Komunikazzjoni mill-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew, il-Kunsill, il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew u l-Kumitat tar-Reġjuni

"It-twettiq tal-potenzjal tal-finanzjament kollettiv fl-Unjoni Ewropea"

1. Introduzzjoni

Il-finanzjament kollettiv ġeneralment jirreferi għal sejħa miftuħa għall-pubbliku biex jinġabru fondi għal proġett speċifiku. Fl-2012, inġabru madwar EUR 735 miljun[1] għal kull forma ta’ finanzjament kollettiv fl-Ewropa u ċ-ċifra mbassra għall-2013 hija ta’ madwar EUR 1 biljun. Din iċ-ċifra hija pjuttost marġinali meta mqabbla ma’ self bankarju bl-imnut għal istituzzjonijiet mhux finanzjarji (EUR 6 triljun fl-2011), iżda hija promettenti meta mqabbla mal-finanzjament ipprovdut minn investitur informali (segment tas-suq viżibbli stmat għal EUR 660 miljun fl-2010) jew l-investituri ta’ kapital fil-bidu, aktar tard u fl-istadji tat-tkabbir (EUR 7 biljun fl-2012).[2] Il-finanzjament kollettiv huwa sors importanti ta’ finanzjament għal madwar nofs miljun proġett Ewropew[3] kull sena li b’xi mod jistgħu ma jiksbux il-fondi meħtieġa biex jitwettqu.

Hemm potenzjal kbir fil-finanzjament kollettiv biex jikkumplimenta sorsi tradizzjonali tal-finanzi u jikkontribwixxi għall-finanzjament tal-ekonomija reali. Il-Green Paper dwar il-Finanzjament fit-Tul tal-Ekonomija Ewropea[4] bdiet dibattitu wiesa’ dwar il-fatturi diversi li jippermettu lill-ekonomija Ewropea tgħaddi l-fondi lejn l-investimenti fit-tul meħtieġa biex jiġi żgurat tkabbir ekonomiku. Il-Komunikazzjoni ta’ segwitu tiddeskrivi numru ta’ oqsma ta’ prijorità fejn il-Kummissjoni beħsiebha tieħu inizjattivi biex tgħin lill-SMEs jiksbu finanzjament.

Il-finanzjament kollettiv huwa parti minn dan il-pjan ta' ħidma. Dan huwa wieħed mill-mudelli ta’ finanzjament ġodda li qed jinħolqu li jikkontribwixxu dejjem aktar biex jgħinu negozji ġodda sabiex jitilgħu "l-iskala tal-finanzjament"[5] u jikkontribwixxu għall-bini ta' ekonomija soċjali tas-suq ta' natura pluralistika u reżiljenti. Il-finanzjament kollettiv għandu potenzjal reali biex jiffinanzja tipi ta’ proġetti, bħal proġetti innovattivi, kreattivi u kulturali jew attivitajiet ta' intraprendituri soċjali, li jkollhom diffikultajiet fl-aċċess ta' forom oħra ta’ finanzjament.

Filwaqt li l-finanzjament kollettiv huwa forma ġdida promettenti ta' ġbir ta’ fondi, it-tweġibiet għall-konsultazzjoni pubblika tal-Kummissjoni dwar il-finanzjament kollettiv[6] kif ukoll l-istħarriġ dwar in-Netwerk ta' Finanzjament Kollettiv Inizjali Ewropew[7] enfasizzaw għadd ta’ kwistjonijiet li huma deċiżivi biex jitgawdew il-benefiċċji potenzjali tiegħu. Dawn ivarjaw minn nuqqas ta’ kuxjenza u fehim, sfidi tal-protezzjoni tad-drittijiet tal-proprjetà intellettwali, permezz ta’ frodi u tħassib dwar il-protezzjoni tal-investitur, għal kwistjonijiet ta’ inċertezza legali u ta’ piż ta' rekwiżiti regolatorji. Ħafna minn dawn il-kwistjonijiet huma marbutin ma' forom oħra ta’ finanzjament ukoll. F’dan li ġej, din il-Komunikazzjoni tiffoka fuq dawk il-kwistjonijiet li huma partikolarment rilevanti għall-finanzjament kollettiv.

X’inhu finanzjament kollettiv?

It-terminu oriġina minn dan il-qasam u ġeneralment jirreferi għal sejħiet miftuħa għal pubbliku usa’ biex jinġabru fondi għal proġett speċifiku. Ta’ spiss dawn is-sejħiet jiġu ppubblikati u promossi permezz tal-internet u bl-għajnuna tal-midja soċjali, u huma miftuħin biss għal perjodu ta’ żmien speċifikat. Il-fondi normlament jinġabru minn numru akbar ta’ kontributuri fil-forma ta’ kontribuzzjonijiet relattivament żgħar, iżda jeżistu eċċezzjonijiet.

L-espressjoni "finanzjament kollettiv" tirreferi biss għal mezz ta’ finanzjament, li jista' jintuża f’ħafna modi differenti. Id-donazzjonijiet jistgħu jinġabru minn persuni, u jekk jinġabru għal proġett speċifiku matul il-perjodu ta’ żmien stipulat promoss permezz tal-internet u l-midja soċjali jikkwalifika bħala finanzjament kollettiv ibbażat fuq donazzjonijiet.[8] Iżda l-kampanji tal-finanzjament kollettiv jistgħu joffru wkoll xi ħaġa bi skambju lill-kontributuri. Nistgħu nitkellmu dwar finanzjament kollettiv ibbażat fuq gwadanji jew finanzjament kollettiv qabel il-bejgħ meta l-kontributuri jieħdu lura xi ħaġa simbolika, bħall-opportunità li jipparteċipaw fl-esperjenza kulturali li huma jiffinanzjaw (pereż. li jidhru bħala extra f’film), jew prodott li ġie żviluppat u prodott bil-fondi miġbura. Dawn il-forom kollha ta’ hawn fuq ta’ finanzjament kollettiv jistgħu jiġu deskritti bħala "sponsorizzar kollettiv".

Kampanji oħra ta' finanzjament kollettiv joffru xi forma ta’ redditu finanzjarju. Skemi dwar il-qsim fil-profitti jwasslu għal parti mill-profitti futuri tal-proġett li jkun qed jiġi ffinanzjat.[9] Finanzjament kollettiv ibbażat fuq titoli jinvolvi ħruġ ta' ekwità jew dejn lill-kontributuri.[10] Id-differenza minn IPO (Offerta Inizjali għall-Pubbliku) pereżempju hija li l-ishma maħruġa mhumiex tipikament innegozjati f’suq sekondarju u ma jkunx hemm sottoskrizzjoni involuta. Il-qsim fil-profitti u l-finanzjament kollettiv ibbażat fuq titoli jistgħu jiġu deskritti bħala "investiment kollettiv'. Fl-aħħar nett l-attivisti ta' "self kollettiv" jissellfu l-flus min-nies u jwegħdu li jħallsu lura l-kapital bl-interessi (jew f’ċerti każijiet mingħajr interessi) skont termini speċifikati. Eżempji jinkludu konsumaturi li jissellfu ammonti aktar baxxi ta' flus mill-finanzjament kollettiv sabiex jirrinnovaw id-dar tagħhom, jiffinanzjaw l-istudji, eċċ., jew negozji jissellfu biex jiffinanzjaw xi operat ġdid.

