ANNESS għal Proposta għal Deċiżjoni tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar il-konklużjoni ta’ Protokoll Supplimentari Nagoya-Kuala Lumpur dwar ir-responsabbilità u l-kumpens tal-Protokoll ta’ Kartaġena dwar il-Bijosikurezza Test tal-Ftehim IL-PROTOKOLL SUPPLIMENTARI TA' NAGOYA-KUALA LUMPUR DWAR IR-RESPONSABBILITÀ U L-KUMPENS TAL-PROTOKOLL TA’ KARTAĠENA DWAR IL-BIJOSIKUREZZA /* COM/2012/0236 final - NLE 2012/0120 */





MEMORANDUM TA’ SPJEGAZZJONI Il-Konvenzjoni dwar id-Diversità Bijoloġika (CBD), li daħlet fis-seħħ fid-29 ta’ Diċembru 1993, illum hija l-istrument internazzjonali ewlieni biex jiġu indirizzat l-kwistjonijiet dwar il-bijodiversità. It-tliet għanijiet li ġew segwiti mill-Konvenzjoni huma l-konservazzjoni tad-diversità bijoloġika, l-użu sostenibbli tal-komponenti tagħha u t-tqassim ġust u ekwu tal-benefiċċji li joħorġu mill-użu tar-riżorsi ġenetiċi. Waħda mill-kwistjonijiet indirizzati mill-Konvenzjoni hija l-bijosikurezza, li tikkonċerna l-ħtieġa li tiġi protetta s-saħħa tal-bniedem u l-ambjent mill-effetti negattivi potenzjali tal-prodotti tal-bijoteknoloġija moderna. Skont l-Artikolu 19, il-paragrafu 3 tas-CBD, matul it-tieni laqgħa tagħha f’Novembru 1995, il-Konferenza tal-Partijiet għall-Konvenzjoni dwar id-Diversità Bijoloġika (COP), stabilixxiet Grupp ta' Ħidma Ad Hoc Miftuħ dwar il-Bijosikurezza biex jiżviluppa abbozz ta’ protokoll dwar il-bijosikurezza, li jkun jiffoka b’mod speċifiku fuq il-moviment transfruntier ta’ kwalunkwe organiżmu ħaj modifikat. Bejn Lulju 1996 u Frar 1999, il-Grupp ta’ Ħidma ltaqa’ sitt darbiet. Il-Protokoll ta' Kartaġena dwar il-Bijosikurezza għall-Konvenzjoni dwar id-Diversità Bijoloġika ġie adottat fid-29 ta’ Jannar 2000 bħala ftehim supplimentari għas-CBD u daħal fis-seħħ fil-11 ta' Settembru 2003. Imsejjes fuq il-prinċipju prekawzjonarju, dan it-Trattat internazzjonali jipprovdi qafas għat-trasferiment, il-maniġġ u l-użu sikur ta' organiżmi ħajjin modifikati (LMOs) ġġenerati mill-bijoteknoloġija moderna li jistgħu jkollhom effetti ħżiena fuq il-konservazzjoni u l-użu sostenibbli tad-diversità bijoloġika, jew inkella jkunu ta' riskju għas-saħħa tal-bniedem. Il-Konferenza tal-Partijiet li sservi bħala l-Laqgħa tal-Partijiet (COP/MOP) ingħatat mandat mill-Artikolu 27 tal-Protokoll ta’ Kartaġena sabiex fl-ewwel laqgħa tagħha tibda proċess formali għall-elaborazzjoni xierqa ta’ regoli u proċeduri internazzjonali fil-qasam tar-responsabbiltà u r-rimedju għall-ħsara kkawżata mill-movimenti tranfruntieri ta' organiżmi ħajjin modifikati (LMOs) bil-għan li dan il-proċess jitlesta fi żmien 4 snin (jiġifieri sal-2008). Matul il-laqgħa tal-partijiet COP/MOP1, li saret f’Kuala Lumpur bejn it-23 u s-27 ta’ Frar 2004, inħatar Grupp ta’ Ad Hoc Ħidma ta' Esperti Tekniċi u Legali dwar ir-Responsabbiltà u r-Rimedju fil-kuntest tal-Protokoll ta’ Kartaġena dwar il-Bijosikurezza sabiex janalizza l-kwistjonijiet, jifforma opinjonijiet u jipproponi regoli u proċeduri internazzjonali dwar is-suġġett. F’Mejju 2008, is-COP/MOP4 li saret f’Bonn, wettqet progress politiku fin-negozjati, għalkemm ma ffinalizzatx l-abbozz tar-riżultati miftiehma.Għaldaqstant, il-Partijiet qablu li jaħdmu fuq il-finalizzazzjoni tal-istrument legalment vinkolanti waqt is-COP/MOP5 li saret f’Ottubru 2010 f’Nagoya, il-Ġappun, kif ukoll li jiżviluppaw linji gwida dwar ir-responsabbiltà ċivili. Dan l-istrument legalment vinkolanti, li kien ispirat l-aktar mid-Direttiva tal-UE dwar ir-Responsabbiltà Ambjentali (Environmental Liability Directive - ELD)fn[1] għandu jippermetti li l-awtoritajiet nazzjonali jaġixxu f’isem il-ġid kollettiv u jitolbu li l-operaturi jieħdu miżuri ta’ rimedju f’każ ta’ ħsara lill-bijodiversità mil-LMOs, xi ħaġa ġdida b’mod partikolari f’ħafna pajjiżi li qed jiżviluppaw. In-negozjati