Il-korp Franċiż tal-ADR magħruf bħala l-Médiation Tourisme et Voyage (MTV) ikopri essenzjalment is-settur kollu tal-ivvjaġġar u tat-trasport. Fl-2019, huwa rċieva 8667 talba (madwar 21 % minnhom kienu jikkonċernaw pakketti ta’ tours tipiċi); għal 5449 minnhom ġew proposti soluzzjonijiet amikevoli b’rata ta’ aċċettazzjoni ta’ 93,5 %. Is-suġġetti ewlenin ta’ tilwim relatati mal-pakkett tal-ivvjaġġar kienu jikkonċernaw it-twettiq tal-kuntratt, il-kanċellazzjonijiet jew it-tibdil tal-kuntratt u l-kwalità tas-servizz.

Fit-30 ta’ Jannar 2020, l-Organizzazzjoni Dinjija tas-Saħħa (WHO) iddikjarat emerġenza tas-saħħa pubblika ta’ tħassib internazzjonali dwar it-tifqigħa globali tal-COVID‑19 u fil-11 ta’ Marzu 2020, ikkaratterizzatha bħala pandemija.

5.1.1.Rakkomandazzjoni tal-Kummissjoni dwar il-kupuni

Fit-13 ta’ Mejju 2020, il-Kummissjoni adottat ir-Rakkomandazzjoni (UE) 2020/648 dwar vouchers offruti lill-passiġġieri u lill-vjaġġaturi bħala alternattiva għar-rimborż ta’ pakketti tal-ivvjaġġar u servizzi tat-trasport ikkanċellati fil-kuntest tal-pandemija tal-COVID-19 . F’din ir-Rakkomandazzjoni, il-Kummissjoni reġgħet fakkret id-dritt għal rimborż skont il-leġiżlazzjoni applikabbli tal-UE, jiġifieri l-PTD u r-Regolamenti tal-UE dwar id-drittijiet tal-passiġġieri. Fl-istess ħin, ir-Rakkomandazzjoni tirrikonoxxi s-sitwazzjoni mhux sostenibbli tal-fluss ta’ flus u tad-dħul għas-setturi tat-trasport u tal-ivvjaġġar, minħabba l-għadd kbir ta’ kanċellazzjonijiet li rriżulta minħabba l-pandemija tal-coronavirus. Għalhekk il-Kummissjoni tirrakkomanda modi kif il-kupuni jistgħu jsiru aktar attraenti, bħala alternattiva għar-rimborż fi flus, sabiex ikunu aċċettati aktar mill-passiġġieri u mill-vjaġġaturi. Ir-Rakkomandazzjoni indikat ukoll x’tip ta’ skemi tal-Unjoni huma disponibbli biex jappoġġjaw l-impriżi fis-setturi tal-ivvjaġġar u tat-trasport.

Permezz ta’ ittra tal-Kummissarju Reynders u tal-Kummissarju Vălean tal-14 ta’ Mejju 2020, il-Kummissjoni ġibdet l-attenzjoni tal-Istati Membri kollha għal din ir-Rakkomandazzjoni. Il-Kummissjoni talbet, fost affarijiet oħra, li l-PTD u r-Regolamenti tal-UE dwar id-drittijiet tal-passiġġieri jiġu applikati b’mod korrett u li l-prattiki li jiksru dawn ir-regoli jiġu identifikati fil-ħin u jiġu ssanzjonati b’mod effettiv.

Permezz tar-Rakkomandazzjoni tagħha l-Kummissjoni tat sinjal ċar lill-Istati Membri u lill-partijiet interessati li ma kinitx se ssegwi sejħiet għat-tnaqqis tal-protezzjoni tal-konsumatur. Diversi Stati Membri segwew ir-Rakkomandazzjoni tal-Kummissjoni u adottaw leġiżlazzjoni dwar il-kupuni volontarji relatati mal-pakketti tal-ivvjaġġar u/jew adottaw miżuri ta’ għajnuna mill-Istat biex jappoġġaw direttament lis-settur tal-ivvjaġġar taħt il-Qafas Temporanju għall-Miżuri ta’ Għajnuna mill-Istat biex jappoġġaw l-ekonomija fit-tifqigħa attwali tal-COVID-19 jew skont it-Trattat. Madankollu, l-organizzazzjonijiet tal-konsumaturi lmentaw li l-pajjiżi tal-UE, il-linji tal-ajru u l-operaturi turistiċi mhumiex qed jimplimentaw ir-Rakkomandazzjoni tal-Kummissjoni sew.

