MT Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea C 34/130

Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar “Rapport mill-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew u lill-Kunsill dwar il-prattiki kummerċjali żleali fil-katina tal-provvista alimentari bejn in-negozji”

[COM(2016) 32 final]

(2017/C 034/21)

Relatur: is-Sur Peter SCHMIDT

Konsultazzjoni Kummissjoni Ewropea, 04/03/2016 Bażi legali Artikolu 43(2) tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea [COM(2016) 32 final] Sezzjoni kompetenti L-Agrikoltura, l-Iżvilupp Rurali u l-Ambjent Adottata fis-sezzjoni 30/09/2016 Adottata fil-plenarja 19/10/2016 Sessjoni plenarja Nru 520 Riżultat tal-votazzjoni (favur/kontra/astensjonijiet) 221/0/5

1. Konklużjonijiet u rakkomandazzjonijiet

1.1. Il-KESE jenfasizza l-fatt li l-pożizzjoni dgħajfa tal-aktar atturi vulnerabbli fil-katina tal-provvista alimentari għandha tiġi indirizzata billi jintemmu l-prattiki kummerċjali żleali (PKŻ) minn intrapriżi tal-bejgħ tal-ikel bl-imnut (N.B. F’dan id-dokument “intrapriżi tal-bejgħ bl-imnut” tirriferi għas-settur tal-bejgħ bl-imnut fuq skala kbira) u xi kumpaniji transnazzjonali, li jżidu r-riskju u l-inċertezza għall-operaturi kollha matul il-katina ta’ provvista alimentari u għalhekk jiġġeneraw spejjeż mhux meħtieġa.

1.2. Il-KESE jirrikonoxxi li l-evitar tal-PKŻ waħdu mhux se jsolvi l-problemi strutturali tas-suq fil-katina tal-provvista alimentari, bħall-iżbilanċi tas-suq temporanji, is-sitwazzjoni vulnerabbli tal-bdiewa, eċċ.

1.3. Il-KESE jtenni t-tħassib u r-rakkomandazzjonijiet stabbiliti fl-Opinjoni preċedenti tiegħu dwar “L-istat attwali tar-relazzjonijiet bejn is-settur tal-ħwienet il-kbar u l-aġenti tal-prodotti tal-ikel” (1). B’mod partikolari, il-KESE għal darb’oħra jistieden lill-Kummissjoni tadatta l-leġislazzjoni Ewropea għall-karatteristiċi speċifiċi tal-partijiet differenti fis-settur alimentari.

1.4. Il-KESE jiġbed l-attenzjoni għall-eżistenza ta’ fallimenti tas-suq billi s-sitwazzjoni qed tkompli tmur lura f’sistema li mhijiex regolata biżżejjed (2).

1.5. Il-KESE jappoġġja bis-sħiħ ir-Riżoluzzjoni tal-Parlament Ewropew tas-7 ta’ Ġunju 2016 (3) li tenfasizza l-ħtieġa għal leġislazzjoni qafas fil-livell tal-UE bil-għan li jiġu indirizzati l-PKŻ ta’ intrapriżi tal-bejgħ tal-ikel bl-imnut u xi kumpaniji transnazzjonali, u jiġi żgurat li l-bdiewa u l-konsumaturi Ewropej ikollhom l-opportunità li jibbenefikaw minn kundizzjonijiet ġusti tax-xiri u tal-bejgħ. Il-KESE jenfasizza l-fatt li n-natura tal-PKŻ tesiġi u tiġġustifika leġislazzjoni tal-UE li tipprojbixxihom.

1.6. Il-KESE jistieden lill-Kummissjoni u l-Istati Membri biex jieħdu azzjoni ta’ malajr biex jimpedixxu l-PKŻ permezz tal-istabbiliment ta’ netwerk armonizzat fil-livell tal-UE li jlaqqa’ l-awtoritajiet tal-infurzar għal dan l-għan, sabiex jinħoloq ambjent ekwu fi ħdan is-suq uniku.

1.7. Il-KESE jilqa’ b’sodisfazzjon il-ħolqien tal-Inizjattiva tal-Katina tal-Provvista (SCI) madwar l-UE kollha u sistemi volontarji oħra nazzjonali, imma biss bħala żieda għal mekkaniżmi ta’ infurzar effettivi u b’saħħithom fil-livell tal-Istati Membri. Madankollu, hemm il-ħtieġa li jiġi żgurat li l-partijiet interessati kollha (pereżempju, il-bdiewa u t-trejdjunjins) jistgħu jipparteċipaw u li l-ilmenti jistgħu jintlaqgħu b’mod anonimu. Huwa meħtieġ ukoll li jiġu stabbiliti pieni dissważivi. Barra minn hekk, pjattaformi bħal dawn għandhom ikunu kapaċi jirreaġixxu b’mod indipendenti. Il-KESE jipproponi wkoll l-istabbiliment ta’ ombudsman b’setgħat regolatorji għal medjazzjoni qabel il-proċess.

1.8. Il-KESE jitlob għal projbizzjoni ta’ prattiki abbużivi, pereżempju dawk elenkati fil-punt 3.3 ta’ din l-Opinjoni.

1.9. B’mod partikolari, il-KESE jirrakkomanda li l-fornituri, pereżempju l-bdiewa, jitħallsu prezz li mhuwiex anqas mill-ispiża tal-produzzjoni. Il-KESE jappella wkoll għal projbizzjoni tal-bejgħ b’telf mill-bejjiegħa tal-ikel bl-imnut.

1.10. Il-KESE jirrakkomanda li jiġu mħeġġa u appoġġjati mudelli ta’ negozju alternattivi li jaqdu rwol biex titqassar il-katina tal-provvista bejn il-produtturi tal-ikel u l-konsumatur finali, pereżempju permezz ta’ politiki ta’ akkwist pubbliku tal-Istati Membri.

