[pic] | KUMMISSJONI TAL-KOMUNITAJIET EWROPEJ | Brussel 14.9.2006 KUMM(2006) 496 finali RAPPORT MILL-KUMMISSJONI LILL-KUNSILL, LILL-PARLAMENT EWROPEW U LILL-KUMITAT EKONOMIKU U SOĊJALI EWROPEW It-Tielet Rapport dwar l-implimentazzjoni tad-Direttiva tal-Kunsill dwar l-approssimazzjoni ta’ liġijiet, regolamenti u dispożizzjonijiet amministrattivi ta’ l-Istati Membri dwar ir-responsabbiltà tal-prodotti difettużi (85/374/KEE tas-25 ta’ Lulju 1985, kif emendati mid-Direttiva 1999/34/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill ta’ l-10 ta’ Mejju 1999) RAPPORT MILL-KUMMISSJONI LILL-KUNSILL, LILL-PARLAMENT EWROPEW U LILL-KUMITAT EKONOMIKU U SOĊJALI EWROPEW It-Tielet Rapport dwar l-implimentazzjoni tad-Direttiva tal-Kunsill dwar l-approssimazzjoni ta’ liġijiet, regolamenti u dispożizzjonijiet amministrattivi ta’ l-Istati Membri dwar ir-responsabbiltà tal-prodotti difettużi (85/374/KEE tas-25 ta’ Lulju 1985, kif emendati mid-Direttiva 1999/34/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill ta’ l-10 ta’ Mejju 1999) (Test b'rilevanza għaż-ŻEE) WERREJ 1. DAĦLA 4 2. SFOND 4 3. IMPLIMENTAZZJONI TAD-DIRETTIVA 85/374/KEE MATUL 2001-2006 5 3.1. Riżoluzzjoni tal-Kunsill tad-19 ta’ Diċembru 2002 dwar l-emenda tar-responsabbiltà tal-prodotti difettużi 5 3.2. Ir-Rapport Lovells (ippubblikat fl-2003) 6 3.3. Ir-Rapport Fondazione Rosselli (ippubblikat fl-2004) 6 3.4. Konklużjonijiet tal-laqgħat li saru mal-gruppi ta’ ħidma (2003/2004) u konklużjonijiet meħuda mill-kwestjonarju mħejji mill-Kummissjoni Ewropea (2005/2006) 7 3.5. Ġudizzji tal-Qorti tal-Ġustizzja 8 4. ĦIDMA ULTERJURI 8 5. KONKLUŻJONIJIET 11 1. DAĦLA Skond l-Artikolu 21 tad-Direttiva 85/374[1] (‘id-Direttiva’), il-Kummissjoni trid tirrevedi fuq bażi regolari l-effiċjenza tal-qafas legali dwar ir-responsabbiltà tal-prodott. L-ewwel rapport COM(1995) 617 kien tressaq fl-1995. It-tieni eżerċizzju ta’ analiżi ġie varat bi Green Paper dwar ir-Responsabbiltà tal-Prodott adottat f’Lulju ta’ l-1999, COM(1999) 396 finali, li wassal għat-tieni rapport ippubblikat fil-31 ta’ Jannar 2001, COM(2000) 893 finali. It-tielet rapport qiesir-riżultati ta’ l-aħħar żewġ rapporti li saru f’isem il-Kummissjoni Ewropea[2], ir-riżultati tal-laqgħat mal-partijiet konċernati u t-tweġibiet li taw fi kwestjonarju li ntbagħtilhom fl-aħħar ta’ l-2005. Kif mitlub fir-Riżoluzzjoni tal-Kunsill tad-19 ta’ Diċembru 2002 dwar l-emendi għad-Direttiva tar-responsabbiltà tal-prodotti difettużi (2003/C 26/02), dan ir-rapport jinkludi wkoll il-kwistjoni ta’ l-obbligu ta’ min qed jipprovdi l-prodotti. Bħala konklużjoni ġenerali, ir-rapport juri li, kollox ma’ kollox, id-Direttiva qed taħdem b’mod sodisfaċenti u li għalissa ma hemmx bżonn ta’ emendi. Juri wkoll li hemm ċerti ċirkustanzi fejn l-implimentazzjoni tal-liġijiet nazzjonali jwasslu għal riżultati differenti, iżda bla ma jolqtu l-mod kif jaħdem is-Suq Intern. Il-Kummissjoni Ewropea se tkompli tħares mill-qrib lejn dawn iċ-ċirkustanzi. 2. SFOND Sa mill-1985, id-Direttiva 85/374/KEE dwar ir-responsabbiltà tal-prodotti difettużi daħlet fil-Komunità il-prinċipju tar-responsabbiltà mingħajr ħtija. Skond id-Direttiva, kwalunkwe produttur ta’ mobbli difettużi jrid jagħti kumpens għal kull ħsara li ssir lil benessri fiżiku jew propjetà ta’ l-individwi, tkunx negliġenza minn naħa tal-produttur jew le. Id-Direttiva 99/34/EC firxet l-ambitu ta’ din l-għamla ta’ responsabbiltà tal-prodott fuq prodotti primarji agrikoli mhux proċessati. Din il-leġislazzjoni tgħodd għal kull prodott fis-suq taż-Żona Ekonomika Ewropea u tikkonċerna direttament kemm