Dawn huma l-mudelli ewlenin użati llum mill-kampanji ta’ finanzjament kollettiv. Iżda l-finanzjament kollettiv għadu fl-istadju bikri tiegħu ta’ żvilupp u għalhekk fil-futur dawn il-mudelli jistgħu jevolvu.

Din il-Komunikazzjoni tfittex li tikkontribwixxi biex tappoġġa l-bidu tal-attivitajiet tal-finanzjament kollettiv, skont il-prijoritajiet li ġejjin:

· Li twaqqaf Grupp ta’ Esperti dwar il-Finanzjament Kollettiv li jipprovdi pariri u għarfien espert lill-Kummissjoni f’dan il-qasam. B’mod partikolari, il-Grupp ta’ Esperti għandu jagħti parir lill-Kummissjoni biex tanalizza l-potenzjal li titwaqqaf "tikketta ta’ kwalità" biex tinbena l-fiduċja fost l-utenti u tiġi pprovduta kompetenza esperta lill-Kummissjoni fil-promozzjoni tat-trasparenza, l-aħjar prattiki u ċ-ċertifikazzjoni;

· Jitqajjem għarfien fir-rigward tal-finanzjament kollettiv, jiġu promossi l-informazzjoni u t-taħriġ kif ukoll jittejbu l-istandards; kif ukoll

· L-immappjar tal-iżviluppi regolatorji nazzjonali u l-organizzazzjoni ta' sessjonijiet ta' ħidma regolatorji jiżguraw l-aħjar tħaddim tas-suq intern, u jivvalutaw jekk l-intervent regolatorju huwiex meħtieġ fil-livell tal-UE.

2. Għaliex il-finanzjament kollettiv?

Il-finanzjament kollettiv jista' joffri diversi benefiċċji għal firxa wiesgħa ta’ utenti. Dan huwa parzjalment spjegat mill-flessibilità, l-involviment komunitarju, u l-varjetà ta’ forom ta’ finanzjament li jista’ joffri: Filwaqt li donazzjonijiet, premji u mudelli ta’ qabel il-bejgħ ma jinvolvux xi dħul finanzjarju lill-kontributuri, qsim tal-profitti, self u investiment f’mudelli ta' titoli jinvolvu l-prospett ta’ dħul finanzjarju. L-ewwel kategorija tista' tissejjaħ ġeneralment bħala sponsorizzar kollettiv, filwaqt li tal-aħħar jista' jiġi deskritt bħala self kollettiv jew investiment kollettiv (inkluż il-qsim ta’ profitti). L-attivisti li jiġbru l-fondi jistgħu jinkludu SMEs, negozji li jkunu għadhom kemm jiftħu, mikrointraprendituri, intraprendituri soċjali, persuni li jaħdmu għal rashom, is-setturi tal-kreattivita u tal-kultura, l-awtoritajiet pubbliċi, il-proġetti innovattivi jew ambjentali, l-entitajiet ta’ interess pubbliku, ir-riċerkaturi, il-konsumaturi u l-persuni qiegħda.

L-aċċess għall-finanzi huwa wieħed mill-iżjed problemi urġenti għall-SMEs li jirrapportaw deterjorament fl-appoġġ finanzjarju pubbliku (-13 %), fl-aċċess għas-self (‑11 %), fil-kreditu kummerċjali (-4 %) u fir-rieda tal-investituri li jinvestu f’ekwità (-1 %).[11] Id-domanda ta' ħafna proġetti għal finanzjament ma tiġi ssodisfata minn l-ebda sors eżistenti ta’ finanzjament, li ssir referenza għaliha ġeneralment bħala diskrepanza fil-finanzjament. Xi oqsma tal-ekonomija, bħall-intrapriżi soċjali jew is-settur kulturali u kreattiv, ma jsibux ħafna reazzjonijiet mfassla skont il-ħiġijiet tagħhom, minħabba l-karatteristiċi speċifiċi tagħhom inklużi l-objettivi soċjali jew id-dipendenza fuq assi intanġibbli u l-inċertezza għolja tad-domanda tas-suq.[12] Il-finanzjament kollettiv jaqbel ma' kontributuri u investituri żgħar - jew saħansitra kbar – direttament mal-proġetti fil-bżonn ta’ fondi, l-aktar fl-istadji bikrija.

Il-finanzjament kollettiv jista' jrawwem l-intraprenditorija mhux biss f’termini ta’ żieda fl-aċċess għall-finanzi, iżda wkoll bħala ttestjar tas-suq addizzjonali u għodda għall-kummerċjalizzazzjoni, li jistgħu jgħinu lill-intraprendituri biex jiksbu għarfien rilevanti tal-konsumaturi u tal-esponiment tax-xandir. L-esperjenza ma’ kampanji bħal dawn tibni wkoll il-ħiliet tal-impjegabbiltà[13] filwaqt li kampanji b’suċċess jipprovdu mudell importanti għall-'intraprendituri futuri'.

Mill-perspettiva tal-kontributuri, din il-forma ġdida ta’ finanzjament toffri għażla diretta fejn wieħed ipoġġi l-flus tiegħu u sens ta’ involviment fil-proġett. Min jikkontribwixxi jista’ wkoll jikseb perspettiva differenti dwar l-intraprendituri u aktar kuntatt dirett magħhom, u dan jista’ jippromwovi ulterjorment il-kultura ta' intraprenditorija. Il-kontributuri spiss jiffurmaw ukoll komunità biex jappoġġaw proġett iffinanzjat, jew jistgħu jipprovdu riżorsi mhux finanzjarji fil-forma ta’ għajnuna minn sorsi varji.[14]

Il-finanzjament kollettiv joffri wkoll benefiċċji potenzjali għoljin għall-innovazzjoni, ir-riċerka u l-iżvilupp, u jista’ jikkontribwixxi għat-tkabbir, l-iżvilupp tal-komunità u l-ħolqien tal-impjiegi[15] filwaqt li jiffinanzja proġetti innovattivi li ma jkollhomx il-livell ta’ maturità li s-sorsi finanzjarji tas-suq tradizzjonali jeħtieġu. Meta mqabbel ma’ tipi oħra ta’ finanzi, dan jista’ wkoll inaqqas l-ispejjeż u l-piż amministrattiv għall-intrapriżi, speċjalment għall-SMEs.