5.1.2. Regoli nazzjonali temporanji li jidderogaw mill-PTD

Skont l-informazzjoni tal-Kummissjoni, 15-il Stat Membru adottaw regoli speċifiċi li jippermettu temporanjament lill-organizzaturi ta’ pakketti jimponu kupuni, minflok ma jirrimborżaw il-pagamenti bi flus, għal vjaġġi kkanċellati, jew li jipposponu r-rimborż lil hinn mill-perjodu ta’ 14-il jum, li huwa għall-kuntrarju tal-Artikolu 12(2), 12(3)(b) u 12(4) moqri flimkien mal-Artikolu 4 tal-PTD.

Bħala konsegwenza, f’konformità mal-pożizzjoni ċara espressa fir-Rakkomandazzjoni tagħha 2020/648, il-Kummissjoni fetħet proċedimenti ta’ ksur kontra 11-il Stat Membru. Il-Kummissjoni ma fetħitx proċedimenti ta’ ksur kontra l-erba’ Stati Membri li fihom id-derogi temporanji mill-PTD kienu skadew jew ġew emendati meta l-Kummissjoni ddeċidiet dwar il-ftuħ ta’ proċedimenti ta’ ksur. Fiż-żmien ta’ dan ir-rapport, il-proċeduri ta’ ksur kontra erba’ Stati Membri għadhom miftuħa.

F’diversi Stati Membri, il-miżuri nazzjonali mhux konformi, għalkemm mhux aktar fis-seħħ, baqgħu jipproduċu effetti, pereżempju minħabba li l-vjaġġaturi li rċevew kupuni obbligatorji abbażi ta’ leġiżlazzjoni skaduta jew imħassra kellhom jistennew mill-inqas sa tmiem il-validità tat-tali kupuni, qabel ma setgħu jitolbu r-rimborż tal-pagamenti minn qabel magħmula għall-pakkett ta’ tour ikkanċellat tagħhom. Il-Kummissjoni ħeġġet lil dawk l-Istati Membri biex jieħdu miżuri biex jirrimedjaw is-sitwazzjoni maħluqa mil-leġiżlazzjoni preċedenti li kienet tmur kontra l-PTD u jiżguraw li l-konsumaturi, li jippreferu rimborż fi flus mill-kupun, effettivament jirċievu rifużjoni skont il-PTD.

5.1.3.Miżuri nazzjonali ta’ għajnuna mill-Istat

Minbarra l-iskemi ġenerali ta’ għajnuna mill-Istat disponibbli wkoll għall-operaturi fis-settur tat-turiżmu, diversi Stati Membri adottaw miżuri speċifiċi ta’ għajnuna mill-Istat biex jappoġġaw lill-organizzaturi tal-pakketti tal-ivvjaġġar u, b’mod partikolari, jistabbilixxu skemi ta’ garanzija għall-kupuni biex jiżguraw li, fil-każ ta’ insolvenza tal-organizzatur, il-vjaġġaturi jiġu rimborżati, kif irrakkomandat mill-Kummissjoni fir-Rakkomandazzjoni tagħha 2020/648. Il-Kummissjoni approvat dawk il-miżuri skont il-Qafas Temporanju għall-Miżuri ta’ Għajnuna mill-Istat jew skont it-Trattat.

