MT Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea C 159/1

KOMUNIKAZZJONI TAL-KUMMISSJONI

Linji gwida dwar l-analiżi tas-suq u l-valutazzjoni tas-saħħa sinifikanti fis-suq skont il-qafas regolatorju tal-UE għan-netwerks u s-servizzi tal-komunikazzjonijiet elettroniċi

(Test b'rilevanza għaż-ŻEE)

(2018/C 159/01)

1. INTRODUZZJONI

1.1. Kamp ta’ applikazzjoni u għan

1. Il-Kummissjoni adottat il-linji gwida dwar l-analiżi tas-suq u l-valutazzjoni tas-saħħa sinifikanti fis-suq (Linji Gwida SMP) skont l-Artikolu 15(2) tad-Direttiva 2002/21/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill (1), wara konsultazzjoni pubblika, li r-riżultati tagħha tqiesu kif xieraq. Il-Linji Gwida SMP huma akkumpanjati b’Nota ta’ Spjega (2), u għandhom jinqraw fid-dawl tal-informazzjoni addizzjonali li tinsab fihom.

2. Il-Linji Gwida SMP huma indirizzati lill-awtoritajiet regolatorji nazzjonali (ARN) biex iwettqu l-kompiti tagħhom relatati mal-analiżi tas-swieq suxxettibbli għal regolamentazzjoni ex ante u l-valutazzjoni tas-saħħa sinifikanti fis-suq skont il-Qafas Regolatorju tal-UE għan-netwerks u s-servizzi tal-komunikazzjonijiet elettroniċi li jikkonsisti fid-Direttiva 2002/21/KE, fi tliet Direttivi speċifiċi 2002/19/KE (3), 2002/20/KE (4), 2002/22/KE (5) u fir-Regolament (UE) Nru 531/2012 (6) (il-Qafas). F’konformità mal-Artikolu 15 tad-Direttiva 2002/21/KE, l-ARN għandhom iqisu bl-aħjar mod ir-Rakkomandazzjoni tal-Kummissjoni 2014/710/UE (7) u dawn il-Linji Gwida SMP sabiex jiddefinixxu s-swieq rilevanti għal regolamentazzjoni ex ante.

3. F’konformità mal-Artikolu 8 tad-Direttiva 2002/21/KE, il-Linji Gwida SMP għandhom l-għan li jikkontribwixxu għall-iżvilupp tas-suq intern fis-settur tal-komunikazzjonijiet elettroniċi billi, fost l-oħrajn, jiżviluppaw prattika regolatorja konsistenti u applikazzjoni konsistenti tal-Qafas.

4. Il-Linji Gwida SMP ma jirrestrinġu bl-ebda mod id-drittijiet mogħtija lill-individwi jew lill-impriżi mil-liġi tal-Unjoni. Dawn huma mingħajr preġudizzju għall-applikazzjoni tal-liġi tal-Unjoni b’mod ġenerali, u tar-regoli tal-kompetizzjoni b’mod aktar speċifiku, u għall-interpretazzjoni tagħhom mill-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea. Il-Linji Gwida SMP ma jippreġudikaw l-ebda azzjoni li l-Kummissjoni tista’ tieħu jew kwalunkwe gwida li l-Kummissjoni tista’ toħroġ fil-ġejjieni fir-rigward tal-applikazzjoni tal-liġi dwar il-kompetizzjoni tal-UE.

5. Il-Kummissjoni se tissostitwixxi l-Linji Gwida SMP, kull meta jkun xieraq, filwaqt li tqis il-ġurisprudenza li qed tevolvi tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea, il-ħsieb ekonomiku u l-esperjenza reali tas-suq bl-għan li tiżgura li dawn jibqgħu xierqa fi swieq li jiżviluppaw b’mod rapidu.

6. Dawn il-Linji Gwida SMP jindirizzaw b’mod speċifiku l-kwistjonijiet li jirrigwardaw id-definizzjoni tas-suq kif ukoll SMP unika u kollettiva.

7. Il-Linji Gwida SMP ma jittrattawx il-koordinazzjoni fil-kuntest ta’ prattiki miftiehma skont l-Artikolu 101(1) tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea (it-Trattat). Dawn lanqas ma jindirizzaw strutturi tas-suq b’għadd limitat ta’ atturi tas-suq meta l-kriterji ta’ dominanza konġunta, kif applikati mill-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea, ma jiġux issodisfati.

1.2. Rimarki preliminari

8. Skont l-Artikolu 8 tad-Direttiva 2002/21/KE, l-ARN għandhom jiżguraw li fit-twettiq tal-kompiti regolatorji skont il-Qafas, dawn jieħdu l-miżuri raġonevoli kollha mmirati lejn l-ilħuq tal-objettivi regolatorji li huma inklużi fih, fost l-oħrajn, il-promozzjoni ta’ investiment effiċjenti f’infrastrutturi ġodda u mtejba u aċċess effiċjenti għalihom.

9. Skont il-Qafas, id-definizzjoni ta’ swieq rilevanti u l-valutazzjoni ta’ saħħa sinifikanti fis-suq jenħtieġ li jkunu bbażati fuq l-istess metodoloġiji kif previst fil-liġi dwar il-kompetizzjoni tal-UE. Dan jiżgura li tkun riflessa l-ġurisprudenza applikabbli tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea u l-Avviż tal-Kummissjoni dwar id-definizzjoni ta’ swieq rilevanti għall-finijiet tal-liġi dwar il-kompetizzjoni Komunitarju (l-Avviż tal-1997 dwar id-Definizzjoni tas-Suq) (8) u li titqies, sal-punt rilevanti, il-prattika deċiżjonali tal-Kummissjoni fl-infurzar tal-Artikolu 102 tat-Trattat u l-Artikolu 2 tar-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 139/2004 (9). Meta l-ARN japplikaw b’mod konsistenti metodoloġiji stabbiliti biex jiddefinixxu s-swieq u jivvalutaw is-saħħa sinifikanti fis-suq, dawn jikkontribwixxu sabiex tiġi żgurata l-prevedibbiltà regolatorja u jillimtaw intervent regolatorju għall-każijiet ta’ fallimenti tas-swieq identifikati b’għodod analitiċi.

10. Meta jeżaminaw kwistjonijiet simili f’ċirkostanzi simili u bl-istess objettivi ġenerali, l-ARN u l-awtoritajiet tal-kompetizzjoni jenħtieġ li, fil-prinċipju, jaslu għal konklużjonijiet simili. Madankollu, minħabba d-differenzi fil-kamp ta’ applikazzjoni u l-objettivi tal-intervent tagħhom, u b’mod partikolari l-fokus u ċ-ċirkostanzi distinti tal-valutazzjoni tal-ARN kif stipulat hawn taħt, is-swieq iddefiniti għall-finijiet tal-liġi dwar il-kompetizzjoni tal-UE u dawk iddefiniti għall-finijiet ta’ regolament speċifiku għas-settur jistgħu ma jkunux dejjem identiċi.

11. B’mod simili, id-deżinjazzjoni ta’ impriża bħala li għandha saħħa sinifikanti fis-suq f’suq identifikat għall-fini ta’ regolamentazzjoni ex ante ma timplikax awtomatikament li din l-impriża hija dominanti wkoll għall-fini tal-Artikolu 102 tat-Trattat jew għall-fini tal-applikazzjoni tar-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 139/2004 (10) jew dispożizzjonijiet nazzjonali simili. Barra minn hekk, deżinjazzjoni ta’ saħħa sinifikanti fis-suq (SMP) ma għandha l-ebda effett dirett fuq jekk l-impriża abbużatx ukoll minn pożizzjoni dominanti skont l-Artikolu 102 tat-Trattat. Din sempliċiment timplika li, fi ħdan il-kamp ta’ applikazzjoni tal-Artikolu 14 tad-Direttiva 2002/21/KE, minn perspettiva strutturali, u fit-terminu qasir għal medju, fis-suq rilevanti identifikat, l-operatur għandu jew se jkollu, saħħa suffiċjenti fis-suq biex iġib ruħu sa limitu apprezzabbli indipendentement mill-kompetituri, mill-klijenti, u fl-aħħar mill-aħħar mill-konsumaturi tiegħu.

12. Fil-prattika, ma jistax jiġi eskluż li proċeduri paralleli skont regolamentazzjoni ex ante u l-liġi dwar il-kompetizzjoni tal-UE jistgħu japplikaw fir-rigward ta’ tipi differenti ta’ problema(i) tal-kompetizzjoni identifikata(i) fis-suq(swieq) tal-konsumaturi sottostanti. F’dan ir-rigward, l-obbligi ex ante imposti mill-ARN fuq l-impriżi nominati bħala li għandhom saħħa sinifikanti fis-suq jimmiraw li jirrimedjaw fallimenti tas-suq identifikati u jissodisfaw l-objettivi speċifiċi stabbiliti fil-Qafas. Min-naħa l-oħra, l-istrumenti tal-liġi dwar il-kompetizzjoni tal-UE jservu biex jindirizzaw u jeliminaw it-tħassib fir-rigward ta’ ftehimiet illegali, prattiki miftiehma jew imġiba abbużiva unilaterali li jillimitaw jew iwasslu għal distorsjoni tal-kompetizzjoni fis-suq rilevanti.

1.3. L-approċċ regolatorju għall-analiżi tas-suq

13. Fit-twettiq ta’ analiżi tas-suq skont l-Artikolu 16 tad-Direttiva 2002/21/KE, l-ARN se jwettqu evalwazzjoni li tħares ’il quddiem u strutturali tas-suq rilevanti matul il-perjodu rilevanti.

14. It-tul tal-perjodu rilevanti (il-perjodu ta’ rieżami li jmiss) huwa dak ta’ bejn it-tmiem tar-rieżami kontinwu u t-tmiem tar-rieżami tas-suq li jmiss, (11) li matulu l-ARN jenħtieġ li tivvaluta karatteristiċi tas-suq u żviluppi tas-suq speċifiċi.

15. Il-punt tat-tluq għall-identifikazzjoni ta’ swieq tal-operaturi suxxettibbli għal regolamentazzjoni ex ante jenħtieġ li jkun dejjem l-analiżi ta’ suq(swieq) tal-konsumaturi korrispondenti.

16. Jenħtieġ li l-ARN jiddeterminaw jekk is-suq(swieq) tal-operaturi sottostanti huwiex(humiex) prospettivament kompetittivi fin-nuqqas ta’ regolamentazzjoni tal-operaturi abbażi ta’ sejba ta’ saħħa unika jew kollettiva sinifikanti fis-suq, u b’hekk jekk kwalunkwe nuqqas ta’ kompetizzjoni effettiva huwiex durabbli (12).

17. Għal dan il-għan, jenħtieġ li l-ARN iqisu l-kundizzjonijiet tas-suq eżistenti kif ukoll l-iżviluppi tas-suq mistennija jew previsti matul il-perjodu ta’ rieżami li jmiss fin-nuqqas ta’ regolamentazzjoni ibbażata fuq is-saħħa sinifikanti fis-suq; dan huwa magħruf bħala l-Approċċ Greenfield Modifikat (Modified Greenfield Approach) (13). Min-naħa l-oħra, l-analiżi jenħtieġ li tqis l-effetti ta’ tipi oħrajn ta’ regolamentazzjoni, deċiżjonijiet jew leġiżlazzjoni (speċifiċi għas-settur) applikabbli għas-suq(swieq) tal-konsumaturi rilevanti u għas-suq(swieq) tal-operaturi relatati matul il-perjodu rilevanti.

