/* KUMM/2010/0762 finali */ KOMUNIKAZZJONI MILL-KUMISSJONI LILL-PARLAMENT EWROPEW, LILL-KUNSILL U LILL-KUMITAT TAR-REĠJUNI Evalwazzjoni ex post tal-Belt Kapitali Ewropea tal-Kultura 2009 (Linz u Vilnius)





[pic] | IL-KUMMISSJONI EWROPEA | Brussel 17.12.2010 KUMM(2010) 762 finali KOMUNIKAZZJONI MILL-KUMISSJONI LILL-PARLAMENT EWROPEW, LILL-KUNSILL U LILL-KUMITAT TAR-REĠJUNI Evalwazzjoni ex post tal-Belt Kapitali Ewropea tal-Kultura 2009 (Linz u Vilnius) KOMUNIKAZZJONI MILL-KUMISSJONI LILL-PARLAMENT EWROPEW, LILL-KUNSILL U LILL-KUMITAT TAR-REĠJUNI Evalwazzjoni ex post tal-Belt Kapitali Ewropea tal-Kultura 2009 INTRODUZZJONI Dan ir-Rapport qed ikun ippreżentat skont l-Artikolu 12 tad-Deċiżjoni Nru 1622/2006/KE[1] tal-24 ta' Ottubru 2006 li tistabbilixxi azzjoni Komunitarja għall-avveniment tal-Kapitali Ewropea tal-Kultura għas-snin mill-2007 sal-2019, li teħtieġ li "kull sena l-Kummissjoni għandha tiżgura l-evalwazzjoni esterna u indipendenti tar-riżultati tal-avveniment tal-Kapitali Ewropea tal-Kultura tas-sena ta’ qabel skont l-għanijiet u l-kriterji tal-azzjoni stipulati f'din id-Deċiżjoni. Għandu jitressaq mill-Kummissjoni rapport dwar dik l-evalwazzjoni lill-Parlament Ewropew, lill-Kunsill u lill-Kumitat tar-Reġjuni sa mhux aktar tard mit-tmiem tas-sena wara l-avveniment tal-Kapitali Ewropea tal-Kultura". Dan ir-rapport jesponi l-pożizzjoni tal-Kummissjoni dwar il-konklużjonijiet ewlenin u r-rakkomandazzjonijiet tal-valutazzjoni esterna tal-Belt Kapitali tal-Kultura 2009 li tista’ tinkiseb mill-ħolqa ta' hawn taħt: http://ec.europa.eu/culture/our-programmes-and-actions/doc485_en.htm Il-valutazzjoni esterna l-ewwel stmat individwalment iż-żewġt Ibliet Kapitali Ewropej tal-Kultura 2009 (minn hawn 'il quddiem "BKEK"): Linz u Vilnius. Wara qabblet ir-riżultati u waslet f'konklużjonijiet validi għat-tnejn li huma. Is-sejbiet huma bbażati fuq dejta pprovduta miż-żewġ BKEK, mir-rispons mill-imsieħba, u minn letteratura politika u akkademika fuq livell Ewropew. Il-valutazzjoni ssejset fuq il-valutazzjonijiet tal-2007 u l-2008 li twettqu fl-2009[2] biex inkisbu l-konklużjonijiet u r-rakkomandazzjonijiet. SFOND GħALL-AZZJONI L-azzjoni tal-UE għall-avveniment tal-Belt Kapitali Ewropea tal-Kultura L-iskema inizjali ta' "Il-Belt Ewropea tal-Kultura" kienet varata fuq livell intergovernattiv fl-1985[3] u wara tkompliet bix-"Xahar Kulturali Ewropew"[4]. Abbażi ta' dawn l-attivitajiet, id-Deċiżjoni 1419/1999/KE stabbilixxiet azzjoni tal-Komunità għall-avveniment tal-Belt Kapitali Ewropea tal-Kultura għas-snin 2005 sa 2019[5], minn hawn 'il quddiem imsemmija bħala "l-Azzjoni". L-Istati Membri kienu elenkati f'ordni kronoloġika ta' dritt biex jospitaw l-avveniment kull sena. Pajjiżi Ewropej, li mhumiex Stati Membri jistgħu japplikaw wkoll, f'ebda ordni kronoloġika predefinita. Id-Deċiżjoni 1419/1999/KE wara nbidlet wara bid-Deċiżjoni 1622/2006/KE[6] li rfinat l-għanijiet tal-Azzjoni, immodifikat il-proċess tal-ħatra u tal-monitoraġġ għat-titlu mill-2013 'il quddiem u rrevokat il-possibbiltà li japplikaw għat-titlu l-bliet ta' Stati mhux Membri. Għall-kuntrarju tad-Deċiżjoni preċedenti li kienet tippermetti lill-Istati Membri jiddeċiedu huma liema proċedura għandhom jadottaw biex jagħżlu l-ibliet, mingħajr ebda monitoraġġ wara l-ħatra, id-Deċiżjoni l-ġdida introduċiet kompetizzjoni nazzjonali b'kriterji Ewropej f'żewġ stadji, u skont din, wara l-ħatra jkun hemm il-laqgħat ta' monitoraġġ. Mit-titlu tal-2009 'l quddiem, iż-żewġ Stati Membri ġew