Rapport Speċjali Programmi ta’ qerda, 
kontroll u monitoraġġ 
għat-trażżin tal-mard 
tal-annimaliMT 2016  Nru  06
IL/uniF6BAQORTI
EWROPEA 
TAL/uniF6BAAWDITUR I
IL‑QORTI EWROPEA TAL‑AWDITURI  
12, rue Alcide De Gasperi  
1615 Luxembourg  
LUXEMBOURG
Tel. +352 4398 ‑1
Mistoqsijiet: eca.europa.eu/mt/Pages/ContactForm.aspx
Sit web: eca.europa.eu
Twitter: @EUAuditorsECA
Ħafna informazzjoni addizzjonali dwar l‑Unjoni Ewropea hija disponibbli fuq l‑Internet.  
Jista’ jsir aċċess għaliha permezz tas‑server Europa ( http://europa.eu ).
Il‑Lussemburgu: L‑Uffiċċju tal‑Pubblikazzjonijiet tal‑Unjoni Ewropea, 2016
Print ISBN 978 ‑92‑872‑4474 ‑1 ISSN 1831 ‑0907 doi:10.2865/960738 QJ‑AB‑16‑006 ‑MT‑C
PDF ISBN 978 ‑92‑872‑4443 ‑7 ISSN 1977 ‑5741 doi:10.2865/810501 QJ‑AB‑16‑006 ‑MT‑N
EPUB ISBN 978 ‑92‑872‑4477 ‑2 ISSN 1977 ‑5741 doi:10.2865/675587 QJ‑AB‑16‑006 ‑MT‑E
© L‑Unjoni Ewropea, 2016
Ir‑riproduzzjoni hija awtorizzata kemm‑il darba jissemma s‑sors oriġinali.
Programmi ta’ qerda, 
kontroll u monitoraġġ 
għat-trażżin tal-mard 
tal-annimali
(skont l-Artikolu 287(4), it-tieni subparagrafu, TFUE)Rapport SpeċjaliMT 2016  Nru 06
02
 Tim tal-awditjar
Ir-rapporti speċjali tal-QEA jagħtu r-riżultati tal-awditi tal-prestazzjoni u tal-konformità tagħha li jikkonċernaw oqsma 
baġitarji jew suġġetti ta’ ġestjoni speċifiċi. Il-QEA tagħżel u tfassal dawn il-kompiti tal-awditjar biex ikollhom impatt 
massimu billi tqis ir-riskji għall-prestazzjoni jew għall-konformità, il-livell ta’ introjtu jew ta’ nfiq involut, l-iżviluppi li jkunu 
għad iridu jseħħu u l-interess politiku u pubbliku.
Dan l-awditu tal-prestazzjoni ġie prodott mill-Awla I tal-Awditjar — immexxija minn Augustyn Kubik, Membru tal-QEA — li 
tispeċjalizza fl-oqsma ta’ nfiq ta’ preżervazzjoni u ġestjoni tar-riżorsi naturali. L-awditu tmexxa minn Bettina Jakobsen, Mem -
bru tal-QEA, b’appoġġ mill-Kap tal-kabinett tagħha, Katja Mattfolk, u Kim Storup, Attaché; Colm Friel, Maniġer Prinċipali; 
Armando do Jogo, Kap tal-Kompitu; Xavier Demarche, Manuel Dias, Andreas Dürrwanger, Oana Dumitrescu, Laure Gatter, 
Mary Kerrigan, Joanna Kokot, Michela Lanzutti, Joachim Otto, Lucia Rosca u Anna Zalega, awdituri.
Mix-xellug għal-lemin: K. Mattfolk, A. do Jogo, C. Friel, B. Jakobsen, X. Demarche.

03
 Werrej
Paragrafu
 Glossarju u abbrevjazzjonijiet
I – X Sommarju eżekuttiv
1 – 17 Introduzzjoni
1 – 2 Trattament tal-mard tal-annimali
3 – 4 L-istrateġija tal-UE għas-saħħa tal-annimali
5 – 9 Programmi ta' qerda, kontroll u monitoraġġ tal-mard tal-annimali
10 – 12 Kooperazzjoni ma' pajjiżi li jinsabu barra mill-UE
13 – 17 Rwoli u responsabbiltajiet prinċipali
18 – 23 Ambitu u approċċ tal-awditjar
24 – 60 Osservazzjonijiet tal-Awditjar
26 – 33 Filwaqt li, b'mod ġenerali, l-approċċ tal-Kummissjoni għall-qerda, il-kontroll u l-monitoraġġ 
tal-mard tal-annimali kien tajjeb,
34 – 36 u li, b'mod ġenerali, il-programmi tal-Istati Membri tfasslu u ġew implimentati tajjeb,
37 – 47 huwa diffiċli li tiġi ddeterminata l-kosteffettività tal-programmi,
48 – 60 u baqa' lok għal titjib.
61 – 72 Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet
 Anness I — Informazzjoni dwar il-mard tal-annimali
 Anness II  — Responsabbiltajiet prinċipali
 Risposta tal-Kummissjoni
04
 Glossarju 
u abbrevjazzjonijiet
ADNS : Sistema ta’ Notifika ta’ Mard tal-Annimali
BSE : Enċefalopatija sponġiformi bovina
BT: Ilsien blu
CAC : Kummissjoni tal-Codex Alimentarius
ECDC : Ċentru Ewropew għall-Prevenzjoni u l-Kontroll tal-Mard
EFSA : Awtorità Ewropea dwar is-Sigurtà fl-Ikel
FAO : Organizzazzjoni tal-Ikel u l-Agrikoltura tan-Nazzjonijiet Uniti
FVO : Uffiċċju Alimentari u Veterinarju
Inċidenza u prevalenza : L-inċidenza ta’ marda hija l-okkorrenza ta’ marda f’popolazzjoni definta matul perjodu ta’ 
żmien indikat (l-għadd ta’ każijiet ġodda). Il-prevalenza ta’ marda hija l-preżenza ta’ marda f’popolazzjoni ddefinita 
fi żmien indikat (għadd reali ta’ każijiet).
OIE : Organizzazzjoni Dinjija għas-Saħħa tal-Annimali
PAFF : Kumitat Permanenti dwar il-Pjanti, l-Annimali, l-Ikel u l-Għalf
TB: Tuberkulożi Bovina
TRACES : Sistema Esperta ta’ Kontroll tal-Kummerċ
TSE : Enċefalopatiji sponġiformi li jittieħdu
WAHIS : Sistema Dinjija ta’ Informazzjoni dwar is-Saħħa tal-Annimali
WHO : Organizzazzjoni Dinjija tas-Saħħa
Żoonożi : Marda jew infezzjoni li tista’ tittieħed direttament jew indirettament bejn l-annimali u l-bnedmin.
05
 Sommarju eżekuttiv
I
Is-saħħa tal-annimali għandha impatt dirett fuq is-saħħa pubblika, minħabba kwistjonijiet ta’ sikurezza alimentari, 
u minħabba li xi mard li jinġarr mill-annimali jista’ jittieħed mill-bniedem. Barra minn hekk, tifqigħat ta’ mard tal-
annimali jistgħu jiskattaw spejjeż ekonomiċi sinifikanti, permezz ta’ telf ta’ swieq interni tal-UE u ta’ swieq tal-espor -
tazzjoni, u l-ispiża diretta li l-kontroll tal-mard ikollu fuq il-baġits tal-UE u tal-Istati Membri.
II
Il-mard tal-annimali jista’ jixtered b’mod rapidu u jaqsam il-fruntieri. L-UE għandha politika attiva dwar is-saħħa 
tal-annimali u tiffinanzja l-programmi tal-Istati Membri għall-qerda, il-kontroll u l-monitoraġġ ta’ ċertu mard tal-
annimali. Dawn il-programmi kienu jinvolvu finanzjament mill-UE ta’ EUR 1.3 biljun bejn l-2009 u l-2014, u jkopru 
azzjonijiet bħat-tilqim tal-annimali, l-ittestjar u l-kumpens għal annimali mbiċċra. Skont it-tip ta’ marda, il-qerda 
hija eżerċizzju kumpless u tista’ tieħu ħafna snin. Għalhekk, jeħtieġ li jkun hemm approċċ tajjeb fil-livell tal-UE, bi 
programmi xierqa li jiġu implimentati mill-Istati Membri.
III
Il-Qorti eżaminat jekk il-programmi ta’ qerda, kontroll u monitoraġġ rażżnux il-mard tal-annimali b’mod adegwat, 
billi vvalutat l-approċċ meħud mill-Kummissjoni, u t-tfassil u l-implimentazzjoni ta’ programmi mill-Istati Membri. 
Il-Qorti eżaminat ukoll jekk il-kosteffettività tal-programmi tqisitx b’mod adegwat.
IV
B’mod ġenerali, il-Qorti kkonkludiet li l-programmi li eżaminajna, relatati mal-mard tal-annimali, rażżnu dan il-
mard b’mod adegwat. Madankollu, billi tifqigħat ta’ mard dejjem jistgħu jseħħu, il-Kummissjoni u l-Istati Membri 
għandhom ikomplu jkunu viġilanti.
V
Aħna kkonkludejna li, b’mod ġenerali, l-approċċ meħud mill-Kummissjoni kien tajjeb, u kien appoġġat minn parir 
tekniku tajjeb, analiżi tar-riskju, u mekkaniżmu għall-prijoritizzazzjoni tar-riżorsi. Il-Kummissjoni pprovdiet gwida 
u ffaċilitat il-koordinazzjoni tal-isforzi tal-Istati Membri, u stabbiliet kriterji minimi tal-prestazzjoni li kellhom 
jiġu ssodisfati mill-programmi tal-Istati Membri. Seħħew xi suċċessi notevoli, pereżempju, tnaqqis fil-każijiet ta’ 
enċefalopatija sponġiformi bovina (BSE) fl-ifrat, salmonella fil-pollam, u rabja fl-organiżmi selvaġġi.
VI
Aħna kkonkludejna li, b’mod ġenerali, il-programmi tal-Istati Membri, li eżaminajna, tfasslu u ġew implimen -
tati tajjeb, u li l-Istati Membri kellhom sistemi adegwati biex jidentifikaw tifqigħat ta’ mard tal-annimali u biex 
jiffaċilitaw il-qerda tagħhom.
06 Sommarju eżekuttiv 
VII
Minkejja dan, huwa diffiċli li tiġi ddeterminata l-kosteffettività tal-programmi, 
minħabba n-nuqqas ta’ mudelli disponibbli għal analiżi ta’ dan it-tip. Kien hemm 
eżempji ta’ programmi mhux ikkontrollati biżżejjed mill-Istati Membri jew ta’ 
spejjeż li kienu għoljin wisq. F’xi każijiet fl-Italja, l-ammonti li tħallsu bħala 
kumpens lill-bdiewa, jew it-tnaqqis fil-pagamenti li kien impost mill-Kummissjoni, 
ipprovdew inċentiv limitat għat-tħeġġiġ ta’ miżuri effettivi ta’ bijosigurtà u għall-
implimentazzjoni ta’ miżuri korrettivi.
VIII
Aħna nnutajna xi oqsma speċifiċi fejn kien hemm lok għal titjib. L-iskambju ta’ 
informazzjoni epidemjoloġika u l-aċċess faċli għal riżultati storiċi setgħu jiġu 
appoġġati aħjar permezz tas-sistemi rilevanti ta’ informazzjoni, iżda dan kien 
fil-proċess li jittejjeb. L-awditu sab ukoll li xi programmi għandhom jispeċifikaw 
aħjar dawk l-azzjonijiet u l-kontrolli li għandhom jiġu implimentati.
IX
Filwaqt li, b’mod ġenerali, il-valutazzjoni tagħna tal-implimentazzjoni ta’ prog -
rammi veterinarji speċifiċi kienet pożittiva, il-qerda ta’ bruċellożi u tuberkulożi 
bovina, u ta’ bruċellożi ovina u kaprina, ippreżentat sfidi kontinwi f’xi Stati Mem -
bri. Aħna sibna li l-approċċ tal-UE biex tqis mard f’organiżmi selvaġġi għandu 
jiġi kkomplementat, notevolment għat-tuberkulożi, u li n-nuqqas ta’ ċerti vaċċini 
jista’ jkun ta’ detriment għall-effettività tal-programmi.
X
Il-Qorti tirrakkomanda li l-Kummissjoni għandha:
(a) Tiffaċilita l-iskambju ta’ informazzjoni epidemjoloġika bejn l-Istati Membri.
(b) Teżamina jekk is-sett eżistenti ta’ indikaturi għandux jiġi aġġornat sabiex tiġi 
pprovduta informazzjoni aħjar dwar l-attivitajiet ta’ kontroll veterinarju u l-
kosteffettività tal-programmi.
(c) Sistematikament tinkludi, meta rilevanti, l-aspett ta’ organiżmi selvaġġi fil-
programmi veterinarji.
(d) Tappoġġa d-disponibbiltà ta’ vaċċini li se jintużaw mill-Istati Membri meta 
dan ikun iġġustifikat b’mod epidemiku.
07
 Introduzzjoni
Trattament tal-mard tal-annimali
01 
Is-saħħa tal-annimali għandha impatt dirett fuq is-saħħa pubblika, minħabba li 
xi mard tal-annimali jista’ jittieħed mill-bniedem, u minħabba kwistjonijiet ta’ 
sikurezza alimentari. Saħħa tal-annimali tajba hija wkoll rekwiżit bażiku għall-
industrija tal-ikel tal-UE. Għalhekk, għal ħafna snin, l-UE infurzat sett estensiv 
ta’ miżuri għall-protezzjoni tas-saħħa tal-annimali. L-ispiża għall-indirizzar ta’ 
emerġenzi u mard, jekk il-miżuri eżistenti ma jiffunzjonawx tajjeb, tista’ tkun 
sinifikanti, b’telf ta’ swieq interni tal-UE u ta’ swieq tal-esportazzjoni, spejjeż li 
l-kontroll tal-mard ikollu fuq il-baġits tal-UE u tal-Istati Membri, u spejjeż għas-
sistemi tas-saħħa tal-Istati Membri għat-trattament ta’ mard żoonotiku (mard li 
jista’ jittieħed mill-bniedem). It-tifqigħa tal-marda tal-ilsien u d-dwiefer tal-2001, 
li bdiet fir-Renju Unit iżda xterdet f’pajjiżi oħra, hija stmata li swiet sa EUR 12-
il biljun. Il-kriżi tal-BSE tas-snin disgħin, li kienet ukoll ikkonċentrata fir-Renju 
Unit, swiet aktar minn EUR 3 biljun fir-Renju Unit waħdu u naqqset sinifikattiva -
ment kemm il-volumi kif ukoll il-prezzijiet tal-esportazzjonijiet ta’ ċanga mill-UE. 
Fi snin reċenti, ma tfaċċat l-ebda tifqigħa ta’ mard li wasslet għal spejjeż daqstant 
sinifikanti.
02 
It-tip u l-inċidenza ta’ mard tal-annimali jvarjaw madwar l-UE u jiddependu fuq 
fatturi li jinkludu klima, tipi ta’ azjendi agrikoli, prattiki veterinarji, u movimenti 
tal-annimali. Xi wħud mill-mard prinċipali tal-annimali huma deskritti fl- Anness I . 
Barra minn hekk, tifqigħat reċenti tad-deni Afrikan tal-ħnieżer (il-Litwanja, l-
Estonja, il-Latvja u l-Polonja), l-influwenza avjarja (in-Netherlands u l-Ġermanja) 
jew il-marda tal-ilsien blu (li xterdet mill-Afrika ta’ Fuq u affettwat prinċipalment 
lill-Greċja, l-Italja, Spanja, il-Portugall) kollha xterdu malajr u qasmu l-fruntieri. Xi 
mard tal-annimali jista’ jixtered b’mod rapidu (ara pereżempju l-każ tal-ilsien blu 
fil-Figura 1 ) jekk ma jinqabadx malajr u ma jiġix ittrattat b’mod effettiv. Miżuri 
veterinarji effettivi jikkontribwixxu għall-prevenzjoni ta’ mard li jittieħed malajr 
ħafna ta’ dan it-tip, u biex tiġi evitata l-ħtieġa li jittieħdu miżuri ta’ emerġenza.
L-istrateġija tal-UE għas-saħħa tal-annimali
03 
Il-qafas leġiżlattiv tal-UE dwar is-saħħa tal-annimali huwa kumpless. Huwa jinvol -
vi mijiet ta’ biċċiet ta’ leġiżlazzjoni, li xi wħud minnhom ilhom li ġew adotti mill-
1964. Fl-1977, għal xi mard ġie introdott għall-ewwel darba approċċ sistematiku 
tal-UE għall-qerda, il-kontroll u l-monitoraġġ tal-mard tal-annimali1. Mill-2009, 
id-Deċiżjoni tal-Kunsill2 dwar in-nefqa fil-kamp veterinarju, li ġiet sostitwita fl-
20143, tistabbilixxi l-qafas għal dawn il-programmi. L-Istrateġija tal-UE għas-Saħħa 
tal-Annimali4 stabbiliet għanijiet relatati mas-saħħa, ma’ kwistjonijiet ekonomiċi 
u ma’ prattiki agrikoli kif ukoll pjan ta’ azzjoni biex dawn jinkisbu. Ara l- Kaxxa 1  
għad-dettalji.1 Id-Direttiva tal-Kunsill 77/391/
KEE tas-17 ta’ Mejju 1977 li 
tintroduċi miżuri Komunitarji 
għall-qerda tal-bruċellożi, 
tuberkulożi u lewkożi fl-ifrat 
(ĠU L 145, 13.6.1977, p. 44)
2 Id-Deċiżjoni tal-Kunsill 
2009/470/KE tal-
25 ta’ Mejju 2009 dwar 
in-nefqa fil-kamp veterinarju 
(ĠU L 155, 18.6.2009, p. 30)
3 Ir-Regolament (UE) 
Nru 652/2014 tal-Parlament 
Ewropew u tal-Kunsill 
tal-15 ta’ Mejju 2014 li 
jistabbilixxi dispożizzjonijiet 
għall-ġestjoni tan-nefqa 
marbuta mal-katina 
alimentari, mas-saħħa 
tal-annimali u mat-trattament 
xieraq tal-annimali, u marbuta 
mas-saħħa tal-pjanti 
u mal-materjal riproduttiv 
tal-pjanti, li jemenda 
d-Direttivi tal-Kunsill 98/56/KE, 
2000/29/KE u 2008/90/KE, 
ir-Regolamenti (KE) 
Nru 178/2002, (KE) Nru 
882/2004 u (KE) Nru 396/2005 
tal-Parlament Ewropew 
u tal-Kunsill, id-
Direttiva 2009/128/KE 
tal-Parlament Ewropew 
u tal-Kunsill u r-Regolament 
(KE) Nru 1107/2009 tal-
Parlament Ewropew 
u tal-Kunsill u li jħassar 
id-Deċiżjonijiet tal-
Kunsill 66/399/KEE, 76/894/
KEE u 2009/470/KE (ĠU L 189, 
27.6.2014, p. 1).
4 KUMM(2007) 539 finali 
tad-19 ta’ Settembru 2007 
“Strateġija ġdida tas-Saħħa 
tal-Annimali għall-Unjoni 
Ewropea (2007-2013) fejn 
“Il-prevenzjoni hija aqwa 
mill-kura””.
08 Introduzzjoni 
L-istrateġija tal-UE għas-Saħħa tal-Annimali
L-istrateġija tal-UE għas-saħħa tal-annimali 2007-2013 tistabbilixxi l-għanijiet u l-azzjonijiet tal-UE. Din 
l-istrateġija għandha erba’ għanijiet prinċipali:
1. Garanzija ta’ livell għoli ta’ saħħa pubblika u ta’ sikurezza alimentari permezz tat-tnaqqis tal-inċidenza ta’ 
riskji bijoloġiċi u kimiċi lill-umani.
2. Il-promozzjoni tas-saħħa tal-annimali permezz tal-prevenzjoni/tat-tnaqqis tal-inċidenza tal-mard tal-
annimali, u b’dan il-mod l-appoġġ tal-agrikoltura u l-ekonomija rurali.
3. It-titjib ta’ tkabbir/koeżjoni/kompetittività ekonomika li tiżgura ċirkolazzjoni ħielsa ta’ oġġetti u movi -
menti proporzjonali tal-annimali.
4. Il-promozzjoni ta’ prattiki agrikoli u tal-benesseru tal-annimali li jipprevenu t-theddid relatat mas-saħħa 
tal-annimali u jimminimizzaw l-impatti ambjentali b’appoġġ tal-Istrateġija tal-Iżvilupp Sostenibbli tal-UE.
Dawn l-għanijiet ġew implimentati minn pjan ta’ azzjoni ta’ erba’ pilastri:
1. Il-prijoritizzazzjoni tal-intervent tal-UE.
2. Il-qafas tal-UE tas-saħħa tal-annimali.
3. Il-prevenzjoni, is-sorveljanza u l-istat ta’ tħejjija.
4. Ix-xjenza, l-innovazzjoni u r-riċerka.Kaxxa 1 Figura 1Għadd ta’ tifqigħat tal-ilsien blu serotip BTV-1 fl-UE
2014 2013 2012 2011 2010 20097 000
6 000
5 000
4 000
3 000
2 000
1 000
01 3266 002
121 8 96564
Sors:  Il-Kummissjoni Ewropea, id-DĠ Saħħa u Sikurezza Alimentari.