3. L-isfidi ewlenin għall-finanzjament kollettiv fl-UE 3.1. Nuqqas ta’ trasparenza dwar ir-regoli applikabbli 3.1.1. It-tipi kollha ta’ finanzjament kollettiv

Il-forom differenti ta’ finanzjament kollettiv imsemmija hawn fuq juru differenzi fi gruppi ta’ utenti, ir-riskji, il-kumplessità u l-għan, li jitolbu distinzjoni fost dawn id-diversi forom, u, importanti li jkun hemm distinzjoni bejn mudelli ta’ ritorn finanzjarji u dawk li mhumiex. Il-finanzjament kollettiv b'reditti finanzjarji huwa kemxejn anqas magħruf u huwa meqjus li jġorr riskji ogħla għall-kontributuri li jieħdu l-pożizzjoni ta' investituri. Il-kwistjonijiet ewlenin li l-leġiżlazzjoni tal-UE tindirizza fir-rigward tat-tipi kollha ta’ finanzjament kollettiv jinkludu‑protezzjoni kontra l-ħasil tal-flus, ir-reklamar, il-konsumatur u – fejn ikun rilevanti – protezzjoni tal-proprjetà intellettwali.

Għadd ta’ partijiet interessati semmew kundizzjonijiet mhux ugwali potenzjali minħabba d-differenzi attwali kontra l-ħasil tal-flus. Skont fejn ikun jinsab il-fornitur ta’ servizz ta’ pagament, il-pjattaforma tista’ tkun meħtieġa li twettaq kontrolli fuq il-fluss ta’ fondi f’limiti differenti ta’ tranżazzjonijiet. Emendi proposti għad-Direttiva dwar il-Ġlieda kontra l-Ħasil tal-Flus u r-Regolament 1781/2006 bħalissa qed jiġu nnegozjati mill-koleġiżlaturi.[16] Dawn l-emendi huma mistennija jindirizzaw il-kwistjoni msemmija hawn fuq permezz ta’ limitu ta’ tranżazzjonijiet uniformi fl-Istati Membri kollha, li attwalment għadhom qed jiġu diskussi, għall-miżuri ta’ diliġenza dovuti mill-konsumaturi fil-każ ta’ trasferimenti ta’ fondi.

Għoxrin fil-mija tas-sidien tal-proġetti li wieġbu għall-kwestjonarju indikaw li r-riskji ta’ protezzjoni insuffiċjenti tal-proprjetà intellettwali kienu kbar wisq. Il-proġetti innovattivi jridu jiżvelaw l-ideat tagħhom sabiex jattiraw il-kontributuri. Madankollu, bl-iżvelar ta' invenzjoni mingħajr protezzjoni suffiċjenti tal-privattiva jkun hemm ir-riskju li xi ħadd juża l-ideat tagħhom. Waħda mill-akbar kwistjonijiet li jiġu ffaċċati hija s-sistema attwali frammentata tal-privattivi fl-Ewropa. Ladarba r-riforma attwali tas-sistema tal-privattivi[17] tkun fis-seħħ, se jkun possibbli li tinkiseb privattiva Ewropea b’effett unitarju fuq il-bażi ta' punt uniku ta' servizz, li tipprovdi vantaġġi fuq l-ispejjeż u tnaqqas il-piżijiet amministrattivi.

Leġiżlazzjoni tal-UE ulterjuri tista' tkun applikabbli għall-finanzjament kollettiv, skont il-mudell kummerċjali attwali użat. Pereżempju pjattaformi li jimponu l-flus fuq proġetti ffinanzjati b’suċċess jistgħu jidħlu fil-kummerċ elettroniku u għalhekk jaqgħu taħt id-Direttiva dwar il-Kummerċ Elettroniku[18]. Id-Direttiva dwar ir-reklamar qarrieqi u komparattiv[19] tipprovdi armonizzazzjoni minima dwar prattiki ta’ kummerċjalizzazzjoni qarrieqa f’kuntest ta' negozju għal negozju. Il-konsumaturi huma protetti minn prattiki ta' finanzjament kollettiv qarrieqi u aggressiv bid-Direttiva dwar prattiki kummerċjali inġusti[20], li tipprojbixxu ċerti prattiki ta’ kummerċjalizzazzjoni. Jekk it-termini u l-kundizzjonijiet standard użati minn operaturi ta’ finanzjament kollettiv jkunu jinkludu klawżoli inġusti, dawn ma jorbtux lill-konsumaturi parteċipanti taħt id-Direttiva dwar it-Termini Kuntrattwali Inġusti[21]. Barra minn hekk, ir-regoli tal-kompetizzjoni u tal-għajnuna mill-Istat tal-UE japplikaw ukoll għall-attività tal-finanzjament kollettiv.

Anki fejn il-leġiżlazzjoni tal-UE ma tapplikax, ir-regoli nazzjonali differenti jistgħu jkunu f’posthom. B’mod partikolari dan huwa l-każ għall-għoti ta’ karità u d-donazzjonijiet, mudelli bbażati fuq benefiċċji u mudelli ta’ qabel il-bejgħ tal-finanzjament kollettiv.

3.1.2. Finanzjament kollettiv ta' redditi finanzjarji (self kollettiv u investiment kollettiv)

Kampanji ta' reditti finanzjarji u pjattaformi jistgħu jkunu soġġetti għal aktar regoli fil-livell tal-UE kif ukoll fil-livell nazzjonali, skont il-mudell tan-negozju speċifiku użat.

Il-qafas regolatorju tal-UE rilevanti jinkludi: id-Direttivi dwar il-Prospett[22], is-Servizzi ta' Pagamenti[23], is-Swieq tal-Istrumenti Finanzjarji[24], ir-Rekwiżiti ta' Kapital (CRD IV)[25], il-Maniġers ta' Fondi ta' Investiment Alternattivi[26], il-Kreditu għall-Konsumatur[27] u l-Kummerċjalizzazzjoni mill-Bogħod tas-Servizzi Finanzjarji[28] u r-Regolamenti dwar ir-Rekwiżiti tal-Kapital[29], Kapital ta’ Riskju Ewropew u l-Fondi ta' Intraprenditorija Soċjali Ewropej[30].

Fil-livell nazzjonali differenti jistgħu japplikaw regoli addizzjonali. Fl-2013 l-Awtorità Ewropea tat-Titoli u s-Swieq (ESMA) u l-Awtorità Bankarja Ewropea (ABE) wettqu eżerċizzju ta’ ġbir ta’ tagħrif biex jifhmu aħjar kif il-qafas regolatorju japplika għall-finanzjament kollettiv attwali f’kull Stat Membru.