finali dwar l-istrument legalment vinkolanti u dwar il-linji gwida dwar ir-responsabbiltà ċivili seħħew fi grupp imsejjaħ "Ħbieb tal-Kopresidenti" (FoC - Friends of the Co-Chairs) li ġabar fih 26 mill-157 Parti għall-Protokoll ta' Kartaġena kif ukoll konsulenti minn Partijiet oħrajn. L-UE kellha żewġ postijiet mal-mejda tan-negozjati. Il-Kummissjoni kellha r-rwol tan-negozjatur tal-UE għall-istrument legalment vinkolanti abbażi ta' awtorizzazzjoni formali adottata mill-Kunsill f'Ġunju 2007 u estiża fiż-żmien wara s-COP/MOP4. Id-direttivi għan-negożjar ġew irfinuti diversi drabi u taw struzzjonijiet lill-Kummissjoni sabiex tiżgura li r-riżultati tan-negozjati jkunu konsistenti mal-leġiżlazzjoni rilevanti tal-Unjoni u mal-prinċipji bażiċi tal-liġi tal-Istati Membri dwar ir-responsabbiltà u r-rimedju u li l-leġiżlazzjoni tista’ tiġi implimentati fl-UE mingħajr l-introduzzjoni jew emenda sostanzjali tar-regoli dwar ir-responsabbiltà ċivili. Fil-15 ta’ Ottubru 2010, b’riżultat tan-negozjati finali f’Nagoya, il-laqgħa plenarja tal-COP/MOP5 adottat b'suċċess ftehim internazzjonali magħruf bħala ‘il-Protokoll Supplimentari ta' Nagoya-Kuala Lumpur dwar ir-Responsabbiltà u r-Rimedju għall-Protokoll ta’ Kartaġena dwar il-Bijosikurezza’[2]. Id-deċiżjoni tas-COP/MOP5 li tadotta l-Protokoll Supplimentari ta' Nagoya-Kuala Lumpur titlob lill-Partijiet tas-CBD jiffirmaw il-Protokoll kemm jista' jkun malajr u jiddepożitaw l-istrumenti ta' ratifika, l-aċċettazzjoni jew l-approvazzjoni jew l-istrumenti ta' adeżjoni, kif xieraq, mill-aktar fis possibbli. Fl-20 ta' Diċembru 2010, il-Kunsill laqa’ b'sodisfazzjoni l-adozzjoni tal-Protokoll ta' Nagoya-Kuala Lumpur[3] u fil-11 ta’ Mejju 2011, l-Unjoni Ewropea ffirmat il-Protokoll Supplimentari. Fl-Unjoni Ewropea, id-dispożizzjonijiet tal-Protokoll ta’ Kartaġena dwar il-Bijosikurezza huma koperti bil-leġiżlazzjoni Ewropea dwar il-Bijosikurezza li bħala l-pedament ċentrali qed tħaddan il-prinċipju prekawzjonarju. Id-dispożizzjonijiet tar-responsabbiltà tal-Protokoll Supplimentari ta’ Nagoya-Kuala Lumpur huma koperti mid-Direttiva 2004/35/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal-21 ta’ April 2004, dwar ir-responsabbiltà ambjentali f'dak li għandu x'jaqsam mal-prevenzjoni u r-rimedju għal danni ambjentali, li tistabbilixxi qafas ibbażat fuq il-prinċipju "li min iniġġes iħallas", li skontu min iniġġes iħallas meta jfeġġu danni ambjentali. Wara li d-Direttiva daħlet fis-seħħ fit-30 ta’ April 2004, l-Istati Membri tal-UE, ingħataw tliet snin sabiex jittrasponu d-Direttiva f’liġi domestika. Sa Lulju 2010, l-aħħar Stat Membru ffinalizza t-traspożizzjoni tiegħu. L-ELD kien diġà emendat darbtejn permezz tad-Direttiva 2006/21/KE dwar l-immaniġġar ta’ skart mill-industriji ta’ estrazzjoni and permezz tad-Diretiva 2009/31/KE dwar il-ħżin ġeoloġiku tad-dijossidu tal-karbonju u li temenda diversi direttivi. Skont l-Artikolu 34 tal-Konvenzjoni dwar id-Diversità Bijoloġika, kwalunkwe protokoll għal din il-Konvenzjoni huwa miftuħa għar-ratifika, l-aċċettazzjoni jew l-approvazzjoni mill-Istati Membri u mill-organizzazzjonijiet ta’ integrazzjoni ekonomika reġjonali. Skont l-Artikolu 34, il-paragrafu 3 tal-Konvenzjoni, l-organizzazzjonijiet reġjonali ta' integrazzjoni ekonomika għandhom jiddikjaraw il-limitu tal-kompetenza tagħhom rigward il-materji rregolati minn dan il-Protokoll. Biex jitwettaq dan l-obbligu, il-Kummissjoni ppreparat id-Dikjarazzjoni annessa għal propsta preżenti. Skont l-opinjoni konsultattiva tal-Qorti tal-Ġustizzja[4], id-Deċiżjoni dwar il-konklużjoni għandha għandha tkun ibbażata skont l-Artikolu 192 (1) tat-TFUE, flimkien mal-Artikolu 218(6)(a) tat-TFUE (. Minħabba dak li ssemma' hawn fuq, il-Kummissjoni tipproponi li l-Kunsill jawtorizza lill-President sabiex jaħtar il-persuna/i li