soċjetà ċivili organizzata Ewropea.

3. Nibnu fuq il-prattika tajba li diġà teżisti

3.1 Il-KESE jsostni li biex jibdew jiġu żviluppati miżuri prattiċi għall-implimentazzjoni tal-Artikolu 11(1) u (2), ikun utli li wieħed jibni fuq il-prattika tajba li diġà teżisti.

3.2 Fi ħdan l-Unjoni Ewropea, f’dawn l-aħħar għaxar snin, kibru b’mod progressiv il-forom ta’ kooperazzjoni mal-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili. Fil-parti l-kbira dawn huma prattiki ta’ konsultazzjoni mmexxija mill-Kummissjoni Ewropea.

3.3 Fil-livell tal-Kummissjoni, numru dejjem jiżdied ta’ direttorati ġenerali żviluppa għadd ta’ proċessi ta’ konsultazzjoni, b’miri, regolarità, daqs u impatti differenti. Dawn evolvew b’mod sostanzjalment indipendenti u ta’ sikwit inbidlu f’“forums konsultattivi” veri u proprji. Varjetà ta’ sitwazzjonijiet u riżultati li, f’ċertu każijiet, diġà ħadu forom pjuttost strutturati ta’ djalogu permanenti mas-soċjetà ċivili (10). Il-Kumitat jenfasizza li l-istruttura legali ta’ dawn il-konsultazzjonijiet m’għandhiex tiġi konfuża mal-bini ġdid ta’ djalogu ċivili, li jrid isir strutturat u jitpoġġa fuq bażi soda permanenti.

3.4 L-istrutturi li jeżistu jinkludu l-forum tal-UE dwar is-saħħa tad-DĠ Saħħa u Konsumaturi (SANCO); il-Pjattaforma għad-Drittijiet Fundamentali tal-Aġenzija tal-UE għad-Drittijiet Fundamentali, il-grupp ta’ kuntatt tas-soċjetà ċivili tad-DĠ Żvilupp u Kooperazzjoni – EuropeAid (DEVCO) u d-Djalogu mas-Soċjetà Ċivili stabbilit mid-DĠ Kummerċ (TRADE).

3.5 Dan tal-aħħar forsi huwa l-mekkaniżmu ta’ djalogu strutturat settorjali l-aktar evolut, sew minħabba n-numru pjuttost vast ta’ atturi involuti (aktar minn 800 organizzazzjoni reġistrata), kif ukoll minħabba li kważi nofshom huma bbażati f’wieħed mill-Istati Membri u mhux fi Brussell. Huwa wkoll l-uniku mekkanimżu li għalih saret valutazzjoni esterna (11) min-naħa tal-istess DĠ Kummerċ.

3.6 It-tieni eżempju huwa l-“Forum Ewropew dwar l-Integrazzjoni” (12), li nħoloq fl-2009 permezz ta’ inizjattiva konġunta tal-KESE u tal-KE. Il-forum hu magħmul fuq bażi stabbli ta’ madwar mitt parti interessata Ewropej u nazzjonali, u fih jipparteċipaw b’mod kostanti l-Parlament Ewropew, il-Kumitat tar-Reġjuni u r-rappreżentanti tal-gvernijiet tal-Istati Membri. Wara bidu diffiċli, illum sar ċentru ta’ djalogu strutturat dwar l-evoluzzjoni prattika tal-aġenda Ewropea dwar il-politiki ta’ integrazzjoni, b’mod speċjali fil-fażi ex ante.

3.7 It-tielet eżempju huwa l-forums tas-soċjetà ċivili fil-kuntest tas-sistema kumplessa tar-relazzjonijiet esterni tal-UE. Niftakru, b’mod partikolari, fis-suċċess tal-kumitati konsultattivi konġunti li ġew stabbiliti fil-kuntest tan-negozjati ta’ adeżjoni mal-UE, ir-rwol tal-kumitat konsultattiv Cariforum-UE fil-monitoraġġ tal-Ftehim ta’ Sħubija Ekonomika speċifiku bejn l-UE u l-Cariforum, u r-rwol tas-soċjetà ċivili mħaddan fil-qafas tal-Ftehim ta’ Kummerċ Ħieles bejn l-UE u l-Korea.

3.8 Il-każ tal-Ftehim ta’ Cotonou (13) huwa forsi l-aktar wieħed kumpless u strutturat, kemm minħabba n-numru ta’ pajjiżi u partijiet interessati involuti, kif ukoll minħabba n-numru ta’ azzjonijiet meħuda. Jirrikonoxxi b’mod formali ir-rwol kumplementari u l-kontribut potenzjali tal-atturi mhux statali [definiti bħala s-settur privat, l-imsieħba ekonomiċi u soċjali u s-soċjetà ċivili] għall-proċess tal-iżvilupp (14). Il-KESE ngħata l-mandat speċifiku li jorganizza laqgħat regolari mal-atturi soċjoekonomiċi tal-AKP u l-UE. Barra minn hekk, ġie żviluppat programm speċifiku ta’ appoġġ finanzjarju fid-diversi pajjiżi, immaniġġjat mid-delegazzjonijiet tal-UE, bl-involviment dejjem akbar ta’ atturi bħal dawn u l-investiment fil-bini ta’ kapaċitajiet (15).

3.9 Fl-aħħar niġbdu l-attenzjoni għall-Agora taċ-Ċittadini tal-Parlament Ewropew. Dan organizza, għalkemm mhux b’mod regolari u b’riżultati varjati, tliet laqgħat tematiċi minn mindu tnediet l-inizjattiva fl-2007, bil-parteċipazzjoni wiesgħa tal-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili Ewropea (16). Il-ħidma bħalissa hija s-suġġett ta’ valutazzjoni speċifika fi ħdan il-Parlament Ewropew, bir-rikonoxximent tal-ħtieġa li titnieda mill-ġdid f’forma iżjed effettiva fil-futur.