Bosta Stati Membri ppruvaw jindirizzaw it-tħassib madwar il-finanzjament kollettiv bi dħul finanzjarju permezz ta’ linji gwida (pereż. fil-Ġermanja, fil-Pajjiżi l-Baxxi, fil-Belġju). Oħrajn (l-Italja, ir-Renju Unit, Franza u Spanja) qed jikkunsidraw li jieħdu azzjoni regolatorja, jew diġà ħadu azzjoni, biex jiffaċilitaw din il-forma ġdida ta’ finanzjament,[31] filwaqt li jimmiraw ukoll li jipproteġu lill-investituri b’mod adegwat. Il-periklu huwa li azzjoni regolatorja diffiċli u prematura tista' tfixkel l-iżvilupp tal-finanzjament kollettiv, filwaqt li politiki mhux stretti biżżejjed jistgħu jwasslu li l-investitur isofri telf, li jagħmel ħsara lill-fiduċja kemm tal-konsumaturi kif ukoll fil-finanzjament kollettiv. Il-kwistjonijiet hawnhekk jinkludu jekk leġiżlazzjoni nazzjonali eżistenti jew tal-UE hijiex imfassla b’mod adegwat skont il-ħtiġijiet tal-finanzjament kollettiv, jew jekk hemmx regoli li huma ta’ piż bla bżonn fil-kuntest tal-finanzjament kollettiv u għandhom jiġu adattati għall-ħtiġijiet tal-utenti biex jgħinu biex il-finanzjament kollettiv jilħaq il-potenzjal tiegħu, b’mod partikolari għall-SMEs. Għalissa Stati Membri b’inizjattivi leġiżlattivi jipproponu soluzzjonijiet differenti għall-isfidi msemmija hawn fuq. Mingħajr ma jkun hemm preġudizzju fuq l-aħjar mod kif jista' jinstab bilanċ, l-approċċi differenti jistgħu joħolqu inċertezza legali rigward liema regoli japplikaw għal liema forom, minkejja l-inizjattivi riċenti li għandhom il-għan li jiġbru informazzjoni legali.[32] Il-konsultazzjoni pubblika kkonfermat l-importanza taċ-ċarezza legali għall-partijiet interessati kollha. Barra minn hekk, approċċi diverġenti fost l-oqfsa nazzjonali jistgħu wkoll jifframmentaw is-suq intern billi jillimitaw il-provvista ta’ servizzi fl-Istati Membri permezz ta' pjattaformi tal-finanzjament kollettiv u jagħmlu ħsara lit-tkabbir potenzjali tal-finanzjament kollettiv fl-Ewropa.

Il-Kummissjoni se tkompli tissorvelja s-suq u, skont esperjenzi differenti, tivvaluta l-bżonn ta’ azzjoni regolatorja bħala reazzjoni għaċ-ċirkostanzi li qed jinbidlu. Skambju ta’ informazzjoni dwar prattiki regolatorji nazzjonali jista’ jgħin kemm biex jinfirxu l-aħjar prattiku kif ukoll jiġu identifikati d-diskrepanzi fost l-approċċi nazzjonali li jistgħu jiġġeneraw xi ostakoli.

3.2. Il-finanzjament kollettiv kif jaħdem fis-Suq Intern? 3.2.1. Il-finanzjament kollettiv b'redditi mhux finanzjarji (sponsorizzar kollettiv)

Ir-riżultati tal-konsultazzjoni wrew li s-suq intern għall-finanzjament kollettiv b'reditti mhux finanzjarji jaħdem pjuttost sew. Mal-81 % tal-pjattaformi ta’ reditti mhux finanzjarji diġà joperaw b’mod transfruntier, filwaqt li 14 % jixtiequ jagħmlu hekk fil-futur. Terz biss tal-partijiet interessati esprimew appoġġ għall-azzjoni tal-UE dwar il-finanzjament kollettiv ta’ dħul mhux finanzjarju biex tiffaċilita l-aċċess għas-suq (madwar 35 %) jew biex tipproteġi aħjar lill-kontributuri (anqas minn 30 %). Dawk il-partijiet interessati li esprimew appoġġ għall-miżuri tal-UE li jiffaċilitaw l-attività transfruntiera għall-mudelli ta' dħul mhux finanzjarju spiss semmew l-inċertezza legali bħala l-ostakolu ewlieni.

3.2.2. Finanzjament kollettiv għar-redditi finanzjarji (self kollettiv u investiment kollettiv) – l-aċċess għas-suq b’livell għoli ta’ protezzjoni tal-investitur

Il-konsultazzjoni pubblika tindika li għall-pjattaformi ta' reditti finanzjarji s-suq intern jista' ma jaħdimx sew daqshekk. Mat-38 % biss tal-pjattaformi ta' reditti finanzjarji li wieġbu għall-konsultazzjoni joperaw b’mod transfruntier filwaqt li kważi nofshom jixtiequ jestendu n-negozju tagħhom lejn Stati Membri oħra tal-UE fil-ġejjieni.

Erbgħa u erbgħin fil-mija tal-pjattaformi tar-redditi finanzjarji kollha jsostnu li n-nuqqas ta’ informazzjoni dwar regoli applikabbli ma jħallihomx joperaw f’aktar minn pajjiż wieħed tal-UE. Minnhom, 27 % kkwotaw ukoll il-ispejjeż għoljin ta’ awtorizzazzjoni fi Stat Membru ieħor bħala raġuni għalfejn joperaw domestikament biss.

Nofs dawk li wieġbu rrikonoxxew il-ħtieġa għal azzjoni tal-UE dwar il-finanzjament kollettiv ta' reditti finanzjarji. L-aċċess għas-suq u l-protezzjoni tal-investitur jidhru li huma kunsiderazzjonijiet importanti wkoll: 49 % talbu lill-UE biex tippromwovi s-suq uniku għall-finanzjament kollettiv ta' reditti finanzjarji u 51 % ħassew il-ħtieġa għal azzjoni tal-UE biex tiġi żgurata protezzjoni xierqa għall-investituri għall-finanzjament kollettiv ta' self u titoli. Dawk li wieġbu enfasizzaw ukoll ir-riskji għall-kontributuri fil-mudelli tas-self kollettiv u tal-investiment kollettiv (pereż. telf ta’ kapital investit, riskju ta’ frodi), kif ukoll il-ħtieġa għal trasparenza f'imposti tal-pjattaformi, rati ta' mgħax, u fuq rendita mistennija.

