Komunikazzjoni mill-Kummissjoni lill-Kunsill u lill-Parlament Ewropew - Rapport dwar il-progress fil-ħolqien tas-suq intern tal-gass u l-elettriku SEG(2010)251 /* KUMM/2010/0084 finali */





[pic] | IL-KUMMISSJONI EWROPEA | Brussel 11.3.2010 KUMM(2010)84 finali KOMUNIKAZZJONI MILL-KUMMISSJONI LILL-KUNSILL U LILL-PARLAMENT EWROPEW Rapport dwar il-progress fil-ħolqien tas-suq intern tal-gass u l-elettriku SEG(2010)251 KOMUNIKAZZJONI MILL-KUMMISSJONI LILL-KUNSILL U LILL-PARLAMENT EWROPEW Rapport dwar il-progress fil-ħolqien tas-suq intern tal-gass u l-elettriku A. KUNTEST Fl-aħħar tal-2008 u fl-2009, id-dinja ntlaqtet minn kriżi finanzjarja u ekonomika. Din kellha impatt dirett fuq id-domanda għall-enerġija, fattur li kkawża tnaqqis drastiku mhux previst fil-prezz taż-żejt fis-swieq internazzjonali. Dan, min-naħa tiegħu, kellu impatt fuq il-prezzijiet tal-gass u tal-elettriku. Kwistjoni bejn żewġ kumpaniji barra l-UE (Gazprom tar-Russja u Naftogaz tal-Ukraina) wasslet għal kriżi bla preċedent fil-provvista tal-gass fl-UE. Bejn is-6 u l-20 ta' Jannar 2009, il-flussi tal-gass mir-Russja għall-UE li jgħaddu mill-Ukraina kienu interrotti u ġew affettwati diversi Stati Membri. L-2009 kienet sena importanti wkoll minħabba li fit-13 ta' Lulju 2009 kien adottat it-tielet pakkett tas-suq intern tal-enerġija[1]. It-tielet pakkett isaħħaħ il-qafas regolatorju li huwa meħtieġ sabiex il-ftuħ tas-suq isir effikaċi b'mod sħiħ, fl-interess tal-kisba tal-irħas prezzijiet tal-enerġija possibbli, ta' sigurtà aħjar tal-enerġija u tas-sostenibbiltà. Dan ir-rapport[2] jiddiskuti kif l-iżviluppi deskritti hawn fuq kellhom impatt fuq is-swieq tal-elettriku u l-gass tal-UE matul is-sena li għaddiet u kif inhu previst li se jaffettwaw l-iżviluppi tas-suq fil-futur. B. żVILUPPI F’OQSMA EWLENIN, NUQQASIJIET LI GħAD IRID JIġU INDIRIZZATI 1. Implimentazzjoni tal-leġiżlazzjoni Sabiex ikun komplut is-suq intern tal-gass u tal-elettriku u sabiex tkun preparata l-bażi għall-implimentazzjonu tat-tielet pakkett, jeħtieġ li r-regoli tad-Direttiva li jinsabu fis-seħħ ikunu implimentati korrettement[3]. F'Ġunju 2009, il-Kummissjoni Ewropea bdiet proċeduri ta' ksur kontra 25 Stat Membru għall-elettriku u kontra 21 Stat Membru għall-gass. Il-ksur ewlieni identifikat kien in-nuqqas ta' trasparenza, sforzi ta' koordinazzjoni insuffiċjenti mill-operaturi tas-sistema ta' trażmissjoni biex jagħmlu disponibbli kapaċità massima ta' interkonnessjoni, in-nuqqas ta' kooperazzjoni reġjonali, in-nuqqas ta' azzjoni ta' infurzar mill-awtoritajiet kompetenti fl-Istati Membri u n-nuqqas ta' proċeduri adegwati għas-soluzzjoni ta' kwistjonijiet[4]. F'Ottubru 2009, il-Kummissjoni nidiet proċeduri ta' ksur ulterjuri kontra żewġ Stati Membri; dawn il-proċeduri kienu relatati mat-tranżitu u l-ħażna tal-gass[5]. Il-proċeduri ta' ksur tal-Kummissjoni wasslu biex il-Qorti tal-Ġustizzja Ewropea kkundannat lill-Isvezja u lill-Belġju talli implimentaw ħażin id-dispożizzjonijiet dwar il-kompetenzi tal-awtoritajiet regolatorji nazzjonali rigward it-tariffi tan-netwerk[6]. F'każ ieħor, il-Belġju kien ikkundannat talli naqas milli jalloka TSO għall-gass [7]. Fl-istess ħin, il-Kummissjoni qed tgħin Stati Membri biex jittrasponu d-Direttivi l-ġodda tat-tielet (3) pakkett b'mod korrett u fil-ħin (jiġifieri sat-3 ta' Marzu 2011). Il-Kummissjoni ppubblikat noti interpretattivi dwar id-diżassoċjazzjoni, l-awtoritajiet regolatorji nazzjonali (NRAs), kwistjonijiet ta' konsumaturi u l-ħażna tal-gass[8]. 2. Integrazzjoni tas-Suq Grafika 1 – Il-konsum gross tal-elettriku għal kull xahar fl-UE-27 [pic] Sors: Eurostat Energy Statistics L-iktar impatt ovvju tal-kriżi ekonomika kien it-tnaqqis sinifikanti fil-konsum tal-gass u l-elettriku. Sena wara l-oħra, il-konsum tal-elettriku fl-UE-27 baqa' relattivament stabbli, iżda bejn April u Mejju naqas bi 12 % u 7 % rispettivament. Wara, il-konsum beda jirkupra, iżda xorta kien sostanzjalment iktar baxx mis-snin ta' qabel. It-tnaqqis fil-konsum tal-gass kien iktar sinifikanti. Bejn Jannar u Marzu 2009, il-konsum tal-gass (fl-UE-27) naqas b'madwar kwart. Dan it-tnaqqis kien parzjalment dovut għall-interruzzjoni tal-provvista tal-gass mir-Russja vija l-Ukraina, iżda anke wara l-kriżi f'Marzu 2009, il-konsum tal-gass fl-UE-27 xorta kien iktar minn 16 % inqas mil-livell ta' Marzu 2008. Grafika 2 – Il-konsum tal-gass naturali għal kull xahar fl-UE-27 [pic] Sors: Eurostat Energy Statistics Volumi u likwidità fis-suq tal-operaturi tal-enerġija