Proposta għal DEĊIŻJONI TAL-KUNSILL dwar il-konklużjoni tal-Ftehim ta' sħubija ekonomika (FSE) bejn l-Istati Afrikani tal-Punent, l-ECOWAS, u l-UEMOA fuq naħa u l-Unjoni Ewropea u l-Istati Membri tagħha, fuq in-naħa l-oħra /* COM/2014/0578 final - 2014/0267 (NLE) */





MEMORANDUM TA’ SPJEGAZZJONI 1. IL-KUNTEST TAL-PROPOSTA Il-proposta għal deċiżjoni tal-Kunsill annesa tikkostitwixxi l-istrument ġuridiku li jippermetti l-konklużjoni tal-Ftehim ta' Sħubija Ekonomika (FSE) bejn l-Istati tal-Afrika tal-Punent, il-Komunità Ekonomika tal-Istati tal-Afrika tal-Punent (CEDEAO) u l-Unjoni Ekonomika u Monetarja tal-Afrika tal-Punent (UEMOA) min-naħa u l-Unjoni Ewropea u l-Istati Membri tagħha min-naħa l-oħra. Il-FSE mar-reġjun tal-Afrika tal-Punent kollu kien innegozjat skont l-objettivi stabbiliti fil-Ftehim ta' Sħubija tal-AKP-UE ffirmat f'Cotonou fit-23 ta' Ġunju 2000, revedut fil-Lussemburgu fil-25 ta' Ġunju 2005, u f'Ouagadougou fit-22 ta' Ġunju 2010 (il-Ftehim ta' Cotonou) u d-Direttivi ta' negozjar dwar il-FSE mal-Istati tal-AKP adottati mill-Kunsill fit-12 ta' Ġunju 2002. In-negozjati kienu konklużi fil-livell tan-negozjaturi ewlenin fis-6 ta' Frar 2014 fi Brussell. Il-Ftehim kien inizjalat fit-30 ta' Ġunju 2014 f'Ouagadougou, il-Burkina Faso. Mid-dħul fis-seħħ tiegħu, il-Ftehim jieħu post iż-żewġ FSE temporanji eżistenti fir-reġjun, jiġfieri l-ftehim interim mal-Côte d'Ivoire inizjalat fis-7 ta' Diċembru 2007, iffirmat fis-26 ta' Novembru 2008 u approvat mill-Parlament Ewropew fil-25 ta' Marzu 2009, u l-Ftehim interim mal-Gana, inizjalat fit-13 ta' Diċembru 2007. Bħalisa l-Kap Verde jibbenefika minn reġim speċjali ta' inkoraġġiment favur l-iżvilupp sostenibbli u l-governanza tajba tas-sistema ġeneralizzata ta' preferenzi (SĠP+) u n-Niġerja mis-sistema ġenerali tas-sistema ġeneralizzata ta' preferenzi (SPG). Il-Ftehim se jieħu post dawn is-sistemi mad-dħul fis-seħħ tiegħu. Il-pajjiżi l-oħra tar-reġjun fil-preżent jibbenefikaw mill-inizjattiva "Kollox ħlief Armi " fi-dawl tal-fatt li jikklassifikaw fost il-pajjiżi l-anqas żviluppati (LDC). Id-dħul-fis-seħħ tal-Ftehim se jiżgura reġim kummerċjali armonizzat bejn l-Unjoni Ewropea u r-reġjun tal-Afrika tal-Punent, biex b'hekk jappoġġa l-integrazzjoni reġjonali u l-implimentazzjoni tat-Tariffa Esterna Komuni tal-ECOWAS. 2. IN-NATURA U L-KAMP TA' APPLIKAZZJONI TAL-FTEHIM Il-FSE fih dispożizzjonijiet dwar il-Kummerċ fil-Prodotti, il-Faċilità Doganali u Kummerċjali, il-Barrieri Tekniċi għall-Kummerċ, l-Miżuri Sanitarji u Fitosanitarji, l-Agrikoltura u s-Sajd. Barra minn hekk, id-dispożizzjonijiet relatati mal-koperazzjoni għall-implimentazzjoni tal-kejl tal-iżvilupp jindikaw l-oqsma tal-azzjoni prijoritarja għall-implimentazzjoni tal-FSE li hu dettaljat fil-Programm tal-FSE għall-Iżvilupp (PAPED), li l-finanzjament għalih jinstab fil-Ftehim. Id-dikjarazzjonijiet tal-Kunsill tal-10 ta' Mejju 2010 u tas-17 ta' Marzu 2014 jikkonfermaw l-impenn tal-Unjoni Ewropea u l-Istati Membri tagħha li jappoġġaw finanzjarjament l-iżvilupp fl-Afrika tal-Punent. Il-Ftehim fih impenji fil-qasam tal-integrazzjoni reġjonali, l-Istati tal-Afrika tal-Punent jimpenjaw ruħhom li japplikaw b'mod reċiproku l-ftehim ta' trattament preferenzjali għall-Unjoni Ewropea fil-qafas tal-Ftehim. Il-Ftehim jipprevedi wkoll li, fil-livell reġjonali, isiru negozjati dwar l-investiment, is-servizzi, il-proprjetà intellettwali u l-innovazzjoni, il-kontijiet kurrenti u ċ-ċaqliq ta' kapital, il-protezzjoni ta' dejta personali, il-kompetizzjoni, il-protezzjoni tal-konsumaturi, l-iżvilupp sostenibbi u l-akkwisti pubbliċi. Id-dispożizzjonijiet istituzzjonali jipprevedu l-istabbiliment ta' Kunsill konġunt tal-FSE tal-Afrika tal-Punent - l-Unjoni Ewropea li jkollu r-responsabbiltà superviżorja tal-implimentazzjoni tal-FSE. Dan il-kunsill se jkun magħmul mill-membri tal-Kumitat ministerjali li jsegwi l-FSE tal-Afrika tal-Punent u minn membri tal-Kunsill tal-Unjoni Ewropea u l-Kummissjoni. Huwa se jkun assist minn Kumitat konġunt għat-twettiq tal-FSE. Kumitat parlamentari tal-Afrika tal-Punent u l-Unjoni Ewropea se jservi bħala forum għall-membri tal-Parlament Ewropew u tal-Parlamenti reġjonali tal-ECOWAS u tal-UEMOA. Kumitat Konsultattiv Konġunt tal-Afrika tal-Punent u l-Unjoni Ewropea fost l-oħrajn jassisti lill-Kunsill Konġunt tal-FSE bil-għan li jkunu promossi d-djalogu u l-koperazzjoni fost ir-rappreżentanti tas-soċjetà ċivili u dawk tas-settur privat. Il-FSE jipprevedi li l-impatt tiegħu jkun is-suġġett ta' segwitu dettaljat, kif ukoll ikun eżaminat kull ħames snin. 3. PROĊEDURI Il-Kummissjoni qieset ir-riżultati tan-negozjati bħala sodisfaċenti u f’konformità mad-direttivi tan-negozjati mill-Kunsill u titlob lill-Kunsill: – jikkonkludi l-Ftehim f'isem l-Unjoni Ewropea. 2014/0267 (NLE) Proposta għal DEĊIŻJONI TAL-KUNSILL dwar il-konklużjoni tal-Ftehim ta' sħubija ekonomika (FSE) bejn l-Istati Afrikani tal-Punent, l-ECOWAS, u l-UEMOA fuq naħa u l-Unjoni Ewropea u l-Istati Membri tagħha, fuq in-naħa l-oħra IL-KUNSILL TAL-UNJONI EWROPEA, Wara li kkunsidra t-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea, u b’mod partikolari l-Artikoli 207(3) u (4) u 208, flimkien mal-Artikolu 218(6)(a) tiegħu, Wara li kkunsidra l-proposta tal-Kummissjoni[1], Wara li kkunsidra l-kunsens tal-Parlament Ewropew, Billi: (1) Fit-12 ta’ Ġunju 2002 il-Kunsill awtorizza lill-Kummissjoni biex tiftaħ negozjati għal Ftehimiet ta’ Sħubija Ekonomika mal-pajjiżi tal-AKP. (2) In-Negozjati kienu konklużi u l-ftehim ta' sħubija ekonomika bejn l-Istati tal-Afrika tal-Punent (ir-Repubblika tal-Benin, il-Burkina Faso, ir-Repubblika tal-Kap Verde, ir-Repubblika tal-Côte d'Ivoire, ir-Repubblika tal-Gambja, ir-Repubblika tal-Gana, ir-Repubblika tal-Ginea Bissaw, ir-Repubblika tal-Liberja, ir-repubblika Iżlamika tal-Mawritanja, ir-Repubblika tal-Mali, ir-Repubblika tan-Niġer, ir-repubblika Federali tan-Niġerja, ir-Repubblika tas-Senegal, ir-Repubblika tas-Sjerra Leone u r-Repubblika tat-Togo), il-Komunità Ekonomika tal-Istati tal-Afrika tal-Punent (ECOWAS) u l-Unjoni Ekonomika u Monetarja tal-Afrika tal-Punent (UEMOA), fuq naħa, u l-Unjoni Ewropea u l-Istati Membri tagħha min-naħa l‑oħra (minn hawn 'il quddiem imsejjaħ "FSE") kien inizjalat fit-30 ta' Ġunju 2014. (3) Skont id-Deċiżjoni tal-Kunsill [..] ta' [..][2], il-Ftehim ta' sħubija ekonomika bejn l-Unjoni Ewropea u l-Istati Membri tagħha fuq naħa, u l-Istati tal-Afrika tal-Punent, l-ECOWAS u l-UEMOA, min-naħa l-oħra kien iffirmat fil-[..], suġġett għall-konklużjoni tiegħu f'data aktar tard. (4) L-FSE qed jiġi applikat b’mod provviżorju minn [..] sakemm jidħol fis-seħħ. (5) Il-ftehimiet ta' sħubija ekonomika mal-pajjiżi tal-AKP huma neċessarji għall-implimentazzjoni tal-politika kummerċjali u tal-koperazzjoni għall-iżvilupp tal-Unjoni Ewropea mal-pajjiżi tal-AKP. (6) Il-Ftehim għandu jiġi approvat f'isem l-Unjoni Ewropea, ADOTTA DIN ID-DEĊIŻJONI: Artikolu 1 Il-Ftehim ta' sħubija ekonomika bejn l-Istati Afrikani tal-Punent, l-ECOWAS, u l-UEMOA fuq naħa u l-Unjoni Ewropea u l-Istati Membri tagħha, fuq in-naħa l-oħra, huwa konkluż It-test tal-Ftehim jinsab mehmuż ma' din id-Deċiżjoni. Artikolu 2 Il-President tal-Kunsill, f’isem l-Unjoni, għandu jagħti n-notifika prevista fl-Artikolu 107(2) tal-Ftehim[3]. Artikolu 3 Din id-Deċiżjoni tidħol fis-seħħ fil-jum tal-adozzjoni tagħha. Magħmul fi Brussell, Għall-Kunsill Il-President DIKJARAZZJONI FINANZJARJA LEĠIŻLATTIVA GĦALL-PROPOSTI LI GĦANDHOM IMPATT BAĠITARJU ESKLUŻIVAMENT LIMITAT GĦAD-DĦUL 1. ISEM TAL-PROPOSTA: DEĊIŻJONI TAL-KUNSILL dwar il-konklużjoni tal-Ftehim ta' sħubija ekonomika bejn l-Istati Afrikani tal-Punent, l-ECOWAS, u l-UEMOA fuq naħa u l-Unjoni Ewropea u l-Istati Membri tagħha, fuq in-naħa l-oħra. 2. LINJI BAĠITARJI Kapitolu u Artikolu: il-Kapitolu 12, l-Artikolu 120 Ammont imdaħħal fil-baġit għas-sena 2014: EUR 16 185 600 000. 3. IMPATT FINANZJARJU ¨ Il-proposta ma għandha l-ebda implikazzjoni finanzjarja x Il-proposta ma għandha l-ebda impatt finanzjarju fuq in-nefqa iżda għandha impatt finanzjarju fuq id-dħul – l-effett huwa kif ġej: (f'miljuni ta' euro sal-ewwel punt deċimali) || || Linja baġitarja || Dħul[4] || Perjodu ta' 12-il xahar li jibda minn jj/xx/ssss || [Sena n] Artikolu 120 || L-impatt fuq ir-riżorsi proprji || || 4.3 Is-sitwazzjoni wara l-azzjoni || [n + 1] || [n + 2] || [n + 3] || [n + 4] || [n + 5] Artikolu 120 || 4.3 || 4.3 || 4.3 || 4.3 || 4.3 4. MIŻURI KONTRA L-FRODI Sabiex ir-Riżorsi Proprji tal-Unjoni Ewropea jkunu mħarsa, il-Ftehim fih dispożizzjonijiet maħsuba biex tiġi żgurata l-applikazzjoni korretta mill-pajjiż imsieħeb tal-kundizzjonijiet stabbiliti għall-applikazzjoni tal-konċessjonijiet kummerċjali skont §3 "Impatt Finanzjarju", b'mod partikolari fil-protokoll dwar ir-regoli ta' oriġini (l-Anness A tal-Ftehim) u l-protokoll dwar l-assistenza amministrattiva reċiproka fl-affarijiet doganali (l-Anness E tal-Ftehim). Dawn id-dispożizzjonijiet jikkomplementaw il-leġiżlazzjoni doganali tal-Unjoni Ewropea applikabbli għall-prodotti kollha importati (b'mod partikolari l-Kodiċi Doganali tal-Unjoni Ewropea u l-miżuri ta' implimentazzjoni tagħha) u d-dispożizzjonijiet dwar ir-responsabbiltajiet tal-Istati Membri fir-rigward tal-kontroll tar-Riżorsi Proprji (b'mod partikolari r-Regolament tal-Kunsill 1150/2000). 5. RIMARKI OĦRA Dan l-estimu huwa bbażat fuq il-volum ta' importazzjonijiet fl-2012. Fil-fatt, bl-eċċezzjoni ta' għadd limitat ħafna ta' prodotti importati mill-pajjiżi li mhumiex fost il-pajjiżi l-anqas żviluppati u li ma ffirmawx il-ftehimiet ta' sħubija ekonomika temporanji, kważi t-totalità tal-importazzjonijiet mill-Afrika tal-Punent diġà jidħlu fl-Unjoni Ewropea eżenti mid-dazju. [1] ĠU C [...] ta' [...], p. [...]. [2] ĠU C [...] ta' [...], p. [...]. [3] Id-data tal-bidu fis-seħħ tal-Ftehim se tkun ippubblikata fil-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea mis-Segretarjat Ġenerali tal-Kunsill. [4] F'dak li għandu x'jaqsam ma' riżorsi proprji tradizzjonali (dazji agrikoli, levies fuq iz-zokkor, dazji tad-dwana) jeħtieġ li l-ammonti indikati jkunu ammonti netti, jiġifieri ammonti gross wara t-tnaqqis ta' 25 % tal-ispejjeż tal-ġbir. ANNESS FTEHIM TA’ SĦUBIJA EKONOMIKA (FSE) BEJN L-ISTATI TAL-AFRIKA TAL-PUNENT, L-ECOWAS u l-WAEMU, MIN-NAĦA L-WAĦDA, U L-UNJONI EWROPEA U L-ISTATI MEMBRI TAGĦHA, MIN-NAĦA L-OĦRA Werrej Lista tal-Partijiet għall-Ftehim: Preambolu PARTI I: SĦUBIJA EKONOMIKA U KUMMERĊJALI GĦALL-IŻVILUPP SOSTENIBBLI PARTI II: POLITIKA KUMMERĊJALI U KWISTJONIJIET MARBUTA MAL-KUMMERĊ Il-Kapitolu 1: Id-dazji doganali Il-Kapitolu 2: L-istrumenti ta' difiża kummerċjali Il-Kapitolu 3: L-Ostakoli Tekniċi għall-Kummerċ u Miżuri Sanitarji u Fitosanitarji Il-Kapitolu 4: Ostakoli oħra mhux tariffarji Il-Kapitolu 5: Iffaċilitar tal-kummerċ, kooperazzjoni doganali u assistenza amministrattiva reċiproka Il-Kapitolu 6: Agrikoltura, sajd u sigurtà tal-ikel PARTI III: KOOPERAZZJONI GĦALL-IMPLIMENTAZZJONI TAD-DIMENSJONI TAL-IŻVILUPP U L-ILĦUQ TAL-GĦANIJIET TAL-FSE PARTI IV: IL-PREVENZJONI U S-SOLUZZJONI TAT-TILWIM Kapitolu 1 : Għan, Kamp ta' applikazzjoni u Partijiet Kapitolu 2 : Prevenzjoni ta' tilwim : konsultazzjonijiet u medjazzjoni Kapitolu 3 : Proċeduri għas-soluzzjoni tat-tilwim Kapitolu 4 : Dispożizzjonijiet ġenerali PARTI V: EĊĊEZZJONIJIET ĠENERALI PARTI VI: DISPOŻIZZJONIJIET ISTITUZZJONALI PARTI VII: DISPOŻIZZJONIJIET FINALI ANNESSI Ir-Repubblika tal-Benin, Il-Burkina Faso, Ir-Repubblika tal-Kap Verde Ir-Repubblika tal-Cote d’Ivoire, Ir-Repubblika tal-Gambja, Ir-Repubblika tal-Gana Ir-Repubblika tal-Ginea Ir-Repubblika tal-Ginea Bissaw, Ir-Repubblika tal-Liberja, Ir-Repubblika Iżlamika tal-Mawritanja, Ir-Repubblika ta’ Mali, Ir-Repubblika tan-Niġer, Ir-Repubblika Federali tan-Niġerja Ir-Repubblika tas-Senegal, Ir-Repubblika tas-Sjerra Leone, Ir-Repubblika tat-Togo, u IL-KOMUNITÀ EKONOMIKA TAL-ISTATI TAL-AFRIKA TAL-PUNENT (ECOWAS), u L-UNJONI EKONOMIKA U MONETARJA TAL-AFRIKA TAL-PUNENT (WAEMU) min-naħa l-waħda, u IR-RENJU TAL-BELĠJU, IR-REPUBBLIKA TAL-PORTUGALL, IR-REPUBBLIKA ĊEKA, IR-REPUBBLIKA TAD-DANIMARKA, IR-REPUBBLIKA FEDERALI TAL-ĠERMANJA, IR-REPUBBLIKA TAL-ESTONJA, L-IRLANDA, IR-REPUBBLIKA ELLENIKA, IR-REPUBBLIKA TA' SPANJA, IR-REPUBBLIKA FRANĊIŻA, IR-REPUBBLIKA TAL-KROAZJA, IR-REPUBBLIKA TALJANA, IR-REPUBBLIKA TA' ĊIPRU, IR-REPUBBLIKA TAL-LATVJA, IR-REPUBBLIKA TAL-LITWANJA, IL-GRAN DUKAT TAL-LUSSEMBURGU, L-UNGERIJA, IR-REPUBBLIKA TA' MALTA, IR-RENJU TAL-PAJJIŻI L-BAXXI, IR-REPUBBLIKA TAL-AWSTRIJA, IR-REPUBBLIKA TAL-POLONJA, IR-REPUBBLIKA