18. Jekk is-suq(swieq) tal-konsumaturi sottostanti huwa(huma) prospettivament kompetittiv(i) skont l-Approċċ Greenfield Modifikat, jenħtieġ li l-ARN tikkonkludi li r-regolamentazzjoni ma għadhiex meħtieġa fil-livell tal-operaturi.

19. Jenħtieġ li l-ARN iqisu d-dejta preċedenti u attwali fl-analiżi tagħhom meta tali dejta tkun rilevanti għall-iżviluppi f’dak is-suq matul il-perjodu tar-rieżami li jmiss. F’dan ir-rigward, jeħtieġ li jiġi ssottolinjat li kwalunkwe evidenza disponibbli faċilment ta’ prattika preċedenti ma tissuġġerixxix awtomatikament li x’aktarx din il-prattika se tkompli matul il-perjodu ta’ rieżami li jmiss. Madankollu, il-prattika preċedenti hija rilevanti jekk il-karatteristiċi tas-suq ma jkunux inbidlu b’mod apprezzabbli jew huwa improbabbli li jagħmlu dan matul il-perjodu ta’ rieżami li jmiss.

20. Minn dan li ssemma hawn fuq jirriżulta li fl-analiżi tas-suq, jenħtieġ li jiġu riflessi kemm kunsiderazzjonijiet statiċi kif ukoll dinamiċi mill-ARN, bl-għan li jiġi(u) indirizzat(i) falliment(i) tas-suq identifikat(i) fil-livell tal-konsumaturi billi jiġu imposti obbligi regolatorji tal-operaturi xierqa, li jenħtieġ li, fost l-oħrajn, jippromwovu l-kompetizzjoni u jikkontribwixxu għall-iżvilupp tas-suq intern. Dawn l-obbligi jenħtieġ li jkunu bbażati fuq prinċipji regolatorji stabbiliti fl-Artikolu 8 tad-Direttiva 2002/21/KE, bħall-promozzjoni tal-prevedibbiltà regolatorja, investiment u innovazzjoni effiċjenti u kompetizzjoni bbażata fuq l-infrastruttura.

21. Jenħtieġ li l-analiżi tkun ibbażata fuq fehim funzjonali tar-rabtiet bejn is-suq(swieq) tal-operaturi rilevanti u s-suq(swieq) tal-konsumaturi sottostanti, kif ukoll fuq suq(swieq) oħrajn relatati, jekk dan jitqies xieraq mill-ARN. F’deċiżjonijiet preċedenti (14), il-Kummissjoni enfasizzat li l-kundizzjonijiet tas-suq tal-konsumaturi jistgħu jinfurmaw ARN dwar l-istruttura tas-suq tal-operaturi, iżda fihom infushom mhumiex konklużivi fir-rigward ta’ sejba ta’ saħħa sinifikanti fis-suq fil-livell tal-operaturi. Kif ġie stabbilit f’diversi deċiżjonijiet tal-Kummissjoni skont l-Artikolu 7 tad-Direttiva 2002/21/KE (15), ma hemmx bżonn li tiġi ppruvata saħħa unika jew kollettiva sinifikanti fis-suq fil-livell tal-konsumaturi, sabiex jiġi stabbilit li impriża(i) tgawdi(igawdu) minn saħħa unika jew kollettiva sinifikanti fis-suq fis-suq(swieq) tal-operaturi rilevanti. F’konformità mal-premessa 18 tar-Rakkomandazzjoni 2014/710/UE, regolamentazzjoni ex ante fil-livell tal-operaturi jenħtieġ li tkun biżżejjed sabiex jiġu indirizzati l-problemi dwar is-suq jew is-swieq downstream relatati.

22. Meta jiġu analizzati l-konfini u s-saħħa fis-suq(swieq) tal-operaturi rilevanti korrispondenti biex jiġi ddeterminat jekk huwiex/humiex effettivament kompetittiv(i), jenħtieġ li jitqiesu r-restrizzjonijiet kompetittivi diretti u indiretti, irrispettivament minn jekk dawn ir-restrizzjonijiet jirriżultawx minn netwerks ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi, servizzi ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi jew tipi oħrajn ta’ servizzi jew applikazzjonijiet li huma komparabbli mill-perspettiva tal-utenti finali (16).

23. Skont il-premessa 27 tad-Direttiva 2002/21/KE, jenħtieġ li s-swieq emerġenti, fejn de facto il-mexxej tas-suq x’aktarx ikollu sehem sostanzjali mis-suq, ma jkunux soġġetti għal regolamentazzjoni ex ante inadegwata. Dan għaliex l-impożizzjoni prematura ta’ regolamentazzjoni ex ante tista’ tinfluwenza b’mod mhux xieraq il-kundizzjonijiet kompetittivi li jkunu qegħdin jitfasslu fi ħdan suq ġdid u emerġenti. Fl-istess ħin, jenħtieġ li tiġi evitata l-esklużjoni ta’ tali swieq emerġenti mill-impriża ewlenija.

2. DEFINIZZJONI TAS-SUQ

2.1. Kriterji ewlenin għad-definizzjoni tas-suq rilevanti

24. Fil-valutazzjoni ta’ jekk impriża għandhiex saħħa sinifikanti fis-suq, jiġifieri jekk din “tgawdi pożizzjoni ekwivalenti ta’ dominanza, jiġifieri pożizzjoni ta’ saħħa ekonomika li tagħtiha s-saħħa li ġġib ruħha sa limitu apprezzabbli indipendentement mill-kompetituri, klijenti jew klijenti eventwali” (17), id-definizzjoni tas-suq rilevanti (18) hija ta’ importanza fundamentali peress li l-kompetizzjoni effettiva tista’ tiġi vvalutata biss skont din id-definizzjoni (19).

25. Kif ġie spjegat fil-paragrafu 9, is-suq irid jiġi ddefinit f’konformità mal-metodoloġija deskritta fl-Avviż tal-1997 dwar id-Definizzjoni tas-Suq. Id-definizzjoni tas-suq mhijiex proċess mekkaniku jew astratt iżda tirrikjedi l-analiżi tal-evidenza kollha disponibbli tal-imġiba tas-suq preċedenti u fehim globali tal-mekkanika ta’ settur partikolari. B’mod partikolari, fit-twettiq ta’ analiżi tas-suq prospettiva, jew li tħares ’il quddiem, huwa meħtieġ approċċ dinamiku minflok statiku (20).

26. Il-punt tat-tluq ta’ kwalunkwe analiżi jenħtieġ li jkun valutazzjoni tas-suq jew tas-swieq tal-konsumaturi rilevanti, filwaqt li titqies is-sostitwibbiltà min-naħa tad-domanda u min-naħa tal-provvista matul il-perjodu ta’ rieżami li jmiss abbażi ta’ kundizzjonijiet tas-suq eżistenti u l-iżvilupp probabbli tagħhom. Wara li jkunu identifikaw is-suq jew is-swieq tal-konsumaturi rilevanti u stabbilixxew jekk nuqqas ta’ intervent regolatorju upstream, li huwa riskju ta’ ħsara lill-konsumatur, jippersistix minħabba n-nuqqas ta’ kompetizzjoni fis-suq jew is-swieq tal-konsumaturi, jenħtieġ li mbagħad l-ARN jidentifikaw is-suq jew is-swieq tal-operaturi korrispondenti biex jivvalutaw jekk dawn humiex suxxettibbli għal regolamentazzjoni ex ante skont l-Artikolu 16 tad-Direttiva 2002/21/KE (21). Dawn jenħtieġ li jibdew billi jidentifikaw u janalizzaw is-suq tal-operaturi li huwa l-aktar upstream tas-suq tal-konsumaturi li fih instabu t-tali problemi ta’ kompetizzjoni, u jidentifikaw il-konfini tas-suq billi jqisu s-sostitwibbiltà tal-prodotti min-naħa tad-domanda u, sal-punt rilevanti, min-naħa tal-provvista.

27. Il-punt sa fejn il-provvista ta’ prodott jew l-għoti ta’ servizz f’żona ġeografika partikolari jikkostitwixxu suq rilevanti jiddependi fuq l-eżistenza ta’ restrizzjonijiet kompetittivi fuq l-imġiba tal-iffissar tal-prezzijiet tal-fornitur(i) tas-servizz ikkonċernat(i). Hemm żewġ restrizzjonijiet kompetittivi ewlenin li għandhom jiġu kkunsidrati fil-valutazzjoni tal-imġiba tal-impriżi fis-suq; (i) is-sostituzzjoni min-naħa tad-domanda u (ii) is-sostituzzjoni min-naħa tal-provvista (22). It-tielet sors ta’ restrizzjoni kompetittiva fuq l-imġiba tal-operatur – li għandha tiġi kkunsidrata mhux fl-istadju tad-definizzjoni tas-suq iżda meta jiġi vvalutat jekk suq huwiex kompetittiv b’mod effettiv skont it-tifsira tad-Direttiva 2002/21/KE – huwa l-eżistenza ta’ kompetizzjoni potenzjali (23).

28. Is-sostitwibbiltà min-naħa tad-domanda tintuża sabiex jitkejjel il-punt sa fejn il-klijenti huma lesti li jissostitwixxu servizzi jew prodotti oħra għas-servizz jew il-prodott inkwistjoni (24), filwaqt li s-sostitwibbiltà min-naħa tal-provvista tindika jekk fornituri, għajr dawk li joffru l-prodott jew is-servizz inkwistjoni, jibdlux il-linja tal-produzzjoni tagħhom fuq terminu ta’ żmien immedjat jew qasir (25) jew joffru l-prodotti jew is-servizzi rilevanti mingħajr ma jġarrbu kostijiet addizzjonali sinifikanti (26). Is-sostituzzjoni min-naħa tal-provvista hija rilevanti b’mod partikolari għall-industriji tan-netwerk, bħalma huma l-komunikazzjonijiet elettroniċi, peress li l-istess netwerk jista’ jintuża biex jipprovdi tipi ta’ servizzi differenti (27). Id-differenza bejn kompetizzjoni potenzjali u sostituzzjoni min-naħa tal-provvista tinsab fil-fatt li s-sostituzzjoni min-naħa tal-provvista tirrispondi b’mod rapidu għal żieda fil-prezz filwaqt li l-parteċipanti potenzjali jista’ jkollhom bżonn aktar żmien qabel ma jibdew ifornu lis-suq. Is-sostituzzjoni min-naħa tal-provvista ma tinvolvi l-ebda kost addizzjonali sinifikanti filwaqt li jista’ jseħħ dħul potenzjali b’kostijiet mitlufa sinifikanti (28) u għal din ir-raġuni, ma titqiesx fl-istadju tad-definizzjoni tas-suq (29).