Il-maġġoranza l-kbira tal-partijiet interessati qablu li l-maniġers tal-pjattaformi involuti f’mudelli ta' self u investiment għandhom ikunu mitluba jinfurmaw lill-kontributuri dwar ir-riskji ta' investiment u ta’ kreditu u jipprovdu parir dwar id-diversifikazzjoni tal-investiment. Il-kontributuri potenzjali jistgħu ma jinvolvux ruħhom f’attività ta’ finanzjament kollettiv minħabba t-tħassib dwar ir-riskji. Il-kwistjonijiet ewlenin hawnhekk jinkludu limiti ta' investiment individwali differenti f’pajjiżi differenti, l-eżerċizzju tad-drittijiet tal-vot tal-azzjonisti, il-limitu għar-rekwiżiti tal-prospett, ir-regoli dwar it-trasparenza, testijiet ta’ adegwatezza tal-investiment, protezzjoni ta' flus il-klijent u pariri dwar l-investiment.

3.3. Il-finanzjament kollettiv kif jaħdem fl-ekosistema finanzjarja?

Il-finanzjament kollettiv għadu fil-bidu u qed jevolvi f'forma ta’ finanzjament li għandha tkompli tiġi eżaminata fil-kuntest tal-ekosistema finanzjarja. Filwaqt li l-finanzjament kollettiv b'reditti mhux finanzjarji huwa importanti kemm fil-volum kif ukoll fl-impatt tiegħu (il-parti l-kbira tal-kampanji ta’ finanzjament kollettiv jieħdu din il-forma, ħafna minnhom ikollhom għanijiet soċjali), il-finanzjament kollettiv ta' dħul finanzjarju qed jikber ukoll u jilħaq għall-bżonnijiet ta’ finanzjament speċifiku ta’ ħafna proġetti intraprenditorjali jew konsumaturi privati.

Il-finanzjament kollettiv huwa forma alternattiva ta’ finanzjament li jista’ jikkumplimenta forom oħra ta’ finanzjament tradizzjonali. Kif issemma hawn fuq, il-finanzjament kollettiv jista’ jikkontribwixxi biex jiġi indirizzat l-aċċess għall-problemi ta' finanzi u jgħin biex negozji li għadhom kif jiftħu jimxu 'l quddiem fl-"iskala tal-finanzjament". Kwart mill-banek stabbiliti li wieġbu għall-konsultazzjoni ddikjaraw interess li jinvolvu ruħhom fil-finanzjament kollettiv fil-futur, li joffri l-possibbiltà ta' istituzzjoni finanzjarja regolata li tagħti kredibbiltà lil pjattaforma u l-proġetti tagħha, ikollha aktar fiduċja. Madankollu, dan joħloq ukoll il-kwistjonijiet ta' żieda fl-ispejjeż u nuqqas fil-kompetizzjoni bejn atturi tradizzjonali u dawk ġodda fil-qasam tal-iffinanzjar.

Il-partijiet interessati li wieġbu għall-konsultazzjoni pubblika, sostnew li l-finanzjament kollettiv jista’ jwassal għal benefiċċji sinifikanti għall-innovazzjoni. Bħalissa teżisti ftit informazzjoni disponibbli dwar ir-rwol li l-finanzjament kollettiv jista’ jkollu fil-finanzjament tar-riċerka u l-innovazzjoni.[33]

Kwistjoni diskussa fid-dettall f’dan ir-rigward hija trattament fiskali diverġenti ta’ kontribuzzjonijiet madwar l-Istati Membri u l-influwenza li dan jista’ jkollu fuq l-għażla tal-poplu u tal-kumpaniji ta’ fejn ipoġġu, jinvestu l-flus jew jagħtu donazzjoni fi flus. Donazzjonijiet u ċerti forom ta’ investimenti finanzjarji (negozji li għadhom kemm fetħu, attivitajiet ta' riċerka u żvilupp (R&Ż), eċċ.) huma eżenti mit-taxxa f’xi Stati Membri, iżda mhux f’oħrajn. L-effettività u l-użu ta’ inċentivi fiskali fl-UE kollha kemm hi għandhom ikunu mifhuma aħjar.

Il-Kummissjoni Ewropea kkummissjonat studju dwar l-iskambju ta’ prattiki xierqa dwar l-effettività ta' inċentivi fiskali tar-R&Ż u t-tfassil ta’ inċentivi fiskali, previsti għall-2014. Dan l-istudju se jipprovdi ħarsa ġenerali lejn l-iskemi ta’ inċentivi fiskali tar-R&Ż għall-Istati Membri tal-UE u l-membri tal-Organizzazzjoni għall-Kooperazzjoni u l-Iżvilupp Ekonomiċi (OECD) magħżula, jagħtu valutazzjoni tal-effettività tal-inċentivi fiskali tar-R&Ż billi jagħmlu rieżami tal-evidenza empirika eżistenti, u jippromwovu l-iskambju ta’ għarfien dwar prattiki xierqa. Dan jista’ jkun ta’ rilevanza partikolari għall-finanzjament kollettiv u l-promozzjoni tar-riċerka, l-iżvilupp u l-innovazzjoni permezz ta' pjattaformi CF.

3.4. Il-promozzjoni tal-finanzjament kollettiv billi titqajjem kuxjenza u tissawwar il-fiduċja

Għad hemm nuqqas ġenerali ta’ kuxjenza dwar il-finanzjament kollettiv fl-Ewropa. Kważi nofs dawk li wieġbu jippreferu xi forma ta’ sensibilizzazzjoni fil-livell tal-UE. Il-partijiet interessati wrew ukoll interess f’sors wieħed ta’ informazzjoni dwar l-opportunitajiet ta’ finanzjament kollettiv, biex tittejjeb il-viżibilità tiegħu.

Aktar kuxjenza mhuwiex l-uniku fattur meħtieġ biex il-finanzjament kollettiv jirnexxi. Fehim sew ta’ kif jaħdem il-finanzjament kollettiv u x’jista’ joffri u x'jistgħu jkunu r-riskji huwa essenzjali wkoll biex tiġi stabbilita l-fiduċja kemm mal-kontributuri kif ukoll mal-attivisti. Tkabbir sostenibbli fil-finanzjament kollettiv huwa possibbli biss jekk l-utenti jkollhom fiduċja fih. Kampanji ta’ finanzjament kollettiv li jaħdmu b’suċċess jiddependu wkoll fuq attivisti li għandhom il-ħiliet u t-taħriġ meħtieġa, kif ukoll appoġġ offrut minn pjattaformi u atturi oħra.[34] Il-proprjetarji ta’ proġetti jistgħu jkunu jeħtieġu edukazzjoni dwar l-użu tal-finanzjament kollettiv, dwar ir-riskji potenzjali tiegħu, u potenzjalment ukoll dwar l-ippjanar u l-ġestjoni tal-proġett.

