KOMUNIKAZZJONI MILL-KUMMISSJONI

Avviż tal-Kummissjoni (1) dwar il-monitoraġġ tal-ekosistemi taħt l-Artikolu 9 u l-Anness V tad-Direttiva (UE) 2016/2284 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar it-tnaqqis tal-emissjonijiet nazzjonali ta' ċerti inkwinanti atmosferiċi (Direttiva NEC)

(2019/C 92/01)

1. Introduzzjoni u bażi ġuridika

L-għan ta' din il-gwida huwa li tindirizza l-mistoqsijiet ewlenin li l-Istati Membri jistgħu jkollhom fir-rigward tal-aspetti prattiċi tal-istabbiliment u l-operat ta' netwerk ta' siti ta' monitoraġġ li jissodisfa r-rekwiżiti tal-Artikolu 9 tad-Direttiva (UE) 2016/2284 (id-Direttiva NEC) (2). Bħala gwida, dan id-dokument mhuwiex legalment vinkolanti, u l-Istati Membri huma liberi li jistabbilixxu n-netwerks tagħhom kif inhu xieraq u prattiku fiċ-ċirkustanzi domestiċi tagħhom, diment li jiżguraw il-monitoraġġ ta' impatti negattivi tat-tniġġis tal-arja kif meħtieġ mill-Artikolu 9. Meta jirrapportaw in-netwerks tagħhom, l-Istati Membri huma mħeġġa jissottomettu dokument li jispjega kif ġew żviluppati n-netwerks biex jiġu ssodisfati r-rekwiżiti tad-Direttiva NEC.

Kemm id-Direttiva 2001/81/KE (3) (“id-Direttiva NEC l-antika”) u d-Direttiva (UE) 2016/2284 (“id-Direttiva NEC”) għandhom l-għan li mhux biss itejbu s-saħħa tal-bniedem iżda wkoll il-kundizzjoni tal-ekosistemi madwar l-UE. Minbarra l-mira tiegħu tat-tnaqqis tal-impatti fuq is-saħħa madwar l-Unjoni, Il-Programm għal Arja Nadifa għall-Ewropa (4) jinkludi mira ta' tnaqqis b'35 % taż-żona tal-ekosistema soġġetta għall-ewtrofikazzjoni sal-2030 meta mqabbla mal-2005.

Id-determinazzjoni ta' kemm it-tniġġis tal-arja jaffettwa l-ekosistema fl-UE hija bbażata fuq l-iskorriment ta' tagħbijiet u l-livelli kritiċi għall-kubrit, għan-nitroġenu u għall-ożonu bbażati fuq it-trasport fuq distanza prinċipalment kbira tal-inkwinanti. Il-kalkolu ta' dawn il-limiti stabbiliti tal-effetti kien ibbażat fuq ix-xogħol tal-Grupp ta' Ħidma dwar l-Effetti taħt il-Protokoll ta' Gothenburg għall-Konvenzjoni fuq it-tniġġis tal-arja transkonfini fuq distanza kbira (il-Konvenzjoni LRTAP (5)), inkluż ix-xogħol taċ-Ċentru ta' Koordinazzjoni għall-Effetti (CCE) u l-Programmi Kooperattivi Internazzjonali (ICPs) dwar l-Ilma, il-Foresti, il-Veġetazzjoni, il-Monitoraġġ Integrat (6), u n-netwerks ta' monitoraġġ stabbiliti għal dak l-għan fiż-żona tal-Partijiet parteċipanti għall-Protokoll ta' Gothenburg.

Minħabba l-importanza ċentrali ta' dan ix-xogħol għall-għanijiet tal-ekosistema tal-politika dwar l-arja tal-UE, u biex tiġi vvalutata l-effettività tal-impenji għat-tnaqqis nazzjonali tal-emissjonijiet, il-koleġiżlaturi inkludew dispożizzjonijiet fid-Direttiva NEC li jirrikjedu l-monitoraġġ tal-impatti tat-tniġġis tal-arja fuq l-ekosistemi. Il-monitoraġġ obbligatorju huwa ntiż ukoll sabiex isaħħaħ il-ħidma li qed issir taħt il-Konvenzjoni LRTAP.

L-obbligi prinċipali tal-Istati Membri taħt id-Direttiva NEC huma kif ġej:

— Li jiżguraw il-monitoraġġ ta' impatti negattivi tat-tniġġis tal-arja fuq l-ekosistemi abbażi ta' netwerk ta' siti ta' monitoraġġ li jkun jirrappreżenta t-tipi ta' ekosistemi tagħhom tal-ilma ħelu, il-ħabitats naturali u seminaturali u l-foresti, filwaqt li jieħdu approċċ kosteffikaċi u bbażat fuq ir-riskji (l-Artikolu 9(1) l-ewwel subparagrafu);

— Li jirrappurtaw lill-Kummissjoni u lill-Aġenzija Ewropea għall-Ambjent, sal-1 ta' Lulju 2018 u kull erba' snin minn hemm 'il quddiem, il-post fejn jinsabu s-siti tal-monitoraġġ u l-indikaturi assoċjati li jintużaw għall-monitoraġġ tal-impatti tat-tniġġis tal-arja (l-Artikolu 10(4)(a));

— Li jirrappurtaw lill-Kummissjoni u lill-Aġenzija Ewropea għall-Ambjent, sal-1 ta' Lulju 2019 u kull erba' snin minn hemm 'il quddiem, id-data ta' monitoraġġ imsemmija fl-Artikolu 9 (l-Artikolu 10(4)(b)).

Il-Kummissjoni għandha:

— Sal-1 ta' April 2020 u kull erba' snin minn hemm 'il quddiem, tirrapporta lill-Parlament Ewropew u lill-Kunsill dwar il-progress li jkun sar lejn l-objettivi tal-Unjoni dwar il-bijodiversità u l-ekosistemi f'konformità mas-Seba' Programm ta' Azzjoni Ambjentali (is-Seba' EAP) (7) (l-Artikolu 11(1)(a)(iii)) (ara t-Taqsima 2 għad-dettalji).

L-istabbiliment ta' netwerk kompletament operattiv għall-monitoraġġ tal-impatt tat-tniġġis tal-arja huwa kwistjoni ta' titjib inkrementali. Din il-gwida tiffoka fuq il-kwistjonijiet ewlenin għall-ewwel ċikli ta' rappurtar (l-2018 u l-2019). Abbażi tal-informazzjoni rrappurtata mill-Istati Membri taħt l-Artikolu 10 il-Kummissjoni se tivvaluta, fir-rapport tagħha li se jkun ippubblikat fl-2020 taħt l-Artikolu 11 tad-Direttiva NEC, kemm se jkollhom bżonn li jissaħħu n-netwerks ta' monitoraġġ stabbiliti sa issa sabiex jissodisfaw ir-rekwiżiti tal-Artikolu 9. Abbażi ta' dik il-valutazzjoni u ta' kwalunkwe kwistjoni oħra jew lezzjoni miksuba li se jkunu nħolqu matul il-proċess ta' implimentazzjoni, se jiġi vvalutat jekk huwiex meħtieġ titjib ulterjuri fil-monitoraġġ. Dak it-titjib imbagħad irid jiġi implimentat, sa fejn ikun possibbli, għat-tieni ċiklu ta' rappurtar (l-2022 u l-2023).

Din il-gwida hija strutturata kif ġej:

— Taqsima 2: L-għanijiet tal-monitoraġġ tal-ekosistemi taħt id-Direttiva NEC

— Taqsima 3: Il-kamp ta' applikazzjoni u t-tfassil tan-netwerk ta' monitoraġġ tal-ekosistemi

— Taqsima 4: Ir-relazzjoni ma' attivitajiet oħrajn ta' monitoraġġ

— Taqsima 5: Rappurtar

— Taqsima 6: Appoġġ għall-implimentazzjoni

— Taqsima 7: Studji tal-każijiet

2. L-għanijiet tal-monitoraġġ tal-ekosistemi taħt id-Direttiva NEC

L-għan tal-iskema ta' monitoraġġ tal-ekosistemi huwa li tiġi pprovduta l-bażi tal-għarfien għall-valutazzjoni tal-effettività tad-Direttiva NEC fil-protezzjoni tal-ambjent. Fir-rigward tal-protezzjoni tal-ambjent, id-Direttiva (l-Artikolu 1 u l-Artikolu 11) tirreferi għall-“l-objettivi tal-Unjoni dwar il-bijodiversità u l-ekosistemi f'konformità mas-Seba' Programm ta' Azzjoni Ambjentali”, li b'konnessjoni mat-tniġġis tal-arja huma definiti kif ġej: “jitnaqqsu aktar it-tniġġis tal-arja u l-impatti tiegħu fuq l-ekosistemi u l-bijodiversità sabiex fuq perjodu twil ta' żmien jintlaħaq l-objettiv li ma jinqabżux it-tagħbijiet u;-livelli kritiċi” (8).

Għaldaqstant, l-intenzjoni hija li jissaħħaħ netwerk ta' monitoraġġ tal-ekosistemi meħtieġ biex tiġi ddeterminata l-kundizzjoni ta' ekosistemi terrestri u tal-ilma ħelu u jiġu mbassra l-bidliet fihom, f'perspettiva fit-tul fir-rigward tal-impatti ta' ossidi tal-kubrit (SOX), ossidi tan-nitroġenu (NOX), tal-ammonijaka (NHy), u tal-ożonu troposferiku (jiġifieri l-aċidifikazzjoni, l-ewtrofikazzjoni, il-ħsara mill-ożonu jew bidliet fil-bijodiversità). B'hekk l-għan aħħari tal-monitoraġġ huwa li titjieb l-informazzjoni dwar l-impatti tat-tniġġis tal-arja fuq l-ekosistemi terrestri u tal-ilma ħelu, inkluż il-kobor ta' kwalunkwe impatt u ż-żmien ta' rkupru tal-ekosistemi meta jitnaqqsu l-impatti, u li jikkontribwixxi għal rieżami ta' tagħbijiet u livelli kritiċi.

Biex jaħdmu għal dawn l-għanijiet, l-Istati Membri għandhom jikkoordinaw ma' programmi ta' monitoraġġ oħrajn fit-territorju tagħhom u madwar l-Unjoni Ewropea, u taħt il-Konvenzjoni LRTAP jekk ikun xieraq. Il-monitoraġġ tal-ekosistemi attwalment implimentat taħt id-Direttivi dwar l-Għasafar (9), il-Ħabitats (10) u l-Qafas tal-Ilma (11) jinvolvi netwerk ta' rappurtar fuq firxa wiesgħa dwar l-istat ġenerali tal-ekosistemi, iżda l-impatti tat-tniġġis tal-arja mhumiex immonitorjati taħt dawn id-Direttivi. Għaldaqstant, id-data dwar il-kundizzjoni tal-ekosistemi miġbura taħt dawn il-valutazzjonijiet fuq bażi wiesgħa se tkun biss parzjalment rilevanti għall-għanijiet tal-Artikolu 9 (din il-kwistjoni hija indirizzata f'aktar dettall fit-Taqsima 4 hawn taħt, dwar ir-“Relazzjoni ma' attivitajiet oħrajn ta' monitoraġġ”). Il-monitoraġġ tad-Direttiva NEC isegwi l-monitoraġġ tal-effetti tal-Konvenzjoni LRTAP peress li huwa speċifikament relatat mal-investigazzjoni tal-impatti tat-tniġġis tal-arja bħala pressjoni fuq l-ekosistemi, biex jintiehmu aktar il-mekkaniżmi involuti, il-firxa tal-impatti u l-prospetti ta' rkupru. Il-monitoraġġ tal-ekosistemi taħt il-Konvenzjoni LRTAP huwa għaldaqstant direttament rilevanti għall-għanijiet tad-Direttiva NEC.