29. Mod possibbli ta’ kif tista’ tiġi vvalutata l-eżistenza ta’ kwalunkwe sostituzzjoni min-naħa tad-domanda u min-naħa tal-provvista huwa billi jiġi applikat l-hekk imsejjaħ test “monopolistiku ipotetiku” jew it-test SSNIP (30). Skont dan it-test, jenħtieġ li ARN tistaqsi x’kien jiġri kieku kellha seħħ żieda żgħira iżda sinifikanti u żieda mhux tranżitorja fil-prezz ta’ prodott jew servizz partikolari, filwaqt li tassumi li l-prezzijiet tal-prodotti jew is-servizzi l-oħrajn kollha jibqgħu kostanti (“żieda relattiva fil-prezz”). Filwaqt li s-sinifikat ta’ żieda relattiva fil-prezz se jiddependi fuq kull każ individwali, jenħtieġ li l-ARN jikkunsidraw ir-reazzjonijiet tal-klijent (konsumatur jew impriża) għal żieda żgħira iżda mhux tranżitorja fil-prezz ta’ bejn 5 sa 10 %. Ir-reazzjonijiet tal-klijenti se jgħinu sabiex jiġi ddeterminat jekk jeżistux prodotti sostitwibbli u, jekk iva, fejn jenħtieġ li jiġu delinjati l-konfini tas-suq tal-prodott rilevanti (31).

30. Bħala l-punt tat-tluq, jenħtieġ li l-ewwel l-ARN tidentifika servizz jew prodott tal-komunikazzjonijiet elettroniċi li huwa offrut f’żona ġeografika partikolari u li jista’ jkun soġġett għall-impożizzjoni ta’ obbligi regolatorji. Sussegwentement, l-ARN tista’ żżid prodotti jew oqsma addizzjonali skont jekk il-kompetizzjoni minn dawn tillimitax il-prezz tal-prodott jew is-servizz ewlieni inkwistjoni. Peress li żieda relattiva fil-prezz ta’ sett ta’ prodotti x’aktarx twassal lil xi konsumaturi biex jaqilbu għal servizzi jew prodotti alternattivi li jirriżultaw f’telf tal-bejgħ, il-kwistjoni ewlenija tirrigwarda d-determinazzjoni ta’ jekk il-bejgħ mitluf mill-operaturi jkunx biżżejjed biex jikkumpensa għaż-żieda fil-profitti tagħhom, li jirriżultaw wara ż-żieda fil-prezz. Il-valutazzjoni tas-sostituzzjoni min-naħa tad-domanda u min-naħa tal-provvista tipprovdi mod li bih jitkejjel it-“telf kritiku” tal-bejgħ (li jagħmel li żieda relattiva fil-prezz ma trendix profitt) u konsegwentement mod li bih jiġi ddeterminat il-kamp ta’ applikazzjoni tas-suq rilevanti. Għalhekk, jenħtieġ li l-ARN tapplika dan it-test sal-punt fejn jista’ jiġi stabbilit li żieda relattiva fil-prezz fi ħdan is-swieq ġeografiċi u tal-prodotti ddefiniti se trendi profitt, jiġifieri mhux se tikkawża aktar telf kritiku ta’ bejgħ għal sostituti disponibbli faċilment jew għal fornituri li jinsabu f’żoni oħra.

31. Fil-liġi dwar il-kompetizzjoni, it-test monopolistiku ipotetiku huwa applikat fir-rigward ta’ prodotti jew servizzi, li l-prezzijiet tagħhom huma ddeterminati liberament u mhumiex soġġetti għal regolament. Fil-qasam tar-regolamentazzjoni ex ante, jiġifieri fejn prodott jew servizz diġà jiġi offrut bi prezz regolat, ibbażat fuq il-kost, se jiġi preżunt li għandu jiġi stabbilit prezz regolat f’livelli kompetittivi (32) u jenħtieġ li jitqies bħala l-punt tat-tluq għat-test monopolistiku ipotetiku.

32. Huwa probabbli li jkun diffiċli li t-test SSNIP jiġi applikat b’mod empiriku meta ma jkunx hemm prodotti u prezzijiet disponibbli faċilment. Jekk ma jkun jeżisti l-ebda prodott bħal dan, kummerċjali jew regolat, f’netwerk iżda (potenzjalment) jista’ jiġi offrut teknikament jew kummerċjalment, jenħtieġ li l-ARN iqisu l-awtoprovvista f’dak in-netwerk għad-delinjazzjoni tas-swieq u jibnu suq nazzjonali li jinkludi l-awtoprovvista, fejn ikun hemm ħsara lill-konsumatur fil-livell tal-konsumaturi u tkun teżisti domanda potenzjali għal tali prodott (33).

2.2. Definizzjoni tas-suq tal-prodott

33. Skont ġurisprudenza stabbilita, is-suq tal-prodott rilevanti jinkludi l-prodotti jew is-servizzi kollha li huma interkambjabbli jew sostitwibbli b’mod suffiċjenti, mhux biss f’termini tal-karatterisitċi oġġettivi tagħhom, tal-prezzijiet tagħhom jew tal-użu maħsub tagħhom, iżda anke f’termini tal-kundizzjonijiet tal-kompetizzjoni u/jew l-istruttura tal-provvista u d-domanda fis-suq inkiwstjoni. (34) Il-prodotti jew is-servizzi li huma interkambjabbli biss f’livell żgħir jew relattiv ma jiffurmawx parti mill-istess suq (35). Għaldaqstant, jenħtieġ li l-ARN jibdew l-eżerċizzju tad-definizzjoni tas-suq tal-prodott jew tas-servizz rilevanti billi jiġbru flimkien prodotti jew servizzi li jintużaw mill-konsumaturi għall-istess skop (użu aħħari).

34. Għalkemm l-użu aħħari ta’ prodott jew servizz huwa marbut mill-qrib mal-karatterisitiċi fiżiċi tiegħu, jistgħu jintużaw tipi differenti ta’ prodotti jew servizzi sabiex jintlaħaq l-istess għan.

35. Jista’ jkun li s-sostitwibbiltà tal-prodott bejn servizzi differenti tirriżulta minn żieda fil-konverġenza ta’ diversi teknoloġiji, li ta’ spiss tippermetti lill-operaturi joffru pakketti ta’ prodotti tal-konsumaturi simili. L-użu ta’ sistemi ta’ trażmissjoni diġitali, pereżempju, jista’ jwassal għal similaritajiet fil-prestazzjoni u fil-karatteristiċi ta’ servizzi tan-netwerk ibbażati fuq teknoloġiji distinti.

36. Barra minn hekk, l-hekk imsejħa servizzi “over-the-top” (OTT) jew mezzi ta’ komunikazzjoni oħrajn relatati mal-Internet irriżultaw bħala forza potenzjali li tikkompeti ma’ servizzi stabbiliti tal-komunikazzjonijiet tal-konsumaturi. Bħala riżultat, jenħtieġ li l-ARN jivvalutaw jekk tali servizzi jistgħux, fuq bażi li tħares ’il quddiem, jipprovdu sostituti parzjali jew sħaħ għal servizzi tat-telekomunikazzjonijiet tradizzjonali (36).

37. Għalhekk, flimkien mal-kunsiderazzjoni tal-prodotti jew servizzi li l-karatteristiċi oġġettivi, il-prezzijiet u l-użu tagħhom jagħmilhom interkambjabbli b’mod suffiċjenti, jenħtieġ li l-ARN jeżaminaw ukoll, fejn meħtieġ, il-kundizzjonijiet prevalenti tad-domanda u, fejn xieraq, is-sostituzzjoni min-naħa tal-provvista billi japplikaw test monopolistiku ipotetiku jew SSNIP sabiex ilestu l-analiżi tagħhom tad-definizzjoni tas-suq.

Sostituzzjoni min-naħa tad-domanda

38. Sostituzzjoni min-naħa tad-domanda tagħmilha possibbli għall-ARN biex jiddeterminaw il-prodotti jew il-firxa ta’ prodotti sostitwibbli li l-klijenti jistgħu faċilment jaqilbu għalihom b’rispons għal żieda żgħira iżda sinifikanti fil-prezz u għal żieda relattiva mhux tranżitorja fil-prezz. Fid-determinazzjoni tal-eżistenza ta’ sostitwibbiltà min-naħa tad-domanda, jenħtieġ li l-ARN jużaw kwalunkwe evidenza ta’ imġiba preċedenti tal-konsumaturi kif ukoll jivvalutaw ir-rispons probabbli tal-klijenti u l-fornituri għal tali żieda fil-prezz tas-servizz inkiwstjoni.

39. Il-possibbiltà għall-klijenti li jissostitwixxu prodott jew servizz ma’ ieħor minħabba żieda żgħira iżda sinifikanti u żieda relattiva mhux tranżitorja fil-prezz tista’, madankollu, tiġi mxekkla minn, fost l-oħrajn, kostijiet tal-bidla sinifikanti. Il-klijenti li investew f’teknoloġija speċifika jew għamlu kwalunkwe investiment ieħor meħtieġ sabiex jirċievu servizz jew jużaw prodott jistgħu ma jkunux lesti li jġarrbu kwalunkwe kost addizzjonali involut fil-bidla għal servizz jew prodott sostitwibbli b’mod ieħor jew jistgħu jqisu l-kostijiet tal-bidla għoljin wisq. Fuq l-istess linja, il-klijenti ta’ fornituri eżistenti jistgħu jinżammu permezz ta’ kuntratti fit-tul. Għaldaqstant, f’sitwazzjoni fejn il-klijenti jaffaċċjaw kostijiet tal-bidla sinifikanti sabiex jissostitwixxu l-prodott A għall-prodott B, dawn iż-żewġ prodotti jistgħu ma jappartjenux għall-istess suq rilevanti.

40. Fil-livell tal-konsumaturi, b’mod ġenerali l-iżviluppi teknoloġiċi wasslu għal kompetizzjoni fi ħdan il-pjattaforma, peress li s-servizzi tal-konsumaturi nstabu li huma ekwivalenti u dejjem aktar interkambjabbli (37). Sabiex jiġi ddeterminat jekk pjattaformi differenti tal-operaturi bħar-ram, il-fibra u l-kejbil għandhomx jiġu inklużi f’suq uniku tal-operaturi, jenħtieġ li jiġi applikat it-test SSNIP. Minħabba l-karattru tal-analiżi li jħares ’il quddiem, jenħtieġ li tali valutazzjoni tqis li dawk li potenzjalment ikunu qegħdin ifittxu l-aċċess u li għadhom mhumiex qegħdin jipprovdu servizzi bbażati fuq l-aċċess, ma għandhomx iqisu l-kostijiet tal-bidla meta jagħżlu l-pjattaforma tal-aċċess tagħhom. Din il-valutazzjoni għandha tindirizza, fuq bażi ta’ każ b’każ, l-importanza ta’ dan id-dħul, filwaqt li wieħed għandu jżomm f’moħħu li huwa diffiċli, b’mod inerenti, li l-iskala tad-dħul futur tiġi mbassra. Barra min hekk, jenħtieġ li tali analiżi tassumi reġim ta’ aċċess kompetittiv ipotetiku ffaċilitat b’regolamentazzjoni, filwaqt li tinjora l-impedimenti għall-bidla mhux ġustifikabbli b’mod oġġettiv li setgħu tkabbru artifiċjalment mill-operaturi tan-netwerk biex jevitaw il-bidla minn pjattaforma partikolari jew il-bidla għal pjattaforma partikolari.

