Proposta għal DEĊIŻJONI TAL-KUNSILL dwar l-iffirmar tal-Ftehim Qafas dwar Sħubija u Kooperazzjoni Komprensivi bejn l-Unjoni Ewropea u l-Istati Membri tagħha, fuq naħa, u l-Mongolja, fuq in-naħa l-oħra /* KUMM/2011/0117 finali - NLE 2011/0052 */





[pic] | IL-KUMMISSJONI EWROPEA | Brussel 14.3.2011 KUMM(2011) 117 finali 2011/0052 (NLE) Proposta għal DEĊIŻJONI TAL-KUNSILL ta’ […] dwar l-iffirmar tal-Ftehim Qafas dwar Sħubija u Kooperazzjoni Komprensivi bejn l-Unjoni Ewropea u l-Istati Membri tagħha, fuq naħa, u l-Mongolja, fuq in-naħa l-oħra MEMORANDUM TA’ SPJEGAZZJONI Fis-27 ta’ Lulju 2009, il-Kunsill awtorizza lill-Kummissjoni biex tinnegozja Ftehim Qafas ta' Sħubija u Kooperazzjoni (FSK) mal-Mongolja. In-negozjati mal-Mongolja tnedew f'Ulaanbaatar f'Jannar tal-2010 u ntemmu f'Ottubru tal-2010. Iż-żewġ naħat inizjalaw l-FSK f'Ulaanbaatar fl-20 ta' Diċembru tal-2010 wara li l-COASI approva r-riżultat tan-negozjati. L-FSK mal-Mongolja se jħassar il-qafas legali kurrenti tal-Ftehim tal-1993 dwar il-kummerċ u l-kooperazzjoni ekonomika bejn il-Komunità Ekonomika Ewropea u l-Mongolia. Dan il-Ftehim mal-Mongolja jikkostitwixxi pass ieħor 'il quddiem lejn involviment politiku u ekonomiku msaħħaħ min-naħa tal-UE fil-Lvant tal-Asja. Huwa jkopri l-klawsoli politiċi standard tal-UE dwar id-drittijiet tal-bniedem, l-Armi għall-Qerda tal-Massa (AQM), il-Qorti Kriminali Internazzjonali (QKI), l-Armi Ħfief u ta' Kalibru Żgħir (SALW) u l-ġlieda kontra t-terroriżmu u jippromowovi l-kooperazzjoni bilaterali, reġjonali u internazzjonali. Il-FSK jipprovdi l-bażi għal impenn aktar effettiv min-naħa tal-UE u l-Istati Membri tagħha mal-Mongolja fl-oqsma tal-iżvilupp, il-kummerċ u l-investiment, il-ġustizzja, il-libertà u s-sigurtà. Huwa jkopri oqsma bħall-kooperazzjoni fuq il-prinċipji, normi u standards, materji primi, migrazzjoni, korruzzjoni u kriminalità organizzata, il-politika industrijali u l-kooperazzjoni ta' intrapriżi żgħar u ta' daqs medju, turiżmu, enerġija, edukazzjoni u kultura, ambjent, bidla fil-klima u riżorsi naturali, agrikoltura, saħħa, soċjetà ċivili u modernizzazzjoni tal-istat u amministrazzjoni pubblika. 2011/0052 (NLE) Proposta għal DEĊIŻJONI TAL-KUNSILL ta’ […] dwar l-iffirmar tal-Ftehim Qafas dwar Sħubija u Kooperazzjoni Komprensivi bejn l-Unjoni Ewropea u l-Istati Membri tagħha, fuq naħa, u l-Mongolja, fuq in-naħa l-oħra IL-KUNSILL TAL-UNJONI EWROPEA, Wara li kkunsidra t-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea, u partikolarment l-Artikoli 207 u 209, flimkien mal-Artikolu 218(5) tiegħu, Wara li kkunsidra l-proposta mill-Kummissjoni[1], Billi: 1. Fis-27 ta’ Lulju 2009, il-Kunsill awtorizza lill-Kummissjoni biex tinnegozja Ftehim Qafas ta' Sħubija u Kooperazzjoni, minn hawn ‘il quddiem imsejjaħ 'il-Ftehim', mal-Mongolja. 2. Il-Ftehim għandu jiġi ffirmat suġġett għall-konkluzjoni possibbli tiegħu li ser isseħħ f'data aktar tard. 3. Id-dispożizzjonijiet ta' dan il-Ftehim li jaqgħu fl-ambitu tal-Parti Tlieta, Titolu V tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea jorbtu lir-Renju Unit u lill-Irlanda bħala Partijiet Kontraenti separati, u mhux bħala partijiet tal-Unjoni Ewropea, sakemm l-Unjoni Ewropea flimkien mar-Renju Unit u/jew l-Irlanda ma jinnotifikawx b'mod konġunt lill-Mongolja li r-Renju Unit u/jew l-Irlanda jintrabtu bħala parti mill-Unjoni Ewropea f'konformità mal-Protokoll Nru 21 dwar il-pożizzjoni tar-Renju Unit u tal-Irlanda fir-rigward tal-ispazju ta' Libertà, Sigurtà u Ġustizzja anness mat-Trattat dwar l-Unjoni Ewropea u mat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea. Jekk ir-Renju Unit u/jew l-Irlanda ma jibqgħux marbutin bħala parti mill-Unjoni Ewropea f'konformità mal-Artikolu 4a tal-Protokoll Nru 21, l-Unjoni Ewropea flimkien mar-Renju Unit u/jew l-Irlanda għandhom jinfurmaw minnufih lill-Mongolja bi kwalunkwe bidla fil-pożizzjoni tagħhom, li f'dan il-każ ikunu ser jibqgħu marbutin bid-dispożizzjonijiet tal-Ftehim f'isimhom stess. L-istess japplika għad-Danimarka, f'konformità mal-Protokoll Nru 22 dwar il-pożizzjoni tad-Danimarka anness ma' dawk it-Trattati. IDDEĊIEDA KIF ĠEJ: Artikolu 1 L-iffirmar tal-Ftehim Qafas ta' Sħubija u Kooperazzjoni Komprensivi bejn l-Unjoni Ewropea u l-Istati Membri tagħha, fuq naħa, u l-Mongolja, fuq in-naħa l-oħra, huwa b’dan approvat f’isem l-Unjoni, suġġett għad-Deċiżjoni tal-Kunsill li tikkonċerna l-konklużjoni tal-imsemmi Ftehim. It-test tal-Ftehim huwa mehmuż ma’ din id-Deċiżjoni. Artikolu 2 Il-President tal-Kunsill b'dan qed jiġi awtorizzat biex jaħtar il-persuna li jkollha s-setgħa li tiffirma l-Ftehim f'isem l-Unjoni Ewropea. Artikolu 3 Din id-Deċiżjoni għandha tidħol fis-seħħ fil-jum ta' wara l-adozzjoni tagħha. Magħmul fi Brussell, […] Għall-Kunsill Il-President […] ANNESS FTEHIM QAFAS DWAR SĦUBIJA U KOOPERAZZJONI BEJN L-UNJONI EWROPEA U L-ISTATI MEMBRI TAGĦHA, MIN-NAĦA, U L-MONGOLJA, MIN-NAĦA L-OĦRA L-UNJONI EWROPEA, minn hawn 'il quddiem 'l-Unjoni' u IR-RENJU TAL-BELĠJU, IR-REPUBBLIKA TAL-BULGARIJA, IR-REPUBBLIKA ĊEKA, IR-RENJU TAD-DANIMARKA, IR-REPUBBLIKA FEDERALI TAL-ĠERMANJA, IR-REPUBBLIKA TAL-ESTONJA, L-IRLANDA, IR-REPUBBLIKA ELLENIKA, IR-RENJU TA’ SPANJA, IR-REPUBBLIKA FRANĊIŻA, IR-REPUBBLIKA TAL-ITALJA, IR-REPUBBLIKA TA’ ĊIPRU, IR-REPUBBLIKA TAL-LATVJA, IR-REPUBBLIKA TAL-LITWANJA, IL-GRAN DUKAT TAL-LUSSEMBURGU, IR-REPUBBLIKA TAL-UNGERIJA, MALTA, IR-RENJU TAL-PAJJIŻI L-BAXXI, IR-REPUBBLIKA TAL-AWSTRIJA, IR-REPUBBLIKA TAL-POLONJA, IR-RUMANIJA, IR-REPUBBLIKA PORTUGIŻA, IR-REPUBBLIKA TAS-SLOVENJA, IR-REPUBBLIKA SLOVAKKA, IR-REPUBBLIKA TAL-FINLANDJA, IR-RENJU TAL-ISVEZJA, IR-RENJUUNIT TAL-GRANBRITTANJA U TAL-IRLANDA TA’ FUQ, Il-Partijiet Kontraenti tat-Trattat dwar l-Unjoni Ewropea u t-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea, minn hawn ’il quddiem imsejħa l-‘Istati Membri’, minn naħa waħda, u IL-GVERN TAL-MONGOLJA, minn hawn 'il quddiem imsejha ‘il-Mongolja’ min-naħa l-oħra, Minn hawn ’il quddiem imsejħa b’mod konġunt il-‘Partijiet’, WAQT LI JIKKUNSIDRAW ir-rabtiet tradizzjonali ta’ ħbiberija bejn il-Partijiet u r-rabtiet storiċi, politiċi u ekonomiċi mill-qrib li jgħaqqduhom, BILLI l-Partijiet jagħtu importanza partikolari lin-natura komprensiva tar-relazzjoni reċiproka tagħhom, BILLI l-Partijiet jikkunsidraw li dan il-Ftehim jifforma parti minn relazzjoni aktar wiesgħa u koerenti bejniethom permezz ta’ ftehimiet li fihom jipparteċipaw it-tnejn li huma flimkien, FILWAQT LI JIRRIAFFERMAW l-impenn tal-Partijiet, u x-xewqa tagħhom li jsaħħu, ir-rispett għall-prinċipji demokratiċi, l-istat tad-dritt, id-drittijiet tal-bniedem u l-libertajiet fundamentali, inklużi d-drittijiet tal-bnedmin li huma partijiet mill-minoritajiet, kif stabbiliti, fost l-oħrajn, fil-Karta tan-Nazzjoniet Uniti u d-Dikjarazzjoni Universali tan-Nazzjonijiet Uniti dwar id-Drittijiet tal-Bniedem u strumenti internazzjonali oħra relevanti, FILWAQT LI JIRRIAFFERMAW ir-rabta tagħhom mal-prinċipji tal-istat tad-dritt, ir-rispett lejn il-liġi internazzjonali, il-governanza tajba u l-ġlieda kontra l-korruzzjoni, u x-xewqa tagħhom li jippromwovu l-progress ekonomiku u soċjali għall-popli tagħhom, waqt li jikkunsidraw il-prinċipju ta’ żvilupp sostenibbli kif ukoll ir-rekwiżiti tal-protezzjoni ambjentali, FILWAQT LI JIRRIAFFERMAW ix-xewqa tagħhom li jsaħħu l-kooperazzjoni bejn il-Partijiet, fuq il-bażi ta' dawn il-valuri komuni, FILWAQT LI JIRRIAFFERMAW ix-xewqa tagħhom li jippromwovu l-progress ekonomiku u soċjali għall-popli tagħhom, filwaqt li jqisu l-prinċipju tal-iżvilupp sostenibbli fid-dimensjonijiet kollha tiegħu. FILWAQT LI JIRRIAFFERMAW l-impenn tagħhom biex jippromwovu l-paċi u s-sigurtà internazzjonali u li jieħdu sehem f'multilateraliżmu effettiv u s-soluzzjoni paċifika tat-tilwim, partikolarment billi jikkooperaw għal dak l-għan fi ħdan il-qafas tan-Nazzjonijiet Uniti, FILWAQT LI JIRRIAFFERMAW ix-xewqa tagħhom li jsaħħu l-kooperazzjoni fuq kwistjonijiet politiċi u ekonomiċi, kif ukoll fuq stabbiltà, ġustizzja u sigurtà internazzjonali bħala prekundizzjoni bażika biex jiġi promoss l-iżvilupp sostenibbli soċjali u ekonomiku, il-qerda tal-faqar u l-kisba tal-Għanijiet tal-Millennju għall-Iżvilupp, BILLI l-Partijiet jaraw it-terroriżmu bħala theddida għas-sigurtà globali u jixtiequ jintensifikaw id-djalogu u l-koperazzjoni ta' bejniethom fil-ġlieda kontra t-terroriżmu, skont l-istrumenti relevanti tal-Kunsill tas-Sigurtà tan-Nazzjonijiet Uniti, partikolarment ir-Riżoluzzjoni KSNU 1373. L-Istrateġija Ewropea tas-Sigurtà adottata mill-Kunsill Ewropew f'Diċembru tal-2003, tidentifika t-terroriżmu bħala theddida ewlenija għas-sigurtà. F'dan ir-rigward, l-Unjoni Ewropea implimentat miżuri ewlenin, inkluż il-Pjan ta' Azzjoni dwar il-Ġlieda Kontra t-Terroriżmu adottat fl-2001 u aġġornat fl-2004, u Dikjarazzjoni maġġuri dwar il-Ġlieda Kontra t-Terroriżmu fil-25 ta' Marzu 2004 ftit wara l-attakki f'Madrid. L-Unjoni Ewropea adottat ukoll l-Istrateġija tal-UE Kontra t-Terroriżmu f'Diċembru tal-2005, FILWAQT LI JESPRIMU l-impenn sħiħ tagħhom biex jipprevjenu u jiġġieldu kontra kull forma ta' terroriżmu u li jżidu l-kooperazzjoni fil-ġlieda kontra t-terroriżmu, u fil-ġlieda kontra l-kriminalità organizzata, BILLI l-Partijiet jirriaffermaw li l-miżuri effettivi għal kontra t-terroriżmu u li l-protezzjoni tad-drittijiet tal-bniedem jikkumplimentaw u jsaħħu lil xulxin, FILWAQT LI JIRRIAFFERMAW li l-aktar reati serji ta’ tħassib għall-komunità internazzjonali għandhom jiġu kkastigati u li l-prosekuzzjoni effettiva tagħhom għandha tiġi żgurata billi jittieħdu l-miżuri fil-livell nazzjonali u billi tissaħħaħ il-kollaborazzjoni globali, FILWAQT LI JIKKUNSIDRAW li t-twaqqif u l-funzjonament effettiv tal-Qorti Kriminali Internazzjonali hi żvilupp importanti għall-paċi u l-ġustizzja internazzjonali u li l-Kunsill tal-Unjoni Ewropea fis-16 ta' Ġunju 2003 u Pożizzjoni Komuni fuq il-QKI li ġiet segwita bi Pjan ta' Azzjoni, adottat fl-4 ta' Frar 2004, BILLI l-Partijiet jaqblu li l-proliferazzjoni tal-armi tal-qerda tal-massa u l-mezzi ta’ kunsinna tagħhom joħolqu theddida kbira għas-sigurtà internazzjonali u jixtiequ li jsaħħu d-djalogu u l-kooperazzjoni tagħhom f’dan il-qasam. L-adozzjoni b’kunsens tar-Riżoluzzjoni 1540 tal-KSNU hija l-bażi tal-impenn tal-komunità internazzjonali kollha fil-ġlieda kontra l-proliferazzjoni tal-armi tal-qerda massiva. Il-Kunsill tal-Unjoni Ewropea adotta, fis-17 ta' Novembru 2003, politika tal-UE ta' simplifikazzjoni tal-politiku ta' nonproliferazzjoni tar-relazzjonijiet tal-UE ma' pajjiżi terzi. Il-Kunsill Ewropew adotta wkoll, fit-12 ta' Diċembru 2003, Strateġija