jkollu/jkollhom is-setgħa li jiddepożita(w) l-istrument tal-Prokoll Supplimentari ta' Nagoya-Kuala Lumpur f’isem l-Unjoni u sabiex jingħataw is-setgħa neċessarja għal dan. 2012/0120 (NLE) Proposta għal DEĊIŻJONI TAL-KUNSILL dwar il-konklużjoni tal-Protokoll Supplimentari ta' Nagoya-Kuala Lumpur dwar ir-Responsabbiltà u r-Rimedju għall-Protokoll ta’ Kartaġena dwar il-Bijosikurezza (Test b'rilevanza għaż-ŻEE) IL-KUNSILL TAL-UNJONI EWROPEA, Wara li kkunsidraw it-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea, u b’mod partikolari l-Artikolu 192, flimkien mal-Artikolu 218(6)(a) tiegħu, Wara li kkunsidraw il-proposta mill-Kummissjoni Ewropea[5], Wara li kkunsidraw l-approvazzjoni tal-Parlament Ewropew[6], Billi: (1)(1) L-Artikolu 27 tal-Protokoll ta’ Kartaġena dwar il-Bijosikurezza rabat lill-Partijiet sabiex, fl-ewwel laqgħa tal-Partijiet għall-Konferenza li sservi bħala l-Laqgħa tal-Partijiet għall-Protokoll (COP/MOP), jibdew proċess fir-rigward tal-elaborazzjoni ta’ regoli u proċeduri internazzjonli fil-qasam tar-responsabbiltà u r-rimedju għall-ħsara kkawżata mill-movimenti transfruntieri ta’ organiżmi ħajjin modifikati. (2)(2) F’Ġunju 2007, il-Kunsill adotta Deċiżjoni li tawtorizza lill-Kummissjoni sabiex tipparteċipa, f’isem l-Unjoni, fin-negozjati dwar ir-responsabblità u r-rimedju fir-rigward ta’ kwistjonijiet li huma fil-kompetenza tal-Unjoni, skont ċerti direttivi tan-negozjar. L-awtorizzazzjoni ġiet estiża f’Ottubru 2008 biex tkopri l-istadji finali tan-negozjati. (3)(3) Fil-11 ta' Ottubru 2010, matul il-ħames Konferenza tal-Partijiet li sservi bħala l-Laqgħa tal-Partijiet għall-Protokoll f'Nagoya, il-Ġappun, l-UE appoġġjat unanimament il-kompromess finali li ntlaħaq dwar il-Protokoll Supplimentari ta' Nagoya-Kuala Lumpur dwar ir-Responsabbiltà u r-Rimedju, wara li tqies li dan kien fil-limiti tal-pożizzjonijiet maqbula tal-UE u d-direttivi tan-negozjar indirizzati lill-Kummissjoni. (4)(4) Fil-15 ta’ Ottubru 2010, l-aħħar laqgħa plenarja tal-COP/MOP5 adottat b'suċċess il-Protokoll Supplimentari ta' Nagoya-Kuala Lumpur dwar ir-Responsabbiltà u r-Rimedju għall-Protokoll ta’ Kartaġena dwar il-Bijosikurezza. (5)(5) Fl-20 ta' Diċembru 2010, il-Kunsill laqa’ b'sodisfazzjoni l-adozzjoni tal-Protokoll Supplimentari ta' Nagoya-Kuala Lumpur. (6)(6) Bi qbil mad-Deċiżjoni tal-Kunsill tas-6 ta' Mejju 2011[7], il-Protokoll Supplimentari ta' Nagoya-Kuala Lumpur dwar ir-Responsabbiltà u r-Rimedju għall-Protokoll ta’ Kartaġena dwar il-Bijosikurezza ġie iffirmat mill-Unjoni fil-11 ta' Mejju 2011, suġġett għall-konklużjoni tiegħu f'data aktar tard. (7)(7) Skont l-Artikolu 34 tal-Konvenzjoni dwar id-Diversità Bioloġika, kwalunkwe Protokoll għal dik il-Konvenzjoni hu soġġett għar-ratifika, l-aċċettazzjoni jew l-approvazzjoni mill-Istati u mill-organizzazzjonijiet reġjonali tal-integrazzjoni ekonomika. (8)(8) il-Protokoll Supplimentari ta' Nagoya-Kuala Lumpur dwar ir-Responsabbiltà u r-Rimedju għall-Protokoll ta’ Kartaġena dwar il-Bijosikurezza jikkontribwixxi għall-ksib tal-għanijiet tal-politika ambjentali tal-Unjoni. Għalhekk huwa xieraq li dan il-Protokoll jiġi konkluż f’isem il-Komunità malajr kemm jista’ jkun. (9)(9) Il-Ftehim għandu jiġi approvat f’isem l-Unjoni Ewropea. ADOTTA DIN ID-DEĊIŻJONI: Artikolu 1 Il-Protokoll Supplimentari ta' Nagoya-Kuala Lumpur dwar ir-Responsabbiltà u r-Rimedju għall-Protokoll ta’ Kartaġena dwar il-Bijosikurezza huwa b'hekk approvat f'isem l-Unjoni. It-test tal-Ftehim huwa mehmuż ma’ din id-Deċiżjoni. Artikolu 2 Il-President tal-Kunsill għandu jaħtar lill-persuna li jkollha s-setgħa li tipproċedi, f'isem l-Unjoni Ewropea, għad-depożitu tal-istrument ta' approvazzjoni stabbilit fl-Artikolu 18 tal-Ftehim, sabiex jesprimi l-kunsens tal-Unjoni Ewropea li tkun marbuta bil-Ftehim. Id-depożitu tal-istrument