KOMUNIKAZZJONI TAL-KUMMISSJONI

Avviż tal-Kummissjoni dwar l-infurzar tar-regoli dwar l-għajnuna mill-Istat mill-qrati nazzjonali

(2021/C 305/01)

1. INTRODUZZJONI 3

1.1. Is-sistema ta’ kontroll tal-għajnuna mill-Istat 4

1.2. L-obbligu ta’ waqfien totali 5

2. PRINĊIPJI ĠENERALI TAL-INFURZAR TAR-REGOLI DWAR L-GĦAJNUNA MILL-ISTAT 6

2.1. Il-prinċipju ta’ kooperazzjoni sinċiera 6

2.2. Il-prinċipji tal-ekwivalenza u tal-effettività applikati għall-proċeduri nazzjonali 6

2.2.1. Locus standi 7

2.2.2. Ġurisdizzjoni 8

2.2.3. Il-prinċipju ta’ res judicata 8

3. IR-RWOL TAL-KUMMISSJONI 9

3.1. Il-kompetenza esklussiva tal-Kummissjoni 9

3.2. Is-setgħat tal-Kummissjoni li tinforza r-regoli dwar l-għajnuna mill-Istat 10

4. IR-RWOL TAL-QRATI NAZZJONALI 11

4.1. Id-delimitazzjoni tal-kompetenzi tal-qrati nazzjonali fl-applikazzjoni tar-regoli dwar l-għajnuna mill-Istat 11

4.1.1. Wara deċiżjoni mill-Kummissjoni 12

4.1.1.1. Wara deċiżjoni tal-Kummissjoni li tiddikjara l-għajnuna bħala kompatibbli 12

4.1.1.2. Wara deċiżjoni tal-ftuħ mill-Kummissjoni 13

4.2. Il-kompetenzi tal-qrati nazzjonali 14

4.2.1. Il-valutazzjoni tal-eżistenza ta’ għajnuna 14

4.2.2. Valutazzjoni ta’ jekk hemmx ksur tal-obbligu ta’ waqfien totali 14

4.2.2.1. L-applikazzjoni tal-kundizzjonijiet tar-regolamenti ta’ eżenzjoni ta’ kategorija 14

4.2.2.2. Għajnuna eżistenti 15

4.2.3. Is-salvagwardja tad-drittijiet ta’ individwi li jiffaċċjaw il-ksur tal-obbligu ta’ waqfien totali 16

4.2.3.1 Is-sospensjoni jew it-terminazzjoni tal-implimentazzjoni tal-miżura 16

4.2.3.2 Irkupru 16

4.2.3.3 Miżuri provviżorji 18

4.2.3.4 Azzjoni għad-danni 21

5. KOOPERAZZJONI BEJN IL-KUMMISSJONI U L-QRATI NAZZJONALI 21

5.1. L-assistenza tal-Kummissjoni lill-qrati nazzjonali 22

5.1.1. Il-mezzi ta’ kooperazzjoni 22

5.1.1.1. It-trażmissjoni ta’ informazzjoni lill-qrati nazzjonali 22

5.1.1.2. It-trażmissjoni ta’ opinjonijiet dwar l-applikazzjoni tar-regoli dwar l-għajnuna mill-Istat 23

5.1.1.3. Is-sottomissjoni ta’ osservazzjonijiet amicus curiae 25

5.1.2. Punt uniku ta’ kuntatt u l-pubblikazzjoni ta’ opinjonijiet u osservazzjonijiet amicus curiae 26

5.2. L-assistenza tal-qrati nazzjonali lill-Kummissjoni 26

6. IL-KONSEGWENZI TAN-NUQQAS TA’ IMPLIMENTAZZJONI TAR-REGOLI U D-DEĊIŻJONIJIET DWAR L-GĦAJNUNA MILL-ISTAT 27

6.1. Proċeduri quddiem il-Kummissjoni rigward l-għajnuna illegali 27

6.2. Proċedimenti ta’ ksur 27

7. DISPOŻIZZJONIJIET FINALI 28

1. INTRODUZZJONI

(1) ex ante tagħha fuq il-każijiet bl-akbar impatt fuq is-suq intern, filwaqt li tiżviluppa kooperazzjoni aktar mill-qrib mal-Istati Membri fl-infurzar tal-għajnuna mill-Istat. Għal dan l-għan, il-Kummissjoni introduċiet aktar possibbiltajiet għall-Istati Membri biex jagħtu għajnuna mingħajr skrutinju minn qabel mill-Kummissjoni billi jipprovdu aktar eżenzjonijiet mill-obbligu li jinnotifikaw lill-Kummissjoni dwar kwalunkwe miżura ta’ għajnuna mill-Istat ippjanata. B’riżultat ta’ dan, l-ammont ta’ għajnuna mogħtija abbażi tal-eżenzjonijiet ta’ kategorija żdied Il-Kummissjoni Ewropea ilha timplimenta l-aġenda ta’ modernizzazzjoni tal-għajnuna mill-Istat mill-2012 ( 1 ) . Skont din l-aġenda, il-Kummissjoni adottat pakkett ta’ leġiżlazzjoni, linji gwida u avviżi għall-valutazzjoni tal-miżuri ta’ għajnuna mill-Istat. Dan il-pakkett ippermetta lill-Kummissjoni tiffoka l-iskrutinjutagħha fuq il-każijiet bl-akbar impatt fuq is-suq intern, filwaqt li tiżviluppa kooperazzjoni aktar mill-qrib mal-Istati Membri fl-infurzar tal-għajnuna mill-Istat. Għal dan l-għan, il-Kummissjoni introduċiet aktar possibbiltajiet għall-Istati Membri biex jagħtu għajnuna mingħajr skrutinju minn qabel mill-Kummissjoni billi jipprovdu aktar eżenzjonijiet mill-obbligu li jinnotifikaw lill-Kummissjoni dwar kwalunkwe miżura ta’ għajnuna mill-Istat ippjanata. B’riżultat ta’ dan, l-ammont ta’ għajnuna mogħtija abbażi tal-eżenzjonijiet ta’ kategorija żdied ( 2 ) . F’dan il-kuntest, ir-rwol tal-qrati nazzjonali fl-iżgurar tal-konformità mar-regoli dwar l-għajnuna mill-Istat sar saħansitra aktar prominenti.

(2) Fl-2019, il-Kummissjoni ppubblikat studju dwar l-infurzar tar-regoli u d-deċiżjonijiet dwar l-għajnuna mill-Istat mill-qrati nazzjonali fit-28 Stat Membru ( 3 ) (l-“Istudju dwar l-Infurzar”) ( 4 ) . L-Istudju dwar l-Infurzar irrieżamina aktar minn 750 sentenza nazzjonali li jaqgħu f’żewġ kategoriji: 1) każijiet fejn il-qrati nazzjonali huma involuti fil-ġbid tal-konsegwenzi tal-implimentazzjoni illegali tal-għajnuna (“infurzar privat”) u 2) każijiet fejn il-qrati nazzjonali huma involuti fl-implimentazzjoni tad-deċiżjonijiet tal-Kummissjoni li jordnaw l-irkupru (“infurzar pubbliku”).

(3) L-Istudju dwar l-Infurzar żvela li l-għadd ta’ każijiet ta’ għajnuna mill-Istat indirizzati lill-qrati nazzjonali żdied bejn l-2007 u l-2017. Minkejja din iż-żieda, il-qrati nazzjonali taw biss rimedji f’okkażjonijiet rari, u t-talbiet għad-danni jirrappreżentaw minoranza żgħira ta’ każijiet. Barra minn hekk, il-mezzi ta’ kooperazzjoni bejn il-Kummissjoni u l-qrati nazzjonali, li ġew introdotti fl-2009 permezz tal-Avviż tal-Kummissjoni dwar l-infurzar tal-liġi dwar l-għajnuna mill-Istat mill-qrati nazzjonali (l-“Avviż ta’ Infurzar tal-2009”) ( 5 ) u fl-2015 permezz tar-Regolament tal-Kunsill (UE) 2015/1589 (ir-“Regolament Proċedurali”) ( 6 ) ma ntużawx ħafna.

(4) Dan l-Avviż jipprovdi lill-qrati nazzjonali u lil partijiet interessati oħrajn b’informazzjoni prattika dwar l-infurzar tar-regoli dwar l-għajnuna mill-Istat fil-livell nazzjonali. Huwa jqis il-kwistjonijiet imqajma minn dawn il-qrati fil-kuntest tal-Istudju dwar l-Infurzar jew fil-każijiet riferuti għal deċiżjonijiet preliminari lill-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea (“Il-Qorti tal-Ġustizzja”). Xi eżempji huma l-koerenza bejn il-proċeduri quddiem il-Kummissjoni u l-proċedimenti fil-qorti nazzjonali, jew il-kwistjonijiet imqajma mill-applikazzjoni skorretta tar-regolamenti ta’ eżenzjoni ta’ kategorija.

(5) Dan l-Avviż huwa maħsub biex jipprovdi gwida lill-qrati u lit-tribunali tal-Istati Membri skont it-tifsira tal-Artikolu 267 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea (“TFUE”) ( 7 ) u biex jinkoraġġixxi kooperazzjoni aktar mill-qrib bejn il-Kummissjoni u l-qrati nazzjonali billi jistabbilixxi l-għodod kollha disponibbli ta’ kooperazzjoni. Huwa la jorbot lill-qrati nazzjonali u lanqas ma jaffettwa lill-indipendenza tagħhom ( 8 ) . Il-punt fokali ewlieni ta’ dan l-Avviż huwa l-infurzar privat. L-Avviż tal-Kummissjoni dwar l-Irkupru tal-għajnuna illegali u inkompatibbli mill-Istat ( 9 ) (“Avviż ta’ Rkupru”) jindirizza l-aspetti relatati mal-infurzar pubbliku.

(6) Il-ġurisprudenza tal-Qorti Ġenerali u tal-Qorti tal-Ġustizzja (flimkien, il-“Qrati tal-Unjoni”) ilha tevolvi mill-Avviż ta’ Infurzar tal-2009. Dan l-Avviż jinkorpora dawn l-iżviluppi u jissostitwixxi l-Avviż ta’ Infurzar tal-2009.

1.1. Is-sistema ta’ kontroll tal-għajnuna mill-Istat

(7) L-għajnuna mill-Istat hija kunċett legali definit direttament mit-TFUE, li jrid jiġi interpretat abbażi ta’ fatturi oġġettivi ( 10 ) . Skont l-Artikolu 107(1) tat-TFUE, “kull għajnuna, ta’ kwalunkwe forma, mogħtija minn Stat Membru jew permezz ta’ riżorsi tal-Istat, li twassal għal distorsjoni jew theddida ta’ distorsjoni għall-kompetizzjoni billi tiffavorixxi ċerti impriżi jew ċerti produtturi għandha, safejn tolqot il-kummerċ bejn l-Istati Membri, tkun inkompatibbli mas-suq intern.” Il-Kummissjoni pprovdiet gwida dwar kif għandu jiġi interpretat il-kunċett ta’ għajnuna mill-Istat ( 11 )

(8) Il-projbizzjoni ġenerali tal-għajnuna mill-Istat tiddependi fuq sistema doppja ta’ kontroll ex ante u ex post ta’ interventi li jinvolvi għajnuna mill-Istat. Skont l-Artikolu 108 tat-TFUE, il-Kummissjoni trid iżżomm taħt rieżami kostanti s-sistemi kollha ta’ għajnuna eżistenti u tivvaluta kwalunkwe pjan minn Stat Membru biex tingħata għajnuna ġdida jew tinbidel l-għajnuna eżistenti. Sabiex il-Kummissjoni twettaq dan ir-rieżami b’mod effettiv, l-Istati Membri jridu jikkooperaw billi jipprovdu kwalunkwe informazzjoni rilevanti u billi jinnotifikaw il-miżuri ta’ għajnuna mill-Istat.

(9) L-Istati Membri huma obbligati, l-ewwel nett, li jinnotifikaw lill-Kummissjoni dwar kwalunkwe miżura maħsuba biex tagħti għajnuna ġdida jew tbiddel l-għajnuna eżistenti u, it-tieni nett, li ma jdaħħlux fis-seħħ tali miżura sakemm il-Kummissjoni tkun ivvalutat il-kompatibbiltà tagħha mas-suq intern (“obbligu ta’ waqfien totali”) ( 12 ) . L-obbligu ta’ waqfien totali li jirriżulta mill-Artikolu 108(3) tat-TFUE għandu effett dirett ( 13 ) : huwa jagħti drittijiet lill-individwi, li fuqhom jistgħu jistrieħu quddiem il-qrati nazzjonali.

(10) Minn dan jirriżulta li l-implimentazzjoni tas-sistema ta’ kontroll tal-għajnuna mill-Istat, li tagħha d-dispożizzjoni tal-Artikolu 108(3) tat-TFUE tikkostitwixxi element fundamentali, hija kwistjoni kemm għall-Kummissjoni kif ukoll għall-qrati nazzjonali, li r-rwoli rispettivi tagħhom huma komplementari iżda separati. Filwaqt li l-Kummissjoni għandha kompetenza esklussiva biex tivvaluta l-kompatibbiltà tal-miżuri ta’ għajnuna mas-suq intern, huma l-qrati nazzjonali li għandhom jissalvagwardjaw id-drittijiet tal-individwi li jiffaċċjaw ksur possibbli tal-Artikolu 108(3) tat-TFUE ( 14 )

1.2. L-obbligu ta’ waqfien totali

(11) L-infurzabbiltà immedjata tal-Artikolu 108(3) tat-TFUE timplika li l-qrati nazzjonali jridu jieħdu l-azzjonijiet kollha xierqa, f’konformità mal-liġi nazzjonali tagħhom, biex jindirizzaw il-konsegwenzi ta’ ksur ta’ dik id-dispożizzjoni ( 15 )

(12) Sabiex miżura tkun soġġetta għall-obbligu ta’ sospensjoni tal-Artikolu 108(3) tat-TFUE, jeħtieġ li jiġu ssodisfati żewġ kundizzjonijiet: l-ewwel nett, il-miżura tikkwalifika bħala għajnuna ġdida, inklużi alterazzjonijiet ta’ għajnuna eżistenti ( 16 ) ; u t-tieni, il-miżura trid tkun soġġetta għall-obbligu ta’ notifika minn qabel tal-Artikolu 108(3) TFUE.

(13) Għalhekk, meta miżura ma tikkostitwixxix għajnuna ġdida, l-Istati Membri jistgħu jimplimentawha mingħajr notifika minn qabel lill-Kummissjoni. Barra minn hekk, l-Istati Membri jistgħu jimplimentaw il-miżuri ta’ għajnuna li jissodisfaw il-kundizzjonijiet kollha biex jibbenefikaw minn eżenzjoni mill-obbligu ta’ notifika.

(14) de minimis , Permezz ta’ regolamenti ( 17 ) il-Kummissjoni stabbiliet ukoll il-kundizzjonijiet li skonthom l-għajnuna titqies li ma taffettwax il-kummerċ bejn l-Istati Membri u li ma tfixkilx jew thedded li tfixkel il-kompetizzjoni ( 18 )

(15) Il-Kummissjoni adottat ukoll regolamenti ta’ eżenzjoni ta’ kategorija – bħar-Regolament għall-Eżenzjoni Ġenerali Sħiħa ( 19 ) – li jistabbilixxi l-kundizzjonijiet li skonthom il-miżuri ta’ għajnuna jridu jitqiesu jew jistgħu jitqiesu kompatibbli mas-suq intern skont l-Artikolu 107(2) jew (3) ( 20 ) . Jekk miżura ta’ għajnuna tissodisfa l-kundizzjonijiet rilevanti kollha previsti f’dawn ir-regolamenti, l-Istat Membru kkonċernat ikun eżentat mill-obbligu tiegħu li jinnotifika lill-Kummissjoni dwar l-għajnuna.

(16) Barra minn hekk, id-Deċiżjoni tal-Kummissjoni 2012/21/UE ( 21 ) , fir-rigward tal-għajnuna mill-Istat għas-Servizzi ta’ Interess Ekonomiku Ġenerali b’mod ġenerali, u r-Regolament (KE) Nru 1370/2007 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, ( 22 ) b’mod partikolari fir-rigward tas-servizzi pubbliċi tat-trasport tal-passiġġieri bil-ferrovija u bit-triq, jistabbilixxu kundizzjonijiet li skonthom il-kumpensi għall-obbligi tas-servizz pubbliku jitqiesu kompatibbli mas-suq intern skont l-Artikoli 106(2) u 93 tat-TFUE. Barra minn hekk, f’dawn il-każijiet, il-miżuri kkonċernati mhumiex soġġetti għall-obbligu ta’ waqfien totali.

2. PRINĊIPJI ĠENERALI TAL-INFURZAR TAR-REGOLI DWAR L-GĦAJNUNA MILL-ISTAT

2.1. Il-prinċipju ta’ kooperazzjoni sinċiera

(17) L-Artikolu 4(3) tat-Trattat dwar l-Unjoni Ewropea ( 23 ) (“TUE”) jirrikjedi li l-Istati Membri jiffaċilitaw it-twettiq tal-kompiti tal-Unjoni. Skont il-prinċipju ta’ kooperazzjoni sinċiera stabbilit f’dan l-Artikolu, l-Unjoni Ewropea u l-Istati Membri, li jaġixxu fil-kamp ta’ applikazzjoni tal-ġurisdizzjoni tagħhom, iridu jgħinu lil xulxin fit-twettiq ta’ dawn il-kompiti.