09 Introduzzjoni 
04 
Il-Kummissjoni (id-DĠ Saħħa u Sikurezza Alimentari) hija responsabbli mill-
ġestjoni tar-riskju fir-rigward tal-mard tal-annimali. L-Istati Membri u l-aġenziji 
speċjalizzati tal-UE — l-Awtorità Ewropea dwar is-Sigurtà fl-Ikel (EFSA) u ċ-Ċentru 
Ewropew għall-Prevenzjoni u l-Kontroll tal-Mard (ECDC) — huma responsab -
bli mill-valutazzjoni tar-riskju. Mill-1982 ’il hawn, l-UE kellha sistema ta’ notifika 
għall-prevenzjoni tat-tixrid ta’ ċertu mard li jittieħed. Għal ċertu mard ta’ dan 
it-tip, l-Istati Membri huma meħtieġa jinnotifikaw lill-Kummissjoni, bl-użu tas-
Sistema ta’ Notifika ta’ Mard tal-Annimali5 (ADNS), meta tfaqqa’ xi marda kif ukoll 
meta tinqered, sabiex jiġi evitat it-tixrid tagħha fost il-bhejjem fl-UE.
Programmi ta’ qerda, kontroll u monitoraġġ tal-mard 
tal-annimali
05 
L-ispiża għall-indirizzar ta’ tifqigħat preċedenti ta’ mard, flimkien mar-riskju 
fl-indirizzar ta’ tifqigħat ta’ mard eżistenti jew ta’ mard emerġenti fil-futur, juru 
l-importanza tal-miżuri veterinarji tal-UE. L-UE tiffinanzja programmi veterinarji 
tal-Istati Membri għal diversi mard u żoonożi (ara l- Kaxxa 2 ), taħt l-ewwel pilastru 
tal-Istrateġija għas-Saħħa tal-Annimali. L-objettivi ta’ dawn il-programmi huma:
— li l-mard tal-annimali jiġi eliminat b’mod progressiv u li jiġu implimentati 
miżuri ta’ monitoraġġ tal-mard fl-Istati Membri u fl-UE kollha kemm hi;
— li jiġi żgurat livell għoli ta’ saħħa tal-annimali, saħħa pubblika u protezzjoni 
tal-konsumatur;
— li jiġi garantit livell għoli ta’ protezzjoni kemm tas-saħħa tal-annimali kif ukoll 
tas-saħħa pubblika, li jitħeġġeġ titjib fil-produttività tas-settur tal-bhejjem 
u li jsir kontribut għas-sostenibbiltà ekonomika tas-setturi li huma affettwati, 
direttament jew indirettament, minn tfaqqigħa ta’ marda tal-annimali.5 Introdotta bid-Direttiva 
tal-Kunsill 82/894/KEE 
tal-21 ta’ Diċembru 1982 dwar 
in-notifika ta’ mard tal-
annimali fil-Komunità 
(ĠU L 378, 31.12.1982, p. 58).
Programmi ta’ qerda, kontroll u monitoraġġ
Programmi ta’ Qerda:  L-għan huwa l-estinzjoni bijoloġika ta’ marda tal-annimali jew żoonożi, biex fl-aħħar 
jirriżulta status ta’ ħelsien jew “ħelsien uffiċjali” tat-territorju skont il-leġiżlazzjoni tal-Unjoni (eż. it-tuberkulożi 
bovina).
Programmi ta’ Kontroll:  L-għan huwa li tinżamm il-prevalenza ta’ marda tal-annimali jew żoonożi taħt livelli 
sanitarji aċċettabbli (eż. is-salmonella).
Sorveljanza / Monitoraġġ:  L-għan huwa li tinġabar u tiġi reġistrata data  f’popolazzjonijiet iddefiniti sabiex 
tiġi vvalutata l-evoluzzjoni epidemjoloġika tal-marda (eż. l-influwenza avjarja).
Sors: Id-Deċiżjoni tal-Kummissjoni 2008/341.Kaxxa 2
10 Introduzzjoni 
06 
Dawn il-programmi huma kategorizzati bħala programmi ta’ qerda, kontroll, jew 
sorveljanza, u jkopru firxa wiesgħa ta’ miżuri inkluż tilqim, ittestjar fuq l-annimali 
u kumpens għat-tbiċċir jew il-qtil.
07 
Matul il-perjodu 2009-2014, il-baġit tal-UE ddedika EUR 1.3 biljun għal dawn 
il-programmi (ara t- Tabella 1 ), li jifforma l-parti l-kbira tan-nefqa taħt il-baġit tal-
UE għas-sikurezza alimentari. Normalment, ir-rata tal-kontribuzzjoni finanzjarja 
mill-UE hija ta’ 50 % tal-ispiża mġarrba mill-Istati Membri, sa ammont massimu. 
Il-mard tal-annimali u ż-żoonożi li huma eliġibbli għal kontribuzzjoni finanzjarja 
mill-UE huma elenkati fl-Anness I għad-Deċiżjoni tal-Kunsill tal-2009 u, mill-2014, 
fl-Anness II għar-Regolament (UE) Nru 652/2014. Tabella 1Impenji tal-UE għall-ispejjeż ta’ programmi għall-perjodu 2009-2014 skont il-marda 
(miljun EUR)
Programm 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2009-2014 %
Deni Afrikan tal-ħnieżer 0.1 0.1 0.2 0.9 1.1 0.1 2.3 0.2 %
Marda ta’ Aujeszky 2.8 2.3 0.0 0.0 0.0 0.0 5.2 0.4 %
Influwenza avjarja 4.9 4.9 3.5 2.7 2.7 2.6 21.3 1.6 %
Ilsien blu 112.0 68.2 13.4 3.7 2.5 3.8 203.5 15.4  %
Bruċellożi bovina 11.8 8.6 10.1 8.0 7. 3 10.3 56.0 4.2 %
Tuberkulożi bovina 26.3 53.4 67.9 70.7 63.9 64.2 346.4 26.2  %
Brucellosis melitensis 9.0 7.7 15.9 15.4 15.3 16.2 79.4 6.0 %
Deni klassiku tal-ħnieżer 5.1 4.3 3.7 3.4 3.0 2.6 22.1 1.7 %
Lewkożi (EBL) 3.0 2.4 0.0 0.0 0.0 0.0 5.3 0.4 %
Rabja 11.7 15.7 20.9 23.4 19.9 20.4 112.0 8.5 %
Salmonellożi 18.6 24.4 25.1 19.2 19.2 21.2 127. 8 9.7 %
Marda vexxikulari tal-ħnieżer 0.5 0.3 0.7 0.9 1.1 0.8 4.3 0.3 %
TSE, BSE u scrapie 61.5 81.8 74.6 54.3 38.9 24.0 335.0 25.4  %
Total 267.4 274.1 236.0 202.3 174.9 166.1 1 320.8 100.0  %
Baġit annwali bħala perċentwal 
tal-baġit totali għall-perjodu20.2  % 20.8  % 17.9  % 15.3  % 13.2  % 12.6  % 100.0  %
Sors:  Id-DĠ Saħħa u Sikurezza Alimentari.
11 Introduzzjoni 
08 
Aktar minn 50 % tal-ispejjeż huma kkonċentrati f’erba’ pajjiżi (Spanja, Franza, l-
Italja u r-Renju Unit) (ara l- Figura 2 ).
09 
Fil-prattika, jista’ jkun diffiċli ħafna biex il-mard tal-annimali jinqered. 
Pereżempju, it-tuberkulożi bovina u l-bruċellożi bovina għadhom ma nqerdux 
f’bosta Stati Membri, għalkemm sforzi biex jiġu kkontrollati jew biex jinqerdu 
ilhom stabbiliti għal aktar minn 50 sena. L-UE bdiet tiffinanzja programmi biex 
jinqered dan il-mard fis-snin sebgħin, żmien meta xi Stati Membri diġà kien ilhom 
li kellhom il-programmi nazzjonali proprji tagħhom għal ħafna snin. It- Tabella 2  
turi li jistgħu jgħaddu deċenni biex jinkiseb status ta’ “ħelsien uffiċjali mill-
mard”, minkejja l-isforzi tal-Istati Membri u tal-Kummissjoni, u minkejja l-avvanzi 
xjentifiċi u tekniċi kontinwi. Madankollu, xi pajjiżi avvanzaw aktar malajr minn 
oħrajn. Il-preżenza kontinwa ta’ mard ta’ dan it-tip twassal għal nefqa rikorrenti 
mill-baġit tal-UE fuq il-programmi ta’ qerda. Figura 2Livell tal-ispejjeż ta’ programmi għall-perjodu 2009-2014 
skont l-Istat Membru
Il-Polonja; 7 %
L-Irlanda; 8 %Il-Ġermanja; 6 %L-oħrajn kollha; 25 %
L-Italja; 10 %Ir-Renju Unit; 14 %Franza; 14 %Spanja; 17 %
Sors:  Id-DĠ Saħħa u Sikurezza Alimentari.
12 Introduzzjoni 
Kooperazzjoni ma’ pajjiżi li jinsabu barra mill-UE
10 
L-OIE, l-Organizzazzjoni Dinjija għas-Saħħa tal-Annimali, fil-linji gwida tagħha tal-
2014 għall-kontroll tal-mard tal-annimali, tiġbed l-attenzjoni għall-importanza ta’ 
kooperazzjoni internazzjonali u tindika li fejn ikun possibbli, il-pajjiżi għandhom 
jaġixxu fuq bażi reġjonali biex jarmonizzaw il-programmi ta’ kontroll tal-mard. 
Dan huwa importanti peress li l-mard jista’ jinġarr u jaqsam il-fruntieri, b’mod 
partikolari permezz ta’ organiżmi selvaġġi. Fir-regolamenti ma hemm l-ebda 
dispożizzjoni biex il-Kummissjoni tiffinanzja direttament programmi veterinarji 
li jitwettqu barra mill-UE. Madankollu, l-Istati Membri jistgħu jaqblu direttament 
ma’ pajjiżi ġirien mhux tal-UE dwar azzjonijiet veterinarji (bħal kampanji ta’ tilqim 
fuq strixxa art fil-fruntiera) u jinkludu l-ispejjeż relatati bħala sottoprogrammi tal-
programmi veterinarji tagħhom iffinanzjati mill-Kummissjoni. Tabella 2Il-qerda tal-mard hija proċess li jieħu fit-tul
Tuberkulożi bovina Bruċellożi bovina
Stat MembruL-ewwel 
programm 
iffinanzjat mill-UERikonoxximent 
ta’ status ta’ 
ħelsien uffiċjali 
mill-mardGħadd ta’ snin 
biex jinkiseb 
ħelsien 
uffiċjali 
mill-mard(a)L-ewwel 
programm 
iffinanzjat mill-UERikonoxximent 
ta’ status ta’ 
ħelsien uffiċjali 
mill-mardGħadd ta’ snin 
biex jinkiseb 
ħelsien 
uffiċjali 
mill-mard(a)
L-Irlanda 1978(b)Għadha mhix ħielsa mill-mard 1978 2009 31
Spanja 1987 Għadha mhix ħielsa mill-mard 1987 Għadha mhix ħielsa mill-mard
Franza 1978 2001 23 1978 2005 27
L-Italja 1980 Għadha mhix ħielsa mill-mard(c)1980 Għadha mhix ħielsa mill-mard(c)
Il-Polonja 2004 2009 5(d)2004 2009 5(d)
Ir-RumanijaMa għandhiex 
programmi 
ffinanzjati mill-UEGħadha mhix ħielsa mill-mard(e) Ma għandhiex programmi ffinanzjati mill-UE, u rikonoxxuta 
bħala ħielsa mill-mard fl-2014
Ir-Renju Unit 2000(f)Għadu mhux ħieles mill-mard 1978 2015 37
(a)  Mingħajr ma jiġu inklużi l-programmi nazzjonali preċedenti, li ilhom implimentati fil-biċċa l-kbira mill-pajjiżi għal deċenni qabel ma dawn 
irċevew finanzjament mill-UE għall-ewwel darba.
(b)  L-ewwel programm iffinanzjat mill-UE kien fl-1978, iżda il-finanzjament mill-UE waqaf fl-2004 u reġa’ beda fl-2009.
(c)  Ħafna mir-reġjuni issa huma uffiċjalment ħelsin.
(d)  Meta l-programmi kofinanzjati mill-UE bdew fl-2004, ir-rata ta’ prevalenza fil-merħla kienet biss ta’ 0.052 % għat-TB, u ta’ 0.005 % għall-
bruċellożi bovina.
(e)  Il-prevalenza fil-merħla hija insinifikanti.
(f)  L-ewwel programm iffinanzjat mill-UE kien fis-sena 2000, iżda l-finanzjament mill-UE waqaf fl-2004 u reġa’ beda fl-2010.
Sors: Deċiżjonijiet tal-Kummissjoni għall-finanzjament ta’ programmi ta’ qerda, u għar-rikonoxximent tal-istatus ta’ ħelsien uffiċjali, għall-Istati 
Membri awditjati.
13 Introduzzjoni 
11 
Fir-rigward tal-programmi għar-rabja, fl-2015 kien hemm erba’ sottoprogrammi 
li twettqu f’pajjiżi mhux tal-UE: ir-Russja (parti mill-programm Finlandiż), il-Bela -
russja (parti mill-programmi Latvjani u Litwani) u l-Ukrajna (parti mill-programm 
Pollakk mill-2012 ’il hawn). Ħamsa oħra kienu fl-istadju ta’ ppjanar: ir-Russja (parti 
mill-programm Estonjan), l-Ukrajna (parti mill-programm Ungeriż), il-Moldova 
(parti mill-programm Rumen), il-Bożnija-Ħerzegovina (parti mill-programm Kroat) 
u l-Belarussja parti mill-programm Pollakk). Minħabba fil-kumplessità tad-diversi 
relazzjonijiet bilaterali, jista’ jkun ta’ sfida li tiġi żgurata kooperazzjoni suffiċjenti 
għal implimentazzjoni effettiva ta’ sottoprogrammi li jitwettqu barra mill-UE.
12 
Il-Kummissjoni ħadet miżuri oħra biex tarmonizza l-programmi ta’ kontroll 
tal-mard li jitwettqu, ma’ pajjiżi mhux tal-UE. Fl-2011, id-DĠ Tkabbir u d-DĠ 
Saħħa u Sikurezza Alimentari niedu proġett ta’ Strument għal Qabel l-Adeżjoni 
biex jingħata appoġġ għall-kontroll u l-qerda ta’ mard tal-annimali (eż. ir-rabja 
u d-deni klassiku tal-ħnieżer) f’seba’ pajjiżi benefiċjarji tal-Balkani tal-Punent: 
l-Albanija, il-Bożnija-Ħerzegovina, il-Kroazja, l-Eks-Repubblika Jugoslava tal-
Maċedonja, il-Montenegro, is-Serbja u l-Kosovo. Kien hemm bejn wieħed u ieħor 
EUR 100 miljun disponibbli għall-proġett.
Rwoli u responsabbiltajiet prinċipali
13 
Il-Kummissjoni (id-DĠ Saħħa u Sikurezza Alimentari) timmaniġġja l-ADNS u tik -
koordina miżuri ta’ emerġenza f’każ ta’ tifqigħa ta’ marda tal-annimali li tittieħed. 
Il-Kummissjoni timplimenta nefqiet tal-programmi veterinarji taħt ġestjoni di -
retta. L-Uffiċċju Alimentari u Veterinarju (FVO) tad-DĠ Saħħa u Sikurezza Alimen -
tari jivverifika li qed jiġu ssodisfati r-rekwiżiti tal-UE għas-sikurezza u l-kwalità 
tal-ikel, u l-miżuri veterinarji.
14 
Deċiżjoni tal-Kummissjoni mill-20086 tistipula l-kriterji għal programmi tal-Istati 
Membri sabiex jiġu approvati għal finanzjament mill-UE. Hija tipprovdi li fl-Istati 
Membri, il-programmi għandhom ikunu taħt il-kontroll tal-awtorità veterinarja 
ċentrali. Il-programmi għandu jkun fihom miri, b’miri interim ta’ darba fis-sena 
jekk il-programm ikun pluriennali; u indikaturi xierqa (bħalma huma l-inċidenza 
u l-prevalenza) għandhom jiġu stabbiliti u għandu jsir rappurtar dwarhom. 
L-implimentazzjoni u l-ġestjoni dettaljati tal-programmi, inkluża kwalunkwe 
kondiviżjoni tar-responsabbiltajiet bejn is-settur pubbliku u dak privat, huma 
kompetenza tal-Istati Membri.6 Id-Deċiżjoni tal-Kummissjoni 
2008/341/KE tal-
25 ta’ April 2008 li tistabbilixxi 
l-kriterji Komunitarji għal 
programmi nazzjonali 
għall-qerda, il-kontroll 
u l-monitoraġġ ta’ ċertu mard 
tal-annimali u żoonożi 
(ĠU L 115, 29.4.2008, p. 44).
14 Introduzzjoni 
15 
L-Istati Membri jistgħu jippreżentaw il-proposti tagħhom għal programmi lill-
Kummissjoni sal-31 ta’ Mejju7 tas-sena preċedenti. Dawn il-programmi jistgħu jit -
waqqfu bħala programmi annwali jew pluriennali. Il-maġġoranza tal-programmi 
huma annwali.
16 
Il-Kummissjoni tivvaluta l-kwalità tal-programmi proposti tal-Istati Membri, 
bl-użu ta’ kriterji stabbiliti u, meta dan ikun iġġustifikat b’mod epidemiku, 
tħeġġeġ il-koordinazzjoni bejn l-Istati Membri tal-fruntiera. Mill-2013 ‘il hawn, 
il-Kummissjoni użat assistenza esperta għal dan il-proċess ta’ valutazzjoni. Il-lista 
ta’ programmi tiġi ppreżentata lill-Istati Membri fil-Kumitat Permanenti dwar 
il-Pjanti, l-Annimali, l-Ikel u l-Għalf (PAFF). Il-Kummissjoni taġġusta l-allokazzjoni 
ta’ finanzjament għal mard differenti u Stati Membri differenti kull sena abbażi 
tal-valutazzjoni tagħha ta’ ħtiġijiet li jkunu qed jevolvu. Kwalunkwe bidla tiġi 
diskussa mal-Istati Membri permezz tal-PAFF. Il-valutazzjoni mill-Kummissjoni 
hija bbażata fuq data  ppreżentata mill-Istati Membri, rapporti tal-FVO, rapporti 
tal-awditjar finanzjarju, u riżultati ta’ Task Force speċifika magħmula minn esperti 
tal-Istati Membri. Aktar dettalji tar-responsabbiltajiet prinċipali huma mfissra fl-
Anness II .
17 
Deċiżjoni tal-Kummissjoni mill-20088 tiddefinixxi rekwiżiti tar-rappurtar standard, 
inklużi mudelli u skedi tar-rappurtar, li għandhom jintużaw mill-Istati Membri 
għal rappurtar lill-Kummissjoni. Matul l-implimentazzjoni tal-programmi, l-Istati 
Membri jibagħtu rapport intermedju li jiġi vvalutat mill-Kummissjoni u li jista’ 
jirriżulta f’emenda tal-miri u l-ispejjeż tal-programmi, u riallokazzjoni tar-riżorsi 
finanzjarji bejn il-programmi. Rapporti finali u applikazzjonijiet ta’ ħlas iridu jiġu 
ppreżentati lill-Kummissjoni sat-30 ta’ April tas-sena ta’ wara, inkluża l-valutazzjo -
ni tar-riżultati miksuba u rendikont dettaljat tan-nefqa mġarrba.7 L-Artikolu 12 tar-Regolament 
(UE) Nru 652/2014.
8 Id-Deċiżjoni tal-Kummissjoni 
2008/940/KE tal-21 ta’ Ottubru 
2008 li tistabbilixxi r-rekwiżiti 
standard għall-programmi 
nazzjonali għall-eradikazzjoni, 
il-kontroll u l-monitoraġġ ta’ 
ċertu mard u mard żoonotiku 
tal-annimali kofinanzjati 
mill-Komunità (ĠU L 335, 
13.12.2008, p. 61).
15
 Ambitu u approċċ 
tal-awditjar
18 
L-awditu eżamina jekk il-programmi ta’ qerda, kontroll u monitoraġġ tal-mard tal-
annimali irażżnux il-mard tal-annimali b’mod adegwat.
19 
Il-mistoqsijiet dettaljati kienu:
(i) Il-Kummissjoni kellha approċċ xieraq għall-qerda, il-kontroll u l-monitoraġġ 
tal-mard tal-annimali?
(ii) L-Istati Membri fasslu u implimentaw programmi xierqa għall-qerda, il-kon -
troll u l-monitoraġġ tal-mard tal-annimali?
(iii) Il-programmi qiesu l-kosteffettività b’mod adegwat?
