Ir-Rapport Speċjali Nru 6/2012 “L-Għajnuna tal-Unjoni Ewropea lill-Komunità Turko-Ċiprijotta”





SOMMARJU EŻEKUTTIV I. Il-Qorti tal-Awdituri vvalutat jekk il-Kummissjoni hijiex qiegħda ġġesti l-istrument ta’ sostenn finanzjarju lill-komunità Turko-Ċiprijotta (minn issa ’l quddiem imsejħa TCc) fil-parti tat-tramuntana ta’ Ċipru [1] b’mod effettiv. B’mod speċifiku, il-Qorti eżaminat jekk il-Kummissjoni fasslitx programm ta’ għajnuna li rrifletta l-objettivi tal-istrument u li stabbilixxa arranġamenti implimentattivi xierqa u jekk il-proġetti individwali humiex qed jiksbu r-riżultati intenzjonati tagħhom. II. Il-verifika kopriet il-perjodu mill-adozzjoni tar-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 389/2006 fi Frar 2006 sat-tielet kwart tal-2011. Hija inkludiet l-eżami ta’ kampjun ta’ 34 kuntratt li bejn wieħed u ieħor ammontaw għal terz (EUR 97,5 miljun) mill-allokazzjonijiet tal-baġit kollha għall-istrument mill-2006–11. III. Minkejja l-kuntest diffiċli politiku u skeda ta’ żmien ristretta, il-Kummissjoni rnexxielha tistabbilixxi programm li rrifletta l-objettivi tar-regolament. Kienet kapaċi wkoll tistabbilixxi uffiċċju malajr biex iġġesti l-programmi u tintroduċi mekkaniżmi ta’ implimentazzjoni xierqa. In-nuqqasijiet prinċipali rriżultaw meta l-uffiċċju li jsostni l-programmi ma operax skont proċeduri aktar devoluti bħad-delegazzjonijiet tal-UE u minħabba li kuntratti ta’ xi persunal importanti kienu limitati għal tliet snin. IV. Il-programm għen għadd kbir ta’ benefiċjarji differenti madwar it-TCc u wħud mir-riżultati diġà nkisbu. Madankollu, il-bini ppjanat ta’ impjant ta’ desalinizzazzjoni tal-ilma baħar, l-akbar proġett tal-programm (EUR 27,5 miljun), ma jistax jiġi implimentat u dan jirrappreżenta waqfa sinjifikanti fil-progress tal-programm. B’mod aktar ġenerali, is-sostenibilità tal-proġetti ħafna drabi hija dubjuża minħabba fil-kapaċità limitata amministrattiva u finanzjarja tal-awtoritajiet TCc u l-adozzjoni mdewma tagħhom ta’ "liġijiet" relevanti. V. Abbażi tal-osservazzjonijiet t’hawn fuq, il-Qorti tagħmel sett ta’ rakkomandazzjonijiet lill-Kummissjoni li jkopru x-xenarji differenti possibbli bbażati kemm fuq l-iżviluppi fil-proċess ta’ għaqda mill-ġdid u kif ukoll fuq il-livell ta’ għajnuna futura mill-UE: - Jekk mhux ħa tinstab soluzzjoni fil-futur qarib u jiġi deċiż li jingħata aktar finanzjament sinjifikanti lit-TCc, il-Kummissjoni għandha tieħu numru ta’ passi biex issaħħaħ il-ġestjoni tagħha tal-programm ta’ għajnuna (ara l-paragrafu 64). - Jekk jiġi deċiż li ma jkunx sostnut programm ieħor ta’ għajnuna fuq skala kbira, għandu jiġi ppreparat pjan ta’ azzjoni biex inaqqas jew jirtira bil-mod il-mod l-operazzjonijiet tat-Task Force tal-Kummissjoni (ara l-paragrafu 65). - Jekk isir progress tajjeb fil-proċess ta’ għaqda mill-ġdid, il-Kummissjoni għandha tagħmel preparazzjonijiet bikrin għal programm li jippermetti lill-pajjiż kollu jibbenefika mill-finanzjament tal-UE wara l-għaqda mill-ġdid (ara l-paragrafu 66). INTRODUZZJONI IL-KUNTEST 1. Ċipru kiseb l-indipendenza fl-1960. It-Trattat ta’ Garanzija ffirmat fl-istess sena mill-Greċja, it-Turkija, ir-Renju Unit u r-rappreżentanti tal-komunità Griega Ċiprijotta u l-komunità Turko-Ċiprijotta, kellu l-intenzjoni li jiggarantixxi d-dispożizzjonijiet bażiċi tal-kostituzzjoni u l-integrità territorjali u s-sovranità ta’ Ċipru. Iżda nuqqas ta’ qbil dwar ir-reviżjoni tal-kostituzzjoni malajr tfaċċa u dan wassal għal falliment politiku fl-1963 u żjieda fil-vjolenza interkomunali. Wara r-Riżoluzzjoni 186 tal-Kunsill tas-Sigurtà tan-Nazzjonijiet Uniti (NU) f’Marzu 1964, il-Forza għaż-Żamma tal-Paċi tan-NU f’Ċipru (UNFICYP) ġiet stabbilita u għadha teżisti b’saħħa preżenti ta’ madwar 1000 truppa. 2. Id-diviżjoni de facto eżistenti ta’ Ċipru tiddata lura għall-intervent militari tat-Turkija fil-parti tat-tramuntana tal-gżira f’Lulju 1974. Din segwiet snin ta’ ġlied interkomunali u kolp militari qasir ħafna mis-sezzjonijiet tal-Gwardja Nazzjonali Ċiprijotta mmexxija minn uffiċjali Griegi. 3. F’dak li ġab warajh l-intervent militari Tork, il-Kunsill tas-Sigurtà tan-Nazzjonijiet Uniti espanda l-manat tal-UNFICYP, li issa jinkludi s-sorveljanza tal-waqfien de facto mill-ġlied u ż-żamma ta’ żona ta’ lqugħ għal għonq il-"linja l-ħadra" li timmarka l-partijiet tat-Tramuntana u tan-Nofsinhar tal-gżira. Minħabba l-avvenimenti tal-1974, il-maġġoranza kbira tal-Griegi Ċiprijotti u tat-Turko-Ċiprijotti jgħixu separatament fuq in-naħat rispettivi taż-żona ta’ lqugħ. Il-kwistjoni dwar il-proprjetà li rriżultat kienet waħda mill-aktar problemi diffiċli biex tiġi riżolta bħala parti mill-isforzi dejjem għaddejjin biex jintlaħaq ftehim (ara l-paragrafu 32). 4. "Ir-Repubblika Torka tat-Tramuntana ta’ Ċipru" li pproklamat lilha nfisha hekk, ġiet iddikjarata fil- 15 ta’ Novembru 1983 imma hija rikonoxxuta biss mit-Turkija. Ir-Riżoluzzjoni 541 tal-Kunsill tas-Sigurtà tan-Nazzjonijiet Uniti (it- 18 ta’ Novembru 1983) tiddikjara li t-tentattiv biex tinħoloq "Ir-Repubblika Torka tat-Tramuntana ta’ Ċipru" ma kienx validu. In-Nazzjonijiet Uniti tirrikonoxxi s-sovranità tar-Repubblika ta’ Ċipru skont it-termini tal-indipendenza tagħha fl-1960. 5. Fil-laqgħa tiegħu f’Ħelsinki f’Diċembru 1999, il-Kunsill Ewropew iddeċieda li ftehim politiku ma jkunx prekundizzjoni għall-adeżjoni ta’ Ċipru fl-Unjoni Ewropea (l-UE), għalkemm huwa enfasizza li soluzzjoni kieku tiffaċilita l-proċess ta’ adeżjoni. F’Diċembru 2002, il-Kunsill Ewropew f’Kopenħagen iddeċieda li Ċipru jiġi ammess bħala Stat Membru ġdid tal-UE, filwaqt li reġa’ rrepeta l-preferenza tiegħu għall-adeżjoni ta’ Ċipru maqgħud. 6. Madankollu, f’referendum f’April 2004 il-Pjan ta’ Soluzzjoni ta’ Annan ġie rrifjutat minn 76 % tal-Griegi Ċiprijotti li vvutaw, filwaqt li 65 % tat-Turko-Ċiprijotti li vvutaw approvawh. Ir-Repubblika ta’ Ċipru għalhekk ingħaqdet mal-UE fl- 1 ta’ Mejju 2004 bil-gżira xorta waħda de facto diviża. Filwaqt li l-gżira sħiħa legalment hija parti mill-UE, l-acquis communautaire huwa sospiż fil-parti tat-tramuntana, żona fejn ir-Repubblika ta’ Ċipru ma teżerċitax kontroll effettiv. Dan jikkostitwixxi kuntest politiku, legali u diplomatiku uniku. 7. Giet varata sensiela ġdida ta’ taħditiet sponsorjati min-Nazzjonijiet Uniti f’Settembru 2008 u din għadha għaddejja. Is-Segretarju Ġenerali tan-Nazzjonijiet Uniti u l-mexxejja tal-kommunità Griega Ċiprijotta u Turko-Ċiprijotta qablu li jiltaqgħu għall-ħames darba f’Jannar 2012. L-GĦAJNUNA FINANZJARJA TAL-UE 8. Wara r-referendum tal-2004, il-Kunsill (l-Affarijiet Ġenerali u r-Relazzjonijiet Esterni), ġimgħa qabel l-adeżjoni tar-Repubblika ta’ Ċipru fl-UE, talab lill-Kummissjoni biex tippreżenta proposta għal programm ta’ għajnuna. Fil-konklużjonijiet tiegħu l-Kunsill iddikjara li: Il-komunità Turko-Ċiprijotta esprimiet ix-xewqa ċara tagħha ta’ futur fi ħdan l-Unjoni Ewropea. Il-Kunsill huwa determinat li jtemm l-iżolazzjoni tal-komunità Turko-Ċiprijotta u li jiffaċilita l-għaqda mill-ġdid ta’ Ċipru billi jinkoraġġixxi l-iżvilupp ekonomiku tal-komunità Turko-Ċiprijotta. Il-Kunsill stieden lill-Kummissjoni biex tissuġġerixxi proposti komprensivi għal dan il-għan, b’enfasi partikolari fuq l-integrazzjoni ekonomika tal-gżira u biex jitjieb il-kuntatt bejn iż-żewġ komunitajiet u mal-UE [2]. 9. Fis- 7 ta’ Lulju 2004, il-Kummissjoni pproponiet pakkett ta’ żewġ regolamenti: wieħed għal strument ta’ sostenn finanzjarju biex jinkoraġġixxi l-iżvilupp ekonomiku tal-komunità Turko-Ċiprijotta u regolament dwar "il-kummerċ dirett". Però, xorta kien diffiċli biex il-Kunsill jaqbel dwar l-adozzjoni ta’ dan il-pakkett u ż-żewġ regolamenti kellhom jiġu mifruda [3] 10. Ir-Regolament tal-Kunsill għall-istrument ta’ sostenn finanzjarju ġie eventwalment adottat fis- 27 ta’ Frar 2006 [4] b’allokazzjoni inizjali ta’ EUR 258,8 miljun. Dan fil-fatt kien l-ammont li kien ġie mmirat għall-komunità Turko-Ċiprijotta għall-implimentazzjoni tal-politiki tal-UE f’Ċipru li kieku ftehim politiku kellu jintlaħaq qabel l-adeżjoni. Ammonti addizzjonali iżgħar li jammontaw għal EUR 33,5 miljun ġew allokati fil-perjodu tal-2009 sal-2011. L-allokazzjoni ta’ finanzjament għall-objettivi tal-istrument hija spjegata fit-Tabella. Lista dettaljata ta’ proġetti ffinanzjati taħt kull objettiv tingħata fl-Anness I. Fit- 30 ta’ Settembru 2011, madwar 69 % tal-ammont totali kkuntrattat għall-istrument kien ġie mħallas mill-Kummissjoni. IT-TABELLA L-ALLOKAZZJONIJIET FINANZJARJI SKONT L-OBJETTIV (FIT- 30 TA’ SETTEMBRU 2011) (EUR Miljun) | Ippjanati | % tat-total ippjanat | Ikkuntrattati | Imħallsa | % imħallas mit-total ikkuntrattat | L-Objettiv 1 L-iżvilupp u r-ristrutturar tal-infrastruttura | 129,25 | 44,2 % | 135,02 | 76,49 | 56,6 % | L-Objettiv 2 Il-promozzjoni