Riżoluzzjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “L-involviment tas-soċjetà ċivili organizzata fil-Pjani Nazzjonali għall-Irkupru u r-Reżiljenza — X’jaħdem u x’ma jaħdimx?”

(abbażi ta’ konsultazzjonijiet fis-27 Stat Membru)

(2021/C 155/01)

Relaturi: Gonçalo LOBO XAVIER Javier DOZ ORRIT Luca JAHIER

Fis-sessjoni plenarja tiegħu tal-24 u l-25 ta’ Frar 2021 (laqgħa tal-25 ta’ Frar), il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew adotta r-Riżoluzzjoni li ġejja b’268 vot favur u 5 astensjonijiet.

1. Introduzzjoni

1.1. Il-KESE adotta numru ta’ Opinjonijiet, riżoluzzjonijiet u dikjarazzjonijiet dwar il-Pjan ta’ Rkupru NextGenerationEU u d-diversi komponenti tiegħu, b’mod partikolari l-Faċilità għall-Irkupru u r-Reżiljenza. Il-Kumitat esprima l-qbil tiegħu mal-kontenut tiegħu u d-direzzjoni tal-proposti ta’ riforma, li għandhom l-għan li jagħtu spinta lill-irkupru ekonomiku u soċjali u li jwasslu għal bidla fil-mudell ta’ produzzjoni.

1.2. Il-KESE jqis li r-riformi kollha fil-proċess ta’ ristrutturar għandhom ikunu bbażati fuq il-prinċipji li fuqhom hija msejsa l-UE: il-protezzjoni tad-drittijiet tal-bniedem u dawk soċjali, il-valuri demokratiċi u l-istat tad-dritt. L-investimenti skont il-Faċilità għall-Irkupru u r-Reżiljenza għandhom jimmiraw li jilliberaw il-potenzjal sħiħ tas-suq uniku, isaħħu r-reżiljenza ekonomika tal-UE, jilħqu l-Għanijiet ta’ Żvilupp Sostenibbli tan-Nazzjonijiet Uniti (SDGs), joħolqu ekonomija ċirkolari, jilħqu newtralità klimatika fl-UE sa mhux aktar tard mill-2050, iħeġġu l-innovazzjoni u l-modernizzazzjoni relatati mad-diġitalizzazzjoni tal-ekonomija u s-soċjetà, u jassiguraw implimentazzjoni effettiva tal-Pilastru Ewropew tad-Drittijiet Soċjali biex tiġi żgurata koeżjoni soċjali, jinqered il-faqar u jitnaqqsu l-inugwaljanzi. Huma jridu jwieġbu għall-kriżi ekonomika u soċjali kkawżata mill-pandemija, filwaqt li jqisu li l-impatti se jkunu akbar, itqal u aktar profondi milli kien antiċipat qabel, filwaqt li jiżguraw irkupru rapidu. L-użu tal-Faċilità għall-Irkupru u r-Reżiljenza għandu wkoll ikun kompletament konformi mal-konvenzjonijiet u t-trattati internazzjonali li għalihom l-UE u l-Istati Membri huma parti, bħall-Konvenzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti dwar id-Drittijiet tal-Persuni b’Diżabilità. Il-Kumitat iqis li huwa essenzjali li tiġi żgurata governanza tajba, viġilanza kontra l-korruzzjoni fil-ġestjoni tal-fondi u r-responsabbiltà demokratika.

1.3. Il-Kumitat iqis ukoll li huwa importanti ħafna li r-riformi jkunu mmirati kemm lejn it-titjib tal-produttività tal-ekonomija kif ukoll lejn it-tisħiħ tat-tessut innovattiv tal-qasam industrijali permezz tal-appoġġ għall-SMEs u intrapriżi tal-ekonomija soċjali. Huwa jissottolinja r-rwol tar-riċerka fil-livell Ewropew u r-rabtiet tagħha mal-proċess ta’ produzzjoni. Huwa jemmen ukoll li għandhom jiġu stabbiliti mekkaniżmi biex tiġi żgurata tranżizzjoni ekoloġika u diġitali ġusta fl-UE u fl-Istati Membri kollha, u biex tiġi appoġġjata r-reintegrazzjoni ekonomika ta’ dawk esklużi mis-suq tax-xogħol. F’dan ir-rigward, il-KESE jtenni t-tħassib tiegħu li l-fondi mwarrba għal tranżizzjoni ġusta fil-Qafas Finanzjarju Pluriennali 2021–2027 (QFP) mhumiex biżżejjed.