PORTUGIŻA, IR-RUMANIJA, IR-REPUBBLIKA SLOVENA, IR-REPUBBLIKA SLOVAKKA, IR-REPUBBLIKA TAL-FINLANDJA, IR-RENJU TAS-SVEZJA, IR-RENJU TAL-GRAN BRITTANJA U TAL-IRLANDA TA' FUQ, u L-UNJONI EWROPEA min-naħa l-oħra, WARA LI KKUNSIDRAW il-Ftehim ta’ Georgetown li jistabbilixxi l-grupp tal-Istati tal-Afrika, il-Karibew u l-Paċifiku (AKP), it-trattati li jistabbilixxu l-Komunità Ekonomika tal-Istati tal-Afrika tal-Punent (ECOWAS) u l-Unjoni Ekonomika u Monetarja tal-Afrika tal-Punent (WAEMU) min-naħa, u t-Trattat dwar l-Unjoni Ewropea (UE) u t-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea, min-naħa l-oħra; WARA LI KKUNSIDRAW is-sħubija AKP-UE, iffirmata f’Cotonou fit-23 ta’ Ġunju 2000, riveduta fil-Lussemburgu fil-25 ta’ Ġunju 2005 u f'Ouagadougou fit-22 ta' Ġunju 2010, minn issa ’l quddiem imsejjaħ “il-ftehim ta’ Cotonou”; WARA LI KKUNSIDRAW l-importanza, min-naħa, tar-rabtiet eżistenti bejn l-Unjoni Ewropea, l-Istati Membri tagħha, u r-reġjun tal-Afrika tal-Punent (AP) u, min-naħa l-oħra, il-valuri li huma komuni għalihom; WARA LI KKUNSIDRAW li l-Unjoni Ewropea, l-Istati Membri tagħha u r-reġjun tal-Afrika tal-Punent jixtiequ jsaħħu r-rabtiet mill-qrib tagħhom u jistabbilixxu relazzjonijiet sostenibbli bbażati fuq is-sħubija, l-iżvilupp u s-solidarjetà; KONVINTI min-neċessità tal-promozzjoni tal-progress ekonomiku u soċjali tal-popolazzjonijiet filwaqt li jiġu kkunsidrati l-eżiġenzi fil-qasam tal-iżvilupp sostenibbli u tal-ħarsien tal-ambjent; WARA LI KKUNSIDRAW l-importanza li l-Partijiet jagħtu fir-rigward tal-prinċipji tal-Karta tan-Nazzjonijiet Uniti u b’mod partikolari, ir-rispett tad-drittijiet tal-bniedem; WARA LI KKUNSIDRAW l-impenn tagħhom rigward il-prinċipji u r-regoli li jirregolaw il-kummerċ internazzjonali, b’mod partikolari dawk inklużi fil-Ftehim li jistabbilixxi l-Organizzazzjoni Dinjija tal-Kummerċ (WTO); WARA LI KKUNSIDRAW il-bżonn li tissaħħaħ l-integrazzjoni bejn l-Istati tal-Afrika tal-Punent kif ukoll ir-relazzjonijiet Ewro-Afrikani; IFAKKRU li l-Komunità Ekonomika tal-Istati tal-Afrika tal-Punent (ECOWAS) u l-Unjoni Ekonomika u Monetarja tal-Afrika tal-Punent (WAEMU) għandhom bħala missjoni l-promozzjoni tal-kooperazzjoni u l-integrazzjoni reġjonali mill-perspettiva ta’ unjoni ekonomika tal-Afrika tal-Punent bil-għan li jogħla l-livell tal-għajxien tal-popolazzjonijiet, li tinżamm u tikber l-istabbiltà ekonomika, li jissaħħu r-relazzjonijiet bejn l-Istati Membri u li jikkontribwixxu għall-progress u l-iżvilupp tal-kontinent Afrikan; JERĠGĦU JAFFIRMAW l-impenn tagħhom li jaħdmu flimkien għat-twettiq tal-għanijiet tas-sħubija AKP-UE kif definiti fil-Ftehim ta’ Cotonou, jiġifieri t-tnaqqis u l-qerda tal-faqar, l-iżvilupp sostenibbli u l-integrazzjoni b’suċċess u b’armonija tal-pajjiżi AKP fl-ekonomija dinjija; WARA LI KKUNSIDRAW li l-għanijiet ta’ żvilupp tal-millenju, li jirriżultaw mid-dikjarazzjoni tal-millenju adottata mill-Assemblea Ġenerali tan-Nazzjonijiet Uniti fis-sena 2000, bħall-qerda tal-faqar estrem u tal-ġuħ, kif ukoll l-għanijiet u l-prinċipji tal-iżvilupp li ntlaħaq qbil dwarhom fil-konferenzi tan-Nazzjonijiet Uniti, joffru viżjoni preċiża u għandhom isostnu s-sħubija bejn ir-reġjun tal-Afrika tal-Punent u l-Unjoni Ewropea u l-Istati Membri tagħha fil-qafas ta’ dan il-Ftehim; B’KUNSIDERAZZJONI tar-rieda tal-Unjoni Ewropea u tal-Istati Membri tagħha biex jappoġġjaw b’mod sinifikanti lill-Afrika tal-Punent fl-isforzi ta’ riforma u ta' aġġustament tagħha fuq il-pjan ekonomiku u ta’ żvilupp soċjali, u tal-impenn tagħhom għall-implimentazzjoni tal-istrateġija konġunta Unjoni Ewropea – Afrika; B’KUNSIDERAZZJONI tad-differenza fil-livell ta’ żvilupp ekonomiku u soċjali eżistenti bejn ir-reġjun tal-Afrika tal-Punent minn naħa u l-Unjoni Ewropea u l-Istati Membri tagħha min-naħa l-oħra, kif ukoll tan-neċessità li jissaħħu l-proċessi ta’ integrazzjoni u tal-iżvilupp ekonomiku fir-reġjun tal-Afrika tal-Punent; B’KUNSIDERAZZJONI partikolari li r-reġjun tal-Afrika tal-Punent jinkludi numru kbir ta’ Pajjiżi Inqas Avvanzati (LDC) u li minħabba dan il-fatt, ir-reġjun jiffaċċja diffikultajiet serji minħabba s-sitwazzjoni ekonomika speċjali u l-bżonnijiet speċifiċi tiegħu fil-qasam tal-iżvilupp, tal-promozzjoni tal-kummerċ tiegħu u tal-finanzi tiegħu; JENFASIZZAW li l-Ftehim ta’ Sħubija Ekonomika (FSE) huwa b’mod partikolari bbażat fuq il-liberalizzazzjoni progressiva u assimetrika ta’ skambji ta’ oġġetti u servizzi għall-benefiċċju tal-Istati tal-Afrika tal-Punent; JERĠGĦU JAFFIRMAW li l-FSE għandu jkun strument ta’ żvilupp li b’mod partikolari jippromwovi tkabbir sostenibbli, ikabbar il-kapaċità tal-produzzjoni u l-esportazzjoni tal-Istati tal-Afrika tal-Punent, isostni t-trasformazzjoni strutturali tal-ekonomiji tal-Afrika tal-Punent kif ukoll id-diversifikazzjoni tagħhom u l-kompetittività tagħhom u li jixpruna t-tkabbir tal-kummerċ, l-iżvilupp tat-teknoloġija u l-ħolqien tal-impjiegi fl-Istati tal-Afrika tal-Punent u li jattira l-investiment lejhom; Barra minn hekk, JERĠGĦU JAFFIRMAW li l-istabbiltà u l-paċi sostenibbli huma fatturi kruċjali għas-suċċess ta’ integrazzjoni reġjonali effettiva fl-Afrika tal-Punent li l-FSE għandu jikkontribwixxi għalih; WARA LI ESPRIMEW id-determinazzjoni tagħhom li jilħqu flimkien l-għanijiet imsemmija hawn fuq filwaqt li jippreservaw l-acquis tal-Ftehim ta’ Cotonou u li għal dan il-għan jixtiequ li jikkonkludu FSE ta’ vantaġġ reċiproku u li verament iwassal għall-iżvilupp LAĦQU FTEHIM KIF ĠEJ: PARTI I SĦUBIJA EKONOMIKA U KUMMERĊJALI GĦALL-IŻVILUPP SOSTENIBBLI Artikolu 1 Għanijiet 1. L-għanijiet ta’ dan il-Ftehim huma dawn li ġejjin: a) Tiġi stabbilita sħubija ekonomika u kummerċjali bl-għan li jkun hemm tkabbir ekonomiku mgħaġġel, appoġġjat u li joħloq l-impjiegi, li tnaqqas u wara li teqred il-faqar, li tgħolli l-livelli tal-għejxien, li toħloq impjieg sħiħ, li tiddiversifika l-ekonomiji, li tkattar id-dħul reali u l-produzzjoni b’mod kompatibbli mal-bżonnijiet tar-reġjun tal-Afrika tal-Punent u li tikkunsidra l-livelli differenti ta’ żvilupp ekonomiku tal-Partijiet; b) Il-promozzjoni tal-integrazzjoni reġjonali, il-kooperazzjoni ekonomika u l-governanza ekonomika tajba fir-reġjun tal-Afrika tal-Punent; c) Tkabbir tal-kummerċ intrareġjonali u l-iffaċilitar tal-ħolqien ta’ suq reġjonali unit u effiċjenti fl-Afrika tal-Punent; d) Kontribut għal integrazzjoni armonjuża u progressiva tar-reġjun tal-Afrika tal-Punent fl-ekonomija dinjija, b'mod konformi mal-għażliet politiċi tagħhom, il-prijoritajiet tagħhom u l-istrateġiji ta' żvilupp tagħhom; e) It-tisħiħ tar-relazzjonijiet ekonomiċi u kummerċjali bejn il-Partijiet abbażi tas-solidarjetà u tal-interessi reċiproċi, b’konformità mal-obbligi tad-WTO, filwaqt li tiġi kkunsidrata d-differenza importanti tal-kompetittività bejn iż-żewġ reġjuni. 2. Għall-finijiet tat-twettiq tal-għanijiet imsemmija fil-paragrafu 1 ta’ dan l-Artikolu, il-Partijiet jimpenjaw ruħhom li: a) Jiffavorixxu titjib tal-kapaċità tal-offerta u tal-kompetittività tas-setturi tal-produzzjoni tar-reġjun tal-Afrika tal-Punent; b) Isaħħu l-kapaċitajiet tar-reġjun tal-Afrika tal-Punent fil-qasam tal-politiki kummerċjali u dwar ir-regoli marbuta mal-kummerċ; c) Jikkontribwixxu għall-implimentazzjoni effettiva tal-impenji li jkunu saru mill-Partijiet fil-fora internazzjonali fil-qasam tal-iżvilupp sostenibbli, tal-finanzjament tal-iżvilupp, tat-tisħiħ tar-rwol tal-kummerċ fl-iżvilupp, it-tkabbir tal-volum u l-effikaċjà tal-għajnuna; d) Jistabbilixxu u jimplimentaw qafas regolamentari reġjonali effikaċi, prevedibbli u trasparenti fir-reġjun tal-Afrika tal-Punent, bl-għan li jiġu promossi l-investiment, l-iżvilupp tas-settur privat fl-Afrika tal-Punent, id-djalogu Pubbliku-Privat u s-sħubija bejn is-setturi privati tal-Afrika tal-Punent u tal-Unjoni Ewropea; e) Jistabbilixxu qafas effikaċi, prevedibbli u trasparenti għall-miżuri ta’ kooperazzjoni li jippermettu li jiġu promossi l-għanijiet ta’ dan il-Ftehim, inkluż il-Programm tal-FSE għall-Iżvilupp (PAPED) u d-dispożizzjonijiet dwar l-implimentazzjoni tiegħu; f) Jipproċedu għal liberalizzazzjoni progressiva u assimetrika tal-iskambji bejniethom u sabiex isaħħu l-kooperazzjoni fis-setturi li jikkonċernaw il-kummerċ ta’ merkanzija u servizzi. Artikolu 2 Prinċipji 1. L-FSE għandu bħala bażi l-prinċipji u l-elementi essenzjali tal-Ftehim ta’ Cotonou, bħal dawk inklużi fl-Artikoli 2, 9, 19 u 35 tal-imsemmi Ftehim. L-FSE jiddependi fuq l-acquis tal-Ftehim ta’ Cotonou u ta’ konvenzjonijiet preċedenti AKP-UE fl-oqsma tal-kooperazzjoni finanzjarja, l-integrazzjoni reġjonali u l-kooperazzjoni ekonomika u kummerċjali. 2. L-implimentazzjoni tal-FSE hija mwettqa b’mod kumplimentari għall-acquis tal-Ftehim ta’ Cotonou u l-vijabilità tagħha tirrikjedi l-implimentazzjoni effettiva tal-impenji taż-żewġ Partijiet, inklużi dawk tal-Unjoni Ewropea fil-qasam tal-kooperazzjoni għall-finanzjament tal-iżvilupp u għall-għajnuna għall-kummerċ. 3. Il-Partijiet jonoraw l-impenji tagħhom fil-qasam tal-kooperazzjoni għall-iżvilupp matul il-perjodu kollu tal-FSE u jimpenjaw ruħhom li jistabbilixxu l-mekkaniżmi neċessarji sabiex tiġi żgurata l-koerenza maż-żmien bejn il-bżonnijiet ta’ akkumpanjament tal-FSE, bħal dawk li reġgħu ġew inklużi fil-Programm tal-FSE għall-iżvilupp fil-Parti III ta’ dan il-Ftehim, u l-kooperazzjoni għall-iżvilupp. 4. Ir-relazzjonijiet kummerċjali bejn iż-żewġ reġjuni se jkunu bbażati fuq ir-reċiproċità u fuq id-differenza fil-livelli ta’ żvilupp. F’dan ir-rigward, l-impenji li saru fil-qafas ta’ dan il-Ftehim huma konformi mal-Artikolu 34 tal-Ftehim ta’ Cotonou, li jistabbilixxi trattament speċjali u differenti fl-impenji bejn iż-żewġ Partijiet. Dawn b’mod partikolari jiżguraw li tiġi kkunsidrata l-vulnerabbiltà tal-ekonomiji tar-reġjun tal-Afrika tal-Punent u li l-proċess ta’ liberalizzazzjoni kummerċjali jinkorpora l-prinċipji tal-progressività, tal-flessibbiltà u tal-assimetrija għall-benefiċċju tar-reġjun tal-Afrika tal-Punent. 5. Fir-rigward tal-impenji kummerċjali li saru fir-rigward ta’ dan il-Ftehim, il-Partijiet jastjenu milli jxekklu l-implimentazzjoni tal-politiki agrikoli u tas-sikurezza tal-ikel, tas-saħħa pubblika, tal-edukazzjoni u tal-politiki ekonomiċi u soċjali l-oħra kollha adottati mir-reġjun tal-Afrika tal-Punent fil-qafas tal-istrateġija tiegħu għall-iżvilupp sostenibbli. 6. Is-suċċess tal-FSE ifisser l-istabbiliment ta’ sħubija eżiġenti bbażata fuq responsabbiltà konġunta tal-Partijiet fl-implimentazzjoni tiegħu. Konsegwentement, huma jimpenjaw ruħhom li jaħdmu bla heda biex jiżguraw il-vijabbiltà tiegħu. 7. Il-Partijiet jerġgħu jaffirmaw l-impenn tagħhom li ħadu fil-qafas taċ-ċiklu ta’ Doha għall-iżvilupp sabiex inaqqsu u jevitaw il-miżuri suxxettibbli għall-ħolqien ta’ distorsjonijiet għall-kummerċ u l-appoġġ tagħhom favur riżultat ambizzjuż f’dan il-qasam. 8. Fid-dawl tal-implimentazzjoni effiċjenti tal-Ftehim, il-Partijiet iwaqqfu istituzzjonijiet konġunti li jistabbilixxu mekkaniżmu permanenti ta’ mmaniġ u ta’ evalwazzjoni ta’ segwitu li jippermetti li, jekk ikun hemm bżonn, isiru l-aġġustamenti neċessarji għall-ilħuq tal-għanijiet ta’ dan il-Ftehim. Artikolu 3 Tkabbir ekonomiku u żvilupp sostenibbli 1. Il-Partijiet jaffermaw mill-ġdid li l-għan tal-iżvilupp sostenibbli huwa li jkun applikat u integrat f’kull livell tas-sħubija ekonomika tagħhom, sabiex jiġu ssodisfati l-impenji tagħhom stabbiliti fl-Artikoli 1, 2, 9, 19, 21, 22, 23, 28 u 29 tal-Ftehim ta’ Cotonou, u b'mod partikolari l-impenn ġenerali tagħhom favur l-iżvilupp ekonomiku, li jitnaqqas il-faqar u, eventwalment li jinqered b’mod li jkun konsistenti mal-għanijiet ta’ żvilupp sostenibbli. 2. Fil-qafas ta’ dan il-Ftehim, il-Partijiet iqisu l-għan ta’ żvilupp sostenibbli bħala impenn li għandu jiġi kkunsidrat b’mod sħiħ filwaqt li jitqiesu l-interessi tal-bniedem, kulturali, ekonomiċi, soċjali, tas-saħħa u ambjentali tal-popolazzjonijiet rispettivi tagħhom u tal-ġenerazzjonijiet futuri tagħhom. 3. Il-Partijiet jerġgħu jaffermaw l-impenji tagħhom fil-qafas tal-ġlieda kontra l-faqar sabiex jiżviluppaw u jimplimentaw programmi suxxettibbli li jsaħħu l-qafas makroekonomiku, li jippromwovu tkabbir ekonomiku rapidu u sostenibbli u li jwettqu l-infrastrutturi indispensabbli għall-iżvilupp tal-kummerċ intrareġjonali u internazzjonali tar-reġjun tal-Afrika tal-Punent. F’dan ir-rigward, il-Partijiet jappoġġjaw ir-riformi istituzzjonali maħsubin biex jadattaw l-amministrazzjonijiet nazzjonali u reġjonali għall-eżiġenzi tal-liberalizzazzjoni kummerċjali u sabiex isaħħu l-kapaċitajiet tas-setturi tal-produzzjoni tar-reġjun tal-Afrika tal-Punent. 