tal-iżvilupp soċjali u ekonomiku | 84,65 | 29,0 % | 64,87 | 49,41 | 76,2 % | L-Objettiv 3 It-trawwim tar-rikonċiljazzjoni, il-bini tal-miżuri li jkabbru l-fiduċja, u s-sostenn lis-soċjetà ċivili | 23,50 | 8,0 % | 19,90 | 17,61 | 88,5 % | L-Objettiv 4 It-tressiq tal-komunità Turko-Ċiprijotta lejn l-UE | 12,50 | 4,3 % | 8,62 | 7,49 | 87,0 % | L-Objettiv 5 [9999] Il-preparazzjoni tal-komunità Turko-Ċiprijotta għall-introduzzjoni u l-implimentazzjoni tal-acquis communautaire TA mhux allokat u Faċilità ta’ Riżerva tal-Programm | 21,35 | 7,3 % | 15,69 | 14,15 | 90,2 % | Is-subtotal tal-parti Operazzjonali | 271,25 | 92,8 % | 244,10 | 165,15 | 67,7 % | Il-Ġestjoni (Il-Persunal u l-Missjonijiet), il-Loġistika | 21,05 | 7,2 % | 15,30 | 13,64 | 89,1 % | Total | 292,30 | 100,0 % | 259,40 | 178,79 | 68,9 % | L-AMBITU U L-APPROĊĊ TAL-VERIFIKA 11. Il-verifika indirizzat il-mistoqsijiet li ġejjin: "Il-Kummissjoni qiegħda ġġesti l-istrument tal-UE ta’ għajnuna finanzjarja lill-komunità Turko-Ċiprijotta b’mod effettiv?" Il-mistoqsija ffukat fuq jekk: (a) il-Kummissjoni kinitx kapaċi tfassal programm ta’ għajnuna li rrifletta l-objettivi tal-istrument u kinitx stabbiliet arranġamenti xierqa biex timplimentah; (b) il-proġetti individwali ffinanzjati fil-qafas tal-programm humiex qed jiksbu r-riżultati intenzjonati tagħhom u jekk huwiex probabbli li jkunu sostenibbli. Il-verifika ma fittxitx li tivvaluta jekk il-programm huwiex qed jikkontribwixxi għall-objettiv politiku ta’ għaqda mill-ġdid tal-istrument. 12. Il-verifika ġabret evidenza għall-valutazzjoni tagħha permezz ta’ reviżjoni dokumentarja, intervisti u tliet żjarat fuq il-post f’Ċipru fl-2011. B’mod partikolari, il-verifika eżaminat kampjun ta’ 34 kuntratt magħżula minn disgħa mill-proġetti prinċipali minn 24 proġett iffinanzjati permezz tal-programm u li jkopru l-ħames objettivi tal-politika kollha tal-istrument. Il-kuntratti vverifikati ammontaw għal EUR 97,5 miljun jew terz mill-allokazzjonijiet totali tal-baġit għall-istrument (EUR 292,3 miljun). Il-lista sħiħa ta’ kuntratti koperti fil-verifika tingħata fl-Anness II. OSSERVAZZJONIJIET IL-KUMMISSJONI FFAĊĊAT LIMITI SINJIFIKANTI FL-ISTABBILIMENT U FL-IMPLIMENTAZZJONI TAL-PROGRAMM 13. Il-verifika vvalutat jekk il-Kummissjoni ġestitx b’mod effettiv l-istabbiliment tal-programm. Biex tagħmel dan hija eżaminat jekk kinitx stabbiliet prijoritajiet ċari, loġiċi u f’waqthom u azzjonijiet iffukati fuq l-objettivi prinċipali tal-istrument u bbażati fuq il-bżonnijiet tat-TCc. Hija eżaminat ukoll jekk il-Kummissjoni, fl-istabbiliment tal-istrutturi u l-proċeduri speċifiċi ta’ implimentazzjoni għal dan il-programm, kinitx ħadet inkunsiderazzjoni l-esperjenza preċedenti tal-Kummissjoni, kinitx evalwat l-għażliet differenti possibbli, u kinitx assigurat li kellha għarfien espert adegwat biex timplimenta l-programm. L-INTERVENTI RRIFLETTEW L-OBJETTIVI TAL-PROGRAMM MINKEJJA L-FIRXA WIESGĦA TA’ SETTURI LI RIEDU JIĠU KOPERTI, L-ADOZZJONI MDEWMA TAR-REGOLAMENT, U N-NUQQAS TA’ PERSPETTIVA MULTIANNWALI 14. L-objettiv ġenerali tal-għajnuna ffinanzjata bl-istrument skont l-Artikolu 1 tar-Regolament tal-Kunsill huwa li tiffaċilita l-għaqda mill-ġdid ta’ Ċipru. Dan għandu jsir "billi tinkoraġġixxi l-iżvilupp ekonomiku tal-komunità Turko-Ċiprijotta, b’enfasi partikolari fuq l-integrazzjoni ekonomika tal-gżira, fuq it-titjib tal-kuntatti bejn iż-żewġ komunitajiet u mal-UE, u fuq il-preparazzjoni għall-acquis communautaire". L-Artikolu 2 tar-regolament jelenka firxa wiesgħa ta’ objettivi aktar speċifiċi li suppost għandhom jiġu koperti bl-għajnuna (ara l-Kaxxa 1). Din il-formulazzjoni wiesgħa ta’ objettivi fissret li l-għajnuna kellha tkun iffinanzjata fuq varjetà wiesgħa ta’ setturi li rrappreżentaw sfida konsiderevoli ta’ implimentazzjoni għall-Kummissjoni, anke fir-rigward tal-allokazzjoni tar-riżorsi umani neċessarji. Approċċ iffokat fuq numru ta’ objettivi aktar limitat kieku kien jippermetti lill-Kummissjoni timmira l-għajnuna aħjar. 15. L-interventi kollha vverifikati kkontribwew f’diversi livelli għall-objettivi tar-regolament fl-Artikolu 2. Il-punt fokali fuq l-infrastruttura u l-iżvilupp ekonomiku tat-TCc kien intenzjonat biex jassigura li l-livell ta’ żvilupp tal-ekonomija tat-TCc, meta mqabbel ma’ dak tal-komunità Griega Ċiprijotta, ma jkunx ostaklu għal ftehim politiku. L-akbar allokazzjonijiet finanzjarji saru fis-setturi tal-ilma u s-sanità u l-iżvilupp rurali. Dan irrifletta l-bżonnijiet li huma ta’ prijorità, il-kapaċità ta’ assorbiment fis-setturi differenti, u r-riżultati tal-istudji speċifiċi tal-fattibilità mwettqa (ara t-Tabella u l-Anness I). IL-KAXXA 1 L-OBJETTIVI TAR-REGOLAMENT TAL-KUNSILL (KE) NRU 389/2006 L-Artikolu 1 Għanijiet Ġenerali u Benefiċjarji Il-Komunità għandha tipprovdi għajnuna sabiex tiffaċilita l-għaqda mill-ġdid ta’ Ċipru billi tinkoraġġixxi l-iżvilupp ekonomiku tal-komunità Turko-Ċiprijotta, b’enfażi partikolari fuq l-integrazzjoni ekonomika tal-gżira, fuq it-titjib tal-kuntatti bejn iż-żewġ komunitajiet u mal-UE, u fuq il-preparazzjoni għall-acquis communautaire. L-Artikolu 2 Objettivi L-għajnuna għandha tintuża għas-sostenn, inter alia: a) tal-promozzjoni ta’ żvilupp soċjali u ekonomiku inkluż ir-ristrutturar, b’mod partikolari fir-rigward tal-iżvilupp rurali, l-iżvilupp ta’ riżorsi umani u l-iżvilupp reġjonali, b) tal-iżvilupp u r-ristrutturar tal-infrastruttura, b’mod partikolari fl-oqsma tal-enerġija u tat-trasport, tal-ambjent, tat-telekomunikazzjonijiet u tal-forniment tal-ilma, c) tar-rikonċiljazzjoni, ta' miżuri għat-taktir tal-fiduċja, u ta' sostenn lis-soċjetà ċivili, d) tat-tressiq tal-komunità Turko-Ċiprijotta iżjed lejn l-Unjoni, permezz ta’ inter alia informazzjoni dwar is-sistema politika u legali tal-Unjoni Ewropea, ta' promozzjoni ta' kuntatti bejn il-persuni u ta' boroż ta’ studju Komunitarji, e) tal-preparazzjoni ta’ testi legali allinjati mal-acquis communautaire bil-għan li dawn ikunu applikabbli minnufih hekk kif tidħol fis-seħħ soluzzjoni komprensiva għall-problema ta’ Ċipru, f) tal-preparazzjoni għall-implimentazzjoni tal-acquis communautaire għal meta tintemm is-sospensjoni tiegħu skont l-Artikolu 1 tal-Protokoll Nru 10 tal-Att ta’ Adeżjoni. 16. L-objettiv tar-"rikonċiljazzjoni u t-taktir tal-fiduċja" irrappreżenta wkoll mezz kumplementari importanti ta’ sostenn għall-objettiv prinċipali ta’ għaqda mill-ġdid. Madankollu, l-ammont attwali tad-deċiżjoni ta’ finanzjament ta’ Diċembru 2006 kien 35 % anqas mill-proposta inizjali ta’ Lulju 2004. Din ix-xaqliba rriflettiet ir-riżultat ta’ konsultazzjonijiet mal-mexxejja tat-TCc li kkunsidraw l-infrastruttura u l-iżvilupp ekonomiku tat-TCc bħala l-objettivi prinċipali tal-istrument. 17. Fil-programmi ta’ għajnuna tagħha, il-Kummissjoni ġeneralment tuża ħafna s-sostenn tal-bini tal-kapaċità bħala akkumpanjament għall-proġetti tagħha sabiex issaħħaħ l-amministrazzjonijiet nazzjonali u ttejjeb is-sostenibilità tal-proġetti ffinanzjati. Madankollu, l-ambitu tal-Kummissjoni biex tiżviluppa approċċi bħal dawn f’dan il-programm tnaqqas b’mod konsiderevoli minħabba li l-amministrazzjoni tat-TCc mhijiex uffiċjalment rikonoxxuta internazzjonalment. Għalhekk, pereżempju, il-Kummissjoni ma setgħetx tuża kuntratti ta’ ġemellaġġ, li huma l-istrument ta’ bini ta’ kapaċità preferut tagħha fil-pajjiżi li qed jippreparaw biex jaddottaw l-acquis communautaire [5]. F’każijiet fejn il-Kummissjoni użat għajnuna teknika minn kumpaniji ta’ konsulenza għall-bini ta’ kapaċità, il-punt safejn għajnuna teknika bħal din setgħet taħdem flimkien mal-awtoritajiet tat-TCc ukoll kien limitat minħabba ċ-ċirkostanzi politiċi (ara wkoll il-paragrafu 45). 18. Minħabba li l-adozzjoni tar-Regolament tal-Kunsill ħadet żmien twil (ara l-paragrafu 9) id-deċiżjonijiet ta’ finanzjament għall-allokazzjoni inizjali ta’ EUR 259 miljun kellhom jiġu żviluppati u approvati fi żmien sena biss. Sensiela ta’ attivitajiet preparatorji li kienu ġew ippjanati għas-snin 2004–05 ma setgħetx issir u l-Kummissjoni kellha tiffinanzja studji importanti ta’ fattibilità minn baġit li kellu disponibbli EUR 2 miljun biss disponibbli taħt Pakkett ta’ Għajnuna Speċjali tal-2003 għall-parti tat-Tramuntana ta’ Ċipru [6]. Ir-restrizzjonijiet tal-ħin matul il-fażi tal-preparazzjoni tal-proġett kienet waħda mir-raġunijiet għalfejn il-proġett tal-impjant ta’ desalinizzazzjoni tal-ilma ltaqa’ ma’ problemi kbar (ara l-paragrafi 38 sa 40). 