AVVIŻ TAL-KUMMISSJONI —

Gwida teknika dwar il-verifika tar-reżistenza klimatika tal-infrastruttura fil-perjodu 2021–2027

(2021/C 373/01)

DIKJARAZZJONI: L-għan ta’ dan l-Avviż huwa li jagħti gwida teknika dwar il-verifika tar-reżistenza klimatika tal-investimenti fl-infrastruttura li jkopru l-perjodu ta’ programmazzjoni 2021–2027. L-Artikolu 8(6) tar-Regolament (UE)2021/523 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill (1) (ir-Regolament InvestEU) jirrikjedi li l-Kummissjoni tiżviluppa gwida dwar is-sostenibbiltà. L-Artikolu 8(6) a) jistabbilixxi r-rekwiżiti dwar il-mitigazzjoni tat-tibdil fil-klima u l-adattament għalih. Skont l-Artikolu 8(6) e), il-gwida dwar is-sostenibbiltà trid tinkludi gwida għas-sħab ta’ implimentazzjoni dwar l-informazzjoni li għandha tiġi pprovduta għall-fini tal-iskrinjar tal-impatt ambjentali, klimatiku jew soċjali tal-operazzjonijiet ta’ finanzjament u ta' investiment. L-Artikolu 8(6) d) jistipula li l-gwida dwar is-sostenibbiltà għandha tippermetti li jiġu identifikati proġetti li huma inkonsistenti mal-kisba tal-objettivi klimatiċi. Din il-gwida dwar il-verifika tar-reżistenza klimatika tal-infrastruttura tifforma parti mill-gwida dwar is-sostenibbiltà. Gwida mill-Kummissjoni dwar il-verifika tar-reżistenza klimatika tal-proġetti ta’ infrastruttura, koerenti mal-gwida żviluppata għal programmi oħra tal-Unjoni fejn rilevanti, hija prevista wkoll skont ir-Regolament (UE) 2021/1153 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill (2) (ir-Regolament FNE). Il-gwida titqies ukoll bħala referenza rilevanti għall-verifika tar-reżistenza klimatika tal-infrastruttura skont l-Artikolu 2(37) u l-Artikolu 67(3) j) tar-Regolament (UE) 2021/1060 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill (3) (ir-Regolament dwar Dispożizzjonijiet Komuni (RDK)) kif ukoll skont il-Faċilità għall-Irkupru u r-Reżiljenza (4). Il-gwida ġiet żviluppata mill-Kummissjoni f’kooperazzjoni mill-qrib ma’ sħab potenzjali ta’ implimentazzjoni għal InvestEU flimkien mal-Grupp tal-BEI. Din il-gwida tista’ tiġi kkomplementata b’kunsiderazzjonijiet u gwida nazzjonali u settorjali addizzjonali.

ABBREVJAZZJONIJIET

AR4 Ir-Raba’ Rapport ta’ Valutazzjoni IPCC AR5 Il-Ħames Rapport ta’ Valutazzjoni IPCC C3S Servizz dwar it-Tibdil fil-Klima ta’ Copernicus CC Tibdil fil-klima CBA Analiżi kost-benefiċċji FNE Il-Faċilità Nikkollegaw l-Ewropa FK Fond ta’ Koeżjoni QĠUE Il-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea CMIP Proġetti ta’ Interparagun b’Mudelli Akkoppjati CO2 Diossidu tal-karbonju CO2e Ekwivalenti ta’ Diossidu tal-Karbonju RDK Ir-Regolament (UE) 2021/1060 DNSH La tagħmilx ħsara sinifikanti DWL Ħajja tax-xogħol tad-disinn EAD Ħsara annwali mistennija EEA Aġenzija Ewropea għall-Ambjent VIA Valutazzjoni tal-Impatt Ambjentali EPCM Ġestjoni tal-Inġinerija, l-Akkwist u l-Kostruzzjoni FEŻR Fond Ewropew għall-Iżvilupp Reġjonali ESG Kriterji ambjentali, soċjali u ta’ governanza ESIA Valutazzjoni tal-Impatt Ambjentali u Soċjali ECP Perkors ta’ Konċentrazzjoni Estiża FEED Disinn ta’ inġinerija tat-tip “front-end” GHG Gass serra GIS Sistemi tal-Informazzjoni Ġeografika GWP Potenzjal ta’ Tisħin Globali IPCC Grupp Intergovernattiv ta’ Esperti dwar it-Tibdil fil-Klima JRC Ċentru Konġunt tar-Riċerka (il-Kummissjoni Ewropea) JTF Fond għal Tranżizzjoni Ġusta KPI Indikaturi Ewlenin tal-Prestazzjoni NECP Pjan Nazzjonali għall-Enerġija u l-Klima O&M Tħaddim u manutenzjoni PCM Ġestjoni taċ-Ċiklu tal-Proġett RRF Faċilità għall-Irkupru u r-Reżiljenza RCP Perkorsi ta’ Konċentrazzjoni Rappreżentattivi VAS Valutazzjoni Ambjentali Strateġika TFUE Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea

Werrej

1. SOMMARJU EŻEKUTTIV 7

2. KAMP TA’ APPLIKAZZJONI TAL-GWIDA 8

3. IL-VERIFIKA TAR-REŻISTENZA KLIMATIKA TAL-INFRASTRUTTURA 11

3.1. It-tħejjija għall-verifika tar-reżistenza klimatika 13

3.2. Il-mitigazzjoni tat-tibdil fil-klima (newtralità klimatika) 18

3.2.1. Skrinjar — Fażi 1 (Mitigazzjoni) 20

3.2.2. Analiżi dettaljata — Fażi 2 (Mitigazzjoni) 21

3.2.2.1. Il-metodoloġija tal-impronta tal-karbonju għall-proġetti ta’ infrastruttura 21

3.2.2.2. Valutazzjoni tal-emissjonijiet ta’ gassijiet serra (GHG) 25

3.2.2.3. Linji bażi (impronta tal-karbonju, analiżi kost-benefiċċji) 26

3.2.2.4. Kost parallel tal-karbonju 26

3.2.2.5. Ivverifika l-kompatibbiltà ma’ perkors kredibbli tal-gassijiet serra sal-2030 u l-2050 28

3.3. Adattament għat-tibdil fil-klima (reżiljenza għall-klima) 28

3.3.1. Skrinjar — Fażi 1 (adattament) 31

3.3.1.1. Sensittività 32

3.3.1.2. Esponiment 32

3.3.1.3. Vulnerabbiltà 34

3.3.2. Analiżi dettaljata — Fażi 2 (adattament) 34

3.3.2.1. L-impatti, il-probabbiltà u r-riskji klimatiċi 34

3.3.2.2. Probabbiltà 35

3.3.2.3. Impatt 36

3.3.2.4. Riskji 39

3.3.2.5. Miżuri ta’ adattament 39

4. VERIFIKA TAR-REŻISTENZA KLIMATIKA U ĠESTJONI TAĊ-ĊIKLU TAL-PROĠETT (PCM) 41

5. VERIFIKA TAR-REŻISTENZA KLIMATIKA U VALUTAZZJONI TAL-IMPATT AMBJENTALI (VIA) 43

Anness A Finanzjament mill-UE għall-infrastruttura 2021-2027 46

Anness B Dokumentazzjoni u verifika tar-reżistenza klimatika 49

Anness C Verifika tar-reżistenza klimatika u ġestjoni taċ-ċiklu tal-proġett (PCM) 52

Anness D Verifika tar-reżistenza klimatika u valutazzjoni tal-impatt ambjentali (VIA) 64

Anness E Verifika tar-reżistenza klimatika u valutazzjoni ambjentali strateġika (VAS) 77

Anness F Rakkomandazzjonijiet b’appoġġ għall-verifika tar-reżistenza klimatika 87

Anness G Glossarju 89

Lista ta’ illustrazzjonijiet

Illustrazzjoni 1: Il-verifika tar-reżistenza klimatika u l-pilastri dwar in-“newtralità klimatika” u r-“reżiljenza għall-klima” 10

Illustrazzjoni 2: Ħarsa ġenerali lejn il-proċess ta’ verifika tar-reżistenza klimatika minn Tabella 1 12

Illustrazzjoni 3: Projezzjonijiet tat-tisħin globali sas-sena 2100 16

Illustrazzjoni 4: Ħarsa ġenerali tal-mitigazzjoni tal-klima relatata mal-proċess għall-verifika tar-reżistenza klimatika 20

Illustrazzjoni 5: Il-kunċett ta’ “kamp ta’ applikazzjoni” skont il-metodoloġija tal-impronta tal-karbonju 23

Illustrazzjoni 6: Kost parallel tal-karbonju għall-emissjonijiet ta’ gassijiet serra u tnaqqis fil-prezzijiet EUR/tCO 2 e tal-2016 27

Illustrazzjoni 7: Ħarsa ġenerali lejn il-proċess relatat mal-adattament klimatiku għall-verifika tar-reżistenza klimatika 29

Illustrazzjoni 8: Ħarsa ġenerali indikattiva lejn il-vulnerabbiltà klimatika u valutazzjoni tar-riskju, u l-identifikazzjoni, il-valutazzjoni u l-ippjanar/integrazzjoni tal-miżuri ta’ adattament rilevanti 30

Illustrazzjoni 9: Ħarsa ġenerali lejn il-fażi ta’ skrinjar mal-analiżi tal-vulnerabbiltà 31

Illustrazzjoni 10: Ħarsa ġenerali lejn l-analiżi tas-sensittività 32

Illustrazzjoni 11: Ħarsa ġenerali lejn l-analiżi tal-esponiment 33

Illustrazzjoni 12: Ħarsa ġenerali lejn l-analiżi tal-vulnerabbiltà 34

Illustrazzjoni 13: Ħarsa ġenerali lejn il-valutazzjoni tar-riskju marbuta mal-klima fil-fażi 2 35

Illustrazzjoni 14: Ħarsa ġenerali lejn l-analiżi tal-probabbiltà 36

Illustrazzjoni 15: Ħarsa ġenerali lejn l-analiżi tal-impatt 37

Illustrazzjoni 16: Ħarsa ġenerali lejn il-valutazzjoni tar-riskju 39

Illustrazzjoni 17: Ħarsa ġenerali lejn il-proċess ta’ identifikazzjoni, valutazzjoni u pjanar/integrazzjoni tal-opzjonijiet ta’ adattament 40

Illustrazzjoni 18: Ħarsa ġenerali lejn il-verifika tar-reżistenza klimatika u l-ġestjoni taċ-ċiklu tal-proġett (PCM) 42

Illustrazzjoni 19: Korpi li jmexxu l-istadji differenti tal-iżvilupp tal-proġett 43

Illustrazzjoni 20: Valutazzjonijiet Ambjentali (EAs) u Ġestjoni taċ-Ċiklu tal-Proġett (PCM) 44

Illustrazzjoni 21: Ħarsa ġenerali lejn il-komponenti tad-dokumentazzjoni dwar il-verifika tar-reżistenza klimatika 49

Illustrazzjoni 22: Ħarsa ġenerali lejn il-fażijiet taċ-ċiklu tal-proġett u l-attivitajiet ta’ żvilupp tal-proġett 52

Illustrazzjoni 23: L-involviment tal-promotur tal-proġett fil-fażijiet differenti taċ-ċiklu tal-proġett 54

Illustrazzjoni 24: Ħarsa ġenerali lejn ir-rabtiet bejn il-PCM u l-mitigazzjoni tal-klima 57

Illustrazzjoni 25: Ħarsa ġenerali lejn ir-rabtiet bejn il-PCM u l-adattament għat-tibdil fil-klima 59

Lista ta’ tabelli

Tabella 1: Sommarju tal-verifika tar-reżistenza klimatika tal-proġetti ta’ infrastruttura 8

Tabella 2: Lista ta’ skrinjar — impronta tal-karbonju — eżempji ta’ kategoriji ta’ proġetti 20

Tabella 3: Ħarsa ġenerali lejn it-tliet kampijiet ta’ applikazzjoni li jiffurmaw parti mill-metodoloġija tal-impronta tal-karbonju u l-valutazzjoni tal-emissjonijiet indiretti għall-infrastruttura tat-trasport pubbliku bit-triq, bil-ferrovija u urban 23

Tabella 4: Limiti għall-metodoloġija tal-impronta tal-karbonju tal-BEI 25

Tabella 5: Kost parallel tal-karbonju għall-emissjonijiet ta’ gassijiet serra u tnaqqis fil-prezzijiet ta’ EUR/tCO 2 e, 2016 26

Tabella 6: Kost parallel tal-karbonju fis-sena fil-prezzijiet EUR/tCO 2 e, tal-2016 27

Tabella 7: Id-daqs tal-konsegwenza f’diversi oqsma ta’ riskju 37

Tabella 8: Stadji, għanijiet tal-iżviluppatur, u proċessi u analiżijiet tipiċi fiċ-ċiklu tal-proġett 52

Tabella 9: Ħarsa ġenerali lejn il-PCM u l-mitigazzjoni tat-tibdil fil-klima 57

Tabella 10: Ħarsa ġenerali lejn il-PCM u l-adattament għat-tibdil fil-klima 59

Tabella 11: Ħarsa ġenerali lejn il-PCM u l-valutazzjonijiet ambjentali (VIA, VAS) 62

Tabella 12: Ħarsa ġenerali lejn l-integrazzjoni tat-tibdil fil-klima fl-istadji ewlenin tal-proċess tal-VIA 65

Tabella 13: Eżempji ta’ mistoqsijiet ewlenin dwar il-mitigazzjoni tal-klima għall-VIA 73

Tabella 14: Eżempji ta’ mistoqsijiet ewlenin dwar l-adattament għall-klima għall-VIA 74

Tabella 15: Eżempji ta’ kwistjonijiet tat-tibdil fil-klima li għandhom jitqiesu bħala parti mill-VAS 79

Tabella 16: Mistoqsijiet ewlenin għall-VAS relatati mal-mitigazzjoni tat-tibdil fil-klima 82

Tabella 17: Mistoqsijiet ewlenin għall-VAS relatati mal-adattament għat-tibdil fil-klima 84

1. SOMMARJU EŻEKUTTIV

Dan id-dokument jipprovdi gwida teknika dwar il-verifika tar-reżistenza klimatika tal-infrastruttura li tkopri l-perjodu ta’ programmazzjoni 2021–2027.

Il-verifika tar-reżistenza klimatika hija proċess li jintegra l-miżuri ta’ mitigazzjoni tat-tibdil fil-klima u l-adattament għalih fl-iżvilupp ta’ proġetti ta’ infrastruttura. Dan jippermetti lill-investituri istituzzjonali u privati Ewropej jieħdu deċiżjonijiet infurmati dwar proġetti li jikkwalifikaw bħala kompatibbli mal-Ftehim ta’ Pariġi. Il-proċess huwa maqsum f’żewġ pilastri (mitigazzjoni, adattament) u f’żewġ fażijiet (skrinjar, analiżi dettaljata). L-analiżi dettaljata hija soġġetta għall-eżitu tal-fażi tal-iskrinjar, li tgħin biex jitnaqqas il-piż amministrattiv.

L-infrastruttura hija kunċett wiesa’ li jinkludi l-bini, l-infrastruttura tan-network, u firxa ta’ sistemi u assi mibnija. Pereżempju, ir-Regolament InvestEU jinkludi lista komprensiva ta’ investimenti eliġibbli skont it-tieqa ta’ politika dwar l-infrastruttura sostenibbli.

Il-gwida li tinsab f’dan id-dokument tissodisfa r-rekwiżiti li ġejjin stabbiliti fil-leġiżlazzjoni għal diversi fondi tal-UE, b’mod partikolari l-InvestEU, il-Faċilità Nikkollegaw l-Ewropa (FNE), il-Fond Ewropew għall-Iżvilupp Reġjonali (FEŻR), il-Fond ta’ Koeżjoni (FK), u l-Fond għal Tranżizzjoni Ġusta (JTF):

— Hija konsistenti mal-Ftehim ta’ Pariġi u mal-objettivi klimatiċi tal-UE, li jfisser li hija konsistenti ma’ trajettorji kredibbli tat-tnaqqis tal-emissjonijiet ta’ gassijiet serra (GHG) f’konformità mal-miri klimatiċi tal-UE għall-2030 u n-newtralità klimatika sal-2050, kif ukoll mal-iżvilupp reżiljenti għall-klima. L-infrastruttura b’tul ta’ ħajja lil hinn mill-2050 jenħtieġ ukoll li tqis it-tħaddim, il-manutenzjoni u d-dekummissjonar finali taħt kundizzjonijiet ta’ newtralità klimatika, li jistgħu jinkludu kunsiderazzjonijiet tal-ekonomija ċirkolari.

— Dan isegwi l-prinċipju “l-effiċjenza enerġetika tiġi l-ewwel”, li huwa definit fl-Artikolu 2(18) tar-Regolament (UE) 2018/1999 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill (5).