4. Il-Partijiet isostnu l-isforzi tagħhom fir-reġjun tal-Afrika tal-Punent fil-qasam tal-immaniġġjar sostenibbli tal-foresti, tas-sajd u ta’ agrikoltura moderna emerġenti. Għal dan il-għan, huma jintroduċu u jimplimentaw il-forom innovanti tal-kummerċ li jiffavorixxu l-preservazzjoni tar-riżorsi naturali. 5. Il-Partijiet jaħdmu sabiex isaħħu l-kapaċitajiet u l-ħiliet tekniċi tal-atturi, bil-għan li jiffavorixxu l-ħolqien tal-impjiegi u li jipprevedu aġġustamenti għall-kisba tal-miri soċjali tal-FSE. Artikolu 4 L-integrazzjoni reġjonali 1. Il-Partijiet jirrikonoxxu li l-integrazzjoni reġjonali hija element essenzjali għas-sħubija tagħhom u strument potenti li jista’ jikseb l-għanijiet ta’ dan il-Ftehim u jaqblu li jappoġġjawha b’mod qawwi. 2. Għall-finijiet imsemmija fil-paragrafu 1, il-Parti Unjoni Ewropea tikkontribwixxi, skont id-dispożizzjonijiet previsti fil-Parti III għall-mezzi ta’ assistenza teknika u finanzjarja għall-isforzi tar-reġjun fil-qasam tal-integrazzjoni, b'mod partikolari l-konkretizzazzjoni tal-unjoni doganali u ta’ suq komuni, l-implimentazzjoni tas-sorveljanza makroekonomika u kummerċjali kif ukoll l-iżvilupp ta’ regoli reġjonali li jippermettu li jrendu l-ambjent tan-negozju iktar attraenti fir-reġjun tal-Afrika tal-Punent. PARTI II POLITIKA KUMMERĊJALI U KWISTJONIJIET MARBUTA MAL-KUMMERĊ KAPITOLU 1 DAZJI DOGANALI Artikolu 5 Il-kamp tal-applikazzjoni Id-dispożizzjonijiet ta' dan il-Kapitolu japplikaw għall-kummerċ ta' merkanzija bejn il-Partijiet. Artikolu 6 Regoli tal-Oriġini 1. Skont dan l-Artikolu, l-oriġini tapplika għall-merkanzija li tikkonforma mar-regoli tal-oriġini inklużi fl-Anness A tal-Protokoll li jiddefinixxi l-kunċett ta’ “l-oriġini tal-prodotti” u għall-metodi ta’ kooperazzjoni amministrattiva. 2. Mhux aktar tard minn ħames snin wara d-data ta' dħul fis-seħħ ta' dan il-Ftehim, il-Partijiet għandhom jelaboraw regoli tal-oriġini ġodda, bl-għan li jissimplifikaw il-kunċetti u l-metodi użati biex jiddeterminaw l-oriġini fir-rigward tal-għanijiet tal-iżvilupp tar-reġjun tal-Afrika tal-Punent u tal-proċess tal-integrazzjoni tal-Unjoni Afrikana. F’dan il-kuntest, il-Partijiet jikkunsidraw l-iżvilupp teknoloġiku, il-proċessi tal-produzzjoni u l-fatturi l-oħra kollha rilevanti li jistgħu jirrikjedu modifiki għall-Protokoll dwar ir-regoli tal-oriġini. 3. Kull emenda jew reviżjoni tar-regoli tal-oriġini msemmija fil-paragrafu 1, titwettaq permezz ta' deċiżjoni tal-Kunsill konġunt tal-FSE. Artikolu 7 Id-dazji doganali 1. B’dazji doganali wieħed jifhem debitu dirett jew tariffi ta’ kull tip inkluż kull forma ta’ taxxa addizzjonali jew supplimentari, imposti fil-qafas tal-importazzjoni jew tal-esportazzjoni tal-merkanzija; mhumiex inklużi: a) taxxi jew tariffi interni oħra imposti skont l-Artikolu 35; b) il-miżuri antidumping, kumpensatorji jew ta’ salvagwardja applikabbli b'mod konformi mal-Kapitolu 2; c) imposti jew spejjeż oħra applikati skont l-Artikolu 8 dwar il-liċenzji u tariffi oħra. 2. Għal kull prodott, id-dazju bażiku li għalih it-tnaqqis suċċessiv imsemmi fil-Ftehim għandu jkun applikat huwa dak li huwa effettivament applikabbli dakinhar tad-dħul fis-seħħ tal-Ftehim. Artikolu 8 Imposti u spejjeż oħra L-imposti u spejjeż oħra msemmija fl-Artikolu 7 huma soġġetti għal tariffi speċifiċi li jikkorrispondu għall-valur reali tas-servizzi mogħtija u ma għandhomx jikkostitwixxu protezzjoni indiretta tal-prodotti nazzjonali jew tassazzjoni tal-importazzjonijiet jew esportazzjonijiet f’għan fiskali. Artikolu 9 Status quo 1. L-ebda dazju doganali ġdid għall-importazzjoni ma għandu jiġi introdott fuq il-prodotti koperti mil-liberalizzazzjoni bejn il-Partijiet, u dawk li attwalment japplikaw għall-kummerċ bejn il-Partijiet ma għandhomx jiġu miżjuda mid-data tad-dħul fis-seħħ tal-Ftehim. 2. Minkejja l-paragrafu 1, fil-qafas tal-finalizzazzjoni tal-istabbiliment tat-tariffa esterna komuni tal-ECOWAS, ir-reġjun tal-Afrika tal-Punent se jkun jista’ jirrevedi d-dazji doganali ta’ bażi li japplikaw għall-merkanzija li toriġina mill-Unjoni Ewropea sal-31 ta’ Diċembru 2014, sakemm l-inċidenza ġenerali ta’ dawn id-dazji ma tkunx ogħla minn dik li tirriżulta mid-dazji speċifikati fl-Anness C. B'konsegwenza ta' dan, il-Kunsill konġunt tal-FSE jimmodifika l-Anness C. Artikolu 10 It-tneħħija tad-dazji doganali fuq l-importazzjoni 1. Il-prodotti li joriġinaw mill-Parti Afrika tal-Punent huma importati fl-Unjoni Ewropea ħielsa mid-dazji doganali, ħlief dawk definiti fl-Artikolu 7, bl-eċċezzjoni tal-prodotti indikati u skont il-kundizzjonijiet definiti fl-Anness B. 2. Ir-reġjun tal-Afrika tal-Punent inaqqas u jelimina progressivament id-dazji doganali, kif definit fl-Artikolu 7, applikabbli għall-prodotti li joriġinaw mill-Unjoni Ewropea skont il-kalendarju li jidher fl-Anness C. Artikolu 11 Riżorsi awtonomi tal-Komunitajiet Ekonomiċi Reġjonali tal-Afrika tal-Punent Skont it-termini ta’ dan il-Ftehim, il-Partijiet jaqblu li l-mekkaniżmu ta’ finanzjament awtonomu tal-organizzazzjonijiet tal-Afrika tal-Punent inkarigati mill-integrazzjoni reġjonali (ECOWAS u WAEMU) jinżamm sakemm jiġi stabbilit mod ta’ finanzjament ġdid. Artikolu 12 Modifika tal-obbligi tariffarji tal-Afrika tal-Punent u Politiki settorjali komuni tar-reġjun tal-Afrika tal-Punent 1. Mingħajr preġudizzju għad-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 10 dwar l-eliminazzjoni tad-dazji doganali fir-reġjun tal-Afrika tal-Punent, b’kunsiderazzjoni tal-bżonnijiet speċjali tagħha fil-qasam tal-iżvilupp, speċjalment il-ħtieġa li jiġu appoġġjati l-politiki settorjali komuni tagħha, il-Parti Afrika tal-Punent tista’ tiddeċiedi, wara ftehim mal-Kunsill konġunt tal-FSE li timmodifika l-livell ta’ dazji doganali stabbiliti fl-Anness C, li huma applikati għal merkanzija waħda jew iktar li joriġinaw mill-Parti Unjoni Ewropea, waqt l-importazzjonijiet tagħhom fl-Afrika tal-Punent. F’dan ir-rigward, il-Kunsill konġunt tal-FSE jieħu deċiżjoni fi żmien sitt (6) xhur wara li l-Parti Ewropea tiġi notifikata. 2. Il-Partijiet jiżguraw li emenda bħal din ma twassalx għal inkompatibbiltà mal-Artikolu XXIV tal-Ftehim Ġenerali dwar it-Tariffi Doganali u l-Kummerċ (GATT) tal-1994. 3. L-emendi tal-obbligi tariffarji ma jinżammux, ħlief għall-perjodu neċessarju sabiex jaqdu l-bżonnijiet speċjali fil-qasam tal-iżvilupp fl-Afrika tal-Punent. Artikolu 13 Dazji u taxxi tal-esportazzjoni 1. L-ebda dazju ġdid, taxxa fuq l-esportazzjoni jew spejjeż b'effett ekwivalenti ma għandhom jiġu introdotti, u lanqas ma għandhom jiġu miżjuda dawk li diġà japplikaw, fil-kummerċ bejn il-Partijiet mid-data tad-dħul fis-seħħ ta' dan il-Ftehim. 2. Id-dazji, it-taxxi tal-esportazzjoni jew l-ispejjeż ekwivalenti ma għandhomx ikunu ogħla mill-istess dazji u taxxi applikati għall-merkanzija simili esportata lejn il-pajjiżi l-oħra kollha li mhumiex Partijiet għal dan il-Ftehim. 3. F’ċirkostanzi eċċezzjonali, jekk il-Parti Afrika tal-Punent tista’ tiġġustifika bżonnijiet speċifiċi ta' introjtu, ta’ promozzjoni għall-industrija emerġenti, jew ta’ ħarsien għall-ambjent, din tista’, temporanjament u wara konsultazzjoni mal-Parti Unjoni Ewropea, tintroduċi dazji, taxxi fuq l-esportazzjoni jew spejjeż b’effett ekwivalenti fuq numru limitat ta’ merkanzija addizzjonali, jew iżżid l-inċidenza ta’ dawk eżistenti. 4. Il-Partijiet jaqblu li jwettqu rieżami tad-dispożizzjonijiet ta' dan l-Artikolu fil-qafas tal-Kunsill konġunt tal-FSE f'konformità mal-klawsola ta' reviżjoni ta' dan il-Ftehim, filwaqt li jikkunsidraw bis-sħiħ l-impatt tagħhom fuq l-iżvilupp u d-diversifikazzjoni tal-ekonomija tal-Parti Afrika tal-Punent. Artikolu 14 Ċirkolazzjoni tal-merkanzija 1. Il-merkanzija li toriġina minn waħda mill-Partijiet mhix soġetta għad-dazji doganali ħlief darba fit-territorju tal-Parti l-oħra. Il-merkanzija tista’ tiċċirkola liberament fit-territorju tal-Parti l-oħra mingħajr ma tkun soġetta għal dazji supplimentari. 2. Għall-finijiet tal-applikazzjoni tad-dispożizzjonijiet tal-paragrafu 1, ir-reġjun tal-Afrika tal-Punent igawdi minn perjodu ta’ tranżizzjoni ta’ ħames (5) snin, li jibda jgħodd mid-data tad-dħul fis-seħħ tal-Ftehim għall-istabbiliment ta’ sistema ta’ prattika libera. Dan il-perjodu jista’ jiġi rivedut skont ir-riżultati tar-riformi tat-tranżizzjoni fiskali li għandhom isiru mir-reġjun tal-Afrika tal-Punent, b’kooperazzjoni mal-Unjoni Ewropea. Għaldaqstant, il-Partijiet perjodikament jagħmlu evalwazzjoni tal-implimentazzjoni ta’ dawn ir-riformi. 3. Il-Partijiet jikkooperaw għall-finijiet tal-iffaċilitar taċ-ċirkolazzjoni tal-merkanzija u tas-simplifikazzjoni tal-proċeduri doganali, b’konformità mad-dispożizzjonijiet tal-Kapitolu 5 dwar il-faċilitazzjoni kummerċjali. Artikolu 15 Klassifikazzjoni tal-merkanzija Il-klassifikazzjoni tal-merkanzija koperta minn dan il-Ftehim hija dik stabbilita fin-nomenklatura doganali rispettiva ta’ kull Parti, b'mod konformi mas-Sistema Armonizzata ta’ Deskrizzjoni u Kodifikazzjoni tal-Merkanzija (SA). Artikolu 16 Klawsola MFN 1. Il-Partijiet jerġgħu jaffirmaw l-impenn tagħhom vis-à-vis il-klawsola tal-abilitazzjoni. 2. Il-Parti Unjoni Ewropea se tagħti lill-Parti Afrika tal-Punent kwalunkwe trattament tariffarju iktar vantaġġuż li hija tagħti lil xi Parti terza jekk il-Parti Unjoni Ewropea ssir firmatarja ta’ ftehim preferenzjali ma’ din il-Parti terza wara l-iffirmar ta’ dan il-Ftehim. 3. Il-Parti Afrika tal-Punent se tagħti lill-Parti Unjoni Ewropea kwalunkwe trattament tariffarju iktar vantaġġuż li hija tagħti wara l-iffirmar ta’ dan il-Ftehim lil sieħeb kummerċjali ieħor minbarra l-pajjiżi tal-Afrika u l-Istati AKP li jkollu, kemm sehem mill-iskambji kummerċjali dinjija ogħla minn 1.5% kif ukoll rata tal-industrijalizzazzjoni, imkejlapermezz tal-proporzjon tal-valur miżjud fil-qasam tal-manifattura meta mqabbel mal-PDG, superjuri għal 10%, fis-sena ta’ qabel id-dħul fis-seħħ tal-ftehim preferenzjali msemmi f’dan il-paragrafu. Jekk il-ftehim preferenzjali jiġi ffirmat ma’ grupp ta’ pajjiżi li jaġixxu individwalment, kollettivament jew permezz ta’ ftehim ta’ skambju ħieles, il-limitu relatat mas-sehem tal-iskambji kummerċjali dinjija kkunsidrati jogħla għal 2 punti perċentwali. Għal dan il-kalkolu, ser tintuża d-dejta uffiċjali tad-WTO dwar l-esportaturi prinċipali dinjin tal-merkanzija (li teskludi l-kummerċ intra-Unjoni Ewropea) u tal-Organizzazzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti għall-Iżvilupp Industrijali (ONUDI) għall-valur miżjud fil-qasam tal-manifattura. 4. Jekk mis-sħubija kummerċjali msemmija fil-paragrafu 3, il-Parti Afrika tal-Punent tikseb trattament sostanzjalment aktar favorevoli minn dak offrut mill-Parti Unjoni Ewropea, il-Partijiet jidħlu f'konsultazzjoni u flimkien jiddeċiedu l-implimentazzjoni tad-dispożizzjonijiet tal-paragrafu 3. 5. Il-Partijiet jaqblu li tiġi solvuta kwalunkwe tilwima fir-rigward tal-interpretazzjoni jew l-applikazzjoni ta’ dan l-Artikolu, wara li jsiru konsultazzjonijiet b’rieda tajba sabiex tinstab soluzzjoni sodisfaċenti b’mod reċiproku. 6. Id-dispożizzjonijiet ta' dan il-Kapitolu ma jistgħux jiġu interpretati bħallikieku qed jobbligaw lill-Partijiet jagħtu lil xulxin xi trattament preferenzjali li jkun applikabbli minħabba s-sħubija ta' waħda mill-Partijiet fi ftehim preferenzjali ma' Parti terza fid-data tad-dħul fis-seħħ ta' dan il-Ftehim. Artikolu 17 Dispożizzjoni speċjali dwar il-kooperazzjoni amministrattiva 1. Il-Partijiet jaqblu li l-kooperazzjoni amministrattiva hija essenzjali għall-implimentazzjoni u l-kontroll tat-trattament preferenzjali mogħti f’dan il-Kapitolu u jieħdu l-impenn li jiġġieldu kontra l-irregolaritajiet u l-frodi fil-qasam tad-dwana u fl-oqsma relatati. 2. Meta waħda mill-Partijiet iġġib il-provi, abbażi ta' informazzjoni stabbilita, li jkun hemm nuqqas ta' kooperazzjoni amministrattiva u/jew xi irrregolaritajiet jew xi frodi, il-Parti kkonċernata tista' tissospendi temporanjament it-trattament preferenzjali mogħti għall-prodott(i) kkonċernat(i) b'mod konformi mad-dispożizzjonijiet ta' dan l-Artikolu. 3. Għall-finijiet ta' dan l-Artikolu, nuqqas ta' kooperazzjoni amministrattiva huwa definit, fost l-oħrajn, bħala: a) nuqqas ta' rispett rikorrenti għall-obbligu li jkun verifikat l-istatus tal-oriġini tal-prodott jew prodotti kkonċernat(i); b) rifjut ripetut jew dewmien mhux neċessarju biex titwettaq verifika sussegwenti tal-prova tal-oriġini u/jew biex jiġu kkomunikati r-riżultati tagħha; c) rifjut ripetut jew dewmien mhux neċessarju għall-għotja tal-awtorizzazzjoni biex titwettaq missjoni ta' kooperazzjoni għall-verifika tal-awtentiċità tad-dokumenti jew l-eżattezza tal-informazzjoni rilevanti għall-għotja tat-trattament preferenzjali inkwistjoni. 