Meta mqabbel mat-tnaqqis sinifikanti li kien hemm fil-konsum tal-elettriku u tal-gass fl-ewwel nofs tal-2009, il-volumi f'ħafna mis-swieq tal-operaturi tal-enerġija żammew ritmu pjuttost tajjeb. Għalkemm il-likwidità b'mod ġenerali żdiedet, l-attività kummerċjali fil-pjattaformi kummerċjali u l-kambji tal-gass tal-UE baqgħet 'baxxa' meta mqabbla mas-swieq tal-enerġija. Fis-swieq tad-derivattivi tal-elettriku, il-kriżi finanzjarja tidher li għenet biex ikun hemm żieda fit-trasferiment lejn tranżazzjonijiet ikklerjati bħala mezz kif jitnaqqas ir-riskju tal-kontraparti. Xejra pożittiva kien l-iżvilupp ta' kummerċ minn pjattaformi kummerċjali fil-Ġermanja minħabba l-integrazzjoni ta' żoni ta' dħul u ħruġ (entry-exit zones). Tendenza oħra hija l-konsolidazzjoni tal-kambji tal-enerġija fl-Ewropa. L-EEX u l-Powernext nidew flimkien l-EPEX (European Power Exchange), kambju spot (kambju f'mument partikolari) fi Franza, il-Ġermanja u l-Isvizzera filwaqt li APX ikopri l-Pajjiżi l-Baxxi, il-Belġju u r-Renju Unit. Barra minn hekk, Nord Pool Spot, EPEX Spot u OMEL (Spanja) nidew proġett pan-Ewropew għal akkoppjament tal-prezzijiet (price coupling) Fl-Awstrija u d-Danimarka nħolqu kambji tal-gass, filwaqt li l-Italja qed tippjana li tibda kambju tal-gass fil-bidu tal-2010. Grafika 3 – Likwidità fis-suq spot tal-operaturi tal-elettriku [pic] Il-qafas regolatorju għas-suq tal-operaturi tal-enerġija u s-suq tal-gass, qed jiġbed dejjem iktar attenzjoni. Rigward ir-regolamentazzjoni Ewropea eżistenti dwar il-finanzi u l-enerġija, hemm tħassib li l-qafas regolatorju kurrenti għal dawn is-swieq mhux qed ikollu kontroll effikaċi jew li mhux trasparenti biżżejjed. Għalhekk, il-Kummissjoni qed teżamina inizjattiva leġiżlattiva possibbli f'dan il-qasam fl-2010. Barra minn hekk, il-Kummissjoni nidiet il-proċedura biex tadotta deċiżjoni li temenda l-linjigwida dwar it-trasparenza fl-Anness għar-Regolament (KE) Nru 1775/2005. Investimenti fl-infrastruttura It-Tieni Analiżi dwar l-Enerġija Strateġika, ippubblikata f'Novembru 2008[9], tistabbilixxi l-prijoritajiet għall-UE fil-qasam tal-enerġija għas-snin li ġejjin. Il-prijorità għall-infrastruttura tal-gass u l-elettriku hija li jiġu żviluppati n-netwerks tal-enerġija u, b'mod partikolari, biex ikunu trattati l-ostakoli transkonfinali, il-konġestjoni u l-konnessjonijiet infrastrutturali neqsin. Il-Programm tal-Enerġija Ewropew għall-Irkupru (EEPR) qed jgħin biex ikunu żgurati u mħaffin l-investimenti fis-suq tal-enerġija, u b'hekk dawn ikollhom impatt dirett fuq l-ekonomija tal-UE u l-impjiegi. Il-programm qed jgħin ukoll biex titjieb is-sigurtà tal-provvista tal-iktar Stati Membri dgħajfin u biex il-'gżejjer tal-enerġija' ikunu konnessi mal-bqija tas-suq tal-enerġija tal-UE. Dan il-pjan, li kien approvat mill-Kunsill u mill-Parlament[10], jagħmel disponibbli s-somma ta' EUR 2 365 biljun għall-proġetti ta' interkonnessjoni ta' netwerks tal-gass u l-elettriku. Ix-xogħol li sar fl-inizjattivi reġjonali[11] L-inizjattivi reġjonali dwar l-elettriku iffukaw fuq it-titjib tal-immaniġġjar tal-konġestjoni, l-allokazzjoni u l-kalkolu, l-armonizzazzjoni tat-trasparenza u l-integrazzjoni tal-ibbilanċjar tas-suq. Ir-reġjuni tal-Lvant Ċentrali, in-Nofsinhar Ċentrali u l-Punent Ċentrali dalwaqt se jkollhom sett wieħed ta' regoli dwar l-irkantar fuq livell reġjonali. Fir-reġjun tal-Punent Ċentrali, l-uffiċċju għall-irkantar uniku issa qed jaħdem fuq il-bażi ta' regoli tal-irkantar armonizzati. Il-pass li jmiss huwa li jkun implimentat l-akkoppjament tas-suq ibbażat fuq il-fluss. L-akkoppjament tas-suq kien introdott ukoll fl-interkonnessjonijiet bejn il-Ġermanja u d-Danimarka; qed tkun eżaminata l-introduzzjoni tal-akkoppjament tas-suq fil-fruntiera tal-Italja u s-Slovenja. Konsorzju ta' kambji tal-enerġija beda jittestja l-kunċett pan-Ewropew dwar l-akkoppjament tal-prezzijiet. Il-Forum ta' Firenze approva x-xogħol tal-Grupp tal-Koordinazzjoni tal-Proġett (PCG) għall-iżvilupp ta' mudell li jarmonizza l-immaniġġjar tal-konġestjoni fuq livell interreġjonali u eventwalment fuq livell Ewropew, kif ukoll ix-xogħol tal-grupp fuq il-proposta għal pjan direzzjonali li jinkludi miżuri konkreti. Ix-xogħol tal-futur se jiffoka fuq tliet proġetti ta' implimentazzjoni taħt Grupp ta' Konsulenza Ad Hoc (AHAG) ġdid. Fl-2009, l-inizjattivi reġjonali għall-gass ikkonċentraw fuq ħames prijoritajiet: il-kapaċità ta' interkonnessjoni ġdida, l-aċċess għall-kapaċità tal-pajplajn, it-trasparenza, l-interoperabilità