RAPPORT TAL-KUMMISSJONI LILL-PARLAMENT EWROPEW U LILL-KUNSILL Rapport dwar l-applikazzjoni tad-Direttiva 2006/54/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal-5 ta' Lulju 2006 dwar l-implimentazzjoni tal-prinċipju ta’ opportunitajiet indaqs u ta’ trattament ugwali tal-irġiel u n-nisa fi kwistjonijiet ta’ impjiegi u xogħol (tfassil mill-ġdid) /* COM/2013/0861 final */





RAPPORT TAL-KUMMISSJONI LILL-PARLAMENT EWROPEW U LILL-KUNSILL Rapport dwar l-applikazzjoni tad-Direttiva 2006/54/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal-5 ta' Lulju 2006 dwar l-implimentazzjoni tal-prinċipju ta’ opportunitajiet indaqs u ta’ trattament ugwali tal-irġiel u n-nisa fi kwistjonijiet ta’ impjiegi u xogħol (tfassil mill-ġdid) 1. Introduzzjoni Fil-5 ta' Lulju 2006, il-Parlament Ewropew u l-Kunsill adottaw id-Direttiva 2006/54KE dwar I-implimentazzjoni tal-prinċipju ta' opportunitajiet indaqs u ta' trattament ugwali tal-irġiel u n-nisa fi kwistjonijiet ta' impjiegi u xogħol (tfassil mill-ġdid) ('id-Direttiva')[1]. Din id-Direttiva tikkonsolida u timmodernizza l-acquis tal-UE f’dan il-qasam billi tgħaqqad Direttivi preċedenti[2] u tintroduċi xi karatteristiċi ġodda. Il-proposta hija bbażata fuq l-Artikolu 157(3) tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea ('TFUE'). Dan ir-rapport jivvaluta t-traspożizzjoni mill-Istati Membri tal-karatteristiċi innovattivi u l-effikaċja tal-applikazzjoni u l-infurzar tad-Direttiva.[3] Ir-rapport huwa mingħajr preġudizzju għal kwalunkwe proċeduri ta’ ksur fuq it-traspożizzjoni tad-Direttiva. Il-Parlament Ewropew sejjaħ konsistentement għal aktar azzjoni biex titjieb l-applikazzjoni tad-dispożizzjonijiet għal pagi ugwali fil-livell Ewropew u adotta riżoluzzjonijiet għal dak l-għan fl-2008[4] u l-2012[5]. L-Istrateġija tal-Kummissjoni għall-ugwaljanza bejn in-nisa u l-irġiel 2010-2015[6] stabbilixxiet modi biex jiġi implimentat il-prinċipju ta’ pagi ugwali b'mod aktar effettiv fil-prattika u azzjonijiet biex titnaqqas id-differenza persistenti fil-pagi bejn is-sessi. Il-Kummissjoni nediet studju li jivvaluta għażliet biex tissaħħaħ l-applikazzjoni ta’ dan il-prinċipju, bħat-titjib tal-implimentazzjoni u l-infurzar tal-obbligi u l-miżuri eżistenti mmirati biex itejbu t-trasparenza fil-pagi. Dan ir-rapport jinkludi taqsima li tivvaluta kif jiġu applikati fil-prattika d-dispożizzjonijiet għal pagi ugwali . Sabiex tiġi promossa aħjar u ffaċilitata l-applikazzjoni tad-dispożizzjonijiet għal pagi ugwali fil-prattika, flimkien ma' dan ir-rapport hemm Dokument ta’ Ħidma tal-Persunal tal-Kummissjoni li jikkonsisti f’erba’ annessi: (1) taqsima dwar sistemi ta' evalwazzjoni u klassifikazzjoni tax-xogħol newtrali fir-rigward tas-sessi; (2) sommarju tal-każistika dwar il-pagi ugwali tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea ('QtĠ-UE'); (3) eżempji tal-każistika nazzjonali dwar il-pagi ugwali; u (4) deskrizzjoni tal-fatturi li jikkawżaw id-differenza bejn il-pagi tal-irġiel u n-nisa, l-azzjonijiet tal-Kummissjoni biex din tiġi indirizzata u eżempji tal-aħjar prattiki nazzjonali. 2. L-Istat tal-Proċeduri ta' Traspożizzjoni u ta’ Ksur Bħala riżultat tal-kontrolli tal-konformità tal-Kummissjoni, tqajmu mistoqsijiet ma' 26 Stat Membru dwar il-konformità tal-leġiżlazzjoni nazzjonali tagħhom man-novitajiet tad-Direttiva[7]. F’żewġ Stati Membri t-transpożizzjoni hija ċara u konformi biżżejjed u għalhekk mhix meħtieġa iktar informazzjoni.[8] Xi wħud mill-elementi tad-Direttiva ġejjin minn Direttivi preċedenti, li ġew imħassra bħala riżultat tat-tfassil mill-ġdid. It-traspożizzjoni ta’ dawn l-elementi antiki tad-Direttiva kienet diġà mmonitorjata bħala parti mill-verifiki tal-konformità fuq id-Direttivi preċedenti, l-aktar reċentement id-Direttiva 2002/73/KE.[9] Fil-bidu, il-proċedimenti ta’ ksur abbażi tan-nuqqas ta’ konformità mad-Direttiva 2002/73/KE tnedew fl-2006 kontra 23 Stat Membru. Dawn il-proċedimenti kollha minbarra wieħed[10] ingħalqu, peress li l-Istati Membri ġabu l-liġijiet nazzjonali tagħhom f’konformità mal-liġi tal-UE. Il-każ li jifdal jikkonċerna l-obbligu li jiġu protetti b’mod adegwat id-drittijiet tal-impjegati dwar il-maternità, il-liv għall-adozzjoni jew tal-ġenituri meta jmorru lura għax-xogħol. Dan kien ġie riferut quddiem il-QtĠ-UE fl-24 ta’ Jannar 2013[11]. 