1.4. L-istituzzjonijiet tal-UE rreaġixxew differenti ħafna milli għamlu għall-kriżi tal-2008. Il-finanzjament tal-Pjan ta’ Rkupru permezz tal-ħruġ ta’ dejn komuni Ewropew huwa pass importanti fl-istorja tal-UE. Il-Kumitat huwa partikolarment imħasseb dwar l-appoġġ għall-approfondiment tal-Unjoni Ekonomika u Monetarja (UEM). Din il-kwistjoni għandha tiġi indirizzata fil-Konferenza dwar il-Ġejjieni tal-Ewropa li ġejja; hija apprezzata wkoll l-importanza tas-Summit ta’ Porto li se tissejjaħ mill-Presidenza Portugiża dwar l-implimentazzjoni effettiva tal-Pilastru Ewropew tad-Drittijiet Soċjali. Il-KESE jemmen li l-involviment tas-soċjetà ċivili għandu jmur lil hinn mill-isferi ekonomiċi, soċjali u ambjentali għal kwistjonijiet daqstant importanti bħall-Ġejjieni tal-Ewropa jew in-negozjati ta’ adeżjoni u ta’ qabel l-adeżjoni mal-pajjiżi kandidati tal-UE.

1.5. Il-Kummissjoni għandha tqis l-impatt tal-pandemija fuq l-Istati Membri differenti u l-kapaċitajiet tagħhom meta tivvaluta l-Pjani Nazzjonali għall-Irkupru u r-Reżiljenza tagħhom.

1.6. F’din ir-riżoluzzjoni nixtiequ wkoll nesprimu s-sodisfazzjon tagħna bil-ftehim milħuq f’Diċembru li għadda bejn il-Parlament Ewropew u l-Kunsill, fil-qafas tat-trilogu, li jinkludi l-approvazzjoni ta’ Regolament li jistabbilixxi (Artikolu 18) il-ħtieġa li l-imsieħba soċjali u organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili jipparteċipaw, permezz ta’ konsultazzjoni, fl-abbozzar u l-implimentazzjoni ta’ Pjani Nazzjonali għall-Irkupru u r-Reżiljenza.

1.7. Il-parteċipazzjoni tas-soċjetà ċivili fil-Pjani Nazzjonali għall-Irkupru u r-Reżiljenza hija preċiżament is-suġġett ta’ din ir-riżoluzzjoni. Abbażi tar-rapporti mfassla mid-delegazzjonijiet nazzjonali tal-Grupp tas-Semestru Ewropew, nixtiequ nagħmlu valutazzjoni inizjali ta’ kif din il-parteċipazzjoni qed tiżviluppa u nkunu nistgħu ninfurmaw lill-istituzzjonijiet Ewropej u l-gvernijiet nazzjonali dwar in-nuqqasijiet li nsibu fiha. B’dan il-mod, il-Kumitat jista’ jgħin biex jiġi żgurat li l-gvernijiet nazzjonali u l-istituzzjonijiet Ewropej jieħdu miżuri korrettivi adatti qabel l-iskadenza għall-finalizzazzjoni tal-Pjani Nazzjonali għall-Irkupru u r-Reżiljenza mill-gvernijiet nazzjonali u l-approvazzjoni tagħhom mill-Kummissjoni Ewropea. Din il-valutazzjoni għandha tiżvela mhux biss il-firxa tal-parteċipazzjoni tas-soċjetà ċivili fit-tfassil tal-pjani, iżda wkoll il-kwalità tal-involviment tagħhom, u kemm kienu trasparenti l-Istati Membri differenti meta għamlu disponibbli għall-pubbliku l-abbozzi tal-Pjani Nazzjonali għall-Irkupru u r-Reżiljenza tagħhom.

1.8. Fir-rigward tal-involviment tal-imsieħba soċjali pan-Ewropej u l-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili fil-Pjan ta’ Rkupru NextGenerationEU, huma rrikonoxxew li sar progress meta mqabbel mal-proċeduri tas-Semestru Ewropew tas-soltu. Huma jirrikonoxxu wkoll ir-rwol pożittiv li qed taqdi l-Kummissjoni Ewropea fil-promozzjoni tal-parteċipazzjoni tas-soċjetà ċivili fil-livell nazzjonali. Madankollu, il-biċċa l-kbira tagħhom iqisu li l-livell ta’ parteċipazzjoni attwali xorta waħda għadu ġeneralment insuffiċjenti u li l-proċessi ma jippermettux li l-fehmiet tal-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili jkollhom biżżejjed impatt. L-imsieħba soċjali u l-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili jitolbu li dawn in-nuqqasijiet jiġu kkoreġuti fil-fażijiet ta’ implimentazzjoni u evalwazzjoni tal-Pjani Nazzjonali għall-Irkupru u r-Reżiljenza billi jiġu stabbiliti proċeduri aktar formali li jiffaċilitaw skambji reali.