u s-sigurtà tal-provvista. L-iktar eżempji notevoli ta' progress f'kull wieħed minn dawn l-oqsma ta' prijorità jinkludu: it-tnidija ta' proċedura ta' 'staġun miftuħ' li tivvaluta d-domanda tas-suq u li talloka kapaċità għall-interkonnessjoni bejn Franza u Spanja; it-tnidija ta' pjattaforma ta' kapaċità sekondarja fil-Germanja, fil-Pajjiżi l-Baxxi u fid-Danimarka li toffri kapaċità soda fuq bażi ta' jum bil-quddiem; il-pubblikazzjoni kuljum ta' dejta dwar il-kapaċità tat-trażmissjoni u l-flussi fir-reġjun tal-Majjistral; l-esplorazzjoni ta' metodi li jsaħħu l-flussi inversi fir-reġjun tan-Nofsinhar ix-Xlokk; u l-konklużjoni ta' ftehimiet dwar punti ta' interkonnessjoni u ta' ftehimiet dwar l-ibbilanċjar operazzjonali, kif ukoll l-implimentazzjoni tal-Common Business Practices tal-EASEE-gas. Ix-xogħol dwar is-sigurtà tal-provvista ffoka fuq it-titjib tal-livell ta' tħejjija fl-Istati Membri, fuq it-titjib tal-aċċess għall-ħażna u fuq l-istallazzjoni ta' flussi inversi. Il-livelli differenti ta' progress fl-implimentazzjoni tal-inizjattivi reġjonali tal-gass u l-elettriku, mingħajr dubju kkontribwixxew għall-integrazzjoni ulterjuri tas-suq. F'xi każijiet, ir-riżultati huma pjuttost sinifikanti, pereżempju fir-reġjun tal-Punent Ċentrali (CWE). F'oqsma oħra, bħall-ibbilanċjar, jidher li huwa iktar diffiċli li jsir progress effikaċi minkejja l-isforzi kontinwi tar-regolaturi u tal-partijiet ikkonċernati. Barra minn hekk, il-progress fil-biċċa l-kbira tar-reġjuni ma kienx biżżejjed biex tintlaħaq konformità sħiħa mad-dispożizzjonijiet tar-Regolamenti kurrenti dwar il-Gass u l-Elettriku – li rriżulta f'għadd ta' każijiet ta' ksur imressqa f'Ġunju 2009. Ir-rwol futur tal-inizjattivi reġjonali Is-suċċess futur tal-inizjattivi reġjonali jiddependi fuq kif ikunu kapaċi jadattaw għal għadd ta' sfidi. L-ewwel sfida hija li jitqabbel l-approċċ "minn isfel għal fuq" tal-inizjattivi reġjonali mal-approċċ iktar "minn fuq għal isfel" tat-tielet pakkett, speċjalment rigward it-tfassil tal-linjigwida ta' qafas u l-kodiċijiet tan-netwerk. It-tieni, hemm ir-riskju ta' diverġenza jekk reġjuni differenti jimplimentaw soluzzjonijiet differenti biex jittrattaw kwistjonijiet simili. Sabiex ikunu indirizzati dawn l-isfidi, il-Kummissjoni għandha l-intenzjoni li tadotta Komunikazzjoni dwar ir-rwol futur u l-forma tal-inizjattivi reġjonali, li jistgħu jindirizzaw kwistjonijiet bħall-iżvilupp ta' mudell ta' suq uniku, l-identifikazzjoni ta' format xieraq tal-involviment tal-partijiet interessati u l-bżonn ta' appoġġ politiku mill-Istati Membri għall-integrazzjoni reġjonali. Żvilupp pożittiv huwa l-fatt li l-Istati Membri qed jinvolvu ruħhom dejjem iktar fl-integrazzjoni reġjonali. F'Ġunju 2009, il-Kummissjoni Ewropea u tmien Stati Membri tal-Baħar Baltiku (Id-Danimarka, il-Ġermanja, l-Estonja, il-Latvja, il-Litwanja, il-Polonja, il-Finlandja u l-Isvezja), iffirmaw memorandum ta' ftehim dwar Pjan ta' Interkonnessjoni tas-Suq tal-Enerġija tal-Baħar Baltiku (BEMIP). F'Diċembru 2009, "Memorandum ta' Ftehim dwar il-Forum tal-Lvant Ċentrali tal-Ewropa għall-Integrazzjoni tas-Suq tal-Elettriku" kien iffirmat mill-Awstrija, ir-Repubblika Ċeka, il-Ġermanja, l-Ungerija, il-Polonja, is-Slovakkja u s-Slovenja. 3. Konċentrazzjoni u konsolidazzjoni Jidher li hemm tendenza żgħira favur it-tnaqqis tal-konċentrazzjoni fis-suq tal-operaturi tal-elettriku f'termini ta' kapaċità. Fil-perjodu ta' rappurtar, kien rappurtat tnaqqis fl-Indiċi Herfindahl-Hirschman (HHI) f'xejn inqas minn 10 Stati Membri. Din it-tendenza kienet tidher l-iktar fil-Belġju, fis-Slovenja u fis-Slovakkja – għalkemm is-suq jibqa' kkonċentrat ħafna fil-Belġju u fis-Slovakkja. Il-progress li sar fil-grupp tas-Slovenja rriżulta f'livell iktar baxx tal-konċentrazzjoni tas-suq. Għalhekk dan il-progress jidher fi Stati Membri individwali iktar milli fir-reġjuni. Il-livell għoli ta' konċentrazzjoni tas-suq tal-operaturi tal-elettriku huwa kkonfermat mill-fatt li kien hemm suq moderament ikkonċentrat f'seba' Stati Membri biss[12]. Rigward is-swieq tal-operaturi tal-gass, il-konċentrazzjoni tibqa' għolja. F'10 Stati Membri, it-tliet l-ikbar operaturi għandhom sehem mis-suq ta' 90 % jew aktar[13]. Is-sehem tal-ikbar tliet kumpaniji naqas f'ħames Stati Membri biss (il-Belġju, Franza, l-Ungerija, l-Italja u Spanja). Żidiet notevoli fl-ishma tas-suq ġenerali tal-ikbar tliet operaturi kienu esperjenzati fir-Rumanija, u speċjalment fil-Bulgarija (+57 %)[14]. F'dak li jikkonċerna s-suq tal-konsumaturi tal-elettriku, is-sehem mis-suq tal-ikbar tliet kumpaniji fis-suq tal-konsumaturi kollu xorta kien ikbar minn 80 % f'14-il Stat Membru[15]. Meta mqabbel mal-perjodu ta' rappurtar preċedenti, is-sehem mis-suq tal-ikbar tliet kumpaniji fis-suq tal-konsumaturi tal-elettriku kollu naqas b'mod sinifikanti fl-Ungerija u fis-Slovenja. Fis-Slovakkja, is-sehem mis-suq tal-ikbar tliet kumpaniji żdied b'25 %, għalkemm is-sehem mis-suq totali tal-ikbar tliet kumpanji kien limitat għal 60 %. Rigward is-swieq tal-komsumaturi tal-gass, huwa diffiċli li wieħed ikollu idea ġenerali minħabba n-nuqqas ta' ċifri għal 11-il Stat Membru. 