Ir-riproduzzjoni hi awtorizzata kemm-il darba jissemma’ s-sors oriġinali.

Aktar informazzjoni dwar l-Unjoni Ewropea hi disponibbli fuq http://europa.eu .

Għalkemm kien hemm xi progress dwar l-iskart bl-introduzzjoni mal-pajjiż kollu tal-ġbir ta’ borża organika li ġiet varata fil-31 ta’ Ottubru 2018, hemm bżonn ta’ titjib sinifikanti biex l-immaniġġjar tal-iskart jinġieb f’konformità mal-ġerarkija tal-iskart. Ir-rata ta’ riċiklaġġ hi baxxa wisq, ferm anqas mill-medja tal-UE u r-rata tar-rimi f’landfill għadha għolja wisq - aktar minn tliet darbiet il-medja tal-UE. Skont ir-“Rapport ta’ Twissija Bikrija” (2018) tal-Kummissjoni, Malta hi meqjusa f’riskju ta’ nuqqas ta’ konformità mal-mira ta’ riċiklaġġ ta’ 50 % tal-iskart muniċipali sal-2020. Huma meħtieġa riformi u azzjonijiet ta’ infurzar urġenti f’oqsma importanti, b’mod partikolari fil-funzjonament tas-Sistemi tar-Responsabbiltà Estiża tal-Produttur u fis-separazzjoni tal-ġbir tal-iskart. Malta għadha ma kkapitalizzatx mit-tibdil tal-iskart f’riżorsa u mir-rati baxxi ta’ riċiklaġġ f’opportunitajiet kummerċjali.

It-tibdil lejn ekonomija aktar ċirkolari għadu sfida f’Malta. Skont l-indiċi tal-UE dwar l-ekoinnovazzjoni, Malta għadha fil-grupp ta’ isfel fejn tidħol il-prestazzjoni rigward l-ekoinnovazzjoni (fis-26 post fl-UE fl-2016 mit-18-il post fl-2013). Barra minn dan, id-daqs ta’ Malta u l-fatt li hi gżira jippreżentaw għadd ta’ sfidi uniċi.

Malta hi minn ta’ quddiem nett fil-provvista ta’ servizzi governattivi liċ-ċittadini, u tikklassifika fl-ewwel post fl-użu mill-ġdid tal-informazzjoni bejn l-amministrazzjonijiet (formoli mimlija bil-lest) kif ukoll fis-sofistikazzjoni tas-servizzi (tlestija tas-servizzi online) u kompliet tagħmel titjib fis-servizzi pubbliċi diġitali.

It-tnaqqis tal-emissjonijiet hu partikolarment urġenti fit-trasport bit-triq, fid-dawl tan-numru dejjem akbar ta’ karozzi u l-flotta li qed tiqdiem tal-karozzi. Sar ċertu progress fl-indirizzar tal-kwalità tal-arja u tal-konġestjoni tat-traffiku. Miżura importanti meħuda mill-awtoritajiet Maltin hi l-adozzjoni ta’ riforma fis-servizz tat-trasport pubbliku. Wieħed mill-objettivi ta’ din ir-riforma hu li tinkiseb bidla modali minn karozzi għal trasport pubbliku. Barra minn hekk, l-emissjonijiet nazzjonali totali komplew jonqsu bejn l-2014 u l-2016 għall-ossidi tal-kubrit (SOx), għall-ossidi tan-nitroġenu (NOx), għall-ammonijaka (NH3) u PM2.5. Minkejja dan, għad hemm bżonn ta’ sforzi addizzjonali biex jiġu definiti miri u azzjonijiet strateġiċi wara l-2020, b’mod partikolari fl-impenji ta’ tnaqqis tal-emissjonijiet stabbiliti fid-Direttiva l-ġdida dwar il-Limiti Nazzjonali tal-Emissjonijiet.

