Il-politika monetarja bdiet tinnormalizza, u b’hekk żiedet l-ispejjeż għall-finanzjament u wasslet għal korrezzjonijiet fil-prezzijiet tal-assi. F’Lulju li għadda, il-BĊE segwa t-tnaqqis tiegħu fil-volumi ta’ xiri tal-assi b’pass ieħor fit-triq tiegħu lejn in-normalizzazzjoni tal-politika tiegħu, billi żied it-tliet rati ta’ politika ewlenin b’50 punt bażi, sabiex b’hekk ta ħjiel ta’ aktar normalizzazzjoni u approva l-Istrument għall-Protezzjoni tat-Trażmissjoni (TPI). F’Settembru u f’Ottubru daħħlu fis-seħħ aktar żidiet fir-rati ta’ politika. Kostijiet ogħla ta’ finanzjament għall-banek irriżultaw parzjalment minn rati ogħla ta’ self bankarju, b’mod partikolari għall-unitajiet domestiċi, filwaqt li l-prezzijiet tal-assi f’xi każijiet aġġustaw ’l isfel. Fiż-żona tal-euro, l-istandards ta’ kreditu saru aktar stretti għall-kategoriji kollha ta’ self fit-tieni trimestru tal-2022 u komplew isiru aktar stretti fit-tielet trimestru, minħabba tħassib dwar ir-riskji li jiffaċċjaw il-mutwatarji f’ambjent makroekonomiku inċert. Ir-rendimenti tal-gvernijiet taż-żona tal-euro kienu volatili u żdiedu b’mod sinifikanti fl-2022, għalkemm ir-riskju ta’ differenxjali sinifikanti fir-rati tal-imgħax nominali bejn il-pajjiżi taż-żona tal-euro huwa mistenni jiġi mmitigat bl-introduzzjoni tat-TPI. Il-kundizzjonijiet monetarji saru wkoll aktar stretti fi Stati Membri li ma humiex fiż-żona tal-euro, peress li l-banek ċentrali tal-UE li ma humiex fiż-żona tal-euro ssikkaw il-pożizzjoni tal-politika tagħhom fost inflazzjoni għolja, li wasslet għal żieda fil-kostijiet ta’ finanzjament għall-gvern u għas-settur privat.

Minn perspettiva settorjali, il-pożizzjonijiet netti tas-self tal-unitajiet domestiċi qegħdin jonqsu fl-2022 bħala riżultat tal-kapaċità tal-akkwist imnaqqsa. Fl-2021, il-pożizzjonijiet netti ta’ għoti/teħid b’self fil-biċċa l-kbira tal-Istati Membri kienu kkaratterizzati minn teħid b’self nett mill-gvernijiet u minn għoti b’self nett pożittiv mis-settur privat, kemm mill-unitajiet domestiċi kif ukoll mill-korporattivi (Graff 2.1.3 b). Kien hemm treġġigħ lura żgħir tas-sostenn fiskali eċċezzjonali segwit fl-2020 sabiex tiġi mmitigata l-kriżi tal-pandemija, li b’mod ġenerali kkumpensa għal tnaqqis żgħir fil-pożizzjonijiet ta’ għoti ta’ self netti tas-setturi privati. Fl-2022, is-sostenn fiskali huwa mistenni jibqa’ fis-seħħ, anki jekk il-biċċa l-kbira tal-Istati Membri huma mistennijin ikomplu jirreġistraw pożizzjonijiet netti tal-gvern imtejbin ulterjorment (Graff 2.1.3 c). Fl-istess ħin, it-tnaqqis fis-self nett tal-unitajiet domestiċi huwa mistenni li jiddomina, u jikkontribwixxi għal pożizzjonijiet netti globali aktar baxxi ta’ teħid/għoti ta’ self fil-biċċa l-kbira tal-każijiet.