lill-konsumaturi u kif ukoll lill-produtturi. B’mod li tilħaq bilanċ ġust ta’ riskju fost dawn iż-żewġ gruppi, din il-leġislazzjoni għanda l-għan li tgħaqqad l-interessi tal-konsumaturi mal-politika tas-Suq Wieħed (prinċipalment it-tpartit ħieles ta’ prodotti u l-eliminazzjoni ta’ tgħawwiġ tal-kompetizzjoni) Id-Direttiva dwar ir-responsabbiltà tal-prodott għandha dawn l-elementi prinċipali: - responsabbiltà bla ħtija tal-produttur; - il-piż tal-prova fuq il-vittma g]al dak li għandu x’jaqsam mal-ħsara, id-difett u r-relazzjoni każwali bejn it-tnejn; - responsabbiltà kollettiva ta’ l-operaturi kollha fil-katina ta’ produzzjoni sabiex tingħata garanzija finanzjarja għal kumpens f’każ ta’ ħsara; - limitu ta’ 500 € għal dak li għandu x’jaqsam ma’ ħsarat sabiex jiġi evitat li jkun hemm kawżi f’għadd eċċessiv ta’ każijiet; - il-produttur ma jinżammx responsabbli meta juri bil-provi l-eżistenza ta’ ċerti fatti msemmija b’mod ċar fid-Direttiva; - ir-responsabbiltà hija marbuta maż-żmien, b’rizultat ta’ dati ta’ għeluquniformi; - illegalità ta’ klawsoli li jillimitaw jew jeskludu l-obbligu lejn il-vittma. Fid-dawl tat-tradizzjonijiet legali differenti, id-Direttiva taċċetta li Stati Membri jidderogaw mir-regoli komuni (“għażliet”) fejn jidħlu ċerti punti billi: - ma jeżonerawx lill-produttur anke jekk iressaq provi li l-istat ta’ għarfien xjentifiku u tekniku, meta poġġa l-prodott fis-suq, ma kienx tali li jagħmilha possibbli biex jiġi skopert id-difett; - jiġi ffissat limitu ta’ mhux anqas minn 70 miljun EUR għad-danni li jwasslu għal mewt jew feriti personali u kkawżati minn oġġetti simili bl-istess difett. 3. IMPLIMENTAZZJONI TAD-DIRETTIVA 85/374/KEE MATUL 2001-2006 Il-Kunsill u l-Kummissjoni, kif ukoll il-gruppi inormali ta’ ħidma li twaqqfu mill-Kummissjoni, ħadu numru ta’ miżuri matul dan il-perjodu. Il-Kunsill adotta Riżoluzzjoni u l-Kummissjoni talbet għal żewġ studji biex tevalwa l-implimentazzjoni minn jum għal jum tad-Direttiva. Barra dan, fl-2003 inħolqu żewġ gruppi ta’ ħidma differenti biex jiġbru l-fehmiet ta’ esperti professjonali u akkademiċi ta’ kalibru rikonoxxut. L-aħħar iżda mhux l-anqas, jrid jiġi emfasizzat li l-Kummissjoni Ewropea tkompli tħares mill-qrib lejn il-proċess ta’ implimentazzjoni u applikazzjoni tad-Direttiva fl-UE. Id-Direttiva 85/374/EEC ġiet trasposta u qed tiġi applikata fil-ħamsa u għoxrin Stat Membru. 3.1. Riżoluzzjoni tal-Kunsill tad-19 ta’ Diċembru 2002 dwar l-emenda tar-responsabbiltà tal-prodotti difettużi[3] F’din ir-riżolużżjoni, il-Kunsill ikkunsidra li kien hemm bżonn jevalwa jekk id-Direttiva għandiex tiġi modifikata b’tali mod sabiex tħalli regoli nazzjonali dwar l-obbligu ta’ produtturi jissejsu fuq l-istess livell bħas-sistema ta’ responsabbiltà fid-Direttiva dwar ir-responsabbiltà tal-produtturi. 3.2. Ir-Rapport Lovells (ippubblikat fl-2003) Dan ir-rapport sar f’isem il-Kummissjoni Ewropea sabiex janalizza u jqabbel l-effetti prattici tas-sistemi differenti applikabbli fl-Istati Membri ta’ l-Unjoni Ewropea dwar aspetti ta’ proċediment ta’ talbiet għal prodotti difettużi. Ir-rapport wera li għall-ewwel darba kien hemm xi esperjenza kollettiva għad-Direttiva użata kważi fl-Istati Membri kollha. Il-konklużjoni aħħarija tar-rapport kienet li d-Direttiva tista’ tidher li qed toffri, ta’ lanqas sakemmkienet qed tiġi implimentata u interpretata b’mod ġeneralment uniformi, livell komuni ta’ ħarsien lill-konsumaturi u bażi komuni ta’ obbligu għal produtturi. Ir-riċerka wriet ukoll li l-fehma ewlenija (għalkemm mhux universali) hija li d-Direttiva, u s-sistema ta’ responsabbiltà