Id-Danimarka adottat self ta’ EUR 200 miljun b’appoġġ għall-Fond ta’ Garanzija għall-Ivvjaġġar għall-kanċellazzjonijiet tal-ivvjaġġar minħabba t-tifqigħa tal-coronavirus. Il-Ġermanja adottat skema ta’ garanzija ta’ EUR 840 miljun biex tiżgura kupuni volontarji aċċettati mill-vjaġġaturi minflok rifużjonijiet fi flus kontanti. B’din l-iskema, il-Ġermanja kellha l-għan li tagħmel il-kupuni alternattiva attraenti għar-rimborż tal-flus. Il-Polonja adottat miżuri biex tappoġġa lill-operaturi turistiċi u lil impriżi oħra attivi fit-turiżmu u l-kultura. Skont din l-iskema, l-Istat Pollakk jirrimborża lill-vjaġġaturi affettwati mill-kanċellazzjonijiet relatati mal-COVID-19 f’isem l-operaturi turistiċi, li se jkollhom iħallsu lura dak is-self. L-Italja adottat miżuri biex tipprovdi għotjiet diretti lill-operaturi turistiċi u lill-aġenti tal-ivvjaġġar sabiex tikkumpensa għat-telf. In-Netherlands adottaw self ta’ EUR 165 miljun biex jappoġġaw il-ħames fondi ta’ garanzija Netherlandiżi li jipprovdu skemi ta’ garanzija għall-organizzaturi tal-pakketti ta-ivvjaġġar . L-għan ta’ din l-għajnuna mill-Istat huwa li tipprovdi likwidità lill-fondi biex tiżgura kopertura suffiċjenti għall-pagamenti kollha lill-vjaġġaturi f’każ ta’ insolvenza tal-operaturi tal-ivvjaġġar, inkluż ir-rimborż ta’ “kupuni Corona”. Il-Bulgarija adottat skema ta’ għajnuna ta’ madwar EUR 26 miljun għall-operaturi turistiċi u għall-aġenti tal-ivvjaġġar għal kumpens għal telf relatat ma’ rifużjonijiet li għandhom jingħataw lil vjaġġaturi li l-pakketti tagħhom ġew ikkanċellati minħabba l-COVID-19. Ċipru adottagħajnuna f’ammont stmat ta’ EUR86,6 miljun fil-forma ta’ garanziji għan-noti ta’ kreditu maħruġa lill-konsumaturi u lill-organizzaturi tal-pakketti tal-ivvjaġġar sabiex jiggarantixxi dawk il-kupuni volontarji kontra insolvenza possibbli tal-emittent. L-Iżvezja adottat għajnuna fil-forma ta’ self lill-aġenziji tal-ivvjaġġar u lill-operaturi turistiċi biex tgħinhom jissodisfaw l-obbligi legali tagħhom ta’ rimborż. L-Awstrija adottat għajnuna fil-forma ta’ garanziji mill-Istat biex tkopri, għal ammont limitat ta’ żmien, ir-riskju ta’ insolvenza tal-organizzaturi ta’ pakketti tal-ivvjaġġar u tal-faċilitaturi ta’ servizzi tal-ivvjaġġar marbuta b’kont meħud tal-irtirar tal-banek u tal-fornituri tal-assigurazzjoni mill-assigurazzjoni tal-pakketti tal-ivvjaġġar u d-diffikultajiet tal-organizzaturi tal-pakketti tal-ivvjaġġar u tal-faċilitaturi ta’ servizzi tal-ivvjaġġar marbuta biex isibu garanziji affordabbli fis-suq.

5.2. Sfidi

5.2.1.Ir-rispett tad-dritt tal-vjaġġaturi għar-rimborż

Madwar l-UE, ħafna eluf ta’ vjaġġaturi li l-vjaġġi tagħhom kellhom jiġu kkanċellati minħabba l-COVID-19 irrappurtaw li ma rċevewx rimborżi fi żmien 14-il jum kif previst fl-Artikolu 12(4) PTD; dawn jew ġew irrifjutati rifużjoni, ingħataw kupun kontra r-rieda tagħhom, ma setgħux jikkuntattjaw lill-organizzatur, irċevew rifużjoni b’dewmien sinifikanti jew parzjali biss, jew inkella kienu mxekkla milli jitolbu d-dritt tagħhom. Ukoll iż-żieda fin-numru ta’ mistoqsijiet u lmenti li waslu lill-korpi tal-ADR, lill-ECCs u lill-organizzazzjonijiet tal-konsumatur ħolqu tħassib dwar jekk id-drittijiet tal-vjaġġaturi skont il-PTD ġewx irrispettati.

5.2.2.Diffikultajiet tan-negozji

Kif deskritt fit-taqsima 5.1., il-COVID-19 xkatta l-applikazzjoni tal-kunċett ta’ “ċirkostanzi inevitabbli u straordinarji” kif definit fl-Artikolu 3(12) PTD. Il-Premessa 31 issemmi, bħala eżempji, “gwerra, problemi serji oħra ta' sigurtà bħat-terroriżmu, riskji sinifikanti għas-saħħa tal-bniedem bħat-tfaqqigħ ta' mard serju fid-destinazzjoni tal-ivvjaġġar jew diżastri naturali bħal għargħar, terremoti jew kondizzjonijiet tat-temp li jagħmluha impossibbli li tivvjaġġa b'mod sikur.” Avvenimenti bħal dawn normalment ikunu, iżda mhux neċessarjament, limitati għal destinazzjoni speċifika jew għal parti partikolari tad-dinja.