4. Xejriet tal-prezzijiet Il-prezz taz-zejt fis-suq internazzjonali sofra mill-effetti tal-kriżi ekonomika globali. Filwaqt li l-prezz Brent taż-żejt mhux raffinat f'Lulju 2008 laħaq livell għoli ta' madwar EUR 92 ($ 147) għal kull barmil, sal-aħħar tal-2008, il-prezz saħansitra naqas għal EUR 27 ($ 37) għal kull barmil, jiġifieri tnaqqis ta' 70 %. Wara, fl-2009, il-prezz Brent taż-żejt mhux raffinat żdied minkejja li d-domanda kienet baxxa. Dan l-iżvilupp jirrifletti kemm ir-restrizzjonijiet tal-provvista imposti mill-OPEC kif ukoll is-sentiment imtejjeb tas-suq. Sa nofs l-2009, il-prezz Brent taż-żejt mhux raffinat kien madwar nofs l-ogħla prezz li ntlaħaq f'Lulju 2008. Grafika 4 –It-tibdil tal-prezz Brent f'EUR/barmil[16] [pic] Sors: Platts Il-bidliet fil-prezz taż-żejt għandhom impatt dirett fuq il-prezzijiet tal-operaturi tal-gass, minħabba l-konnessjoni bejn il-prezzijiet tal-gass u ż-żejt f'ħafna ftehimiet tal-provvista tal-gass għal tul ta' żmien twil. Dawn il-prezzijiet tal-operaturi tal-gass min-naħa tagħhom jinfluwenzaw il-prezzijiet tal-operaturi tal-elettriku. Il-prezzijiet tal-pjattaformi kummerċjali (hub prices) kienu sostanzjalment iktar baxxi mill-prezzijiet marbuta maż-żejt f'kuntratti twal minħabba l-kriżi ekonomika, minħabba ż-żieda fil-kapaċità ogħla tal-LNG u minħabba s-suċċess tal-gass mhux konvenzjonali fl-Istati Uniti. Għalkemm, dan ipoġġi pressjoni fuq il-mekkaniżmu tal-istabbiliment tal-prezzijiet tal-kuntratti tal-gass twal Ewropej kontinentali, huwa ħoloq ukoll opportunitajiet għall-kompetizzjoni permezz ta' provvisti flessibbli kkummerċjalizzati fi pjattaformi kummerċjali tal-gass likwidu, minħabba li kienu irħas minn kuntratti twal. Grafika 5 – Prezz tal-fjuwils kompetittivi (assi tax-xellug) vs prezzijiet tal-gass (assi tal-lemin)[17] [pic] Sors: Platts and BAFA Ir-rapport ta' valutazzjoni komparattiva għall-2008 enfasizza ż-żidiet fil-prezzijiet tal-gass u tal-elettriku minħabba ż-żieda fil-prezzijiet taż-żejt fis-suq internazzjonali fl-ewwel nofs tal-2008. Hekk kif il-prezzijiet taż-żejt bdew jaqgħu minħabba l-kriżi ekonomika, fil-bidu tal-2009 kienet mistennija tendenza simili għall-prezzijiet tal-gass u l-elettriku. Fl-ewwel nofs tal-2009, il-prezz tal-gass għall-konsumaturi industrijali waqa' fil-biċċa l-kbira tal-Istati Membri (b'medja ta' bejn 7 u 12 %)[18]. Fil-Litwanja, L-Isvezja u l-Polonja, il-prezzijiet waqgħu b'iktar minn 20 %. Fil-biċċa l-kbira tal-Istati Membri, il-familji setgħu jibbenefikaw minn tnaqqis ta' madwar 8 % mill-kont tal-gass tagħhom. Min-naħa l-oħra, fil-Bulgarija u l-Litwanja il-prezzijiet tal-gass għall-familji żdiedu bi 11 % jew aktar; Probabbilment dan ġara minħabba l-fatt li dawn l-Istati Membri għandhom prezzijiet regolati u kellhom jadattawhom għall-prezzijiet tas-suq. Il-prezzijiet tal-elettriku baqgħu relattivament stabbli meta wieħed iqabbel l-ewwel nofs tal-2009 mat-tieni nofs tal-2008. Il-konsumaturi tal-elettriku affaċċjaw żidiet aktar sinifikanti fi Franza, il-Litwanja, il-Latvja, il-Portugall, is-Slovenja u s-Slovakkja u (konsumaturi industrijali) u fil-Lussemburgu, is-Slovenja u l-Portugall (il-familji); min-naħa l-oħra, il-prezzijiet tal-elettriku f'Ċipru, fid-Danimarka, fl-Irlanda, fir-Rumanija u fl-Isvezja (konsumaturi industrijali) u fil-Belġju, f'Ċipru, fil-Polonja, fir-Rumanija u fl-Isvezja (il-familji) naqsu konsiderevolment[19]. Fil-maġġoranza tal-Istati Membri madanakollu, il-prezzijiet fl-ewwel nofs tal-2009 kienu ogħla minn fl-2008, għalkemm it-tendenza fil-prezzijiet taż-żejt għandha tindika tnaqqis iktar sinifikanti fil-prezzijiet għall-utent aħħari. Min-naħa, dan jista' jkun ukoll minħabba l-perjodu ta' żmien li fih jidhru t-tibdiliet tal-prezzijiet fis-suq taż-żejt li jiġu inklużi fil-prezzijiet tal-utent aħħari. Madanakollu, jidher li t-tnaqqis li kien hemm fin-nefqa tal-operaturi tal-enerġija ma kienx rifless b'mod sħiħ fil-prezzijiet tal-utent aħħari. 