1.11. Il-KESE jissuġġerixxi li r-rwol u l-pożizzjoni tal-kooperattivi u l-organizzazzjonijiet tal-produtturi għandhom jissaħħu sabiex jintradd lura l-bilanċ tas-setgħa, għaliex huma tip ta’ negozju importanti u xieraq, li jippermetti lill-bdiewa bħala sidien biex kollettivament itejbu l-pożizzjoni tagħhom fis-suq – inkluż taħt il-kundizzjonijiet tas-suq uniku tal-UE – u b’mod attiv jibbilanċjaw mill-ġdid it-tqassim tas-setgħa ta’ negozjar fil-katina tal-provvista alimentari.

1.12. Il-KESE jħeġġeġ l-operaturi tal-katina alimentari jiżviluppaw relazzjonijiet ta’ kummerċ ġust ibbażati fuq kuntratti fit-tul u stabbli u biex jikkooperaw ma’ xulxin u jaħdmu flimkien biex jissodisfaw il-ħtiġijiet u d-domandi tal-konsumaturi.

1.13. Il-KESE jitlob għall-protezzjoni u l-garanzija tal-anonimat tal-informaturi li jesponu l-PKŻ.

1.14. Il-KESE jirrakkomanda l-introduzzjoni tad-dritt ta’ azzjoni kollettiva.

1.15. Il-KESE jipproponi t-tnedija ta’ kampanja ta’ tagħrif u sensibilizzazzjoni mal-Ewropa kollha dwar “il-valur tal-ikel”. Dan huwa meħtieġ sabiex tġi żgurata bidla fit-tul fl-imġiba tal-konsumaturi.

2. Introduzzjoni

2.1. Il-katina tal-provvista agroalimentari torbot setturi importanti u diversifikati tal-ekonomija Ewropea li huma essenzjali għall-ġid ekonomiku, soċjali u ambjentali kif ukoll għas-saħħa tal-Ewropej. Madankollu, f’dawn l-aħħar snin, kien hemm bidla fis-setgħa ta’ negozjar fil-katina tal-provvista, l-aktar għall-vantaġġ tas-settur tal-bejgħ bl-imnut u xi kumpaniji transnazzjonali u għad-detriment tal-fornituri, b’mod partikolari produtturi primarji.

2.2. Numru żgħir ta’ kumpaniji issa qed jiddominaw il-kummerċjalizzazzjoni u l-bejgħ tal-ikel. Pereżempju, ħafna swieq tal-ikel f’għadd li qed jikber ta’ Stati Membri huma kkontrollati minn maġġoranza ta’ bejn tlieta u ħames bejjiegħa bl-imnut, b’sistema kollettiva ta’ sehem mis-suq ta’ bejn 65 u 90 % fost il-bejjiegħa bl-imnut moderni (4) (5).

2.3. Il-konċentrazzjoni tas-setgħa ta’ negozjar wasslet għal abbuż minn pożizzjonijiet dominanti, li wassal biex operaturi aktar dgħajfa jsiru dejjem aktar vulnerabbli għal prattiki kummerċjali żleali. Dan jittrasferixxi r-riskju ekonomiku mis-suq ‘il fuq fil-katina tal-provvista u jħalli impatt partikolarment negattiv fuq il-konsumaturi u xi operaturi, jiġifieri l-bdiewa, ħaddiema u l-SMEs.

2.4. Il-KESE diġà ddiskuta l-PKŻ fl-Opinjoni tiegħu dwar “L-istat attwali tar-relazzjonijiet bejn is-settur tal-ħwienet il-kbar u l-aġenti tal-prodotti tal-ikel” fi Frar 2013 (6). Minn dakinhar is-sitwazzjoni tal-PKŻ ftit għadha tjiebet. Għall-kuntrarju, is-setgħa tas-settur tal-ħwienet il-kbar saħansitra żdiedet, u dan jista’ jwassal għal abbuż fil-konfront ta’ ċerti operaturi, jiġifieri l-bdiewa, ħaddiema u l-SMEs.

3. Il-prattiki kummerċjali inġusti u l-impatt tagħhom

3.1. Il-PKŻ ġeneralment jistgħu jiġu definiti bħala prattiki li jitbiegħdu ferm minn imġiba kummerċjali ġusta u huma kontra l-bona fide u n-negozjar ġust (7).

3.2. Il-PKŻ jistgħu jseħħu fi kwalunkwe stadju tal-katina tal-provvista bejn diversi operaturi. Madankollu, dawn huma aktar prevalenti fi stadji aktar tard tal-katina tal-provvista fejn ikun hemm konċentrazzjoni akbar ta’ setgħa fost il-bejjiegħa bl-imnut u xi kumpaniji transnazzjonali. Fejn isiru PKŻ fi stadji aktar bikrija tal-katina tal-provvista huma spiss riżultat ta’ trasferiment ta’ riskju li joriġina minn PKŻ fi stadji aktar tard.

3.3. Eżempji ta’ dawn il-prattiki jinkludu, iżda assolutament mhumiex limitati għal: — trasferiment inġust tar-riskju kummerċjali; — termini kuntrattwali mhux ċari jew mhux speċifikati; — tibdiliet unilaterali jew retroattivi fil-kuntratti, inkluż il-prezz; — kwalità mnaqqsa tal-prodotti jew fl-informazzjoni lill-konsumatur mingħajr komunikazzjoni, konsultazzjoni jew ftehim max-xerrejja; — kontribuzzjonijiet għal spejjeż promozzjonali jew kummerċjali; — dewmien fil-pagamenti; — tariffi ta’ elenkar u ta’ lealtà; — imposti għall-pożizzjoni fuq l-ixkafef; — talbiet għal prodotti li marru jew ma nbigħux; — l-użu ta’ speċifikazzjonijiet kożmetiċi tal-prodott biex jiġu rrifjutati kunsinni tal-ikel jew inaqqsu l-prezz imħallas; — pressjoni biex jitnaqqsu l-prezzijiet; — imposti għal servizzi fittizji; — kanċellazzjonijiet tal-aħħar minuta u tnaqqis tal-volum previst; — theddid ta’ tneħħija mil-listi; — imposti fissi li l-kumpaniji jimponu fuq il-fornituri bħala rekwiżit għall-inklużjoni f’lista ta’ fornituri (“ħallas biex tibqa’”).