3. L-impatt tad-Direttiva Peress li d-Direttiva prinċipalment tikkonsolida l-liġi tal-UE dwar it-trattament ugwali billi tlaqqa' flimkien, timmodernizza u tissimplifika d-dispożizzjonijiet f’Direttivi preċedenti u billi tinkorpora l-każistika tal-QtĠ-UE, l-obbligu għat-traspożizzjoni japplika biss għad-dispożizzjonijiet li jimplikaw tibdiliet sostanzjali.[12] Dawn in-novitajiet jikkonċernaw: (1) Id-definizzjoni ta’ paga[13]; (2) l-estensjoni espliċita tal-applikazzjoni tat-trattament ugwali fi skemi tas-sigurtà soċjali okkupazzjonali għal skemi tal-pensjonijiet għal kategoriji partikolari ta’ ħaddiema, bħall-impjegati pubbliċi[14]; (3) l-estensjoni espliċita tad-dispożizzjonijiet orizzontali (jiġifieri fuq id-difiża tad-drittijiet, il-kumpens jew ir-riparazzjoni u l-oneru tal-prova) għal skemi tas-sigurtà soċjali okkupazzjonali[15]; (4) ir-referenza espliċita għad-diskriminazzjoni li-tirriżulta mill-bidla fis-sess[16]. B’mod ġenerali, l-implimentazzjoni fl-Istati Membri ma ffokatx speċifikament fuq dawn in-novitajiet. Xi Stati Membri ttrasponew espliċitament id-Direttiva jew bil-leġiżlazzjoni ġdida jew b’emendi sostanzjali għal-leġiżlazzjoni eżistenti[17]. F’żewġ Stati Membri, id-Direttiva ġiet trasposta flimkien ma’ żewġ direttivi oħra dwar in-nondiskriminazzjoni[18]. F’żewġ Stati Membri oħra, it-traspożizzjoni ġiet ikkunsidrata meħtieġa biss fir-rigward ta’ skemi tas-sigurtà soċjali okkupazzjonali[19] u għar-ritorn mil-liv tal-maternità[20]. It-traspożizzjoni ma ġietx ikkunsidrata meħtieġa minn xi Stati Membri minħabba li t-traspożizzjoni ta’ direttivi preċedenti kienet biżżejjed biex jikkonformaw mar-rekwiżiti ta’ din id-Direttiva[21]. 3.1. Id-definizzjoni ta’ paga L-Artikolu 2(1)(e) tad-Direttiva jiddefinixxi l-kelma paga bl-istess termini bħall-Artikolu 157(2) tat-TFUE, jiġifieri bħala 'l-paga jew is-salarju ordinarju, bażiku jew minimu u kwalunkwe remunerazzjoni oħra, sew jekk fi flus jew in natura, li l-ħaddiem jirċievi direttament jew indirettament, minħabba l-impjieg tiegħu/tagħha mingħand min iħaddmu/iħaddimha'. Fil-biċċa l-kbira tal-Istati Membri, il-kunċett tal-paga huwa definit fil-leġiżlazzjoni nazzjonali u jikkorrispondi għal din id-definizzjoni[22]. F’oħrajn, id-definizzjoni ġuridika ta' paga mhix identika għal dik fid-Direttiva, iżda l-effett ġenerali jidher li huwa l-istess[23] jew il-qrati nazzjonali jinterpretaw it-terminu 'paga' f’konformità mal-każistika tal-QtĠ-UE[24]. F’ċerti Stati Membri, il-paga ma tkunx definita b'mod espliċitu fil-leġiżlazzjoni nazzjonali[25]. Pereżempju, il-leġiżlazzjoni nazzjonali ta' Stat Membru minnhom tintitola n-nisa għal trattament ugwali f’termini kuntrattwali (inkluż, iżda mhux limitat biss għall-paga) bħall-irġiel li jistgħu jitqabblu magħhom[26]. 3.2. L-iskemi tal-pensjonijiet għal kategoriji partikolari ta’ ħaddiema bħalma huma l-impjegati pubbliċi L-Artikolu 7(2) jinkorpora każistika tal-QtĠ-UE stabbilita sew u għalhekk jagħmilha ċara li l-iskemi tal-pensjonijiet għal kategoriji partikolari ta’ ħaddiema, bħall-impjegati pubbliċi, għandhom jiġu kkunsidrati bħala skemi okkupazzjonali tal-pensjonijiet u għalhekk iħallsu għall-fini tal-Artikolu 157(2) tat-TFUE, anki jekk dawn jagħmlu parti mill-iskema ġenerali statutorja[27]. Fil-maġġoranza tal-Istati Membri, din id-dispożizzjoni ġiet implimentata jew permezz ta’ disposizzjoni espliċita jew b'mod impliċitu fejn il-leġiżlazzjoni nazzjonali ma tiddistingwix bejn kategoriji ta’ ħaddiema[28]. F’għadd sinifikanti ta’ Stati Membri, it-traspożizzjoni hija nieqsa jew mhix ċara[29]. Fost dawn: żewġ Stati Membri jidhru li għandhom età ta' rtirar differenti għall-irġiel u n-nisa kemm fis-setturi privati u kif ukoll f'dawk pubbliċi[30]; il-leġiżlazzjoni nazzjonali ta' erba' Stati Membri dwar l-iskemi tas-sigurtà soċjali okkupazzjonali ma tinkludi l-ebda dispożizzjoni dwar it-trattament ugwali[31] u d-dispożizzjonijiet ta' Stat Membru wieħed dwar it-trattament ugwali fi skemi tas-sigurtà soċjali okkupazzjonali ma jestendux għall-impjegati pubbliċi[32]. 