5. L-indipendenza tal-operaturi tan-netwerks In-numru ta' Stati Membri li qed imorru lil hinn mill-ħtiġijiet legali u funzjonali attwali tas-separazzjoni tat-TSO (Transmission System Operator) baqa' l-istess. Fl-2009, kien hemm l-ewwel eżempju ta' TSO transkonfinali fl-elettriku: E.ON biegħet in-netwerk ta' trażmissjoni b'vultaġġ għoli tagħha lit-TSO proprjetà tal-Istat Olandiż (TenneT). TSO transkonfinali kienet diġà teżisti fil-kumpanija Gasunie proprjetarja tal-GTS fil-Pajjiżi l-Baxxi u Gasunie Deutschland fil-Ġermanja. Il-kumpanija RWE ħabbret li fl-ewwel tliet xhur tal-2010 kienet se tibda tbigħ il-grid tal-gass tagħha[20]. Sar progress f'dawn l-iżviluppi taħt il-politika tal-kompetizzjoni tal-Kummissjoni. Fil-livell ta' distribuzzjoni, l-iskema ta' separazzjoni baqgħet relattivament stabbli, għalkemm f'xi Stati Membri, in-numru ta' DSOs inbidel. L-Istati Membri qed jibqgħu jagħmlu użu estensiv tad-derogi mis-separazzjoni fil-livell tad-distribuzzjoni[21]. Huwa mistenni li diversi Stati Membri se jkollhom jadattaw il-qafas legali tagħhom għar-rekwiżiti ta' separazzjoni ġodda tat-tielet pakkett. 6. Regolamentazzjoni effettiva mir-regolaturi Ir-regolaturi għandhom jingħataw is-setgħat neċessarji biex jinfurzaw il-konformità. Għal din ir-raġuni, l-eżerċizzju ta' ksur tal-Kummissjoni f'Ġunju tratta wkoll in-nuqqas ta' sistemi effikaċi ta' penali fil-livell nazzjonali fil-każ ta' ksur tar-Regolamenti tal-elettriku u l-gass. It-tielet pakkett għandu l-potenzjal li jibdel din is-sitwazzjoni, minħabba l-eżistenza ta' regoli ddettaljati li jikkontrollaw ir-responsabbiltajiet u s-setgħat tar-regolaturi. Ir-Regolaturi huma mitluba jippromwovu suq intern kompetittiv, sigur u ambjentalment sostenibbli għall-elettriku u l-gass fl-Unjoni. Barra minn hekk, l-Aġenzija għall-Kooperazzjoni tar-Regolaturi tal-Enerġija (ACER) se tiżgura kontroll regolatorju ta' kwistjonijiet transkonfinali. It-TSOs qed jippreparaw għall-implimentazzjoni tat-tielet pakkett. In-Netwerk Ewropew tal-Operaturi tas-Sistema ta' Trażmissjoni għall-Elettriku (ENTSOE) beda jaħdem b'mod sħiħ f'Lulju 2009. F'Diċembru 2009, inħoloq ENTSOG (In-Netwerk Ewropew tal-Operaturi tas-Sistema ta' Trażmissjoni għall-Gass) għall-gass. Iż-żewġ organizzazzjonijiet se jkollhom bżonn li l-istatuti u r-regoli ta' proċedura tagħhom ikunu approvati immedjatament kif jidħlu fis-seħħ ir-Regolamenti f'Marzu 2011. It-tielet pakkett jagħti lill-Kummissjoni rwol fl-identifikazzjoni tal-prijoritajiet għal-linjigwida ta' qafas u l-kodiċijiet tan-netwerk, wara li tikkonsulta lill-Aġenzija, lill-ENTSOs u lil partijiet ikkonċernati oħra. Fil-fora regolatorji ta' Madrid u Firenza[22] li saru fl-2009, sar ftehim li x-xogħol għandu jibda bi proġetti pilota sabiex jinstab kif il-proċess isir effikaċi u effiċjenti Għall-gass, se jkun hemm linjigwida ta' qafas pilota u kodiċi ta' netwerk dwar l-immaniġġjar tal-konġestjoni filwaqt li għall-elettriku, se jkun hemm linjigwida pilota dwar il-konnessjoni tal-grid. Il-Kummissjoni se tniedi wkoll ix-xogħol fuq linjigwida ta' qafas u kodiċijiet oħrajn. 7. Id-dimensjoni tal-konsumatur It-tieni Forum taċ-Ċittadini dwar l-Enerġija li sar f'Londra f'Settembru 2009, ikkunsidra firxa ta' kwistjonijiet maħsubin biex itejbu s-suq tal-konsumaturi għall-konsumaturi.[23] Miżura li ġiet ikkunsidrata kienet il-produzzjoni ta' template bills u ta' rakkomandazzjonijiet dwar l-aħjar prattiki għall-ħruġ ta' kontijiet. Il-Forum approva rakkomandazzjonijiet dwar l-aħjar prattika għall-ħruġ ta' kontijiet, li jipprovdu lill-konsumaturi tal-UE b'kontijiet sempliċi, ċari u informattivi dwar il-konsum tal-gass u l-elettriku tagħhom. Ir-rakkomandazzjonijiet jibnu fuq prattiki tajbin għall-ħruġ ta' kontijiet f'diversi pajjiżi tal-UE. Barra minn hekk, il-Forum iffoka fuq l-ittrattar tal-ilmenti, fuq arloġġi tad-dawl 'intelliġenti' u fuq ir-rwol tad-DSOs. Ir-reazzjoni tal-konsumaturi – tibdil tal-fornitur Mill-informazzjoni provduta dwar ir-rati għat-tibdil tal-fornitur, diffiċli li wieħed jikseb idea ġenerali tat-tibdil tal-fornitur fl-Istati Membri. Għall-elettriku, fl-Istati Membri li pprovdew informazzjoni, ir-rati ġenerali għas-suq tal-konsumaturi kollu baqgħu bejn wieħed u ieħor l-istess għal dawk tal-2007, minbarra fil-Ġermanja fejn ir-rati għolew b'1.4 % u fl-Isvezja fejn ir-rata żdiedet għal 11.3 %. Ir-rata annwali ta' tibdil tal-fornitur għall-industriji kbar kienet