Minħabba li hemm ċerti riskji fil-finanzjament kollettiv, f’dan l-istadju bikri tal-iżvilupp hemm ukoll il-ħtieġa li jissaħħaħ ir-rikonoxximent tal-pjattaformi. Li tiġi stabbilita tikketta ta’ kwalità li tgħin dan ir-rikonoxximent u tibni l-fiduċja. It-tikketta għandha turi konformità ma’ ċerti standards, pereżempju biex jitnaqqsu r-riskji ta’ frodi, u tinbena l-fiduċja fost l-utenti. F’xi pajjiżi, bħar-Renju Unit, l-entitajiet awtoregolatorji diġà daħħlu fis-seħħ regoli li pjattaformi jistgħu jikkonformaw magħhom u jiksbu t-tikketta ta’ kwalità tal-assoċjazzjoni.

3.5. Possibilitajiet għal finanzjament fi sħubija (pubbliċi u privati)

Minħabba d-daqs limitat tiegħu, il-finanzjament kollettiv ma jistax ikun mistenni jsolvi d-diversi forom kollha tal-aċċess għall-kwistjonijiet ta' finanzi. Possibilitajiet għal finanzjament pubbliku flimkien ma' finanzjament kollettiv għalhekk jistgħu jiġu studjati aktar kemm fil-livell nazzjonali kif ukoll tal-UE f’każijiet ġustifikati kif xieraq fejn falliment tas-suq jista’ jintwera. Finanzjament fi sħubija jista’ jiġi pprovdut jew fil-forma ta’ koinvestiment fi proġetti flimkien ma’ kontributuri privati[35], bħala garanziji fuq tranżazzjonijiet ta' self kollettiv, jew direttament lejn pjattaformi ta’ finanzjament kollettiv. Ir-regoli tal-għajnuna mill-Istat li għadhom kif ġew adottati applikabbli għall-finanzjament ta’ riskju[36] jestendu l-ambitu tal-impriżi eliġibbli billi jinkludu l-SMEs, il-kumpaniji b'kapitalizzazzjoni żgħira u l-kumpaniji innovattivi biex jittejjeb l-aċċess ta’ finanzjament għall-kumpaniji li għalkemm vijabbli, jaffaċċaw falliment tas-suq meta jaċċessaw il-finanzi neċessarji. Ir-regoli dwar il-finanzjament ta' riskju applikabbli għall-pjattaformi tal-kummerċ alternattivi jistgħu, b’analoġija, japplikaw għal ċerti tipi ta’ pjattaformi ta' finanzjament kollettiv. Kull appoġġ b’riżorsi tal-Istat jikkonforma mar-regoli dwar il-kompetizzjoni, u b’mod partikolari r-regoli tal-għajnuna mill-Istat applikabbli għall-finanzjament ta’ riskju.

4. It-triq 'il quddiem

Il-finanzjament kollettiv joffri għadd ta’ vantaġġi għal varjetà ta’ gruppi ta’ utenti u huwa sors promettenti ta’ finanzjament għal bosta tipi ta’ atturi li ma jsibux soluzzjonijiet adatti għall-ħtiġijiet ta’ finanzjament tagħhom.

Meta jitqies il-potenzjal u l-isfidi prinċipali ta’ dan il-fenomenu ġdid, il-Kummissjoni Ewropea tixtieq li jiġi żviluppat fehim komuni fil-livell tal-UE, b’kooperazzjoni mal-partijiet interessati u titwitta t-triq għal azzjonijiet possibbli fil-ġejjieni.

Biex tikseb ħarsa ġenerali aħjar dwar kif il-finanzjament kollettiv jidħol fl-ekosistema finanzjarja usa’ u liema proġetti jużaw liem tip ta’ finanzjament kollettiv, il-Kummissjoni Ewropea se tagħmel studju fl-2014. Fi studju separat il-Kummissjoni se tistudja l-potenzjal tal-finanzjament kollettiv sabiex tappoġġa r-riċerka u l-innovazzjoni, u fil-kuntest ta' dan l-istudju se tirrifletti fuq ir-rwol li l-inċentivi tat-taxxa jista’ jkollhom fir-rigward tal-finanzjament kollettiv għar-R&Ż u l-innovazzjoni.

Biex ikun appoġġat l-iżvilupp tal-politika f’dan il-qasam, il-Kummissjoni se twaqqaf Forum Ewropew tal-Partijiet Interessati tal-Finanzjament Kollettiv bħala grupp espert ta’ rappreżentanti ta’ livell għoli ta’ assoċjazzjonijiet tal-gruppi tal-partijiet interessati kkonċernati, u awtoritajiet nazzjonali biex tgħin biex jitqajjem għarfien, tiġi pprovduta informazzjoni u moduli ta’ taħriġ għal sidien ta' proġetti, tiġi promossa t-trasparenza kif ukoll l-iskambju tal-aħjar prattika; u jiġu identifikati kwistjonijiet li jista' jkun meħtieġ li jiġu indirizzati biex il-finanzjament kollettiv jimxi 'l quddiem, filwaqt li jitqies l-interess tal-kontributuri.

Il-Kummissjoni se ssegwi mill-qrib lill-assoċjazzjonijiet industrijali biex jiġu żviluppati standards kemm fil-livell nazzjonali u kif ukoll f’dak Ewropew dwar it-trasparenza u l-aħjar prattiki, bil-għan li l-utenti jiġu infurmati (kemm sidien ta' proġetti kif ukoll kontributuri), biex il-kontributuri jiġu protetti minn frodi u jiġi żgurat li jkun hemm mekkaniżmu għall-immaniġġar tal-ilmenti. Il-Kummissjoni Ewropea se tniedi studju biex teżamina entitajiet awtoregolatorji nazzjonali eżistenti u r-regoli tagħhom, kif ukoll l-effikaċja u l-limitazzjonijiet tagħhom, u se tesplora l-potenzjal tat-twaqqif ta’ tikketta ta’ kwalità Ewropea.

Il-Kummissjoni se timmonitorja mill-qrib l-iżviluppi madwar il-finanzjament kollettiv fil-kuntest tal-funzjonament xieraq tas-suq intern. Se torganizza workshops regolatorja bil-ħsieb li jiġu diskussi l-ostakoli għall-attivitajiet transfruntiera. Fejn rilevanti, il-Kummissjoni se teżamina l-ħtieġa li jinħarġu rakkomandazzjonijiet permezz tar-Rapport tas-Suq Uniku jew in-Netwerk tar-Rappreżentanti tal-SMEs[37] li jimmonitorjaw l-implimentazzjoni tal-Att dwar in-Negozji ż-Żgħar, jew l-Aġenda Diġitali għall-Ewropa, li tgħin lill-Istati Membri biex jiġu evitati inkonsistenzi fis-sistemi nazzjonali li jistgħu jxekklu lis-Suq Intern.