In-numru ta’ prodotti bl-Ekotikketta tal-UE u ta’ organizzazzjonijiet liċenzjati mill-EMAS (EMAS hi l-Iskema ta’ Ġestjoni u Verifika Ambjentali tall-Kummissjoni Ewropea – programm li jħeġġeġ lill-organizzazzjonijiet iġibu ruħhom b’mod aktar sostenibbli għall-ambjent) f’pajjiż li jista’ jagħti kejl approssimattiv ta’ din it-tranżizzjoni. Dawn iż-żewġ indikaturi juru kemm it-tranżazzijoni tal-ekonomija ċirkolari qed tinvolvi lis-settur privat u lil partijiet ikkonċernati nazzjonali oħra. Dawn iż-żewġ indikaturi juru wkoll l-impenn tal-awtoritajiet pubbliċi għall-politiki li jsostnu l-ekonomija ċirkolari. Minn Settembru 2018, Malta kellha sitt liċenzji u sitt prodotti reġistrati fl-iskema tal-Ekotikketta tal-UE, minn 2167 liċenzja u 71 707 prodotti fl-UE. Il-liċenzji u l-prodotti kollha f’Malta huma “Servizzi tal-akkomodazzjoni turistika” . Barra minn hekk, organizzazzjoni waħda biss minn Malta bħalissa hi reġistrata fl-EMAS .

Rigward il-produttività tar-riżorsi (kemm l-ekonomija tuża r-riżorsi materjali b’mod effiċjenti biex toħloq il-ġid), fl-2017 Malta kienet f’livell anqas mill-medja tal-UE, b’EUR 1.53/kg (il-medja tal-UE hi ta’ EUR 2.04/kg). L-Illustrazzjoni 1 turi tnaqqis mil-livelli tal-2013.

Is-sostenn pubbliku għadu jrid isarraf f’involviment b'saħħtu mis-settur privat. Is-simbjożi industrijali hi dgħajfa fost l-SMEs Maltin, kif ukoll id-disinjar jew il-pjanijiet futuri ta’ disinjar ta’ prodotti li jkunu eħfef biex jiġu mantnuti, jissewwew jew jintużaw mill-ġdid.

Fl-2017, Malta kellha l-presidenza tal-Kunsill tal-UE u għamlet l-ekonomija ċirkolari prijorità politika tal-presidenza. Dan l-aħħar hi attirat ċerta pubbliċità, bil-Parlament Ewropew li organizza avveniment dwar l-ekonomija ċirkolari f’Malta fl-2017 bil-parteċipazzjoni tal-Università ta’ Malta fil-proġett R2Pi tal-Orizzont 2020.

L-Aġenzija l-ġdida għall-Irkupru tar-Riżorsi u Riċiklaġġ twaqqfet biex twitti t-triq għat-tranżizzjoni lejn ekonomija ċirkolari. Pereżempju, l-Aġenzija twaqqfet biex tiffaċilita l-implimentazzjoni ta’ Sistema ġdida ta’ Rifużjoni għall-Kontenituri tax-Xarbiet (BCRS), li fl-2019 hi mistennija ttejjeb is-sistema rilevanti tal-ġbir.

Kif diġà enfasizzat fir-rapport preċedenti tal-EIR, id-dipendenza qawwija ta’ Malta fuq ir-rimi tal-iskart mhix allinjata mal-miri tal-UE u hi pressjoni żejda fuq l-art limitata tagħha.

Skont ir-“Rapport ta’ Twissija Bikrija” , Malta hi meqjusa f’riskju li ma tilħaqx il-mira ta’ riċiklaġġ ta’ 50 % tal-iskart muniċipali sal-2020.

Ir-rata ta’ riċiklaġġ hi ta’ 6 % biss, ferm anqas mill-medja tal-UE ta’ 46 % u l-mira ta’ 50 % għall-2020 . Il-kompostjar f’Malta hu prattikament ineżistenti (meta mqabbel ma’ medja ta’ 17 % fl-UE).

L-Illustrazzjoni 5 turi l-iskart muniċipali ta’ Malta skont it-trattament għal kull kg per capita. Il-ġenerazzjoni tal-iskart muniċipali fl-2017 hi l-ogħla fl-UE (604 kg/sena/abitant, meta mqabbla ma’ medja ta’ 487 kg/sena/abitant) u turi tendenza li qed tkompli tiżdied .