3.3. L-estensjoni tad-dispożizzjonijiet orizzontali għal skemi tas-sigurtà soċjali okkupazzjonali Waħda min-novitajiet sinifikanti tad-Direttiva hija l-estensjoni tad-dispożizzjonijiet orizzontali fit-Titolu III għal skemi tas-sigurtà soċjali okkupazzjonali[33]. Id-Direttiva preċedenti dwar l-iskemi tas-sigurtà soċjali okkupazzjonali[34] ma kinitx tinkludi espliċitament dawn id-dispożizzjonijiet, li jinkludu d-difiża tad-drittijiet[35], il-kumpens jew ir-riparazzjoni[36], l-oneru tal-prova[37], il-korpi ta' ugwaljanza[38], id-djalogu soċjali[39] u d-djalogu ma' organizzazzjonijiet nongovernattivi[40]. Il-konsolidazzjoni tal-liġi tal-UE dwar it-trattament ugwali fid-Direttiva ppreżentat opportunità biex l-applikazzjoni ta’ dawn id-dispożizzjonijiet orizzontali tiġi estiża espliċitament għal skemi tas-sigurtà soċjali okkupazzjonali. Fil-maġġoranza tal-Istati Membri, id-dispożizzjonijiet orizzontali ġew trasposti fil-leġiżlazzjoni nazzjonali u japplikaw għal skemi tas-sigurtà soċjali okkupazzjonali[41]. F’erba’ Stati Membri, dan ma jidhirx li hu l-każ għad-dispożizzjonijiet orizzontali kollha fid-Direttiva[42]. Fi Stat Membru wieħed mhux ċar jekk il-korp ta' ugwaljanza jistax jaġixxi fil-qasam tal-iskemi tas-sigurtà soċjali okkupazzjonali[43]. Fi Stat Membru ieħor, ladarba l-leġiżlazzjoni dwar skemi ta’ pensjonijiet okkupazzjonali tkun fis-seħħ, se japplika il-qafas tal-liġi kontra d-diskriminazzjoni, li jinkorpora d-dispożizzjonijiet orizzontali[44]. F’żewġ Stati Membri, il-leġiżlazzjoni dwar skemi tas-sigurtà soċjali okkupazzjonali ma tidhirx li fiha dispożizzjonijiet dwar it-trattament ugwali[45]. Fi Stat Membru ieħor, fejn bħalissa m'hemm l-ebda skemi okkupazzjonali ta’ sigurtà soċjali, mhuwiex ċar jekk il-leġiżlazzjoni nazzjonali li fiha d-dispożizzjonijiet orizzontali rilevanti tkunx tapplika li kieku dawn l-iskemi jidħlu fis-seħħ[46]. 3.4. Bidla fis-sess Il-Premessa 3 tad-Direttiva tirreferi għall-każistika tal-QtĠ-UE, li tipprevedi li l-prinċipju ta’ trattament ugwali għall-irġiel u n-nisa ma jistax jiġi ristrett għall-projbizzjoni tad-diskriminazzjoni abbażi tal-fatt li persuna tkun ta’ sess wieħed jew l-ieħor, u li tapplika wkoll għad-diskriminazzjoni li tirriżulta minħabba bidla fis-sess ta' persuna[47]. Ftit ħafna Stati Membri ttrasponew espliċitament din in-novità[48]. Żewġ Stati Membri inkludew 'l-identifikazzjoni bejn is-sessi jew bejn il-ġeneri'[49] u “l-identità tal-ġeneru”[50] fir-raġunijiet tagħhom għad-diskriminazzjoni. Il-leġiżlazzjonijiet nazzjonali ta' tnejn mill-Istati Membri diġà pprovdew li jinkludu 'l-identità sesswali' bħala raġuni għad-diskriminazzjoni[51]. Jidher li dawn it-termini jinkludu, iżda mhumiex limitati għall-bidla fis-sess. F'wieħed mill-Istati Membri, l-Ombudsman għall-Ugwaljanza ħareġ linji gwida li jistabbilixxu li r-raġunijiet għad-diskriminazzjoni jkopru l-persuni transġeneri kollha u mhux biss dawk li għaddew minn bidla fis-sess[52]. F’erba’ Stati Membri, fejn m'hemmx miżuri ta’ implimentazzjoni speċifiċi, il-qrati nazzjonali interpretaw il-leġiżlazzjoni domestika dwar it-trattament ugwali bħala waħda li tipprojbixxi d-diskriminazzjoni għal raġunijiet ta’ bidla fis-sess[53]. Tliet Stati Membri oħra, fejn ukoll m’hemmx miżuri ta’ implimentazzjoni speċifiċi, jistrieħu direttament fuq l-effett tal-każistika tal-QtĠ-UE fuq il-liġi domestika[54]. F’bosta oħrajn, fejn din in-novità ma ġietx trasposta b’mod speċifiku u fejn m’hemmx referenza espliċita preżistenti fil-leġiżlazzjoni nazzjonali dwar l-ugwaljanza għall-projbizzjoni tad-diskriminazzjoni minħabba bidla fis-sess, ir-raġunijiet pprojbiti eżistenti ta’ diskriminazzjoni jistgħu ma jkunux eżawrjenti biżżejjedbiex ikopru d-diskriminazzjoni minħabba l-bidla fis-sess. Pereżempju, fi Stat Membru wieħed huwa possibbli li d-diskriminazzjoni fuq bażi ta’ bidla fis-sess tista' tkun koperta minn diskriminazzjoni fuq bażi ta’ ‘ċirkostanzi personali'[55]. Madankollu, il-biċċa l-kbira tal-Istati Membri ma ħadux l-opportunità ppreżentata mid-Direttiva biex jinkludu b’mod ċar id-dritt tan-nies li għaddejin jew li jkunu għaddew minn bidla fis-sess li ma jiġux iddiskriminati fil-leġiżlazzjoni nazzjonali tagħhom. 3.5. Valutazzjoni ġenerali L-Istati Membri kienu biss obbligati li jittrasponu n-novitajiet tad-Direttiva. B’mod ġenerali, dawn ma jidhrux li użaw din l-opportunità biex jirrevedu fil-fond is-sistemi nazzjonali tagħhom sabiex jissimplifikaw u jimmodernizzaw il-leġiżlazzjoni dwar it-trattament ugwali. Is-servizzi tal-Kummissjoni bħalissa qegħdin isaqsu mistoqsijiet dettaljati lil 26 Stat Membru dwar it-traspożizzjoni u l-implimentazzjoni tagħhom. Il-kwistjonijiet diskussi għandhom jiġu solvuti bħala kwistjoni ta’ prijorità. L-isfida futura għall-Istati Membri kollha se tkun li jimxu mit-traspożizzjoni koretta tad-Direttiva fil-liġi nazzjonali għall-iżgurar tal-applikazzjoni sħiħa u l-infurzar tad-drittijiet stabbiliti fid-Direttiva fil-prattika. 