20 
Ix-xogħol tal-awditjar twettaq fil-Kummissjoni (id-DĠ Saħħa u Sikurezza Alimen -
tari) u f’seba’ Stati Membri (l-Irlanda, Spanja, Franza, l-Italja, il-Polonja9, ir-Ru -
manija u r-Renju Unit) li flimkien jirrappreżentaw 72 % tan-nefqa totali, u varjetà 
ta’ mard differenti10. Inkisbu wkoll il-fehmiet tal-organizzazzjonijiet tal-gruppi 
prinċipali tal-partijiet interessati (bdiewa, servizzi veterinarji u laboratorji), u bord 
tal-esperti organizzat mill-Qorti.
21 
L-awditu eżamina l-proċeduri li l-Kummissjoni użat biex tiddefinixxi l-istrateġija 
u biex tapprova l-programmi nazzjonali annwali u pluriennali ppreżentati mill-
Istati Membri. Dan kien jinkludi eżaminar ta’ opinjonijiet u komunikazzjonijiet 
rilevanti mis-servizzi tal-Kummissjoni (inkluż l-FVO), mill-kumitati regolatorji 
(il-PAFF, it-Task Force), mill-aġenziji (l-EFSA), u ta’ rieżamijiet mill-esperti inizjat 
mill-Kummissjoni.
22 
Minbarra l-programmi ta’ hawn fuq, l-UE tiffinanzja wkoll miżuri ta’ emerġenza 
biex jiġu indirizzati tifqigħat serji ta’ mard tal-annimali. L-awditu ma eżaminax 
dawn il-miżuri billi n-nefqa tirrappreżenta madwar 10 % tan-nefqa fuq il-prog -
rammi ta’ qerda, kontroll u monitoraġġ.9 Fil-Polonja, ix-xogħol 
tal-awditjar twettaq b’mod 
konġunt mal-Uffiċċju Suprem 
Pollakk tal-Awditjar.
10 Total ta’ 24 programm tal-Istati 
Membri ġew eżaminati 
għall-mard li ġej: Tuberkulożi 
bovina, bruċellożi bovina, 
bruċellożi ovina u kaprina, 
enċefalopatiji sponġiformi li 
jittieħdu, ilsien blu, rabja, deni 
klassiku tal-ħnieżer u deni 
Afrikan tal-ħnieżer, influwenza 
avjarja, u salmonella 
żoonotika. Informazzjoni ta’ 
sfond dwar dan il-mard hija 
inkluża fl- Anness I .
16 Ambitu u approċċ tal-awditjar 
23 
L-awditu fil-livell tal-Istati Membri eżamina strateġiji nazzjonali, għall-qerda, 
il-kontroll u l-monitoraġġ tal-mard tal-annimali, il-kriterji użati mill-Istati Membri 
għall-iżvilupp ta’ programmi, u kif il-programmi qed jiġu implimentati fil-prat -
tika. Inżaru awtoritajiet veterinarji kompetenti tal-Istati Membri, u awtoritajiet 
reġjonali rilevanti. L-awditu kien jinkludi ttestjar sostantiv sabiex jiġi ċċekkjat jekk 
l-azzjonijiet iffinanzjati twettqux kif ippjanat u jekk l-ispejjeż kinux raġonevoli.
17
 Osservazzjonijiet 
tal-Awditjar
24 
Skont l-OIE11, l-għan mixtieq ta’ programm ta’ kontroll tal-mard għandu jiġi 
ddefinit mill-bidu nett. Filwaqt li l-qerda kienet tradizzjonalment l-għan għal 
ħafna programmi ta’ kontroll tal-mard, din mhux dejjem setgħet tinkiseb. 
Għandhom jiġu stabbiliti objettivi u indikaturi speċifiċi li jwasslu għas-suċċess 
tal-programm. Il- Figura 3  tippreżenta passi għall-istabbiliment ta’ programm ta’ 
kontroll tal-mard.11 L-OIE, “Guidelines for Animal 
Disease Control” (Linji Gwida 
għall-Kontroll tal-Mard 
tal-Annimali), 2014.Figura 3Passi għall-istabbiliment ta’ programm ta’ kontroll tal-mard
Ippjanar 
tal-programmGħan u objettivi 
strateġiċiStabbiliment 
tal-prinċipji 
ġustiﬁkattivi
Monitoraġġ, evalwazzjoni u rieżamiImplimentazzjoni
Sors:  L-OIE, “Guidelines for Animal Disease Control” (Linji Gwida għall-Kontroll tal-Mard tal-Annimali), 2014.
25 
Minħabba fis-sitwazzjoni kumplessa u eteroġeni għal dak li jikkonċerna l-mard 
tal-annimali fl-UE, huwa importanti li l-Kummissjoni tapplika qafas tajjeb għall-
prijoritizzazzjoni tal-isforzi tagħha ta’ finanzjament, għall-koordinazzjoni tal-is -
forzi tal-Istati Membri, għall-għoti ta’ gwida u għall-faċilitar tal-aħjar prattiki. Dan 
għandu jinkludi rappurtar xieraq dwar il-prestazzjoni.
18 Osservazzjonijiet tal-Awditjar 
Filwaqt li, b’mod ġenerali, l-approċċ tal-Kummissjoni 
għall-qerda, il-kontroll u l-monitoraġġ tal-mard tal-
annimali kien tajjeb,
26 
L-awditu identifika li, b’mod ġenerali, l-approċċ tal-Kummissjoni għall-qerda, 
il-kontroll u l-monitoraġġ taż-żoonożi u ta’ mard ieħor tal-annimali kien tajjeb 
u appoġġat minn parir tekniku xieraq u analiżi tar-riskju biex jiġu indirizzati riskji 
/ tifqigħat li kienu qed jevolvu.
27 
Il-politika tal-UE dwar is-saħħa tal-annimali hija żviluppata tajjeb, b’regoli għall-
identifikazzjoni, it-traċċabbiltà, il-benesseru, it-tifqigħat u l-kontrolli sanitarji. 
Dan huwa essenzjali wkoll biex il-kummerċ jiġi ffaċilitat. Madankollu, il-qafas 
leġiżlattiv attwali tal-UE dwar is-saħħa tal-annimali jinvolvi kważi 50 direttiva 
u regolament bażiċi u xi 400 punt ta’ leġiżlazzjoni sekondarja, li l-adozzjoni ta’ 
xi wħud minnhom tmur lura sal-1964. Huwa skedat li din it-tiżwiqa leġiżlattiva 
kumplessa tiġi konsolidata u sostitwita b’Liġi ġdida dwar is-Saħħa tal-Annimali12, 
li għaliha ntlaħaq qbil politiku f’Ġunju 2015. Mill-2007 ‘l quddiem, programmi tal-
UE ta’ qerda, monitoraġġ u kontroll kienu parti mill-istrateġija tal-UE għas-saħħa 
tal-annimali, li skadiet fl-2013 u li għadha ma ġietx sostitwita — sakemm tiġi 
adottata l-Liġi l-ġdida dwar is-Saħħa tal-Annimali.
28 
B’mod ġenerali, aħna qiesna li l-approċċ tal-Kummissjoni, ibbażat fuq il-finanz -
jament ta’ programmi ta’ qerda, kontroll u monitoraġġ prijoritarji fil-livell tal-
Istati Membri, huwa raġonevoli. Il-qafas għall-immirar ta’ riżorsi lejn programmi 
relatati mal-mard tal-annimali huwa bbażat fuq valutazzjonijiet annwali mill-
Kummissjoni ta’ prijoritajiet ta’ finanzjament (b’kunsiderazzjoni ta’ kwistjonijiet 
bħalma huma l-impatt fuq is-saħħa pubblika, it-telf tal-produzzjoni, u l-kwist -
jonijiet kummerċjali), li ġew diskussi ma’ esperti tal-Istati Membri. Il-Kummissjoni 
għandha wkoll sistema tajba għall-valutazzjoni tal-kwalità tal-programmi li jiġu 
proposti mill-Istati Membri, li tinvolvi l-użu ta’ kriterji komprensivi tal-valutazzjoni 
li jkopru aspetti bħalma huma ċ-ċarezza tal-objettivi u l-ġestjoni tal-programmi, 
l-evoluzzjoni storika tal-marda mmirata, il-ġustifikazzjoni xjentifika u l-effiċjenza 
tal-miżuri proposti. Il-kriterji għall-prijoritizzazzjoni tar-riżorsi bejn il-mard ma 
ġewx żviluppati biżżejjed għall-programmi awditjati. Madankollu, bl-adozzjoni 
ta’ approċċ għal programmi ta’ ħidma pluriennali għall-2016–2017 u l-gwida rela -
tata tal-Kummissjoni, din il-prijoritizzazzjoni qed tittejjeb gradwalment.12 COM(2013) 260 final tas-6 ta’ 
Mejju 2013 “Proposta għal 
regolament tal-Parlament 
Ewropew u tal-Kunsill dwar 
is-Saħħa tal-Annimali”. 
Il-proposta tkopri annimali 
terrestri u akkwatiċi 
u tikkonsisti f’rekwiżiti 
għall-prevenzjoni tal-mard; 
kuxjenza dwar il-mard; 
bijosigurtà; traċċabbiltà 
tal-annimali; sorveljanza 
u kontroll u qerda tal-mard; 
u miżuri ta’ emerġenza. Hija 
tbassar rieżami tar-regoli 
attwali dwar l-identifikazzjoni 
għaż-żwiemel u għal speċijiet 
oħra li għalihom, attwalment, 
ma jeżisti l-ebda rekwiżit 
speċifiku. Hija tippjana wkoll 
għal politika koerenti ta’ tilqim 
fl-UE, b’qafas għal banek ta’ 
antiġeni, ta’ vaċċini u ta’ 
dijanjostika fil-livell tal-UE. 
Fl-1 ta’ Ġunju 2015, il-
Parlament Ewropew u l-Kunsill 
laħqu ftehim politiku dwar din 
il-proposta.
19 Osservazzjonijiet tal-Awditjar 
29 
Il-mard tal-annimali mhuwiex ristrett mill-fruntieri tal-pajjiżi. Il-mard jista’ jixtered 
permezz ta’ movimenti kemm tal-annimali tal-azjendi agrikoli u kemm dawk 
selvaġġi, kif ukoll permezz ta’ vetturi oħra. Għalhekk, il-programmi jkunu jissaħħu 
permezz ta’ koordinazzjoni tajba bejn il-pajjiżi meta din tkun iġġustifikata b’mod 
epidemiku. Madankollu, ma hemm l-ebda rekwiżit legali biex l-Istati Membri 
jippreżentaw programmi kkoordinati, u lanqas biex jaħdmu flimkien fl-implimen -
tazzjoni tagħhom.
30 
Aħna sibna li, b’mod ġenerali, il-Kummissjoni tipprovdi gwida xierqa lill-Istati 
Membri u tiffaċilita l-koordinazzjoni bejniethom:
— Hemm kuntatti regolari bejn il-Kummissjoni u l-Istati Membri fil-Kumitat 
Permanenti dwar il-Pjanti, l-Annimali, l-Ikel u l-Għalf13 u laqgħat tal-Uffiċjali 
Kapijiet Veterinarji tal-Istati Membri.
— It-Task Forces14 jiġbru flimkien persuni mill-Istati Membri li huma esperti 
f’mard speċifiku, u jagħmlu rakkomandazzjonijiet għal titjib ta’ programmi 
veterinarji.
— Il-Kummissjoni tuża esperti esterni għar-rieżami ta’ programmi proposti 
abbażi ta’ kriterji komprensivi tal-valutazzjoni.
— L-Uffiċċju Alimentari u Veterinarju tal-Kummissjoni jwettaq awditi fl-Istati 
Membri.
— Is-Sistema ta’ Notifika ta’ Mard tal-Annimali tippermetti notifika rapida ta’ 
tifqigħat ta’ mard.
— Laboratorji ta’ referenza tal-UE15 jaħdmu biex jistandardizzaw u jtejbu 
l-metodoloġiji.
— Il-Kummissjoni tipprovdi korsijiet ta’ taħriġ16 lill-uffiċjali tal-Istati Membri.
— Mill-2014 ‘il quddiem, id-DĠ Saħħa u Sikurezza Alimentari pprovda gwida 
dwar l-użu ta’ applikazzjoni online ġdida, u l-formats standard li għandhom 
jintużaw mill-Istati Membri, mitluba mir-Regolamenti, jiżguraw ċerta armo -
nizzazzjoni u kwalità.13 Mill-inqas laqgħa waħda 
tal-Kumitat Permanenti dwar 
il-Pjanti, l-Annimali, l-Ikel 
u l-Għalf (Kumitat dwar 
il-PAFF) tiġi organizzata kull 
xahar, fejn l-Istati Membri 
u l-Kummissjoni jiddiskutu 
kwistjonijiet veterinarji, inkluż 
l-eżitu tal-programmi 
veterinarji.
14 Darba fis-sena ssir laqgħa 
plenarja tat-Task Force dwar 
il-qerda tal-mard tal-annimali, 
fejn l-Istati Membri kollha jiġu 
mistiedna jipparteċipaw; 
gruppi ta’ ħidma speċifiċi 
addizzjonali dwar mard 
speċifiku jiġu organizzati 
regolarment u jiltaqgħu bosta 
drabi kull sena (eż. sottogrupp 
dwar is-salmonella).
15 Il-missjoni ta’ kull laboratorju 
ta’ referenza tal-UE hija li 
jistandardizza metodoloġiji 
fil-livell tal-UE, li jikkoordina 
mal-Istati Membri fir-rigward 
ta’ metodi dijanjostiċi, li 
jorganizza provi komparattivi, 
u li jorganizza sessjonijiet 
annwali ta’ ħidma għal-
laboratorji ta’ referenza 
nazzjonali fejn l-esperti 
tal-Istati Membri jistgħu 
jagħmlu netwerking, 
jaġġornaw l-għarfien 
tagħhom u jikkondividu 
l-informazzjoni u l-aħjar 
prattika.
16 Taħriġ imtejjeb għal iżjed 
sikurezza fl-ikel (BTSF).
20 Osservazzjonijiet tal-Awditjar 
31 
L-eżistenza ta’ qafas ta’ kofinanzjament tal-UE tipprovdi aktar inċentivi biex l-Ista -
ti Membri jeqirdu l-mard tal-annimali, inkluża ż-żoonożi, u kien hemm xi suċċessi 
notevoli. Hija wasslet ukoll għal impatt pożittiv fuq is-sitwazzjoni tas-saħħa 
tal-bniedem, bi ffrankar riżultanti tal-ispejjeż. Pereżempju, fl-2012, l-EFSA st -
mat17 li l-piż ekonomiku kumplessiv tas-salmonellożi tal-bniedem seta’ jkun daqs 
EUR 3 biljun fis-sena. Fi snin reċenti l-għadd ta’ każijiet naqas b’mod sinifikanti, 
kif jintwera fil- Figura 4 . L-EFSA kkonkludiet18 li dan it-tnaqqis huwa prinċipalment 
ir-riżultat ta’ programmi, imwettqin mill-Istati Membri u li kellhom suċċess, ta’ 
kontroll tal-marda tas-salmonella fit-tjur ( Gallus gallus ), li naqqsu l-okkorrenza 
tas-salmonella fil-bajd.17 Sors:  Skeda informattiva 
tal-EFSA dwar is-salmonella.
18 Rapport ta’ sinteżi tal-UE, 
mill-EFSA / ECDC, dwar 
iż-żoonożi, aġenti żoonotiċi 
u tifqigħat li jinġarru fl-ikel, 
l-2012. L-ammont ta’ 
EUR 3 biljun huwa l-livell ogħla 
tal-istima.Figura 4Salmonella żoonotika — Għadd ta’ każijiet umani fl-UE 
u fl-Istati Membri awditjati
Każijiet /f_l-Istati Membri awditjatiKażijiet /f_l-UE
2013 2012 2011 2010 2009120 000
100 000
80 000
60 000
40 000
20 000
020 000
18 000
16 000
14 000
12 000
10 000
8 000
6 000
4 000
2 000
083 94890 88396 682101 589110 179
UE
L-IrlandaFranza
Spanja
L-ItaljaIl-Polonja
Ir-RumanijaIr-Renju Unit
Sors:  Id-DĠ Saħħa u Sikurezza Alimentari.
21 Osservazzjonijiet tal-Awditjar 
32 
Eżempju ieħor huwa r-rabja fejn, bejn l-2005 u l-2014, l-għadd totali ta’ każijiet ta’ 
rabja fil-livell tal-UE naqas b’mod sinifikanti ħafna minn 3 708 każijiet għal 305 
fl-UE 28.
33 
Il-miżuri implimentati mill-Kummissjoni biex teqred il-BSE fl-UE rnexxew b’mod 
partikolari. L-għadd ta’ każijiet ta’ BSE naqas minn aktar minn 2 000 każ fl-2001, 
għal 10 fl-2014, kif huwa indikat fil- Figura 5 . Il-miżuri prinċipali meħuda jin -
kludu t-tneħħija ta’ Materjal Riskjuż Speċifikat19 mill-katina tal-għalf u mill-katina 
alimentari; projbizzjoni fuq l-għalf bl-użu ta’ dqiq mil-laħam u l-għadam mitħun 
tal-mammiferi lill-ifrat, in-nagħaġ u l-mogħoż; u l-ittestjar ta’ miljuni ta’ frat kull 
sena. L-aġġornamenti frekwenti tal-leġiżlazzjoni fis-snin reċenti u l-finanzjament 
tar-riċerka wasslu għal ittestjar aktar limitat u mmirat aħjar għall-BSE. Il-Kummiss -
joni tikkoordina tajjeb fil-livell internazzjonali u b’mod partikolari mal-OIE, f’dak li 
jikkonċerna l-kategorizzazzjoni tal-Istati Membri fuq il-livell ġeografiku ta’ riskju 
tal-BSE. Il-programmi għall-qerda tat-tuberkulożi bovina jsegwu wkoll approċċ 
fuq terminu twil, u x-xejra tal-prevalenza tal-mard qed tonqos fil-biċċa l-kbira 
mill-Istati Membri. Dawn iż-żewġ mardiet jirrappreżentaw bejn wieħed u ieħor 
nofs l-infiq tal-programmi tal-UE (ara t- Tabella 1 ).19 Dawn huma t-tessuti 
tal-annimali li huma l-aktar 
f’riskju li jospitaw l-aġent 
infettuż, u jinkludu 
pereżempju l-imħuħ u s-sinsla 
tad-dahar. Ara l- Anness I  għal 
aktar dettalji dwar il-BSE.Figura 5Għadd ta’ każijiet ta’ BSE fl-UE
2014 2013 2012 2011 2010 2009 2008 2007 2006 2005 2004 2003 2002 20012 500
2 000
1 500
1 000
500
010 7 11 28 45 67 125 1753205618641 3762 137 2 175
Sors:  Id-DĠ Saħħa u Sikurezza Alimentari.
22 Osservazzjonijiet tal-Awditjar 
u li, b’mod ġenerali, il-programmi tal-Istati Membri 
tfasslu u ġew implimentati tajjeb,
34 
L-Istati Membri huma responsabbli mit-tħejjija tal-programmi tagħhom ta’ 
qerda, kontroll u monitoraġġ, li jindirizzaw il-prijoritajiet speċifiċi tagħhom f’dak 
li jikkonċerna l-mard tal-annimali, ibbażat fuq indikaturi xierqa. Fil-biċċa l-kbira 
mill-każijiet, l-Istati Membri għandhom snin ta’ esperjenza fl-indirizzar tal-mard 
differenti tal-annimali. Il-Kummissjoni tista’ titlob, iżda ma tistax tisforza, lill-Istati 
Membri jipproponu programmi kif ukoll jibdlu l-istrateġija tagħhom. Barra minn 
hekk, meta sseħħ tifqigħa li tippreżenta riskju ta’ infezzjoni transkonfinali, l-Istati 
Membri huma obbligati jimplimentaw miżuri speċifiċi pprovduti mil-leġiżlazzjoni 
settorjali, sew jekk dawn il-miżuri humiex kofinanzjati mill-UE u sew jekk le.
35 
Il-programmi tal-Istati Membri jridu jissodisfaw il-kriterji minimi stabbiliti20 
mill-Kummissjoni sabiex ikunu eliġibbli għal finanzjament Komunitarju. Dawn 
il-kriterji jirrikjedu li l-programmi jkun fihom informazzjoni dwar, fost l-oħrajn, 
objettivi, tul, miri, indikaturi (eż. inċidenza u prevalenza tal-mard), ittestjar fuq 
l-annimali, tilqim, u amministrazzjoni. Il-kumplessità tal-programmi hija marbuta 
mill-qrib mal-karatteristika epidemjoloġika tal-marda kkonċernata. Il-programmi 
jistgħu jinkludu firxa wiesgħa ta’ miżuri bħal: reġim komprensiv ta’ sorvel -
janza, kampjunar tad-demm, miżuri speċifiċi għall-identifikazzjoni ta’ reatturi21, 
eżaminar post mortem , analiżi fil-laboratorju, skemi ta’ kumpens għall-bdiewa, 
sorveljanza ta’ organiżmi selvaġġi, u sistemi kompjuterizzati għall-ġestjoni tal-
ittestjar u tal-mard.