Kaxxa 2.2.1: Persistenza potenzjali tal-inflazzjoni u tat-telf tal-kompetittività

Inflazzjoni għolja u diverġenti, li ġiet osservata madwar l-UE minn tmiem l-2021, tista’ taffettwa b’mod negattiv il-kompetittività speċjalment jekk tkun persistenti. Jekk iż-żidiet fil-pagi aggregati jikkumpensaw bis-sħiħ jew parzjalment għat-telf fil-kapaċità tal-akkwist tal-ħaddiema, dawn iż-żidiet fil-pagi jiġu riflessi f’kostijiet ogħla ta’ unità lavorattiva sakemm ma jiġux ikkumpensati minn żidiet fil-produttività. Imbagħad, dawn iż-żidiet fil-kostijiet ta’ unità lavorattiva jistgħu jwasslu għal effetti indiretti u għal riskji ta’ inflazzjoni futura ogħla. () Jistgħu jitfaċċaw diverġenzi fil-kompetittività madwar l-Istati Membri taż-żona tal-euro jekk ix-xokk tal-inflazzjoni jkun differenti ħafna bejn il-pajjiżi jew jekk jiżviluppaw effetti indiretti differenti ħafna wara dak ix-xokk tal-inflazzjoni. Madankollu, jekk it-talbiet għal żidiet fil-pagi jqisu li l-inflazzjoni x’aktarx li tonqos, ir-riskju ta’ spirali ta’ pagi u prezzijiet jibqa’ limitat. Ir-Rapport dwar iż-Żona tal-Euro tal-2023 tal-Kummissjoni jiddiskuti r-rwol tal-aspettattiv dwar l-inflazzjoni fiż-żidiet fil-pagi. () Il-prezzijiet tal-enerġija li dejjem qegħdin jogħlew jammontaw għal sehem kbir miż-żidiet fil-livell tal-prezzijiet fil-biċċa l-kbira tal-Istati Membri. Madankollu, jekk l-inflazzjoni fil-biċċa l-kbira marret lil hinn mill-enerġija għal oġġetti u għal servizzi oħrajn, l-istandards tal-għajxien ma jistgħux jinżammu sakemm it-tkabbir fl-introjtu ma jżommx il-pass, anke meta l-prezzijiet tal-enerġija jonqsu. Il-komponenti tal-enerġija u tal-ikel tal-indiċijiet ġenerali tal-prezzijiet jistgħu jkunu pjuttost volatili, u huma relattivament mhux affettwati minn deċiżjonijiet dwar il-politika monetarja, peress li tipikament huma influwenzati ħafna mis-swieq internazzjonali, tal-anqas lil hinn minn terminu qasir, jiġifieri fin-nuqqas ta’ intervent regolatorju jew ta’ politika fiskali. B’riżultat ta’ dan, il-banek ċentrali jużaw miżuri ta’ inflazzjoni sottostanti sabiex ikopru aħjar ix-xejra tal-inflazzjoni sottostanti. ()

Il-kostijiet ta’ unità lavorattiva għal diversi pajjiżi tal-UE, inklużi l-Estonja, il-Latvja, il-Litwanja, u l-Lussemburgu u żewġ Stati Membri li ma humiex fiż-żona tal-euro, il-Bulgarija u l-Polonja, żdiedu ferm matul is-sena sat-tieni trimestru tal-2022 (Graff 2.2.2 a). Il-qabża kienet xprunata minn tkabbir qawwi ħafna fil-kumpens għal kull impjegat, li qabeż jew kien qrib ħafna l-10 %. Madankollu, f’erba’ Stati Membri biss, il-kumpens għal kull impjegat żdied b’aktar mill-prezzijiet, bid-differenza li kienet partikolarment kbira fil-Bulgarija. Il-bidliet fil-produttività ma kinux biżżejjed sabiex itaffu t-tkabbir fil-kostijiet ta’ unità lavorattiva, u f’xi każijiet saħħewh. Fil-Bulgarija u fil-Lussemburgu, il-kostijiet ta’ unità lavorattiva żdiedu b’aktar mill-prezzijiet, filwaqt li fl-Estonja, fil-Latvja, fil-Litwanja u fil-Polonja t-tkabbir tagħhom qabeż l-inflazzjoni sottostanti. Filwaqt li dan tal-aħħar jgħodd ukoll għall-Belġju, għal Franza, għall-Italja u għar-Rumanija, it-tkabbir tal-kostijiet ta’ unità lavorattiva tagħhom kien kemxejn aktar kontenut. Dawk l-eċċessi tal-kostijiet ta’ unità lavorattiva fuq it-tkabbir fil-prezzijiet joħolqu riskji ta’ żidiet ulterjuri fil-prezzijiet sabiex id-ditti jippreservaw il-marġini tal-prezzijiet u tal-kostijiet.