19. L-approvazzjoni mdewma wkoll kellha impatt negattiv fuq il-preparazzjoni tal-kuntratti biex jiġu implimentati l-proġetti, b’mod partikolari l-ispeċifikazzjonijiet tekniċi għas-sejħiet għall-offerti, li minflok ma kienu mifruxa fuq erba’ snin u nofs bejn Lulju 2004 u Diċembru 2009, kellhom jitlestew fi tliet snin qabel ma skadiet l-iskadenza tal-ikkuntrattar. Dan ħoloq sfida partikolari għall-proġetti ta’ infrastruttura fis-settur tal-ilma (ara l-Kaxxa 2 (c)). Minħabba f’hekk, mill-allokazzjonijiet totali għall-kuntratti koperti mill-verifika, madwar 62 % ġew ikkuntrattati biss fl-2009, filwaqt li f’Diċembru 2009, ix-xahar meta l-iskadenza skadiet, ġew ikkuntrattati mhux inqas minn 44 %. 20. Minħabba l-adozzjoni mdewma tar-regolament, ma kienx possibbli għall-Kummissjoni li tieħu vantaġġ mill-qafas ta’ programmar multiannwali għall-2004–06 previst. Barra minn hekk, mill-2006 l-finanzjament kien disponibbli biss fuq bażi ad hoc u limitata (ara l-paragrafu 10). 21. Dan in-nuqqas ta’ qafas ta’ programmar multiannwali ma kkontribwiex għal ġestjoni effetiva tal-programm. B’mod partikolari, dan fisser li l-Kummissjoni ma setgħetx tippjana bil-quddiem u tistabbilixxi l-ordni tal-interventi tagħha għal impatt massimu u ma setgħetx ukoll iċċaqlaq il-finanzjament minn settur ta’ intervent għal ieħor skont il-livelli ta’ prestazzjoni tajba u t-tagħlim passat. Żewġ oqsma li esperjenzaw diffikultajiet partikolari f’dan ir-rigward huma l-għajnuna lis-settur tat-telekomunikazzjoni (ara l-paragrafu 35) u lill-programmi tal-boroż ta’ studju (ara l-paragrafu 53). Il-ġestjoni tar-riżorsi umani wkoll hija aktar diffiċli minħabba n-nuqqas ta’ perspettiva multiannwali (ara l-paragrafu 27). L-EFFETTIVITÀ TAL-UFFIĊĊJU TAS-SOSTENN LOKALI TAL-KUMMISSJONI DDGĦAJFET MINĦABBA DIVERSI FATTURI 22. Il-Kummissjoni ffaċċjat sfida kbira biex issib struttura xierqa għall-implimentazzjoni tal-programm. Filwaqt li l-finanzjament tal-UE fl-Istati Membri normalment huwa implimentat permezz tal-korpi nazzjonali, dan ma kienx possibbli għal dan il-programm meta wieħed iqis li r-Repubblika ta’ Ċipru ma teżerċitax kontroll effettiv fuq il-parti tat-tramuntana ta’ Ċipru. Fl-istess ħin, però, ma kienx ukoll possibbli li titwaqqaf delegazzjoni tal-UE biex l-għajnuna tiġi implimentata minħabba li delegazzjonijiet jistgħu jiġu stabbiliti biss barra l-UE u l-gżira kollha legalment tifforma parti mill-UE (ara l-paragrafu 6). Oriġinarjament kien previst fir-regolament li l-għajnuna għandha tkun implimentata bl-użu tal-Aġenzija Ewropea għar-Rikostruzzjoni (EAR), li permezz tagħha l-Kummissjoni kienet implimentat ħafna mill-għajnuna tagħha fil-Balkani tal-Punent mis-sena 2000 ’l hawn, imma minħabba deċiżjoni li tingħalaq l-EAR din l-għażla ġiet eliminata wkoll [7]. 23. Meta ħabbtet wiċċha ma’ din l-isfida l-Kummissjoni strieħet fuq l-esperjenza wiesgħa tagħha biex tidentifika l-istruttura istituzzjonali alternattiva l-aktar xierqa. Il-mudell magħżul kien task force ibbażata fil-kwartieri ġenerali b’uffiċċju ta’ sostenn lokali għall-programm — L-Uffiċċju ta’ Sostenn għall-Programmi tal-Unjoni Ewropea (minn issa ’l quddiem EUPSO) — fil-parti tat-Tramuntana ta’ Ċipru. Dan kien ispirat mill-uffiċċji ta’ għajnuna teknika użati mill-Kummissjoni fix-Xatt tal-Punent u ġew ikkunsidrati l-ispejjeż u l-benefiċċji ta’ approċċi differenti kif ukoll il-kuntest politiku [8]. Il-pożizzjoni tal-EUPSO fil-parti tat-tramuntana ta’ Ċipru ppermetta lill-programm ta’ għajnuna jissorvelja l-implimentazzjoni aktar mill-qrib u jirrispondi aħjar għall-bżonnijiet tal-benefiċjarji tal-proġett. 24. Il-Kummissjoni setgħet tistabbilixxi l-EUPSO malajr permezz ta’ kuntratt ta’ servizz iffirmat f’Diċembru 2006 mal-GTZ [9]. Dan il-kuntrattur kien diġà se jagħti sostenn loġistiku għall-għajnuna teknika fil-parti tat-Tramuntana ta’ Ċipru skont ftehim eżistenti [10]. 25. Madankollu l-ġestjoni tal-programm mill-EUPSO ġiet imxekkla minħabba li ma setax jopera bl-istess mod tad-delegazzjonijiet tal-UE li tipikament iġestu l-programmi ta’ għajnuna tal-UE. Fin-nuqqas ta’ kap tad-delegazzjoni, id-deċiżjonijiet prinċipali kollha għandhom jiġu rreferuti lura lill-kwartieri ġenerali tal-Kummissjoni. Dan japplika wkoll għall-proċeduri tas-sejħiet għall-offerti, kuntratti u pagamenti minħabba li dawn ma ġewx iddevoluti lill-EUPSO bl-istess mod kif isir fid-delegazzjonijiet tal-UE u b’hekk l-operazzjonijiet jieħdu aktar ħin. Barra minn hekk, fi ħdan id-DĠ Tkabbir erba’ unitajiet differenti huma involuti fl-awtorizzazzjoni tal-kuntratti u l-pagamenti. Valutazzjoni tal-2009 tal-programm enfasizzat ukoll il-proċeduri twal ta’ verifikazzjoni li huma konsegwenza tan-natura ċentralizzata tal-proċess ta’ approvazzjoni. 26. L-EUPSO, mhux bħad-Delegazzjonijiet tal-UE, m’għandux taqsima proprja tal-istampa u l-kommunikazzjoni u għalhekk ma jistax joħroġ l-istqarrijiet għall-istampa tiegħu stess. Minflok, l-EUPSO jikkonsulta mar-Rappreżentanza tal-KE fir-Repubblika ta’ Ċipru, li tinsab fil-parti ta’ Nikosija fejn ir-Repubblika ta’ Ċipru għandha l-kontroll effettiv, għall-materjal kollu prodott għall-pubblikazzjoni mill-proġetti tal-UE. Filwaqt li hemm benefiċċji potenzjali f’dan l-arranġament meta wieħed jikkunsidra l-kuntest politiku sensittiv, m’hemm ebda ftehim operazzjonali dettaljat dwar il-proċeduri għal konsultazzjonijiet bħal dawn u biex wieħed jottjeni l-approvazzjoni tad-dokumenti mir-Rappreżentanza tal-KE ġieli jkun hemm dewmien ta’ xahrejn (ara wkoll il-paragrafu 55). 27. Limitu ieħor li jħabbat wiċċu miegħu l-EUPSO huwa li, skont ir-Regolamenti tal-Persunal [11] tal-Komunità Ewropea, aġenti fuq kuntratt ibbażati fil-kwartieri ġenerali jistgħu jiġu impjegati biss għal massimu ta’ tliet snin. Dan huwa ferm differenti mill-kuntratti ta’ ħames snin xi kultant bil-possibilità ta’ tiġdid, għall-aġenti kuntrattwali fid-delegazzjonijiet. Minħabba fit-tul iqsar ta’ dawn il-kuntratti, it-Task Force tilfet persunal kapaċi u esperjenzat anke meta l-proġetti li kienu qed iġestu kienu għadhom ma tlestewx. Barra minn hekk l-EUPSO fil-preżent qed jiffaċċja diffikultajiet konsiderevoli biex jattira persunal bil-profil xieraq biex jissostitwihom, minħabba li b’kawża tal-inċertezzi dwar il-finanzjament futur tal-istrument, il-Kummissjoni tista’ toffri biss kuntratti ta’ sena (ara wkoll il-paragrafu 20). IL-PROĊEDURI TA’ IMPLIMENTAZZJONI TAL-PROGRAMM MHUX DEJJEM HUMA EFFETTIVI 28. Il-Kummissjoni ħadet il-passi xierqa biex tevalwa l-metodi ta’ implimentazzjoni l-aktar xierqa għall-proġetti individwali. Minħabba li hija ma tistax tidħol fi ftehimiet ta’ finanzjament mal-awtoritajiet tat-TCc għaliex huma mhumiex rikonoxxuti uffiċjalment mill-komunità internazzjonali, il-Kummissjoni primarjament implimentat l-għajnuna billi daħlet f’kuntratti direttament u aġixxiet bħala l-awtorità kontraenti ewlenija. Barra minn hekk, il-Kummissjoni b’mod konġunt ġestiet xi interventi mal-Programm ta’ Żvilupp tan-Nazzjonijiet Uniti (UNDP) u ntwera li dan l-approċċ hu xieraq għall-varar tal-għajnuna tal-UE minħabba li ppermettilha tibni fuq attivitajiet preċedenti tan-Nazzjonijiet Uniti. Minkejja dan hemm il-bżonn ta’ reviżjoni jekk dawn il-vantaġġi inizjali ta’ start-up għadhomx relevanti meta wieħed jikkunsidra l-esperjenza li l-Kummissjoni issa kisbet qabel il-finanzjament ta’ interventi tal-UE permezz tan-Nazzjonijiet Uniti. 29. L-arranġamenti ta’ monitoraġġ stabbiliti mill-Kummissjoni ġeneralment huma adegwati. It-task maniġers ta’ EUPSO u l-kapijiet tas-sezzjoni segwew u ħadu azzjoni korrettiva mal-imsieħba u mal-kuntratturi għall-proġetti koperti mill-verifika. L-EUPSO, fejn kien hemm bżonn, kien sostnut mill-unitajiet tal-ġestjoni tal-programm u mill-esperti ta’ għajnuna teknika. Il-kooperazzjoni tiegħu fil-qasam tal-monitoraġġ għall-proġetti implimentati permezz ta’ ġestjoni konġunta mal-UNDP, però, ikkawżat problemi. Il-verifika sabet dgħufijiet sinjifikanti fil-ftehimiet ta’ kontribuzzjoni mal-UNDP għall-infrastruttura lokali u urbana, il-Kumitat Konġunt tal-Persuni Nieqsa u l-operazzjonijiet ta’ tneħħija tal-mini fejn l-indikaturi tal-prestazzjoni ħafna drabi ma kinux xierqa jew ma sarx rapport fuqhom b’mod konsistenti. 30. Il-Kummissjoni rrikonoxxiet mill-bidu nett li l-għoti ta’ għajnuna lit-TCc kien jinvolvi riskji finanzjarji u operazzjonali konsiderevoli. Evalwazzjoni li saret fl-2009 identifikat ir-riskji l-aktar sinjifikanti għar-relevanza, l-effiċjenza, l-effettività, l-impatt u s-sostenibilità tal-programm għal kull wieħed mill-objettivi tal-istrument. 31. Din l-evalwazzjoni pprovdiet bażi soda għall-ġestjoni tar-riskju tat-Task Force u għall-implimentazzjoni ta’ strateġija ta’ assigurazzjoni. Il-Kummissjoni ħadet diversi miżuri biex ittaffi n-neċessità għal kontrolli korrettivi u biex tnaqqas l-espożizzjoni għal domandi jew penali addizzjonali mill-partijiet kontraenti. Jifdal riskju assoċjat ma’ dak li jiġi wara l-proġett li għandu x’jaqsam mal-mod li bih l-obbligazzjonijiet konnessi mas-sjieda u l-operazzjonijiet tal-investimenti tal-infrastruttura huma trasferiti lil benefiċjarji li mhumiex rikonoxxuti uffiċjalment [12]. 