Sostituzzjoni min-naħa tal-provvista

41. Fil-valutazzjoni tal-kamp ta’ applikazzjoni għas-sostituzzjoni min-naħa tal-provvista, l-ARN jistgħu jqisu wkoll il-probabbiltà li l-impriżi li ma jkunux attivi attwalment fis-suq tal-prodott rilevanti jistgħu jiddeċiedu li jidħlu fis-suq, f’perjodu qasir ta’ żmien, wara żieda żgħira iżda sinifikanti u mhux tranżitorja relattiva fil-prezz. Il-perjodu ta’ żmien preċiż li għandu jintuża sabiex jiġu vvalutati r-reazzjonijiet probabbli ta’ fornituri oħrajn fir-rigward ta’ żieda relattiva fil-prezz se jiddependi b’mod inevitabbli fuq il-karatteristiċi ta’ kull suq u jenħtieġ li jiġi deċiż fuq bażi ta’ każ b’każ. F’ċirkostanzi fejn il-kostijiet globali tal-bidla tal-produzzjoni għall-prodott inkwistjoni jkunu relattivament negliġibbli, il-prodott jista’ jiġi inkluż fid-definizzjoni tas-suq tal-prodott. L-ARN se jkollhom bżonn jiddeterminaw jekk fornitur partikolari jużax jew jibdilx effettivament l-assi produttivi tiegħu biex jipproduċi l-prodott rilevanti jew joffri s-servizz rilevanti (pereżempju, jekk il-kapaċità tagħhom hijiex impenjata skont ftehimiet tal-provvista fit-tul, eċċ.).

42. Jenħtieġ li jitqies ukoll kwalunkwe rekwiżit eżistenti legali jew rekwiżit regolatorju ieħor li jista’ jxekkel id-dħul effiċjenti fil-ħin fis-suq rilevanti u bħala riżultat jiskoraġġixxi sostituzzjoni min-naħa tal-provvista.

Katina ta’ sostituzzjoni

43. Il-konfini tas-suq rilevanti jistgħu jiġu estiżi sabiex jitqiesu prodotti jew żoni ġeografiċi li, għalkemm ma jistgħux jiġu sostitwiti direttament, jenħtieġ li jiġu inklużi fid-definizzjoni tas-suq minħabba s-sostitwibbiltà tal-katina (38). Is-sostitwibbiltà tal-katina sseħħ meta jkun jista’ jintwera li, għalkemm il-prodotti A u C ma jistgħux jiġu sostitwiti direttament, il-prodott B ikun sostitut kemm għall-prodott A kif ukoll għall-prodott C u għalhekk il-prodotti A u C jistgħu jkunu fl-istess suq tal-prodott peress li l-ipprezzar tagħhom jista’ jkun limitat bis-sostitwibbiltà tal-prodott B. L-istess raġunament japplika wkoll għad-definizzjoni tas-suq ġeografiku. Minħabba r-riskju inerenti ta’ twessigħ mhux xieraq tal-kamp ta’ applikazzjoni tas-suq rilevanti, is-sejbiet tas-sostitwibbiltà tal-katina jenħtieġ li jiġu sostanzjati b’mod xieraq. (39)

44. Meta l-prezzijiet għal ġenerazzjonijiet preċedenti jew attwali ta’ teknoloġiji jkunu jistgħu jillimitaw il-prezzijiet għall-ġenerazzjonijiet futuri, x’aktarx tkun teżisti katina ta’ sostituzzjoni, li tiġġustifika r-raggruppament tal-ġenerazzjonijiet kollha ta’ teknoloġiji fl-istess suq tal-prodott rilevanti. Peress li normalment tali restrizzjonijiet tal-prezz se jkunu jistgħu jiġi osservati għal ġenerazzjonijiet differenti ta’ teknoloġiji, ġeneralment dawn jitqiesu li jkunu fl-istess suq.

45. Wara li l-maġġoranza tal-klijenti jkunu qalbu għal infrastruttura b’livell ogħla ta’ prestazzjoni, jista’ jkun li t-teknoloġija l-antika tibqa’ tintuża minn grupp ta’ utenti. F’dan il-każ, jenħtieġ li l-ARN jieħdu approċċ regolatorju li ma jirrepetix iċ-ċiklu tal-kaptività billi jiddefinixxi swieq magħluqin limitati.

2.3. Definizzjoni tas-suq ġeografiku

46. Ladarba jiġi identifikat is-suq tal-prodott rilevanti, il-pass li jmiss huwa li tiġi ddefinita d-dimensjoni ġeografika tiegħu. ARN tista’ tivvaluta kif xieraq il-kundizzjonijiet kompetittivi tas-suq biss meta tiġi identifikata d-dimensjoni ġeografika tas-suq tal-prodott jew tas-servizz.

47. Il-proċess tad-delineazzjoni tas-swieq ġeografiċi jsegwi l-istess prinċipji bħal dawk diskussi fit-taqsima ta’ hawn fuq fir-rigward tal-valutazzjoni tas-sostituzzjoni min-naħa tad-domanda u min-naħa tal-provvista b’rispons għal żieda relattiva fil-prezz.

48. Skont il-ġurisprudenza stabbilita, is-suq ġeografiku relevanti jinvolvi żona li fiha l-impriżi kkonċernati huma involuti fil-provvista u d-domanda ta’ prodotti jew servizzi rilevanti, fejn il-kundizzjonijiet ta’ kompetizzjoni huma omoġeni biżżejjed u jistgħu jiġu distinti minn żoni ġeografiċi ġirien, li fihom il-kundizzjonijiet prevalenti huma differenti b’mod sinifikanti (40). Żoni li fihom il-kundizzjonijiet tal-kompetizzjoni huma eteroġeni ma jikkostitwixxux suq uniformi (41).

49. Fir-rigward tal-għażla tal-unità ġeografika li minnha ARN jenħtieġ li tibda l-valutazzjoni tagħha, il-Kummissjoni ta’ spiss iddikjarat (42) li l-ARN jenħtieġ li jiżguraw li dawn l-unitajiet: (a) ikunu ta’ daqs adegwat, jiġifieri żgħar biżżejjed biex jevitaw varjazzjonijiet sinifikanti ta’ kundizzjonijiet kompetittivi fi ħdan kull unità iżda kbar biżżejjed biex jevitaw mikroanaliżi li tuża ħafna riżorsi u li tkun ta’ piż bla bżonn, (b) ikunu jistgħu jirriflettu l-istruttura tan-netwerk tal-operaturi kollha rilevanti, u (c) ikollhom konfini ċari u stabbli tul iż-żmien.

50. Jekk jinstabu differenzi reġjonali, iżda ma jitqisux bħala suffiċjenti biex jiġu ġġustifikati swieq ġeografiċi differenti jew sejbiet SMP, l-ARN jistgħu jitolbu rimedji differenzjati ġeografikament (43). L-istabbiltà tad-differenzazzjoni – speċifikament il-livell sa fejn il-konfini taż-żona kompetittiva jistgħu jiġu identifikati b’mod ċar u jibqgħu konsistenti maż-żmien – hija importanti ferm sabiex issir distinzjoni bejn segmentazzjoni ġeografika fil-livell tad-definizzjoni tas-suq u segmentazzjoni tar-rimedju.

51. Fis-settur tal-komunikazzjonijiet elettroniċi, tradizzjonalment il-kamp ta’ applikazzjoni ġeografiku tas-suq rilevanti ġie ddeterminat abbażi ta’ żewġ kriterji ewlenin (44): (a) iż-żona koperta minn netwerk (45); u (b) l-eżistenza ta’ strumenti legali u strumenti regolatorji oħrajn (46).

3. IL-VALUTAZZJONI TAL-SMP

52. Skont l-Artikolu 14(2) tad-Direttiva 2002/21/KE impriża titqies li għandha SMP jekk individwalment jew b’mod konġunt ma’ oħrajn tgawdi pożizzjoni ekwivalenti ta’ dominanza, jiġifieri pożizzjoni ta’ saħħa ekonomika li tagħtiha s-setgħa li ġġib ruħha sa limitu apprezzabbli indipendentement mill-kompetituri, mill-klijenti u mill-konsumaturi (47).

3.1. SMP unika

53. SMP unika tinsab abbażi ta’ għadd ta’ kriterji, li l-valutazzjoni tagħhom, fid-dawl tar-rekwiżiti speċifikati fl-Artikolu 16 tad-Direttiva 2002/21/KE kif imsemmi fil-paragrafu 13 ta’ dawn il-Linji Gwida, hija stabbilita hawn taħt.

54. Meta titqies is-saħħa fis-suq ta’ impriża, huwa importanti li jitqies is-sehem mis-suq tal-impriża (48), u l-kompetituri tagħha kif ukoll ir-restrizzjonijiet eżerċitati minn kompetituri potenzjali fit-terminu medju. L-ishma mis-suq jistgħu jipprovdu l-ewwel indikazzjoni utli għall-ARN dwar l-istruttura tas-suq u l-importanza relattiva tad-diversi operaturi attivi fis-suq. Madankollu, il-Kummissjoni se tinterpreta l-ishma mis-suq fid-dawl tal-kundizzjonijiet tas-suq rilevanti, u b’mod partikolari tad-dinamiċi tas-suq u tal-punt sa fejn il-prodotti huma differenzjati (49).

55. Skont il-ġurisprudenza stabbilita, sehem kbir ħafna mis-suq miżmum minn impriża għal xi żmien - aktar minn 50 % - huwa fih innifsu, ħlief f’ċirkostanzi eċċezzjonali, evidenza tal-eżistenza ta’ pożizzjoni dominanti (50). L-esperjenza tissuġġerixxi li aktar ma s-sehem mis-suq ikun għoli u aktar ma jkun twil il-perjodu ta’ żmien li matulu jinżamm, huwa aktar probabbli li dan jikkostitwixxi indikazzjoni preliminari importanti ta’ SMP. (51)

56. Madankollu, anke impriża b’sehem għoli mis-suq tista’ ma tkunx kapaċi taġixxi sa limitu apprezzabbli indipendentement mill-klijenti b’saħħa ta’ negozjar suffiċjenti (52). Barra minn hekk, il-fatt li impriża b’pożizzjoni qawwija fis-suq tkun qiegħda gradwalment titlef is-sehem mis-suq jista’ jkun indikazzjoni tajba li s-suq qiegħed isir aktar kompetittiv, iżda ma jipprekludix sejba ta’ SMP. Maż-żmien, fluttwazzjoni sinifikanti tas-sehem mis-suq tista’ tindika nuqqas ta’ saħħa fis-suq, fis-suq rilevanti. Il-kapaċità ta’ parteċipant ġdid li jżid is-sehem mis-suq tiegħu tista’ tirrifletti wkoll li s-suq rilevanti inkwistjoni huwa aktar kompetittiv u li l-ostakoli tad-dħul (53) jistgħu jingħelbu f’perjodu ta’ żmien raġonevoli (54).

57. Jekk is-sehem mis-suq ikun għoli (55) iżda inqas mil-livell limitu ta’ 50 %, l-ARN jenħtieġ li jiddependu fuq karatteristiċi tas-suq strutturali oħrajn fundamentali biex jivvalutaw l-SMP. Dawn jenħtieġ li jwettqu evalwazzjoni strutturali tal-karatteristiċi ekonomiċi tas-suq rilevanti qabel ma jisiltu kwalunkwe konklużjoni dwar l-eżistenza ta’ SMP.