2.2. Il-prinċipji tal-ekwivalenza u tal-effettività applikati għall-proċeduri nazzjonali

(19) Il-Qorti tal-Ġustizzja konsistentement irrikonoxxiet il-prinċipju tal-awtonomija proċedurali fl-infurzar tar-regoli dwar l-għajnuna mill-Istat ( 27 ) . Skont dan il-prinċipju, fin-nuqqas ta’ leġiżlazzjoni tal-Unjoni dwar is-suġġett, l-Istati Membri huma liberi li jagħżlu kif jissodisfaw l-obbligi tagħhom li joħorġu mit-Trattati, sakemm il-mezzi li jużaw ma jaffettwawx b’mod mhux mixtieq il-kamp ta’ applikazzjoni u l-effettività tad-dritt tal-Unjoni.

(20) locus standi , il-ġurisdizzjoni tal-qrati nazzjonali u l-prinċipju ta’ res judicata ( 29 ). F’konformità mal-ġurisprudenza tal-Qrati tal-Unjoni, il-leġiżlazzjoni nazzjonali applikabbli ma tridx tkun inqas favorevoli minn dik li tirregola sitwazzjonijiet domestiċi simili (“il-prinċipju tal-ekwivalenza”) meta jiġi applikat l-Artikolu 108(3) TRUE u ma tridx titfassal b’tali mod li tagħmilha prattikament impossibbli jew eċċessivament diffiċli li jiġu eżerċitati d-drittijiet mogħtija mid-dritt tal-Unjoni (“il-prinċipju tal-effettività”) ( 28 ) . It-Taqsimiet 2.2.1., 2.2.2. u 2.2.3. jispjegaw l-interazzjoni bejn il-prinċipju tal-awtonomija proċedurali minn naħa waħda, u l-prinċipji tal-ekwivalenza u l-effettività, min-naħa l-oħra, fir-rigward tal-, il-ġurisdizzjoni tal-qrati nazzjonali u l-prinċipju ta’

2.2.1. Locus standi

(21) Fl-applikazzjoni tal-prinċipju tal-awtonomija proċedurali, l-Istati Membri japplikaw ir-regoli nazzjonali tagħhom dwar il- locus standi għal-litigazzjoni nazzjonali dwar l-għajnuna mill-Istat, sakemm dawn jirrispettaw il-prinċipji tal-ekwivalenza u tal-effettività.

(22) locus standi tal-individwi u l-interess tagħhom biex iressqu proċedimenti ma jimminawx id-dritt tagħhom għal protezzjoni ġudizzjarja effettiva tad-drittijiet mogħtija lilhom mid-dritt tal-Unjoni Skont il-prinċipju tal-effettività, jenħtieġ li r-regoli nazzjonali dwar il-tal-individwi u l-interess tagħhom biex iressqu proċedimenti ma jimminawx id-dritt tagħhom għal protezzjoni ġudizzjarja effettiva tad-drittijiet mogħtija lilhom mid-dritt tal-Unjoni ( 30 )

(23) L-Istudju dwar l-Infurzar wera li l-qrati nazzjonali jiddeċiedu l-aktar fuq każijiet imressqa minn kompetituri tal-benefiċjarju tal-għajnuna, li huma affettwati direttament mid-distorsjoni tal-kompetizzjoni li tirriżulta mill-implimentazzjoni tal-għajnuna illegali ( 31 )

(24) Madankollu, meta japplikaw ir-regoli nazzjonali dwar il- locus standi , il-qrati nazzjonali għandhom jieħdu inkunsiderazzjoni d-dmir tagħhom li jipproteġu l-interess ta’ kull parti li jkollha interess ġuridiku suffiċjenti li tniedi l-proċedimenti (il-“partijiet terzi”), irrispettivament minn jekk dawn ġewx affettwati direttament mid-distorsjoni tal-kompetizzjoni li tirriżulta mill-implimentazzjoni illegali tal-miżura ta’ għajnuna.

(25) locus standi ta’ partijiet terzi f’każijiet li jikkonċernaw l-għajnuna mill-Istat mogħtija permezz ta’ miżuri fiskali. Il-kontribwenti terzi jistgħu jitqiesu li għandhom interess li jressqu azzjoni biex jiksbu r-rifużjoni tal-ammont miġbur bi ksur tal-obbligu ta’ waqfien totali biss meta t-taxxa jew l-imposta li għaliha jkunu soġġetti tkun tifforma parti mill-finanzjament tal-għajnuna illegali mill-Istat Il-qrati nazzjonali jridu jikkunsidraw elementi ulterjuri meta jivvalutaw il-ta’ partijiet terzi f’każijiet li jikkonċernaw l-għajnuna mill-Istat mogħtija permezz ta’ miżuri fiskali. Il-kontribwenti terzi jistgħu jitqiesu li għandhom interess li jressqu azzjoni biex jiksbu r-rifużjoni tal-ammont miġbur bi ksur tal-obbligu ta’ waqfien totali biss meta t-taxxa jew l-imposta li għaliha jkunu soġġetti tkun tifforma parti mill-finanzjament tal-għajnuna illegali mill-Istat ( 32 ) . Il-locus standi tagħhom ma jiddependix fuq l-eżistenza ta’ relazzjoni kompetittiva mal-benefiċjarju tal-għajnuna ( 33 )

(26) Min-naħa l-oħra, il-kontribwenti terzi ma jistgħux jibbażaw ruħhom fuq l-illegalità ta’ miżura ta’ għajnuna li teżenta mit-tassazzjoni ċerti impriżi jew setturi sabiex jevitaw il-ħlas ta’ dik it-taxxa jew dik l-imposta jew biex jiksbu r-rimborż tagħha, sakemm id-dħul mit-taxxa ma jkunx riżervat esklużivament għall-finanzjament tal-għajnuna mill-Istat illegali kif indikat fil-paragrafu (25). Dan huwa wkoll il-każ fejn joperaw f’kompetizzjoni mal-benefiċjarji ( 34 ) . Tali soluzzjoni tirriżulta fiż-żieda tal-effetti antikompetittivi tal-għajnuna mill-Istat, minħabba li żżid l-għadd ta’ impriżi li jibbenefikaw minn eżenzjoni mit-taxxa li tikkostitwixxi għajnuna illegali mill-Istat ( 35 )

(27) Fl-aħħar nett, ir-rekwiżit għall-qorti nazzjonali li tiżgura protezzjoni ġudizzjarja effettiva jista’ jmur lil hinn mill-infurzar strett tal-Artikolu 108(3) TFUE. Fid-dawl tal-Artikolu 47 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea, l-individwi u l-organizzazzjonijiet li ma għandhomx locus standi biex jitolbu l-annullament ta’ deċiżjoni dwar l-għajnuna mill-Istat skont l-Artikolu 263 TFUE jenħtieġ li jingħataw l-opportunità li jikkontestaw l-għajnuna jew il-miżuri li jimplimentaw l-għajnuna quddiem il-qrati nazzjonali u li jagħtu bidu għal rinviju skont l-Artikolu 267 TFUE lill-Qorti tal-Ġustizzja għal deċiżjoni preliminari dwar l-interpretazzjoni jew il-validità tad-deċiżjoni tal-Kummissjoni li tawtorizza dik l-għajnuna ( 36 ) . F’din is-sitwazzjoni, mhux biss l-interessi ekonomiċi, iżda wkoll l-interessi l-oħra tal-individwi u tal-organizzazzjonijiet jistgħu jkunu rilevanti sabiex jiġi stabbilit il-locus standi tagħhom fi proċedimenti relatati mal-miżuri nazzjonali li jimplementaw l-għajnuna, skont il-miżuri u l-proċeduri nazzjonali inkwistjoni ( 37 )

2.2.2. Ġurisdizzjoni

(28) Il-prinċipju ta’ awtonomija proċedurali jimplika li hija s-sistema legali nazzjonali ta’ kull Stat Membru li għandha taħtar il-qrati li jkollhom ġurisdizzjoni fi proċedimenti li jikkonċernaw l-għoti ta’ għajnuna illegali. Dan jimplika wkoll li l-Istati Membri jiddeterminaw ir-regoli proċedurali dettaljati li jirregolaw dawn l-azzjonijiet legali, sakemm jiġu rrispettati l-prinċipji ta’ ekwivalenza u effettività ( 38 )

(29) Fin-nuqqas ta’ regoli speċifiċi skont id-dritt tal-Unjoni, l-istruttura tas-sistemi ġudizzjarji tal-Istati Membri tvarja ħafna. Filwaqt li ftit Stati Membri waqqfu qrati speċjalizzati għal materji li jikkonċernaw l-għajnuna mill-Istat, oħrajn assenjaw ġurisdizzjoni esklussiva lill-awli tal-qrati eżistenti jew adottaw regoli proċedurali li jiċċaraw il-ġurisdizzjoni tal-qrati f’każijiet ta’ infurzar pubbliku u privat ( 39 ) . Fil-maġġoranza tal-Istati Membri, il-qrati ċivili u amministrattivi huma kompetenti fl-applikazzjoni tar-regoli dwar l-għajnuna mill-Istat ( 40 )

2.2.3. Il-prinċipju ta’ res judicata

(30) res judicata jiddikjara li sentenzi li saru definittivi ma jistgħux jiġu kkontestati aktar. Dan huwa l-każ meta d-drittijiet kollha tal-appell ikunu ġew eżawriti jew meta l-limiti ta’ żmien ipprovduti għall-eżerċitar ta’ dawn id-drittijiet ikunu skadew. Il-prinċipju ta’ res judicata għandu l-għan li jiggarantixxi l-istabbiltà tal-liġi u r-relazzjonijiet legali, kif ukoll l-amministrazzjoni tajba tal-ġustizzja, u huwa stabbilit kemm fl-ordinament ġuridiku tal-Unjoni Ewropea kif ukoll fis-sistemi legali nazzjonali res judicata jaqgħu taħt l-ordinament ġuridiku nazzjonali, f’konformità mal-prinċipju ta’ awtonomija proċedurali tal-Istati Membri. Madankollu, tali regoli proċedurali iridu jirrispettaw il-prinċipji ta’ ekwivalenza u ta’ effettività Il-prinċipju ta’jiddikjara li sentenzi li saru definittivi ma jistgħux jiġu kkontestati aktar. Dan huwa l-każ meta d-drittijiet kollha tal-appell ikunu ġew eżawriti jew meta l-limiti ta’ żmien ipprovduti għall-eżerċitar ta’ dawn id-drittijiet ikunu skadew. Il-prinċipju ta’għandu l-għan li jiggarantixxi l-istabbiltà tal-liġi u r-relazzjonijiet legali, kif ukoll l-amministrazzjoni tajba tal-ġustizzja, u huwa stabbilit kemm fl-ordinament ġuridiku tal-Unjoni Ewropea kif ukoll fis-sistemi legali nazzjonali ( 41 ) . Skont il-ġurisprudenza, fl-assenza ta’ leġiżlazzjoni tal-UE f’dan il-qasam, ir-regoli li jimplimentaw il-prinċipju ta’jaqgħu taħt l-ordinament ġuridiku nazzjonali, f’konformità mal-prinċipju ta’ awtonomija proċedurali tal-Istati Membri. Madankollu, tali regoli proċedurali iridu jirrispettaw il-prinċipji ta’ ekwivalenza u ta’ effettività ( 42 )

(31) res judicata ( 44 ). Taħt il-prinċipju ta’ supremazija tad-dritt tal-Unjoni ( 43 ) , il-qrati nazzjonali għandhom id-dmir li jagħtu effett sħiħ lid-dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni, inkluż. jekk meħtieġ, billi jirrifjutaw fuq mozzjoni tagħhom stess li japplikaw kwalunkwe dispożizzjoni konfliġġenti tal-leġiżlazzjoni nazzjonali. Dan japplika wkoll għar-regoli nazzjonali li jistabbilixxu l-prinċipju ta’

(32) res judicata fil-qasam tal-għajnuna mill-Istat. Il-prinċipju tas-supremazija tad-dritt tal-Unjoni jimpedixxi l-applikazzjoni tal-prinċipju ta’ res judicata milli tillimita l-kompetenza esklussiva mogħtija lill-Kummissjoni bit-TFUE biex tivvaluta l-kompatibbiltà tal-għajnuna mill-Istat. res judicata jestendu għal motivi li setgħu, iżda ma kinux, invokati fi proċedimenti ġudizzjarji. Il-ġurisprudenza tal-Qrati tal-Unjoni llimitat il-forza tal-prinċipju ta’fil-qasam tal-għajnuna mill-Istat. Il-prinċipju tas-supremazija tad-dritt tal-Unjoni jimpedixxi l-applikazzjoni tal-prinċipju ta’milli tillimita l-kompetenza esklussiva mogħtija lill-Kummissjoni bit-TFUE biex tivvaluta l-kompatibbiltà tal-għajnuna mill-Istat. ( 45 ) . Barra minn hekk, il-fatt li qorti nazzjonali eskludiet l-eżistenza ta’ għajnuna mill-Istat fir-rigward ta’ miżura ma jistax jipprekludi lill-Kummissjoni milli sussegwentement tikkonstata li l-miżura inkwistjoni tikkostitwixxi għajnuna mill-Istat illegali u inkompatibbli ( 46 ) . Dan japplika anki fil-każ ta’ sentenza minn qorti nazzjonali li tiddeċiedi fl-aħħar istanza ( 47 ) . Dan japplika wkoll meta r-regoli nazzjonali dwar l-awtorità ta’jestendu għal motivi li setgħu, iżda ma kinux, invokati fi proċedimenti ġudizzjarji. ( 48 )

3. IR-RWOL TAL-KUMMISSJONI

(33) L-għan tas-sistema ta’ kontroll minn qabel stabbilita mill-Artikolu 108(3) tat-TFUE huwa li jiġi żgurat li tkun tista’ tiġi implimentata biss għajnuna kompatibbli ( 49 ) . Sabiex jintlaħaq dan l-għan, l-implimentazzjoni tal-għajnuna ppjanata li ma għandhiex eżenzjoni ta’ kategorija trid tiġi differita sakemm il-Kummissjoni tadotta deċiżjoni dwar il-kompatibbiltà tagħha mas-suq intern ( 50 )

3.1. Il-kompetenza esklussiva tal-Kummissjoni

(36) Is-setgħa esklużiva tal-Kummissjoni li tivvaluta l-kompatibbiltà tal-għajnuna mill-Istat tista’ tillimita l-qrati nazzjonali fl-eżerċizzju tal-kompetenza tagħhom li japplikaw l-Artikoli 107(1) u 108(3) TFUE (ara t-Taqsima 4.1) ( 58 ) . Dan huwa minnu għad-deċiżjonijiet ta’ ftuħ, li, sakemm issir il-valutazzjoni tal-kompatibbiltà tal-miżura, jkollhom ċerti konsegwenzi legali fuq il-proċedimenti quddiem il-qrati nazzjonali (ara t-Taqsima 4.1.3)

(37) res judicata ma tistax timpedixxi lill-Kummissjoni milli teżerċita f’xi ħin il-kompetenza esklussiva mogħtija lilha mit-TFUE (ara t-Taqsima 2.2.3) Id-deċiżjonijiet finali minn qabel tal-Kummissjoni huma vinkolanti fuq il-qrati nazzjonali, u l-qrati nazzjonali jridu jsegwu l-valutazzjoni tal-Kummissjoni dwar l-eżistenza ta’ għajnuna ( 59 ) . Min-naħa l-oħra, jekk qorti nazzjonali tiddeċiedi qabel kwalunkwe deċiżjoni tal-Kummissjoni, din id-deċiżjoni, anki jekk takkwista l-awtorità ta’ma tistax timpedixxi lill-Kummissjoni milli teżerċita f’xi ħin il-kompetenza esklussiva mogħtija lilha mit-TFUE (ara t-Taqsima 2.2.3) ( 60 )

3.2. Is-setgħat tal-Kummissjoni li tinforza r-regoli dwar l-għajnuna mill-Istat

(38) Bħala regola ġenerali, sabiex jiġu imposti rimedji għall-ksur tar-regoli dwar l-għajnuna mill-Istat, meta tikkonkludi li l-miżura eżaminata tikkostitwixxi għajnuna mill-Istat illegali u inkompatibbli, il-Kummissjoni teħtieġ tadotta deċiżjoni finali li tikkonkludi l-investigazzjoni formali u tordna l-irkupru ta’ din l-għajnuna (“deċiżjoni ta’ rkupru”) ( 61 )