4. L-applikazzjoni tad-dispożizzjonijiet ta’ paga ndaqs fil-prattika Filwaqt li l-prinċipju ta’ pagi ugwali ilu parti integrali mit-Trattati sa mit-Trattat ta’ Ruma u minn dak iż-żmien ġie żviluppat aktar fil-liġi tal-UE u l-liġijiet nazzjonali tal-Istati Membri, jibqgħu ċerti problemi fl-applikazzjoni effettiva tiegħu fil-prattika. L-Artikolu 4 tad-Direttiva jistabbilixxi l-prinċipju ta’ paga ndaqs billi jistabbilixxi li, għall-istess xogħol jew għal xogħol ta’ valur ugwali, diskriminazzjoni diretta u indiretta minħabba s-sess hi pprojbita fl-aspetti u l-kundizzjonijiet kollha tar-rimunerazzjoni. Fejn jintużaw sistemi ta’ klassifikazzjoni tal-impjiegi biex tiġi ddeterminata l-paga, id-Direttiva tgħid li dawn iridu jkunu bbażati fuq l-istess kriterji kemm għall-irġiel kif ukoll għan-nisa u mfassla biex jeskludu kull diskriminazzjoni fuq il-bażi tas-sess. L-Istati Membri jimplimentaw il-prinċipju ta’ pagi ugwali l-aktar permezz tal-leġiżlazzjoni dwar l-ugwaljanza u l-kodiċijiet tax-xogħol. Bosta minnhom għandhom dan l-prinċipju mħaddan fid-dispożizzjonijiet kostituzzjonali tagħhom.[56] Ftit minnhom għaddew liġijiet li jimplimentaw speċifikament il-prinċipju ta’ paga ugwali[57] u xi wħud minnhom ittrasponew id-dispożizzjoni permezz ta’ ftehimiet kollettivi tax-xogħol[58]. Il-leġiżazzjoni tal-parti l-kbira tal-Istati Membri tipprojbixxi espliċitament id-diskriminazzjoni fil-pagi[59]. Madankollu, minkejja l-oqfsa legali nazzjonali li jipprojbixxu d-diskriminazzjoni fil-paga, l-applikazzjoni tal-prinċipju ta’ paga ugwali fil-prattika għadha problematika. Dan jintwera permezz tad-differenza persistenti fil-pagi bejn is-sessi u n-numru baxx ta’ każijiet ta' diskriminazzjoni fil-paga miġjuba quddiem il-qrati nazzjonali fil-biċċa l-kbira tal-Istati Membri. Id-differenza fil-pagi bejn is-sessi bħalissa qiegħda f’medja ta’ 16,2 % fl-Istati Membri tal-UE[60]. Għalkemm l-estimi jvarjaw dwar kemm mid-differenza fil-pagi bejn is-sessi jirriżulta minn diskriminazzjoni fil-paga kif ipprojbit mill-Artikolu 157 TFUE u l-Artikolu 4 tad-Direttiva, jidher li kien hemm kunsens fuq il-fatt li parti konsiderevoli ta' din id-differenza tista’ tiġi traċċata lura għal prattiki diskriminatorji[61]. Filwaqt li jidher li d-diskriminazzjoni diretta fl-istess xogħol eżatt naqset b’mod sinifikattiv, hemm problemi sostanzjali fil-valutazzjoni tax-xogħol magħmul b’mod predominanti min-nisa jew l-irġiel, b’mod partikolari fejn din l-evalwazzjoni titwettaq fi ftehimiet kollettivi. In-numru ta’ każijiet ta’ diskriminazzjoni fil-pagi riferuti lill-qrati nazzjonali huwa baxx jew baxx ħafna fil-parti l-kbira tal-Istati Membri, bi ftit eċċezzjonijiet[62]. Fl-istess ħin, meta jkun hemm każijiet ta' paga ugwali, dawn ikunu twal[63]. Madankollu, minħabba nuqqas ta’ dejta u monitoraġġ ineffettiv f’bosta Stati Membri, mhi disponibbli l-ebda informazzjoni komprensiva dwar deċiżjonijiet tal-qorti jew tat-tribunal dwar diskriminazzjoni fil-paga. Dan jagħmilha diffiċli li tiġi vvalutata u kkwantifikata bis-sħiħ id-diskriminazzjoni fil-paga bejn l-irġiel u n-nisa[64]. In-nuqqas ta' każistika nazzjonali dwar il-paga ugwali jista’ jindika nuqqas ta’ aċċess effettiv għall-ġustizzja għall-vittmi ta’ diskriminazzjoni fil-pagi bejn is-sessi. L-applikazzjoni effettiva tad-dispożizzjonijiet dwar tal-prinċipju ta’ pagi ugwali fil-prattika tista’ tkun imfixkla minn tliet fatturi: (i) in-nuqqas ta' ċarezza u ċertezza legali dwar il-kunċett ta' xogħol ta' valur ugwali; (ii) in-nuqqas ta' trasparenza fis-sistemi tal-paga u (iii) l-ostakli proċedurali. Dawn it-tliet l-ostakli huma diskussi hawn taħt. 4.1. Id-definizzjoni u l-applikazzjoni tal-kunċett ta’ 'xogħol ta’ valur ugwali' u s-sistemi ta’ evalwazzjoni tax-xogħol użati biex tiġi determinata l-paga M'hemm l-ebda definizzjoni fil-livell tal-UE ta’ xogħol ta’ valur ugwali jew kwalunkwe kriterji ta’ valutazzjoni ċari biex jiġu mqabbla impjiegi differenti. Madankollu, il-QtĠ-UE ċċarat il-kunċett ta’ paga ugwali f’diversi okkażjonijiet[65]. Ħarsa ġenerali sħiħa lejn il-każistika tal-QtĠ-UE hija pprovduta fl-Anness 2 tad-Dokument ta’ Ħidma tal-Persunal. Il-Premessa 9 tad-Direttiva tipprovdi li, skont il-każistika tal-QtĠ-UE, biex jiġi vvalutat jekk il-ħaddiema jkunux qed jagħmlu l-istess xogħol jew xogħol ta’ valur ugwali, għandu jiġi ddeterminat jekk jistgħux jiġu kkunsidrati li qegħdin f’sitwazzjoni komparabbli, billi jitqiesu firxa ta’ fatturi inklużi n-natura tax-xogħol u t-taħriġ u l-kundizzjonijiet tax-xogħol. Il-leġiżazzjoni tal-biċċa l-kbira tal-Istati Membri ma tispjegax xi jfisser ix-xogħol ta’ valur ugwali, u tħalliha għall-interpretazzjoni tal-qrati nazzjonali. Tnax-il Stat Membru[66] introduċew definizzjoni ta’ dan il-kunċett fil-leġiżlazzjoni tagħhom, bl-indikazzjoni ta' qafas analitiku jew l-aktar kriterji importanti biex jitqabbel il-valur ta’ impjiegi differenti. Fil-biċċa l-kbira ta’ dawn il-każijiet, il-leġiżlazzjoni telenka l-ħiliet, l-isforz, ir-responsabbiltà u l-kundizzjonijiet tax-xogħol bħala l-fatturi ewlenin għall-evalwazzjoni tal-valur tax-xogħol. L-inklużjoni ta' definizzjoni bħal din fil-liġijiet nazzjonali tista' tkun ass ewlieni għall-vittmi ta’ diskriminazzjoni fil-paga u tista' tgħinhom iressqu l-prestensjonijiet quddiem il-qrati nazzjonali. Bosta Stati Membri li m'għandhomx dispożizzjonijiet speċifiċi bħal dawn spjegaw li l-kunċett ġie żviluppat mill-qrati nazzjonali tagħhom[67] jew hu pprovdut fil-kummentarju[68] jew fix-xogħol preparatorju tal-leġiżlazzjoni dwar il-paga ugwali[69]. Mod wieħed kif jiġi ddeterminat ix-xogħol ta’ valur ugwali huwa bl-użu tas-sistemi tal-evalwazzjoni u l-klassifikazzjoni tax-xogħol newtrali fir-rigward tas-sessi. Madankollu, id-Direttiva ma tobbligax lill-Istati Membri jimplimentaw sistemi bħal dawn, u d-disponibbiltà tagħhom fuq livell nazzjonali tvarja b’mod sinifikanti. Filwaqt li l-leġiżlazzjoni ta' ċerti Stati Membri tiżgura espliċitament li sistemi tal-evalwazzjoni u l-klassifikazzjoni tax-xogħol użati biex tiġi ddeterminata l-paga huma newtrali fir-rigward tas-sessi[70], id-dispożizzjonijiet legali ta' ċerti Stati Membri oħrajn ma jirriflettux dan b’mod espliċitu[71]. Fi ftit Stati Membri, l-evalwazzjoni tax-xogħol newtrali fir-rigward tas-sessi hija mħarsa permezz ta' ftehimiet kollettivi tax-xogħol[72]. L-istrumenti prattiċi mfassla biex jgħinu fl-istabbiliment ta’ sistemi ta' evalwazzjoni tax-xogħol u ta’ pagi li jkunu newtrali fir-rigward tas-sessi jvarjaw ukoll skont l-Istat Membru. Ftit Stati Membri stabbilixxew gwidi u listi ta’ kontroll għall-evalwazzjoni u l-klassifikazzjoni tax-xogħol li jagħmluha possibbli li l-impjiegi jiġu evalwati b’mod aktar oġġettiv u jkun evitat il-preġudizzju dwar l-ugwaljanza bejn is-sessi. Dawn l-għodod speċifiċi huma maħruġa l-aktar mill-korpi għall-ugwaljanza bejn is-sessi tal-Istati Membri[73] jew mill-awtoritajiet nazzjonali[74]. Bosta Stati Membri għandhom programmi ta’ taħriġ biex jgħinu lil min iħaddem biex jimplimenta sistemi ta’ klassifikazzjoni tax-xogħol newtrali fir-rigward tas-sess[75]. L-Anness 1 tad-Dokument ta’ Ħidma tal-Persunal mehmuż ma' dan ir-Rapport, fuq l-evalwazzjoni tax-xogħol u s-sistemi ta’ klassifikazzjoni newtrali fir-rigward tas-sessi, jista' jikkontribwixxi għal implimentazzjoni aħjar tal-prinċipju ta’ paga ugwali fil-prattika. 4.2. It-trasparenza fil-pagi Żieda fit-trasparenza tal-pagi tista' tiżvela diskriminazzjoni bejn is-sessi fl-istrutturi tal-pagi ta’ impriża jew industrija u tippermetti lill-impjegati, min iħaddem jew l-imsieħba soċjali biex jieħdu azzjoni xierqa biex jiżguraw l-implimentazzjoni tal-prinċipju ta’ paga ugwali. Skont l-Artikolu 21(3) u (4) tad-Direttiva, bosta Stati Membri implimentaw miżuri speċifiċi ta’ trasparenza fil-pagi. Dawn jistgħu jinqasmu f’miżuri li jiżvelaw il-paga ta’ impjegati individwali u miżuri li jiżvelaw b'mod kollettiv informazzjoni dwar il-pagi għal kategoriji ta’ impjegati. Filwaqt li miżuri li jipprovdu għall-iżvelar tal-pagi individwali jistgħu jgħinu fil-bini ta’ każijiet individwali u jkollhom effett preventiv, l-iżvelar kollettiv tal-pagi jista’ jkun il-bażi għal miżuri aktar ġenerali biex titnaqqas id-differenza fil-pagi bejn is-sessi. F’każijiet ta’ diskriminazzjoni allegata fil-paga, f’ċerti Stati Membri, min iħaddem huwa obbligat jipprovdi l-impjegat b’informazzjoni fuq il-paga, li tgħin biex wieħed jivvaluta jekk kienx hemm diskriminazzjoni[76]. F’ċerti Stati Membri din l-informazzjoni tista’ tinkiseb minn rappreżentant tal-impjegat, bil-kunsens tal-impjegat[77]. Jekk l-iżvelar jiġi rrifjutat, f’ċerti Stati Membri, dan jista’ jinkiseb permezz tal-qrati[78]. Ir-Regolamenti f’xi wħud mill-Istati Membri jinkludu obbligu biex tiġi indikata l-paga minima legali fir-reklamar tal-impjiegi[79], jew jagħmluha illegali li min iħaddem jipprevjeni lill-impjegati milli jiżvelaw il-paga