ta' approvazzjoni għandu jseħħ fl-istess waqt ma' dawk tal-Istati Membri. Fl-istess ħin, il-persuna maħtura għandha tiddepożita d-dikjarazzjoni stipulata fl-Anness għal din id-Deċiżjoni, skont l-Artikolu 34(3) tal-Konvenzjoni dwar id-Diversità Bijoloġika. Artikolu 3 Din id-Deċiżjoni għandha tiġi ppubblikata f'Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea. Magħmul fi Brussell, Għall-Kunsill Il-President ANNESS DIKJARAZZJONI MILL-UNJONI EWROPEA SKONT L-ARTIKOLU 34 (IL-PARAGRAFU 3) TAL-KONVENZJONI DWAR ID-DIVERSITÀ BIOLOĠIKA. L-Unjoni Ewropea tiddikjara li, bi qbil mat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea, u partikolarment l-Artikolu 191 tiegħu, hija kompetenti li tidħol fi qbil internazzjonali, u li timplimenta l-obbligi li joħorġu minnhom, li jikkontribwixxu biex jintlaħqu l-għanijiet li ġejjin: – il-preservazzjoni, il-protezzjoni u t-titjib tal-kwalità tal-ambjent; – il-protezzjoni tas-saħħa tal-bniedem; – l-użu prudenti u razzjonali tar-riżorsi naturali; – il-promozzjoni ta' miżuri fuq livell internazzjonali biex jiġu ttrattati problemi ambjentali fuq livell reġjonali jew globali, inkluż it-tibdil fil-klima. Barra minn hekk, l-Unjoni Ewropea tadotta miżuri f'livell tal-Unjoni Ewropea fil-qasam tal-kooperazzjoni ġuridika fi kwistjonijiet ċivili għall-funzjonament kif suppost tas-swieq intern tagħha. L-Unjoni Ewropea tiddikjara li diġà adottat l-istrumenti legali vinkolanti fuq l-Istati Membri tagħha li jkopru l-kwistjonijiet kollha regolati minn dan il-Protokoll. [1] Direttiva 2004/35/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal-21 ta' April 2004 dwar ir-responsabbiltà ambjentali f'dak li għandu x'jaqsam mal-prevenzjoni u r-rimedju għal danni ambjentali [2] http://bch.cbd.int/protocol/NKL_text.shtml [3] Ara l-Konklużjonijiet tal-Kunsill "Il-Konvenzjoni dwar id-Diversità Bijoloġika: ir-riżultat u s-segwitu għall-Konferenza ta' Nagoya (mill-11 sad-29 ta' Ottubru 2010)" tal-20 ta’ Diċembru 2010, il-paragrafu 2. [4] L-opinjoni tal-Qorti Ewropea tal-Ġustizzja 2/2000, is-6 ta’ Diċembru 2001. [5] … [6] … [7] Id-Deċiżjoni għada mhux ippubblikata. ANNESS għal Proposta għal Deċiżjoni tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar il-konklużjoni ta’ Protokoll Supplimentari Nagoya-Kuala Lumpur dwar ir-responsabbilità u l-kumpens tal-Protokoll ta’ Kartaġena dwar il-Bijosikurezza Test tal-Ftehim IL-PROTOKOLL SUPPLIMENTARI TA' NAGOYA-KUALA LUMPUR DWAR IR-RESPONSABBILITÀ U L-KUMPENS TAL-PROTOKOLL TA’ KARTAĠENA DWAR IL-BIJOSIKUREZZA Il-Partijiet għal dan il-Protokoll Supplimentari, Li huma Partijiet għall-Protokoll ta' Kartaġena dwar il-Bijosikurezza għall-Konvenzjoni dwar id-Diversità Bijoloġika, minn hawn 'il quddiem imsemmi bħala 'il-Protokoll', Filwaqt li jqisu l-Prinċipju 13 tad-Dikjarazzjoni ta' Rio dwar l-Ambjent u l-Iżvilupp, Filwaqt li jirriaffermaw l-approċċ prekawzjonarju li jinsab fil-Prinċipju 15 tad-Dikjarazzjoni ta' Rio dwar l-Ambjent u l-Iżvilupp, Filwaqt li jirrikonoxxu l-ħtieġa li jiġu pprovduti miżuri ta' rispons xieraq meta jkun hemm ħsara jew li x'aktarx jista' jkun hemm ħsara, konsistenti mal-Protokoll, Filwaqt li jiftakru fl-Artikolu 27 tal-Protokoll, Ftehmu kif ġej: Artikolu 1 Għan L-għan ta' dan il-Protokoll Supplimentari huwa li jikkontribwixxi għall-konservazzjoni u l-użu sostenibbli tad-diversità bijoloġika, billi jqis ir-riskji għas-saħħa tal-bniedem, billi jipprovdi regoli u proċeduri internazzjonali fil-qasam tar-responsabbiltà u r-rimedju relatat mal-organiżmi ħajjin modifikati. Artikolu 2 Użu ta’ termini 1. It-temini użati fl-Artikolu 2 tal-Konvenzjoni dwar id-Diversità Bijoloġika, minn hawn 'il quddiem imsejħa “il-Konvenzjoni”, u l-Artikolu 3 tal-Protokoll għandhom japplikaw għal dan il-Protokoll Supplimentari. 