58. Il-kriterji mhux eżawrjenti li ġejjin huma rilevanti sabiex titkejjel is-saħħa fis-suq ta’ impriża biex taġixxi sa limitu apprezzabbli indipendentement mill-kompetituri, mill-klijenti u mill-konsumaturi tagħha (56): — l-ostakoli għad-dħul; — l-ostakoli għall-espansjoni; — id-daqs assolut u relattiv tal-impriża, — il-kontroll tal-infrastruttura li ma tiġix duplikata faċilment, — vantaġġi jew superjorità teknoloġiċi u kummerċjali, — nuqqas ta’ setgħa kompensatorja tax-xerrej jew setgħa kompensatorja tax-xerrej baxxa, — aċċess faċli jew privileġġat għas-swieq kapitali/riżorsi finanzjarji, — diversifikazzjoni tal-prodott/tas-servizzi (pereżempju, prodotti jew servizzi raggruppati), — ekonomiji ta’ skala, — ekonomiji ta’ firxa, — effetti tan-netwerk diretti u indiretti; (57) — integrazzjoni vertikali; — netwerk ta’ distribuzzjoni u bejgħ żviluppata ħafna; — konklużjoni ta’ ftehimiet ta’ aċċess fit-tul u sostenibbli; — involviment f’relazzjonijiet kuntrattwali ma’ atturi oħrajn tas-suq li jista’ jwassal għal esklużjoni mis-suq (58); — nuqqas ta’ kompetizzjoni potenzjali. Jekk jittieħdu separatament, il-kriterji ta’ hawn fuq mhux neċessarjament jistgħu jiddeterminaw sejba ta’ SMP. Sejba bħal din trid tkun ibbażata fuq kombinazzjoni ta’ fatturi.

59. Sejba SMP tiddependi fuq valutazzjoni tal-iffaċilitar tad-dħul fis-suq. Fis-settur tal-komunikazzjonijiet elettroniċi, l-ostakoli għad-dħul ta’ spiss huma kbar. Dan, b’mod partikolari, iseħħ minħabba l-eżistenza ta’ ostakli għat-teknoloġija bħall-iskarsezza tal-ispettru, li jistgħu jillimitaw l-għadd tal-ispettru disponibbli, jew meta d-dħul fis-suq rilevanti jeħtieġ investimenti kbar fl-infrastruttura u programmazzjoni ta’ kapaċitajiet fuq perjodu ta’ żmien twil sabiex irendi l-profitt (59).

60. Madankollu, l-ostakoli kbar għad-dħul jistgħu jsiru inqas rilevanti fi swieq ikkaratterizzati minn progress teknoloġiku kontinwu, b’mod partikolari, minħabba l-emerġenza ta’ teknoloġiji ġodda li jippermettu lil parteċipanti ġodda jipprovdu servizzi kwalitattivament differenti li jistgħu jkunu ta’ sfida għall-operatur SMP (60). Fi swieq tal-komunikazzjonijiet elettroniċi, ir-restrizzjonijiet kompetittivi jistgħu jiġu minn theddid innovattiv minn kompetituri potenzjali li bħalissa mhumiex fis-suq.

61. Għalhekk, jenħtieġ li l-ARN iqisu l-probabbiltà li l-impriżi li bħalissa mhumiex attivi fis-suq tal-prodotti rilevanti jistgħu fit-terminu medju jiddeċiedu li jidħlu fis-suq. L-impriżi li, f’każ ta’ żieda fil-prezz, ikunu f’pożizzjoni li jibdlu jew jespandu il-linja ta’ produzzjoni/servizzi tagħhom u jidħlu fis-suq jenħtieġ li jiġu ttrattati mill-ARN bħala parteċipanti potenzjali fis-suq anke jekk bħalissa dawn ma jipproduċux il-prodott rilevanti jew joffru is-servizz rilevanti.

62. Id-dħul fis-suq ikun aktar probabbli meta parteċipanti ġodda potenzjali jkunu diġà preżenti fi swieq ġirien (61) jew jipprovdu servizzi li huma rilevanti sabiex jiġu fornuti jew ikkontestati s-servizzi għall-konsumatur rilevanti. (62) Il-kapaċità li jinkiseb il-grad minimu kosteffiċjenti ta’ operazzjonijiet tista’ tkun kritika sabiex jiġi ddeterminat jekk id-dħul huwiex probabbli u sostenibbli. (63)

63. Jenħtieġ li l-ARN iqisu wkoll bir-reqqa l-ekonomiji ta’ skala u ta’ firxa, l-effetti tan-netwerk, l-importanza tal-aċċess għal riżorsi skarsi u l-kostijiet mitlufa marbuta mal-introduzzjoni tan-netwerk.

64. Jenħtieġ li l-ARN iqisu wkoll jekk is-saħħa fis-suq ta’ operatur preeżistenti tistax tkun limitata (abbażi tal-prezz) minn prodotti jew servizzi minn barra s-suq rilevanti u s-suq(swieq) tal-konsumaturi sottostanti, bħall-atturi OTT li joperaw abbażi tal-provvediment ta’ servizzi tal-komunikazzjonijiet online. Għalhekk, anke meta ARN tkun qieset li r-restrizzjonijiet minn dawn il-prodotti u s-servizzi fil-livell tal-konsumaturi mhumiex b’saħħithom biżżejjed għas-suq tal-konsumaturi biex ikun kompetittiv b’mod effettiv jew mhumiex b’saħħithom biżżejjed biex jaġixxu bħala restrizzjoni indiretta għall-għoti tas-servizzi tal-operaturi (għall-fini tad-definizzjoni tas-suq tal-operaturi), jenħtieġ li xorta jiġu vvalutati restrizzjonijiet potenzjali fl-istadju tal-valutazzjoni SMP. (64) Billi, bħalissa, il-fornituri ta’ servizzi OTT ma jipprovdux servizzi ta’ aċċess huma stess, dawn ġeneralment ma jeżerċitawx pressjoni kompetittiva fuq is-swieq tal-aċċess.

3.2. SMP konġunta

65. Id-definizzjoni ta’ x’jikkostitwixxi pożizzjoni ta’ dominanza konġunta fil-liġi dwar il-kompetizzjoni hija prevista fil-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea u evolviet maż-żmien. Il-kunċett ta’ SMP konġunta għandu jiġi derivat mill-istess bażi. Pożizzjoni dominanti tista’ tinżamm minn diversi impriżi, li huma legalment u ekonomikament indipendenti minn xulxin, diment li – mil-lat ekonomiku – dawn jippreżentaw lilhom infushom jew jaġixxu flimkien f’suq partikolari bħala entità kollettiva. (65) Fil-kawża Gencor (66), il-Qorti eżaminat kif karatteristiċi tas-suq xierqa jistgħu jwasslu għal relazzjoni ta’ interdipendenza bejn il-partijiet, filwaqt li jippermettulhom jantiċipaw l-imġiba ta’ xulxin. Kif ġie ddikjarat b’mod ċar f’Airtours (67), l-eżistenza ta’ ftehim jew ta’ konnessjonijiet oħrajn fil-liġi mhijiex indispensabbli għal sejba ta’ pożizzjoni dominanti kollettiva. Tali sejba tista’ tkun ibbażata fuq fatturi oħrajn ta’ konnessjoni u tiddependi fuq valutazzjoni ekonomika, u b’mod partikolari fuq valutazzjoni tal-istruttura tas-suq. (68)

66. Pożizzjoni dominanti kollettiva teżisti meta, fid-dawl tal-karatteristiċi attwali tas-suq rilevanti, kull membru tal-oligopolju dominanti inkiwstjoni, hekk kif isir konxju tal-interessi komuni, iqis li huwa possibbli, ekonomikament razzjonali, u għalhekk preferibbli, li jadotta – fuq bażi dejjiema – politika komuni għall-imġiba tiegħu fis-suq bl-għan li jbigħ bi prezzijiet ogħla mill-prezzijiet kompetittivi, mingħajr ma jkollu jidħol fi ftehim jew jagħmel użu minn prattika miftiehma skont it-tifsira tal-Artikolu 101 tat-Trattat mingħajr ma ebda kompetitur, klijent jew konsumatur reali jew potenzjali jkun jista’ jirreaġixxi b’mod effettiv (69).

67. F’Airtours, il-Qorti Ġenerali ddeċidiet li tliet kundizzjonijiet kumulattivi huma neċessarji għal sejba ta’ dominanza kollettiva kif iddefinita (70): — L-ewwel nett, kull membru tal-oligopolju dominanti jeħtieġ li jkollu l-kapaċità li jkun jaf kif qegħdin jaġixxu l-membri l-oħrajn sabiex jimmonitorja jekk dawn humiex qegħdin jadottaw politika komuni. Mhuwiex biżżejjed għal kull membru tal-oligopolju dominanti li jkun konxju tal-fatt li l-imġiba interdipendenti fis-suq hija ta’ profitt għal kollha kemm huma iżda kull membru jeħtieġ li jkollu wkoll il-mezzi biex ikun jaf jekk l-operaturi l-oħrajn humiex qegħdin jadottaw l-istess strateġija u jekk humiex qegħdin iżommuha. Għalhekk, irid ikun hemm biżżejjed trasparenza fis-suq għall-membri kollha tal-oligopolju dominanti biex ikunu konxji b’mod preċiż biżżejjed u malajr, tal-mod li bih qiegħda tevolvi l-imġiba fis-suq tal-membri l-oħrajn; — It-tieni nett, is-sitwazzjoni ta’ koordinazzjoni taċita trid tkun sostenibbli maż-żmien, jiġifieri jrid ikun hemm inċentiv biex ħadd ma jmur kontra l-politika komuni fis-suq. Huwa biss meta l-membri kollha tal-oligopolju dominanti jżommu l-imġiba parallela li kulħadd ikun jista’ jibbenefika. Għalhekk, il-kunċett ta’ ritaljazzjoni fir-rigward ta’ imġiba li tmur kontra l-politika komuni huwa inerenti f’din il-kundizzjoni. Sabiex sitwazzjoni ta’ dominanza kollettiva tkun vijabbli, irid ikun hemm deterrenti xierqa biex jiżguraw li jkun hemm inċentiv fit-tul biex ħadd ma jmur kontra l-politika komuni fis-suq, li jifisser li kull membru tal-oligopolju dominanti jeħtieġ li jkun konxju li azzjoni kompetittiva ħafna min-naħa tiegħu mfassla biex iżżid is-sehem tiegħu mis-suq tipprovdi azzjonijiet identiċi minn oħrajn, u b’hekk ma jikseb l-ebda benefiċċju mill-inizjattiva tiegħu; — It-tielet nett, sabiex tiġi ppruvata l-eżistenza ta’ pożizzjoni dominanti għall-istandard legali meħtieġ, irid jiġi stabbilit ukoll li reazzjoni prevedibbli ta’ kompetituri attwali u futuri, kif ukoll ta’ klijenti, ma tipperikolax ir-riżultati mistennija mill-politika komuni.