Il-finanzjament kollettiv bħala sors ta’ finanzjament privat li qed jikber iżda li huwa relattivament żgħir ma jistax ikun mistenni li jieħu post il-fondi pubbliċi għal proġetti li jkollhom diffikultajiet biex jaċċessaw il-finanzi. Ir-regoli Ewropej il-ġodda dwar l-għajnuna mill-Istat jippermettu t-tqabbil ta’ finanzjament pubbliku mar-riżorsi privati fil-kumpaniji. Għalhekk, tista’ tingħata kunsiderazzjoni għall-possibbiltà li jintużaw fondi pubbliċi koinvestiti ma' fondi privati permezz tal-finanzjament kollettiv, sakemm ir-regoli tal-għajnuna mill-Istat, b'mod partikolari l-Linji Gwida dwar l-għajnuna mill-Istat jippromwovu investimenti ta' finanzjament ta' riskju, u l-kundizzjonijiet legali ta’ trasparenza u responsabbiltà għall-użu tal-fondi pubbliċi jkunu ssodisfati, u, fejn applikabbli, f’konformità mar-rekwiżiti tar-Regolament Finanzjarju.

Il-Kummissjoni se żżomm dan is-settur ġdid taħt monitoraġġ mill-qrib bl-appoġġ tal-Forum, u se tivvalutah regolarment - abbażi tar-riżultati tal-istudji, ix-xogħol ta' bosta partijiet interessati u s-sessjonijiet ta' ħidma regolatorji - l-istat tal-UE u l-oqfsa regolatorji domestiċi applikabbli għall-finanzjament kollettiv, u tikkunsidra jekk aktar azzjoni mill-UE hijiex meħtieġa. B’mod partikolari waqt ir-rieżamijiet skedati tal-leġiżlazzjoni eżistenti, il-Kummissjoni se tikkunsidra jekk ikunx xieraq li jiġu kkalibrati r-rekwiżiti għall-karatteristiċi speċifiċi ta' finanzjament kollettiv b’redditi finanzjarji. Azzjoni leġiżlattiva futura tal-UE jew tip ieħor ta’ azzjoni b’impatt sinifikanti tkun soġġetta għal konsultazzjoni pubblika minn qabel u valutazzjoni tal-impatt.

Fl-aħħar nett, billi l-finanzjament kollettiv huwa attività globali u ġuriżdizzjonijiet oħra, bħall-Istati Uniti, bdew ukoll jirregolawh, il-Kummissjoni se ssegwi mill-qrib l-iżviluppi internazzjonali u se tappoġġa l-isforzi biex tiġi promossa konverġenza regolatorja ta’ approċċi fuq livell internazzjonali.[38]

Matul l-2015 il-Kummissjoni se tħejji rapport dwar il-progress li jkun sar.

[1] Ibbażat fuq stima tal-industrija: Massolution (2013) Crowdfunding Industry Report 2012 fuq: http://www.crowdsourcing.org/research.

[2] European Banking Federation Facts and Figures (2012) fuq: http://www.ebf-fbe.eu/uploads/FF2012.pdf; CSES (2012), Evaluation of EU Member States’ Business Angel Markets and Policies Final report; EVCA Yearbook 2012 fuq: http://www.evca.eu/uploadedfiles/home/press_room/Yearbook_2012_Presentation_all.pdf

[3] L-istimi tal-industrija juru li fl-2012 madwar 470 000 proġett Ewropew ġew iffinanzjati b’suċċess permezz ta’ finanzjament kollettiv. Massolution (2013)

[4] COM(2013) 150 finali, 25.3.2013

[5] Il-finanzjament kollettiv jista' jiġi segwit b’forom oħra ta’ finanzjament, bħall-finanzjament minn banek, investituri informali jew investituri ta’ kapital, jew Offerti Inizjali għall-Pubbliku (IPO).

[6] Li saret bejn it-3 ta' Ottubru u l-31 ta' Diċembru 2013.

[7] http://www.crowdfundingnetwork.eu/

[8] Donazzjonijiet bħal dawn huma kontribuzzjonijiet tipikament monetarji, iżda mhux esklussivament – għal skopijiet ta’ karità.

[9] Pereżempju profitti futuri mill-bejgħ ta’ applikazzjoni mobbli ġdida, li l-iżvilupp tagħha kien iffinanzjat permezz ta' finanzjament kollettiv.

[10] Pereżempju fi proġett ambjentali jistgħu jinħarġu strumenti tad-dejn biex jinbnew ġeneraturi tal-enerġija rinnovabbli jew negozju li jkun għadu kemm jiftaħ innovattiv jista joħroġ ishma biex jiġbor il-fondi meħtieġa biex jibda n-negozju.

[11] ECB-European Commission SMEs’ Access to Finance survey 2013http://ec.europa.eu/enterprise/policies/finance/files/2013-safe-analytical-report_en.pdf

[12] COM(2012) 537, Komunikazzjoni dwar il-promozzjoni tas-setturi kulturali u kreattivi għat-tkabbir u l-impjiegi fl-UE. Ara wkoll "Survey on access to finance for cultural and creative sectors"(2014) http://ec.europa.eu/culture/key-documents/documents/access-to-finance-culture-and-creative-sector_en.pdf . Programm ġdid tal-UE għall-Impjiegi u l-Innovazzjoni Soċjali se joffri appoġġ għall-intrapriżi soċjali. http://ec.europa.eu/social/main.jsp?catId=1084&langId=mt

[13] Green A. et al (2014) Explanatory Research on Internet Work Exchanges and Employability, Analysis and synthesis of quantitative evidence on crowdsourcing for work, funding and volunteers. Stewart J (Ed). JRC Scientific and Policy Report Series, EUR 26423 EN. L-Istitut tal-Istudju tal-Prospettivi Teknoloġiċi, Ċentru Konġunt tar-Riċerka, il-Kummissjoni Ewropea. Jinsab fuq: http://ftp.jrc.es/EURdoc/JRC85646.pdf

[14] Appelli għall-pubbliku biex jipprovdi kontribuzzjonijiet mhux monetarji għat-twettiq ta’ proġett (bħal ħiliet, netwerks kummerċjali, eċċ.)

[15] Fl-2012, fi Spanja l-finanzjament kollettiv ħoloq stima ta' 7 500 "impjieg kollettiv" diretti permezz ta’ madwar 2 800 proġett ta' suċċess ta’ finanzjament kollettiv. Ramos & Gonzalez (2013) Crowd-Funding as a new economic instrument for economic growth and employment. Dokument ippreżentat fis-seminar “Alternative ways of finance in the digital era”. Ateneu Barcelonès Mejju 2013.

[16] Ibbażati fuq il-proposti tal-Kummissjoni COM(2013) 44 u COM(2013) 45

[17] Fis-17 ta’ Diċembru 2012, ir-Regolamenti li joħolqu protezzjoni tal-privattiva unitarja fl-UE ġew adottati f’kooperazzjoni msaħħa bejn 25 Stat Membru. Ftehim internazzjonali fost l-Istati Membri li jistabbilixxi Qorti Unifikata tal-Privattivi bħalissa jinsab fil-proċess ta’ ratifika.