32. Riskju partikolari għandu x’jaqsam mal-fatt li madwar 78 % ta’ art li hija proprjetà privata fil-parti tat-Tramuntana ta’ Ċipru hija l-proprjetà tal-Griegi Ċiprijotti [13], u kien meħtieġ il-kunsens tagħhom għall-investimenti ta’ infrastruttura ffinanzjati mill-UE fuq l-artijiet tagħhom. Il-Kummissjoni stabbiliet proċeduri biex tivverifika s-sjieda tal-proprjetà b’kooperazzjoni mad-Dipartiment tal-Artijiet u l-Istħarriġiet tar-Repubblika ta’ Ċipru (the Department of Lands and Surveys of the Republic of Cyprus). Filwaqt li inizjalment kien hemm sfidi legali għal dan il-proċess u dewmien sinjifikanti, il-ħinijiet ta’ proċessar minn dakinhar ’l hawn qsaru. 33. Il-Kummissjoni, minkejja sforzi konsiderevoli, ir-riskji ta’ implimentazzjoni għall-kuntratt ta’ EUR 27,5 miljun għall-bini ta’ impjant ta’ desalinizzazzjoni tal-ilma baħar f’Sirianokhori/Kumköy ma ġestithomx b’mod effettiv (ara l-Kaxxa 2). IL-KAXXA 2 IL-ĠESTJONI TAR-RISKJI TA’ IMPLIMENTAZZJONI Il-Bini ta’ Impjant ta’ D esalinizzazzjoni tal-Ilma B aħar a) Il-Kummissjoni kienet taf bir-riskju li jekk kumpanija li kellha ħaddiema Griegi Ċiprijotti kellha tirbaħ is-sejħa għall-offerti skont il-programm ta’ għajnuna, huma jista’ jkollhom diffikultajiet biex iwettqu l-kuntratt minħabba f’restrizzjonijiet potenzjali dwar id-drittijiet tal-aċċess tagħhom fil-parti tat-Tramuntana ta’ Ċipru. Dan ir-riskju mmaterjalizza għall-akbar kuntratt li ried jiġi ffinanzjat skont il-programm, l-impjant ta’ desalinizzazzjoni tal-ilma baħar ta’ Sirianokhori/Kumköy. b) Fin-notifika tal-akkwist għall-kuntratt tax-xogħlijiet għall-impjant ta’ desalinizzazzjoni tal-ilma baħar hemm imniżżel li l-offerent irid jipprovdi garanzija ta’ prestazzjoni għat-tlestija tal-kuntratt ta’ 10 % tal-valur tal-kuntratt mhux aktar minn 30 ġurnata minn meta jirċievi l-kuntratt iffirmat jew inkella l-kuntratt jiġi bla effett. Madankollu, il-kuntrattur qatt ma pprovdieha din. Skont in-notifika tal-akkwist, il-Kummissjoni kellha għalhekk tittermina l-kuntratt diġà fis- 17 ta’ Jannar 2010, u f’każ bħal dan il-EUR 27,5 miljun kieku kienu jiġu diżimpenjati. c) Billi kkuntrattat ix-xogħolijiet fil-mument l-aktar tard possibbli (l-iskadenza tal-ikkuntrattar skadiet fit- 18 ta’ Diċembru 2009) il-Kummissjoni tilfet ukoll opportunità li toffri l-kuntratt lil offerent ieħor. In-notifika tal-akkwist tiddikjara li jekk l-offerent magħżul jonqos milli jipprovdi garanzija bħal din fi ħdan dan il-perjodu, il-kuntratt jiġi bla effett u kuntratt ġdid jista’ jiġi abbozzat u mibgħut lill-offerent li ppreżenta l-offerta l-aktar irħisa u konformi li jmiss. Minħabba li d-data tal-għeluq ta’ kkuntrattar kienet skadiet, din l-għażla ġiet eliminata wkoll. d) Il-Kummissjoni bdiet id-djalogu fuq livell għoli mal-mexxejja politiċi tat-TCc biss f’Ġunju 2010, seba’ xhur wara li l-kuntratt ġie ffirmat f’Diċembru 2009. Filwaqt li l-mexxej tat-TCc irrisponda fis- 17 ta’ Ġunju 2010, fejn esprima l-impenn politiku tiegħu għal dan il-proġett, ir-restrizzjonijiet ta’ aċċess tneħħew biss parzjalment f’Awwissu 2010. Kieku l-Kummissjoni kienet diġà bdiet id-djalogu f’Diċembru 2009, kien ikun hemm aktar ħin biex tissolva l-kwistjoni ta’ aċċess. e) Bħala miżura ta’ mitigazzjoni, il-Kummissjoni introduċiet addendum għall-kuntratt f’Ġunju 2010, li legalment kien jippermettilha tikkanċella l-kuntratt mingħajr penali li kieku hija ma setgħetx tikseb l-assigurazzjonijiet mill-benefiċjarju dwar id-drittijiet ta’ aċċess tal-kuntrattur. Sussegwentement il-Kummissjoni tterminat il-kuntratt fit- 22 ta’ Diċembru 2011. IS-SOSTENIBILITÀ TAL-PROĠETTI QIEGĦDA F’RISKJU MINKEJJA XI RIŻULTATI 34. Il-Qorti vverifikat kampjun ta’ kuntratti (ara l-paragrafu 12 u l-Anness II) li jkopru l-ħames objettivi tal-istrument biex tivvaluta jekk kinux qed jiksbu r-riżultati tanġibbli u r-riżultati intenzjonati tagħhom u jekk huwiex probabbli li r-riżultati miksuba jkunu sostenibbli. L-OBJETTIV 1: L-IŻVILUPP U R-RISTRUTTURAR TAL-INFRASTRUTTURA IS-SETTUR TAT-TELEKOMUNIKAZZJONIJIET 35. L-objettiv tal-appoġġ tal-UE għall-iżvilupp u r-ristrutturar tal-infrastruttura tat-telekomunikazzjonijiet huwa li eventwalment is-settur tat-telekomunikazzjonijiet fil-parti tat-Tramuntana ta’ Ċipru jiġi konformi mal-istandards tal-UE skont l-acquis communautaire. L-appoġġ huwa intenzjonat li jipprovdi netwerk fejn kulħadd jista’ jkollu aċċess għas-servizzi tat-telekomunikazzjonijiet moderni, u li jista’ faċilment jiġi interkonness man-netwerk tat-telekomunikazzjonijiet fiż-żoni li huma taħt il-kontroll effettiv tal-Gvern tar-Repubblika ta’ Ċipru. Għalkemm tard, ħafna mit-tagħmir kien ġie kkonsenjat sat- 30 ta’ Ġunju 2011. Il-kuntratt ta’ għajnuna teknika li kien jakkumpanjah kien qed jiffaċċja dewmien sinjifikanti, prinċipalment minħabba li l-"liġijiet u r-regolamenti" tat-TCc ma kinux ġew adottati skont l-iskeda ppjanata. 36. Fir-rigward ta’ setturi oħra (ara hawn taħt), fin-nuqqas ta’ ftehimiet ta’ finanzjament, il-Kummissjoni implimentat il-programm mingħajr obbligu għall-benefiċjarju li jimplimenta l-azzjonijiet ta’ riforma neċessarji qabel ma jiffirma l-kuntratti għall-provvista ta’ tagħmir. Għalhekk hemm ir-riskju li r-riformi tas-setturi ma jiġux implimentati, minkejja li l-programm jinvesti b’mod konsiderevoli fit-tagħmir. L-avviżi tal-bidu mill-mexxejja tat-TCc f’Mejju 2011 dwar ir-ristrutturar tas-settur, wasslu għal azzjoni ta’ strajk u dimostrazzjonijiet mill-ħaddiema tal-"Uffiċċju tat-Telekomunikazzjonijiet tat-TCc". 37. Abbażi tal-esperjenza ta’ riformi tas-setturi tat-telekomunikazzjonijiet f’pajjiżi oħra, inklużi l-Istati Membri tal-UE, huwa dubjuż jekk 18-il xahar kienx perjodu ta’ żmien realistiku għal dan il-proġett. Barra minn hekk, is-sostenibilità finanzjarja tal-"Uffiċċju tat-Telekomunikazzjonijiet tat-TCc" bħala fornitur ta’ servizz hija mdgħajfa bil-ġestjoni tal-amministrazzjoni ċentrali tal-finanzi tal-Uffiċċju. IS-SETTUR TAL-ILMA 38. Il-bini ta’ impjant ta’ desalinizzazzjoni tal-ilma baħar f’Sirianokhori/ Kumköy mhuwiex biss il-proġett prinċipali fis-settur tal-ilma imma wkoll l-akbar intervent iffinanzjat mill-istrument u jammonta għal madwar 10 % tal-finanzjament ikkuntrattat totali. L-impjant kien intenzjonat li jipprovdi 23000 m3 ta’ ilma nadif tajjeb għax-xorb kuljum li jkopri l-bżonnijiet ta’ madwar 100000 persuna. Id-disinn tal-impjant inbidel konsiderevolment matul il-proċess tal-formulazzjoni tal-proġett. Il-proposta oriġinali kienet li jinbena impjant li jitratta l-ilma ta’ taħt l-art salmastru, imma dan l-approċċ ġie eliminat minħabba tħassib dwar konformità mad-Direttiva Qafas dwar l-Ilma. 39. Minkejja l-importanza tiegħu, sar progress limitat ħafna fuq l-implimentazzjoni tal-kuntratt, prinċipalment minħabba li l-ħaddiema Griegi Ċiprijotti ta’ wieħed mill-kuntratturi tal-konsorzju ġew irrifjutati aċċess fuq is-sit mill-forzi armati Torok u l-kwistjoni mhux solvuta tal-garanzija tal-prestazzjoni (ara l-Kaxxa 2). Skont il-kundizzjonijiet tal-kuntratt, il-Kummissjoni, bħala awtorità kontraenti, hija responsabbli mill-għoti ta’ aċċess fuq is-sit tal-bini iżda fil-prattika dan ma jaqax taħt il-kontroll tagħha. 40. Il-fatt li dan il-proġett ma jistax jiġi implimentat jirrappreżenta waqfa sinjifikanti fil-progress għall-programm ta’ għajnuna inġenerali. Minħabba fi tnaqqis ta’ 40 % fil-kwantità annwali medja tax-xita fit-30 sena li għaddew, il-provvista tal-ilma hija kwistjoni li qed issir dejjem aktar kritika għall-gżira. Barra minn hekk, minħabba li wieħed mill-iskopijiet tal-proġett kien li jieqaf l-użu li mhuwiex sostenibbilment ekoloġiku tar-riżervi tal-ilma ta’ taħt l-art, il-kanċellazzjoni tal-proġett tfisser li din il-kwistjoni ambjentali serja mhux ħa tiġi indirizzata. L-akwifer qiegħed jiġi dejjem aktar mhedded mill-intrużjoni ta’ sustanzi mielħa minħabba f’ippompjar żejjed u tniġġis minn attivitajiet umani u agrikoli. 41. Żewġ proġetti iżgħar tal-infrastruttura tal-ilma kellhom aktar suċċess. a) Kuntratt iffinanzjat mill-UE, li jirrappreżenta 50 % ta’ proġett aktar wiesgħa biex jiġġedded in-netwerk tad-distribuzzjoni tal-ilma f’Nikosija, irrestawra 87 km tan-netwerk fit-tramuntana ta’ Nikosija. Iżda, il-Kummissjoni ma stabbiliet ebda indikatur biex tivvaluta l-effettività tal-proġett fir-rigward, pereżempju, tat-tnaqqis tat-tnixxija tal-ilma jew l-ispejjeż annwali tat-tiswija. b) Il-bini tal-Impjant il-ġdid tat-Trattament tad-Drenaġġ ta’ Mia Milia/Haspolat (WWTP) għandu l-mira li jimmodernizza t-trattament tad-drenaġġ f’Nikosija kollha u l-erja ta’ madwar. Minħabba l-organizzazzjoni bikomunali tal-impjant preżenti, il-proġett jappoġġa wkoll ir-rikonċiljazzjoni u l-bini tat-taktir tal-fiduċja. Il-bennej tal-WWTP huwa marbut b’kuntratt biex jieħu ħsieb u jopera l-impjant għal 10 snin wara t-trasferiment sabiex ikun żgurat li l-bżonnijiet fir-rigward ta’ kapaċità jibqgħu jiġu sodisfatti. Madankollu, l-"entità konġunta" li trid tiġi ffurmata miż-żewġ komunitajiet biex iġġesti u tissorvelja dan il-kuntratt għadha ma twaqqfitx, u dan joħloq riskju għas-sostenibilità tal-proġett. 