(40) F’xi każijiet, skont l-Artikolu 13 tar-Regolament Proċedurali, il-Kummissjoni tista’, fid-diskrezzjoni tagħha, tadotta miżuri provviżorji, filwaqt li tlesti l-valutazzjoni tal-kompatibbiltà. B’mod partikolari, il-Kummissjoni tista’ toħroġ inġunzjonijiet ta’ sospensjoni jew ta’ irkupru, sakemm jiġu ssodisfati għadd ta’ kundizzjonijiet ( 66 ) . Dawn il-miżuri jfittxu li jillimitaw id-dannu assoċjat mal-implimentazzjoni tal-għajnuna bi ksur tal-obbligi ta’ notifika u ta’ waqfien totali ( 67 )

4. IR-RWOL TAL-QRATI NAZZJONALI

(41) Filwaqt li l-Kummissjoni trid teżamina l-kompatibbiltà ta’ miżura ta’ għajnuna mas-suq intern, anki meta tkun stabbilixxiet l-implimentazzjoni tagħha bi ksur tal-Artikolu 108(3) tat-TFUE, ir-rwol primarju tal-qrati nazzjonali huwa li jippreservaw id-drittijiet tal-individwi li jiffaċċjaw dak il-ksur ( 68 )

(42) Il-qrati nazzjonali għandhom ir-responsabbiltà li joffru protezzjoni legali effettiva lil partijiet terzi ( 69 ) . Il-kontribut tagħhom għas-sistema ta’ kontroll tal-għajnuna mill-Istat huwa partikolarment meħtieġ f’każijiet fejn tingħata għajnuna illegali, fin-nuqqas ta’ deċiżjoni finali tal-Kummissjoni dwar l-istess miżura jew sakemm tiġi adottata tali deċiżjoni, kif ukoll f’każijiet fejn tkun ingħatat għajnuna kompatibbli bi ksur tal-obbligu ta’ waqfien totali ( 70 )

4.1. Id-delimitazzjoni tal-kompetenzi tal-qrati nazzjonali fl-applikazzjoni tar-regoli dwar l-għajnuna mill-Istat

(43) Il-qrati nazzjonali għandhom is-setgħa li jinterpretaw u japplikaw l-Artikoli 107(1) u 108(3) tat-TFUE. B’mod partikolari, fin-nuqqas ta’ deċiżjoni tal-Kummissjoni rigward l-istess miżura ( 71 ) , il-qrati nazzjonali huma marbuta biss bil-kunċett oġġettiv ta’ għajnuna mill-Istat meta jeżerċitaw il-kompetenza tagħhom biex jivvalutaw l-eżistenza ta’ għajnuna mill-Istat ( 72 )

(44) Il-Kummissjoni tivvaluta wkoll l-eżistenza ta’ għajnuna mill-Istat, li normalment tkun l-ewwel pass qabel ma tivvaluta l-kompatibbiltà tagħha. Għalhekk, kwalunkwe proċediment quddiem il-Kummissjoni, qabel jew wara dawk quddiem il-qrati nazzjonali, jista’ jaffettwa lil dawn tal-aħħar ( 73 ) , kif spjegat fit-Taqsimiet minn 4.1.1 sa 4.1.3.

4.1.1. Wara deċiżjoni mill-Kummissjoni

(46) Jekk qorti nazzjonali jkollha dubji dwar l-interpretazzjoni jew il-validità ta’ deċiżjoni tal-Kummissjoni, dik il-qorti tista’ titlob kjarifika mill-Kummissjoni (ara t-Taqsima 5.1) jew, skont iċ-ċirkostanzi, tista’ jew trid ( 77 ) tirreferi kwistjoni lill-Qorti tal-Ġustizzja għal deċiżjoni preliminari, f’konformità mal-Artikolu 267 tat-TFUE ( 78 )

4.1.1.1. Wara deċiżjoni tal-Kummissjoni li tiddikjara l-għajnuna bħala kompatibbli

(47) ex post facto , il-miżuri ta’ implimentazzjoni, li kienu ġew adottati bi ksur tal-obbligu ta’ waqfien totali previst mit-TFUE Deċiżjoni finali tal-Kummissjoni li tirrikonoxxi l-kompatibbiltà tal-għajnuna illegali wara li tkun ingħatat ma għandhiex l-effett li tirregolarizza,, il-miżuri ta’ implimentazzjoni, li kienu ġew adottati bi ksur tal-obbligu ta’ waqfien totali previst mit-TFUE ( 79 )

(49) Minn dan jirriżulta li, meta parti terza tfittex quddiem qorti nazzjonali l-eliminazzjoni tal-vantaġġi marbuta mal-implimentazzjoni prematura tal-għajnuna, jenħtieġ li l-qorti tiddefendi l-azzjoni tagħha anki jekk il-Kummissjoni tkun diġà ddikjarat l-għajnuna inkwistjoni bħala kompatibbli. Kwalunkwe interpretazzjoni oħra jkollha l-effett li tippermetti lill-Istati Membri jinjoraw id-dispożizzjonijiet tat-TFUE u, b’hekk, iċċaħħadhom mill-effettività tagħhom ( 82 )

4.1.1.2. Wara deċiżjoni tal-ftuħ mill-Kummissjoni

(50) Is-sitwazzjoni hija differenti meta l-Kummissjoni tkun sempliċement bdiet, skont l-Artikolu 108(2) tat-TFUE, proċedura ta’ investigazzjoni rigward miżura ta’ għajnuna mressqa quddiem qorti nazzjonali. Fid-deċiżjoni tal-ftuħ, il-Kummissjoni, fil-prinċipju, tesprimi dubji dwar jekk miżura ta’ għajnuna hijiex kompatibbli mas-suq intern. Filwaqt li dawn id-dubji ġeneralment ikunu jikkonċernaw il-kompatibbiltà tal-għajnuna, il-valutazzjoni tal-eżistenza tal-għajnuna hija ta’ natura preliminari u tittieħed minn eżami inizjali tal-miżura inkwistjoni ( 83 )

(51) F’konformità mal-Artikolu 4(3) tat-TUE, il-qrati nazzjonali jridu jqisu s-sitwazzjoni legali li tirriżulta mill-proċeduri li jkunu għaddejjin quddiem il-Kummissjoni, anki jekk din tkun provviżorja.

(52) Dan ifisser li, filwaqt li l-proċedura ta’ investigazzjoni tkun għaddejja, il-qrati nazzjonali jridu jisiltu konsegwenzi legali mid-deċiżjoni tal-ftuħ innifisha. Wara deċiżjoni tal-ftuħ, qorti nazzjonali ma tistax tiddeċiedi li din il-miżura ma tikkostitwixxix għajnuna skont it-tifsira tal-Artikolu 107(1) tat-TFUE, inkella l-effettività tal-Artikolu 108(3) tat-TFUE tkun kompromessa ( 84 )

(53) Għal dan il-għan, hija r-responsabbiltà tal-qrati nazzjonali li jieħdu l-passi kollha xierqa biex jindirizzaw il-ksur potenzjali tal-obbligu ta’ waqfien totali. Il-qrati nazzjonali jistgħu jiddeċiedu li jissospendu l-implimentazzjoni tal-miżura inkwistjoni u jordnaw l-irkupru tal-pagamenti li jkunu diġà saru. Huma jistgħu wkoll jiddeċiedu li jordnaw miżuri provviżorji oħrajn sabiex jissalvagwardjaw kemm l-interessi tal-partijiet ikkonċernati kif ukoll l-effettività tad-deċiżjoni tal-ftuħ tal-Kummissjoni ( 85 )

(54) Barra minn hekk, il-qrati nazzjonali ma jistgħux sempliċement jissospendu l-proċedimenti tagħhom qabel ma l-Kummissjoni tkun waslet għal deċiżjoni finali ( 86 ) , peress li dan ikun ifisser li jinżamm il-vantaġġ fis-suq minkejja l-ksur potenzjali tal-obbligu ta’ waqfien totali.

(55) L-istess restrizzjonijiet jistgħu japplikaw għall-qrati nazzjonali meta deċiżjoni finali tal-Kummissjoni ( 87 ) tkun ġiet annullata mill-Qrati tal-Unjoni, jew permezz ta’ sentenza li tista’ tiġi appellata jew permezz ta’ sentenza finali, peress li l-Kummissjoni mhijiex meħtieġa terġa’ tibda l-proċedura mill-bidu iżda tista’ terġa’ tibda mill-punt li fih tkun seħħet l-illegalità ( 88 ) . Id-Deċiżjoni tal-ftuħ tista’ għalhekk tgħodd sakemm il-Kummissjoni tieħu deċiżjoni finali ġdida. F’dawn iċ-ċirkustanzi, il-qrati nazzjonali jkunu għalhekk marbuta li jiżguraw il-konformità mal-obbligu ta’ sospensjoni li jirriżulta mill-ftuħ tal-proċedura formali, pereżempju billi jevitaw il-ħlas lura tal-għajnuna rkuprata.

4.2. Il-kompetenzi tal-qrati nazzjonali

(56) Kif imsemmi fil-paragrafi minn (11) sa (13), il-qrati nazzjonali jridu jistabbilixxu jekk ingħatatx għajnuna mill-Istat f’konformità mal-Artikolu 108(3) tat-TFUE fil-limiti stabbiliti mill-kompetenza esklussiva tal-Kummissjoni biex tivvaluta l-kompatibbiltà tal-għajnuna u kwalunkwe deċiżjoni tal-Kummissjoni li kienet teżisti minn qabel dwar l-istess miżura.

(57) Il-qrati nazzjonali jwettqu l-valutazzjoni tagħhom f’żewġ stadji: l-ewwel nett, huma jivvalutaw in-natura tal-miżura biex jistabbilixxu jekk din tikkwalifikax bħala għajnuna mill-Istat skont l-Artikolu 107(1) tat-TFUE; it-tieni, jekk il-qrati nazzjonali jsibu li l-miżura tikkostitwixxi għajnuna mill-Istat, huma jridu jikkonkludu jekk il-miżura hijiex soġġetta għall-obbligu ta’ waqfien totali. Meta l-qrati nazzjonali jsibu ksur tal-obbligu ta’ waqfien totali, huma jridu jadottaw rimedji xierqa biex jissalvagwardjaw id-drittijiet tal-individwi affettwati minn tali ksur.

4.2.1. Il-valutazzjoni tal-eżistenza ta’ għajnuna

(58) Il-Qrati tal-Unjoni kkonfermaw li, kif inhu l-każ għall-Kummissjoni, il-qrati nazzjonali għandhom ġurisdizzjoni biex jinterpretaw il-kunċett ta’ għajnuna mill-Istat ( 89 )

(59) Sabiex tiġi aċċertata l-eżistenza ta’ għajnuna mill-Istat, spiss ikun meħtieġ li jiġu vvalutati serje ta’ kwistjonijiet kumplessi (ara l-paragrafu (14)). Fl-Avviż tagħha dwar il-kunċett ta’ għajnuna mill-Istat, kif imsemmi fl-Artikolu 107(1) tat-TFUE ( 90 ) , il-Kummissjoni ħarġet gwida dettaljata li tista’ tipprovdi għajnuna lill-qrati nazzjonali.

(60) Meta jitqajmu dubji dwar l-eżistenza ta’ elementi ta’ għajnuna mill-Istat, il-qrati nazzjonali jistgħu jitolbu lill-Kummissjoni tagħti l-opinjoni tagħha (ara t-Taqsima 5.1.1.2). Il-qrati nazzjonali għandhom ukoll il-possibbiltà jew l-obbligu li jirreferu l-kwistjoni lill-Qorti tal-Ġustizzja għal deċiżjoni preliminari skont l-Artikolu 267 tat-TFUE.

4.2.2. Valutazzjoni ta’ jekk hemmx ksur tal-obbligu ta’ waqfien totali

(61) Fil-kuntest tal-valutazzjoni ta’ jekk miżura ta’ għajnuna tkunx soġġetta għall-obbligu ta’ waqfien totali, il-qrati nazzjonali jridu jikkunsidraw jekk il-miżura tkunx taqa’ taħt waħda mill-eċċezzjonijiet mill-obbligu ta’ notifika (ara t-Taqsima 1.2). B’mod partikolari, il-qrati nazzjonali jevalwaw jekk il-miżura kkonċernata tissodisfax il-kriterji stabbiliti f’regolament ta’ eżenzjoni ta’ kategorija jew tikkostitwixxix għajnuna eżistenti.

(62) Jekk miżura ta’ għajnuna tissodisfa l-kundizzjonijiet kollha pprovduti f’regolament ta’ eżenzjoni ta’ kategorija, hija tkun eżentata minn notifika minn qabel lill-Kummissjoni u titqies li tkun kompatibbli mas-suq intern.

(63) L-għajnuna eżistenti mhijiex soġġetta għall-obbligu ta’ notifika tal-Istati Membri skont l-Artikolu 108(3) tat-TFUE, iżda hija soġġetta għal sistema differenti ta’ rieżami mill-Kummissjoni skont l-Artikolu 108(1) tat-TFUE. Madankollu, tibdil fl-għajnuna eżistenti skont it-tifsira tal-Artikolu 1(c) tar-Regolament Proċedurali ma jaqax taħt il-kunċett ta’ għajnuna eżistenti.

4.2.2.1. L-applikazzjoni tal-kundizzjonijiet tar-regolamenti ta’ eżenzjoni ta’ kategorija

(64) L-Istati Membri jistgħu jistrieħu fuq miżura li tkun eżentata mir-rekwiżit ta’ notifika jekk tissodisfa l-kundizzjonijiet ġenerali u speċifiċi previsti fir-regolamenti ta’ eżenzjoni ta’ kategorija. Madankollu, jekk Stat Membru jimplimenta miżura ta’ għajnuna li ma tissodisfax il-kundizzjonijiet kollha tal-eżenzjoni ta’ kategorija applikabbli mingħajr notifika minn qabel lill-Kummissjoni, l-implimentazzjoni ta’ dik l-għajnuna tkun illegali.

(65) L-obbligi ta’ notifika u ta’ waqfien totali li joħorġu mit-TFUE jorbtu mhux biss lill-qrati nazzjonali, iżda wkoll lill-korpi amministrattivi kollha tal-Istati Membri ( 91 )

(66) Meta l-qrati nazzjonali jivvalutaw jekk miżura ta’ għajnuna mill-Istat tkunx ġiet implimentata legalment, huma jridu jivverifikaw jekk il-kundizzjonijiet ta’ regolament ta’ eżenzjoni ta’ kategorija ġewx irrispettati biex jistabbilixxu li l-miżura kienet eżentata mill-obbligu ta’ notifika. Il-Qorti tal-Ġustizzja ddefiniet il-kamp ta’ applikazzjoni tal-kompetenzi tal-qrati nazzjonali meta jistabbilixxu jekk il-kundizzjonijiet tar-Regolament għall-Eżenzjoni Ġenerali Sħiħa ġewx applikati b’mod korrett ( 92 ) , jiġifieri, sa liema punt il-qrati nazzjonali jistgħu jinterpretaw id-dispożizzjonijiet tiegħu.

(67) L-adozzjoni tar-regolamenti ta’ eżenzjoni ta’ kategorija ma għandhiex l-intenzjoni li tittrasferixxi lill-Istati Membri l-valutazzjoni tal-kompatibbiltà tal-għajnuna mill-Istat mas-suq intern, li tibqa’ l-kompetenza esklussiva tal-Kummissjoni ( 93 ) . Madankollu, huwa d-dmir tal-qrati nazzjonali li jaċċertaw jekk l-awtoritajiet nazzjonali jkunux taw għajnuna li tikkonforma bis-sħiħ mal-kundizzjonijiet ġenerali u speċifiċi tar-regolament ta’ eżenzjoni ta’ kategorija applikabbli, interpretati b’mod strett ( 94 )

(68) Meta l-għajnuna tkun ġiet implimentata skont regolament ta’ eżenzjoni ta’ kategorija mingħajr ma jiġu ssodisfati l-kundizzjonijiet kollha applikabbli, il-benefiċjarju ta’ din l-għajnuna ma jistax ikollu, f’dak iż-żmien, aspettattiva leġittima li l-għoti tal-għajnuna kien legali ( 95 ) . U dan minħabba li l-awtoritajiet nazzjonali ma jingħatawx is-setgħa li jadottaw deċiżjonijiet finali li jsibu li ma hemm l-ebda obbligu li jinnotifikaw l-għajnuna ( 96 )

4.2.2.2. Għajnuna eżistenti

(69) Kif imsemmi fil-paragrafu (63), għall-kuntrarju ta’ għajnuna ġdida, l-għajnuna eżistenti mhijiex soġġetta għall-obbligu ta’ notifika. Hija esklussivament ir-responsabbiltà tal-Kummissjoni li tivvaluta jekk għajnuna eżistenti tkunx għadha kompatibbli mas-suq intern u li tipproponi miżuri xierqa meta tqis li skema ma tibqax kompatibbli. Meta jimplimenta r-regoli dwar l-għajnuna mill-Istat, ir-rwol tal-qrati nazzjonali jkun limitat li jivvaluta jekk miżura ta’ għajnuna tikkostitwixxix għajnuna eżistenti skont it-tifsira tal-Artikolu 108(1) tat-TFUE. Jekk il-miżura tkun għajnuna eżistenti, ma jkun hemm l-ebda kwistjoni ta’ ksur tal-Artikolu 108(3) TFUE li tkun trid tiġi rrimedjata mill-qorti nazzjonali.