2. Barra minn hekk, għal finijiet ta' dan il-Protokoll Supplimentari: (a) “Konferenza tal-Partijiet li sservi bħala l-laqgħa tal-Partijiet għall-Protokoll” tfisser il-Konferenza tal-Partijiet għall-Konvenzjoni li sservi bħala l-laqgħa tal-Partijiet għall-Protokoll; (b) “Ħsara” tfisser effett negattiv fuq il-konservazzjoni u l-użu sostenibbli tad-diversità bijoloġika, billi jitqiesu r-riskji fuq is-saħħa tal-bniedem, li: (i) Tista' titkejjel jew inkella tiġi osservata billi fejn disponnibbli, jitqiesu l-linji bażi stabbiliti xjentifikament u rikonoxxuti minn awtorità kompetenti li tqis kwalunkwe varjazzjoni magħmula mill-bniedem u l-varjazzjoni naturali; kif ukoll (ii) Tkun sinifikanti kif stipulat fil-paragrafu 3 ta' hawn taħt. (c) “Operatur” tfisser kwalunkwe persuna f'kontroll dirett jew indirett tal-organiżmu ħaj modifikat, li fejn ikun xieraq u kif jiġi determinat mil-liġi domestika, inter alia tista' tinkludi d-detentur tal-permess, il-persuna li tkun poġġiet fis-suq l-organiżmu ħaj modifikat, l-iżviluppatur, il-produttur, in-notifikatur, l-esportatur, l-importatur, it-trasportatur jew il-fornitur; (d) “Miżuri ta' rispons” tfisser azzjonijiet raġonevoli: (i) Għall-prevenzjoni, il-minimizzar, il-konteniment, il-mitigazzjoni jew inkella l-evitar tal-ħsara, kif ikun xieraq; (ii) Għar-restawr tad-diversità bijoloġika permezz ta' azzjonijiet li għandhom jittieħdu f'din l-ordni ta' preferenza li ġejja: a. Ir-restawr tad-diversità bijoloġika għall-kundizzjonijiet li kienu jeżistu qabel ma tkun saret il-ħsara, jew l-eqreb ekwivalent ta' din. u meta l-awtorità kompetenti tiddetermina li dan mhuwiex possibbli; b. Ir-restawr billi, inter alia jiġi sostitwit it-telf tal-bijodiversità b'komponenti oħrajn tad-diversità bijoloġika għall-istess tip ta' użu jew għal tip ieħor jew f'post alternattiv, kif ikun xieraq. 3. Effett negattiv “signifikanti” għandu jiġi determinat abbażi ta' fatturi, bħal: (a) Il-bidla fuq perjodu ta' żmien fit-tul jew bidla permanenti, għandha tinftiehem bħala bidla li mhijiex ser tiġi rimedjata permezz ta' rkupru naturali fi żmien raġonevoli; (b) Il-limitu tal-bidliet kwalittattivi u kwantitattivi li jaffettwaw b'mod negattiv il-komponenti tad-diversità bijoloġika; (c) It-tnaqqis tal-abbiltà tal-komponenti tad-diversità bijoloġika biex jipprovdu oġġetti u servizzi; (d) Il-limitu ta' kwalunkwe effett negattiv fuq is-saħħa tal-bniedem fil-kuntest tal-Protokoll. Artikolu 3 Ambitu 1. Il-Protokoll Supplimentari japplika għal ħsara li tirriżulta minn organiżmi ħajjin modifikati li jsibu l-oriġini tagħhom f'moviment tranfruntieri. L-organiżmi ħajjin modifikati li għalihom qiegħda ssir referenza huma dawk: (a) Intenzjonati għall-użu dirett bħala ikel jew għalf, jew għall-ipproċessar; (b) Destinati għal użu limitat; (c) Intenzjonati għall-introduzzjoni intenzjonali fl-ambjent. 2. Fir-rigward tal-movimenti tranfruntieri intenzjonali, dan il-Protokoll Supplimentari japplika għal ħsara li tirriżulta minn kwalunkwe użu awtorizzat tal-organiżmi ħajjin modifikati msemmija fil-paragrafu 1 t'hawn fuq. 3. Dan il-Protokoll Supplimentari japplika wkoll għal ħsara li tirriżulta minn movimenti transfruntieri mhux intenzjonati kif insemmi fl-Artikolu 17 tal-Protokoll, kif ukoll għal ħsara li tirriżulta minn movimenti transfruntieri illegali kif imsemmi fl-Artikolu 25 tal-Protokoll. 4. Dan il-Protokoll Supplimentari japplika għal ħsara li tirriżulta minn movimenti tranfruntieri ta' organiżmi ħajjin modifikati li jkunu bdew wara li jkun daħal fis-seħħ dan il-Protokoll Supplimentari għall-Parti li fil-ġurisdizzjoni tagħha jkun sar il-moviment transfruntieri. 5. Dan il-Protokoll Supplimentari japplika għal ħsara li tkun iġġarbet fiż-żoni fil-limiti tal-ġuriżdizzjoni nazzjonali tal-Partijiet. 6. Il-Partijiet jistgħu jużaw il-kriterji stipulati fil-liġi domestika tagħhom biex jindirizzaw il-ħsara li tkun saret fil-limiti tal-ġuriżdizzjoni nazzjonali tagħhom. 