42. It-tagħmir għat-teħid ta’ kampjuni u l-ġestjoni tal-ilma kif ukoll il-ġestjoni tal-informazzjoni fil-laboratorji wkoll ġie ffinanzjat biex jipprovdi kapaċità addizzjonali sabiex jitwettqu analiżijiet dwar il-kwalità tal-ilma tax-xorb kollu u s-servizzi tal-ilma tad-drenaġġ fil-parti tat-tramuntana ta’ Ċipru skont id-direttivi relevanti tal-UE. Għalkemm it-tagħmir kollu ġie mogħti hekk kif previst, mhuwiex ċar jekk l-objettivi tal-proġett humiex ħa jinkisbu minħabba li fil-preżent il-laboratorju mhuwiex qed jaħdem skont l-istandards tal-UE. Filwaqt li taħriġ addizzjonali tal-persunal benefiċjarju ġie ppjanat skont kuntratt ta’ sostenn għall-bini tal-kapaċità sabiex it-tagħmir provdut żgur li jkun jista’ jibqa’ jintuża, fi żmien il-verifika ma kienx ċar meta ħa jsir dan it-taħriġ u jekk ir-riżorsi umani neċessarji kinux ħa jiġu allokati. L-OBJETTIV 2: IL-PROMOZZJONI TAL-IŻVILUPP SOĊJALI U EKONOMIKU IS-SETTUR TAL-IŻVILUPP RURALI 43. Ir-riżultati mistennija tal-programm dwar is-settur tal-iżvilupp rurali kienu jinkludu l-preparazzjoni ta’ pjan ta’ żvilupp rurali, kapaċita amministrattiva akbar biex tiġi pprogrammata u implimentata politika li hija konformi mal-UE, l-implimentazzjoni ta’ skemi ta’ għotjiet għall-investimenti fuq l-irziezet u diversifikazzjoni tal-irziezet b’konformità ma’ dawn il-politiki ġodda, u t-titjib tal-kundizzjonijiet tal-villaġġi. 44. Ġew stabbiliti kemm pjan ta’ żvilupp rurali u kif ukoll strateġiji ta’ żvilupp lokali bħal dawk użati fil-programm EU-Leader. Aktar minn 200 bidwi jew intraprenditur ibbenefikaw minn għotja li ppermettitilhom itejbu l-faċilitajiet ta’ ħidma tagħhom u jersqu aktar qrib tal-istandards tal-UE. Barra minn hekk, kważi 40 għotja għall-iżvilupp komunitarju ngħataw lill-korpi lokali u lill-organizzazzjonijiet mhux governattivi (NGOs). Il-benefiċjarji tal-għotjiet irċevew sostenn fil-forma ta’ għajnuna teknika ffinanzjata mill-Kummissjoni matul il-preparazzjoni u l-implimentazzjoni tal-proġetti tagħhom u permezz tal-iskemi ta’ għotjiet tgħallmu prattiċi ta’ kontabilità moderna, akkwist u monitoraġġ. 45. Minkejja dan, il-kapaċitajiet tal-amministrazzjonijiet lokali u l-benefiċjari finali għad baqgħalhom il-bżonn li jissaħħu. It-trasferiment tan-know-how mill-għajnuna teknika mogħtija lill-awtoritajiet tat-TCc responsabbli għall-iżvilupp rurali ġie ostakolat bil-fatt li l-għajnuna teknika ma taħdimx fl-uffiċċji tal-awtoritajiet tat-TCc minħabba s-sitwazzjoni politika. Fl-istess ħin, is-sjieda tal-Pjan tal-Iżvilupp Rurali l-ġdid, u, b’mod partikolari, tal-istrateġiji tal-iżvilupp lokali li huma intenzjonati għall-użu mill-Istati Membri fil-qafas tal-programm Leader tal-UE, xorta għadha dgħajfa. Għalhekk huwa probabbli li s-sostenibilità ma tinkisibx jekk ma jkunx hemm appoġġ addizzjonali fis-snin li ġejjin. Filwaqt li huwa minnu li aktar interventi tal-UE qed jiġu żviluppati issa dawn qed iħabbtu wiċċhom ma’ kompetizzjoni mill-finanzjament Tork fis-settur imma koordinazzjoni diretta mat-Turkija mhijiex possibli fiċ-ċirkostanzi preżenti. L-INFRASTRUTTURA LOKALI U URBANA 46. L-appoġġ tal-UE biex l-infrastruttura lokali u urbana tiġi modernizzata huwa intenzjonat biex jgħin ħalli l-parti tat-tramuntana ta’ Ċipru terġa’ tingħata l-ħajja, speċjalment permezz tal-ftuħ ta’ punti ta’ qsim ġodda fuq il-Linja l-Ħadra. Madwar 40 intervent individwali ġew iffinanzjati permezz tal-UNDP skont iż-żewġ fażijiet tal-programm, inklużi xi wħud bi profil għoli b’impatt sinjifikanti bħal ftuħ ta’ żewġ punti ta’ qsim prinċipali (Triq Ledra f’Nikosija u Kato Pyrgos u Karavostasi — magħrufa wkoll bħala Limnitis/Yeşilırmak) u r-restawr tal-Bedestan, sit importanti tal-patrimonju kulturali u turistiku fit-tramuntana ta’ Nikosija (ara l-Kaxxa 3). Il-biċċa l-kbira mill-azzjonijiet individwali esperjenzaw dewmien għalkemm, f’diversi każijiet, dan id-dewmien kien marbut mad-diffikultajiet politiċi u l-problemi fil-kontrolli tal-proprjetà, li fil-biċċa l-kbira mhumiex f’idejn il-Kummissjoni u l-UNDP. 47. Is-sostenibilità tal-interventi hija potenzjalment mdgħajfa bil-parteċipazzjoni limitata tal-komunità Turko-Ċiprijotta. M’hemm ebda mekkaniżmu formali fuq il-livell tal-proġett fejn it-TCc hija rrappreżentata, inkluż fil-kumitat tat-tmexxija tal-proġett. Fil-livell tal-interventi, filwaqt li l-UNDP ikkoopera mill-qrib mal-korpi lokali fil-livell muniċipali sabiex jinvolvihom fil-ġestjoni tal-proġetti, il-UNDP jibqa’ l-uniku kuntrattur, li jfisser li dawn l-amministrazzjonijiet lokali ma kisbux l-esperjenza bħala awtoritajiet kontraenti. Il-kwistjoni ta’ sostenibilità mhijiex indirizzata b’mod espliċitu fir-rapporti tal-UNDP bl-eċċezzjoni tal-proġett tal-Bedestan (ara l-Kaxxa 3). IL-KAXXA 3 IR-RIŻULTATI: IT-TITJIB TAL-INFRASTRUTTURA LOKALI U URBAN Il-ftuħ ta’ punti ta’ qsim Skont l-Artikolu 2 tar-Regolament tal-Linja l-Ħadra, il-linja għandha tinqasam biss fil-punti ta’ qsim awtorizzati mill-awtoritajiet kompetenti tar-Repubblika ta’ Ċipru. Illum il-ġurnata hemm seba’ punti ta’ qsim bħal dawn, u tnejn minnhom, Triq Ledra u Kato Pyrgos u Karavostasi (magħrufa wkoll bħala Limnitis/Yeşilırmak), ġew miftuħa fil-qafas tal-proġett f’April 2008 u f’Ottubru 2010 rispettivament. Il-ftuħ ta’ punti ġodda ta’ qsim jiffaċilita l-kuntatti bejn iż-żewġ komunitajiet u jippromwovi l-ftehim reċiproku. Ġew irreġistrati total ta’ 1,6 miljun qasma matul il-perjodu ta’ rappurtar ta’ tmien xhur l-aktar riċenti: 26 % kienu Griegi Ċiprijotti mill-oqsma kkontrollati mill-gvern għall-parti tat-Tramuntana ta’ Ċipru, 46 % kienu Torok Ċiprijotti mill-parti tat-Tramuntana ta’ Ċipru lejn oqsma kkontrollati mill-gvern, u 28 % kienu ċittadini tal-UE għajr Ċiprijotti u ċittadini ta’ pajjiżi li mhumiex parti mill-UE [14]. Ir-restawr tal-Bedestan Il-Bedestan fil-bidu kienet mibnija bħala Knisja Biżantina imma ġiet mibdula f’suq magħluq fis-seklu 16. Sas-snin 30, il-bini ma baqax jintuża. Meta beda l-proġett iffinanzjat mill-UE, il-bini kien f’kundizzjoni ħażina ħafna, b’saqaf sfrundat u diversi danni strutturali oħra. Ix-xogħlijiet tlestew f’żewġ fażijiet: xogħol strutturali bejn l-2004 u l-2006, u xogħol ta’ konservazzjoni u restawr bejn l-2005 u l-2009. F’Novembru 2009, il-Bedestan infetaħ mill-ġdid għall-pubbliku bħala ċentru kulturali u rappreżentanti miż-żewġ komunitajiet attendew iċ-ċeremonja ta’ inawgurazzjoni. Il-proġett ingħata l-Premju tal-Unjoni Ewropea għall-Patrimonju Kulturali/il-Premju Europa Nostra fil-kategorija tar-riċerka. L-OBJETTIV 3: IT-TRAWWIM TAR-RIKONĊILJAZZJONI, IL-MIŻURI LI JKABBRU L-FIDUĊJA, U S-SOSTENN LIS-SOĊJETÀ ĊIVILI 48. Ingħata appoġġ lill-Kumitat Konġunt dwar il-Persuni Nieqsa sabiex forsi dan l-aspett doloruż fl-istorja ta’ Ċipru jintemm u b’hekk ikun hemm kontribuzzjoni għall-proċess ta’ rikonċiljazzjoni bejn il-komunità Griega Ċiprijotta u l-komunità Turko-Ċiprijotta. Matul il-perjodu kopert bl-ewwel ftehim ta’ EUR 1,5 miljun (Marzu 2007 sa Mejju 2009), fdalijiet ta’ 155 persuna nieqsa minn madwar 1958 ġew identifikati u rritornati lill-familji tagħhom. Fondi għal attivitajiet futuri se jkomplu jiddependu fuq id-disponibilità ta’ finanzjament minn donaturi li minnhom l-UE hija l-aktar sinjifikanti. F’dan l-istadju għan finali ċar jew strateġija tal-ħruġ għadhom ma ġewx ifformulati biex il-Kumitat Konġunt dwar il-Persuni Nieqsa jkollu sostenn. 49. Il-Kummissjoni użat ukoll l-istrument biex tiffinanzja seminars organizzati mill-Kunsill tal-Akkademja Ewropea tal-Istudji Politiċi biex tagħti kemm lill-parteċipanti Turko-Ċiprijotti u kif ukoll dawk Griegi Ċiprijotti intuwitu aħjar dwar xi wħud mill-isfidi komuni li l-gżira ħa tiffaċċja fil-futur. Dawn is-seminars ikkontribwew biex il-mexxejja Turko-Ċiprijotti jintegraw aħjar għalkemm mhux dejjem kellhom attendenza tajba. Il-Kummissjoni ma ħadet ebda azzjoni speċifika biex tiżgura s-sostenibilità tal-"European Forum Cyprus" (il-Forum Ewropew ta’ Ċipru), netwerk ta’ alumni għall-parteċipanti f’dan is-seminars. 50. Il-programmi "Civil Society in Action" (Is-Soċjetà Ċivili Taġixxi) u "Civil Society Support Team" (It-Tim ta’ Sostenn għas-Soċjetà Ċivili) kienu varati bl-għan li jissaħħu l-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili u l-iżvilupp ta’ kultura ta’ soċjetà ċivili fit-TCc. Iż-żewġ programmi kienu kapaċi jibnu l-kapaċità iżda għad hemm bżonn ta’ aktar sostenn biex tissaħħaħ il-kapaċità operazzjonali u tal-ġestjoni finanzjarja fl-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili Turko-Ċiprijotta. 