3.4. Il-PKŻ għandhom effetti b’firxa wiesgħa fuq l-operaturi, il-konsumaturi u l-ambjent. Madankollu, dawn il-prattiki huma profittabbli min-natura tagħhom u b’hekk jattiraw kisbiet fuq żmien qasir għal dawk li japplikawhom, għad-detriment ta’ partijiet interessati oħra fil-katina tal-provvista. Fit-tul, l-operaturi tal-katina alimentari għandu jkollhom relazzjonijiet ta’ provvista sostenibbli u għandhom jaħdmu għall-prevenzjoni tal-interruzzjoni tal-katina tal-provvista sabiex jikkompetu u jkomplu jissodisfaw id-domanda dejjem tinbidel tal-konsumaturi.

3.5. L-impatt tal-PKŻ fuq il-fornituri

3.5.1. It-tipi differenti ta’ impatti tal-PKŻ fuq l-operaturi effettwati minnhom huma diversi u mifruxa u jistgħu jwasslu għal dħul imnaqqas għall-fornituri, jew permezz ta’ tnaqqis fil-prezz jew minħabba l-ispejjeż imġarrba bħala riżultat ta’ dawn il-prattiki. Il-PKŻ kienu stmati li jiswew lil-fornituri bejn EUR 30-40 biljun (8). Minbarra l-pressjoni kontinwa fuq il-prezzijiet applikati lill-fornituri, prattiki bħal dawn joħolqu inċertezza, u b’hekk jistaġnaw l-innovazzjoni u l-investiment fil-katina tal-provvista, u jistgħu jwasslu biex fornituri responsabbli jfallu.

3.5.2. Il-pressjoni fuq il-bdiewa u l-proċessuri tal-ikel, u l-pressjoni ‘l isfel konsegwenti fuq il-prezzijiet, iwasslu wkoll għal tnaqqis tas-salarji kemm fis-settur agrikolu kif ukoll għall-impjegati fl-industrija tal-manifattura tal-ikel. Fil-każ ta’ xogħol aktar permanenti, il-ġirja lejn l-orħos prezzijiet twassal ukoll għal tnaqqis fil-pagi biex il-fornituri jagħmlu l-qligħ.

3.5.3. L-SMEs huma ta’ spiss l-aktar vulnerabbli għall-PKŻ, eż. fil-kummerċ globali tal-banana, fejn il-prodott tal-bdiewa fuq skala żgħira jintuża bħala żieda għall-volum ta’ pjantaġġuni akbar, dawn il-fornituri huma f’riskju li jkunu fost l-ewwel li jiġu maqtugħa minn bejgħ jekk l-ordni titħassar mingħajr avviż dovut (9).

3.5.4. Hemm xi oqsma ta’ produzzjoni u manifattura tal-ikel fejn il-libertà kuntrattwali m’għadhiex teżisti. Fil-Ġermanja, żviluppi reċenti juru li l-prezzijiet bl-imnut tnaqqsu b’mod unilaterali mingħajr negozjati mal-fornituri. Fir-Renju Unit, il-ħalib ħafna drabi huwa l-“prodott bl-iktar telf” fis-settur alimentari u l-produtturi Brittaniċi tal-ħalib iffaċċjaw li jitħallsu prezzijiet dejjem aktar baxxi għall-ħalib tagħhom, f’xi każijiet inqas mill-ispiża tal-produzzjoni. Fi Spanja, ħlas inqas mill-ispiża huwa legali għall-industrija tal-ipproċessar, li serjament inaqqas il-formazzjoni tal-prezzijiet tul il-katina.

3.5.5. Is-settur tal-prodotti friski huwa settur partikolarment vulnerabbli għall-PKŻ minħabba li l-provvista tal-prodotti forniti lis-suq Ewropew tiħżien malajr. Il-bdiewa jkollhom ċertu żmien biex ibigħu l-prodotti tagħhom biex jiżguraw li l-prodott ikun għadu tajjeb għall-klijenti finali u għall-konsumaturi aħħarin, u dan huwa ta’ sikwit abbużat minn xerrejja kummerċjali għall-bejjiegħa bl-imnut u lill-intermedjarji bl-impożizzjoni ta’ tnaqqis mhux negozjabbli fil-prezz mal-wasla tal-prodotti.

3.5.6. Bosta investigazzjonijiet stabbilixxew b’mod ċar li ċerti operaturi għandhom is-saħħa tax-xerrej li twassal għal abbużi permezz ta’ prattiki kummerċjali żleali (10). Dawn jistgħu jseħħu fi kwalunkwe stadju tal-katina tal-provvista, u dawn huma evidenti wkoll fir-relazzjonijiet bejn il-bdiewa u l-industrija tal-ikel, peress li kumpaniji ta’ dan is-settur għandhom is-saħħa tax-xerrej ukoll minħabba li hemm konċentrazzjoni relattiva ta’ setgħa (11).

3.5.7. Iż-żieda fil-bejgħ ta’ prodotti ta’ “marka proprja” (tikketti bojod jew marki tal-bejjiegħ bl-imnut) minn bejjiegħa bl-imnut jippermettilhom li jibdlu l-fornituri spiss jekk isibu produttur irħas matul jew wara l-bidu tar-relazzjonijiet kuntrattwali. Madankollu, prodotti ta’ “marka proprja” mhumiex inġusti fihom infushom u jistgħu jgħinu lill-SMEs jidħlu fis-suq u joffru għażla varjata lill-konsumaturi.