68. Fil-kawża Impala II (71), il-Qorti tal-Ġustizzja kkonfermat li dawn il-kriterji jidentifikaw il-kundizzjonijiet li meta dawn ikunu preżenti jkun hemm probabbiltà akbar li tirriżulta koordinazzjoni taċita. Skont il-Qorti tal-Ġustizzja, tali kollużjoni taċita tkun aktar probabbli jekk il-kompetituri jkunu jistgħu faċilment jaslu għal perċezzjoni komuni dwar kif jenħtieġ li taħdem il-koordinazzjoni, u, b’mod partikolari tal-parametri li jkunu jistgħu jintużaw bħala l-punt fokali (72) tal-koordinazzjoni proposta. Fl-istess ħin, din indikat il-ħtieġa li jiġi evitat approċċ mekkaniku li jinvolvi l-verifika separata ta’ kull waħda minn dawk il-kriterji meqjusa b’mod iżolat, filwaqt li ma għandu jitqies bl-ebda mod il-mekkaniżmu ekonomiku globali ta’ koordinazzjoni taċita ipotetika (73). Il-karatteristiċi tas-suq iridu jiġu vvalutati b’referenza għal dak il-mekkaniżmu ta’ koordinazzjoni ipotetika.

69. F’dan l-isfond, meta jiddeterminaw jekk żewġ impriżi jew aktar f’suq rilevanti għandhomx SMP konġunta, għall-finijiet li jiddeterminaw jekk għandhomx jiġu imposti obbligi regolatorji ex ante fuqhom, l-ARN jeħtiġilhom iwettqu analiżi ta’ żviluppi probabbli matul il-perjodu ta’ rieżami li jmiss (74). Dawn jeħtiġilhom jikkunsidraw jekk, fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet kollha, il-kundizzjonijiet tas-suq iwasslux għal mekkaniżmu ta’ koordinazzjoni taċita, abbażi tat-test ekonomiku stabbilit mill-Qorti. Kif stabbilit fil-premessa 26 tad-Direttiva 2002/21/KE, żewġ impriżi jew aktar jistgħu jinstabu li jgawdu pożizzjoni dominanti mhux biss fejn jeżistu rabtiet strutturali jew oħrajn iżda anke fejn l-istruttura tas-suq rilevanti twassal għal effetti koordinati.

70. Analiżi prospettiva trid tqis l-iżviluppi tas-suq mistennija jew prevedibbli matul il-perjodu ta’ rieżami li jmiss sabiex jiġi ddeterminat jekk il-kollużjoni taċita hijiex ir-riżultat probabbli tas-suq. Il-probabbiltà tal-elementi tat-test ekonomiku stabbilit mill-Qorti trid tiġi stabbilita billi jitqiesu l-istrutturi tas-suq u kwalunkwe evidenza disponibbli tal-imġiba fis-suq, li jwasslu għall-iżvilupp ta’ mekkaniżmu ipotetiku ta’ koordinazzjoni u għall-kisba ta’ ekwilibriju kollużiv b’mod taċitu. Mekkaniżmu postulat irid jiġi analizzat bħala li jifforma parti minn teorija plawżibbli ta’ koordinazzjoni taċita (75), inklużi kunsiderazzjonijiet fir-rigward ta’ evidenza u dejta disponibbli, kif ukoll kunsiderazzjonijiet ipotetiċi. Kif jista’ jiġi derivat mill-ġurisprudenza kkwotata hawn fuq, approċċ ta’ lista ta’ kontroll jenħtieġ li jiġi evitat.

71. B’mod simili għall-gwida tal-Kummissjoni dwar fużjonijiet orizzontali (76), l-informazzjoni kollha rilevanti disponibbli dwar il-karatteristiċi tas-swieq ikkonċernati, inklużi kemm karatteristiċi strutturali kif ukoll l-imġiba preċedenti tal-parteċipanti fis-suq, trid titqies f’analiżi prospettiva.

72. Fehim komuni dwar imġiba kkoordinata huwa ġeneralment aktar faċli f’ambjenti ekonomiċi inqas kumplessi u aktar stabbli. Peress li ġeneralment, il-koordinazzjoni hija aktar sempliċi fost inqas operaturi, jidher li jkun rilevanti b’mod partikolari li jiġi eżaminat l-għadd ta’ parteċipanti fis-suq. Barra minn hekk, jista’ jkun aktar faċli li jintlaħaq fehim komuni dwar it-termini tal-koordinazzjoni jekk tkun tista’ tiġi osservata simetrija relattiva, speċjalment f’termini ta’ strutturi tal-kostijiet, l-ishma mis-suq, il-livelli tal-kapaċità inklużi l-kopertura, il-livelli ta’ integrazzjoni vertikali u l-kapaċità li jiġu replikati l-pakketti.

73. It-trasparenza tal-prezzijiet tista’ tiġi preżunta aktar faċilment għas-swieq tal-massa tal-konsumaturi, u l-omoġenità tal-prodotti tista’ żżid il-livell ta’ trasparenza, iżda anke l-kumplessità tal-prodott u tat-tariffa fil-livell tal-konsumaturi tista’ titnaqqas billi jiġu stabbiliti regoli tal-ipprezzar aktar faċli, bħall-identifikazzjoni ta’ għadd żgħir ta’ prodotti ewlenin ta’ referenza. Fis-swieq tal-komunikazzjonijiet elettroniċi b’penetrazzjoni mobbli u fissa kważi kompluta, il-volatilità tad-domanda għandha t-tendenza li tkun baxxa u l-klijenti ġodda jistgħu jiġu akkwistati biss minn atturi oħrajn tas-suq, filwaqt li tiżdied it-trasparenza fir-rigward tal-ishma mis-suq (77).

74. Meta jagħmlu tbassir tad-dejta attwali u tal-iżviluppi futuri l-aktar probabbli, jenħtieġ li l-ARN jagħmlu dan skont Approċċ Greenfield Modifikat, kif stabbilit fil-paragrafu 17, li jirrikjedi li l-effetti ta’ kwalunkwe regolamentazzjoni fis-seħħ ibbażat fuq is-saħħa sinifikanti fis-suq jiġu esklużi mill-valutazzjoni. (78)

75. It-tip ta’ evidenza li hija disponibbli għall-ARN fi swieq li huma regolati fiż-żmien tal-analiżi se tkun sostanzjalment differenti mill-evidenza li hija disponibbli fi swieq li mhumiex regolati. Madankollu, l-ARN xorta jistgħu jkunu kapaċi jipprovdu evidenza dwar l-istruttura u l-imġiba fis-suq, pereżempju f’każijiet fejn ir-regolamentazzjoni fis-seħħ tista’ ma tkunx irrimedjat bis-sħiħ il-fallimenti tas-swieq osservati. Dan ma jfissirx li l-istandard tal-prova jenħtieġ li jkun aktar baxx, jew li l-mekkaniżmu ta’ koordinazzjoni taċita li huwa ipotizzat jenħtieġ li jkun differenti.

76. Wara li jikkunsidraw il-paragrafu 15, meta jivvalutaw il-preżenza ta’ SMP konġunta sabiex jiddeterminaw jekk għandhomx jimponu regolamentazzjoni ex ante, l-ARN jistgħu għalhekk iqisu ċ-ċirkostanzi kollha tas-suq biex jistabbilixxu li mġiba taċita kollużiva aktarx se tirriżulta bħala riżultat tas-suq, fin-nuqqas ta’ regolamentazzjoni ex ante, jekk (i) dawn iċ-ċirkostanzi jkunu konsistenti mal-ekonomija tat-teorija tal-kollużjoni taċita żviluppata mill-ARN u (ii) meta jiġu vvalutati, dawn jinstabu li huma rilevanti biex jiġi spjegat li s-suq iwassal għall-imġiba kollużiva taċita ipotetika deskritta, abbażi ta’ analiżi integrata u tal-kriterji stabbiliti fil-kawża Airtours u li wara ġew ikkonfermati u kkjarifikati ulterjorment fil-kawżi Impala.

77. L-analiżi ta’ SMP konġunta għandha tqis l-ispeċifiċitajiet tas-settur tal-komunikazzjonijiet elettroniċi, b’mod partikolari l-fatt li minħabba r-rabtiet li tipikament jeżistu bejn is-swieq tal-operaturi u tal-konsumaturi, il-mekkaniżmu ekonomiku ta’ kollużjoni taċita mhuwiex limitat għal-livell tal-operaturi iżda jenħtieġ li jiġi vvalutat billi titqies l-interazzjoni taż-żewġ livelli. F’dan ir-rigward, il-punt(i) fokali jista’(jistgħu) jiġi(u) identifikat(i) jew fil-livell tal-konsumaturi jew tal-operaturi u r-ritaljazzjoni tista’ sseħħ fi ħdan is-suq(swieq) tal-operaturi u s-suq(swieq) downstream tal-konsumaturi konnessi funzjonalment kif ukoll swieq tal-konsumaturi relatati, jew anke barra minn dawk is-swieq jekk l-oligopolisti jkunu preżenti hemmhekk u jinteraġixxu hemmhekk.

78. Kif iddikjarat mill-Qorti tal-Ġustizzja f’Impala II, minbarra t-trasparenza fis-suq, struttura tas-suq li twassal għal kollużjoni taċita tista’ tkun ikkaratterizzata wkoll minn konċentrazzjoni tas-suq u omoġeneità tal-prodott. (79) Karatteristiċi oħrajn li jistgħu jwasslu għall-istess konklużjoni jistgħu jiġu estrapolati minn ġurisprudenza jew minn deċiżjonijiet regolatorji preċedenti. Lista mhux eżawrjenti ta’ karatteristiċi tas-suq li l-ARN jistgħu jqisu fil-każ tagħhom permezz ta’ valutazzjoni tal-każ huma, bħala eżempju, l-ishma mis-suq, l-elastiċità tad-domanda, l-integrazzjoni vertikali, il-kompatibbiltajiet tal-kost u l-output, il-kopertura tan-netwerk komprensiva, il-livelli tal-profittabbiltà u tad-Dħul Medju għal kull Utent (ARPU), is-simetrija relattiva tal-operatur u similarità relatata tal-operazzjonijiet tal-konsumaturi. Madankollu, mhija ssuġġerita l-ebda lista eżawrjenti. Barra minn hekk, ir-rilevanza ta’ dawn il-parametri jenħtieġ li tiġi stabbilita u vvalutata fuq bażi ta’ każ b’każ u jenħtieġ li jitqiesu ċ-ċirkostanzi nazzjonali. Jekk l-ARN jixtiequ jużaw parametri ispirati minn prattika ta’ kompetizzjoni jew rieżami tal-fużjoni ex post, dawn jenħtieġ li jagħmlu dan billi jqisu l-ispeċifiċitajiet ta’ regolamentazzjoni ex ante fis-settur tal-komunikazzjonijiet elettroniċi (80), bl-għan li jidentifikaw fiċ-ċirkostanzi speċifiċi, jekk il-karatteristiċi tas-suq rilevanti humiex tali li kull membru tal-oligopolju dominanti jqis li huwa possibbli, ekonomikament razzjonali, u għalhekk preferibbli, li jadotta – fuq bażi dejjiema – politika komuni għall-imġiba fis-suq tiegħu (81).