2. Sfond

2.1. Fit-18 ta’ Diċembru 2020, il-Kunsill tal-Unjoni Ewropea u l-Parlament Ewropew laħqu ftehim dwar il-Faċilità għall-Irkupru u r-Reżiljenza. Sabiex ikollhom aċċess għall-finanzjament, l-Istati Membri għandhom iħejju Pjani Nazzjonali għall-Irkupru u r-Reżiljenza li jistabbilixxu pakkett ta’ investimenti u riformi, f’konformità mal-gwida mill-Unjoni Ewropea fir-rigward tal-proċess ta’ konsultazzjoni. L-ewwel nota ta’ gwida, ippubblikata f’Settembru, diġà qed titlob lill-Istati Membri biex jiddeskrivu kwalunkwe konsultazzjoni u kontribut tal-imsieħba soċjali, tas-soċjetà ċivili u ta’ partijiet interessati rilevanti oħra, fl-abbozzar u l-implimentazzjoni tal-pjan għall-irkupru u r-reżiljenza ( 1 )

2.2. Il-ftehim milħuq mill-Parlament Ewropew u l-Kunsill f’Diċembru jinkludi paragrafu dwar l-involviment tal-imsieħba soċjali u s-soċjetà ċivili, fost oħrajn. L-Artikolu 18(4)(q) jirrikjedi li l-Pjani Nazzjonali għall-Irkupru u r-Reżiljenza jistabbilixxu “sommarju tal-proċess ta’ konsultazzjoni, imwettaq skont il-qafas legali nazzjonali, tal-awtoritajiet lokali u reġjonali, is-sħab soċjali, l-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili, l-organizzazzjonijiet taż-żgħażagħ u partijiet ikkonċernati rilevanti oħra, u kif l-input tal-partijiet ikkonċernati huwa rifless fil-pjan għall-irkupru u r-reżiljenza” ( 2 )

2.3. Il-Programm ta’ Ħidma 2020-2023 tal-Grupp tas-Semestru Ewropew ġie adottat matul l-ewwel laqgħa tal-grupp, fis-16 ta’ Diċembru 2020. Element importanti u ġdid fil-Programm ta’ Ħidma kien l-organizzazzjoni ta’ konsultazzjonijiet mill-bogħod mill-membri tal-KESE fl-Istati Membri f’Jannar 2021. L-għan ta’ dan l-eżerċizzju kien li tinġabar informazzjoni dwar l-involviment tas-soċjetà ċivili organizzata fil-Pjani Nazzjonali għall-Irkupru u r-Reżiljenza sabiex il-KESE jkun jista’ jadotta riżoluzzjoni fis-sessjoni plenarja ta’ Frar.

3. Metodu

3.1. Id-data u l-informazzjoni meħtieġa għal dan ir-rapport kienu miġbura f’Jannar 2021. B’kollox waslu 26 kontribut nazzjonali. Konsultazzjonijiet saru abbażi tal-għarfien tal-membri stess u involvew l-imsieħba soċjali u l-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili. F’xi pajjiżi, kienu involuti l-kunsilli ekonomiċi u soċjali jew korpi ekwivalenti, u f’oħrajn, ġew ikkonsultati wkoll rappreżentanti tal-gvern.

3.2. Il-ħames mistoqsijiet li ġejjin iffurmaw il-bażi għall-konsultazzjonijiet: 1) Hemm mekkaniżmi għal konsultazzjoni dwar il-Pjani għall-Irkupru u r-Reżiljenza f’pajjiżek? Tqishom suffiċjenti u adegwati? 2) Hemm mekkaniżmi differenti ta’ konsultazzjoni għall-imsieħba soċjali u l-bqija tas-soċjetà ċivili f’pajjiżek? 3) Pajjiżek irid jissottometti l-Pjan Nazzjonali għall-Irkupru u r-Reżiljenza tiegħu sa mhux aktar tard mit-30 ta’ April. Fejn jinsab pajjiżek fil-proċess? 4) Il-proċedura marbuta mal-irkupru u r-reżiljenza kif tvarja meta mqabbla mal-konsultazzjoni tal-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili matul il-proċedura normali tas-Semestru f’pajjiżek? 5) Il-pjan għall-irkupru u r-reżiljenza ta’ pajjiżek sa liema punt jikkorrispondi mal-għanijiet ta’ politika tal-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili f’pajjiżek?

4. Osservazzjonijiet mir-riżultati tal-konsultazzjonijiet

4.1. Mistoqsija 1: Hemm mekkaniżmi għal konsultazzjoni dwar il-Pjani għall-Irkupru u r-Reżiljenza f’pajjiżek?

4.1.1. Il-maġġoranza l-kbira tat-tweġibiet irrapportaw li xi forma ta’ mekkaniżmu ta’ konsultazzjoni ġie stabbilit mill-gvern nazzjonali inkwistjoni għall-involviment tal-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili fl-abbozzar tal-pjan tagħhom ta’ rkupru u reżiljenza. F’xi Stati Membri, diġà saru konsultazzjonijiet mas-soċjetà ċivili, filwaqt li f’oħrajn għadhom għaddejjin jew huma skedati li jsiru fi stadju aktar tard.