intitolati li kull sena jospitaw l-avveniment; kienu mistennija li jinnominaw l-ibliet u li jissottomettu l-applikazzjoni tagħhom, inklużi l-programmi kulturali tagħhom għal dik is-sena lil Bord Ewropew tal-Għażla li rrakkomanda l-ħatra tagħhom lill-Kummissjoni. B'riżultat ta' dan il-Kummissjoni ħarġet rakkomandazzjoni lill-Kunsill tal-Ministri li formalment ħatar il-BKEK. Minħabba ż-żmien meħtieġ għall-implimentazzjoni tal-BKEK, li l-preparazzjoni għalih tibda sitt snin qabel is-sena tal-avveniment, id-Deċiżjoni tal-2006 żżomm l-applikazzjoni tad-Deċiżjoni tal-1999 dwar il-BKEK għall-2007, l-2008 u l-2009 u tipprevedi dispożizzjonijiet tranżitorji għall-avvenimenti tal-2010, l-2011 u l-2012. L-appoġġ finanzjarju tal-UE hu pprovdut permezz tal-Programm Kulturali tal-UE. Għall-2007 sal-2013 jipprovdi massimu ta' EUR 1,5 miljun kull sena għal kull BKEK[7]. Għall-2009, l-appoġġ finanzjarju ħa forma ta' għotja kofinanzjarja għal proġetti speċifiċi li jkopru parti mill-programmi kulturali tal-BKEK. Kapitali Ewropea tal-Kultura tal-2009 Il-BKEK tal-2009 ntagħżlu bil-proċeduri tal-għażla stabbiliti bid-Deċiżjoni tal-1999. Din is-sena kienu intitolati li jospitaw il-BKEK l-Awstrija u l-Litwanja, u pproponew rispettivament lil Linz u lil Vilnius. Il-proċess tal-għażla sar fl-2005. Il-bord tal-għażla Ewropew ħareġ rapport fejn irrakkomanda ż-żewġt ibliet għat-titlu tal-2009 filwaqt li għamel ir-rakkomandazzjonijiet tiegħu biex jgħinhom jilħqu l-miri proposti. Fl-2005 il-Kunsill tal-Ministri formalment ta t-titlu lill-ibliet applikanti abbażi ta' rakkomandazzjoni mill-Kummissjoni. VALUTAZZJONI ESTERNA It-termini tal-valutazzjoni Il-Kummissjoni qabbdet lill-Ecotec Research and Consulting biex twettaq il-valutazzjoni esterna[8] tal-avvenimenti tal-BKEK fl-2009. Il-valutazzjoni kellha l-għan li teżamina r-relevanza, l-effiċjenza, l-effikaċja u s-sostenibbiltà ta' dawn iż-żewġ BKEK imqabbla mal-għanijiet tal-Azzjoni u mqabbla ma' dawk l-għanijiet stabbiliti mill-BKEK stess fl-applikazzjonijiet tagħhom u matul il-fażi tal-implimentazzjoni. Il-valutazzjoni esterna kienet akkumpanjata minn rapporti għal kull BKEK u pprovdiet il-konklużjonijiet u r-rakkomandazzjonijiet dwar kif tista' titjieb l-implimentazzjoni tal-Azzjoni. Minħabba li kull BKEK tingħata t-titlu għal sena biss, il-konklużjonijiet u r-rakkomandazzjonijiet li jikkonċernaw lill-ibliet ingħataw f'forma ta' "x'tgħallimna" sabiex ikunu megħjuna l-BKEK tal-futur fl-implimentazzjoni tagħhom. Metodoloġija Iż-żewġ BKEK ġew ivvalutati individwalment, parzjalment abbażi tal-valutazzjonijiet ikkumissjonati mill-BKEK innifishom. Inġabret id-dejta fuq żewġ livelli: ammont żgħir ta' dejta fuq il-livell tal-UE; u dejta aktar estensiva mill-BKEK innifishom. Is-sorsi ewlenin inkludew: il-letteratura politika u akkademika fuq livell Ewropew; l-applikazzjonijiet oriġinali tal-BKEK, l-istudji u r-rapporti kkummissjonati mill-BKEK, il-programmi tal-attivitajiet, il-materjal promozzjonali u l-websajts; dejta kwantitattiva pprovduta mill-BKEK dwar l-attivitajiet, il-produzzjonijiet u r-riżultati; l-intervisti tat-timijiet tal-ġestjoni għal kull BKEK; il-konsultazzjonijiet mal-imsieħba ewlenin f'kull BKEK; u żjajjar f'kull belt. Ħarsa komparattiva u eżerċizzju ta' meta-evalwazzjoni kkunsidraw il-konklużjonijiet li ħarġu miż-żewġ BKEK, qabblu u kkuntrastaw l-approċċi, u vverifikaw il-kwalità tar-riċerka. Il-konklużjonijiet marbutin mal-Azzjoni tal-BKEK ġeneralment aktar ittieħdu mill-kunsiderazzjoni tal-evidenza