RAPPORT TAL-KUMMISSJONI LILL-PARLAMENT EWROPEW, LILL-KUNSILL, LILL-KUMITAT EKONOMIKU U SOĊJALI EWROPEW U LILL-KUMITAT TAR-REĠJUNI dwar l-implimentazzjoni tad-Direttiva 2007/58/KE dwar il-ftuħ tas-suq tat-trasport ferrovjarju internazzjonali tal-passiġġieri li jakkumpanja l-Komunikazzjoni lill-Kunsill u lill-Parlament Ewropew dwar ir-Raba’ Pakkett Ferrovjarju /* COM/2013/034 final */





RAPPORT TAL-KUMMISSJONI LILL-PARLAMENT EWROPEW, LILL-KUNSILL, LILL-KUMITAT EKONOMIKU U SOĊJALI EWROPEW U LILL-KUMITAT TAR-REĠJUNI dwar l-implimentazzjoni tad-Direttiva 2007/58/KE dwar il-ftuħ tas-suq tat-trasport ferrovjarju internazzjonali tal-passiġġieri li jakkumpanja l-Komunikazzjoni lill-Kunsill u lill-Parlament Ewropew dwar ir-Raba’ Pakkett Ferrovjarju (Test b’rilevanza għaż-ŻEE) 1. Introduzzjoni Fit-23 ta’ Ottubru 2007, il-Parlament Ewropew u l-Kunsill adottaw id-Direttiva 2007/58/KE li temenda d-Direttiva tal-Kunsill 91/440/KEE dwar l-iżvilupp tal-linji tal-ferrovija tal-Komunità u d-Direttiva 2001/14/KE dwar l-allokazzjoni ta’ kapaċità ta’ infrastruttura tal-ferroviji u t-tqegħid ta’ piżijiet għall-użu ta’ infrastruttura tal-ferroviji[1] (minn hawn ‘il quddiem: id-Direttiva). L-impriżi ferrovjarji kollha li huma d-detenturi ta’ liċenzja valida u taċ-ċertifikati tas-sikurezza meħtieġa ngħataw id-dritt li joperaw servizzi tat-trasport ferrovjarju internazzjonali tal-passiġġieri, inkluża l-possibbiltà mill-1 ta’ Jannar 2010 tal-ġarr tal-passiġġieri fuq rotot sekondarji nazzjonali (kabotaġġ). Ġiet stabbilita d-data ta’ skadenza tal-1 ta’ Jannar 2012 għall-Istati Membri li s-sehem tagħhom tal-ġarr ferrovjarju internazzjonali tal-passiġġieri kien jikkostitwixxi aktar minn nofs id-dħul mill-passiġġieri tal-impriżi ferrovjarji fit-territorju tagħhom (l-uniku Stat Membru li ssodisfa dak il-kriterju kien il-Lussemburgu). L-obbligi tat-traspożizzjoni u tal-implimentazzjoni ta’ din id-Direttiva m’għandhomx japplikaw għal Ċipru u għal Malta sakemm ma tiġix stabbilita sistema ferrovjarja fit-territorji tagħhom. Sabiex jitħarsu l-interessi tal-impriżi ferrovjarji li jwettqu s-servizzi nazzjonali koperti minn kuntratt ta’ servizz pubbliku, id-Direttiva tipprevedi l-possibbiltà li jiġu imposti ċerti limitazzjonijiet fuq il-ftuħ tas-suq tat-trasport ferrovjarju internazzjonali tal-passiġġieri. L-Istati Membri jistgħu jillimitaw id-drittijiet biex jintroduċu servizzi internazzjonali ġodda · fejn l-għan prinċipali tas-servizz il-ġdid mhuwiex internazzjonali; · fejn servizz internazzjonali ġdid ikun jikkomprometti l-ekwilibriju ekonomiku ta’ servizzi previsti bil-kuntratt ta’ servizz pubbliku; · bħala riżultat tad-drittijiet esklussivi limitati fiż-żmien mogħtija qabel id-dħul fis-seħħ tad-Direttiva; · fejn is-servizz jinvolvi tranżitu fl-Unjoni Ewropea. Barra minn hekk, id-Direttiva tippermetti l-istabbiliment ta’ imposta fuq l-operatur ta’ servizz internazzjonali ġdid tat-trasport tal-passiġġieri għall-finanzjament tal-obbligi ta’ servizz pubbliku. Madankollu, din l-imposta għandha tiddaħħal skont il-prinċipji ta’ ugwalità, ta’ trasparenza, ta’ nondiskriminazzjoni u ta’ proporzjonalità, mingħajr ma tipperikola l-vijabbiltà ekonomika tas-servizz li fuqu ġiet applikata. Id-Direttiva ma tikkonċernax is-servizzi bejn Stat Membru u pajjiż terz[2]. Minħabba li ċertu numru ta’ Stati Membri (il-Ġermanja, l-Italja, l-Isvezja u r-Renju Unit) kienu diġà ħadu passi biex is-swieq tagħhom tas-servizzi tat-trasport ferrovjarju tal-passiġġieri jinfetħu qabel l-adozzjoni ta’ kwalunkwe obbligu formali fil-livell tal-UE, id-Direttiva għamlitha ċara wkoll li l-Istati Membri fejn il-ftuħ tas-suq diġà seħħ ma kinux obbligati li jagħtu qabel l-1 ta’ Jannar 2010, id-dritt tat-tħaddim ta’ servizzi internazzjonali ġodda tat-trasport tal-passiġġieri lil impriżi ferrovjari u s-sussidjarji tagħhom li huma d-detenturi ta’ liċenzji fi Stat Membru fejn id-drittijiet ta’ aċċess ta’ natura simili ma ġewx mogħtija[3]. Skont l-Artikolu 10(9) tad-Direttiva, il-Kummissjoni għandha tissottometti lill-Parlament Ewropew, lill-Kunsill, lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew u lill-Kumitat tar-Reġjuni rapport dwar l-implimentazzjoni tad-dispożizzjonijiet dwar il-ftuħ tas-suq tat-trasport ferrovjarju internazzjonali tal-passiġġieri. Il-Kummissjoni għalhekk tissottometti r-rapport tagħha lill-istituzzjonijiet imsemmija sabiex tissodisfa dan l-obbligu. Id-Direttiva tesiġi wkoll li r-rapport jivvaluta l-iżvilupp tas-suq, inkluż il-livell ta’ preparazzjoni għal aktar liberalizzazzjoni, u janalizza l-mudelli differenti għall-organizzazzjoni ta’ dan is-suq u l-impatt tad-Direttiva fuq il-kuntratti ta’ servizz pubbliku u l-finanzjament tagħhom. Dan ir-rapport juri li l-implimentazzjoni tad-Direttiva s’issa rriżultat f’għadd żgħir ħafna ta’ servizzi ġodda mnedija, u jipprova janalizza r-raġunijiet għal dan. Minħabba l-fatt li hemm għadd minimu ta’ servizzi ġodda, l-impatt tagħhom fuq il-finanzjament tal-obbligi ta’ servizz pubbliku huwa negliġibbli. Il-livell li fih tinstab il-preparazzjoni għal ftuħ tas-suq aktar mifrux u l-mudelli differenti għall-organizzazzjoni ta’ dan is-suq huma analizzati fil-valutazzjoni tal-impatt marbuta mal-proposta leġiżlattiva dwar l-emenda tad-Direttiva 91/440/KEE. Fit-taqsimiet li ġejjin, l-ewwel nanalizzaw l-implimentazzjoni legali tad-dispożizzjonijiet tad-Direttiva li huma rilevanti għall-ftuħ tas-suq tat-trasport ferrovjarju internazzjonali tal-passiġġieri mill-Istati Membri. Wara dan, neżaminaw l-impatt prattiku li d-Direttiva kellha fuq is-suq ferrovjarju u r-raġunijiet li jistgħu jispjegaw għaliex bosta effetti pożittivi mistennija s’issa għadhom ma dehrux. 2. L-implimentazzjoni legali tad-dispożizzjonijiet rilevanti fid-Direttiva għall-ftuħ tas-suq tat-trasport ferrovjarju internazzjonali tal-passiġġieri Id-data ta’ skadenza għat-traspożizzjoni tad-Direttiva kienet l-4 ta’ Ġunju 2009. Sa dik id-data, l-ebda waħda mill-Istati Membri nnotifikaw it-traspożizzjoni. Għalkemm xi wħud minnhom innotifikaw it-traspożizzjoni fix-xahrejn ta’ wara, il-Kummissjoni fetħet proċeduri ta’ ksur kontra 19-il Stat Membru fil-31 ta’ Lulju 2009 minħabba li naqsu milli nnotifikaw il-miżuri meħuda biex jittrasponu d-Direttiva. Fit-3 ta’ Ġunju 2010, il-Kummissjoni bagħtet opinjoni motivata lil 4 mill-Istati Membri għall-istess raġuni. Minn dakinhar ’l hawn, l-Istati Membri kollha nnotifikaw it-traspożizzjoni tagħhom. Traspożizzjoni tard u inadegwata ta’ pakketti ferrovjarji preċedenti jista’ jkollhom impatt negattiv fuq l-implimentazzjoni prattika tad-dispożizzjonijiet tad-Direttiva wkoll. Bħalissa, hemm 12-il każ ta’ ksur minħabba traspożizzjoni inadegwata tal-Ewwel Pakkett Ferrovjarju quddiem il-Qorti Ewropea tal-Ġustizzja, u l-Kummissjoni bagħtet opinjonijiet motivati f’każijiet simili lil 4 Stati Membri oħra. Dawk il-proċeduri ta’ ksur jikkonċernaw, fost l-oħrajn: · salvagwardji suffiċjenti li jiggarantixxu l-indipendenza tal-amministratur tal-infrastruttura mill-impriża ferrovjarja u l-affiljati tat-trasport tagħha fl-eżerċizzju tal-funzjonijiet essenzjali; · inċentivi insuffiċjenti għall-amministratur tal-infrastruttura sabiex jitnaqqsu l-ispejjeż u l-livell tal-ħlasijiet tal-aċċess; · l-ispejjeż tal-aċċess stabbiliti f’livelli ogħla mill-ispejjeż diretti mingħajr ġustifikazzjoni li s-suq jista’ jiflaħ għalihom; · l-indipendenza insuffiċjenti tal-korp regolatorju mill-impriża ferrovjarja[4] diġà stabbilita, mill-amministratur tal-infrastruttura jew mill-Ministeru li jikkontrolla l-impriża ferrovjarja diġà stabbilita; · poteri insuffiċjenti tal-korp regolatorju biex huwa jieħu u jinfurza d-deċiżjonijiet meħtieġa. Barra minn hekk, f’Settembru 2011, il-Kummissjoni fetħet proċediment ta’ ksur kontra Franza u r-Renju Unit minħabba traspożizzjoni insuffiċjenti tal-Ewwel Pakkett Ferrovjarju fir-rigward tat-traffiku fiċ-Channel Tunnel. Ir-raġunijiet li għalihom il-Kummissjoni fetħet proċeduri ta’ ksur imsemmija huma rilevanti għall-aċċess għas-suq tat-trasport ferrovjarju internazzjonali tal-passiġġieri wkoll. Waħda mill-konsegwenzi pożittivi tal-proċeduri ta’ ksur hija, madankollu, it-tisħiħ sinifikanti fil-poteri tal-korpi regolatorji li huwa kruċjali sabiex tiżdied