L-operazzjonijiet fl-2015 kienu jinkludu l-kontinwazzjoni ta’ għadd ta’ proġetti stabbiliti u ta’ suċċess, pereżempju miżuri għall-bini tal-fiduċja (appoġġ lill-Kumitat dwar Persuni Nieqsa u l-protezzjoni tal-wirt kulturali) u boroż ta’ studju tal-UE. Ingħatat spinta ġdida f’numru ta’ oqsma bil-konklużjoni ta’ kuntratti ta' assistenza teknika (AT) sostanzjali u l-appoġġ tekniku konsistenti se jkun ta’ importanza partikolari fil-perjodu ta’ tħejjija għall-qbil. Għadhom jeżistu lakuni sinifikanti fil-kapaċità tal-benefiċjarji. Se jkun meħtieġ adattament estensiv qabel ma l-acquis ikun jista' jiġi implimentat, iżda l-KĊT issa għandha fehim imsaħħaħ tal-isfida.

Wara t-tlestija tal-proġett tal-Edukazzjoni u t-Taħriġ Vokazzjonali u s-Suq tax-Xogħol (VETLAM) fl-2012, ġie ffirmat kuntratt ġdid ta' AT fl-2015 għal proġett ta’ segwitu (VETLAM II) li jkopri l-iżvilupp u l-promozzjoni ta’ sistemi tal-edukazzjoni u t-taħriġ vokazzjonali, it-tagħlim tul il-ħajja, it-titjib tal-impjegabbiltà u t-titjib tar-rabtiet bejn l-edukazzjoni u s-suq tax-xogħol. Dan se jkun akkumpanjat minn skema ta’ għotjiet għal skejjel u organizzazzjonijiet tat-tagħlim tul il-ħajja inkluża fil-programm tal-2015.

Fil-qasam tal-iżvilupp rurali kien hemm ħidma għaddejja biex jogħlew l-istandards fis-settur tal-ħalib. F'nofs l-2015 inbdiet assistenza teknika, li se tkompli fl-2016, biex tissaħħaħ il-kapaċità tas-servizzi veterinarji biex jiżguraw u jissorveljaw il-konformità ma’ standards tas-saħħa tal-annimali u rekwiżiti sanitarji oħra għall-kontroll u l-prevenzjoni tal-mard tal-annimali u kummerċ futur tal-prodotti tal-annimali fiż-żoni viċin tal-Linja l-Ħadra. Dan se jkompli jkun kompitu ta’ sfida partikolari. Fl-2015 ingħatat AT sostanzjali u saru investimenti sinifikanti f’impjanti u tagħmir għall-ġestjoni tal-prodotti sekondarji tal-annimali, il-qerda tal-mard u għar-riforma tas-settur tal-ħalib. Programm ta' metroloġija, li jgħin lil-laboratorji fil-kejl tal-kapaċità, se jibda fl-2016 flimkien ma’ AT biex jassistu fit-tisħiħ ulterjuri tas-servizzi ta’ estensjoni agrikola. L-assoċjazzjonijiet ta’ dawk li jkabbru ż-żebbuġ taż-żewġ komunitajiet ipproponew programm bikomunali bi prova, għall-kontroll ta’ pesti tad-dubbien tal-frott u l-ħidma preliminari ġiet inkluża fil-programm tal-2015. Mid-39 kuntratt ta’ għotjiet mogħtija fl-2013 taħt it-Tielet (3et) Skema ta' Għotjiet għall-Iżvilupp Rurali, 22 kienu għadhom għaddejjin fi tmiem l-2015.

Wara l-assistenza teknika ta' appoġġ għan-negozju li tlestiet fl-2013, ġie ffirmat kuntratt ta' AT ġdid f’Novembru, bħala t-tieni fażi tal-intervent, sabiex tinbena l-kapaċità f’organizzazzjonijiet ta’ appoġġ għan-negozju, tiġi vvalutata l-fattibbiltà tal-inkubazzjoni u r-raggruppament tan-negozju, jiġi ffaċilitat id-djalogu dwar Strateġija ta’ Speċjalizzazzjoni Intelliġenti li hija meħtieġa għal aċċess għall-Fondi Strutturali u ta’ Investiment Ewropej, u jiġu analizzati t-tendenzi tas-swieq. Barra minn hekk, sa Diċembru, tlestiet il-ħidma preparatorja kollha għall-konklużjoni ta’ Ftehim ta’ Delega mal-Bank Ewropew għar-Rikostruzzjoni u l-Iżvilupp (BERŻ). Dan se jippermetti lill-SMEs jaċċessaw il-fondi tal-kreditu tal-BERŻ u l-għarfien għall-iżvilupp tan-negozju mill-2016. In-negozji huma wkoll appoġġati direttament permezz ta’ għotjiet u 36 kuntratt ta’ għotja taħt l-Iżvilupp tal-SMEs: L-iskema ta' għotjiet Immodernizzar ta' Prodotti u Servizzi baqgħet miftuħa sa tmiem is-sena.