tagħhom lil ħaddieħor, fejn l-iskop ta’ dan l-iżvelar huwa li jiġi determinat jekk hemmx xi raġunijiet għad-differenza fil-pagi u rabta ma' karatteristiċi protetti bħas-sess[80]. Bosta korpi għall-ugwaljanza bejn is-sessi tal-Istati Membri huma intitolati li jitolbu informazzjoni dwar il-pagi[81], pereżempju informazzjoni dwar iċ-ċifri tal-introjtu għal impjegati komparabbli mill-istituzzjoni tas-sigurtà soċjali[82]. Madankollu, informazzjoni dwar il-paga hija spiss meqjusa bħala kunfidenzjali skont il-leġiżlazzjoni nazzjonali dwar il-protezzjoni tad-dejta u l-privatezza. Għaldaqstant, f’ħafna Stati Membri din l-informazzjoni ma tistax tiġi rilaxxata minn min iħaddem. L-impjegati jistgħu anki jkunu kontrattwalment ipprojbiti milli jinformaw impjegati oħra dwar il-paga tagħhom. Is-soltu, l-iżvelar ta' informazzjoni dwar il-paga huwa aktar problematiku fis-settur privat milli fis-settur pubbliku. Sa fejn huma kkonċernati l-miżuri kollettivi, bosta Stati Membri jinkoraġġixxu l-promozzjoni tal-ippjanar tal-ugwaljanza billi jobbligaw lil min iħaddem biex jivvaluta regolarment il-prattiki tal-pagi u d-differenzi fil-pagi u billi jfassal pjan ta’ azzjoni għal pagi ugwali[83]. Is-soltu, dan huwa l-obbligu ta' min iħaddem ħafna nies. Il-ksur ta’ dan l-obbligu jista’ jiġi soġġett għal sanzjonijiet pekunarji[84]. Ċerti Stati Membri jeħtieġu wkoll li min iħaddem ifassal stħarriġ dwar il-pagi[85], filwaqt li oħrajn jobbligaw lil min iħaddem biex jiġbor dejta statistika marbuta mal-impjiegi bbażata fuq is-sess[86]. F’ċerti Stati Membri min iħaddem huwa obbligat jipprovdi perjodikament rapport bil-miktub lir-rappreżentanti tal-impjegati dwar is-sitwazzjoni tal-ugwaljanza bejn is-sessi fl-intrapriża, inklużi d-dettalji tal-pagi[87]. 4.3. L-ostakli proċedurali fil-każijiet ta' paga ugwali Il-vittmi tad-diskriminazzjoni fil-paga jiffaċċjaw ċerti ostakli għall aċċess għall-ġustizzja, inklużi: proċedimenti ġudizzjarji twal u għalja, limiti ta' żmien, nuqqas ta' sanzjonijiet effettivi u ta' kumpens suffiċjenti, u aċċess limitat għall-informazzjoni neċessarja biex jagħmlu pretensjoni ta' paga ugwali. L-impjegati individwali normalment ikollhom aċċess limitat għall-informazzjoni meħtieġa biex jagħmlu pretensjoni ta' paga ugwali, bħal informazzjoni dwar il-pagi ta' persuni li jwettqu l-istess xogħol jew xogħol ta’ valur ugwali. Dan huwa ostaklu għall-applikazzjoni effikaċi tar-regola tat-trasferiment tal-oneru tal-provi, prevista fl-Artikolu 19 tad-Direttiva, li teħtieġ li l-vittma l-ewwel tistabbilixxi l-fatti li minnhom jista’ jiġi preżunt li seħħet diskriminazzjoni. Huwa biss wara li jsir dan li min iħaddem ikun obbligat jipprova li ma seħħet l-ebda diskriminazzjoni. L-applikazzjoni tar-regola tat-trasferiment tal-oneru tal-provi tibqa’ problematika f’xi Stati Membri fejn jidher li hemm limitu ogħla minn dawk stipulati fid-Direttiva biex iseħħ it-trasferiment[88]. Il-kostijiet tal-assistenza legali u l-proċedimenti ġudizzjarji ta’ spiss ikunu għoljin u huma ta' piż fuq il-vittma. Barra minn hekk, il-kumpens u r-riparazzjoni li jistgħu jinkisbu huma ħafna drabi limitati[89]. Għalhekk, ir-rwol attiv tal-korpi tal-ugwaljanza bejn is-sessi u t-trejdjunjins fl-għoti ta’ assistenza indipendenti lil vittmi ta’ diskriminazzjoni jista’ jgħinhom jiksbu aċċess għall-ġustizzja u jiżgura l-effikaċja tal-qafas legali dwar il-paga ugwali. Dan jista’ jnaqqas ukoll ir-riskju ta’ litigazzjoni għal impjegati individwali u jista’ jkun soluzzjoni possibbli sabiex jiġi rrimedjat in-nuqqas sinifikanti ta’ każijiet ta' paga ugwali. Għalhekk, huwa strumentali li l-korpi tal-ugwaljanza bejn is-sessi jiġu involuti fl-applikazzjoni b’mod effettiv tal-prinċipju ta’ paga ugwali. Madankollu, il-kompiti u s-setgħat tal-korpi nazzjonali tal-ugwaljanza bejn is-sessi huma varjati ħafna u huwa biss f’xi wħud mill-Istati Membri li r-rwol tal-korpi ta’ ugwaljanza bejn is-sessi jinkludi r-rapreżentazzjoni ta' individwi f'tali pretensjonijiet[90]. Ir-rappreżentazzjoni tal-individwi tista’ sseħħ ukoll mit-trejdjunjins[91] u l-NGOs. Id-Direttiva titlob lill-Istati Membri biex jieħdu miżuri preventivi relatati mal-ksur tal-prinċipju ta’ paga ugwali[92], u għal darb’ oħra tħalli l-għażla tal-miżuri f’idejhom. Il-miżuri ta' prevenzjoni jistgħu jinkludu t-twettiq ta’ investigazzjonijiet li għandhom l-għan li jipprevjenu l-inugwaljanza fil-paga, l-organizzazzjoni ta’ taħriġ għall-partijiet interessati, u attivitajiet ta’ sensibilizzazzjoni. 