— Dan isegwi l-prinċipju “la tagħmilx ħsara sinifikanti”, li huwa derivat mill-approċċ tal-UE għal finanzjament sostenibbli u minqux fir-Regolament (UE) 2020/852 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill (6) (ir-Regolament dwar it-Tassonomija). Din il-gwida tindirizza tnejn mill-objettivi ambjentali fl-Artikolu 9 tar-Regolament dwar it-Tassonomija, jiġifieri l-mitigazzjoni tat-tibdil fil-klima u l-adattament għalih.

Il-kwantifikazzjoni u l-monetizzazzjoni tal-emissjonijiet ta’ gassijiet serra jibqgħu l-bażi għall-analiżi kost-benefiċċji u tal-opzjonijiet. Il-gwida tinkludi metodoloġija aġġornata tal-impronta tal-karbonju u valutazzjoni tal-kost parallel tal-karbonju.

Il-valutazzjoni tal-vulnerabbiltà u tar-riskju b’rabta mal-klima tibqa’ l-bażi għall-identifikazzjoni, il-valutazzjoni u l-implimentazzjoni ta’ miżuri ta’ adattament għat-tibdil fil-klima.

Huwa importanti li b’mod speċifiku u kredibbli jiġu ddokumentati l-prattiki u l-proċessi ta’ verifika tar-reżistenza klimatika, b’mod partikolari peress li d-dokumentazzjoni u l-verifika tar-reżistenza klimatika jiffurmaw parti essenzjali mir-raġunament għat-teħid ta’ deċiżjonijiet ta’ investiment.

Abbażi tat-tagħlimiet meħuda minn proġetti kbar ta’ verifika tar-reżistenza klimatika matul il-perjodu 2014–2020, din il-gwida tintegra l-verifika tar-reżistenza klimatika mal-proċessi tal-ġestjoni taċ-ċiklu tal-proġett (PCM), il-valutazzjonijiet tal-impatt ambjentali (VIA), u l-valutazzjoni ambjentali strateġika (VAS) , u tinkludi rakkomandazzjonijiet biex jiġu appoġġati proċessi nazzjonali ta’ verifika tar-reżistenza klimatika fl-Istati Membri.

Tabella 1

Sommarju tal-verifika tar-reżistenza klimatika tal-proġetti ta’ infrastruttura

Newtralità klimatika Mitigazzjoni tat-tibdil fil-klima Reżiljenza għall-klima Adattament għat-tibdil fil-klima Skrinjar — Fażi 1 (mitigazzjoni): Qabbel il-proġett mal-lista ta’ skrinjar fit-Tabella 2 ta’ din il-gwida: — Jekk il-proġett ma jirrikjedix valutazzjoni tal-impronta tal-karbonju, iġbor fil-qosor l-analiżi f’dikjarazzjoni ta’ skrinjar tan-newtralità klimatika, li fil-prinċipju (7) tagħti konklużjoni dwar il-verifika tar-reżistenza klimatika fir-rigward tan-newtralità klimatika; — Jekk il-proġett ikun jirrikjedi valutazzjoni tal-impronta tal-karbonju, ipproċedi għall-fażi 2 ta’ hawn taħt. Skrinjar — Fażi 1 (adattament): Wettaq analiżi tas-sensittività, tal-esponiment u tal-vulnerabbiltà għall-klima f’konformità ma’ din il-gwida: — Jekk ma jkun hemm l-ebda riskju sinifikanti marbut mal-klima li jiġġustifika analiżi ulterjuri, ikkompila d-dokumentazzjoni u iġbor fil-qosor l-analiżi f’dikjarazzjoni ta’ skrinjar tar-reżiljenza għall-klima, li fil-prinċipju tagħti konklużjoni dwar il-verifika tar-reżistenza klimatika fir-rigward tar-reżiljenza għall-klima; — Jekk ikun hemm riskji sinifikanti marbuta mal-klima li jiġġustifikaw analiżi ulterjuri, ipproċedi għall-fażi 2 ta’ hawn taħt. Analiżi dettaljata — Fażi 2 (mitigazzjoni): — Ikkwantifika l-emissjonijiet ta’ gassijiet serra f’sena tipika ta’ operat permezz tal-metodu tal-impronta tal-karbonju. Qabbel mal-limiti għall-emissjonijiet assoluti u relattivi ta’ gassijiet serra (ara Tabella 4). Jekk l-emissjonijiet ta’ gassijiet serra jaqbżu xi wieħed mil-limiti, wettaq l-analiżi li ġejja: — Immonetizza l-emissjonijiet ta’ gassijiet serra permezz tal-kost parallel tal-karbonju (ara Tabella 6) u integra b’mod sod il-prinċipju “l-effiċjenza enerġetika tiġi l-ewwel” fid-disinn tal-proġett, fl-analiżi tal-opzjonijiet, u fl-analiżi kost-benefiċċji. — Ivverifika l-kompatibbiltà tal-proġett ma’ perkors kredibbli biex jintlaħqu l-miri globali għat-tnaqqis tal-emissjonijiet ta’ gassijiet serra għall-2030 u l-2050. Bħala parti minnha, għal infrastruttura b’tul ta’ ħajja lil hinn mill-2050, ivverifika l-kompatibbiltà tal-proġett mat-tħaddim, il-manutenzjoni u d-dekummissjonar finali taħt kundizzjonijiet ta’ newtralità klimatika. Analiżi dettaljata — Fażi 2 (adattament): — Wettaq il-valutazzjoni tar-riskju marbut mal-klima inkluż il-probabbiltà u l-analiżi tal-impatt f’konformità ma’ din il-gwida. — Indirizza riskju sinifikanti marbut mal-klima billi tidentifika, tivvaluta, tippjana u timplimenta miżuri ta’ adattament rilevanti u xierqa. — Ivvaluta l-kamp ta’ applikazzjoni u l-ħtieġa ta’ monitoraġġ u segwitu regolari, pereżempju ta’ suppożizzjonijiet kritiċi fir-rigward tat-tibdil fil-klima futur. — Ivverifika l-konsistenza mal-istrateġiji u l-pjanijiet tal-UE u, kif applikabbli, dawk nazzjonali, reġjonali u lokali dwar l-adattament għat-tibdil fil-klima, u dokumenti strateġiċi u ta’ ppjanar rilevanti oħra. Ikkompila d-dokumentazzjoni u iġbor fil-qosor l-analiżi fid-dikjarazzjoni dwar il-verifika tan-newtralità klimatika, li fil-prinċipju tagħti konklużjoni dwar il-verifika tar-reżistenza klimatika fir-rigward tan-newtralità klimatika. Ikkompila d-dokumentazzjoni u iġbor fil-qosor l-analiżi fid-dikjarazzjoni dwar il-verifika tar-reżiljenza għall-klima, li fil-prinċipju tagħti konklużjoni dwar il-verifika tar-reżistenza klimatika fir-rigward tar-reżiljenza għall-klima. Ikkompila d-dokumentazzjoni u s-sommarji msemmija hawn fuq f’dokumentazzjoni konsolidata dwar l-iskrinjar tal-klima / tal-verifika tar-reżistenza klimatika, li fil-biċċa l-kbira tal-każijiet se tkun parti importanti mir-raġunament għat-teħid ta’ deċiżjonijiet ta’ investiment. Inkludi informazzjoni dwar l-ippjanar u l-implimentazzjoni tal-proċess ta’ verifika tar-reżistenza klimatika.

2. KAMP TA’ APPLIKAZZJONI TAL-GWIDA

L-infrastruttura — l-ambjent mibni tagħna — hija essenzjali għall-funzjonament tas-soċjetà u l-ekonomija moderni tagħna. Din tipprovdi l-istrutturi u l-faċilitajiet fiżiċi u organizzattivi bażiċi li jirfdu ħafna mill-attivitajiet tagħna.

Il-biċċa l-kbira tal-infrastruttura għandha ħajja jew ħajja operattiva twila. Ħafna infrastrutturi li jintużaw illum fl-UE ġew iddisinjati u mibnija ħafna snin ilu. Barra minn hekk, il-biċċa l-kbira tal-infrastruttura ffinanzjata matul il-perjodu 2021–2027 se tibqa’ tintuża sew fit-tieni nofs tas-seklu u lil hinn. B’mod parallel, l-ekonomija se tgħaddi minn tranżizzjoni għal emissjonijiet ta’ gassijiet serra żero netti sal-2050 (newtralità klimatika) f’konformità mal-Ftehim ta’ Pariġi u mal-Liġi Ewropea dwar il-Klima, inkluż l-ilħuq tal-miri l-ġodda tal-emissjonijiet ta’ gassijiet serra għall-2030. Madankollu, it-tibdil fil-klima se jkompli jżid il-frekwenza u s-severità ta’ firxa ta’ avvenimenti estremi tal-klima u tat-temp, u għalhekk l-UE se ssegwi l-għan li ssir soċjetà reżiljenti għall-klima, adattata bis-sħiħ għall-impatti inevitabbli tat-tibdil fil-klima, filwaqt li tibni l-kapaċità adattiva tagħha u timminimizza l-vulnerabbiltà tagħha f’konformità mal-Ftehim ta’ Pariġi, il-Liġi Ewropea dwar il-Klima u l-istrateġija tal-UE dwar l-adattament għat-tibdil fil-klima (8). Għalhekk huwa essenzjali li tiġi identifikata b’mod ċar infrastruttura (9) li hija mħejjija għal futur b’newtralità klimatika u reżiljenti għall-klima, u li konsegwentement isir investiment fiha. Iż-żewġ pilastri tal-verifika tar-reżistenza klimatika huma murija fil-Illustrazzjoni 1.

L-infrastruttura hija kunċett wiesa’, li jinkludi:

— bini, minn djar privati għal skejjel jew faċilitajiet industrijali, li huma l-aktar tip komuni ta’ infrastruttura u l-bażi għall-insedjament uman;

— infrastrutturi bbażati fuq in-natura bħal soqfa ekoloġiċi, ħitan, spazji, u sistemi tad-drenaġġ.

— infrastruttura tan-network kruċjali għall-funzjonament tal-ekonomija u s-soċjetà tal-lum, b’mod partikolari l-infrastruttura tal-enerġija (eż. grilji, impjanti tal-enerġija, pipelines), it-trasport (10) (assi fissi bħat-toroq, il-ferroviji, il-portijiet, l-ajruporti jew l-infrastruttura tat-trasport tal-passaġġi fuq l-ilma interni), it-teknoloġiji tal-informazzjoni u tal-komunikazzjoni (eż. networks tat-telefonija ċellulari, kejbils tad-data, ċentri tad-data), u l-ilma (eż. pipelines tal-provvista tal-ilma, ġibjuni, faċilitajiet tat-trattament tal-ilma mormi);

— sistemi għall-immaniġġjar tal-iskart iġġenerat min-negozji u mill-unitajiet domestiċi (il-punti tal-ġbir, il-faċilitajiet ta’ separazzjoni u riċiklaġġ, l-inċineraturi u l-landfills);

— assi fiżiċi oħrajn f’firxa usa’ ta’ oqsma ta’ politika, inklużi l-komunikazzjonijiet, is-servizzi ta’ emerġenza, l-enerġija, il-finanzi, l-ikel, il-gvern, is-saħħa, l-edukazzjoni u t-taħriġ, ir-riċerka, il-protezzjoni ċivili, it-trasport, u l-iskart jew l-ilma;

— tipi eliġibbli oħrajn ta’ infrastruttura jistgħu jiġu stabbiliti wkoll fil-leġiżlazzjoni speċifika għall-fondi, pereżempju, ir-Regolament InvestEU jinkludi lista komprensiva ta’ investimenti eliġibbli skont it-tieqa ta’ politika dwar l-infrastruttura sostenibbli.

Fir-rigward tal-kompetenzi tal-awtoritajiet pubbliċi kkonċernati, din il-gwida hija primarjament maħsuba għall-promoturi tal-proġetti u għall-esperti involuti fit-tħejjija ta’ proġetti ta’ infrastruttura. Tista’ tkun ukoll referenza utli għall-awtoritajiet pubbliċi, għas-sħab ta’ implimentazzjoni, għall-investituri, għall-partijiet ikkonċernati, u għal atturi oħrajn. Pereżempju, din tinkludi gwida dwar kif għandhom jiġu integrati l-kwistjonijiet tat-tibdil fil-klima fil-valutazzjonijiet tal-impatt ambjentali (VIA) u l-valutazzjonijiet ambjentali strateġiċi (VAS).

Illustrazzjoni 1

Il-verifika tar-reżistenza klimatika u l-pilastri dwar in-“newtralità klimatika” u r-“reżiljenza għall-klima”

B’mod ġenerali, fl-organizzazzjoni tal-proġett, il-promotur tal-proġett se jinkludi l-għarfien espert meħtieġ għall-verifika tar-reżistenza klimatika u se jikkoordina ma’ ħidma oħra fil-proċess tal-iżvilupp tal-proġett, pereżempju, il-valutazzjonijiet ambjentali. Skont in-natura speċifika tal-proġett, dan jista’ jinkludi l-introduzzjoni ta’ maniġer għall-verifika tar-reżistenza klimatika u tim ta’ esperti fil-mitigazzjoni tat-tibdil fil-klima u l-adattament għalih.

Mid-data tal-pubblikazzjoni inizjali tagħha mill-Kummissjoni Ewropea, din il-gwida jenħtieġ li tiġi integrata fit-tħejjija u fil-verifika tar-reżistenza klimatika tal-proġetti ta’ infrastruttura għall-perjodu 2021–2027. Proġetti ta’ infrastruttura li lestew il-valutazzjoni tal-impatt ambjentali (VIA) u li rċevew il-kunsens għall-iżvilupp mhux aktar tard minn tmiem l-2021, ikkonkludew il-ftehimiet ta’ finanzjament meħtieġa (inkluż għall-finanzjament mill-UE) u li se jibdew ix-xogħlijiet ta’ kostruzzjoni mhux aktar tard mill-2022, huma mħeġġa ħafna biex titwettaq il-verifika tar-reżistenza klimatika skont din il-gwida.

Matul it-tħaddim u l-manutenzjoni tal-infrastruttura, ta’ spiss jista’ jkun rilevanti li terġa’ tiġi kkunsidrata l-verifika tar-reżistenza klimatika u kwalunkwe suppożizzjoni kritika. Dan jista’ jsir f’intervalli regolari (eż. 5-10 snin) bħala parti mill-immaniġġjar tal-assi. Jistgħu jittieħdu miżuri komplementari biex jitnaqqsu aktar l-emissjonijiet ta’ gassijiet serra u jiġu indirizzati r-riskji dejjem jevolvu marbuta mal-klima.

Iż-żmien, il-kost u l-isforz li jsiru fil-verifika tar-reżistenza klimatika jenħtieġ li jkunu proporzjonati għall-benefiċċji. Dan huwa rifless, pereżempju, fil-mod kif il-proċess tal-verifika tar-reżistenza klimatika jinqasam f’żewġ fażijiet, bl-iskrinjar fil-fażi 1 u b’analiżi dettaljata titwettaq biss fil-fażi 2 fejn ikun iġġustifikat. L-ippjanar u l-integrazzjoni fiċ-ċiklu tal-iżvilupp tal-proġett jenħtieġ li jgħinu biex tiġi evitata d-duplikazzjoni tax-xogħol, pereżempju bejn il-verifika tar-reżistenza klimatika u l-valutazzjonijiet ambjentali, u jitnaqqsu l-kost u l-piż amministrattiv.

3. IL-VERIFIKA TAR-REŻISTENZA KLIMATIKA TAL-INFRASTRUTTURA

turi ż-żewġ pilastri u l-passi ewlenin tal-verifika tar-reżistenza klimatika. Kull pilastru huwa maqsum f’żewġ fażijiet. L-ewwel fażi hija l-iskrinjar u l-eżitu jiddetermina jekk it-tieni fażi jenħtieġx li titwettaq.

Illustrazzjoni 2

Ħarsa ġenerali lejn il-proċess ta’ verifika tar-reżistenza klimatika minn Tabella 1

Kif muri fl-Illustrazzjoni 2, il-proċess ta’ verifika tar-reżistenza klimatika jenħtieġ li jiġi ddokumentat f’dokumentazzjoni konsolidata tal-iskrinjar tal-klima / tal-verifika tar-reżistenza klimatika, li tvarja skont il-fażijiet imwettqa (ara l-Anness B).

3.1. It-tħejjija għall-verifika tar-reżistenza klimatika

Meta japplika għall-appoġġ skont strumenti speċifiċi, il-promotur tal-proġett iħejji, jippjana u jiddokumenta l-proċess ta’ verifika tar-reżistenza klimatika li jkopri l-mitigazzjoni u l-adattament. Dan jinkludi:

— il-valutazzjoni u l-ispeċifikazzjoni tal-kuntest tal-proġett, u l-limiti u l-interazzjonijiet tal-proġett;

— l-għażla tal-metodoloġija ta’ valutazzjoni, inkluż il-parametri ewlenin għall-valutazzjoni tal-vulnerabbiltà u tar-riskju;

— l-identifikazzjoni ta’ min jenħtieġ li jkun involut u l-allokazzjoni tar-riżorsi, taż-żmien u tal-baġit;

— il-kumpilazzjoni ta’ dokumenti ta’ referenza ewlenin bħall-pjan nazzjonali għall-enerġija u l-klima (NECP) applikabbli u strateġiji u pjanijiet ta’ adattament rilevanti, inklużi pereżempju strateġiji nazzjonali u lokali għat-tnaqqis tar-riskju ta’ diżastri;

— l-iżgurar tal-konformità mal-leġiżlazzjoni, ir-regoli u r-regolamenti applikabbli, pereżempju dwar l-inġinerija strutturali u l-valutazzjoni tal-impatt ambjentali (VIA), u, fejn disponibbli, il-valutazzjoni ambjentali strateġika (VAS).