3. Il-kamp ta' applikazzjoni u t-tfassil tan-netwerk ta' monitoraġġ tal-ekosistemi

3.1. L-impatti ta' interess

L-impatti tat-tniġġis tal-arja ta' interess għall-monitoraġġ tal-ekosistemi huma l-ewwel nett dawk relatati mas-sustanzi li għalihom hemm stabbiliti impenji ta' tnaqqis fl-Anness II għad-Direttiva (jiġifieri SO2, NOX, NMVOC, NH3 u PM2,5), jiġifieri: l-aċidifikazzjoni, l-ewtrofikazzjoni, u l-ħsara mill-ożonu għall-iżvilupp tal-veġetazzjoni u tal-bijodiversità. Għalkemm l-impatti ta' inkwinanti oħrajn (eż. metalli tqal) huma wkoll ta' tħassib, huwa xieraq li jittieħed approċċ fi stadji u huwa propost li l-ewwel fażi tal-monitoraġġ tiffoka fuq dawn it-tliet impatti.

3.2. Tipi ta' ekosistemi

L-Artikolu 9(1) tad-Direttiva NEC jirrikjedi li l-Istati Membri jwettqu monitoraġġ fuq il-bażi ta': “netwerk ta' siti ta' monitoraġġ li jkun jirrappreżenta t-tipi ta' ekosistemi tagħhom tal-ilma ħelu, il-ħabitats naturali u seminaturali u l-foresti, filwaqt li jieħdu approċċ kosteffikaċi u bbażat fuq ir-riskji”.

Hemm għadd kbir ta' tipi ta' ekosistemi mifruxa madwar l-Ewropa (12) b'varjazzjoni sinifikanti fl-għadd ta' tipi ta' ekosistemi għal kull Stat Membru. Għalkemm il-kopertura tan-netwerk għandha tirrappreżenta l-ekosistemi eżistenti fit-territorji tagħhom, l-Istati Membri għandhom jieħdu approċċ kosteffettiv u bbażat fuq ir-riskju kif ipprovdut fl-Artikolu 9(1) tad-DNEC meta jagħżlu n-numru u l-postijiet tas-siti u t-tip ta' indikaturi mmonitorjati.

Punt inizjali għall-identifikazzjoni ta' għadd rappreżentattiv ta' ekosistemi u l-ħabitats tagħhom li jridu jiġi mmonitorjati huwa l-għadd ta' reġjuni bijoġeografiċi f'kull Stat Membru. L-aħħar klassifikazzjoni tar-reġjuni bijoġeografiċi tinkludi ħdax-il żona (Alpin, Anatoljan, Artiku, Atlantiku, il-Baħar l-Iswed, Boreali, Kontinentali, Makaroneżjan, Mediterranju, Pannonjan u Steppiku) murija fil-Figura 1 hawn taħt.

Idealment, għandu jiġi stabbilit tal-anqas sit ta' monitoraġġ wieħed għal kull tip ta' ekosistema f'reġjun bijoġeografiku.

Figura 1

Reġjuni bijoġeografiċi fl-Ewropa (1)

(1) https://www.eea.europa.eu/data-and-maps/data/biogeographical-regions-europe-3

F'kull reġjun bijoġeografiku, l-ekosistemi ewlenin u l-ħabitats ta' interess jistgħu jiġu kklassifikati skont il-klassifikazzjonijiet MAES (13) u EUNIS (14). Il-proporzjon ta' żona koperta minn kull tip ta' ekosistema tal-MAES ivarja b'mod sostanzjali (Figura 2) f'pajjiż u fl-UE inġenerali, u hemm ukoll varjazzjoni sostanzjali bejn il-pajjiżi.

Figura 2

Żona u perċentwal ta' tipi ta' ekosistemi terrestri u tal-ilma ħelu MAES tal-UE-28 (MAES, 2016 (1))

(1) Rapport Tekniku tal-MAES 2016-095 “Mapping and assessing the condition of Europe's ecosystems: Progress and challenges”. (L-immappjar u l-valutazzjoni tal-kundizzjoni tal-ekosistemi tal-Ewropa: Progress u sfidi.) It-tielet Rapport — Finali, Marzu 2016”

Ċerti tipi ta' ekosistemi taħt il-klassifikazzjoni MAES mhumiex evidentement rilevanti għall-finijiet tad-Direttiva NEC (prinċipalment ekosistemi urbani u ħafna mill-art bi ftit veġetazzjoni jew mingħajr veġetazzjoni). Fir-rigward tal-art agrikola, it-tagħbija ta' nutrijenti mit-tniġġis tal-arja hija inqas rilevanti meta mqabbla mal-fertilizzazzjoni u miżuri oħrajn, madankollu l-fatt li l-għelejjel huma sensittivi għall-ożonu jiġġustifika l-monitoraġġ.

Abbażi ta' dan, sitt kategoriji ewlenin ta' ekosistemi huma rilevanti għad-Direttiva NEC: Bwar, Raba', Foresti u Boskijiet, Art tax-xagħri u tal-arbuxelli, Art mistagħdra, u Xmajjar u Lagi, kif muri fit-Tabella 1. Dawn il-kategoriji tal-MAES jistgħu jkunu relatati faċilment mal-klassijiet ta' ħabitat tal-EUNIS (il-Livelli 1 u 2) u l-klassijiet ta' Kopertura tal-Art Corine (15) (il-Livell 3) fil-livell rispettiv ta' informazzjoni disponibbli mil-Livell 1 ġenerali għal-livell 3 aktar dettaljat jew ogħla. Ekosistemi u ħabitats speċifiċi ta' interess speċjali jew ta' importanza u valur kbir jistgħu jiġu integrati fl-iskema ta' monitoraġġ, u dan jgħaqqadhom ma' dawn il-kategoriji.

Tabella 1

Ħarsa ġenerali lejn l-ekosistemi u l-ħabitats u r-rabta bejn it-tipi ta' ekosistemi MAES, il-klassijiet ta' ħabitat EUNIS u l-klassijiet ta' Kopertura tal-Art Corine

Tip ta' Ekosistemi MAES Klassijiet ta' Ħabitat EUNIS Livell 1 Klassijiet ta' Ħabitat EUNIS Livell 2 Klassijiet ta' Kopertura tal-Art Corine Livell 3 Raba' I Ħabitats agrikoli, ortikulturali u domestiċi kkultivati b'mod regolari jew reċentement I1 Art li tinħadem u ġonna tas-suq I2 Żoni kkultivati ta' ġonna u parks 2.1.1. Art li tinħadem mhux misqija 2.1.2. Art misqija b'mod permanenti 2.1.3. Għelieqi tar-ross 2.2.1. Vinji 2.2.2. Siġar tal-frott u pjantaġġuni tal-frott artab 2.2.3. Imsaġar taż-żebbuġ 2.4.1. Għelejjel annwali assoċjati ma' għelejjel permanenti 2.4.2. Mudelli ta' kultivazzjoni kumplessi 2.4.3. Art prinċipalment okkupata mill-agrikoltura, b'żoni sinifikanti ta' veġetazzjoni naturali 2.4.4. Żoni ta' agroforestrija Bwar E Bwar u art iddominata minn pjanti ffjuriti, ħażiż jew likeni E1 Bwar xotti E2 Bwar kemmxejn umdi E3 Bwar umdi skont l-istaġun u bwar umdi E4 Bwar Alpini u subalpini E5 Fruntieri tal-boskijiet, spazji miftuħa u gruppi ta' pjanti ffjuriti twal E6 Steppi tal-melħ interni E7 Bwar bi ftit li xejn siġar 2.3.1. Mergħat 3.2.1. Bur naturali Boskijiet u foresti G Boskijiet, foresti u art oħra bis-siġar G1 Boskijiet li jwaqqgħu l-weraq b'weraq wesgħin G2 Boskijiet dejjem iħaddru b'weraq wesgħin G3 Boskijiet koniferi G4 Boskijiet imħallta G5 Linji ta' siġar, boskijiet żgħar, boskijiet maqtugħin reċentement, boskijiet fi stadju bikri, żoni b'siġar maqtugħin baxxi 3.1.1. Foresta tasw-siġar bil-weraq wesgħin 3.1.2. Foresta konifera 3.1.3. Foresta mħallta 3.2.4. Arbuxelli ta' msaġar tranżizzjonali Xagħri u arbuxelli F Xagħri, art nieqsa mix-xita u tundra F1 Tundra F2 Art tal-Artiku, alpina u sub-alpina nieqsa mix-xita F3 Art nieqsa mix-xita tal-klimi moderati u Mediterranji-muntanjużi F4 Xagħri u arbuxelli tal-klimi moderati F5 Makkji, arbuxelli arborexxenti matorrali u termo-Mediterranji F6 Garrigue F7 Xagħri Mediterranju bix-xewk F8 Arbuxelli xerofitiċi termo-Atlantiċi F9 Arbuxelli tax-xmajjar u tal-moxi mgħaddra FA Sisien tal-ħaxix FB Pjantaġġuni ta' arbuxelli 3.2.2. Xagħri 3.2.3. Veġetazzjoni sklerofilluża Artijiet mistagħdra D Fangazzi, pantani u moxi mgħaddra D1 Pantani għoljin u vojta D2 Fangazzi tal-widien, moxi mgħaddra dgħajfa u fangazzi ta' tranżizzjoni D3 Fangazzi aapa, palsa u poligoni D4 Moxi mgħaddra b'bażi rikka u fangazzi tal-għadajjar calcareolus D5 Sogħda u siġar tal-qasab, normalment mingħajr ilma qiegħed D6 Artijiet mistagħdra u siġar tal-qasab interni salini u salmastri 4.1.1. Artijiet mistagħdra interni 4.1.2. Artijiet imtajna Xmajjar u lagi C Ilmijiet tal-wiċċ interni C1 Ilma tal-wiċċ qiegħed C2 Ilma tal-wiċċ ġieri C3 Żona littorali ta' korpi tal-ilma tal-wiċċ interni 5.1.1. Korsijiet tal-ilma 5.1.2. Korpi tal-ilma Sors: http://ec.europa.eu/environment/nature/knowledge/ecosystem_assessment/pdf/MAESWorkingPaper2013.pdf

3.3. Għażla, numru u densità tas-siti

Minħabba l-varjetà ta' kundizzjonijiet f'dak li jirrigwarda t-tagħbija ta' tniġġis tal-arja u l-karatteristiċi bijoloġiċi, kimiċi u fiżiċi ta' kull tip ta' ekosistema madwar l-UE, din it-taqsima timmira li tipprovdi kriterji kwalitattivi għall-għażla tas-siti li huma rilevanti għal kull tip ta' ekosistema. Dawn il-kriterji għandhom ikunu l-bażi għall-għażla tas-siti u għad-determinazzjoni tan-numru u tad-densità tagħhom biex jiġi żgurat netwerk ta' monitoraġġ suffiċjenti u konsistenti speċifiku għas-sitwazzjoni tal-Istati Membri individwali. Wieħed għandu jżomm f'moħħu li l-għażla tas-siti hija proċess b'diversi kriterji li jista' jvarja minn Stat Membru għal ieħor.