L-iżviluppi diverġenti fl-inflazzjoni sottostanti u fil-kostijiet ta’ unità lavorattiva jista’ jkollhom konsegwenzi konsiderevoli u aktar persistenti għall-kompetittività ta’ xi pajjiżi, li hija partikolarment rilevanti għall-pajjiżi taż-żona tal-euro. Il-bidla fl-REER ibbażata fuq l-inflazzjoni sottostanti (Graff 2.2.2 b) tissuġġerixxi telf mhux negliġibbli tal-kompetittività għall-Estonja, għal-Litwanja u għas-Slovakkja minħabba inflazzjoni sottostanti ferm ogħla milli fil-bqija taż-żona tal-euro. Għal dawn l-aħħar żewġ pajjiżi, dan huwa kkumpensat minn bidliet fl-REER fir-rigward ta’ pajjiżi li ma humiex fiż-żona tal-euro. Min-naħa l-oħra, il-kompetittività tal-Ġermanja, u sa ċertu punt anqas, tal-Finlandja, ta’ Franza u tal-Italja, jibbenefikaw minn inflazzjoni sottostanti aktar baxxa milli fil-bqija taż-żona tal-euro. Id-deprezzament tal-REER fir-rigward ta’ pajjiżi li ma humiex fiż-żona tal-euro, osservat b’mod ġenerali, ikompli jikkontribwixxi għat-titjib fil-kompetittività ta’ dawn il-pajjiżi.

Għal xi pajjiżi li ma humiex fiż-żona tal-euro, il-movimenti tar-rati tal-kambju nominali affettwaw ferm l-REER. L-aktar notevoli huwa l-każ tal-Ungerija, fejn id-deprezzament nominali qawwi wassal għal titjib fil-kompetittività minkejja inflazzjoni sottostanti komparattivament għolja. Effetti simili jistgħu jiġu osservati l-Polonja u l-Iżvezja. Għall-kuntrarju, iċ-Ċekja esperjenzat apprezzament fir-rata tal-kambju nominali (effettiva) li, flimkien mar-rata tal-inflazzjoni sottostanti relattivament għolja, wasslet għal apprezzament reali qawwi. Ta’ min jinnota li filwaqt li l-iżvalutazzjonijiet tal-munita jistgħu jtaffu l-pressjonijiet tal-kostijiet, jistgħu jinvolvu riskji oħrajn bħall-kostijiet ogħla tas-servizzjar ta’ dejn iddenominat f’munita barranija, kemm domestiku kif ukoll estern. Dan jista’ jillimita l-użu ta’ żvalutazzjonijiet nominali bħala strument sabiex jittaffa l-impatt ta’ kostijiet akbar fuq il-kompetittività.

Graff 2.2.2: Kost ta’ unità lavorattiva, inflazzjoni (sottostanti) u kompetittività Sors: Kalkoli tal-Eurostat u tas-servizzi tal-Kummissjoni.

Graff 2.2.3: Kompetittività graffs magħżulin Sors: Is-servizzi tal-Kummissjoni Ewropea

2.3. Korporazzjonijiet mhux finanzjarji

Fl-2021, il-proporzjonijiet tad-dejn korporattiv mhux finanzjarju mal-PDG baqgħu mdaqqsin f’ħafna pajjiżi, għalkemm komplew jonqsu. Wara d-diżingranaġġ sostanzjali li seħħ matul l-aħħar għaxar snin f’ħafna Stati Membri, il-proporzjonijiet tad-dejn korporattiv mhux finanzjarju (NFC) għall-PDG fl-2021 kienu taħt il-quċċata prepandemika tagħhom fil-biċċa l-kbira tal-pajjiżi tal-UE. Madankollu, fl-2021, il-proporzjonijiet tad-dejn kienu ogħla mil-livelli ssuġġeriti kemm mill-elementi fundamentali tal-ekonomija kif ukoll mil-livelli relatati mat-tħassib prudenzjali fi kważi nofs il-pajjiżi tal-UE u f’ħafna pajjiżi ogħla mil-livelli rreġistrati fl-2019, qabel ma bdiet il-pandemija tal-COVID-19 (il-Graff 2.3.1 a u b). () Fl-2021, il-proporzjon tad-dejn korporattiv mal-PDG naqas fil-biċċa l-kbira tal-Istati Membri, l-aktar minħabba l-irkupru notevoli fit-tkabbir tal-PDG (Graff 2.3.3 a). Il-kreditu nett għall-NFCs kien pożittiv madwar l-UE u beda jiżdied fil-biċċa l-kbira tal-pajjiżi tal-UE fl-2021, inkluż f’numru ta’ każijiet b’dejn NFC għoli, fid-dawl tat-titjib fl-investiment (Graff 2.3.3 c).