F’din il-gwida, il-verifika tar-reżistenza klimatika hija deskritta bħala approċċ lineari meħud billi tiġi segwita sekwenza ta’ passi speċifiċi. Madankollu, ta’ spiss ikun meħtieġ li wieħed jerġa’ lura għal pass aktar bikri fiċ-ċiklu tal-iżvilupp tal-proġett, pereżempju jekk tiġi inkluża miżura ta’ adattament fil-proġett, li jagħmilha rilevanti li tiġi riveduta l-analiżi tas-sensittività. Jista’ jkun meħtieġ ukoll li wieħed imur lura pass biex jiġi żgurat li kwalunkwe bidla (eż. rekwiżiti ġodda) tiġi integrata kif xieraq.

Huwa importanti li jkun hemm fehim tajjeb tal-kuntest tal-proġett, jiġifieri l-proġett propost u l-objettivi tiegħu, inklużi l-attivitajiet anċillari kollha meħtieġa biex jiġu appoġġati l-iżvilupp u l-operat tal-proġett. Impatt tat-tibdil fil-klima fuq kwalunkwe waħda mill-attivitajiet jew komponenti tal-proġett jista’ jdgħajjef is-suċċess tal-proġett. Huwa essenzjali li wieħed jifhem l-importanza u l-funzjonalità ġenerali tal-proġett innifsu u l-parti tiegħu fil-kuntest/sistema ġenerali u li jiġi vvalutat kif din l-infrastruttura hija essenzjali (11).

Il-metodoloġija u l-approċċ għall-verifika tar-reżistenza klimatika jenħtieġ li jiġu ppjanati u spjegati b’mod loġiku u ċar, inklużi l-limitazzjonijiet ewlenin tagħha. Din jenħtieġ li tispeċifika s-sorsi tad-data u l-informazzjoni. Jenħtieġ ukoll li tispjega l-livell ta’ dettall, il-passi li għandhom jiġu segwiti, u l-livell ta’ inċertezza tad-data u l-analiżi sottostanti. L-għan huwa li tiġi pprovduta validazzjoni aċċessibbli, trasparenti u komparabbli tal-proċess ta’ verifika tar-reżistenza klimatika biex tikkontribwixxi għall-proċess tat-teħid tad-deċiżjonijiet.

It-tħejjija tal-verifika tar-reżistenza klimatika tinkludi l-għażla ta’ perkors kredibbli biex jintlaħqu l-miri tal-UE għat-tnaqqis tal-emissjonijiet ta’ gassijiet serra għall-2030 u l-2050 f’konformità mal-għanijiet tal-Ftehim ta’ Pariġi u tal-Liġi Ewropea dwar il-Klima. Din tipikament tirrikjedi valutazzjoni esperta (12) li tqis il-miri u r-rekwiżiti. L-għan huwa li jiġi żgurat li l-miri għat-tnaqqis tal-emissjonijiet ta’ gassijiet serra u l-prinċipju “l-effiċjenza enerġetika tiġi l-ewwel” jiġu integrati fiċ-ċiklu tal-iżvilupp tal-proġett.

Ta’ min jinnota li l-perjodu ta’ żmien għall-valutazzjoni tal-vulnerabbiltà u tar-riskju b’rabta mal-klima jenħtieġ li jikkorrispondi għat-tul ta’ ħajja maħsub tal-investiment li jkun qed jiġi ffinanzjat skont il-proġett. Pereżempju, it-tul tal-ħajja spiss ikun (b’mod konsiderevoli) itwal mill-perjodu ta’ referenza użat fl-analiżi kost-benefiċċji.

Pereżempju, wieħed mill-kunċetti ewlenin tal-Eurocodes (13) huwa l-ħajja tax-xogħol tad-disinn (DWL), definit bħala l-perjodu li għalih l-istruttura se tintuża b’manutenzjoni antiċipata iżda mingħajr tiswija kbira. Id-DWL tal-bini u ta’ strutturi komuni oħra ddisinjati permezz tal-Eurocodes hija ta’ 50 sena, u d-DWL tal-bini monumentali u l-pontijiet hija prevista bħala 100 snin. B’dan il-mod, l-istrutturi ddisinjati fl-2020 se jifilħu għal azzjonijiet klimatiċi (eż. borra, riħ, termali) u avvenimenti estremi mistennija sal-2070 (bħal fil-każ tal-bini), u sal-2120 għall-pontijiet u l-bini monumentali.

Id- data klimatika li fuqha hija bbażata l-ġenerazzjoni attwali tal-Eurocodes għandha fil-biċċa l-kbira tagħha 10-15-il sena, b’xi eċċezzjonijiet ta’ aġġornamenti reċenti tad-data nazzjonali. L-użu nazzjonali tal-Eurocodes — fir-rigward tal-għażla ta’ parametri stabbiliti fuq livell nazzjonali (NDPs) rilevanti għall-għażla ta’ azzjonijiet klimatiċi — jiġi analizzat fir-rapport reċenti tal-JRC (14) dwar l-istat tal-użu armonizzat tal-Eurocodes. Il-JRC jipprovdi wkoll gwida għall-pajjiżi li jadottaw il-Eurocodes dwar kif tiġi mmappjata l-azzjoni sismika u klimatika dwar id-disinn strutturali (15).

Fl-2016, bdiet il-ħidma fuq it-tieni ġenerazzjoni tal-Eurocodes (mistennija sal-2023). Din jenħtieġ li tinkludi r-reviżjoni u l-aġġornament ta’ miżuri relatati mal-borra, ir-riħ u s-sħana, il-konverżjoni ta’ standards tal-ISO fuq azzjonijiet mill-mewġ u l-kurrenti u fuq is-silġ atmosferiku; u t-tħejjija ta’ dokument bil-bażi probabilistika għall-kalkolu ta’ fatturi ta’ sikurezza parzjali u fatturi ta’ kombinazzjoni tat-tagħbija, filwaqt li jitqiesu l-varjabbiltà u l-interdipendenza tal-azzjonijiet klimatiċi.

Matul it-tul ta’ ħajja maħsub tal-proġett ta’ infrastruttura jista’ jkun hemm bidliet sinifikanti fil-frekwenza u fl-intensità ta’ avvenimenti estremi tat-temp minħabba t-tibdil fil-klima, li jenħtieġ li jitqiesu. Il-proġetti jenħtieġ li jqisu wkoll iż-żieda potenzjali fil-livell tal-baħar, li hija prevista li tkompli fil-futur anki jekk it-tisħin globali jistabbilizza f’konformità mal-għanijiet tat-temperatura tal-Ftehim ta’ Pariġi.

Huwa fost il-kompiti inizjali tal-promotur tal-proġett u tat-tim ta’ esperti li jiddeċiedu dwar is-sett(ijiet) ta’ data tal-projezzjoni klimatika li għandhom jintużaw għall-valutazzjoni tal-vulnerabbiltà u tar-riskju b’rabta mal-klima — u dan jenħtieġ li jiġi ddokumentat.

Fil-biċċa l-kbira tal-każijiet, is-settijiet tad-data meħtieġa jistgħu jkunu disponibbli fl-Istat Membru kkonċernat (16). Jekk dawn is-settijiet tad-data nazzjonali/reġjonali ma jkunux disponibbli, is-sorsi ta’ informazzjoni dwar it-tibdil fil-klima li ġejjin jistgħu jitqiesu bħala bażi alternattiva għall-analiżijiet:

— Is-Servizz dwar it-Tibdil fil-Klima ta’ Copernicus (17) (C3S), li joffri fost l-oħrajn projezzjonijiet klimatiċi fil-Maħżen tad-Data dwar il-Klima ta’ Copernicus (18) (CDS);

— Sorsi nazzjonali/reġjonali kredibbli oħra (19) ta’ informazzjoni, data u projezzjonijiet dwar it-tibdil fil-klima (20), pereżempju għad-data tar-reġjuni ultraperiferiċi mill-Mudelli Klimatiċi Reġjonali kkonċernati (21).

— Minbarra s-Servizz dwar it-Tibdil fil-Klima ta’ Copernicus (22), il-programm Copernicus (23) jinkludi s-Servizz ta’ Monitoraġġ tal-Atmosfera ta’ Copernicus (24), is-Servizz ta’ Monitoraġġ tal-Ambjent tal-Baħar ta’ Copernicus (25), is-Servizz ta’ Monitoraġġ tal-Art ta’ Copernicus (26), is-Servizz ta’ Sigurtà ta’ Copernicus (27), u s-Servizz ta’ Ġestjoni ta’ Emerġenzi ta’ Copernicus (28). Dawn is-servizzi jistgħu jipprovdu data utli li tikkomplementa s-C3S;

— Valutazzjonijiet tar-riskju nazzjonali (29) fejn rilevanti u disponibbli;

— Ħarsa ġenerali (30) lejn ir-riskji ta’ diżastri li tista’ tiffaċċja l-Unjoni Ewropea;

— Iċ-Ċentru Konġunt tar-Riċerka tal-Kummissjoni Ewropea (32) (JRC);

— Iċ-Ċentru ta’ Għarfien għall-Ġestjoni tar-Riskju ta’ Diżastri (DRMKC) pereżempju ċ-Ċentru tad-Data dwar ir- Riskju (33), settijiet tad-data PESETA IV ospitati u li jistgħu jitniżżlu miċ-Ċentru tad-Data dwar ir-Riskju, bi projezzjonijiet tal-impatti u l-metodoloġiji potenzjali (34); u data dwar it-Telf f’Każ ta’ Diżastri (35);

— Iċ-Ċentru ta’ Distribuzzjoni tad-Data (DDC (37)) tal-IPCC (38), u l-Ħames Rapport ta’ Valutazzjoni tal-IPCC (AR5 (39)), ir-Rapport Speċjali tal-IPCC dwar it-Tisħin Globali ta’ 1,5 °C (40), ir-Rapport Speċjali tal-IPCC dwar it-Tibdil fil-Klima u l-Art (41), it-tħejjija tas-Sitt Rapport ta’ Valutazzjoni (AR6 (42));

— Il-Portal tal-Għarfien dwar it-Tibdil fil-Klima tal-Bank Dinji (43).

Fl-Artikolu 2(a), il-Ftehim ta’ Pariġi għandu l-għan li “jillimita t-temperatura medja globali ferm inqas minn 2 °C aktar mil-livelli preindustrijali u jkompli l-isforzi biex iż-żieda tat-temperatura tiġi limitata għal 1,5 °C aktar mil-livelli preindustrijali”.

Proġett ta’ infrastruttura li huwa adattat għal tisħin globali ta’ 2 °C fil-prinċipju jkun konsistenti mal-għan maqbul dwar it-temperatura. Madankollu, kull Parti individwali (pajjiż) għall-Ftehim ta’ Pariġi trid tikkalkula kif se tikkontribwixxi għall-għan tat-temperatura madwar id-dinja. Il-wegħdiet attwali, fil-forma tal-kontributi stabbiliti fil-livell nazzjonali (NDCs) eżistenti u sottomessi xorta jistgħu jwasslu għal tisħin globali ta’ madwar 3 °C jekk il-livell ta’ ambizzjoni ma jiżdiedx (44), li huwa “ferm lil hinn mill-għanijiet tal-Ftehim ta’ Pariġi li t-tisħin globali jiġi limitat għal ferm inqas minn 2 °C u li jiġi segwit l-għan ta’ 1,5 °C”. Għalhekk, jista’ jkun rilevanti li jiġu kkunsidrati proġetti ta’ infrastruttura għall-ittestjar tal-istress — permezz tal-valutazzjoni tal-vulnerabbiltà u tar-riskju b’rabta mal-klima — għal livelli ogħla ta’ tisħin globali. Is-sett attwali ta’ NDCs huwa soġġett għal rieżami qabel is-COP26 fi Glasgow ta’ Novembru 2021, u l-UE diġà ppreżentat formalment (45) lin-NU l-livell ogħla ta’ ambizzjoni tagħha biex tikseb tnaqqis ta’ mill-inqas 55 % sal-2030 meta mqabbel mal-livelli tal-1990.

Iż-żieda mistennija fit- temperatura medja globali ta’ spiss tkun essenzjali biex jintgħażlu s-settijiet tad-data dwar il-klima globali u reġjonali. Madankollu, għal post speċifiku tal-proġett, il-parametri tal-klima lokali jistgħu jinbidlu b’mod differenti mill-medja globali. Pereżempju, iż-żieda fit-temperatura normalment tkun ogħla fuq l-art (fejn jinsabu l-biċċa l-kbira tal-proġetti ta’ infrastruttura) milli fuq il-baħar. Pereżempju, iż-żieda fit-temperatura medja fuq l-art fl-Ewropa hija ġeneralment ogħla miż-żieda fit-temperatura medja globali. Għalhekk, iridu jintgħażlu l-aktar settijiet tad-data dwar il-klima adegwati, kemm jekk ikunu għal reġjun speċifiku kif ukoll projezzjonijiet minn mudelli mnaqqsa mill-iskala.

Settijiet tad-data reċenti dwar il-projezzjoni klimatika jirreferu għall-perkors ta’ konċentrazzjoni rappreżentattiva (RCP) sottostanti. Intgħażlu erba’ perkorsi għall-immudellar tal-klima u għat-trajettorji tal-gassijiet serra użati mill-IPCC (46) fil-ħames Rapport ta’ Valutazzjoni (AR5) (47). Virtwalment, il-projezzjonijiet klimatiċi kollha disponibbli bħalissa huma bbażati fuq dawn l-erba’ RCPs. Ġie ppubblikat il-ħames RCP1.9 (48) fir-rigward tar-Rapport Speċjali tal-IPCC dwar it-tisħin globali ta’ 1,5 °C (SR15 (49)).

Il-perkorsi huma RCP 2.6, RCP 4.5, RCP 6.0 u RCP 8.5 nominati. turi l-projezzjoni tat-tisħin globali sal-2100 (meta mqabbel mal-perjodu 1986–2005 li għalih it-tisħin globali medju huwa ta’ madwar 0,6 °C ’il fuq mil-livelli preindustrijali (50)).

Il-biċċa l-kbira tas-simulazzjonijiet għall-AR5 twettqu b’konċentrazzjonijiet preskritti ta’ CO2 li laħqu 421 ppm (RCP 2.6), 538 ppm (RCP 4.5), 670 ppm (RCP 6.0), u 936 ppm (RCP 8.5) sal-2100.

Bħala paragun, id-diossidu tal-karbonju atmosferiku jkompli jiżdied malajr bil-medja għal Mejju 2019 tilħaq 414,7-il parti għal kull miljun (ppm) fl-Osservatorju ta’ Mauna Loa (51).

Għal applikazzjonijiet prattiċi fil-verifika tar-reżistenza klimatika, l-RCP 4.5 għandu mnejn jista’ jintuża għall-projezzjonijiet klimatiċi sa madwar l-2060. Madankollu, għas-snin sussegwenti, l-RCP 4.5 tista’ tibda tissottovaluta l-bidliet — b’mod partikolari jekk l-emissjonijiet ta’ gassijiet serra jirriżultaw ogħla milli kien antiċipat. Għalhekk, jista’ jkun aktar rilevanti li jintużaw l-RCP 6.0 u l-RCP 8.5 għall-projezzjonijiet attwali sal-2100. Madankollu, it-tisħin skont l-RCP 8.5 jitqies b’mod wiesa’ bħala akbar mix-xenarji attwali ta’ żamma tal-istatus quo (52).

Illustrazzjoni 3

Projezzjonijiet tat-tisħin globali sas-sena 2100

Sors: Illustrazzjoni SPM.6 mis-Sommarju għal dawk li jfasslu l-Politika, Rapport ta’ Sinteżi, il-Ħames Rapport ta’ Valutazzjoni tal-IPCC

Għall-analiżijiet inizjali tat-tip ta’ skrinjar, huwa rrakkomandat li jintużaw projezzjonijiet klimatiċi bbażati fuq l-RCP 6.0 jew l-RCP 8.5. Jekk l-RCP 8.5 tintuża għall-valutazzjoni dettaljata tal-vulnerabbiltà u tar-riskju b’rabta mal-klima, jista’ ma jkun hemm l-ebda ħtieġa ulterjuri ta’ ttestjar tal-istress (53). L-RCP 4.5 tista’ tkun aktar rilevanti għal proġetti fejn tkun opzjoni prattika li jiżdied il-livell tar-reżiljenza għall-klima matul il-ħajja tiegħu kif u meta jkun meħtieġ. Dan normalment jirrikjedi li s-sid tal-assi jimmonitorja regolarment it-tibdil fil-klima, l-impatti, u l-livell ta’ reżiljenza. Pereżempju, jista’ jkun fattibbli li jiżdied gradwalment l-għoli ta’ xi sistemi ta’ difiża kontra l-għargħar.