Fejn huwa possibbli s-siti magħżula għandhom jissodisfaw il-prinċipji li ġejjin:

— is-sit għandu jkun tipiku għat-tip ta' ekosistema li se tiġi mmonitorjata;

— is-sit irid ikun tali li l-impatti tad-depożizzjoni mill-ajru jistgħu jintgħarfu minn pressjonijiet oħrajn;

— is-sit irid ikun sensittiv għall-pressjoni inkwistjoni, b'mod li jekk ikun hemm xi impatt dan ikun faċilment identifikabbli.

Mapep ta' żoni sensittivi għal impatti partikolari jistgħu jkunu utli meta wieħed jagħżel is-siti ta' monitoraġġ.

Il-bijodiversità għandha tkun kriterju ieħor tal-għażla għas-siti ta' monitoraġġ sabiex jiġu indirizzati r-relazzjonijiet bejn il-kawżi u l-effett tat-tniġġis fuq il-bijodiversità. Għalkemm mhux kull sit għandu neċessarjament ikun ta' valur għoli għall-bijodiversità, in-netwerk sħiħ għandu jiżgura rappreżentazzjoni adegwata ta' siti li ftit jiġu mxekkla mill-immaniġġjar u preferibbilment rikki fl-ispeċijiet, li jistgħu jkunu pereżempju f'żoni ta' Natura 2000, żoni magħżula nazzjonalment (CDDA) jew siti protetti oħrajn.

B'mod ġenerali, in-numru ta' siti meħtieġ u d-densità tagħhom jiddependu mis-sensittività tal-ekosistemi, it-tipi ta' ekosistemi affettwati, in-numru ta' tipi differenti ta' ekosistemi li jseħħu fir-reġjuni bijoġeografiċi differenti (ara t-Taqsima 3.2 aktar 'il fuq), u l-intensità tal-pressjonijiet mit-tniġġis tal-arja. In-netwerk nazzjonali għandu jkun tali li jippermetti l-analiżi ta' gradjenti spazjali u l-fehim ta' relazzjonijiet bejn il-kawżi u l-effetti, u għandu jipprovdi data għall-immappjar u l-immudellar ta' tagħbijiet, livelli u skorrimenti kritiċi. Huwa aktar importanti li jkollok siti f'bosta reġjuni milli bosta siti f'kull reġjun. Żoni inqas mittiefsa jeħtieġu inqas siti meta ma jkunux antiċipati bidliet kbar f'dawk ir-reġjuni, iżda m'għandhomx jiġu esklużi.

Fir-rigward ta' kundizzjonijiet ambjentali naturali, il-gradjenti l-aktar importanti li jinsabu fl-Istati Membri għandhom ikunu koperti min-netwerk. Il-gradjenti tal-parametri klimatoloġiċi ewlenin (ammont ta' xita, temperaturi), tal-parametri idroloġiċi u tal-alkalinità tal-ħamrija (eż. il-pH) għandhom ivarjaw sistematikament. Din l-informazzjoni hija parzjalment inerenti fir-reġjuni bijoġeografiċi rispettivi (ara t-Taqsima 3.2) u tista' tkun speċifikata aktar b'mapep bi klassifikazzjoni aktar dettaljata ta' strati ambjentali (eż. Metzger et al. 2005 (16)).

Fir-rigward tal-parametri tat-tniġġis tal-arja, kull Stat Membru għandu tal-anqas ikopri żoni b'livelli għoljin ta' depożizzjoni ta' sustanzi aċidifikanti u ewtrofikanti (fuq skala nazzjonali) u livelli ta' konċentrazzjoni għolja ta' ożonu. Għal tqabbil fit-tul, għandhom jintgħażlu siti ta' referenza b'valuri baxxi ta' depożizzjoni/konċentrazzjoni baxxi. Huwa rakkomandat li jintużaw mapep eżistenti ta' skorriment tat-tagħbija/tal-livelli kritiċi għall-għażla tas-sit.

Rigward it-tipi ta' ekosistema, kull Stat Membru għandu jagħżel siti skont ir-rappreżentattività tagħhom fit-territorju tiegħu (ara t-Tabella 1). Barra minn hekk, l-Anness I tad-Direttiva dwar il-Ħabitats (92/43/KEE) jista' jintuża biex jintgħażlu l-ħabitats skont ir-rilevanza tagħhom.

Jekk jitqiesu d-distribuzzjoni tal-ekosistemi sensittivi u r-riżorsi meħtieġa biex jittieħed il-kejl neċessarju biex jiġu vvalutati l-impatti tat-tniġġis tal-arja, jista' jkun xieraq approċċ gradat, b'monitoraġġ wiesa' ta' sett ta' parametri relattivament sempliċi (il-Livell I) imsaħħaħ minn monitoraġġ aktar immirat u fid-dettall ta' sett iżgħar ta' parametri aktar sofistikati (il-Livell II). Għal ċerti ekosistemi, jista' jkun xieraq li tintuża densità minima ta' siti għall-monitoraġġ tat-tip Livell I (pereżempju monitoraġġ ta' Livell I taħt l-ICP Foresti juża netwerk ibbażat fuq grilja ta' 16 x 16-il km). Fejn xieraq, tali distinzjoni bejn il-livelli ssir fir-rakkomandazzjonijiet li ġejjin dwar il-parametri u l-frekwenza tal-monitoraġġ.

3.4. Parametri li jridu jiġu mmonitorjati u l-frekwenza tal-monitoraġġ

Din it-taqsima tal-gwida tagħti dettalji dwar il-parametri li jkunu xierqa għall-monitoraġġ u li jirriflettu dawk deskritti fl-Anness V għad-Direttiva NEC, li jistabbilixxi indikaturi fakultattivi għall-monitoraġġ tal-impatti tat-tniġġis tal-arja. Hija tippreżenta rakkomandazzjonijiet għall-monitoraġġ tal-aċidifikazzjoni u tal-ewtrofikazzjoni abbażi tal-esperjenza u tal-attivitajiet preċedenti tal-ICPs għall-ekosistemi tal-foresti u tal-boskijiet u tal-ilma ħelu, kif ukoll għall-monitoraġġ tal-ħsara mill-ożonu li jkopri l-ekosistemi terrestri kollha. Tirreferi wkoll għas-siti ta' monitoraġġ integrat tal-ICPs li joffru kemm informazzjoni dwar impatti speċifiċi għall-ekosistemi kif ukoll dwar is-separazzjoni tal-effetti tat-tniġġis tal-arja minn impatti oħrajn, speċjalment għall-ekosistemi tal-ilma ħelu. Hija bbażata l-aktar fuq il-manwali relatati tal-ICPs u l-Konvenzjoni LRTAP, li jirrikonoxxu metodi implimentati u approvati xjentifikament u esperjenza fit-tul fil-monitoraġġ tal-impatt tat-tniġġis, li ġew rieżaminati ukoll mill-grupp ta' esperti tad-Direttiva NEC. Iżda r-rappurtar għandu jkopri wkoll ekosistemi li s'issa mhumiex immonitorjati taħt l-ICPs, l-aktar bwar, xagħri u ekosistemi naturali jew seminaturali oħrajn ta' importanza kbira. Il-lista proposta ta' parametri globali li għandhom jiġu kkunsidrati għall-monitoraġġ skont l-Artikolu 9 tad-Direttiva NEC hija elenkata fil-mudell għar-rappurtar mill-1 ta' Lulju 2018 u d-dokumenti rispettivi (17).

It-taqsimiet 3.4.1 sa 3.4.4 li ġejjin jipprovdu ħarsa ġenerali qasira dwar il-parametri rilevanti, billi jibnu fuq is-sistemi ta' monitoraġġ eżistenti tal-ICP kif żviluppati taħt il-Konvenzjoni LRTAP. F'termini ta' aċidifikazzjoni u ewtrofikazzjoni, s'issa dawn is-sistemi ġew żviluppati biss għall-foresti u għall-boskijiet u għall-ilma ħelu. Il-monitoraġġ tal-impatti tal-ożonu ffoka l-aktar fuq ir-raba'.

Bi ftit reviżjoni u aġġustament, dawn it-taqsimiet jistgħu jintużaw bħala gwida għall-monitoraġġ tal-ekosistemi u l-ħabitats l-oħrajn mitlub taħt l-Artikolu 9 tad-Direttiva NEC, bħal bwar, xagħri u ekosistemi naturali u seminaturali oħrajn. Ekosistemi naturali u seminaturali f'żoni speċifiċi bħal żoni urbani u periurbani jew kostali jistgħu wkoll ikunu inklużi peress li huma ta' interess speċjali għall-politiki relatati tal-Istati Membri.

Kif spjegat aktar fit-Taqsima 4, data u informazzjoni min-netwerks oħrajn ta' monitoraġġ jistgħu jiġu integrati sabiex itejbu l-kosteffettività u jiġi evitat xogħol parallel. L-Azzjoni 5 tal-Istrateġija tal-UE għall-Bijodiversità sal-2020, MAES (Immappjar u valutazzjoni tal-ekosistemi u tas-servizzi tagħhom), b'mod speċjali fil-Ħames Rapport tagħha (18), tipprovdi informazzjoni addizzjonali dwar kif għandhom jitkejlu u jiġu vvalutati l-kundizzjonijiet tal-ekosistemi u l-indikaturi relatati li jistgħu jintużaw.

3.4.1. Ekosistemi terrestri: Foresti u boskijiet taħt l-ICP

It-Tabella 2 li ġejja tistabbilixxi l-parametri u l-frekwenzi ta' monitoraġġ tagħhom fl-irqajja' ta' art tat-tip Livell I u Livell II (19) għall-ekosistemi tal-foresti, skont l-approċċ tal-ICP Foresti u bir-rispett dovut għall-Anness V tad-Direttiva NEC. Deskrizzjoni dettaljata tal-metodi kollha applikati għall-monitoraġġ tal-kundizzjoni ta' ekosistemi tal-foresti kemm fl-intensità ta' Livell I kif ukoll ta' Livell II hija mogħtija f'manwal estensiv (20), u referenzi għat-taqsimiet rilevanti tal-manwal huma pprovduti fit-tabella li ġejja, anki fir-rigward tad-data li għandha tiġi rrappurtata. Ħarsa ġenerali dwar l-istħarriġ li sar taħt l-ICP Foresti, u l-parametri rispettivi tal-programm sħiħ jistgħu jinstabu f'dak il-manwal u fuq l-Internet (http://icp-forests.net/).