[18] Id-Direttiva 2000/31/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat-8 ta' Ġunju 2000 dwar ċerti aspetti legali tas-servizzi minn soċjetà ta' l-informazzjoni, partikolarment il-kummerċ elettroniku, fis-Suq Intern (ĠU, 17.07.2000, L 178/1)

[19] Id-Direttiva 2006/114/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat-12 ta' Diċembru 2006 dwar reklamar qarrieqi u komparattiv (ĠU 27.12.2006, L 376/21)

[20] Id-Direttiva 2005/29/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal-11 ta’ Mejju 22 dwar prattiċi kummerċjali żleali fin-negozju mal-konsumatur fis-suq intern u li temenda d-Direttiva tal-Kunsill 84/450/KEE, id-Direttivi 97/7/KE, 98/27/KE u 2002/65/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, u r-Regolament (KE) Nru 2006/2004 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, (ĠU 11.06.2005, L 149/22)

[21] Id-Direttiva tal-Kunsill 93/13/KEE tal-5 ta’ April 1993 dwar klawżoli inġusti f’kuntratti mal-konsumaturi (ĠU 21.4.1993, L 95/29)

[22] Id-Direttiva 2003/71/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal-4 ta’ Novembru 2003 dwar il-prospett li għandu jiġi ppubblikat meta titoli jiġu offruti lill-pubbliku jew jiġu ammessi għall-kummerċ u li temenda d-Direttiva 2001/34/KE (ĠU 31.12.2003, L 345/64)

[23] Id-Direttiva Nru 2007/64/KEtal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat-13 ta’ Novembru 2007 dwar is-servizzi ta' ħlas fis-suq intern li temenda d-Direttivi 97/7/KE, 2002/65/KE, 2005/60/KE u 2006/48/KE u li tħassar id-Direttiva 97/5/KE, (ĠU, 5.12.2007, L 319/1). Id-Direttiva dwar is-Servizzi tal-Ħlas tista' tiġi applikata wkoll għall-isponsorizzar kollettiv, fil-każ li l-mudell tan-negozju adottat jkun jaqa’ fl-ambitu ta’ dan l-istrument.

[24] Id-Direttiva 2004/39/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal-21 ta’ April 2004 dwar is-swieq fl-istrumenti finanzjarji li temenda d-Direttivi tal-Kunsill 85/611/KEE u 93/6/KEE u d-Direttiva 2000/12/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill u li tħassar id-Direttiva tal-Kunsill 93/22/KEE, (ĠU, 30.04.2004, L 145/1)

[25] Id-Direttiva 2013/36/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas-26 ta' Ġunju 2013 dwar l-aċċess għall-attività tal-istituzzjonijiet ta' kreditu u s-superviżjoni prudenzjali tal-istituzzjonijiet ta' kreditu u tad-ditti tal-investiment, li temenda d-Direttiva 2002/87/KE u li tħassar id-Direttivi 2006/48/KE u 2006/49/KE (ĠU 27.06.2013, L 176/338)

[26] Id-Direttiva 2011/61/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat-8 ta’ Ġunju 2011 dwar Maniġers ta’ Fondi ta’ Investiment Alternattiv u li temenda d-Direttivi 2003/41/KE u 2009/65/KE u r-Regolamenti (KE) Nru 1060/2009 u (UE) Nru 1095/2010 (ĠU 1.07.2011, L 174/1)

[27] Id-Direttiva 2008/48/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat-23 ta' April 2008 dwar ftehim ta' kreditu għall-konsumatur u li tħassar id-Direttiva tal-Kunsill 87/102/KEE (ĠU 22.05.2008, L 133/66)

[28] Id-Direttiva 2002/65/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat-23 ta' Settembru 2002 li tikkonċerna t-tqegħid fis-suq b'distanza ta' servizzi finanzjarji ta' konsumaturi u li temenda d-Direttiva tal-Kunsill 90/619/KEE u d-Direttivi 98/27/KE u 98/27/KE (ĠU 9.10.2002, L 271/16)

[29] Ir-Regolament (UE) Nru 575/2013 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas-26 ta' Ġunju 1 dwar ir-rekwiżiti prudenzjali għall-istituzzjonijiet ta' kreditu u d-ditti tal-investiment u li jemenda r-Regolament (UE) Nru 648/2012, (ĠU 27.06.2013, L 176/1)

[30] Ir-Regolament (UE) Nru 345/2013 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas-17 ta’ April 2013 dwar fondi Ewropej ta’ kapital ta’ riskju, (ĠU 25.04.2013, L 115/1); Ir-Regolament (UE) Nru 346/2013 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas-17 ta’ April 2013 dwar il-fondi ta’ intraprenditorija soċjali Ewropej (ĠU 25.04.2013, L 115/18).

[31] F'konformità mal-Pjan ta' Azzjoni dwar l-Intraprenditorija 2020 tal-UEhttp://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=COM:2012:0795:FIN:MT:PDF

[32] NEK (2013), "Review of Crowdfunding Regulation" fuq: http://www.europecrowdfunding.org/2013/10/review-crowdfunding-regulation-2013

[33] Ir-rapport tan-Netwerk Ewropew ta' Esperti dwar il-Kultura, Crowdfunding schemes in Europe (2011) http://www.eenc.info/wp-content/uploads/2012/11/DR%C3%B6thler-KWenzlaff-Crowdfunding-Schemes-in-Europe.pdf .

[34] Ramos, J. (2014) Crowdfunding and the Role of Managers in Ensuring the Sustainability of Crowdfunding Platforms. Stewart J (Ed). Għadd ta’ Rapporti Tekniċi tal-JRC, L-Istitut tal-Istudju tal-Prospettivi Teknoloġiċi tal-JRC, Il-Kummissjoni Ewropea. http://is.jrc.ec.europa.eu/pages/EAP/eInclusion/employability.html ;

[35] F’dawn il-każijiet għandha tingħata attenzjoni li l-popolarità ta’ proġett kif imkejla bis-suċċess tiegħu fil-finanzjament kollettiv jista’ ma jkunx l-aħjar kundizzjoni ta' għażla ta’ nfiq pubbliku.

[36] Komunikazzjoni mill-Kummissjoni, "Linji gwida dwar l-għajnuna mill-Istat biex tippromwovi investimenti finanzjament ta’ riskju", C(2014) 34/2, Brussell, 15.01.2014

[37] http://ec.europa.eu/enterprise/policies/sme/small-business-act/sme-envoy/index_en.htm

[38] Il-ħidma se ssir ukoll minn IOSCO – ara: IOSCO (2014) "Crowd-funding: An Infant Industry Growing Fast" SWP3/2014.