(ii) tnaqqis tal-ġenerazzjoni tal-iskart u tal-ġenerazzjoni tal-iskart per capita f’termini assoluti; u

Is-settur tal-enerġija f’Malta hu l-aktar żviluppat għall-attivitajiet tal-ekoinnovazzjoni. Malta hi wieħed mill-pajjiżi ewlenin fl-UE għat-tnaqqis tal-konsum primarju tal-enerġija. Madankollu, it-tnaqqis tal-iskart u l-iffrankar tal-materjali mill-SMEs naqsu ħafna mill-2015. L-implimentazzjoni sħiħa tar-riformi fit-trasport u fl-enerġija għandha tnaqqas id-dipendenza ta’ Malta fuq fjuwils fossili importati u l-effiċjenza fl-enerġija li qed tikber hi mistennija tħalli aktar flus għall-investiment.

Biex tilħaq il-miri tal-UE, Malta ser ikollha tinvesti aktar fl-infrastruttura neċessarja. Hi ppjanata infrastruttura ġdida: Faċilità ġdida għall-Irkupru tal-Materjal wara n-nirien li ħakmu l-Impjant ta’ Sant’Antnin, faċilità ta’ rkupru multimaterjali u impjant tal-iskart għall-enerġija biex tiġi ttrattata dik il-parti tal-ġbir tal-iskart li mhix riċiklabbli. Għandu jiġi enfasizzat li x-xogħlijiet ta’ kostruzzjoni għall-faċilità l-ġdida tal-iskart fil-Magħtab huma ppjanati biex jinbdew fl-2019, b'data ta’ tlestija stabbilita għall-2023. Importanti li jiġi żgurat li dan jiġi ppjanat b’kunsiderazzjoni tal-miri tar-riċiklaġġ u tal-isforzi ta’ prevenzjoni tal-iskart futuri.

Iż-żieda fit-taxxa tal-2017 applikata għall-boroż użati għall-iskart imħallat - għad li hi baxa - iżda li taħdem bl-istess mod bħall-ħlas mar-rimi, tista’ tgħin mhux ħażin biex jiġi skoraġġit l-iskart residwu u jiġi promoss il-ġbir separat għar-riċiklaġġ.

Sfida sinifikanti għall-immaniġġjar effettiv u sostenibbli tal-iskart hi d-diżekonomiji ta’ skala li jirriżultaw mir-realtajiet ġeografiċi ta’ Malta, bħala arċipelagu ta’ gżejjer żgħar mingħajr ħoloq bit-triq jew ferrovjarji mal-Ewropa kontinentali.

Malta hi l-uniku Stat Membru tal-UE mingħajr ebda kwantità rapportata u magħduda skont it-tieni perjodu ta’ impenn tal-Protokoll ta’ Kjoto.

Skont ir-regolament dwar il-gass fluworurat b’effett ta’ serra, l-Istati Membri jridu jimplimentaw programmi ta’ taħriġ u ta’ ċertifikazzjoni u regoli għall-penali u jinnotifikaw dawn il-miżuri lill-Kummissjoni sal-2017. Malta rratifikat l-emenda ta’ Doha, iżda, minkejja dan, din għadha ma daħlitx fis-seħħ u Malta tqis li hi se tipprovdi ċ-ċifri finali għall-perjodu tal-2022.

L-Istrateġija ta’ Żvilupp b’Emissjonijiet Baxxi ta’ Karbonju bħalissa qed tissawwar u din se tkun mifruxa sal-2050 u se tieħu post kull politika u strateġija oħra. Din hi mistennija titlesta fil-bidu tal-2020.

Għall-2020, il-mira nazzjonali ta’ Malta skont id-Deċiżjoni tal-UE dwar il-Kondiviżjoni tal-Isforzi hi li tevita milli żżid l-emissjonijiet b'aktar minn 5 % meta mqabbla mal-2005. Għall-2030, il-mira nazzjonali ta’ Malta skont ir-Regolament dwar il-Kondiviżjoni tal-Isforzi se tkun li tnaqqas l-emissjonijiet bi 19 % meta mqabbla mal-2005. Kif muri fl-illustrazzjoni 8, il-projjezzjonijiet nazzjonali ta’ Malta juru li, bil-miżuri eżistenti, il-mira tal-2030 tista’ ma tintlaħaqx b’marġni ta’ 46 punt perċentwali.