3.5.8. L-espansjoni ta’ xi attivitajiet ta’ bejgħ bl-imnut permezz tal-integrazzjoni vertikali fl-l-akkwist u l-ipproċessar tista’ twassal li l-bejjiegħa bl-imnut inaqqsu l-prezzijiet. Dan huwa eżempju ta’ żieda fis-setgħa tan-negozjar kontinwu permezz ta’ konċentrazzjoni tas-setgħa.

3.5.9. Fil-każ tal-bejgħ taħt il-prezz tal-produzzjoni, u l-użu ta’ prodotti bażiċi agrikoli, bħall-ħalib, il-ġobon, il-frott u l-ħaxix bħala “prodotti bl-aktar telf” (jiġifieri inqas mill-prezz tax-xiri) mill-bejjiegħa bl-imnut kbar u xi kumpaniji transnazzjonali jhedded is-sostenibbiltà fit-tul tal-produzzjoni agrikola Ewropea.

3.6. L-impatt tal-PKŻ fuq il-konsumaturi

3.6.1. Il-PKŻ għandhom effett negattiv sinifikanti fuq il-konsumaturi Ewropej. L-operaturi l-kbar spiss jassorbu l-ispejjeż ippreżentati mill-PKŻ, imma l-intrapriżi ż-żgħar huma taħt pressjoni akbar u ma jkunux jistgħu jinvestu u jinnovaw u b’hekk jiġu esklużi minn swieq b’valur għoli (12). Dan jirriżulta f’anqas għażla u disponibbiltà għall-konsumatur u fl-aħħar mill-aħħar prezzijiet ogħla għall-konsumaturi.

3.6.2. In-nuqqas ta’ trasparenza fuq it-tikketti huwa ta’ detriment għall-konsumaturi, li ma jistgħux jagħmlu għażliet ta’ xiri infurmati minkejja li, f’diversi okkażjonijiet, esprimew ix-xewqa li jiffavorixxu prodotti agroalimentari tajbin għas-saħħa, favur l-ambjent u ta’ kwalità, li huma marbuta maż-żona lokali tagħhom. Dan in-nuqqas ta’ trasparenza għandu impatt negattiv fuq il-fiduċja tal-konsumaturi u qed ikompli jżid mal-kriżi li laqtet is-settur agrikolu.

3.6.3. Il-pressjonijiet tal-prezzijiet iġiegħlu l-proċessuri tal-ikel jipproduċu bl-irħas prezz possibbli, li jista’ jaffettwa l-kwalità tal-ikel disponibbli għall-konsumaturi. Biex jitnaqqsu l-ispejjeż, f’ċerti każijiet il-kumpaniji jużaw materja prima irħas, li taffettwa l-kwalità u l-valur tal-prodotti tal-ikel Ewropew— pereżempju, l-użu ta’ xaħmijiet trans f’ħafna prodotti li jissostitwixxu żjut u xaħmijiet iżjed tajbin għas-saħħa.

3.7. L-impatt tal-PKŻ fuq l-ambjent

3.7.1. L-impatt tal-PKŻ fuq l-ambjent għandu jkun rikonoxxut. Il-PKŻ iħeġġu l-produzzjoni żejda biex il-fornituri jassiguraw lilhom infushom kontra n-nuqqas ta’ ċertezza. Din il-produzzjoni żejda tista’ twassal għal ħela fl-ikel, li tikkawża tnaqqis mhux meħtieġ tar-riżorsi, inklużi l-art, l-ilma, il-fjuwils u l-agrokimika (13) (14).

4. Taqsira tar-rapport tal-Kummissjoni dwar prattiki kummerċjali żleali fil-katina tal-provvista alimentari bejn in-negozji

4.1. Il-Kummissjoni pproduċiet rapport (15) li jivvaluta l-eżistenza u l-effettività tal-oqsfa nazzjonali stabbiliti biex jinfurzaw miżuri kontra l-PKŻ, kif ukoll ir-rwol tal-Inizjattiva tal-Katina tal-Provvista (SCI), li hija volontarja u mifruxa mal-UE kollha, u l-pjattaformi nazzjonali tagħha.

4.2. Ir-rapport tal-Kummissjoni tal-2016 jenfasizza l-fatt li maġġoranza kbira ta’ Stati Membri diġà introduċew miżuri regolatorji u sistemi ta’ infurzar pubbliku biex jindirizzaw il-PKŻ. Xi Stati Membri marru lil hinn minn oħrajn, iżda ħafna għadhom ma jistgħux jindirizzaw “il-fattur ta’ biża’” li jesperjenżaw il-vittmi tal-PKŻ. Peress li approċċi differenti jistgħu jindirizzaw il-PKŻ b’mod effettiv, il-Kummissjoni kkonkludiet li, f’dan l-istadju, leġislazzjoni speċifika tal-UE ma tagħti l-ebda valur miżjud.

4.3. L-Inizjattiva tal-Katina tal-Provvista (SCI) (16) hija inizjattiva konġunta ta’ tmien assoċjazzjonijiet tal-UE. Dawn jirrappreżentaw l-industrija tal-ikel u x-xorb, manifatturi ta’ prodotti tad-ditta, is-settur tal-bejgħ bl-imnut, l-SMEs, u operaturi tas-suq agrikolu. Is-SCI tnediet fil-qafas tal- “Forum ta’ Livell Għoli għal funzjonament aħjar tal-katina tal-provvista alimentari” (17) bl-għan li tgħin lill-partijiet interessati jindirizzaw il-PKŻ.