7. Il-liġi domestika li timplimenta dan il-Protokoll Supplimentari għandha tapplika wkoll għal ħsara li tirriżulta minn movimenti tranfruntieri ta' organiżmi ħajjin modifikati minn dawk li mhumiex Parti. Artikolu 4 Kawżalità Għandha tiġi stabbilita rabta każwali bejn il-ħsara u l-organiżmu ħaj modifikat inkwistjoni skont il-liġi domestika. Artikolu 5 Miżuri ta' rispons 8. F'każ ta' ħsara, il-Partijiet għandhom jesiġu li l-operatur jew l-operaturi xierqa, soġġett għal kwalunkwe rekwiżit tal-awtorità kompetenti: (a) Jinforma immedjatament lill-awtorità kompetenti; (b) Tevalwa il-ħsara; kif ukoll (c) Jieħu l-miżuri xierqa ta' rispons. 9. L-awtorità kompetenti għandha: (a) Tidentifika l-operatur li jkun ikkawża l-ħsara; (b) Tevalwa il-ħsara; kif ukoll (c) Tiddetermina liema miżuri ta' rispons għandhom jittieħdu mill-operatur. 10. Meta informazzjoni rilevanti, inkluża informazzjoni xjentifika disponibbli jew informazzjoni disponibbli fil-mekkaniżmu 'Biosafety Clearing-House', tindika li x'aktarx ser isseħħ il-ħsara jekk ma jitteħdux miżuri xierqa ta' rispons fil-ħin, l-operatur għandu jiġi mitlub li jieħu miżuri xierqa ta' rispons sabiex tiġi evitata din il-ħsara. 11. L-awtorità kompetenti tista' timplimenta miżuri xierqa ta' rispons, b'mod partikolari, inkluż, meta l-operatur jonqos milli jagħmel dan. 12. L-awtorità kompetenti għandha d-dritt li tirkupra mingħand l-operatur l-infiq u l-ispejjeż għall-evalwazzjoni tal-ħsara u l-implimentazzjoni ta' kwalunkwe miżura xierqa ta' rispons bħal din. Fil-liġi domestika tagħhom, il-Partijiet jistgħu jipprovdu għal sitwazzjonijiet oħrajn li fihom l-operatur jista' ma jiġix mitlub iġorr l-infiq u l-ispejjeż. 13. Id-deċiżjonijiet tal-awtorità kompetenti li jirrikjedu li l-operatur jieħu miżuri ta' rispons għandhom ikun iġġustifikati. Dawn id-deċiżjonijiet għandhom jiġu notifikati lill-operatur. Il-liġi domestika għandha tipprovdi għal rimedji, inkluża l-opportunità għal reviżjoni amministrattiva jew ġuridika ta' tali deċiżjonijiet. Skont il-liġi domestika, l-awtorità kompetenti għandha tinforma wkoll lill-operatur bir-rimedji disponibbli. Rikors għal tali rimedji ma għandux iżomm lill-awtorità kompetenti milli tieħu miżuri ta' rispons f'ċirkostanzi xierqa, sakemm dan ma jkunux ipprovduti mill-liġi domestika. 14. Fl-implimentazzjoni ta' dan l-Artikolu u bil-għan li jkunu ddefiniti l-miżuri speċifiċi ta' rispons li għandhom jintalbu jew jittieħdu mill-awtorità kompetenti, fejn ikun xieraq, il-Partijiet għandhom jivvalutaw jekk il-miżuri ta' rispons humiex diġà indirizzati mil-liġi domestika tagħhom dwar ir-responsabbiltà ċivili. 15. Il-miżuri ta' rispons għandhom jiġu implimentati skont il-liġi domestika. Artikolu 6 Eżenzjonijiet 16. Fil-liġi domestika tagħhom, il-Partijiet jistgħu jipprovdu għall-eżenzjonijiet li ġejjin: (a) Diżastru naturali jew forza maġġuri; kif ukoll (b) Att ta' gwerra jew inkwiet ċivili. 17. Fil-liġi domestika tagħhom, il-Partijiet jistgħu jipprovdu għal kwalunkwe eżenzjoni oħra jew mitigazzjoni kif jidhrilhom li jkun xieraq. Artikolu 7 Limiti ta’ żmien Fil-liġi domestika tagħhom, il-Partijiet jistgħu jipprovdu għal: (a) Limiti ta' żmien relattivi jew assoluti inklużi għal azzjonijiet relatati ma' miżuri ta' rispons; kif ukoll (b) Il-bidu tal-perjodu li għalih ikun japplika limitu ta' żmien. Artikolu 8 Limiti finanzjarji Fil-liġi domestika tagħhom, il-Partijiet jistgħu jipprovdu għal limiti finanzjarji għall-irkupru tal-ispejjeż relatati mal-miżuri ta' rispons. Artikolu 9 Dritt ta' rikors Il-Protokoll Supplimentari ma għandux jillimita jew jirrestrinġi l-ebda dritt ta' rikors jew kumpens li operatur jista' jkollu kontra kwalunkwe persuna oħra. Artikolu 10 Sigurtà finanzjarja 18. Fil-liġi domestika tagħhom, il-Partijiet jistgħu jżommu d-dritt li jipprovdu għas-sigurtà finanzjarja. 