ta' ġlieda kontra l-proliferazzjoni, BILLI l-Kunsill Ewropew esprima l-fehma li l-Armi Ħfief u ta' Kalibru Żgħir (SALW) jikkostitwixxu theddida dejjem tikber għall-paċi, is-sigurtà u l-iżvilupp u fit-13 ta' Jannar 2006 adotta Strateġija biex jiġġieled l-akkumulazzjoni illeċta tal-SALW u l-munizzjon tagħhom. F'din l-Istrateġija, il-Kunsill Ewropew enfasizza l-ħtieġa biex jiġi żgurat approċċ komprensiv u konsistenti ta' politika ta' sigurtà u żvilupp, WAQT LI JESPRIMU l-impenn sħiħ tagħhom biex jippromwovu l-aspetti kollha tal-iżvilupp sostenibbli, inkluż il-protezzjoni ambjentali u l-kooperazzjoni effettiva biex jiġġieldu t-tibdil fil-klima kif ukoll il-promozzjoni effettiva u l-implimentazzjoni ta’ standards tax-xogħol u dawk soċjali rikonoxxuti internazzjonalment, JENFASIZZA l-importanza li jidħol aktar fil-fond fir-relazzjonijiet u l-koperzzjoni f'oqsma bħar-riammissjoni, l-asil u l-politika tal-viżi, u biex jindirizza b'mod konġunt il-migrazzjoni u t-traffikar tal-bnedmin, JISĦAQ fuq l-importanza tal-kummerċ għar-relazzjonijiet bilaterali tagħhom u b'mod partikolari l-kummerċ fil-materja prima u jenfasizza r-rieda tagħhom li jaqblu ma' regoli speċifiċi dwar il-materja prima fis-Sottokumitat dwar il-Kummerċ u l-Investiment, JINNOTA li d-dispożizzjonijiet ta' dan il-Ftehim li jaqgħu fl-ambitu tal-Parti Tlieta, Titolu V tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea jorbtu lir-Renju Unit u lill-Irlanda bħala Partijiet Kontraenti separati, u mhux bħala partijiet tal-Unjoni Ewropea, sakemm l-Unjoni Ewropea flimkien mar-Renju Unit u/jew l-Irlanda ma jinnotifikawx b'mod konġunt lill-Vjetnam li r-Renju Unit u/jew l-Irlanda jintrabtu bħala parti mill-Unjoni Ewropea f'konformità mal-Protokoll Nru 21 dwar il-pożizzjoni tar-Renju Unit u tal-Irlanda fir-rigward tal-ispazju ta' Libertà, Sigurtà u Ġustizzja anness mat-Trattat dwar l-Unjoni Ewropea u mat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea. Jekk ir-Renju Unit u/jew l-Irlanda ma jibqgħux marbutin bħala parti mill-Unjoni Ewropea f'konformità mal-Artikolu 4a tal-Protokoll Nru 21, l-Unjoni Ewropea flimkien mar-Renju Unit u/jew l-Irlanda għandhom jinfurmaw minnufih lill-Mongolja bi kwalunkwe bidla fil-pożizzjoni tagħhom, li f'dan il-każ ikunu ser jibqgħu marbutin bid-diżpozzjonijiet tal-Ftehim f'isimhom stess. L-istess jgħodd għad-Danimarka skont il-Protokoll mehmuż ma’ dawk it-Trattati fuq il-pożizzjoni tad-Danimarka; WAQT LI JIKKONFERMAW l-impenn tagħhom li tissaħħaħ ir-relazzjoni eżistenti sabiex tissaħħaħ il-kooperazzjoni bejniethom, kif ukoll ir-rieda komuni tagħhom sabiex jikkonsolidaw, iżidu u jiddiversifikaw ir-relazzjonijiet tagħhom f’oqsma ta’ interess fuq il-bażi ta’ ugwaljanza, non-diskriminazzjoni, ir-rispett lejn l-ambjent naturali u l-ġid reċiproku, FTEHMU KIF ĠEJ: TITOLU I NATURA U AMBITU Artikolu 1 Prinċipji ġenerali 1. Ir-rispett lejn il-prinċipji demokratiċi u d-drittijiet tal-bniedem, kif stabbiliti fid-Dikjarazzjoni Universali tad-Drittijiet tal-Bniedem u strumenti internazzjonali rilevanti oħrajn dwar id-drittijiet tal-bniedem, u għall-prinċipju tal-istat tad-dritt, huwa l-bażi tal-politiki interni u internazzjonali taż-żewġ Partijiet u jikkostitwixxi element essenzjali ta’ dan il-Ftehim. 2. Il-Partijiet jikkonfermaw il-valuri komuni tagħhom kif imfissra fil-Karta tan-Nazzjonijiet Uniti. 3. Il-Partijiet jikkonfermaw l-impenn tagħhom li jippromwovu l-aspetti kollha tal-iżvilupp sostenibbli, li jikkooperaw sabiex jindirizzaw l-isfida tal-bidla fil-klima u li jikkontribwixxu sabiex jintlaħqu l-għanijiet ta’ żvilupp miftiehma internazzjonalment, inklużi dawk li jinsabu fl-Għanijiet ta’ Żvilupp tal-Millennju. Il-Partijiet jirriaffermaw ir-rabta tagħhom ma' protezzjoni ambjentali u strutturi soċjali inlużivi ta' livell għoli. 4. Il-Partijiet jirriaffermaw l-impenn tagħhom lejn id-Dikjarazzjoni ta’ Pariġi tal-2005 dwar l-Effikaċja tal-Għajnuna u jaqblu li jsaħħu l-kooperazzjoni bil-għan li jtejbu aktar l-andament tal-iżvilupp. 5. Il-Partijiet jirriaffermaw ir-rabta tagħhom lejn il-prinċipji ta’ governanza tajba, inkluża l-indipendenza tal-ġudikatura, u l-ġlieda kontra l-korruzzjoni. Artikolu 2 Għanijiet tal-kooperazzjoni Bil-ħsieb li jsaħħu r-relazzjoni bilaterali tagħhom, il-Partijiet jimpenjaw ruħhom li jwettqu djalogu komprensiv u jippromwovu aktar kooperazzjoni bejniethom fis-setturi kollha ta’ interess reċiproku. L-isforzi tagħhom ikunu b’mod partikolari mmirati biex: (a) jistabbilixxu kooperazzjoni dwar kwistjonijiet politiċi, u ekonomiċi fil- fora u fl-organizzazzjonijiet reġjonali u internazzjonali rilevanti kollha; (b) jistabbilixxu kooperazzjoni fil-ġlieda kontra delitti serji ta' tħassib internazzjonali; (c) jistabbilixxu kooperazzjoni fil-ġlieda kontra l-proliferazzjoni tal-armi tal-qerda massiva u l-armi ħfief u ta' kalibru żgħir; (d) jiżviluppaw kummerċ u investiment bejn il-Partijiet għall-vantaġġ reċiproku tagħhom; c) jistabbilixxu kooperazzjoni fl-oqsma kollha ta’ interess reċiproku li huma marbuta mal-kummerċ u mal-investiment, sabiex jiġu ffaċilitati l-flussi tal-kummerċ u tal-investiment u sabiex jiġu evitati u mneħħija l-ostakli għall-kummerċ u l-investiment; (e) jistabbilixxu kooperazzjoni fil-qasam tal-ġustizzja, l-libertà u s-sigurtà, inkluż l-istat tad-dritt u l-kooperazzjoni legali, il-protezzjoni tad-dejta, il-migrazzjoni, l-ittraffikar tal-bnedmin, il-ġlieda kontra l-kriminalità organizzata, it-terroriżmu, il-kriminalità transnazzjonali, il-ħasil tal-flus u d-drogi illeċiti; (f) jistabbilixxu kooperazzjoni fis-setturi l-oħra kollha ta' interess reċiproku, partikolarment fil-politika makroekonomika u s-servizzi finanzjarji, it-tassazzjoni u d-dwana, inkluża l-governanza tajba fil-qasam tat-taxxa, politika industrijali u l-SMEs, is-soċjetà tal-informazzjoni, l-awdjoviżiv u l-midja, ix-xjenza u t-teknoloġija, l-enerġija, it-trasport, l-edukazzjoni u l-kultura, l-ambjent u r-riżorsi naturali, l-agrikoltura u l-iżvilupp rurali, is-saħħa, l-impjiegi u l-affarijiet soċjali u l-istatistika; (g) isaħħu l-parteċipazzjoni taż-żewġ Partijiet fi programmi ta’ kooperazzjoni subreġjonali u reġjonali miftuħa għall-parteċipazzjoni tal-Parti l-oħra; (h) jgħollu r-rwoli u l-profili taż-żewġ Partijiet fir-reġjuni ta’ xulxin; (i) jippromwovu l-fehma minn poplu għal ieħor bil-kooperazzjoni ta’ diversi entitajiet mhux governattivi bħalma huma t-think-tanks, l-akkademiċi, is-soċjetà ċivili, u l-midja, fil-forma ta’ seminars, konferenzi, l-interazzjoni taż-żgħażagħ u attivitajiet oħrajn. (j) jippromwovu l-qerda tal-faqar fil-kuntest tal-iżvilupp sostenibbli u l-integrazzjoni progressiva tal-Mongolja fl-ekonomija dinjija. Artikolu 3 Il-ħidma kontra l-proliferazzjoni tal-armi tal-qerda massiva u l-mezzi tat-twassil tagħhom 1. Il-Partijiet jikkunsidraw li l-proliferazzjoni ta’ armi tal-qerda tal-massa u l-mezzi tal-kunsinna tagħhom, kemm għand atturi statali u mhux statali, tirrappreżenta waħda mill-akbar theddidiet serji għall-istabbiltà u s-sigurtà internazzjonali. 2. Il-Partijiet għalhekk jaqblu li jikkooperaw u li jikkontribwixxu fil-ġlieda kontra l-proliferazzjoni ta’ armi tal-qerda tal-massa u l-mezzi tal-kunsinna tagħhom b’konformità sħiħa mal-obbligi eżistenti u bl-implimentazzjoni nazzjonali tagħhom skont it-trattati u l-ftehimiet internazzjonali li jikkonċernaw iż-żarmar tal-armi u n-nonproliferazzjoni tagħhom u obbligi internazzjonali oħrajn rilevanti bħar-Riżoluzzjoni 1540 tal-Kunsill tas-Sigurtà tan-Nazzjonijiet Uniti. Il-Partijiet jaqblu li din id-dispożizzjoni tikkostitwixxi element essenzjali tal-Ftehim. 3. Il-Partijiet qed jaqblu wkoll li jikkoperaw u jikkontribwixxu sabiex jikkumbattu l-proliferazzjoni ta’ armi tal-qerda tal-massa u l-mezzi ta’ kunsinna tagħhom billi: - jieħdu passi biex jiffirmaw, jirratifikaw, jew jaderixxu, kif meħtieġ, u jimplimentaw b’mod sħiħ l-istrumenti internazzjonali rilevanti l-oħrajn kollha; - jistabbilixxu sistema effettiva ta’ kontrolli nazzjonali fuq l-esportazzjonijiet, li tikkontrolla l-esportazzjoni u t-tranżitu ta’ oġġetti relatati mal-armi tal-qerda massiva, inkluż kontroll fuq l-użu finali tal-armi tal-qerda massiva f'teknoloġiji ta' użu doppju u li jkun fiha sanzjonijiet effettivi għall-ksur tal-kontrolli fuq l-esportazzjoni. 4. Il-Partijiet qed jaqblu li jistabbilixxu djalogu politiku regolari li għandu jakkumpanja u jikkonsolida dawn l-elementi. Dan id-djalogu jista’ jsir fuq bażi reġjonali. Artikolu 4 Armi żgħar u armi ħfief 1. Il-Partijiet jirrikonoxxu li l-manifattura, it-trasferiment u ċ-ċirkolazzjoni illegali ta’ armi u armamenti żgħar u ħfief, inkluż il-munizzjoni tagħhom, u l-akkumulazzjoni eċċessiva tagħhom, il-ġestjoni ħażina, il-ħażniet mhux assigurati sewwa u l-firxa mhux ikkontrollata tagħhom, ikomplu joħolqu theddida serja għall-paċi u s-sigurtà internazzjonali. 2. Il-Partijiet jaqblu li jsegwu u jimplimentaw bis-sħiħ l-obbligi rispettivi tagħhom li jittrattaw man-negozju illegali tal-armi żgħar u l-armi ħfief, inkluż il-munizzjon tagħhom, kif ukoll l-impenji tagħhom fi ħdan il-qafas ta' strumenti internazzjonali oħra li huma applikabbli għal dan il-qasam, bħalma hu l-Programm ta' Azzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti biex jipprevjeni, jikkombatti u jeradika n-negozju illegali tal-armi ħfief u ta' kalibru żgħir fl-aspetti kollha tagħhom. 3. Il-Partijiet jobbligaw ruħhom li jikkoperaw u jiżguraw il-koordinazzjoni, il-komplimentarjetà u s-sinerġija fl-isforzi tagħhom biex jiffaċċaw il-kummerċ illegali tal-armi ħfief u ta' kalibru żgħir, inkluż il-munizzjon tagħhom, fuq livelli globali, reġjonali u nazzjonali u jaqblu li jistabilixxu djalogu politiku regolari li se takkumpanja u tikkonsolida din l-impriża. Artikolu 5 Delitti serji ta' tħassib internazzjonali (Il-Qorti Kriminali Internazzjonali) 1. Il-Partijiet jirriaffermaw li l-aktar reati serji ta’ tħassib għall-komunità internazzjonali b’mod ġenerali ma jistgħux ma jiġux puniti u li l-prosekuzzjoni effettiva tagħhom trid tiġi żgurata billi jittieħdu miżuri fil-livell internazzjonali, kif hu xieraq, inkluża l-Qorti Kriminali Internazzjonali. Il-Partijiet iqisu li t-twaqqif ta' Qorti Kriminali Internazzjonali li tiffunzjona b'mod effettiv tikkostitwixxi żvilupp sinifikanti għall-paċi u l-ġustizzja internazzjonali. 2. Il-partijiet jaqblu li jikkooperaw u li jieħdu l-mizuri meħtieġa, kif inhu xieraq, sabiex jappoġġjaw bis-sħiħ l-universalità u l-integrità tal-Istatut ta' Ruma u l-istrumenti relatati u jaqblu li jsaħħu l-kooperazzjoni tagħhom mal-QKI. Il-partijiet se jimpenjaw ruħhom biex jimplimentaw l-Istatut ta' Ruma u jieħdu l-passi kollha meħtieġa biex jirratifikaw l-istrumenti relatati (bħall-Ftehim fuq il-Privileġġi u l-Immunitajiet tal-QKI). 