5. Il-konklużjonijiet u l-passi li jmiss Id-Direttiva introduċiet għadd ta’ novitajiet importanti li għandhom l-għan li jagħmlu l-leġiżlazzjoni tal-UE f’dan il-qasam aktar koerenti, sabiex jadattawha mal-każistika tal-QtĠ-UE u, fl-aħħar mill-aħħar, sabiex il-liġi tkun aktar effettiva u aċċessibbli għall-professjonisti u l-pubbliku ġenerali. Fir-rigward tat-traspożizzjoni korretta ta’ dawn in-novitajiet fil-liġi nazzjonali, is-servizzi tal-Kummissjoni xorta għandhom mistoqsijiet għal bosta Stati Membri. Dawn il-kwistjonijiet li baqa’ se jiġu ċċarati b'mod prijoritarju, jekk meħtieġ permezz ta’ proċedimenti ta’ ksur. Għall-futur, l-isfida ewlenija għall-Istati Membri kollha hija l-applikazzjoni u l-infurzar korretti fil-prattika tad-drittijiet f’din id-Direttiva. L-applikazzjoni prattika tad-dispożizzjonijiet dwar il-paga ugwali fl-Istati Membri tidher li hija waħda mill-aktar oqsma problematiċi tad-Direttiva. Dan jintwera permezz tad-differenza persistenti fil-pagi bejn is-sessi, li parti konsiderevoli minnha tista’ tiġi kkawżata mid-diskriminazzjoni fil-paga u min-nuqqas ta’ oġġezzjonijiet minn individwi fil-qrati nazzjonali. L-Istati Membri għandhom jużaw l-għodod ipprovduti fid-Dokument ta' Ħidma tal-Persunal biex iżidu l-effikaċja tal-applikazzjoni tal-prinċipju ta’ paga ugwali u biex jindirizzaw id-differenza persistenti fil-pagi bejn is-sessi. Il-Kummissjoni se tkompli timmonitorja b’mod komprensiv l-applikazzjoni tal-prinċipju ta’ paga ugwali. F’konformità mal-istrateġija Ewropa 2020, minbarra attivitajiet ta’ sensibilizzazzjoni u disseminazzjoni tal-aħjar prattiki, il-Kummissjoni se tkompli tressaq rakkomandazzjonijiet speċifiċi għall-pajjiż li jindirizzaw il-kawżi tad-differenza fil-pagi bejn is-sessi matul l-eżerċizzju annwali tas-Semestru Ewropew. Barra minn hekk, il-Kummissjoni qed tippjana għall-2014 li tadotta inizjattiva mhux leġiżlattiva bl-għan li tippromwovi u tiffaċilita l-applikazzjoni effettiva tal-prinċipju ta' paga ugwali fil-prattika u tgħin lill-Istati Membri biex isibu l-approċċi tajbin biex titnaqqas id-differenza persistenti fil-pagi[93]. Din l-inizjattiva x’aktarx li se tiffoka fuq it-trasparenza tal-pagi. [1] ĠU L 204, 26.7.2006, p. 23-36. [2] Id-Direttiva tal-Kunsill 75/117/KEE, ĠU L 45, 19.2.1975, p. 19; id-Direttiva tal-Kunsill 76/207/KEE, ĠU L 39, 14.2.1976, p. 40; id-Direttiva 2002/73/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, ĠU L 269, 5.102001, p. 15; id-Direttiva tal-Kunsill 86/378/KEE, ĠU L 225, 12.8.1986, p. 40; id-Direttiva tal-Kunsill 96/97/KE, ĠU L 46, 17.2.1997, p. 20; id-Direttiva tal-Kunsill 97/80/KE, ĠU L 14, 20.1.1998, p. 6; id-Direttiva tal-Kunsill 98/52/KE, ĠU L 205, 22.7.1998, p. 66. [3] F’konformità mal-Artikolu 31 tad-Direttiva. [4] P6_TA(2008)0544. [5] P7_TA-PROV(2012)0225. [6] COM(2010) 491. [7] Dan it-tħassib tqajjem permezz tas-sistema Pilota tal-UE tal-Kummissjoni, li hija l-proċess għall-iskambju ta’ ittri amministrattivi qabel kwalunkwe proċedimenti ta’ ksur skont l-Artikolu 258 tat-TFUE. [8] NL, FR. [9] ĠU L 269, 5.10.2002, p. 15. [10] NL [11] Il-każ jikkonċerna n-nuqqas ta' konformità min-naħa tal-liġi Olandiża mal-Artikolu 2(7) tad-Direttiva 76/207/KEE kif emendata bid-Direttiva 2002/73/KE, li tispeċifika li l-impjegati li jkunu deħlin lura mil-liv tal-maternità, tall-adozzjoni jew dak parentali huma intitolati li jerġgħu lura fuq xogħolhom jew f’impjieg ekwivalenti u jibbenefikaw minn kwalunkwe titjib fil-kundizzjonijiet tax-xogħol li kieku kienu jkunu intitolati għalihom waqt l-assenza tagħhom. Il-leġiżlazzjoni Olandiża m’għandhiex id-dispożizzjonijiet espliċiti meħtieġa dwar din il-kwistjoni u dan iqajjem dubji fuq l-grad ta’ protezzjoni pprovduta u jagħmilha diffiċli għaċ-ċittadini biex ikunu jafu u jinfurzaw id-drittijiet tagħhom. [12] L-Artikolu 33(3). [13] Artikolu 2(1)(e). [14] L-Artikolu 7(2). [15] Artikoli 17–19 [16] Paragrafu 3. [17] CZ, DK, EE, EL, HR, IT, CY, LT, PT, SI, SK, SE, UK. [18] FR, PL. [19] RO, fejn il-leġiżlazzjoni dwar dawn l-iskemi hija pendenti. [20] BG. [21] BE, DE, IE, ES, LV, LU, HU, MT, NL, AT, FI. [22] BE, BG, CZ, DK, IE, EL, ES, FR, HR, CY, LT, LU, HU, MT, PT, RO, SI, SK. [23] EE, PL. Fl-Estonja, l-attivitajiet ta' min iħaddem huma meqjusa diskriminatorji jekk jistabbilixxi kundizzjonijiet għal remunerazzjoni jew benefiċċji li huma inqas favorevoli għall-impjegat ta’ ċertu sess