19. Il-Partijiet għandhom jeżerċitaw id-dritt imsemmi fil-paragrafu 1 t'hawn fuq f'manjiera konsistenti mad-dritijijiet u l-obbligi tagħhom skont il-liġi internazzjonali, billi jqisu l-aħħar tliet paragrafi preambulari tal-Protokoll. 20. L-ewwel laqgħa tal-Konferenza tal-Partijiet li sservi bħala l-laqgħa tal-Partijiet għall-Protokoll wara li jidħol fis-seħħ il-Protokoll Supplimentari għandha titlob lis-Segretarjat biex twettaq studju komprensiv li għandu jindirizza, inter alia: (a) Il-modalitajiet tal-mekkaniżmi tas-sigurtà finanzjarja; (b) Valutazzjoni tal-impatti ambjentali, ekonomiċi u soċjali ta' dawn il-mekkaniżmi, b'mod partikolari fuq pajjiżi li qed jiżvuppaw; kif ukoll (c) Identifikazzjoni tal-entitajiet xierqa biex jipprovdu sigurtà finanzjarja. Artikolu 11 Responsabbiltà tal-Istati għal atti internazzjonalment ħżiena Dan il-Protokoll Supplimentari ma għandux jaffettwa d-drittijiet u l-obbligi tal-Istati skont ir-regoli tal-liġi internazzjonali ġenerali fir-rigward tar-responsabbiltà tal-Istati għal atti internazzjonalment ħżiena. Artikolu 12 Implimentazzjoni u relazzjoni għar-responsabbiltà ċivili 21. Fil-liġi domestika tagħhom, il-Partijiet għandhom jipprovdu għal regoli u proċeduri li jindirizzaw il-ħsara. Biex jimplimentaw dan l-obbligu, il-Partijiet għandhom jipprovdu għal miżuri ta' rispons skont dan il-Protokoll Supplimentari u fejn ikun xieraq, jistgħu: (a) Japplikaw il-liġi domestika eżistenti tagħhom, inkluż, fejn ikun applikabbli, ir-regoli u l-proċeduri ġenerali dwar ir-responsabbiltà ċivili; (b) Japplikaw jew jiżvilupaw regoli u proċeduri dwar ir-responsabbiltà ċivili għal dan il-għan; jew (c) Japplikaw jew jiżviluppaw kombinazzjoni tat-tnejn. 22. Bil-għan li jipprovdu regoli u proċeduri adegwati fil-liġi domestika tagħhom dwar ir-responsabbiltà ċivili għal ħsara materjali jew personali assoċjati mal-ħsara kif definit fl-Artikolu 2, il-paragrafu 2 (b), il-Partijiet għandhom: (a) Ikomplu japplikaw il-liġi ġenerali eżistenti tagħhom dwar ir-responsabbiltà ċivili; (b) Jiżviluppaw u japplikaw jew ikomplu japplikaw il-liġi dwar ir-responsabbiltà ċivili speċifikament għal dak l-iskop; jew (c) Jiżviluppaw u japplikaw jew ikomplu japplikaw kombinazzjoni tat-tnejn. 23. Meta jiżviluppaw liġi dwar ir-responsabbiltà ċivili kif imsemmi fis-subparagrafu (b) jew (c) tal-paragrafi 1 jew 2 ta' hawn fuq, meta jkun xieraq il-Partijiet għandhom jindirizzaw inter alia, l-elementi li ġejjin: (a) Il-ħsara; (b) L-istandard tar-responsibbiltà inkluza r-resonsabbiltà stretta jew dik ibbażata fuq il-ħtija; (c) L-indirizzar tar-responsabbiltà, meta jkun xieraq; (d) Id-dritt tal-preżentazzjoni ta’ pretensjonijiet. Artikolu 13 Stima u reviżjoni. Il-Konferenza tal-Partijiet li sservi bħala l-laqgħa tal-Partijiet għall-Protokoll għandha twettaq reviżjoni tal-effikaċja ta' dan il-Protokoll Supplimentari wara ħames snin minn meta dan jidħol fis-seħħ u kull ħames snin wara dan, sakemm l-informazzjoni li tirrkjedi din ir-reviżjoni tkun saret disponibbli mill-Partijiet. Ir-reviżjoni għandha titwettaq fil-kuntest tal-valutazzjoni u r-reviżjoni tal-Protokoll kif speċifikat fl-Artikolu 35 tal-Protokoll, sakemm ma jiġix deċiż mod ieħor mill-Partijiet għal dan il-Protokoll Supplimentari. L-ewwel reviżjoni għandha tinkludi reviżjoni tal-effikaċja tal-Artikoli 10 u 12. Artikolu 14 Konferenza tal-Partijiet li sservi bħala l-laqgħa tal-Partijiet tal-Protokoll 24. Soġġett għall-paragrafu 2 tal-Artikolu 32 tal-Konvenzjoni, il-Konferenza tal-Partijiet li sservi bħala l-laqgħa tal-Partijiet għall-Protokoll għandha sservi bħala l-laqgħa tal-Partijiet għal dan il-Protokoll Supplimentari. 