il-kompetizzjoni (tlieta biss mis-sittax-il proċedura ta’ ksur msemmija li għadhom għaddejjin għadhom jikkonċernaw il-poteri tal-korp regolatorju). L-Artikolu 10(3a) jippermetti kull impriża ferrovjarja stabbilita fi Stat Membru li tkun kisbet liċenzja u ċ-ċertifikati tas-sikurezza meħtieġa biex tikseb aċċess għall-infrastruttura tal-Istati Membri bil-għan li topera servizz tat-trasport internazzjonali tal-passiġġieri fl-UE. Id-Direttiva tawtorizza parteċipanti ġodda fis-suq biex itellgħu u jniżżlu passiġġieri minn kwalunkwe stazzjon li jinsab fuq ir-rotta internazzjonali, inklużi l-istazzjonijiet li jinsabu fl-istess Stat Membru (kabotaġġ). Id-drittijiet tal-kabotaġġ għandhom ikunu “ffukati fuq waqfiet li huma anċillari għar-rotta internazzjonali”[5] u l-introduzzjoni għandha tikkonċerna s-servizzi li l-għan prinċipali tagħhom huwa li jġorru passiġġieri bejn stazzjonijiet li jinsabu fi Stati Membri differenti. Il-korpi regolatorji għandhom jiddeterminaw jekk l-għan prinċipali ta’ servizz huwa li jġorr passiġġieri li jkunu qed jivvjaġġaw fuq rotta internazzjonali. Dawn ma għandhomx jaġixxu fuq l-inizjattiva tagħhom stess iżda wara talba mill-awtoritajiet kompetenti rilevanti u / jew mill-impriżi interessati tas-servizzi ferrovjarji. Billi l-ħtieġa għal gwida mill-Kummissjoni dwar kif jimplimentaw din id-dispożizzjoni ħarġet minn stħarriġ dwar l-implimentazzjoni tad-Direttiva mis-servizzi tal-Kummissjoni fi tmiem l-2009 u mid-diskussjonijiet sussegwenti mar-rappreżentanti tal-Istati Membri u mal-assoċjazzjonijiet tas-settur ferrovjarju, fit-28 ta’ Diċembru 2010, il-Kummissjoni ppubblikat Komunikazzjoni interpretattiva dwar ċerti dispożizzjonijiet tad-Direttiva[6]. Din il-Komunikazzjoni tikkonferma li filwaqt li jiġi determinat l-għan prinċipali ta’ servizz, il-korpi regolatorji għandhom jaġixxu b’mod indipendenti. Dan jimplika li d-deċiżjoni tagħhom ma tistax tiġi kkondizzjonata jew iddeterminata minn qabel bi struzzjonijiet riċevuti mingħand l-ebda awtorità pubblika oħra skont il-liġi nazzjonali. Il-korpi regolatorji għandhom jivverifikaw l-għan prinċipali tas-servizz każ b’każ. Fil-qafas ta’ riformulazzjoni tal-Ewwel Pakkett Ferrovjarju, il-koleġiżlaturi tal-UE ddeċidew li jagħtu l-kompitu lill-Kummissjoni li tadotta atti ta’ implimentazzjoni li jistabbilixxu d-dettalji tal-proċedura u l-kriterji li jivvalutaw in-natura ta’ servizz (it-test tal-għan prinċipali), fi żmien it-18-il xahar wara t-traspożizzjoni tad-Direttiva li tistabbilixxi żona ferrovjarja unika Ewropea (sal-2015)[7]. L-Estonja u l-Isvezja ma applikaw l-ebda restrizzjoni fuq servizzi ferrovjarji kummerċjali, għalhekk, huma ma introduċew l-ebda dispożizzjoni fil-leġiżlazzjoni nazzjonali tagħhom dwar id-determinazzjoni tal-għan prinċipali ta’ servizz. Fl-Istati Membri l-oħra kollha ħlief wieħed (il-Finlandja), hemm dispożizzjonijiet fil-leġiżlazzjoni nazzjonali li jawtorizzaw lill-korp regolatorju li jeżamina l-għan prinċipali tas-servizzi internazzjonali ġodda li għalihom ġew ippreżentati applikazzjonijiet. Xi Stati Membri għandhom l-intenzjoni li jużaw approċċ ibbażat fuq limiti purament kwantitattivi (it-tul tar-rotta li tkun barra l-Istat Membru, l-għadd ta’ passiġġieri li jkunu jagħmlu vjaġġ internazzjonali, il-parti tal-fatturat li tkun ġejja minn passiġġieri internazzjonali), filwaqt li f’bosta Stati Membri il-proċess tat-teħid tad-deċiżjonijiet u l-metodoloġija li għandha tintuża ma ġewx ippubblikati. Fl-aħħar nett, jidher li ċerti Stati Membri taw id-dritt tat-talba għal test dwar l-għan prinċipali lil parteċipanti fis-suq mhux elenkati fid-Direttiva (tipikament, il-maniġer tal-infrastruttura). Il-Kummissjoni qed tanalizza dawn il-każijiet għall-konformità mad-Direttiva. L-Istati Membri jistgħu jeskludu mill-kamp ta’ applikazzjoni ta’ din id-Direttiva kwalunkwe servizz ferrovjarju mwettaq fi tranżitu fl-Unjoni kollha u li jibda u jispiċċa barra t-territorju tal-UE[8]. Erba’ Stati Membri (il-Bulgarija, il-Greċja, il-Litwanja u r-Rumanija) għażlu li jużaw din l-opportunità, li tidher li hija irrelevanti għall-oħrajn minħabba raġunijiet ġeografiċi. Billi