36 
Il-Qorti sabet li, b’mod ġenerali, il-programmi tal-Istati Membri, li eżaminajna, 
jitfasslu tajjeb u huma adattati għas-sitwazzjoni epidemjoloġika. Il-programmi 
approvati kienu jikkonformaw mal-kriterji mitluba, normalment kienu jiddeskrivu 
tajjeb il-miżuri li kellhom jittieħdu, kienu jsegwu l-mudelli standard tal-Kum -
missjoni, u ġeneralment wasslu għal riżultati pożittivi (ara l- Kaxxa 3 ). L-Istati 
Membri għandhom sistemi adegwati stabbiliti biex jidentifikaw tifqigħat ta’ mard 
tal-annimali fl-ifrat u biex jiffaċilitaw il-qerda tagħhom. Is-Sistema Esperta ta’ 
Kontroll tal-Kummerċ (TRACES) għall-identifikazzjoni u l-kontroll tal-movimenti 
tal-annimali hija żviluppata tajjeb u tiffaċilita l-kontroll tal-mard.20 Id-Deċiżjoni tal-Kummissjoni 
2008/341/KE.
21 Reattur huwa annimal infettat 
li jirrispondi pożittivament 
għal test għall-marda.
23 Osservazzjonijiet tal-Awditjar 
huwa diffiċli li tiġi ddeterminata l-kosteffettività 
tal-programmi,
37 
Id-Deċiżjoni tal-Kunsill22 dwar in-nefqa veterinarja kienet tirrikjedi li l-Kummissjo -
ni tirrapporta lill-Parlament Ewropew u lill-Kunsill kull erba’ snin, dwar is-sitwazz -
joni tas-saħħa tal-annimali u dwar l-effikaċja, fid-dawl tal-ispejjeż magħmula, 
tal-implimentazzjoni tal-programmi veterinarji.
38 
Il-gwida tal-OIE23 tipprovdi li d-deċiżjoni dwar l-għażliet ta’ intervent l-aktar 
xierqa għandhom iqisu kunsiderazzjonijiet ta’ kostbenefiċċju kif ukoll il-potenzjal 
żoonotiku u l-probabbiltà ta’ suċċess ta’ sett partikolari ta’ miżuri ta’ kontroll 
tal-mard.22 L-Artikolu 41 tad-Deċiżjoni tal-
Kunsill 2009/470/KE.
23 L-OIE, “Guidelines for Animal 
Disease Control” (Linji Gwida 
għall-Kontroll tal-Mard 
tal-Annimali), Mejju 2014.Prestazzjoni tajba minn programm ta’ Stat Membru
Il-programmi dwar it-TSE jiġu implimentati u kofinanzjati mill-UE fl-Istati Membri kollha u rċevew parti kbira 
tal-finanzjament mill-UE għal programmi veterinarji matul il-perjod awditjat (ara t- Tabella 1 ).
Fl-Irlanda, il-programm irċieva total ta’ EUR 17-il miljun mill-2009 sal-2014. Filwaqt li l-fondi tal-UE tnaqqsu 
minn EUR 4.7 miljun fl-2010 għal EUR 0.8 miljun fl-2014, inkisbet prestazzjoni tajba, partikolarment minħabba:
 οSistemi attivi u passivi ta’ sorveljanza mmirati lejn id-detezzjoni ta’ każijiet ta’ BSE.
 οJekk jiġi identifikat każ tal-marda, jitwettqu investigazzjonijiet epidemjoloġiċi u jitbiċċru l-annimali koorti 
u wild.
 οProjbizzjoni ta’ għalf ta’ annimali tal-azjendi agrikoli bl-użu ta’ prodotti li joriġinaw mill-annimali
Fl-2014, ma kien hemm l-ebda każ ta’ BSE fl-Irlanda. Dan jitqabbel ma’ tliet każijiet fl-2012 u fl-2011, u l-quċċata 
ta’ aktar minn 400 każ fis-snin disgħin.Kaxxa 3
24 Osservazzjonijiet tal-Awditjar 
39 
Kif huwa indikat fit- Tabella 1 , l-ispiża diretta annwali għall-baġit tal-UE, fir-
rigward tal-programmi veterinarji, hija ta’ madwar EUR 200 miljun kull sena. 
Minbarra dan, l-Istati Membri jonfqu ammont akbar, biex ikopru kemm sehe -
mhom tal-ispejjeż tal-programmi ffinanzjati, kif ukoll azzjoni veterinarja oħra 
li huma jkunu ddeterminaw bħala li hija meħtieġa. Barra minn hekk, il-bdiewa 
u s-settur alimentari jġorru l-ispejjeż marbuta ma’ nefqiet veterinarji, sostituzz -
joni ta’ merħliet, produzzjoni mnaqqsa, restrizzjonijiet fil-movimenti tal-annimali, 
u swieq mitlufa. Il-benefiċċji potenzjali tal-programmi jistgħu jiġu ggruppati 
f’żewġ kategoriji prinċipali24:
— it-titjib kemm tas-saħħa pubblika kif ukoll ta' dik tal-annimali: it-tnaqqis 
tal-prevalenza/inċidenza tal-mard; is-salvagwardja tas-saħħa pubblika (fil-
każ taż-żoonożi); u l-issodisfar tar-rwol tagħhom bħala għodda ewlenija ta' 
prevenzjoni/ta' ġestjoni tal-mard fil-kuntest tal-istrateġija tal-UE għas-Saħħa 
tal-Annimali;
— benefiċċji f'termini ekonomiċi għall-UE kollha kemm hi: il-protezzjoni tal-
valur tas-settur; kontribut għall-istabbiltà tas-suq; l-iżgurar ta' kummerċ 
ħieles; iż-żieda fil-kummerċ barra l-UE; u t-tnaqqis tal-ispejjeż għas-saħħa 
tal-bniedem.
40 
Fl-implimentazzjoni tal-baġit tal-UE, il-Kummissjoni trid issegwi l-prinċipji ta' 
ġestjoni finanzjarja tajba25, u l-azzjonijiet iffinanzjati għandhom ikunu ekonomiċi, 
effiċjenti u effettivi. Dan jimplika li r-riżultati tal-programmi għandhom ikunu 
ġustifikabbli f'dak li huwa relatat mal-ispejjeż tagħhom. Il-Qorti tagħraf li, fil-prat -
tika, huwa diffiċli ħafna li jiġu monetizzati l-benefiċċji għas-saħħa li jiġu mill-poli -
tika dwar is-saħħa tal-annimali, partikolarment għaż-żoonożi, fejn il-benefiċċju 
prinċipali huwa l-evitar tal-infezzjoni umana u, f'xi każijiet, li jiġu salvati ħajjiet.
Hemm nuqqas ta' mudelli disponibbli għall-valutazzjoni tal-
kosteffettività tal-programmi ta' qerda.
41 
L-awditu nnota nuqqas ta' mudelli u indikaturi ekonomiċi disponibbli li jkunu 
jippermettu li l-Kummissjoni twettaq analiżi tal-kosteffettività tal-programmi 
proposti, u konsegwentement il-Kummissjoni ma twettaqx analiżi ta' dan it-tip. 
Fir-rapport l-aktar reċenti (2014) tagħha dwar is-sitwazzjoni tas-saħħa tal-annima -
li u l-kosteffettività tal-programmi veterinarji, li kien meħtieġ mid-Deċiżjoni ta' 
bażi tal-Kunsill, il-Kummissjoni pprovdiet informazzjoni dwar spejjeż u riżultati. 
F'dan ir-rapport, il-Kummissjoni għarfet li kien hemm ħtieġa li l-kosteffettività 
tan-nefqa veterinarja tintwera aħjar.24 Mill-konklużjonijiet tar-
Rapport tal-2014 mill-
Kummissjoni lill-Parlament 
Ewropew u lill-Kunsill dwar 
l-eżitu tal-programmi 
kofinanzjati mill-UE.
25 L-Artikolu 30 tar-Regolament 
(UE, Euratom) Nru 966/2012 
tal-Parlament Ewropew 
u tal-Kunsill  
tal-25 ta’ Ottubru 2012 dwar 
ir-regoli finanzjarji applikabbli 
għall-baġit ġenerali tal-Unjoni 
u li jħassar ir-Regolament 
tal-Kunsill (KE, Euratom) 
Nru 1605/2002  
(ĠU L 298 26.10.2012, p. 1).
25 Osservazzjonijiet tal-Awditjar 
42 
Fil-prattika, l-informazzjoni li kien hemm fil-programmi approvati u r-rapporti 
sussegwenti ta' implimentazzjoni jipprovdu informazzjoni dettaljata dwar 
l-ispejjeż, u wkoll indikaturi relatati mal-attivitajiet u l-prestazzjoni. Filwaqt li 
l-biċċa l-kbira mill-ispejjeż (kampjunar, analiżi fil-laboratorji, salarju ta' veterinarji, 
spejjeż għall-kumpens, eċċ.) u l-benefiċċju kwalitattiv (saħħa pubblika, oppor -
tunità mtejba ta' esportazzjoni, eċċ.) kienu indikati fil-programmi, kien hemm 
nuqqas ta' mudelli u informazzjoni disponibbli biex tiġi vvalutata l-kosteffettività 
tal-attivitajiet iffinanzjati. Pereżempju, ir-reazzjoni tal-UE għall-kriżi tal-BSE 
salvat il-ħajjiet, ikkontribwiet għal sikurezza alimentari aħjar, tejbet il-kwalità 
tal-kontrolli, u kisbet mill-ġdid il-fiduċja tal-konsumaturi — iżda l-kosteffettività 
tal-programm ma tistax tiġi vvalutata.
43 
Aħna eżaminajna wkoll jekk kienx hemm evidenza li l-ispejjeż imġarrba mill-pro -
grammi awditjati kinux raġonevoli. L-awditu nnota ċerti każijiet, li l-Kummissjoni 
kienet identifikat preċedentement, fejn xi spejjeż kienu għoljin wisq, jew mhux 
ikkontrollati biżżejjed mill-Istati Membri, kif jintwera fil- Kaxxa 4 . F'dawn il-
każijiet, il-Kummissjoni ħadet azzjoni ta' rimedju.
Azzjonijiet mhux ikkontrollati biżżejjed jew spejjeż għoljin
1. Fil-Polonja, il-vaċċini użati fil-programmi annwali ta' qerda tar-rabja nxtraw fil-livell reġjonali. Bejn l-2002 
u l-2009 l-għadd ta' każijiet ta' rabja maqbudin fil-popolazzjoni tal-volpijiet naqas b'mod sinifikanti ħafna, 
minn 884 għal 6. Madankollu, fl-2010 u fl-2011 l-għadd ta' każijiet maqbudin reġa' tela' b'mod rapidu, 
għal 117 u 103 rispettivament. Dawn kienu kkonċentrati fir-reġuni ta' Małopolska u Podkarpackie. Il-prezz 
medju ta' wieħed mill-vaċċini li nxtraw fil-Polonja biex jintużaw fuq il-volpijiet selvaġġi mill-2011 sal-
2013 kien sinifikattivament ogħla mill-prezz medju mħallas fl-UE, għalkemm il-volumi ta' vaċċini fornuti 
lill-Polonja kienu wkoll l-ogħla fl-UE (aktar minn 10 miljun doża kull sena). Minħabba l-ekonomiji ta' skala 
dan ma jidhirx loġiku. Il-Kummissjoni applikat tnaqqis finanzjarju u talbet lill-awtoritajiet Pollakki jieħdu 
azzjoni biex inaqqsu l-prezzijiet eċċessivi tal-vaċċini, notevolment billi jorganizzaw sejħa nazzjonali unika 
għall-offerti.
2. Fir-Rumanija, l-awtoritajiet nazzjonali ma kkontrollawx korrettement l-implimentazzjoni tal-kuntratti 
għad-distribuzzjoni mill-ajru ta' vaċċini kontra r-rabja biex jintużaw fuq il-volpijiet selvaġġi fl-2013, u ġie 
distribwit għadd insuffiċjenti ta' vaċċini. Barra minn hekk, l-awtoritajiet nazzjonali ma ħadux biżżejjed 
kampjuni biex jittestjaw l-effettività tal-kampanja ta' tilqim (il-proċeduri ttejbu fl-2014). B'konsegwenza 
ta' dan, il-Kummissjoni ma rrimborżatx il-kampanja ta' tilqim.Kaxxa 4
26 Osservazzjonijiet tal-Awditjar 
F'xi każijiet, l-ammonti li tħallsu bħala kumpens, jew 
it-tnaqqis fil-pagamenti kellhom effett limitat ta' inċentiv
44 
Il-leġiżlazzjoni tirrikjedi li l-kumpens pagabbli lill-bdiewa, għall-annimali maqtula 
taħt programmi ta' qerda tal-mard, ma jkunx jaqbeż il-valur tas-suq għall-
annimali b'saħħithom26. Dan għandu l-għan li jissettja livell ġust ta' kumpens; 
li jiskoraġġixxi l-frodi; u li jħeġġeġ il-parteċipazzjoni tal-bdiewa fil-programm. 
Madankollu, il-leġiżlazzjoni tal-UE ma tispeċifikax kif il-prezzijiet tas-suq 
għandhom jiddeterminaw il-kumpens pagabbli; dan jiġi ddeterminat mill-Istati 
Membri fil-leġiżlazzjoni speċifika. Pereżempju, ma hemm l-ebda rekwiżit biex 
l-Istati Membri jibbażaw l-ammonti ta' kumpens fuq l-iskali tal-Komunità għall-
klassifikazzjoni ta' karkassi u l-prezzijiet assoċjati tagħhom27. Kumpens eċċessiv 
jista' jiskoraġġixxi l-implimentazzjoni effettiva ta' miżuri ta' bijosigurtà.
45 
Fl-Italja, il-livelli ta' kumpens imħallsa għall-annimali maqtula taħt programmi 
veterinarji kienu kultant ogħla mill-prezzijiet tas-suq għall-annimali b'saħħithom. 
Pereżempju, fl-2012, il-bdiewa rċevew medja ta' EUR 87 u sa EUR 111 għal kull 
nagħġa maqtula taħt programmi ta' qerda; iżda, f'dak iż-żmien, il-prezz medju 
tas-suq għal karkassi minn nagħaġ b'saħħtu li kien inqatel kien inqas minn 
EUR 6028. F'każijiet fejn il-kumpens kien jaqbeż il-prezz tas-suq, id-detezzjoni ta' 
mard tal-annimali f'azjenda agrikola tista' titqies opportunità imprevista biex 
il-popolazzjoni tal-merħla tiġġedded. Barra minn hekk, bdiewa li, inkella, setgħu 
taw importanza lill-istatus "ħieles mill-mard" jistgħu jiġu skoraġġuti milli jimpli -
mentaw miżuri effettivi ta' bijosigurtà.
46 
Fir-Renju Unit, il-kumpens pagabbli għall-ifrat fl-Ingilterra huwa bbażat fuq 
prezzijiet medji tas-suq mix-xahar preċedenti. Il-kumpens għall-ifrat fl-Irlanda ta' 
Fuq u f'Wales huwa bbażat fuq valwazzjonijiet individwali li ġeneralment iwasslu 
għal livelli ogħla ta' kumpens milli fl-Ingilterra, u li jista' jiskoraġġixxi lill-bdiewa 
milli jimplimentaw miżuri effettivi ta' bijosigurtà.
47 
Wara valutazzjoni mhux favorevoli tar-riżultati tekniċi tal-programmi ta' qerda 
tal-bruċellożi bovina u ovina f'reġjun tal-Italja (Sqallija), il-Kummissjoni imponiet 
tnaqqis fil-pagamenti ta' aktar minn EUR 7 miljun għas-snin 2005 sa 2012. Fl-2011, 
fi Sqallija l-programm kollu kemm hu kontra l-bruċellożi ġie ddikjarat ineliġibbli 
minħabba nuqqas ta' prestazzjoni ta' pjan ta' tilqim. Madankollu, billi applikaw is-
sistema nazzjonali ta' allokazzjoni tar-riżorsi bejn ir-reġjuni, l-awtoritajiet Taljani 
ma għaddewx dan il-livell ta' tnaqqis lill-awtoritajiet reġjonali fi Sqallija, iżda pjut -
tost ikkondividewh fost ir-reġjuni Taljani kollha (li l-maġġoranza tagħhom kienu 
implimentaw il-programm ta' qerda b'mod xieraq). Għaldaqstant, kien hemm 
inċentiv limitat biex l-awtoritajiet fi Sqallija jtejbu l-miżuri veterinarji.26 L-Artikolu 11 tar-Regolament 
(UE) Nru 652/2014.
27 Ir-Regolament tal-
Kummissjoni (KE) 
Nru 1249/2008 tal-
10 ta’ Diċembru 2008 li 
jistabbilixxi regoli dettaljati 
dwar l-implimentazzjoni 
tal-iskali tal-Komunità 
għall-klassifikazzjoni ta’ 
karkassi taċ-ċanga, tal-majjal, 
u tal-laħam tan-nagħaġ 
u r-rapportar tal-prezzijiet 
tagħhom (ĠU L 337, 
16.12.2008, p. 3)
28 Il-Kummissjoni Ewropea 
(id-DĠ Agrikoltura u Żvilupp 
Rurali, Statistika dwar is-swieq 
agrikoli 2014: http://ec.europa.
eu/agriculture/markets-and-
prices/market-statistics/
index_en.htm ).
27 Osservazzjonijiet tal-Awditjar 
u baqa' lok għal titjib.
48 
Il-paragrafi li ġejjin jistipulaw oqsma fejn aħna nqisu li hemm lok għal titjib għall-
approċċ tal-Kummissjoni u għall-programmi tal-Istati Membri.
Notifika ta' mard tal-annimali u skambju ta' informazzjoni 
relatata
49 
Is-Sistema ta' Notifika ta' Mard tal-Annimali (ADNS) tal-Ewropa hija mfassla biex 
tinnotifika informazzjoni standard dwar tifqigħat ta' mard. Hija ma tfasslitx biex 
ikollha karatteristiki ta' ġestjoni epidemjoloġika jew biex tipprovdi informazz -
joni storika u tanalizza data . Għalhekk hija tipprovdi ftit li xejn valur miżjud 
meta mqabbla mas-Sistema Dinjija ta' Informazzjoni dwar is-Saħħa tal-Annimali 
(WAHIS) tal-OIE, li l-Istati Membri kollha huma meħtieġa jużaw. Dawn iż-żewġ 
sistemi, it-tnejn li huma jipprovdu informazzjoni dwar l-għadd u l-lok ta' tifqigħat 
ġodda, iżda ma hemm l-ebda interfaċċja bejniethom li tkun tippermetti skambju 
awtomatiku ta' informazzjoni. Sabiex ikunu jistgħu jimmaniġġjaw aħjar it-theddid 
għas-saħħa tal-annimali, l-Istati Membri żviluppaw is-sistemi ta' informazzjoni 
tagħhom stess li jittrattaw id- data  epidemjoloġika. Madankollu, ma hemmx 
sistema komuni li tiffaċilita l-iskambju ta' informazzjoni u koordinazzjoni aħjar 
tal-attivitajiet ta' kontroll bejn l-Istati Membri.
50 
Mill-2012 'il hawn, proġett konġunt bejn il-Kummissjoni u l-OIE ħadem fuq l-irbit 
tas-sistemi ADNS u WAHIS ma' interfaċċja komuni msejħa Sistema ta’ Informazz -
joni dwar il-Mard tal-Annimali (ADIS)29.29 Rapport dwar l-analiżi 
tal-ADNS (il-verżjoni 1.4) 
fil-qafas tal-iżvilupp 
tal-prototip tal-informatika ta’ 
Sistema ta’ Informazzjoni dwar 
il-Mard tal-Annimali (ADIS) 
għall-Unjoni Ewropea allinjat 
mal-interfaċċja tal-OIE-WAHIS/
WAHID: Għal analiżi aktar 
fil-fond, hemm nuqqas ta’ data  
ta’ referenza bħall-għadd ta’ 
azjendi u annimali preżenti 
f’reġjun. Għal analiżi spazjali 
u temporali aktar fil-fond tkun 
tinħtieġ data  addizzjonali, 
bħal-lok tal-unitajiet 
epidemjoloġiċi kollha 
preżenti. Sabiex tkun għodda 
aktar rilevanti għall-ġestjoni 
tal-mard jew bħala għodda 
deċiżjonali, tkun tinħtieġ 
informazzjoni addizzjonali 
dwar il-miżuri ta’ ġestjoni 
tal-mard. Il-lista tal-valuri 
“Speċijiet” fl-ADNS fiha 
l-ispeċijiet il-kbar ta’ annimali 
tal-azjendi agrikoli 
u d-denominazzjoni ġenerika 
“speċijiet selvaġġi” biss. Jidher 
raġonevoli li tiġi estiża t-talba 
għal data  dwar il-metodu ta’ 
dijanjożi għall-mard kollu.
28 Osservazzjonijiet tal-Awditjar 
Informazzjoni dwar il-prestazzjoni u l-ġestjoni
51 
Deċiżjoni tal-Kummissjoni mill-200830 tissettja indikaturi tal-outputs tal-program -
mi, indikaturi li dwarhom l-Istati Membri huma obbligati li jirrappurtaw. Minbarra 
dan, il-Kummissjoni stabbiliet metodoloġija għall-issettjar ta' indikaturi tal-
prestazzjoni, li tirrikjedi li l-Istati Membri jtejbu l-prestazzjoni tagħhom f'termini 
ta' prevalenza/inċidenza tal-mard b'perċentwal minimu matul perjodu speċifikat. 