It-trasparenza

79. Abbażi tal-gwida stabbilita fil-paragrafi 72, 73 u 77, punt ta’ tluq għas-sejba ta’ SMP konġunta huwa l-istabbiliment ta’ politika komuni skont liema għandha tiġi allinjata l-imġiba fil-ġejjieni.

80. Meta jiġi eżaminat jekk suq huwiex trasparenti biżżejjed biex jippermetti koordinazzjoni taċita, jenħtieġ li jiġi eżaminat jekk l-operaturi tas-suq għandhomx inċentiv b’saħħtu li jikkonverġu għal riżultat tas-suq koordinat, identifikabbli u jastjenu milli jiddependu fuq imġiba kompetittiva. Dan huwa l-każ fejn il-benefiċċji fit-tul ta’ imġiba antikompetittiva jisbqu kwalunkwe profitt fuq terminu qasir minn imġiba kompetittiva. Kif ġie spjegat fil-paragrafu 78, l-implimentazzjoni u ż-żamma ta’ koordinazzjoni taċita huma faċilitati minn ċerti karatteristiċi tas-suq li jistgħu jwasslu biex suq partikolari jkun aktar suxxettibbli għal koordinazzjoni.

81. Fiċ-ċirkostanzi speċifiċi ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi, li għandhom ostakoli kbar għad-dħul u kostijiet mitlufa kbar, l-operaturi ġodda għandhom inċentiv biex iżidu s-sehem mis-suq tagħhom biex jiżguraw rkupru tal-kost. Min-naħa l-oħra, is-simetrija tas-sehem mis-suq mhijiex neċessarja biex issir kollużjoni taċita ta’ inċentiv, diment li tkun inkisbet skala minima (82) jew l-istrutturi tal-kostijiet ikunu komparabbli (83).

82. Fil-kuntest tal-valutazzjoni tal-eżistenza ta’ saħħa sinifikanti kollettiva fis-suq u mingħajr preġudizzju għall-kriterji deskritti fil-paragrafu 67 ta’ hawn fuq, allinjament mill-qrib tal-prezzijiet tul perjodu twil, speċjalment jekk dawn ikunu ‘l fuq mil-livell kompetittiv, flimkien ma’ fatturi oħrajn tipiċi ta’ pożizzjoni dominanti kollettiva, jista’, fin-nuqqas ta’ spjegazzjoni raġonevoli alternattiva, ikun biżżejjed sabiex tintwera l-eżistenza ta’ pożizzjoni dominanti kollettiva, anke meta ma jkunx hemm evidenza diretta b’saħħitha ta’ trasparenza qawwija fis-suq, għaliex it-tali trasparenza tista’ tiġi preżunta fit-tali ċirkostanzi (84). L-investigazzjoni ta’ tali ċirkostanzi trid titwettaq bir-reqqa, u, fuq kollox, jenħtieġ li tadotta approċċ ibbażat fuq l-analiżi ta’ strateġiji ta’ koordinazzjoni plawżibbli li tista’ teżisti fiċ-ċirkostanzi (85). B’mod partikolari, għall-fini ta’ regolamentazzjoni ex ante fis-settur tal-komunikazzjonijiet elettroniċi, sejba ta’ koordinazzjoni eżistenti minn qabel kif deskritta hawn fuq mhijiex prerekwiżit iżda tista’ tkun rilevanti b’mod partikolari jekk il-karatteristiċi tas-suq ma jkunux inbidlu b’mod sinifikanti u/jew x’aktarx mhux se jagħmlu dan fil-perjodu ta’ rieżami li jmiss.

83. Meta imġiba preċedenti tista’ tikkonferma l-valutazzjoni li tħares ’il quddiem tal-ARN ta’ dinamiċi tas-suq probabbli fil-perjodu ta’ rieżami li jmiss, jenħtieġ li l-ARN ikunu konxji tal-fatt li anke fil-preżenza ta’ regolamentazzjoni, is-sempliċi impożizzjoni ta’ prodotti ta’ aċċess għall-operaturi kkontrollati mill-prezzijiet tista’ ma tkunx spjegazzjoni suffiċjenti ta’ allinjament tal-prezzijiet osservat tul perjodu twil fil-livell tal-konsumaturi. Tali allinjament, fin-nuqqas ta’ spjegazzjoni raġonevoli alternattiva, jista’ jkun sinjal ta’ imġiba kollużiva taċita, jekk ikunu preżenti fatturi oħrajn tipiċi għal pożizzjoni dominanti kollettiva. Spjegazzjonijiet raġonevoli alternattivi, minbarra l-obbligi regolatorji għall-iffissar tal-livelli tal-prezzijiet, jistgħu jkunu, pereżempju, ta’ natura ekonomika, jekk il-livelli tal-prezzijiet ikunu jistgħu jiġu ġġustifikati fid-dawl ta’ strutturi tal-kostijiet f’suq kompetittiv.

84. Barra minn hekk, għall-finijiet li jiġi vvalutat il-kriterju tat-trasparenza, fiċ-ċirkostanzi speċifiċi ta’ regolamentazzjoni ex ante ta’ swieq tal-komunikazzjonijiet elettroniċi, fejn l-ostakoli għad-dħul għal operaturi ġodda jkunu tipikament kbar, ċaħda mis-sidien tan-netwerk li jipprovdu aċċess għall-operaturi fuq termini raġonevoli tista’ tkun punt fokali potenzjali ta’ politika komuni adottata mill-membri tal-oligopolju. Tali ċaħda mill-operaturi tan-netwerk tista’ għalhekk tindika l-eżistenza ta’ politika komuni, li titqies flimkien ma’ fatturi oħrajn meta titwettaq analiżi ta’ SMP konġunta. Punt fokali bbażat fuq iċ-ċaħda ta’ aċċess jista’ jiġi osservat fil-każ ta’ operaturi li mhumiex soġġetti għal obbligi ta’ aċċess ex ante, jew inkella jista’ jiġi previst fil-każ ta’ operaturi li mhumiex soġġetti għal tali obbligi fil-ħin tal-analiżi, diment li jiġu ssodisfati ċerti kundizzjonijiet. Tali kundizzjonijiet jinkludu inċentiv kondiviż fiż-żamma ta’ kirjiet (profitti) sinifikanti jew għoljin b’mod anormali fi swieq downstream jew fi swieq tal-konsumaturi relatati, li l-ARN tqis li mhumiex proporzjonati mal-investimenti li saru u mar-riskji mġarrba, (86) jew tipi oħrajn ta’ politika komuni mhux marbuta mal-prezzijiet f’suq li jwassal għal koordinazzjoni taċita inkompatibbli ma’ suq tal-konsumaturi li jiffunzjona tajjeb kif stabbilit mill-Qorti fis-sentenza Impala II, (87) li jista’ jkun ukoll evidenza li ċ-ċaħda tal-aċċess hija punt fokali kredibbli. Għandu jkun rilevanti wkoll li jiġi vvalutat jekk l-operatur inkwistjoni għandux livell suffiċjenti biex jiġġustifika l-għoti ta’ servizz tal-operaturi lil partijiet terzi.

Sostenibbiltà

85. Sabiex il-politika komuni ssir sostenibbli maż-żmien, irid ikun hemm inċentiv għal kull membru tal-oligopolju biex ma jmurx kontra t-termini ta’ koordinazzjoni. Dan jirriżulta mill-fatt li l-membri tal-oligopolju dominanti jistgħu jibbenefikaw biss jekk dawn kollha jżommu l-imġiba parallela. L-eżistenza ta’ theddida kredibbli ta’ ritaljazzjoni, li tiskoraġġixxi d-devjazzjoni, hija rekwiżit meħtieġ sabiex jiġi żgurat li l-mekkaniżmu tal-koordinazzjoni jibqa’ kredibbli maż-żmien.

86. Fir-rigward tal-ħtieġa li wieħed jirrikorri għall-eżerċizzju ta’ sanzjoni, il-Qorti Ġenerali kkjarifikat li s-sempliċi eżistenza ta’ mekkaniżmu ta’ deterrent effettiv hija, fil-prinċipju, suffiċjenti għaliex jekk il-membri tal-oligopolju jikkonformaw mal-politika komuni, ma hemmx bżonn li wieħed jirrikorri għall-eżerċizzju ta’ sanzjoni. L-aktar mekkaniżmu ta’ deterrent effettiv huwa dak li ma ntużax. (88)

87. Din il-kjarifika hija rilevanti b’mod partikolari, bħala eżempju, f’każijiet fejn ARN tqis li l-punt fokali ta’ kollużjoni taċita fil-livell tal-operaturi tikkonsisti f’ċaħda (kostruttiva) ta’ aċċess għall-operaturi (89), u fejn it-tranżazzjonijiet tal-operaturi jkunu tipikament skarsi. F’tali każijiet, l-ARN ma għandhomx bżonn jistabbilixxu li r-ritaljazzjoni tikkonsisti fil-konklużjoni ta’ ftehim ieħor ta’ aċċess mill-operatur(i) l-oħrajn li jkun(u) qiegħed/qegħdin jiftiehem/jiftiehmu b’mod taċitu, iżda jistgħu jidentifikaw mekkaniżmu ta’ ritaljazzjoni kredibbli differenti (90) fis-suq/swieq tal-konsumaturi sottostanti jew relatati (bħall-gwerer tal-prezzijiet tul żmien qasir) (91). Kunsiderazzjonijiet relatati mal-portabbiltà u l-attrizzjoni (92) fiċ-ċirkostanzi speċifiċi jistgħu jkomplu jissostanzjaw ir-rispons preżunt tal-konsumaturi għat-tibdiliet fil-prezz u jgħinu lill-ARN tbassar il-probabbiltà li tkun effettiva r-ritaljazzjoni fil-livell tal-konsumaturi (93).

88. Il-kredibbiltà ta’ theddida ta’ sanzjoni (mekkaniżmu) u/jew l-eżerċizzju tagħha hija meqjusa mill-ARN fl-analiżi ta’ każ b’każ.

Fatturi esterni

89. Il-valutazzjoni ta’ fatturi kompensatorji għat-teorija ta’ kollużjoni taċita tinkludi kunsiderazzjonijiet ekonomiċi fir-rigward ta’ jekk l-operaturi preżenti attwalment fis-suq barra mill-oligopolju li tiftiehem b’mod taċitu jaġixxux bħala kompetitur(i) marġinali jew għandhomx il-potenzjal li jsiru operatur(i) li jaġixxi(u) għal rasu(rashom), jew jekk il-klijenti għandhomx biżżejjed saħħa tax-xerrej kompensatorja biex jipperikolaw il-mekkaniżmu kollużiv.

90. Fil-qafas ta’ regolamentazzjoni ex ante fis-settur tal-komunikazzjonijiet elettroniċi, il-pożizzjoni fis-suq u s-saħħa tar-rivali jistgħu jiġu vvalutati abbażi ta’ diversi fatturi, relatati mal-ostakoli għad-dħul għal kompetituri potenzjali u s-sitwazzjoni kompetittiva tal-espansjoni u l-ostakoli għaliha għall-atturi eżistenti fis-suq. Il-parametri rilevanti f’din il-valutazzjoni se jinkludu sehem mis-suq fis-suq li qiegħed jiġi vvalutat, ekonomiji ta’ firxa relatati, potenzjal li jiġi pprovdut input għall-prodotti kollha mitluba mill-klijenti fil-livell tal-konsumaturi, is-saħħa relattiva tiegħu fil-qasam ewlieni ta’ attività, l-eżistenza ta’ kompetituri marġinali jew kompetituri li jaġixxu għal rashom eċċ. F’dan ir-rigward, jenħtieġ li l-ARN jinkludu fl-abbozz ta’ miżura tagħhom valutazzjoni fir-rigward ta’ jekk il-kompetituri marġinali għandhomx il-kapaċità li jisfidaw l-eżitu koordinat mhux kompetittiv (94).