4.4. Ir-rapport jikkonkludi li s-SCI ħoloq kuxjenza dwar il-PKŻ u jista’ jkun alternattiva orħos u aktar mgħaġġla għall-proċedimenti ġudizzjarji. Dan jista’ wkoll jgħin biex jissolvew kwistjonijiet transkonfinali. Il-Kummissjoni tenfasizza wkoll oqsma għal titjib potenzjali tas-SCI, bħat-titjib tal-imparzjalità tal-istruttura ta’ governanza u l-possibbiltà ta’ ilmenti individwali kunfidenzjali.

5. Kummenti Ġenerali

5.1. Il-pożizzjoni tal-KESE dwar ir-rapport tal-KE hija konformi mar-riżoluzzjoni tal-Parlament Ewropew dwar prattiki kummerċjali inġusti fil-katina tal-provvista tal-ikel, adottata fis-7 ta’ Ġunju 2016 b’appoġġ qawwi bejn il-partiti (18). Il-Parlament jenfasizza l-ħtieġa għal leġislazzjoni qafas fil-livell tal-UE u jistieden lill-Kummissjoni biex tressaq proposti li jindirizzaw il-PKŻ fil-katina tal-provvista tal-ikel, sabiex jiġi żgurat dħul ġust għall-bdiewa u għażla wiesgħa għall-konsumaturi. Il-Parlament jenfasizza wkoll il-fatt li s-SCI u sistemi volontarji oħra nazzjonali u tal-UE għandhom jiġu promossi mhux bħala alternattiva iżda bħala żieda għall-“mekkaniżmi ta’ infurzar effikaċi robusti fil-livell tal-Istati Membri, filwaqt li jkun żgurat li l-ilmenti jistgħu jitressqu b’mod anonimu u li jiġu stabbiliti penali dissważivi, flimkien ma’ koordinazzjoni fil-livell tal-UE” (19).

5.2. Il-Kummissjoni tqis li l-Inizjattiva tal-Katina tal-Provvista għadha reċenti wisq biex jiġi vvalutat is-suċċess tagħha. Madankollu, il-KESE jinnota li s-SCI ma kinitx effettiva fit-tnaqqis tal-PKŻ u l-abbużi tas-saħħa tax-xerrej għar-raġunijiet li ġejjin:

5.2.1. It-tmexxija tal-industrija tal-bejgħ bl-imnut fis-SCI hija deterrent ewlieni għal kull bidwi biex jinvolvi ruħu b’mod effettiv fil-pjattaforma minħabba n-nuqqas ta’ fiduċja bejn dawn il-partijiet interessati. Is-SCI ma tagħtix lill-fornituri l-anonimità li jeħtieġu biex jegħlbu “l-fattur ta’ biża’”. Barra minn hekk, is-SCI ma tistax tinvestiga ktajjen tal-provvista b’mod proattiv u għalhekk tiddependi fuq l-operaturi li jressqu l-ilmenti, u b’hekk tqiegħed l-oneru tal-provi fuq il-vittmi tal-PKŻ.

5.2.2. Il-Kummissjoni tissuġġerixxi li s-SCI tippermetti r-regolazzjoni tal-PKŻ. Madankollu, in-nuqqas ta’ sanzjonijiet finanzjarji jfisser li x-xerrejja ma jiġux skoraġġiti milli jagħmlu użu b’mod profittabbli mill-PKŻ. Pereżempju, Tesco plc reċentement nstabet li wettqet prattiki kummerċjali żleali mal-fornituri tagħha minkejja li hi membru tas-SCI. Filwaqt li Tesco ġiet ippenalizzata b’mod mhux finanzjarju mill-liġi Brittanika (il-Groceries Code Adjudicator), hija ma rċevietx sanzjonijiet mis-SCI. L-unika deterrent tas-SCI huwa l-possibbiltà li titneħħa s-sħubija ta’ negozju li wettaq ksur, li għadha ma użatx fir-rigward ta’ Tesco plc. Dan huwa eżempju ċar ta’ kif is-SCI ma jipprevjenix il-PKŻ.

5.2.3. Il-KESE jinnota wkoll in-nuqqas ta’ bdiewa u t-trejdjunjins bħala membri tas-SCI. Filwaqt li xi organizzazzjonijiet qatt ma ngħaqdu fl-inizjattiva jew il-kontropartijiet nazzjonali tagħha, l-Għaqda Ċentrali Finlandiża tal-Produtturi Agrikoli u s-Sidien tal-Foresti (MTK), membru fundatur ta’ pjattaforma nazzjonali li timplimenta s-SCI fil-Finlandja, ħarġet mill-inizjattiva minħabba li argumentat li din ma taħdimx, billi żżid ir-riskju għall-bdiewa minħabba nuqqas ta’ anonimità.

6. Il-mekkaniżmi attwali ta’ infurzar għall-prevenzjoni tal-PKŻ fl-Ewropa

6.1. Għoxrin Stat Membru għandhom dispożizzjonijiet leġislattivi u inizjattivi regolatorji, iżda s-suċċess tagħhom għadu moderat (20). Ħmistax minn dawn l-Istati Membri introduċew miżuri f’dawn l-aħħar ħames snin, li juru prevalenza sinifikanti ta’ PKŻ fil-katina tal-provvista. Madankollu hemm differenza kbira bejn il-livelli differenti ta’ regolamentazzjoni, u ħafna servizzi ta’ infurzar nazzjonali ma jistgħux joħorġu sanzjonijiet finanzjarji jew jaċċettaw ilmenti anonimi.