tal-prodott tagħha, kollox ma kollox toħloq bilanċ xieraq bejn l-interessi tal-produtturi/fornituri u dawk tal-konsumaturi. Barra dan, wriet li ma kienx hemm sejħa uniformi għal riforma ewlenija tad-Direttiva minn l-ebda kategorija partikolari ta’ persuni milquta mit-termini tagħha. Tabilħaqq, kienu l-iżviluppi f’oqsma aktar ġenerali, bħal aċċess għal ġustizzja, riformi proċedurali u bidliet innutati fil-‘kultura ta’ pretensjonijiet’ li ħafna rawhom (b’mod partikolari l-produtturi u assiguraturi) bħala li jippreżentaw riskju li jħarbat il-bilanċ prevalenti. Ta’ min jinnota li fil-waqt li ħafna rappreżentanti tal-konsumaturi u l-minorità ta’ parteċipanti oħra ssuġġerew li d-Direttiva ma laqtitx bilanċ tajjeb, ma kien imsemmi l-ebda nuqqas. Dan ovvjament ma jnaqqasx mill-validità ta’ l-opinjonijiet li ġew espressi, imma tagħmilha aktar diffiċli li tikkonkludi li d-Direttiva hija fundamentalment ħażina f’kwalunkwe mod sinifikanti. L-approvazzjoni ġenerali tad-dispożizzjonijiet ewlenin tad-Direttiva hija kisba eċċezzjonali meta wieħed jikkunsidra n-natura tar-riformi li daħlet u l-kontroversja li qanqlet l-adozzjoni u l-implimentazzjoni tagħha. Barra dan, ir-riċerka li saret tul ir-rapport ma kixfet l-ebda sejħa ċara u konsistenti fi ħdan l-UE għal riforma sinifikanti tad-Direttiva. Fil-fatt, ħafna parteċipanti ħeġġew li ma jkun hemm l-ebda riforma. B’mod partikolari, għadd minnhom issuġġerew li jkun aħjar li wieħed jistenna r-riżultat ta’ żviluppi f’oqsma oħra, li jistgħu jkollhom impatt fuq il-ħidma prattika tas-sistemi ta’ responsabbiltà tal-prodott u li jistgħu jolqtu lid-Direttiva. Dawn jinkludu żviluppi fil-livell ta’ l-UE f’oqsma bħar-regolamenti dwar is-sigurtà ta’ prodotti, aċċess għal ġustizzja u ħarsien tal-konsumatur b’mod ġenerali. 3.3. Ir-Rapport Fondazione Rosselli (ippubblikat fl-2004) Dan l-istudju sar f’isem il-Kummissjoni Ewropea sabiex janalizza l-impatt ekonomiku tal-Klawsola ta’ Żvilupp tar-Riskju (KŻR) kif stipulata fl-Artikolu 7(e) tad-Direttiva 85/374/EEC dwar ir-Responsabbiltà tal-Prodotti Difettużi. Din il-klawsola teskludi r-responsabbiltà tad-danni kkawżati minn difett li ma setax jiġi mbassar minħabba l-għarfien tekniku u xjentifiku disponibbli fi żmien meta ġie żviluppat il-prodott. L-interpretazzjoni ta’ l-Artikolu 7(e) ħolqot diffikultajiet u tat lok għal interpretazzjonijiet differenti bejn id-diversi qrati: ara pereżempju każijiet ta’ demm infettat: A v Awtorita’ Nazzjonali tad-Demm (1999) Qorti Għolja Ingliża dwar demm infettat bl- Epatite C, u Hartman v Stichting Sanquin Bloedvoorziening (1999) Qorti tad-Distrett ta’ Amsterdam dwar l-HIV, li milli jidher taw konklużjonijiet opposti. Id-DRC ġiet definita sabiex toħloq kompromess sodisfaċenti bejn, fuq naħa, il-ħtieġa biex tiġi stimolata l-innovazzjoni u fuq in-naħa l-oħra l-istenniji leġittimi tal-konsumaturi għal prodotti bla riskju. L-argument kruċjali fuq id-dibattitu attwali dwar id-DRC huwa li t-tneħħija ta’ din il-klawsola toħnoq l-innovazzjoni. Is-sejbiet ippreżentati f’dan ir-rapport jidhru li jindikaw li l-argument li jintuża diversi drabi, li l-Klawsola ta’ Żvilupp tar-Riskju hija fattur sinifikanti biex jintlaħaq bilanċ tad-Direttiva bejn il-ħtieġa li tħares l-inċentivi favur l-innovazzjoni u l-interessi tal-konsumaturi, huwa bbażat sew u jissejjes fuq dan li ġej: - id-DRC tipproteġi l-inċentivi għall-innovazzjoni billi tnaqqas ir-riskji marbuta ma’ l-innovazzjoni, billi ma ddawwarx riżorsi mill-R&D lejn politika ta’ assigurazzjoni u billi timbotta ditti kummerċjali biex jarmonizzaw ruħhom ma’ għarfien modern; - id-DRC