Punt importanti huwa li fl-2015 inbeda programm kbir ta’ assistenza teknika, immirat biex itejjeb il-kapaċità tal-ġestjoni kemm fis-settur tal-ilma kif ukoll dak tal-iskart. Diġà ġew abbozzati testi ġuridiċi f’dawn l-oqsma kienu taħt proġett preċedenti ta' AT, li tlesta fl-2012.

L-appoġġ għas-soċjetà ċivili fl-2015 kompla b’żewġ modi: ġie ffirmat kuntratt ġdid ta’ AT kmieni fis-sena biex jipprovdi t-tisħiħ tal-kapaċità għall-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili (CSOs) u jħeġġeġ in-netwerking u l-azzjonijiet konġunti ma’ CSOs Ċiprijotti Griegi u tal-UE oħra. Aktar tard matul is-sena, ingħataw tmien għotjiet ġodda taħt il-programm tas-Soċjetà Ċivili fl-Azzjoni V. Dawn jikkomplementaw l-10 għotjiet diġà għaddejjin taħt is-Soċjetà Ċivili fl-Azzjoni IV. Il-Forum tas-Soċjetà Ċivili (CSF), pjattaforma fejn is-CSOs jistgħu jesprimu l-aspettattivi u l-prijoritajiet tagħhom, ġie mniedi f'Ottubru u jiltaqa' kull tliet xhur. Is-CSF jaġixxi bħala katalist għall-promozzjoni tas-CSOs u jippromwovi ċ-ċittadinanza attiva.

4.5.Awditjar u kontrolli

Il-Qorti Ewropea tal-Awdituri wettqet segwitu tal-2015 tal-awditu tal-programm ta’ assistenza tal-2012 lill-KĊT u rrappurtat fil-bidu tal-2016. L-ebda azzjoni ta’ segwitu ma hija meħtieġa. Twettaq awditu estern dettaljat tal-mekkaniżmi ta’ kontroll interni sabiex jiġi identifikat titjib potenzjali fl-assigurazzjoni wara t-trasferiment tal-2015 tat-Task Force lid-Direttorat Ġenerali għall-Politika Reġjonali u Urbana. L-awdituri rrapportaw fl-2016 u l-azzjonijiet ta’ segwitu meħtieġa jinsabu għaddejjin. F'Ottubru sar awditu ex post ta’ ħames ħlasijiet tal-fatturi mid-Direttorat Ġenerali għall-Viċinat u n-Negozjati għat-Tkabbir (id-DĠ NEAR) sa mill-perjodu ta’ qabel l-2015 meta d-DĠ NEAR kien imexxi t-Task Force. Ma nstab l-ebda żball kwantifikabbli. Ġie konkluż ukoll kuntratt għall-verifika tal-ispiża ta’ 15-il għotja taħt l-iskema ta' għotjiet l-Iżvilupp tal-SMEs III: l-immodernizzar tal-prodotti u s-servizzi. Din il-ħidma għandha titwettaq fl-2016 hekk kif l-implimentazzjoni tal-kuntratti ta’ għotjiet titlesta.

4.6.Evalwazzjoni

Wara l-evalwazzjoni tal-programm ġenerali fl-2013, ġew rieżaminati l-indikaturi tal-programm. Inġabret data għal ħafna setturi u ġiet proposta sensiela ta’ indikaturi ġodda. Madankollu, huwa ċar li għad hemm ħafna data ekonomika u soċjali nieqsa u li se jkun neċessarju titjib sinifikanti fl-istatistika biex jakkumpanja l-implimentazzjoni futura tal-acquis. Wara l-valutazzjoni tal-2014 tal-operazzjonijiet tas-CMP minn Equipo Argentino de Antropologia Forense (EAAF), saru tliet żjarat oħra minn EEAF fl-2015, inkluż għal rieżami tal-proċeduri ta’ ttestjar ġenetiku.