Tabella 2

Kumplessi ta' indikaturi, parametri u sorsi magħżula għall-metodi mill-ICP Foresti sabiex jikkomplementaw l-indikaturi fakultattivi fl-Anness V għad-Direttiva NEC

Kejl (Kumpless ta' indikaturi) Parametri Frekwenza Metodi Aċidità tal-ħamrija fil-fażi tal-ħamrija solida Konċentrazzjonijiet ta' elementi (katjoni bażiċi eċċ.) Ca, Mg, K, Na, Alex, Ntot u proporzjonijiet C/N Kull 10-15-il sena fl-irqajja' ta' art ta' Livell I u ta' Livell II Parti X Aċidità tal-ħamrija fis-soluzzjoni tal-ħamrija pH, [SOx] (*1), [NO3], [katjoni bażiċi (Ca, Mg, K, Na)], [Alex]. Kull 4 ġimgħat fl-irqajja' ta' art ta' Livell II Parti XI Lissija ta' nitrat fil-ħamrija, f'soluzzjoni ta' ħamrija [NO3+] fl-aktar saff fond tal-ħamrija (40-80 cm); biex jiġu kkalkulati l-flussi jrid jiġi applikat mudell ta' fluss tal-ilma tal-ħamrija (mudell tal-bilanċ tal-ilma). Kull 4 ġimgħat fl-irqajja' ta' art ta' Livell II Parti X, mudell tal-bilanċ tal-ilma ara Parti IX Proporzjon C/N + total ħamrija N, fil-fażi tal-ħamrija solida Cstokk, Nstokk, proporzjon C/N. Kull 10-15-il sena fl-irqajja' ta' art ta' Livell I u ta' Livell II Parti X Bilanċ tan-nutrijenti fil-weraq [N], [P], [K], [Mg], u proporzjonijiet ma' [N]. Kull sentejn (2) fil-Livell II, kull 10-15-il sena fl-irqajja' ta' art ta' Livell I Parti XII

Parametri oħrajn li jkopru karatteristiċi u proprjetajiet importanti tal-ekosistemi tal-foresti, bħall-età ta' grupp ta' siġar, l-ispeċijiet tas-siġar u l-kompożizzjoni u d-diversità tal-veġetazzjoni tal-art, il-kundizzjoni tal-kuruna tas-siġra, l-indiċi tal-erja tal-weraq (LAI), il-kimika tal-ilma tax-xita li jinżel mis-siġar għall-art, l-ammont u l-kimika ta' weraq mejjet li jaqa' mal-art, jew il-kompożizzjoni ta' likeni epifitiċi (fuq iz-zokk tas-siġra) huma importanti u jistgħu jikkomplementaw l-indikaturi fakultattivi stabbiliti fl-Anness V tad-Direttiva NEC. Il-metodi rispettivi huma mogħtija fil-partijiet rispettivi tal-manwal tal-ICP Foresti wkoll.

F'ċerti siti tal-ICP Foresti, iżda wkoll f'siti ta' ekosistemi tal-foresti u terrestri oħrajn, il-konċentrazzjoni tan-nitroġenu fil-ħażiż tiġi mmonitorjata kull ħames snin (minbarra l-metalli tqal u għażla ta' inkwinanti organiċi persistenti) u rrappurtati lill-ICP Veġetazzjoni (manwal disponibbli minn http://icpvegetation.ceh.ac.uk).

3.4.2. Ekosistemi tal-ilma ħelu: Xmajjar u lagi taħt ICP

L-ilmijiet tal-wiċċ, bħal xmajjar u lagi, f'ħafna każijiet huma l-ewwel midjum fl-ekosistema li jirreaġixxi għall-aċidifikazzjoni u għall-ewtrofikazzjoni. Baċini ta' ilma sensittivi għall-aċidu, b'ħamrija rqiqa, siliċika ħafna u bi ftit kapaċità li żżomm is-sulfat u n-nitrat, jinsabu fiż-żoni muntanjużi f'ħafna partijiet tal-Ewropa. F'dawn l-aħħar mitt sena saret ħsara kbira lil popolazzjonijiet ta' ħut u organiżmi akkwatiċi oħrajn. F'ħafna xmajjar u lagi, l-istokkijiet tal-ħut naqsu minħabba tniġġis transkonfinali tal-arja. Il-livelli ta' sulfat, nitrat, alkalinità, pH u aluminju f'ilmijiet sensittivi jirreaġixxu malajr għal bidla fl-emissjonijiet, b'effetti sussegwenti fuq organiżmi sensittivi u b'hekk fuq l-ekosistema kollha. Tali effetti huma evidenti f'distanzi kemm relattivament qrib kif ukoll imbiegħda minn emissjonijiet kbar. Meta l-emissjonijiet bdew jonqsu fis-snin tmenin, l-indikaturi kimiċi tal-ilma malajr bdew juru sinjali ta' rkupru filwaqt li l-irkupru bijoloġiku baqa' lura. Dan l-aħħar, instab ukoll li d-depożizzjoni tan-nitroġenu jista' jkollha effett fertilizzanti (ewtrofikazzjoni) f'ċerti ilmijiet tal-wiċċ li jinsabu f'żoni mhux mittiefsa mbiegħda mill-interferenza diretta tal-bniedem. Għalhekk iż-żieda fit-tagħbija ta' nitroġenu fl-atmosfera tista' tibdel il-funzjonament tal-katina tal-ikel akkwatiku b'konsegwenzi potenzjalment serji. Il-kimika u l-bijoloġija tal-ilma fl-ilmijiet tal-wiċċ huma fost l-aħjar indikaturi tal-effetti tat-tniġġis tal-arja u tal-miżuri ta' mitigazzjoni tiegħu fuq l-ekosistemi fl-Ewropa.

Programm imfassal għall-monitoraġġ tal-effetti tad-depożizzjoni ta' kubrit u nitroġenu fl-ilma ħelu għandu minn tal-inqas jinkludi l-parametri elenkati fit-Tabella 3. Il-frekwenza tal-kampjunar għandha tirrifletti l-varjazzjoni temporali fis-sit immonitorjat. Is-siti fejn l-ilma jinbidel malajr jirreaġixxu aktar malajr għal bidliet fid-depożizzjoni. L-ICP Ilma jirrakkomanda li f'każ ta' lagi u xmajjar li jbiddlu l-ilma malajr għandhom jittieħdu kampjuni tal-inqas darba fix-xahar (ICP Ilma, 2010). Teħid ta' kampjuni kull kwart ta' sena jew kull staġun jista' jkun biżżejjed fil-lagi fejn l-ilma għandu żmien ta' residenza teoretiku itwal minn ftit xhur. Il-monitoraġġ bijoloġiku ta' speċijiet jew komunitajiet sensittivi f'mill-inqas uħud mis-siti magħżula huwa rrakkomandat ħafna (Tabella 4).

Parametri fiżiċi u kimiċi oħrajn bħat-temperatura, il-fluss tal-ilma, il-frazzjonijiet tal-aluminju, it-total ta' nitroġenu u fosforu jipprovdu informazzjoni addizzjonali li, skont il-kundizzjonijiet lokali, tista' tkun utli, eż. biex jiġu interpretati l-effetti bijoloġiċi tat-tniġġis tal-arja.

Tabella 3

Xmajjar u lagi: Parametri, kimika minimi rakkomandati taħt l-ICP Ilma

Dettalji u aktar spjegazzjoni jistgħu jinstabu fil-manwal tal-ICP Ilma (ICP Waters, 2010). Ir-referenzi huma għall-kapitoli fil-manwal.

Kejl Parametri Frekwenza Metodu Data li għandha tiġi rrappurtata Is-sensittività tal-baċin tal-lag u l-effetti idrokimiċi tat-tniġġis tal-arja (aċidifikazzjoni) Alkalinità, sulfat, nitrat, klorur, pH, kalċju, manjeżju, sodju, potassju, karbonju organiku dissolt, u konduttività speċifika Staġjonali/kull tliet xhur sa darba f'sena, skont ir-rata tat-tibdil tal-ilma Kampjun istantanju tas-saff ta' fuq (0,1-1 m) jew tal-iżbokk tal-lag. Deskritt fil-Kapitolu 3. Joni maġġuri (mg/l), nitrat (μg N/L), pH, DOC (mg C/l), alkalinità (μeq/L), konduttività f'25 °C (μS/cm) Is-sensittività tal-baċin tax-xmara/tan-nixxiegħa u l-effetti idrokimiċi tat-tniġġis tal-arja (aċidifikazzjoni) Alkalinità, sulfat, nitrat, klorur, pH, kalċju, manjeżju, sodju, potassju, karbonju organiku dissolt, u konduttività speċifika Kull xahar Kampjun istantanju. Deskritt fil-Kapitolu 3. Joni maġġuri (mg/l), nitrat (μg N/L), pH, DOC (mg C/l), alkalinità (μeq/L), konduttività f'25 °C (μS/cm)





Tabella 4

Xmajjar u lagi: Il-parametri, il-bijoloġija addizzjonali rakkomandati taħt l-ICP Ilma

Dettalji u aktar spjegazzjoni jistgħu jinstabu fil-manwal tal-ICP Ilma. Ir-referenzi huma għall-kapitoli fil-manwal

Kejl Parametri Frekwenza Metodu Data li għandha tiġi rrappurtata Indikaturi bijoloġiċi tat-tniġġis tal-arja (aċidifikazzjoni). Invertebrati bentiċi fi xmajjar u lagi. Preżenza/assenza jew abbundanza relattiva ta' gruppi/speċijiet partikolari Staġjonali sa annwali Kampjuni bit-tkaxkir tas-sieq, kampjunar littorali jew kampjuni mill-qalba. Ara l-Kapitolu 4. Il-metodi tad-Direttiva Qafas dwar l-Ilma huma bbażati fuq standards CEN u ISO, u dawn huma adegwati. Data kwalitattiva u kwantitattiva. http://www.icp-waters.no/data/submit-data/ Gruppi oħrajn bħal ħut, dijatomi u periphyton jistgħu jintużaw ukoll bħala bijoindikaturi tal-aċidifikazzjoni.

3.4.3. Ekosistemi terrestri: ħsara mill-ożonu taħt ICP

Il-monitoraġġ tal-ħsara mill-ożonu joħloq problemi speċifiċi għal dak l-inkwinant. Il-komposti depożitati tal-kubrit u tan-nitroġenu jibqgħu f'ekosistemi tal-ilma ħelu u terrestri kemm fil-veġetazzjoni kif ukoll fil-ħamrija f'xi forma kimika li tista' tiġi mmonitorjata, inklużi konċentrazzjonijiet fil-pjanti u fil-ħażiż (ara t-Tabelli 3 u 4). Barra minn hekk, id-depożizzjoni tal-kubrit u/jew tan-nitroġenu twassal għall-aċidifikazzjoni tal-ilma ħelu u tal-ħamrija li tista' tiġi mmonitorjata. Iżda l-ożonu nnifsu ma jakkumulax fil-veġetazzjoni jew fil-ħamrija; huma l-prodotti diżintegrati tal-ożonu fil-pjanti u r-reazzjonijiet tal-pjanti għal dawn li jikkawżaw il-ħsara.

Espożizzjoni eċċessiva għall-ożonu fil-livell tal-art tagħmel ħsara lil ħafna tipi ta' veġetazzjoni, li taffettwa lill-ekosistemi terrestri u s-servizzi li jipprovdu (eż. il-produzzjoni tal-ikel u tal-injam, is-sekwestru tal-karbonju, il-kwalità tal-arja u r-regolazzjoni tal-klima). L-effetti fuq speċijiet sensittivi għall-ożonu jinkludu ħsara viżibbli fil-weraq, tnaqqis fl-iżvilupp, fil-kwalità u fil-kwantità tar-rendiment tal-għelejjel, fin-numru ta' fjuri u fil-produzzjoni ta' żerriegħa, u vulnerabbiltà akbar għal stress abijotiku bħal ġlata jew nixfa, u stress bijotiku bħal pesti u mard.

L-unika ħsara viżibbli fl-ekosistemi terrestri li jistgħu jiġu attribwiti direttament lill-ożonu hija l-ħsara fil-weraq. Il-ħsara fil-weraq speċifika għall-ożonu tiżviluppa fi speċijiet sensittivi għall-ożonu fi ġranet b'konċentrazzjonijiet għoljin ta' ożonu fil-livell tal-art. Madankollu, mhemmx relazzjoni ċara bejn il-ħsara fil-weraq ikkawżata mill-ożonu u l-impatt fuq parametri importanti tal-veġetazzjoni, bħall-iżvilupp (eż. l-iżvilupp tas-siġra) jew ir-rendiment (fil-każ tal-għelejjel). Għall-ħxejjex bil-weraq, il-valur kummerċjabbli jonqos jekk ikun hemm ħsara viżibbli fil-weraq. Abbażi ta' data sperimentali, ġew stabbiliti livelli kritiċi tal-ożonu għal parametri bħall-bijomassa tas-siġar u r-rendiment tal-għelejjel peress li dawn jirrappreżentaw effetti kumulattivi ta' espożizzjoni staġjonali għall-ożonu.