Barra minn hekk, il-Kummissjoni żviluppat sett estensiv ta' indikaturi31 (aktar minn 
100) li l-Istati Membri għandhom jużaw. Dawn jinkludu indikaturi relatati mal-
output jew mal-attività, bħall-għadd ta' annimali mlaqqma u t-testijiet imwettqa; 
u wkoll indikaturi marbuta mar-riżultati bħal bidliet fir-rati ta' inċidenza jew ta' 
prevalenza. Filwaqt li nagħrfu li diġà hemm sett estensiv ta' indikaturi, aħna nqisu 
li hemm xi lok għal aktar titjib, partikolarment dak relatat mal-implimentazzjoni 
teknika tal-programmi32. Ma huwa inkluż l-ebda indikatur ekonomiku li jkun 
jippermetti analiżi tal-kosteffettività tal-programmi proposti (ara l-paragrafi 41 
u 42).
52 
Il-Kummissjoni tirrikjedi li l-Istati Membri jsegwu mudell standard meta jkunu 
qed jabbozzaw il-programmi veterinarji tagħhom. Dan jinkludi informazzjoni 
dwar l-evoluzzjoni tal-marda fi snin reċenti. Minbarra dan, wieħed mill-kriterji 
użati mill-Kummissjoni (ara l-paragrafu 28), għall-valutazzjoni tal-abbozzi ta' 
programmi, jikkonċerna l-kwalità tad- data  dwar l-evoluzzjoni tal-mard matul 
l-aħħar ħames snin. Aħna nnutajna li filwaqt li data  storika ta' dan it-tip kienet dis -
ponibbli fil-biċċa l-kbira mill-każijiet, għal 3 mill-24 programm tal-Istati Membri 
kkonċernat mill-awditu, l-evalwaturi indipendenti tal-Kummissjoni identifikaw li 
l-abbozzi ta' programmi reċenti ma kienx fihom biżżejjed informazzjoni storika 
sodisfaċenti33. F'dawn il-każijiet, l-informazzjoni rilevanti ntalbet mill-Kummissjo -
ni u ġiet ipprovduta mill-Istati Membri kkonċernati. Fi żmien l-awditu, il-Kummiss -
joni kienet qed tiżviluppa sistema ta' informazzjoni biex tippermetti l-ġbir faċli 
u l-analiżi ta' informazzjoni storika minn programmi preċedenti tal-Istati Membri, 
u introduċiet sistema standard ta' rappurtar elettroniku biex l-Istati Membri 
jkunu jistgħu jibagħtu dokumenti ewlenin34 relatati mal-programmi veterinarji 
tagħhom35. Dawn l-iżviluppi għandhom jiffaċilitaw l-analiżi futura tal-programmi.30 Id-Deċiżjoni tal-Kummissjoni 
2008/940/KE, sostitwita 
bid-Deċiżjoni ta’ 
Implimentazzjoni tal-
Kummissjoni 2014/288/EU 
tat-12 ta’ Mejju 2014 fir-rigward 
tar-rekwiżiti standard ta’ 
rapportaġġ għall-programmi 
nazzjonali għall-eradikazzjoni, 
il-kontroll u l-monitoraġġ ta’ 
ċertu mard u mard żoonotiku 
tal-annimali kofinanzjati 
mill-Unjoni u li jirrevokaw 
id-Deċiżjoni 2008/940/KE 
(ĠU L 147, 17.5.2014, p. 88).
31 Id-dokument tal-Kummissjoni 
WD SANCO/12915/2012.
32 Pereżempju, l-intervalli ta’ 
żmien bejn l-ittestjar, 
il-proporzjon ta’ tifqigħat fejn 
is-sors tal-infezzjoni jkun ġie 
identifikat; għall-bruċellożi, 
it-traċċar ta’ merħliet mingħajr 
test tal-merħliet, il-perċentwal 
ta’ annimali mlaqqma fi ħdan 
azjendi agrikoli u l-proporzjon 
ta’ azjendi agrikoli mlaqqma; 
l-indikaturi relatati mat-taħriġ, 
mal-ispiża u mal-kapaċità 
tas-servizzi veterinarji; 
għall-bruċellożi ovina 
u kaprina, il-ġenotipar 
tar-riżultati tar-razza ta’ 
brucella .
33 Dan kien il-każ għall-
programm propost tar-Renju 
Unit tal-2015 kontra 
t-tuberkolożi bovina; 
il-programm Spanjol tal-2015 
kontra l-ilsien blu, 
u l-programm propost Taljan 
tal-2014 kontra l-ilsien blu.
34 Notevolment abbozzi ta’ 
programmi, rapporti 
intermedji, rapporti finali 
u talbiet għal pagamenti.
35 Id-Deċiżjoni ta’ 
Implimentazzjoni tal-
Kummissjoni 2014/288/UE.
29 Osservazzjonijiet tal-Awditjar 
Preżentazzjoni tal-kontrolli veterinarji fil-programmi
53 
B'mod ġenerali, il-biċċa l-kbira mill-programmi ġġustifikaw il-miżuri li għandhom 
jittieħdu u r-riżultati li għandhom jinkisbu. Madankollu, aħna nqisu li l-miżuri 
vete  rinarji jkunu jibbenefikaw minn deskrizzjoni aħjar dwarhom f'xi programmi 
kif ukoll fl-azzjonijiet meħuda wara rakkomandazzjonijiet mill-FVO u pariri 
mit-Task Force. Fi 2 mill-24 programm tal-Istati Membri kkonċernat mill-awditu, 
l-evalwaturi indipendenti tal-Kummissjoni għamlu rimarki simili36.
Programmi fejn il-progress isir bil-mod
54 
Il-programmi ta' qerda għal xi mard f'ċerti Stati Membri jdumu deċenni (ara l-
paragrafu 9). Filwaqt li qed tonqos, il-prevalenza tat-tuberkulożi bovina fir-Renju 
Unit u fl-Irlanda għadha relattivament għolja (ara l- Figura 6 ) meta mqabbla ma' 
Stati Membri oħra37. Fir-Renju Unit, żieda fil-frekwenza tal-ittestjar tat-tuberkulożi 
mill-2013 'il hawn f'żoni b'inċidenza baxxa, minn darba kull erba' snin għal darba 
fis-sena, wasslet għal detezzjoni ogħla ta' każijiet. Madankollu, għad hemm sfidi 
sinifikanti li huma inerenti għall-programm ta' qerda tat-tuberkulożi fir-Renju 
Unit, b'inċidenza għolja ħafna f'xi reġjuni.36 Il-programm Taljan għall-2014 
kontra l-ilsien blu; il-
programm Irlandiż tal-2014 
kontra t-tuberkulożi bovina.
37 Fl-2014, il-prevalenza 
fil-merħla fir-rigward 
tat-tuberkulożi bovina 
fir-Renju Unit, fl-Irlanda, fi 
Spanja u fl-Italja kienet ta’ 
9.04 %, 3.8 %, 1.72 % u 0.81 % 
rispettivament. Franza 
u l-Polonja huma uffiċjalment 
ħielsa mill-marda, 
u l-prevalenza fir-Rumanija 
hija insinifikanti.Figura 6Tuberkulożi bovina fl-Irlanda u fir-Renju Unit
2014 2013 2012 2011 201020
15
10
5
03.80 4.07 4.45 4.37 4.849.0410.1116.20
14.05
11.61
Prevalenza /f_il-merħla
/f_ir-Renju Unit/uni00A0%
Prevalenza /f_il-merħla
/f_l-Irlanda/uni00A0%
Sors:  Id-DĠ Saħħa u Sikurezza Alimentari.
30 Osservazzjonijiet tal-Awditjar 
55 
Fl-Italja, il-bruċellożi ovina u kaprina huma diffiċli li jinqerdu minħabba nuqqas 
ta' kooperazzjoni sħiħa mill-bdiewa f'xi reġjuni. L-iskema ta' kumpens ġeneruż 
(ara l-paragrafu 45) tista' tkun fattur ukoll. Madankollu, il-prevalenza fil-livell 
nazzjonali qed tonqos, u kienet laħqet il-1.2 % fl-2014, meta mqabbla ma' 3.7 % 
fl-2008. Matul l-istess perjodu, il-prevalenza fi Sqallija naqset minn 11.9 % għal 
3.4 %.
56 
Aħna ninnutaw li l-Kummissjoni, fir-rapport tagħha tal-201438 lill-Parlament 
u lill-Kunsill dwar l-eżitu tal-programmi veterinarji kofinanzjati mill-UE, ukoll 
innutat li r-riżultati miksuba mill-programm tar-Renju Unit kontra t-tuberkulożi 
bovina u l-programmi Taljani kontra l-bruċellożi kienu kawża ta' tħassib. Il-Qorti 
tagħraf ukoll li l-Kummissjoni tħeġġeġ lill-Istati Membri jieħdu azzjoni f'każijiet 
ta' dan it-tip permezz tas-segwitu tar-rakkomandazzjonijiet li saru mit-Task Force 
u mill-FVO.
L-approċċ għat-trattament ta' organiżmi selvaġġi
57 
Kuntatti diretti jew indiretti bejn organiżmi selvaġġi u annimali domestikati 
jistgħu jwasslu għat-tixrid tal-mard, jew jistgħu jikkumplikaw l-implimentazzjoni 
effettiva tal-programmi relatati mal-mard tal-annimali. Pereżempju, ir-rabja tista' 
tixtered minn volpijiet selvaġġi, u t-tuberkulożi bovina tista' tixtered minn baġers, 
ċingjali u ċriev. Hemm bosta pubblikazzjonijiet mill-OIE39 dwar il-monitoraġġ tal-
mard ta' organiżmi selvaġġi, kif ukoll ftehim internazz  jonali relatat dwar in-notifi -
ka ta' mard. Filwaqt li x-xiri ta' vaċċini kontra r-rabja għal organiżmi selvaġġi huwa 
inkluż fil-programmi tal-Istati Membri, l-UE ma għandhiex approċċ speċifiku 
għall-ġlieda kontra t-tuberkulożi f'organiżmi selvaġġi.
58 
Ma hemm l-ebda dispożizzjoni leġiżlattiva fil-livell tal-UE għall-qerda tat-
tuberkulożi fl-ispeċijiet ta' annimali minbarra l-ifrat (eż. mogħoż selvaġġ, 
u organiżmi selvaġġi oħra). B'mod partikolari, fir-Renju Unit, il-baġers huma pro -
tetti bil-leġiżlazzjoni nazzjonali, li tista' tikkomplika l-implimentazzjoni effettiva 
tal-programm ta' qerda tat-tuberkulożi bovina.38 COM(2014) 115 final tal-
5 ta’ Marzu 2014 “Rapport 
tal-Kummissjoni lill-Parlament 
Ewropew u lill-Kunsill dwar 
ir-riżultat tal-programmi 
kofinanzjati tal-UE għall-
eradikazzjoni, il-kontroll 
u l-monitoraġġ ta’ mard 
tal-annimali u żoonożi matul 
il-perjodu ta’ bejn l-2005 
u l-2011”, it-taqsima 3.3.
39 L-OIE, “Training manual on 
wildlife diseases and 
surveillance” (Manwal ta’ 
taħriġ dwar il-mard ta’ 
organiżmi selvaġġi u dwar 
is-sorveljanza), 2010.
31 Osservazzjonijiet tal-Awditjar 
Id-disponibbiltà ta' ċerti vaċċini
59 
Skont l-OIE40, id-disponibbiltà faċli ta' vaċċini u antiġeni veterinarji adatti hija 
essenzjali għall-programmi relatati mas-saħħa tal-annimali41. Hemm għadd ta' 
inizjattivi u proġetti ta' riċerka tal-UE mmirati lejn id-detezzjoni ta' virusijiet 
emerġenti u lejn il-promozzjoni tad-disponibbiltà ta' vaċċini42. Skont xi tkun 
il-marda, jista' jkun hemm ftit li xejn vaċċini adatti għall-użu fl-UE. Madankollu, 
it-tilqim huwa waħda mill-għodod essenzjali disponibbli għall-implimentazzjoni 
ta' approċċ ta' "il-prevenzjoni hija aqwa mill-kura". Ir-raġunijiet għalfejn il-vaċċini 
mhumiex dejjem disponibbli huma kumplessi. Riċerka reċenti kellha t-tendenza li 
turi li43 minbarra d-diffikultajiet tekniċi fl-iżvilupp tagħhom, ma hemmx biżżejjed 
interess finanzjarju biex l-industrija farmaċewtika tuża ċerti vaċċini fl-UE. 
Il-Kaxxa 5  turi xi diffikultajiet prattiċi kkawżati minn nuqqas ta' vaċċini adatti.
60 
Fil-livell Ewropew, ma hemm l-ebda qafas legali għall-akkwist konġunt ta’ vaċċini, 
u lanqas bank ġenerali ta’ stokkijiet ta’ vaċċini. Il-proċess għax-xiri ta’ vaċċini wara 
sejħa għall-offerti mill-Istati Membri jista’ jieħu bosta xhur, u fil-frattemp il-virus 
jista’ jkompli jixtered fil-popolazzjoni tal-annimali. Aħna nnutajna li il-Liġi l-ġdida 
dwar is-Saħħa tal-Annimali, li attwalment qed tiġi diskussa mill-awtoritajiet 
leġiżlattivi, tkun twessa’ l-kapaċità tal-Kummissjoni biex din tistabbilixxi banek ta’ 
vaċċini.40 L-OIE, “Manual of diagnostic 
tests and vaccines for 
terrestrial animals” (Manwal ta’ 
testijiet dijanostiċi u vaċċini 
għall-annimali terrestri), 2014.
41 L-OIE, “Guidelines for Animal 
Disease Control” (Linji Gwida 
għall-Kontroll tal-Mard 
tal-Annimali), Mejju 2014.
42 Pereżempju, il-fondi tar-riċerka 
tal-UE appoġġew proġetti 
għall-iżvilupp ta’ vaċċini 
kontra t-tuberkulożi 
(NEWTBVAC), il-bruċellożi 
(BRU-VAC) u d-deni klassiku 
tal-ħnieżer (CSFV-GODIVA).
43 Videnova, K. u Mackay, DKJ. 
“Availability of vaccines 
against major animal diseases 
in the European Union” 
(Disponibbiltà ta’ vaċċini 
kontra mard kbir tal-annimali 
fl-Unjoni Ewropea).
Diffikultajiet ikkawżati minn nuqqas ta' vaċċini adatti
Hemm aktar minn 20 varjant (serotip) tal-virus tal-ilsien blu (marda virali, li tinġarr mill-insetti, tar-ruminanti).
Fl-Italja, ġew identifikati sitt varjanti. L-ebda vaċċin polivalenti (effettiv kontra bosta razez tal-virus) ma huwa 
attwalment rikonoxxut fl-UE. Għalhekk, f'każijiet ta' dan it-tip, huwa diffiċli li jiġi previst l-użu ta' vaċċini.
Fi Franza, matul il-kriżi tal-ilsien blu tal-2008, kien hemm stokkijiet limitati tal-vaċċin. Għalhekk, l-awtoritajiet 
Franċiżi kellhom jakkwistaw fornimenti żejda b'mod urġenti. Dan sewa ħafna flus u ħin, u l-awtoritajiet naz -
zjonali qiesu li l-520 każ ta' lsien blu maqbudin f'Ile et Vilaine setgħu jiġu evitati li kieku l-vaċċini kienu dis -
ponibbli aktar malajr.
Fiż-żmien meta faqqa' l-ewwel serotip S4 tal-ilsien blu fi Spanja (reġjun ta' Extremadura), ma kienx hemm 
biżżejjed vaċċin disponibbli kontra dan is-serotip. Għal din ir-raġuni, il-kampanja ta' tilqim ġiet posposta għas-
sena ta' wara sabiex il-marda titrażżan matul il-perjodu ta' propagazzjoni virali possibbli li kien imiss.Kaxxa 5
32
 Konklużjonijiet 
u rakkomandazzjonijiet
61 
Il-mard tal-annimali jikkawża spejjeż ekonomiċi sinifikanti u huwa riskju kemm 
għas-saħħa tal-annimali kif ukoll dik tal-bniedem. Il-mard jista' jixtered u jaqsam 
il-fruntieri, u tifqigħat preċedenti ta' mard swew biljuni ta' euro. Għalhekk l-UE 
għandha l-għan li tipproteġi s-saħħa tal-annimali u tiffinanzja l-programmi tal-
Istati Membri għall-qerda, il-kontroll u l-monitoraġġ ta' mard speċifiku tal-anni -
mali. Dawn il-programmi jkopru azzjonijiet bħal kampjunar, analiżi fil-laboratorju, 
pagamenti ta' kumpens għal annimali li jinqatlu, u kampanji ta' tilqim. Fis-snin 
reċenti n-nefqa tal-UE kienet qed tonqos, u reċentement ma seħħet l-ebda 
kriżi kbira komparabbli mat-tifqigħa tal-marda tal-ilsien u d-dwiefer tal-2001. 
Madankollu, jeħtieġ li l-UE tkun imħejjija biex tindirizza kriżijiet futuri, u jista' 
jieħu ħafna snin biex il-programmi ta' qerda jirriżultaw fi status ħieles mill-mard.
62 
L-awditu eżamina jekk il-programmi ta’ qerda, kontroll u monitoraġġ tal-mard 
tal-annimali jrażżnux il-mard tal-annimali b'mod adegwat. Dan kien jinvolvi 
l-eżaminar ta' jekk l-approċċ tal-Kummissjoni kienx xieraq; jekk l-Istati Membri 
fasslux u implimentawx programmi xierqa, u jekk il-kosteffettività tal-programmi 
tqisitx b'mod adegwat.
63 
B'mod ġenerali, il-Qorti kkonkludiet li l-programmi, li eżaminajna, relatati mal-
mard tal-annimali rażżnu dan il-mard b'mod adegwat. Madankollu, billi tifqigħat 
ta' mard dejjem jistgħu jseħħu, il-Kummissjoni u l-Istati Membri għandhom ikom -
plu jkunu viġilanti.
64 
L-istrateġija tal-Kummissjoni għall-programmi relatati mal-mard tal-annimali 
kienet, b'mod ġenerali, tajba: l-azzjonijiet tal-Kummissjoni kienu appoġġati minn 
parir tekniku tajjeb; kien hemm politika żviluppata tajjeb għas-saħħa tal-anni -
mali; u kien hemm qafas stabbilit għall-prijoritizzazzjoni tar-riżorsi baġitarji fuq 
il-programmi prijoritarji. L-approċċ meħud għall-qerda tal-BSE rnexxa b'mod par -
tikolari. Eżempji tajbin oħra huma t-tnaqqis fil-każijiet ta' salmonella żoonotika 
u rabja. Il-leġiżlazzjoni ta' bażi baqgħet kumplessa, u l-prijoritizzazzjoni tal-finan -
zjament bejn il-mard kienet qed tittejjeb gradwalment (il-paragrafi 26 sa 33).
65 
Aħna sibna li, b'mod ġenerali, il-programmi tal-Istati Membri tfasslu u ġew 
implimentati tajjeb. Il-programmi ssodisfaw il-kriterji meħtieġa, u l-Istati Mem -
bri kellhom sistemi adegwati biex jidentifikaw tifqigħat ta' mard tal-annimali 
u jiffaċilitaw il-qerda tagħhom (il-paragrafi 34 sa 36).
33 Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet 
66 
Aħna sibna li, filwaqt li l-Kummissjoni kien meħtieġa tirrapporta dwar il-kostef -
fettività tal-programmi veterinarji lill-Parlament Ewropew u lill-Kunsill, hemm 
nuqqas ta' mudelli adatti biex tagħmel dan. Il-programmi approvati u r-rapporti 
sussegwenti ta' implimentazzjoni jipprovdu informazzjoni dwar l-ispejjeż 
u r-riżultati, iżda huwa diffiċli li tiġi ddeterminata l-kosteffettività tal-programmi 
(il-paragrafi 37 sa 42).
67 
Fir-rigward tal-ispejjeż, l-awditu nnota eżempji ta’ spejjeż mhux ikkontrollati 
biżżejjed jew ta’ spejjeż li kienu għoljin wisq, li l-Kummissjoni kienet identifikat 
preċedentement. F’xi każijiet fl-Italja, l-ammonti li tħallsu bħala kumpens lill-
bdiewa, jew it-tnaqqis fil-pagamenti li kien impost mill-Kummissjoni, kellhom 
effett limitat ta’ inċentiv għat-tħeġġiġ ta’ miżuri effettivi ta’ bijosigurtà u għall-
implimentazzjoni ta’ miżuri korrettivi (il-paragrafi 43 sa 47).
68 
Aħna identifikajna xi oqsma speċifiċi fejn kien hemm lok għal titjib. L-iskambju 
ta’ informazzjoni epidemjoloġika bejn l-Istati Membri seta’ jiġi appoġġat aħjar 
permezz ta’ sistemi ta’ informazzjoni (il-paragrafi 49 u 50).