L-għażla tal-projezzjonijiet klimatiċi hija r-responsabbiltà tal-promotur tal-proġett flimkien mal-maniġer tal-verifika tar-reżistenza klimatika u l-ispeċjalisti tekniċi. Din jenħtieġ li titqies bħala parti integrata mill-immaniġġjar tar-riskju tal-proġett. Il-gwida u r-regoli nazzjonali jridu jiġu segwiti wkoll.

Is-Sitt Rapport ta’ Valutazzjoni tal-IPCC se juża projezzjonijiet klimatiċi aġġornati (abbażi tas-CMIP6 (54)) meta mqabbel mal-Ħames Rapport ta’ Valutazzjoni (CMIP5) u sett ġdid ta’ RCPs. Ladarba jkun disponibbli, se jkun importanti li jiġi integrat l-aħħar sett ta’ projezzjonijiet klimatiċi fil-proċess ta’ verifika tar-reżistenza klimatika. Pereżempju, is-CMIP6 żied xenarju ġdid (SSP3-7.0), eżatt f’nofs il-firxa tal-eżiti tal-linja bażi prodotti minn mudelli tas-sistema tal-enerġija, li possibbilment jista’ jissostitwixxi l-RCP8.5 għall-fini ta’ verifika tar-reżistenza klimatika.

F’termini tal-perjodu ta’ żmien, il-projezzjonijiet klimatiċi tipikament jenħtieġ li jkopru l-perjodu ta’ żmien imsemmi hawn fuq, jiġifieri t-tul ta’ ħajja antiċipat tal-proġett. It-tbassir tal-klima dekadali (55) jista’ jintuża għal proġetti fuq terminu qasir, jiġifieri normalment sal-għaxar snin li ġejjin. It-tbassir dekadali huwa bbażat fuq il-kundizzjonijiet klimatiċi attwali (eż. it-temperaturi tal-oċeani) u t-tibdil reċenti fil-passat, li jipprovdi grad raġonevoli ta’ ċertezza għal dan il-perjodu ta’ żmien. Għal proġetti fuq terminu medju sa itwal, jiġifieri sal-2030 u sal-aħħar tas-seklu u lil hinn, se jkun meħtieġ li jintużaw projezzjonijiet klimatiċi bbażati fuq ix-xenarju.

Ir-riżorsi disponibbli fl-Istati Membri għall-iżvilupp ta’ infrastruttura reżiljenti għall-klima ġew identifikati fi studju (56) mwettaq mill-Kummissjoni u ppubblikat fl-2018. L-istudju juża seba’ kriterji (disponibbiltà tad-data, gwida, metodoloġiji, għodod, standards tad-disinn, is-sistema u l-qafas legali, il-kapaċità istituzzjonali) u jkopri s-setturi tat-trasport, tal-broadband, tal-iżvilupp urban, tal-enerġija, u tal-ilma u tal-iskart.

L-esperjenza inizjali minn proġetti kbar matul il-perjodu 2014–2020, fejn fil-bidu, ir-rekwiżiti relatati mat-tibdil fil-klima kienu ġodda u l-Istati Membri ftit kellhom esperjenzi preċedenti, turi progress dimostrabbli u sostanzjali fil-kwalità tal-verifika tar-reżistenza klimatika, għalkemm għad fadal xi kwistjonijiet:

— Il-benefiċjarji spiss isibuha diffiċli biex juru kif il-proġetti jikkontribwixxu għall-objettivi tal-politika dwar it-tibdil fil-klima tal-UE u nazzjonali.

— L-għarfien tal-benefiċjarji tal-istrateġiji u tal-pjanijiet nazzjonali u reġjonali spiss ikun batut.

— Għall-proġetti tat-trasport, normalment ikun meħtieġ mudell tat-traffiku dettaljat biżżejjed biex jiġu kkalkulati l-emissjonijiet assoluti u relattivi ta’ gassijiet serra. Dan jenħtieġ li jintuża inizjalment fil-fażi tal-istrateġija u tal-ippjanar taċ-ċiklu tal-proġett meta jsiru l-għażliet ewlenin li jaffettwaw l-emissjonijiet ta’ gassijiet serra, u mbagħad aktar tard bħala parti mill-analiżi kost-benefiċċji. Il-mudelli tat-traffiku ġew żviluppati fil-biċċa l-kbira tal-pajjiżi u r-reġjuni/bliet. Nuqqas ta’ mudelli tat-traffiku jista’ jimpedixxi l-analiżi, pereżempju l-analiżi tal-opzjonijiet, tal-bidliet modali u tal-emissjonijiet relattivi ta’ gassijiet serra.

— Il-proġetti fis-settur tal-ilma kellhom l-inqas kwistjonijiet f’termini tar-rapportar tal-mitigazzjoni tat-tibdil fil-klima, iżda setturi oħra, bħall-enerġija, kellhom aktar diffikultajiet biex jintegraw il-kalkoli tal-emissjonijiet ta’ gassijiet serra fis-CBA.

— L-użu tat-tibdil fil-klima bħala kriterju għall-analiżi tal-opzjonijiet instab li kien nieqes kważi fil-proġetti kollha rieżaminati, peress li l-biċċa l-kbira tal-proġetti kienu bbażati fuq analiżi tal-opzjonijiet storiċi, bl-eċċezzjoni ta’ proġetti ddedikati għall-adattament għat-tibdil fil-klima.

— Ġie osservat progress aktar sostanzjali f’pajjiżi fejn l-akbar benefiċjarji (eż. l-awtoritajiet tat-trasport) bdew jiġbru d-data tagħhom dwar it-tibdil fil-klima u jaħdmu fuq xenarji u ħtiġijiet ta’ adattament. F’xi Stati Membri, is-sistema ta’ ppjanar hija retroattiva (twieġeb għall-proposti ta’ żvilupp) aktar milli proattiva (jiġifieri tmexxi mudelli ta’ żvilupp lejn forom b’livell baxx ta’ emissjonijiet tal-karbonju u reżiljenti).

Informazzjoni dwar l-adattament urban fl-Ewropa tista’ pereżempju tinstab fir-rapport tal-EEA Nru 12/2020 (57). Ir-rapport jagħti dettalji dwar l-impatti relatati mal-klima fuq l-ibliet u l-ibliet żgħar Ewropej u l-effettività u l-kosteffiċjenza tal-miżuri ta’ adattament.

Gwida teknika dwar l-applikazzjoni ta’ “la tagħmilx ħsara sinifikanti” hija disponibbli fl-Avviż tal-Kummissjoni 2021/C 58/01 (58) skont il-Faċilità għall-Irkupru u r-Reżiljenza (RRF) (59), li jirreferi għal din il-gwida dwar il-verifika tar-reżistenza klimatika tal-infrastruttura 2021–2027. Fir-rigward tal-investimenti fl-infrastruttura, id-Dokument ta’ Ħidma tal-Persunal tal-Kummissjoni “Gwida għall-Istati Membri — Pjanijiet għall-irkupru u r-reżiljenza”, SWD(2021) 12 final (60), iħeġġeġ biex tiġi applikata l-gwida dwar il-verifika tar-reżistenza klimatika stabbilita skont ir-Regolament InvestEU.

3.2. Il-mitigazzjoni tat-tibdil fil-klima (newtralità klimatika)

Il-mitigazzjoni tat-tibdil fil-klima tinvolvi d-dekarbonizzazzjoni, l-effiċjenza enerġetika, l-iffrankar enerġetiku, u l-użu ta’ forom ta’ enerġija rinnovabbli. Din tinvolvi t-teħid ta’ azzjoni biex jitnaqqsu l-emissjonijiet ta’ gassijiet serra jew biex jiżdied is-sekwestru ta’ gassijiet serra u hija ggwidata mill-politika tal-UE dwar il-miri għat-tnaqqis tal-emissjonijiet għall-2030 u l-2050.

L-awtoritajiet tal-Istati Membri għandhom rwol importanti fl-implimentazzjoni tal-objettivi ta’ politika tal-UE għall-miri ta’ tnaqqis u jistgħu jistabbilixxu rekwiżiti partikolari biex jintlaħqu dawk l-objettivi. Il-gwida f’din it-taqsima hija mingħajr preġudizzju għar-rekwiżiti stabbiliti fl-Istati Membri u għar-rwol ta’ superviżjoni tal-awtoritajiet pubbliċi tagħhom.

Il-prinċipju (61)“ l-effiċjenza enerġetika tiġi l-ewwel ” jenfasizza l-ħtieġa li jiġu prijoritizzati miżuri alternattivi ta’ effiċjenza enerġetika kosteffiċjenti meta jittieħdu deċiżjonijiet ta’ investiment, b’mod partikolari l-iffrankar enerġetiku kosteffettiv fl-użu aħħari.

Il-kwantifikazzjoni u l-monetizzazzjoni tal-emissjonijiet ta’ gassijiet serra jistgħu jappoġġaw id-deċiżjonijiet ta’ investiment.

Barra minn hekk, sehem sostanzjali tal-proġetti ta’ infrastruttura li se jiġu appoġġati fil-perjodu 2021–2027 se jkollhom tul ta’ ħajja li jestendi lil hinn mill-2050. Għalhekk, hemm bżonn ta’ analiżi esperta biex jiġi vverifikat jekk il-proġett huwiex kompatibbli ma’, pereżempju, it-tħaddim, il-manutenzjoni u d-dekummissjonar finali fil-kuntest ġenerali ta’ emissjonijiet ta’ gassijiet serra żero netti u n-newtralità klimatika.

Din il-gwida tirrakkomanda, fejn applikabbli, l-użu tal-metodoloġija tal-impronta tal-karbonju tal-BEI (biex jiġu kkwantifikati l-emissjonijiet ta’ gassijiet serra) u l-metodu tal-kost parallel tal-karbonju tal-BEI (biex jiġu kkwantifikati l-emissjonijiet ta’ gassijiet serra).

F’din il-gwida, il-kalkolu tal-impronta tal-karbonju jintuża mhux biss biex jiġu stmati l-emissjonijiet ta’ gassijiet serra għal proġett meta jkun lest biex jiġi implimentat, iżda aktar importanti minn hekk, biex jiġu appoġġati l-analiżi u l-integrazzjoni ta’ soluzzjonijiet b’livell baxx ta’ emissjonijiet tal-karbonju matul l-istadji tal-ippjanar u tad-disinn. Għalhekk huwa essenzjali li l-verifika tar-reżistenza klimatika tiġi integrata mill-bidu nett fil-ġestjoni taċ-ċiklu tal-proġett. It-twettiq bir-reqqa ta’ proċess ta’ verifika tar-reżistenza klimatika jista’ jiddetermina l-eliġibbiltà ta’ proġett għall-finanzjament.

Madankollu, dan ma jistipulax metodoloġija speċifika ta’ analiżi kost-benefiċċji peress li din tista’ tiddependi minn rekwiżiti ta’ self speċifiċi għall-fondi u fatturi oħra. Pereżempju, għall-proġetti tal-Enerġija tal-FNE, ir-referenzi ewlenin huma l-metodoloġiji tal-analiżi kost-benefiċċji tal-ENTSO-E u tal-ENTSO-G, f’konformità mar-Regolament (UE) Nru 347/2013 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill (62). Il-Gwida għall-Analiżi Kost-Benefiċċji tal-Proġetti ta’ Investiment (63) tal-Kummissjoni tintuża għal proġetti kbar fil-perjodu 2014–2020, u tibqa’ referenza rilevanti (għall-mitigazzjoni kif ukoll għall-adattament).

F’ħafna Stati Membri, analiżi kost-benefiċċji tintuża wkoll għal proġetti iżgħar biex jiġu inklużi u vvalutati l-esternalitajiet kollha maħluqa minn proġett u l-impatt komprensiv u l-valur għall-flus tiegħu mill-perspettiva tal-pubbliku. Fl-2021, il-Kummissjoni Ewropea se tippubblika gwida għall-valutazzjonijiet ekonomiċi, b’sett ta’ għodod simplifikati, għall-użu fakultattiv mill-istituzzjonijiet ta’ finanzjament fil-perjodu 2021–2027.

Valutazzjoni bikrija u konsistenti tal-emissjonijiet mistennija ta’ gassijiet serra ta’ proġett matul il-ħafna stadji ta’ żvilupp se tgħin biex jittaffa l-impatt tiegħu fuq it-tibdil fil-klima. Firxa ta’ għażliet, b’mod partikolari matul l-istadji tal-ippjanar u tad-disinn, tista’ taffettwa l-emissjonijiet globali ta’ gassijiet serra tal-proġett matul il-ħajja tiegħu, mill-kostruzzjoni u t-tħaddim sad-dekummissjonar.

F’ċerti setturi, pereżempju t-trasport, l-enerġija u l-iżvilupp urban, huwa prinċipalment fil-livell tal-ippjanar li trid tittieħed azzjoni effettiva biex jitnaqqsu l-emissjonijiet ta’ gassijiet serra. Fil-fatt, huwa f’dan l-istadju li ssir l-għażla bejn il-modi biex jiġu moqdija ċerti destinazzjonijiet jew kurituri (eż. it-trasport pubbliku meta mqabbel mal-karozza privata), li spiss huwa fattur importanti li jaffettwa kemm il-konsum tal-enerġija kif ukoll l-emissjonijiet ta’ gassijiet serra. Bl-istess mod, il-politika u l-miżuri “inqas stretti” għandhom rwol importanti, pereżempju l-inċentivi għall-użu tat-trasport pubbliku, ir-roti u l-mixi.

Il-metodoloġiji tal-impronta tal-karbonju jistgħu jiġu estiżi, pereżempju għall-ippjanar tan-network tat-trasport, biex tingħata valutazzjoni immedjata tal-punt sa fejn il-pjan qed jipproduċi l-impatti pożittivi mistennija fuq l-emissjonijiet ta’ gassijiet serra. Din tista’ tkun waħda mill-indikazzjonijiet ewlenin tal-indikazzjonijiet ewlenin tal-prestazzjoni għal dawn il-pjanijiet. Il-kalkoli huma tipikament ibbażati fuq mudell ta’ traffiku li jirriproduċi l-istatus tat-traffiku fin-network (eż. il-flussi, il-kapaċità, u l-livell ta’ konġestjoni).

Jista’ jittieħed approċċ simili għall-iżvilupp urban, b’mod partikolari meta jitqies l-impatt tad-deċiżjoni dwar il-post ta’ ċerti attivitajiet fuq il-mobilità u l-użu tal-enerġija, pereżempju opzjonijiet tal-ippjanar urban dwar il-forma ta’ żvilupp (eż. f’termini ta’ densità, post, taħlita tal-użu tal-art, konnettività u permeabbiltà, u aċċessibbiltà). L-evidenza turi li forom urbani u mudelli ta’ akkomodazzjoni differenti jaffettwaw l-emissjonijiet ta’ gassijiet serra, id-domanda għall-enerġija, it-tnaqqis tar-riżorsi, eċċ.

Hija meħtieġa attenzjoni partikolari fi kwalunkwe proġett infrastrutturali li jaħdem bil-fjuwil fossili jew li jġorru, anki jekk dan jinkludi miżuri ta’ effiċjenza enerġetika. Fil-każijiet kollha, jenħtieġ li ssir valutazzjoni speċifika biex tiġi vvalutata l-kompatibbiltà mal-objettivi ta’ mitigazzjoni tat-tibdil fil-klima u biex tiġi evitata ħsara sinifikanti.

Pereżempju, fil-bliet, il-biċċa l-kbira tal-emissjonijiet ta’ gassijiet serra huma ġġenerati mit-trasport, l-użu tal-enerġija fil-bini, il-provvista tal-elettriku, u l-iskart. Għalhekk, il-proġetti f’dawn is-setturi jenħtieġ li jkollhom l-għan li jiksbu n-newtralità klimatika sal-2050, li f’termini prattiċi timplika emissjonijiet ta’ gassijiet serra żero netti. Fi kliem ieħor, huma meħtieġa teknoloġiji mingħajr karbonju biex tinkiseb in-newtralità karbonika.

Fl-UE, il-proġetti kollha tal-bini — kemm jekk ta’ rinnovazzjoni kif ukoll jekk ta’ proġetti ta’ bini ġdid — iridu jissodisfaw ir-rekwiżiti tad-Direttiva dwar ir-Rendiment tal-Bini fl-Użu tal-Enerġija (64), li ġiet trasposta mill-Istati Membri fil-kodiċijiet nazzjonali tal-bini. Għar-rinnovazzjonijiet, dan jirrikjedi li jintlaħqu l-livelli kostottimali ta’ rinnovazzjoni. Għal bini ġdid, dan ifisser bini b’użu ta’ enerġija qrib iż-żero (NZEBs).

Illustrazzjoni 4

Ħarsa ġenerali tal-mitigazzjoni tal-klima relatata mal-proċess għall-verifika tar-reżistenza klimatika

3.2.1. Skrinjar — Fażi 1 (Mitigazzjoni)

Tabella 2 tiggwida l-proċess tal-iskrinjar ta’ proġetti ta’ infrastruttura f’termini tal-emissjonijiet ta’ gassijiet serra tagħhom, li jaqsam il-proġetti f’żewġ gruppi bbażati fuq il-kategorija tal-proġetti.