3.10 Ta’ min jinnota wkoll xi eżempji fuq livell internazzjonali ta’ parteċipazzjoni effettiva tas-soċjetà ċivili fil-proċessi ta’ teħid tad-deċiżjonijiet. Dawn jinkludu l-Konvenzjoni ta’ Aarhus (17) tal-Kummissjoni Ekonomika għall-Ewropa tan-Nazzjonijiet Uniti u l-Kodiċi ta’ Prattika Tajba għall-Parteċipazzjoni Ċivili fil-Proċess ta’ Teħid ta’ Deċiżjonijiet adottat mill-Konferenza tal-Organizzazzjonijiet Mhux Governattivi Internazzjonali (INGOs) tal-Kunsill tal-Ewropa (18).

3.11 Il-Konvenzjoni ta’ Aarhus tipprevedi mhux biss li l-pubbliku u l-organizzazzjonijiet rilevanti tas-soċjetà ċivili jkollhom id-dritt għal “aċċess għal informazzjoni ambjentali” minn awtoritajiet pubbliċi, iżda wkoll id-dritt għal “parteċipazzjoni pubblika fit-teħid ta’ deċiżjonijiet ambjentali” u l-possibbilità li l-pubbliku jkollu d-dritt jikkontesta d-deċiżjonijiiet pubbliċi. Barra minn hekk, ir-rappreżentanti tas-soċjetà ċivili jistgħu jinnominaw membri għall-Kumitat ta’ Konformità tal-Konvenzjoni u jistgħu jiġu rappreżentati fil-Bureau. Fl-aħħar nett, appoġġ finanzjarju huwa disponibbli għall-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili.

3.12 Fir-rigward tal-Kunsill tal-Ewropea, il-Kodiċi ta’ Prattika Tajba, rikonoxxut mill-Kumitat tal-Ministri, għandu l-għan li jtejjeb il-parteċipazzjoni tas-soċjetà ċivili fit-teħid ta’ deċiżjonijiet politiċi fil-livelli lokali, reġjonali u nazzjonali. Il-Kodiċi jsemmi erba’ livelli differenti ta’ parteċipazzjoni (informazzjoni, konsultazzjoni, djalogu u sħubija) li jistgħu jintużaw bħala matriċi kemm mis-soċjetà ċivili kif ukoll mill-awtoritajiet pubbliċi.

3.13 Hemm ukoll eżempji tajbin fuq livell reġjonali u nazzjonali. Fost dawn tispikka l-‘Grenelle Environnement’ Franċiża, maħluqa fl-2007 b’inizjattiva tal-President Franċiż (19). Il-forum għaqqad flimkien rappreżentanti tal-Istat, awtoritajiet lokali, NGOs u lill-imsieħba soċjali fi proċess ta’ djalogu u sħubija, li eventwalment wassal għal żewġ pakketti sinifikanti ta’ liġijiet ambjentali, fl-2008 u fl-2010 rispettivament. Barra minn hekk, wara proposta tal-‘Grenelle Environnement’, fl-2008 l-isem tal-KES Franċiż inbidel għal Kunsill Ekonomiku, Soċjali u Ambjentali u ġew maħtura membri li jirrappreżentaw dan il-qasam (20). Fl-aħħar nett, għandhom jissemmew forom oħra ta’ djalogu ċivili stabbiliti fil-livell nazzjonali u lokali, bħal pjattaformi ta’ kooperazzjoni, patti, protokolli u ftehimiet ta’ kooperazzjoni, eċċ., li għandhom jiġu sfruttati b’mod adatt.

4. Lezzjonijiet u opportunitajiet li għandhom jiġu żviluppati

4.1 Is-sitwazzjoni attwali hija xhieda ta’ eżempji ta’ interess straordinarju li, fil-fatt, marru lil hinn sew mill-forom standard ta’ sempliċi konsultazzjoni. F’diversi każijiet wasslu għal proċessi aktar stabbli u artikolati ta’ parteċipazzjoni attiva u ta’ konsolidazzjoni ta’ forom ta’ kooperazzjoni li jipprevedu forom possibbli ta’ djalogu ċivili strutturat, kif preskritt mill-Artikolu 11 tat-TUE. Dawn il-prattiki madankollu mhumiex magħrufa biżżejjed barra miċ-ċirku tal-esperti ta’ kull qasam u jeħtieġ li jiġu vvalutati, promossi aktar u estiżi, filwaqt li għandhom jingħataw ukoll aktar stabilità.

4.2 Kif dawn il-forums se jiġu perċepiti mid-diversi partijiet interessati, b’mod partikolari fir-rigward tal-effettività taghħhom, jiddependi wkoll minn għadd ta’ fatturi: mil-livell pjuttost diversifikat tas-sjieda tal-proċess, mil-livell perċepit ta’ rappreżentanza tal-partijiet interessati (21), mill-kundizzjonijiet finanzjarji li jappoġġjaw jew ma jappoġġjawx il-parteċipazzjoni anke ta’ entitajiet anqas strutturati u mhux preżenti fi Brussell, mill-kapaċità teknika li jkun hemm kontribut attiv fid-diskussjoni u l-assigurazzjoni ta’ segwitu għall-proċess, u mill-kontinwità tal-investiment operattiv imwettaq mill-istituzzjonijiet tal-UE.