4.1.2. Il-mekkaniżmi użati huma varjati, fosthom is-sottomissjoni ta’ proposti bil-miktub, laqgħat ta’ livell għoli mal-ministri responsabbli, l-evalwazzjoni ta’ kwestjonarji mfassla apposta, mwieġba u ritornati, u diskussjonijiet madwar mejda bejn ir-rappreżentanti tal-gvern u l-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili. Xi Stati Membri użaw u bnew ukoll fuq mekkaniżmi stabbiliti għall-konsultazzjoni fi ħdan il-proċedura ordinarja tas-Semestru Ewropew, mutatis mutandis , il-kalendarju ġdid speċjali tal-2021 u ċ-ċirkostanzi limitanti tal-pandemija tal-COVID-19.

4.1.3. Madankollu, diversi tweġibiet indikaw nuqqas ta’ parteċipazzjoni ġenwina mis-soċjetà ċivili. Wieħed mill-ostakli identifikati għall-involviment kien in-nuqqas ta’ rieda min-naħa ta’ xi gvernijiet nazzjonali li jinkludu lis-soċjetà ċivili fit-tfassil tal-pjan tagħhom. Minflok ma l-gvern fittex li jinvolvi lis-soċjetà ċivili, ħafna drabi saru konsultazzjonijiet fuq l-inizjattiva u wara appelli mill-imsieħba soċjali u organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili, oħrajn

4.1.4. Għalkemm is-soċjetà ċivili ġiet inkluża formalment, il-ħin insuffiċjenti riżervat għal konsultazzjoni mas-soċjetà ċivili ġie identifikat bħala ostaklu ieħor għal parteċipazzjoni ġenwina. Il-parteċipanti kkritikaw l-iskedi stretti adottati minn xi gvernijiet, peress li dawn x’aktarx ifixklu d-dibattitu sostantiv u jimpedixxu li jitqies il-kontribut tas-soċjetà ċivili fir-rigward tal-Pjani għall-Ikrupru u r-Reżiljenza. Għalhekk, filwaqt li għadd kbir ta’ Stati Membri għandhom xi forma ta’ mekkaniżmu ta’ konsultazzjoni għall-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili, bħala parti mill-proċess ta’ abbozzar tal-Pjani għall-Irkupru u r-Reżiljenza tagħhom, numru ferm iżgħar fil-fatt jippermettu lis-soċjetà ċivili tkun involuta verament u li l-proposti li jirriżultaw ikollhom impatt reali.

4.1.5. Sfortunatament, għadd ta’ parteċipanti rrappurtaw li ma saret l-ebda konsultazzjoni jew li hija skedata li ssir fl-istadju ta’ abbozzar tal-pjan nazzjonali tagħhom. Barra minn hekk, xi wħud minn dawk li wieġbu rrapportaw li, għalkemm saru konsultazzjonijiet, s’issa dawn koprew biss l-imsieħba soċjali u mhux l-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili, usa’.

4.1.6. Abbażi tal-informazzjoni li ksibna ( 3 ) , qsamna l-Istati Membri fi tliet kategoriji fir-rigward tas-suġġett ta’ din ir-riżoluzzjoni: dawk fejn prattikament ma kien hemm l-ebda involviment, tal-inqas s’issa (id-Danimarka, is-Slovakkja); dawk fejn kien hemm xi involviment formali jew informali iżda fejn ma ġiet identifikata l-ebda kapaċità ta’ influwenza (l-Awstrija, il-Belġju, iċ-Ċekja, il-Ġermanja, il-Greċja, Spanja, l-Estonja, Franza, il-Kroazja, l-Ungerija, l-Irlanda, il-Litwanja, il-Latvja, il-Lussemburgu, in-Netherlands, il-Polonja, il-Portugall, ir-Rumanija, l-Iżvezja, is-Slovenja); u, fl-aħħar nett, dawk fejn kien hemm involviment aktar strutturat, li f’xi każijiet kellu impatt fuq xi aspetti tal-pjani (il-Bulgarija, Ċipru, il-Finlandja, l-Italja, Malta).

4.1.7. B’mod ġenerali, it-tweġibiet jiżvelaw xewqa qawwija min-naħa tal-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili li jikkontribwixxu għall-abbozzar tal-Pjani Nazzjonali għall-Irkupru u r-Reżiljenza. Dawk li wieġbu li jirrappreżentaw lill-imsieħba soċjali u lill-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili ddeskrivew tentattivi ta’ involviment, inkluż it-tfassil ta’ proposti u l-kuntatt li għamlu mar-rappreżentanti tal-gvern. F’xi Stati Membri, dawn l-inizjattivi wasslu sabiex is-soċjetà ċivili tkun aktar involuta fit-tfassil tal-pjani iżda, sfortunatament, f’oħrajn jidhru li sabu widnejn torox.

4.2. Mistoqsija 2: Jeżistu mekkaniżmi ta’ konsultazzjoni differenti għall-imsieħba soċjali u l-bqija tas-soċjetà ċivili organizzata f’pajjiżek?