Il-livelli kritiċi tal-ożonu huma definiti bħala l-espożizzjoni kumulattiva jew il-fluss stomatali kumulattiv ta' inkwinanti atmosferiċi li jekk jinqabżu jistgħu jseħħu effetti ħżiena diretti fuq veġetazzjoni sensittiva, skont l-għarfien attwali. Il-livelli kritiċi tal-ożonu u l-valuri fil-mira stabbiliti għall-protezzjoni ta' veġetazzjoni fil-Leġiżlazzjoni Ewropea (id-Direttiva 2008/50/KE (21)) huma bbażati fuq il-konċentrazzjoni kumulattiva tal-ożonu. Riċerka aktar riċenti uriet li valuri fil-mira bbażati fuq il-fluss tal-ożonu stomatali kumulattiv (eż. l-indikatur Doża ta' Ożonu Fitotossika (POD)) huma bijoloġikament aktar rilevanti minn valuri fil-mira bbażati fuq il-konċentrazzjoni (eż. AOT40) peress li jipprovdu stima tal-ammont ta' ożonu li jidħol fil-pori tal-weraq (stomata) u li jirriżulta fi ħsara fil-pjanta (Mills et al., 2011a,b). Il-metodoloġija għall-kalkolu tal-POD ġiet żviluppata u applikata mill-ICP Veġetazzjoni bl-użu tal-mudell DO3SE. Bil-monitoraġġ kull siegħa tal-konċentrazzjonijiet tal-ożonu u parametri meteoroloġiċi (Tabella 5), jistgħu jiġu kkalkulati l-flussi tal-ożonu stomatali kumulattivi għal speċijiet ta' pjanti speċifiċi. L-iskorriment tal-livelli kritiċi bbażati fuq il-flussi stomatali jipprovdi indikazzjoni tar-riskju tal-impatt tal-ożonu fuq speċijiet sensittivi għall-ożonu fis-sit. Id-dettalji dwar il-kalkolu tal-POD u l-applikazzjoni tiegħu huma disponibbli fil-Manwal dwar il-metodoloġiji u l-kriterji għall-immudellar u l-immappjar ta' tagħbijiet u livelli kritiċi u tal-effetti, ir-riskji u x-xejriet tat-tniġġis tal-arja (22).

Tabella 5

Indikaturi għall-valutazzjoni tal-ħsara mill-ożonu għall-veġetazzjoni skont l-Anness V tad-Direttiva NEC

Dettalji u aktar spjegazzjoni jistgħu jinstabu fil-manwali tal-ICP indikati.

Indikatur Kejl Frekwenza Referenza għall-metodoloġija u għar-rappurtar tad-data Ħsara fil-weraq tas-siġar mill-ożonu Sintomi viżibbli tal-ożonu fil-weraq ta' speċijiet ta' siġar u f'siġar u pjanti tal-injam f'“siti ta' kampjunar esposti għad-dawl” (LESS); Żvilupp tad-dijametru tas-siġra. Sintomi viżibbli tal-ożonu: kull sena fi rqajja' ta' art ta' Livell II; Żvilupp tad-dijametru: kull ħames snin. Parti VIII (sintomi viżibbli tal-ożonu) u Parti V (żvilupp tad-dijametru) tal-Manwal tal-ICP Foresti Ħsara fil-weraq mill-ożonu għall-għelejjel u għal speċijiet li mhumiex siġar Sintomi viżibbli tal-ożonu fil-weraq; Għelejjel: rendiment maħsud Sintomi viżibbli tal-ożonu: tal-inqas darba fis-sena matul l-istaġun tal-iżvilupp, preferibbilment eżatt wara (3-7 ijiem) episodju ta' ożonu (1); Rendiment tal-għelejjel: kull sena http://icpvegetation.ceh.ac.uk. Għandu jiġi rivedut mill-manwali preċedenti biex jiġi adattat għad-Direttiva NEC (inklużi l-listi ta' speċijiet sensittivi għall-ożonu) Skorriment ta' livelli kritiċi tal-ożonu bbażati fuq il-fluss Konċentrazzjoni tal-ożonu (2), meteoroloġija (3) (temperatura, umdità relattiva, intensità tad-dawl, xita, veloċità tar-riħ, pressjoni atmosferika) u tip ta' ħamrija (ramlija, taflija jew ġulġlieni) fis-sit jew viċin tiegħu (4). Il-mudell DO3SE ibbażat fuq il-fluss jista' jintuża għall-kalkolu tal-fluss ta' ożonu u tal-iskorriment tal-livelli kritiċi Kull sena: Data kull siegħa matul l-istaġun tal-iżvilupp (5) Metodu fil-Manwal tal-Immudellar u l-Immappjar tal-Konvenzjoni LRTAP, Kapitolu 3 — “L-Immappjar ta' livelli kritiċi għall-veġetazzjoni” (http://icpvegetation.ceh.ac.uk, inkluża l-link għall-verżjoni online tal-mudell DO3SE (6)).

3.4.4. Monitoraġġ integrat ta' ekosistemi tal-ilma ħelu u terrestri taħt ICP

Il-monitoraġġ integrat tal-ekosistemi jirreferi għal kejl simultanju u dettaljat ta' proprjetajiet fiżiċi, kimiċi u bijoloġiċi ta' baċin, fuq medda ta' żmien u f'kompartimenti. Minħabba l-kumplessità tiegħu, il-monitoraġġ integrat ma jimmirax li jkopri żoni spazjali kbar iżda pjuttost li jtejjeb il-fehim tal-kawża tar-rabta bejn l-arja, il-ħamrija, l-ilma u r-reazzjoni bijoloġika l-aktar fl-ekosistemi tal-foresti. Bħala tali dawn iż-żoni ta' monitoraġġ jistgħu jipprovdu, minn naħa, data speċifika għall-ekosistema, eż. għall-ekosistemi tal-foresti jew tal-ilma ħelu u, min-naħa l-oħra, jistgħu jippermettu distinzjoni aqwa bejn l-impatti relatati mat-tniġġis tal-arja u sorsi oħrajn possibbli ta' tniġġis. Ġeneralment, l-Istati Membri għandhom ftit postijiet fejn isir dan it-tip ta' monitoraġġ dettaljat. Huwa rrakkomandat li l-Istati Membri jkollhom mill-inqas żewġ siti li jkopru gradjenti klimatiċi u ta' depożizzjoni rilevanti. Siti ta' monitoraġġ integrati għandhom ikunu baċini definiti sew u żgħar, f'żoni naturali jew seminaturali. Il-kejl jinkludi il-meteoroloġija, id-depożizzjoni mxarrba u niexfa, l-ilma żejjed li jaqa' mill-weraq, kimika tal-ħamrija (il-fażi solida u likwida), kimika tal-ilma u tal-ilma ta' taħt l-art u r-reazzjoni bijoloġika (jiġifieri l-veġetazzjoni u elementi bijoloġiċi oħrajn). L-għanijiet huma li jiġu mmonitorjati u vvalutati kemm ix-xejriet bijoġeokimiċi u r-reazzjonijiet bijoloġiċi; li jiġu sseparati l-varjazzjoni fil-ħoss u naturali mis-sinjal ta' disturb antropoġeniku billi jiġu mmonitorjati ekosistemi ta' foresti naturali; u li jiġu żviluppati u applikati għodod, eż. mudelli, għall-valutazzjoni reġjonali u t-tbassir tal-effetti fit-tul.

It-Tabella 6 tipprovdi varjabbli rilevanti taħt l-Anness V tad-Direttiva NEC u l-effetti tat-tniġġis tal-arja fuq l-ekosistemi. Deskrizzjoni dettaljata tat-tagħmir, id-disinn u l-metodoloġiji meħtieġa tista' tinstab fil-manwal tal-ICP Monitoraġġ Integrat (23). Il-programm ta' kejl sħiħ u komprensiv jippermetti wkoll mudellar dettaljat, analiżi tal-kawżi u l-effetti, u l-istudju ta' interazzjonijiet mal-proċessi tat-tibdil fil-klima (24) (25) (26).

Tabella 6

Parametri u frekwenza għas-siti tal-ICP Monitoraġġ Integrat

Deskrizzjoni dettaljata u l-metodoloġija jistgħu jinstabu fil-manwal tal-ICP Monitoraġġ Integrat (27)

Kejl (Kumpless ta' indikaturi) Parametru Frekwenza Metodu Meteoroloġija Xita, temperatura tal-arja, temperatura tal-ħamrija, umdità relattiva, veloċità tar-riħ, direzzjoni tar-riħ, radjazzjoni globali/radjazzjoni netta Kull xahar Parti 7.1 Kimika tal-arja diossidu tal-kubrit, diossidu tan-nitroġenu, ożonu, sulfat tal-partikuli, nitrati f'ajrusols u gassużi, aċidu nitriku, ammonijaka u ammonju f'ajrusols Kull xahar Parti 7.2 Kimika tax-xita (Manwal EMEP) sulfat, nitrat, ammonju, klorur, sodju, potassju, kalċju, manjeżju u alkalinità Kull xahar Parti 7.3 Ilma żejjed li jaqa' mill-weraq Sulfat, nitrat, ammonju, total N, klorur, sodju, potassju, kalċju, manjeżju, karbonju organiku dissolt u aċidu qawwi (skont il-pH) Kull ġimgħa sa kull xahar Parti 7.5 Kimika tal-ħamrija pH (CaCl2), total S, total P total N, Ca skambjabbli, Mg skambjabbli. K skambjabbli, Na skambjabbli, Al skambjabbli, TOC, skambjabbli aċidità totali (H+Al) Kull ħames sena Parti 7.7 Kimika tal-ilma tal-ħamrija pH, Konduttività elettrika, Alkalinità, Gran plot, total N, ammonju, nitrat, total P, total Ca, Mg, K, Na, Aluminju, Aluminju li jiddekomponi malajr Erba' darbiet fis-sena Parti 7.8 Kimika tal-ilma skulat alkalinità, sulfat, nitrat, klorur, karbonju organiku dissolt, pH, kalċju, manjeżju, sodju, potassju, aluminju inorganiku (jiddekomponi malajr), total ta' nitroġenu, ta' ammonju, ilma skulat tan-nixxiegħa, konduttività speċifika Kull xahar Parti 7.10 Kimika tal-weraq Ca, K, Mg, Na, N, P, S, Cu, Fe, Mn, Zn u TOC Kull ħames sena Parti 7.12 Kimika tal-weraq niexef li jaqa' Ca, K, Mg, Na, N, P, S, Cu, Fe, Mn, Zn u TOC Kull sena Parti 7.13 Veġetazzjoni (roqgħa art intensiva) Veġetazzjoni tas-saff tal-art, tal-għelieqi, tal-arbuxelli u tas-siġar, speċifikament pjanti vaskulari li jikbru fil-ħamrija, brijofiti u likeni. Dijametru tas-siġra, struttura tal-umbrella, Tliet snin Parti 7.17 Epifiti taz-zokk Speċijiet ta' likeni li jikbru fuq zkuk ta' siġar ħajjin Kull ħames sena Parti 7.20 Algi ħodor fl-arja numru ta'friegħi, l-iżgħar rimja bl- algi l-eħxen kisja ta' algi għal kull siġra, numru ta' rimjiet annwali li fadlilhom > 50 % labar, numru ta' rimjiet annwali li fadlilhom > 5 % labar Kull sena Parti 7.21

4. Ir-relazzjoni ma' attivitajiet oħrajn ta' monitoraġġ

L-Artikolu 9 tad-Direttiva NEC jeħtieġ li: “l-Istati Membri għandhom jikkoordinaw ma' programmi ta' monitoraġġ oħra stabbiliti skont il-leġislazzjoni tal-Unjoni inkluż id-Direttiva 2008/50/KE, id-Direttiva 2000/60/KE, … u … d-Direttiva tal-Kunsill 92/43/KEE u, jekk adatt, il-Konvenzjoni LRTAP u, fejn adatt, jużaw data miġbura taħt dawk il-programmi.”