l-introduzzjoni ta’ servizzi ġodda bi drittijiet tal-kabotaġġ fuq rotta koperta b’kuntratt ta’ servizz pubbliku jista’ jkollha implikazzjonijiet fuq l-organizzazzjoni u l-finanzjament ta’ obbligi ta’ servizz pubbliku, b’konformità mal-Artikolu 10(3b), l-Istati Membri jistgħu jillimitaw id-dritt ta’ aċċess fuq servizzi bejn post ta’ tluq u ta’ destinazzjoni li huma koperti minn kuntratt ta’ servizz pubbliku wieħed jew aktar li jkun konformi mal-leġiżlazzjoni tal-UE[9] jekk is-servizzi internazzjonali l-ġodda jistgħu jikkompromettu l-ekwilibriju ekonomiku tagħhom. Il-Komunikazzjoni Interpretattiva tal-Kummissjoni tenfasizza li din il-limitazzjoni hija fakultattiva. Korpi regolatorji ma jistgħux jaġixxu fuq l-inizjattiva tagħhom stess iżda biss wara talba mill-entitajiet elenkati fid-Direttiva. Id-Direttiva ma tispeċifikax il-forom li l-limitazzjonijiet jistgħu jieħdu, iżda dawn jistgħu jikkonsistu, pereżempju minn restrizzjonijiet fuq l-għadd jew fuq il-frekwenza ta’ waqfiet, mill-esklużjoni ta’ ċerti waqfiet, u mit-tnaqqis fil-frekwenza tas-servizz tat-trasport ferrovjarju bħala għażliet possibbli li jmorru lil hinn mill-esklużjoni totali tal-kabotaġġ. Il-valutazzjonijiet u d-deċiżjonijiet tal-korpi regolatorji għandhom ikunu kkoordinati. Minbarra l-iskambju ta’ informazzjoni u, fejn rilevanti, il-koordinazzjoni ta’ prinċipji u ta’ prassi ta’ valutazzjoni f’każijiet individwali, il-premessa (17) tistieden lill-korpi regolatorji sabiex jiżviluppaw linji gwida bbażati fuq l-esperjenzi tagħhom. Il-komunikazzjoni interpretattiva tagħmilha ċara li it-test tal-ekwilibriju ekonomiku huwa indipendenti mill-għan prinċipali tat-test: dawn jistgħu jiġu implimentati b’mod parallel iżda wieħed ma jistax jitqies bħala prerekwiżit għall-ieħor. Din tenfasizza wkoll li l-valutazzjoni għandha tkun limitata għall-punti msemmija fit-talba riċevuta. Fir-rigward tat-trasparenza u n-nondiskriminazzjoni, il-metodoloġija użata biex tiddetermina jekk servizz internazzjonali ġdid jikkompromettix l-ekwilibriju ekonomiku ta’ kuntratt ta’ servizz pubbliku għandha tiġi ppubblikata. B’reazzjoni għal kwestjonarju mibgħut fl-2012 mis-servizzi tal-Kummissjoni, 11-il Stat Membru ddikjaraw li huma ma jillimitawx id-drittijiet tal-kabotaġġ. Bosta Stati Membri li jkunu għażlu li jagħmlu użu minn din il-possibbiltà ma ppubblikawx il-proċess tat-teħid tad-deċiżjonijiet u l-metodoloġija li għandha tintuża. F’xi Stati Membri oħra, jidher li kriterji pjuttost stretti huma inklużi fil-leġiżlazzjoni nazzjonali. F’mill-inqas Stat Membru wieħed, it-test tal-ekwilibriju ekonomiku għandu jkun preċedut minn test tal-għan prinċipali, ukoll fil-każ fejn ma kien hemm l-ebda talba għalih. Il-Kummissjoni qed tanalizza dawn il-każijiet għall-konformità mad-Direttiva. Madankollu, filwaqt li jidher li l-Istati Membri jsibu diffikultajiet fit-traspożizzjoni tad-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 10(3a) u (3b), fil-fatt hemm eżempju prattiku wieħed biss li dawn intużaw għal-limitazzjoni tad-drittijiet tal-kabotaġġ. Fl-Italja (wieħed mill-ftit Stati Membri fejn il-proċess tat-teħid tad-deċiżjonijiet u l-metodoloġija li għandha tintuża ġew ippubblikati fuq is-sit elettroniku tal-korp regolatorju), fil-każ ta’ applikazzjoni mibgħuta mill-operatur privat Taljan LeNord S.p.A. flimkien mal-impriża ferrovjarja stabbilita Ġermaniża DB u dik Awstrijaka ÖBB, responsabbli għat-tħaddim ta’ diversi rotot bejn it-tliet Stati Membri, il-korp regolatorju ddeċieda li japplika limitazzjoni parzjali fuq id-drittijiet tal-kabotaġġ fuq il-bażi li dawn se jikkompromettu l-ekwilibriju ekonomiku ta’ bosta kuntratti ta’ servizz pubbliku reġjonali. Id-Deċiżjoni ġiet sospiża mill-korp regolatorju nnifsu sabiex ikun assigurat it-trasport ta’ passiġġieri li kienu diġà xtraw il-biljetti tagħhom. Fuq il-bażi tar-rikonfigurazzjoni ta’ servizzi tat-trasport internazzjonali tal-passiġġieri previsti, il-korp regolatorju neħħa l-limitazzjonijiet kollha fuq il-kabotaġġ u l-impriżi ferrovjarji li attwalment qed joperaw servizzi ta’ kuljum minn Munich lejn tliet destinazzjonijiet fl-Italja (Venezja, Bolonja u Verona) via r-rotta ta’ Brenner. Fil-qafas ta’ riformulazzjoni tal-Ewwel Pakkett Ferrovjarju, il-koleġiżlaturi tal-UE ddeċidew li jagħtu l-kompitu lill-Kummissjoni li tadotta atti ta’ implimentazzjoni li jistabbilixxu d-dettalji tal-proċedura u l-kriterji li jivvalutaw in-natura ta’ servizz ġdid fuq kuntratt ta’ serrvizz pubbliku, fi żmien it-18-il xahar wara t-traspożizzjoni tad-Direttiva li tistabbilixxi Żona Ferrovjarja Unika Ewropea (sal-2015)[10]. Skont Artikolu 10(3c), Stati Membri jistgħu wkoll jillimitaw id-drittijiet tal-kabotaġġ fejn ikun ingħata dritt esklussiv tat-trasport tal-passiġġieri bejn l-istazzjonijiet rilevanti skont kuntratt ta’ konċessjoni mogħti qabel id-dħul fis-seħħ tad-Direttiva (l-4 ta’ Diċembru 2007) abbażi ta’ proċedura ta’ sejħa għall-offerti ġusta u kompetittiva u b’mod konformi mal-prinċipji rilevanti tal-liġi tal-UE. Din il-limitazzjoni tista’ tkompli tul iż-żmien oriġinali tal-kuntratt, jew għal 15-il sena, skont liema hu l-iqsar. L-uniku Stat Membru fejn tali limitazzjoni qed tintuża huwa l-Pajjiżi l-Baxxi, fuq il-linja Amsterdam-Roosendaal għal perjodu ta’ 15-il sena. Dan jikkonċerna l-kabotaġġ fuq il-linja ta’ veloċità għolja l-ġdida HSL Zuid li mill-2009 ilha tħaddem il-konnessjoni tal-ajruport ta’ Schiphol ma’ Antwerp fil-Belġju fejn it-trasport domestiku huwa riżervat għall-impriża stabbilita High Speed Alliance (impriża konġunta bejn l-operatur stabbilit NS u l-linja nazzjonali KLM). L-Artikolu 10(3e) jistipula li d-deċiżjonijiet rigward il-limitazzjonijiet fuq il-bażi ta’ kuntratt ta’ konċessjoni jew li jikkompromettu l-ekwilibriju ekonomiku tal-għoti ta’ kuntratt ta’ servizz pubbliku għandhom ikunu soġġetti għal analiżi ġudizzjarja. Skont l-informazzjoni disponibbli lill-Kummissjoni, dan huwa previst fil-leġiżlazzjoni nazzjonali tal-Istati Membri kollha li jagħmlu użu minn dawk il-possibbiltajiet. Fil-maġġoranza tal-każijiet, dan ma jeħtieġx leġiżlazzjoni speċifika iżda huwa konformi mad-dispożizzjonijiet ġenerali dwar l-analiżi ġudizzjarja tad-deċiżjonijiet tal-awtoritajiet. Madankollu, minħabba l-fatt li ma kien hemm kważi l-ebda deċiżjoni li kellha tiġi analizzata, ma kien hemm l-ebda test prattiku ta’ dawn id-dispożizzjonijiet applikati għall-ftuħ tas-suq tat-trasport ferrovjarju internazzjonali tal-passiġġieri. Skont l-Artikolu 10(3f), l-Istati Membri jistgħu jawtorizzaw lill-awtorità responsabbli għat-trasport ferrovjarju tal-passiġġieri sabiex timponi imposta fuq impriżi ferrovjarji li jipprovdu s-servizzi ta’ kabotaġġ b’mod ġust, trasparenti u nondiskriminatorju. Seba’ Stati Membri (il-Bulgarija, il-Greċja, l-Ungerija, l-Italja, ir-Rumanija, is-Slovenja u s-Slovakkja) iddeċidew li jinkludu din il-possibbiltà fil-leġiżlazzjoni nazzjonali tagħhom. Madankollu, imposta bħal din qatt ma ġiet imponuta fuq l-ebda impriża ferrovjarja. 3. Servizzi ġodda mħaddma fuq il-bażi tad-Direttiva Għalkemm ir-rekwiżiti legali essenzjali tad-Direttiva rigward il-ftuħ tas-suq għal servizzi internazzjonali ġodda bil-kabotaġġ ġew issodisfati, attwalment dawn is-servizzi rarament jintużaw fl-Ewropa. Minn Diċembru 2010, l-operatur privat Taljan LeNord flimkien mal-impriża ferrovjarja stabbilita Ġermaniża DB u l-impriża stabbilita Awstrijaka ÖBB kienu qed jipprovdu servizzi mill-Ġermanja via l-Awstrija lejn l-Italja b’konnessjonjiet bejn Munich – Brenner – Verona (ferrovija (1) bir-ritorn kuljum), Munich – Brenner – Venezja u Munich – Brenner – Bologna (żewġ (2) ferroviji bir-ritorn kuljum għat-tnejn). Minn Diċembru 2011, impriża ferrovjarja oħra bbażata fl-Italja (Società Viaggiatori Italia S.r.l.) ikkontrollata mill-impriża stabbilita Franċiża SNCF ilha topera servizzi ġodda li bil-konnessjonijiet Pariġi – Modane – Milan (3 ferroviji bir-ritorn kuljum), filwaqt li operatur stabbilit Taljan Trenitalia u l-operatur privat Veolia Transdev ibbażat fi Franza kienu qed joperaw ferrovija bil-lejl b’konnessjoni bejn Venezja u Pariġi via l-Isvizzera bl-isem kummerċjali thello. Dan huwa l-ewwel servizz fis-suq tat-trasport ferrovjarju tal-passiġġieri fuq distanza twila fi Franza li