3. Il-Partijiet jaqblu li djalogu bejniethom fuq dawn il-kwistjonijiet ikun ta’ benefiċċju. Artikolu 6 Kooperazzjoni fil-ġlieda kontra t-terroriżmu 1. Il-Partijiet, filwaqt li jirriaffermaw l-importanza tal-ġlieda kontra t-terroriżmu, u b’mod konformi mal-konvenzjonijiet internazzjonali applikabbli, inkluż il-liġi umanitarja internazzjonali u id-drittijiet tal-bniedem, kif ukoll il-leġiżlazzjoni u r-regolamenti rispettivi tagħhom, u, waqt li jikkunsidraw l-Istrateġija Globali tan-Nazzjonijiet Uniti għall-Ġlieda kontra t-Terroriżmu, li hemm fir-Riżoluzzjoni tal-Assemblea Ġenerali tan-Nazzjonijiet Uniti Nru 60/288 tat-8 ta’ Settembru 2006, qed jaqblu li jikkooperaw sabiex jiġu evitati u mrażżna atti terroristiċi. 2. Il-Partijiet għandhom jagħmlu dan b’mod partikolari: (a) fil-qafas tal-implimentazzjoni sħiħa tar-Riżoluzzjonijiet tal-Kunsill tas-Sigurtà tan-NU 1373 u 1267 u r-riżoluzzjonijiet li ġew wara. Inkluża l-1822, kif ukoll ir-riżoluzzjonijiet relevanti l-oħra tan-NU u l-obbligi rispettivi tagħhom taħt konvezjonijiet u strument internazzjonali relevanti oħra; (b) bi skambju ta’ informazzjoni dwar terroristi, gruppi terroristiċi u n-netwerks ta’ appoġġ tagħhom, skont il-liġi internazzjonali u nazzjonali; (c) fi skambji ta’ opinjonijiet dwar mezzi u metodi użati sabiex jiġi miġġieled it-terroriżmu, inkluż f’oqsma u taħriġ tekniku, u bi skambju ta’ esperjenzi dwar il-prevenzjoni tat-terroriżmu; (d) billi jikkooperaw sabiex jissaħħaħ il-kunsens internazzjonali dwar il-ġlieda kontra t-terroriżmu li jinkludi d-definizzjoni legali ta’ atti terroristiċi u b’mod partikolari billi jaħdmu favur ftehim dwar il-Konvenzjoni Komprensiva dwar it-Terroriżmu Internazzjonali; (e) billi jaqsmu l-aħjar prattiċi rilevanti fil-qasam tal-protezzjoni tad-drittijiet tal-bniedem fil-ġlieda kontra t-terroriżmu. (f) bl-implimentazzjoni u t-tisħiħ effettiv tal-kooperazzjoni tagħhom fil-ġlieda kontra t-terroriżmu mal-qafas ASEM TITOLU II KOOPERAZZJONI BILATERALI, REĠJONALI U INTERNAZZJONALI Artikolu 7 Kooperazzjoni bejn il-Mongolja u l-UE fuq prinċipji, normi u standards 1. Il-Partijiet jaqblu li jiksbu prinċipji, normi u standards komuni Ewropej fil-Mongolja, u li jikkooperaw u jippromwovu l-iskambju tal-informazzjoni u l-iskambju tal-esperjenza bil-ħsieb tal-introduzzjoni u l-implimentazzjoni. 2. Il-Partijiet jagħmlu sforz biex isaħħu d-djalogu u l-kooperazzjoni bejn l-Awtoritajiet dwar kwistjonijiet ta' Standardizzazzjoni li, kif qablu l-Partijiet, jistgħu jinkludu l-ħolqien ta' qafas ta' kooperazzjoni li jista' jiffaċilita l-iskambju ta' esperti, informazzjoni u kompetenza. Artikolu 8 Kooperazzjoni f’organizzazzjonijiet reġjonali u internazzjonali 1. Il-Partijiet se jimpenjaw ruħhom biex jiskambjaw opinjonijiet u jikkooperaw fil-fora u organizzazzjonijiet reġjonali u internazzjonali bħan-Nazzjonijiet Uniti u l-aġenziji, programmi u korpi relevanti tan-Nazzjonijiet Uniti, l-Organizzazzjoni Dinjija tal-Kummerċ (WTO), it-Trattat ta' Ħbiberija u Kooperazzjoni (TAC) u l-Laqgħa Asja-Ewropa (ASEM) 2. Il-Partijiet jaqblu wkoll li jippromwovu l-kooperazzjoni bejn dawk li joħorġu bl-ideat, l-akkademiċi, l-organizzazzjonijiet nongovernattivi u l-midja fl-oqsma koperti b'dan il-Ftehim. Din il-kooperazzjoni tista’, b’mod partikolari, tinkludi l-organizzazzjoni ta’ skemi ta’ taħriġ, workshops u seminars, skambji ta’ esperti, studji, u azzjonijiet oħrajn miftiehma mill-Partijiet. Artikolu 9 Kooperazzjoni reġjonali u bilaterali 1. Għal kull qasam ta’ djalogu u ta’ kooperazzjoni taħt dan il-Ftehim, u filwaqt li jagħtu l-importanza mistħoqqa għal dawk il-materji li jaqgħu taħt kooperazzjoni bilaterali, iż-żewġ naħat se jaqblu li jwettqu attivitajiet relatati fuq livell bilaterali jew reġjonali jew permezz ta’ kombinazzjoni ta’ dawn iż-żewġ oqfsa. Waqt l-għażla tal-aħjar qafas, il-Partijiet ser ifittxu li jimmassimizzaw l-impatt fuq u jsaħħu l-involviment tal-partijiet kollha interessati, filwaqt li jagħmlu l-aħjar użu mir-riżorsi disponibbli u jqisu l-fattibilità politika u istituzzjonali, u jiżguraw il-koerenza ma’ attivitajiet oħra li jinvolvu l-Unjoni Ewropea u l-ASEM. 2. Il-Partijiet jistgħu, kif ikun xieraq, jiddeċiedu li jestendu l-appoġġ finanzjarju lejn attivitajiet ta’ kooperazzjoni fl-oqsma koperti mill-Ftehim jew relatati miegħu, skont il-proċeduri u r-riżorsi finanzjarji rispettivi tagħhom. TITOLU III KOOPERAZZJONI DWAR L-IŻVILUPP SOSTENIBBLI Artikolu 10 Il-Prinċipji Ġenerali 1. L-objettivi ċentrali tal-kooperazzjoni fl-iżvilupp huma t-tnaqqis tal-faqar u biex jinkisbu l-Għanijiet ta’ Żvilupp tal-Millenju fil-kuntest tal-iżvilupp sostenibbli u l-integrazzjoni fl-ekonomija dinjija. Il-Partijiet qablu li jżommu djalogu regolari dwar il-kooperazzjoni fl-iżvilupp f’konformità mal-prijoritajiet rispettivi tagħhom u l-oqsma ta’ interess reċiproku. 2. L-istrateġiji tal-kooperazzjoni għall-iżvilupp tal-Partijiet għandhom jimmiraw biex, inter alia: a) jippromwovu l-iżvilupp uman u soċjali; b) jiksbu tkabbir ekonomiku sostnut; c) jippromwovu s-sostenibbiltà, ir-riġenerazzjoni u l-aħjar prattiki ambjentali, u l-preservazzjoni tar-riżorsi naturali; d) jipprevjenu u jittrattaw il-konsegwenzi tat-tibdil fil-klima; e) jagħtu appoġġ lill-politiki u l-istrumenti mmirati għall-integrazzjoni ulterjuri fl-ekonomija u s-sistema ta' kummerċ internazzjonali; (f) l-insegwiment ta’ proċessi li huma konformi mad-Dikjarazzjoni ta’ Pariġi dwar l-Effikaċja tal-Għajnuna, l-Aġenda ta’ Accra għall-Azzjoni, u impenji internazzjonali oħrajn immirati lejn it-titjib tal-għoti tal-għajnuna u l-effikaċja tagħha. Artikolu 11 L-Iżvilupp ekonomiku 1. Il-Partijiet fi ħsiebhom jippromwovu tkabbir ekonomiku bbilanċjat, tnaqqis tal-faqar u t-tnaqqis tal-iżbilanċi soċjoekonomiċi. 2. Il-Partijiet jikkonfermaw l-impenn tagħhom biex jiksbu l-Għanijiet tal-Iżvilupp tal-Millennju u għandhom jirriaffermaw l-impenn tagħhom lejn id-Dikjarazzjoni ta' Pariġi tal-2005 dwar l-Effikaċja tal-Għajnuna. 3. Il-Ftehim għandu jkollu wkoll l-għan li jinkludi impenji dwar aspetti soċjali u ambjentali tal-kummerċ, li jikkonferma mill-ġdid li l-kummerċ għandu jippromwovi żvilupp sostenibbli fid-dimensjonijiet kollha tiegħu u għandu jippromwovi l-valutazzjoni tal-impatti ekonomiċi, soċjali u ambjentali tiegħu. Artikolu 12 L-Iżvilupp Soċjali 1. Il-partijiet għandhom l-għan li jisħqu fuq il-ħtieġa ta' politiki ekonomiċi u soċjali li jsaħħu lil xulxin, jiffukaw fuq ir-rwol ewlieni li jiġġeneraw xogħol deċenti u jimpenjaw lill-Partijiet li jappoġġjaw id-djalogu soċjali. 2. Il-Partijiet għandhom l-għan li jikkontribwixxu għall-implimentazzjoni effettiva tal-istandards ewlenin dwar ix-xogħol tal-ILO u jsaħħu l-kooperazzjoni dwar kwistjonijiet tal-impjiegi u dawk soċjali. 3. Il-Partijiet ulterjorment għandhom l-għan li jippromwovu politiki maħsuba biex jiggarantixxu d-disponibbiltà u l-forniment tal-ikel għall-popolazzjoni u l-għalf għall-bhejjem, b'mod li ma jgħamilx ħsara lill-ambjent u sostenibbli. Artikolu 13 L-ambjent 1. Il-Partijiet jirriaffermaw il-ħtieġa għal livell għoli ta' protezzjoni ambjentali u l-konservazzjoni u l-ġestjoni tar-riżorsi naturali u d-diversità bijoloġika, inklużi l-foresti, fi sforz lejn żvilupp sostenibbli. 2. Il-Partijiet għandhom l-għan li jippromwovu r-ratifikazzjoni, l-implimentazzjoni u l-konformità mal-ftehimiet ambjentali multilaterali fil-qasam tal-ambjent. 3. Il-Partijiet għandhom l-għan li jsaħħu l-kooperazzjoni fuq il-kwistjonijiet ambjentali globali, b'mod partikolari t-tibdil fil-klima. TITOLU IV KOOPERAZZJONI FUQ KWISTJONIJIET TA’ KUMMERĊ U INVESTIMENT Artikolu 14 Prinċipji ġenerali 1. Il-Partijiet għandhom jidħlu fi djalogu dwar kummerċ bilaterali u multilaterali kif ukoll dwar kwistjonijiet relatati mal-kummerċ bil-ħsieb li jsaħħu r-relazzjonijiet tal-kummerċ bilaterali u li jtejbu s-sistema tal-kummerċ multilaterali. 2. Il-Partijiet jintrabtu li jippromwovu l-iżvilupp u d-diversifikazzjoni tal-iskambji kummerċjali reċiproċi tagħhom sal-ogħla livell possibbli u għall-benefiċċju reċiproku tagħhom. Huma jidħlu li jiksbu kundizzjonijiet imtejba ta’ aċċess għas-suq billi jaħdmu lejn it-tneħħija tal-ostakli għall-kummerċ, b’mod partikolari permezz tat-tneħħija f’waqtha tal-ostakli mhux tariffarji u billi jieħdu miżuri sabiex itejbu t-trasparenza, waqt li jikkunsidraw ix-xogħol imwettaq minn organizzazzjonijiet internazzjonali f’dan il-qasam. 3. Waqt li jagħrfu li l-kummerċ għandu rwol indispensabbli fl-iżvilupp, u li l-għajnuna fil-forma ta’ skemi ta’ preferenzi kummerċjali kienet ta’ ġid għall-pajjiżi li qed jiżviluppaw, il-Partijiet jaħdmu li jsaħħu l-konsultazzjoni tagħhom dwar din l-għajnuna f’konformità sħiħa mal-WTO. 4. Il-Partijiet għandhom iżommu lil xulxin informati fir-rigward tal-iżvilupp tal-kummerċ u ta’ politiki relatati mal-kummerċ bħall-politika agrikola, il-politika dwar is-sigurtà tal-ikel, il-politika dwar il-konsumatur u l-politika ambjentali. 5. Il-Partijiet għandhom jinkoraġġixxu d-djalogu u l-kooperazzjoni sabiex jiżviluppaw ir-relazzjonijiet tagħhom fil-kummerċ u l-investiment, inkluża s-soluzzjoni tal-problemi kummerċjali, fl-oqsma msemmija fl-Artikoli 10 sa 27 fost affarijiet oħra. Artikolu 15 Il-Kwistjonijiet Sanitarji u Fitosanitarji (SPS) 1. Il-Partijiet għandhom jikkooperaw fis-sikurezza tal-ikel u fil-kwistjonijiet sanitarji u fitosanitarji sabiex jipproteġu l-ħajja jew is-saħħa tal-bniedem, l-annimali u l-pjanti fit-territorju tal-Partijiet. 2. Il-Partijiet għandhom jiddiskutu u jiskambjaw informazzjoni dwar il-miżuri rispettivi tagħhom kif iddefinit fil-Ftehim tad-WTO dwar Kwistjonijiet Sanitarji u Fitosanitarji (SPS), il-Konvenzjoni Internazzjonali dwar il-Protezzjoni tal-Pjanti (IPPC), l-Organizzazzjoni Dinjija għas-Saħħa tal-Annimali (OIE) u l-Codex Alimentarius Commission (Codex). 3. Il-Partijiet ftiehmu li jsaħħu l-ftehim u l-kooperazzjoni reċiproka fuq kwistjonijiet SPS u l-benesseri tal-annimali. Bini ta' kapaċità bħal dan għandu jkun speċifiku għall-ħtiġijiet ta' kull Parti u jsir bl-għan li jassisti lill-Parti biex tikkonforma mal-qafas legali tal-Parti l-oħra. 4. Il-Partijiet għandhom jistabbilixxu djalogu f’waqtu dwar il-kwistjonijiet tal-SPS fuq talba ta’ xi waħda mill-Partijiet sabiex jiġu kkunsidrati kwistjonijiet relatati mal-SPS u kwistjonijiet urġenti oħrajn relatati skont dan l-Artikolu. Artikolu 16 L-Ostakli Tekniċi għall-Kummerċ (TBT) Il-Partijiet għandhom jippromwovu l-użu ta’ standards internazzjonali u jikkooperaw u jiskambjaw informazzjoni dwar standards, proċeduri ta’ valutazzjoni ta' konformità u regolamenti tekniċi, b’mod speċjali fi ħdan il-qafas tal-Ftehim tal-WTO dwar l-Ostakli Tekniċi għall-Kummerċ (TBT). Artikolu 17 Il-Kooperazzjoni Doganali 1. Il-Partijiet għandhom jagħtu attenzjoni partikolari sabiex iżidu d-dimensjoni ta' sigurtà u sikurezza tal-kummerċ internazzjonali, inklużi s-servizzi tat-trasport, sabiex jiżguraw infurzar doganali effettiv u effiċjenti tad-drittijiet tal-proprjetà intellettwali, u sabiex jiżguraw li jkun hemm approċċ ibbilanċjat bejn il-faċilitazzjoni tal-kummerċ, u l-ġlieda kontra l-frodi u l-irregolaritajiet. 