4.3 Jeħtieġ li jiġu enfasizzati xi aspetti importanti ta’ dawn il-proċessi: — dawn ipproduċew prattiki ta’ ħidma li maż-żmien saru standards aċċettati u użati b’mod wiesa’, u jipprovdu rikkezza li għandha tiġi studjata u vvalutata; — il-parti l-kbira tagħhom jinvolvu sensiela estensiva ħafna ta’ partijiet interessati, li normalment ma jkunux minn familja jew settur wieħed biss ta’ organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili, iżda ta’ spiss jiġu inklużi esponenti li jikkorrispondu għal dawk li jinsabu fi ħdan il-KESE: organizzazzjonijiet ta’ min iħaddem, tal-ħaddiema, tal-korpi li jirrappreżentaw atturi soċjoekonomiċi, ċiviċi, professjonali u kulturali oħra; — f’diversi każijiet huma involuti aktar minn istituzzjoni u/jew entità waħda tal-UE, anke jekk bi rwoli differenti, u f’ċerti każijiet dan joħloq effett ta’ netwerk bejn l-istituzzjonijiet differenti li għandu jiġi żviluppat aktar; — f’dan il-proċess ta’ kooperazzjoni strutturata hemm dejjem aktar parteċipazzjoni – f’firxa wiesgħa ta’ għamliet – tar-rappreżentanti u l-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili nazzjonali, flimkien ma’ organizzazzjonijiet Ewropej. Madankollu, għad jonqos ħafna xi jsir għal involviment akbar tal-livell lokali u nazzjonali tas-soċjetà ċivili tas-27 Stat Membru (22).

4.4 Dawn l-osservazzjonijiet jiżvelaw massa kritika potenzjali li, jekk tiġi implimentata b’mod sistematiku u ssir magħrufa b’mod adatt, tista’ tirrappreżenta pass importanti għall-bini tad-demokrazija parteċipattiva f’livell Ewropew. Fi kwalunkwe każ, dan jippermetti li dan il-pilastru tad-demokrazija Ewropea jkun viżibbli, kemm f’għajnejn il-pubbliku kif ukoll ġewwa d-diversi istituzzjonijiet. B’hekk, il-volum tal-kontribut tal-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili Ewropej u l-isforzi li l-UE ilha tagħmel għal xi żmien isiru aktar magħrufa u jiġu apprezzati aktar.

4.5 Il-KESE għalhekk jipproponi li l-Kummissjoni Ewropea, bil-kollaborazzjoni attiva tal-istituzzjonijiet l-oħra kollha, tniedi studju ħafna ikbar u aktar iddettaljat.

4.6 Wara għaxar snin mill-White Paper dwar il-governanza Ewropea (23), studju bħal dan għandu joffri evalwazzjoni aktar kompleta tar-riżultati miksuba, l-impatt tanġibbli fuq il-proċess leġislattiv, l-iżviluppi mhux mistennija li saru u li ġew sperimentati, il-problemi li nstabu, in-nuqqasijiet u l-inkongruwenza li ġew innotati, u l-ispejjeż, filwaqt li jidentifika, fl-aħħar, l-elementi neċessarji sabiex ikun hemm parteċipazzjoni iktar adatta u estiża. L-istudju għandu jevalwa wkoll l-effikaċja konkreta u l-ambitu tas-sistema attwali ta’ kooperazzjoni strutturata mas-soċjetà ċivili, u jikkunsidra modi kif tista’ ssir iktar effettiva. Għandu jqis ukoll il-prattiki tajba li jistgħu jiġu promossi u kif dawn jistgħu jiġu żviluppati aktar. Għandu jevalwa kif u sa liema punt din il-massa ta’ xogħol sinifikattiva hija magħrufa u perċepita barra miċ-ċirku tal-gruppi ta’ esperti, u kif tikkontribwixxi għat-twessigħ tal-parteċipazzjoni demokratika u ssaħħaħ l-appoġġ għall-proġett Ewropew, u b’hekk għat-tiswir ta’ spazju pubbliku Ewropew. L-istudju għandu jinkludi wkoll suġġerimenti għal valutazzjoni tal-impatt kemm mill-perspettiva tal-istituzzjonijiet kif ukoll mill-perspettiva tad-diversi partijiet interessati tas-soċjetà ċivili organizzata.

4.7 Mfassal fid-dawl tal-Artikolu 11 (24), u li għalhekk jinvolvi b’mod dirett u attiv l-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili, studju bħal dan jista’ jsir bażi tajba ta’ ħidma biex jiġu identifikati linji gwida u modi prattiċi oħra għall-iżvilupp tad-djalogu strutturat skont l-Artikolu 11 tat-TUE. B’hekk ikun jista’ joffri l-elementi meħtieġa għad-definizzjoni ta’ proposti operattivi suċċessivi u aktar preċiżi min-naħa tal-Kummissjoni u l-istituzzjonijiet l-oħra tal-UE, b’konformità mal-Green Paper imsemmija fil-punt 2.5 li l-importanza tagħha qed tiġi enfasizzata mill-Kumitat. L-istudju għandu jidentifika b’mod partikolari l-linji gwida u l-prattiki komuni li jista’ jkun hemm għall-istituzzjonijiet kollha, anke fir-rigward tal-awtonomija individwali tagħhom, bil-għan li jiġi żviluppat proċess mhux ambigwu, effettiv, inklużiv u trasparenti għall-parteċipazzjoni strutturata tas-soċjetà ċivili għall-bini tal-proġett Ewropew.