u l-konklużjonijiet li ħarġu miż-żewġ BKEK. Is-sejbiet tal-evalwatur Ir-Rilevanza tal-Azzjoni Il-valutazzjoni kkunsidrat li l-implimentazzjoni tal-Azzjoni kienet rilevanti għall-Artikolu 167 tat-Trattat dwar il-funzjonament tal-Unjoni Ewropea. L-għanijiet tal-"iżvilupp ta' attivitajiet kulturali" u l-"promozzjoni tad-dimensjoni Ewropea tal-kultura u permezz tagħha" kellhom sehem kbir fl-Azzjoni. Il-preambolu tad-Deċiżjoni tal-1999 l-ewwel daħħal referenza espliċita għall-iżvilupp tal-kultura u t-turiżmu u għall-bżonn li jkunu mobilizzati sezzjonijiet kbar tal-popolazzjoni. Dawn ir-referenzi mbagħad issaħħu fid-Deċiżjoni tal-2006 bl-inklużjoni tal-kriterji espliċiti marbuta mat-"trawwim tal-parteċipazzjoni taċ-ċittadini" u "l-iżvilupp fuq medda twila ta' żmien". Ħafna BKEK stqarrew ukoll l-għanijiet espliċiti soċjali, ekonomiċi u turistiċi. L-introduzzjoni ta' dawn l-għanijiet fl-Azzjoni tal-BKEK taw sura lill-politika kulturali kif ukoll irriflettew xejriet usa' fiha. Madankollu, l-importanza dejjem tiżdied ta' dawn l-għanijiet hija akkumpanjata minn dibattitu dwar il-bilanċ bejn jekk il-kultura għandhiex tkun mgħejjuna għall-valur intrinsiku tagħha jew bħala mezz li jagħti lura riżultati tanġibbli u kwantifikabbli tal-investiment. Ir-rilevanza tal-BKEK tal-2009 Il-valutazzjoni kkunsidrat il-motivazzjoni tal-ibliet fl-offerta biex isiru BKEK u r-rilevanza tal-għanijiet tagħhom f'relazzjoni mal-għanijiet tal-Azzjoni u tal-Artikolu 167. Studjat ukoll il-proċess li permezz tiegħu l-motivazzjoni tal-BKEK tal-2009 tbiddlet f'sett ta' miri operazzjonali u l-bidliet li saru għal dawn il-miri waqt il-fażi ta' żvilupp. Iż-żewġ BKEK laqgħu l-miri tal-Azzjoni u addattawhom għall-kuntesti u l-prijoritajiet partikolari tagħhom. It-tnejn li huma ppjanaw programmi kulturali diversi u attivitajiet assoċjati (pereżempju, komunikazzjonijiet, volontarjat, eċċ.) li jappoġġjaw il-miri ta' "l-iżvilupp ta' attivitajiet kulturali", "il-promozzjoni tad-dimensjoni Ewropea tal-kultura u permezz tal-kultura" u "l-iżvilupp soċjali u ekonomiku permezz tal-kultura". Il-miri u l-attivitajiet ta' Linz kienu rilevanti ħafna għat-tliet għanijiet speċifiċi u b'mod partikolari għall-għan tal-iżvilupp tal-attivitajiet kulturali. Minħabba raġunijiet prattiċi, Vilnius ma setgħetx issegwi sew it-tielet għan, allavolja baqgħet tispera sal-aħħar li ssegwih, iżda minnflok segwiet attività li prinċipalment kienet rilevanti għall-għanijiet tal-"promozzjoni tad-dimensjoni Ewropea" u ta' "l-iżvilupp ta' attivitajiet kulturali". L-effiċjenza tat-Tmexxija Ingħatat kunsiderazzjoni lill-effiċjenza tat-tmexxija tal-BKEK, inklużi l-mudelli organizzattivi tagħhom, il-proċessi tal-għażla u l-implimentazzjoni tal-attivitajiet u l-avvenimenti kulturali, il-komunikazzjonijiet u l-promozzjonijiet, u l-proċessi biex jinġabru l-flus. Bħall-valutazzjonijiet tal-BKEK tal-2007 u tal-2008, il-valutazzjoni tal-BKEK tal-2009 tenfasizza li huwa essenzjali, iżda jista' jkun ta' sfida li jiġi stabbilit qafas xieraq tal-organizzazzjoni u li jiġi ffurmat tim b'ħiliet addattati għall-implimentazzjoni tal-programm kulturali. Dan jirrikjedi sett usa' ta' ħiliet u għaldaqstant qafas differenti minn dak tat-tim li pprepara l-applikazzjoni oriġinali. Jeħtieġ ukoll li jinżamm bilanċ bejn l-interessi artistiċi u politiċi u li jkun żgurat li kwalunke mekkaniżmu ġdid ta' twettiq jintlaqa' mill-imsieħba eżistenti bħala sieħeb kooperattiv. Normalment huwa rakkomandat qafas ġdid u indipendenti, qafas li jkun addattat