2. Mingħajr ħsara għal forom oħra ta’ kooperazzjoni, ipprovduti taħt dan il-Ftehim, il-Partijiet jistqarru l-interess tagħhom billi fil-futur jikkonsidraw il-konklużjoni ta' protokolli dwar il-kooperazzjoni doganali u l-assistenza reċiproka, fil-qafas istituzzjonali stabbilit f’dan il-Ftehim. Artikolu 18 Il-Faċilitazzjoni tal-Kummerċ Il-Partijiet għandhom jaqsmu l-esperjenzi u jeżaminaw il-possibbiltajiet sabiex jissimplifikaw l-importazzjoni, l-esportazzjoni, it-tranżitu u proċeduri doganali oħrajn, huma għandhom jiżguraw it-trasparenza tad-dwana u tar-regolamenti dwar il-kummerċ, jiżviluppaw il-kooperazzjoni doganali u mekkaniżmi effettivi ta’ għajnuna amministrattiva reċiproka, u jfittxu li jkun hemm konverġenza ta’ opinjonijiet u azzjoni konġunta fil-kuntest ta’ inizjattivi internazzjonali rilevanti inkluż il-faċilitazzjoni tal-kummerċ. Artikolu 19 Investiment Il-Partijiet għandhom jinkoraġġixxu fluss akbar ta’ investiment bl-iżvilupp ta’ ambjent attraenti u stabbli għall-investiment reċiproku billi jinħoloq djalogu konsistenti mmirat lejn it-tisħiħ tal-fehma u tal-kooperazzjoni fi kwistjonijiet marbuta mal-investiment, li jiġu esplorati mekkaniżmi amminstrattivi sabiex jiffaċilitaw il-flussi tal-investiment, u li jitmexxew ’il quddiem regoli għall-investituri stabbli, trasparenti, miftuħa u mhux diskriminatorji. Artikolu 20 Politika dwar il-Kompetizzjoni Il-Partijiet għandhom jippromwovu l-istabbiliment effettiv u l-applikazzjoni tar-regoli tal-kompetizzjoni kif ukoll it-tixrid ta’ informazzjoni sabiex jitkattru t-trasparenza u ċ-ċertezza legali għall-intrapriżi li joperaw fis-swieq ta’ xulxin. Il-Partijiet għandhom jiskambjaw l-opinjonijiet fuq kwistjonijiet marbuta ma' prattiki antikompetittivi li jistgħu jolqtu ħażin il-kummerċ bilaterali u l-flussi tal-investiment. Artikolu 21 Servizzi Il-Partijiet għandhom jistabbilixxu djalogu konsistenti mmirat l-aktar lejn l-iskambju ta’ informazzjoni dwar l-ambjenti regolatorji rispettivi tagħhom, li jitħaffef l-aċċess għas-swieq ta’ xulxin, li jitħaffef l-aċċess għas-sorsi ta’ kapital u ta’ teknoloġija, li jitmexxa ’l quddiem l-kummerċ fis-servizzi bejn iż-żewġ reġjuni u fis-swieq ta’ pajjiżi terzi. Artikolu 22 Movimenti tal-Kapital Il-Partijiet għandhom jaqdfu biex jiffaċilitaw il-moviment tal-kapital sabiex jippromwovu l-objettivi tal-Ftehim Artikolu 23 L-akkwist pubbliku Il-Partijiet għandu jkollhom l-għan li jiffissaw regoli proċedurali, inklużi trasparenza adegwata u dispożizzjonijiet ta' sfida li jappoġġjaw it-twaqqif ta' sistema effettiva tal-akkwisti li tippromwovi l-aħjar valur għall-flus fl-akkwisti pubbliċi u tiffaċilita l-kummerċ internazzjonali. Il-Partijiet għandhom jaħdmu biex jiksbu ftuħ reċiproku tas-suq tal-akkwisti tagħhom tal-gvern, bl-għan li jiksbu benefiċċju reċiproku. Artikolu 24 Trasparenza Il-Partijiet jirrikonoxxu l-importanza tat-trasparenza u tal-proċess dovut fl-amministrazzjoni tal-liġijiet u r-regolamenti tagħhom marbuta mal-kummerċ, u għal dan l-għan huma jirriaffermaw l-impenji tagħhom kif stipulati fl-Artikolu X tal-GATT 1994 u l-Artikolu III tal-GATS. Artikolu 25 Materja Prima 1. Il-Partijiet jaqblu li jsaħħu l-kooperazzjoni u l-promozzjoni tal-fehim reċiproku bejn iż-żewġ naħat fil-qasam tal-materja prima. 2. Din il-kooperazzjoni u l-promozzjoni tal-fehim reċiproku għandha tindirizza suġġetti bħall-qafas regolatorju għas-setturi tal-materja prima (inkluża l-governanza tad-dħul mix-xogħol tal-minjieri għall-iżvilupp soċjoekonomiku; u protezzjoni ambjentali u r-regolamenti tas-sikurezza b'relazzjoni mas-setturi tax-xogħol tal-minjieri u l-materja prima) u l-kummerċ tal-materja prima. Bil-ħsieb li tiġi indukrata kooperazzjoni u fehim reċiproku aktar, kull Parti għandha titlob laqgħat ad hoc marbuta mal-materja prima. 3. Il-Partijiet jirrikonoxxu li ambjent trasparenti, nondiskriminatorju, mhux ta' tfixkil u bbażat fuq ir-regoli, hu l-aħjar mod kif wieħed joħloq ambjent favorevoli għall-investiment barrani dirett fil-produzzjoni u l-kummerċ tal-materja prima. 4. Il-Partijiet, filwaqt li jikkunsidraw il-politiki u l-objettivi ekonomiċi rispettivi u bil-ħsieb li jindokraw il-kummerċ, jaqblu li jippromwovu kooperazzjoni fit-tneħħija tal-barrieri għall-kummerċ tal-materja prima. 5. Fuq talba ta' xi waħda mill-Partijiet, kwalunkwe materja li tirrigwarda l-kummerċ tal-materja prima għandha tiġi mqajma u diskussa waqt il-laqgħat tal-Kumitat Konġunt u dawk tas-Sottokumitat, li għandu jkollhom il-poter li jieħdu deċiżjoni dwarhom skont l-Artikolu 56 b'konformità mal-prinċipji stabbiliti fil-paragrafi t'hawn fuq. Artikolu 26 Politika Reġjonali Il-Partijiet għandhom jinkoraġġixxu l-politika ta' żvilupp reġjonali. Artikolu 27 Il-protezzjoni tal-proprjetà intellettwali 1. Il-Partijiet jirriaffermaw l-importanza kbira li huma jagħtu lill-protezzjoni tad-drittijiet tal-proprjetà intellettwali u jaħdmu biex jistabbilixxu l-miżuri xierqa bil-ħsieb li jiżguraw protezzjoni adegwata u effettiva tal-infurzar ta' tali drittijiet, notevolment marbuta mal-ksur tad-drittijiet tal-proprejtà intellettwali. Barra minn hekk, il-Partijiet jiftiehmu li jikkonkludi malajr kemm jista' jkun il-Ftehim bilaterali dwar l-Indikazzjonijiet Ġeografiċi. 2. Il-Partijiet għandhom jiskambjaw l-informazzjoni u l-esperjenza dwar kwistjonijiet bħall-prattika, il-promozzjoni, it-tixrid, is-simplifikazzjoni, il-ġestjoni, l-armonizzazzjoni, il-protezzjoni u l-applikazzjoni effettiva tad-drittijiet tal-proprjetà intelletwali, il-prevenzjoni tal-ksur ta’ dawn id-drittijiet, il-ġlieda kontra l-falsifikazzjoni u l-piraterija u l-istabbiliment u t-tisħiħ ta’ organizzazzjonijiet għall-kontroll u l-protezzjoni ta’ dawn id-drittijiet. Il-Partijiet għandhom jgħinu lil xulxin biex itejbu l-protezzjoni tal-proprjetà intelletwali, l-utilizzazzjoni u l-kummerċjalizzazzjoni bbażati fuq l-esperjenza Ewropea, u jsaħħu t-tixrid tal-għarfien dwarha. Artikolu 28 Sottokumitat dwar il-Kummerċ u l-Investiment 1. B'dan qed jitwaqqaf Sottokumitat dwar il-Kummerċ u l-Investiment. 2. Dan is-Sottokumitat għandu jgħin lill-Kumitat Konġunt fit-twettiq tal-ħidmiet tiegħu , billi jitratta l-oqsma kollha koperti minn dan il-Kapitoli. 3. Is-sottokumitat għandu jistabbilixxi r-regoli ta' proċedura tiegħu. TITOLU V IL-KOOPERAZZJONI FIL-QASAM TAL-ĠUSTIZZJA, IL-LIBERTÀ U S-SIGURTÀ Artikolu 29 L-Istat tad-dritt u l-kooperazzjoni legali 1. Fil-kooperazzjoni tagħhom fil-qasam tal-ġustizzja, il-libertà u s-sigurtà, il-Partijiet għandhom jagħtu importanza partikolari għall-konsolidazzjoni tal-istat tad-dritt, it-tisħiħ tal-istituzzjonijiet fil-livelli kollha fl-oqsma tal-infurzar tal-liġi u l-amministrazzjoni tal-ġustizzja b'mod partikolari. 2. Il-kooperazzjoni bejn il-Partijiet se tinkludi wkoll l-iskambju reċiproku ta’ informazzjoni rigward l-aħjar prassi fil-qasam ta' sistemi legali u ta' leġiżlazzjoni. Il-Partijiet għandhom jirsistu biex jiżviluppaw assistenza legali reċiproka fi ħdan il-qafas legali eżistenti. Artikolu 30 Protezzjoni ta’ dejta personali 1. Il-Partijiet jaqblu li jikkooperaw sabiex itejbu l-livell ta’ protezzjoni tad-dejta personali sal-ogħla standards internazzjonali, bħal dawk li jinsabu, fost affarijiet oħra, fil-Linji Gwida tan-NU għall-Kontroll tal-Fajls Kompjuterizzati b’Dejta Personali (ir-Riżoluzzjoni tal-Assemblea Ġenerali tan-NU 45/95 tal-14 ta’ Diċembru 1990). 2. Il-koperazzjoni dwar il-protezzjoni tad-dejta personali tista’ tinkludi, fost l-oħrajn, l-assistenza teknika fl-iskambju ta’ informazzjoni u kompetenza. Artikolu 31 Il-kooperazzjoni dwar l-informazzjoni 1. Il-Partijiet għandhom jistabbilixxu kooperazzjoni mmirata biex tipprevjeni l-immigrazzjoni illegali u l-preżenza illegali tal-persuni fiżiċi tan-nazzjonalità tagħhom fuq it-territorji rispettivi tagħhom. 2. Fil-qafas tal-kooperazzjoni għall-prevenzjoni tal-immigrazzjoni illegali, il-Partijiet jaqblu li jerġgħu jilqgħu lura, mingħajr dewmien bla bżonn, iċ-ċittadini tagħhom, li m'ghadhom jissodisfaw il-kundizzjonijiet fis-seħħ biex jidħlu, ikunu jew jgħixu fit-territorju tal-Parti l-oħra. Għal dan il-għan, il-Partijiet għandhom jipprovdu liċ-ċittadini tagħhom, dokumenti xierqa għal tali finijiet. Meta l-persuna li tkun ser tiġi aċċettata lura ma jkollha l-ebda dokument jew provi oħra tan-nazzjonalità tagħha l-awtoritajiet kompetenti, inklużi rappreżentanzi diplomatiċi u konsulari, tal-Istat Membru kkonċernat jew tal-Mongolja għandhom, fuq talba tal-Mongolja jew tal-Istat Membru kkonċernat, jagħmlu arranġamenti biex tiġi intervistata l-persuna sabiex tiġi stabbilita n-nazzjonalità tagħha. 3. L-UE se tgħin finanzjarjament bl-implimentazzjoni ta' dan il-ftehim permezz ta' strumenti ta' kooperazzjoni bilaterali. 4. Il-Partijiet qablu li jinnegozjaw, fuq talba tal-Parti l-oħra, ftehim bejn l-UE u l-Mongolja li jirregola l-obbligi speċifiċi biex jaċċettaw lura ċ-ċittadini tagħhom, li jinkludi obbligu għaċ-ċittadini ta' pajjiżi oħra u persuni mingħajr stat. Artikolu 32 Kooperazzjoni kontra drogi illeċiti 1. Il-Partijiet għandhom jikkooperaw biex jiżguraw approċċ ibbilanċjat permezz ta' koordinazzjoni effettiva bejn l-awtoritajiet kompetenti inkluż mis-setturi tas-saħħa, il-ġustizzja, id-dwana u dak tal-intern u minn setturi relevanti oħrajn, bl-għan li jitnaqqsu l-forniment, it-traffikar u d-domanda għad-drogi illeċti, u bir-rispett dovut għad-drittijiet tal-bniedem. Din il-kooperazzjoni għandha timmira wkoll biex tnaqqas id-dannu relatat mad-droga, li tindirizza l-produzzjoni it-traffikar u l-użu tad-dogi sintetiċi, u biex tikseb prevenzjoni aktar effettiva ta' żvijar tal-prekursuri tad-drogi użati għall-produzzjoni illeċita ta' drogi narkotiċi u sustanzi psikotropiċi. 2. Il-Partijiet għandhom jaqblu dwar il-mezzi ta’ koperazzjoni sabiex jinkisbu dawn l-għanijiet. L-azzjonijiet għandhom ikunu bbażati fuq prinċipji miftiehma b’mod komuni skont il-konvenzjonijiet internazzjonali rilevanti, id-dikjarazzjoni politika u d-Dikjarazzjoni Speċjali dwar il-prinċipji ta’ gwida rigward it-tnaqqis fid-domanda tad-drogi, approvati mill-Għoxrin Sessjoni Speċjali dwar id-Drogi tal-Assemblea Ġenerali tan-Nazzjonijiet Uniti f’Ġunju 1998 u d-Dikjarazzjoni Politika u l-Pjan ta’ Azzjoni adottati waqt it-52 sessjoni tal-Kummissjoni tan-Nazzjonijiet Uniti dwar id-Drogi Narkotiċi f’Marzu 2009. 