L-għan ta' dawn id-dispożizzjonijiet huwa li jiġi massimizzat l-użu ta' data miġbura taħt sistemi eżistenti sabiex jiġu evitati d-duplikazzjonijiet u jiġu sfruttati s-sinerġiji. Madankollu huwa importanti li jiġu identifikati t-tipi ta' ekosistemi, is-siti u l-parametri kkonċernati kif stipulat taħt it-Taqsima 3 hawn fuq biex il-monitoraġġ ikun rilevanti għall-finijiet tad-Direttiva NEC.

4.1. Ir-relazzjoni mal-monitoraġġ taħt il-leġiżlazzjoni/l-inizjattivi tal-UE

Taħt id-Direttiva Qafas (2000/60/KE) dwar l-Ilma isir monitoraġġ estensiv ta' korpi tal-ilma ħelu, u jsir monitoraġġ ta' firxa wiesgħa ta' ħabitats taħt id-Direttiva (92/43/KEE) dwar il-Ħabitats. L-informazzjoni rrappurtata lill-UE hija disponibbli permezz tal-bażijiet tad-data rilevanti tal-Eionet (28) ikkoordinati mill-Aġenzija Ewropea għall-Ambjent.

Minħabba l-għan u r-rekwiżiti tal-għażla tas-siti għall-monitoraġġ tad-Direttiva NEC, subsett ta' siti biss taħt id-Direttiva Qafas tal-Ilma aktarx li jkunu rilevanti għall-finijiet attwali. L-aktar rilevanti għall-attribuzzjoni tal-kwalità tal-ilma għall-impatti tat-tniġġis tal-arja huma s-siti qrib nixxiegħat u mdawra b'żoni naturali. Studju tal-każ dwar l-integrazzjoni tal-monitoraġġ taħt id-Direttiva Qafas dwar l-Ilma f'netwerk ta' monitoraġġ li jiffoka fuq l-impatti tat-tniġġis tal-arja fil-Finlandja huwa pprovdut fit-Taqsima 7.2.

Sorsi oħrajn importanti ta' data, li jistgħu jkunu integrati fil-monitoraġġ relatat mal-Artikolu 9, jistgħu jittieħdu minn LUCAS (Stħarriġ dwar l-użu tal-art u l-irkupru tal-art) (29) eż. dwar il-kontenut ta' karbonju u nitroġenu fil-ħamrija. L-Inizjattiva tad-Dakkara tal-UE (30) kif ukoll proġetti individwali tal-UE dwar il-monitoraġġ tal-ekosistemi u l-bijodiversità jistgħu jipprovdu opportunitajiet addizzjonali ta' armonizzazzjoni, integrazzjoni u effiċjenza akbar fil-ġbir ta' data mill-programmi ta' monitoraġġ.

4.2. Ir-relazzjoni mal-monitoraġġ taħt inzijattivi tal-Konvenzjoni LRTAP

L-attivitajiet ta' monitoraġġ tal-ekosistemi taħt il-Grupp ta' Ħidma dwar l-Effetti (WGE) tal-Konvenzjoni LRTAP huma direttament rilevanti għall-implimentazzjoni tad-Direttiva NEC, peress li għandhom l-istess objettivi u peress li żviluppaw materjal ta' referenza teknika sostanzjali fl-20 sena u aktar li ilhom joperaw.

Dan il-monitoraġġ fit-tul taħt il-Konvenzjoni LRTAP konsegwentement jipprovdi settijiet ta' data storika sostanzjali mmonitorjati skont il-metodoloġiji approvati u għalhekk b'kampjunar u proċeduri ta' analiżi konsistenti u frekwenza.

In-netwerks ta' monitoraġġ intensiv tad-WGE huma bbażati fuq l-ekosistemi, orjentati lejn il-kwistjonijiet (tniġġis tal-arja) u fit-tul. Dawn il-karatteristiċi jippermettu d-detezzjoni ta' bidliet fl-ekosistemi, il-valutazzjoni ta' fatturi kontributorji u l-identifikazzjoni tal-konsegwenzi tal-bidliet fl-ekosistemi, u b'hekk jinfurmaw lil dawk li jfasslu l-politiki dwar l-istat u jbassru bidliet futuri.

Fil-qosor, l-objettivi tal-monitoraġġ tal-ekosistemi taħt id-Direttiva NEC huma identiċi għal dawk tan-netwerks ta' monitoraġġ eżistenti taħt il-Konvenzjoni LRTAP u għalhekk dan il-monitoraġġ għandu jkun utli kollu għall-finijiet tad-Direttiva NEC peress li:

— Jimmonitorja l-indikaturi tal-impatti tal-aċidifikazzjoni, tal-ewtrofikazzjoni u tal-ożonu fl-ekosistemi (kważi l-parametri kollha tal-Anness V);

— Jidentifika bidliet fl-ekosistemi;

— Jidentifika r-rata ta' tibdil jew tax-xejra (skala ta' żmien), il-kobor tat-tibdil (skala spazjali) u l-intensità tat-tibdil (kobor tal-effett);

— Jippermetti l-fehim ta' kif il-bidliet jaffettwaw il-kundizzjoni tal-ekosistemi;

— Jippermetti l-previżjoni u l-identifikazzjoni ta' dawk il-bidliet relatati ma' proċessi naturali u mal-attivitajiet tal-bniedem;

— Jiffaċilita l-immudellar tad-dinamika tal-ekosistemi u l-proċessi relatati;

— Jippermetti t-tbassir ta' effetti potenzjalment ħżiena u għalhekk jipprovdi “twissijiet bikrija”;

— Jippermetti l-evalwazzjoni tal-effikaċja tal-politiki.

Huwa importanti li jiġi enfasizzat ukoll li, fil-Konvenzjoni LRTAP, il-monitoraġġ relatat mal-kwistjonijiet jikkombina kemm il-monitoraġġ tat-theddid kif ukoll tal-effetti tat-tniġġis tal-arja sabiex jinkiseb livell suffiċjenti ta' prevedibbiltà, biex l-azzjoni politika tkun iggwidata aħjar. Il-monitoraġġ simultanju fix-xejriet kemm tal-istress fuq l-ekosistema (tniġġis tal-arja) kif ukoll tal-effetti fuq l-ekosistema, itejjeb l-interpretazzjoni tar-riżultati tal-monitoraġġ.

4.3. Ir-relazzjoni ma' netwerks oħrajn ta' monitoraġġ

Għall-monitoraġġ ta' tipi ta' ekosistemi li mhumiex koperti mill-ICPs, jista' jiġi kkunsidrat in-netwerk LTER-Europe (Long Term Ecosystem Research Europe). LTER-Europe hija organizzazzjoni umbrella Ewropea u infrastruttura tar-riċerka għal siti u stazzjonijiet ta' riċerka li jwettqu monitoraġġ u riċerka ambjentali u tal-ekosistemi (31). Għan ewlieni wieħed huwa li torganizza s-siti Ewropej kollha bħal dawn biex tibni bażi ta' għarfien biex ittejjeb il-fehim tal-istruttura u l-funzjonijiet tal-ekosistemi u r-reazzjoni fit-tul tagħhom għal xprunaturi ambjentali, soċjetali u ekonomiċi.

L-għanijiet ewlenin tal-LTER-Europe huma:

— li tidentifika xprunaturi ta' tibdil fl-ekosistemi fil-gradjenti ambjentali u ekonomiċi Ewropej;

— li tesplora relazzjonijiet bejn dawn l-ixprunaturi, ir-reazzjonijiet u l-isfidi ta' żvilupp taħt il-qafas ta' aġenda ta' riċerka komuni, u tirreferi għal parametri u metodi armonizzati;

— li tiżviluppa kriterji għal siti LTER u pjattaformi LTSER (32) sabiex tappoġġja lix-xjenza pijuniera b'infrastruttura unika fil-post;

— li ttejjeb il-kooperazzjoni u s-sinerġija bejn atturi differenti, gruppi ta' interess, netwerks, eċċ.

LTER-Europe taħdem għal dawn l-objettivi billi tipprovdi qafas għall-iżvilupp ta' proġetti, xogħol kunċettwali, edukazzjoni, skambju ta' għarfien, komunikazzjoni u integrazzjoni istituzzjonali. Uħud mill-parametri utli għall-monitoraġġ tal-Artikolu 9 taħt id-Direttiva NEC huma diġà mmonitorjati taħt LTER-Europe u l-Istati Membri jistgħu jikkunsidraw jekk is-sistema tistax tkun ikkomplementata biex tkopri aktar parametri u kif (33).

Barra minn hekk, tista' tintuża data minn inventarji tal-foresti nazzjonali u minn attivitajiet nazzjonali oħrajn ta' monitoraġġ. Il-proġetti ta' riċerka jistgħu jkunu sors ieħor ta' data rilevanti, bħal informazzjoni bbażata fuq it-telerilevament, li tista' tipprovdi informazzjoni espliċita għall-ispazju tal-impatti tat-tniġġis tal-arja fuq il-kundizzjoni tal-pjanti (eż. Cotrozzi et al. (2018) (34)).

5. Rappurtar

5.1. Ir-rappurtar tas-siti u tal-indikaturi ta' monitoraġġ, mill-1 ta' Lulju 2018 u kull erba' snin minn hemm 'il quddiem

Meta jiġi rrappurtat il-post tas-siti ta' monitoraġġ u l-indikaturi assoċjati użati għall-monitoraġġ tal-impatti tat-tniġġis tal-arja, skont l-Artikolu 10(4)(a) tad-Direttiva NEC, għandu jiġi rrappurtat dan li ġej:

— Il-koordinati u l-altitudni tas-sit, l-isem u t-tip ta' ħabitat/ekosistema u deskrizzjoni qasira tas-sit;

— Dettalji ta' liema parametri huma mmonitorjati f'kull sit.

Din l-informazzjoni għandha tkun akkumpanjata minn spjegazzjoni dwar kif ġie mfassal in-netwerk fid-dawl tar-rekwiżiti stipulati fl-Artikolu 9 tad-Direttiva NEC.

5.2. Ir-rappurtar tal-flussi tad-data, mill-1 ta' Lulju 2019 u kull erba' snin minn hemm 'il quddiem

Ir-rappurtar tad-data ta' monitoraġġ imsemmi fl-Artikolu 9 tad-Direttiva NEC, skont l-Artikolu 10(4)(b), għandu jirrifletti l-prinċipji li ġejjin:

— Ir-rappurtar għandu jkun standardizzat billi jsegwi kemm jista' jkun il-flussi ta' data eżistenti;

— Għandu jqis il-konformità ma' INSPIRE (35);

— Għandu jibni fuq l-iskemi ta' rappurtar stabbiliti taħt l-ICPs.