meta mqabbla ma’ impjegat tas-sess oppost li jagħmlu l-istess xogħol jew għal xogħol ta’ valur ugwali. [24] NL. Ara l-każijiet 80/70, 43/75, 12/81, C-262/88, C-360/90, C-200/91, C-400/93, C-281/97, C-366/99, disponibbli fuq http://curia.europa.eu/. [25] DE, IT, LV, AT, FI, SE, UK. [26] UK. [27] Każijiet C-7/93 u C-351/00. [28] BE, BG, CZ, DE, EE, IE, EL, FR, CY, LT, LU, NL, AT, FI, UK. Fl-Ungerija, il-leġiżlazzjoni ma tiddistingwix bejn il-kategoriji tal-ħaddiema, iżda m'hemmx skemi tal-pensjonijiet speċifiċi għall-impjegati pubbliċi. [29] DK, EL, ES, HR, IT, LV, MT, PL, PT, RO, SI, SK, SE. [30] IT, SK. [31] LV, PL, PT, SE. [32] RO. [33] Għalkemm dawn l-iskemi ma kinux msemmija espliċitament fir-regoli orizzontali, il-kjarifika tal-QtĠ-UE li pensjoni okkupazzjonali tikkostitwixxi paga (differita) timplika li japplikaw ukoll għal dawn l-iskemi regoli orizzontali prżistenti dwar il-paga ndaqs u dwar il-kundizzjonijiet tax-xogħol (inkluża l-paga). [34] Id-Direttiva tal-Kunsill 86/378/KEE. [35] Artikolu 17. [36] Artikolu 18. [37] Artikolu 19. [38] Artikolu 20. [39] Artikolu 21. [40] Artikolu 22. [41] BE, BG, CZ, EE, IE, EL, ES, FR, IT, CY, LV, LT, LU, HU, MT, NL, FI, SE, UK (b’dubji għall-Irlanda ta’ fuq). [42] DE, SI, SK, FI. [43] DK [44] RO [45] PL, PT. [46] HR. [47] Każijiet C-13/94, C-117/01 u C-423/04. [48] BE (apparti r-reġjun ta’ Brussell li jidher li hu eċċezzjoni), CZ, EL, UK. [49] SK. [50] MT. [51] DE, HU. [52] FI. [53] DK, IE, ES, FR. [54] CY, AT. Fil-Kroazja, l-Att dwar l-Ugwaljanza bejn is-Sessi jistabbilixxi li d-dispożizzjonijiet tiegħu ma għandhomx jiġu interpretati jew implimentati b’kontradizzjoni mal-liġi tal-UE. [55] SI. [56] EL, ES, IT, HU, PL, PT, RO, SI, SK, FI. [57] DK, EL, CY. [58] BE, DK. [59] Bosta Stati Membri (pereżempju BE, DE, PL, SE) m’għandhomx projbizzjoni espliċita bħal din, iżda projbizzjoni ġenerali tad-diskriminazzjoni fuq bażi tas-sess tidher li tkopri wkoll id-diskriminazzjoni fil-pagi. [60] Il-Bażi tad-Dejta onlajn tal-Eurostat 2011, disponibbli fuq http://epp.eurostat.ec.europa.eu/tgm/table.do?tab=table&init=1&plugin=1&language=en&pcode=tsdsc340. [61] Ara pereżempju r-rapport tal-2010 tal-Presidenza Belġjana ‘Id-differenza fil-pagi bejn is-sessi fl-Istati Membri tal-Unjoni Ewropea: 'indikaturi kwantitattivi u kwalitattivi', disponibbli fuq: http://register.consilium.europa.eu/pdf/en/10/st16/st16516-ad02.en10.pdf. [62] Pereżempju IE, UK. Fl-2011, il-valutazzjoni tal-impatt tar-Renju Unit dwar il-miżuri leġiżlattivi biex tiġi promossa l-paga ugwali stmat li kien hemm 28 000 pretensjoni dwar il-paga ugwali kull sena fit-tribunali tax-xogħol. [63] Dan jinkludi r-Renju Unit. It-Tribunal Annwali tal-Istatistika 2011-2012 jindika li l-każijiet ta' paga ugwali huma l-iktar li jdumu, ara http://www.justice.gov.uk/downloads/statistics/tribs-stats/ts-annual-stats-2011-12.pdf. [64] Bosta Stati Membri għandhom nuqqas ta' statistiċi speċifiċi dwar l-għadd u t-tipi ta’ każijiet ta’ diskriminazzjoni fil-pagi. [65] Ara l-każijiet 237/85, C-262/88, C-400/93, C-381/99. Ara wkoll il-Premessa 9 tad-Direttiva. [66] CZ, IE, FR, HR, CY, HU, PL, PT, RO, SK, SE, UK. [67] DK, DE, EL, ES, LV, AT. [68] AT. [69] FI. [70] Pereżempju EL, FR, IT, CY, LT, AT, SI. [71] Pereżempju BE, DE, EE, IE, HR, LV, LU, HU, PL, FI. [72] Pereżempju in BE. [73] Pereżempju BE, NL, PT, SE, UK. [74] Pereżempju BE, EE, LU, AT. [75] Pereżempju BE, EE, CY, SE. [76] Pereżempju BG, EE, IE, SK, FI. [77] Pereżempju FI. [78] Pereżempju CZ, LV. [79] Pereżempju AT. [80] Pereżempju UK. [81] Pereżempju EE, SE. [82] Pereżempju AT. [83] Pereżempju BE, ES, FR, FI, SE. [84] Dan huwa l-każ fi FR. [85] Pereżempju FI. SE. [86] Pereżempju DK, EE. [87] Pereżempju BE, DK, FR, IT, LU, AT. [88] Pereżempju CY, MT, BG. Ir-Rumanija emendat riċentement il-leġiżlazzjoni tagħha biex tneħħi dik il-problema. [89] F’ħafna każijiet il-kumpens huwa ugwali għall-qligħ mitluf fuq il-bażi tad-differenza fil-paga bejn il-pretendent u l-komparatur. F’ċerti Stati Membri, il-ħsara immaterjali mġarrba tkun inkluża wkoll. Il-qafas legali nazzjonali dwar is-sanzjonijiet ivarja b’mod sinifikanti bejn l-Istati Membri. [90] Pereżempju BE, BG, EE, IE, IT, HU, MT, AT, SK, FI, SE, UK. [91] Pereżempju fil-BE, DK, FR, SE, UK. [92] L-Artikolu 26 tad-Direttiva; [93] Il-Programm ta' Ħidma tal-Kummissjoni 2014, COM(2013) 739 final, disponibbli fuq http://ec.europa.eu/atwork/pdf/cwp_2014_annex_en.pdf.