mhuwiex imħaddem minn jew f’kooperazzjoni ma’ SNCF. Fl-2010, l-impriża stabbilita Svediża bdiet toffri servizzi mill-Isvezja lejn id-Danimarka bil-kabotaġġ bejn Kopenħagen u Odense; madankollu, l-aħħar parti tas-servizz twaqqfet sena wara. Servizz internazzjonali atipiku f’dak li jidher li hu suq speċjalizzat huwa l-Berlin Night Express, servizz ferrovjarju bil-lejl li jgħaqqad Malmö u Berlin tliet darbiet fil-ġimgħa minn tard f’Marzu sa kmieni f’Novembru, imħaddem minn Veolia u GVG Verkehrsorganisation GmbH. Ta’ min isemmi li meta d-DB tirtira mill-kooperazzjoni fit-trasport internazzjonali b’veloċità għolja mal-SNCF u mal-impriża stabbilita Belġjana SNCB kif kien ippjanat, Thalys se ssir kompetitur ieħor fis-suq fuq distanzi twal, speċjalment fir-rotta Aachen-Köln-Essen. Thalys estendiet il-ferroviji tagħha minn Pariġi lejn Köln fiż-żona tar-Ruhr mill-2011. Id-DB ħabbret ukoll il-pjanijiet tagħha li tintroduċu s-servizzi Intercity Express minn Frankfurt għal Londra permezz taċ-Channel Tunnel. L-għan prinċipali tas-servizzi mħaddma minn operatur privat Awstrijakk WESTbahn (kumpanija li fiha l-SNCF għandha sehem ta’ 26 %) minn Vjenna għal Salzburg u għal Freilassing fuq in-naħa Ġermaniża tal-fruntiera jidher li huwa t-trasport domestiku. Servizzi reġjonali transfruntiera koperti minn kuntratt ta’ servizz pubbliku bħat-trasport tal-passiġġieri minn Enschede fil-Pajjiżi l-Baxxi għal Münster u Dortmund fil-Ġermanja għandhom jiġu distinti minn servizzi internazzjonali b’aċċess miftuħ pprovduti bid-Direttiva. 4. Ir-raġunijiet għall-impatt minuri li l-implimentazzjoni tad-Direttiva kellha fis-suq Jistgħu jiġu identifikati bosta ostakli li ma jħallux parteċipanti ġodda (inklużi l-impriżi ferrovjarji stabbiliti bil-liċenzja li joperaw fi Stat Membru ieħor) milli joffru servizzi internazzjonali fuq il-bażi tad-Direttiva. L-implimentazzjoni tard u, f’xi każijiet, restrittiva tad-Direttiva u d-diskriminazzjonijiet persistenti fl-aċċess għall-infrastruttura u għas-servizzi relatati mal-ferroviji li rriżultaw fi proċeduri ta’ ksur dwar l-implimentazzjoni tal-Ewwel Pakkett Ferrovjarju għandhom impatt negattiv fuq is-suq. Jeżistu ftit destinazzjonijiet internazzjonali bi flussi tat-traffiku li huma b’saħħithom biżżejjed li jippermettu lill-operaturi jintroduċu servizzi ġodda li huma ekonomikament vijabbli. B’mod partikolari, swieq speċjalizzati bħas-servizzi ferrovjarji bil-lejl (li qed jiġu ssuperati minn servizzi ferrovjarji aktar veloċi bin-nhar jew minn mezzi oħra tat-trasport) joffru ftit opportunitajiet għal servizz li kapaċi jrendi l-qligħ. Huwa wkoll pjuttost diffiċli li s-servizzi internazzjonali ġodda jiġu integrati fl-iskeda domestika biex jipprovdu konnessjonijiet xierqa. L-esperjenza mill-ftuħ tas-suq tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija turi wkoll li operaturi ġodda (anki sussidjarji ta’ impriżi ferrovjarji stabbiliti fi Stati Membri oħra) jippreferu s-servizzi domestiċi aktar milli dawk internazzjonali peress li l-flussi tat-traffiku huma akbar u t-traffiku domestiku huwa aktar faċli biex jiġi organizzat (amministratur tal-infrastruttura wieħed biss ikun involut, u ma jkun hemm l-ebda kwistjoni lingwistika, eċċ.). Il-partijiet li huma interessati fis-servizzi internazzjonali jsemmu dawn l-ostakli għall-aċċess: · l-ostakli amministrattivi: diffikultajiet biex jinkiseb iċ-ċertifikat tas-sikurezza jew l-awtorizzazzjoni tal-vettura (f’diversi każijiet, perjodi ta’ żmien ferm twal sakemm tinħareġ deċiżjoni); · l-ostakli għall-informazzjoni: diffikultajiet sabiex tinkiseb informazzjoni u l-kwalità dgħajfa tal-informazzjoni marbuta mal-kwistjonijiet amministrattivi msemmija hawn fuq; · l-ostakli operattivi: il-ħtieġa ta’ persunal li jitkellem bil-lingwi uffiċjali kollha tul ir-rotta, il-volatilità tal-ħlasijiet għall-infrastruttura, l-aċċess għal faċilitajiet u għal servizzi operattivi, id-diffikultajiet biex ir-rotot ferrovjarji jiġu allinjati mal-iskedi domestiċi sabiex jinkisbu r-rotot internazzjonali xierqa, in-nuqqas fil-validità tal-biljetti biex jintużaw bejn impriżi differenti; · l-aċċess għal punti