Tabella 2

Lista ta’ skrinjar — impronta tal-karbonju — eżempji ta’ kategoriji ta’ proġetti (65)

Skrinjar Kategoriji ta’ proġetti ta’ infrastruttura B’mod ġenerali, skont l-iskala tal-proġett, f’dawn il-kategoriji ta’ proġetti MA TKUNX meħtieġa valutazzjoni tal-impronta tal-karbonju. B’referenza għall-proċess ta’ verifika tar-reżistenza klimatika għall-mitigazzjoni tat-tibdil fil-klima fil-, il-proċess jikkonkludi bil-fażi 1 (skrinjar). — Servizzi ta’ telekomunikazzjoni — Networks tal-provvista tal-ilma tax-xorb — Networks ta’ ġbir tal-ilma tax-xita u tal-ilma mormi — It-trattament tal-ilma industrijali mormi fuq skala żgħira u t-trattament tal-ilma muniċipali mormi — Żviluppi fil-proprjetà (66) — Impjanti tat-trattament tal-iskart mekkaniku/bijoloġiku — Attivitajiet ta’ riċerka u żvilupp — Farmaċewtiċi u bijoteknoloġija B’mod ġenerali, SE (67) tkun meħtieġa valutazzjoni tal-impronta tal-karbonju għal dawn il-kategoriji ta’ proġetti. B’referenza għall-proċess ta’ verifika tar-reżistenza klimatika għall-mitigazzjoni tat-tibdil fil-klima fil-, il-proċess għal dan it-tip ta’ kategoriji ta’ proġetti se jinkludi l-fażi 1 (skrinjar) u l-fażi 2 b’analiżi dettaljata. — Landfills tal-iskart solidu muniċipali — Impjanti tal-inċinerazzjoni tal-iskart muniċipali — Impjanti għat-trattament tal-ilma mormi kbar — Industrija tal-manifattura — Sustanzi kimiċi u raffinar — Estrazzjoni u metalli bażiċi — Polpa u karta — Vetturi ferrovjarji, bastimenti, xiri ta’ flotta tat-trasport — Infrastruttura tat-toroq u tal-ferrovija (68), trasport urban — Portijiet u pjattaformi loġistiċi — Linji tat-trażmissjoni tal-enerġija — Sorsi ta’ enerġija rinnovabbli — Il-produzzjoni, l-ipproċessar, il-ħżin u t-trasport tal-fjuwil — Il-produzzjoni tas-siment u tal-ġir — Il-produzzjoni tal-ħġieġ — Impjanti li jiġġeneraw is-sħana u l-enerġija — Networks ta’ tisħin distrettwali — Il-faċilitajiet tal-likwifikazzjoni u tar-rigassifikazzjoni tal-gass naturali — Infrastruttura tat-trażmissjoni tal-gass — Kwalunkwe kategorija jew skala oħra ta’ proġett ta’ infrastruttura li l-emissjonijiet assoluti u/jew relattivi għalih jistgħu jaqbżu l-20 000 tunnellata CO2e/sena (pożittiv jew negattiv) (ara Tabella 7)

3.2.2. Analiżi dettaljata — Fażi 2 (Mitigazzjoni)

L-analiżi dettaljata tinkludi l-kwantifikazzjoni u l-monetizzazzjoni tal-emissjonijiet ta’ gassijiet serra (u t-tnaqqis tagħhom) kif ukoll il-valutazzjoni tal-konsistenza mal-miri klimatiċi għall-2030 u l-2050.

3.2.2.1. Il-metodoloġija tal-impronta tal-karbonju għall-proġetti ta’ infrastruttura

Din il-gwida tirrakkomanda l-Metodoloġiji tal-Impronta tal-Karbonju (69) tal-Bank Ewropew tal-Investiment (BEI) għall-kalkolu tal-impronti tal-karbonju tal-proġetti ta’ infrastruttura. Il-metodoloġija tinkludi l-approċċ tal-kalkolu tal-emissjonijiet prestabbiliti għal, pereżempju:

— Trattament tal-ilma mormi u tal-ħama

— Faċilitajiet għall-immaniġġjar tat-trattament tal-iskart

— Landfill tal-iskart solidu muniċipali

— Trasport bit-triq

— Trasport bil-ferrovija

— Trasport urban

— Restawr tal-bini

— Portijiet

— Ajruporti

Sabiex jiġu mmonetizzati l-emissjonijiet ta’ gassijiet serra, il-metodoloġija tal-impronta tal-karbonju tal-BEI tista’ tintuża u tiġi kkomplementata mill-pubblikazzjoni separata The Economic Appraisal of Investment Projects at the EIB (2013) (70) u Shadow Cost of Carbon (ara t-Taqsima 3.2.2.4).

Il-metodoloġija tal-BEI hija konformi mal-International Financial Institution Framework for a Harmonised Approach to Greenhouse Gas Accounting, ippubblikat f’Novembru 2015.

Ħafna proġetti ta’ infrastruttura jirriżultaw fi tnaqqis jew f’żidiet fl-emissjonijiet meta mqabbla max-xenarju li kieku l-proġett ma twettaqx, imsejjaħ emissjonijiet bażi. Barra minn hekk, ħafna proġetti jarmu gassijiet serra fl-atmosfera jew direttament (eż. emissjonijiet mill-proċess tal-kombustjoni jew tal-produzzjoni tal-fjuwil) jew indirettament permezz ta’ elettriku u/jew sħana mixtrija.

Il-gassijiet serra inklużi fil-Metodoloġija tal-impronta tal-karbonju tal-BEI jinkludu s-seba’ gassijiet elenkati fil-Protokoll ta’ Kjoto tal-UNFCCC (71), jiġifieri: id-diossidu tal-karbonju (CO2); il-metan (CH4); l-ossidu nitruż (N2O); l-idrofluworokarburi (HFCs); il-perfluworokarburi (PFCs); l-eżafluworur tal-kubrit (SF6); u t-trifluworur tan-nitroġenu (NF3). Il-proċess ta’ kwantifikazzjoni tal-emissjonijiet ta’ gassijiet serra jikkonverti l-emissjonijiet kollha f’tunnellati ta’ diossidu tal-karbonju msejjaħ CO2e (ekwivalenti) permezz ta’ Potenzjali ta’ Tisħin Globali (GWP) (72).

Il-valutazzjoni tal-karbonju jenħtieġ li tiġi inkluża matul iċ-ċiklu kollu tal-iżvilupp tal-proġett bil-għan li jiġu promossi għażliet u opzjonijiet b’livell baxx ta’ emissjonijiet tal-karbonju, u tintuża bħala għodda biex jiġu kklassifikati u magħżula l-opzjonijiet (inkluż fil-VIA u l-VAS).

Huwa rrakkomandat li jiġi adottat l-istess approċċ fl-istadju tal-ippjanar, pereżempju fis-settur tat-trasport, fejn l-opzjonijiet ewlenin biex jitnaqqsu l-emissjonijiet ta’ gassijiet serra jiffokaw fuq l-opzjonijiet relatati mal-istruttura operattiva tan-network u mal-għażla tal-modi u l-politiki tat-trasport.

Il-metodoloġija tal-impronta tal-karbonju tuża l-kunċett ta’ “kamp ta’ applikazzjoni” definit mill-Protokoll dwar il-Gassijiet Serra (73).

Illustrazzjoni 5

Il-kunċett ta’ “kamp ta’ applikazzjoni” skont il-metodoloġija tal-impronta tal-karbonju (74)

Sors: Illustrazzjoni 1 mill-pubblikazzjoni “EIB Project Carbon Footprint Methodologies”.

Tabella 3

Ħarsa ġenerali lejn it-tliet kampijiet ta’ applikazzjoni li jiffurmaw parti mill-metodoloġija tal-impronta tal-karbonju u l-valutazzjoni tal-emissjonijiet indiretti għall-infrastruttura tat-trasport pubbliku bit-triq, bil-ferrovija u urban

Kamp ta’ applikazzjoni Infrastruttura tat-trasport pubbliku bit-triq, bil-ferrovija u urban Kwalunkwe proġett ieħor Kamp ta’ applikazzjoni 1: L-emissjonijiet diretti ta’ gassijiet serra jseħħu fiżikament minn sorsi li huma operati mill-proġett. Pereżempju, l-emissjonijiet prodotti mill-kombustjoni ta’ fjuwils fossili, minn proċessi industrijali u minn emissjonijiet li jaħarbu, bħar-refriġeranti jew ir-rilokazzjoni tal-metan. Jekk applikabbli: Kombustjoni tal-fjuwil, proċess/attività, emissjonijiet li jaħarbu Iva: Kombustjoni tal-fjuwil, proċess/attività, emissjonijiet li jaħarbu Kamp ta’ applikazzjoni 2: Emissjonijiet indiretti ta’ gassijiet serra assoċjati mal-konsum tal-enerġija (elettriku, tisħin, tkessiħ u fwar) ikkonsmati iżda mhux prodotti mill-proġett. Dawn huma inklużi minħabba li l-proġett għandu kontroll dirett fuq il-konsum tal-enerġija, pereżempju billi jtejbu b’miżuri ta’ effiċjenza enerġetika jew billi jaqleb għall-konsum tal-elettriku minn sorsi rinnovabbli. Jekk applikabbli: Proġetti ta’ infrastruttura tat-trasport (prinċipalment bil-ferrovija elettrika) li huma operati mis-sid tal-infrastruttura Iva: Elettriku, tisħin, tkessiħ Kamp ta’ applikazzjoni 3: Emissjonijiet indiretti oħrajn ta’ gassijiet serra li jistgħu jitqiesu bħala konsegwenza tal-attivitajiet tal-proġett (eż. emissjonijiet mill-produzzjoni jew l-estrazzjoni ta’ materja prima jew feedstock u emissjonijiet ta’ vetturi mill-użu tal-infrastruttura tat-toroq, inklużi emissjonijiet mill-konsum tal-elettriku tal-ferroviji u tal-vetturi elettriċi). Iva: Emissjonijiet indiretti ta’ gassijiet serra minn vetturi li jużaw infrastruttura tat-trasport inkluż effetti ta’ bidla modali Jekk applikabbli: Emissjonijiet tal-kamp ta’ applikazzjoni 1 u 2 diretti u esklużivi upstream jew downstream

Il-metodoloġija tal-impronta tal-karbonju tinkludi l-passi ewlenin li ġejjin:

(1) Iddefinixxi l-limitu tal-proġett

(2) Iddefinixxi l-perjodu ta’ valutazzjoni

(3) Kampijiet ta’ applikazzjoni tal-emissjonijiet li għandhom jiġu inklużi

(4) Ikkwantifika l-emissjonijiet assoluti tal-proġetti (Ab)

(5) Identifika u kkwantifika l-emissjonijiet bażi (Be)

(6) Ikkalkula l-emissjonijiet relattivi (Re = Ab – Be)

Il-limitu tal-proġett jiddeskrivi x’għandu jiġi inkluż fil-kalkolu tal-emissjonijiet assoluti u relattivi:

— L-emissjonijiet assoluti huma bbażati fuq limitu tal-proġett li jinkludi l-emissjonijiet kollha sinifikanti tal-kamp ta’ applikazzjoni 1, tal-kamp ta’ applikazzjoni 2 u tal-kamp ta’ applikazzjoni 3 (kif applikabbli) li jseħħu fil-proġett. Pereżempju, il-limitu għal medda ta’ awtostrada jkun it-tul tal-awtostrada stabbilit fil-kuntratt ta’ finanzjament peress li l-proġett u l-kalkolu tal-emissjonijiet assoluti jkopru l-emissjonijiet ta’ gassijiet serra ta’ vetturi li jużaw dik il-medda partikolari ta’ awtostrada f’sena tipika.

— L-emissjonijiet relattivi huma bbażati fuq limitu tal-proġett li jkopri b’mod adegwat ix-xenarji “bi proġett” u “mingħajr proġett”. Dan jinkludi l-emissjonijiet sinifikanti kollha tal-kamp ta’ applikazzjoni 1, tal-kamp ta’ applikazzjoni 2 u tal-kamp ta’ applikazzjoni 3 (kif applikabbli), iżda jista’ jirrikjedi wkoll limiti barra l-limiti fiżiċi tal-proġett biex tiġi rrappreżentata l-linja bażi. Pereżempju, mingħajr l-awtostrada, it-traffiku jiżdied fit-toroq sekondarji barra mil-limiti fiżiċi tal-proġett. Il-kalkolu tal-emissjonijiet relattivi se juża limitu li jkopri r-reġjun kollu affettwat mill-proġett.

L-emissjonijiet assoluti (Ab) ta’ gassijiet serra huma l-emissjonijiet annwali stmati għal sena medja ta’ operat għall-proġett.

L-emissjonijiet ta’ gassijiet serra tal-linja bażi (Be) huma l-emissjonijiet li jiġu ġġenerati fix-xenarju alternattiv mistenni li jirrappreżenta b’mod raġonevoli l-emissjonijiet li jiġu ġġenerati jekk il-proġett ma jitwettaqx.

L-emissjonijiet relattivi ta’ gassijiet serra (Re) jirrappreżentaw id-differenza bejn l-emissjonijiet assoluti u l-emissjonijiet bażi.

L-emissjonijiet assoluti u relattivi jenħtieġ li jiġu kkwantifikati għal sena tipika ta’ operat.

Il-valutazzjoni tal-karbonju jenħtieġ li tiġi inkluża matul iċ-ċiklu kollu tal-iżvilupp tal-proġett u tintuża bħala għodda biex jiġu kklassifikati u magħżula l-opzjonijiet bil-għan li jiġu promossi għażliet u opzjonijiet b’livell baxx ta’ emissjonijiet tal-karbonju kif ukoll il-prinċipju “l-effiċjenza enerġetika tiġi l-ewwel”.

Għalhekk, il-valutazzjoni tal-karbonju ppreżentata f’din il-gwida hija għodda aktar elaborata b’appoġġ għat-tranżizzjoni lejn livell baxx ta’ emissjonijiet tal-karbonju, li tmur ferm lil hinn mill-valutazzjoni ta’ darba li normalment takkumpanja l-applikazzjonijiet ma’ istituzzjoni finanzjarja għall-finanzjament.

Il-limitu tal-proġett jiddeskrivi x’għandu jiġi inkluż fil-kalkolu tal-emissjonijiet assoluti, bażi u relattivi.

L-informazzjoni rilevanti kollha jenħtieġ li tiġi inkluża meta jiġu kkwantifikati l-emissjonijiet ta’ gassijiet serra ta’ proġett.

Il-kalkolu tal-impronta tal-karbonju jinvolvi ħafna forom ta’ inċertezza, inkluż l-inċertezza dwar l-identifikazzjoni ta’ effetti sekondarji, dwar ix-xenarji bażi u l-istimi tal-emissjonijiet bażi. Għalhekk, skont id-definizzjoni, l-istimi tal-gassijiet serra huma approssimattivi.

L-inċertezzi inerenti fl-istimi jew fil-kalkoli tal-gassijiet serra jenħtieġ li jitnaqqsu sa fejn ikun prattiku, u l-metodi ta’ stima jenħtieġ li jevitaw il-preġudizzju. Meta l-livell ta’ preċiżjoni jkun baxx, id-data u s-suppożizzjonijiet użati għall-kwantifikazzjoni tal-emissjonijiet ta’ gassijiet serra jenħtieġ li jkunu konservattivi.

Għalhekk, il-metodoloġija tal-impronta tal-karbonju jenħtieġ li tkun ibbażata fuq suppożizzjonijiet, valuri u proċeduri konservattivi. Il-valuri u s-suppożizzjonijiet konservattivi huma dawk li għandhom aktar probabbiltà li jissottovalutaw l-emissjonijiet assoluti u l-emissjonijiet relattivi “pożittivi” (żidiet netti), u jissottovalutaw l-emissjonijiet relattivi “negattivi” (tnaqqis nett). Jekk ikun hemm differenzi fil-livell ta’ inċertezza jew ta’ preġudizzju bejn ix-xenarji “bi proġett” u “mingħajr proġett”, tista’ tkun meħtieġa attenzjoni partikolari.

3.2.2.2. Valutazzjoni tal-emissjonijiet ta’ gassijiet serra (GHG)

L-emissjonijiet ta’ gassijiet serra jenħtieġ li jiġu vvalutati skont din il-gwida għal proġetti ta’ investiment individwali b’emissjonijiet sinifikanti (75). Barra minn hekk, l-utenti huma mħeġġin jivverifikaw il-leġiżlazzjoni applikabbli għall-investiment tagħhom.

It-tabella li ġejja tistabbilixxi l-limiti kif stabbiliti għall-metodoloġija tal-impronta tal-karbonju tal-BEI.