hija probabbilment fattur ewlieni biex tiddetermina l-istabbilità relattiva ta’ l-ispejjeŻ ta’ assigurazzjoni għar-responsabbiltà taL-prodott fl-industrija Ewropea u biex iżżomm kawżi f’livelli raġjonevoli; - f’reġim strett ta’ responsabbiltà, kumpaniji f’setturi ta’ teknoloġija avvanzata/riskju ogħli jsibuha diffiċli ħafna biex jiksbu polza ta’ assigurazzjoni raġjonevoli li tkopri r-riskji ta’ l-żvilupp tagħhom. Dawn il-fatturi kollha flimkien wasslu lil Fondazione Rosselli biex tikkonkludi li l-ispejjeż biex produtturi jkunu innovattivi f’ambjent strett ta’ responsabbiltà se jkunu għoljin wisq u li fuq medda twila ta’ żmien se jaffetwaw lill-konsumaturi. Fil-fatt ir-rapporti Lovells u Rosselli jikkonkludu li din id-difiża għandha tibqa’ sostnuta. 3.4. Konklużjonijiet tal-laqgħat li saru mal-gruppi ta’ ħidma (2003/2004) u konklużjonijiet meħuda mill-kwestjonarju mħejji mill-Kummissjoni Ewropea (2005/2006) Fl-opinjoni tiegħu dwar il- Green Paper ta’ l-1999, il-Kumitat Ekonomiku u Socjali ressaq l-idea ta’ osservatorju biex jikkontrolla mill-qrib kif taħdem id-Direttiva. Inħolqu żewġ gruppi ta’ ħidma: wiehed ta’ esperti maħtura mill-awtoritajiet nazzjonali u ieħor ta’ partijiet interessati. Ilkoll jgħinu lill-Kummissjoni fil-ħidma tagħha sabiex teżamina b’mod kostanti l-leġislazzjoni eżistenti fil-qasam ta’ responsabbiltà tal-prodott. Il-mira ta’ l-ewwel laqgħat kienet prinċipalment dwar ir-riżultati taż-żewġ studji li twettqu f’isem il-Kummissjoni (l-“istudju Lovells” u l-“istudju Rosselli). Il-partijiet interessati u l-esperti, ġeneralment huma favur li jinżamm il-bilanċ li nħoloq bid-Direttiva bejn l-interessi li jikkompetu ma’ xulxin. Ma tressqet l-ebda talba għal riformi ewlenin. Madanakollu, xi ftit mill-membri lissnu t-tħassib tagħhom dwar l-interpretazzjonijiet differenti li ngħataw mill-qrati nazzjonali lil ċerti dispożizzjonijiet tad-Direttiva u li jistgħu jkunu kapaċi, fil-fehma tagħhom, li joħolqu tgħawwiġ tal-kompetizzjoni fl-Istati Membri. Il-parteċipanti kollha qablu li għajnuna deċiżiva biex tneħħi dawn l-inkonsistenzi tista’ tigi minn każistika tal-Qorti Ewropea tal-Ġustizzja, li kull ma jmur qed tintalab dejjem aktar biex tiġġudika fuq referenzi ta’ sentenzi preliminari mill-qrati nazzjonali. Fuq in-naħa l-oħra, fi tmiem l-2005 il-Kummissjoni Ewropea talbet, permezz ta’ kwestjonarju, jekk il-membri tal-gruppi ta’ ħidma msemmija hawn fuq jemmnux jekk kienx hemm xi bidliet sinifikanti fiċ-ċirkustanzi mindu ġie ppubblikat ir-rapport ta’ l-2001. Fost il-partijiet interessati u l-esperti nazzjonali, id-Direttiva titqies mill-parti l-kbira bħala pożittiva u ta’ benefiċċju għall-konsumaturi. Il-maġġoranza l-kbira tal-tweġibiet li ngħataw, jindikaw in-nuqqas ta’ bidla sinifikanti fil-liġi ta’ l-UE mill-2001. Ħafna mill-parteċipanti jistgħu jiġu identifikati bħala “ġeneralment sodisfatti bis-sitwazzjoni attwali” u ħafna minnhom ma jaraw l-ebda raġuni għala għandha tiġi emendata d-Direttiva[4]. L-uniku punt ta’ tħassib kien il-limitu ta’ 500 EUR, fejn x’uħud talbu għal kjarifiċi. filwaqt li oħrajn talbu għat-tneħħija tiegħu. Dan jista’ jkun suġġett li fil-ġejjieni tista’ ssir diskussjoni u rapport dwarhu. 