51. L-għajnuna tal-UE għamlet kontribut maġġuri għat-tneħħija tal-mini f’Ċipru. Kważi ż-żoni kollha li fihom il-mini kollha fiż-żona ta’ lqugħ issa ġew imnaddfa u mill-2007 ’l hawn l-UE ffinanzjat EUR 6,5 miljun minn total ta’ EUR 9 miljun f’dan l-isforz. Fost il-benefiċċji tat-tneħħija tal-mini hemm il-faċilitazzjoni tal-moviment tal-kummerċ u tal-popolazzjoni minħabba fil-ftuħ ta’ punti ġodda ta’ qsim (ara l-Kaxxa 3). Hija għenet ukoll il-bini tat-taktir tal-fiduċja permezz tal-kooperazzjoni bejn il-forzi armati Torok u dawk tar-Repubblika Ċeka matul il-proċess tat-tneħħija tal-mini. L-OBJETTIV 4: IT-TRESSIQ TAL-KOMUNITÀ TURKO-ĊIPRIJOTTA LEJN L-UE 52. Il-programm ta’ boroż ta’ studju tal-UE huwa wieħed mill-oqsma ta’ għajnuna tal-UE l-aktar magħrufa u apprezzati mit-TCc. Kellu rwol utili fit-tnaqqis tal-iżolazzjoni tat-TCc billi ppermetta lil 400 student u għalliema jgħixu u jistudjaw fi Stat Membru ieħor għal sena [15]. 53. Iżda l-effettività u s-sostenibilità tal-programm huma mfixkla bin-nuqqas ta’ perspettiva multiannwali. Iż-żmien tas-sejħa għall-proposti huwa identifikat mhux skont il-bżonnijiet operazzjonali iżda skont meta jittieħdu d-deċiżjonijiet ta’ finanzjament tal-Kummissjoni. Il-fatt li m’hemm ebda garanzija li l-programm se jkompli minn sena għal oħra jfisser li applikanti potenzjali ma jistgħux jippjanaw bil-quddiem (b’mod partikolari dawk li ma jistgħux jikkunsidraw li jqattgħu sena barra mingħajr għotja). 54. Mhuwiex possibbli li jiġi vvalutat il-punt safejn l-objettiv inġenerali tal-proġett intlaħaq minħabba li għadu ma twettaqx stħarriġ ex-post fost il-benefiċjarji individwali. L-ikkuntrattar għall-aħħar sejħa li tikkonċerna s-sena akkademika 2011/12 iltaqgħet ma’ dewmien serju, prinċipalment minħabba f’nuqqas temporanju ta’ persunal fl-EUPSO (ara l-paragrafu 27). Il-Kummissjoni ma setgħet tiffirma ebda kuntratt qabel l-aħħar ta’ Awwissu 2011, ftit qabel il-bidu tas-sena akkademika. 55. Il-proġett ta’ informazzjoni dwar l-ordni politika u legali tal-Unjoni Ewropea (InfoPoint) jimmira li jqarreb lit-TCc lejn l-UE permezz ta’ attivitajiet ta’ informazzjoni u billi jtejjeb il-fehim tal-UE u tal-isforzi lejn soluzzjoni u għaqda mill-ġdid. Il-proġett diġà kiseb xi riżultati sinjifikanti, inkluż il-ħolqien ta’ uffiċċju u websajt "InfoPoint" b’aċċess miftuħ [16] bl-Ingliż u bit-Tork. Minkejja dan, opinjonijiet diverġenti bejn ir-Rappreżentanza tal-KE f’Nikosija u t-Task Force fuq numru ta’ suġġetti fil-qafas tal-kumitat tat-tmexxija tal-proġetti wassal għal posponiment tad-deċiżjonijiet u dewmien sussegwenti fl-implimentazzjoni. Għalhekk, pereżempju, il-varar tal-websajt tal-proġett ġie ttardjat b’16-il xahar minħabba problemi bħal dawn. L-OBJETTIV 5: IL-PREPARAZZJONI GĦALL-ACQUIS COMMUNAUTAIRE 56. Il-Kummissjoni ffinanzjat ukoll proġetti dwar il-preparazzjoni għall-acquis communautaire. Il-Qorti eżaminat wieħed mill-ikbar minn dawn il-proġetti li kien dwar il-monitoraġġ tal-kwalità tal-arja. Minkejja l-problemi li tfaċċaw (ara l-Kaxxa 4) li huma wkoll xhieda tal-isfidi li ħabbtu wiċċhom magħhom proġetti oħra, kemm l-għajnuna teknika u kif ukoll it-tagħmir kollu ġew ikkunsinnati. 57. Billi inkludiet 12-il xahar ta’ "servizz wara l-bejgħ" fil-kuntratt tal-provvista, il-Kummissjoni għamlet sforz biex tindirizza s-sostenibilità tal-proġett. Id-deċiżjoni tal-awtoritajiet lokali biex jingaġġaw il-kuntrattur tal-għajnuna teknika għal sostenn operazzjonali u ta’ manutenzjoni kontinwu jirrappreżenta wkoll tentattiv biex tiġi żgurata s-sostenibilità. "Liġi ġdida dwar l-ambjent" li tikkonforma mal-leġiżlazzjoni tal-UE ġiet adottata u l-benefiċjarju tat-TCc żviluppa dokument b’kunċett li jispjega l-implikazzjonijiet baġitarji u tal-persunal biex tiġi implimentata l-"liġi". Minkejja dan, is-sostenibilità inġenerali qiegħda f’riskju minħabba fil-limiti severi baġitarji li jħabbat wiċċu magħhom id-"Dipartiment tal-Ħarsien tal-Ambjent" tat-TCc. IL-KAXXA 4 IL-PROBLEMI TA’ IMPLIMENTAZZJONI FIL-PROĠETT DWAR IL-MONITORAĠĠ TAL-KWALITÀ TAL-ARJA Ir-rapport finali mill-għajnuna teknika għall-proġett dwar il-monitoraġġ tal-kwalità tal-arja indirizza l-problemi ta’ implimentazzjoni li ġejjin, li joħolqu riskju għar-riżultati tal-proġett u s-sostenibilità tagħhom: a) il-bidu tal-proġett ġie ttardjat b’erba’ xhur wara l-iffirmar tal-kuntratt waqt l-istennija għall-installazzjoni ta’ erba’ stazzjonijiet ta’ monitoraġġ tal-kwalità tal-arja skont l-ewwel minn żewġ kuntratti ta’ provvista; b) żewġ proġetti oħra ta’ għajnuna teknika ffinanzjata mill-UE kienu qed jaħdmu mad-"Dipartiment tal-Ħarsien tal-Ambjent" (EPD) tat-TCc fl-istess waqt, jiġifieri kien hemm bżonn ta’ koordinazzjoni mill-qrib biex jiġi evitat li jkun hemm erba’ esperti jippruvaw jaħdmu b’mod simultanju b’żewġ persunal biss tal-"EPD". Madankollu din is-sitwazzjoni tabilħaqq ġrat matul xi ftit ġimgħat; c) anqas individwi milli kien ippjant ħadu sehem fit-taħriġ minħabba fil-limiti baġitarji tal-"EPD". KONKLUŻJONIJIET U RAKKOMANDAZZJONIJIET KONKLUŻJONIJIET 58. Il-Kummissjoni rnexxielha tiżviluppa programm fejn l-objettivi tal-istrument ġew riflessi fl-interventi ffinanzjati u ġew stabbiliti arranġamenti ta’ implimentazzjoni fil-biċċa l-kbira xierqa. Il-programm diġà kiseb xi riżultati pożittivi imma s-sostenibilità tagħhom ħafna drabi hija dubjuża, partikolarment meta wieħed jikkunsidra l-inċertezza fuq il-finanzjament tal-UE fil-futur. 59. Il-Kummissjoni kellha timmaniġġja l-kuntest politiku diffiċli u l-isfidi kkawżati bil-formulazzjoni wiesgħa tal-objettivi tar-regolament, l-adozzjoni mdewma tiegħu u perjodu ta’ żmien mhux ċert. Minkejja dan, hija kienet kapaċi tiżviluppa programm li jindirizza u li b’mod adegwat jagħti prijorità lis-setturi kollha msemmija fl-objettivi tar-regolament. Għalkemm iffaċċjat limiti sinjifikanti hija rnexxielha wkoll tistabbilixxi malajr uffiċċju tal-ġestjoni tal-programm fil-parti tat-tramuntana ta’ Ċipru u tuża metodi ta’ implimentazzjoni u miżuri ta’ mitigazzjoni tar-riskju li fil-biċċa l-kbira kienu xierqa. Id-dgħufijiet prinċipali fil-ġestjoni tal-programm irriżultaw mill-uffiċċju tas-sostenn lokali li ma kienx qed jopera skont proċeduri aktar devoluti bħad-delegazzjonijiet tal-UE u minħabba li l-kuntratti tal-persunal kienu qosra wisq biex huma jkunu jistgħu jġestu l-proġetti ffinanzjati mill-bidu sat-tmiem. Barra minn hekk, il-monitoraġġ fil-qafas tal-ġestjoni konġunta man-Nazzjonijiet Uniti ma kienx suffiċjenti. 60. Il-programm għen lil ħafna benefiċjarji differenti madwar it-TCc, inklużi bdiewa, studenti u dawk li qed jużaw il-punti l-ġodda ta’ qsim, u diġà nkisbu xi riżultati importanti. Madankollu, s’issa l-implimentazzjoni tal-akbar proġett, il-bini ta’ impjant ta’ desalinizzazzjoni tal-ilma baħar (EUR 27,5 miljun), għadha ma kinitx possibbli. Din tirrappreżenta waqfa sinjifikanti fil-progress għall-programm u jista’ jkun ukoll li jkun hemm konsegwenzi ambjentali serji. B’mod aktar ġenerali, is-sostenibilità tal-proġetti ħafna drabi hija dubjuża minħabba l-kapaċità amministrattiva limitata, l-adozzjoni mdewma tal-"liġijiet u r-regolamenti" relevanti u l-inċertezzi dwar il-finanzjament futur min-naħa tal-awtorijiet tat-TCc. 61. Fi żmien il-verifika kien għadu ma kienx ċar jekk aktar finanzjament sinjifikanti għall-programm ta’ għajnuna tal-UE kienx ħa jkun disponibbli. Il-ġestjoni tal-programm issir aktar diffiċli minħabba f’din l-inċertezza u dan ikollu impatt negattiv fuq l-effettività u s-sostenibilità tiegħu. 62. Minkejja l-isforzi tal-UE fl-istabbiliment u fl-implimentazzjoni tal-għajnuna lit-TCc, l-objettiv aħħari tal-istrument, l-għaqda mill-ġdid ta’ Ċipru, jista’ jintlaħaq biss jekk iż-żewġ komunitajiet involuti jkollhom ir-rieda politika li jingħaqdu. RAKKOMANDAZZJONIJIET 63. Ir-rakkomandazzjonijiet speċifiċi fil-ġestjoni tal-Kummissjoni tal-għajnuna tal-UE lill-komunità Turko-Ċiprijotta bilfors jiddependu fuq żviluppi fin-negozjati dwar l-għaqda mill-ġdid u fuq il-politika tal-UE f’dan ir-rigward. Ir-rakkomandazzjonijiet ifittxu li jikkunsidraw is-sitwazzjonijiet possibbli differenti. 