għall-kuntest politiku u kulturali tal-belt. Il-BKEK tal-2009 juru dawn il-punti b'modi diversi ħafna. Il-belt ta' Linz żviluppat qafas ta' tmexxija effiċjenti u effikaċi u b'hekk uriet kif jistgħu jintlaħqu l-isfidi ewlenin. L-esperjenza ta' Vilnius tenfasizza l-konsegwenzi li jistgħu jinqalgħu meta dawn l-isfidi ma' jintlaqgħux b'mod sħiħ. Din tħabtet biex twaqqaf arranġamenti stabbli u effikaċi, u dan wassal għal diffikultajiet fil-programm kulturali u fl-impatt ġenerali tal-avveniment tal-BKEK. Minkejja dawn id-diffikultajiet, it-titlu tal-BKEK għadu ta' stima għolja, jiġġenera programmi kulturali estensivi u jikseb impatti sinifikanti. L-ibliet jagħmlu l-isforzi kbar biex jakkwistaw in-nomina u jikkommettu ruħhom b'mod espliċitu ħafna dwar riżorsi finanzjarji fl-istadju tal-applikazzjoni. Iżda jeħtieġ li jiġi żgurat li l-BKEK iwettqu l-impenji li jkunu kkommettew ruħhom għalihom fl-istadju tal-applikazzjoni. Tabilħaqq, hemm ir-riskju li f'ċirkostanzi ekonomiċi diffiċli ħafna, u fejn ikun hemm nuqqas ta' qbil politiku, il-BKEK jistgħu jbatu biex jikkompetu mal-ħtiġijiet l-oħra li jkunu jridu jitwettqu mill-baġits pubbliċi. L-effiċjenza tal-mekkaniżmi tal-BKEK fuq il-livell tal-UE Kunsiderazzjoni ewlenija kienet l-effiċjenza tal-għażla, il-monitoraġġ u l-proċessi finanzjarji mħaddma mill-Kummissjoni Ewropea. Filwaqt li ż-żewġ BKEK esprimew is-sodisfazzjon kbir tagħhom bil-mod kif ħadem il-bord Ewropew tal-għażla, għadu kmieni biex wieħed jasal għal konklużjonijiet definittivi dwar l-effiċjenza, l-effikaċja u l-imparzjalità ta' dak il-proċess, minħabba li fil-każ tagħhom il-bord ħtieġlu biss li jagħti fehma dwar il-merti assoluti ta' kull offerta, aktar milli dwar il-merti tiegħu relatati man-nomini fil-kompetizzjoni, billi ma kien hemm l-ebda waħda. Id-Deċiżjoni tal-1999 ma inkludietx fażi ta' monitoraġġ. Iżda kif urew il-BKEK tal-2009 u oħrajn, il-fażi tal-iżvilupp tista' tkun ta' sfida meta l-aspirazzjonijiet tal-applikazzjoni jridu jinbidlu f'sett ta' arranġamenti istituzzjonali operabbli u programm kulturali kredibbli. Filwaqt li Linz kienet kapaċi li ddawwar l-applikazzjoni tagħha f'BKEK effikaċi, Vilnius sabet id-diffikultajiet. Minħabba li d-Deċiżjoni tal-1999 ma pprevedietx proċess ta' monitoraġġ, il-Kummissjoni Ewropea ma kellhiex mezzi formali għad-dispożizzjoni biex tindirizza l-ħsibijiet tagħha. Fil-każ ta' Vilnius, il-proċess ta' monitoraġġ (kieku kien qed jinħadem) seta' ppermetta li jiġu identifikati u indirizzati l-problemi potenzjali fi stadju aktar bikri. Il-proċess ta' monitoraġġ imdaħħal bid-Deċiżjoni 1622/2006/KE (li ssostitwiet lid-Deċiżjoni 1419/1999/KE) għandu juri t-titjib imqabbel mal-arranġamenti tad-Deċiżjoni 1419/1999/KE. Il-kriterji għall-finanzjament ta' EUR 1,5 miljun għal kull BKEK kienu ċari u l-proċessi amministrattivi jixbħu lil dawk ta' programmi oħra tal-UE. Kull BKEK irċeviet finanzjament mill-Programm tal-Kultura tal-UE għal proġetti speċifiċi. Filwaqt li l-kontribuzzjoni tal-UE mill-programm ta' Kultura tirrappreżenta kontribut limitat ħafna għall-baġit operazzjonali ta' kwalunkwe Belt Kapitali, il-proġett kofinanzjat minn għotja mingħand il-Kummissjoni bħala parti minn Vilnius 2009 kellu impatt konsiderevoli f'termini ta' valur miżjud u udjenza. L-Azzjoni tal-BKEK tiġġenera domanda kbira mill-ibliet kandidati, investiment sostanzjali fil-programmi kulturali u, b'mod aktar ġenerali, fl-ibliet, u għandha profil għoli fil-midja u mal-pubbliku. Hemm dubju dwar jekk xi mekkaniżmu politiku