25. Il-Konferenza tal-Partijiet li sservi bħala l-laqgħa tal-Partijiet għall-Protokoll għandha kontinwament tħares lejn l-implimentazzjoni ta' dan il-Protokoll Supplimentari u għandha tieħu, skont il-mandat tagħha, id-deċiżjonijiet neċessarji biex tippromovi l-implimentazzjoni effettiva tiegħu. Il-Konferenza għandha taqdi l-funzjonijiet mogħtija lilha minn dan il-Protokoll Supplimentari, u mutatis mutandis taqdi l-funzjonijiet mogħtija lilha mill-paragrafi 4 (a) u (f) tal-Artikolu 29 tal-Protokoll. Artikolu 15 Segretarjat Is-Segretarjat stabbilit bl-Artikolu 24 tal-Konvenzjoni għandu jservi bħala s-segretarjat għal dan il-Protokoll Supplimentari. Artikolu 16 Relazzjoni bejn il-Konvenzjoni u l-Protokoll 26. Dan il-Protokoll Supplimentari għandu jissupplimenta l-Protokoll u la għandu jimmodifika u lanqas jemenda l-Protokoll. 27. Dan il-Protokoll Supplimentari ma għandux jaffettwa d-drittijiet u l-obbligi tal-Partijiet għal dan il-Protokoll Supplimentari skont il-Konvenzjoni u l-Protokoll. 28. Ħlief jekk ikun ppprovdut f'dan il-Protokoll Supplimentari, id-dispożizzjonijiet tal-Konvenzjoni u l-Protokoll għandhom japplikaw mutatis mutandis, għal dan il- Protokoll Supplimentari. 29. Bla ħsara għall-paragrafu 3 ta' hawn fuq, dan il-Protokoll Supplimentari ma għandux jaffettwa d-drittijiet u l-obbligi ta' Parti skont il-liġi internazzjonali. Artikolu 17 Firma Dan il-Protokoll Supplimentari għandu jkun miftuħ għall-iffirmar mill-Partijiet għall-Protokoll fil-Kwartieri tan-Nazzjonijiet Uniti fi New York mis-7 ta' Marzu 2011 sas-6 ta' Marzu 2012. Artikolu 18 Dħul fis-seħħ 30. Dan il-Protokoll Supplimentari għandu jidħol fis-seħħ fid-dsatax-il jum wara d-data tad-depożitu tal-erbgħin strument ta' ratifikazzjoni, aċċettazzjoni jew adeżjoni mill-Istati jew l-organizzazzjonijiet ta' integrazzjoni ekonomika reġjonali li huma Partijiet għall-Protokoll. 31. Dan il-Protokoll għandu jidħol fis-seħħ għal Stat jew organizzazzjoni ta' integrazzjoni ekonomika reġjonali li tirratifika, taċċetta jew tapprova dan il-Protokoll jew taċċedi għalih wara li jkun iddepożitat l-erbgħin strument kif imsemmi fil-paragrafu 1 hawn fuq, fid-dsatax-il jum wara d-data li fiha dak l-Istat jew l-organizzazzjoni ta' integrazzjoni ekonomika reġjonali tiddepożita l-istrumenti tagħha tar-ratifikazzjoni, l-aċċettazzjoni, l-approvazzjoni jew l-adeżjoni, jew fid-data meta l-Protokoll jidħol fis-seħħ għal dak l-Istat jew l-organizzazzjoni ta' integrazzjoni ekonomika reġjonali, liema waħda minnhom tkun l-aktar tard. 32. Għall-finijiet tal-paragrafi 1 u 2 ta' hawn fuq, kull strument depożitat minn organizzazzjoni ta' integrazzjoni ekonomika reġjonali għandu jitqies bħala addizzjonali ma' dawk depożitati minn Stati Membri ta' din l-organizzazzjoni. Artikolu 19 Riżervi Ma jistgħux isiru riżervi għal dan il-Protokoll Supplimentari. Artikolu 20 Irtirar 33. Fi kwalunkwe żmien wara sentejn mid-data li fiha dan il-Protokoll Supplimentari jkun daħal fis-seħħ għal Parti, dik il-Parti tista’ tirtira minn dan il-Protokoll Supplimentari billi tagħti notifikazzjoni bil-miktub lid-Depożitarju. 34. Kull irtirar bħal dan għandu jsir wara li tgħaddi sena mid-data tal-irċevuta tiegħu mid-Depożitarju, jew xi data oħra aktar tard kif speċifikat fin-notifika tal-irtirar. 35. Kwalunkwe Parti li tirtira mill-Protokoll skont l-Artikolu 39 tal-Protokoll, għandha tiġi kkunsidrata li tkun irtirat minn dan il-Protokoll Supplimentari. Artikolu 21 Testi awtentiċi L-oriġinal ta' dan il-Protokoll Supplimentari, li tiegħu t-testi bl-Għarbi, biċ-Ċiniż, bl-Ingliż, bil-Franċiż, bir-Russu u bl-Ispanjol huma ugwalment awtentiċi, għandhom jiġu depożitati għand is-Segretarju Ġenerali tan-Nazzjonaijiet Uniti. B'XHUD TA' DAN l-hawn taħt iffirmati u bl-awtorità li jagħmlu hekk, iffirmaw dan il-Protokoll Supplimentari. Magħmul fi Nagoya f'dan il-ħmistax-il jum ta' Ottubru tas-sena elfejn u għaxra.