Il-kisbiet (l-inklużjoni tar-Rom fuq quddiem fl-aġenda politika, il-finanzjament tal-UE, ir-rikonoxximent tas-sentiment kontra ż-żingari bħala forma speċifika ta’ intolleranza) huma marbuta mal-UE, milli fil-livell nazzjonali. Fir-rigward tal-isfidi lill-qafas u l-NRIS, l-isfida universali enfasizzata mill-biċċa l-kbira tal-partijiet ikkonċernati li ħadu sehem fil-konsultazzjonijiet pubbliċi hija n-nuqqas ta’ integrazzjoni effettiva (jiġifieri s-sensibilità tal-politiki pubbliċi ta’ integrazzjoni għall-bżonnijiet tar-Rom).

3. Ir-riżultati skont kriterju ta’ evalwazzjoni

L-evalwazzjoni vvalutat ħames kriterji bażiċi (ir-rilevanza, il-koerenza, l-effettività, l-effiċjenza u l-valur miżjud tal-UE) u tlieta oħra addizzjonali (l-ekwità, il-koordinazzjoni, is-sostenibbiltà). Il-kriterji addizzjonali huma analizzati hawn taħt marbuta mal-kriterji ta’ evalwazzjoni bażiċi li għaliha huma l-aktar relatati mill-qrib (ekwità skont ir-rilevanza, koordinazzjoni skont l-effettività, u s-sostenibbiltà taħt il-valur miżjud tal-UE).

3.1. Rilevanza

L-analiżi ta’ rilevanza tħares lejn jekk l-objettivi stabbiliti kinux rilevanti għall-ħtiġijiet fiż-żmien u jekk għadhomx rilevanti sal-lum. Ir-rilevanza hija vvalutata bħala ġeneralment pożittiva b’limitazzjonijiet. L-evalwazzjoni kkonfermat l-oqsma ta’ prijorità ġew bħala element ewlieni għall-inklużjoni tar-Rom u għadhom validi sa llum.

L-evalwazzjoni identifikat ukoll nuqqasijiet fit-tfassil inizjali tal-qafas:

·Filwaqt li rilevanti, l-għan fil-qasam tal-edukazzjoni (li t-tfal Rom kollha jtemmu mill-inqas l-edukazzjoni primarja) ma kienx ambizzjuż.

·Il-ġlieda kontra d-diskriminazzjoni kienet objettiv ġenerali, tema transversali mingħajr għan speċifiku kontra d-diskriminazzjoni. Azzjoni li tindirizza s-sentiment kontra ż-żingari nstabet li kienet insuffiċjenti, minkejja li l-qafas identifika miżuri li jittrattaw id-diskriminazzjoni f’kull qasam ta’ politika u dokumenti ta’ politika tal-UE sussegwenti rrikonoxxew is-sentiment kontra ż-żingari bħala forma speċifika ta’ intolleranza, kif ukoll passi fil-livell tal-UE u dak nazzjonali biex tiġġieled id-diskriminazzjoni, ir-razziżmu u l-ksenofobija f’konformità mal-leġiżlazzjoni tal-UE.

·Filwaqt li l-qafas enfasizza d-diversità taħt l-umbrella wiesgħa tat-terminu Rom , irriżulta li kellu kapaċità limitata biex jindirizza d-diversità fil-popolazzjoni tar-Rom. Huwa ma ħax ħsieb biżżejjed biex jiġu mmirati gruppi speċifiċi fost ir-Rom, biex jindirizza d-dimensjoni tal-ġeneru jew id-diskriminazzjoni multipla (ekwità).

Biex jirrispetta l-kompetenzi tal-Istati Membri, il-qafas tal-UE pprovda flessibbiltà għall-adattament tal-objettivi tiegħu u l-għażla ta’ gruppi fil-mira għal kuntesti nazzjonali speċifiċi. Din il-flessibbiltà timplika li r-rilevanza tal-qafas tiddependi mill-qrib fuq l-adegwatezza u l-ambizzjoni tal-objettivi u l-miżuri mniżżlin fl-NRIS. Waqt li approċċ bħal dan għandu l-potenzjal li jsaħħaħ ir-rilevanza ta’ azzjonijiet, l-evalwazzjoni sabet li b’mod ġenerali huwa kkontribwixxa għal implimentazzjoni frammentata li tnaqqas l-effettività.