Minħabba l-limitazzjonijiet ġeografiċi, soċjali u ekonomiċi tagħha, Malta stess hi partikolarment vulnerbabli għall-impatti diretti tat-tibdil fil-klima. Kwalunkwe azzjoni li tittieħed illum, fuq livell nazzjonali u globali, għall-indirizzar tat-tibdil fil-klima, se tiġi riflessa bħala kostijiet għall-adattament (ekonomiku u soċjali) imnaqqsa fil-futur.

L-ewwel stateġija u pjan ta’ azzjoni nazzjonali ta’ Malta dwar il-bijodiversità (2012-2020) intitolati “Working Hand-in-Hand with Nature”, ġew adottati fl-2012.

Il-monitoraġġ tal-miżuri ta’ adattament isir permezz tat-tgħarbil tal-Politika Nazzjonali ta’ Malta dwar l-Ambjent fit-taqsimiet relatati mat-tibdil fil-klima, filwaqt li l-monitoraġġ dwar l-istrateġija ta’ implimentazzjoni jsir mill-persuni fokali settorjali dwar il-Kumitat Inter-Ministerjali dwar it-Tibdil fil-Klima. Malta nediet il-proċess ta’ żvilupp ta’ Strateġija nazzjonali ta’ Żvilupp b’Emissjonijiet Baxxi ta’ Karbonju (LCDS) li, fid-dawl tal-ispeċifiċitajiet partikolari tal-pajjiż u minħabba li hi gżira vulnerabbli fil-Mediterran, se jinkorpora wkoll l-Istrateġija Nazzjonali għall-Adattament.

Il-proġetti tal-infrastruttura ekoloġika huma kofinanzjati mill-gvern, minn fondi tal-UE u, f’ċerti każijiet, minn kontributi mis-settur privat. Madankollu, hi meħtieġa assistenza teknika li tiffaċilita l-użu tal-fondi disponibbli u hemm bżonn ta’ aktar inċentivi finanzjarji mill-gvernijiet lokali jew ċentrali. B’mod simili, huma meħtieġa strutturi għall-promozzjoni ta’ sħubijiet pubbliċi-privati biex jinstab finanzjament addizzjonali għall-infrastruttura ekoloġika.

Għaldaqstant, l-infrastruttura ekoloġika diġà hi integrata f’ċerti setturi. Il-politika agrikola tirreferi għas-sostenibbiltà tas-servizzi tal-ekosistemi u għall-adattament għall-kundizzjonijiet ġeoklimatiċi lokali. Il-proġetti ta’ tisġir huma mogħtija prijorità għar-riabilitazzjoni ta’ ħabitats degradati u għat-titjib tal-ispazji ekoloġiċi ambjentali. Dawn diġà aġġornaw diversi ġonna u faxex ekoloġiċi u huma meqjusa bħala l-aħjar prattika. L-azzjonijiet tal-infrastruttura ekoloġika huma esplorati wkoll fis-settur tal-immaniġġjar tal-ilma, peress li dawn jistgħu jikkontribwixxu għat-titjib tar-riżorsi tal-ħamrija u għall-kwalità tal-ilma permezz ta’ miżuri ta’ konservazzjoni tal-ħamrija u potenzjalment itejbu l-kwantità ta’ ilma f’siti ekoloġikament sensittivi.

Din hi sostnuta mir-Regolament dwar l-Ispeċijiet Aljeni Invażivi (IAS), li daħal fis-seħħ fl-1 ta’ Jannar 2015.