6.2. Il-Groceries Supply Code of Practice (21) (GSCOP) tar-Renju Unit huwa meqjus bħala wieħed mill-iktar miżuri leġislattivi progressivi biex jipprevjeni l-PKŻ (22). Qabel l-istabbiliment ta’ dan il-kodiċi, kien hemm kodiċi ta’ prattika volontarja iżda nstab li mhux effettiv biex jipprevjeni l-PKŻ minħabba n-nuqqas ta’ regolamentazzjoni. Il-GSCOP huwa rregolat mill-Groceries Code Adjudicator (GCA) li għandu s-setgħa legali li jirċievi ilmenti anonimi dwar il-PKŻ, iniedi investigazzjonijiet ex-officio, jippubblika l-imġiba ħażina mwettqa minn dawn l-impriżi, u jimmulta l-bejjiegħa bl-imnut sa 1 % tad-dħul annwali tagħhom għal ksur tal-GSCOP. Madankollu, minkejja l-kisbiet tiegħu, il-GCA jista’ jirregola biss ir-relazzjoni bejn il-bejjiegħa bl-imnut u l-fornituri diretti tagħhom (fil-biċċa l-kbira bbażati fir-Renju Unit). Din il-kwistjoni tippreżenta “perikli morali” fejn kemm il-bejjiegħa bl-imnut kif ukoll il-fornituri diretti tagħhom jittrasferixxu r-riskju lill-fornituri indiretti permezz tal-PKŻ.

6.3. Investigazzjonijiet simili għal dik tal-Kummissjoni tal-Kompetizzjoni tar-Renju Unit tmexxew fi Spanja (23), il-Finlandja (24), Franza (25), l-Italja (26) u l-Ġermanja, u kollha juru prevalenza għolja ta’ PKŻ fil-katina tal-provvista alimentari.

6.4. Ħafna operaturi kummerċjali Ewropej jagħmlu kummerċ f’diversi Stati Membri li jippermetti li dawn in-negozji jagħmlu “għażla opportunistika tal-ġurisdizzjoni”, u b’hekk jimminaw il-leġislazzjoni fuq il-livell ta’ Stat Membru. Il-qasam leġislattiv li għadu mhux armonizzat madwar l-UE ħoloq kundizzjonijiet mhux ekwi fi ħdan is-suq uniku. Barra minn hekk, fejn il-leġislazzjoni tirregola biss bejn il-fornituri u l-bejjiegħa diretti, l-użu ta’ organizzazzjonijiet intermedjarji mill-bejjiegħa bl-imnut biex jixtru l-ikel inaqqas l-effettività ta’ tali leġislazzjoni, bħalma hu l-każ fir-Renju Unit. Dan ikompli jsaħħaħ il-każ ta’ leġislazzjoni għall-Ewropa kollha.

6.5. Fornituri barranin ġeneralment jipprovdu lill-bejjiegħa bl-imnut fl-UE b’mod indirett permezz ta’ importaturi u intermedjarji oħra. Ftit hemm għarfien dwar l-eżistenza ta’ dawn l-awtoritajiet (27) u dawk li huma konxji tagħhom m’għandhomx aċċess għall-parti l-kbira tal-awtoritajiet ta’ infurzar sabiex ifittxu rimedju fir-rigward tal-PKŻ.

7. Sejħa għal netwerk Ewropew ta’ awtoritajiet nazzjonali ta’ infurzar biex jipprevjenu l-PKŻ

7.1. B’segwitu għall-kummenti mressqa hawn fuq, il-KESE jappella għat-twaqqif ta’ netwerk Ewropew ta’ awtoritajiet tal-infurzar biex jipprevjeni l-PKŻ. In-natura tal-PKŻ kemm titlob kif ukoll tiġġustifika leġislazzjoni tal-UE li tipprojbixxihom, b’mod li tipproteġi lill-fornituri tal-ikel kollha, ikunu fejn ikunu, inkluż f’pajjiżi terzi. Sabiex dan ikun effettiv, l-awtoritajiet tal-infurzar fin-netwerk għandu jkollhom il-funzjonijiet li ġejjin: — Aċċess liberu għall-atturi u l-partijiet interessati kollha tal-katina tal-provvista alimentari tal-UE, irrispettivament mill-pożizzjoni ġeografika tagħhom. — Miżuri biex effettivament jipproteġu l-anonimità u l-kunfidenzjalità tal-partijiet interessati li jixtiequ jressqu ilmenti dwar il-PKŻ. — Il-kapaċità li jinvestigaw in-negozji ex officio fir-rigward ta’ abbużi tas-saħħa tax-xerrej. — Il-kapaċità li joħorġu penali finanzjarji u mhux finanzjarji lin-negozji li jwettqu ksur. — Koordinazzjoni fil-livell tal-UE bejn l-infurzaturi tal-Istati Membri. — Potenzjal għal koordinazzjoni internazzjonali ma’ servizzi tal-infurzar li mhumiex fl-UE biex tipprevjeni li jseħħu l-PKŻ kemm ġewwa kif ukoll barra s-suq uniku.

7.2. L-Istati Membri kollha għandu jkollhom l-għan li jistabbilixxu servizzi nazzjonali tal-infurzar biex jittrattaw l-ilmenti dwar l-PKŻ. Dawn is-servizzi għandhom ikunu ppjanati bil-kompiti ta’ hawn fuq bħala standard minimu.

7.3. Il-miżuri leġislattivi biex jipprevjenu l-PKŻ jistgħu u għandhom ikunu kosteffikaċi.

7.4. Ir-Riżoluzzjoni tal-Parlament Ewropew titlob ukoll lill-Kummissjoni sabiex tiżgura mekkaniżmi ta’ infurzar effettivi, bħalma huma l-iżvilupp u l-koordinazzjoni ta’ “netwerk ta’ awtoritajiet nazzjonali rikonoxxuti b’mod reċiproku fil-livell tal-UE” (28).

7.5. Il-British Institute of International and Comparative Law (BIICL) jirrakkomanda li l-UE għandha tadotta Direttiva li tistabbilixxi għanijiet komuni fost l-awtoritajiet tal-infurzar tal-Istati Membri biex jipprevjenu l-PKŻ u jinkludu r-regoli dwar il-koordinazzjoni fil-livell Ewropew ta’ dawn is-servizzi (29).