4.8 Il-KESE jista’ bla ebda dubju jikkontribwixxi hawnhekk, billi jislef l-għarfien espert u n-netwerks tiegħu: għandu jaqdi rwol attiv kemm fil-ħolqien kif ukoll fl-implimentazzjoni tal-istudju, u wara fit-tixrid tar-riżultati, b’mod partikolari fis-27 Stat Membru.

4.9 Fit-23 ta’ Ġunju li għadda, il-KE u l-PE taw bidu għal reġistru komuni tat-trasparenza, li huwa s-suċċessur ta’ dak maħruġ mill-Kummissjoni fl-2008. Dan diġà jinkludi eluf ta’ organizzazzjonijiet, ġejjin minn kull parti tas-soċjetà ċivili Ewropea. Dawn l-organizzazzjonijiet iridu jipprovdu firxa pjuttost estensiva ta’ informazzjoni u jaħdmu biex jirrispettaw kodiċi ta’ kondotta komuni (25). Dan ir-reġistru uniku, komuni għaż-żewġ istituzzjonijiet, b’interess diġà muri mill-Kunsill biex jiġi inkluż fih, juri direzzjoni preċiża u rieda għal kooperazzjoni koordinata bejn l-istituzzjonijiet biex jipproċedu b’mod ikkoordinat fir-rigward ta’ kwistjoni daqshekk importanti u sensittiva għar-relazzjonijiet mas-soċjetà ċivili.

4.10 Il-KESE jsostni li reġistru bħal dan, li llum huwa mmirat esklużivament lejn objettiv ta’ trasparenza fir-rigward ta’ min ikollu kuntatt mal-istituzzjonijiet tal-UE biex jinfluwenza l-politiki tagħhom, jista’ jsir b’mod progressiv għodda għall-identifikazzjoni tal-partijiet interessati fid-djalogu ċivili fir-rigward tal-kriterji ta’ rappreżentanza. Il-possibilitajiet li r-reġistru joħloq għall-iżvilupp ta’ djalogu ċivili strutturat għandhom għalhekk jiġu esplorati fil-kuntest tal-istudju li saret referenza għalih hawn fuq.

4.11 It-Trattat ta’ Lisbona jiftaħ ukoll twieqi ta’ opportunità ġodda relatati mal-Kunsill Ewropew. Dan issa sar struttura permanenti u l-President tal-Kunsill Ewropew issa huwa elett għal mandat ta’ sentejn u nofs, li jista’ jiġġedded. Dan joħloq il-bażi għall-istrutturar ta’ prospettiva aktar fit-tul u relazzjonijiet aktar stabbli mas-soċjetà ċivili organizzata. Il-Kunsill Ewropew huwa mistenni wkoll jissodisfa l-obbligu tal-Artikolu 11 tat-TUE. Il-fatt li llum dan huwa responsabbli biex jistabbilixxi l-linji gwida wiesgħa tal-politika tal-UE jagħmel aktar importanti mil-lat strateġiku l-iżvilupp ta’ kooperazzjoni li tevolvi b’mod gradwali lejn djalogu ċivili strutturat. Il-KESE jikkunsidra li l-Kunsill għandu joħloq unità speċjali inkarigata mid-djalogu mas-soċjetà ċivili u, fil-qafas tal-funzjonijiet speċifiċi tiegħu, il-KESE huwa disponibbli biex jikkoopera mill-qrib mal-Kunsill għall-iżvilupp konkret ta’ din il-prospettiva.

5. Ir-rwol tal-KESE

5.1 Fl-aħħar għaxar snin, anke l-KESE immodifika b’mod sostanzjali l-metodi ta’ ħidma tiegħu u fuq kollox kabbar l-involviment tal-partijiet interessati, l-esperti u l-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili Ewropea fix-xogħlijiet tiegħu.

5.2 Saru bidliet fl-aspetti kollha ta’ ħidmet il-KESE: l-aspett l-aktar tradizzjonali tal-ħidma tiegħu (l-opinjonijiet) bl-involviment dejjem jikber tal-esperti u ż-żieda kbira tas-seduti (ta’ tul li jvarja); l-istabbiliment tal-Grupp ta’ Kuntatt mal-Organizzazzjonijiet tas-Soċjetà Ċivili; id-diversi konferenzi u avvenimenti organizzati fi ħdan il-programmi tas-sezzjonijiet speċjalizzati, il-gruppi u l-presidenzi, kemm fi Brussell kif ukoll fl-Istati Membri tal-UE; ix-xogħol li sar fuq l-Istrateġija Ewropa 2020 flimkien mal-Kunsilli Ekonomiċi u Soċjali u organizzazzjonijiet simili fl-Istati Membri; u fl-aħħar nett, l-istess firxa varjata ta’ attivitajiet fil-kuntest tar-relazzjonijiet esterni tal-KESE.

5.3 Dik li toħroġ hija stampa ta’ relazzjonijiet u djalogi sostanzjali u dejjem iktar b’saħħithom ma’ firxa usa’ u iktar varjata ta’ atturi mis-soċjetà ċivili organizzata Ewropea: żvilupp fuq ħafna livelli u settorjali ħafna, fejn l-atturi diversi għandhom it-tendenza li ma jkunux konxji tal-azzjonijiet ta’ xulxin, u fuq kollox, il-potenzjal globali tagħhom ma jiġix sfruttat biżżejjed.