Tabella 4

Limiti għall-metodoloġija tal-impronta tal-karbonju tal-BEI (76)

— Emissjonijiet assoluti ta’ aktar minn 20 000 tunnellata ta’ CO2e/sena (pożittivi jew negattivi) — Emissjonijiet relattivi ta’ aktar minn 20 000 tunnellata ta’ CO2e/sena (pożittivi jew negattivi)

Il-proġetti ta’ infrastruttura (77) b’emissjonijiet assoluti u/jew relattivi ’l fuq minn 20 000 tunnellata ta’ CO2e/sena (pożittivi jew negattivi) jridu jkunu soġġetti kemm għall-fażi 1 (skrinjar) kif ukoll għall-fażi 2 (analiżi dettaljata) tal-proċess ta’ verifika tar-reżistenza klimatika għall-mitigazzjoni tat-tibdil fil-klima, kif muri fil-.

Ir-riċerka (78) (dwar il-portafoll tal-proġetti tal-BEI) tindika li l-limiti fit-Tabella 4 jinkludu madwar 95 % tal-emissjonijiet assoluti u relattivi ta’ gassijiet serra mill-proġetti.

3.2.2.3. Linji bażi (impronta tal-karbonju, analiżi kost-benefiċċji)

Il-linja bażi għall-metodoloġija tal-impronta tal-karbonju spiss tissejjaħ l-“alternattiva probabbli” għall-pjan/għall-proġett, u għall-analiżi kost-benefiċċji x-“xenarju bażi kontrofattwali”. Għal ċerti proġetti, jista’ jkun hemm differenza bejn dawn il-linji bażi. F’każijiet bħal dawn, huwa importanti li tiġi żgurata l-konsistenza bejn il-kwantifikazzjoni tal-emissjonijiet ta’ gassijiet serra u l-analiżi kost-benefiċċji. Dan jenħtieġ li jiġi deskritt b’mod adegwat fl-analiżi kost-benefiċċji (fejn applikabbli) u miġbur fil-qosor fid-dokumentazzjoni dwar il-verifika tar-reżistenza klimatika.

Is-CBA tipikament tieħu l-forma ta’ paragun bejn ix-xenarji “bi proġett” u “mingħajr proġett”. Minn perspettiva ta’ verifika tar-reżistenza klimatika (mitigazzjoni), huwa importanti li x-xenarju bażi tal-proġett ikun rappreżentazzjoni kredibbli tal-politika tal-UE dwar il-klima. Dan jeskludi, pereżempju, linja bażi li fiha fl-2050 ikunu għadhom jintużaw fjuwils b’livell għoli ta’ emissjonijiet ta’ karbonju. B’kuntrast għal dan, jenħtieġ li jkun kompatibbli ma’ perkors kredibbli għat-tnaqqis tal-emissjonijiet ta’ gassijiet serra (GHG) f’konformità mal-miri klimatiċi l-ġodda tal-UE għall-2030 u n-newtralità klimatika sal-2050.

3.2.2.4. Kost parallel tal-karbonju

Din il-gwida tuża l-kost parallel tal-karbonju ppubblikat mill-BEI bħala l-aħjar evidenza disponibbli (79) dwar il-kost biex jintlaħaq l-għan tat-temperatura tal-Ftehim ta’ Pariġi (jiġifieri l-mira ta’ 1,5 °C). Il-kost parallel tal-karbonju jitkejjel f’termini reali u huwa indikat fil-prezzijiet tal-2016.

Il-kost parallel tal-karbonju li għandu jintuża għall-proġetti ta’ infrastruttura għall-perjodu 2021–2027 huwa mogħti fit-tabella ta’ hawn taħt (ara wkoll Tabella 6 bil-valuri annwali għall-kost parallel tal-karbonju).

Tabella 5

Kost parallel tal-karbonju għall-emissjonijiet ta’ gassijiet serra u tnaqqis fil-prezzijiet ta’ EUR/tCO2e, 2016

Sena 2020 2025 2030 2035 2040 2045 2050 EUR/tCO2e 80 165 250 390 525 660 800

Sors: Pjan Direzzjonali għall-2021–2025 tal-Bank Klimatiku tal-Grupp tal-BEI.

Biex tagħti eżempju, ikkunsidra proġett li jkun qed jiġi vvalutat għall-finanzjament illum. Dan se jieħu erba’ snin biex jinbena, u mbagħad jibda jopera mill-2025 għal 20 sena — jiġifieri sal-2045. Il-pjan tal-proġett jipprevedi l-emissjonijiet għal kull sena ta’ operat. Għall-ewwel sena ta’ operat, l-emissjonijiet huma stmati għal EUR 165 għal kull tunnellata. Il-valur tal-emissjonijiet stmati li jseħħu fl-2030 huwa ta’ EUR 250 għal kull tunnellata. Jekk il-proġett huwa stmat li jarmi fl-2045, l-emissjonijiet huma stmati għal EUR 660 għal kull tunnellata.

Biex jiġi evitat kull dubju, dawn iċ-ċifri jintużaw biss biex jiġi stmat il-valur tal-iffrankar nett tal-karbonju jew tal-emissjonijiet f’analiżijiet kost-benefiċċji li jirrappreżentaw il-perspettiva tas-soċjetà. Il-previżjonijiet tad-domanda u aspetti oħra relatati tal-analiżi ekonomika jew tal-vijabbiltà ekonomika tal-proġetti huma xprunati mis-sinjali attwali tal-prezzijiet tas-suq, li huma influwenzati mill-firxa sħiħa ta’ politiki ta’ appoġġ.

L-illustrazzjoni ta’ hawn taħt turi l-kost parallel tal-karbonju għall-perjodu 2020–2050:

Illustrazzjoni 6

Kost parallel tal-karbonju għall-emissjonijiet ta’ gassijiet serra u tnaqqis fil-prezzijiet EUR/tCO2e tal-2016

Sors: Pjan Direzzjonali għall-2021–2025 tal-Bank Klimatiku tal-Grupp tal-BEI

It-Tabella 6 below tipprovdi l-kost parallel tal-karbonju għal kull sena matul il-perjodu 2020–2050. Il-valuri fit-Tabella 6 huma kkalkulati abbażi tal-valuri fit-Tabella 5.

Tabella 6

Kost parallel tal-karbonju fis-sena fil-prezzijiet EUR/tCO2e, tal-2016

Sena EUR/tCO2e Sena EUR/tCO2e Sena EUR/tCO2e Sena EUR/tCO2e 2020 80 2030 250 2040 525 2050 800 2021 97 2031 278 2041 552 2022 114 2032 306 2042 579 2023 131 2033 334 2043 606 2024 148 2034 362 2044 633 2025 165 2035 390 2045 660 2026 182 2036 417 2046 688 2027 199 2037 444 2047 716 2028 216 2038 471 2048 744 2029 233 2039 498 2049 772

Il-kost parallel tal-karbonju huwa valur minimu li għandu jintuża biex jiġu monetizzati l-emissjonijiet u t-tnaqqis ta’ gassijiet serra. Jistgħu jintużaw valuri ogħla għall-kost parallel tal-karbonju għall-fini ta’ verifika tar-reżistenza klimatika u analiżi kost-benefiċċji, pereżempju meta jintużaw valuri ogħla fl-Istat Membru jew mill-istituzzjoni mutwanti kkonċernata jew fejn ikun hemm rekwiżiti oħra. Il-kost parallel tal-karbonju jista’ jiġi aġġustat ukoll meta ssir disponibbli aktar informazzjoni.

Normalment is-CBA tinkludi l-iskontar ta’ emissjonijiet ta’ gassijiet serra monetizzati. Issir referenza għall-Gwida tal-Kummissjoni (80), li tispjega r-rata ta’ skont soċjali. Il-gwida tirrakkomanda li għar-rata ta’ skont soċjali 5 % tintuża għal proġetti kbar fil-Pajjiżi ta’ koeżjoni u 3 % għall-Istati Membri l-oħra (81). Filwaqt li l-gwida tirreferi għall-perjodu 2014–2020, din tibqa’ referenza utli għall-perjodu 2021–2027. Id-dokumentazzjoni dwar il-verifika tar-reżistenza klimatika jenħtieġ li tiddeskrivi r-rata ta’ skont soċjali użata.

3.2.2.5. Ivverifika l-kompatibbiltà ma’ perkors kredibbli tal-gassijiet serra sal-2030 u l-2050

Il-promotur tal-proġett jenħtieġ li jivverifika l-kompatibbiltà tal-proġett ma’ perkors kredibbli f’konformità (82) mal-miri tal-UE għat-tnaqqis tal-emissjonijiet ta’ gassijiet serra għall-2030 u l-2050 u mal-għanijiet tal-Ftehim ta’ Pariġi u tal-Liġi Ewropea dwar il-Klima (ara l-kapitolu 3.1). Bħala parti minn dan il-proċess, għall-infrastruttura b’tul ta' ħajja lil hinn mill-2050, il-promotur tal-proġett jenħtieġ li jivverifika wkoll il-kompatibbiltà tal-proġett ma’, pereżempju, it-tħaddim, il-manutenzjoni u d-dekummissjonar finali f’kundizzjonijiet ta’ newtralità klimatika. Dan jista’ jinvolvi li jitqiesu l-kunsiderazzjonijiet tal-ekonomija ċirkolari kmieni fiċ-ċiklu tal-iżvilupp tal-proġett u t-tranżizzjoni lejn sorsi tal-enerġija rinnovabbli.

Barra minn hekk, ir-Regolament (UE) 2018/1999 dwar il-Governanza tal-Unjoni tal-Enerġija u tal-Azzjoni Klimatika (ir-Regolament dwar il-Governanza) jipprovdi mekkaniżmu ta’ governanza bbażat fuq strateġiji fit-tul, pjanijiet nazzjonali integrati għall-enerġija u l-klima (NECPs) li jkopru perjodi ta’ għaxar snin li jibdew mill-2021 sal-2030, rapporti nazzjonali integrati korrispondenti dwar il-progress fl-enerġija u fil-klima mill-Istati Membri u monitoraġġ integrat mill-Kummissjoni.

L-NECPs stabbilew l-objettivi, il-miri u l-kontributi nazzjonali għall-ħames dimensjonijiet tal-Unjoni tal-Enerġija, inkluż id-dimensjoni “dekarbonizzazzjoni”, li tirreferi għall-“impenji fit-tul tal-Unjoni dwar l-emissjonijiet ta’ gassijiet serra b’konformità mal-impenji tal-Ftehim ta’ Pariġi, objettivi u miri oħra, li jinkludu miri settorjali u objettivi ta’ adattament”.

L-NECPs huma referenza addizzjonali u rilevanti għall-verifika tal-kompatibbiltà ma’ perkors kredibbli tal-gassijiet serra (meta l-NECPs jiġu emendati u vvalutati fl-2023 biex jinkludu l-miri l-ġodda tal-UE għall-2030 u n-newtralità klimatika sal-2050 skont il-Liġi Ewropea dwar il-Klima).

Il-promotur tal-proġett jenħtieġ li juri li l-emissjonijiet ta’ gassijiet serra tal-proġett se jkunu limitati b’mod li jkun konsistenti mal-objettivi ġenerali tal-UE għall-2030 u l-2050, u kwalunkwe mira aktar ambizzjuża għas-settur li l-proġett jappartjeni għalih.

3.3. Adattament għat-tibdil fil-klima (reżiljenza għall-klima)

L-infrastruttura (83) normalment hija dejjiema u tista’ tiġi esposta għal ħafna snin għal klima li qed tinbidel b’temp estrem u impatti klimatiċi dejjem aktar avversi u frekwenti.

Taħt is-superviżjoni u l-kontroll tal-awtoritajiet pubbliċi kkonċernati, il-valutazzjoni tal-vulnerabbiltà u tar-riskju b’rabta mal-klima jgħinu biex jiġu identifikati r-riskji sinifikanti marbuta mal-klima. Hija l-bażi għall-identifikazzjoni, il-valutazzjoni u l-implimentazzjoni ta’ miżuri ta’ adattament immirati. Din se tgħin biex jitnaqqas ir-riskju residwu għal livell aċċettabbli.

Il-promotur tal-proġett jenħtieġ li jipprovdi lill-awtoritajiet pubbliċi bl-informazzjoni kollha meħtieġa biex jiġi vverifikat li l-livell aċċettabbli ta’ riskji residwi marbuta mal-klima ġie stabbilit b’kunsiderazzjoni xierqa tar-rekwiżiti legali, tekniċi jew ta’ natura oħra kollha.

Kif spjegat fil-kapitolu 4 u fl-Anness C, huwa rrakkomandat li l-valutazzjoni tal-vulnerabbiltà u tar-riskju b’rabta mal-klima tiġi integrata mill-bidu tal-proċess tal-iżvilupp tal-proġett (84), inkluża l-VIA, minħabba li dan ġeneralment jipprovdi l-aktar firxa wiesgħa ta’ possibbiltajiet għall-għażla tal-aħjar opzjonijiet ta’ adattament.

Pereżempju, il-post tal-proġett, li spiss jiġi deċiż fi stadju bikri, jista’ jkun deċiżiv għall-valutazzjoni tal-vulnerabbiltà u tar-riskji marbuta mat-tibdil fil-klima. Normalment ikun hemm aktar restrizzjonijiet meta l-vulnerabbiltà u l-valutazzjoni tar-riskju b’rabta mal-klima jinbdew aktar tard fl-iżvilupp tal-proġett, li jista’ jwassal biex jintgħażlu soluzzjonijiet subottimali.

Illustrazzjoni 7

Ħarsa ġenerali lejn il-proċess relatat mal-adattament klimatiku għall-verifika tar-reżistenza klimatika

Il-miżuri ta’ adattament għat-tibdil fil-klima għal proġetti ta’ infrastruttura jiffukaw fuq l-iżgurar ta’ livell xieraq ta’ reżiljenza għall-impatti tat-tibdil fil-klima, li jinkludi avvenimenti akuti bħal għargħar aktar intens, xita qawwija f’daqqa, nixfiet, mewġ tas-sħana, nirien selvaġġi, maltempati u uqigħ tal-art u uragani, kif ukoll avvenimenti kroniċi bħaż-żieda prevista fil-livell tal-baħar u bidliet fix-xita medja, fit-tira u fl-umdità tal-arja.

Minbarra li jitqiesu r-reżiljenza għall-klima tal-proġett, irid ikun hemm miżuri li jiżguraw li l-proġett ma jżidx il-vulnerabbiltà tal-istrutturi ekonomiċi u soċjali ġirien. Dan jista’ jseħħ, pereżempju, jekk proġett jinkludi imbankment li jista’ jżid ir-riskju ta’ għargħar fil-viċinanza.

Illustrazzjoni 8

Ħarsa ġenerali indikattiva lejn il-vulnerabbiltà klimatika u valutazzjoni tar-riskju, u l-identifikazzjoni, il-valutazzjoni u l-ippjanar/integrazzjoni tal-miżuri ta’ adattament rilevanti

Din il-gwida tippermetti l-użu ta’ approċċi alternattivi għall-valutazzjoni deskritta tal-valutazzjoni tal-vulnerabbiltà u tar-riskju b’rabta mal-klima li huma approċċi u oqfsa metodoloġiċi reċenti u rikonoxxuti internazzjonalment, pereżempju l-approċċ applikat mill-IPCC fil-kuntest tas-Sitt Rapport ta’ Valutazzjoni (AR6) (85). L-għan jibqa’ li jiġu identifikati riskji klimatiċi sinifikanti bħala l-bażi għall-identifikazzjoni, il-valutazzjoni u l-implimentazzjoni ta’ miżuri ta’ adattament immirati.

3.3.1. Skrinjar — Fażi 1 (adattament)

L-analiżi tal-vulnerabbiltà ta’ proġett għat-tibdil fil-klima hija pass importanti fl-identifikazzjoni tal-miżuri ta’ adattament it-tajba li għandhom jittieħdu. L-analiżi hija maqsuma fi tliet stadji, li jinkludu analiżi tas-sensittività, valutazzjoni tal-esponiment attwali u futur, u mbagħad taħlita tat-tnejn għall-valutazzjoni tal-vulnerabbiltà.

L-ispeċjalisti tekniċi tipikament jispeċifikaw b’mod ċar il-livell u r-riżoluzzjoni tad-data meħtieġa biex il-kwistjonijiet jiġu analizzati b’mod suffiċjenti.

L-għan tal-analiżi tal-vulnerabbiltà (86) huwa li jiġu identifikati l-perikli klimatiċi rilevanti (87) għat-tip ta’ proġett speċifiku partikolari fil-post ippjanat. Il-vulnerabbiltà ta’ proġett hija taħlita ta’ żewġ aspetti: kemm huma sensittivi l-komponenti tal-proġett għall-perikli klimatiċi b’mod ġenerali (sensittività) u l-probabbiltà li dawn il-perikli jseħħu fil-post tal-proġett issa u fil-futur (esponiment). Dawn iż-żewġ aspetti jistgħu jiġu vvalutati separatament (kif deskritt hawn taħt) jew flimkien.

Illustrazzjoni 9

Ħarsa ġenerali lejn il-fażi ta’ skrinjar mal-analiżi tal-vulnerabbiltà

tipprovdi ħarsa ġenerali lejn l-analiżi tas-sensittività, tal-esponiment u tal-vulnerabbiltà, li jikkostitwixxu l-fażi 1 (skrinjar) tal-proċess sħiħ muri fil-Illustrazzjoni 8.