4. L-applikazzjoni ta' sospensjoni temporanja hija soġġetta għall-kundizzjonijiet li ġejjin: a) Il-Parti li ġġib il-prova, abbażi ta’ informazzjoni stabbilita, ta’ nuqqas ta’ kooperazzjoni amministrattiva u/jew ta’ irregolaritajiet jew frodi, għandha tinnotifika mingħajr dewmien lill-Kumitat konġunt ta' implimentazzjoni tal-FSE bil-kisba ta’ din il-prova kif ukoll bl-informazzjoni stabbilita, u għandha tibda l-konsultazzjoni mal-Kumitat konġunt ta' implimentazzjoni tal-FSE biex issib soluzzjoni aċċettabbli għaż-żewġ Partijiet, abbażi tal-informazzjoni kollha rilevanti u l-provi oġġettivi. b) Meta l-Partijiet ikunu bdew il-konsultazzjoni mal-Kumitat konġunt tal-implimentazzjoni tal-FSE hekk kif previst hawn fuq, u ma jkunux jistgħu jiftiehmu fuq soluzzjoni aċċettabbli fi żmien tlett (3) xhur wara n-notifika, il-Parti kkonċernata tista' tissospendi temporanjament it-trattament preferenzjali mogħti lill-prodott(i) kkonċernat(i). Sospensjoni temporanja trid tiġi notifikata mingħajr dewmien lill-Kumitat konġunt ta' implimentazzjoni tal-FSE. c) Is-sospensjonijiet temporanji previsti minn dan l-Artikolu huma limitati għal dak li huwa meħtieġ għall-protezzjoni tal-interessi finanzjarji tal-Parti kkonċernata. Dawn ma għandhomx jaqbżu perjodu ta’ sitt (6) xhur, li jista’ jiġi mġedded. Is-sospensjonijiet temporanji għandhom jiġu nnotifikati minnufih lill-Kumitat konġunt ta' implimentazzjoni tal-FSE wara l-adozzjoni tagħhom. Dawn għandhom ikunu soġġetti għal konsultazzjonijet perjodiċi fil-Kumitat konġunt tal-implimentazzjoni tal-FSE b'mod partikolari bil-ħsieb li jiġu revokati meta l-kundizzjonijiet għall-applikazzjoni tagħhom ma jkunux jeżistu aktar. 5. Fl-istess żmien tan-notifika lill-Kumitat konġunt dwar l-implimentazzjoni tal-FSE prevista fil-paragrafu 4(a) ta’ dan l-Artikolu, il-Parti kkonċernata tippubblika avviż għall-importaturi fil-Ġurnal Uffiċjali tagħha. Dan l-avviż għall-importaturi jindika li, għall-prodott ikkonċernat, fuq il-bażi ta’ informazzjoni stabbilita, inkisbet prova tan-nuqqas ta’ kooperazzjoni amministrattiva u/jew ta’ irregolaritajiet jew ta’ frodi. Artikolu 18 Il-ġestjoni ta’ żbalji amministrattivi F’każ ta’ żball tal-awtoritajiet kompetenti fil-ġestjoni tas-sistemi preferenzjali għall-esportazzjoni, u b'mod partikolari fl-applikazzjoni tal-Protokoll dwar id-definizzjoni tal-kunċett “prodotti ta’ oriġini” u l-metodi ta’ kooperazzjoni amministrattiva, li jidhru fl-Anness A, meta dan l-iżball ikollu konsegwenzi f’termini ta’ drittijiet ta' importazzjoni, il-Parti esposta għal dawn il-konsegwenzi tista’ titlob lill-Kumitat konġunt tal-implimentazzjoni tal-FSE li jeżamina u li jadotta l-miżuri kollha adatti bil-għan li jinstab rimedju għas-sitwazzjoni. KAPITOLU 2 L-ISTRUMENTI TA’ DIFIŻA TAL-KUMMERĊ Artikolu 19 Għanijiet 1. L-għanijiet ta’ dan il-Kapitolu huma li jiġu stabbiliti l-kundizzjonijiet li fihom, iż-żewġ Partijiet, filwaqt li jaħdmu għall-iżvilupp tal-kummerċ tal-merkanzija bejniethom, ikunu jistgħu jieħdu miżuri ta’ difiża tal-kummerċ b’deroga mid-dispożizzjonijiet tal-Artikoli 9, 10 u mill-Artikolu 34 ta’ dan il-Ftehim. 2. Il-Partijiet jiżguraw li l-miżuri li jkunu ttieħdu fil-qafas tad-dispożizzjonijiet ta’ dan il-Kapitolu, ma jeċċedux dak li huwa neċessarju sabiex jiġu evitati jew irrettifikati s-sitwazzjonijiet deskritti fih. Artikolu 20 Il-miżuri antidumping u ta’ kumpens 1. L-ebda dispożizzjoni ta’ dan il-Ftehim ma tipprevjeni lill-Unjoni Ewropea jew lill-Istati tal-Parti Afrika tal-Punent, li jaġixxu individwalment jew kollettivament, milli jieħdu miżuri antidumping jew ta’ kumpens, b’konformità mal-Ftehimiet rilevanti tad-WTO, speċjalment il-Ftehim tad-WTO dwar l-implimentazzjoni tal-Artikolu VI tal-GATT u l-Ftehim tad-WTO dwar sussidji u miżuri ta’ kumpens. 2. Għall-finijiet tal-applikazzjoni ta’ dan l-Artikolu, l-oriġini hija ddeterminata skont ir-regoli tal-oriġini mhux preferenzjali tal-Partijiet abbażi tad-dispożizzjonijiet tal-Ftehim tad-WTO dwar ir-regoli dwar l-oriġini. 3. Is-sitwazzjoni partikolari tal-pajjiżi li qed jiżviluppaw tal-Istati tar-reġjun tal-Afrika tal-Punent, se tiġi kkunsidrata meta jkun previst li jiġu applikati l-miżuri antidumping jew ta’ kumpens. Qabel ma jimponu l-miżuri antidumping jew ta’ kumpens, il-Partijiet għandhom jikkunsidraw il-possibbiltà ta’ soluzzjonijiet kostruttivi hekk kif previsti fil-ftehimiet tad-WTO rilevanti. L-awtoritajiet responsabbli mill-investigazzjoni, b'mod partikolari jistgħu, għal dan il-għan jorganizzaw konsultazzjonijiet skont il-bżonn. 4. Id-drittijiet antidumping jew il-miżuri ta’ kumpens ma jibqgħux fis-seħħ ħlief għaż-żmien u d-daqs neċessarji għall-kumpens tad-dumping jew tas-sussidji li jikkawżaw dannu. 5. L-ebda prodott li joriġina minn Parti, importat fit-territorju tal-Parti l-oħra, mhu se jkun soġġett għad-drittijiet antidumping kif ukoll għad-drittijiet ta’ kumpens bl-għan li tiġi rimedjata sitwazzjoni simili li tirriżulta minn dumping jew minn sussidji tal-esportazzjoni. Il-Partijiet jiggarantixxu li l-miżuri antidumping jew ta’ kumpens ma jistgħux jiġu applikati simultanjament fil-livell nazzjonali min-naħa, u fil-livell reġjonali jew subreġjonali min-naħa l-oħra, għall-istess prodott. 6. Il-Partijiet jaqblu, kull wieħed f’dak li jikkonċerna lilu, li jistabbilixxu tribunal uniku għar-reviżjoni ġudizzjarja, inkluż fil-livell tal-appelli. Is-sentenzi ta’ dan it-tribunal uniku għandu jkollhom effett fit-territorju tal-Istati kollha li fihom hija applikabbli l-miżura kkontestata. 7. Id-dispożizzjonijiet ta' dan l-Artikolu huma applikabbli għall-investigazzjonijiet kollha li jinbdew wara d-dħul fis-seħħ ta' dan il-Ftehim. 8. Id-dispożizzjonijiet ta' dan l-Artikolu mhumiex soġġetti għad-dispożizzjonijiet tal-mekkaniżmu ta' soluzzjoni tat-tilwim ta' dan il-Ftehim. Artikolu 21 Il-miżuri ta' salvagwardja multilaterali 1. Skont id-dispożizzjonijiet ta’ dan l-Artikolu, l-ebda element f'dan il-Ftehim ma għandu jtellef lil xi waħda mill-Partijiet milli tadotta miżuri eċċezzjonali b'durata limitata, skont l-Artikolu XIX tal-Ftehim ġenerali dwar it-tariffi doganali u l-kummerċ (GATT) tal-1994, il-Ftehim dwar is-Salvagwardji, u l-Artikolu 5 tal-Ftehim tad-WTO dwar l-Agrikoltura. 2. Għall-finijiet tal-applikazzjoni ta’ dan l-Artikolu, l-oriġini tiġi ddeterminata skont ir-regoli dwar l-oriġini mhux preferenzjali tal-Partijiet abbażi tad-dispożizzjonijiet tal-Ftehim tad-WTO dwar ir-regoli dwar l-oriġini. 3. Bla ħsara għad-dispożizzjonijiet tal-paragrafu 1, fid-dawl tal-għanijiet ġenerali tal-iżvilupp ta' dan il-Ftehim u taċ-ċokon tal-ekonomiji tal-Istati tal-Afrika tal-Punent, il-Parti Unjoni Ewropea teskludi l-importazzjonijiet tal-Istati tal-Parti tal-Afrika tal-Punent minn kull miżura li tittieħed fl-applikazzjoni tal-Artikolu XIX tal-GATT tal-1994, tal-Ftehim dwar is-Salvagwardji, u tal-Artikolu 5 tal-Ftehim tal-WTO dwar l-Agrikoltura. 4. Id-dispożizzjonijiet tal-paragrafu 3 japplikaw għal perjodu ta' ħames (5) snin, li jibdew jingħaddu mid-data tad-dħul fis-seħħ ta' dan il-Ftehim. Fi żmien mija u għoxrin (120) jum qabel it-tmiem ta’ dan il-perjodu, il-Kunsill konġunt tal-FSE ser jeżamina mill-ġdid l-implimentazzjoni ta’ dawn id-dispożizzjonijiet fid-dawl tal-bżonnijiet tal-iżvilupp tal-Istati tar-reġjun tal-Afrika tal-Punent, bil-għan li jiġi determinat jekk hemmx lok li tiġi estiża l-applikazzjoni tagħhom għal perjodu itwal. 5. Id-dispożizzjonijiet ta' dan l-Artikolu mhumiex soġġetti għad-dispożizzjonijiet tal-mekkaniżmu ta' soluzzjoni tat-tilwim f'dan il-Ftehim. Artikolu 22 Il-miżuri ta' salvagwardja bilaterali 1. B’riżerva għad-dispożizzjonijiet ta’ dan l-Artikolu, waħda mill-Partijiet tista’ tieħu miżuri ta’ salvagwardja għal perjodu limitat li jidderogaw mid-dispożizzjonijiet tal-Artikoli 9 u 10. 2. Il-miżuri ta’ salvagwardja msemmija fil-paragrafu 1 ta’ hawn fuq jistgħu jittieħdu meta prodott ta’ oriġini minn Parti jiġi importat fit-territorju tal-Parti l-oħra fi kwantitajiet tant miżjuda u f’kundizzjonijiet tali li jikkawżaw jew jheddu li jikkawżaw: a) ħsara gravi lill-industrija domestika li tipproduċi prodotti simili jew li jikkompetu direttament fuq it-territorju tal-Parti importatriċi, b) problemi fis-settur tal-ekonomija, partikolarment jekk dawn il-problemi joħolqu problemi soċjali importanti jew diffikultajiet li jistgħu joħolqu deterjorament serju fis-sitwazzjoni ekonomika tal-Parti importatriċi; jew c) taqlib fis-swieq tal-prodotti agrikoli simili jew direttament kompetittivi[1] jew ta’ mekkaniżmi li jirregolaw dawn is-swieq. 3. Il-miżuri ta’ salvagwardja stipulati f’dan l-Artikolu ma għandhomx jeċċedu dak li huwa strettament neċessarju sabiex tkun rimedjata jew imwaqqfa l-ħsara gravi jew it-taqlib, hekk kif definiti fil-paragrafi 2, 4 u 5. Dawn il-miżuri ta’ salvagwardja tal-Parti importatriċi jistgħu jikkonsistu biss f’waħda jew f'uħud mill-miżuri li ġejjin: a) is-sospensjoni ta’ kull tnaqqis ġdid fir-rata tad-dazju doganali għall-importazzjoni applikabbli għall-prodott ikkonċernat, hekk kif prevista f’dan il-Ftehim, b) iż-żieda tad-dazju doganali għall-prodott ikkonċernat f'livell li ma jeċċedix id-dazju doganali applikat għall-Membri l-oħra tad-WTO; u c) l-introduzzjoni ta' kwoti tariffarji fuq il-prodott ikkonċernat. 4. Mingħajr preġudizzju għad-dispożizzjonijiet tal-paragrafi 1 sa 3 ta’ dan l-Artikolu, meta prodott li joriġina minn Stat wieħed jew iktar tal-Parti Afrika tal-Punent jiġi importat fi kwantitajiet tant kbar u b’kundizzjonijiet tali li jikkawżaw jew jheddu li jikkawżaw waħda mis-sitwazzjonijiet deskritti hawn fuq fil-paragrafi 2(a), (b) u (c) f'reġjun ultraperiferiku wieħed jew iktar tal-Parti Unjoni Ewropea, din tal-aħħar tista' tieħu miżuri ta’ sorveljanza jew ta’ salvagwardja limitati għal dan/dawn ir-reġjun(i) kkonċernat(i), bi qbil mal-proċeduri definiti fil-paragrafi 6 sa 11 ta’ dan l-Artikolu. 5. Mingħajr preġudizzju għad-dispożizzjonijiet tal-paragrafi 1 sa 3 ta’ dan l-Artikolu, meta prodott li joriġina minn Stat wieħed jew iktar tal-Parti Unjoni Ewropea jiġi importat fi kwantitajiet tant kbar u b’kundizzjonijiet tali li jikkawżaw jew jheddu li jikkawżaw waħda mis-sitwazzjonijiet deskritti hawn fuq fil-paragrafi 2(a), (b) u (c) fi Stat wieħed jew iktar tar-reġjun tal-Afrika tal-Punent, dan l-Istat jew dawn l-Istati jista'/jistgħu jieħu/jieħdu miżuri ta’ sorveljanza jew ta’ salvagwardja limitati għat-territorju ta’ dan l-Istat jew dawn l-Istati kkonċernati, bi qbil mal-proċeduri definiti fil-paragrafi 6 sa 11 ta’ dan l-Artikolu. 6. Il-miżuri ta’ salvagwardja stipulati minn dan l-Artikolu jinżammu biss għall-perjodu neċessarju biex jipprevjenu milli jkun hemm ħsara gravi jew taqlib hekk kif definiti fil-paragrafi 2, 4 u 5 ta’ hawn fuq, jew biex jirrimedjawhom. 7. Il-miżuri ta’ salvagwardja stipulati minn dan l-Artikolu jiġu applikati għal perjodu li ma għandux jaqbeż l-erba' (4) snin. Meta ċ-ċirkostanzi li jiġġustifikaw l-impożizzjoni tal-miżuri ta' salvagwardja jkomplu jeżistu, dawn il-miżuri jistgħu jiġu estiżi għal perjodu massimu ġdid ta’ erba' (4) snin. 8. Il-miżuri ta’ salvagwardja msemmija f’dan l-Artikolu li jaqbżu sena (1) ikunu akkumpanjati minn skeda ċara għall-eliminazzjoni progressiva tagħhom, sa mhux iktar tard mill-aħħar tal-perjodu stabbilit. 9. Ħlief fil-każ ta’ ċirkostanzi eċċezzjonali ppreżentati għall-approvazzjoni tal-Kumitat konġunt ta' implimentazzjoni tal-FSE, l-ebda miżura ta’ salvagwardja stipulata minn dan l-Artikolu mhi se tkun applikata għal prodott li qabel kien soġġett għal tali miżura, għall-inqas għal perjodu ta’ (1) sena li jibda jgħodd mid-data tal-iskadenza ta’ din il-miżura. 