5.4 Minħabba f’hekk, il-KESE għandu jimpenja ruħu biex: — jippromovi analiżi aktar sħiħa tal-evoluzzjoni u l-prospetti tas-sistema tiegħu ta’ relazzjonijiet mas-soċjetà ċivili organizzata, maħsuba kemm biex tivvaluta l-effikaċja, ir-rilevanza u l-perċezzjoni tax-xogħol imwettaq, kif ukoll biex tindividwa l-evoluzzjonijiet possibbli u l-innovazzjonijiet meħtieġa, bil-għan li tiġi kwalifikata dejjem aħjar il-missjoni speċifika ta’ korp konsultattiv tal-UE u biex jissaħħaħ il-proċess ta’ implimentazzjoni tal-Artikolu 11 tat-TUE. Studju bħal dan għandu jsir bl-għajnuna ta’ istituti ta’ riċerka ta’ livell għoli u għandu jipprevedi metodi xierqa għall-involviment u l-kooperazzjoni attiva tal-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili f’livell Ewropew, sabiex jinġabru wkoll il-valutazzjonijiet u l-fehmiet ġenerali tagħhom. — jiżviluppa bażi tad-data speċifika u ċentralizzata tal-kuntatti, il-kompetenzi u l-organizzazzjonijiet kollha li kull sena jiġu involuti fix-xogħol tal-Kumitat, filwaqt li jsir ukoll tqassim skont it-tipi u valutazzjoni ta’ liema inizjattivi possibbli (stqarrijiet konġunti u/jew djalogu annwali mal-kuntatti kollha) jistgħu jiġu żviluppati sabiex din is-sistema ta’ relazzjonijiet tkun aktar b’saħħitha; — u fl-aħħar nett, jipproponi lid-diversi istituzzjonijiet tal-UE biex joħolqu bażi tad-data unika għas-sistema kollha ta’ relazzjonijiet u djalogi mal-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili żviluppati mill-istituzzjonijiet u l-korpi kollha tal-Unjoni Ewropea, flimkien mal-possibbiltà li jitfassal rapport annwali adatt li jkun aċċessibbli għall-partijiet interessati nazzjonali u Ewropej kollha (26).

5.5 Il-KESE għandu joħloq is-sinerġiji utli kollha mal-istituzzjonijiet l-oħra tal-UE sabiex tiġi żgurata implimentazzjoni tajba tal-Artikolu 11. Għal dan il-għan il-KESE jtenni l-impenn tiegħu li jiftaħ prospetti ta’ xogħol ġodda mal-Kunsill Ewropew u li jsaħħaħ u jwessa’ l-opportunitajiet kollha ta’ kooperazzjoni diġà eżistenti mal-Parlament Ewropew, mal-Kummissjoni Ewropea u mal-Kumitat tar-Reġjuni.

5.6 Il-Protokoll il-ġdid ta’ kooperazzjoni ffirmat mill-KESE mal-Kummissjoni Ewropea (27), li jikkonsolida u jsaħħaħ ir-rwol tal-KESE bħala intermedjarju privileġġat bejn l-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili u l-istituzzjonijiet tal-UE, joffri għadd kbir ta’ opportunitajiet li għandhom jiġu żviluppati b’konvinzjoni. Dan il-Protokoll jikkonsolida u jsaħħaħ l-oqsma ta’ kooperazzjoni żviluppati fis-snin li għaddew u jistabbilixxi toroq konkreti ġodda u ambizzjużi li jwasslu għal applikazzjoni progressiva u konġunta tal-Artikolu 11 tat-TUE, bil-għan li tiġi żviluppata “demokrazija parteċipattiva fil-livell tal-Unjoni bil-għan li jsaħħu l-leġittimità demokratika tagħha” (28). B’mod partikolari, “il-Kummissjoni tqis din il-kooperazzjoni bħala għodda privileġġata għall-organizzazzjoni ta’ djalogu miftuħ, trasparenti u regolari ma’ assoċjazzjonijiet rappreżentattivi u s-soċjetà ċivili kif stipulat fl-Artikolu 11 tat-TUE” (29).

5.7 Fil-fatt, il-Protokoll jidentifika żewġ opportunitajiet ta’ importanza kruċjali għall-iżvilupp ta’ kooperazzjoni bħal din, li jistgħu jsiru qafas stabbli u strutturat li fih jiġi inkluż b’mod progressiv netwerk dejjem aktar wiesa’ ta’ organizzazzjonijiet rappreżentattivi tas-soċjetà ċivili Ewropea, sabiex tingħata aktar forma lill-iżvilupp prattiku tad-djalogu ċivili strutturat imsemmi fl-Artikolu 11(2): — Fir-rigward tal-istabbiliment tal-prijoritajiet politiċi tal-UE, il-KESE għandu l-possibbiltà li jinfluwenza l-prijoritjiet politiċi u l-programm annwali ta’ ħidma tal-Kummissjoni Ewropea. Għal dan il-għan, il-KESE għandu jgħarraf lill-Kummissjoni bil-proposti ta’ prijorità tiegħu għas-sena ta’ wara, u fl-aħħar ta’ kull sena l-KESE għandu jorganizza dibattitu dwar il-futur tal-UE, li waqtu l-Kummissjoni tippreżenta l-prijoritajiet strateġiċi tagħha. — Fir-rigward tas-Semestru Ewropew u tal-Istrateġija Ewropa 2020, il-Protokoll jistituzzjonalizza l-preżentazzjoni ta’ rapport annwali min-naħa tal-KESE, b’kooperazzjoni mill-qrib man-netwerk tal-Kunsilli Ekonomiċi u Soċjali jew istituzzjonijiet simili, dwar l-involviment tas-soċjetà ċivili fit-tħejjija tal-Programmi Nazzjonali ta’ Riforma. Dan ir-rapport għandu jiġi diskuss qabel il-Kunsill Ewropew tar-Rebbiegħa, u l-membru rilevanti tal-Kummissjoni huwa mistenni jipparteċipa f’dan id-dibattitu u jippreżenta l-Istħarriġ Annwali dwar it-Tkabbir.