4.2.1. Il-maġġoranza tal-Istati Membri għandhom proċeduri differenti biex jikkonsultaw lill-imsieħba soċjali u lill-bqija tal-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili. Dawk li wieġbu rrappurtaw li l-imsieħba soċjali huma inklużi fuq bażi aktar strutturata, istituzzjonalizzata u fuq bażi permanenti filwaqt li l-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili l-oħra minflok jiġu kkonsultati b’mod ad hoc u informali. Kif imsemmi hawn fuq, għadd ta’ Stati Membri kkonsultaw biss lill-imsieħba soċjali u mhux lis-soċjetà ċivili usa’ bħala parti mill-proċess ta’ abbozzar tal-Pjani għall-Irkupru u r-Reżiljenza tagħhom. Fil-każ ta’ Stat Membru wieħed, is-sitwazzjoni hija partikolari: il-gvern jikkonsulta biss il-korp tas-soċjetà ċivili usa’ inklużi wkoll l-imsieħba soċjali iżda mhux il-korp idjaq li jinkludi biss l-imsieħba soċjali. Numru iżgħar ta’ Stati Membri għażlu li jużaw proċedura komuni li tħaddan lill-partijiet interessati kollha.

4.3. Mistoqsija 3: Pajjiżek irid jissottometti l-Pjan Nazzjonali għall-Irkupru u r-Reżiljenza tiegħu sa mhux aktar tard mit-30 ta’ April. Fejn jinsab pajjiżek fil-proċess?

4.3.1. F’termini ta’ sustanza, it-tweġibiet miġbura kienu mħallta. Filwaqt li l-parteċipanti kollha rrappurtaw li l-gvern nazzjonali tagħhom beda l-ħidma fuq il-pjan ta’ rkupru u reżiljenza tiegħu, l-Istati Membri jinsabu fi stadji differenti tal-proċess.

4.3.2. Fil-maġġoranza tal-Istati Membri, l-ewwel verżjoni tal-Pjan Nazzjonali għall-Irkupru u r-Reżiljenza qed tiġi abbozzata mill-ministeri responsabbli, ħafna drabi mill-Ministeru tal-Finanzi. Xi wħud ikkonkludew konsultazzjonijiet mas-soċjetà ċivili filwaqt li oħrajn għad iridu jikkonsultaw ma’ partijiet interessati esterni. Għadd ta’ dawk li wieġbu rrapportaw ukoll li l-gvern tagħhom qed jikkonsulta mill-qrib mal-Kummissjoni Ewropea jew qed jippjana li jibda l-konsultazzjoni fi żmien qasir.

4.3.3. Xi wħud mill-Istati Membri ġew irrappurtati li kienu qed jaħdmu fuq it-tieni verżjoni tal-pjan nazzjonali tagħhom, wara konsultazzjoni mal-Kummissjoni Ewropea fi stadju aktar bikri.

4.4. Mistoqsija 4: Il-proċedura marbuta mal-irkupru u r-reżiljenza kif tvarja meta mqabbla mal-konsultazzjoni tal-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili matul il-proċedura normali tas-Semestru f’pajjiżek?

4.4.1. It-tweġibiet hawnhekk huma wkoll imħallta u kemxejn inkonklużivi. Madankollu, uħud mill-istess xejriet jistgħu jiġu osservati bħal fit-tweġibiet għall-mistoqsijiet preċedenti: xi wħud minn dawk li wieġbu jgħidu li għadu kmieni wisq biex wieħed jgħid, xi wħud jgħidu li m’hemmx żmien biżżejjed għal konsultazzjoni adatta u xi wħud jgħidu li l-imsieħba soċjali huma aktar involuti mill-bqija tal-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili. Uħud jirrappurtaw li l-proċedura marbuta mal-irkupru u r-reżiljenza kienet aktar miftuħa jew adattata għall-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili mill-proċedura normali tas-Semestru, iżda saħansitra għadd akbar ta’ kontributuri jiddikjaraw li l-qafas stabbilit għall-konsultazzjoni mal-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili matul il-proċedura normali tas-Semestru mhux qed jintuża għall-proċedura marbuta mal-irkupru u r-reżiljenza.

4.5. Mistoqsija 5: Il-pjan għall-irkupru u r-reżiljenza ta’ pajjiżek sa liema punt jikkorrispondi mal-għanijiet ta’ politika tal-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili f’pajjiżek?

4.5.1. It-tweġibiet għal din il-mistoqsija jaqgħu fi tliet kategoriji wesgħin, bejn wieħed u ieħor tal-istess daqs. Grupp wieħed jaħseb li l-għanijiet ġeneralment jikkorrispondu, jew bħala riżultat ta’ proċedura ta’ konsultazzjoni jew minħabba li l-interessi kienu diġà l-istess. Grupp ieħor jiddispjaċih li l-gvernijiet injoraw lill-pubbliku u interessi magħrufa sew tal-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili fit-tfassil tal-pjani, u t-tielet u l-aħħar grupp ma jistax iwieġeb, jew minħabba nuqqas ta’ għarfien sod, jew minħabba li għadu kmieni wisq fil-proċess.