10. Għall-implimentazzjoni tal-paragrafi ta' hawn fuq japplikaw id-dispożizzjonijiet li ġejjin: a) meta Parti hija tal-opinjoni li teżisti waħda miċ-ċirkostanzi definiti fil-paragrafi 2, 4 u 5, hi tgħarraf immedjatament lill-Kumitat konġunt ta' implimentazzjoni tal-FSE b'dan; b) il-Kumitat konġunt ta' implimentazzjoni tal-FSE jista' jagħmel kwalunkwe rakkomandazzjoni neċessarja biex jirrimedja għaċ-ċirkostanzi li jkunu nħolqu. Jekk il-Kumitat konġunt tal-implimentazzjoni tal-FSE ma jkun għamel l-ebda rakkomandazzjoni biex jirrimedja għaċ-ċirkostanzi, jew ma tkun instabet l-ebda soluzzjoni sodisfaċenti fi żmien tletin (30) jum wara n-notifika lil dan il-Kumitat, il-Parti importatriċi tista’ tadotta l-miżuri adegwati biex tirrimedja għaċ-ċirkostanzi, f'konformità ma' dan l-Artikolu. c) qabel ma tittieħed waħda mill-miżuri previsti minn dan l-Artikolu jew, fil-każijiet previsti fil-paragrafu 11 ta' dan l-Artikolu, sakemm ikun possibbli, il-Parti kkonċernata tikkomunika lill-Kumitat konġunt ta' implimentazzjoni tal-FSE kull informazzjoni utli għall-eżaminazzjoni kompleta tas-sitwazzjoni, bil-ħsieb li tinstab soluzzjoni aċċettabbli għaż-żewġ Partijiet; d) fl-għażla tal-miżuri ta' salvagwardja, il-prijorità għandha tingħata lil dawk li jippermettu l-korrezzjoni effikaċi u rapida tal-problema, mingħajr kemm jista' jkun ma ttellef milli dan il-Ftehim jiffunzjona tajjeb; e) kull miżura ta' salvagwardja li tittieħed skont dan l-Artikolu tiġi notifikata immedjatament lill-Kumitat konġunt ta' implimentazzjoni tal-FSE u f'dan tkun soġġetta għal konsultazzjonijiet perjodiċi, b'mod partikolari bil-ħsieb li jiġi stabbilit perjodu ta' żmien biex titneħħa meta l-kundizzjonijiet ikunu jippermettu. 11. Meta ċirkostanzi eċċezzjonali jeżiġu li jittieħdu miżuri mmedjati, il-Parti importatriċi kkonċernata, kemm jekk tkun il-Parti Unjoni Ewropea kif ukoll jekk tkun il-Parti Afrika tal-Punent, skont il-każ, tista’ tieħu l-miżuri previsti fil-paragrafi 3, 4 u 5 fuq bażi provviżorja, mingħajr ma tikkonforma mal-eżigenzi tal-paragrafu 10. Din l-azzjoni tista’ tittieħed għal perjodu massimu ta’ mija u tmenin (180) jum meta l-miżuri jittieħdu mill-Parti Unjoni Ewropea u mitejn u erbgħin (240) jum meta l-miżuri jittieħdu mill-Parti Afrika tal-Punent, jew meta l-miżuri tal-Parti Unjoni Ewropea jkunu limitati għal wieħed jew uħud mir-reġjuni ultraperiferiċi tagħha. Il-tul ta’ dawn il-miżuri provviżorji jitqies bħala parti mill-perjodu inizjali jew minn kull estensjoni definita fil-paragrafi 7 u 8 ta' dan l-Artikolu. Meta jittieħdu dawn il-miżuri provviżorji, għandhom jiġu kkunsidrati l-interessi tal-Partijiet kollha interessati. Il-Parti importatriċi kkonċernata tinforma lill-Parti l-oħra u taħtar immedjatament lill-Kumitat konġunt ta' implimentazzjoni tal-FSE biex teżamina din il-kwistjoni. 12. Jekk Parti importatriċi tissottometti l-importazzjonijiet ta’ prodott għal proċedura amministrattiva li jkollha l-għan li tipprovdi informazzjoni b’mod rapidu sabiex jevolvi l-fluss kummerċjali suxxettibbli li jikkawża l-problemi stipulati f’dan l-Artikolu, din tinforma lill-Kumitat konġunt ta' implimentazzjoni tal-FSE b’dan mingħajr dewmien. 13. Ma għandhiex issir referenza għall-Ftehimiet tad-WTO biex jiġi evitat li Parti tadotta miżuri ta' salvagwardja skont id-dispożizzjonijiet ta' dan l-Artikolu. Artikolu 23 Klawsola relatata mal-industriji emerġenti 1. Il-Parti Afrika tal-Punent tista’ tissospendi temporanjament it-tnaqqis tar-rata tad-dazji doganali jew iżżid ir-rata tad-dazji doganali sa livell li ma jaqbiżx dak tad-dazju applikat f’Membri oħra tad-WTO, meta prodott li joriġina fl-Unjoni Ewropea, wara tnaqqis tar-rata tad-dazju, jiġi impurtat fit-territorju tiegħu fi kwantitajiet kbar u b’kundizzjonijiet li jheddu l-istabbiliment ta’ industrija emerġenti, jew jikkawżaw jew jheddu li jikkawżaw taqlib fl-industrija emerġenti li timmanifattura prodotti simili jew direttament kompetittivi. 2. a) Jekk il-Parti Afrika tal-Punent tkun tal-opinjoni li jeżistu ċ-ċirkostanzi definiti fil-paragrafu 1, hija tirreferi dan immedjatament lill-Kumitat konġunt ta' implimentazzjoni tal-FSE għall-eżaminazzjoni. b) Il-Kumitat konġunt ta' implimentazzjoni tal-FSE jista' jagħmel kwalunkwe rakkomandazzjoni neċessarja biex jirrimedja għaċ-ċirkostanzi li jkunu nħolqu. Jekk il-Kumitat konġunt tal-implimentazzjoni tal-FSE ma jkun għamel l-ebda rakkomandazzjoni biex jirrimedja għaċ-ċirkostanzi, jew ma tkun instabet l-ebda soluzzjoni sodisfaċenti fi żmien tletin (30) jum wara n-notifika lil dan il-Kumitat, il-Parti Afrika tal-Punent tista’ tadotta l-miżuri adegwati biex tirrimedja għaċ-ċirkostanzi, f'konformità ma' dan l-Artikolu. c) Qabel ma tittieħed waħda mill-miżuri previsti minn dan l-Artikolu, il-Parti Afrika tal-Punent għandha tikkomunika lill-Kumitat konġunt ta' implimentazzjoni tal-FSE kull informazzjoni utli għall-eżaminazzjoni kompleta tas-sitwazzjoni, bil-ħsieb li tinstab soluzzjoni aċċettabbli għaż-żewġ Partijiet. d) Fl-għażla tal-miżuri meħudin skont dan l-Artikolu, għandha tingħata prijorità lil dawk li joħolqu l-inqas taqlib possibbli fil-funzjonament ta' dan il-Ftehim; e) Kull miżura li tittieħed f’konformità ma’ dan l-Artikolu tiġi nnotifikata immedjatament lill-Kumitat konġunt tal-implimentazzjoni tal-FSE u tiġi soġġetta, għall-konsultazzjonijiet perjodiċi minn dan tal-aħħar. f) F’ċirkostanzi kritiċi, meta dewmien ikun jikkawża preġudizzju li diffiċli jiġi rmedjat, il-Parti Afrika tal-Punent tista’ tieħu l-miżuri previsti fil-paragrafu 1 fuq bażi provviżorja, mingħajr ma tikkonforma mar-rekwiżiti tal-inċiżi a) sa e). Din l-azzjoni tista’ tittieħed għal perjodu massimu ta’ mitejn (200) ġurnata. Il-tul ta’ dawn il-miżuri provviżorji jitqies bħala parti mill-perjodu definit fil-paragrafu 3 ta' dan l-Artikolu. Il-Parti Afrika tal-Punent tinforma lill-Parti Unjoni Ewropea u tirreferi immedjatament il-kwistjoni lill-Kumitat konġunt tal-implimentazzjoni tal-FSE sabiex jeżaminaha. 3. Dawn il-miżuri jistgħu jiġu applikati għal perjodu li jista’ jiġi estiż sa tmien (8) snin. L-applikazzjoni ta’ miżuri tista’ tiġi estiża permezz ta’ deċiżjoni tal-Kunsill konġunt tal-FSE. Artikolu 24 Il-kooperazzjoni 1. Il-Partijiet jagħrfu l-importanza tal-kooperazzjoni fil-qasam tal-istrumenti ta' difiża kummerċjali, sabiex jiżguraw li jkun hemm ugwaljanza u trasparenza fl-iskambji kummerċjali tagħhom. 2. Il-Partijiet jaqblu li jikkooperaw, inkluż permezz tal-faċilitazzjoni tal-miżuri ta' assistenza, skont id-dispożizzjonijiet previsti fil-Parti III, partikolarment fl-oqsma li ġejjin: a) l-iżvilupp tar-regolamentazzjonijiet u tal-istituzzjonijiet biex jassiguraw id-difiża kummerċjali; b) l-iżvilupp tal-kapaċitajiet, speċjalment tal-amministrazzjonijiet kompetenti tal-Istati tal-Parti Afrika tal-Punent, biex isir titjib fl-għarfien u fl-użu tal-istrumenti ta’ difiża kummerċjali previsti f’dan il-Ftehim. KAPITOLU 3 OSTAKOLI TEKNIĊI GĦALL-KUMMERĊ U MIŻURI SANITARJI U FITOSANITARJI Artikolu 25 Għanijiet 1. L-għanijiet ta’ dan il-kapitolu huma li jiffaċilitaw il-kummerċ tal-merkanzija bejn il-Partijiet filwaqt li jżidu l-kapaċitajiet tagħhom biex jidentifikaw, iħarsu u jeliminaw l-ostakoli għall-kummerċ li mhumiex neċessarji għar-regolamentazzjonijiet tekniċi, tal-istandards u tal-proċeduri tal-evalwazzjoni tal-konformità applikati minn waħda mill-Partijiet, filwaqt li titħares il-kapaċità tal-Partijiet li jipproteġu s-saħħa pubblika, tal-annimali u tal-pjanti. 2. Kull Parti se tiżgura, fil-qafas tal-implimentazzjoni tad-dispożizzjonijiet ta’ dan il-Kapitolu, li għall-prodotti importati li ġejjin mit-territorju tal-Parti l-oħra, jingħata trattament mhux diskriminatorju meta mqabbel ma’ dak li jingħata lil prodotti simili ta’ oriġini domestika u lil prodotti simili li joriġinaw minn pajjiżi terzi. 3. B’konformità mad-dispożizzjonijiet tal-paragrafi 2 u 3 tal-Artikolu 2 tal-Ftehim dwar il-miżuri sanitarji u fitosanitarji (il-Ftehim SPS) tad-WTO, kull Parti għandha tiżgura wkoll li l-miżuri sanitarji u fitosanitarji meħuda sabiex jiġu ppreservati s-saħħa u s-sikurezza tal-persuni, il-ħajja jew is-saħħa tal-annimali, u sabiex jiġu protetti l-ħxejjex u l-ambjent, la għandhom l-għan u lanqas l-effett li joħolqu ostakli mhux neċessarji għall-kummerċ ta’ merkanzija bejn iż-żewġ Partijiet. Għal dan l-għan, dawn il-miżuri mhux se jkunu ristrettivi għall-kummerċ iktar milli huwa strettament neċessarju. Artikolu 26 Il-kamp tal-applikazzjoni u d-definizzjonijiet 1. Id-dispożizzjonijiet ta’ dan il-Kapitolu japplikaw għar-regolamentazzjonijiet u l-istandards tekniċi, kif ukoll għall-proċeduri tal-evalwazzjoni tal-konformità definiti fil-Ftehim fuq l-ostakoli tekniċi għall-kummerċ (TBT) tad-WTO u għall-miżuri sanitarji u fitosanitarji (minn issa ’l quddiem imsejħa l-miżuri SPS), meta dawn jaffettwaw l-iskambji kummerċjali bejn il-Partijiet. 2. Għall-finijiet ta’ dan il-Kapitolu u mingħajr indikazzjonijiet kuntrarji, japplikaw id-definizzjonijiet użati fil-Ftehimiet TBT u SPS tad-WTO, fl-istandards u t-testi rilevanti adottati mill-Kummissjoni tal-Codex Alimentarius, fil-Konvenzjoni Internazzjonali għall-Protezzjoni tal-Pjanti (IPPC) u fil-qafas tal-Organizzazzjoni Dinjija għas-Saħħa tal-Annimali (OIE), inkluża għal kwalunkwe referenza għall-prodotti f’dan il-Kapitolu. Artikolu 27 L-awtoritajiet kompetenti 1. L-awtoritajiet taż-żewġ Partijiet kompetenti għall-implimentazzjoni tal-miżuri previsti minn dan il-Kapitolu huma deskritti fl-Appendiċi II tal-Anness D ta' dan il-Ftehim. 2. Skont l-Artikolu 31, il-Partijiet jinfurmaw lil xulxin u fi żmien xieraq bil-bidliet kollha sinifikanti tal-awtoritajiet kompetenti li jidhru fl-appendiċi II tal-Anness D. Il-Kumitat konġunt tal-implimentazzjoni tal-FSE adotta l-emendi kollha meħtieġa tal-Appendiċi II tal-Anness D ta' dan il-Ftehim. Artikolu 28 Obbligi reċiproki 1. Il-Partijiet jerġgħu jaffermaw id-drittijiet u l-obbligi tagħhom, għat-termini tal-Ftehimiet rilevanti tad-WTO u b’mod partikolari, il-Ftehimiet SPS u TBT. Il-Partijiet jerġgħu jsostnu wkoll id-drittijiet u l-obbligi tagħhom li jirriżultaw mill-istandards u t-testi pertinenti adottati mill-Konvenzjoni Internazzjonali dwar il-Protezzjoni Veġetali (IPPC), il-Kummissjoni tal-Codex Alimentarius u l-Organizzazzjoni Dinjija tas-Saħħa tal-Annimali (OMSA). L-Istati li mhumiex membri tal-WTO jikkonfermaw ukoll l-impenn tagħhom li jimplimentaw l-obbligi previsti fil-Ftehimiet SPS u TBT, fl-oqsma kollha li jaffettwaw ir-relazzjonijiet kummerċjali bejn il-Partijiet. 2. Il-Partijiet jerġgħu jsostnu l-impenn tagħhom li jtejbu s-saħħa pubblika fit-territorji rispettivi tagħhom, partikolarment permezz tat-tisħiħ tal-kapaċitajiet tagħha li tidentifika l-prodotti li mhumiex konformi. 3. Fil-qafas tal-kummerċ reċiproku tagħhom, il-Partijiet joqogħdu lura milli jesportaw jew jerġgħu jesportaw tal-prodotti li ma jirrispettawx il-preskrizzjonijiet fis-seħħ fil-leġiżlazzjoni tal-Parti esportatriċi. Madankollu, l-esportazzjonijiet jew ir-riesportazzjonijiet ta’ prodotti sottomessi għall-miżuri SPS huma permessi jekk dan ikun espressament previst ukoll mill-awtoritajiet tal-Parti importatriċi. L-esportazzjoni ta’ prodotti oħra hija awtorizzata ħlief jekk il-leġiżlazzjoni tal-Parti importatriċi tkun tipprojbixxi dan milli jseħħ. 4. L-attività tal-Partijiet skont dan il-Kapitolu tissejjes fuq dawn l-impenji, id-drittijiet u l-obbligi. Artikolu 29 Ekwivalenza 1. Il-Partijiet jaċċettaw il-miżuri sanitarji jew fitosanitarji tal-Parti l-oħra bħala ekwivalenti, anke jekk dawn il-miżuri jvarjaw mill-miżuri tagħhom jew minn dawk li huma użati mill-pajjiżi terzi li jikkummerċjalizzaw l-istess prodott, jekk il-Parti esportatriċi turi b’mod oġġettiv lill-Parti importatriċi li permezz tal-miżuri domestiċi tagħha, jintlaħaq il-livell xieraq ta’ protezzjoni sanitarja jew fitosanitarja fis-seħħ fuq it-territorju tal-Parti importatriċi. Għal dan il-għan, għandu jingħata aċċess raġonevoli lill-Parti importatriċi meta din tagħmel talba għal dan, sabiex tagħmel spezzjonijiet, testijiet u proċeduri oħra rilevanti. 2. Il-Partijiet jikkonsultaw lil xulxin, wara li ssir talba u wara aċċettazzjoni reċiproka, bil-għan li jintlaħqu, skont xi jkun il-każ, ftehimiet bilaterali u multilaterali dwar ir-rikonoxximent tal-ekwivalenza ta’ miżuri sanitarji jew fitosanitarji speċifikati. Artikolu 30 Id-determinazzjoni taż-żoni sanitarji u fitosanitarji F’dak li jikkonċerna l-kundizzjonijiet tal-importazzjoni, il-Partijiet jistgħu jipproponu u jidentifikaw għal kull każ, żoni bi status sanitarju u fitosanitarju stabbilit, b’referenza għall-Artikolu 6 tal-Ftehim SPS. Il-Partijiet jiżguraw b'mod partikolari li l-miżuri sanitarji u fitosanitarji tagħhom ikunu adattati għall-karatteristiċi sanitarji u fitosanitarji tar-reġjun - sew jekk għall-pajjiż kollu, sew jekk għal parti minnu u sew jekk għal numru sħiħ ta' pajjiżi jew għal parti minnhom - li minnu jkun oriġina l-prodott u li għalih ikun iddestinat. Artikolu 31 It-trasparenza tal-kundizzjonijiet tal-kummerċ u l-iskambju tal-informazzjoni 1. Sabiex jiżguraw il-konformità mar-regolamentazzjonijiet tagħhom, il-Partijiet jinfurmaw lil xulxin bi kwalunkwe bidla fl-eżiġenzi leġiżlattivi u amministrattivi tagħhom rigward il-prodotti b’konformità mal-proċeduri ta’ notifika tal-Ftehimiet SPS u TBT. 2. Jekk hemm bżonn, il-Partijiet jaqblu li jinfurmaw lil xulxin bil-miktub dwar il-miżuri meħuda biex titwaqqaf l-importazzjoni tal-merkanzija bil-għan li jintervjenu fir-rigward ta’ problema kwalunkwe li tikkonċerna s-saħħa (pubblika, tal-annimali u fitosanitarja), il-prevenzjoni tar-riskji u l-ambjent fl-iqsar żmien skont ir-rakkomandazzjonijiet previsti fil-Ftehim SPS. 3. Il-Partijiet jaqblu li jiskambjaw l-informazzjoni bl-intenzjoni li jikkollaboraw sabiex il-prodotti tagħhom jirrispettaw ir-regolamentazzjonijiet tekniċi u l-istandards meħtieġa biex jippermettulhom jaċċedu għas-swieq rispettivi tagħhom. 