4.7.L-Informazzjoni, il-Pubbliċità u l-Viżibilità

Kien hemm 188 azzjoni ta’ viżibilità u komunikazzjoni fl-2015, żieda konsiderevoli matul l-2014 u li għaliha l-proġett Infopoint ġdid, li huwa ġestit mill-uffiċċju tal-EUPSO u r-Rappreżentanza tal-Kummissjoni Ewropea f’Ċipru, ikkontribwixxa b’mod sinifikanti (ara wkoll 4.2.4). Il-punti ewlenin fl-2015 kienu: it-turs rurali f’Komi Kebir/Büyükkonuk, Kiados/Serdarlı, Morphou/Güzelyurt u Lefka/Lefke u diskussjonijiet tal-panel dwar il-politika tal-UE dwar l-iżvilupp rurali; Il-Ġimgħa tal-Mobilità ċċelebrata għall-ewwel darba fil-KĊT; u kampanja ta’ sensibilizzazzjoni kontra t-traffikar tal-bniedem. Jum l-Ewropa u l-Ġimgħa l-Ħadra ġiet iċċelebrata b’avveniment estern fuq skala kbira u kien hemm konferenza importanti dwar il-wirt kulturali li għaqqdet flimkien esperti mill-gżira kollha.

4.8.Konsultazzjonijiet mal-Gvern tar-Repubblika ta’ Ċipru

Saru laqgħat mar-rappreżentanti tal-Gvern tar-Repubblika ta’ Ċipru, b’mod partikolari meta uffiċjali għolja tal-Kummissjoni żaru l-gżira. Il-Kummissjoni tkompli tiddependi fuq il-kooperazzjoni tiegħu għal verifika ta' drittijiet tal-proprjetà, u tiltaqa’ wkoll regolarment mar-Rappreżentanza Permanenti fi Brussell. Id-Direttorat Ġenerali tal-Kummissjoni għas-Saħħa u s-Sikurezza Alimentari wettaq missjoni teknika f’Jannar biex jindirizza tifqigħa tal-marda tal-infafet fil-ġilda, li kellha riperkussjonijiet mal-gżira kollha.

5.Konklużjonijiet

Il-Kummissjoni tibqa’ impenjata biex tappoġġa l-proċess ta’ qbil taħt l-awspiċji tan-NU, u għandha tagħmel użu mill-possibilitajiet kollha taħt il-programm biex tiffaċilita inizjattivi li jirriżultaw mill-proċess, kif għamlet matul l-2015 biex tiżgura l-finanzjament għall-ftuħ tal-punti tal-qsim ġodda. L-istabbiliment ta’ kumitat bikomunali ad hoc, li permezz tiegħu ż-żewġ komunitajiet impenjaw ruħhom biex jistudjaw kwistjonijiet tekniċi tal-konformità mal-acquis huwa żvilupp pożittiv. Intwera li l-appoġġ tat-TAIEX taħt il-programm ta’ assistenza kellu impatt pożittiv fuq il-ħidma tal-kumitat peress li l-parteċipanti tal-KĊT urew titjib sinifikattiv fl-għarfien tal-acquis f’dawk l-oqsma li fihom saret attività tat-TAIEX.

Il-Kummissjoni tkompli tagħti assistenza taħt ir-Regolament dwar l-Għajnuna biex tiġi ffaċilitata r-riunifikazzjoni ta’ Ċipru bl-inkoraġġiment tal-iżvilupp ekonomiku tal-komunità Ċiprijotta Torka, b’ħidma fis-sitt objettivi tagħha. Matul l-2015, l-assistenza għamlet iktar enfasi fuq oqsma li jippreżentaw problemi partikolari f’konformità futura mal-acquis. Dawn huma primarjament dawk fil-qasam tal-ambjent u s-saħħa tal-annimali.

Minħabba n-nuqqas ta’ kapaċità u n-nuqqas ta’ riżorsi tal-benefiċjarju f’ħafna oqsma u n-nuqqasijiet fit-tlestija għall-introduzzjoni futura tal-acquis, is-sostenibbiltà tal-proġetti trid tiġi kkunsidrata bir-reqqa. Il-Kummissjoni tibqa’ attiva fl-appoġġ ta’ proġetti partikolari għall-perjodi wara t-trasferiment lill-benefiċjarji. Infrastruttura u impjanti kbar li twasslu, madankollu, issa qed joperaw u huma miżmuma b’suċċess mill-benefiċjarji.

Il-programm qed juri aċċelerazzjoni, kif jidher minn rata ta’ impenji li qed tikber. Rispons rapidu għall-ħtiġijiet tal-benefiċjarju qiegħed isir dejjem aktar importanti hekk kif it-taħdidiet dwar qbil qed jiżviluppaw.