5. Konklużjonijiet

5.1. Għalkemm il-proċessi ta’ konsultazzjoni tal-Pjani Nazzjonali għall-Irkupru u r-Reżiljenza mal-imsieħba soċjali u l-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili ġeneralment tjiebu meta mqabbla ma’ dawk tas-Semestru Ewropew regolari mis-snin preċedenti, il-KESE jqis li, fil-biċċa l-kbira tal-Istati Membri, dawn għadhom ’il bogħod milli jkunu sodisfaċenti fir-rigward tat-talbiet ġustifikati tas-soċjetà ċivili u anke fir-rigward tat-termini stabbiliti fir-Regolament li jistabbilixxi l-Faċilità għall-Irkupru u r-Reżiljenza. Filwaqt li l-imsieħba soċjali ġeneralment għandhom aktar opportunitajiet biex jipparteċipaw, jew permezz tad-djalogu soċjali jew permezz ta’ proċessi speċifiċi għall-Pjani Nazzjonali għall-Irkupru u r-Reżiljenza, organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili oħra għandhom għażliet aktar limitati.

5.2. Ir-riżultati tal-istħarriġ li fuqu hija bbażata din ir-riżoluzzjoni huma konsistenti ma’ dawk ta’ studji oħra ( 4 ) mwettqa minn organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili pan-Ewropej dwar il-parteċipazzjoni tal-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili tal-Istati Membri fil-Pjani Nazzjonali għall-Irkupru u r-Reżiljenza. Skont dawn l-istudji, ftit li xejn kien hemm parteċipazzjoni ġenwina tal-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili fil-maġġoranza tal-pajjiżi. Id-data li ġbarna f’Jannar għall-istudju tagħna turi biss titjib żgħir f’dan ir-rigward. Livell simili ta’ nuqqas ta’ sodisfazzjon joħroġ mill-konsultazzjoni tal-Kumitat tar-Reġjuni ( 5 ) dwar l-involviment ta’ istituzzjonijiet politiċi reġjonali u lokali fil-Pjani Nazzjonali għall-Irkupru u r-Reżiljenza.

5.3. Il-Kumitat iqis li l-parteċipazzjoni ġenwina sseħħ meta, fi proċessi ta’ konsultazzjoni formali bbażati fuq regoli legali u proċeduri pubbliċi u trasparenti, l-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili jiġu infurmati kif dovut permezz ta’ dokumentazzjoni bil-miktub, ikollhom biżżejjed żmien biex janalizzaw il-proposti tal-gvern u jfasslu l-proposti tagħhom, li jew jitqiesu jew jiġu rifjutati b’mod ġustifikabbli, u li fi kwalunkwe każ ikunu ppreżentati f’minuti jew f’dokumenti pubbliċi. Meta japplikaw kundizzjonijiet ta’ qafas ġodda, din il-konsultazzjoni għandha tiġi ripetuta. Il-parteċipazzjoni tas-soċjetà ċivili bl-ebda mod ma hi intenzjonata li tissostitwixxi jew tqajjem dubji dwar is-supremazija tal-istituzzjonijiet demokratiċi parlamentari, iżda biss li tikkomplementahom billi tikkollabora magħhom.

5.4. Il-KESE jappella lill-gvernijiet tal-Istati Membri li ma stabbilixxewx proċeduri adegwati għall-konsultazzjoni mal-imsieħba soċjali u l-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili biex dawn il-proċeduri jiġu implimentati b’mod urġenti u biex jikkonformaw mar-Regolament li jistabbilixxi Faċilità għall-Irkupru u r-Reżiljenza. Il-Kumitat jappella lill-istituzzjonijiet Ewropej, b’mod partikolari lill-Kummissjoni, biex jużaw is-setgħat tagħhom biex jirrikjedu li gvernijiet nazzjonali li m’għamlux dan jissodisfaw l-obbligi tagħhom f’dan ir-rigward, Dan għadu possibbli sal-iskadenzi stabbiliti għall-adozzjoni tal-Pjani Nazzjonali għall-Irkupru u r-Reżiljenza. Il-KESE jaqbel mal-atturi politiċi u soċjali l-oħra li r-riżorsi għall-finanzjament tal-investiment għall-irkupru u t-trasformazzjoni tal-ekonomiji u s-soċjetajiet Ewropej għandhom jaslu għand l-Istati Membri u s-soċjetajiet tagħhom mill-aktar fis possibbli.