(70) It-Trattati ma jipprovdu l-ebda gwida dwar il-kwalifikazzjoni ta’ miżura ta’ għajnuna bħala għajnuna eżistenti. Huwa fid-dispożizzjonijiet tar-Regolament Proċedurali fejn jiġu definiti ċ-ċirkostanzi li taħthom l-għajnuna għandha titqies bħala eżistenti ( 97 ) . Madankollu, ir-Regolament Proċedurali ma fih l-ebda dispożizzjoni relatata mas-setgħat u l-obbligi tal-qrati nazzjonali, li jibqgħu jiġu rregolati mid-dispożizzjonijiet tat-TFUE, kif interpretati mill-Qorti tal-Ġustizzja ( 98 )

4.2.3. Is-salvagwardja tad-drittijiet ta’ individwi li jiffaċċjaw il-ksur tal-obbligu ta’ waqfien totali

(71) Sabiex jiġu ssalvagwardjati d-drittijiet tal-individwi kontra l-implimentazzjoni illegali tal-għajnuna mill-Istat, il-qrati nazzjonali jistgħu jadottaw tipi differenti ta’ rimedji, skont is-sitwazzjoni. Pereżempju, huma jistgħu jiddeċiedu li jissospendu jew itemmu l-implimentazzjoni tal-miżura (it-Taqsima 4.2.3.1), jordnaw l-irkupru tas-somom diġà żborżati (it-Taqsima 4.2.3.2) jew jadottaw miżuri provviżorji differenti biex jissalvagwardjaw b’mod ieħor l-interessi tal-partijiet ikkonċernati (it-Taqsima 4.2.3.3) ( 99 ) . Fl-aħħar nett, huma jistgħu jintalbu jiddeċiedu dwar il-kumpens għad-danni mġarrba minn partijiet terzi bħala konsegwenza tal-implimentazzjoni illegali tal-għajnuna mill-Istat (it-Taqsima 4.2.3.4). Fi kwalunkwe każ, il-qrati nazzjonali jridu joffru lill-individwi ċ-ċertezza li se tittieħed l-azzjoni xierqa kollha, f’konformità mal-liġi nazzjonali tagħhom, biex jiġu indirizzati l-konsegwenzi tal-ksur tal-Artikolu 108(3) tat-TFUE ( 100 )

4.2.3.1. Is-sospensjoni jew it-terminazzjoni tal-implimentazzjoni tal-miżura

(72) Meta awtorità tal-Istat tkun għadha ma implimentatx miżura ta’ għajnuna mill-Istat mogħtija bi ksur tal-Artikolu 108(3) tat-TFUE, il-qrati nazzjonali jridu jimpedixxu dik l-implimentazzjoni, jew billi jissospenduha jew inkella billi jitterminawha. Tali rimedju jista’ jkun xieraq ukoll f’każijiet fejn il-miżura ta’ għajnuna mill-Istat tkun daħlet fis-seħħ, iżda l-għajnuna tkun għadha ma ġietx żborżata (kompletament jew parzjalment), minkejja l-ħtieġa għal rimedji addizzjonali għall-parti tal-għajnuna li tkun diġà tħallset.

(73) Id-dritt tal-Unjoni ma jimponi l-ebda konklużjoni speċifika li l-qrati nazzjonali jridu bilfors jaslu għaliha fir-rigward tal-validità tal-att li jagħti l-għajnuna illegali mill-Istat. Dan jesiġi biss li huma jieħdu miżuri effettivi biex jimpedixxu l-iżborż tal-għajnuna illegali lill-benefiċjarju. Madankollu, jista’ jkun hemm sitwazzjonijiet skont il-liġi nazzjonali li fihom l-implimentazzjoni illegali tal-miżura tkun tista’ tinkiseb billi jiġi annullat l-att tal-għoti ( 101 )

(74) Għaldaqstant, il-qrati nazzjonali jistgħu jiddikjaraw il-kuntratt li permezz tiegħu tingħata l-għajnuna bħala null u bla effett, jannullaw id-deċiżjoni tal-awtoritajiet tal-Istati Membri li jagħtu l-għajnuna, jew jissospendu l-implimentazzjoni tagħha (pereżempju, f’każijiet fejn l-għajnuna tingħata fil-forma ta’ aċċess għal faċilità jew servizz).

(75) Meta l-għajnuna tingħata f’pagamenti parzjali, jenħtieġ li l-qrati nazzjonali jordnaw is-sospensjoni ta’ pagamenti futuri.

4.2.3.2. Irkupru

(76) Meta l-għajnuna illegali tkun diġà tħallset lill-benefiċjarju, il-qrati nazzjonali jridu, fil-prinċipju, u fin-nuqqas ta’ deċiżjoni tal-Kummissjoni li tiddikjara l-għajnuna bħala kompatibbli, jordnaw l-irkupru sħiħ tal-ammont mogħti illegalment ( 102 ) . It-tneħħija tal-għajnuna permezz ta’ rkupru hija l-konsegwenza loġika tal-illegalità tagħha ( 103 )

(77) Sabiex is-sitwazzjoni titreġġa’ lura għal kif kienet qabel ma ngħatat l-għajnuna, il-qrati nazzjonali jridu jabolixxu kompletament il-vantaġġ mogħti illegalment lill-benefiċjarju. Tali vantaġġ jinkludi l-għajnuna (il-“kapital tal-għajnuna”) kif ukoll in-nuqqas ta’ ħlas tal-imgħax li l-impriża kienet tħallas kieku kellha tissellef l-ammont tal-għajnuna fis-suq matul il-perjodu tal-illegalità, li jirriżulta fit-titjib tal-pożizzjoni kompetittiva tagħha matul dan il-perjodu (“imgħax mill-illegalità”) ( 104 ) . Għalhekk, il-qrati nazzjonali jridu jordnaw l-irkupru kemm tal-kapital tal-għajnuna kif ukoll tal-imgħax mill-illegalità.

(78) Jekk ikun hemm proċeduri paralleli quddiem qorti nazzjonali u quddiem il-Kummissjoni, u jekk il-Kummissjoni tiddikjara l-għajnuna bħala inkompatibbli, jenħtieġ li l-qorti nazzjonali tislet il-konsegwenzi xierqa minnha, skont ir-regoli nazzjonali li jirregolaw l-eżekuzzjoni tad-deċiżjonijiet ta’ rkupru ( 105 )

(79) Kif indikat fil-paragrafu (48), jekk il-Kummissjoni tiddikjara l-għajnuna bħala kompatibbli, id-dritt tal-Unjoni jesiġi biss li l-Istat Membru jirkupra l-imgħax mill-illegalità fir-rigward tal-perjodu tal-illegalità ( 106 ) , li jibda mill-ħlas tal-għajnuna sad-dikjarazzjoni tal-kompatibbiltà tagħha.

(80) Jekk deċiżjoni tal-Kummissjoni li tiddikjara l-miżura bħala kompatibbli tiġi annullata, din il-miżura ma tistax titqies bħala approvata mill-Kummissjoni, u l-implimentazzjoni tagħha titqies bħala illegali ( 107 ) . F’dan il-każ, il-benefiċjarju mhuwiex intitolat li jinvoka xi aspettattiva leġittima li l-għajnuna kienet legali, billi ġie ppreżentat rikors għall-annullament tad-deċiżjoni pożittiva ( 108 )

(81) Għall-kalkolu tal-imgħax mill-illegalità, la l-Artikolu 16(2) tar-Regolament Proċedurali u lanqas l-Artikoli 9 u 11 tar-Regolament tal-Kummissjoni (KE) Nru 794/2004 ( 109 ) ma japplikaw għall-irkupru ta’ għajnuna illegali minn Stat Membru fin-nuqqas ta’ deċiżjoni ta’ rkupru tal-Kummissjoni. Għalhekk, f’każijiet bħal dawn, l-awtoritajiet tal-Istat Membru kkonċernat iridu jikkalkolaw l-imgħax mill-illegalità f’konformità mar-regoli applikabbli tal-liġi nazzjonali, diment li jiġu ssodisfati żewġ kundizzjonijiet. L-ewwel nett, dawn ir-regoli jridu jirrispettaw il-prinċipji tal-ekwivalenza u tal-effettività (ara t-Taqsima 2.2); u t-tieni, l-imgħax mill-illegalità jrid jiġi kkalkolat, mill-inqas, b’rata ekwivalenti għal dik li kienet tkun applikata kieku l-benefiċjarju kellu jissellef l-ammont tal-għajnuna inkwistjoni fis-suq f’dak il-perjodu ( 110 )

(82) Rigward il-perjodu ta’ preskrizzjoni applikat għas-setgħat tal-qrati nazzjonali biex jordnaw l-irkupru, il-Qrati tal-Unjoni ddeċidew li l-perjodu ta’ limitazzjoni ta’ għaxar snin previst mir-Regolament Proċedurali japplika biss għall-Kummissjoni ( 111 ) . Sakemm il-proċeduri nazzjonali jipprevedu perjodu ta’ preskrizzjoni itwal, imħallef nazzjonali jrid jordna l-irkupru ta’ għajnuna mogħtija bi ksur tal-obbligu ta’ waqfien totali, anki wara li jkun skada l-perjodu ta’ limitazzjoni previst għall-Kummissjoni. Perjodi ta’ preskrizzjoni nazzjonali iqsar minn 10 snin jorbtu wkoll lill-qrati nazzjonali, sakemm ma jkunx hemm deċiżjoni ta’ rkupru tal-Kummissjoni ( 112 ) . Meta l-Kummissjoni tadotta deċiżjoni ta’ rkupru, l-Istati Membri ma jistgħux jiġġustifikaw in-nuqqas tagħhom li jimplimentaw dik id-deċiżjoni abbażi tar-rekwiżiti tal-liġi nazzjonali, bħall-perjodi ta’ preskrizzjoni nazzjonali ( 113 )

4.2.3.3. Miżuri provviżorji

(83) Bħala parti mill-obbligi tagħhom skont l-Artikolu 108(3) tat-TFUE, il-qrati nazzjonali huma mitluba jieħdu miżuri provviżorji fejn dan ikun xieraq biex jissalvagwardjaw id-drittijiet tal-individwi u l-effett dirett tal-Artikolu 108(3) tat-TFUE ( 114 ) . Il-qrati nazzjonali jadottaw dawn il-miżuri, li għandhom l-għan li jeliminaw l-effetti antikompetittivi tal-għajnuna fuq bażi provviżorja ( 115 ) , f’konformità mal-liġi nazzjonali tagħhom, dment li jiġu ssodisfati l-kundizzjonijiet tal-ekwivalenza u tal-effettività (it-Taqsima 2.2).

(84) Il-qrati nazzjonali jistgħu jagħżlu li jieħdu miżuri provviżorji fejn preżumibbilment tkun diġà tħallset ( 116 ) jew waslet biex titħallas l-għajnuna illegali. Fl-ewwel każ, il-qrati nazzjonali jistgħu jordnaw jew il-ħlas lura tal-għajnuna b’imgħax mill-illegalità jew inkella t-trasferiment provviżorju tal-għajnuna, inkluż l-imgħax għall-perjodu bejn l-implimentazzjoni tal-għajnuna u t-trasferiment tagħha, fuq kont blukkat. Dawn l-għażliet jiżguraw li l-vantaġġ marbut mal-għajnuna preżumibbilment illegali ma jibqax aktar għad-dispożizzjoni tal-benefiċjarju. Fejn ikun hemm riskju ta’ ħlas imminenti tal-għajnuna, il-qorti tista’ toħroġ digriet provviżorju li jimpedixxi l-iżborż tal-għajnuna preżumibbilment illegali sakemm jiġi riżolt il-mertu tal-kwistjoni ( 117 )

(85) Investigazzjoni tal-Kummissjoni li għaddejja bħalissa ma teżonerax lill-qorti nazzjonali mill-obbligu tagħha li tipproteġi d-drittijiet tal-individwi skont l-Artikolu 108(3) ( 118 ) . Il-Qorti nazzjonali tista’ għalhekk tadotta miżuri provviżorji xierqa bħala mod kif tindirizza l-konsegwenzi ta’ ksur potenzjali tal-obbligu ta’ waqfien totali.

(86) Il-qrati nazzjonali għandhom obbligu li jadottaw miżuri provviżorji jekk jiġu ssodisfati l-kundizzjonijiet li ġejjin: (a) ma jkun hemm l-ebda dubju rigward l-eżistenza ta’ għajnuna mill-Istat; (b) l-għajnuna tkun ġiet implimentata jew tkun se tiġi implimentata fil-futur qrib; u (c) ma tkun instabet l-ebda ċirkostanza eċċezzjonali li trendi l-irkupru mhux xieraq ( 119 )

4.2.3.4. Azzjoni għad-danni

(87) Bħala parti mir-rwol tagħhom skont l-Artikolu 108(3) tat-TFUE, il-qrati nazzjonali jistgħu wkoll jintalbu jiddeċiedu fuq talbiet għal kumpens għad-danni kkawżati lil partijiet terzi minn għajnuna illegali mill-Istat. Jekk jirnexxu, talbiet bħal dawn jipprovdu lir-rikorrenti b’kumpens finanzjarju dirett għat-telf imġarrab.

(88) Il-Qorti tal-Ġustizzja sostniet ripetutament li l-partijiet terzi affettwati jistgħu jressqu tali azzjonijiet għal kumpens għad-danni quddiem il-qrati nazzjonali, f’konformità mal-liġi nazzjonali ( 120 ) , li jenħtieġ li jkunu konformi mal-prinċipji ta’ ekwivalenza u effettività (ara t-Taqsima 2.2).

(90) L-ewwel żewġ rekwiżiti stabbiliti fil-paragrafu (89) jiġu ġeneralment issodisfati b’rabta mal-ksur tal-Artikolu 108(3) TFUE. Il-Qorti tal-Ġustizzja kkonfermat l-eżistenza tad-drittijiet tal-individwi skont din id-dispożizzjoni u kkjarifikat li l-protezzjoni ta’ dawn id-drittijiet hija r-rwol ġenwin tal-qrati nazzjonali ( 126 )

(91) Bl-istess mod, billi l-awtoritajiet tal-Istati Membri huma, fil-prinċipju, obbligati li jinnotifikaw miżuri ta’ għajnuna mill-Istat qabel l-implimentazzjoni tagħhom, il-ksur tal-Artikolu 108(3) tat-TFUE fil-biċċa l-kbira tal-każijiet se jkun biżżejjed biex tiġi stabbilita l-eżistenza ta’ ksur serju skont il-ġurisprudenza tal-Qrati tal-Unjoni. Fil-preżenza ta’ għajnuna mill-Istat, l-awtoritajiet tal-Istati Membri normalment ma jistgħux isostnu li ma kinux konxji tal-obbligu ta’ waqfien totali, billi hemm ġurisprudenza suffiċjenti u gwida tal-Kummissjoni dwar l-applikazzjoni tal-Artikoli 107(1) u 108(3) tat-TFUE. F’każ ta’ dubju u għal raġunijiet ta’ ċertezza legali, l-Istati Membri dejjem jistgħu jinnotifikaw il-miżura lill-Kummissjoni qabel l-implimentazzjoni tagħha ( 127 )

(92) It-tielet rekwiżit stipulat fil-paragrafu(89), li l-ksur tad-dritt tal-Unjoni kkawża dannu finanzjarju attwali u ċert lir-rikorrent, jista’ jintlaħaq b’diversi modi. L-Istudju ta’ Infurzar ġibed l-attenzjoni li l-qrati nazzjonali rarament taw kumpens għad-danni, fatt li jispeċifika li l-kwantifikazzjoni tal-ħsara u l-istabbiliment tar-rabta kawżali bejn il-ħsara u l-għajnuna illegali jirrappreżentaw ostakli kbar għar-rikorrenti ( 128 )

(93) Ir-rikorrenti spiss isostnu li l-għajnuna kkawżat direttament telf ta’ qligħ. Meta jiffaċċjaw talbiet bħal dawn, jenħtieġ li l-qrati nazzjonali jqisu l-kunsiderazzjonijiet li ġejjin: (a) bis-saħħa tar-rekwiżiti legali tal-Unjoni tal-ekwivalenza u tal-effettività, ir-regoli nazzjonali ma jistgħux jeskludu r-responsabbiltà ta’ Stat Membru għat-telf tal-qligħ (129). Jekk il-liġi nazzjonali jkun fiha tali esklużjoni, jenħtieġ li l-qorti nazzjonali tħalli din id-dispożizzjoni mhux applikata fir-rigward tat-talbiet għad-danni għal ksur tal-Artikolu 108(3) tat-TFUE; (b) id-determinazzjoni tal-ammont attwali tal-qligħ mitluf tkun aktar faċli meta l-għajnuna illegali tkun ippermettiet lill-benefiċjarju jirbaħ kuntratt jew opportunità speċifika ta’ negozju fuq ir-rikorrent u din tal-aħħar tkun diġà ġiet eżegwita mill-benefiċjarju; (c) ikunu meħtieġa kwantifikazzjonijiet aktar ikkumplikati tad-dannu meta l-għajnuna tkun sempliċiment twassal għal telf ta’ sehem mis-suq. Mod wieħed possibbli ta’ kif jistgħu jiġu ttrattati każijiet bħal dawn jista’ jkun li s-sitwazzjoni attwali tad-dħul tar-rikorrent (ibbażata fuq il-kont tal-qligħ u t-telf) tiġi mqabbla mas-sitwazzjoni ipotetika tad-dħul li kieku l-għajnuna illegali ma ngħatatx (130); (d) jista’ jkun hemm ċirkostanzi li fihom id-dannu mġarrab mir-rikorrent jaqbeż il-qligħ mitluf. Dan jista’ jkun il-każ fejn, bħala konsegwenza tal-għajnuna illegali, ir-rikorrent jitlef in-negozju tiegħu.