3. Il-kooperazzjoni bejn il-Partijiet għandha tinkludi għajnuna teknika u amministrattiva b’mod partikolari fl-oqsma li ġejjin: l-abbozzar ta’ leġiżlazzjoni u politiki nazzjonali; it-twaqqif ta’ istituzzjonijiet u ċentri ta’ informazzjoni nazzjonali; l-appoġġ għall-isforzi tas-soċjetà ċivili fil-qasam tad-drogi u l-isforzi għat-tnaqqis tad-domanda u l-ħsara tad-drogi; taħriġ ta’ personal; ir-riċerka relatata mad-drogi; u l-prevenzjoni tad-devjazzjoni ta' prekursuri tad-droga li jintużaw għall-manifattura illegali ta’ drogi narkotiċi u sustanzi psikotropiċi. Il-Partijiet jistgħu jaqblu li jinkludu oqsma oħra. Artikolu 33 Il-kooperazzjoni kontra l-kriminalità organizzata u l-korruzzjoni Il-Partijiet jaqblu li jikkooperaw fil-ġlieda kontra l-kriminalità organizzata, ekonomika u finanzjarja kif ukoll il-korruzzjoni. Kooperazzjoni bħal din timmira b'mod partikolari biex tippromwovi l-istandards u l-istrumenti internazzjonali relevanti, bħall-Konvenzjoni tan-NU dwar il-Kriminalità Transnazzjonali Organizzata u l-Protokolli supplimentari tagħha u l-Konvenzjoni tan-NU kontra l-Korruzzjoni. Artikolu 34 Kooperazzjoni fil-ġlieda kontra l-ħasil tal-flus u l-finanzjament tat-terroriżmu 1. Il-Partijiet qed jaqblu dwar il-ħtieġa li jaħdmu flimkien u li jikkooperaw sabiex jiġi evitat l-użu tas-sistemi finanzjarji tagħhom u n-negozju u l-professjonijiet mhux finanzjarji magħżula sabiex isir ħasil mill-qligħ fuq l-attivitajiet kriminali kollha bħalma huma t-traffikar tad-drogi u l-korruzzjoni. 2. Iż-żewġ Partijiet jaqblu li jippromwovu għajnuna teknika u amministrattiva bil-għan li jiġu żviluppati u implimentati r-regolamenti u l-iffunzjonar effettiv ta’ mekkaniżmi fil-ġlieda kontra l-ħasil tal-flus u l-finanzjament tat-terroriżmu. B’mod partikolari, il-kooperazzjoni għandha tippermetti l-iskambju ta' informazzjoni rilevanti fi ħdan il-qafas tal-leġiżlazzjonijiet rispettivi u l-adozzjoni ta’ standards xierqa sabiex jiġu miġġielda l-ħasil ta’ flus u l-finanzjament tat-terroriżmu liema standards ikunu ekwivalenti għal dawk adottati mill-Unjoni u mill-entitajiet internazzjonali li jaħdmu f’dan il-qasam, bħalma hi t-Task Force ta’ Azzjoni Finanzjarja (FATF). TITOLU VI IL-KOOPERAZZJONI F’SETTURI OĦRAJN Artikolu 35 Kooperazzjoni fil-qasam tad-drittijiet tal-bniedem 1. Il-Partijiet jaqblu li jikkooperaw fil-promozzjoni u l-protezzjoni effettiva tad-drittijiet tal-bniedem, inkluż fir-rigward tar-ratifikazzjoni u l-implimentazzjoni ta' strumenti internazzjonali tad-drittijiet tal-bniedem. 2. Din il-kooperazzjoni tista’ tinkludi, inter alia: (a) l-appoġġ għall-iżvilupp u l-implimentazzjoni ta’ pjan ta’ azzjoni nazzjonali fil-qasam tad-drittijiet tal-bniedem; (b) il-promozzjoni tad-drittijiet umani u tal-edukazzjoni; (c) it-tisħiħ ta’ istituzzjonijiet nazzjonali u reġjonali relatati mad-drittijiet tal-bniedem; (d) it-twaqqif ta' djalogu bis-sens u mifrux fuq bażi wiesgħa dwar id-drittijiet tal-bniedem; (e) it-tisħiħ tal-kooperazzjoni fir-rigward tal-istituzzjonijiet relatati mad-drittijiet tal-bniedem tan-Nazzjonijiet Uniti. Artikolu 36 Kooperazzjoni dwar is-servizzi finanzjarji 1. Il-Partijiet jaqblu li jsaħħu l-kooperazzjoni bil-għan li jiksbu regoli u standards komuni u aktar mill-qrib, u li jsaħħu l-kooperazzjoni bil-ħsieb li jtejbu s-sistemi tal-kontabilità, dawk superviżorji u regolatorji tal-banek, l-assigurazzjoni, u oqsma oħrajn fis-settur finanzjarju. 2. Il-partijiet għandhom jikkooperaw biex jiżviluppaw qafas legali regolatorju, infrastruttura u riżorsi umani kif ukoll li jintroduċu governanza korporattiva u standards internazzjonali dwar il-kontabilità fis-suq kapitali tal-Mongolja fi ħdan il-qafas tal-kooperazzjoni bilaterali b'konformità mal-Impenn tal-GATS u d-WTO dwar id-Dokument ta' Fehim Reċiproku tas-servizzi Finanzjarji. Artikolu 37 Djalogu dwar il-politika ekonomika 1. Il-Partijiet jaqblu li jikkooperaw fir-rigward tal-promozzjoni tal-iskambju ta’ informazzjoni dwar it-tendenzi u l-politiki ekonomiċi rispettivi tagħhom, u tal-qsim tal-esperjenza fil-koordinazzjoni ta’ politiki ekonomiċi fil-kuntest tal-kooperazzjoni u l-integrazzjoni ekonomika reġjonali. 2. Il-Partijiet se jippruvaw japprofondixxu d-djalogu bejn l-awtoritajiet tagħhom dwar kwistjonijiet ekonomiċi li, kif miftiehem mill-Partijiet, jistgħu jinkludu oqsma bħall-politika monetarja, il-politika fiskali, inkluża t-tassazzjoni tan-negozju, il-finanzi pubbliċi, u l-istabilizzazzjoni makroekonomika u d-dejn estern. 3. Il-Partijiet għandhom jikkooperaw u jippromwovu fehim reċiproku bejn iż-żewġ naħat fl-oqsma tad-diversifikazzjoni ekonomika u l-iżvilupp industrijali. Artikolu 38 Governanza tajba fil-qasam tat-taxxa Bil-għan li jsaħħu u jiżviluppaw l-attivitajiet ekonomiċi filwaqt li jikkunsidraw il-ħtieġa li jiġi żviluppat qafas regolatorju xieraq, il-Partijiet jirrikonoxxu u għandhom jimplimentaw il-prinċipji ta’ governanza tajba fil-qasam tat-taxxa kif huma marbuta li jagħmlu l-Istati Membri fil-livell tal-Unjoni. F’dan is-sens, mingħajr ħsara għall-kompetenzi tal-Unjoni u tal-Istati Membri, il-Partijiet għandhom itejbu l-kooperazzjoni internazzjonali fil-qasam tat-taxxa, jiffaċilitaw il-ġbir ta’ dħul leġittimu tat-taxxa, u jiżviluppaw miżuri għall-implimentazzjoni effettiva tal-prinċipji msemmija hawn fuq. Artikolu 39 Politika industrijali u kooperazzjoni ma’ SMEs Il-partijiet, filwaqt li jqiesu l-politiki u l-objettivi ekonomiċi rispettivi tagħhom, jaqblu li jippromwovu l-kooperazzjoni fil-politika industrijali fl-oqsma kollha meqjusa bħala adattati, bil-ħsieb li jtejbu l-kompetittività ta’ intrapriżi żgħar u ta’ daqs medju, fost l-oħrajn, permezz ta’: (a) l-iskambju ta’ informazzjoni u esperjenza dwar il-ħolqien ta’ kundizzjonijiet qafas għall-intrapriżi ta’ daqs żgħir u medju sabiex dawn itejbu l-kompetittività tagħhom; (b) il-promozzjoni ta’ kuntatti bejn l-operaturi ekonomiċi, waqt li jinkoraġġixxu l-investimenti konġunti u jistabbilixxu impriżi konġunti u netwerks ta’ informazzjoni l-aktar permezz tal-programmi orizzontali eżistenti tal-Unjoni Ewrppea, li jistimulaw b’mod partikolari t-trasferimenti ta’ soft u hard technology bejn l-imsieħba; (c) il-forniment ta’ informazzjoni u l-istimulazzjoni tal-innovazzjoni u l-iskambju ta’ prattiki tajbin dwar l-aċċess għall-finanzi, inkluż għall-intrapriżi ż-żgħar u dawk mikro; (d) jiffaċilitaw u jappoġġjaw l-attivitajiet rilevanti stabbiliti mis-setturi privati taż-żewġ naħat; (e) il-promozzjoni ta' xogħol deċenti, responsabbiltà soċjali korporattiva u l-kontabilità u l-inkoraġġiment ta’ prattiki tan-negozju responsabbli inkluż il-konsum u l-produzzjoni sostenibbli. Din il-kooperazzjoni għandha tikkunsidra wkoll id-dimensjoni tal-konsumatur bħall-informazzjoni ta’ fuq il-prodott u r-rwol tal-konsumatur fis-suq; (f) proġetti konġunti ta’ riċerka f’oqsma industrijali magħżula u bil-kooperazzjoni fejn jikkonċerna standards u proċeduri ta’ valutazzjoni tal-konformità u regolamenti tekniċi, skont kif jiġi miftiehem b’mod reċiproku. (g) assistenza permezz ta' informazzjoni fuq it-tekniki u t-teknoloġiji tal-immodernizzar tal-faċilitajiet tat-tindif bl-ilma tal-iskart tal-ipproċessar tal-ġilda, (h) skambju ta' informazzjoni u rakkomandazzjoni tal-imsieħba u opportunitajiet ta' kooperazzjoni fil-qasam tal-kummerċ u l-investiment permezz ta' netwerks eżistenti aċċessibbli b'mod reċiproku; (i) jappoġġjaw il-kooperazzjoni ta' bejn in-negozju privat taż-żewġ naħat, speċjalment ta' bejn l-SMEs; (j) jikkunsidraw li jinnegozjaw ftehim addizzjonali dwar skambji ta' informazzjoni, gruppi ta' ħidma dwar l-intensifikar tal-kooperazzjoni u avvenimenti promozzjonali oħra bejn l-SMEs taż-żewġ naħat; (k) jipprovdu informazzjoni dwar assistenza teknika għall-esportazzjoni ta' ikel u prodotti agrikolu lejn is-suq Ewropew fi ħdan l-ambitu tas-sistema preferenzjali tal-Unjoni Ewropea. Artikolu 40 Turiżmu 1. Iggwidati mill-Kodiċi ta’ Etika Globali għat-Turiżmu tal-Organizzazzjoni Dinjija tat-Turiżmu, u bil-prinċipji tas-sostenibbiltà bbażati li jirfdu l-“Proċess lokali tal-Aġenda 21”, il-Partijiet għandhom jimmiraw biex itejbu l-iskambju ta’ informazzjoni u jistabbilixxu l-aħjar prattika sabiex jiżguraw żvilupp bilanċjat u sostenibbli tat-turiżmu. 2. Il-Partijiet jaqblu li jiżviluppaw kooperazzjoni għas-salvagwardjar u l-immassimizzar tal-potenzjal tal-patrimonju naturali u kulturali, sabiex jittaffew l-impatti negattivi tat-turiżmu, u sabiex tiżdied il-kontribuzzjoni pożittiva tal-industrija tat-turiżmu għall-iżvilupp sostenibbli tal-komunitajiet lokali, inter alia, billi jiġi żviluppat l-ekoturiżmu, waqt li jiġu rispettati l-integrità u l-interessi tal-komunitajiet lokali u indiġeni, u billi jittejjeb it-taħriġ fl-industrija tat-turiżmu. Artikolu 41 Is-soċjetà tal-informazzjoni 1. Billi jirrikonoxxu li t-teknoloġija tal-informazzjoni u l-komunikazzjoni hija element ewlieni tal-ħajja moderna u hija ta’ importanza vitali għall-iżvilupp ekonomiku u soċjali, il-Partijiet għandhom jaħdmu sabiex jiskambjaw opinjonijiet dwar il-politiki rispettivi tagħhom f’dan il-qasam bil-għan li jippromwovu l-iżvilupp ekonomiku. 2. Il-kooperazzjoni f’dan il-qasam għandha tiffoka, fost affarijiet oħra, fuq: (a) parteċipazzjoni fi djalogu reġjonali komprensiv dwar aspetti differenti tas-soċjetà tal-informazzjoni, b’mod partikolari l-politiki u r-regolamenti dwar il-komunikazzjonijiet elettroniċi inkluż is-servizz universali, il-liċenzjar u l-awtorizzazzjonijiet ġenerali, il-protezzjoni tal-privatezza u d-dejta personali, kif ukoll l-indipendenza u l-effiċjenza tal-awtorità regolatorja; (b) l-interkonnessjoni u l-interoperabilità tan-netwerks u s-servizzi tal-Partijiet u tal-Asja; (c) l-istandardizzazzjoni u t-tixrid ta’ teknoloġiji ta’ informazzjoni u ta’ komunikazzjoni ġodda; (d) il-promozzjoni tal-kooperazzjoni dwar ir-riċerka bejn il-Partijiet fil-qasam tat-teknoloġiji tal-informazzjoni u l-komunikazzjoni; (e) kooperazzjoni dwar it-televiżjoni diġitali li tinkludi l-iskambju tal-esperjenzi dwar il-mobilizzazzjoni, aspetti regolatorji u b'mod partikolari il-ġestjoni tal-ispektrum u r-riċerka; (f) kooperazzjoni fi proġetti ta’ riċerka konġunta fil-qasam tat-teknoloġija tal-informazzjoni u l-komunikazzjoni; (g) l-aspetti tas-sigurtà tat-teknoloġija tal-informazzjoni u l-komunikazzjoni kif ukoll il-ġlieda kontra ċ-ċiberkriminalità; (h) il-valutazzjoni tal-konformità tat-telekomunikazzjonijiet, inkluż it-tagħmir tar-radju. (i) Kooperazzjoni dwar żvilupp ta' netwerk broadband, (j) Skambju ta' informazzjoni dwar politika ta' kompetizzjoni tat-teknoloġija tal-informazzjoni u l-komunikazzjoni. Artikolu 42 L-awdjoviżiv u l-midja Il-Partijiet għandhom jinkoraġġixxu, jappoġġjaw u jiffaċilitaw l-iskambji, il-kooperazzjoni u d-djalogu bejn l-istituzzjonijiet u l-aġenti rilevanti tagħhom fl-oqsma tal-awdjoviżiv u l-midja. Huma jaqblu li jistabbilixxu djalogu politiku regolari f’dawn l-oqsma. Artikolu 43 Kooperazzjoni xjentifika u teknoloġika 1. Il-Partijiet jaqblu li jikkooperaw fl-oqsma tar-riċerka xjentifika u l-iżvilupp teknoloġiku (RTD) fl-oqsma ta' interess u benefiċċju reċiproku. 