Fuq din il-bażi, il-Kummissjoni u l-Aġenzija Ewropea għall-Ambjent żviluppaw mudell (36) għal dawn ir-rekwiżiti ta' rappurtar, li l-użu tiegħu huwa rrakkomandat ħafna biex id-data tkun tista' tiġi mqabbla u tkun konsistenti u biex l-analiżi tagħha tkun iffaċilitata.

6. Appoġġ għall-implimentazzjoni

L-iskambji ta' informazzjoni dwar il-prattika tal-Istati Membri li infurmaw l-iżvilupp ta' din il-gwida, kienu utli ħafna. F'dan il-kuntest l-għodda minn pari għal pari stabbilita taħt ir-Rieżami tal-Implimentazzjoni Ambjentali tal-Kummissjoni tipprovdi l-possibbiltà li jiġi organizzat aktar appoġġ reċiproku, kemm fil-forma ta' mekkaniżmi ta' appoġġ ta' ġemellaġġ, jew skambji bejn gruppi akbar ta' Stati Membri dwar l-implimentazzjoni u l-prattika tajba. L-għodda tuża l-istrument stabbilit sew tal-Kummissjoni TAIEX u, fuq it-talba tal-awtorità pubblika ta' Stat Membru (nazzjonali, reġjonali, lokali, eċċ.), TAIEX jista' jorganizza missjonijiet ta' esperti minn awtoritajiet ambjentali pubbliċi sabiex jipprovdi għarfien, żjarat ta' studju ta' persunal fi Stat Membru ieħor sabiex jitgħallmu mill-pari, u sessjonijiet ta' ħidma f'pajjiżi singoli jew f'ħafna pajjiżi. Aktar informazzjoni, applikazzjoni elettronika u reġistrazzjoni tal-esperti hija disponibbli fuq is-sit web:

http://ec.europa.eu/environment/eir/p2p/index_en.htm

Innota wkoll li l-ICPs jorganizzaw laqgħat annwali li jistgħu jattendu għalihom esperti nazzjonali sabiex jitgħallmu aktar dwar il-monitoraġġ u jaqsmu l-esperjenzi tagħhom fil-ġestjoni tas-siti. Informazzjoni hija disponibbli fuq is-sit web:

https://www.unece.org/environmental-policy/conventions/envlrtapwelcome/meetings-and-events.html#/

7. Studji tal-każijiet

7.1. Il-monitoraġġ tal-ożonu fir-Renju Unit

Ir-Renju Unit għandu sit ta' monitoraġġ intensiv tal-ożonu mmexxi miċ-Ċentru ta' Koordinazzjoni tal-Programm Veġetazzjoni tal-ICP. F'dan is-sit, isir monitoraġġ kull siegħa tal-konċentrazzjonijiet tal-ożonu u tal-meteoroloġija biex ikun jista' jsir kalkolu tal-flussi kumulattivi tal-ożonu stomatali (POD) matul l-istaġun ta' żvilupp għal varjetà ta' speċijiet ta' pjanti (għelejjel, siġar, veġetazzjoni (semi)naturali). B'hekk, ikun jista' jiġi kkalkulat l-iskorriment tal-livelli kritiċi bbażati fuq il-fluss tal-ożonu. Barra minn hekk, il-ħsara fil-weraq ta' speċijiet sensittivi għall-ożonu tiġi mmonitorjata regolarment, iżda ma tiġix osservata spiss minħabba l-konċentrazzjonijiet ġeneralment baxxi ta' ożonu fl-ambjent tas-sit. Ir-Renju Unit għandu wkoll netwerk rurali ta' madwar 20 sit ta' monitoraġġ fejn jiġu rreġistrati l-konċentrazzjonijiet tal-ożonu kull siegħa. Meta kkombinati ma' data meteoroloġika bbażata fuq mudell, jistgħu jiġu kkalkulati l-iskorrimenti tal-livelli kritiċi bbażati fuq il-fluss tal-ożonu għal dawn is-siti. Attwalment il-ħsara fil-weraq mill-ożonu mhijiex immonitorjata f'dawn is-siti.

7.2. L-integrazzjoni tal-monitoraġġ tal-ilmijiet tal-wiċċ Finlandiżi taħt id-Direttiva Qafas dwar l-Ilma (WFD), ICPs taħt il-Konvenzjoni LRTAP u d-Direttiva NEC

Id-Direttiva Qafas dwar l-Ilma (2000/60/KE) tobbliga lill-Istati Membri jwettqu programm ta' monitoraġġ ta' sorveljanza sabiex jipprovdu informazzjoni eż. għall-valutazzjonijiet tal-bidliet fit-tul fil-kundizzjonijiet naturali u bidliet fit-tul li jirriżultaw minn attività antropoġenika (globali) mifruxa. Biex jiġu ssodisfati dawn l-objettivi tas-sorveljanza, normalment irid isir monitoraġġ tal-istatus ekoloġiku u tal-istatus kimiku tal-ilmijiet tal-wiċċ f'korpi tal-ilma li jirrappreżentaw kundizzjonijiet ta' referenza naturali jew seminaturali u/jew status ekoloġiku għoli/tajjeb. Il-monitoraġġ tal-impatti tat-tniġġis tal-arja tal-kubrit u tan-nitroġenu fuq l-ekosistemi akkwatiċi taħt il-Konvenzjoni LRTAP jinvolvi prinċipalment l-istess objettivi u disinni ta' sorveljanza, u għalhekk il-monitoraġġ ta' ekosistemi akkwatiċi taħt l-ICPs tal-Konvenzjoni LRTAP huwa rilevanti għall-monitoraġġ tad-WFD fis-siti ta' referenza (u viċe versa). L-għanijiet u l-objettivi ta' dawn il-programmi ta' monitoraġġ huma rilevanti wkoll għall-monitoraġġ tal-ekosistemi taħt id-Direttiva NEC.

Il-monitoraġġ tad-WFD fis-siti ta' referenza fil-Finlandja — kemm kimiċi kif ukoll bijoloġiċi — isir primarjament f'lagi u nixxiegħat li jinsabu f'żona protetta jew imbiegħda, jew f'baċini li jinsabu f'żoni oħrajn bi ftit li xejn influwenza diretta mill-bniedem. Ġeneralment, dawn it-tipi ta' ilma ħelu fil-Finlandja huma oligotrofiċi jew distrofiċi, il-baċin terrestri huwa prinċipalment afforestat, u l-kimika tal-ilma hija kkaratterizzata minn qawwa jonika baxxa jew moderata. Għalhekk dawn il-korpi tal-ilma huma suxxettibbli għall-impatti tat-tniġġis tal-arja. Biex jiġi mmonitorjat l-istatus ekoloġiku u l-istatus kimiku tal-lagi u x-xmajjar taħt id-WFD, it-tipoloġija, li tirrappreżenta l-ilma ħelu, il-ħabitats naturali jew seminaturali tiegħu fil-Finlandja, tikkonsisti fit-tipi li ġejjin ta' lagi u xmajjar (Tabella 8):

Tabella 8

It-Tipoloġija tal-korpi tal-ilma ħelu Finlandiżi

(http://www.ymparisto.fi/en-US/Waters/State_of_the_surface_waters/Typology_of_surface_waters)

Tipi ta' lagi Tipi ta' xmajjar Lagi ta' daqs żgħir u medju neqsin mill-ħumus Xmajjar tat-torbiera żgħar Lagi żgħar bil-ħumus Xmajjar żgħar f'reġjuni b'ħamrija minerali Lagi ta' daqs medju bil-ħumus Xmajjar żgħar f'reġjuni b'ħamrija taflija Lagi kbar neqsin mill-ħumus Xmajjar tat-torbiera ta' daqs medju Lagi kbar bil-ħumus Xmajjar ta' daqs medju f'reġjuni b'ħamrija minerali Lagi rikki bil-ħumus Xmajjar ta' daqs medju f'reġjuni b'ħamrija taflija Lagi baxxi neqsin mill-ħumus Xmajjar tat-torbiera kbar Lagi baxxi bil-ħumus Xmajjar kbar f'reġjuni b'ħamrija minerali Lagi baxxi rikki bil-ħumus Xmajjar kbar f'reġjuni b'ħamrija taflija Lagi b'żamma qasira ħafna ta' ilma Xmajjar tat-torbiera kbar ħafna Lagi f'Lapland tat-Tramuntana Xmajjar kbar ħafna f'reġjuni b'ħamrija minerali Lagi naturalment rikki fin-nutrijenti u lagi rikki fil-kalċju

Minn dawn it-12-il tip ta' lagi għall-monitoraġġ tad-WFD, it-tipi “żgħar neqsin mill-ħumus” jew “lagi żgħar bil-ħumus” (inklużi dawk baxxi) jinvolvu lagi żgħar tributarji tal-foresti (A < 1 km2), li huma komuni fir-reġjuni boreali f'foresti koniferi u f'żoni tat-torbiera u huma numerużi fil-Finlandja, u ntwerew li huma sensittivi għat-tniġġis tal-arja, kif ukoll indikaturi tajbin tal-impatti tat-tniġġis tal-arja. It-tip “lagi f'Lapland tat-Tramuntana” jinkludi wkoll lagi sensittivi f'żoni forestali jew muntanjużi fil-Finlandja tat-Tramuntana b'karatteristiċi kimiċi b'livelli baxxi ta' joni u neqsin min-nutrijenti. B'mod korrispondenti, it-tipi ta' xmajjar “xmajjar tat-torbiera żgħar” u “xmajjar żgħar f'reġjuni b'ħamrija minerali” jinkludu nixxiegħat żgħar f'żoni forestali jew muntanjużi, u ħafna minnhom huma sensittivi u indikaturi tajbin tal-impatti tat-tniġġis tal-arja ukoll.

Il-monitoraġġ tal-impatti tat-tniġġis tal-arja fuq il-laġi u n-nixxiegħat fiż-żoni ta' referenza forestali u muntanjużi jsir taħt il-Konvenzjoni LRTAP (ICP Ilma, ICP Monitoraġġ Integrat) u programmi ta' monitoraġġ nazzjonali. Il-monitoraġġ regolari fil-parti l-kbira tas-siti beda fl-1990, u attwalment qed isir f'34 sit li jkopru l-pajjiż kollu ġeografikament. Biex jiġi ssupplimentat il-monitoraġġ tad-WFD fis-siti ta' referenza, 18 mill-34 sit tal-ICP/nazzjonali ġew integrati fil-monitoraġġ/rappurtar tad-WFD sabiex jipprovdu informazzjoni dwar il-bidliet fit-tul fil-kundizzjonijiet naturali u bidliet fit-tul li jirriżultaw minn pressjonijiet globali, l-aktar mid-depożizzjoni atmosferika u mit-tibdil fil-klima. Bi tpattija, il-monitoraġġ tad-WFD jipprovdi data bijoloġika għar-rekwiżiti ta' valutazzjonijiet ibbażati fuq il-Konvenzjoni LRTAP. Il-valutazzjonijiet ibbażati fuq il-Konvenzjoni LRTAP u programmi ta' monitoraġġ nazzjonali adattati għall-valutazzjoni tal-effetti tat-tniġġis tal-arja jissodisfaw il-ħtiġijiet ta' analiżi kimika għad-WFD, inklużi l-pH, l-alkalinità, anjoni u katjoni maġġuri, nutrijent u karbonju organiku dissolt. Il-miri tal-monitoraġġ, id-disinn tas-sorveljanza (bħall-istabbiliment/l-għażla tas-sit, il-kampjunar u l-analiżijiet tal-kimiki) u bażi tad-data komuni huma kkoordinati mill-Amministrazzjoni Ambjentali governattiva, inklużi l-Istitut tal-Ambjent Finlandiż u 13-il Ċentru għall-Ekonomija, l-Iżvilupp, it-Trasport u l-Ambjent. L-Istitut tar-Riżorsi Naturali governattiv tal-Finlanda (Luke) huwa wkoll involut fil-monitoraġġ tad-WFD, billi jipprovdi awtorità u għarfien rigward il-monitoraġġ tal-ħut. Attivitajiet ċentralizzati jippermettu approċċ flessibbli bbażat fuq ir-riskji u kosteffettiv fil-monitoraġġ u r-rappurtar taħt programmi internazzjonali differenti, u fl-ippjanar u l-implimentazzjoni ta' programmi ġodda ta' monitoraġġ, bħall-monitoraġġ taħt id-Direttiva NEC.