3.2. Effettività

L-analiżi tal-effettività tqis il-punt sa fejn il-qafas għamel progress lejn l-objettivi tiegħu, kemm f’termini ta’ għanijiet ta’ integrazzjoni tar-Rom u t-twaqqif ta’ strumenti u strutturi għall-integrazzjoni tar-Rom fil-livell tal-UE u dak nazzjonali (koordinazzjoni).

L-effettività fil-progress lejn l-għanijiet għall-integrazzjoni tar-Rom hija vvalutata bħala ġeneralment limitata b’differenza sinifikanti fost l-oqsma u l-pajjiżi . L-edukazzjoni hija l-qasam bl-akbar progress (titjib fit-tluq bikri mis-sistema edukattiva, edukazzjoni bikrija tat-tfal u l-edukazzjoni obbligatorja, iżda deterjorament f’segregazzjoni). L-istat perċepit tas-saħħa tar-Rom tjieb iżda l-kopertura medika għadha limitata. Ma kienx hemm titjib fl-aċċess għall-impjiegi, u s-sehem ta’ żgħażagħ Rom li ma għandhomx impjieg, edukazzjoni jew taħriġ (not in employment, education or training, NEET) saħansitra kompla jiżdied. Is-sitwazzjoni tal-akkomodazzjoni tibqa’ diffiċli. Kien osservat xi progress fir-rigward tal-għan ġenerali tal-ġlieda kontra l-faqar. Is-sentiment kontra ż-żingari u r-reati ta’ mibegħda jkomplu jkunu kwistjonijiet ta’ tħassib kbir, minkejja evidenza ta’ xi tnaqqis f’esperjenzi ta’ diskriminazzjoni tar-Rom meta jaċċessaw servizzi f’xi oqsma.

Grafika 2: 2011-2016 bidliet fis-sitwazzjoni tar-Rom fl-oqsma ta’ politika, il-faqar; Diskriminazzjoni skont iż-żona u s-sentiment kontra ż-żingari

FRA 2011, 2016, 2017

L-effettività f’termini ta’ koordinazzjoni hija vvalutata bħala pożittiva fil-livell tal-UE u limitata fil-livell nazzjonali. Skont ir-riżultati tal-evalwazzjoni, il-qafas irnexxielu jwaqqaf jew isaħħaħ l-istrumenti u l-istrutturi ta’ governanza u bini tal-kapaċità u kooperazzjoni fost l-atturi li jaħdmu għall-inklużjoni tar-Rom. Il-qafas kompla jtejjeb il-kooperazzjoni tal-partijiet ikkonċernati fil-livell tal-UE u dak nazzjonali, iżda l-parteċipazzjoni għad ma għandhiex biżżejjed impatt fuq it-tfassil tal-politika u d-disinn tas-servizz. Fil-livell nazzjonali, il-qafas wassal għall-iżvilupp ta’ strumenti - l-istrateġiji nazzjonali għar-Rom, Punti ta’ Kuntatt (national Roma Contact Points, NRCP) u pjattaformi - iżda l-allinjament tal-NRIS mal-għanijiet tal-integrazzjoni tar-Rom mhux komplut. Skont ir-riżultati tal-evalwazzjoni, għalkemm it-twaqqif ta’ NRCP wassal għal titjib fil-kooperazzjoni fost entitajiet tal-amministrazzjoni pubblika u bejn l-amministrazzjonijiet pubbliċi u partijiet ikkonċernati oħra, diversi NRCP xorta ma għandhomx piż istituzzjonali, ir-riżorsi u l-kapaċità.

3.3. Koerenza

L-analiżi tal-koerenza teżamina kemm jaħdem sew il-qafas tal-UE flimkien ma’ strumenti oħra nazzjonali u tal-UE. Koerenza ġie valutata bħala pożittiva fil-livell tal-UE u limitata fil-livell nazzjonali.