5.8 Il-KESE għandu barra minn hekk jimpenja ruħu biex joħloq l-aktar sinerġiji adatti mal-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili kemm fuq livell nazzjonali kif ukoll fuq livell Ewropew, filwaqt li jiżviluppa kooperazzjoni strutturata fuq iż-żewġ livelli.

5.9 B’mod partikolari, kooperazzjoni strutturata bħal din tista’ tiġi żviluppata fil-livell nazzjonali bħala l-kontribut li l-Protokoll issa jitlob mill-KESE fil-forma ta’ “valutazzjoni tal-implimentazzjoni tal-leġislazzjoni tal-UE b’mod partikolari b’rabta mal-klawżoli orizzontali, kif previst fl-Artikoli 8 sa 12 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea (TFUE)” (30). Għal dan il-għan, għandha tissaħħaħ il-kooperazzjoni eżistenti mal-KES nazzjonali u ma’ istituzzjonijiet simili.

5.10 Fl-aħħar nett, fl-2004 l-KESE stabbilixxa l-Grupp ta’ Kuntatt mal-korpi u n-netwerks Ewropej tas-soċjetà ċivili, li ssir referenza għalihom anke fil-Protokoll rivedut. Fil-kuntest tal-prospetti msemmija, il-KESE iqis li hu meħtieġ li jiġi rivedut, ristrutturat u mogħti ħajja ġdida r-rwol tal-Grupp ta’ Kuntatt, u b’mod partikolari dan għandu jinfetaħ għall-oqsma kollha tas-soċjetà ċivili organizzata u b’referenza għall-kompożizzjoni aktar diversifikata tat-tliet Gruppi tal-KESE. Tisħiħ bħal dan jista’ jirrappreżenta pass speċifiku lejn progress deċiżiv fl-implimentazzjoni tal-Artikolu 11(1) tat-TUE (fir-rigward tad-djalogu ċivili orizzontali), billi jagħmel lill-KESE pjattaforma li tiffaċilita dan il-proċess. Il-Grupp ta’ Kuntatt rivedut u msaħħaħ b’dan il-mod jista’ jaqdi rwol dejjem aktar ta’ valur fi ħdan il-KESE, b’mod partikolari fil-monitoraġġ tal-implimentazzjoni tal-Artikolu 11.

6. Il-bini ta’ spazju strutturat għad-djalogu ċivili Ewropew

6.1 Il-KESE huwa tal-fehma li hija r-responsabbiltà tiegħu li jsir dejjem iktar iċ-ċentru ta’ eċċellenza għad-djalogu ċivili Ewropew, u jiżviluppa u jipperfezzjona strumenti li diġà jeżistu, u jrawwem forom ġodda ta’ djalogu strutturat u forums miftuħa u parteċipattivi għall-partijiet interessati: dan għandu jkun parti minn strateġija globali u għandu jinvolvi dejjem iktar parteċipazzjoni adatta tal-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili Ewropea, bil-għan li jiġu mmultiplikati l-prattiki tajba tad-djalogu ċivili fil-livelli kollha. B’dan il-mod il-KESE jista’ jagħti kontribut ewlieni għall-implimentazzjoni tal-Artikolu 11.

6.2 Il-KESE jemmen li għandha tibda l-ħidma sabiex jissawwar spazju li jirrappreżenta b’mod viżibbli din l-epoka ġdida ta’ demokrazija parteċipattiva. Barra milli jirrappreżenta innovazzjoni kemm fis-sustanza kif ukoll fil-metodu użat, dan għandu jsaħħaħ ukoll il-proċess ġenerali u fih innifsu joħloq avveniment ta’ komunikazzjoni. Dan huwa mod biex tingħata forma u sustanza lill-kostruzzjoni ta’ sfera pubblika Ewropea, proposta mill-filosfu Jürgen Habermas, li hija l-kundizzjoni fundamentali tal-proġett Ewropew kollu kemm hu, iżda li għadha ’l bogħod milli tinħoloq fir-realtà. Din il-ħidma qed issir dejjem iżjed urġenti fid-dawl tal-kriżi u r-riskji enfasizzati qabel li jispiċċa jisfaxxa l-appoġġ demokratiku għall-integrazzjoni Ewropea.

6.3 Fil-KESE l-proposta ta’ spazju bħal dan diġà ġiet espressa kemm matul il-konferenzi organizzati fi ħdan il-KESE (31), kif ukoll f’opinjoni reċenti u awtorevoli dwar ir-Rinnovazzjoni tal-Metodu Komunitarju (32).