5.5. L-esperjenza tal-parteċipazzjoni tas-soċjetà ċivili fil-fażi ta’ abbozzar tal-Pjani Nazzjonali għall-Irkupru u r-Reżiljenza u l-valutazzjoni tal-lakuni u n-nuqqasijiet f’dan ir-rigward għandhom jintużaw sabiex jiġi żgurat li, fil-futur, matul il-fażijiet ta’ implimentazzjoni tal-Pjani Nazzjonali għall-Irkupru u r-Reżiljenza u bl-għan li jitfasslu l-Pjani Nazzjonali għall-Irkupru u r-Reżiljenza 2022, dawn il-lakuni u nuqqasijiet jiġu kkoreġuti. L-involviment qawwi tal-imsieħba soċjali u l-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili b’mod aktar ġenerali huwa garanzija għal bidliet xprunati minn isfel għal fuq li se jkunu sostenibbli u effettivi. L-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili għandhom jitqiesu wkoll fl-implimentazzjoni tal-pjani peress li ħafna servizzi soċjali huma pprovduti mill-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili.

5.6. Fost ir-riskji li jirriżultaw mill-ħtieġa li l-atturi pubbliċi u soċjali jinvestu riżorsi finanzjarji konsiderevoli fi żmien qasir huma l-inabbiltà li jassorbu u jeżegwixxu l-fondi fiż-żmien ippjanat u l-użu ineffiċjenti ta’ dawn ir-riżorsi. Riskju saħansitra aktar serju huwa dak tal-korruzzjoni. Filwaqt li l-Kumitat isejjaħ lill-gvernijiet nazzjonali biex jimplimentaw il-miżuri meħtieġa biex itejbu l-kapaċità maniġerjali u jippromovu t-trasparenza u l-kontroll amministrattiv u parlamentari biex jindirizzaw dawn ir-riskji, jenfasizza li l-involviment ta’ organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili rappreżentattivi fil-monitoraġġ tal-implimentazzjoni tal-Pjani Nazzjonali għall-Irkupru u r-Reżiljenza huwa għodda b’saħħitha fil-ġlieda kontra l-korruzzjoni u l-ineffiċjenza.

5.7. Il-KESE huwa mħasseb li fiż-żmien tal-abbozzar tar-rapporti nazzjonali li fuqhom hija bbażata din ir-riżoluzzjoni, fil-biċċa l-kbira tal-Istati Membri ma hemmx biżżejjed ċarezza dwar is-sistemi ta’ governanza tal-Pjani Nazzjonali għall-Irkupru u r-Reżiljenza u dwar it-tqassim tar-responsabbiltajiet bejn il-livelli ċentrali, reġjonali u lokali għall-implimentazzjoni tagħhom. Lanqas ma hemm ċarezza biżżejjed dwar il-mekkaniżmi adatti għall-involviment tal-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili u l-imsieħba soċjali fil-fażijiet tal-implimentazzjoni, il-monitoraġġ u l-aġġustament tal-Pjani Nazzjonali għall-Irkupru u r-Reżiljenza.

5.8. Din ir-riżoluzzjoni tiffoka fuq l-involviment tal-imsieħba soċjali u l-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili fil-Pjani Nazzjonali għall-Irkupru u r-Reżiljenza fi żmien meta l-proċess tat-tfassil tal-Pjani Nazzjonali għall-Irkupru u r-Reżiljenza għadu ma ntemmx, bl-għan li dawn il-proċessi jkunu jistgħu jittejbu kif ukoll sabiex l-imsieħba soċjali u l-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili jkunu involuti kif imiss fl-implimentazzjoni, il-monitoraġġ u l-aġġustament tal-Pjani Nazzjonali għall-Irkupru u r-Reżiljenza. Aħna konxji tal-kontenut tal-pjani kif espress fil-programmi qafas u fl-ewwel abbozzi tal-Pjani Nazzjonali għall-Irkupru u r-Reżiljenza ta’ ċerti Stati Membri. Madankollu, mit-tweġibiet għall-mistoqsija 5 tal-kwestjonarju, wieħed jista’ jikkonkludi li fost dawk li qed jgħidu tagħhom f’dan l-istadju tal-proċess, fil-biċċa l-kbira tal-pajjiżi – għaxra minn sittax – hemm allinjament wiesa’ jew parzjali bejn l-għanijiet tal-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili u dak li jissemma fil-programmi qafas u l-abbozzi ta’ Pjani Nazzjonali għall-Irkupru u r-Reżiljenza, f’konformità mal-għanijiet u l-linji gwida stabbiliti mill-Kummissjoni u l-Parlament Ewropew għal NextGenerationEU u l-Faċilità għall-Irkupru u r-Reżiljenza tagħha. Fis-sitt pajjiżi l-oħra, l-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili huma kritiċi, u f’għaxra minnhom ma jwieġbux, l-aktar minħabba li jqisuh prematur.