3.5. Ġudizzji tal-Qorti tal-Ġustizzja Mill-2001 sat-tfassil ta’ dan ir-rapport, il-Qorti tal-Ġustizzja f’seba’ okkażjonijiet differenti tat sentenza b’rabta mad-Direttiva 85/374/KEE. Il-Qorti tal-Ġustizzja offriet xi gwida fuq il-kunċett ta’ “danni” fil-każ Veedfald (C-203/99); irriferiet għal ċerti kwistjonijiet dwar il-miżuri nazzjonali ta’ traspożizzjoni f’każijiet kontra Franza (C-52/00), il-Greċja (C-154/00) u Spanja (C-183/00); l-istess fil-każ Skov Æg (C-402/03) u tat definizzjoni lill-kunċett ‘ tpoġġi fiċ-ċirkulazzjoni ’ fil-każ Declan O’Byrne (C-127/04). Fl-aħħar, f’waħda mill-aktar deċiżjonijiet importanti[5] dwar dan is-suġġett il-Qorti tal-Ġustizzja emfasiżat il-fatt li “…il-limiti stipulati mil-leġislazzjoni tal-Komunità dwar l-iskop tad-Direttiva huma r-riżultat ta’ bilanċ kumpless bejn interessi differenti. Kif jidher mill-ewwel u d-disa’ premessi tal-preambolu tad-Direttiva, dawk l-interessi jinkludu garanzija li l-kompetizzjoni ma tiġix mgħawġa, li jiġi faċilitat il-kummerċ fis-suq komuni, il-ħarsien tal-konsumatur u li tiġi żgurata l-amministrazzjoni tal-ġustizzja”. Fi qbil ma’ din id-deċiżjoni, il-Kummissjoni Ewropea tfakkar li l-prinċipji li ħolqu d-Direttiva 85/374/KEE jiksbu bilanċ delikat bejn l-interessi ta’ min jagħmel it-talba, il-manifatturi u l-assiguraturi. Iċ-ċaqliq jew it-tneħħija ta’ dawn il-prinċipji sisien bħall-kawżalità – l-Artikolu 4, perjodi ta’ preskrizzjoni – l-Artikoli 10 u 17, l-iżvilupp ta’ l-eżenzjoni tar-riskju – l-Artikolu 7, ikun ifisser li l-interrelazzjonijiet bejn dawn il-partijiet jfixxklu dan il-bilanċ u jwasslu għal effetti ekonomiċi avversi u t-tnaqqis fil-livell ta’ ħarsien tal-konsumatur. Għalhekk, waħda mill-prijoritajiet fuq quddiem nett għal Kummissjoni Ewropea hija li tkompli tħares mill-qrib lejn żviluppi ta’ każistika u fit-twettiq prattiku ta’ sistemi ta’ responsabbiltà tal-prodott. 4. ĦIDMA ULTERJURI Ċerti aspetti tad-Direttiva li jolqtu il-ħarsien tal-konsumaturi u t-tħaddim tas-Suq Intern għandhom bżonn sorveljanza kontinws u jistgħu jkunu wkoll suġġetti għal aktar kjarifika. Differenzi fl-interpretazzjoni ta’ dawn il-kunċetti mill-qrati nazzjonali ġieli jistgħu jwasslu għal nuqqas ta’ qbil fl-applikazzjoni ġudizzjarja ta’ ċerti aspetti ta’ din id-Direttiva bejn Stat Membru u ieħor, iżda ftit hemm provi li dan in-nuqqas ta’ qbil joħloq tfixkil għal kummerċ jew tgħawwiġ fil-kompetizzjoni fl-UE[6] F’dan l-istadju għandu jiġi nnutat li r-rapport Lovells kien diġà emfasiża li d-Direttiva ma tarmonizzax għal kollox il-liġijiet dwar ir-responsabbiltà tal-prodotti fl-UE kollha b’mod li, fi kwalunkwe Stat Membru, il-konsumaturi u l-produtturi/fornituri jistgħu jistennew l-istess rizultati f’ċirkustanzi simili. Tabilħaqq, meta d-Direttiva kienet ġiet adottata, kienet intenzjonata biex tipprovdi għal armonizzazzjoni limitata biss, filwaqt fl-istess ħin "[tiftaħ] it-triq lejn armonizzazzjoni akbar”. Minkejja dan, meta wieħed iqis l-konklużjonijiet tar-rapport, armonizzazzjoni totali fis-sens wiesa’ mhux biss m’hija xejn realistika, iżda anke mhux meħtieġa fid-dawl ta’ l-impatt limitat (jekk hemm) li n-nuqqas tagħha jkollha fis-Suq Intern. Fid-dawl ta’ dan kollu, il-kunċetti legali li ġejjin jikkostitwixxu oqsma fejn il-Kummissjoni Ewropea tipproponi li għandu jkun hemm sorveljanza mill-qrib u regolari. - il-piż tal-prova (Art. 4); Kwistjonijiet marbuta mal-piż tal-prova baqgħu jkunu kontroversjali u ta’ sinifikat prattiku reali. Għadha teżisti l-perċezzjoni minn x’uħud mir-rappreżentanti tal-konsumaturi li l-komsumaturi huma fi żvantaġġ inġust bil-piż li jridu jippruvaw li hemm difett jew kawżalità f’talbiet dwar obbligu ta’ prodott. It-tħassib l-aktar jitqanqal mid-diffikultajiet osservati biex jiġu ppruvati talbiet minħabba nuqqas ta’ riżorsi legali u oħrajn li huma meħtieġa sabiex it-talbiet jiġu investigati, jew kaġun ta’ inabbiltà biex ikun hemm aċċess għal informazzjoni essenzjali. Problemi simili jidhru li huma partikolarment qawwija fejn