(94) Ir-regoli proċedurali nazzjonali xi drabi jippermettu lill-qrati nazzjonali jfittxu l-konsulenza tal-esperti għall-fini li jiġi ddeterminat l-ammont attwali tal-kumpens għad-danni. Fejn dan ikun il-każ, u dment li jiġi rrispettat il-prinċipju tal-effettività, ( 131 ) l-użu ta’ tali estimi jkun possibbli wkoll għal talbiet għad-danni li jirriżultaw mill-Artikolu 108(3) tat-TFUE.

(95) Il-possibbiltà li jsiru talbiet għad-danni hija, fil-prinċipju, indipendenti minn kwalunkwe investigazzjoni parallela tal-Kummissjoni dwar l-istess miżura ta’ għajnuna. Kwalunkwe investigazzjoni li tkun għaddejja mill-Kummissjoni ma teżonerax lill-qrati nazzjonali mill-obbligu tagħhom li jissalvagwardjaw id-drittijiet tal-individwi skont l-Artikolu 108(3) tat-TFUE ( 132 ) . Billi r-rikorrenti jistgħu jkunu kapaċi juru li ġarrbu telf minħabba l-implimentazzjoni prematura tal-għajnuna u, b’mod aktar speċifiku, minħabba l-vantaġġ illegali taż-żmien għall-benefiċjarju, it-talbiet għad-danni b’suċċess ma jiġux esklużi lanqas meta l-Kummissjoni tkun diġà ddikjarat l-għajnuna kompatibbli saż-żmien meta tiddeċiedi l-qorti nazzjonali ( 133 )

(96) Asteris ) Il-Qorti tal-Ġustizzja fakkret li l-għajnuna mill-Istat hija fundamentalment differenti fin-natura ġuridika tagħha mid-danni li l-awtoritajiet nazzjonali jistgħu jiġu ordnati jħallsu lill-individwi bħala kumpens għad-dannu li jkunu kkawżaw (il-ġurisprudenza ( 134 ) . Madankollu, meta jiddeċiedu dwar il-kumpens lil partijiet terzi għall-kostijiet imġarrba bħala riżultat dirett ta’ għajnuna illegali, il-qrati nazzjonali jridu joqogħdu attenti li ma jadottawx deċiżjonijiet li jkollhom l-effett ta’ għoti ta’ għajnuna ( 135 ) jew ta’ tkabbir taċ-ċirku tal-benefiċjarji ( 136 )

(97) Asteris ma tikkonċernax każijiet fejn ir-rikorrent jitlob lil qorti nazzjonali biex tagħtih għajnuna mill-Istat preċedenti, li r-rikorrent ma jkunx irċieva għal xi raġuni Filwaqt li l-individwi jistgħu jitolbu lill-qrati nazzjonali jordnaw il-ħlas tad-danni li huma jqisu li huma intitolati għalihom, tali azzjonijiet ma jistax ikollhom l-effett li jevitaw l-applikazzjoni effettiva tar-regoli tal-UE dwar l-għajnuna mill-Istat ( 137 ) . B’mod partikolari, l-individwi li jistgħu jkunu intitolati skont il-liġi nazzjonali li jirċievu għajnuna li ma tkunx ġiet innotifikata lill-Kummissjoni u approvata minnha, iżda li ma jkunux irċevew tali għajnuna, ma jistgħux jitolbu bħala kumpens għad-danni l-ekwivalenti tas-somma tal-għajnuna mhux riċevuta, peress li dan ikun jikkostitwixxi għotja indiretta ta’ għajnuna illegali ( 138 ) . Minn dan isegwi li l-ġurisprudenzama tikkonċernax każijiet fejn ir-rikorrent jitlob lil qorti nazzjonali biex tagħtih għajnuna mill-Istat preċedenti, li r-rikorrent ma jkunx irċieva għal xi raġuni ( 139 )

(98) Il-benefiċjarji ta’ għajnuna illegali xi drabi jipprovaw jitolbu kumpens għad-danni mill-Istat wara li jkunu ġew ordnati jirrimborżaw l-ammont. Ġeneralment, dawn il-benefiċjarji ressqu argumenti dwar l-allegat ksur tal-aspettattivi leġittimi tagħhom. Madankollu, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li miżura mogħtija illegalment ma setgħetx tiġġenera aspettattiva leġittima għall-benefiċjarju, li jenħtieġ li tkun tista’ tiddetermina jekk il-proċedura korretta għall-għoti tal-għajnuna ġietx segwita ( 140 ) . Għalhekk dawn il-pretensjonijiet tagħhom ma għandhomx jintlaqgħu.

(99) SFEI ”, il-Qorti tal-Ġustizzja kkonkludiet li, billi l-Artikolu 108(3) tat-TFUE ma jimponi l-ebda obbligu dirett fuq il-benefiċjarju, il-ksur ta’ dak l-Artikolu mhuwiex bażi suffiċjenti biex il-benefiċjarju jġarrab ir-responsabbiltà Filwaqt li l-ġurisprudenza rrikonoxxiet dritt tal-UE li tfittex danni kontra l-Istat Membru kkonċernat minn partijiet terzi li sofrew telf minħabba l-implimentazzjoni illegali ta’ għajnuna, l-azzjonijiet għad-danni kontra benefiċjarji ta’ għajnuna huma permessi iżda mhumiex meħtieġa bħala kwistjoni tal-liġi tal-UE dwar l-għajnuna mill-Istat, billi l-Artikoli 107 u 108 tat-TFUE ma jimponu l-ebda obbligu dirett fuq il-benefiċjarji. Fis-Sentenza “”, il-Qorti tal-Ġustizzja kkonkludiet li, billi l-Artikolu 108(3) tat-TFUE ma jimponi l-ebda obbligu dirett fuq il-benefiċjarju, il-ksur ta’ dak l-Artikolu mhuwiex bażi suffiċjenti biex il-benefiċjarju jġarrab ir-responsabbiltà ( 141 ) . Dan huwa mingħajr preġudizzju għall-possibbiltà li tittieħed azzjoni għad-danni kontra l-benefiċjarju f’konformità mal-liġi nazzjonali, pereżempju, abbażi tad-dispożizzjonijiet nazzjonali li jirregolaw ir-responsabbiltà mhux kuntrattwali ( 142 )

5. KOOPERAZZJONI BEJN IL-KUMMISSJONI U L-QRATI NAZZJONALI

(100) Il-Kummissjoni trid tappoġġja lill-qrati nazzjonali fit-twettiq tar-rwol ewlieni tagħhom fl-infurzar tar-regoli dwar l-għajnuna mill-Istat, skont l-Artikolu 4(3) tat-TUE. Min-naħa l-oħra, il-qrati nazzjonali jistgħu jitolbu l-għajnuna tal-Kummissjoni meta japplikaw dawn ir-regoli fil-kuntest ta’ kawża pendenti. Il-kooperazzjoni mill-qrib bejn il-qrati nazzjonali u l-Kummissjoni tikkontribwixxi għal livell akbar ta’ konsistenza ( 143 ) u effettività fl-applikazzjoni tar-regoli dwar l-għajnuna mill-Istat madwar l-Unjoni.

5.1. L-assistenza tal-Kummissjoni lill-qrati nazzjonali

(101) Meta tappoġġja lill-qrati nazzjonali, il-Kummissjoni trid tirrispetta d-dmir tagħha ta’ segretezza professjonali u tissalvagwardja l-funzjonament u l-indipendenza tagħha stess ( 144 ) . Meta tiġi biex taqdi d-dmir tagħha skont l-Artikolu 4(3) tat-TUE lejn il-qrati nazzjonali, il-Kummissjoni hija impenjata li tibqa’ newtrali u oġġettiva. Il-Kummissjoni tista’ titlob lill-qrati nazzjonali jibagħtu l-informazzjoni u d-dokumenti meħtieġa biex tkun tista’ tingħata l-assistenza mitluba. Meta l-Kummissjoni tassisti lill-qrati nazzjonali, hija ma tkunx qed isservi l-interessi privati tal-partijiet. Il-kontribut tal-Kummissjoni huwa, fil-fatt, parti mid-dmir tagħha li tiddefendi l-interess pubbliku u li tiżgura li r-regoli dwar l-għajnuna mill-Istat jiġu implimentati b’mod korrett ( 145 ) . Għalhekk, il-Kummissjoni ma tisma’ lill-ebda parti involuta fil-proċedimenti nazzjonali.

5.1.1. Il-mezzi ta’ kooperazzjoni

(103) L-Artikolu 29 tar-Regolament Proċedurali kkodifika tliet mezzi ta’ kooperazzjoni bejn il-Kummissjoni u l-qrati nazzjonali. It-Taqsimiet 5.1.1.1, 5.1.1.2 u 5.1.1.3 ta’ dan l-Avviż jispjegaw f’aktar dettall dawn il-mezzi ta’ kooperazzjoni.

5.1.1.1. It-trażmissjoni ta’ informazzjoni lill-qrati nazzjonali

(104) Skont l-Artikolu 29 tar-Regolament Proċedurali, il-qrati nazzjonali jistgħu jitolbu lill-Kummissjoni tibgħatilhom l-informazzjoni li jkollha fil-pussess tagħha ( 150 )

(105) Il-qrati nazzjonali jistgħu jitolbu lill-Kummissjoni tipprovdi informazzjoni dwar il-proċeduri ta’ għajnuna mill-Istat quddiemha. Din tinkludi, pereżempju, informazzjoni dwar: (a) jekk proċedura rigward miżura ta’ għajnuna mill-Istat tkunx pendenti quddiem il-Kummissjoni; (b) jekk Stat Membru jkunx innotifika kif xieraq miżura ta’ għajnuna partikolari f’konformità mal-Artikolu 108(3) tat-TFUE; (c) jekk il-Kummissjoni tkunx bdiet investigazzjoni formali; u (d) jekk il-Kummissjoni tkunx diġà adottat deċiżjoni ( 151 )

(106) Barra minn hekk, il-qrati nazzjonali jistgħu jitolbu li l-Kummissjoni tibgħat id-dokumenti li jkollha fil-pussess tagħha. Dawn jistgħu jinkludu kopji tad-deċiżjonijiet eżistenti tal-Kummissjoni jekk dawn id-deċiżjonijiet ma jkunux ġew ippubblikati diġà fuq is-sit web tal-Kummissjoni, data fattwali, statistika, studji tas-suq u analiżi ekonomika.

(107) Id-dmir ta’ kooperazzjoni leali stabbilit fl-Artikolu 4(3) tat-TUE jesiġi li l-Kummissjoni tipprovdi lill-qrati nazzjonali bi kwalunkwe informazzjoni li jistgħu jfittxu ( 152 ) . Din tinkludi wkoll informazzjoni koperta mill-obbligu tas-segretezza professjonali.

(108) Meta tiġi biex tibgħat l-informazzjoni lill-qrati nazzjonali, il-Kummissjoni trid iżżomm il-garanziji mogħtija lill-persuni fiżiċi u ġuridiċi skont l-Artikolu 339 tat-TFUE ( 153 ) . L-Artikolu 339 tat-TFUE jimpedixxi lill-membri, lill-uffiċjali u lil impjegati oħrajn tal-Kummissjoni milli jiddivulgaw informazzjoni li hija koperta mill-obbligu tas-segretezza professjonali. Din tista’ tinkludi informazzjoni kunfidenzjali u sigrieti kummerċjali.

(109) Meta l-Kummissjoni jkollha l-ħsieb li tibgħat l-informazzjoni koperta mis-segretezza professjonali lil qorti nazzjonali, hija titlob lill-qorti nazzjonali tikkonferma li se tiggarantixxi l-protezzjoni ta’ tali informazzjoni kunfidenzjali u sigrieti kummerċjali. Meta l-qorti nazzjonali toffri garanzija bħal din, (eż. billi tirreferi għal-bażi ġuridika nazzjonali għaliha) il-Kummissjoni tibgħat l-informazzjoni mitluba, filwaqt li tindika dawk il-partijiet li jkunu koperti mis-segretezza professjonali u li, għalhekk, jenħtieġ li ma jiġux divulgati. Meta, min-naħa l-oħra, il-qorti nazzjonali ma tkunx tista’ toffri garanzija bħal din, il-Kummissjoni toqgħod lura milli tibgħat l-informazzjoni kkonċernata ( 154 )

(110) Jista’ jkun ukoll li l-Kummissjoni ma tkunx tista’ tiddivulga informazzjoni lill-qrati nazzjonali f’sitwazzjonijiet oħrajn. B’mod partikolari, il-Kummissjoni tista’ tirrifjuta li tibgħat informazzjoni lil qorti ta’ Stat Membru fejn tali trażmissjoni ta’ informazzjoni tkun tinterferixxi mal-funzjonament u l-indipendenza tal-Unjoni. Dan ikun il-każ meta d-divulgazzjoni tipperikola t-twettiq tal-kompiti fdati lill-Kummissjoni ( 155 ) (pereżempju, informazzjoni dwar il-proċess intern tat-teħid tad-deċiżjonijiet tal-Kummissjoni).

(111) Sabiex tiżgura l-effiċjenza fil-kooperazzjoni tagħha mal-qrati nazzjonali, il-Kummissjoni tagħmel ħilitha biex tipprovdi lill-qrati nazzjonali bl-informazzjoni mitluba fi żmien xahar mid-data tat-talba. Meta l-Kummissjoni jkollha bżonn titlob lill-qrati nazzjonali għal aktar kjarifiki dwar it-talbiet inizjali tagħhom jew tikkonsulta mal-partijiet terzi affettwati direttament mit-trażmissjoni tal-informazzjoni, il-perjodu ta’ xahar jibda jiddekorri mill-ġdid mill-mument li tasal il-kjarifika jew tiġi konkluża l-konsultazzjoni ( 156 )

5.1.1.2. It-trażmissjoni ta’ opinjonijiet dwar l-applikazzjoni tar-regoli dwar l-għajnuna mill-Istat

(112) L-Artikolu 29 tar-Regolament Proċedurali jipprovdi wkoll il-possibbiltà għall-qrati nazzjonali li jitolbu lill-Kummissjoni tagħti l-opinjoni tagħha dwar kwistjonijiet li jikkonċernaw l-applikazzjoni tar-regoli dwar l-għajnuna mill-Istat ( 157 )

(113) Meta japplikaw ir-regoli dwar l-għajnuna mill-Istat għal kawża pendenti quddiemhom, il-qrati nazzjonali jridu jirrispettaw ir-regoli rilevanti tal-Unjoni u l-ġurisprudenza tal-Qrati tal-Unjoni. Mingħajr preġudizzju għall-interpretazzjoni aħħarija tat-Trattati mill-Qrati tal-Unjoni, il-qrati nazzjonali jistgħu jsibu gwida dwar l-applikazzjoni tar-regoli dwar l-għajnuna mill-Istat fil-prattika tat-teħid tad-deċiżjonijiet tal-Kummissjoni, kif ukoll fl-avviżi u l-linji gwida rilevanti tal-Kummissjoni. Il-qrati nazzjonali jistgħu jsibu wkoll gwida dwar opinjonijiet jew osservazzjonijiet preċedenti tal-Kummissjoni ppubblikati fuq is-sit web tal-Kummissjoni, meta l-kwistjonijiet involuti jippreżentaw elementi ta’ analoġija ma’ dawk li jiffaċċjaw qrati nazzjonali oħrajn ( 158 )

(114) Madankollu, jista’ jkun hemm ċirkostanzi li fihom deċiżjonijiet jew opinjonijiet preċedenti tal-Kummissjoni u avviżi u linji gwida tal-Kummissjoni ma jipprovdux biżżejjed gwida lill-qrati nazzjonali. F’konformità mal-prinċipju ta’ kooperazzjoni sinċiera stabbilit fl-Artikolu 4(3) tat-TUE, u minħabba r-rwol kruċjali li għandhom il-qrati nazzjonali fl-infurzar tal-għajnuna mill-Istat, il-Kummissjoni toffri lill-qrati nazzjonali l-opportunità li jitolbu l-opinjoni tal-Kummissjoni dwar kwistjonijiet rilevanti li jikkonċernaw l-applikazzjoni tar-regoli dwar l-għajnuna mill-Istat ( 159 )

(115) It-talbiet għal opinjoni tal-Kummissjoni jistgħu, fil-prinċipju, ikopru l-kwistjonijiet ekonomiċi, fattwali jew legali kollha relatati mal-għajnuna mill-Istat li jirriżultaw fil-kuntest tal-proċedimenti nazzjonali. Il-qrati nazzjonali jistgħu jistaqsu lill-Kummissjoni, fost l-oħrajn: (a) jekk miżura partikolari tippreżentax elementi ta’ għajnuna skont it-tifsira tal-Artikolu 107(1) tat-TFUE u, jekk iva, jitolbu gwida dwar kif għandu jiġi kkwantifikat l-ammont ta’ għajnuna. Tali talbiet jistgħu jkunu relatati ma’ element speċifiku tal-għajnuna mill-Istat skont l-Artikolu 107 tat-TFUE (jiġifieri, il-kunċett ta’ impriża, l-eżistenza ta’ vantaġġ selettiv, l-imputabbiltà tal-miżura lill-Istat Membru u l-involviment ta’ riżorsi tal-Istat, id-distorsjoni possibbli tal-kompetizzjoni u l-effett fuq il-kummerċ bejn l-Istati Membri). (b) jekk miżura ta’ għajnuna partikolari tkunx tissodisfa rekwiżit ta’ regolament ta’ eżenzjoni ta’ kategorija jew rekwiżit ta’ regolament de minimis, li jkun ifisser li ma tkunx meħtieġa notifika minn qabel lill-Kummissjoni u li l-obbligu ta’ waqfien totali previst fl-Artikolu 108(3) tat-TFUE ma jkunx japplika. (c) jekk għajnuna individwali tkunx taqa’ taħt skema ta’ għajnuna nnotifikata lill-Kummissjoni u ddikjarata kompatibbli mas-suq intern b’deċiżjoni tal-Kummissjoni, jew tkunx b’xi mod ieħor ttikkwalifika bħala għajnuna eżistenti u, minħabba f’hekk, l-obbligu ta’ waqfien totali skont l-Artikolu 108(3) tat-TFUE ma jkunx japplika. (d) jekk jeżistux ċirkostanzi eċċezzjonali (160), li jimpedixxu lill-qorti nazzjonali milli tordna rkupru sħiħ skont id-dritt tal-Unjoni. (e) x’inhuma l-prerekwiżiti legali għat-talbiet għad-danni skont id-dritt tal-Unjoni u gwida dwar kif għandu jiġi kkwantifikat id-dannu mġarrab. (f) kif jiġi kkalkulat l-ammont tal-għajnuna li trid tiġi rkuprata u kif għandu jiġi kkalkulat l-imgħax tal-irkupru.