Fil-laqgħa tal-Grupp ta’ Ħidma tal-MAES li saret fi Brussell f’Settembru 2018, intwera li Malta għamlet xi progress fl-implimentazzjoni tal-MAES (ara l-Illustrazzjoni10). Din il-valutazzjoni saret mill-proġett ESMERALDA u bbażat fuq 27 mistoqsija dwar l-implimentazzjoni. Il-valutazzjoni tiġi aġġornata kull sitt xhur. Malta hi mħeġġa tkompli bis-sostenn tagħha għall-immappjar u għall-valutazzjoni tal-ekosistemi u tas-servizzi tagħhom.

L-istrateġija tematika tal-UE dwar il-ħamrija tisħaq fuq il-bżonn li jkun żgurat użu sostenibbli tal-ħamrija. Dan jinkludi l-prevenzjoni ta’ degradazzjoni ulterjuri tal-ħamrija u l-preservazzjoni tal-funzjonijiet ta’ din, kif ukoll ir-restawr ta’ ħamriji degradati. Il-Pjan Direzzjonali tal-2011 għal Ewropa Effiċjenti fir-Riżorsi jiddikjara li sal-2020, il-politiki tal-UE jridu jqisu l-impatt dirett u indirett tagħhom fuq l-użu tal-art.

Il-ħamrija hi riżorsa finita u tassew fraġli u kulma jmur qed tiddegrada aktar fl-UE. Il-perċentwal ta’ art artifiċjali f’Malta (ara l-Illustrazzjoni 11) juri pressjoni relattiva fuq in-natura u fuq il-bijodiversità u l-pressjoni ambjentali fuq in-nies li jgħixu f’żoni urbanizzati. Kejl simili hu d-densità tal-popolazzjoni.

Illustrazzjoni 11: is-sehem ta’ kopertura tal-art artifiċjali, 2015

Malta tikklassifika ferm ogħla mill-medja tal-UE għall-kopertura tal-art artifiċjali bi 23.6 % ta’ art artifiċjali (medja tal-UE-28: 4.1 %). Id-densità tal-popolazzjoni hi ta’ 1 450.2/km2, li hi ferm ogħla mill-medja tal-UE ta’ 118 .

It-telf annwali ta’ ħamrija ta’ 19.3 % jindika li Malta tinsab f’riskju ta’ erożjoni moderata (10 sa 25 tunnellata għal kull ettaru fi-sena) sa severa (> 75t għal kull ettaru fis-sena) tal-ħamrija. Iż-żona tal-Majjistral ta’ Malta u ż-żona ta’ Għawdex huma karatterizzati minn medda kbira f’rati ta’ erożjoni. L-ogħla rati stmati ta’ erożjoni jseħħu f’raba’ li jinħadem b’inklinazzjonijiet wiqfin fejn jiġu applikati prattiki batuti ta’ mmaniġġjar u ta’ konservazzjoni. Il-frammentazzjoni tal-artijiet tnaqqas il-vijabbiltà ekonomika tal-art li fiha 74 % (9,203 ettari) tal-azjendi agrikoli kollha jkopru anqas minn ettaru wieħed, li min-naħa tiegħu jikkontribwixxi għall-abbandun tal-art, u għal anqas manutenzjoni tal-ħitan tas-sejjieħ. Il-kost annwali mġarrab mill-bidwi agrikolu medju biex jissostitwixxi l-ħamriji mitlufa bl-erożjoni u jżomm b’mod artifiċjali l-kwalità tal-ħamrija f’żoni affettwati mill-erożjoni jammonta għal 1,164.24 EUR/0.01km2/sena, jiġifieri aktar minn 65 % tad-dħul ekonomiku annwali medju mill-erja agrikola utilizzata ta’ Malta .

Il-kontaminazzjoni tista’ tnaqqas serjament il-kwalità tal-ħamrija u thedded is-saħħa tal-bniedem jew l-ambjent. Rapport riċenti tal-JRC ta stima li attivitajiet potenzjalment niġġiesa seħħew jew għadhom qed iseħħu f’madwar 2.8 miljun sit fl-UE. Fil-livell tal-UE, 650 000 minn dawn is-siti ġew reġistrati f’inventarji nazzjonali jew reġjonali. 65 500 sit kontaminat diġà ġew rimedjati. Malta rreġistrat 135 sit fejn seħħew jew qed iseħħu attivitajiet potenzjalment niġġiesa, u diġà rrimedjat jew applikat miżuri ta’ tħaris sussegwenti fuq sit minnhom.