4. Jekk ikun hemm bżonn, il-Partijiet jiskambjaw ukoll direttament l-informazzjoni dwar oqsma oħra li fuqhom huma jaqblu li jagħtu importanza potenzjali għar-relazzjonijiet kummerċjali tagħhom, inklużi l-kwistjonijiet ta’ sikurezza sanitarja tal-ikel, il-feġġa f’daqqa ta’ mard tal-annimali u veġetali, il-pariri xjentifiċi u avvenimenti oħra li ta’ min jinnutahom, marbuta mas-sikurezza tal-prodotti. 5. Jekk ikun hemm bżonn, il-Partijiet jaqblu li jiskambjaw l-informazzjoni dwar is-sorveljanza epidemoloġika tal-mard tal-annimali. F’dak li jikkonċerna l-protezzjoni fitosanitarja, il-Partijiet jiskambjaw ukoll l-informazzjoni dwar il-feġġa ta’ parassiti li jippreżentaw periklu magħruf u immedjat għall-Parti l-oħra, fuq talba min-naħa tagħha. 6. Il-Partijiet jaqblu li jikkooperaw bil-ħsieb li javżaw lil xulxin b'mod rapidu meta regoli reġjonali ġodda jista' jkollhom impatt fuq il-kummerċ reċiproku, b'mod konformi mal-proċeduri ta' avviż tal-Ftehimiet SPS jew TBT. Artikolu 32 L-integrazzjoni reġjonali 1. Sabiex jiġi ffaċilitat il-kummerċ bejniethom, il-Partijiet jimpenjaw ruħhom li jarmonizzaw, fil-livell reġjonali u sa fejn possibbli, l-istandards, il-miżuri u l-kundizzjonijiet tal-importazzjoni. 2. Jekk fil-mument tad-dħul fis-seħħ ta’ dan il-Ftehim ikunu diġà jeżistu kundizzjonijiet tal-importazzjoni, u filwaqt li wieħed jistenna l-introduzzjoni tal-kundizzjonijiet armonizzati tal-importazzjoni, dawn jiġu applikati mill-Istati tar-reġjun tal-Afrika tal-Punent u tal-Unjoni Ewropea, b’konformità mal-prinċipju li jgħid li prodott li joriġina minn waħda mill-Partijiet, li b’mod leċitu jitqiegħed fis-suq ta’ Stat tal-Parti l-oħra, jista’ jitqiegħed legalment ukoll fis-suq ta’ kwalunkwe Stat ieħor ta’ din il-Parti tal-aħħar, mingħajr ebda restrizzjoni jew eżiġenza amministrattiva. 3. F’dak li jirrigwarda l-miżuri rilevanti għal dan il-Kapitolu, l-Istati tal-Afrika tal-Punent jiżguraw li t-trattament li huma jagħtu lill-prodotti li joriġinaw mill-Afrika tal-Punent ma jkunux inqas vantaġġużi minn dawk li japplikaw għall-prodotti simili li joriġinaw mill-Unjoni Ewropea li jidħlu fir-reġjun tal-Afrika tal-Punent. Artikolu 33 Il-kooperazzjoni 1. Il-Partijiet jagħrfu l-importanza li jikkooperaw fl-oqsma tar-regolamentazzjoni teknika, tal-miżuri sanitarji u fitosanitarji, u tal-evalwazzjoni tal-konformità kif ukoll it-traċċabilità, biex jitwettqu l-għanijiet ta’ dan il-Kapitolu. 2. Il-Partijiet jaqblu li jikkooperaw bl-għan li jtejbu l-kwalità u l-kompetittività tal-prodotti prijoritarji għall-Istati tal-Afrika tal-Punent li jidhru fl-Appendiċi I tal-Anness D ta’ dan il-Ftehim u l-aċċess għas-suq tal-Unjoni Ewropea, inkluż permezz ta’ miżuri ta’ assistenza finanzjarja, skont id-dispożizzjonijiet previsti fil-Parti III, speċjalment fl-oqsma li ġejjin: a) L-istabbiliment ta’ qafas adattat ta’ skambju ta’ informazzjoni u kondiviżjoni ta’ għarfien espert bejn il-Partijiet; b) Il-kooperazzjoni mal-korpi internazzjonali ta’ standardizzazzjoni, metroloġija u akkreditazzjoni, inkluż l-iffaċilitar tal-parteċipazzjoni tar-rappreżentanti tal-Parti Afrika tal-Punent fil-laqgħat ta’ dawn il-korpi; c) L-adozzjoni ta' standards u ta' regolamentazzjonijiet tekniċi, proċeduri ta' evalwazzjoni tal-konformità, u miżuri sanitarji u fitosanitarji armonizzati fil-livell reġjonali, fuq il-bażi ta’ standards internazzjonali rilevanti; d) It-tisħiħ tal-kapaċitajiet ta’ atturi pubbliċi u privati, inklużi l-informazzjoni u t-taħriġ, bil-ħsieb li jikkonformaw mal-istandards, ir-regolamentazzjonijiet u l-miżuri fitosanitarji tal-Unjoni Ewropea, u li jipparteċipaw f’korpi internazzjonali ta' standardizzazzjoni; e) L-iżvilupp ta' kapaċitajiet nazzjonali biex tinżamm konformità mal-istandards u biex jiġu evalwati l-konformità u t-traċċabilità tal-prodotti u biex jinkiseb aċċess għas-suq tal-Unjoni Ewropea. KAPITOLU 4 OSTAKLI OĦRA MHUX TARIFFARJI Artikolu 34 Il-projbizzjoni tar-restrizzjonijiet kwantitattivi Kull projbizzjoni jew restrizzjoni għall-importazzjoni jew għall-esportazzjoni li taffettwa l-kummerċ bejn iż-żewġ Partijiet tiġi eliminata mad-dħul fis-seħħ ta’ dan il-Ftehim, minbarra d-dazji doganali u t-taxxi, u l-imposti u spejjeż oħra stipulati fl-Artikoli 7 u 8 ta' dan il-Ftehim fuq id-dazji doganali, irrispettivament minn jekk humiex implimentati bi kwoti, jew b'liċenzji għall-importazzjoni jew għall-esportazzjoni jew inkella b'miżuri oħra. Ma tista’ tiġi introdotta l-ebda miżura ġdida. Id-dispożizzjonijiet ta’ dan l-Artikolu huma mingħajr preġudizzju għad-dispożizzjonijiet li jikkonċernaw l-istrumenti ta' difiża kummerċjali msemmija fil-Kapitolu 2 u dawk marbuta mal-bilanċ tal-pagamenti msemmija fl-Artikolu 89 ta’ dan il-Ftehim. Artikolu 35 It-trattament nazzjonali fil-qasam tat-tassazzjoni u tar-regolamentazzjoni interni 1. Il-prodotti importati li joriġinaw minn waħda mill-Partijiet ma jistgħux ikunu soġġetti direttament jew indirettament għal taxxi interni jew spejjeż oħra interni li jaqbżu dawk li huma applikati direttament jew indirettament għal prodotti simili tal-Parti l-oħra. Il-Partijiet jibqgħu lura milli japplikaw, bi kwalunkwe mod ieħor, taxxi jew spejjeż interni oħra bl-għan li jipprovdu protezzjoni għall-produzzjoni nazzjonali tagħhom. 2. Il-prodotti importati li joriġinaw minn waħda mill-Partijiet jibbenefikaw minn trattament mhux anqas favorevoli mit-trattament mogħti lil prodotti simili tal-Parti l-oħra fil-qafas tal-liġijiet, regolamentazzjonijiet u eżiġenzi kollha li japplikaw għall-bejgħ tagħhom, l-offerta tagħhom għall-bejgħ, ix-xiri tagħhom, il-ġarr tagħhom, it-tqassim tagħhom jew l-użu tagħhom fuq is-suq internazzjonali. Id-dispożizzjonijiet ta’ dan il-paragrafu ma jwaqqfux l-applikazzjoni ta’ tariffi differenti għat-trasport intern, ibbażata esklussivament fuq l-użu ekonomiku tal-mezzi ta’ trasport u mhux fuq l-oriġini tal-prodott. 3. Kull Parti toqgħod lura milli twaqqaf jew milli żżomm fis-seħħ kwalunkwe regolamentazzjoni interna li tibbaża fuq it-taħlit, it-trasformazzjoni jew l-użu ta’ prodotti skont kwantitajiet jew proporzjonijiet speċifiċi li tkun tirrikjedi, direttament jew indirettament, li kwantità jew proporzjon speċifikat(a) minn prodott li jkun soġġett għal din ir-regolamentazzjoni jkun ġej minn sorsi domestiċi. Barra minn dan, kull Parti toqgħod lura milli tapplika, bi kwalunkwe mod ieħor, regolamentazzjoni kwantitattiva interna oħra bl-għan li tipprovdi protezzjoni għall-produzzjoni tagħha. 4. Id-dispożizzjonijiet ta’ dan l-Artikolu ma jimpedixxux il-ħlas ta’ sussidji destinati esklussivament għall-produtturi domestiċi, inklużi ħlasijiet mir-rikavati ta' taxxi jew imposti interni applikati b’mod konsistenti mad-dispożizzjonijiet ta’ dan l-Artikolu u sussidji mogħtija permezz ta’ xiri mill-gvern ta’ prodotti domestiċi. 5. Id-dispożizzjonijiet ta' dan l-Artikolu ma japplikawx għal-liġijiet, għar-regolamenti, għall-proċeduri jew għall-prattiki relatati mas-swieq pubbliċi. 6. Id-dispożizzjonijiet ta’ dan l-Artikolu huma mingħajr preġudizzju għad-dispożizzjonijiet ta’ dan il-Ftehim fir-rigward tal-istrumenti ta’ difiża kummerċjali. KAPITOLU 5 IFFAĊILITAR TAL-KUMMERĊ, KOOPERAZZJONI DOGANALI U ASSISTENZA AMMINISTRATTIVA REĊIPROKA Artikolu 36 Għanijiet 1. Il-Partijiet jagħrfu l-importanza tal-kooperazzjoni doganali u tal-iffaċilitar tal-kummerċ fil-kuntest tal-evoluzzjoni tal-kummerċ dinji. Il-Partijiet jaqblu li jsaħħu l-kooperazzjoni tagħhom f’dan il-qasam sabiex jiżguraw ruħhom li l-leġiżlazzjoni u l-proċeduri rilevanti kif ukoll il-kapaċità amministrattiva tal-amministrazzjonijiet ikkonċernati jissodisfaw l-għanijiet stipulati fil-qasam tal-kontroll effettiv u tal-promozzjoni tal-iffaċilitar tal-iskambji kummerċjali, u jikkontribwixxu għall-iżvilupp u l-integrazzjoni reġjonali tal-pajjiżi firmatarji tal-FSE. 2. Il-Partijiet jirrikonoxxu li l-għanijiet leġittimi tal-politika pubblika, inklużi l-għanijiet ta’ sigurtà u ta’ prevenzjoni tal-frodi, ma għandhom jiġu kompromessi bl-ebda mod. 3. Il-Partijiet jimpenjaw ruħhom li jiżguraw iċ-ċirkolazzjoni libera tal-merkanzija koperta minn dan il-Ftehim fit-territorji rispettivi tagħhom. Artikolu 37 Kooperazzjoni doganali u assistenza amministrattiva reċiproka 1. Sabiex jiżguraw il-konformità mad-dispożizzjonijiet ta’ dan il-Kapitolu, u sabiex jirrispondu b’mod effikaċi għall-għanijiet definiti mill-Artikolu 36, il-Partijiet: a) jiskambjaw l-informazzjoni dwar il-leġiżlazzjoni u l-proċeduri doganali; b) jiżviluppaw inizjattivi konġunti relatati mal-proċeduri ta' importazzjoni, ta’ esportazzjoni u ta’ tranżitu, kif ukoll inizjattivi bil-għan li jipproponu servizz effikaċi għall-komunità tal-kummerċ; c) jikkooperaw dwar l-awtomazzjoni tal-proċeduri doganali u proċeduri kummerċjali oħra u jistabbilixxu standards komuni għall-iskambju ta’ dejta; d) jistabbilixxu, sakemm ikun possibbli, pożizzjonijiet komuni fi ħdan l-organizzazzjonijiet internazzjonali fil-qasam doganali, bħalma huma d-WTO, l-Organizzazzjoni Dinjija Doganali (WCO), l-Organizzazzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti (NU) u l-Konferenza tan-Nazzjonijiet Uniti dwar il-Kummerċ u l-Iżvilupp (UNCTAD); e) jikkooperaw fil-qasam tal-ippjanar u l-implimentazzjoni tal-assistenza teknika, b'mod partikolari fil-qasam tar-riformi doganali u għall-iffaċilitar tal-kummerċ skont id-dispożizzjonijiet ta' dan il-Ftehim; u f) jinkoraġġixxu l-kooperazzjoni bejn l-amministrazzjonijiet, l-organizzazzjonijiet u istituzzjonijiet oħrajn ikkonċernati, kemm fil-pajjiż stess kif ukoll bejn il-pajjiżi. 2. Minkejja l-paragrafu 1, l-amministrazzjonijiet tal-Partijiet jipprovdu għajnuna amministrattiva reċiproka għall-kwistjonijiet ta' dwana, skont id-dispożizzjonijiet tal-Protokoll dwar l-Assistenza Amministrattiva Reċiproka fil-qasam doganali fl-Anness E. Artikolu 38 Il-leġiżlazzjoni u l-proċeduri doganali 1. Il-Partijiet jiżguraw u jagħmlu kull sforz sabiex il-leġiżlazzjonijiet kummerċjali u doganali, id-dispożizzjonijiet u l-proċeduri rispettivi tagħhom ikunu bbażati fuq; a) l-istrumenti internazzjonali u l-istandards fis-seħħ fl-oqsma doganali u kummerċjali, inklużi l-elementi ta' sustanza tal-Konvenzjoni internazzjonali għas-simplifikazzjoni u l-armonizzazzjoni tar-reġimi doganali (Konvenzjoni ta' Kyoto riveduta), il-Qafas tal-istandards tal-Organizzazzjoni Dinjija Doganali (WCO) li l-għan tagħhom huwa li jassiguraw u li jiffaċilitaw il-kummerċ dinji, il-mudell ta’ dejta doganali tal-WCO u l-Konvenzjoni dwar is-Sistema Armonizzata ta’ Deskrizzjoni u Kodifikazzjoni tal-Merkanzija (“SA”); b) l-użu ta’ dokument amministrattiv uniku jew ekwivalenti elettroniku, bl-għan li jiġu stabbiliti dikjarazzjonijiet doganali għall-importazzjoni u l-esportazzjoni; c) regolamentazzjonijiet li jevitaw miżuri inutli u diskriminatorji għall-operaturi ekonomiċi, li jagħtu garanzija kontra l-frodi u li jipprovdu faċilitajiet supplimentari għall-operaturi li jippreżentaw livell għoli ta’ konformità mal-leġiżlazzjoni doganali; d) l-użu ta’ tekniki doganali moderni inklużi l-evalwazzjoni tar-riskji, proċeduri simplifikati għad-dħul u r-rilaxx ta’ merkanzija, kontrolli ta’ wara r-rilaxx tal-merkanzija u metodi tal-awditjar tal-intrapriża; e) l-iżvilupp progressiv tas-sistemi, inklużi dawk ibbażati fuq it-teknoloġija tal-informazzjoni, sabiex ikun iffaċilitat l-iskambju elettroniku tad-dejta fost l-operaturi ekonomiċi, l-amministrazzjonijiet doganali u strutturi oħrajn ikkonċernati; f) sistema ta’ informazzjoni vinkolanti fil-qasam doganali, speċjalment fil-qasam tal-klassifikazzjoni tariffarja u tar-regoli tal-oriġini, b’konformità mar-regoli previsti mil-leġiżlazzjoni ta’ kull Parti, sakemm is-servizzi doganali jiddisponu mill-informazzjoni kollha li huma jqisu li hija neċessarja; g) regoli relatati mal-penali li jissanzjonaw il-ksur tar-regolamentazzjoni doganali jew mal-eżiġenzi tal-proċedura li jkunu proporzjonati u nondiskriminatorji u li l-applikazzjoni tagħhom ma twassalx għal dewmien mhux iġġustifikat; h) regoli trasparenti, nondiskriminatorji u proporzjonati fir-rigward tal-għoti ta’ liċenzji lir-rappreżentanti doganali; Il-Partijiet jirrikonoxxu l-interess li fil-futur jiġi eliminat kwalunkwe obbligu biex jintużaw is-servizzi tar-rappreżentanti doganali. Il-Partijiet jindirizzaw din il-kwistjoni fi ħdan il-Kumitat speċjali fil-qasam doganali u l-faċilitazzjoni kummerċjali; i) ir-rispett tad-dispożizzjonijiet tal-Ftehim tad-WTO dwar l-ispezzjoni qabel l-espedizzjoni. Il-Partijiet jirrikonoxxu l-interess li fil-futur jiġu eliminati l-eżiġenzi kollha li jipprevedu l-implimentazzjoni ta’ spezzjonijiet obbligatorji qabel l-espedizzjoni tal-merkanzija jew meta din tasal fid-destinazzjoni tagħha. Il-Partijiet jittrattaw din il-kwistjoni quddiem il-Kumitat speċjali fil-qasam doganali u l-faċilitazzjoni kummerċjali. 