(116) Il-qrati nazzjonali ma għandhomx ġurisdizzjoni biex jivvalutaw il-kompatibbiltà ta’ miżura ta’ għajnuna abbażi tal-Artikolu 107(2), tal-Artikolu 107(3), tal-Artikolu 106(2) u tal-Artikolu 93 tat-TFUE ( 161 ) . Għalhekk, huma ma jistgħux jitolbu lill-Kummissjoni biex tagħti l-opinjoni tagħha dwar il-kompatibbiltà ta’ miżura ta’ għajnuna partikolari mas-suq intern. Madankollu, il-qrati nazzjonali jistgħu jistaqsu lill-Kummissjoni jekk tkunx qed tivvaluta diġà l-kompatibbiltà ta’ miżura ta’ għajnuna partikolari, kif spjegat fit-Taqsima 5.1.1.1.

(117) Meta tagħti l-opinjoni tagħha, il-Kummissjoni, f’konformità mal-prinċipju ta’ kooperazzjoni sinċiera tal-Artikolu 4(3) tat-TUE, se tipprovdi lill-qorti nazzjonali bl-informazzjoni fattwali jew il-kjarifika ekonomika jew legali mitluba. Kuntrarju għall-interpretazzjoni awtorevoli tad-dritt tal-Unjoni mill-Qrati tal-Unjoni, l-opinjoni tal-Kummissjoni ma torbotx legalment lill-qorti nazzjonali.

(118) Il-Kummissjoni se tipprovdi l-opinjoni tagħha lill-qrati nazzjonali f’konformità mar-regoli u l-prattiki proċedurali tagħhom. Sabiex tiżgura kooperazzjoni effettiva mal-qrati nazzjonali, il-Kummissjoni se tagħmel ħilitha biex tipprovdi lill-qorti nazzjonali bl-opinjoni mitluba fi żmien 4 xhur mid-data tat-talba. Meta l-Kummissjoni jkollha bżonn titlob lill-qorti nazzjonali għal aktar kjarifiki dwar it-talba tagħha, dan il-perjodu ta’ erba’ xhur jista’ jiġi estiż.

(119) Il-qrati nazzjonali jridu jipproteġu d-drittijiet tal-individwi skont l-Artikolu 108(3) tat-TFUE anki matul il-perjodu li fih il-Kummissjoni tħejji l-opinjoni mitluba. Kif stabbilit hawn fuq ( 162 ) , , l-obbligu tal-qorti nazzjonali li tipproteġi d-drittijiet tal-individwi skont l-Artikolu 108(3) tat-TFUE, inkluż permezz ta’ miżuri provviżorji, japplika irrispettivament minn opinjoni pendenti tal-Kummissjoni.

5.1.1.3. Is-sottomissjoni ta’ osservazzjonijiet amicus curiae

(120) Skont l-Artikolu 29(2) tar-Regolament Proċedurali, il-Kummissjoni tista’ tissottometti osservazzjonijiet bil-miktub lill-qrati nazzjonali li japplikaw regoli dwar l-għajnuna mill-Istat. Hija tista’ tagħmel ukoll osservazzjonijiet orali bil-permess tal-qorti nazzjonali inkwistjoni. Dawn l -osservazzjonijiet huma magħrufa wkoll bħala “osservazzjonijiet amicus curiae ”. Il-Kummissjoni tissottometti osservazzjonijiet amicus curiae fuq inizjattiva tagħha stess.

(121) Madankollu, il-qrati nazzjonali jew il-partijiet f’kawża pendenti quddiem qorti nazzjonali jistgħu jitolbu lill-Kummissjoni tipprovdi osservazzjonijiet amicus curiae f’każ fejn ikunu involuti kwistjonijiet ta’ għajnuna mill-Istat. Id-deċiżjoni ta’ intervent bħala amicus curiae f’kawża quddiem qorti nazzjonali hija prerogattiva esklussiva tal-Kummissjoni u taqa’ kompletament fid-diskrezzjoni tagħha. Madankollu, bil-ħsieb li l-qrati nazzjonali jitħallew jippjanaw il-proċedimenti tagħhom, il-Kummissjoni se tinfurmahom mingħajr dewmien dwar l-intenzjoni tagħha li tintervjeni bħala amicus curiae .

(122) amicus curiae fil-kuntest ta’ proċedimenti ġudizzjarji nazzjonali biex tiżgura applikazzjoni koerenti tal-Artikoli 107(1) jew 108(3) tat-TFUE Il-Kummissjoni tissottometti osservazzjonijietfil-kuntest ta’ proċedimenti ġudizzjarji nazzjonali biex tiżgura applikazzjoni koerenti tal-Artikoli 107(1) jew 108(3) tat-TFUE ( 163 ) . Sabiex tevalwa n-neċessità u l-adegwatezza tal-kontribuzzjoni tagħha, il-Kummissjoni tista’ tikkunsidra, fost l-oħrajn: (a) jekk il-każ ikunx mistenni jkollu sinifikat lil hinn mill-każ speċifiku inkwistjoni (pereżempju, fejn il-każ ikun jinvolvi kwistjoni ġenerali ta’ għajnuna mill-Istat); (b) jekk l-osservazzjonijiet mill-Kummissjoni jistgħux jikkontribwixxu għall-effettività tal-infurzar tar-regoli dwar l-għajnuna mill-Istat mill-qrati nazzjonali kkonċernati; (c) jekk il-każ ikunx jinvolvi kwistjoni ġdida ta’ mertu, li ma tkunx koperta mill-prattika tat-teħid tad-deċiżjonijiet tal-Kummissjoni jew mill-avviżi u mil-linji gwida tagħha; jew (d) jekk il-każ ikunx pendenti quddiem qorti li s-sentenza tagħha ma tistax tkun soġġetta għal aktar appelli.

(123) Il-Kummissjoni tirrispetta bis-sħiħ l-indipendenza u l-funzjonament tal-qrati nazzjonali. Fir-rigward tal-opinjonijiet tal-Kummissjoni msemmija fit-Taqsima 5.1.1.2 hawn fuq, l-osservazzjonijiet amicus curiae ma jorbtux lill-qorti nazzjonali li tiddeċiedi l-każ li fih tkun intervjeniet il-Kummissjoni. Qabel ma tissottometti l-osservazzjonijiet amicus curiae fuq inizjattiva proprja tagħha, il-Kummissjoni tinforma lill-Istat Membru kkonċernat billi tibgħat ittra lir-Rappreżentanza Permanenti tiegħu għall-Unjoni Ewropea.

(124) Sabiex tkun tista’ tissottometti osservazzjonijiet utli, il-Kummissjoni tista’ titlob lill-qorti nazzjonali rilevanti biex tibgħat id-dokumenti għad-dispożizzjoni tagħha li jkunu meħtieġa għall-valutazzjoni tal-kwistjoni mill-Kummissjoni. Il-Kummissjoni se tuża dawk id-dokumenti biss għall-iskop tat-tħejjija tal-osservazzjonijiet tagħha.

(125) Ir-Regolament Proċedurali ma jipprevedi l-ebda qafas proċedurali li fi ħdanu għandhom jiġu sottomessi l-osservazzjonijiet amicus curiae . Għalhekk, il-Kummissjoni tissottometti l-osservazzjonijiet tagħha f’konformità mar-regoli u l-prattiki proċedurali tal-Istati Membri, inklużi dawk li jissalvagwardjaw id-drittijiet tal-partijiet. Meta Stat Membru ma jkunx għadu stabbilixxa l-qafas proċedurali rilevanti, hija l-qorti nazzjonali li trid tiddetermina liema regoli proċedurali jenħtieġ li jiġu segwiti għas-sottomissjoni tal-osservazzjonijiet amicus curiae fil-kawża pendenti quddiemha, waqt li tinġibed l-attenzjoni li dawn is-sottomissjonijiet ikunu msejsa fuq l-Artikolu 29 tar-Regolament Proċedurali.

(126) Jenħtieġ li l-qafas proċedurali nazzjonali jirrispetta l-prinċipji stabbiliti fit-Taqsima 2.2 ta’ dan l-Avviż. Dan jimplika li l-qafas proċedurali nazzjonali għas-sottomissjoni ta’ osservazzjonijiet dwar kwistjonijiet li jikkonċernaw l-applikazzjoni tal-Artikoli 107(1) u 108(3) tat-TFUE ma jistax jagħmel is-sottomissjoni ta’ tali osservazzjonijiet (a) diffiċli żżejjed jew prattikament impossibbli (f’konformità mal-prinċipju tal-effettività); u (b) aktar diffiċli mis-sottomissjoni ta’ osservazzjonijiet fi proċedimenti tal-qorti fejn tiġi applikata liġi nazzjonali ekwivalenti (skont il-prinċipju tal-ekwivalenza).

5.1.2. Punt uniku ta’ kuntatt u l-pubblikazzjoni ta’ opinjonijiet u osservazzjonijiet amicus curiae

(127) Għal kooperazzjoni u komunikazzjoni aktar effettivi mal-qrati nazzjonali, il-Kummissjoni stabbiliet punt uniku ta’ kuntatt li lilu l-qrati nazzjonali jistgħu jindirizzaw it-talbiet tagħhom: European Commission Directorate General for Competition COMP Amicus State Aid 1049 Bruxelles/Brussel BELGIQUE/BELGIË Telefon +32 22976271 Faks +32 22953584 Posta elettronika: COMP-AMICUS-STATE-AID@ec.europa.eu

(128) Il-Kummissjoni tistieden lill-qrati nazzjonali biex ikomplu jużaw dan il-punt uniku ta’ kuntatt biex iwasslu lill-Kummissjoni kull informazzjoni jew talba f’konformità mat-Taqsimiet 5.1.1 ta’ dan l-Avviż. Il-qrati nazzjonali jistgħu jibagħtu s-sottomissjonijiet tagħhom bi kwalunkwe waħda mill-24 lingwa uffiċjali tal-Unjoni ( 164 )

(129) Il-Kummissjoni se tirrapporta dwar il-kooperazzjoni tagħha mal-qrati nazzjonali fir-rapport annwali tagħha dwar il-politika tal-kompetizzjoni. Hija se tagħmel ukoll l-opinjonijiet u l-osservazzjonijiet tagħha disponibbli fil-kuntest tal-interventi amicus curiae fuq is-sit web tagħha.

(130) Meta tissottometti opinjonijiet jew osservazzjonijiet amicus curiae , il-Kummissjoni titlob lill-qrati nazzjonali jawtorizzaw il-pubblikazzjoni tagħhom. Dan jippermetti lill-Kummissjoni tippubblika fuq is-sit web tagħha l-opinjonijiet u l-osservazzjonijiet amicus curiae sottomessi mill-Kummissjoni u, meta disponibbli, is-sentenzi mogħtija mill-qorti nazzjonali kkonċernata.

5.2. L-assistenza tal-qrati nazzjonali lill-Kummissjoni

(131) Id-dmir ta’ kooperazzjoni leali stabbilit fl-Artikolu 4(3) tat-TUE jimplika wkoll li l-Istati Membri, inklużi l-awtoritajiet ġudizzjarji tagħhom, iridu jassistu lill-istituzzjonijiet tal-Unjoni biex jilħqu l-objettivi tal-Unjoni.

(132) Sabiex jiġi żgurat l-infurzar effettiv tar-regoli dwar l-għajnuna mill-Istat, il-qrati nazzjonali huma mistiedna jibagħtu lill-Kummissjoni mingħajr dewmien kopja ta’ kwalunkwe sentenza bil-miktub li jkunu ħarġu wara l-għoti mill-Kummissjoni ta’ informazzjoni jew opinjoni, jew is-sottomissjoni minnha ta’ osservazzjonijiet amicus curiae . Dan jippermetti lill-Kummissjoni ssir konxja fil-ħin tal-każijiet li għalihom jista’ jkun xieraq li jiġu sottomessi osservazzjonijiet, jekk waħda mill-partijiet tressaq appell kontra s-sentenza. Meta jittrażmettu sentenza, il-qrati nazzjonali jindikaw lill-Kummissjoni jekk jagħtux l-awtorizzazzjoni tagħhom li dik is-sentenza tiġi ppubblikata fuq is-sit web tal-Kummissjoni.

(133) Għal applikazzjoni aktar effettiva u konsistenti tar-regoli dwar l-għajnuna mill-Istat, il-Kummissjoni tħeġġeġ lill-Istati Membri biex jistabbilixxu punti ta’ koordinazzjoni għall-imħallfin nazzjonali li jittrattaw kwistjonijiet ta’ għajnuna mill-Istat. Jenħtieġ li dawn il-punti ta’ koordinazzjoni jaqblu mal-istruttura amministrattiva tal-Istati Membri u jirrispettaw l-indipendenza tal-awtorità ġudizzjarja. Il-Kummissjoni hija wkoll tal-fehma li l-ħolqien ta’ netwerks formali jew informali ta’ mħallfin li jittrattaw kwistjonijiet ta’ għajnuna mill-Istat, jew fil-livell nazzjonali jew Ewropew, jista’ jkun partikolarment importanti għall-kondiviżjoni tal-għarfien. Il-punti ta’ koordinazzjoni ċentrali u n-networks tal-imħallfin jistgħu jippermettu lill-imħallfin nazzjonali jikkondividu l-aħjar prattiki fil-qasam tal-għajnuna mill-Istat u jiffaċilitaw it-trażmissjoni tal-informazzjoni mill-Kummissjoni dwar kwalunkwe żviluppi reċenti fil-politika dwar l-għajnuna mill-Istat, pereżempju permezz ta’ korsijiet ta’ taħriġ u ta’ bullettini.

6. IL-KONSEGWENZI TAN-NUQQAS TA’ IMPLIMENTAZZJONI TAR-REGOLI U D-DEĊIŻJONIJIET DWAR L-GĦAJNUNA MILL-ISTAT

(134) Kif indikat fit-Taqsimiet 4.2.1 u 4.2.2 ta’ dan l-Avviż, il-qrati nazzjonali jistgħu jintalbu japplikaw direttament fis-sistemi legali nazzjonali tagħhom id-dispożizzjonijiet tal-Artikoli 107(1) u 108(3) tat-TFUE. Meta l-qrati nazzjonali, permezz tas-sentenzi tagħhom, jagħtu għajnuna ġdida bi ksur tal-obbligu ta’ waqfien totali, il-Kummissjoni tista’ tibda proċedura ta’ investigazzjoni skont l-Artikolu 12 tar-Regolament Proċedurali biex tivvaluta l-kompatibbiltà tal-għajnuna illegali mill-Istat mas-suq intern. Barra minn hekk, meta l-qrati nazzjonali jonqsu milli jiżguraw konformità mal-obbligi li jirriżultaw minn deċiżjoni ta’ rkupru tal-Kummissjoni jew mit-Trattati ( 165 ) , il-Kummissjoni tista’ tibda proċedimenti ta’ ksur kontra l-Istati Membri kkonċernati.