64. Fis-sitwazzjoni preżenti, fejn ftehim dwar l-għaqda mill-ġdid ta’ Ċipru għadu ma ntlaħaqx u jekk jiġi deċiż li programm ieħor ta’ għajnuna mill-UE għandu jiġi ffinanzjat, il-Kummissjoni għandha timplimenta l-miżuri li ġejjin: a) tistabbilixxi mekkaniżmu b’perspettiva multiannwali sabiex ikunu żgurati ppjanar, implimentazzjoni u sostenibilità aħjar; b) tidentifika modi kif tassigura flessibilità xierqa fit-tul tal-impjieg tal-persunal li qed jaħdem għat-Task Force; c) tiddevolvi l-ġestjoni mill-kwartieri ġenerali tal-Kummissjoni għall-EUPSO biex b’hekk tiżdied l-effiċjenza tal-programm; d) tiżviluppa proċeduri formali biex tassigura koordinazzjoni aħjar bejn ir-Rappreżentanza tal-UE f’Nikosija u fit-Task Force sabiex l-informazzjoni mill-EUPSO u l-proġetti tkun disponibbli b’mod aktar faċli għall-pubbliku; e) tiddefinixxi b’mod aħjar il-ftehimiet ta’ kontribuzzjoni futuri mal-organizzazzjonijiet imsieħba, notevolment l-UNDP, sabiex tassigura r-rappurtar finanzjarju u operazzjonali xieraq, inklużi indikaturi tal-prestazzjoni aktar relevanti u aġġornati; f) tikkunsidra mhux biss il-proġetti ġodda imma anke l-bżonn li tiġi assigurata s-sostenibilità tal-proġetti eżistenti meta wieħed ikun qed jiddeċiedi l-allokazzjoni ta’ kull finanzjament fil-futur; g) tagħti prijorità partikolari għal preparazzjoni bir-reqqa ta’ proġett ġdid biex tiġi indirizzata l-kwistjoni maġġuri ta’ provvista tal-ilma limitata; h) titlob lill-benefiċjarji tat-TCc jistabbilixxu l-qafas legali neċessarju, ir-riżorsi umani u finanzjarji, u r-riformi tal-amministrazzjoni pubblika u l-ġestjoni finanzjarja biex isostnu l-implimentazzjoni effettiva u sostenibbli tal-għajnuna. 65. Jekk jiġi deċiż li ma jkunx sostnut programm ieħor ta’ għajnuna mill-UE fuq skala kbira, għandu jiġi ppreparat pjan ta’ azzjoni biex inaqqas jew jirtira bil-mod il-mod l-operazzjonijiet tat-Task Force tal-Kummissjoni. 66. Sabiex isiru preparazzjonijiet dwar is-sitwazzjoni fejn ftehim politiku jwassal għat-tmiem tad-diviżjoni de facto tal-gżira, il-Kummissjoni għandha tiżviluppa proposta għal programm li jippermetti lill-pajjiż kollu jibbenefika mill-finanzjament tal-UE wara l-għaqda mill-ġdid. Dan ir-Rapport ġie adottat mill-Awla III, immexxija mis-Sur Karel PINXTEN, Membru tal-Qorti tal-Awdituri, fil-Lussemburgu waqt il-laqgħa tagħha tas- 6 ta’ Marzu 2012. Għall-Qorti tal-Awdituri +++++ TIFF +++++ Vítor Manuel da Silva Caldeira Il-President [1] Il-frażi "il-parti tat-Tramuntana ta’ Ċipru" hija terminu ġeografiku użat biex jidentifika l-partijiet tar-Repubblika ta’ Ċipru fejn il-Gvern tar-Repubblika ma jeżerċitax kontroll effettiv. [2] Il-Konklużjonijiet tal-Kunsill dwar Ċipru, DG E I 8907/04. Brussell: Il-Kunsill tal-Unjoni Ewropea, 27.4.2004. [3] Ma sar ebda progress dwar l-adozzjoni tar-regolament dwar "il-kummerċ dirett". Il-moviment ta’ persuni, oġġetti u servizzi mill-parti tat-tramuntana għall-parti tan-nofsinhar ta’ Ċipru huwa regolat mir-"Regolament dwar il-Linja l-Ħadra" li daħal fis-seħħ fl- 1.5.2004 (Ir-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 866/2004 tad- 29 ta’ April 2004 fuq reġim skont l-Artikolu 2 tal-Protokoll Nru 10 tal-Att ta’ Adeżjoni (ĠU L 161, 30.4.2004, p. 128). [4] Ir-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 389/2006 tas- 27 ta’ Frar 2006 dwar l-istabbiliment ta’ strument ta’ għajnuna finanzjarja biex jinkoraġġixxi l-iżvilupp ekonomiku fil-komunità Turko-Ċiprijotta u li jemenda r-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 2667/2000 tal-5 ta’ Diċembru dwar l-Aġenzija Ewropea għar-Rikostruzzjoni (ĠU L 65, 7.3.2006, p.5). [9999] L-Objettiv 5 hawnhekk jinkludi għajnuna teknika mhux allokata u faċilità ta’ riżerva tal-programm għal liema ġew allokati EUR 1,74 miljun. [5] Il-kuntratti ta’ ġemellaġġ jinvolvu esperti mill-amministrazzjonijiet tal-Istati Membri jaħdmu flimkien mal-ħaddiema tas-servizz pubbliku fil-pajjiżi benefiċjarji biex jiġi trasferit in-know-how. [6] Ara n-nota ta’ qiegħ il-paġna 1. [7] Ir-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 1756/2006 tat- 28 ta' Novembru 2006 li jemenda r-Regolament (KE) Nru 2667/2000 dwar l-Aġenzija Ewropea għar-Rikostruzzjoni (ĠU L 332, 30.11.2006, p. 18). F’rapport ta’ Diċembru 2005 lill-Kunsill u lill-Parlament, il-Kummissjoni pproponiet li l-Aġenzija Ewropea għar-Rikostruzzjoni ma titkompliex, iżda madankollu li l-eżistenza tagħha tiġi estiża sal- 31.12.2008. [8] It-Task Force hija mmexxija minn Kap tal-Unità fid-Direttorat Ġenerali għat-Tkabbir tal-Kummissjoni. L-EUPSO qiegħed taħt Uffiċjal tal-Programm li jirrapporta lil dan il-Kap tal-Unità. It-Task Force tikkonsisti fi 8 uffiċjali u 26 persunal fuq kuntratt, li minnhom 2 u 20 rispettivament qegħdin fuq missjoni fuq żmien twil f’EUPSO. Huma megħjuna minn 12-il persunal ta’ sostenn mill-GTZ (ara l-paragrafu 24). [9] GTZ (Gesellschaft für Technische Zusammenarbeit) ingħata l-isem ġdid ta’ GIZ (Gesellschaft für Internationale Zusammenarbeit) fl- 1 ta’ Jannar 2011. Huwa kuntrattur privat imma li jiġbor flimkien għarfien espert mill-aġenziji tal-gvern Ġermaniż. [10] Dan kien għall-Istrument tal-Assistenza Teknika u Skambju ta’ Informazzjoni tal-UE (TAIEX). TAIEX jipprovdi għarfien espert u assistenza teknika pubblika fuq żmien qasir u b’hekk jgħin lill-utenti jifhmu u jabbozzaw leġiżlazzjoni li hija konformi mal-UE. F’dak li għandu x’jaqsam ma’ organizzazzjoni, huwa parti mid-DĠ Tkabbir u fiżikament jinsab fil-kwartieri ġenerali tal-Kummissjoni. TAIEX qiegħed jgħin lit-TCc biex tintroduċi u timplimenta l-acquis communautaire permezz ta’ faċilità TA ta’ EUR 13,7 miljun iffinanzjata mill-istrument (ara l-Anness I). [11] Ir-Regolamenti tal-Persunal ta’ Uffiċjali u l-Kundizzjonijiet ta’ Impjieg ta’ Aġenti Oħra tal-Unjoni Ewropea. [12] Osservazzjoni magħmula mill-Kapaċità tal-Awditjar Intern tad-DĠ Tkabbir. [13] COM(2007) 536 finali tat- 18 ta’ Settembru 2007. Ir-Rapport Annwali 2006–07 dwar l-implimentazzjoni tal-għajnuna Komunitarja skont ir-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 389/2006 li jistabbilixxi strument ta’ għajnuna finanzjarja għall-inkoraġġiment tal-iżvilupp ekonomiku tal-Komunità Turko-Ċiprijotta. [14] COM(2011) 284 finali tat-30 ta’ Mejju: Is-Seba’ Rapport dwar l-implimentazzjoni tar-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 866/2004 tad- 29 ta’ April 2004 u s-sitwazzjoni li rriżultat mill-applikazzjoni tiegħu fil-perjodu Mejju 2010 sa Diċembru 2010. [15] Dan jikkorrispondi ma’ madwar 1 minn 450 persuna li jgħixu fil-parti tat-Tramuntana ta’ Ċipru. [16] Ara l-Infopoint tal-Unjoni Ewropea dwar in-Nikosija (http://www.abbilgi.eu). -------------------------------------------------- L-ANNESS I SPJEGAZZJONI TAL-PROĠETTI INDIVIDWALI/IL-PROGRAMMI TAS-SETTUR KOLLHA FIT- 30 TA’ SETTEMBRU 2011 L-għanijiet u l-proġetti | Ippjanati (EUR) [9999] | Ikkuntrattati (EUR) | Imħallsa (EUR) | Imħallsa / ikkuntr. (%) | L-għan 1: L-iżvilupp u r-ristrutturar tal-infrastruttura L-għan sussidjarju 1 — Il-ħarsien tal-ambjent Il-proġett 1.1 — Programm għall-aġġornament tas-settur tal-kwalità u l-ġestjoni tal-provvista tal-ilma u tas-servizzi sanitarji | 71400000 | 83852225 | 40619611 | 48 % | Il-proġett 1.2 — Sostenn lill-komunità Turko-Ċiprijotta rigward il-ġestjoni u l-ħarsien ta’ siti potenzjali tan-Natura 2000 fin-naħa tat-tramuntana ta’ Ċipru | 5000000 | 5176480 | 3855268 | 74 % | Il-proġett 1.3 — Programm għas-settur tal-iskart solidu għall-komunità Turko-Ċiprijotta | 21200000 | 19367570 | 10750517 | 56 % | Il-proġett 1.4 — Studju ta’ Fattibilità għar-riabilitazzjoni taż-żona tal-minjieri ta’ Lefke | 900000 | 906500 | 906500 | 100 % | L-għan sussidjarju 2 — It-titjib tal-ġestjoni tas-settur tal-enerġija Il-proġett 1.5 — Aġġornament tal-ġestjoni tas-settur tal-enerġija | 5000000 | 6035972 | 5841195 | 97 % | Il-proġett 1.6 — Żvilupp u ristrutturar tal-infrastruttura tal-enerġija — Il-parti II | 8750000 | 5341486 | 5135356 | 96 % | L-għan sussidjarju 3 — It-titjib fis-sigurtà tat-traffiku Il-proġett 1.7 — Titjib fis-sigurtà tat-traffiku | 3000000 | 2724511 | 2266958 | 83 % | L-għan sussidjarju 4 —It-telekomunikazzjonijiet Il-proġett 1.8 — Żvilupp u ristrutturar tal-infrastruttura tat-telekomunikazzjonijiet | 14000000 | 11617413 | 7113606 | 61 % | Subtotal | 129250000 | 135022157 | 76489010 | 57 % | | L-għan 2: L-inkoraġġiment tal-iżvilupp soċjali u ekonomiku Il-proġett 2.1 — Programm għall-Iżvilupp tas-Settur Rurali | 37350000 | 29837192 | 19941407 | 67 % | Il-proġett 2.2 — Aġġornament tal-infrastruttura lokali u urbana | 7000000 | 7000000 | 7000000 | 100 % | Il-proġett 2.3 — Aġġornament tal-infrastruttura lokali u urbana — Il-parti II | 8000000 | 9784225 | 8850803 | 90 % | Il-proġett 2.4 — Programm għall-Iżvilupp tas-Settur tar-Riżorsi Umani | 9200000 | 8080948 | 6542745 | 81 % | Il-proġett 2.5 — Programm ta’ Self lill-Intrapriżi Mikro u ta’ Daqs Żgħir — ikkanċellat fl-2009 (Fondi minn dan il-proġett ġew allokati mill-ġdid lill-proġett TAIEX, ICT/SME, il-proġetti L-ilma/Id-drenaġġ) [7777] | 9000000 | 0 | 0 | 0 | Il-proġett 2.6 — Programm għas-settur tal-iżvilupp sostenibbli ekonomiku | 6000000 | 6971860 | 3913291 | 56 % | Il-proġett 2.7 — Sostenn għall-iżvilupp tas-settur privat fil-komunità Turko-Ċiprijotta | 8100000 | 3198200 | 3160000 | 99 % | Subtotal | 84650000 | 64872425 | 49408246 | 76 % | L-għan 3: L-Inkoraġġiment tar-rikonċiljazzjoni, miżuri biex tinbena l-fiduċja u għajnuna lis-soċjetà