2. Il-finijiet ta’ din il-kooperazzjoni għandhom ikunu biex: (a) jinkoraġġixxu l-iskambju ta’ informazzjoni u ta’ għarfien dwar ix-xjenza u t-teknoloġija, inkluż l-implimentazzjoni ta’ politiki u ta’ programmi; (b) jippromwovu sħubijiet ta' riċerka bejn il-komunitajiet xjentifiċi, iċ-ċentri ta’ riċerka, l-universitajiet u l-industrija tal-Partijiet; (c) jippromwovu t-taħriġ u l-mobbiltà tar-riċerkaturi; (d) jinkoraġixxu s-sehem tal-istituzzjonijiet rispettivi tal-edukazzjoni ogħla, ċentri ta' riċerka u industriji, inklużi l-intrapriżi żgħar u medji fil-programmi RTD rispettivi. 3. Il-kooperazzjoni tista' tieħu l-forma ta’ proġetti konġunti ta’ riċerka u skambji, laqgħat u taħriġ tar-riċerkaturi permezz ta’ skemi ta’ mobbiltà u ta' taħriġ internazzjonali u programmi ta’ skambju, li jipprovdu għall-akbar tixrid possibbli tar-riżultati tar-riċerka, tat-tagħlim u tal-aħjar prassi. 4. Dawn l-attivitajiet ta' kooperazzjoni għandhom ikunu konformi mal-liġijiet u r-regolamenti taż-żewġ partijiet. Huma bbażati fuq il-prinċipji tar-reċiproċità, it-trattament ġust u l-benefiċċju reċiproku, u jiżguraw protezzjoni effettiv tal-proprjetà intelletwali. 5. Il-Partijiet jaqblu li jagħmlu kull sforz sabiex iżidu l-għarfien pubbliku dwar il-possibbiltajiet offruti mill-programmi rispettivi tagħhom għall-kooperazzjoni xjentifika u teknoloġika. Artikolu 44 Enerġija 1. Il-Partijiet għandhom jaħdmu sabiex itejbu l-kooperazzjoni fis-settur tal-enerġija sabiex: (a) isaħħu s-sigurtà tal-enerġija billi jiddiversifikaw il-forniment tal-enerġija, u jiżviluppaw forom ġodda sostenibbli, innovattivi u rinnovabbli tal-enerġija, inkluż, fost l-oħrjan, bijofjuwils u bijomassa, l-enerġija mir-riħ u solari kif ukoll il-ġenerazzjoni tal-enerġija idro u jappoġġjaw l-iżvilupp ta’ oqfsa xierqa tal-politika biex joħolqu kundizzjonijiet favorevoli għall-investiment u kundizzjonijiet indaqs għall-enerġija rinnovabbli u l-integrazzjoni f’oqsma tal-politika rilevanti; (b) jiksbu l-użu razzjonali tal-enerġija b’kontribuzzjonijiet kemm min-naħa tal-provvista kif ukoll tad-domanda bil-promozzjoni tal-effiċjenza tal-enerġija fil-produzzjoni, it-trasport, id-distribuzzjoni u l-użu aħħari tal-enerġija; (c) jippromwovu l-applikazzjoni ta' standards rikonoxxuti internazzjonalment ta' sikurezza, sigurtà, nonproliferazzjoni u salvagwardji fil-qasam tan-nukleari, (d) jindokraw t-trasferiment tat-teknoloġija mmirat lejn il-produzzjoni u l-użu sostenibbli tal-enerġija; (e) isaħħu l-bini ta’ kapaċità u l-faċilitazzjoni tal-investiment fil-qasam fuq il-bażi ta’ regoli kummerċjali trasparenti u mhux diskriminatorji. 2. Għal dawn il-finijiet, il-Partijiet jaqblu li jippromwovu l-kuntatti u r-riċerka konġunta għall-benefiċċju reċiproku tal-Partijiet, b’mod partikolari permezz ta’ oqsfa reġjonali u internazzjonali rilevanti. B’referenza għall-Artikolu 43 u l-konklużjonijiet tas-Summit Dinji dwar l-Iżvilupp Sostenibbli (WSSD), li sar f’Johannesburg fl-2002, il-Partijiet jinnotaw il-ħtieġa li jiġu indirizzati r-rabtiet bejn l-aċċess bi prezz raġonevoli għas-servizzi tal-enerġija u l-iżvilupp sostenibbli. Dawn l-attivitajiet jistgħu jkunu promossi f’kooperazzjoni mal-Inizjattiva tal-Unjoni Ewropea dwar l-Enerġija, imnedija waqt il-WSSD. 3. Il-kummerċ f'materjali nukleari jsir skont id-disposizzjonijiet tat-Trattat li jistabbilixxi l-Komunità Ewropea dwar l-Enerġija Atomika. Jekk meħtieġ, kummerċ f'materjali nukleari għandu jkun suġġett għad-disposizzjonijiet ta' Ftehim speċifiku li għandu jiġi konkluż bejn il-Komunità Ewropea dwar l-Enerġija Atomika u l-Mongolja. Artikolu 45 Trasport 1. Il-Partijiet jaqblu li jikkooperaw fl-oqsma rilevanti tal-politika dwar it-trasport sabiex itejbu l-opportunitajiet ta’ investiment u l-moviment ta’ merkanzija u passiġġieri, jippromwovu s-sigurtà u s-sikurezza tat-trasport bl-ajru, jiġġieldu kontra l-piraterija, jipproteġu l-protezzjoni ambjentali u jżidu l-effiċjenza tas-sistemi ta’ trasport tagħhom. 2. Il-kooperazzjoni bejn il-Partijiet f’dan il-qasam għandha tfittex li tippromwovi: (a) l-iskambji ta’ informazzjoni dwar il-politiki u l-prattiki tat-trasport rispettivi tagħhom, speċjalment f'dak li jikkonċerna t-trasport urban u rurali, it-trasport bl-ajru, il-loġistika tat-trasport, u l-interkonnessjoni u l-interoperabbiltà tan-netwerks ta’ trasport multimodali kif ukoll l-immaniġġjar tat-toroq, tal-linji tal-ferrovija, tal-portijiet u tal-ajruporti; (b) kwistjonijiet li għandhom x'jaqsmu ma' navigazzjoni bis-satellita b'enfasi fuq kwistjonijiet ta' żvilupp regolatorju, industrijali u tas-suq ta' benefiċċju reċiproku. F'dan ir-rigward, se tingħata konsiderazzjoni lis-sistemi Ewropej tan-navigazzjoni globali bis-satellita EGNOS u Galileo; (c) djalogu fil-qasam tas-servizzi tat-trasport bil-ħsieb li jkun hemm eżami tal-iżvilupp tar-relazzjonijiet f'oqsma bħas-sikurezza fl-avjazzjoni, is-sigurtà, l-ambjent, il-ġestjoni tat-traffiku bl-ajru, l-applikazzjoni tal-liġi tal-kompetizzjoni u r-regolazzjoni ekonomika tal-industrija tat-trasport bl-ajru, bil-ħsieb li tiġi appoġġjata l-approssimizzazzjoni regolatorja u t-tneħħija tax-xkiel meta jsir in-negozju. Il-proġetti ta’ kooperazzjoni fil-qasam tal-avjazzjoni ċivili ta’ interess reċiproku għandhom ikunu promossi aktar. Fuq din il-bażi, il-Partijiet għandhom jesploraw l-ambitu possibbli għal kooperazzjoni aktar mill-qrib fil-qasam tal-avjazzjoni ċivili; (d) tnaqqis ta’ emissjonijiet ta’ gassijiet serra fi-settur tat-trasport; (e) l-implimentazzjoni ta' standards ta' sigurtà, sikurezza u dawk ambjentali, b'mod partikolari fir-rigward tal-avjazzjoni, b'konformità mal-konvenzjonijiet internazzjonali relevanti. (f) kooperazzjoni fil-fora internazzjonali adattati bil-mira li jkun żgurat infurzar aħjar tar-regolamenti internazzjonali u biex ikun hemm sforz lejn il-kisba tal-objettivi stabbiliti f'dan l-Artikolu. Artikolu 46 L-edukazzjoni u l-kultura 1. Il-Partijiet qed jaqblu li jippromwovu l-edukazzjoni u l-kooperazzjoni kulturali li tirrispetta kif xieraq id-diversità tagħhom, sabiex jiżdied il-fehim reċiproku u l-għarfien dwar il-kulturi rispettivi tagħhom. Għal dan il-għan, il-Partijiet għandhom jappoġġjaw u jippromwovu l-attivitajiet tal-istituti kulturali u s-soċjetà ċivili. 2. Il-Partijiet jaħdmu biex jieħdu l-miżuri xierqa biex jippromwovu l-iskambji kulturali u jwettqu inizjattivi konġunti f’diversi sferi kulturali inkluża l-kooperazzjoni fil-konservazzjoni tal-wirt kulturali fir-rigward tad-diversità kulturali. 3. Il-Partijiet jaqblu li jikkonsultaw u jikkooperaw f’fora internazzjonali rilevanti, bħall-UNESCO, sabiex isegwu l-objettivi komuni u jippromwovu d-diversità kulturali kif ukoll il-protezzjoni tal-wirt kulturali. Fir-rigward tad-diversità kulturali, il-Partijiet jaqblu wkoll li jippromwovu r-ratifika u l-implimentazzjoni tal-Konvenzjoni tal-UNESCO dwar il-Protezzjoni u l-Promozzjoni tad-Diversità tal-Espressjonijiet Kulturali adottata fl-20 ta’ Ottubru 2005. 4. Il-Partijiet għandhom barra minn hekk jenfasizzaw miżuri mfassla biex jinħolqu rabtiet bejn l-aġenziji speċjalizzati rispettivi tagħhom u li jinkoraġġixxu skambji ta’ informazzjoni, tagħrif, studenti, esperti, żgħażagħ u ħaddiema żgħażagħ u riżorsi tekniċi, filwaqt li jieħdu vantaġġ mill-faċilitajiet offruti minn programmi tal-Unjoni Ewropea fl-Asja fil-qasam tal-edukazzjoni u l-kultura kif ukoll l-esperjenza li ż-żewġ Partijiet kisbu f’dan il-qasam. Iż-żewġ naħat jaqblu wkoll li jippromwovu l-implimentazzjoni tal-programmi relevanti għall-edukazzjoni ogħla bħall-programm Erasmus Mundus bil-ħsieb tal-promozzjoni tal-kooperazzjoni u l-modernizzazzjoni fl-edukazzjoni ogħla, u għall-inkoraġġiment tal-mobilità akkademika. Artikolu 47 Ambjent, Tibdil fil-Klima u riżorsi naturali 1. Il-Partijiet qed jaqblu dwar il-ħtieġa li jikkonservaw u jamministraw b’manjiera sostenibbli r-riżorsi naturali u d-diversità bijoloġika bħala bażi għall-iżvilupp tal-ġenerazzjonijiet preżenti u tal-futur. 2. Il-Partijiet jaqblu li l-kooperazzjoni f’dan il-qasam għandha tippromwovi l-konservazzjoni u t-titjib tal-ambjent bil-għan li jinkiseb l-iżvilupp sostenibbli. L-eżitu tas-Summit Dinji dwar l-Iżvilupp Sostenibbli u l-implimentazzjoni tal-ftehimiet ambjentali relevanti multilaterali għandhom jitqiesu fl-attivitajiet kollha li jsiru mill-Partijiet taħt dan il-Ftehim. 3. Il-Partijiet jaqblu li jikkooperaw fil-qasam tat-tibdil fil-klima sabiex jadattaw għall-effetti negattivi tat-tibdil fil-kilma, biex inaqqsu l-emmissjonijiet tal-gassijiet b'effett serra u biex iqabbdu l-ekonomiji tagħhom mogħdijiet sostenibbli ta' tkabbir b'użu baxx tal-karobonju. F'dan il-kuntest, il-Partijiet se jesploraw l-użu tal-mekkaniżmi tas-suq tal-karbonju. 4. Il-Partijiet jaqblu li jikkooperaw bil-għan li jtejbu l-effettività reċiproka tal-politiki kummerċjali u ambjentali, u l-integrazzjoni tal-kunsiderazzjonijiet ambjentali fis-setturi kollha tal-kooperazzjoni. 5. Il-Partijiet għandhom jaħdmu sabiex ikomplu u sabiex isaħħu l-kooperazzjoni tagħhom fil-programmi reġjonali dwar il-protezzjoni tal-ambjent, b'mod speċifiku fir-rigward ta’: (a) il-promozzjoni ta’ għarfien ambjentali u t-tisħiħ tal-parteċipazzjoni lokali, inklużi l-parteċipazzjoni ta' komunitajiet indiġeni u lokali fl-isforzi tal-protezzjoni ambjentali u l-iżvilupp sostenibbli; (b) l-ittrattar tat-tibdil fil-klima b'mod partikolari fir-rigward tal-impatti fuq l-ambjent u r-riżorsi naturali; c) il-bini tal-kapaċità għall-parteċipazzjoni u l-implimentazzjoni ta’ ftehimiet ambjentali multilaterali, inkluż il-bijodiversità, il-bijosikurezza u CITES; (d) il-promozzjoni u l-użu ta’ teknoloġiji, prodotti u servizzi ambjentali, inkluż permezz tal-użu ta’ strumenti regolatorji u ekoloġiċi; (e) it-titjib tal-governanza tal-foresti li jinkludi l-ġlieda kontra l-qtugħ illegali tas-siġar u l-kummerċ assoċjat miegħu, u l-promozzjoni tal-ġestjoni tal-foresti; (f) il-prevenzjoni ta' moviment transkonfinali illegali ta’ skart solidu u perikoluż u ta' prodotti ta' organiżmi modifikati ħajjin; (g) it-titjib tal-kwalità tal-arja tal-ambjent, il-ġestjoni ambjentali tajba tal-iskart, il-ġestjoni sostenibbli tar-riżorsi tal-ilma u tal-kimiċi, u l-promozzjoni tal-konsum u l-produzzjoni sostenibbli; (h) il-protezzjoni u l-konservazzjoni tal-ħamrija u l-ġestjoni tal-art sostenibbli; (i) il-ġestjoni effettiva tal-parks nazzjonali u l-identifikazzjoni u l-protezzjoni ta' żoni ta' bijodiversità u ta' ekosistemi fraġli, b’attenzjoni dovuta għall-komunitajiet lokali u indiġeni li jgħixu f’dawk iż-żoni jew qribhom. 