ta’ bejgħ: id-diffikultajiet li jiltaqgħu magħhom meta jiġu biex jużaw il-faċilitajiet eżistenti tal-bejgħ fuq bażi ġusta u nondiskriminatorja jew biex jinkera spazju fl-istazzjonijiet għall-istabbiliment tal-uffiċċji tal-bejgħ tal-biljetti tagħhom jew saħansitra biex il-pubbliċità tagħhom tintwera (skont studju, ir-Repubblika Ċeka, il-Portugall, id-Danimarka u r-Renju Unit kienu l-uniċi Stati Membri fl-2011 fejn il-bejgħ kollu fil-faċilitajiet tat-trasport ferrovjarju tal-passiġġieri kienu disponibbli għall-impriżi ferrovjarji esterni mingħajr restrizzjonijiet)[11]. Forom stabbiliti ta’ kooperazzjoni bejn l-operaturi stabbiliti (li, bil-kontra tal-parteċipanti ġodda, igawdu mill-effetti tan-netwerk u minn pożizzjoni dominanti fis-swieq nazzjonali tagħhom) jistgħu jikkostitwixxu ostaklu ieħor, mhux biss għall-parteċipanti ġodda li jesperjenzaw diffikultajiet biex isibu segment fis-suq li jħalli qligħ biex ikunu jistgħu jibdew bis-servizzi tagħhom, iżda wkoll għall-operaturi stabbiliti li jkunu qed jaħsbu biex ibiddlu l-istrateġiji tagħhom u jidħlu fis-suq ta’ Stat Membru ieħor b’mod awtonomu. Finanzjament inadegwat tal-infrastruttura ferrovjarja f’ċerti Stati Membri jwassal għal deterjorament inevitabbli fil-kwalità tas-servizz, u għall-ħtieġa li jirtiraw is-servizzi internazzjonali li ma baqgħux kompetittivi meta mqabbla ma’ mezzi oħra ta’ trasport. Il-ferroviji b’veloċità għolja kienu ta’ suċċess kbir fis-settur tat-trasport ferrovjarju, u tabilħaqq is-servizzi ta’ veloċità għolja bejn il-bliet il-kbar joffru l-ikbar flussi tat-traffiku u, għalhekk, potenzjal reali għall-introduzzjoni ta’ servizzi ġodda (id-DB qed tippjana li tħaddem il-ferroviji InterCityExpress tagħha stess minn Frankfurt għal Londra u s-servizzi ġodda introdotti dan l-aħħar bejn Frankfurt u Marsilja f’kooperazzjoni mal-SNCF u d-DB huma xhieda ta’ dan il-fatt). Madankollu, dawn jeħtieġu vetturi ferrovjarji speċjalizzati u, għalhekk, investiment għoli, u jistgħu jiffaċċjaw l-ostakli tas-sikurezza speċjali f’ċerti swieq bħaċ-Channel Tunnel fejn ir-Regolament dwar is-sikurezza speċjali bbażata fuq standards tal-vettura differenti minn tat-TSI applikabbli fl-Ewropa kollha kien ta’ ostaklu għad-DB meta ġiet biex tuża l-vetturi ferrovjarji tagħha stess. Il-kundizzjonijiet ta’ qafas għall-mezzi differenti tat-trasport lanqas ma jipprovdu għal ambjent ekwu: f’xi Stati Membri, il-ferroviji internazzjonali huma soġġetti għall-VAT u/jew għad-dazju tas-sisa fuq il-fjuwil filwaqt li l-avjazzjoni mhijiex. Fl-aħħar nett, għandhom jiġu kkunsidrati l-klima ekonomika ġeneralment negattiva mill-2008 ’l hawn u r-reazzjoni dgħajfa fis-settur ferrovjarju għall-bidliet regolatorji (marbuta mal-ħtiġijiet ta’ investiment għoli u l-perjodu twil tal-użu tal-assi ferrovjarji). Uħud mill-ostakli elenkati f’dan ir-rapport ġew indirizzati mill-koleġiżlaturi Ewropej matul ir-riformulazzjoni tal-Ewwel Pakkett Ferrovjarju li rriżultat fl-adozzjoni tad-Direttiva li tistabbilixxi Żona Ferrovjarja Unika Ewropea (aċċess għal faċilitajiet u servizzi, stabbiltà mtejba għall-finanzjament fl-infrastruttura, skadenzi iqsar għal deċiżjonijiet amministrattivi). Bl-armonizzazzjoni taċ-ċertifikati tas-sikurezza u tal-awtorizzazzjonijiet tal-vettura, il-Kummissjoni qed tipproponi li telimina l-ostakli amministrattivi oħra fil-qafas tar-Raba’ Pakkett Ferrovjarju. 5. Konklużjonijiet Is-servizzi tat-trasport ferrovjarju internazzjonali tal-passiġġieri, inklużi d-drittijiet tal-kabotaġġ, ġew liberalizzati fl-UE bid-Direttiva 2007/58/KE mill-1 ta’ Jannar 2010 (minbarra l-Lussemburgu fejn din id-data ta’ skadenza ġiet posposta għall-1 ta’ Jannar 2012). Għalkemm l-Istati Membri kollha kellhom dewmien fir-rigward tat-traspożizzjoni, sa issa kollha kellhom jieħdu miżuri leġiżlattivi nazzjonali sabiex jikkonformaw mad-Direttiva. Rigward l-implimentazzjoni prattika, l-interpretazzjoni tad-dispożizzjonijiet rigward l-għan prinċipali tas-servizz ferrovjarju u l-kompromess fl-ekwilibriju ekonomiku ta’ servizzi bil-kuntratt ta’ servizz pubbliku rriżultaw li kienu l-aktar problematiċi għall-Istati Membri. F’dan