5.9. Madankollu, il-Kumitat jixtieq itenni xi tħassib u talbiet espressi mill-imsieħba soċjali u l-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili dwar il-kontenut tal-Pjani Nazzjonali għall-Irkupru u r-Reżiljenza: — L-investimenti konsistenti mal-għanijiet tal-Patt Ekoloġiku u t-trasformazzjoni diġitali – u t-tranżizzjonijiet ġusti assoċjati – u dawk relatati ma’ vulnerabbiltajiet soċjali nazzjonali, l-impjieg, is-saħħa u l-protezzjoni soċjali, flimkien mal-implimentazzjoni tar-riformi strutturali meħtieġa indikati fir-rakkomandazzjonijiet speċifiċi għall-pajjiżi tal-2019 u l-2020, għandhom iwasslu għal bidla lejn mudell ekonomiku li jkun ambjentalment u soċjalment sostenibbli u li jsaħħaħ il-produttività. — Il-Pjani Nazzjonali għall-Irkupru u r-Reżiljenza għandhom jispeċifikaw b’mod espliċitu r-relazzjoni bejn il-proġetti ta’ investiment u l-aġenda ta’ riforma ta’ kull pajjiż, u jistabbilixxu indikaturi, skedi ta’ żmien u metodoloġija ta’ monitoraġġ adatti. — L-istrument NextGenerationEU joffri appoġġ finanzjarju mingħajr preċedent mill-UE lill-baġits nazzjonali. Meta tkun qed tivvaluta l-pjani nazzjonali, il-Kummissjoni għandha titlob li l-fondi Ewropej jintużaw ukoll biex jinħoloq valur miżjud Ewropew ġenwin billi jiġu appoġġjati l-investimenti u l-proġetti transfruntiera marbuta mal-infrastruttura. Hemm effetti sekondarji ekonomiċi u soċjali pożittivi ċari marbuta mal-investimenti transfruntiera, li jeħtieġ li jiġu promossi b’mod aktar qawwi. — L-investimenti skont il-Pjani Nazzjonali għall-Irkupru u r-Reżiljenza għandhom iservu ta’ ingranaġġ għal investimenti privati oħra fis-setturi identifikati bħala prijoritajiet f’dawn il-pjani. Il-programmi ta’ investiment iridu jqisu b’mod suffiċjenti l-proġetti eliġibbli li ġejjin mill-SMEs u l-intrapriżi tal-ekonomija soċjali. — Kif esprima r-Rapporteur Speċjali tan-NU dwar il-faqar estrem u d-drittijiet tal-bniedem, Olivier De Schutter, fid-diskors tiegħu waqt is-sessjoni plenarja tal-Kumitat tat-28 ta’ Jannar 2021, hemm ir-riskju li l-kwistjonijiet soċjali, inklużi l-istrumenti għall-ġlieda kontra l-faqar u l-inugwaljanza, ma jingħatawx il-piż meħtieġ fil-Pjani Nazzjonali għall-Irkupru u r-Reżiljenza. Huwa importanti li jiġi enfasizzat kemm hu għoli r-riskju li d-distakk diġitali ma jitnaqqasx, meta wieħed iqis li d-diġitalizzazzjoni tal-ekonomija u s-soċjetà hija waħda mill-punti fokali ta’ NextGenerationEU. — Investimenti fl-edukazzjoni ta’ kwalità għolja, fit-tagħlim tul il-ħajja u fir-R&Ż huma essenzjali biex jixprunaw u jikkumplementaw il-bidliet ekonomiċi u soċjali promossi minn NextGenerationEU, kif ukoll investimenti li jsaħħu s-sistemi tas-saħħa u l-politiki tas-saħħa pubblika tas-soċjetajiet li ntlaqtu ħażin mill-pandemija tal-COVID-19.

5.10. Il-KESE jsejjaħ lill-gvernijiet nazzjonali u lill-istituzzjonijiet tal-UE biex iqisu dan it-tħassib tas-soċjetà ċivili Ewropea fir-rigward tal-kontenut tal-Pjani Nazzjonali għall-Irkupru u r-Reżiljenza meta jadottawhom.

Brussell, il-25 ta’ Frar 2021. Christa SCHWENG Il-President tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew

(1) SWD(2020) 205 final [mhux disponibbli bil-Malti].

(2) ĠUL L 57, 18.2.2021, p. 17.

(3) Ir-rapporti mid-diversi Stati Membri huma analizzati fl-appendiċi għal din ir-riżoluzzjoni. Dan il-materjal kollu huwa disponibbli fis-sit tal-Kumitat.

(4) Civil Society Europe and the European Center for Not-for-Profit Law: Participation of civil society organisations in the preparation of the EU National Recovery and Resilience Plans [Il-parteċipazzjoni tal-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili fit-tħejjija tal-Pjani Nazzjonali tal-UE għall-Irkupru u r-Reżiljenza]; Diċembru 2020.

(5) CoR-CEMR: L-involviment tal-muniċipalitajiet, il-bliet u r-reġjuni fit-tħejjija tal-Pjani nazzjonali għall-Irkupru u r-Reżiljenza; 20 ta’ Jannar 2021.