pjuttost sinifikanti fir-Repubblika Ċeka b'45 %, jiġifieri żieda ta' 12 % fuq is-sena ta' qabel. L-Isvezja, il-Pajjiżi l-Baxxi, l-Italja u r-Renju Unit għandhom l-ogħla rati ta' tibdil għall-industriji ż-żgħar u l-familji[24]. Meta jitqiesu r-rati annwali tat-tibdil skont il-volum, kienu rrappurtati rati ta' tibdil ta' iktar minn 10 % għall-utenti industrijali kbar fl-Awstrija, l-Bulgarija, il-Ġermanja, il-Lussemburgu, il-Polonja, ir-Rumanija u l-Irlanda[25]. Għall-gass, ftit hemm ċifri konsistenti disponibbli dwar it-tibdil tal-fornituri. Mill-pajjiżi li rrappurtaw tibdil tal-fornituri permezz ta' punt ta' miter eliġibbli għas-suq tal-konsumaturi kollu, il-Pajjiżi l-Baxxi u Franza kellhom l-ogħla livelli b'9.1 % u 9.8 % rispettivament. Ir-Renju Unit, Franza u l-Pajjiżi l-Baxxi huma l-aktar swieq attivi f'termini ta' tibdil tal-fornituri għall-industriji ż-żgħar u l-familji, b'rati ta' 18.9 %, 9.8 % u 9.1 % rispettivament[26]. Għall-pajjiżi li rrappurtaw iċ-ċifri skont il-volum, ir-rata tad-Danimarka fuq is-suq tal-konsumaturi kollu naqset minn 29 % għal 16 % filwaqt li Spanja kellha tnaqqis simili għal 6 %. L-Ungerija fejn 11.8 % biddlu l-fornitur, hija l-aktar suq attiv għall-industrija żgħira u għall-familji konsumaturi[27]. Il-livelli tat-tibdil ivarjaw konsiderevolment madwar l-Istati Membri, b'ċerti swieq maturi, bħar-Renju Unit, jesperjenzaw rati relattivament għolja u għadd ta' oħrajn juru ftit jew xejn attività. Fil-livell tal-industrija ż-żgħira u l-familji, iċ-ċifri rapportati jindikaw li l-konsumaturi tal-elettriku għandhom tendenza li jkunu aktar attivi mill-konsumaturi tal-gass. Prezzijiet regolati Għadu pjuttost komuni fl-Istati Membri li s-swieq tal-enerġija miftuħin u l-prezzijiet tal-enerġija rregolati jeżistu fl-istess ħin. Aktar minn nofs l-Istati Membri għandhom prezzijiet regolati. L-Istati Membri li għandhom prezzijiet regolati għall-elettriku u l-gass huma: il-Bulgarija, id-Danimarka, l-Estonja, Franza, il-Greċja, l-Ungerija, l-Irlanda, l-Italja, il-Litwanja, il-Polonja, il-Portugall, ir-Rumanija u s-Slovakkja. Fil-Latvja u f'Ċipru hemm prezzijiet regolati għall-elettriku iżda mhux għall-gass. Rigward il-familji konsumaturi, in-numru ta' familji koperti f'xi każijiet jirrappreżenta proporzjon sinifikanti tal-popolazzjoni, bħal fi Franza u fl-Italja. F'bosta Stati Membri, ir-regolazzjoni tal-prezzijiet mhix limitata għall-familji klijenti[28]. Barra minn hekk, il-Kummissjoni bagħtet ittri ta' avviż formali lill-Greċja, il-Litwanja, il-Polonja, il-Portugall u r-Rumanija għaż-żamma ta' sistema ta' regolazzjoni tal-prezzijiet bi ksur tad-Direttivi tal-UE dwar l-elettriku u l-gass[29]. Każijiet oħra ta' ksur dwar prezzijiet regolati huma pendenti kontra l-Estonja, l-Irlanda, l-Italja u Franza. Task Force għall-implimentazzjoni ta' smart grids fis-suq intern tal-enerġija. L-implimentazzjoni ta' trażmissjoni iktar attiva u intelliġenti u distribuzzjoni ta' sistemi fil-forma ta' smart grids hija ċentrali għall-iżvilupp tas-suq intern tal-enerġija. Ir-rwol tat-Task Force – li kienet imwaqqfa f'Novembru 2009 – se jkun rwol ta' konsulenza dwar politika u direzzjonijiet regolatorji f'livell Ewropew u biex tikkoordina l-ewwel passi lejn l-implimentazzjoni ta' smart grids skont id-dispożizzjonijjiet tat-tielet pakkett għall-enerġija. It-task force se tikkunsidra l-viżjonijiet u l-iżviluppi teknoloġiċi minn gruppi oħra ta' partijiet ikkonċernati. Hija għandha tressaq ir-rapport finali tagħha fl-ewwel nofs tal-2011. C. IS-SIGURTÀ TAL-PROVVISTA Id-Direttiva 2005/89/KE dwar miżuri li jissalvagwardjaw is-sigurtà tal-provvista tal-elettriku u l-investiment infrastrutturali tiffoka primarjament fuq il-monitoraġġ u r-rappurtar ta' aspetti ta' trażmissjoni u adegwatezza tal-ġenerazzjoni. L-għan tad-Direttiva huwa li tallinja l-politiki tal-Istati Membri sabiex id-differenzi sinifikanti bejn il-politiki tal-Istati Membri ma jwasslux għal distorzjonijiet tal-kompetizzjoni. Fl-2009, l-Istati Membri kollha nnotifikaw it-trażpozizzjoni tad-dispożizzjonijiet tad-Direttiva fil-leġiżlazzjoni nazzjonali. Bħala parti mill-eżerċizzju tiegħu ta' monitoraġġ, il-Kumitat għall-Iskamju Transkonfinali tal-Elettriku[30] għandu jiddiskuti l-adegwatezza tal-provvista tal-elettriku għal tul ta' żmien qasir. L-analiżi tindika li l-bilanċi produzzjoni/domanda fil-biċċa l-kbira tal-pajjiżi huma ġeneralment meqjusa bħala adegwati għall-operazzjonijiet siguri tas-sistema f'kundizzjonijiet normali. Rigward il-gass, fis-16 