jidħlu prodotti tekniċi ħafna, jew fejn hemm allegat ħsarat ta’ natura kkumplikata. Produtturi u assiguraturi, mill-banda l-oħra, huma mħassba li kwalunkwe laxkar ta’ regoli marbuta mal-piż tal-prova jistgħu jinkoraġġixxu “talbiet foloz”. Fil-fatt, xi produtturi ssuġġerew li għandu jkun hemm obbligi akbar fuq min jagħmel it-talba sabiex jissostanzjaw it-talbiet tagħhom fil-fażijiet inizjali tal-proċeduri. Id-diffikultajiet li dawk li jagħmlu t-talba jista’ jkollhom biex jippruvaw li hemm nuqqas ġew rimedjati fi stadji varji f’bosta Stati Membri. Fil-Portugall u fl-Awstrija, pereżempju, il-preżunzjoni ta’ difett tgħodd f’każ li ma titwettaqx obbligazzjoni kontrattwali, f’liema każ il-piż tal-prova jdur fuq il-konvenut biex jipprova nuqqas ta’ difett. F’għadd ta’ Stati Membri, il-qrati nazzjonali kienu lesti biex jiddeduċu l-eżistenza ta’ difett mill-fatt li l-prodott huwa difettuż. Eżempji ta’ din il-prattika ġew irrapurtati f’każijiet fl-Olanda u fl-Irlanda. F’każijiet simili, effettivament hemm bidla tal-piż tal-prova, b’talba biex il-konvenut jippreżenta evidenza biex jikkonvinci lill-qorti li ma kellux tort, minkejja l-kundizzjoni difettuża tal-prodott. Dan seħħ ukoll fid-Danimarka. L-istess, il-Qorti Suprema Spanjola stabbiliet f’diversi sentenzi li min qed jagħmel it-talba għandu biss jipprova l-ħsara u r-rabta każwali bejn l-attività tal-konvenut u l-ħsara; it-tort huwa preżunt dejjem jekk il-konvenut jista’ jipprova livell ogħli ta’ diliġenza mistħoqqa. F’ħafna każijiet il-konvenut jiġi eżonerat biss jekk jipprova l-intervent ta’ avveniment aċċidentali jew force majeure , jew it-tort esklussiv ta’ min qed jagħmel it-talba jew ta’ terzi persuni. Fl-Italja, f’każ ta’ korriment ikkawżat minn prodotti “perikolużi”, il-piż jaqa’ fuq il-konvenut biex jipprova li ttieħdu l-miżuri kollha xierqa biex jimpedixxu ħsara jekk il-konvenut jixtieq jevita responsabbiltà. - il-kunċett tad-difett (Art. 6); Id-Direttiva tordna test ta’ “stenniji” dwar id-difett – jiġifieri, prodott huwa meqjus difettuż jekk ma jipprovdix nuqqas ta’ periklu li persuna hija intitolata li tistenna. In-natura suġġettiva tat-test ta’ “stenniji” tfisser li dan il-prinċipju ma jistax jingħata definizzjoni preċiża. Dan iwassal għal xi mistoqsijiet prattiċi ħafna dwar kwistjonijiet bħal jekk hux f’waqqtu li qorti tagħmel analiżi dwar riskju u benefiċċju meta tkun qed tistħarreġ x’intitolata tistenna persuna, u f’liema miżura l-kondotta attwali ta’ produttur (bħal grad ta’ kura meħudha, jew mhux) f’dan il-kuntest huma dejjem relevanti. Dawn il-kwistjonijiet tqanqlu f’każijiet rappurtati iżda għadhom qatt ma ġew solvuti mill-qrati fl-ebda Stat Membru. Pereżempju, fil-każ imsemmi aktar qabel A and Others v National Blood Authority, il-Qorti Għolja Ingliża qalet li l-kondotta tal-konvenut mhix fattur li trid tiġi kkunsidrata meta jitqies jekk il-prodott hux difettuż. Madanakollu, f’kawża sussegwenti ta’ Sam Bogle and others v McDonald’s Restaurants Ltd, il-Qorti Għolja Ingliża kkwotat, bħala konsiderazzjoni relevanti, il-miżuri li ttieħdu minn McDonalds biex tħarreġ lill-ħaddiema tagħha b’rabta mas-servizz bla periklu kif jitqassmu xarbiet sħan lill-klijenti. Teżisti wkoll inċertezza dwar il-kwistjoni ta’ x’inhu meħtieġ biex jiġi ppruvat “difett”. F’xi kazi, il-qrati jidhru li ddeċidew li huwa biżżejjed li min qed jagħmel it-talba jipprova biss li l-prodott falla u li dan il-falliment wassal għal ħsara. F’każ deċiż mit-Tribunal de grande istance ta’ Aix en Provence fi Franza, min għamel it-talba weġġa’ meta ħġiega ta’ tieqa f’fuklar splodiet