ieħor setax jikseb l-istess impatt għall-istess livell ta' investiment tal-UE f'termini ta' riżorsi finanzjarji u sforz. L-effikaċja fl-iżvilupp ta' attivitajiet kulturali Il-valutazzjoni kkunsidrat l-effetività ta' kull BKEK fl-implimentazzjoni tal-programm kulturali tagħha u l-impatt tiegħu fuq l-iżvilupp kulturali tal-belt fuq medda twila ta' żmien. Il-BKEK tal-2009, it-tnejn li huma xtaqu jużaw l-opportunità tal-BKEK biex isiru iżjed magħrufa permezz tal-kultura u bħala bliet kulturali. Linz kienet diġà rinomata internazzjonalment bħala belt industrijali, iżda kienet qed tispera li tikseb rikonoxximent ikbar (kemm nazzjonalment kif ukoll internazzjonalment) bħala belt kulturali – u waħda li tista' tikkompeti ma' Salzburg u ma' Vienna, minkejja li f'qasam differenti (jiġifieri fil-qasam tal-kultura kontemporanja u mhux dik klassika). Vilnius diġà kienet stabbilita bħala ċ-ċentru kulturali tal-Litwanja, iżda xtaqet tikseb rikonoxximent internazzjonali bħala destinazzjoni kulturali. Ċertament, iż-żewġ BKEK irnexxielhom jimplimentaw programm kulturali aktar wiesa' milli kien jiġri kieku ma kellhomx it-titlu tal-BKEK. Dan il-programm kien wiesa' ħafna f'Linz. F'Vilnius, għal raġunijiet ta' tmexxija u ta' baġit, kien programm inqas ambizzjuż u iżgħar milli kien ippjanat oriġinarjament. B'danakollu, lit-tnejn li huma, il-programm tal-BKEK għenhom jimplimentaw avvenimenti ikbar u iżjed ambizzjużi, proġetti aktar ġenwinament innovattivi u kummissjonijiet ġodda fuq firxa ta' ġeneri kulturali li ma kinux ikunu possibbli mingħajr it-titlu. It-tnejn irnexxielhom jiġbdu iktar artisti internazzjonali lejn l-ibliet rispettivi tagħhom. Filwaqt li operaturi kulturali fiż-żewġt ibliet irrappurtaw kapaċità miżjuda u kooperazzjoni mtejba mal-imsieħba tagħhom fi bliet u pajjiżi oħra, f'Linz il-BKEK jidher li kellu l-effett li ta l-ħajja lix-xena kulturali għal medda itwal ta' żmien. Waqt l-avveniment, Linz ġibdet udjenzi ta' kważi 3,5 miljun nies. L-effikaċja fil-promozzjoni tad-dimensjoni Ewropea tal-kultura u permezz tagħha Id-Deċiżjoni tal-1999 ma tiddefinixxix b'mod espliċitu "id-dimensjoni Ewropea", iżda taraha mill-perspettiva ta' kooperazzjoni kulturali li tinkludi: il-prominenza ta' movimenti u stili artistiċi komuni għall-Ewropej ispirati mill-belt, jew li lejhom il-belt tat kontribut sinifikanti; u l-promozzjoni ta' avvenimenti li jinvolvu nies minn bliet oħra fl-Istati Membri li huma attivi fil-kultura u li jwasslu għall-kooperazzjoni kulturali fit-tul, u l-inkoraġġiment tal-moviment tagħhom fl-Unjoni Ewropea. Il-kriterju tad-"dimensjoni Ewropea" stipulat fid-Deċiżjoni tal-2006 jagħti lok għall-interpretazzjoni lill-ibliet. Fil-Gwida għall-ibliet kandidati, li ilha disponibbli fuq l-internet mill-2007, jingħataw l-eżempji. B'riżultat ta' dan, iż-żewġ BKEK tal-2009 taw l-interpretazzjonijiet tagħhom ta' din id-dimensjoni. Il-BKEK irnexxielhom it-tnejn jagħmlu attivitajiet li jiffokaw fuq artisti Ewropej sinifikanti. Minkejja li t-tnejn li huma diġà kellhom numru sinifikanti ta' artisti internazzjonali fil-programmi kulturali tagħhom – b'mod partikolari Linz, permezz ta', pereżempju, il-Brucknerfest u l-Festival Ars Electronica – b'riżultat tal-BKEK kien hemm ħafna iżjed artisti miġbudin lejn l-ibliet. Filwaqt li Vilnius kellha inqas avvenimenti minn Linz li kellhom bħala protagonisti artisti ta' sinifikanza Ewropea, dawn forsi kienu jagħmlu parti relattivament akbar tal-programm kulturali tagħha. B'kuntrast ma' dan, l-avvenimenti ċċentrati