ta' Lulju 2009, il-Kummissjoni pproponiet Regolament ġdid[31]. Dan ir-Regolament se jirrevoka wkoll id-Direttiva 2004/67/KE. Huwa se jiffoka kemm fuq azzjonijiet preventivi kif ukoll fuq preparazzjonijiet għall-immaniġġjar tal-kriżijiet sabiex ikun jista' jaġixxi b'mod effikaċi u koordinat fl-UE kollha f'każijiet ta' kriżi u ta' interruzzjoni tal-provvista. Huwa se jistabbilixxi wkoll standard għall-infrastruttura (n-1 indicator), standard għall-provvista u mekkaniżmi ta' flussi inversi. Il-Kummissjoni hija kunfidenti li dan ir-Regolament se jkun adottat fl-2010. Fil-kuntest ta' kriżi ekonomika, l-isfida ewlenija hija li jinżammu l-investimenti fl-infrastruttura tal-enerġija. Il-kriżi finanzjarja qed tirriżulta f'riskju li l-investimenti fl-infrastruttura tal-enerġija jiġu posposti jew imħassra u b'riżultat ta' dan, l-UE se tiffaċċja riskju ogħla ta' nuqqas jew dewmien fil-kostruzzjoni ta' infrastruttura biex jintlaħqu l-bżonnijiet futuri tal-provvista. Dan huwa tħassib partikolari f'sitwazzjoni fejn is-settur tal-enerġija jeħtieġ li jkun riformulat biex ikunu indirizzati l-isfidi tat-tibdil fil-klima u s-sigurtà tal-enerġija. Sabiex tgħin fl-indirizzar ta' dan ir-riskju u l-irkupru ekonomiku, l-UE qed tiffaċilita l-iffinanzjar ta' proġetti ta' infrastruttura tal-enerġija permezz tal-Pjan ta' Irkupru Ekonomiku. B'mod partikolari, il-Pjan jinkludi € 2 365 biljun biex ikunu appoġġjati għadd ta' proġetti ta' interkonnessjoni ewlenin tal-elettriku u l-gass. L-impenn tal-Kummissjoni li tinkoraġġixxi investimenti fl-infrastruttura se jkompli bl-adozzjoni, sal-aħħar tal-2010, ta' pakkett tal-infrastruttura. D. KONKLUŻJONIJIET Il-kriżi finanzjarja kellha impatt sinifikanti fuq is-suq intern tal-enerġija matul il-perjodu ta' rappurtar. Min-naħa l-oħra, il-kriżi qed tagħmel pressjoni fuq investimenti pjanati – minħabba diffikultajiet finanzjarji possibbli u minħabba inċertezzi li qed jaffettwaw il-provvista – u wasslet għal nuqqas sinifikanti fid-domanda, li hu aktar evidenti fil-każ tal-gass milli fil-każ tal-elettriku. Min-naħa l-oħra, il-kriżi ħolqot opportunitajiet ġodda għall-kompetizzjoni, minħabba li huwa disponibbli iktar gass bi prezzijiet irħas fil-pjattaformi kummerċjali tal-gass likwidu. Barra minn hekk, is-sitwazzjoni ta' provvista eċċessiva fis-swieq tal-gass tista' tħejji t-triq għall-konsumaturi finali biex jaraw prezzijiet tal-gass ibbażati fuq il-provvista u d-domanda għall-gass iktar milli fuq il-prezz taż-żejt. Għalkemm it-tnaqqis fil-konsum tal-gass u l-elettriku kellu impatt fuq il-prezzijiet tal-utent aħħari, it-tnaqqis esperjenzat fil-kosti tal-operaturi tal-enerġija ma kienx rifless b'mod sħiħ fil-prezzijiet tal-utent aħħari. B'mod ġenerali, il-prezzijiet fl-ewwel nofs tl-2009 xorta kieni ogħla milli fl-ewwel nofs tal-2008. Din it-tendenza fil-prezzijiet għall-konsumatur kienet pjuttost differenti u forsi tista' timplika livell insuffiċjenti ta' integrazzjoni tas-suq tal-konsumaturi. Ix-xogħol tal-awtoritajiet regolatorji nazzjonali għandu t-tendenza li jitrasferixxi l-attenzjoni fuq il-konsumatur, inkluż l-implimentazzjoni ta' miters intelliġenti bħala ċ-ċavetta għall-grids intelliġenti fis-suq intern tal-enerġija. Din it-tendenza hija milqugħa b'sodisfazzjon sabiex tkun żviluppata l-parteċipazzjoni attiva tal-konsumaturi fis-suq intern tal-enerġija u tiżdied l-effiċjenza tal-enerġija kif ukoll l-integrazzoni fuq skala kbira ta' enerġiji li jiġġeddu flimkien ma' servizzi tal-enerġija addizzjonali, it-trasparenza ikbar tas-suq u t-tibdil tal-fornitur b'mod faċli. Barra minn hekk, il-kooperazzjoni bejn il-kambji tal-enerġija fl-Ewropa, kif ukoll it-tendenza li għaddejja bħalissa ta' żieda fil-kummerċ, huwa sinjal promettenti ta' swieq li jiffunzjonaw. Madanakollu, anke jekk hemm sinjali pożittivi fil-livell tal-konsumaturi u tal-operaturi, il-grad ta' konċentrazzjoni tas-suq ma tantx inbidel. F'dan l-isfond, il-Kummissjoni qed tipprovdi inċentivi għall-investiment. Dan se jkun rifless fil-pakkett tal-infrastruttura. It-tielet pakkett adottat fl-2009 jipprovdi wkoll għal regoli speċifiċi għas-settur iktar ċari u għalhekk għal inċentivi għall-investiment. Il-Kummissjoni qed tipprepara, flimkien mal-ERGEG, l-ENTSO-E u l-ENTSO-G, qafas ta' linjigwida u kodiċijiet pilota għall-applikazzjoni tat-tielet pakkett fl-iżvilupp, . Turija tal-impenn tal-Istati Membri għas-suq intern tal-enerġija se tkun l-implimentazzjoni korretta u fil-ħin tat-tielet pakkett fil-liġi nazzjonali. Sadanittant, il-Kummisjoni