6. Il-Partijiet għandhom jinkoraġġixxu l-aċċess reċiproku għall-programmi tagħhom f’dan il-qasam, f’konformità mat-termini speċifiċi ta’ programmi bħal dawn. - It-twaqqif ta' netwerk ta' monitoraġġ għar-riżerva tal-ilma u l-modernizzazzjoni tiegħu; - L-introduzzjoni tat-teknoloġija għad-desalinizzazzjoni tal-ilma u l-użu mill-ġdid tiegħu, - L-iżvilupp tal-ekoturiżmu Artikolu 48 L-agrikultura, il-bhejjem, is-sajd u l-iżvilupp rurali Il-Partijiet qed jaqblu li jinkoraġġixxu d-djalogu dwar l-agrikoltura, il-bhejjem, is-sajd u l-iżvilupp rurali. Il-Partijiet sejrin jiskambjaw informazzjoni u sejrin jiżviluppaw kuntatti dwar: (a) il-politika agrikola u l-prospetti internazzjonali ġenerali tal-ikel u l-agrikoltura; (b) il-possibbiltajiet għall-iffaċilitar tal-kummerċ fil-pjanti, l-annimali, il-bhejjem u l-prodotti tagħhom, fid-dawl ta' żvilupp ulterjuri tal-industrija ħafifa fis-settur rurali; (c) Il-benesseri tal-annimali u l-bhejjem; (d) Il-politika tal-iżvilupp rurali; (e) skambju ta' esperjenza u netwerks ta' kooperazzjoni bejn l-aġenti lokali u l-operaturi ekonomiċi f'oqsma partikolari bħar-riċerka u t-trasferiment tat-teknoloġija; (f) politika tas-saħħa u l-kwalità fuq il-pjanti, l-annimali u l-bhejjem, b'mod partikolari l-Indikazzjonijiet Ġeografiċi Protetti; (g) proposti u inizjattivi ta' kooperazzjoni imressqa quddiem organizzazzjonijiet agrikoli internazzjonali; (h) l-iżvilupp ta’ agrikultura sostenibbli u li ma tagħmilx ħsara lill-ambjent, li tinkludi l-produzzjoni tal-uċuħ tar-raba, il-bijofjuwils u t-trasferiment tal-bijoteknoloġiji; (i) il-protezzjoni tal-varjetà tal-pjanti, it-teknoloġija taż-żrieragħ, il-bijoteknoloġija agrikola; (j) l-iżbilupp ta' bażijiet ta' dejta u netwerk ta' informazzjoni fuq l-agrikoltura u l-bhejjem; (k) taħriġ fuq l-agrikoltura u l-qasam veterinarju Artikolu 49 Saħħa 1. Il-Partijiet jaqblu li jikkooperaw fis-settur tas-saħħa li jkopri oqsma bħar-riforma fis-sistema tas-saħħa, il-mard li jittieħed u theddid ieħor għas-saħħa, il-mard li ma jitteħidx, u ftehimiet internazzjonali dwar is-saħħa bil-ħsieb ta' titjib tal-kundizzjonijiet tas-saħħa u t-tqajjim ta' kuxjenza dwar is-saħħa pubblika. 2. Il-kooperazzjoni għandha ssir l-aktar permezz ta’: (a) programmi komprensivi immirati lejn riforma sistemika tas-settur tas-saħħa, inkluż it-titjib tas-sistemi tas-saħħa, is-servizzi tas-saħħa, il-kundizzjonijiet tas-saħħa u l-informazzjoni dwar is-saħħa; (b) attivitajiet konġunti dwar l-epidemjoloġija, inklużi kollaborazzjoni fil-prevenzjoni bikrija ta' theddidiet għas-saħħa bħall-influwenza avjarja u pandemika u mard prinċipali ieħor li jittieħed; (c) il-prevenzjoni u l-kontroll ta’ mard li ma jittiħidtx permezz tal-iskambju ta’ informazzjoni u prattiki tajba, il-promozzjoni ta' stil ta’ ħajja tajjeb għas-saħħa, l-indirizzar ta’ elementi prinċipali li jiddeterminaw is-saħħa bħan-nutrizzjoni, id-dipendenza fuq id-droga, l-alkoħol u t-tabakk. (d) il-promozzjoni tal-implimentazzjoni ta’ ftehimiet internazzjonali dwar is-saħħa, bħall-Konvenzjoni Qafas dwar il-Kontroll tat-Tabakk u r-Regolamenti Internazzjonali dwar is-Saħħa. Artikolu 50 Ix-xogħol u l-affarijiet soċjali 1. Il-Partijiet jaqblu li jtejbu l-kooperazzjoni fil-qasam tal-impjiegi u l-affarijiet soċjali, inkluża l-kooperazzjoni fil-koeżjoni reġjonali u soċjali, is-saħħa u s-sigurtà fuq il-post tax-xogħol, l-ugwaljanza bejn is-sessi u x-xogħol deċenti, bil-għan li tissaħħaħ id-dimensjoni soċjali tal-globalizzazzjoni. 2. Il-Partijiet jirriaffermaw il-ħtieġa li jappoġġjaw il-proċess tal-globalizzazzjoni li hija ta’ benefiċċju għal kulħadd u li jippromwovu l-impjieg sħiħ u produttiv u x-xogħol deċenti bħala element ewlieni tal-iżvilupp sostenibbli u tat-tnaqqis tal-faqar, kif approvat mir-Riżoluzzjoni tal-Assemblea Ġenerali tan-NU 60/1 tal-24 ta’ Ottubru 2005 (l-Eżitu tas-Samit Dinji) u d-Dikjarazzjoni Ministerjali tas-segment ta’ livell għoli tal-Kunsill Ekonomiku u Soċjali tan-NU ta’ Lulju 2006 (il-Kunsill Ekonomiku u Soċjali tan-NU E/2006/L.8 tal-5 ta’ Lulju 2006). Il-Partijiet għandhom jikkunsidraw il-karatteristiċi rispettivi u n-natura diversa tas-sitwazzjonijiet ekonomiċi u soċjali tagħhom. 3. Il-Partijiet itennu l-impenn tagħhom li jirrispettaw bis-sħiħ u jimplimentaw b'mod effettiv l-istandards ewlenin tax-xogħol u dawk soċjali rikonoxxuti internazzjonalment, kif stabbiliti b'mod partikolari fid-dijarazzjoni tal-ILO dwar id-Drittijiet Fundamentali u l-Prinċipji tax-Xogħol tal-1998 u d-Dikjarazzjoni tal-ILO dwar il-Ġustizzja Soċjali għal Globalizzazzjoni Ġusta tal-2008. L-implimentazzjoni tal-ftehimiet soċjali u tax-xogħol multilaterali relevanti għandhom jittieħdu inkonsiderazzjoni fl-attivitajiet kollha li jsiru mill-Partijiet taħt dan il-Ftehim. Il-Partijiet jaqblu li jikkooperaw u jipprovdu assistenza teknika kif inhu xieraq in vista tal-irratifikar u l-implimentazzjoni effettiva tal-konvenzjonijiet tal-ILO koperti bid-Dikjarazzjoni tal-ILO tal-1998 u konvenzjonijiet relevanti oħra. 4. Il-forom ta’ kooperazzjoni jistgħu jinkludu, fost l-oħrajn, programmi u proġetti speċifiċi, kif sar qbil fuqhom reċiprokament, kif ukoll djalogu, kooperazzjoni u inizjattivi dwar suġġetti ta’ interess komuni fuq livell bilaterali jew multilaterali. Artikolu 51 Statistika 1. Il-Partijiet jaqblu li jippromwovu, l-armonizzazzjoni ta’ metodi u prattika statistika inkluż il-ġbir u t-tixrid tal-istatistika, li tippermettilhom jużaw, fuq bażi reċiproka aċċettabbli, statistika dwar il-kummerċ ta’ oġġetti u servizzi u, b’mod aktar ġenerali, dwar kwalunkwe qasam ieħor kopert b’dan il-Ftehim li huwa adatt għall-ġbir, l-ipproċessar, l-analiżi u d-disseminazzjoni tal-istatistika. 2. Il-Partijiet jaqblu li jippromwovu t-twaqqif ta' kuntratt dirett bejn l-awtoritajiet relevanti bil-ħsieb li: jsaħħu kooperazzjoni mill-qrib fil-qasam tal-istatistika; isaħħu l-bini ta' kapaċità tal-korpi tal-istatistika billi jimmodernizzaw u jtejbu l-kwalità tas-sistema tal-istatistika; isaħħu r-riżorsi umani; taħriġ fl-oqsma relevanti kollha; u jappoġġjaw is-Sistemi Nazzjonali tal-Istatistika organizzati b'konformità mal-prattiċi stabbiliti internazzjonalment, inklużi l-infrastrutturi meħtieġa. 3. Il-kooperazzjoni għandha tkopri oqsma ta' interess reċiproku b'enfasi fuq I. Statistiċi Ekonomiċi: a. Il-Kontijiet Nazzjonali b. Statistika tan-negozju u reġistrazzjoni c. Statistika tal-agrikoltura / farming, trobbija tal-annimali, żvilupp rurali d. Riżerva ambjentali u minerali e. L-Industrija f. Kummerċ ma' barra f'oġġetti u servizzi g. Statistika ta' kummerċ bl-ingrossa u bl-imnut h. Politika ta' reviżjoni i. Sigurtà alimentari j. Bilanċ tal-pagamenti II. Statistika soċjali: a. Statistika tal-ġeneru b. Statistika tal-migrazzjoni. c. Stħarriġ tal-familji III. Teknoloġija tal-informazzjoni a. Skambju ta' esperjenzi dwar it-teknoloġija elettronika u l-metodoloġija għall-forniment tas-sigurtà tal-informazzjoni, il-ħarsien, il-ħażna u l-privatezza u l-introduzzjoni ta' dawn l-esperjenzi. b. Skambju ta' esperjenzi dwar it-twaqqif ta' bażi tad-dejta onlajn għall-konsumaturi bbażat fuq websajt faċli biex tużaha u t-taħriġ f'dan il-qasam c. Appoġġ lill-ispeċjalisti tal-IT mill-Uffiċċju Nazzjonali tal-Istatistika tal-Mongolja fit-twaqqif ta' din il-bażi tad-dejta d. Kooperazzjoni fl-involviment tal-utenti fl-edukazzjoni tagħhom dwar il-bażi tad-dejta informattiva. Artikolu 52 Is-soċjetà ċivili 1. Il-Partijiet jirrikonoxxu r-rwol u l-kontribuzzjoni potenzjali ta’ soċjetà ċivili organizzata, speċjalment tal-akkademiċi, fil-proċess ta’ djalogu u ta’ kooperazzjoni taħt dan il-Ftehim u qed jaqblu li jippromwovu djalogu effettiv mas-soċjetà ċivili organizzata kif ukoll il-parteċipazzjoni effettiva tagħha. 2. Is-soċjetà ċivili organizzata, suġġetta għad-disposizzjonijiet legali u amministrattivi ta' kull Parti, tista: (a) tieħu sehem fil-proċess tat-tfassil ta' politika fil-livell ta' pajjiż, skont il-prinċipji demokratiċi; (b) ikunu informati dwar u jipparteċipaw f’konsultazzjonijiet dwar strateġiji tal-iżvilupp u l-kooperazzjoni u politiki settorjali, partikolarment f’oqsma li jikkonċernawhom, inklużi l-istadji kollha tal-proċess tal-iżvilupp; (c) jirċievu riżorsi finanzjarji, safejn ir-regoli interni ta’ kull Parti jippermettu, u appoġġ għall-bini ta’ kapaċità f’oqsma kritiċi; (d) jipparteċipaw fl-implimentazzjoni ta’ programmi ta’ kooperazzjoni fl-oqsma li jikkonċernawhom. Artikolu 53 Kooperazzjoni dwar il-modernizzazzjoni tal-amministrazzjoni tal-Istat u dik pubblika Il-Partijiet jaqblu li jikkooperaw bil-għan li jimmodernizzaw l-amministrazzjoni pubblika. Il-Koperazzjoni f'dan il-qasam se tiffoka fuq: (a) it-titjib tal-effiċjenza organizzazzjonali; (b) iż-żieda tal-effettività tal-istituzzjonijiet fl-għoti tas-servizzi; (c) jiżguraw l-amministrazzjoni trasparenti tar-riżorsi pubbliċi u r-responsabbiltà; (d) it-titjib tal-qafas legali u istituzzjonali; (e) il-bini tal-kapaċitajiet għat-tfassil u l-implimentazzjoni tal-politika (għoti ta’ servizz pubbliku, kompożizzjoni u eżekuzzjoni tal-baġit, politika kontra l-korruzzjoni); (f) it-tisħiħ tas-sistemi ġudizzjarji; u (g) r-riforma tas-sistema ta' sigurtà Artikolu 54 Kooperazzjoni dwar il-Ġestjoni tar-Riskju ta' Diżastri (DRM) 1. Il-Partijiet jaqblu li jżidu l-kooperazzjoni dwar id-DRM fl-iżvilupp kontinwu u l-implimentazzjoni ta’ miżuri sabiex jitnaqqas ir-riskju għall-komunitajiet u jiġu ġestiti l-konsegwenzi ta’ diżastri naturali f’kull livell tas-soċjetà. Azzjonijiet ta’ prevenzjoni u approċċ proattiv biex jiġu ttrattati l-perikli u r-riskji għat-tnaqqis tar-riskji jew tal-vulnerabbiltajiet għad-diżastri naturali, għandhom jingħataw enfasi. 