69 
Il-Kummissjoni stabbiliet sett dettaljat ta’ indikaturi minimi tal-outputs tal-prog -
rammi, biex jintużaw mill-Istati Membri. Aħna sibna li, f’xi programmi tal-Istati 
Membri, seta’ kien hemm deskrizzjoni aħjar tal-informazzjoni relatata kemm 
ma’ miżuri veterinarji kif ukoll ma’ azzjoni ta’ segwitu għal rakkomandazzjonijiet 
preċedenti mill-FVO u mit-Task Force. Fi żmien l-awditu mhux dejjem kien hemm 
informazzjoni storika suffiċjenti, li kienet faċilment disponibli, dwar l-evoluzzjoni 
tal-mard. Madankollu, kienet qed tiġi żviluppata database għar-reġistrazzjoni 
ta’ indikaturi tekniċi tal-programmi, u l-Kummissjoni kienet introduċiet sistema 
ġdida ta’ rappurtar elettroniku (il-paragrafi 51 sa 53).
70 
Aħna nnutajna xi programmi fejn il-progress sar bil-mod: notevolment il-qerda 
tat-tuberkulożi bovina fir-Renju Unit u fl-Irlanda, u l-bruċellożi ovina u kaprina 
fin-Nofsinhar tal-Italja (il-paragrafi 54 sa 56).
34 Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet 
71 
Organiżmi selvaġġi jistgħu jxerrdu l-mard fl-annimali domestiċi (u tabilħaqq fin-
nies) u għalhekk jeħtieġ li jitqiesu waqt l-iżvilupp ta’ approċċ għas-saħħa tal-anni -
mali u l-finanzjament ta’ programmi relatati mal-mard tal-annimali. Aħna sibna li 
l-approċċ tal-UE biex tqis mard f’organiżmi selvaġġi għandu jiġi kkomplementat, 
notevolment għat-tuberkulożi (il-paragrafi 57 u 58).
72 
Il-vaċċini huma għodda ewlenija għal ċerti programmi ta’ qerda. Il-Qorti nnutat 
li, skont xi tkun il-marda, jista’ jkun hemm ftit li xejn vaċċini adatti. B’mod par -
tikolari, aħna sibna li n-nuqqas ta’ vaċċini għat-trattament tal-ilsien blu affettwa 
b’mod avvers il-programmi fl-Italja, fi Franza u fi Spanja. Barra minn hekk, fi 
żmien l-awditu, ma kien hemm l-ebda qafas legali għall-akkwist konġunt ta’ 
vaċċini, u lanqas bank ġenerali ta’ stokkijiet ta’ vaċċini fil-livell Ewropew (il-parag -
rafi 59 u 60).
Rakkomandazzjonijiet
Sabiex ittejjeb aktar il-qerda, il-kontroll u l-monitoraġġ tal-mard tal-annimali, il-
Kummissjoni għandha:
(a) Tiffaċilita l-iskambju ta’ informazzjoni epidemjoloġika bejn l-Istati Membri.
(b) Teżamina jekk is-sett eżistenti ta’ indikaturi għandux jiġi aġġornat sabiex tiġi 
pprovduta informazzjoni aħjar dwar l-attivitajiet ta’ kontroll veterinarju u l-
kosteffettività tal-programmi.
(c) Sistematikament tinkludi, meta rilevanti, l-aspett ta’ organiżmi selvaġġi fil-
programmi veterinarji.
(d) Tappoġġa d-disponibbiltà ta’ vaċċini li se jintużaw mill-Istati Membri meta 
dan ikun iġġustifikat b’mod epidemiku.
Dan ir-Rapport ġie adottat mill-Awla I, immexxija mis-Sur Augustyn KUBIK, Membru 
tal-Qorti tal-Awdituri, fil-Lussemburgu fil-laqgħa tagħha tat-3 ta’ Frar 2016.
 Għall-Qorti tal-Awdituri
 Vítor Manuel da SILVA CALDEIRA
 President

35
 Annessi Anness IInformazzjoni dwar il-mard tal-annimali
X’inhi? Kif tixtered?X’inhu r-riskju għas-
saħħa pubblika?X’inhuma s-sinjali 
kliniċi?Kif issir 
id-dijanjożi?Kif tista’ ssir il-prevenzjoni 
jew il-kontroll?
Influwenza 
avjarjaL-influwenza avjarja 
(AI), ikkawżata mill-
virus tal-influwenza tat-
Tip “A”, tista’ taffettwa 
bosta speċijiet ta’ 
għasafar li jipproduċu 
l-ikel (tiġieġ, dundjan, 
summien, farawn, 
eċċ.) kif ukoll għasafar 
domestiċi u għasafar 
selvaġġi b’xi razez li 
jirriżultaw f’rati għoljin 
ta’ mortalità. Il-virus 
ġie wkoll iżolat minn 
speċijiet mammiferi li 
jinkludu bnedmin, firien 
u ġrieden, ballottri 
u inmsa, ħnieżer, qtates, 
tigri u  klieb.Bosta fatturi jistgħu jik -
kontribwixxu għat-tixrid 
ta’ virusijiet AI, inklużi l-
globalizzazzjoni u  l-kummerċ 
internazzjonali (legalment 
u illegalment), prattiki ta’ 
kummerċjalizzazzjoni (swieq 
bi tjur ħajjin), prattiki agrikoli 
u l-preżenza tal-virusijiet 
f’għasafar selvaġġi. Il-virusiji -
et AI jistgħu jixterdu permezz 
ta’ kuntatt dirett ma’ 
sekrezzjonijiet minn għasafar 
infettati, speċjalment per -
mezz ta’ rawt jew permezz 
ta’ għalf, ilma, tagħmir 
u ħwejjeġ kontaminati.Filwaqt li AI hija 
primarjament marda 
tal-għasafar, hija tista’ 
tgħaddi mill-għasafar 
għall-bnedmin. Il-
virusijiet AI huma ferm 
speċifiċi għall-ispeċi 
iżda, f’okkażjonijiet 
rari, għaddew mill-os -
takolu tal-ispeċi biex 
jinfettaw il-bnedmin. 
It-trażmissjoni lill-
bnedmin seħħet meta 
kien hemm kuntatt 
mill-qrib ma’ għasafar 
infettati jew ma’ 
ambjenti kontaminati 
ħafna.Fil-forma ħafifa, sin -
jali ta’ mard jistgħu jiġu 
espressi biss bħala rix 
imħabbel, produzzjoni 
inqas ta’ bajd, jew ef -
fetti ħfief fuq is-sistema 
respiratorja. Fil-forma 
gravi tal-marda, il-virus 
mhux biss jaffettwa 
s-sistema respiratorja, 
bħalma jiġri fil-forma 
ħafifa, iżda jinvadi wkoll 
bosta organi u tes -
suti, li jista’ jirriżulta 
f’emorraġija interna 
massiva.AI tista’ tiġi suspet -
tata abbażi ta’ sin -
jali u avvenimenti 
kliniċi li jwasslu 
għall-marda. Testi -
jiet fil-laboratorju 
huma meħtieġa 
biex jikkonfermaw 
id-dijanjożi.Madwar id-dinja, miżuri ta’ 
sorveljanza ġew stabbiliti 
għad-detezzjoni tal-preżenza 
ta’ infezzjoni fil-pollam skont 
l-istandards tal-OIE għas-
sorveljanza tal-AI.
Deni Afrikan 
tal-ħnieżerId-deni Afrikan tal-
ħnieżer (ASF) huwa 
marda ferm emorraġika, 
li tittieħed malajr 
ħafna, tal-ħnieżer, 
il-qżieqeż selvaġġi 
Afrikani, iċ-ċingjali 
Ewropej u l-ħnieżer 
selvaġġi Amerikani. 
Il-gruppi kollha ta’ età 
huma suxxettibbli 
bl-istess mod. B’forom 
ta’ virulenza għolja 
tal-virus, l-ASF huwa 
karatterizzat minn 
deni għoli, telf ta’ aptit, 
emorraġiji fil-ġilda u  fl-
organi interni, u mewt 
f’medja ta’ bejn jumejn 
u 10 ijiem. Ir-rata ta’ 
mortalità tista’ tilħaq 
il-100  %.Il-qażquż selvaġġ Afrikan 
jista’ jservi bħala riżerva 
naturali tal-virus mingħajr 
sinjal ta’ mard. It-tixrid 
minn din ir-riżerva ssir 
permezz tal-qurdiena 
ratba Ornithodoros moubata . 
Il-qurdiena tibla’ l-virus 
meta tkun qed tieħu ikla tad-
demm u mbagħad tgħaddih 
meta tkun qed tiekol minn 
fuq annimali suxxettibbli. 
Dubbien li jigdem u  qurdien, 
bini, vetturi, tagħmir jew 
ħwejjeġ kontaminati jistgħu 
wkoll ixerrdu l-virus lil an -
nimali suxxettibbli.L-ASF mhuwiex 
theddida għal saħħet 
il-bniedem.Il-gravità u  d-distribuzz -
joni tal-leżjonijiet 
ivarjaw ukoll skont 
il-virulenza tal-virus. 
Każijiet gravi tal-marda 
huma karatterizzati 
minn deni għoli u mewt 
f’medja ta’ bejn jumejn 
u 10 ijiem. Ir-rata ta’ 
mortalità tista’ tilħaq 
il-100 %. Sinjali kliniċi 
oħra jistgħu jinkludu 
telf ta’ aptit, dipressjoni, 
ħmura tal-ġilda tal-
widnejn, tal-addome 
u tar-riġlejn, tbatija 
respiratorja, remet -
tar, tnixxija ta’ demm 
mill-imnieħer jew 
mir-rektum u kultant di -
jarea. L-abort jista’ jkun 
l-ewwel avveniment 
muri f’tifqigħa.L-ASF jista’ jiġi 
suspettat abbażi 
ta’ sinjali kliniċi, 
u trid issir kon -
ferma permezz ta’ 
testijiet fil-labo -
ratorju preskritti, 
partikolarment biex 
din il-marda tiġi dif -
ferenzjata mid-deni 
klassiku tal-ħnieżer 
(CSF).Ma hemm l-ebda tratta -
ment jew vaċċin ippubblikat 
għall-ASF. Il-programmi 
kollha ta’ qerda li rnexxew 
kienu jinvolvu d-dijanjożi, 
it-tbiċċir u d-disponiment ra -
pidi tal-annimali kollha f’bini 
infettat, tindif u  diżinfezzjoni 
bir-reqqa, diżinsettizzazzjoni, 
kontrolli tal-movimenti 
u sorveljanza.
36 Annessi 
X’inhi? Kif tixtered?X’inhu r-riskju għas-
saħħa pubblika?X’inhuma s-sinjali 
kliniċi?Kif issir 
id-dijanjożi?Kif tista’ ssir il-prevenzjoni 
jew il-kontroll?
BruċellożiIl-bruċellożi hija marda 
tal-bhejjem li tittieħed 
u li għandha impatt 
ekonomiku sinifikanti. 
Il-marda hija kkważata 
minn diversi batterji 
tal-familja brucella , li 
għandhom it-tendenza 
li jinfettaw speċi ta’ 
annimal speċifika. 
Madankollu, il-biċċa 
l-kbira mill-ispeċijiet 
ta’ brucella  jistgħu 
jinfettaw speċijiet oħra 
ta’ annimali wkoll. Hija 
taffettwa frat, ħnieżer, 
nagħaġ u mogħoż, 
iġmla, ekwini, u  klieb. 
Tista’ taffettwa wkoll 
ruminanti oħra, xi 
mammiferi tal-baħar 
u bnedmin.Il-bruċellożi tixtered 
tipikament meta l-annimal 
jabortixxi jew iwelled. Livelli 
għoljin ta’ batterji jinsabu 
fil-fluwidi tat-twelid ta’ 
annimal infettat. Il-batterji 
jistgħu jissopravivu barra 
l-annimal fl-ambjent għal 
bosta xhur, partikolarment 
f’kundizzjonijiet friski u ned -
jin. Huma jibqgħu infettivi 
għal annimali oħra li jiġu 
infettati billi jkunu belgħu l-
batterji. Il-batterji jikkoloniz -
zaw il-biżla u jikkontaminaw 
il-ħalib. Il-bruċellożi hija 
marda importanti f’organiżmi 
selvaġġi, u  tinfetta ħnieżer 
selvaġġi, gwiemes, elk 
u liebri Ewropej. Ir-riżerva 
ta’ mard f’organiżmi 
selvaġġi tikkomplika l-isforzi 
għall-qerda.Il-bruċellożi hija 
żoonożi infettiva 
ħafna għall-bnedmin 
u li tikkawża marda 
ta’ sikwit imsejħa 
deni rqiq. Is-sintomi 
fil-bnedmin jinkludu 
deni intermittenti jew 
irregolari, uġigħ ta’ 
ras, dgħufija, għaraq 
abbundanti, bard, 
telf tal-piż u wġigħ 
ġenerali. Jistgħu 
jseħħu infez -
zjonijiet tal-organi 
li jinkludu l-fwied 
u l-milsa. Veterinarji, 
bdiewa u ħaddiema 
tal-biċċeriji huma 
vulnerabbli għal 
infezzjoni billi 
jittrattaw annimali 
infettati u feti abortiti 
jew plaċenti. Il-marda 
tista’ tixtered ukoll 
lin-nies permezz ta’ 
konsum ta’ ħalib mhux 
ippasturizzat li jkun 
ġej minn annimali 
infettati.Tipikament il-marda 
hija ħafifa, u l-annimal 
infettat juri ftit li xejn 
sinjali sa ma jseħħ l-
abort. Jista’ jkun hemm 
nefħa tat-testikoli 
fl-annimali rġiel u, xi 
minn daqqiet, il-batterji 
jiġu lokalizzati fil-ġogi 
u dan jikkawża l-artrite. 
L-importanza tal-
bruċellożi tinsab fil-fatt 
li l-bruċellożi tikkawża 
prestazzjoni riprodut -
tiva fqira, minħabba 
aborti, infertilità, 
retenzjoni tal-plaċenti, 
twelid mejjet jew twelid 
ta’ wild dgħajjef. Hija 
tirriżulta f’telf ekono -
miku għall-bdiewa tal-
ħalib, tan-nagħaġ, tal-
mogħoż u  tal-ħnieżer.Il-marda tista’ 
tiġi suspettata 
abbażi ta’ sinjali 
kliniċi bħal aborti, 
iżda l-konferma 
ssir permezz ta’ 
testijiet seroloġiċi, 
u mbagħad 
b’testijiet fil-labora -
torju preskritti biex 
il-batterji jiġu iżolati 
u identifikati.Is-sorveljanza bl-użu ta’ 
testijiet seroloġiċi, kif ukoll ta’ 
testijiet fuq il-ħalib bħalma 
huwa t-test taċ-ċirku fuq 
il-ħalib, tista’ tintuża għall-
iskrinjar u jista’ jkollha rwol 
importanti f’kampanji għall-
eliminazzjoni tal-marda. 
Jitwettaq ukoll ittestjar indi -
vidwali fuq l-annimali, kemm 
għal skopijiet ta’ kummerċ kif 
ukoll ta’ kontroll tal-mard.Anness I
37 Annessi 
X’inhi? Kif tixtered?X’inhu r-riskju għas-
saħħa pubblika?X’inhuma s-sinjali 
kliniċi?Kif issir 
id-dijanjożi?Kif tista’ ssir il-prevenzjoni 
jew il-kontroll?
Ilsien BluL-ilsien blu (BT) huwa 
marda virali li ma 
titteħidx, u li taffettwa 
ruminanti domestiċi 
u selvaġġi (primarja -
ment nagħaġ u li 
jinkludu frat, mogħoż, 
bufli, antilopi, ċriev, elk 
u iġmla) li tiġi trażmessa 
minn insetti, partikolar -
ment pappamoski jigd -
mu tal-ispeċi Culicoides . 
Il-virus li jikkawża 
l-BT huwa identifikat 
bħala membru tal-
familja Reoviridae . Ġew 
identifikati 24 serotip 
differenti, u l-abbiltà ta’ 
kull razza biex tikkawża 
l-mard tvarja b’mod 
konsiderevoli. F’nagħaġ 
suxxettibbli ħafna, 
il-morbidità tista’ tilħaq 
l-100  %.Il-vettur tal-insetti huwa 
l-kjavi għat-trażmissjoni 
tal-virus BT bejn l-annimali. 
Il-vetturi jiġu infettati bil-
virus BT wara li jkunu belgħu 
demm minn annimali 
infettati. Mingħajr il-vettur, 
il-marda ma tistax tixtered 
minn annimal għal ieħor.Ma hemm l-ebda 
riskju għas-saħħa 
pubblika assoċjat 
mal-BT.Fin-nagħaġ infet -
tat, is-sinjali kliniċi 
jvarjaw u jistgħu 
jinkludu deni; emorraġiji 
u ulċerazzjonijiet 
tat-tessut orali u nażali; 
dijarea abbundanti, 
remettar, pulmonite; 
ilsien “blu” b’riżultat ta’ 
ċjanożi (rari); nagħaġa 
tqila tista’ tabortixxi.Il-marda tal-BT 
tista’ tiġi suspet -
tata abbażi ta’ 
sinjali kliniċi tipiċi, 
prevalenza tal-
vetturi meħtieġa 
tal-insetti u  par-
tikolarment f’żoni 
fejn il-marda tkun 
endemika. Testijiet 
fil-laboratorju huma 
meħtieġa biex 
jikkonfermaw 
id-dijanjożi.F’żoni endemiċi, programmi 
ta’ monitoraġġ sentinell 
jikkampjunaw b’mod 
attiv annimali f’merħliet 
sentinelli biex jimmonitorjaw 
il-preżenza tal-virus. It-
tilqim jintuża bħala l-miżura 
l-aktar effettiva u prattika 
għall-minimizzazzjoni ta’ telf 
relatat mal-marda u għall-
interruzzjoni potenzjali 
taċ-ċiklu mill-annimal infettat 
għall-vettur. Huwa essenzjali 
li jintuża vaċċin imfassal biex 
tiġi pprovduta protezzjoni 
kontra r-razza speċifika (jew 
razez speċifiċi) tal-virus 
ikkonċernat f’żona partikolari.
Tuberkulożi 
bovinaIt-tuberkulożi bovina 
(TB) hija marda kronika 
tal-annimali kkawżata 
minn batterju msejjaħ 
Mycobacterium bovis , 
(M.bovis ) li huwa 
relatat mill-qrib mal-
batterji li jikkawżaw it-
tuberkulożi fil-bniedem 
u t-tuberkulożi avjarja. 
Din il-marda tista’ taf -
fettwa prattikament l-
annimali kollha, filwaqt 
li tikkawża stat ġenerali 
ta’ mard, sogħla u mewt 
eventwali.Il-marda tittieħed, u tixtered 
permezz ta’ kuntatt ma’ 
annimali domestiċi u selvaġġi 
li jkunu infettati. Ir-rotta 
normali tal-infezzjoni ssir 
permezz ta’ ġbid bin-nifs 
fil-pulmuni, ta’ qtar żgħir 
infettat li jitneħħa mill-
pulmuni permezz ta’ sogħla. 
L-għoġġiela u  l-bnedmin 
ukoll jistgħu jiġu infet -
tati jekk jibilgħu ħalib mhux 
ippasturizzat, minn baqar 
infettat.Il-bnedmin jistgħu 
jiġu infettati kemm 
billi jixorbu ħalib 
mhux ippasturizzat 
minn ifrat infettat, jew 
inkella billi jiġbdu bin-
nifs qtar żgħir infettiv, 
fil-pulmuni. Huwa 
stmat li, f’xi pajjiżi, sa 
10 % tat-tuberkulożi 
fil-bniedem hija do -
vuta għat-TB bovina.Normalment, it-TB 
għandha perkors 
imtawwal, u s-sintomi 
jieħdu x-xhur jew 
is-snin biex jitfaċċaw. 
Is-sinjali kliniċi normali 
jinkludu: dgħufija, telf 
ta’ aptit, telf ta’ piż, 
deni fluttwanti, sogħla 
mqaħqħa intermittenti, 
dijarea, limfonodi kbar 
u prominenti.Il-metodu standard 
għad-detezzjoni 
tat-TB huwa t-test 
tat-tuberkulina, fejn 
ammont żgħir ta’ 
antiġenu jiġi injet -
tat fil-ġilda, u tit -
kejjel ir-reazzjoni 
immuni. Id-dijanjożi 
definittiva ssir billi 
jitkabbru l-batterji 
fil-laboratorju, 
proċess li jieħu 
mill-inqas tmien 
ġimgħat.Il-miżura standard ta’ kontroll 
li tiġi applikata għat-TB hija 
t-test u t-tbiċċir. Programmi 
ta’ qerda tal-mard li jikkon -
sistu fi spezzjoni post mortem  
tal-laħam, sorveljanza 
intensiva li tinkludi żjarat 
fl-azjenda agrikola, ittestjar 
individwali sistematiku tal-
ifrat u tneħħija ta’ annimali 
infettati u f’kuntatt kif ukoll 
kontrolli tal-movimenti, 
irnexxielhom ħafna jnaqqsu 
jew jeliminaw il-marda.
Il-pasturizzazzjoni tal-ħalib 
ta’ annimali infettati għal 
temperatura li hija suffiċjenti 
biex toqtol il-batterji evitat 
it-tixrid tal-mard fil-bnedmin.Anness I
38 Annessi 
X’inhi? Kif tixtered?X’inhu r-riskju għas-
saħħa pubblika?X’inhuma s-sinjali 
kliniċi?Kif issir 
id-dijanjożi?Kif tista’ ssir il-prevenzjoni 
jew il-kontroll?