8. Il-prattika tajba attwali tal-industrija għall-prevenzjoni tal-prattiki kummerċjali żleali

8.1. Prezzijiet fissi jew minimi garantiti għal kuntratti tal-ipprezzar, ibbażati fuq negozjati ġusti bejn ix-xerrejja u l-fornituri, joffru lil dawn tal-aħħar livell ogħla ta’ sigurtà minn meta jbigħu prodotti fis-suq miftuħ. Madankollu, filwaqt li dawn it-tipi ta’ garanziji kuntrattwali jiffissaw il-prezzijiet għall-fornituri, din il-prattika tista’ tissaħħaħ jekk il-volumi tal-prodott ikunu fissi jew ikollhom garanziji minimi. Bħalissa, il-volumi jistgħu jiġu emendati retroattivament u l-prodotti jistgħu jiġu miċħuda minn xerrejja meta jkun hemm bidla fid-domanda tas-suq, xi kultant fl-aħħar mument, li twassal għal spejjeż mhux mistennija għall-kummerċjalizzazzjoni mill-ġdid, ippakkjar mill-ġdid jew ir-rimi tal-ikel.

8.2. Xi fornituri tal-UE bdew jużaw aġenti ta’ parti terza biex jispezzjonaw il-prodotti mal-wasla fid-destinazzjoni sabiex jipprevjenu pretensjonijiet foloz ta’ rifjut tal-prodotti minn importaturi. Talbiet bħal dawn isiru meta jkun hemm bidla fil-provvista u d-domanda mbassra u din iżżid ir-riskju għax-xerrejja fl-aħħar stadji tal-katina tal-provvista. Din il-kwistjoni tinkludi l-istaġjonalità, billi meta l-provvista hija għolja u għalhekk il-prezzijiet huma baxxi, il-fornituri huma f’riskju akbar li jirċievu dawn il-pretensjonijiet meta mqabbla ma’ meta l-provvista tkun skarsa. Filwaqt li l-użu ta’ aġenti terzi ċertament inaqqas il-frekwenza ta’ pretensjonijiet ta’ rifjut bħal dawn għall-esportaturi, dawn is-servizzi huma spiża addizzjonali għall-fornituri, u dan ikompli jillimita l-kapaċità tagħhom għall-investiment u l-innovazzjoni fin-negozju tagħhom. Barra minn hekk, il-fornituri ż-żgħar ġeneralment ma jkunux jistgħu jagħtu tali assistenza u għalhekk ma jibbenefikawx minn din il-prattika.

9. Ktajjen alternattivi tal-provvista tal-ikel

9.1. Hemm ħafna eżempji ta’ ktajjen ta’ provvista alternattivi fejn jeżistu prattiki kummerċjali aktar ġusti u b’bilanċ aktar ġust ta’ distribuzzjoni jew riallokazzjoni. Hemm xi approċċi promettenti fil-qasam tal-kooperattivi, iżda dawn huma mhedda dejjem iktar mis-setgħa dejjem tikber ta’ gruppi tan-negozju u multinazzjonali.

9.2. Biex tiżdied l-ekwità fil-katina tal-provvista alimentari tal-UE, hija meħtieġa taħlita ta’ passi biex jindirizzaw is-setgħa tan-negozji l-kbar fil-katina tal-provvista li jipprevjenu l-PKŻ, u t-tisħiħ tas-setgha kompensatorja bl-inkoraġġiment tal-kooperattivi u kanali alternattivi għad-distribuzzjoni tal-ikel.

9.3. Il-kooperattivi u l-assoċjazzjonijiet tal-bdiewa fl-Ewropa u lil hinn ippermettew lill-fornituri jgħaqqdu l-volum tal-produzzjoni sabiex iżidu s-saħħa tal-bejgħ, jidħlu fis-swieq ewlenin, u jinnegozjaw prezzijiet aħjar. Dawn il-mudelli ta’ negozju jippermettu li fornituri żgħar ikollhom aktar kontroll fuq il-produzzjoni u l-kummerċjalizzazzjoni tal-prodotti tagħhom u joffru alternattiva għal operazzjonijiet fuq skala kbira li dejjem qed jiżdiedu. Il-Parlament Ewropew appella lill-Kummissjoni biex tħeġġeġ mudelli tan-negozju biex iżidu l-poter tan-negozjar tagħhom u l-pożizzjoni tagħhom fil-katina tal-provvista alimentari (30). Barra minn hekk, hemm bżonn ta’ promozzjoni tal-kooperazzjoni orjentatia lejn settur jew reġjun aktar b’saħħitha bejn il-produtturi u l-kooperattivi (31).

9.4. L-agrikoltura appoġġjata mill-komunità u kooperattivi oħra ta’ bdiewa u konsumaturi jippermettu lill-konsumaturi li jikkontribwixxu direttament għall-produzzjoni tal-ikel li jieklu. Ċifri riċenti jissuġġerixxu li bħalissa hemm 2 776 minn dawn l-iskemi ta’ agrikoltura appoġġjata mill-komunità li qed joperaw fl-Ewropa, li jilħqu 472 055 konsumatur (32). Mudelli akbar tal-“iskema tal-kaxxi” tal-prodotti ukoll jibbenefikaw minn ktajjen tal-provvista qosra li jwasslu l-prodott direttament lill-konsumatur domestiċu jew lejn punt ta’ ġbir ċentralizzat.