2. Sabiex itejbu l-metodi tax-xogħol, u biex ikunu ċerti li l-prinċipji ta' nondiskriminazzjoni, ta' trasparenza u ta' effikaċja jiġu rispettati, il-Partijiet iridu: a) jieħdu l-miżuri neċessarji sabiex inaqqsu, jissimplifikaw u jistandardizzaw id-dejta u d-dokumenti meħtieġa mid-dwana u mill-istrutturi l-oħra relatati; b) jissimplifikaw l-eżiġenzi u l-formalitajiet doganali sakemm ikun possibbli biex iwettqu r-rilaxx u l-ikklerjar tal-merkanzija b'mod rapidu; c) jiggarantixxu proċeduri effikaċi, rapidi, nondiskriminatorji u aċċessibbli għar-rikorrenti li jiżguraw dritt għal appell kontra l-azzjonijiet amministrattivi u deċiżjonijiet oħra tad-dwana li jaffettwaw l-importazzjonijiet, l-esportazzjonijiet jew il-merkanzija fi tranżitu. d) jissorveljaw iż-żamma tal-istandards ta’ etika permezz tal-applikazzjoni ta’ miżuri li jirriflettu l-prinċipji tal-ftehimiet internazzjonali rilevanti u tal-istrumenti f’dan il-qasam, b'mod partikolari d-Dikjarazzjoni ta' Arusha riveduta tal-2003. Artikolu 39 Faċilitazzjoni tal-movimenti ta’ tranżitu 1. Il-Partijiet iħarsu t-tranżitu liberu tal-merkanzija fit-territorju tagħhom, billi jużaw l-itinerarju li huwa l-aktar adattat għat-tranżitu tagħhom. F'dan ir-rigward, ir-restrizzjonijiet, il-kontrolli jew l-eżiġenzi jridu jkunu bbażati fuq objettiv pubbliku politiku, ikunu nondiskriminatorji, proporzjonali u applikati b’mod uniformi. 2. Mingħajr preġudizzju għat-tkomplija tal-kontrolli doganali leġittimi, il-Partijiet jagħtu lill-merkanzija fi tranżitu li tkun ġejja mit-territorju tal-Parti l-oħra, trattament mhux inqas favorevoli minn dak mogħti lill-merkanzija tas-suq domestiku, għall-esportazzjonijiet, l-importazzjonijiet u l-movimenti tagħha. 3. Il-Partijiet jistabbilixxu proċeduri doganali ta' tranżitu li jippermettu l-moviment tal-merkanzija mingħajr ma jkollhom iħallsu d-dazji doganali u spejjeż oħra, skont ir-rimessa ta’ garanziji xierqa. 4. Il-Partijiet jimpenjaw ruħhom li jippromwovu u li jimplimentaw arranġamenti ta’ tranżitu reġjonali bil-ħsieb li jnaqqsu l-ostakli għall-kummerċ. 5. Il-Partijiet jirrikorru għall-istandards u l-istrumenti internazzjonali rilevanti tat-tranżitu ta’ merkanzija. 6. Il-Partijiet jassiguraw il-kooperazzjoni u l-koordinazzjoni tal-entitajiet kollha kkonċernati fit-territorji tagħhom biex jiffaċilitaw it-traffiku fi tranżitu u jippromwovu l-kooperazzjoni transfruntiera. Artikolu 40 Ir-relazzjonijiet mal-komunità tan-negozju Il-Partijiet jaqblu: a) li jissorveljaw li l-leġiżlazzjonijiet, il-proċeduri, ir-rifużjonijiet u l-ispejjeż kollha jkunu jistgħu jitħabbru lill-pubbliku bil-mezzi xierqa, sakemm dan ikun possibbli permezz ta’ mezzi elettroniċi; b) li jinkoraġġixxu l-kooperazzjoni bejn l-operaturi u l-amministrazzjonijiet rilevanti billi jintużaw il-proċeduri mhux arbitrarji u aċċessibbli għall-pubbliku bħall-Protokolli tal-Ftehim, ibbażati fuq dawk li kienu ġew adottati mid-WTO; c) li jiżguraw li l-eżiġenzi doganali u s-sistemi relatati rispettivi tagħhom kif ukoll il-preskrizzjonijiet u l-proċeduri li huma assoċjati magħhom, ikomplu jirrispondu għall-bżonnijiet tal-komunità tan-negozju, isegwu l-aħjar prassi u jkunu l-anqas restrittivi possibbli għall-iskambji kummerċjali; d) fuq il-bżonn ta’ konsultazzjonijiet magħmula f’waqthom u b’mod regolari mar-rappreżentanti tal-kummerċ fuq il-proposti leġiżlattivi u proċeduri relatati mal-kwistjonijiet tad-dwana u tal-kummerċ. Għalhekk, kull Parti tistabbilixxi mekkaniżmi ta’ konsultazzjoni xierqa u regolari bejn l-amministrazzjonijiet u l-komunità tal-kummerċ; e) li jrid ikun għadda perjodu ta’ żmien suffiċjenti bejn il-pubblikazzjoni u d-dħul fis-seħħ ta' kwalunkwe leġiżlazzjoni, proċedura, liġi jew spiża ġdida jew emendata. Il-Partijiet jippubblikaw l-informazzjoni amministrattiva, partikolarment dwar l-eżiġenzi tal-aġenzija, il-proċeduri tad-dħul, is-sigħat tal-attività u l-proċeduri operazzjonali tad-dwana fil-portijiet u l-punti ta' qsim tal-fruntieri, kif ukoll dwar il-punti ta' kuntatt biex tinkiseb l-informazzjoni. Artikolu 41 Il-valur tad-dwana Il-ftehim tad-WTO dwar l-implimentazzjoni tal-Artikolu VII tal-GATT tal-1994 isostni l-applikazzjoni tal-valur tad-dwana għall-kummerċ reċiproku bejn il-Partijiet. Dawn jikkooperaw bil-ħsieb li tintlaħaq strateġija komuni għall-kwistjonijiet li jikkonċernaw il-valur tad-dwana. Artikolu 42 L-integrazzjoni reġjonali fir-reġjun tal-Afrika tal-Punent 1. Il-Partijiet jaqblu li jmexxu ’l quddiem ir-riformi doganali, b'mod partikolari l-armonizzazzjoni tal-proċeduri u tar-regolamentazzjoni, bil-għan li jiffaċilitaw l-iskambji kummerċjali fil-qafas reġjonali tal-Afrika tal-Punent. 2. Għall-finijiet ta’ dak li ntqal hawn fuq, il-Partijiet jistabbilixxu kooperazzjoni mill-qrib tal-istrutturi kkonċernati kollha permezz tal-implimentazzjoni tal-istandards internazzjonali rilevanti fil-qasam doganali. Artikolu 43 Il-kooperazzjoni 1. Il-Partijiet jagħrfu l-importanza tal-kooperazzjoni fil-qasam doganali u tal-iffaċilitar tal-kummerċ għall-implimentazzjoni ta’ dan il-Ftehim. 2. B’konformità mal-paragrafu 6, l-Anness D tad-Deċiżjoni tal-Kunsill ġenerali tad-WTO tal-1 ta' Awwissu 2004 u taħt riżerva tad-dispożizzjonijiet previsti fil-Parti III, il-Partijiet jaqblu li jistabbilixxu programmi ta’ assistenza teknika u finanzjarja xierqa li jippermettu l-implimentazzjoni tad-dispożizzjonijiet ta’ dan il-Kapitolu, speċjalment f’dak li jirrigwarda: a) l-elaborazzjoni tad-dispożizzjonijiet leġiżlattivi u regolamentari adattati u ssimplifikati; b) l-informazzjoni u s-sensibilizzazzjoni tal-operaturi, inkluż it-taħriġ tal-persunal ikkonċernat; c) it-tisħiħ tal-kapaċitajiet, il-modernizzazzjoni u l-interkonnessjoni tal-amministrazzjoni doganali u s-servizzi interkonnessi. Artikolu 44 Miżuri tranżitorji 1. Il-Partijiet jirrikonoxxu n-neċessità tal-miżuri tranżitorji sabiex tiġi żgurata l-implimentazzjoni mingħajr intoppi tad-dispożizzjonijiet ta’ dan il-Kapitolu. 2. Mingħajr preġudizzju għall-impenji tagħha fil-qafas tad-WTO, il-Parti Afrika tal-Punent tgawdi minn perjodu tranżitorju ta’ ħames (5) snin, li jibdew mid-dħul fis-seħħ ta’ dan il-Ftehim, sabiex jiġu ssodisfati l-obbligi previsti fl-Artikolu 38(1), b) u d). Dan il-perjodu jista’ jiġi rivedut abbażi tar-riżultati tar-riformi li għandhom isiru mir-reġjun tal-Afrika tal-Punent, b’kooperazzjoni mal-Unjoni Ewropea. Artikolu 45 Kumitat speċjali fil-qasam tad-dwana u tal-iffaċilitar tal-kummerċ 1. Il-Partijiet jistabbilixxu Kumitat speċjali fil-qasam doganali u l-faċilitazzjoni kummerċjali, magħmul minn rappreżentanti tal-Partijiet. 2. Il-funzjonijiet tal-Kumitat speċjali fil-qasam doganali u l-faċilitazzjoni kummerċjali huma dawn li ġejjin: a) li jiżgura li jiġu segwiti l-implimentazzjoni u l-immaniġġjar ta’ dan il-Kapitolu, tal-Protokoll relatat mar-regoli ta' oriġini u tal-Protokoll relatat mal-assistenza amministrattiva reċiproka, b) li jservi ta’ forum għall-konsultazzjoni u d-diskussjoni dwar il-kwistjonijiet kollha li jikkonċernaw id-dwana, speċjalment is-sistemi doganali u l-proċeduri tal-ikklerjar, ir-regoli ta' oriġini, il-valur fid-dwana, il-klassifikazzjoni tariffarja, il-kooperazzjoni doganali u l-assistenza amministrattiva reċiproka; c) li jiżviluppa l-kooperazzjoni għall-iżvilupp, l-implimentazzjoni u l-kontroll tal-applikazzjoni tas-sistemi doganali u tal-proċeduri tal-ikklerjar, tar-regoli ta' oriġini u tal-assistenza amministrattiva reċiproka. 3. Il-Kumitat speċjali fil-qasam doganali u l-faċilitazzjoni kummerċjali jiltaqa’ darba fis-sena f’data u b’aġenda stabbiliti minn qabel mill-Partijiet. Il-Partijiet jistgħu jiddeċiedu li jorganizzaw laqgħat tal-kumitat ad hoc f’każ ta’ bżonn. 4. Il-Kumitat speċjali fil-qasam doganali u l-faċilitazzjoni kummerċjali jiġi ppresedut alternattivament minn kull Parti. 5. Il-Kumitat speċjali fil-qasam doganali u l-faċilitazzjoni kummerċjali jirrapporta lill-Kumitat konġunt tal-implimentazzjoni tal-FSE. KAPITOLU 6 AGRIKOLTURA, SAJD U SIGURTÀ TAL-IKEL Artikolu 46 Għanijiet 1. Il-Partijiet jirrikonoxxu li, fir-reġjun tal-Afrika tal-Punent, is-setturi tal-agrikoltura, inkluż it-trobbija tal-annimali, u s-sajd jirrappreżentaw parti importanti tal-PDG, u għandhom rwol primordjali fil-ġlieda kontra n-nuqqas ta’ sigurtà tal-ikel u jiżguraw introjtu u impjieg għall-maġġoranza tal-popolazzjoni attiva. 2. Dan il-Ftehim, permezz tal-impatti ekonomiċi u kummerċjali tiegħu, u l-azzjonijiet fil-qafas tal-Programm FSE għall-iżvilupp, għandu jikkontribwixxi għal żieda fil-produttività, fil-kompetittività u d-diversifikazzjoni tal-produzzjoni fis-setturi tal-agrikoltura u tas-sajd. Għandu jiffaċilita wkoll l-iżvilupp tas-settur tal-manifattura u t-tkabbir kummerċjali tal-prodotti agrikoli, alimentari u tas-sajd bejn il-Partijiet, b’koerenza mal-immaniġġjar sostenibbli tar-riżorsi naturali. 3. Il-Partijiet jirrikonoxxu l-potenzjali agrikoli li għadhom ma ġewx sfruttati fir-reġjun tal-Afrika tal-Punent u l-bżonn li tiġi appoġġjata l-implimentazzjoni tal-politiki agrikoli nazzjonali u reġjonali tiegħu, fil-qafas tal-politiki ta’ kooperazzjoni implimentati miż-żewġ Partijiet skont id-dispożizzjonijiet previsti fil-Parti III ta’ dan il-Ftehim. 4. Il-Partijiet jirrikonoxxu li r-riżorsi tas-sajd, ir-riżorsi bijoloġiċi u dawk marittimi huma ta’ interess kbir għall-Unjoni Ewropea u r-reġjun tal-Afrika tal-Punent u li r-riskji reali ta’ eżawriment tal-istokkijiet speċjalment permezz tas-sajd industrijali, iwassluhom biex jippromwovu mmaniġġjar sostenibbli tar-riżorsi tas-sajd u akkwatiċi. 5. Il-Partijiet jirrikonoxxu wkoll li s-sajd u l-ekosistemi tal-baħar tal-Istati tal-Afrika tal-Punent huma kumplessi, bijoloġikament diversi u fraġli u li l-isfruttament tagħhom għandu jqis il-konservazzjoni u ġestjoni fit-tul u effikaċi tar-riżorsi tas-sajd u tal-ekosistemi relatati abbażi ta' pariri xjentifiċi u ta' prinċipju kawtelatorju ddefinit mill-Kodiċi ta’ Kondotta tal-Organizzazzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti għall-Ikel u l-Agrikoltura (FAO) għal attivitajiet ta' sajd responsabbli. 6. Il-Partijiet jirrikonoxxu wkoll l-importanza ekonomika u soċjali tal-attivitajiet relatati mas-sajd u l-użu tar-riżorsi ħajjin tal-baħar tal-Istati tal-Afrika tal-Punent, u l-ħtieġa li l-kontribuzzjoni tagħhom tiġi massimizzata għas-sigurtà alimentari, għall-impjiegi, it-tnaqqis tal-faqar, il-massimizzar tal-introjtu u l-istabbiltà soċjali tal-komunitajiet li jiddependu fuq is-sajd. 7. Il-Partijiet jirrikonoxxu li l-iżgurar tas-sikurezza alimentari għall-popolazzjonijiet u ż-żieda tal-mezzi ta’ sussistenza fl-ambjenti rurali, li jikkostitwixxu fatturi essenzjali għat-tnaqqis tal-faqar, għandhom jiġu inklużi fil-kuntest wiesa’ tal-iżvilupp sostenibbli, tal-Għanijiet għall-Iżvilupp tal-Millenju. Għaldaqstant, huma jaqblu li jaħdmu flimkien bl-għan li jiġi evitat il-qsim tas-swieq tal-prodotti agrikoli u tal-ikel fl-Afrika tal-Punent. 8. L-Unjoni Ewropea timpenja ruħha li tappoġġja, fil-qafas tal-politiki tagħha inkluża dik tas-sajd, lill-pajjiżi tal-Afrika tal-Punent sabiex jiżviluppaw sistema effikaċi ta’ Segwitu/Kontroll/Sorveljanza (SCS) tas-sajd. 9. Barra minn hekk, il-Partijiet jaqblu fuq l-importanza għar-reġjun li jistabbilixxi l-politiki li jippermettu t-tkattir tal-vantaġġi tas-sajd għall-benefiċċju tal-popolazzjonijiet tar-reġjun tal-Afrika tal-Punent. 