Enċefalo-  
patija 
sponġiformi 
bovina (BSE)Il-BSE hija marda 
progressiva u fa -
tali tas-sistema nervuża 
tal-ifrat. Il-marda 
għandha perjodu ta’ 
inkubazzjoni ta’ bejn 
erba’ u ħames snin 
u attwalment ma hemm 
l-ebda trattament jew 
vaċċin għall-marda. 
Il-BSE hija wieħed minn 
grupp ta’ mard magħruf 
bħala enċefalopatiji 
sponġiformi li jittieħdu 
(TSE). TSEs oħra jinkludu 
l-iscrapie fin-nagħaġ, 
il-marda tat-tnewwin 
kroniku (CWD) fiċ-ċriev 
u fl-elk, u l-marda 
ta’ Creutzfeld-Jakob 
fil-bnedmin. Il-BSE, bħal 
TSEs oħra, hija karat -
terizzata mill-preżenza 
ta’ proteina anormali 
infettiva msejħa “prion” 
fit-tessut nervuż. 
Id-deġenerazzjoni 
sussegwenti tal-moħħ, 
li tirriżulta f’apparenza 
li tixbah sponża, 
tirriżulta f’sinjali u sin -
tomi newroloġiċi gravi 
u fatali.Ix-xjentisti jemmnu li t-tixrid 
ta’ din il-marda fl-ifrat jiġi 
kkawżat mill-għoti ta’ għalf 
immaċinat minn frat jew 
nagħaġ infettat lura lil ifrat 
oħra. Il-prion huwa reżistenti 
għal proċeduri kummerċjali 
ta’ inattivazzjoni bħal sħana, 
li jfisser li jista’ ma jinqatilx 
kompletament fil-proċess ta’ 
maċinazzjoni.Hemm indikazzjoni -
jiet li l-marda ta’ 
Creutzfeldt-Jakob 
fil-bnedmin tista’ tiġi 
kkawżata mill-konsum 
ta’ prodotti taċ-ċanġa 
li jkunu kontaminati 
minn tessut nervuż 
infettat jew apparat 
mediku immanifat -
turat minn tessuti 
infettati tal-annimali.
Il-ħalib u  l-prodotti 
tal-ħalib huma 
meqjusa sikuri.Peress li ż-żmien medju 
bejn l-infezzjoni ta’ an -
nimal bil-prion u l-bidu 
ta’ sinjali kliniċi normal -
ment ivarja minn erba’ 
sa ħames snin, sinjali 
kliniċi tal-BSE jkunu jin -
sabu f’annimali adulti. 
Is-sintomi jistgħu jdumu 
għal perjodu ta’ bejn 
sentejn u sitt xhur qabel 
ma jmut l-annimal.Il-BSE tista’ tiġi 
suspettata abbażi 
ta’ sinjali kliniċi. 
Id-dijanjożi tista’ 
tiġi kkonfermata 
biss minn eżaminar 
mikroskopiku tat-
tessuti tal-moħħ.Sorveljanza mmirata ta’ 
okkorrenzi ta’ mard kliniku 
newroloġiku; trasparenza 
fir-rappurtar tas-sejbiet 
ta’ BSE; salvagwardji fuq 
l-importazzjoni ta’ speċijiet 
ruminanti ħajjin u l-prodotti 
tagħhom, skont il-Kodiċi 
Terrestri tal-OIE; tneħħija ta’ 
materjal riskjuż speċifikat 
(SRM) (il-moħħ, il-kolonna 
vertebrali) matul it-tbiċċir 
u l-ipproċessar tal-karkassi; 
projbizzjoni tal-inklużjoni ta’ 
SRM fl-għalf tal-annimali, 
u għaldaqstant tneħħija 
ta’ materjal potenzjalment 
kontaminat, mill-katina 
alimentari; qtil b’mod uman 
tal-annimali suspettati 
u suxxettibbli kollha li jkunu 
esposti għall-għalf kon -
taminat; disponiment xieraq 
tal-karkassi u  tal-prodotti 
kollha li ġejjin mill-animali; 
identifikazzjoni tal-bhejjem 
biex tippermetti sorveljanza 
u traċċar effettivi ta’ bhejjem 
suspettati.Anness I
39 Annessi 
X’inhi? Kif tixtered?X’inhu r-riskju għas-
saħħa pubblika?X’inhuma s-sinjali 
kliniċi?Kif issir 
id-dijanjożi?Kif tista’ ssir il-prevenzjoni 
jew il-kontroll?
Deni klassiku 
tal-ħnieżerId-deni klassiku tal-
ħnieżer (CSF) huwa 
marda virali li tittieħed, 
tal-ħnieżer domestiċi 
u selvaġġi. Huwa 
kkawżat minn virus 
tal-ġeneru Pestivirus  
tal-familja Flaviviridae , 
li tiġi mill-qrib mill-
virusijiet li jikkawżaw 
id-dijarea virali bovina 
fl-ifrat u l-marda Border 
fin-nagħaġ. Hemm biss 
serotip wieħed tal-virus 
CSF (CSFV).Il-metodu l-aktar komuni ta’ 
trażmissjoni huwa permezz 
ta’ kuntatt dirett bejn il-
ħnieżer b’saħħithom u  dawk 
infettati bil-virus CSF. Il-virus 
jinfirex fis-saliva, fis-sekrezz -
jonijiet nażali, fl-awrina, 
u fir-rawt. Il-kuntatt ma’ 
veikoli, imqajjel, għalf, jew 
ħwejjeġ kontaminati jista’ 
jxerred il-marda. Annimali li 
huma portaturi kroniċi tal-
marda (persistentement 
infettati) jistgħu ma juru 
l-ebda sinjal kliniku ta’ mard 
iżda jistgħu jifirxu l-virus 
fir-rawt tagħhom. Wild 
ħanżira infettata jista’ jiġi 
infettat fl-utru, u jista’ jifrex 
il-virus għal xhur. Ġie ppruvat 
li, f’partijiet tal-Ewropa, il-
popolazzjoni taċ-ċingjal jista’ 
jkollha rwol fl-epidemjoloġija 
tal-marda.Il-bnedmin mhumiex 
affettwati minn dan 
il-virus. Il-ħnieżer 
huma l-unika speċi 
magħrufa bħala li hija 
suxxettibbli.Fil-forma akuta 
tal-marda, fil-gruppi 
kollha ta’ età, hemm 
id-deni, id-tgeddis ta’ 
annimali morda ma’ 
xulxin, it-telf ta’ aptit, 
l-ottużità, id-dgħufija, 
il-konġuntivite, il-
konstipazzjoni segwita 
mid-dijarea, u  mixja 
mhux soda. Bosta jiem 
wara l-bidu tas-sinjali 
kliniċi, il-widnejn, l-
addome, u l-koxox ta’ 
ġewwa jistgħu juru 
skulurazzjoni vjola. 
Annimali b’marda akuta 
jmutu fi żmien ġimgħa 
sa ġimagħtejn. Każijiet 
gravi tal-marda jidhru 
simili ħafna għad-deni 
Afrikan tal-ħnieżer.Minħabba li 
s-sinjali kliniċi 
mhumiex esklużivi 
għas-CSF u jvarjaw 
b’mod wiesa’, 
jinħtieġu testi -
jiet fil-laboratorju 
għad-detezzjoni 
ta’ antikorpi jew 
tal-virus stess.Ma jsirx tentattiv għat-
trattament. F’żoni fejn 
il-marda tkun endemika, 
it-tilqim jista’ jevita t-tixrid 
tal-marda. Waqt li l-marda 
tinġieb taħt kontroll, it-
tilqim jieqaf u s-sorveljanza 
titkompla.
F’żoni ħielsa mill-mard, tiġi 
applikata politika ta’ qerda li 
tikkonsisti f’detezzjoni bikrija, 
kontroll tal-movimenti, dis -
poniment xieraq tal-karkassi, 
u tindif u diżinfezzjoni. Din 
il-politika wasslet għall-
eliminazzjoni tas-CSF mill-
Amerika ta’ Fuq, u minn biċċa 
kbira mill-Ewropa tal-Punent.Anness I
40 Annessi 
X’inhi? Kif tixtered?X’inhu r-riskju għas-
saħħa pubblika?X’inhuma s-sinjali 
kliniċi?Kif issir 
id-dijanjożi?Kif tista’ ssir il-prevenzjoni 
jew il-kontroll?
RabjaIr-rabja hija marda virali 
li taffettwa s-sistema 
nervuża ċentrali tal-
annimali ta’ demmhom 
sħun, inklużi l-bnedmin. 
Il-marda għandha 
perjodu ta’ inkubazzjoni 
twil (sitt xhur) u s-sinto -
mi jistgħu jieħdu bosta 
ġimgħat biex jitfaċċaw 
wara l-infezzjoni. 
Madankollu, ladarba 
s-sintomi jitfaċċaw, ir-
rabja hija dejjem fatali 
fl-annimali.Ir-rabja tiġi trażmessa 
permezz tas-saliva ta’ an -
nimal infettat. L-infezzjoni 
sseħħ primarjament permezz 
ta’ ġrieħi minn gidma, jew 
permezz ta’ saliva infettata 
li tidħol f’qasma miftuħa jew 
ġerħa miftuħa jew mem -
brana mukuża, bħal dawk fil-
ħalq, fil-kavità nażali jew fl-
għajnejn. Infezzjoni permezz 
ta’ ġbid bin-nifs tal-virus, 
fil-pulmuni, ġiet iddokumen -
tata, pereżempju, fl-ambjent 
ta’ għar b’popolazzjoni 
densa ta’ friefet il-lejl. 
Ġeneralment, il-virus jibqa’ 
fis-sit tad-dħul għal perjodu 
ta’ żmien qabel ma jivvjaġġa 
matul in-nervituri għal 
ġol-moħħ. Fil-moħħ, il-virus 
jimmultiplika malajr, u  dan 
jirriżulta f’sinjali kliniċi. 
Imbagħad, il-virus jimxi 
mill-moħħ matul il-nervituri 
għal ġol-glandoli tal-bżieq. 
Il-perjodu ta’ żmien qabel 
ma jitfaċċaw sinjali kliniċi, 
f’annimal infettat, jista’ jvarja 
skont ir-razza tal-virus u l-
punt ta’ dħul. Għaldaqstant 
huwa importanti li wieħed 
jirrealizza li l-marda tista’ tiġi 
trażmessa permezz tas-saliva 
ta’ annimal infettat lejn an -
nimali u bnedmin oħra qabel 
il-bidu ta’ sinjali kliniċi tal-
marda fl-annimal infettat.Ir-rabja hija meqjusa 
bħala waħda mill-mar -
diet żoonotiċi l-aktar 
importanti fid-dinja 
(marda li primarjament 
taffettwa l-annimali, 
iżda li tista’ tikkawża 
mard fil-bnedmin). 
Irid jiġi investigat 
kwalunkwe tilqigħ ma’ 
annimal domestiku 
jew selvaġġ fejn tiġi 
riċevuta gidma. 
Annimali selvaġġi li 
għandhom il-marda 
tar-rabja jitilfu l-biża’ 
naturali tagħhom 
mill-bnedmin, u  b’hekk 
jiżdied ir-riskju ta’ 
tilqigħ. Sinjali kliniċi fl-
annimali bħalma huma 
salivazzjoni eċċessiva, 
fgar jew tixriq jistgħu 
jwasslu l-bnedmin 
biex, mingħajr ma 
jkunu jafu, jirriskjaw 
li jiġu infettati waqt li 
jkunu qed jeżaminaw 
f’ħalq il-klieb u ħalq il-
bhejjem waqt li jkunu 
qed ifittxu korp barrani 
jew jippruvaw jammin -
istraw il-medikazzjoni 
b’idejhom mikxufa. 
Huwa importanti li 
kwalunkwe ġerħa 
minn gidma jew 
kwalunkwe superfiċe 
esposta tinħasel 
minnufih bis-sapun 
u l-ilma, u li l-inċident 
jiġi rappurtat minnufih 
lil tabib jew lil diparti -
ment tal-emerġenza 
ta’ sptar.Is-sinjali kliniċi 
tar-rabja fl-annimali 
jkunu jvarjaw skont 
l-effett tal-virus fuq 
il-moħħ. Sinjali tipiċi 
jinkludu bidliet f’daqqa 
fl-imġiba, u paraliżi 
progressiva li twassal 
għall-mewt. Madankol -
lu, f’xi każijiet, annimal 
jista’ jmut b’mod rapidu 
mingħajr ma juri 
sinjali kliniċi sinifikanti. 
Fil-bnedmin, sinjali 
bikrin jistgħu jinkludu 
deni jew uġigħ ta’ ras. 
Waqt li l-marda tkun 
qed tipprogressa, is-
sintomi jistgħu jinkludu 
konfużjoni, dipressjoni, 
ngħas, aġitazzjoni jew 
paraliżi tal-wiċċ, tal-
griżmejn u  tal-għonq. 
Ġeneralment, il-mewt 
tirriżulta minn paraliżi 
progressiva.Il-marda tista’ 
tiġi suspettata 
abbażi ta’ sinjali 
kliniċi, madankollu, 
jinħtieġu testijiet 
fil-laboratorju biex 
id-dijanjożi tiġi 
kkonfermata. 
Kampjuni meħuda 
minn annimali me -
jtin iridu jintbagħtu 
lil-laboratorji 
kompetenti għal 
dijanjożi.F’pajjiżi fejn il-marda tkun 
endemika, jiġu implimen -
tati miżuri biex jindiriz -
zaw u jnaqqsu r-riskju ta’ 
infezzjoni f’popolazzjonijiet 
suxxettibbli (organiżmi 
selvaġġi, annimali li jgħixu fit-
triq u dawk domestiċi), u biex 
joħolqu bafer bejn l-annimal 
sors tal-marda, u l-bnedmin: 
Programmi ta’ tilqim 
għal annimali domestiċi, 
programmi ta’ kontroll tar-
rabja f’organiżmi selvaġġi, li 
jinkludu t-tilqim (insib/tilqim/
rilaxx jew twassil ta’ vaċċini 
orali).Anness I
41 Annessi 
X’inhi? Kif tixtered?X’inhu r-riskju għas-
saħħa pubblika?X’inhuma s-sinjali 
kliniċi?Kif issir 
id-dijanjożi?Kif tista’ ssir il-prevenzjoni 
jew il-kontroll?
SalmonellaIs-salmonella hija bat -
terju li jista’ jikkawża 
marda fil-bnedmin, 
imsejħa salmonellożi.
Is-salmonella tinsab 
komunement fl-intestini 
ta’ għasafar u mammif -
eri b’saħħithom. Fl-ikel, 
hija tinsab l-aktar ta’ 
spiss fil-bajd u fil-laħam 
nej minn ħnieżer, 
dundjani u tiġieġ.Hija tista’ tixtered lill-
bnedmin permezz ta’ ikel 
kontaminat. It-tmessis ta’ 
laħam nej u ta’ ingredjenti 
oħra tal-ikel nej, tisjir bir-
reqqa u iġjene tajba fil-kċina, 
jista’ jevita jew inaqqas 
ir-riskju ppreżentat mill-ikel 
kontaminat.Is-salmonellożi hija 
żoonożi: marda jew 
infezzjoni li tista’ 
tittieħed direttament 
jew indirettament 
bejn l-annimali 
u l-bnedmin. Jekk hija 
tinfetta n-nixxiegħa 
tad-demm fil-ġisem, 
tista’ tkun ta’ theddida 
għall-ħajja.Is-sintomi normali 
tas-salmonellożi tal-
bniedem jinkludu deni, 
dijarea u bugħawwieġ 
addominali.
Is-sintomi tas-salmo -
nella fit-tjur jinkludu 
rix imħabbel, għatx, 
nuqqas ta’ rieda biex 
jiċċaqilqu, u  dijarea 
safra.Il-marda fit-tjur 
tista’ tiġi suspettata 
abbażi ta’ sinjali 
kliniċi, madankollu 
jinħtieġu testijiet 
fil-laboratorju biex 
id-dijanjożi tiġi 
kkonfermata.Approċċ ikkoordinat mill-
atturi kollha tal-UE dwar 
il-mard żoonotiku għen biex 
inaqqas il-każijiet umani 
tas-salmonellożi fl-UE bi 
kważi n-nofs, matul perjodu 
ta’ ħames snin (2004-2009). 
Fl-2003, l-UE waqqfet 
programm ta’ kontroll estiż 
għaż-żoonożi, fejn qieset 
is-Salmonella bħala prijorità. 
Programmi ta’ kontroll imte -
jjeb tas-salmonella fil-pollam 
ġew implimentati fl-Istati 
Membri kollha tal-UE. Ġew 
issettjati miri għat-tnaqqis 
tas-salmonella fil-qatgħat 
tal-pollam (eż. tiġieġ li jbid, 
tiġieġ tas-simna, dundjani) 
u fil-ħnieżer. Ġew imposti 
wkoll restrizzjonijiet fuq 
il-kummerċ ta’ prodotti minn 
qatgħat infettati.
Sors:  L-OIE u l-EFSA.Anness I
42 Annessi 
Responsabbiltajiet prinċipali
01 
Il-Kummissjoni (id-DĠ Saħħa u Sikurezza Alimentari) hija responsabbli milli tikkoordina, tivvaluta u tapprova 
l-abbozzi ta’ programmi nazzjonali tal-Istati Membri, u milli tipprovdi l-appoġġ finanzjarju għalihom taħt 
ġestjoni diretta. Id-direttorat responsabbli mill-miżuri veterinarji huwa d-Direttorat G - Affarijiet Veterinarji 
u Internazzjonali.
02 
Task Force, li ilha topera mill-2000 ‘il hawn, tipprovdi gwida esperta lill-Istati Membri għall-qerda tal-mard. 
Hija magħmula minn rappreżentanti mill-Istati Membri u mill-Kummissjoni, u għandha sottogruppi għall-
mard prinċipali tal-annimali. It-Task Force u s-sottogruppi tagħha jipprovdu opportunità ta’ kondiviżjoni 
tal-aħjar prattika bejn l-esperti tal-Istati Membri u l-Kummissjoni. Wara l-laqgħat tas-sottogruppi, it-Task 
Force tagħmel rakkomandazzjonijiet speċifiċi għal titjib tal-programmi tal-Istati Membri. It-Task Force tiltaqa’ 
f’sessjoni plenarja kull sena.
03 
Id-DĠ Saħħa u Sikurezza Alimentari jimmaniġġja s-Sistema ta’ Notifika ta’ Mard tal-Annimali (“ADNS”) u jik -
koordina miżuri ta’ emerġenza f’każ ta’ tifqigħa ta’ marda tal-annimali li tittieħed. Minbarra dan, id-DĠ Saħħa 
u Sikurezza Alimentari jimmaniġġja s-sistema “TRACES” li tinnotifika, tiċċertifika u timmonitorja impor -
tazzjonijiet, esportazzjonijiet u kummerċ transkonfinali intra-UE tal-annimali u ta’ ċerti prodotti li ġejjin 
mill-animali.
04 
L-ADNS hija sistema elettronika ta’ notifika mfassla għar-reġistrazzjoni u d-dokumentazzjoni tal-evoluzzjoni 
tas-sitwazzjoni ta’ mard infettiv importanti tal-annimali. Hija għandha l-għan li tiżgura n-notifika immedjata 
ta’ messaġġi ta’ “allert” kif ukoll informazzjoni dettaljata dwar tifqigħat ta’ mard tal-annimali fl-Istati Membri 
u f’pajjiżi oħra li huma konnessi mas-sistema. Id- data  tiddaħħal fil-livell tal-pajjiżi. Il-Kummissjoni tikkor -
relata d- data  u tibgħat l-informazzjoni dwar tifqigħat primarji u sekondarji lill-awtoritajiet veterinarji tal-
Istati Membri kuljum. Dan jippermetti lill-awtoritajiet veterinarji fl-Istati Membri jivvalutaw ir-riskji u jieħdu 
azzjonijiet meħtieġa.
05 
L-FVO huwa d-Direttorat F tad-DĠ Saħħa u Sikurezza Alimentari. Il-kompitu prinċipali tiegħu huwa li jivveri -
fika li qed jiġu ssodisfati r-rekwiżiti tal-leġiżlazzjoni Komunitarja dwar is-sikurezza u l-kwalità ta’ prodotti 
tal-ikel, prodotti veterinarji u prodotti fitosanitarji. Huwa jwettaq awditi fit-28 Stat Membru u f’Pajjiżi Terzi 
li jesportaw jew ifittxu li jesportaw lejn l-UE. Huwa magħmul minn professjonisti veterinarji, u l-kompiti 
tal-ispezzjoni/tal-awditjar tiegħu huma parti minn programm ta’ ħidma annwali li jitfassal abbażi ta’ analiżi 
tar-riskju. Xogħlu jinkludi evalwazzjonijiet tas-sistemi u ttestjar sostantiv. Kull awditu jirriżulta f’rapport li fih 
konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet. Il-partijiet awditjati jiġu mistiedna jippreżentaw pjan ta’ azzjoni li 
jkopri s-sejbiet kollha ta’ defiċjenzi. L-implimentazzjoni ta’ dan il-pjan tiġi evalwata u mmonitorjata. L-FVO 
jip pubblika r-rapporti tal-awditjar tiegħu u rapport ta’ sinteżi annwali fuq is-sit web tad-DĠ Saħħa u Sikurez -
za Alimentari.Anness II
43 Annessi 
06 
L-Istati Membri jwettqu l-amministrazzjoni u l-implimentazzjoni reali tal-programmi permezz tal-awtorità 
nazzjonali rilevanti. F’każ ta’ Stati federali jew deċentralizzati, l-implimentazzjoni tista’ tiġi devoluta għal-
livell lokali (eż. fil-Gran Brittanja, ir-responsabbiltà qiegħda fil-livell tal-kontea; fil-Ġermanja, ir-responsab -
biltà qiegħda f’idejn il-Länder). Kull Stat Membru jippreżenta applikazzjoni unika għar-rimborż u r-rapport 
finali lill-Kummissjoni.