ċivili Il-proġett 3.1 — Rikonċiljazzjoni, miżuri biex tinbena l-fiduċja u għajnuna lis-soċjetà ċivili | 14000000 | 13404835 | 11115091 | 83 % | Il-proġett 3.2 — Programm ta’ għajnuna biex jitneħħew il-mini | 6500000 | 6495894 | 6495894 | 100 % | Il-proġett 3.3 — Sostenn għall-iżvilupp ta’ xejriet ġodda fit-tagħlim tal-istorja għar-rikonċiljazzjoni u l-istabbiltà f’Ċipru — ikkanċellat fl-2008 (Fondi minn dan il-proġett ġew allokati mill-ġdid lill-proġetti tas-soċjetà pubblika) | 1000000 | 0 | 0 | 0 | Is-sostenn għall-monumenti ta’ patrimonju kulturali ta’ importanza kbira għall-komunitajiet ta’ Ċipru | 2000000 | 0 | 0 | 0 | Subtotal | 23500000 | 19900729 | 17610985 | 88 % | | L-għan 4: It-tqarrib tal-Komunità Turko-Ċiprijotta mal-Unjoni Ewropea Il-proġett 4.1 — Programm ta’ boroż ta’ studju Komunitarji | 8000000 | 6256875 | 5536216 | 88 % | Il-proġett 4.2 — L-inkoraġġiment ta’ skambji ta’ żgħażagħ u kuntatti oħra bejn in-nies | 3000000 | 1047892 | 904893 | 86 % | Il-proġett 4.3 — Informazzjoni dwar is-sistema politika u legali tal-Unjoni Ewropea | 1500000 | 1313100 | 1053100 | 80 % | Subtotal | 12500000 | 8617867 | 7494209 | 87 % | | L-għan 5: Il-preparazzjoni tal-Komunità Turko-Ċiprijotta għall-introduzzjoni u l-implimentazzjoni tal-acquis communautaire Il-proġett 5.1 — Għajnuna Teknika għas-sostenn tat-traspożizzjoni legali kif ukoll għall-implimentazzjoni tal-acquis permezz tal-istrument TAIEX — Il-parti II (Il-komponent A — Għajnuna permezz tat-TAIEX); Il-komponent B — faċilità għal tagħmir fuq skala żgħira) + Il-parti I | 17150000 | 13699997 | 12911242 | 94 % | Il-proġett 5.2 — Bini ta’ kapaċità fis-settur tal-ambjent | 2460000 | 1140690 | 1117554 | 98 % | Faċilità għal Għajnuna Teknika mhux allokata u Riżerva għall-Programmi (imniżżla b’mod ħażin fid-Deċiżjoni 2006/018-150) [8888] | 1740000 | 850203 | 621579 | 73 % | Subtotal | 21350000 | 15690890 | 14650375 | 93 % | | Total 1 | 271250000 | 244104068 | 165152825 | 68 % | | L-għajnuna teknika globali għall-implimentazzjoni tal-programm Sub total a (L-istudji, l-għarfien espert, il-loġistika tal-immaniġġjar tal-uffiċċji) | 11400000 | 8436605 | 6776955 | 80 % | Sub total b (Il-persunal u l-ispejjeż tal-missjonijiet) Id-Deċiżjoni 2006/018-621, id-Deċiżjoni 2006/018-316, id-Deċiżjoni 2006/018-317 | 9650000 | 6865323 | 6858993 | 100 % | | Total 2 | 21050000 | 15301928 | 13635948 | 89 % | | Total globali | 292300000 | 259405996 | 178788773 | 69 % | [9999] L-ammonti ppjanati huma kif indikati fil-proposti ta’ finanzjament mehmuża mad-deċiżjonijiet tal-Kummissjoni. [7777] Il-proġett ma setax jitkompla minħabba diffikultajiet biex jintlaħaq ftehim mal-Kreditanstalt für Wiederaufbau (KfW) fil-kundizzjonijiet speċjali li jeżistu fil-parti tat-Tramuntana ta’ Ċipru. [8888] Dan huwa magħruf bħala "L-għan 6" fir-rapporti finanzjarji mit-Task Force. Fondi mill-Faċilità ta’ Riżerva tal-Programm ġew trasferiti abbażi tad-Deċiżjoni tal-Kummissjoni (2009)2928 fil-proġetti li ġejjin: CMP (EUR 2 miljun), it-tneħħija tal-mini (EUR 1,5 miljun). EUR 1,2 miljun ġew allokati mill-ġdid mill-Faċilità Teknika Mhux Allokata għal għand il-proġett TAIEX. -------------------------------------------------- L-ANNESS II ĦARSA ĠENERALI LEJN IL-KUNTRATTI VVERIFIKATI WKS = Kuntratt tax-xogħol | PMU = Unità tal-Gestjoni tal-Proġetti | SUP = Kuntratt tal-provvista | UNDP = Il-Programm ta’ Żvilupp tan-Nazzjonijiet Uniti | SER = Kuntratt tas-servizz | CoE = Il-Kunsill tal-Ewropa | C.A. = Ftehim ta’ kontribuzzjoni | GRS= Skema tal-Għotjiet | It-tip ta’ kuntratt | Il-perjodu tal-kuntratt | It-titolu tal-kuntratt | L-ammont Ikkuntrattat [9999] (EUR) | L-ammont imħallas [9999] (EUR) | Il-proġett 1.1. — Programm għall-aġġornament tas-settur tal-kwalità u l-ġestjoni tal-provvista tal-ilma u tas-servizzi sanitarji PMU/SUP | Nov. 2009–Mej. 2010 | Provvista ta’ tagħmir għat-teħid ta’ kampjuni tal-ilma, l-analiżi tal-ilma u l-ġestjoni tal-informazzjoni tal-laboratorji | 580500 | 580500 | PMU/WKS | Frar 2009–Nov. 2010 | Tiġdid tan-netwerk tad-distribuzzjoni tal-ilma fil-parti tat-Tramuntana ta’ Nikosija | 2640000 | 2375624 | PMU/WKS | Diċ. 2009–Frar. 2012 | Bini ta’ impjant tad-desalinizzazzjoni tal-ilma baħar | 27517814 | 0 | UNDP/C.A. | Jan. 2010–Lul. 2013 | Bini ta’ impjant ġdid tat-trattament tad-drenaġġ f’Mila Milia/Haspolat | 8192242 | 4657046 | | Il-proġett 1.8. — L-iżvilupp u r-ristrutturar tal-infrastruttura tat-telekomunikazzjonijiet -/SUP | Ott. 2009–Ott. 2012 | L-aġġornament tan-netwerk tal-infrastruttura tat-telekomunikazzjonijiet | 9828453 | 5897072 | -/SER | Diċ. 2008–Diċ. 2011 | L-iżvilupp u r-ristrutturar tal-infrastruttura tat-telekomunikazzjonijiet | 1598750 | 1098750 | | Il-proġett 2.1. — Programm għas-settur tal-iżvilupp rurali PMU/SER | Mej. 2008–Lul. 2011 | TA biex issostni l-politika tal-iżvilupp rurali | 2868200 | 2265878 | -/SER | Sett. 2008-Sett. 2012 | TA biex issostni l-implimentazzjoni tal-programm tas-settur tal-iżvilupp rurali | 1994080 | 1595264 | PMU/SUP | Diċ. 2009–Ġun. 2011 | Provvista ta’ tagħmir għal-laboratorji veterinarji | 422154 | 422154 | PMU/GRS | Nov. 2009–Jan. 2011 | Adatas (Skema tal-għotjiet għall-iżvilupp rurali s-sejħa 1, Nru 127937) | 15192 | 15192 | | Ott. 2009–Ott. 2010 | Andac (Skema tal-għotjiet għall-iżvilupp rurali s-sejħa 1, Nru 127937) | 52435 | 52435 | PMU/GRS | Diċ. 2009–Aww. 2011 | Catalköy – Il-Ġlieda Kontra l-Insetti | 144098 | 72049 | | Diċ. 2009–Diċ. 2011 | Id-Dar tal-Kultura Büyükkonuk | 158400 | 126720 | | Diċ. 2009–Diċ. 2011 | Id-Dar tal-Kultura u l-Arti Serdarlı | 85998 | 68798 | | Il-proġetti 2.2-2.3. — L-aġġornament tal-infrastruttura lokali u urbana UNDP/C.A. | Nov. 2006–Sett. 2010 | L-aġġornament tal-infrastruttura lokali u urbana | 8249869 | 7424869 | | Diċ. 2007–Ott. 2011 | L-aġġornament tal-infrastruttura lokali u urbana – Il-parti II | 9784225 | 8850803 | | Il-proġett 3.1. — Ir-rikonċiljazzjoni, miżuri biex tinbena l-fiduċja u għajnuna lis-soċjetà ċivili UNDP/C.A. | Mar. 2007–Mej. 2009 | Sostenn lis-CMP | 1469566 | 1469566 | CoE/C.A. | Aww. 2007–Mej 2011 | L-Akkademja tal-Istudji Politiċi tal-Kunsill tal-Ewropa | 600000 | 351000 | -/SER | Frar 2008–Frar 2011 | TA biex isostni l-iżvilupp tal-miżuri tar-rikonċiljazzjoni u biex isostni lis-soċjetà ċivili fit-TCC: is-CSST | 1499000 | 1349631 | -/GRS | Aww. 2009–Diċ. 2010 | Istitut tar-Riċerka Post: Edukazzjoni għall-Paċi III (is-sejħa CSA Nru 126199) | 89310 | 82437 | Mej. 2009–Mej. 2011 | KYTD: Iċ-Ċelebrazzjoni tad-Diversità u l-Volontarjat madwar Ċipru (is-sejħa CSA Nru 126199) | 166909 | 133528 | Mej. 2009–Mej. 2011 | MRG-KISA: Id-drittijiet tal-Minoranza: kontribuzzjoni għall-problema ta’ Ċipru (is-sejħa CSA Nru 126199) | 197313 | 157851 | Il-proġett 3.2. — It-tneħħija tal-mini UNDP/C.A. | Jan. 2007–Frar 2009 | It-Tneħħija tal-Mini tal-art u Splussivi f’Ċipru IV | 3995894 | 3995894 | Jan. 2010–Diċ. 2011 | It-Tneħħija tal-Mini tal-art u Splussivi f’Ċipru IV | 2500000 | 2500000 | | Il-proġett 4.1. — Programm ta’ boroż ta’ studju Komunitarji -/GRS | Jan. 2007–April 2007 | Sejħiet ta’ espressjoni ta’ interess – Il-programm tal-boroż ta’ studju tal-Komunità 2007/08 (Is-sejħa 1) | 396160 | 396160 | Ott. 2007–April 2008 | Sejħiet ta’ espressjoni ta’ interess – Il-programm tal-boroż ta’ studju tal-Komunità 2008/09 (Is-sejħa 2) | 1564919 | 1537988 | Nov. 2008–Frar 2009 | Il-Programm III tal-Boroż ta’ Studju tal-Unjoni Ewropea Għas-Sena Akkademika 2009/10 L-Iskema Lokali ta’ Għotjiet (Is-sejħa 3) | 2346580 | 2271597 | Diċ. 2009-Frar 2010 | Il-Programm ta’ Boroż ta’ Studju għall-komunità Turko-Ċiprijotta għas-Sena Akkademika 2010/11 (Is-sejħa 4) | 1313440 | 1051796 | Frar 2011-April 2011 | Il-Programm ta’ Boroż ta’ Studju għall-komunità Turko-Ċiprijotta għas-Sena Akkademika 2011/12 (Is-sejħa 5) | - | - | | Il-proġett 4.3. — Informazzjoni dwar is-sistema politika u legali tal-Unjoni Ewropea -/SER | Frar 2009–Frar 2012 | Il-ħolqien ta’ punt ta’ informazzjoni b’aċċess miftuħ dwar l-Unjoni Ewropea | 1300000 | 1040000 | | Il-proġett 5.2. — Bini ta' kapaċità fis-settur tal -ambjent -/SUP | Ġun. 2009–Frar 2011 | Provvista ta’ Tagħmir li Jimmonitorja l-Kwalità tal-Arja (AQM) | 645450 | 645450 | -/SER | Ġun. 2009–Sett. 2010 | TA għall-attivitajiet tal-AQM fil-parti tat-Tramuntana ta’ Ċipru | 197983 | 183121 | | Il-kuntratti GTZ għas-sostenn ta’ EUPSO -/SER | Lul. 2006-Ġun. 2008 | TA fil-ġestjoni ta’ PSO fil-parti tat-Tramuntana ta’ Ċipru (GTZ.A) | 3476000 | 2836524 | -/SER | Ġun. 2008–Ġun. 2012 | Ħolqien ta’ PSO fil-parti tat-Tramuntana ta’ Ċipru (GTZ.B) | 1496795 | 1496795 | | Total | | | 97387729 | 57474492 | [9999] Mit- 30 ta’ Settembru 2011, ħlief għall-kuntratti tal-għotjiet: il- 31 ta’ Marzu 2011. --------------------------------------------------