2. Il-kooperazzjoni f’dan il-qasam għandha tiffoka fuq dawn l-elementi ta’ programmi li ġejjin: a. it-Tnaqqis jew il-Prevenzjoni u l-Mitigazzjoni tar-Riskju ta’ Diżastri; b. il-ġestjoni tal-għarfien, l-innovazzjoni, ir-riċerka, u l-edukazzjoni għall-bini ta’ kultura ta’ sigurtà u ta’ reżistenza fil-livelli kollha; c. It-Tħejjija għad-Diżastri, d. il-Politika, l-Iżvilupp tal-Kapaċità Istituzzjonali u tal-Kunsens għall-Ġestjoni tad-Diżastri; e. ir-Rispons għad-Diżastri; f. l-evalwazzjoni u l-monitoraġġ tar-riskji ta' diżastri. TITOLU VII IL-MEZZI TA’ KOOPERAZZJONI Artikolu 55 Riżorsi għall-kooperazzjoni u l-protezzjoni tal-interessi finanzjarji 1. Il-Partijiet jaqblu li jagħmlu disponibbli r-riżorsi xierqa, inklużi mezzi finanzjarji, sa fejn jippermettu r-riżorsi u r-regolamenti rispettivi tagħhom, sabiex jilħqu l-għanijiet tal-kooperazzjoni stabbiliti f’dan il-Ftehim. 2. Il-Partijiet jaqblu li jippromwovu l-iżvilupp u l-implimentazzjoni ta' assistenza teknika u amministrattiva reċiproka sabiex tipproteġi b'mod effettiv l-interessi finanzjarji tagħhom fil-qasam tal-għajnuna għall-iżvilupp u attivitajiet oħra ta' kooperazzjoni ffinanzjati. Il-Partijiet għandhom jirrispondu minnufih għal talbiet ta' għajnuna amministrattiva reċiproka li jsiru mill-ġudikatura u/jew mill-awtoritajiet investigattivi ta' xi waħda mill-Partijiet bil-ħsieb li tissaħħaħ il-ġlieda kontra l-frodi u l-irregolaritajiet. 3. Il-Partijiet għandhom jinkoraġġixxu lill-Bank Ewropew tal-Investiment biex ikompli bl-operazzjonijiet tiegħu fil-Mongolja, skont il-proċeduri u l-kriterji tal-finanzjament tiegħu. 4. Il-Partijiet għandhom jimplimentaw għajnuna finanzjarja f’konformità mal-prinċipji ta’ ġestjoni finanzjarja tajba u jikkooperaw fil-protezzjoni tal-interessi finanzjarji tal-Unjoni Ewropea u tal-Mongolja. Il-Partijiet għandhom jieħdu miżuri effettivi sabiex jipprevjenu u jiġġieldu l-frodi, il-korruzzjoni u kwalunkwe attività illegali oħra, inter alia, permezz ta’ għajnuna amministrattiva reċiproka u għajnuna legali reċiproka fl-oqsma koperti bil-Ftehim preżenti. Kwalunkwe ftehim ieħor jew strument ta’ finanzjament li għandu jiġi konkluż bejn il-Partijiet għandu jipprovdi għal klawżoli speċifiċi ta’ kooperazzjoni finanzjarja li jkopru kontrolli fuq il-post, spezzjonijiet, kontrolli, u miżuri ta’ kontra l-frodi, inklużi, inter alia, dawk li jsiru mill-Uffiċċju Ewropew ta’ Kontra l-Frodi (OLAF). TITOLU VIII QAFAS ISTITUZZJONALI Artikolu 56 Kumitat Konġunt 1. Il-Partijiet jaqblu li jistabbilixxu taħt dan il-Ftehim Kumitat Konġunt, magħmul minn rappreżentanti taż-żewġ naħat fuq livell għoli addattat, li l-kompiti tiegħu għandhom ikunu li: (a) jiżgura l-funzjonament tajjeb u l-implimentazzjoni ta’ dan il-Ftehim; (b) jistabbilixxi prijoritajiet fir-rigward tal-għanijiet ta’ dan il-Ftehim; (c) jagħmel rakkomandazzjonijiet għall-promozzjoni tal-għanijiet ta’ dan il-Ftehim. 2. Il-Kumitat Konġunt, u s-Sottokumitat stabbilit fl-Artikolu 28, għandu, għall-finijiet li jilħaq l-objettivi ta' dan il-Ftehim, għandu l-poter li jieħu d-deċiżjonijiet fil-każijiet li hemm ipprovdut għalihom fih. Id-deċiżjonijiet għandhom jiġu mfassla bi qbil bejn il-Partijiet, wara t-tlestija tal-proċeduri interni rispettivi meħtieġa biex tiġi stabbilita pożizzjoni fuqu miż-żewġ partijiet. Id-deċiżjonijiet għandhom jorbtu lill-Partijiet li għandhom jieħdu l-miżuri meħtieġa biex iwettquhom. 3. Il-Kumitat Konġunt għandu normalment jiltaqa' kull sena f"Ulaanbaatar u fi Brussell alternattivament f'data stabbilita bi ftehim reċiproku. Jistgħu jiġu konvenuti wkoll laqgħat straordinarji tal-Kumitat Konġunt bi qbil bejn il-Partijiet. Il-Kumitat Konġunt għandu jkun ippresedut alternattivament minn kull waħda mill-Partijiet. L-aġenda għal-laqgħat tal-Kumitat Konġunt għandha tiġi determinata bi qbil bejn il-Partijiet. 4. Il-Kumitat Konġunt jista’ jistabbilixxi gruppi ta’ ħidma speċjalizzati sabiex jgħinuh fil-prestazzjoni tal-kompiti tiegħu. Dawn il-gruppi ta’ ħidma għandhom jagħmlu rapporti dettaljati dwar l-attivitajiet tagħhom li jiġu sottomessi lill-Kumitat Konġunt f’kull waħda mil-laqgħat tiegħu. 5. Il-Partijiet jaqblu li għandu jkun ukoll il-kompitu tal-Kumitat Konġunt li jiżgura l-funzjonament xieraq ta’ kwalunkwe ftehim settorjali jew protokoll li ġie konkluż jew li jkun se jiġi konkluż bejn il-Partijiet. 6. Il-Kumitat Konġunt għandu jadotta r-regoli ta’ proċedura tiegħu. TITOLU IX DISPOŻIZZJONIJIET FINALI Artikolu 57 Klawżola dwar żviluppi futuri 1. Il-Partijiet jistgħu b’kunsens reċiproku jespandu dan il-Ftehim bil-ħsieb li jkabbru l-livell ta’ kooperazzjoni, inkluż billi jissumplimentawh permezz ta' ftehimiet jew protokolli dwar setturi jew attivitajiet speċifiċi. 2. Rigward l-implimentazzjoni ta’ dan il-Ftehim, iż-żewġ Partijiet jistgħu jressqu suġġerimenti sabiex iwessgħu l-ambitu tal-koperazzjoni, waqt li jikkunsidraw l-esperjenza li tkun inkisbet fl-applikazzjoni tiegħu. Artikolu 58 Ftehimiet oħra Mingħajr ħsara għad-dispożizzjonijiet rilevanti tat-Trattat tal-Unjoni Ewropea u t-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea, la dan il-Ftehim u lanqas l-azzjoni li tittieħed taħtu ma għandha tolqot is-setgħat tal-Istati Membri li jwettqu attivitajiet ta’ kooperazzjoni bilaterali mal-Mongolja jew li jikkonkludu, fejn xieraq, ftehimiet ġodda ta’ sħubija u kooperazzjoni mal-Mongolja. Dan il-Ftehim m’għandux jaffettwa l-applikazzjoni tal-obbligi li jkunu ttieħdu mill-Partijiet rispettivi f’relazzjoni ma’ partijiet terzi. Artikolu 59 L-issodisfar tal-obbligi 1. Kull Parti tista’ tirreferi kwalunkwe diverġenza fl-applikazzjoni jew fl-interpretazzjoni ta’ dan il-Ftehim lill-Kumitat Konġunt. 2. Jekk xi Parti tikkunsidra illi l-Parti l-oħra naqset milli tissodifa xi waħda mill-obbligi taħt dan il-Ftehim tista' tieħu miżuri addattati. 3. Qabel ma tagħmel hekk, ħlief f’każijiet ta’ urġenza partikolari, din għandha tippreżenta lill-Kumitat Konġunt bl-informazzjoni rilevanti kollha meħtieġa sabiex tiġi eżaminata s-sitwazzjoni fid-dettall, bil-għan li tinstab soluzzjoni aċċettabbli għall-Partijiet. 4. Fl-għażla tal-miżuri, għandha tingħata prijorità lil dawk li jfixklu l-inqas il-funzjonament ta’ dan il-Ftehim. Dawn il-miżuri għandhom jiġu nnotifikati immedjatament lill-Parti l-oħra u għandhom ikunu soġġetti għal konsultazzjonijiet fil-Kumitat Konġunt jekk il-Parti l-oħra titlob hekk. 5. Il-Partijiet jaqblu, għall-finijiet tal-interpretazzjoni korretta u tal-applikazzjoni prattika ta’ dan il-Ftehim, li t-terminu “każi ta’ urġenza partikolari” fil-paragrafu 3 ifisser każ ta’ ksur materjali tal-Ftehim minn waħda mill-Partijiet. Ksur materjali tal-Ftehim jikkonsisti minn: (i) nuqqas ta’ rikonoxximent tal-Ftehim li ma jkunx sanzjonat mir-regoli ġenerali tal-liġi internazzjonali, jew (ii) vjolazzjoni tal-elementi essenzali tal-Ftehim kif stabbiliti fl-Artikolu 1 (1) u (3) tiegħu. Artikolu 60 Il-Faċilitajiet Biex tkun iffaċilitata l-kooperazzjoni fil-qafas ta’ dan il-Ftehim, iż-żewġ Partijiet jaqblu li jagħtu l-faċilitajiet neċessarji lill-uffiċjali u lill-esperti involuti fl-implimentazzjoni tal-kooperazzjoni għat-twettiq tal-funzjonijiet tagħhom, skont ir-regoli u r-regolamenti interni taż-żewġ Partijiet. Artikolu 61 Applikazzjoni territorjali Dan il-Ftehim għandu jgħodd min-naħa, għat-territorju li fih japplikaw it-Trattati dwar l-Unjoni Ewropea u t-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea skont il-kundizzjonijiet stipulati f’dawn it-Trattati, min-naħa l-oħra, għat-territorju tal-Mongolja min-naħa l-oħra. Artikolu 62 Definizzjoni tal-Partijiet Għall-finijiet ta’ dan il-Ftehim, 'il-Partijiet' għandha tfisser l-Unjoni jew l-Istati Membri tagħha jew l-Unjoni u l-Istati Membri tagħha, b’mod konformi mas-setgħat rispettivi tagħhom, min-naħa waħda, u r-Repubblika tal-Mongolja, min-naħa l-oħra. Artikolu 63 Dħul fis-seħħ u perjodu ta’ validità 1. Dan il-Ftehim għandu jidħol fis-seħħ fl-ewwel jum tax-xahar wara d-data li fiha l-aħħar Parti tkun innotifikat lill-oħra dwar il-konklużjoni tal-proċeduri legali meħtieġa għal dan il-għan. 2. Dan il-Ftehim jibqa’ validu għal perjodu ta’ ħames snin. Għandu jiġi awtomatikament estiż għal aktar perjodi suċċessivi ta’ sena, sakemm waħda mill-Partijiet ma tinnotifikax lill-Parti l-oħra bil-miktub bl-intenzjoni tagħha li ma testendix dan il-Ftehim sitt xhur qabel it-tmiem ta’ kwalunkwe perjodu ta’ sena sussegwenti. 3. Kwalunkwe emendi għal dan il-Ftehim għandhom isiru bi ftehim bejn il-Partijiet. Kwalunkwe emenda għandha ssir effettiva biss wara li l-Parti tal-aħħar tkun innotifikat lill-Parti l-oħra li l-formalitajiet kollha neċessarji jkunu ġew konklużi. 4. Jekk Parti tintroduċi reġim kummerċjali aktar restrittiv rigward l-esportazzjoni tal-materja prima, bħall-introduzzjoni ta' projbizzjonijiet ġodda, restrizzjonijiet, dazji jew imposti ta' kull xorta li ma jissodisfawx ir-rekwiżiti stabbiliti fid-dispożizzjonijiet tal-Artikoli VII, XI, XX jew XXI tal-GATT 1994, jew ma jkunux awtorizzati taħt tneħħija tad-WTO jew ma jkunx hemm qbil fuqhom mill-Kumitat Konġunt jew is-Sottokumitat dwar il-Kummerċ u l-Investiment taħt l-Artikolu 56, barra minn dak li diġà jkun fis-seħħ fid-data meta jkun ġie inizjalat il-Ftehim, il-Parti l-oħra tista' tadotta miżuri xierqas skont l-Artikolu 59(3) u 4. 5. Dan il-Ftehim jista’ jiġi terminat minn waħda mill-Partijiet permezz ta’ avviż bil-miktub tar-rinunzja lill-Parti l-oħra. It-terminazzjoni għandha tidħol fis-seħħ sitt xhur wara l-irċevuta tan-notifika mill-Parti l-oħra. Artikolu 64 Notifiki Notifiki magħmula skont l-Artikolu 63 għandhom isiru lis-Segretarju Ġenerali tal-Kunsill tal-Unjoni Ewropea u lid-Dipartiment tal-Affarijiet Barranin tal-Mongolja, rispettivament. Artikolu 65 Test awtentiku Dan il-Ftehim ġie mitkub bil-lingwa Bulgara, Ċeka, Daniża, Olandiża, Ingliża, Estonjana, Finlandiża, Franċiża, Ġermaniża, Griega, Ungeriża, Taljana, Latvjana, Litwana, Maltija, Pollakka, Portugiża, Rumena, Slovena, Spanjola, Żvediża, Slovakka u Mongola, b’kull wieħed minn dawn it-testi jkunu ugwalment awtentiċi. Magħmul f’żewġ oriġinali fi ………………… [il-post] f’dan …………………………….. il-jum ta’ [ix-xahar] fis-sena Elfejn u … L-Unjoni Ewropea | Il-Gvern tal-Mongolja | Ir-Repubblika tal-Bulgarija Ir-Renju tal-Belġju Ir-Repubblika Ċeka Ir-Renju tad-Danimarka Ir-Repubblika Federali tal-Ġermanja Ir-Repubblika tal-Estonja L-Irlanda Ir-Repubblika Ellenika Ir-Renju ta’ Spanja Ir-Repubblika Franċiża Ir-Repubblika Taljana Ir-Repubblika ta’ Ċipru Ir-Repubblika tal-Latvja Ir-Repubblika tal-Litwanja Il-Gran Dukat tal-Lussemburgu Ir-Repubblika tal-Ungerija Malta Ir-Renju tal-Pajjiżi l-Baxxi Ir-Repubblika tal-Awstrija Ir-Repubblika tal-Polonja Ir-Repubblika Portugiża Ir-Rumanija Ir-Repubblika tas-Slovenja Ir-Repubblika Slovakka Ir-Repubblika tal-Finlandja Ir-Renju tal-Isvezja Ir-Renju Unit tal-Gran Brittanja u l-Irlanda ta’ Fuq [1] ĠU C […], […], p. […]