f’ċirkustanzi fejn il-kawża preċiża ma kinitx magħrufa. It-Tribunal qal li l-intervent tal-prodott fil-ħin li sar id-dannu kien biżżejjed u li min għamel it-talba ma kellux għalfejn jipprova l-kawża preċiża ta’ l-inċident sabiex jipprova li l-prodott kien difettuż. F’każ simili fil-Belġju li involva flixkun tal-luminata li sploda, min għamel it-talba ma kienx meħtieġ, skond id-Direttiva, li jipprova “in-natura eżatta tad-difett, b’mod partikolari dwar l-aspetti tekniċi tiegħu” Dan huwa b’kuntrast mal-mod kif il-qrati fir-Renju Unit imxew fil-każ Richardson v LRC Products Ltd (li involva kondom li tqatta’ meta kien qed jintuża) u Foster v Biosil (li involva sider tas-silikon li infaqa’ in situ ). Fiż-żewġ każijiet, il-prodott falla, imma l-kawża ma kinitx magħrufa. Għal kontrarju tad-deċiżjonijiet fi Franza u l-Belġju, il-qorti tar-Renju Unit f’kull każ iddeċidiet li, skond id-Direttiva, min għamel it-talba kellu d-dmir li jipprova n-natura tad-difett allegat, u mhux biss li l-prodott falla. Billi dawk li għamlu t-talba ma setgħux jippruvaw dak li kkaġuna l-falliment, it-talbiet tagħhom ma ntlaqgħux. - id-difiża ta’ żvilupp ta’ riskji (l-Artikolu 7(e)); L-Istati Membri, skond l-Artikolu 15(1)(b), għandhom l-għażla li jeskludu d-difiza fil-leġiżlazzjoni ta’ implimentazzjoni tagħhom, iżda kienu l-Finlandja u l-Lussemburgu biss li għażlu li jagħmlu dan. Għalkemm il-Qorti tal-Ġustizzja pprovdiet xi spjegazzjoni dwar l-ambitu tad-difiza[7], l-ambitu preċiż baqa’ inċert. Fil-fatt, jidher li kien hemm eżempju wieħed biss irrapurtat fejn id-difiza intużat b’suċċess, jiġifieri fil-każ Fondazzjoni Sanquin fl-Olanda. F’dan il-każ, il-fornituri ta’ demm ikkontaminat bl-HIV setgħu joqgħodu fuq id-difiża f’ċirkustanzi fejn fi żmien meta fornew id-demm, ma kienx hemm test ta’ min joqgħod fuqu biex jittestja d-demm. Interessanti wieħed jinnota, iżda, li qorti fir-Renju Unit iddeċidiet f’każ sussegwenti li d-difiża ma kinitx disponibbli f’ċirkustanzi simili. - il-limitu minimu (Art. 9); Din id-dispożizzjoni hija suġġetta għal interpretazzjonijiet differenti fl-Istati Membri. F’ħafna mill-Istati Membri, fosthom l-Awstrija, id-Danimarka, il-Finlandja, il-Ġermanja, u l-Italja, il-limitu huwa meqjus bħala “deduċibbli” fis-sens li l-ammont ta’ danni mogħtija lil min jagħmel b’suċċess it-talba (għal ħsara fil-propjetà) titnaqqas bl-ammont speċifikat. F’uħud mill-Istati Membri l-oħra, bħall-Olanda u r-Renju Unit, il-limitu jitqies bħala l-ammont minimu, bil-kundizzjoni li la t-talba taqbeż dak il-minimu, l-ammont sħiħ tad-danni jista’ jiġi rkuprat. Fi Spanja, l-ammont huwa ffissat fil-leġislazzjoni ta’ implimentazzjoni bħala li huwa deduċibbli iżda fil-prattika l-qrati jqisuh bħala limitu, b’mod li l-ammont għadhu qatt ma tnaqqas mill-ebda aġġudikazzjoni. B’mod ċar, il-limitu baxx huwa kwistjoni b’mod partikolari fil-Finlandja, fejn numru ta’ parteċipanti ssuġġerew li għandu jitneħħa. - id-difiża ta’ konformità regolatorja; X’uħud minn dawk li għandhom interess, u b’mod partikolari rappreżentanti fl-industrija farmaċewtika, sostnew b’mod qawwi favur id-dħul ta’ difiża ta’ konformità regolatorja, li tapplika għal prodott li s-sigurezza tiegħu kienet irregolata mill-qrib, basta li l-prodott kien konformi għal kollox mar-regolamenti applikabbli. - prodotti ġodda, difetti fid-disinn u nuqqas ta’ twissija. X’uħud mill-partijiet interessati, l-aktar dawk fil-kategorija ta’ produtturi, issuġġerew li l-kejl ta’ “responsabbiltà stretta” skond id-Direttiva ma kienx f’loku fejn jidħol mar-responsabbiltà kaġun ta’ difetti fid-disinn jew ħsarat attribwiti lil “difetti fl-informazzjoni” bħan-nuqqas ta’ twissija. 