se tassisti lill-Istati Membri fl-implimentazzjoni tat-tielet pakkett u se tkompli ssegwi l-implimentazzjoni sħiħa u korretta tat-tieni pakkett, inkluż permezz ta' proċeduri ta' ksur formali. Kemm l-investimenti kif wkoll l-implimentazzjoni ta' sistemi ta' trażmissjoni u distribuzzjoni iktar attivi fil-forma ta' miters intelliġenti u ta' grids intelliġenti, huma ċentrali għall-iżvilupp ta' suq intern tal-enerġija. Jekk ikun hemm bżonn, il-Kummissjoni mhix se tillimita l-azzjoni tagħha għar-regolament dwar l-enerġija u mhix se toqgħod lura milli tuża s-setgħat tagħha fl-ambitu tal-liġi tal-kompetizzjoni. L-UE qed tiffaċċja sfidi kbar fl-istrateġija tagħha għal politika tal-enerġija sostenibbli, kompetittiva u sigura. Suq intern tal-enerġija li jiffunzjona tajjeb huwa essenzjali sabiex jintbagħtu sinjali ta' investiment tajbin u biex tkun possibbli reazzjoni għat-tnaqqis ekonomiku globali. Il-Kummissjoni qed tieħu azzjoni biex tiżgura li s-suq tal-enerġija jkollu benefiċċji ċari għall-konsumaturi tal-elettriku u l-gass fl-UE kollha. [1] Dan il-pakkett jikkonsisti f'ħames atti legali ġodda. Id-Direttiva nru 2009/72/KE dwar dwar ir-regoli komuni għas-suq intern fil-qasam tal-elettriku u li temenda d-Direttiva 2003/54/KE; Id-Direttiva nru 2009/73/KE dwar ir-regoli komuni għas-suq intern tal-gass naturali u li tħassar id-Direttiva 2003/55/KE; Regolament (KE) Nru 713/2009 li jistabbilixxi Aġenzija għall-Koperazzjoni tar-Regolaturi tal-Enerġija; Regolament (KE) 714/2009 dwar kondizzjonijiet għall-aċċess għan-networks għall-bdil bejn il-fruntieri fl-elettriku u li jħassar ir-Regolament (KE) Nru 1228/2003; Regolament (KE) 715/2009 dwar il-kondizzjonijiet għall-aċċess għan-networks ta' trażmissjoni tal-gass naturali u li jħassar ir-Regolament (KE) Nru 1775/2005 [2] Il-kontribut għal dan ir-rapport sar f'żewġ forom: ir-rapporti nazzjonali mibgħuta mir-regolaturi nazzjonali u d-dejta mill-Eurostat dwar il-prezzijiet finali għall-konsumatur. Ir-rapporti nazzjonali ntbagħtu lill-Kummissjoni fit-tieni nofs tal-2009 u prinċipalment ikopru l-2008; Id-dejta tal-Eurostat li kienet disponibbli għall-ewwel nofs tal-2009 kienet miġbura fis-26/01/2010. [3] Id-Direttiva 2003/54/KE u d-Direttiva 2003/55/KE. [4] IP/09/1035, ara: http://europa.eu/rapid/pressReleasesAction.do?reference=IP/09/1035&format=HTML&aged=0&language=MT&guiLanguage=mt [5] IP/09/1490, ara: http://europa.eu/rapid/pressReleasesAction.do?reference=IP/09/1490&language=en [6] Il-Każ C-274/08 (l-Isvezja) u l-każ C-474/08 (il-Belġju). [7] Każ C-475/08. [8] http://ec.europa.eu/energy/gas_electricity/interpretative_notes/interpretative_note_en.htm [9] Komunikazzjoni mill-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew, lill-Kunsill, lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew u lill-Kumitat tar-Reġjuni - It-Tieni Analiżi Strateġika dwar l-Enerġija : Pjan ta’ Azzjoni tal-UE għas-sigurtà u s-solidarjetà tal-enerġija – COM (2008) 0781 finali [10] Regolament (KE) Nru 663/2009 ĠU L 200/52, .31ta' Lulju 2009. [11] Ara wkoll "Safeguarding the move to a single EU energy market" Rapport ta' Progress tal-ERGEG dwar Inizjattivi Reġjonali, Novembru 2009 [12] Ara t-tabella 3.1 u 3.2 fl-Anness Tekniku. [13] Ara t-tabella 4.2 fl-Anness Tekniku. [14] Ara t-tabella 4.1 fl-Anness Tekniku. [15] Ara t-tabella 3.4 fl-Anness Tekniku. [16] Ara wkoll Rapport Annwali għall-2009 tal-Osservatorju tas-Suq għall-Enerġija TREN/69693/2009 Tabella 30 p.27. [17] Ara wkoll Rapport Annwali għall-2009 tal-Osservatorju tas-Suq għall-Enerġija TREN/69693/2009 Tabella 52 p.48. [18] Meta mqabbla mal-prezzijiet tat-tieni nofs tal-2008. Ara t-tabella 5.13 fl-Anness Tekniku. [19] Ara t-tabella 5.7 u 5.9 fl-Anness Tekniku. [20] IP/09/410, ara: http://europa.eu/rapid/pressReleasesAction.do?reference=IP/09/410&format=HTML&aged=0&language=EN&guiLanguage=en [21] Ara d-disinn 7.4 fl-Anness Tekniku. [22] www.ec.europa.eu/energy/gas_electricity/index_en.html [23] Ara l-MEMO/09/429 tal-Kummissjoni tat-30/09/2009. [24] Ara t-tabella 2.2 fl-Anness Tekniku. [25] Ara t-tabella 2.1 fl-Anness Tekniku. [26] Ara t-tabella 2.4 fl-Anness Tekniku. [27] Ara t-tabella 2.3 fl-Anness Tekniku. [28] Ara t-tabella 2.5 u 2.6 fl-Anness Tekniku. [29] Ara IP/09/1035 http://europa.eu/rapid/pressReleasesAction.do?reference=IP/09/1035&format=HTML&aged=0&language=MT&guiLanguage=mt [30] http://ec.europa.eu/energy/gas_electricity/interpretative_notes/interpretative_note_en.htm [31] Ara COM(2009) 363 finali.