6.4 Il-KESE jikkunsidra li spazju strutturat bħal dan għad-djalogu ċivili Ewropew jista’ jieħu l-forma ta’ avveniment annwali, bl-istruttura u l-għanijiet li ġejjin: — avveniment maħsub biex jiġbor, iwassal u jissintesizza l-kontributi ewlenin tas-soċjetà ċivili organizzata Ewropea fil-programm annwali tal-Kummissjoni u fl-aġenda tal-prijoritajiet tad-diversi istituzzjonijiet, b’rabta ma’ dak li diġà ntqal fil-punt 5.7; — avveniment strutturat b’mod progressiv fuq aktar minn ġurnata waħda, fuq l-istil tal-Open Days organizzati b’mod effettiv mill-Kumitat tar-Reġjuni (33), b’workshops u assembleji tematiċi, li mbagħad jingħaqdu f’avveniment ġenerali ta’ għeluq; — avveniment li fih il-KESE joffri bażi preparatorja solida, filwaqt li jiġi stabbilit kumitat speċifiku li jinkludi rappreżentanti tas-soċjetà ċivili organizzata Ewropea u jistabbilixxi l-prijoritajiet tematiċi kif ukoll il-metodi ta’ parteċipazzjoni (34); — avveniment li fih il-parteċipazzjoni titwessa’ kemm jista’ jkun, anke fuq livell ta’ organizzazzjonijiet nazzjonali u settorjali; — avveniment li fih tiġi involuta wkoll il-parteċipazzjoni diretta taċ-ċittadini Ewropej – fid-dawl tal-Artikolu 11(1), li jirrikjedi wkoll koll djalogu dirett maċ-ċittadini fis-27 Stat Membru tal-UE – filwaqt li jintuża l-potenzjal kbir tat-teknoloġiji l-ġodda tal-komunikazzjoni; — avveniment li jista’ jiġi konkluż b’dikjarazzjoni finali, li l-forma tagħha tkun ġestita u koordinata minn kumitat preparatorju, kif diġà ġie sperimentat b’suċċess mill-KESE f’għadd ta’ okkazzjonijiet interni u esterni.

6.5 Il-KESE jsostni li dan avveniment jista’ jirrappreżenta spinta kostruttiva li biha l-istituzzjonijiet kollha tal-UE jagħmlu d-djalogu ċivili ħidma orizzontali għad-direttorati ġenerali kollha tal-Kummissjoni, għall-gruppi ta’ ħidma kollha tal-Kunsill u għall-kumitati kollha tal-Parlament Ewropew, b’mod trasparenti u bilanċjat, fir-rigward tad-diversi partijiet tas-soċjetà ċivili organizzata Ewropea, kif diġà mitlub mill-Parlament Ewropew (35).

6.6 Sabiex din il-prospettiva tingħata aktar saħħa u konsistenza, il-KESE jitlob ukoll li l-Kummissjoni tifformula mill-ġdid proposta preċiża u definittiva fir-rigward tal-Istatut Ewropew tal-Assoċjazzjonijiet Ewropej, kif iħeġġu bil-qawwa l-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili Ewropej u kif diġà ġie mitlub aktar minn darba f’diversi opinjonijiet tal-KESE.

Brussell, 14 ta’ Novembru 2012. Il-President tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew Staffan NILSSON

(1) Sinteżi tajba ta’ dawn il-kunċetti tinsab fid-dokument “Participatory democracy in 5 points”, miktub mill-Gruppp III tal-KESE f’Marzu 2011. http://www.eesc.europa.eu/?i=portal.en.publications.15525 (mhux disponibbli bil-Malti)

(2) Dan kollu huwa deskritt f’aktar dettall fil-Kompendju Demokrazija parteċipattiva: ħarsa retrospettiva tal-istorja miktuba mill-KESE (Participative democracy: a retrospective overview of the story written by the EESC) http://www.eesc.europa.eu/?i=portal.fr.events-and-activities-participatory-democracy-prospects-compend.

(3) Artikolu 11(1). L-istituzzjonijiet għandhom, permezz ta’ mezzi xierqa, jagħtu liċ-ċittadini u lill-assoċjazzjonijiet rappreżentattivi l-opportunità li jgħarrfu u jiskambjaw pubblikament l-opinjonijiet tagħhom fl-oqsma ta’ azzjoni kollha tal-Unjoni. (2). L-istituzzjonijiet għandhom iżommu djalogu miftuħ, trasparenti u regolari mal-assoċjazzjonijiet rappreżentattivi u mas-soċjetà ċivili. (3). Sabiex tassigura li l-azzjonijiet tal-Unjoni jkunu koerenti u trasparenti, il-Kummissjoni Ewropea għandha tagħmel konsultazzjonijiet wiesgħa mal-partijiet konċernati. (4). Ċittadini ta' l-Unjoni, li l-għadd tagħhom ma jkunx anqas minn miljun, li jkunu ċittadini ta’ għadd sinifikanti mill-Istati Membri, jistgħu jieħdu l-inizjattiva li jitolbu lill-Kummissjoni Ewropea …

(4) L-Artikolu 10(1) jistipola li, “il-funzjonament tal-Unjoni għandu jkun ibbażat fuq id-demokrazija rappreżentattiva” u l-Artikolu 10(3) li “Kull ċittadin għandu d-dritt li jipparteċipa fil-ħajja demokratika tal-Unjoni. Id-deċiżjonijiet għandhom jittieħdu b’mod kemm jista’ jkun miftuħ u qrib iċ-ċittadin.”

(5) Fi kwalunkwe każ, ikun tajjeb li fi żmien sena issir valutazzjoni bir-reqqa (li tinvolvi wkoll l-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili) tal-operat prattiku tal-Inizjattiva Ewropea għaċ-Ċittadini: http://ec.europa.eu/citizens-initiative/public/welcome

(6) ĠU C 354, 28.12.2010, p. 59.

(7) http://www.eesc.europa.eu/resources/docs/roadmap-final-for-web.pdf.

(8) Il-KESE huwa magħmul minn “rappreżentanti ta’ organizzazzjonijiet ta’ min iħaddem, ta’ impjegati, u ta’ partijiet oħra li jirrappreżentaw is-soċjetà ċivili, speċjalment l-oqsma soċjoekonomiċi, ċiviċi, professjonali u kulturali.”, Artikolu 300(2) tat-TFUE.