fuq artisti ta' sinifikanza Ewropea kienu ħafna iżjed f'Linz, iżda inqas jispikkaw imqabblin mal-bqija tal-programm wiesa' ħafna ta' din il-belt; tabilħaqq, l-intenzjoni ġenerali ta' Linz ma kinitx li torganizza numru kbir ta' avvenimenti li jiġbdu l-folol immirati lejn udjenzi internazzjonali, iżda li tipprovdi avveniment għal kull jum matul is-sena. Il-programmi kulturali taż-żewġ BKEK kien fih numru ikbar ta' kollaborazzjonijiet, koproduzzjonijiet u tpartit milli kien ikun il-każ mingħajr it-titlu tal-BKEK. Fil-każ ta' Linż, dan ġie ffaċilitat mill-fatt li l-persunal ewlieni risponsabbli għall-organizzazzjoni tal-avvenimenti kienu nies rikonoxxuti fis-settur kulturali internazzjonali u kellhom diġà ħafna konnessjonijiet mal-kollaboraturi potenzjali. Ebda waħda miż-żewġ BKEK tal-2009 ma tat prominenza għolja wisq lil temi u kwistjonijiet speċifiċi Ewropej. It-tnejn li huma enfasizzaw aspetti tal-istorja, l-identità u l-patrimonju Ewropej li minn qabel kienu preżenti fil-belt – iżda b'modi differenti ħafna. Vilnius, li hi belt f'pajjiż li ma tantx ilu li daħal fl-UE, għamlet enfasi kbira fuq l-istorja twila u l-patrimonju kulturali Ewropej tagħha. Filwaqt li Linz għażlet li tesplora r-rwol tagħha f'kapitlu aktar skur fl-istorja tal-Ewropa: żmien in-Nazziżmu, u flimkien ma' dan, il-patrimonju Lhudi tal-belt, li llum il-ġurnata naqas ħafna. Din kienet probabbilment l-ewwel darba li BKEK daħlet f'kwistjoni daqshekk diffiċli b'mod hekk espliċitu. L-effikaċja fil-kisba ta' impatti soċjali, ekonomiċi, turistiċi u ta' żvilupp urban Il-valutazzjoni sabet li ż-żewġ BKEK irnexxielhom jimplimentaw programm kulturali iżjed wiesa' milli kieku ma kellhomx it-titlu tal-BKEK, iżda f'Vilnius dan kien ħafna iżgħar milli kien maħsub. Fiż-żewġt ibliet, il-programm kulturali kien jikkomplimenta programm ta' investiment fl-infrastruttura, minkejja li dan kien iffinanzjat minn sorsi oħra (fil-każ ta' Vilnius mill-fondi strutturali), iżda fil-każ ta' Linz ingħata imbuttatura 'l quddiem mill-BKEK. Il-BKEK ta' Linz iġġenera benefiċċji sinifikanti għall-belt, żied it-turiżmu u kkawża titjib għall-impressjoni pubblika dwar il-belt, kemm dik domestika kif ukoll dik esterna, u żied il-partiċipazzjoni fl-attivitajiet kulturali. Pereżempju, id-dejta li pprovdiet Linz dwar żjarat li jinkludu lejl turi li kien hemm żieda ta' 10 % fiż-żjarat fil-belt ta' itwal minn lejl imqabbel mal-2008. B'kuntrast, Vilnius tidher li għandha inqas ċans li tikseb impatti ekonomiċi jew soċjali sinifikanti bħala riżultat tal-BKEK. Is-sostenibbiltà Fl-aħħarnett, il-valutazzjoni kkunsidrat is-sostenibbiltà tal-attivitajiet tal-BKEK u l-impatt tagħhom fuq it-tmexxija kulturali u l-iżvilupp fuq medda twila ta' żmien tal-ibliet rispettivi tagħhom. F'Linz hemm bosta eżempji ta' attivitajiet kulturali li nbdew mill-ġdid fis-sena li din kellha t-titlu u li komplew wara li spiċċat is-sena, iżda naturalment, ma baqgħux fl-iskala tal-EUR 40 miljun li ġew investiti f'dik is-sena li l-belt kellha t-titlu. Madankollu, jista' jingħad li x-xena kulturali ta' Linz twessgħat u ngħatat iżjed ħajja bħala riżultat tal-BKEK. F'Vilnius, l-eżempji ta' attività li kompliet wara s-sena huma relattivament ftit u ma tantx hemm ħjiel li x-xena kulturali twessgħat u ngħatat iżjed ħajja milli kien jiġri mingħajr it-titlu. Iż-żewġ BKEK tal-2009 iġġeneraw attivitajiet kulturali li se jtejbu l-kapaċità tal-impenn biex isiru avvenimenti aħjar u iktar ambizzjużi u l-impenn ta' kooperazzjoni internazzjonali. Iżda