Skrinjar inizjali jista’ jiffoka fuq perikli klimatiċi kklassifikati bħala “għoljin” fl-analiżi tas-sensittività u/jew fl-analiżi tal-esponiment, bħala l-input għall-valutazzjoni tal-vulnerabbiltà.

3.3.1.1. Sensittività

L-għan tal-analiżi tas-sensittività huwa li jiġi identifikat liema perikli klimatiċi huma rilevanti għat-tip speċifiku ta’ proġett, irrispettivament mill-post fejn jinsab. Pereżempju, iż-żieda fil-livell tal-baħar aktarx li tkun ta’ periklu sinifikanti għall-biċċa l-kbira tal-proġetti tal-portijiet tal-baħar, irrispettivament mill-post fejn jinsabu.

L-analiżi tas-sensittività jenħtieġ li tkopri l-proġett b’mod komprensiv, filwaqt li tħares lejn id-diversi komponenti tal-proġett u kif jopera fin-network jew is-sistema usa’, pereżempju billi tiddistingwi bejn l-erba’ temi:

— assi u proċessi fuq il-post,

— inputs bħall-ilma u l-enerġija,

— outputs bħal prodotti u servizzi,

— links ta’ aċċess u trasport, anki jekk barra mill-kontroll dirett tal-proġett.

L-assenjazzjoni ta’ punteġġi ta’ sensittività għat-tipi ta’ proġetti ssir bl-aħjar mod mill-esperti tekniċi, jiġifieri inġiniera u speċjalisti oħra b’għarfien tajjeb tal-proġett.

Barra minn hekk, id-disinn tal-proġett jista’ jiddependi b’mod kritiku minn parametri (tal-inġinerija jew oħrajn) speċifiċi. Pereżempju, id-disinn ta’ pont jista’ jiddependi b’mod kritiku mil-livell tal-ilma fix-xmara li jaqsam; jew it-tħaddim mingħajr interruzzjoni ta’ impjant tal-enerġija termali jista’ jkun jiddependi b’mod kritiku minn biżżejjed ilma għat-tkessiħ u l-livell minimu tal-ilma u t-temperatura massima tal-ilma fix-xmara ta’ maġenbu. Jista’ jkun importanti li tali parametri tad-disinn kritiku jiġu inklużi fl-analiżi tas-sensittività għall-klima.

Illustrazzjoni 10 tipprovdi ħarsa ġenerali lejn l-analiżi tas-sensittività, li hija parti mill-fażi 1 (skrinjar) kif muri fil-Illustrazzjoni 7.

Illustrazzjoni 10

Ħarsa ġenerali lejn l-analiżi tas-sensittività

Jenħtieġ li jingħata punteġġ ta’ “għoli”, “medju” jew “baxx” għal kull tema u periklu klimatiku:

— sensittività għolja: il-periklu klimatiku jista’ jkollu impatt sinifikanti fuq l-assi u l-proċessi, l-inputs, l-outputs u l-links tat-trasport;

— sensittività medja: il-periklu klimatiku jista’ jkollu impatt żgħir fuq l-assi u l-proċessi, l-inputs, l-outputs u l-links tat-trasport;

— sensittività baxxa: il-periklu klimatiku ma għandu l-ebda impatt (jew impatt insinifikanti).

3.3.1.2. Esponiment

L-għan tal-analiżi tal-esponiment huwa li jiġi identifikat liema perikli huma rilevanti għall-post tal-proġett ippjanat, irrispettivament mit-tip ta’ proġett. Pereżempju, l-għargħar jista’ jkun ta’ periklu klimatiku sinifikanti għal post qrib xmara f’maqgħad.

Għalhekk, l-analiżi tal-esponiment tiffoka fuq il-post filwaqt li l-analiżi tas-sensittività tiffoka fuq it-tip ta’ proġett.

L-analiżi tal-esponiment tista’ tinqasam f’żewġ partijiet: esponiment għall-klima attwali u esponiment għall-klima futura. Id-data storika u attwali disponibbli għall-post tal-proġett (jew postijiet alternattivi tal-proġett) jenħtieġ li tintuża biex jiġi vvalutat l-esponiment attwali u tal-imgħoddi għall-klima. Il-projezzjonijiet tal-mudelli tal-klima jistgħu jintużaw biex jinftiehem kif il-livell ta’ esponiment jista’ jinbidel fil-futur. Jenħtieġ li tingħata attenzjoni partikolari għall-bidliet fil-frekwenza u fl-intensità ta’ avvenimenti estremi tat-temp.

Illustrazzjoni 11 tipprovdi ħarsa ġenerali lejn l-analiżi tal-esponiment, li hija parti mill-fażi 1 (skrinjar) kif muri fl-Illustrazzjoni 7.

Illustrazzjoni 11

Ħarsa ġenerali lejn l-analiżi tal-esponiment

Postijiet ġeografiċi differenti jistgħu jiġu esposti għal perikli klimatiċi differenti. Huwa utli li wieħed jifhem kif l-esponiment ta’ żoni ġeografiċi differenti fl-Ewropa se jinbidel bħala riżultat ta’ perikli klimatiċi li qed jinbidlu, kif muri fil-lista ta’ hawn taħt.

Pereżempju:

— żoni fejn in-nies jiddependu mir-riżorsi naturali għall-introjtu/għall-għajxien

— iż-żoni kostali, il-gżejjer u l-postijiet lil hinn mill-kosta huma esposti b’mod partikolari għal żieda qawwija fil-maltempati, l-għoli tal-mewġ, l-għargħar kostali u l-erożjoni;

— iż-żoni b’ammont ta’ xita staġonali baxx u li qed jonqos spiss ikunu aktar esposti għal riskji dejjem akbar ta’ nixfa, ċediment u nirien selvaġġi;

— iż-żoni b’temperatura għolja u li qed tiżdied spiss ikunu f’riskju akbar ta’ mewġ tas-sħana;

— iż-żoni b’ammont ta’ xita staġonali akbar (possibbilment flimkien ma’ tidwib aktar rapidu tas-silġ u xita qawwija f’daqqa waħda) spiss ikunu aktar esposti għal għargħar u erożjoni rapidi;

— iż-żoni li fihom kemm wirt kulturali tanġibbli kif ukoll intanġibbli.

Huwa importanti li wieħed jifhem x’inhuma ż-żoni esposti, u kif se jiġu affettwati dawn u n-nies li jgħixu hemm, peress li ħafna drabi dawn il-postijiet jaraw l-akbar benefiċċji mill-adattament proattiv.

Aktar ma d-data tkun lokali u speċifika, aktar tkun preċiża u rilevanti l-valutazzjoni (ara eż. il-lista ta’ sorsi ta’ data għall-klima futura fit-taqsima 3.1).

Xi perikli jistgħu jirrikjedu data u studji speċifiċi għas-sit, pereżempju għargħar rapidu.

3.3.1.3. Vulnerabbiltà

L-analiżi tal-vulnerabbiltà tgħaqqad l-eżitu tal-analiżi tas-sensittività u l-analiżi tal-esponiment (meta tiġi vvalutata separatament).

Illustrazzjoni 12 tipprovdi ħarsa ġenerali lejn l-analiżi tal-vulnerabbiltà, li tiġbor flimkien is-sejbiet mill-analiżijiet tas-sensittività u tal-esponiment (ara l-Illustrazzjoni 7).

Illustrazzjoni 12

Ħarsa ġenerali lejn l-analiżi tal-vulnerabbiltà

Il-valutazzjoni tal-vulnerabbiltà għandha l-għan li tidentifika perikli sinifikanti potenzjali u r-riskju relatat u tifforma l-bażi għad-deċiżjoni li titkompla l-fażi tal-valutazzjoni tar-riskju. Tipikament, tiżvela l-aktar perikli rilevanti għall-valutazzjoni tar-riskju (dawn jistgħu jitqiesu bħala l-vulnerabbiltajiet ikklassifikati bħala “għoljin” u possibbilment “medji”, skont l-iskala). Jekk il-valutazzjoni tal-vulnerabbiltà tikkonkludi li l-vulnerabbiltajiet kollha huma kklassifikati bħala baxxi jew insinifikanti b’mod iġġustifikat, ma tista’ tkun meħtieġa l-ebda valutazzjoni tar-riskju (marbut mal-klima) ulterjuri (dan jikkonkludi l-iskrinjar u l-fażi 1). Madankollu, id-deċiżjoni dwar il-vulnerabbiltajiet biex titmexxa ’l quddiem analiżi dettaljata tar-riskju se tiddependi mill-valutazzjoni ġġustifikata tal-promotur tal-proġett u t-tim tal-valutazzjoni tal-klima.

Il-post ta’ infrastruttura, flimkien mal-kapaċità adattiva tan-negozji, tal-gvernijiet u tal-komunitajiet lokali, jistgħu jinfluwenzaw is-sensittività u l-vulnerabbiltà tal-klima tal-assi. Il-vulnerabbiltà għal perikli klimatiċi multipli tista’ tkun ukoll ferm speċifika għas-settur u marbuta mill-qrib mat-teknoloġija użata għall-kostruzzjoni u l-operat.

3.3.2. Analiżi dettaljata — Fażi 2 (adattament)

3.3.2.1. L-impatti, il-probabbiltà u r-riskji klimatiċi

Il-valutazzjoni tar-riskju tipprovdi metodu strutturat ta’ analiżi tal-perikli klimatiċi u l-impatti tagħhom biex tipprovdi informazzjoni għat-teħid tad-deċiżjonijiet.

Dan il-proċess jaħdem billi jivvaluta l-probabbiltajiet u s-severità tal-impatti assoċjati mal-perikli identifikati fil-valutazzjoni tal-vulnerabbiltà (jew l-iskrinjar inizjali tal-perikli rilevanti), u jivvaluta s-sinifikat tar-riskju għas-suċċess tal-proġett.

Dan jenħtieġ li jkun parti mil-loġika ġenerali tal-valutazzjoni tar-riskju tal-proġett li tinfirex fil-proċess kollu tal-iżvilupp tal-proġett, sabiex ir-riskju jkun jista’ jiġi indirizzat b’mod olistiku u mhux bħala valutazzjoni awtonoma.

Huwa rrakkomandat li l-proċess tal-valutazzjoni tar-riskju jinbeda mill-aktar fis possibbli fl-ippjanar tal-proġetti, minħabba li r-riskji identifikati kmieni normalment jistgħu jiġu ġestiti u/jew evitati b’mod aktar faċli u kosteffettiv.

L-għan huwa li jiġi kkwantifikat is-sinifikat tar-riskji għall-proġett fil-kundizzjonijiet klimatiċi attwali u futuri.

Illustrazzjoni 13 tipprovdi ħarsa ġenerali lejn l-analiżi tal-probabbiltà, l-analiżi tal-impatt, u l-valutazzjoni tar-riskju, li jiffurmaw il-bażi għall-identifikazzjoni, il-valutazzjoni, l-għażla u l-implimentazzjoni tal-miżuri ta’ adattament. Il-proċess sħiħ huwa muri fil-Illustrazzjoni 8.

Illustrazzjoni 13

Ħarsa ġenerali lejn il-valutazzjoni tar-riskju marbuta mal-klima fil-fażi 2

Meta mqabbla mal-analiżi tal-vulnerabbiltà, il-valutazzjoni tar-riskju tiffaċilita b’mod aktar faċli l-identifikazzjoni ta’ ktajjen itwal ta’ kawża u effett li jorbtu l-perikli klimatiċi mal-prestazzjoni tal-proġett f’diversi dimensjonijiet (tekniċi, ambjentali, soċjali/tal-inklużjoni/tal-aċċessibbiltà u finanzjarji, eċċ.) u tħares lejn l-interazzjonijiet bejn il-fatturi. Għalhekk, valutazzjoni tar-riskju tista’ tidentifika kwistjonijiet mhux identifikati mill-valutazzjoni tal-vulnerabbiltà.

L-ISO 14091 (88) juża l-kunċett ta’ “ktajjen tal-impatt”, li huwa għodda effettiva li tgħin biex wieħed jifhem aħjar, jivviżwalizza, jissistematizza u jipprijoritizza l-fatturi li jixprunaw ir-riskju fis-sistema. Il-ktajjen tal-impatt iservu bħala punt tat-tluq analitiku għall-valutazzjoni tar-riskju ġenerali. Huma jispeċifikaw liema perikli potenzjalment jikkawżaw impatti diretti u indiretti fuq it-tibdil fil-klima u għalhekk jiffurmaw l-istruttura bażika għall-valutazzjoni tar-riskju. Dawn iservu bħala għodod ta’ komunikazzjoni importanti biex jiġi diskuss x’għandu jiġi analizzat u liema parametri klimatiċi u soċjoekonomiċi, bijofiżiċi jew oħrajn jenħtieġ li jitqiesu. B’dan il-mod, dawn huma utli biex jiġu identifikati l-azzjonijiet ta’ adattament immirati li għandhom jittieħdu.

Il-valutazzjoni tar-riskju tista’ tinkludi ġudizzju espert mit-tim ta’ valutazzjoni u rieżami tal-letteratura/data storika relatata. Ħafna drabi dan jinvolvi t-twettiq ta’ sessjoni ta’ ħidma għall-identifikazzjoni tar-riskju (89) biex jiġu identifikati l-perikli, il-konsegwenzi u riskji ewlenin relatati mal-klima, u biex jintlaħaq qbil dwar l-analiżi addizzjonali meħtieġa biex jitkejjel is-sinifikat tar-riskji.

Il-valutazzjoni dettaljata tar-riskju tipikament tieħu l-forma ta’ valutazzjonijiet kwantitattivi jew semikwantitattivi, li spiss jinvolvu mmudellar numeriku. Dawn jitwettqu bl-aħjar mod matul laqgħat iżgħar jew analiżijiet tal-esperti.

3.3.2.2. Probabbiltà

Din il-parti tal-valutazzjoni tar-riskju tħares lejn kemm huwa probabbli li l-perikli klimatiċi identifikati jseħħu f’perjodu ta’ żmien partikolari, pereżempju t-tul tal-ħajja tal-proġett.

Illustrazzjoni 14 tipprovdi ħarsa ġenerali illustrattiva lejn l-analiżi tal-probabbiltà, parti mill-fażi 2 kif muri fil-Illustrazzjoni 13. Jistgħu jintużaw ukoll skali alternattivi biex tiġi vvalutata l-probabbiltà, pereżempju l-iskala użata mill-IPCC (90).

Illustrazzjoni 14

Ħarsa ġenerali lejn l-analiżi tal-probabbiltà

Għal xi riskji klimatiċi jista’ jkun hemm inċertezza konsiderevoli dwar il-probabbiltà ta’ okkorrenza. Dan jista’ jirrikjedi l-użu ta’ ġudizzju espert, ibbażat fuq l-aħjar informazzjoni u data disponibbli bħalissa mir-reġistri, l-istatistika, is-simulazzjonijiet, u l-għarfien attwali/tal-imgħoddi meħud mill-konsultazzjonijiet mal-partijiet ikkonċernati. Dan jenħtieġ li jinkludi wkoll referenzi għal data u projezzjonijiet nazzjonali, reġjonali u/jew lokali dwar il-klima. Jenħtieġ li tingħata kunsiderazzjoni addizzjonali dwar kif il-probabbiltà tar-riskji klimatiċi tista’ tevolvi maż-żmien. Pereżempju, iż-żidiet ikkawżati mit-tibdil fil-klima fit-temperatura medja jistgħu jżidu b’mod sinifikanti l-probabbiltà ta’ ċerti riskji klimatiċi tul il-ħajja ta’ proġett.

3.3.2.3. Impatt

Din il-parti tal-valutazzjoni tar-riskju tħares lejn il-konsegwenzi jekk iseħħ il-periklu klimatiku identifikat. Dan jenħtieġ li jiġi vvalutat fuq skala ta’ impatt għal kull periklu. Dan jissejjaħ ukoll is-severità jew id-daqs.

Il-konsegwenzi ġeneralment huma relatati mal-assi fiżiċi u mal-operazzjonijiet, mas-saħħa u s-sikurezza, mal-impatti ambjentali, mal-impatti soċjali, mal-impatt fuq l-aċċessibbiltà għall-persuni b’diżabilità, mal-implikazzjonijiet finanzjarji, u mar-riskju għar-reputazzjoni. Il-valutazzjoni jista’ jkollha bżonn tkopri l-kapaċità adattiva tas-sistema li l-proġett jopera fiha. Jista’ jkun rilevanti wkoll li jiġi kkunsidrat kif din l-infrastruttura hija fundamentali għan-network jew għas-sistema usa’ (jiġifieri l-kritika) u jekk tistax twassal għal impatti usa’ addizzjonali u effetti kaskata.

Illustrazzjoni 15 tipprovdi ħarsa ġenerali lejn l-analiżi tal-impatt, parti mill-fażi 2 kif muri fil-Illustrazzjoni 13.