10. Għat-twettiq tal-għanijiet imsemmija f’dan l-Artikolu, il-Partijiet jikkunsidraw b’mod sħiħ id-diversità tal-karatteristiċi u l-bżonnijiet ekonomiċi, soċjali u ambjentali, kif ukoll l-istrateġiji tal-iżvilupp tal-Parti Afrika tal-Punent. Artikolu 47 Is-sigurtà tal-ikel Meta l-implimentazzjoni ta’ dan il-Ftehim twassal għal jew thedded li twassal lill-Parti Afrika tal-Punent jew Stat tar-reġjun tal-Afrika tal-Punent, f'diffikultajiet fid-disponibbiltà jew l-aċċess għall-prodotti neċessarji sabiex tiġi żgurata s-sigurtà tal-ikel, il-Parti Afrika tal-Punent jew l-Istat tar-reġjun tal-Afrika tal-Punent jistgħu jieħdu l-miżuri xierqa b’konformità mal-proċeduri deskritti fl-Artikolu 22. Artikolu 48 Kooperazzjoni fl-oqsma tal-agrikoltura u tas-sigurtà tal-ikel 1. Il-kooperazzjoni fil-qasam agrikolu u tas-sigurtà tal-ikel hija inkluża fil-qafas tal-Artikoli 53 u 69 tal-Ftehim ta’ Cotonou. Il-Partijiet jaqblu li d-dispożizzjonijiet tal-Ftehim ta’ Cotonou dwar dan il-Kapitolu u dan il-Ftehim jiġu implimentati b’mod kumplimentari u ta’ rinfurzar reċiproku. 2 Sabiex il-pajjiżi tar-reġjun tal-Afrika tal-Punent ikunu jistgħu jiżguraw is-sigurtà tal-ikel tal-popolazzjonijiet tagħhom u sabiex jippromwovu agrikoltura vijabbli u sostenibbli, iż-żewġ Partijiet, skont id-dispożizzjonijiet tal-Parti III, jeżaminaw il-miżuri ta’ kooperazzjoni kollha, b’mod partikolari bl-għan li: a) jiffavorixxu l-implimentazzjoni tal-programmi tal-irrigazzjoni u tal-immaniġġjar tal-ilma; b) jiffaċilitaw il-progress tekniku, l-innovazzjoni u d-diversifikazzjoni fis-settur tal-agrikoltura; c) jippopolarizzaw l-użu ta’ inputs agrikoli li jirrispettaw l-ambjent; d) jiżviluppaw ir-riċerka bl-għan li l-produzzjonijiet taż-żrieragħ jitjiebu kif ukoll l-użu tagħhom mill-popolazzjonijiet tal-irħula; e) jiżviluppaw sistema agrikola u tat-trobbija tal-annimali integrata; f) itejbu l-ħażna u l-preservazzjoni tal-prodotti agrikoli; g) isaħħu r-rwol tal-Istat bħala sostenitur u konsulent għall-operaturi privati; h) isaħħu l-proċessi agrikoli; i) jimmaniġġjaw il-binarji u l-mogħdijiet tas-servizzi rurali sabiex itejbu l-ħsad u ċ-ċirkolazzjoni tal-prodotti agrikoli; j) jikkontribwixxu għat-titjib tas-sistemi ta’ twissija sabiex jiġu evitati l-kriżijiet; k) jikkontribwixxu għall-iżvilupp ta’ boroż ta’ studju reġjonali sabiex ikun hemm ċentralizzazzjoni aħjar tal-informazzjoni dwar id-disponibbiltajiet reġjonali tal-prodotti tal-ikel; l) jiffaċilitaw l-agrikoltura kuntrattwali mal-imsieħba tal-Unjoni Ewropea, pereżempju fl-offerta ta’ prodotti bijoloġiċi; m) jidentifikaw opportunitajiet ġodda għall-iżvilupp u l-esportazzjoni ta’ prodotti li għandhom domanda qawwija internazzjonali; n) jiffavorixxu r-riformi tad-drittijiet tal-artijiet li għandhom l-għan li jżidu ċ-ċertezza legali tal-bdiewa u b’dan il-mod jippromwovu l-iżvilupp ta’ agrikoltura effiċjenti u l-mobilizzazzjoni ta’ kreditu favur l-investiment privat fil-settur agrikolu. 3. Il-Partijiet jaqblu li s-sitwazzjonijiet partikolari ta’ nuqqas ta’ ikel jistgħu jirrikjedu l-implimentazzjoni ta’ programmi ta’ assistenza alimentari speċifiċi u puntwali favur il-pajjiżi ffaċċjati b’dawn is-sitwazzjonijiet. Madankollu, dawn il-programmi bl-ebda mod ma għandhom jipperikolaw il-politiki tas-sigurtà tal-ikel fis-seħħ fl-Istati li jibbenefikaw minn din l-għajnuna. 4. Sabiex jiġu limitati l-effetti negattivi eventwali tal-importazzjonijiet ta’ għajnuniet tal-ikel fir-reġjun tal-Afrika tal-Punent, iż-żewġ Partijiet jimpenjaw ruħhom li jiffavorixxu l-mekkaniżmi trijangulari tal-għajnuna alimentari li jippromwovu l-kummerċjalizzazzjoni tal-prodotti agrikoli lokali. 5. Il-Partijiet jenfasizzaw l-importanza tas-settur agrikolu fl-ekonomija u għas-sigurtà tal-ikel tal-Afrika tal-Punent u, b’mod partikolari, is-sensittività tas-setturi li jiddependu mis-swieq internazzjonali. Kull Parti tiżgura t-trasparenza fil-politiki u l-miżuri ta’ appoġġ interni tagħha. Għal dan l-għan, l-Unjoni Ewropea tibgħat perjodikament, permezz ta’ kwalunkwe mezz xieraq, rapport lill-Afrika tal-Punent dwar dawn il-miżuri, inklużi b’mod partikolari l-bażi ġuridika, il-forom tal-miżuri u l-ammonti relatati magħhom. Il-Partijiet jistgħu jiskambjaw l-informazzjoni li tikkonċerna kull miżura tal-politika agrikola wara li ssir talba mingħand waħda mill-Partijiet. 6. Il-Parti Unjoni Ewropea timpenja ruħha li ma tirrikorrix għal sussidji għall-esportazzjoni għall-prodotti agrikoli esportati lejn l-Afrika tal-Punent. 7. Fid-dawl tal-implimentazzjoni tal-kooperazzjoni fil-qasam tal-agrikoltura u s-sigurtà tal-ikel, il-Partijiet jistabbilixxu mekkaniżmu ta’ djalogu permanenti dwar l-oqsma kollha msemmija f'dan l-Artikolu. Il-modalitajiet ta’ dan id-djalogu jkunu speċifikati permezz ta’ ftehim komuni bejn il-Partijiet. Artikolu 49 Il-kooperazzjoni fil-qasam tas-sajd 1. Bl-għan tal-iżvilupp u l-promozzjoni tal-kooperazzjoni fil-qasam tas-sajd, skont id-dispożizzjonijiet previsti fil-Parti III, il-Partijiet jimpenjaw ruħhom li: a) jikkollaboraw bil-għan li jkun hemm immaniġġjar sostenibbli tar-riżorsi tas-sajd fir-reġjun tal-Afrika tal-Punent u jirrikorru għall-applikazzjoni tal-prinċipju ta’ prekawzjoni fid-determinazzjoni tal-livell sostenibbli tal-ħsad u fid-definizzjoni tal-kundizzjonijiet tal-aċċess għar-riżorsi tas-sajd li għandhom jiġu rrispettati sabiex jiġu evitati l-isfruttament żejjed tal-istokkijiet kif ukoll kwalunkwe impatt negattiv fuq l-ambjent u l-ekosistema; b) jippromwovu t-titjib tal-kapaċità tal-offerta u tal-kompetittività tal-prodotti tas-sajd. Għal dan l-għan, l-Unjoni Ewropea timpenja ruħha li tappoġġja lill-Istati Membri tar-reġjun sabiex jaqdu l-eżiġenzi li jirriżultaw mill-applikazzjoni tal-miżuri sanitarji u fitosanitarji (SPS) kif ukoll sabiex jiżviluppaw is-suq reġjonali tal-prodotti tas-sajd; c) jippromwovu l-investimenti u l-aċċess għal finanzjament sabiex titkattar il-produttività tal-intrapriżi tas-sajd tar-reġjun; d) jikkollaboraw għall-immaniġġjar sostenibbli tas-sajd artiġjanali u għall-iżvilupp u l-implimentazzjoni ta’ politika għall-iżvilupp tal-akkwakultura fl-Afrika tal-Punent; e) jiżviluppaw u jipproponu miżuri minimi li għandhom jiġu osservati mill-vapuri bl-għan li jkun hemm segwitu, kontroll u sorveljanza aħjar tal-attivitajiet tagħhom; f) jagħmlu sforzi kkoordinati sabiex itejbu l-mezzi li jipprevjenu, li jiddiswadu u li jeliminaw is-sajd illegali, mhux rappurtat u mhux regolat (IUU) u biex jieħdu miżuri xierqa f’dan ir-rigward. F’dan il-qafas, il-Partijiet jimpenjaw ruħhom li jieħdu l-miżuri kollha utli sabiex jintemm is-sajd illegali u sabiex jiġi evitat l-insegwiment tiegħu, mingħajr preġudizzju għall-azzjonijiet l-oħra kollha li jidhrilhom li jkunu xierqa; g) jistabbilixxu sistema ta’ kontroll tal-vapuri (VMS) għall-Afrika tal-Punent kollha, u l-Istati kollha tal-Afrika tal-Punent jużaw VMS kompatibbli; h) minbarra sistema VMS kompatibbli obbligatorja, l-Afrika tal-Punent kollha, flimkien mal-Parti Unjoni Ewropea, jimpenjaw ruħhom biex jiżviluppaw mekkaniżmi oħra sabiex jiġu żgurati politiki ta’ kontroll u sorveljanza effikaċi; i) jiffaċilitaw il-proċeduri u l-kundizzjonijiet ta’ traċċabbiltà u ta’ ċertifikazzjoni tal-prodotti tas-sajd esportati tar-reġjun lejn is-suq tal-Unjoni Ewropea; j) itejbu u jsaħħu l-mekkaniżmi u l-istrumenti ta’ kontroll, ta’ sorveljanza u ta’ segwitu tas-sajd, bl-għan li jiġi miġġieled is-sajd illeċitu, mhux rappurtat u mhux dikjarat, inkluża l-adozzjoni ta’ miżuri minimi li għandhom jiġu osservati mill-vapuri, li jippermettu s-segwitu, il-kontroll u s-sorveljanza tal-attivitajiet tagħhom; k) jawtorizzaw it-teħid ta’ miżuri ta’ protezzjoni xierqa, ibbażati fuq ir-rakkomandazzjonijiet xjentifiċi u wara konsultazzjonijiet ma’ Partijiet ikkonċernati differenti, inkluża l-Unjoni Ewropea meta l-immaniġġjar sostenibbli ta’ riżorsi tas-sajd u akkwatiċi tar-reġjun ikunu f’riskju li jiġu kompromessi; l) isaħħu r-riċerka xjentifika dwar l-għarfien tal-istat tar-riżorsi tas-sajd tar-reġjun tal-Afrika tal-Punent; m) itejbu u jsaħħu s-sistema ta’ informazzjoni u ta’ trattament statistiku tas-sajd, speċjalment l-ispeċijiet migratorji; n) isaħħu l-kooperazzjoni fl-oqsma kollha ta’ interess komuni fil-qasam tas-sajd. Artikolu 50 L-integrazzjoni reġjonali 1. Il-Partijiet jirrikonoxxu li integrazzjoni ikbar tas-swieq u tas-setturi agrikoli u tal-ikel bejn l-Istati tal-Afrika tal-Punent, permezz tal-eliminazzjoni progressiva tal-ostakli residwi u tal-adozzjoni ta’ qafas regolamentari xieraq, tikkontribwixxi għall-approfondiment tal-proċess tal-integrazzjoni reġjonali u għat-twettiq tal-għanijiet ta’ dan il-Kapitolu. 2. Huma jaħdmu, skont id-dispożizzjonijiet previsti fil-Parti III u l-Programm FSE għall-iżvilupp, għall-elaborazzjoni u l-implimentazzjoni ta’ politiki settorjali reġjonali dwar l-agrikoltura u s-sajd u sabiex itejbu l-effikaċja tas-swieq reġjonali tas-setturi tal-agrikoltura u tas-sajd. Artikolu 51 Skambju ta’ informazzjoni u konsultazzjoni dwar il-kwistjonijiet tal-agrikoltura u tas-sajd 1. Il-Partijiet jaqblu li jiskambjaw l-esperjenzi, l-informazzjoni u l-aħjar prattiki u li jikkonsultaw ma' xulxin fl-oqsma kollha li jaqgħu taħt l-għanijiet ta’ dan il-Kapitolu u li huma rilevanti għall-kummerċ bejniethom. 2. Il-Partijiet jaqblu li dan id-djalogu jkun partikolarment utli speċjalment fl-oqsma li ġejjin: a) skambju ta’ informazzjoni dwar il-produzzjoni, il-konsum u l-kummerċ agrikolu u dwar l-iżviluppi rispettivi fis-swieq tal-prodotti agrikoli u tas-sajd; b) skambju ta’ informazzjoni dwar politiki, liġijiet u regolamenti li jikkonċernaw l-agrikoltura, l-iżvilupp rurali u s-sajd; c) diskussjonijiet dwar il-bidliet politiċi u istituzzjonali meħtieġa għat-trasformazzjoni tas-setturi agrikoli u tas-sajd kif ukoll il-formulazzjoni u l-implimentazzjoni tal-politiki reġjonali dwar l-agrikoltura, l-ikel, l-iżvilupp rurali u s-sajd sabiex ikun hemm integrazzjoni reġjonali; d) skambji ta’ opinjonijiet dwar it-teknoloġiji l-ġodda, il-politiki u l-miżuri ta’ kontroll tal-kwalità; e) skambji ta’ opinjonijiet għal għarfien aħjar u għas-segwitu ta’ standards privati fis-seħħ fl-Unjoni Ewropea. PARTI III KOOPERAZZJONI GĦALL-IMPLIMENTAZZJONI TAD-DIMENSJONI TAL-IŻVILUPP U L-ILĦUQ TAL-GĦANIJIET TAL-FSE Artikolu 52 Għanijiet 1. Il-Partijiet jimpenjaw ruħhom, fil-qafas ta’ dan il-Ftehim, biex isaħħu l-kooperazzjoni tagħhom u jieħdu impenn konġunt għall-implimentazzjoni tal-FSE u t-twettiq tal-għanijiet tiegħu. Il-Parti Unjoni Ewropea timpenja ruħha li takkumpanja l-Parti Afrika tal-Punent għall-implimentazzjoni ta’ FSE li jwassal għall-iżvilupp. 2. L-impenn konġunt tal-Partijiet ikun inkluż fil-viżjoni għall-iżvilupp tar-reġjun tal-Afrika tal-Punent u jikkontribwixxi għat-twettiq tal-prijoritajiet stabbiliti fil-Parti I ta’ dan il-Ftehim. F’dan ir-rigward, huma jirrikonoxxu li t-titjib tal-aċċess għas-suq tal-Unjoni Ewropea ma jikkostitwixxix kundizzjoni suffiċjenti li twassal għal inserzjoni profittabbli tar-reġjun tal-Afrika tal-Punent fil-kummerċ dinji. Barra minn hekk, huma jimpenjaw ruħhom li jimplimentaw miżuri effikaċi li fir-reġjun tal-Afrika tal-Punent, għandhom jikkontribwixxu għall-istabbiliment ta’ bażi ekonomika solida, kompetittiva u diversifikata, għall-approfondiment tal-integrazzjoni ekonomika tiegħu u għall-adattament tiegħu għall-kuntest il-ġdid maħluq minn dan il-Ftehim, sabiex ikunu jistgħu jibbenefikaw mis-sħubija ekonomika. Artikolu 53 Prinċipji 1. Il-Partijiet jaqblu li jimplimentaw kooperazzjoni bil-għan li jiġu appoġġjati, permezz ta’ appoġġ tekniku u finanzjarju, l-isforzi tal-Afrika tal-Punent għall-implimentazzjoni tal-impenji li jkunu ttieħdu fil-qafas ta’ dan il-Ftehim. Il-kooperazzjoni għandha l-għan ukoll li tgħin lir-reġjun tal-Afrika tal-Punent sabiex ineħħi l-ostakli li jtellfu d-diversifikazzjoni u t-tkabbir tal-produzzjoni tiegħu, bil-ħsieb li jiżdied il-kummerċ intrareġjonali u li jsir qligħ mill-ftuħ tas-suq Ewropew. Huma jimpenjaw ruħhom li jimplimentaw il-Programm tal-FSE għall-iżvilupp (PAPED), sabiex jiġi żgurat it-twettiq tal-għanijiet tal-Ftehim. Għal dan l-effett, id-dispożizzjonijiet tal-Ftehim ta’ Cotonou dwar il-kooperazzjoni u l-integrazzjoni ekonomiċi u reġjonali, se jiġu implimentati sabiex jimmassimizzaw il-benefiċċji ta’ dan il-Ftehim. 2. Il-Partijiet jaqblu li jiżguraw koerenza bejn il-kooperazzjoni għall-iżvilupp u l-impenji internazzjonali tal-Partijiet fil-qasam tal-iżvilupp sostenibbli u l-istrateġiji reġjonali għall-iżvilupp. 3. Is-sistema kummerċjali ġdida stabbilita minn dan il-Ftehim u l-impenji li ttieħdu fil-qafas tal-kooperazzjoni għall-iżvilupp jikkumplimentaw lil xulxin u flimkien jikkontribwixxu għad-dimensjoni tal-iżvilupp tal-Ftehim. B’konformità mal-Artikolu 2(4) ta’ dan il-Ftehim, is-sistema kummerċjali ġdida hija bbażata fuq ir-reċiproċità, il-kunsiderazzjoni tad-differenza fil-livell tal-iżvilupp u l-istabbiliment ta’ trattament speċjali u divrenzjat, kif ukoll fuq il-liberalizzazzjoni progressiva u assimetrika għall-Afrika tal-Punent. 4. Il-Partijiet jaqb