(9) Demokrazija parteċipattiva: ħarsa retrospettiva tal-istorja miktuba mill-KESE http://www.eesc.europa.eu/?i=portal.fr.events-and-activities-participatory-democracy-prospects-compend.

(10) Hawn taħt hemm xi sommarji qosra biss.

(11) http://trade.ec.europa.eu/civilsoc/index.cfm

(12) http://ec.europa.eu/ewsi/en/policy/legal.cfm

(13) Kapitolu 2, Artikolu 4.

(14) Kapitolu 2, Artikolu 6.

(15) Wieħed jista’ jieħu idea tal-ħidma ta’ monitoraġġ li saret mill-KESE billi jara d-dikjarazzjoni finali adottata fis-seminar reġjonali ta’ Addis Ababa, li sar bejn is-7 u l-10 ta’ Lulju 2010. www.eesc.europa.eu/?i=portal.en.acp-eu-eleventh-regional-seminar-documents.10876.

(16) http://www.europarl.europa.eu/aboutparliament/en/00567de5f7/Agora.html.

(17) Konvenzjoni dwar l-Aċċess għall-Informazzjoni, il-Parteċipazzjoni Pubblika fit-Teħid ta’ Deċiżjonijiet u l-Aċċess għall-Ġustizzja fi Kwistjonijiet Ambjentali adottata fl-1998. http://www.unece.org/env/pp/introduction.html.

(18) Il-Kodiċi ġie adottat f’Ottubru 2009. www.coe.int/ngo

(19) ‘Grenelle Environnement’ – http://www.legrenelle-environnement.fr/.

(20) Għal aktar eżempji ta’ parteċipazzjoni tas-soċjetà ċivili jekk jogħġbok irreferi għas-seduta li saret fil-kuntest tal-abbozzar ta’ din l-Opinjoni: http://www.eesc.europa.eu/?i=portal.en.events-and-activities-articles-11-1-2-lisbon-treaty.

(21) Tidher ukoll id-differenza qawwija tal-kriterji ta’ rappreżentanza applikati fis-sitwazzjonijiet differenti. Għalhekk, hawn terġa’ ssir referenza għall-kriterji kwantitattivi u kwalitattivi definiti fl-opinjoni tal-KESE (relatur: is-Sur Olsson), ĠU C 88, 11.4.2006, p. 41.

(22) F’dan ir-rigward, għandha tiġi mfakkra l-kwanitità enormi ta’ organizzazzjonijiet lokali, nazzjonali u reġjonali li kienu involuti f’dawn is-snin fi proġetti Ewropej konkreti u speċifiċi u li jistgħu, jekk jiġu mqanqla u mdaħħla fin-netwerk b’mod xieraq, ikunu involuti b’mod attiv b’dinamika usa’ ta’ parteċipazzjoni u ta’ djalogu ċivili, li hi kapaċi ssaħħaħ l-adeżjoni taċ-ċittadini għall-proċess Ewropew fuq livell kapillari, fit-territorji nazzjonali u lokali tal-Unjoni.

(23) ĠU C 193, 10.7.2001, p. 117 (mhux disponibbli bil-Malti); ĠU C 125, 27.5.2002, p. 61 (mhux disponibbli bil-Malti) u COM(2001) 428 final. (mhux disponibbli bil-Malti).

(24) L-istituzzjonijiet iżommu djalogu miftuħ …, paragrafu 2.

(25) http://europa.eu/transparency-register/index_mt.htm

(26) Ara wkoll nru 21 tar-Riżoluzzjoni tal-PE tat-13 ta’ Jannar 2009 dwar “il-perspettivi għall-iżvilupp tad-djalogu ċivili fil-kuntest tat-Trattat ta’ Lisbona” (P6_TA(2009)0007).

(27) http://www.eesc.europa.eu/?i=portal.en.eu-cooperation.22469

(28) Preambolu tal-Protokoll, paragrafu 6.

(29) Ara wkoll il-preambolu tal-Protokoll, paragrafu 7.

(30) Preambolu tal-Protokoll.

(31) Ara l-punt 4 finali “… L-organizzazzjoni ta’ Konferenza annwali tas-soċjetà ċivili organizzata bl-iskop li jkun hemm kontribuzzjoni għall-elaborazzjoni tal-aġenda politika Ewropea …” fid-dokument adottat mill-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili ewlenin fil-konferenza organizzata mill-KESE fl-10 ta’ Frar 2010.

(32) ĠU C 51, 17.2.2011, p. 29, punt 5.6, relaturi: is-Sur Malosse u s-Sur Dassis.

(33) L-Open Days tal-KtR, li fl-2012 jiċċelebra l-għaxar anniversarju tiegħu, huwa post ta’ diskussjoni u dibattitu politiku iżda wkoll spazju ta’ skambju ta’ prattiki tajba u ta’ kooperazzjoni. Issa jinvolvi aktar minn 6 000 parteċipant u madwar mitt workshop, tliet laqgħat tematiċi ġenerali u sessjoni ta’ konklużjoni, u jattendu rappreżentanti ta’ profil għoli mill-istituzzjonijiet Ewropej kollha.

(34) Eżempju ta’ prattika tajba huwa l-Programm għall-Ewropa: il-proposti tas-soċjetà ċivili, ippubblikat mill-KESE fir-rebbiegħa 2009.

(35) Riżoluzzjoni tal-Parlament Ewropew tat-13 ta’ Jannar 2009 dwar “il-perspettivi għall-iżvilupp tad-djalogu ċivili fil-kuntest tat-Trattat ta’ Lisbona” (relatur: G. Grabowska).