Il-proċess ta’ diżingranaġġ li reġa’ beda fl-2021 kompla fl-2022, iżda ’l quddiem x’aktarx li jkun imfixkel mill-kuntest makroekonomiku diffiċli. Il-proporzjon tad-dejn korporattiv għall-PDG kompla jonqos kważi fl-Istati Membri kollha fl-ewwel nofs tal-2022, minkejja ż-żieda fil-kreditu, li tista’ tirrifletti wkoll il-ħtiġijiet ta’ likwidità li qegħdin jiżdiedu. L-effett ta’ kreditu nett ġdid fuq il-proporzjon tad-dejn korporattiv għall-PDG kien aktar milli paċut mit-tkabbir tal-PDG reali u miż-żieda qawwija fl-inflazzjoni (Graff 2.3.3 b). B’mod ġenerali, huwa mistenni li jkompli d-diżingranaġġ passiv, xprunat minn inflazzjoni li qiegħda tikber aktar milli minn tkabbir tal-PDG reali, iżda hemm riskju konsiderevoli li t-tnaqqis fil-proporzjonijiet tad-dejn jista’ jonqos jew jerġa’ lura. Iż-żieda fl-inflazzjoni tista’ tixħet pressjoni fuq il-marġini tal-profitt jekk iż-żieda fil-kostijiet ma tkunx tista’ tingħadda lill-klijenti u tnaqqas id-domanda b’mod ġenerali. Is-sehem tal-profitt tal-korporattivi beda jimmodera fl-ewwel nofs tal-2022, iżda għadu ogħla mil-livell li kellu qabel il-COVID-19. Kważi fil-pajjiżi kollha taż-żona tal-euro, sehem għoli ta’ self ġdid lil korporattivi b’maturitajiet qosra jimplika li l-issikkar tal-kundizzjonijiet tas-self u ż-żieda fir-rati tal-imgħax jistgħu jaffettwaw lill-korporattivi pjuttost malajr. () F’diversi Stati Membri li ma humiex fiż-żona tal-euro, kien hemm żieda notevoli fir-rati ta’ self għall-korporattivi u minbarra sehem għoli ta’ self korporattiv iddenominat f’munita barranija jirrappreżenta sors ta’ vulnerabbiltajiet addizzjonali.

It-tħassib dejjem akbar relatat ma’ self li ma jrendix u ma’ fallimenti korporattivi jżid mal-vulnerabbiltajiet ġenerali tas-settur korporattiv u finanzjarju wara x-xokk tal-COVID-19. Xi industriji, bħall-akkomodazzjoni u t-trasport, ġew affettwati bil-qawwa mill-kriżi tal-COVID-19. () Il-proporzjonijiet tas-self li ma jrendix u l-fallimenti ta’ negozji ilhom jonqsu mill-2020 fil-biċċa l-kbira tal-Istati Membri, anki wara li ġew eliminati gradwalment il-moratorji fuq ir-ripagamenti tad-dejn. Madankollu, is-sehem ta’ ditti vulnerabbli wara l-COVID-19 huwa partikolarment għoli f’xi pajjiżi b’sehem għoli ta’ self li ma jrendix (Graff 2.3.3 f). Filwaqt li l-proporzjon ta’ self korporattiv li ma jrendix kompla jonqos fil-biċċa l-kbira tal-Istati Membri fl-ewwel nofs tal-2022, f’xi wħud beda jiżdied (il-Graff 2.3.3 e). Barra minn hekk, il-fallimenti ta’ negozji bdew jiżdiedu f’xi Stati Membri fl-ewwel nofs tal-2022. Barra minn hekk, filwaqt li l-kreditu jkompli jiżdied bil-qawwa, l-istandards ta’ kreditu qegħdin jissikkaw b’mod sostanzjali u issa jinsabu fl-ogħla livelli tagħhom mill-2013 (Graffs 2.3.3 c u d). Filwaqt r-riżervi ta’ likwidità u t-tfaddil nett żdiedu f’dawn l-aħħar snin, il-kuntest makroekonomiku diffiċli, flimkien mat-trasformazzjonijiet strutturali u t-tfixkil fil-ktajjen tal-provvista, jistgħu jwasslu għal deterjorament tal-karti tal-bilanċ, għal pressjoni fuq il-marġini tal-profitt u jaffettwaw is-servizzjar tad-dejn u t-tfaddil u l-investimenti korporattivi (ara l-Kaxxa 2.3.1).