il-qasam, il-Kummissjoni se tadotta atti ta’ implimentazzjoni fuq il-bażi tad-Direttiva li tistabbilixxi Żona Ferrovjarja Unika Ewropea. Bosta Stati Membri ddeċidew li ma jużaw l-ebda waħda mill-għażliet ipprovduti bid-Direttiva biex jillimitaw servizzi internazzjonali ġodda jew drittijiet tal-kabotaġġ. Anki fejn il-possibbiltà li l-kabotaġġ jiġi limitat hija prevista fil-leġiżlazzjoni nazzjonali, fil-prattika dawk id-dispożizzjonijiet ftit li xejn jiġu applikati. Il-limitazzjoni bbażata fuq il-konċessjoni tidher li hija l-aktar klawżola ta’ salvagwardja effiċjenti sabiex jitħarsu l-interessi tal-operaturi li jipprovdu servizzi fuq rotta li tippreżenta opportunità interessanti għall-kabotaġġ; madankollu, hija użata fi Stat Membru wieħed biss. Minkejja l-istabbiliment ta’ qafas legali nazzjonali rilevanti fl-Istati Membri kollha kkonċernati, jeżistu ftit eżempji ta’ servizzi internazzjonali ġodda mħaddma fuq il-bażi tad-Direttiva. Meta operaturi ġodda jippruvaw jidħlu fis-suq tat-trasport ferrovjarju internazzjonali tal-passiġġieri, dawn ta’ spiss jiffaċċjaw ostakli marbuta mal-implimentazzjoni inadegwata ta’ pakketti ferrovjarji preċedenti jew nuqqasijiet fil-leġiżlazzjoni preċedenti tal-UE. Proċeduri ta’ ksur, ir-riformulazzjoni tal-Ewwel Pakkett Ferrovjarju u l-proposti preżenti għar-Raba’ Pakkett Ferrovjarju huma mistennija li jikkontribwixxu għas-soluzzjoni ta’ dawn il-problemi. Madankollu, ukoll jekk jiġu eliminati dawk l-ostakli kollha, ma nistgħux nistennew tkabbir rapidu tas-servizzi ġodda tat-trasport ferrovjarju internazzjonali tal-passiġġieri għaliex il-biċċa l-kbira tas-segmenti tas-suq tat-trasport ferrovjarju internazzjonali tal-passiġġieri ftit li xejn jagħmlu qligħ u għalhekk mhumiex attraenti għall-operaturi. Huwa ħafna iktar faċli li jiġi organizzat it-trasport domestiku tal-passiġġieri, u fl-Istati Membri li fetħu s-suq tagħhom tat-trasport domestiku tal-passiġġieri għall-kompetizzjoni, hemm ħafna aktar parteċipanti ġodda milli fis-suq internazzjonali. Il-liberalizzazzjoni tas-servizzi tat-trasport ferrovjarju tal-merkanzija kellha l-istess impatt. Għandu wkoll jiġi nnutat li fit-trasport tal-passiġġieri, il-kompetizzjoni tidher li hija l-akbar fis-servizzi lokali u reġjonali b’kuntratt ta’ servizz pubbliku f’każ ta’ offerti kompetittivi. Għalhekk, l-analiżi tal-esperjenza miksuba mill-ftuħ tas-suq tat-trasport ferrovjarju internazzjonali tal-passiġġieri mill-2010 jidher li tikkonferma li servizzi internazzjonali ġodda x’aktarx li jinfirxu bis-saħħa tal-ftuħ tas-suq tat-trasport domestiku minflok bil-kontra. Pereżempju, il-ftuħ tas-suq tat-trasport domestiku għandu jippermetti lill-operaturi tas-servizzi internazzjonali jiżviluppaw servizzi anċillari li jtejbu l-vijabbiltà tas-servizzi internazzjonali. Il-proposti tal-Kummissjoni biex jinfetħu s-swieq tat-trasport ferrovjarju domestiku tal-passiġġieri u biex jespandu offerti kompetittivi fil-qafas tar-Raba’ Pakkett Ferrovjarju għandhom jagħtu spinta lill-iżvilupp ta’ servizzi internazzjonali. [1] ĠU L 315, 3.12.2007. [2] Il-premessa (4) tad-Direttiva 2007/58/KE. [3] L-Artikolu 10(3d). [4] Impriża diġà stabbilita hija impriża ferrovjarja tal-Istat antika li kellha pożizzjoni dominanti fis-suq qabel il-liberalizzazzjoni. [5] Il-premessa (8) tad-Direttiva 2007/58/KE. [6] ĠU C 353, 28.12.2010, pp. 1-6. [7] L-Artikolu 10(4) tad-Direttiva li tistabbilixxi Żona Ferrovjarja Unika Ewropea, adottata mill-Parlament Ewropew fit-3 ta’ Lulju 2012 u mill-Kunsill fid-29 ta’ Ottubru 2012. [8] L-Artikolu 2(4) tad-Direttiva 91/440/KEE kif emendat bid-Direttiva 2007/58/KE. [9] Ir-Regolament (KE) Nru 1370/2007 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat-23 ta’ Ottubru 2007 dwar servizzi pubbliċi tat-trasport tal-passiġġieri bil-ferrovija u bit-triq u li jħassar ir-Regolamenti tal-Kunsill (KEE) Nri 1191/69 u 1107/70. [10] L-Artikolu 11(4) tad-Direttiva li tistabbilixxi Żona Ferrovjarja Unika Ewropea. [11] http://www.deutschebahn.com/site/shared/en/file__attachements/position__papers/study__rail__liberalisation__index__2011__complete__version.pdf, p. 70.