f'Linz dawn l-attivitajiet huma aktar mifruxa. It-tmexxija u l-ħidma bejn is-sħab issaħħew bħala riżultat tal-BKEK, u dan joffri potenzjal għal żvilupp pożittiv ulterjuri tas-settur kulturali tal-belt. F'dan l-istadju, huwa kmieni wisq li tkun valutata s-sostenibbiltà tal-impatti ekonomiċi u turistiċi. IR-RAKKOMANDAZZJONIJIET PRINċIPALI TAL-VALUTAZZJONI ESTERNA U L-KUMMENTI TAL-KUMMISSJONI Il-Kummissjoni taqbel mas-sustanza tar-rakkomandazzjonijiet tal-evalwatur li jixbhu ħafna lir-rakkomandazzjonijiet li nħarġu wara l-valutazzjoni tal-BKEK tal-2007-2008. L-effiċjenza tat-Tmexxija Il-Kummissjoni taqbel li għandha tirrakkomanda lill-BKEK kollha biex jikkummissjonaw stimi tal-impatt tal-programmi kulturali u l-attivitajiet assoċjati magħhom. L-effiċjenza tal-mekkaniżmi tal-BKEK fil-livell tal-UE Il-Kummissjoni taqbel li l-valutazzjonijiet tal-futur għandhom jikkunsidraw: - L-effiċjenza, l-effikaċja u l-imparzjalità tal-proċessi tal-għażla u tal-monitoraġġ introdotti bid-Deċiżjoni tal-2006, kif ukoll l-impatti tagħhom fuq il-kwalità tal-avveniment; - il-valur kontinwu tal-"marka kummerċjali" tal-BKEK, kif meqjus mill-ibliet titulari u mid-dinja usa' (il-midja, l-organi tas-settur kulturali u l-pubbliku ġenerali); jekk il-valur tal-marka kummerċjali jkun jidher li qed jonqos, il-Kummissjoni għandha tesplora approċċi alternattivi u tqabbel il-merti relattivi tagħhom ma' dawk tal-BKEK. L-effikaċja fil-kisba ta' impatti relatati mal-għanijiet ekonomiċi, turistiċi u ta' żvilupp urban u l-appoġġ lill-iżvilupp soċjali permezz tal-kultura Fid-dibattiti li ġejjin, il-Kummissjoni Ewropea taqbel li għandha tesplora safejn il-kunċett tal-BKEK (u l-kultura b'mod aktar ġenerali) jista' (jkompli) u għandu jintuża biex jipprovdi l-inċentivi biex jistimulaw fl-ibliet l-iżvilupp fuq medda twila ta' żmien: - ir-riġenerazzjoni urbana u l-iżvilupp ekonomiku jew jekk għandux ikun hemm ritorn għal approċċ li huwa aktar favur il-kultura bħala għan fih innifsu; - ir-rinnovament soċjali ġenwin tal-ibliet u t-tiftix ta' kuntatt maċ-ċittadini kollha, f'kuntrast mas-sempliċi twessiegħ tal-opportunitajiet għall-kultura għal udjenzi diġà eżistenti; - jew għandhiex tinżamm il-flessibbiltà biex l-ibliet stess isibu bilanċ Is-sostenibbiltà - Il-Kummissjoni Ewropea taqbel li għandha tkompli tfittex modi biex tippromwovi s-sostenibbiltà tal-impatt tal-BKEK, fuq l-esperjenza li għandha sa issa. IL-KONKLUżJONIJIET TAL-KUMMISSJONI Il-Kummissjoni tikkonkludi li t-titlu tal-BKEK għadu ta' stima għolja, jiġġenera programmi kulturali estensivi u jikseb impatti sinifikanti. It-titlu u l-kontribut finanzjarju tal-UE għandhom influwenza konsiderevoli, u dan jgħin biex l-inizjattiva tkun kosteffikaċi u effiċjenti. Il-Kummissjoni taqsam l-evalwazzjoni ġenerali tal-evalwatur u taċċetta r-rakkomandazzjonijiet tiegħu kif formulati fit-taqsima hawn fuq. Il-Kummissjoni tinnota li ħafna BKEK diġà għandhom skemi ta' valutazzjoni li jkopru l-programm kulturali tagħhom kollu jew partijiet minnu u se tibqa' tirrakkomanda l-valutazzjonijiet ġenerali fuq livell lokali. Biex tippromwovi ċ-ċirkolazzjoni tal-prattiċi ta' valutazzjoni tajba, permezz tal-programm ta' Kultura tal-UE, il-Kummissjoni appoġġjat ġabra politika li taddatta l-mudell ta' valutazzjoni komprensiva, żviluppata minn Liverpool 2008, għall-bżonnijiet tal-BKEK tal-futur[9]. Il-gwida tal-Kummissjoni għall-ibliet kandidati ġiet aġġornata biex tinkludi wkoll taqsima dwar il-valutazzjoni. Barra minn hekk, biex tikkommemora l-25 anniversarju