(135) Bħala organi tal-Istati Membri, il-qrati nazzjonali huma msejħa biex jieħdu l-miżuri xierqa biex jiżguraw li d-deċiżjonijiet ta’ rkupru jiġu implimentati b’mod effettiv. Il-konsegwenzi tan-nuqqas tal-Istati Membri li jimplimentaw id-deċiżjonijiet ta’ rkupru tal-Kummissjoni huma deskritti fl-Avviż ta’ Rkupru ( 166 )

(136) Il-qrati nazzjonali jridu jissalvagwardjaw ukoll id-drittijiet ta’ individwi li jiffaċċjaw ksur possibbli tal-obbligu ta’ waqfien totali ( 167 ) . Kif indikat fit-Taqsima 6.2 ta’ dan l-Avviż, l-Istati Membri, inklużi l-qrati nazzjonali tagħhom, li jonqsu milli jissalvagwardjaw dawn id-drittijiet, jonqsu milli jissodisfaw l-obbligi tagħhom skont id-dritt tal-Unjoni ( 168 )

6.1. Proċeduri quddiem il-Kummissjoni rigward l-għajnuna illegali

(137) Il-qrati nazzjonali jistgħu jiksru direttament l-Artikolu 108(3) tat-TFUE billi jagħtu għajnuna ġdida fil-kuntest tal-proċedimenti tagħhom. Dan jista’ jseħħ meta qorti nazzjonali taqta’ sentenza li taffettwa l-implimentazzjoni ta’ att li jagħti għajnuna mill-Istat. Dan huwa l-każ, pereżempju, meta l-interpretazzjoni ta’ kuntratt jew deċiżjoni ta’ għoti ta’ għajnuna jkollha l-effett li ttawwal id-durata oriġinali ta’ miżura ta’ għajnuna ( 169 )

(138) B’riżultat ta’ dan, il-qrati nazzjonali jridu jikkonformaw mal-Artikolu 108(3) tat-TFUE u għaldaqstant jiżguraw li kull waħda mid-deċiżjonijiet tagħhom li twassal biex temenda jew ittawwal att li jagħti għajnuna mill-Istat, pereżempju permezz ta’interpretazzjoni ( 170 ) , tiġi nnotifikata qabel l-implimentazzjoni tagħha, f’konformità mar-regoli amministrattivi applikabbli fis-seħħ fl-Istat Membru.

(139) Jekk il-qorti nazzjonali ma tiżgurax il-konformità mal-obbligu ta’ waqfien totali u l-għajnuna l-ġdida ma tiġix innotifikata, soġġetta għar-rieżami tal-Kummissjoni, il-Kummissjoni tista’ tibda investigazzjoni dwar l-għajnuna illegali mill-Istat fuq l-inizjattiva proprja tagħha jew wara li tirċievi lment mingħand kwalunkwe parti interessata skont l-Artikolu 12 tar-Regolament Proċedurali.

6.2. Proċedimenti ta’ ksur

(140) Skont l-Artikolu 258 tat-TFUE, jekk il-Kummissjoni tqis li Stat Membru jkun naqas milli jissodisfa obbligu skont it-Trattati, hija tista’ tniedi proċedura ta’ ksur. L-iskop tal-proċedura huwa li jintemm il-ksur. Il-Kummissjoni tista’ tirreferi l-kwistjoni lill-Qorti tal-Ġustizzja wara fażi ta’ qabel il-litigazzjoni meta tagħti opinjoni motivata wara skambju formali ta’ fehmiet mal-Istat Membru kkonċernat ( 171 )

(141) Meta l-qrati nazzjonali ma jiġbdux il-konsegwenzi xierqa mill-ksur tal-Artikolu 108(3) tat-TFUE, huma jiksru l-obbligi tagħhom skont it-Trattati. Dan jista’ jkun il-każ meta l-qrati nazzjonali ma jipprevjenux miżura illegali milli tiġi implimentata jew ma jordnawx l-irkupru tagħha ( 172 )

(142) Nuqqas mill-qrati nazzjonali li jissalvagwardjaw id-drittijiet tal-individwi bi ksur tal-obbligi tagħhom li jirriżultaw mill-Artikolu 108(3) tat-TFUE jista’ jwassal ukoll għal responsabbiltà min-naħa tal-Istat Membru. Il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li l-Istati Membri huma responsabbli għal dannu li jirriżulta minn ksur tad-dritt tal-Unjoni, inkluż ksur li jirriżulta minn deċiżjoni ta’ qorti nazzjonali li tiddeċiedi fl-aħħar istanza ( 173 )

7. DISPOŻIZZJONIJIET FINALI

(143) Dan l-Avviż jieħu post l-Avviż ta’ Infurzar tal-2009.

(144) Dan l-Avviż għandu l-għan li jipprovdi gwida lill-qrati nazzjonali fl-applikazzjoni tar-regoli dwar l-għajnuna mill-Istat. Huwa la jorbot lill-qrati nazzjonali u lanqas ma jaffettwa l-indipendenza tagħhom.

(145) Il-Kummissjoni tista’ tirrevedi dan l-Avviż, meta tqis li jkun xieraq, fost l-oħrajn, abbażi ta’ modifiki tar-regoli applikabbli tal-Unjoni jew ta’ żviluppi futuri fil-ġurisprudenza.

(1) Il-Komunikazzjoni tal-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew, lill-Kunsill, lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew u lill-Kumitat tar-Reġjuni – Il-Modernizzazzjoni tal-Għajnuna mill-Istat tal-UE (SAM), COM/2012/0209 final.

(2) Mill-2015, aktar minn 96 % tal-miżuri ta’ għajnuna ġodda li għalihom ġiet irrapportata nefqa għall-ewwel darba kienu koperti mir-Regolament ta’ Eżenzjoni ta’ kategorija. Ara http://ec.europa.eu/competition/state_aid/scoreboard/index_en.html

(3) L-Istudju dwar l-Infurzar sar qabel ma ġie ffirmat il-Ftehim dwar l-irtirar tar-Renju Unit tal-Gran Brittanja u tal-Irlanda ta’ Fuq mill-Unjoni Ewropea u mill-Komunità Ewropea tal-Enerġija Atomika (fl-24 ta’ Jannar 2020) u qabel ma daħal fis-seħħ (fl-1 ta’ Frar 2020). Ir-referenza kollha għall-Istati Membri fl-Istudju dwar l-Infurzar għandha tkun maħsuba wkoll bħala li tirreferi għar-Renju Unit.

(4) Ara l-“Final Study on the enforcement of State aid rules and decisions by national courts (COMP/2018/001)”, L-Uffiċċju tal-Pubblikazzjonijiet tal-Unjoni Ewropea, il-Lussemburgu, 2019.

(5) Avviż tal-Kummissjoni dwar l-infurzar tal-liġi dwar l-għajnuna mill-Istat mill-qrati nazzjonali (ĠU C 85, 9.4.2009, p. 1).

(6) Ir-Regolament tal-Kunsill (UE) 2015/1589 tat-13 ta’ Lulju 2015 li jistabbilixxi regoli dettaljati għall-applikazzjoni tal-Artikolu 108 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea (kodifikazzjoni) (ĠU L 248, 24.9.2015, p. 9).

(7) Sabiex jiġi ddeterminat jekk korp ikunx qorti jew tribunal għall-finijiet tal-Artikolu 267 TFUE, il-Qorti tal-Ġustizzja tieħu inkunsiderazzjoni għadd ta’ fatturi, bħal jekk il-korp ikunx stabbilit bil-liġi, jekk ikunx permanenti, jekk il-ġurisdizzjoni tiegħu tkunx obbligatorja, jekk il-proċedura tiegħu tkunx inter partes, jekk japplikax regoli tal-liġi u jekk ikunx indipendenti. F’dan is-sens, ara s-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-21 ta’ Jannar 2020, Banco de Santander, C-274/14, ECLI:EU:C:2020:17, il-paragrafu 51. It-tribunali tal-arbitraġġ ma jistgħux jitqiesu bħala qrati jew tribunali fis-sens tal-Artikolu 267 tat-TFUE meta l-partijiet ma jkollhom l-ebda obbligu, fil-liġi jew fil-fatt, li jirreferu t-tilwim tagħhom għall-arbitraġġ u meta l-awtoritajiet pubbliċi tal-Istat Membru kkonċernat ma jkunux involuti fid-deċiżjoni li jagħżlu l-arbitraġġ u lanqas ma jkunu meħtieġa jintervjenu fil-proċedimenti quddiem l-arbitru. Madankollu, il-Qorti aċċettat l-ammissibbiltà ta’ domandi preliminari li jkunu tressqu quddiemha minn tribunal ta’ arbitraġġ, meta dak it-tribunal kien ġie stabbilit bil-liġi, id-deċiżjonijiet tiegħu kienu vinkolanti għall-partijiet u l-ġurisdizzjoni tiegħu ma kinitx tiddependi fuq il-kunsens tagħhom. Ara d-Digriet tal-Qorti tal-Ġustizzja tat-13 ta’ Frar 2014, Merck Canada, C-555/13, il-paragrafi 17 u 18 u l-ġurisprudenza ċċitata fih.

(8) Madankollu, anki jekk dawn il-linji gwida ma humiex intiżi li jipproduċu effetti vinkolanti, il-qrati nazzjonali huma obbligati li jeħduhom inkunsiderazzjoni sabiex jiddeċiedu dwar tilwim imressaq quddiemhom. Ara s-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tat-3 ta’ Settembru 2014, Baltlanta, C-410/13, EU:C:2014:2134, il-paragrafu 64 u s-Sentenza ta-Qorti tal-Ġustizzja tat-13 ta’ Diċembru 1989, Grimaldi, C-322/88, ECLI:EU:C:1989:646, il-paragrafu 18;. Ara s-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tat-13 ta’ Frar 2014, Mediaset, C-69/13, ECLI:EU:C:2014:71, il-paragrafu 31.

(9) ĠU C 247, 23.7.2019, p.1.

(10) Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tat-22 ta’ Diċembru 2008, British Aggregates v il-Kummissjoni, C-487/06 P, ECLI:EU:C:2008:757, il-paragrafu 111; Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tas-16 ta’ Mejju 2000, Franza v Ladbroke Racing u l-Kummissjoni, C-83/98 P, ECLI:EU:C:2000:248, il-paragrafu 25.

(11) Ara, pereżempju, l-Avviż tal-Kummissjoni dwar il-kunċett ta’ għajnuna mill-Istat kif imsemmi fl-Artikolu 107(1) tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea (ĠU C 262, 19.7.2016, p. 1); Il-Komunikazzjoni tal-Kummissjoni dwar l-applikazzjoni tar-regoli dwar l-għajnuna mill-Istat tal-Unjoni Ewropea għall-kumpens mogħti għall-provvista ta’ servizzi ta’ interess ekonomiku ġenerali (ĠU C 8, 11.1.2012, p. 4); L-Avviż tal-Kummissjoni dwar l-applikazzjoni tal-Artikoli 87 u 88 tat-Trattat tal-KE għall-għajnuna mill-Istat fil-forma ta’ garanziji (ĠU C 155, 20.6.2008, p. 10). Il-Komunikazzjoni tal-Kummissjoni – Qafas għall-għajnuna mill-Istat għar-riċerka u l-iżvilupp u l-innovazzjoni (ĠU C 198, 27.6.2014, p. 1).

(12) Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-14 ta’ Novembru 2019, Dilly’s Wellnesshotel, C-585/17, ECLI:EU:C:2019:969, il-paragrafu 54.

(13) Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-5 ta’ Marzu 2019, Eesti Pagar, C-349/17, ECLI:EU:C:2019:172, il-paragrafu 88; Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tat-3 ta’ Marzu 2020, Vodafone Magyarország, C-75/18, ECLI:EU:C:2020:139, il-paragrafu 22; Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-21 ta’ Novembru 2013, Deutsche Lufthansa, C-284/12, ECLI:EU:C:2013:755, il-paragrafu 29.

(14) Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-5 ta’ Ottubru 2006, Transalpine Ölleitung in Österreich, C-368/04, ECLI:EU:C:2006:644, il-paragrafu 38; Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-11 ta’ Marzu 2010, CELF et ministre de la Culture et de la Communication, C-1/09, ECLI:EU:C:2010:136, il-paragrafu 26; Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-11 ta’ Novembru 2015, Klausner Holz Niedersachsen, C-505/14, ECLI:EU:C:2015:742, il-paragrafu 21; Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tat-3 ta’ Marzu 2020, Vodafone Magyarország, C-75/18, ECLI:EU:C:2020:139, il-paragrafu 21.

(15) Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-5 ta’ Marzu 2019, Eesti Pagar, C-349/17, ECLI:EU:C:2019:172, il-paragrafi 88 u 89; Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tat-3 ta’ Marzu 2020, Vodafone Magyarország, C-75/18, ECLI:EU:C:2020:139, il-paragrafi 22 u 23.

(16) Bis-saħħa tal-Artikolu 1(c) tar-Regolament Proċedurali, “għajnuna ġdida” hija definita bħala “kull għajnuna, jiġifieri, skemi ta’ għajnuna u għajnuna individwali, li ma jkunux għajnuna eżistenti, inkluż tibdil fl-għajnuna eżistenti”. Billi din id-dispożizzjoni hija stabbilta f’termini wiesgħa, tista’ tkopri mhux biss it-tibdil innifsu, iżda wkoll l-għajnuna kkonċernata minn dan it-tibdil. Barra minn hekk, skont l-Artikolu 1(b)(ii) tar-Regolament Proċedurali, “għajnuna eżistenti” tinftiehem, fost l-oħrajn, bħala “għajnuna awtorizzata, li tfisser, skemi ta’ għajnuna u għajnuna individwali li kienu awtorizzati mill-Kummissjoni jew mill-Kunsill.” B’dan il-mod, għajnuna li kienet is-suġġett ta’ deċiżjoni ta’ awtorizzazzjoni u li, wara tibdil li ma kienx jissodisfa kundizzjoni stabbilita minn din id-deċiżjoni sabiex tiġi żgurata l-kompatibbiltà ta’ din l-għajnuna mas-suq intern, ma tibqax koperta mid-deċiżjoni li tkun awtorizzatha, tista’ tikkostitwixxi għajnuna ġdida. Ara s-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-25 ta’ Ottubru 2017, C-467/15 P, il-Kummissjoni v l-Italja, ECLI:EU:C:2017:799, il-paragrafi 46 u 47. Ara wkoll it-Taqsima 4.2.2.2. ta’ dan l-Avviż.

(17) Ir-Regolament tal-Kummissjoni (UE) Nru 1407/2013 tat-18 ta’ Diċembru 2013 dwar l-applikazzjoni tal-Artikoli 107 u 108 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea għall-għajnuna de minimis (ĠU L 352, 24.12.2013, p. 1); Ir-Regolament tal-Kummissjoni (UE) Nru 360/2012 tal-25 ta’ April 2012 dwar l-applikazzjoni tal-Artikoli 107 u 108 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea għall-għajnuna de minimis mogħtija lil impriżi li jipprovdu servizzi ta’ interess ekonomiku ġenerali (ĠU L 114, 26.4.2012, p. 8); Ir-Regolament tal-Kummissjoni (UE) Nru 1408/2013 tat-18 ta’ Diċembru 2013 dwar l-applikazzjoni tal-Artikoli 107 u 108 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea għall-għajnuna de minimis fis-settur tal-agrikoltura (ĠU L 352, 24.12.2013, p. 9); Ir-Regolament tal-Kummissjoni (UE) Nru 717/2014 tas-27 ta’ Ġunju 2014 dwar l-applikazzjoni tal-Artikoli 107 u 108 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea għall-għajnuna de minimis fis-settur tas-sajd u tal-akkwakultura (ĠU L 190, 28.6.2014, p. 45).

(18) Tali regolamenti huma adottati abbażi tar-Regolament ta’ abilitazzjoni tal-Kunsill (UE) 2015/1588 tat-13 ta’ Lulju 2015 dwar l-applikazzjoni tal-Artikoli 107 u 108 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea għal ċerti kategoriji ta’ għajnuna orizzontali mill-Istat (ĠU L 248, 24.9.2015, p. 1).

(19) Ir-Regolament tal-Kummissjoni (UE) Nru 651/2014 tas-17 ta’ Ġunju 2014 li jiddikjara li ċerti kategoriji ta’ għajnuna kompatibbli mas-suq intern skont l-Artikoli 107 u 108 tat-Trattat (OJ L 187, 26.6.2014, p. 1).

(20) Skont l-Artikolu 109 tat-TFUE, il-Kunsill tal-Unjoni Ewropea jista’ jadotta regolamenti għall-applikazzjoni tal-Artikoli 107 u 108 tat-TFUE u jiddetermina l-kategoriji ta’ għajnuna li huma eżentati mill-obbligu ta’ notifika. Kif previst fl-Artikolu 108(4) tat-TFUE, il-Kummissjoni tista’ mbagħad tadotta regolamenti relatati mal-kategoriji ta’ għajnuna mill-Istat li jkun iddetermina l-Kunsill, skont l-Artikolu 109 tat-TFUE.