5. KONKLUŻJONIJIET Wara li qieset l-informazzjoni miksuba dwar l-applikazzjoni tad-Direttiva, il-Kummissjoni ma tqisx li huwa meħtieġ, f’dan l-istadju, li tressaq xi proposta biex din tiġi emendata. B’mod aktar speċifiku rigward ir-Riżoluzzjoni tal-Kunsill ta’ 19 ta’ Diċembru 2002 dwar l-emenda għad-Direttiva tar-responsabbiltà tal-prodotti difettużi, l-opinjoni tal-Kummissjoni hija li jekk ir-Riżolużjoni tingħata effett, ikun ifisser tluq mill-armonizzazzjoni tal-liġijiet tar-responsabbiltà tal-prodotti skond id-Direttiva. Minkejja dan, m’għandiex tingħata stima baxxa ħafna li t-tkomplija ta’ l-armonizzazzjoni tista’ tinkiseb ukoll bil-kisba ta’ l-ogħla punt komuni ta’ ftehim possibbli ta’ interpretazzjoni tal-kunċetti legali tad-Direttiva. Dan jista’ jinkiseb bl-użu ta’: - Każistika bla preċedent mill-Qorti tal-Ġustizzja tal-Komunitajiet Ewropej. - Is-setgħa ta’ kontroll tal-Kummissjoni Ewropea (l-istħarriġ ta’ miżuri nazzjonali ta’ traspożizzjoni, possibbilment bit-teħid ta’ proċeduri ta’ ksur tal-liġi għall-applikazzjoni mhux tajba). - Analiżi kontinwa fi ħdan il-gruppi ta’ ħidma. F’dan is-sens, il-Kummissjoni tipproponi li matul l-2007, ikompli l-istħarrig u d-diskussjoni fi ħdan il-gruppi ta’ ħidma, interpretati inter alia fil-kunċetti msemmija fil-punt 4 hawn fuq (“Ħidma Ulterjuri”) bl-għan li jiġi analizzat il-qafas legal tal-Komunità fejn għandu x’jaqsam obbligu ta’ prodotti difettużi. Hekk kif tiżdied l-esperjenza fl-użu tad-Direttiva, diskrepanzi eżistenti fil-ħidma tad-Direttiva bejn l-Istati Membri jistgħu jiksbu sinifikat prattiku akbar, f’liema każ ikun iġġustifikat xi intervent mill-Kummissjoni. Il-Kummissjoni, skond l-Artikolu 21 tad-Direttiva, għandha tippreżenta rapporti minn żmien għal żmien lill-Kunsill u lill-Parlament. Għalhekk, hija se tkompli tħares lejn l-implimentazzjoni u l-effetti tad-Direttiva u tevalwa kwalunkwe użu eventwali ta’ aktar emendi fir-rapport li jmiss tagħha dwar l-applikazzjoni tad-Direttiva 85/374/EEC. [1] Direttiva tal-Kunsill 85/374/EEC tal-25 ta’ Lulju 1985 dwar l-approsimazzjoni ta’ liġijiet, regolamenti u disposizzjonijiet amministrattivi tal-Istati Membri dwar l-obbligu ta’ prodotti difettużi (OĠ L 21, 07.08.1985 p. 29 – 33) kif emendat b’Direttiva 1993/34/EC tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill ta’ l-10 ta’ Mejju 1999 (OĠ L 141, 4.6.1999, p 20 - 21) kif koretti b’Corringendum (OĠ L 283, 6.11.1999, p 20). Id-data tad-dħul fis-seħħ tad-Direttiva kienet il-25 ta’ Lulju 1988. [2] LOVELLS, Product liability in the European Union; 2003; u FONDAZIONE ROSSELLI, Analysis of the Economic Impact of the Development Risk Clause as provided by Directive 85/374/EEC on Liability for Defective Products 2004. [3] Riżoluzzjoni tal-Kunsill tad-19 ta’ Diċembru 2002 dwar l-emenda ta’ l-obbligu ta’ prodotti difettużi Direttiva (OĠ C 26, 4.4.2003, p.2 – 3). [4] Per eżempju, tlieta biss mill-partijiet interessati jopponu il-formulazzjoni ta’Art 7 (e) (klawsola ta’żvilupp tar-riskju); ħamsa biss mill-partijiet interessati u Stat Membru wieħed talbu għall-ħolqien ta’fond ta’ kumpens mifrux fl-UE. [5] Sentenz TAL-QĠ fil-każ C-154/00 (Kummisjoni tal-Komunitajiet Ewropej v Repubblika Ellenika) ta' 25/04/2002, paragrafu 29. [6] Kif jgħid litteralment fil-konklużjoni #4 fir-Rapport Lovells. [7] Sentenza tal-Qorti ta’ (il-Ħames Kamra) tad-29 ta’ Mejju 1997. Il-Kummissjoni tal-Komunitajiet Ewropej v ir-Renju Unit tal-Gran Brittanja u l-Irlanda ta’ Fuq. Każ C-300/95. Rapporti tal-Qorti Ewropea 1997 Paġna I-0264.