tal-BKEK, il-Kummissjoni organizzat konferenza f'Marzu 2010 li ffokat fuq l-effetti u fuq valutazzjoni tal-avveniment. Fis-sit elettroniku tal-Kummissjoni hemm disponibbli taqsira tat-taħdidiet. Rigward ir-rakkomandazzjoni li valutazzjonijiet tal-futur għandhom janalizzaw l-effiċjenza tal-mekkaniżmi tal-BKEK mdaħħlin bid-Deċiżjoni tal-2006 u r-rakkomandazzjoni li t-taħdidiet tal-futur għandhom jesploraw ir-rwoli varji tat-titlu, il-Kummissjoni nediet valutazzjoni tal-arranġamenti l-ġodda li għandha titlesta lejn it-tmiem tal-2010. Barra minn hekk, se titnieda konsultazzjoni pubblika fil-ħarifa tal-2010. Dawn, it-tnejn li huma se jikkontribwixxu għat-tħejjija ta' proposta tal-Kummissjoni dwar l-inizjattiva lil hinn mill-2019 li tfittex li tiżgura li l-inizjattiva tibqa' kemm jista' jkun attraenti, rilevanti u effettiva. Dawn il-kwistjonijiet ukoll ġew diskussi fil-konferenza tal-anniversarju tal-25 sena msemmi hawn fuq. Dwar is-sostenibbiltà, waħda mill-kriterji fid-Deċiżjoni tal-2006 hija diġà l-aċċertament tal-effetti fuq medda twila ta' żmien ta' dan l-avveniment u tibqa' fattur ewlieni fir-riflessjonijiet tat-titwil tal-inizjattiva. Barra dan, il-Kummissjoni diġà tenfasizza l-importanza li tittratta l-avveniment bħala parti integrali minn strateġija ta' politika kulturali fuq terminu ta' żmien twil fid-dokumenti tagħha, fil-laqgħat ta' tagħrif u f'konferenzi oħra, u biħsiebha tkompli tagħmel dan. [1] ĠU L 304, tat-3 ta' Novembru 2006. [2] Valutazzjoni ex post tal-2007 u 2008 tal-Kapitali Ewropej tal-Kultura; studju mħejji għall-Kummissjoni Ewropea, ECOTEC Research and Consulting; 2009. [3] It-titlu “Il-Belt Kapitali Ewropea tal-Kultura” kien maħsub biex iressaq aktar lejn xulxin lill-ġnus Ewropej. Ara r-Riżoluzzjoni tal-Ministri responsabbli għall-Affarijiet Kulturali li tirrigwarda l-organizzazzjoni annwali tal-"belt Ewropea tal-kultura" tat-13.06.1985 http://eur-ex.europa.eu/Notice.do?mode=dbl&lang=en&lng1=en,en&lng2=da,de,el,en,es,fr,it,nl,&val=117538:cs&page=1&hwords [4] Il-konklużjonijiet tal-laqgħa tal-Ministri tal-Kultura fil-Kunsill tat-18 ta' Mejju 1992 li jikkonċernaw l-għażla tal-Ibliet Ewropej tal-Kultura wara l-1996 u x-"Xahar Kulturali" http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=CELEX:41992X0616:EN:HTML [5] Id-Deċiżjoni Nru 1419/1999/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal-25 ta’ Mejju 1999 li tistabbilixxi azzjoni tal-Komunità għall-avveniment tal-Kapitali Ewropea tal-Kultura għas-snin 2005 sa 2019 (ĠU L 166, 1.7.1999, p. 1). Id-Deċiżjoni emendata bid-Deċiżjoni 649/2005/KE (ĠU L 117, tal-4.5.2005, p. 20). http://www.europa.eu/eur-lex/pri/en/oj/dat/1999/l_166/l_16619990701en00010005.pdf http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/site/en/oj/2005/l_117/l_11720050504en00200021.pdf [6] Id-Deċiżjoni 1622/2006/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal-24 ta’ Ottubru 2006 li tistabbilixxi azzjoni Komunitarja għall-avveniment tal-Kapitali Ewropea tal-Kultura għas-snin mill-2007 sal-2019 (ĠU L 304 tat-3.11.2006, p. 1). http://eur-lex.europa.eu/JOHtml.do?uri=OJ:L:2006:304:SOM:EN:HTML [7] Id-Deċiżjoni Nru 1855/2006/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat-12 ta’ Diċembru 2006 li tistabbilixxi l-Programm Kultura (2007-2013) (ĠU L 372, 27.12.2006, p. 1). Ref. Strand 1.3 [8] Kuntratt ta' qafas ta' servizz Nru EAC/03/06 dwar il-valutazzjoni, is-servizzi marbutin mal-valutazzjoni u l-appoġġ għall-istima tal-impatt. [9] http://www.liv.ac.uk/impacts08/