L-erożjoni tal-ħamrija mill-ilma hi proċess naturali, iżda dan il-proċess naturali jista’ jkun aggravat mit-tibdil fil-klima u mill-attivitajiet umani bħal prattiki agrikoli mhux adatti, deforestazzjoni, nirien fil-foresti jew xogħlijiet ta’ kostruzzjoni.

Livelli għoljin ta’ erożjoni tal-ħamrija jistgħu jnaqqsu l-produttività fl-agrikoltura u jista’ jkollhom impatti negattivi u transfruntiera fuq il-bijodiversità u fuq is-servizzi tal-ekosistemi u fuq ix-xmajjar u l-lagi (volum akbar ta’ naqal, trasport ta’ kontaminanti). Skont il-mudell RUSLE2015 , Malta għandha rata medja ta’ telf ta’ ħamrija mill-ilma ta’ 6.02 tunnellati għal kull ettaru fis-sena (t ettari−a sena−y) meta mqabbla mal-medja tal-UE ta’ 2.46 t ettaru−a sena−y . Din tindika li l-erożjoni tal-ħamrija f’Malta hi għolja bħala medja. Dawn l-illustrazzjonijiet huma r-riżultat ta’ mudell fil-livell tal-UE u, għalhekk, ma jistgħux jitqiesu bħala valuri mkejla lokalment. Ir-rata reali ta’ telf tal-ħamrija jista’ jvarja ħafna fi ħdan Stat Membru skont il-kundizzjonijiet lokali.

Il-materja organika tal-ħamrija taqdi rwol importanti fiċ-ċiklu tal-karbonju u fit-tibdil tal-klima. Il-ħamriji huma t-tieni l-akbar bir ta’ karbonju fid-dinja wara l-oċeani.

Il-protezzjoni tal-baħar

Il-politika u l-leġiżlazzjoni kostali u marini tal-UE jesiġu li sal-2020 għandu jonqos l-impatt tal-pressjonijiet fuq l-ilmijiet tal-baħar biex jinkiseb jew jinżamm status ambjentali tajjeb (GES) u jiġi żgurat li ż-żoni kostali jkunu mmaniġġjati b’mod sostenibbli.

Id-Direttiva Kwadru dwar l-Istrateġija Marina (MSFD) għandha l-għan li tikseb status ambjentali tajjeb tal-ilmijiet tal-baħar tal-UE sal-2020. Għal dak l-għan, l-Istati Membri jridu jiżviluppaw strateġija marina għall-ilmijiet tal-baħar tagħhom, u jikkooperaw mal-pajjiżi tal-UE li jaqsmu l-istess (sub)reġjun tal-baħar.

Dawn l-istrateġiji tal-baħar jesiġu li jiġu żviluppati u implimentati passi differenti tul ċikli ta’ sitt snin. L-aħħar pass kien jeħtieġ li l-Istati Membri jwaqqfu u jirrapportaw lill-Kummissjoni l-programm ta’ miżuri tagħhom sal-31 ta’ Marzu 2016. Il-Kummissjoni vvalutat jekk il-miżuri ta’ Malta kinux xierqa biex jinkiseb GES .

Il-Konvenzjoni għall-Protezzjoni tal-Ambjent tal-Baħar u tar-Reġjun Kostali tal-Mediterran (il-Konvenzjoni ta’ Barċellona) tgħin lil Malta tikseb status ambjentali tajjeb (GES).