L-organizzaturi ta’ spiss ikunu jistgħu jindirizzaw avvenimenti bħal dawn billi jibdlu d-destinazzjoni, jipposponu d-data tal-vjaġġ jew jirrifondu lill-vjaġġatur u kontrojiffinanzaw dan permezz ta’ introjtu minn prenotazzjonijiet għal destinazzjonijiet oħra, jekk dawk iċ-ċirkostanzi jkunu iżolati għal destinazzjoni speċifika. Fil-każ ta’ pandemija li globalment twassal għal kważi waqfien tal-ivvjaġġar fuq perjodu itwal, bħal fil-każ tal-COVID-19, l-obbligi ta’ rifużjoni jkunu b’mod sinifikanti akbar mill-introjtu mill-prenotazzjonijiet ġodda. Barra minn hekk, l-organizzaturi spiss ikollhom spejjeż fissi li joħolqu piż fuq is-sitwazzjoni finanzjarja tal-kumpaniji. Eventwalment dan jista’ jagħmel ħsara lill-interessi tal-vjaġġaturi jekk organizzatur ifalli u l-vjaġġaturi jkollhom jagħmlu talbiet għall-assi ta’ insolvenza.

Ir-Rakkomandazzjoni tal-Kummissjoni dwar il-kupuni (ara aktar ’il fuq 5.1.1.) kellha l-għan li tindirizza wkoll il-problemi ta’ likwidità tal-organizzaturi kkawżati minn kanċellazzjonijiet massivi relatati mal-COVID-19. Dawk il-problemi ta’ likwità jkomplu jikbru bil-fatt li l-organizzaturi jkollhom jirrimborżaw il-prezz sħiħ tal-pakkett lill-vjaġġatur filwaqt li huma mhux dejjem jirċievu rimborż fil-ħin tas-servizzi mħallsa minn qabel li jifformaw parti mill-pakkett offrut mill-fornituri tas-servizzi. Jekk sadanittant il-fornituri tas-servizzi jfallu, l-organizzaturi jistgħu ma jirċievu l-ebda rimborż. Dan jista’ jirriżulta f’kondiviżjoni inġusta tal-piż fost l-operaturi fl-ekosistema tal-ivvjaġġar.

Xi organizzaturi ta’ pakketti u xi intermedjarji rrapportaw li, matul il-kriżi tal-COVID-19, il-linji tal-ajru waqqfu l-mekkaniżmu ta’ rimborż awtomatiku lejn l-organizzaturi u aġenti oħra tal-ivvjaġġar permezz tas-Sistemi ta’ Distribuzzjoni Globali (Sistemi ta’ Riżervazzjonijiet Kompjuterizzati), filwaqt li l-organizzaturi kellhom iħallsu lura l-flus lill-vjaġġaturi.

In-natura inugwali tar-relazzjoni bejn in-negozji hija aggravata aktar mir-reġimi legali differenti tal-organizzaturi u tal-fornituri tas-servizzi tat-trasport. Għall-kuntrarju tal-PTD, il-passiġġieri li jikkanċellaw titjira jew servizz tat-trasport ieħor huma stess ma għandhomx dritt għal rimborż skont ir-Regolamenti tal-UE dwar id-drittijiet tal-passiġġieri, anki f’każ ta’ ċirkostanzi straordinarji. F’każ bħal dan, il-konsegwenzi legali u b’mod partikolari d-dritt għal rimbors tal-passiġġier huma ddeterminati mit-termini u l-kundizzjonijiet tal-kuntratt konkluż bejn il-passiġġier u l-operatur tat-trasport u l-liġi applikabbli tal-Istati Membri. Pereżempju, jekk vjaġġatur li jkun ipprenota pakkett b’komponent ta’ titjira jikkanċella l-kuntratt ta’ pakkett ta’ vjaġġar skont il-PTD, l-organizzatur ikollu jirrimborża lill-vjaġġatur, iżda ma jkollu l-ebda dritt skont id-dritt tal-Unjoni li jitlob rifużjoni mil-linja tal-ajru jekk it-titjira tkun saret. Pjuttost l-organizzatur ikollu bżonn jasserixxi dritt possibbli għal rifużjoni skont il-liġi rilevanti tal-Istat Membru kkonċernat.