(1) Dikjarazzjoni ta' ċaħda ta' responsabbiltà: Dan id-dokument ta' gwida huwa maħsub biex jassisti lill-awtoritajiet nazzjonali fl-applikazzjoni tad-Direttiva (UE) 2016/2284. Huwa jirrifletti l-ħsibijiet tal-Kummissjoni Ewropea u għaldaqstant mhuwiex legalment vinkolanti. L-interpretazzjoni vinkolanti tal-leġiżlazzjoni tal-UE hi l-kompetenza esklussiva tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea (QtĠ-UE). L-opinjonijiet espressi f'dan id-dokument ta' gwida ma jistgħux jippreġudikaw il-pożizzjoni li tista' tieħu l-Kummissjoni quddiem il-QĠUE.

(2) Id-Direttiva (UE) 2016/2284 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal-14 ta' Diċembru 2016 dwar it-tnaqqis tal-emissjonijiet nazzjonali ta' ċerti inkwinanti atmosferiċi, li temenda d-Direttiva 2003/35/KE u li tħassar id-Direttiva 2001/81/KE (ĠU L 344, 17.12.2016, p. 1).

(3) Id-Direttiva 2001/81/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat-23 ta' Ottubru 2001 dwar il-livelli nazzjonali massimi tal-emissjonijiet ta' ċerti inkwinanti atmosferiċi (ĠU L 309, 27.11.2001, p. 22).

(4) Komunikazzjoni tal-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew, lill-Kunsill, lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew u lill-Kumitat tar-Reġjuni — “Programm għall-Arja Nadifa għall-Ewropa”, COM(2013) 918 final.

(5) https://www.unece.org/env/lrtap/welcome.html

(6) Titlu sħiħ: Programm Kooperattiv Internazzjonali dwar il-Valutazzjoni u l-Monitoraġġ tal-Effetti tat-Tniġġis tal-Arja fuq ix-Xmajjar u l-Lagi; Programm Kooperattiv Internazzjonali għall-Analiżi u l-Monitoraġġ tal-effetti tat-tniġġis tal-Arja fuq il-foresti; Programm Kooperattiv Internazzjonali dwar l-Effetti tat-Tniġġis tal-Arja fuq il-Veġetazzjoni Naturali u l-Għelejjel; Programm Kooperattiv Internazzjonali dwar il-Monitoraġġ Integrat tal-Effetti tat-Tniġġis tal-Arja fuq l-Ekosistemi.

(7) Id-Deċiżjoni Nru 1386/2013/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal-20 ta' Novembru 2013 dwar Programm Ġenerali ta' Azzjoni Ambjentali tal-Unjoni sal-2020 “Ngħixu tajjeb, fil-limiti tal-pjaneta tagħna” (ĠU L 354, 28.12.2013, p. 171).

(8) is-Seba' EAP il-punt 28(d)

(9) Id-Direttiva 2009/147/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat-30 ta' Novembru 2009 dwar il-konservazzjoni tal-għasafar selvaġġi (ĠU L 20, 26.1.2010, p. 7).

(10) Id-Direttiva tal-Kunsill 92/43/KEE tal-21 ta' Mejju 1992 dwar il-konservazzjoni tal-habitat naturali u tal-fawna u l-flora selvaġġa (ĠU L 206, 22.7.1992, p. 7).

(11) Id-Direttiva 2000/60/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat-23 ta' Ottubru 2000 li tistabilixxi qafas għal azzjoni Komunitarja fil-qasam tal-politika tal-ilma (ĠU L 327, 22.12.2000, p. 1).

(12) Ara eż. l-Anness 1 tad-Direttiva dwar il-Ħabitats 92/43/KEE.

(13) Immappjar u valutazzjoni tal-ekosistemi u tas-servizzi tagħhom — MAES: http://ec.europa.eu/environment/nature/knowledge/ecosystem_assessment/pdf/MAESWorkingPaper2013.pdf

(14) Sistema ta' Informazzjoni tan-Natura Ewropea — EUNIS: https://www.eea.europa.eu/data-and-maps/data/eunis-habitat-classification

(15) Klassijiet ta' Kopertura tal-Art Corine

(16) Metzger, M.J., Bunce, R.G.H, Jongman, R.H.G, Mücher, C.A., Watkins, J.W. 2005. A climatic stratification of the environment of Europe. (Stratifikazzjoni klimatika tal-ambjent tal-Ewropa) Global Ecology and Biogeography 14: 549-563. Link DOI: http://dx.doi.org/10.1111/j.1466-822x.2005.00190.x

(17) Ara http://ec.europa.eu/environment/air/reduction/ecosysmonitoring.htm, speċjalment http://ec.europa.eu/environment/air/pdf/Technical%20Specifications%20NEC%20Article%209%20location%20and%20indicators%20final.docx u http://ec.europa.eu/environment/air/pdf/template%20NEC%20Article%209%20location%20and%20indicators%20for%2001%20July%202018%20final.xlsx

(18) Maes, J. et al., 2018, Analytical framework for mapping and assessing of ecosystem condition, (Qafas analitiku għall-immappjar u l-valutazzjoni tal-kundizzjoni tal-ekosistema) http://ec.europa.eu/environment/nature/knowledge/ecosystem_assessment/pdf/Brochure%20MAES.pdf

(19) L-ICP juża l-kliem “roqgħa art” minflok “sit”.

(20) Ċentru ta' Koordinazzjoni tal-Programm ICP Foresti tal-UNECE 2016. http://www.icp-forests.org/Manual.htm

(*1) []: konċentrazzjonijiet

(21) Id-Direttiva 2008/50/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal-21 ta' Mejju 2008 dwar il-kwalità ta' l-arja fl-ambjent u arja iktar nadifa għall-Ewropa (ĠU L 152, 11.6.2008, p. 1).

(22) https://icpvegetation.ceh.ac.uk/publications/thematic; speċjalment https://www.icpmapping.org/Latest_update_Mapping_Manual Kapitolu 3: Mapping critical levels for vegetation, LTRAP Convention, 2017 (L-immappjar ta' livelli kritiċi għall-veġetazzjoni, Konvenzjoni LTRAP)

(1) Għal definizzjoni ta' episodju ta' ożonu, ara https://www.eea.europa.eu/themes/air/air-quality/resources/glossary/ozone-episode

(2) Informazzjoni dwar il-kejl tal-għoli hija meħtieġa.

(3) Jekk ma jkunx hemm data mkelja disponibbli, tista' tintuża data mudellata kull siegħa.

(4) Informazzjoni dwar il-latitudni u l-altitudni tas-sit hija meħtieġa kif ukoll iż-żona bijoġeografika li jinsab fiha s-sit (Ara l-Figura 1).

(5) Il-konċentrazzjonijiet tal-ożonu mkejla kull siegħa u d-data meteoroloġika huma meħtieġa għall-kalkolu tal-fluss tal-ożonu stomatali. Il-kalkolu tal-flussi minn data dwar il-konċentrazzjoni tal-ożonu stmata kull siegħa permezz ta' kampjuni passivi (li jakkumulaw l-ożonu fuq perjodu ta' ġimgħa/ġimagħtejn) hija assoċjata ma' inċertezzi kbar.

(6) https://www.sei-international.org/do3se

(23) www.syke.fi/nature/icpim

(24) Holmberg, M., Vuorenmaa, J., Posch, M., Forsius, M.,et al., 2013. Relationship between critical load exceedances and empirical impact indicators at Integrated Monitoring sites across Europe. (Ir-relazzjoni bejn l-iskorrimenti ta' tagħbijiet kritiċi u indikaturi tal-impatt empiriċi f'siti ta' Monitoraġġ Integrat fl-Ewropa) Ecological Indicators 24, 256-265.

(25) Dirnböck, T., Grandin, U., Bernhardt-Römermann, M., Beudert, B., Canullo, R., Forsius, M., Grabner, M.-T., Holmberg, M., Kleemola, S., Lundin, L., Mirtl, M., Neumann, M., Pompei, E., Salemaa, M., Starlinger, F., Staszewski, T., Uziębło, A.K., 2014. Forest floor vegetation response to nitrogen deposition in Europe. (Ir-reazzjoni tal-veġetazzjoni tal-art tal-foresti għad-depożizzjoni tan-nitroġenu fl-Ewropa) Global Change Biology 20, 429-440.

(26) Vuorenmaa, J., Augustaitis, A., Beudert, B., Clarke, N., de Wit, H.A., Dirnböck, T., Frey, J., Forsius, M., Indriksone, I., Kleemola, S., 2017. Long-term sulphate and inorganic nitrogen mass balance budgets in European ICP Integrated Monitoring catchments (1990–2012) (Baġits ta' bilanċ tal-massa tas-sulfat u tan-nitroġenu inorganiku fit-tul f'baċini tal-ICP Monitoraġġ Integrat Ewropew). Ecological Indicators 76, 15-29.

(27) UNECE ICP Integrated Monitoring Programme Manual 2017, (Manwal tal-Programm ta' Monitoraġġ Integrat tal-ICP tal-UNECE) http://www.syke.fi/en-US/Research__Development/Ecosystem_services/Monitoring/Integrated_Monitoring/Manual_for_Integrated_Monitoring

(28) https://bd.eionet.europa.eu/activities/Reporting/Article_17, http://cdr.eionet.europa.eu/help/WFD/WFD_521_2016

(29) https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php/LUCAS_-_Land_use_and_land_cover_survey

(30) http://ec.europa.eu/environment/nature/conservation/species/pollinators/index_en.htm

(31) www.lter-europe.net

(32) Long-Term Socio-Economic Research (Riċerka Soċjoekonomika fit-Tul)

(33) Is-siti LTER u l-programmi ta' kejl tagħhom jistgħu jinstabu taħt https://data.lter-europe.net/deims/

(34) Cotrozzi, L., Townsend, P. A., Pellegrini, E., Nali, C., Couture, J. J., 2018, Reflectance spectroscopy: a novel approach to better understand and monitor the impact of air pollution on Mediterranean plants. (Spettroskopija ta' riflessjoni: approċċ ġdid biex jinftiehem u jiġi mmonitorjat aħjar l-impatt tat-tniġġis tal-arja fuq il-pjanti Mediterranji) https://doi.org/10.1007/s11356-017-9568-2

(35) https://inspire.ec.europa.eu/

(36) http://ec.europa.eu/environment/air/reduction/ecosysmonitoring.htm