Il-programm ta’ miżuri ta’ Malta jindirizza bis-sħiħ jew b’mod parzjali l-aktar pressjonijiet rilevanti fuq l-ambjent tal-baħar tagħha. Malta tirrapporta dwar il-miżuri eżistenti li għandha fis-seħħ fuq il-bażi ta’ liġijiet, ta’ konvenzjonijiet, ta’ pjanijiet ta’ azzjoni u ta’ impenji. Malta rrapportat ukoll fuq analiżi li wettqet biex tidentifika kwalunkwe diskrepanza fil-miżuri kurrenti u biex tiżviluppa oħrajn ġodda fejn il-miżuri eżistenti ma kinux biżżejjed biex jindirizzaw il-pressjonijiet fuq l-ilmijiet tal-baħar tagħha. Il-miżuri l-ġodda għandhom primarjment l-għan li jtejbu l-għarfien permezz tar-riċerka u tal-monitoraġġ, iżda li jżidu wkoll l-għarfien u jinkludu miżuri ta’ governanza. Xi ftit miżuri ġodda għandhom l-għan li jindirizaw il-pressjonijiet rilevanti (effetti diretti fuq l-ambjent tal-baħar). Pereżempju, għall-ħut u għall-frott tal-baħar kummerċjali, il-miżuri primarjament jibbażaw fuq il-Politika Komuni tas-Sajd u l-immaniġġjar tas-sajd, filwaqt li miżura ġdida minnhom ittejjeb il-ġbir ta’ data għas-sajd u għall-qabdiet inċidentali.

Ċerti aspetti tal-ambjent tal-baħar huma biss parzjalment koperti minn Malta u wħud mill-attivitajiet huma biss indirizzati f’parti minnhom jew b’mod indirett (sajd, turiżmu, rikreazzjoni, ankraġġ ta’ bastimenti u ta’ dgħajjes).

Barra minn hekk, Malta mhux dejjem tiddikjara biċ-ċar meta se jinkiseb GES. Għal ħafna mid-deskritturi, Malta tagħraf li jeżistu lakuni kbar fl-għarfien u li hi ma tistax tagħti stima ta’ jekk hux se jinkiseb GES minħabba dawn il-lakuni.

L-iskart hu pressjoni fuq l-ambjent tal-baħar li eventwalment isib triqtu lejn qiegħ il-baħar u fuq il-bajjiet. Permezz tal-emendar tar-regolamenti tagħha dwar l-iskart, Malta sħaħet l-infurzar tad-dispożizzjonijiet tagħha permezz ta’ penali aktar stretti. L-implimentazzjoni tad-Direttiva Kwadru dwar l-Istrateġija Marina wasslet għal fehim aħjar tal-iskart makro u dak mikro, b’mod partikolari mill-plastiks. Fl-2017, Malta ssieħbet fil-kampanja “Clean Seas” dwar l-iskart fil-baħar. Il-kollaborazzjoni ma’ diversi organizzazzjonijiet nongovernattivi qed titfittex fuq bażi regolari biex jitwettqu attivitajiet ta’ tindif fix-xtut u fl-ilmijiet kostali. Is-sensibilizzazzjoni fost il-pubbliku qed tinkiseb ukoll permezz tat-tali inizjattivi. Malta hi l-uniku Stat Membru li applika għal eċċezzjoni biex jnkiseb status ambjentali tajjeb għall-iskart sal-2020 fuq il-bażi li l-azzjonijiet mill-pajjiżi ġirien allegatament ikunu ta’ xkiel għall-isforzi tagħha; madankollu, ġustifikazzjoni proposta bħal din ma tidhirx li hi ssostanzjata u ma hi rrapportata ebda skeda ta’ żmien alternattiva .

L-ambjent kostali u tal-baħar ta’ Malta hu importanti minħabba l-bijodiversità rikka li fih iżda anki minħabba s-servizzi tal-ekosistemi li jipprovdi, bħal ilma nadif u s-sajd, lid-diversi utenti kostali. It-trobbija tal-ħut, filwaqt li ttaffi l-pressjonijiet tas-sajd eċċessiv, iġġib magħha s-sett ta’ theddidiet tagħha stess. F’dak ir-rigward, hu assolutament importanti li jiddaħħlu fis-seħħ il-kontrolli neċessarji u effettivi biżżejjed biex jiġu żgurati, jitnaqqsu u jiġu mitigati kwalunkwe pressjoni u theddida identifikati.

Azzjonijiet ta’ prijorità għall-2019