Illustrazzjoni 15

Ħarsa ġenerali lejn l-analiżi tal-impatt

Tipikament, il-proġetti ta’ infrastruttura għandhom ħajja twila, spiss fil-medda ta’ bejn 30 u 80 sena. Madankollu, pereżempju, xogħlijiet temporanji u ta’ emerġenza, jista’ jkollhom ħajja iqsar. Mhux il-komponenti kollha ta’ proġett ta’ infrastruttura jeħtieġ li jiġu vvalutati għall-istess ħajja (twila). Pereżempju, il-binarji ferrovjarji se jiġu sostitwiti (bħala parti minn manutenzjoni regolari) aktar ta’ spiss mill-imbankment tal-ferrovija. Proġetti ta’ infrastruttura b’tul ta' ħajja ta’ inqas minn ħames snin spiss ma jkunux jirrikjedu l-użu ta’ projezzjonijiet klimatiċi, iżda xorta jenħtieġ li jkunu reżiljenti għall-klima attwali.

Għal firxa ta’ perikli klimatiċi, jista’ jkun mistenni (91) li l-probabbiltà u l-impatti jinbidlu matul il-ħajja tal-proġett, hekk kif jiżviluppaw it-tisħin globali u t-tibdil fil-klima. Il-bidliet ipproġettati fil-probabbiltà u l-impatti jenħtieġ li jiġu integrati fil-valutazzjoni tar-riskju. Għal dan il-għan, jista’ jkun utli li t-tul tal-ħajja jinqasam f’sekwenza ta’ perjodi iqsar (eż. 10-20 sena). Jenħtieġ li tingħata attenzjoni partikolari lill-avvenimenti estremi tat-temp u lill-effetti kaskata.

Kif muri hawn taħt, il-valutazzjoni tar-riskju jenħtieġ li tkopri l-oqsma ta’ riskju rilevanti għal kull xenarju tat-tibdil fil-klima, u diversi livelli ta’ konsegwenzi:

Tabella 7

Id-daqs tal-konsegwenza f’diversi oqsma ta’ riskju (*1) (92)

Oqsma ta’ riskju Id-daqs tal-konsegwenza 1 Insinifikanti 2 Minuri 3 Moderat 4 Maġġuri 5 Katastrofi Ħsara lill-assi / tal-Inġinerija / Operattivi L-impatt jista’ jiġi assorbit permezz ta’ attività normali Avveniment negattiv li jista’ jiġi assorbit billi jitteħdu azzjonijiet ta’ kontinwità tal-operat Avveniment serju li jirrikjedi azzjonijiet ta’ kontinwità tal-operat ta’ emerġenza addizzjonali Avveniment kritiku li jirrikjedi kontinwità tal-operat straordinarja / ta’ emerġenza Diżastru bil-potenzjal li jwassal għall-għeluq jew għall-kollass jew it-telf tal-assi / tan-network Is-Sikurezza u s-Saħħa Każ tal-ewwel għajnuna Korriment minuri, trattament mediku Korriment serju jew xogħol mitluf Korrimenti kbar jew multipli, korriment permanenti jew diżabilità Fatalitajiet uniċi jew multipli Ambjent L-ebda impatt fuq l-ambjent bażi. Lokalizzat fiż-żona tas-sors. Ma huwa meħtieġ l-ebda rkupru Lokalizzat fil-limitu tas-sit. L-irkupru jista’ jitkejjel fi żmien xahar mill-impatt Ħsara moderata b’effett usa’ possibbli. Irkupru f’sena waħda Ħsara sinifikanti b’effett lokali. Irkupru itwal minn sena. Nuqqas ta’ konformità mar-regolamenti/kunsens ambjentali Ħsara sinifikanti b’effett mifrux. Irkupru itwal minn sena. Prospett limitat ta’ rkupru sħiħ Soċjali L-ebda impatt soċjali negattiv Impatti soċjali lokalizzati u temporanji Impatti soċjali lokalizzati u fuq perjodu twil ta’ żmien Nuqqas ta’ protezzjoni ta’ gruppi foqra jew vulnerabbli (93). Impatti soċjali nazzjonali u fuq perjodu twil ta’ żmien Telf ta’ liċenzja soċjali għall-operat. Protesti fil-Komunità Finanzjarju (għal avveniment estrem wieħed jew impatt medju annwali) (*2) x % IRR (*3) < 2 % tal-fatturat X % IRR 2-10 % tal-fatturat X % IRR 10-25 % tal-fatturat X % IRR 25-50 % tal-fatturat X % IRR > 50 % tal-fatturat Reputazzjoni Impatt lokalizzat u temporanju fuq l-opinjoni pubblika Impatt lokalizzat u fil-qosor fuq l-opinjoni pubblika Impatt lokali u fuq perjodu twil ta’ żmien fuq l-opinjoni pubblika b’kopertura tal-midja lokali negattiva Impatt nazzjonali u fuq perjodu qasir ta’ żmien fuq l-opinjoni pubblika; kopertura tal-midja nazzjonali negattiva Impatt nazzjonali u fuq perjodu twil ta’ żmien b’potenzjal li jaffettwa l-istabbiltà tal-gvern Kulturali Il-wirt u l-bini kulturali Impatt insinifikanti Impatt fuq perjodu qasir ta’ żmien. Irkupru jew tiswija possibbli. Ħsara serja b’impatt usa’ għall-industrija tat-turiżmu Ħsara sinifikanti b’impatt nazzjonali u internazzjonali Telf permanenti b’impatt riżultanti fuq is-soċjetà

3.3.2.4. Riskji

Wara li tkun ġiet ivvalutata l-probabbiltà u l-impatt ta’ kull periklu, il-livell sinifikanti ta’ kull riskju potenzjali jista’ jiġi stmat billi jiġu kkombinati ż-żewġ fatturi. Ir-riskji jistgħu jiġu pplottjati fuq matriċi tar-riskju (bħala parti mill-valutazzjoni ġenerali tar-riskju tal-proġett) biex jiġu identifikati l-aktar riskji potenzjali sinifikanti u dawk fejn jeħtieġ li jittieħdu miżuri ta’ adattament.

Illustrazzjoni 16

Ħarsa ġenerali lejn il-valutazzjoni tar-riskju

Illustrazzjoni 16 tipprovdi ħarsa ġenerali lejn il-valutazzjoni tar-riskju, li tiġbor flimkien is-sejbiet tal-probabbiltà u l-analiżi tal-impatt (ara Illustrazzjoni 13).

Jiġi vvalutat x’inhu livell aċċettabbli ta’ riskju, x’inhu sinifikanti u x’mhuwiex ir-responsabbiltà tal-promotur tal-proġett u tat-tim ta’ esperti li jwettaq il-valutazzjoni, b’mod speċifiku għaċ-ċirkostanzi tal-proġett.

Irrispettivament mill-kategorizzazzjoni li tintuża, din trid tkun iġġustifikata, speċifikata b’mod ċar u deskritta b’mod ċar u loġiku, u integrata b’mod koerenti fil-valutazzjoni ġenerali tar-riskju tal-proġett. Pereżempju, jista’ jitqies li avveniment katastrofiku, anki jekk ikun rari jew improbabbli, xorta jirrappreżenta riskju estrem għall-proġett tant li l-konsegwenzi jkunu severi.

3.3.2.5. Miżuri ta’ adattament

Jekk il-valutazzjoni tar-riskju tikkonkludi li hemm riskji klimatiċi sinifikanti għall-proġett, ir-riskji jridu jiġu ġestiti u mnaqqsa għal livell aċċettabbli.

Għal kull riskju sinifikanti identifikat, jenħtieġ li jiġu vvalutati miżuri ta’ adattament immirati. Il-miżuri ppreferuti jenħtieġ li mbagħad jiġu integrati fid-disinn tal-proġett u/jew fl-operat tiegħu biex tittejjeb ir-reżiljenza għall-klima (94).

Illustrazzjoni 17 tipprovdi ħarsa ġenerali lejn il-proċess biex jiġu identifikati, ivvalutati/magħżula, u jiġu implimentati/integrati/ippjanati opzjonijiet ta’ adattament, filwaqt li tibni fuq il-passi preċedenti murija fil-Illustrazzjoni 8.

Illustrazzjoni 17

Ħarsa ġenerali lejn il-proċess ta’ identifikazzjoni, valutazzjoni u pjanar/integrazzjoni tal-opzjonijiet ta’ adattament

Hemm volum dejjem akbar ta’ letteratura u esperjenza dwar opzjonijiet ta’ adattament, valutazzjoni u ppjanar (95), kif ukoll riżorsi relatati (96) fl-Istati Membri.

Aktar informazzjoni dwar l-ippjanar tal-adattament fl-Istati Membri hija disponibbli fuq Climate-ADAPT (97).

L-adattament spiss se jinvolvi l-adozzjoni ta’ taħlita ta’ miżuri strutturali u mhux strutturali. Il-miżuri strutturali jinkludu l-modifika tad-disinn jew l-ispeċifikazzjoni tal-assi fiżiċi u l-infrastruttura, jew l-adozzjoni ta’ soluzzjonijiet alternattivi jew imtejba. Il-miżuri mhux strutturali jinkludu l-ippjanar tal-użu tal-art, monitoraġġ imtejjeb jew programmi ta’ rispons f’każ ta’ emerġenza, taħriġ tal-persunal u attivitajiet ta’ trasferiment tal-ħiliet, l-iżvilupp ta’ oqfsa ta’ valutazzjoni tar-riskju klimatiku strateġiċi jew korporattivi, soluzzjonijiet finanzjarji bħall-assigurazzjoni kontra l-falliment tal-katina tal-provvista jew servizzi alternattivi.

Jenħtieġ li jiġu vvalutati opzjonijiet differenti ta’ adattament biex tinstab il-miżura t-tajba jew taħlita ta’ miżuri li jistgħu jiġu implimentati biex jitnaqqas ir-riskju għal livell aċċettabbli.

Is-sejbien tal-“livell aċċettabbli” ta’ riskju jiddependi mit-twettiq tal-valutazzjoni mit-tim ta’ esperti u r-riskju li l-promotur tal-proġett huwa lest li jaċċetta. Pereżempju, jista’ jkun hemm aspetti tal-proġett ikkunsidrati bħala infrastruttura mhux essenzjali fejn il-kostijiet tal-miżuri ta’ adattament jisbqu l-benefiċċji tal-evitar tar-riskji u l-aħjar opzjoni tista’ tkun li l-infrastruttura mhux essenzjali titħalla tfalli f’ċerti ċirkostanzi.

Minħabba l-inċertezza konsiderevoli fit-tbassir futur għall-perikli marbuta mat-tibdil fil-klima, ta’ spiss huwa essenzjali li jiġu identifikati soluzzjonijiet ta’ adattament (fejn possibbli) li se jmorru tajjeb fis-sitwazzjoni attwali u fix-xenarji futuri kollha. Dawn il-miżuri spiss jissejħu opzjonijiet bi ftit jew bla dispjaċir.

Jista’ jkun xieraq ukoll li jiġu kkunsidrati miżuri flessibbli/adattivi bħall-monitoraġġ tas-sitwazzjoni u l-implimentazzjoni biss ta’ miżuri fiżiċi meta s-sitwazzjoni tilħaq limitu kritiku (jew meta jitqiesu l-perkorsi ta’ adattament (98)). Din l-opzjoni tista’ tkun partikolarment utli meta t-tbassir tal-klima juri livelli għoljin ta’ inċertezza. Hija xierqa sakemm il-limiti jew il-punti ta’ attivazzjoni jiġu stabbiliti b’mod ċar u jkun jista’ jiġi ppruvat li l-miżuri proposti futuri jindirizzaw ir-riskji b’mod suffiċjenti. Il-monitoraġġ jenħtieġ li jiġi integrat fil-proċessi ta’ ġestjoni tal-infrastruttura.

Il-valutazzjoni tal-opzjonijiet ta’ adattament tista’ tkun kwantitattiva jew kwalitattiva, skont id-disponibbiltà tal-informazzjoni u fatturi oħra. F’ċerti ċirkostanzi, bħal infrastruttura ta’ valur relattivament baxx b’riskji klimatiċi limitati, jista’ jkun biżżejjed b’valutazzjoni rapida tal-esperti. F’ċirkostanzi oħra, b’mod partikolari għal opzjonijiet b’impatt soċjoekonomiku sinifikanti, se jkun importanti li tintuża informazzjoni aktar komprensiva, pereżempju dwar id-distribuzzjoni tal-probabbiltà ta’ periklu klimatiku, il-valur ekonomiku tad-danni (evitati) assoċjati u r-riskji residwi.

Il-pass li jmiss huwa li l-opzjonijiet ta’ adattament ivvalutati jiġu integrati fil-proġett, fl-istadju tal-iżvilupp it-tajjeb, inkluż l-ippjanar tal-investiment u tal-finanzi, l-ippjanar tal-monitoraġġ u tar-rispons, id-definizzjoni tar-rwoli u r-responsabbiltajiet, l-arranġamenti organizzazzjonali, it-taħriġ, id-disinn tal-inġinerija u li jiġi żgurat li l-opzjonijiet jikkonformaw mal-linji gwida nazzjonali u mal-liġi applikabbli.

Barra minn hekk, bħala prattika ta’ ġestjoni tajba, jenħtieġ li jitwettaq monitoraġġ kontinwu matul il-ħajja operattiva kollha tal-proġett sabiex: (i) tiġi vverifikata l-preċiżjoni tal-valutazzjoni u jkun hemm kontribut għal valutazzjonijiet u proġetti futuri; u (ii) jiġi identifikat jekk huwiex probabbli li jintlaħqu punti jew limiti ta’ attivazzjoni speċifiċi, filwaqt li tiġi indikata l-ħtieġa ta’ miżuri ta’ adattament addizzjonali (jiġifieri adattament gradwali).

Il-pilastru ta’ adattament tal-verifika tar-reżistenza klimatika jenħtieġ li jinkludi:

— il-verifika tal-konsistenza tal-proġett ta’ infrastruttura mal-istrateġiji u l-pjanijiet tal-UE u, kif applikabbli, dawk nazzjonali, reġjonali u lokali dwar l-adattament għat-tibdil fil-klima, u dokumenti strateġiċi u ta’ ppjanar rilevanti oħra; u

— il-valutazzjoni tal-kamp ta’ applikazzjoni u l-ħtieġa ta’ monitoraġġ u segwitu regolari, pereżempju ta’ suppożizzjonijiet kritiċi fir-rigward tat-tibdil fil-klima futur.

Iż-żewġ aspetti jenħtieġ li jiġu integrati kif xieraq fiċ-ċiklu tal-iżvilupp tal-proġett.

4. VERIFIKA TAR-REŻISTENZA KLIMATIKA U ĠESTJONI TAĊ-ĊIKLU TAL-PROĠETT (PCM)

Il-ġestjoni taċ-ċiklu tal-proġett (PCM) huwa l-proċess ta’ ppjanar, organizzazzjoni, koordinazzjoni u verifika ta’ proġett b’mod effettiv u effiċjenti matul il-fażijiet kollha tiegħu, mill-ippjanar, l-implimentazzjoni, it-tħaddim sad-dekummissjonar.

Il-verifika tar-reżistenza klimatika jenħtieġ li tiġi integrata fil-ġestjoni taċ-ċiklu tal-proġett mill-bidu nett, kif muri fil- u spjegat fid-dettall fl-Anness C.

Illustrazzjoni 18

Ħarsa ġenerali lejn il-verifika tar-reżistenza klimatika u l-ġestjoni taċ-ċiklu tal-proġett (PCM)

Il-proċess ta’ verifika tar-reżistenza klimatika jista’ jinvolvi korpi differenti li jieħdu t-tmexxija fi stadji differenti taċ-ċiklu tal-iżvilupp tal-proġett. Pereżempju, l-awtoritajiet pubbliċi jistgħu jmexxu l-istadju tal-istrateġija/tal-pjan, il-promotur tal-proġett matul l-istadju tal-fattibbiltà/tad-disinn, u s-sidien u l-maniġers tal-assi aktar tard.

Id-dokumentazzjoni dwar il-verifika tar-reżistenza klimatika spiss tiġi vverifikata qabel ma l-promotur tal-proġett jippreżenta l-applikazzjoni tal-proġett għall-approvazzjoni lill-finanzjatur, kif muri fil-. F’dan il-każ, il-verifika jenħtieġ li titwettaq minn verifikatur indipendenti. Madankollu, id-dokumentazzjoni tista’ tiġi vverifikata wkoll mill-finanzjatur bħala pass inizjali fil-proċess li jwassal għad-deċiżjoni ta’ investiment.

Illustrazzjoni 19

Korpi li jmexxu l-istadji differenti tal-iżvilupp tal-proġett

5. VERIFIKA TAR-REŻISTENZA KLIMATIKA U VALUTAZZJONI TAL-IMPATT AMBJENTALI (VIA)

Il-kunsiderazzjonijiet tat-tibdil fil-klima jistgħu jiffurmaw parti importanti mill-Valutazzjoni tal-Impatt Ambjentali (VIA) ta’ proġett. Dan japplika għaż-żewġ pilastri tal-verifika tar-reżistenza klimatika, jiġifieri l-mitigazzjoni tat-tibdil fil-klima u l-adattam