(21) Id-Deċiżjoni tal-Kummissjoni 2012/21/UE tal-20 ta’ Diċembru 2011 dwar l-applikazzjoni tal-Artikolu 106(2) tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea għall-għajnuna mill-Istat taħt il-forma ta’ kumpens għas-servizzi pubbliċi mogħti lil ċerti impriżi inkarigati bil-ġestjoni ta’ servizzi ta’ interess ekonomiku ġenerali (notifikata bid-dokument C(2011) 9380) (ĠU L 7, 11.1.2012, p. 3).

(22) Ir-Regolament (KE) Nru 1370/2007 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat-23 ta’ Ottubru 2007 dwar servizzi pubbliċi tat-trasport tal-passiġġieri bil-ferrovija u bit-triq (ĠU L 315, 3.12.2007, p. 1).

(23) ĠU C 202, 7.6.2016, p. 13.

(24) Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tat-22 ta’ Ottubru 2002, Roquette Frères, C-94/00, ECLI:EU:C:2002:603, il-paragrafu 31.

(25) Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-11 ta’ Lulju 1996, SFEI u Oħrajn, C-39/94, ECLI:EU:C:1996:285, il-paragrafu 50; Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tat-28 ta’ Frar 1991, Delimitis v Henninger Bräu, C-234/89, ECLI:EU:C:1991:91, il-paragrafu 53.

(26) Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-11 ta’ Settembru 2014, Il-Kummissjoni v Il-Ġermanja, C-527/12, ECLI:EU:C:2014:2193, il-paragrafu 56; Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-21 ta’ Novembru 2013, Deutsche Lufthansa, C-284/12, ECLI:EU:C:2013:755, il-paragrafu 41.

(27) Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-21 ta’ Settembru 1983, Deutsche Milchkontor GmbH, C-205/82, ECLI:EU:C:1983:233, il-paragrafi 22 u 23; Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tat-13 ta’ Ġunju 2002, In-Netherlands v Il-Kummissjoni, C-382/99, ECLI:EU:C:2002:363, il-paragrafu 90; Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-11 ta’ Settembru 2014, Il-Kummissjoni v Il-Ġermanja, C-527/12, ECLI:EU:C:2014:2193, il-paragrafi minn 39 sa 42; Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tat-23 ta’ Jannar 2019, Fallimento Traghetti del Mediterraneo, C-387/17, ECLI:EU:C:2019:51, il-paragrafu 72; Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-11 ta’ Novembru 2015, Klausner Holz Niedersachsen, C-505/14, ECLI:EU:C:2015:742, il-paragrafi 40 u 41; Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-5 ta’ Marzu 2019, Eesti Pagar, C-349/17, ECLI:EU:C:2019:172, il-paragrafu 135.

(28) Il-konformità mal-prinċipju tal-effettività trid tiġi indirizzata billi jiġu analizzati l-karatteristiċi partikolari ta’ dik id-dispożizzjoni u r-rwol tagħha fil-proċedura rilevanti. F’dan is-sens, ara s-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-11 ta’ Novembru 2015, Klausner Holz Niedersachsen, C-505/14, ECLI:EU:C:2015:742, il-paragrafu 40; Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-5 ta’ Marzu 2019, Eesti Pagar, C-349/17, ECLI:EU:C:2019:172, il-paragrafi minn 138 sa 140.

(29) Il-konformità tar-regoli proċedurali domestiċi applikabbli mal-prinċipji ta’ ekwivalenza u effettività tista’, madankollu, tkun relatata ma’ kwalunkwe aspett ieħor tal-leġiżlazzjoni nazzjonali, inkluż, pereżempju, il-livell tal-ispejjeż assoċjati mal-infurzar privat tal-għajnuna mill-Istat quddiem il-qrati nazzjonali.

(30) Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tat-13 ta’ Jannar 2005, Streekgewest, C-174/02, ECLI:EU:C:2005:10, il-paragrafu 18.

(31) Pereżempju, fir-Rumanija, kull persuna li tkun affettwata minn miżura ta’ għajnuna illegali mill-Istat għandha locus standi fil-qorti. Ara l-Anness 3: Rapporti tal-pajjiżi tal-“Final Study on the enforcement of State aid rules and decisions by national courts (COMP/2018/001)”, L-Uffiċċju tal-Pubblikazzjonijiet tal-Unjoni Ewropea, il-Lussemburgu, 2019, p. 404. Barra minn hekk, fil-Latvja, il-locus standi huwa direttament ibbażat fuq l-Artikolu 108(3) tat-TFUE u, b’hekk, il-qrati nazzjonali jistgħu jistrieħu fuq id-definizzjoni ta’ “parti interessata” tar-Regolament Proċedurali biex jiddeterminaw jekk persuna jkollhiex locus standi f’każ partikolari. Ara l-Anness 3: Rapporti tal-pajjiżi tal-“Final Study on the enforcement of State aid rules and decisions by national courts (COMP/2018/001)”, L-Uffiċċju tal-Pubblikazzjonijiet tal-Unjoni Ewropea, il-Lussemburgu, 2019, p. 300.

(32) Qed issir referenza, pereżempju, għal każijiet li fihom l-għajnuna illegali tkun iffinanzjata minn imposta li għaliha jkun soġġett ir-rikorrent. Madankollu, il-pożizzjoni tkun differenti meta t-tilwima tkun tikkonċerna mhux applikazzjoni li għandha tiġi eżentata mit-taxxa kkontestata, iżda l-legalità tar-regoli relatati ma’ dik it-taxxa. Ara, f’dan is-sens, is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tat-3 ta’ Marzu 2020, Vodafone Magyarország, C-75/18, ECLI:EU:C:2020:139, il-paragrafu 25 u s-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tas-26 ta’ April 2018, ANGED, C-233/16, ECLI:EU:C:2018:280, il-paragrafu 26;

(33) Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tat-13 ta’ Jannar 2005, Streekgewest, C-174/02, ECLI:EU:C:2005:10, il-paragrafu 19.

(34) Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-10 ta’ Novembru 2016, DTS Distribuidora de Televisión Digital v Il-Kummissjoni, C-449/14 P, ECLI:EU:C:2016:848, il-paragrafi 81 u 82; Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-21 ta’ Diċembru 2016, Il-Kummissjoni v Aer Lingus, C-164/15 P, ECLI:EU:C:2016:990, il-paragrafu 121; Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tat-3 ta’ Marzu 2020, Vodafone Magyarország, C-75/18, ECLI:EU:C:2020:139, il-paragrafi minn 24 sa 28.

(35) Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-15 ta’ Ġunju 2006,Air Liquide Industries Belgium, C-393/04, ECLI:EU:C:2006:403, il-paragrafu 45.

(36) Ara, għal dan l-għan, id-Digriet tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-10 ta’ Ottubru 2017, Greenpeace energy v il-Kummissjoni, C-640/16 P, ECLI:EU:C:2017:752, il-paragrafi minn 61 sa 63.

(37) Dan jista’ jkun il-każ, pereżempju, għall-ħarsien tal-ambjent. Ara, għal dan l-għan, is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tat-22 ta’ Settembru 2020, L-Awstrija v il-Kummissjoni, C-594/18, ECLI:EU:C:2020:742, il-paragrafu 100, fir-rigward ta’ għajnuna approvata skont l-Artikolu 107(3)(c) TFUE fis-settur nukleari. Ara wkoll il-paragrafi minn 38 sa 42 tal-Avviż tal-Kummissjoni dwar l-aċċess għall-ġustizzja fi kwistjonijiet ambjentali (ĠU C 275, 18.8.2017, p. 1) fir-rigward tar-rikonoxximent tal-locus standi tal-organizzazzjonijiet ambjentali li jippromwovu l-protezzjoni ambjentali fil-kuntest tal-Konvenzjoni ta’ Aarhus dwar l-aċċess għall-informazzjoni, il-parteċipazzjoni pubblika fit-teħid ta’ deċiżjonijiet u l-aċċess għall-ġustizzja fi kwistjonijiet ambjentali.

(38) Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tat-23 ta’ Jannar 2019, Fallimento Traghetti del Mediterraneo, C-387/17, ECLI:EU:C:2019:51, il-paragrafu 72.

(39) Pereżempju, l-Irlanda attribwiet ġurisdizzjoni esklussiva lil-Lista tal-Kompetizzjoni tal-Qorti Għolja biex tisma’ tilwimiet dwar il-liġi tal-kompetizzjoni, inklużi każijiet ta’ għajnuna mill-Istat. Barra minn hekk, fl-Italja, il-qrati amministrattivi tal-pajjiż ġew attribwiti kompetenza kważi esklussiva biex jisimgħu każijiet li jikkonċernaw l-infurzar pubbliku u privat tar-regoli dwar l-għajnuna mill-Istat mid-19 ta’ Jannar 2013. Il-qrati ċivili żammew il-kompetenza tagħhom fir-rigward ta’ ċerti tipi ta’ proċedimenti u ta’ azzjonijiet. Ara l-Anness 3: Ir-rapporti tal-pajjiżi tal-“Final Study on the enforcement of State aid rules and decisions by national courts (COMP/2018/001)”, l-Uffiċċju tal-Pubblikazzjonijiet tal-Unjoni Ewropea, il-Lussemburgu, 2019, p. 253 u minn 263 sa 264. Ara wkoll il-“Final Study on the enforcement of State aid rules and decisions by national courts (COMP/2018/001)”, p. 103 sa 104

(40) B’mod partikolari, fil-biċċa l-kbira tal-Istati Membri, il-qrati amministrattivi huma kompetenti meta r-rikorrent jikkontesta att tal-awtorità pubblika, bħall-ordni li timplimenta l-irkupru jew li tagħti l-għajnuna, filwaqt li l-qrati ċivili huma kompetenti għal kwistjonijiet relatati mal-irkupru tal-għajnuna mill-Istat fil-kuntest tal-proċedimenti ta’ insolvenza jew mal-għoti ta’ kumpens għad-danni. Ara l-“Final Study on the enforcement of State aid rules and decisions by national courts (COMP/2018/001)”, L-Uffiċċju tal-Pubblikazzjonijiet tal-Unjoni Ewropea, il-Lussemburgu, 2019, p. 64..

(41) Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-11 ta’ Novembru 2015, Klausner Holz Niedersachsen, C-505/14, ECLI:EU:C:2015:742, il-paragrafu 38.

(42) Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tat-3 ta’ Settembru 2009, Fallimento Olimpiclub, C-2/08, EU:C:2009:506, il-paragrafu 24. Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-10 ta’ Lulju 2014, Impresa Pizzarotti, C-213/13, EU:C:2014:2067, il-paragrafu 54 ; Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-4 ta’ Mejju 2020, Telecom Italia, C-34/19; ECLI:EU:C:2020:148, il-paragrafu 58.

(43) Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-5 ta’ Frar 1963, Van Gend en Loos v Administratie der Belastingen , C-26/62, ECLI:EU:C:1963:1; Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-15 ta’ Lulju 1964, Costa v E.N.E.L., C-6/64, ECLI:EU:C:1964:66; Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tad-9 ta’ Marzu 1978, Amministrazione delle finanze dello Stato v Simmenthal, C-106/77, ECLI:EU:C:1978:49.

(44) Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tat-18 ta’ Lulju 2007, Lucchini, C-119/05, ECLI:EU:C:2007:434, il-paragrafi 60 u 61.

(45) Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tat-18 ta’ Lulju 2007, Lucchini, C-119/05, ECLI:EU:C:2007:434, il-paragrafu minn 61 sa 63; Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-11 ta’ Novembru 2015, Klausner Holz Niedersachsen, C-505/14, ECLI:EU:C:2015:742, il-paragrafu 44; Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-4 ta’ Marzu 2020, Buonotourist v Il-Kummissjoni, C-586/18 P, ECLI:EU:C:2020:152, il-paragrafi minn 92 sa 96; Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-4 ta’ Marzu 2020, CSTP Azienda della Mobilità v Il-Kummissjoni, C-587/18 P, ECLI:EU:C:2020:150, il-paragrafi minn 92 sa 96. Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tat-3 ta’ Settembru 2009,Fallimento Olimpiclub, C-2/08, EU:C:2009:506, il-paragrafi 22-25.

(46) “Regola nazzjonali li tipprekludi lill-qorti nazzjonali milli tislet il-konsegwenzi kollha ta’ ksur tat-tielet sentenza tal-Artikolu 108(3) TFUE minħabba deċiżjoni ta’ qorti nazzjonali, li għandha l-awtorità ta’ res judicata, mogħtija f’tilwima li ma għandhiex l-istess suġġett u li ma kinitx tikkonċerna l-karatteristiċi tal-għajnuna mill-Istat tal-kuntratti inkwistjoni għandha titqies bħala inkompatibbli mal-prinċipju ta’ effettività”, is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-11 ta’ Novembru 2015Klausner Holz Niedersachsen, C-505/14, ECLI:EU:C:2015:742, il-paragrafu 45.

(47) Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-4 ta’ Marzu 2020, Buonotourist v Il-Kummissjoni, C-586/18 P, ECLI:EU:C:2020:152, il-paragrafi minn 92 sa 96.

(48) Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-11 ta’ Novembru 2015, Klausner Holz Niedersachsen, C-505/14, ECLI:EU:C:2015:742, il-paragrafi 30 u 42 to 43.

(49) Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tat-3 ta’ Marzu 2020, Vodafone Magyarország, C-75/18, ECLI:EU:C:2020:139, il-paragrafu 19.

(50) Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-21 ta’ Novembru 2013, Deutsche Lufthansa, C-284/12, ECLI:EU:C:2013:755, il-paragrafi 25 u 26; Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tat-18 ta’ Mejju 2017, Fondul Proprietatea, C-150/16, ECLI:EU:C:2017:388, il-paragrafu 40; Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-5 ta’ Marzu 2019, Eesti Pagar, C-349/17, ECLI:EU:C:2019:172, il-paragrafu 84.

(51) Avviż tal-Kummissjoni dwar il-kunċett ta’ għajnuna mill-Istat kif imsemmi fl-Artikolu 107(1) tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea (ĠU C 262, 19.7.2016, p. 1).

(52) Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-4 ta’ Marzu 2020, Buonotourist v Il-Kummissjoni, C-586/18 P, ECLI:EU:C:2020:152, il-paragrafu 90.

(53) Ara l-Artikolu 4 u 9 tar-Regolament Proċedurali.

(54) Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tad-19 ta’ Lulju 2016, Kotnik u Oħrajn, C-526/14, ECLI:EU:C:2016:570, il-paragrafu 37.

(55) Deċiżjoni li ma titqajjimx oġġezzjoni, Regolament Proċedurali, l-Artikolu 4(3).

(56) Ara l-kunċetti ta’ “deċiżjoni pożittiva” u “deċiżjoni negattiva”, rispettivament, fl-Artikolu 9(3) u (5) tar-Regolament Proċedurali.

(57) Ara l-Artikoli 4(3) u (4) tar-Regolament Proċedurali.

(58) Ara s-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-4 ta’ Marzu 2020, Buonotourist v il-Kummissjoni, C-586/18 P, ECLI:EU:C:2020:152, il-paragrafi 93 sa 94 “l-eżerċizzju ta’ tali setgħa jimplika li l-Kummissjoni tista’ teżamina, skont l-Artikolu 108 TFUE, jekk miżura tikkostitwixxix għajnuna mill-Istat li kellha tiġi nnotifikata lilha, skont il-paragrafu 3 ta’ dak l-artikolu, f’sitwazzjoni fejn l-awtoritajiet ta’ Stat Membru jkunu tal-fehma li dik il-miżura ma kinitx tissodisfa l-kundizzjonijiet stabbiliti fl-Artikolu 107(1) TFUE, inkluż fejn dawk l-awtoritajiet ikunu kkonformaw, f’dak ir-rigward, mal-valutazzjoni ta’ qorti nazzjonali. Din il-konklużjoni ma tistax tiġi invalidata mill-fatt li din il-qorti adottat deċiżjoni li akkwistat l-awtorità ta’ res judicata. Jenħtieġ li jiġi enfasizzat li r-regola tal-kompetenza esklużiva tal-Kummissjoni tkun meħtieġa fl-ordinament ġuridiku intern bħala konsegwenza tal-prinċipju tas-supremazija tad-dritt tal-Unjoni”.

(59) Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-15 ta’ Settembru 2016, PGE, C-574/14, ECLI:EU:C:2016:686, il-paragrafi 33 u 36 u 37.

(60) Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-4 ta’ Marzu 2020, Buonotourist v Il-Kummissjoni, C-586/18 P, ECLI:EU:C:2020:152, il-paragrafi minn 92 sa 96; Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-4 ta’ Marzu 2020, CSTP Azienda della Mobilità v Il-Kummissjoni, C-587/18 P, ECLI:EU:C:2020:150, il-paragrafi minn 92 sa 96.

(61) Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-14 ta’ Frar 1990, Franza v Il-Kummissjoni (“Boussac”), C-301/87, ECLI:EU:C:1990:67, il-paragrafi minn 9 sa 22. Dan ma jipprekludix il-possibbiltà li l-Kummissjoni toħroġ inġunzjoni ta’ rkupru qabel ma tkun lestiet il-valutazzjoni tal-kompatibbiltà, f’k