07 
L-Istati Membri huma responsabbli mill-ġestjoni tal-programmi tagħhom, u l-Kummissjoni tiġi infurmata 
formalment dwar azzjonijiet meħuda fir-rapport annwali u l-klejm dwar l-ispejjeż.
08 
Il-PAFF huwa magħmul minn rappreżentati mill-gvernijiet tal-UE. Il-mandat tal-Kumitat ikopri riskji ġenerali 
għas-saħħa tal-annimali u l-katina tal-provvista alimentari kollha kemm hi mill-farm sal-furketta. Huwa 
jiġi ppresedut minn rappreżentant tal-Kummissjoni Ewropea. Il-Kummissjoni tista’ tikkonsulta lill-kumitat 
rilevanti dwar il-miżuri li tkun qed tippjana li tadotta. Il-Kumitat jista’ mbagħad jagħti opinjoni dwar xogħol 
il-Kummissjoni.
09 
L-EFSA mhijiex responsabbli mill-evalwazzjoni tar-riskji għas-sikurezza alimentari u min-notifika tagħhom 
lill-Kummissjoni. Hija mhijiex responsabbli mill-ġestjoni tar-riskju. Hija taħdem mill-qrib mal-awtoritajiet 
nazzjonali u tipprovdi pariri xjentifiċi dwar kwistjonijiet marbuta mas-sikurezza alimentari. Il-pariri xjentifiċi 
tagħha huma sors importanti ta’ informazzjoni dwar riskji u huma element essenzjali fit-tfassil tal-approċċ 
tal-Kummissjoni għall-ġestjoni tar-riskju. F’dak li jirrigwarda l-mard tal-annimali, huwa involut prinċipalment 
fl-istudji xjentifiċi tal-qerda tal-mard. Barra minn hekk, huwa jista’ jiġi kkonsultat f’każ ta’ miżuri ta’ 
emerġenza waqt tifqigħa serja.
10 
Organizzazzjonijiet oħra, notevolment l-ECDC, l-OIE u l-Kummissjoni tal-Codex Alimentarius (CAC), imwaqqfa 
mill-Organizzazzjoni tal-Ikel u l-Agrikoltura tan-Nazzjonijiet Uniti (FAO) u l-Organizzazzjoni Dinjija tas-Saħħa 
(WHO), jivvalutaw kwistjonijiet relatati mas-saħħa tal-bniedem u dik tal-annimali.Anness II
44 Risposta  
tal-Kummissjoni
Sommarju eżekuttiv
VII
Il-Kummissjoni tixtieq tinnota l-ammont vast ta’ evidenza tal-kostijiet-benefiċċji ġenerali tal-programmi veterinarji, 
pereżempju, li jiġu evitati infezzjonijiet fil-bnedmin u li f’xi każijiet jiġu salvati l-ħajjiet. Ma hemm ebda mudell dis -
ponibbli, lanqas fil-livell internazzjonali, biex janalizza l-kosteffettività tal-programmi minħabba n-natura speċifika 
tagħhom.
Il-Kummissjoni taqbel li l-kumpens żejjed minn Stati Membri jista’ jillimita l-inċentiv biex jiġu applikati miżuri ta’ 
bijosigurtà effettivi. Madankollu, il-Kummissjoni ma tikkunsidrax li hemm biżżejjed evidenza li tali każijiet filfatt 
okkorrew b’mod estensiv.
Rigward it-tnaqqis fil-pagamenti impost mill-Kummissjoni, il-Kummissjoni tixtieq tiċċara li jaqa’ biss taħt il-kompe -
tenza tal-Istat Membru li jaqsam, skont ir-regoli nazzjonali, il-pieni finanzjarji applikati mill-Kummissjoni.
VIII
Il-Kummissjoni tkompli tiżviluppa l-istrumenti tal-IT tagħha biex tappoġġa aħjar il-programmi tal-Istati Membri.
IX
Il-Kummissjoni għandha approċċ speċifiku adatt għal kull marda. L-organiżmi selvaġġi jiġu inklużi meta jkun 
iġġustifikat epidemjoloġikament, bħal ma huwa l-każ għall-influwenza avjarja, id-deni klassiku tal-ħnieżer, id-deni 
Afrikan tal-ħnieżer, ir-rabja. Il-Kummissjoni taqbel li t-tuberkulożi bovina għandha tingħata aktar kunsiderazzjoni 
b’miżuri mmirati għall-organiżmi selvaġġi, filwaqt li jittieħed kont tal-ambjent (pereżempju, il-popolazzjoni tal-
baġers li hija kwistjoni fir-Renju Unit iżda mhux fuq il-kontinent); speċijiet oħra, bħaċ-ċerv, jistgħu ikunu rilevanti fi 
Stati Membri oħra.
X (a)
Il-Kummissjoni taċċetta din ir-rakkomandazzjoni.
X (b)
Il-Kummissjoni taċċetta din ir-rakkomandazzjoni.
X (c)
Il-Kummissjoni taċċetta li tiżgura li l-Istati Membri jinkludu sistematikament, meta jkun rilevanti, l-aspett tal-
organiżmi selvaġġi fil-programmi veterinarji tagħhom.
X (d)
Il-Kummissjoni taċċetta din ir-rakkomandazzjoni.
Risposta tal-Kummissjoni 45
Introduzzjoni
05
Mill-2007, il-programmi veterinarji tal-UE ġew ikkunsidrati bħala wieħed mill-istrumenti politiċi possibbli li jista’ 
jintuża skont l-Istrateġija tal-UE għas-Saħħa tal-Annimali.
09
Għal xi mard ta’ annimali, il-qerda tiegħu tista’ tinvolvi proċess li jieħu ż-żmien minħabba l-ispeċifiċità tal-marda. 
Madankollu, it-tuberkulożi bovina u l-bruċellożi bovina ġew meqruda fil-maġġorparti tal-Istati Membri. F’dawk 
l-Istati Membri fejn il-marda għadha preżenti, diversi reġjuni huma diġà uffiċjalment ħielsa. Id-diffikultà biex jin -
qered xi mard tal-annimali tinvolvi nefqa rikorrenti mill-baġit tal-UE għall-programmi veterinarji.
Osservazzjonijiet tal-awditjar
27
Mill-2007, il-programmi veterinarji tal-UE ġew ikkunsidrati bħala wieħed mill-istrumenti politiċi possibbli li jista’ 
jintuża skont l-Istrateġija tal-UE għas-Saħħa tal-Annimali.
41
Il-Kummissjoni tenfasizza li għadhom ma ġewx żviluppati mudelli biex janalizzaw il-kosteffettività tal-miżuri 
meħuda, lanqas fil-livell internazzjonali. Il-Kummissjoni tixtieq tinnota l-ammont kbir ta’ evidenza tal-kostijiet-
benefiċċji ġenerali tal-programmi veterinarji, pereżempju, li jiġu evitati infezzjonijiet fil-bnedmin u li f’xi każijiet jiġu 
salvati l-ħajjiet.
Kaxxa 4 — Azzjonijiet mhux ikkontrollati biżżejjed jew spejjeż għoljin
1. L-ewwel sejħa għall-offerti nazzjonali mnedija mill-awtoritajiet Pollakki għall-2015 fuq talba tal-Kummissjoni uriet 
l-effett mixtieq: il-prezz medju tal-vaċċini naqas bin-nofs.
2. Il-kwistjoni fir-Rumanija hija eżempju fejn il-Kummissjoni identifikat in-nonkonformità u tat reazzjoni immedjata 
billi rrifjutat li tirrimborża l-ispejjeż tal-programm. Il-Kummissjoni talbet lir-Rumanija tieħu numru ta’ azzjonijiet 
korrettivi. Sabiex jivverifika li l-awtoritajiet Rumeni kienu ħadu l-miżuri adegwati, l-Uffiċċju Alimentari u Veteri -
narju wettaq awditjar fuq il-programm kontra r-rabja (id-Direttorat ta’ DĠ SANTE) tal-2014 fir-Rumanija. Minn dak 
iż-żmien, ir-Rumanija implimentat azzjonijiet korrettivi kif intalbet mill-Kummissjoni.
44
Il-Kummissjoni taqbel li “ma hemm l-ebda rekwiżit biex l-Istati Membri jibbażaw l-ammonti ta’ kumpens fuq l-iskali 
tal-Komunità għall-klassifikazzjoni ta’ karkassi”. Dan huwa minħabba l-fatt li l-grilja tirreferi biss għal annimali tal-
laħam lesti għall-qtil kummerċjali. L-annimali maqtula waqt programmi veterinarji huma spiss annimali għat-tnissil 
jew annimali żgħar wisq għall-qtil kummerċjali. Għalhekk, il-grilja spiss ma tkunx applikabbli.
Il-Kummissjoni tenfasizza li l-bdiewa jaffaċċaw varjetà ta’ konsegwenzi meta ma japplikawx il-miżuri xierqa ta’ 
bijosigurtà. Fkaż li tfaqqa’ xi marda, il-bidwi għandu jassumi l-ispejjeż li mhumiex ikkumpensati, bħall-iżvantaġġi 
ekonomiċi minħabba restrizzjonijiet fil-moviment tal-annimali, in-nuqqas ta’ produzzjoni tal-annimali, in-nuqqas ta’ 
reputazzjoni kummerċjali, l-ispiża addizzjonali għall-istokkjar mill-ġdid, it-tindif u d-diżinfezzjoni. Dawn l-ispejjeż 
jistgħu jiżbqu l-kumpens żejjed possibbli.
Risposta tal-Kummissjoni 46
45
Il-Kummissjoni tinnota d-diffikultajiet biex il-prezzijiet tas-suq jiġu mqabbla mal-valuri ta’ kumpens (ara t-tweġiba 
tal-Kummissjoni għall-pargrafju 44). Fl-Italja, ir-rati ta’ kumpens f’każ ta’ mard huma rregolati fid-dettall mil-liġi1.
Barra minn hekk, l-istatistika dwar is-swieq agrikoli kkwotata mill-Qorti tal-Awdituri ma tirreferix għal prezzijiet tas-
suq ta’ annimali ħajjin u b’saħħithom iżda għall-prezzijiet tas-suq għal-laħam tan-ngħaġ.
L-awditi finanzjarji mwettqa mill-Kummissjoni fuq programmi veterinarji fl-Italja kkonkludew li r-rati ta’ kumpens 
kienu konformi mal-valur eliġibbli.
46
L-Uffiċċju Alimentari u Veterinarju wettaq awditu fuq il-programm għall-qerda tat-tuberkulożi tar-Renju Unit2 u sab 
li f’Wales it-”Tuberculosis Order” (Wales) tinkludi miżuri li jorbtu l-kumpens mal-aħjar prattika tal-biedja, inkluż 
miżuri ta’ bijosigurtà adegwati.
47
Il-Kummissjoni hija tal-fehma li hija applikat il-miżuri korrettivi adegwati, filwaqt li kkunsidrat id-defiċjenzi identifi -
kati fil-programm nazzjonali. Jaqa’ biss taħt il-kompetenza tal-Istat Membru li dan jaqsam, skont ir-regoli nazzjonali, 
il-penali finanzjarji applikati mill-Kummissjoni.
51
Il-Kummissjoni taqbel u biħsiebha tagħmel rieżami, flimkien mal-Istati Membri, ta’ liema indikaturi addizzjonali 
jistgħu ikunu utli għall-valutazzjoni tal-implimentazzjoni teknika tal-programmi. Madankollu, rigward il-kosteffet -
tività, il-Kummissjoni, flimkien mal-Istati Membri, se teżamina l-possibilità li tidentifika indikaturi adattati fir-rigward 
tal-kosteffettività li huma speċifiċi għall-programmi veterinarji.
55
Il-Kummissjoni tinnota l-awditi finanzjarji mwettqa fuq programmi veterinarji fl-Italja, li kkonkludew li l-kumpens 
imħallas mill-Italja kien eliġibbli u li r-rakkomandazzjoni tagħha fuq il-livelli ta’ kumpens kienet qed tiġi indirizzata 
(ara wkoll it-tweġibiet tal-Kummissjoni għall-paragrafi 44 u 45). M’hemm l-ebda prova li kien hemm rabta bejn il-
kumpens u d-dewmien fil-qerda fl-Italja.
57
Il-Kummissjoni għandha strateġija għas-sorveljanza, il-monitoraġġ u l-kontroll adatta għal kull marda. L-annimali 
selvaġġi huma inklużi meta jkun ġustifikat epidemjoloġikament, pereżempju, l-influwenza avjarja, id-deni klassiku 
tal-ħnieżer, id-deni Afrikan tal-ħnieżer, ir-rabja. Il-Kummissjoni taqbel li jeħtieġ li jkun hemm aktar kunsiderazzjoni 
għat-tuberkulożi bovina b’miżuri mmirati lejn l-annimali selvaġġi, filwaqt li jiġi kkunsidrat l-ambjent (pereżempju, 
il-popolazzjoni ta’ baġers li hija kwistjoni fir-Renju Unit iżda mhux fuq il-kontinent); speċijiet oħra jistgħu ikunu rile -
vanti fi Stati Membri oħra, bħaċ-ċerv.
1 Referenza; “art.6 della legge 28 maggio 1981, n. 296 e” (l-aħħar digriet ta’ modifikazzjoni 11 ta’ Awwissu 2015).
2 DĠ SANTE, rapport tal-awditjar tal-FVO “United Kingdom 2011-6057” http://ec.europa.eu/food/fvo/audit_reports/index.cfm
Risposta tal-Kummissjoni 47
It-tweġiba komuni tal-Kummissjoni għall-paragrafi 59 sa 60
Il-Kummissjoni tenfasizza li diġà ġew stabbiliti banek tal-vaċċini / antiġens għal żewġ mardiet, jiġifieri l-marda tal-
ilsien u d-dwiefer u d-deni klassiku tal-ħnieżer. Dan sar abbażi - fejn ikun rilevanti - ta’ analiżi tar-riskju tar-razez ta’ 
mikrobi li l-aktar li jokkorru fl-Ewropa.
Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet
66
Filwaqt li ma hemm ebda mudell disponibbli, lanqas fil-livell internazzjonali, li janalizza l-kosteffettività tal-pro -
grammi, il-Kummissjoni tixtieq tinnota l-ammont kbir ta’ evidenza għall-kosteffettività ġenerali tal-programmi 
veterinarji, pereżempju, li jiġu evitati infezzjonijiet fil-bnedmin u li f’xi każijiet jiġu salvati l-ħajjiet.
67
Il-Kummissjoni taqbel li l-kumpens żejjed minn Stati Membri jista’ jillimita l-inċentiv biex jiġu applikati miżuri ta’ 
bijosigurtà effettivi. Madankollu, il-Kummissjoni ma tikkunsidrax li hemm biżżejjed provi li tali każijiet filfatt okkor -
rew b’mod estensiv. Il-Kummissjoni hija tal-fehma li hija applikat il-miżuri korrettivi ġusti, filwaqt li kkunsidrat 
id-defiċjenzi identifikati fil-programmi nazzjonali. Jaqa’ biss taħt il-kompetenza tal-Istat Membru li dan jaqsam, 
skont ir-regoli nazzjonali, il-penali finanzjarji applikati mill-Kummissjoni.
69
Il-Kummissjoni tenfasizza li l-informazzjoni kienet disponibbli qabel it-tmiem tal-eżerċizzju ta’ evalwazzjoni peress 
li t-tliet Stati Membri kkonċernati pprovdew l-informazzjoni storika nieqsa wara t-talba tal-Kummissjoni. Minħabba 
l-fatt li tlieta minn 24 Stat Membru kienu kkonċernati, il-Kummissjoni tikkunsidra dan bħala każ iżolat.
70
Għal xi mard ta’ annimali, il-qerda tiegħu tista’ tinvolvi proċess li jieħu ż-żmien minħabba l-ispeċifiċità tal-marda. 
Dan huwa tipikament il-każ għat-tuberkulożi u l-bruċellożi.
71
Il-Kummissjoni għandha strateġija għas-sorveljanza, il-monitoraġġ u l-kontroll adatta għal kull marda. L-annimali 
selvaġġi huma inklużi meta jkun ġustifikat epidemjoloġikament, pereżempju, l-influwenza avjarja, id-deni klassiku 
tal-ħnieżer, id-deni Afrikan tal-ħnieżer, ir-rabja. Il-Kummissjoni taqbel li t-tuberkulożi bovina għandha tingħata aktar 
kunsiderazzjoni b’miżuri mmirati għall-organiżmi selvaġġi, filwaqt li jittieħed kont tal-ambjent (pereżempju, il-pop -
olazzjoni tal-baġers li hija kwistjoni fir-Renju Unit iżda mhux fuq il-kontinent); speċijiet oħra jistgħu ikunu rilevanti fi 
Stati Membri oħra, bħaċ-ċerv.
72
Il-Kummissjoni tenfasizza li diġà ġew stabbiliti banek tal-vaċċini / antiġens għal żewġ mardiet, jiġifieri l-marda tal-
ilsien u d-dwiefer u d-deni klassiku tal-ħnieżer. Dan sar abbażi - fejn ikun rilevanti - ta’ analiżi tar-riskju tar-razez ta’ 
mikrobi li l-aktar li jokkorru fl-Ewropa.
Risposta tal-Kummissjoni 48
Rakkomandazzjonijiet
(a) Il-Kummissjoni taċċetta din ir-rakkomandazzjoni.
(b) Il-Kummissjoni taċċetta din ir-rakkomandazzjoni.
(c) Il-Kummissjoni taċċetta li tiżgura li l-Istati Membri jinkludu sistematikament, meta jkun rilevanti, l-aspett tal-
organiżmi selvaġġi fil-programmi veterinarji tagħhom.
(d) Il-Kummissjoni taċċetta din ir-rakkomandazzjoni.
Pubblikazzjonijiet bla ħlas:
  kopja waħda:  
permezz tal-EU Bookshop (http://bookshop.europa.eu);
  iżjed minn kopja waħda jew posters/mapep:  
mir-rappreżentanzi tal-Unjoni Ewropea (http://ec.europa.eu/represent_mt.htm),  
mid-delegazzjonijiet f'pajjiżi li mhumiex /f_l-UE (http://eeas.europa.eu/delegations/index_mt.htm),  
billi tikkuntatja s-servizz Europe Direct (http://europa.eu/europedirect/index_mt.htm)  
jew ċempel 00 800 6 7 8 9 10 11 (numru tat-telefown bla ħlas minn kullimkien /f_l-UE) (*).
(*)  L-informazzjoni mogħtija hija b’xejn, kif ukoll it-telefonati ġeneralment huma b’xejn (għalkemm xi operaturi, kabini  
tat-telefown jew lukandi jistgħu jitolbu ħlas). 
Pubblikazzjonijiet bi ħlas: permezz tal-EU Bookshop (http://bookshop.europa.eu).KIF GĦANDEK TAGĦMEL BIEX TIKSEB
IL-PUBBLIKAZZJONIJIET TAL-UE
Il‑mard tal ‑annimali jista’ jixtered b’mod rapidu. B’hekk 
jikkawża spejjeż ekonomiċi sinifikanti u  huwa riskju kemm 
għas ‑saħħa tal ‑annimali kif ukoll dik tal ‑bniedem. L ‑UE 
għandha politika attiva dwar is ‑saħħa tal ‑annimali 
u tiffinanzja l ‑programmi tal ‑Istati Membri għall ‑qerda, 
il‑kontroll u l ‑monitoraġġ ta’ ċertu mard tal ‑annimali. 
Il‑Qorti eżaminat dawn il ‑programmi u kkonkludiet li, 
b’mod ġenerali, l ‑approċċ tal ‑Kummissjoni u l ‑programmi 
tal‑Istati Membri kienu tajbin. Kien hemm bosta stejjer ta’ 
suċċess, iżda l ‑qerda hija eżerċizzju kumpless u tista’ tieħu 
ħafna snin. Madankollu, baqa’ lok għal titjib. Aħna 
nagħmlu rakkomandazzjonijiet lill ‑Kummissjoni li 
jikkonċernaw l ‑iskambju ta’ informazzjoni epidemjoloġika 
bejn l ‑Istati Membri; l ‑indikaturi użati għall ‑attivitajiet ta’ 
kontroll veterinarju u  l‑kosteffettività; kif l ‑organiżmi 
selvaġġi jiġu ttrattati u  d‑disponibbiltà ta’ vaċċini.
IL/uniF6BAQORTI
EWROPEA 
TAL/uniF6BAAWDITUR I