Il-kriżi tal-enerġija se taffettwa b’mod partikolari lil xi industriji, permezz ta’ żidiet fil-prezzijiet u tfixkil fil-provvista, u jista’ jkollha effett dejjiemi li jirriżulta fi trasformazzjonijiet strutturali. L-industriji intensivi fl-enerġija huma partikolarment esposti u jistgħu jiffaċċjaw pressjoni fuq il-karti tal-bilanċ tagħhom. It-trasformazzjonijiet strutturali qegħdin jiġu aċċellerati mill-kriżi tal-enerġija. Filwaqt li huwa mistenni li l-prezzijiet u l-provvisti tal-enerġija jinnormalizzaw, jista’ jkun hemm bidla strutturali permanenti, li jista’ jkollha effetti mifruxin fuq il-kapaċità produttiva u fuq it-tkabbir potenzjali ta’ pajjiżi aktar affettwati skont l-intensità enerġetika u l-ispeċjalizzazzjoni tal-produzzjoni tagħhom. Il-fażi akuta tal-kriżi tal-enerġija tista’ tirriżulta f’għeluq ta’ ditti u/jew f’bidla fid-domanda għall-produzzjoni minn postijiet oħrajn, anqas affettwati, li tirriżulta f’delokalizzazzjoni permanenti. In-normalizzazzjoni tal-prezzijiet, u tal-pagi, tista’ tkun f’livell ogħla, li jista’ jakkumula l-kostijiet assoċjati mat-tranżizzjoni tal-enerġija, u b’mod ġenerali jista’ jwassal għal telf ta’ kompetittività, b’mod partikolari f’xi industriji intensivi fl-enerġija u b’impatt differenzjali fost il-pajjiżi.

Graff 2.3.1: Dejn tal-korporazzjonijiet mhux finanzjarji Sors: Kontijiet tal-karta tal-bilanċ settorjali tal-Eurostat — self (F4) flimkien ma’ titoli ta’ dejn (F3), stimi tal-Ameco u tas-servizzi tal-Kummissjoni.

L-interventi ta’ politika għandhom rwol importanti fil-protezzjoni tal-ekonomiji nazzjonali minn stress korporattiv, iżda nuqqas ta’ koordinazzjoni jista’ jqajjem tħassib minn perspettiva taż-żona tal-euro u tas-suq intern. L-interventi ta’ politika nazzjonali jqassmu l-piż tal-kriżi tal-enerġija bejn is-setturi tal-korporazzjonijiet, tal-unitajiet domestiċi u pubbliċi b’mod aktar ġust. Dawn se jkunu partikolarment importanti fil-protezzjoni tal-industriji esposti u fl-evitar ta’ tnaqqis fl-attività, ta’ għeluq, ta’ delokalizzazzjoni u ta’ inadempjenzi tas-self. Mingħajr miżuri bħal dawn, l-istress korporattiv jista’ jiġi ppropagat fl-ekonomiji nazzjonali kollha. Filwaqt li sa issa ma hemm l-ebda evidenza, il-kundizzjonijiet finanzjarji u l-ispazju fiskali disponibbli jista’ eventwalment ikollhom rwol fl-iskala u fl-ambitu possibbli tal-interventi nazzjonali u approċċi differenti bejn il-pajjiżi jistgħu jamplifikaw id-diverġenza tar-riskji ta’ likwidità jew ta’ solvenza korporattivi, b’mod partikolari f’każ li l-kriżi tapprofondixxi jew tieħu aktar fit-tul. Min-naħa tiegħu, dan ikollu impatt fuq il-prezzijiet, peress li d-differenzi fl-imġiba tal-investimenti u tal-iffissar tal-prezzijiet tal-korporazzjonijiet jistgħu jwasslu għal diverġenzi fit-tkabbir tad-domanda u fit-trażmissjoni tal-politika monetarja, minħabba d-differenzjali eżistenti u emerġenti fl-inflazzjoni u fil-kompetittività fiż-żona tal-euro. Aktar sforzi ta’ integrazzjoni jistgħu jgħinu sabiex tingħeleb din il-kombinazzjoni ta’ sfidi kif ukoll sabiex jitnaqqsu l-vulnerabbiltajiet korporattivi u d-diverġenza fit-tkabbir u fil-produttività. Min-naħa nazzjonali, reġimi xierqa ta’ insolvenza huma importanti sabiex jiġi mminimizzat l-impatt ekonomiku fit-tul ta’ kwalunkwe insolvenza korporattiva.