9.5. Il-bejgħ dirett tal-prodotti agroalimentari mill-bdiewa, per eżempju fis-swieq tal-bdiewa, għandu vantaġġ doppju: għall-produtturi m’hemmx prattiki abbużivi u jistgħu jibbenefikaw minn livell ogħla ta’ awtonomija u dħul ogħla, filwaqt li l-konsumaturi jista’ jkollhom aċċess għal prodotti friski ġenwini u sostenibbli b’oriġini ċert. Fi studju (33), instab li l-bdiewa jirċievu dħul ħafna ogħla għall-prodott tagħhom meta jużaw dawn il-ktajjen ta’ provvista minflok swieq tradizzjonali. Dawn l-inizjattivi għandhom jiġu appoġġjati aktar minn fondi pubbliċi, bħall-pagamenti mit-tieni pilastru tal-PAK, billi dawn jiġġeneraw tkabbir u impjiegi, kif ukoll iwieġbu għall-bżonnijiet tal-konsumaturi.

9.6. L-Istati Membri għandhom jiżviluppaw mezzi biex itejbu s-sitwazzjoni tal-bdiewa u tal-kumpaniji tal-ikel lokali permezz ta’ kuntratti diretti ma’ awtoritajiet pubbliċi fl-implimentazzjoni ta’ direttivi ġodda dwar l-akkwist pubbliku, li jmur lil hinn mil-loġika tal-irħas offerta.

9.7. Barra minn hekk, għandha ssir kampanja ta’informazzjoni u ta’ sensibilizzazzjoni Ewropea dwar il-valur ta’ ikel. Għarfien akbar tal-konsumaturi dwar l-importanza tal-produzzjoni tal-ikel kif ukoll apprezzament aktar tal-ikel huma dejjem aktar meħtieġa u jistgħu jikkontribwixxu għal prattiki ta’ kummerċ aktar ġusti.

Brussell, id-19 ta’ Ottubru 2016. Il-President tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew Georges DASSIS

(1) ĠU C 133, 9.5.2013, p.16.

(2) Ara n-nota ta’ qiegħ il-paġna 1.

(3) Riżoluzzjoni tal-Parlament Ewropew tas-7 ta’ Ġunju 2016 dwar prattiki kummerċjali inġusti fil-katina tal-provvista tal-ikel (2015/2065(INI)).

(4) “Friends of the Earth”, 2015. Eating from the Farm.

(5) Consumers International, 2012. The relationship between supermarkets and suppliers: What are the implications for consumers?

(6) Ara n-nota ta’ qiegħ il-paġna 1.

(7) Kummissjoni Ewropea, 2014. L-indirizzar ta' prattiki kummerċjali żleali (PKŻ) fil-katina ta' provvista alimentari bejn in-negozji COM(2014) 472 final.

(8) Europe Economics. Estimated costs of Unfair Trading Practices in the EU Food Supply Chain.

(9) Make Fruit Fair, 2015. Banana Value Chains in Europe and the Consequences of Unfair Trading Practices. http://www.makefruitfair.org/wp-content/uploads/2015/11/banana_value_chain_research_FINAL_WEB.pdf.

(10) Weekly Report, Berlin 13/2011 p. 4 et seq.

(11) Ara n-nota ta’ qiegħ il-paġna 1.

(12) Fair Trade Advocacy Office, 2014. Who’s got the power? Tackling imbalances in agricultural supply chains. p. 4

(13) EP IMCO, 2016. Rapport dwar prattiki kummerċjali inġusti fil-katina tal-provvista alimentari (2015/2065(INI)).

(14) Feedback, 2015. Food Waste In Kenya: uncovering food waste in the horticultural export supply chain.

(15) COM(2016) 32 final.

(16) http://www.supplychaininitiative.eu/de/homepage.

(17) http://ec.europa.eu/growth/sectors/food/competitiveness/supply-chain-forum/index_en.htm.

(18) Riżoluzzjoni tal-Parlament Ewropew tas-7 ta’ Ġunju 2016 dwar prattiki kummerċjali inġusti fil-katina tal-provvista tal-ikel (2015/2065(INI)).

(19) Riżoluzzjoni tal-Parlament Ewropew 2015/2065(INI), ibid.

(20) Ara n-nota ta’ qiegħ il-paġna 15.

(21) UK GOV. 2016: www.gov.uk/government/publications/groceries-supply-code-of-practice.

(22) Il-Kodiċi ġie stabbilit bħala riżultat ta’ investigazzjoni mmexxija mill-Kummissjoni tal-Kompetizzjoni tar-Renju Unit li sabet li l-bejjiegħa bl-imnut għandhom ammont sproporzjonat ta’ setgħa fil-katina tal-provvista li jwassal għat-trasferiment tar-riskju ‘il fuq fil-katina tal-provvista.

(23) Comisión Nacional de los Mercados y la Competencia, Informe sobre las relaciones entre fabricantes y distribuidores en el sector alimentario, 2011.

(24) Finnish Competition Authority (FCA), “FCA study shows that daily consumer goods trade uses its buying power in several ways that are questionable for competition”, 2012

(25) Autorité de la Concurrence, Avis no 12-A-01 du 11 janvier 2012 relatif à la situation concurrentielle dans le secteur de la distribution alimentaire à Paris.

(26) Autorità Garante della Concorrenza e del Mercato, “Indagine conoscitiva sul settore della Grande Distribuzione Organizzata”, 2013

(27) Feedback, 2015 ibid.

(28) Riżoluzzjoni tal-Parlament Ewropew 2015/2065(INI), ibid.

(29) Link http://www.biicl.org/documents/872_biicl_enforcement_mechanisms_report_-_final_w_exec_sum.pdf?showdocument=1.

(30) Riżoluzzjoni tal-Parlament Ewropew (2015/2065(INI)), ibid.

(31) ĠU C 303, 19.8.2016, p. 64.

(32) European CSA Research Group, 2015. Overview of Community Support Agriculture in Europe. http://urgenci.net/wp-content/uploads/2016/05/Overview-of-Community-Supported-Agriculture-in-Europe.pdf.

(33) http://www.foeeurope.org/sites/default/files/agriculture/2015/eating_from_the_farm.pdf.