91. Kif issemma fil-paragrafu 59, is-swieq għall-għoti ta’ servizzi tal-komunikazzjonijiet elettroniċi għandhom ostakoli kbar għad-dħul, b’mod partikolari ta’ natura ekonomika, peress li l-introduzzjoni tan-netwerk, fin-nuqqas ta’ ftehim ta’ aċċess għall-operaturi, hija għalija u tieħu ħafna ħin; iżda anke ostakoli ta’ natura legali, bħal, b’mod partikolari, il-politika tal-ispettru, jistgħu jillimitaw l-għadd ta’ operaturi ta’ netwerk mobbli (95). Għal din ir-raġuni, operatur ġdid ipotetiku li jista’ jxekkel ekwilibriju kollużiv taċitu x’aktarx ikollu jiddependi, mill-inqas parzjalment, fuq l-infrastruttura ta’ oħrajn. Fin-nuqqas ta’ intervent regolatorju jew ftehimiet kummerċjali sostenibbli jew innovazzjoni teknoloġika li tikkawża tfixkil, tipikament jista’ jiġi preżunt li l-probabbiltà ta’ dħul li jikkawża tfixkil hija ġeneralment baxxa fit-terminu qasir u medju.

92. Fir-rigward tal-klijenti, il-konsumaturi fi swieq tal-massa x’aktarx ma jkunux jistgħu jeżerċitaw b’mod individwali saħħa tax-xerrej sinifikanti. Min-naħa l-oħra, xi utenti aħħarin tan-negozju li jixtru prodotti ta’ livell kummerċjali jew prodotti mfassla apposta jistgħu jeżerċitaw saħħa tax-xerrej kompensatorja u r-reazzjoni potenzjali tagħhom jenħtieġ li tiġi analizzata, jekk xieraq, fis-suq speċifiku.

93. Din il-Komunikazzjoni hija indirizzata lill-Istati Membri.

Għall-Kummissjoni, Mariya GABRIEL Membru tal-Kummissjoni

(1) Id-Direttiva 2002/21/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas-7 ta’ Marzu 2002 dwar kwadru regolatorju komuni għan-networks ta’ komunikazzjonijiet u servizzi elettroniċi (ĠU L 108, 24.4.2002, p. 33).

(2) Nota ta’ Spjega li takkumpanja l-Linji Gwida dwar l-analiżi tas-suq u l-valutazzjoni tas-saħħa sinifikanti fis-suq skont il-qafas regolatorju tal-UE għan-netwerks u s-servizzi tal-komunikazzjonijiet elettroniċi, SWD(2018)124.

(3) Id-Direttiva 2002/19/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas-7 ta’ Marzu 2002 dwar l-aċċess għal, u l-interkonnessjoni ta’, netwerks ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi u faċilitajiet assoċjati (Direttiva tal-Aċċess) (ĠU L 108, 24.4.2002, p. 7).

(4) Id-Direttiva 2002/20/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas-7 ta’ Marzu 2002 dwar l-awtorizzazzjoni ta’ networks u servizzi ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi (Direttiva ta’ Awtorizzazzjoni) (ĠU L 108, 24.4.2002, p. 21).

(5) Id-Direttiva 2002/22/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas-7 ta’ Marzu 2002 dwar servizz universali u d-drittijiet tal-utenti li jirrelataw ma’ netwerks u servizzi ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi (Direttiva Servizz Universali) (ĠU L 108, 24.4.2002, p. 51).

(6) Ir-Regolament (UE) Nru 531/2012 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat-13 ta’ Ġunju 2012 dwar roaming fuq netwerks pubbliċi ta’ komunikazzjoni mobbli fi ħdan l-Unjoni, ĠU L 172, 30.6.2012, p. 10, kif emendat mir-Regolament (UE) 2015/2120 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal-25 ta’ Novembru 2015, ĠU L 310, 26.11.2015, p. 1 u mir-Regolament (UE) 2017/920 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas-17 ta’ Mejju 2017 (ĠU L 147, 9.6.2017, p. 1).

(7) Rakkomandazzjoni tal-Kummissjoni 2014/710/UE tad-9 ta’ Ottubru 2014 dwar swieq rilevanti ta’ prodotti u servizzi fis-settur tal-komunikazzjonijiet elettroniċi li huma suxxettibbli għar-regolamentazzjoni ex ante f’konformità mad-Direttiva 2002/21/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar kwadru regolatorju komuni għan-netwerks ta’ komunikazzjonijiet u servizzi elettroniċi (ĠU L 295, 11.10.2014, p. 79).

(8) Avviż tal-Kummissjoni dwar id-definizzjoni tas-suq rilevanti għall-għanijiet tal-liġi dwar il-kompetizzjoni tal-Komunità (ĠU C 372, 9.12.1997, p. 5). (Avviż tal-1997 dwar id-Definizzjoni tas-Suq). Għall-finijiet tal-applikazzjoni tal-liġi dwar il-kompetizzjoni, l-Avviż tal-1997 dwar id-Definizzjoni tas-Suq jispjega li l-kunċett tas-suq rilevanti huwa marbut mill-qrib mal-objettivi segwiti minn politiki rilevanti, infurzar ex post skont l-Artikoli 101 u 102 tat-Trattat jew valutazzjoni ex ante skont ir-Regolament tal-UE dwar l-Għaqdiet.

(9) Ir-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 139/2004 tal-20 ta’ Jannar 2004 dwar il-kontroll ta’ konċentrazzjonijiet bejn impriżi (ĠU L 24, 29.1.2004, p. 1).

(10) ĠU L 24, 29.1.2004, p. 1.

(11) L-Artikolu 16(6) tad-Direttiva Qafas attwalment jiddikjara li l-ARN għandhom jinnotifikaw lill-Kummissjoni dwar abbozz ġdid ta’ miżuri fi żmien tliet snin mill-adozzjoni ta’ miżura preċedenti relatata ma’ dak is-suq.

(12) Il-Premessa 27 tad-Direttiva Qafas.

(13) Nota ta’ Spjega li takkumpanja r-Rakkomandazzjoni tal-Kummissjoni 2014/710/UE, SWD(2014) 298, p. 8.

(14) Il-Kawżi FI/2004/0082, ES/2005/0330 u NL/2015/1727. Ara wkoll CZ/2012/1322.

(15) Il-Kawżi IE/2004/0121, ES/2005/0330, SI/2009/0913 u NL/2015/1727.

(16) Ara l-punt 4 tar-Rakkomandazzjoni tal-Kummissjoni 2014/710/UE u n-Nota ta’ Spjega tagħha u l-Kawża FR/2014/1670.

(17) L-Artikolu 14(2) tad-Direttiva 2002/21/KE.

(18) L-użu tat-terminu “suq rilevanti” jimplika d-deskrizzjoni tal-prodotti jew tas-servizzi li jiffurmaw is-suq u l-valutazzjoni tal-kamp ta’ applikazzjoni ġeografiku ta’ dak is-suq u t-termini “prodotti” u “servizzi” jintużaw b’mod interkambjabbli tul it-test. Skont il-paragrafu 7 tal-Avviż tal-1997 dwar id-Definizzjoni tas-Suq, suq tal-prodotti rilevanti “hu magħmul minn dawk il-prodotti u/jew servizzi illi huma kkunsidrati bħala li kapaċi li jiġu mibdula jew jkunu sostitwibbli mill-konsumatur, minħabba l-karatteristiċi tal-Prodotti, il-prezzijiet tagħhom u l-użu maħsub tagħhom”.

(19) Il-Kawża C-209/98, Entreprenørforeningens Affalds EU:C:2000:279, il-paragrafu 57 u l-Kawża C-242/95 GT-Link EU:C:1997:376, il-paragrafu 36. Jenħtieġ li jiġi rikonoxxut li l-objettiv tad-definizzjoni tas-suq mhux għan fih innifsu, iżda parti minn proċess, jiġifieri li jiġi vvalutat il-grad tas-saħħa fis-suq ta’ impriża.

(20) Il-Kawżi Magħquda C-68/94 u C-30/95, Franza u Oħrajn vs il-Kummissjoni EU:C:1998:148. Ara wkoll l-Avviż tal-1997 dwar id-Definizzjoni tas-Suq, fil-paragrafu 12.

(21) Is-swieq ewlenin tal-prodotti u s-servizzi li l-karatteristiċi tagħhom jistgħu jiġġustifikaw, fil-prinċipju, tal-impożizzjoni ta’ obbligi regolatorji ex ante, huma identifikati fir-Rakkomandazzjoni 2014/710/UE, li l-ARN huma meħtieġa jqisu bl-aħjar mod meta jiddefinixxu s-swieq rilevanti.

(22) Kif inhu ddikjarat ukoll fl-Avviż tal-1997 dwar id-Definizzjoni tas-Suq, mil-lat ekonomiku, għad-definizzjoni tas-suq rilevanti, is-sostituzzjoni min-naħa tad-domanda tikkostitwixxi l-aktar forza dixxiplinarja immedjata u effettiva fuq il-fornituri ta’ prodott partikolari, b’mod partikolari fir-rigward tad-deċiżjonijiet tagħhom dwar l-ipprezzar.

(23) Ara wkoll l-Avviż tal-1997 dwar id-Definizzjoni tas-suq, il-paragrafu 24.

(24) Mhuwiex neċessarju li l-konsumaturi kollha jaqilbu għal prodott li jikkompeti; huwa biżżejjed li ssir bidla suffiċjenti sabiex żieda relattiva fil-prezz ma trendix profitt. Dan ir-rekwiżit jikkorrispondi għall-prinċipju ta’ “interkambjabbiltà suffiċjenti” stabbilit fil-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja; ara n-nota 27 f’qiegħ il-paġna.

(25) Il-kunċett ta’ “terminu qasir” jiddependi fuq il-karatteristiċi tas-suq u ċ-ċirkostanzi nazzjonali. Fil-COMP/39.525, Telekomunikacja Polska, il-Kummissjoni stabbilixxiet, fil-paragrafu 580 li “there is supply-side substitution where suppliers are able to switch production to the relevant products and market them in short term in response to small and permanent changes in relative prices.” (hemm sostituzzjoni min-naħa tal-provvista meta l-fornituri jkunu jistgħu jibdlu l-produzzjoni għall-prodotti rilevanti u jikkummerċjalizzawhom fit-terminu qasir b’rispons għal bidliet żgħar u permanenti fi prezzijiet relattivi). Skont in-nota 4 f’qiegħ il-paġna tal-paragrafu 20 tal-Avviż tal-1997 dwar id-Definizzjoni tas-Suq, il-perjodu rilevanti huwa “perjodu illi ma jinvolvix aġġustament sinjifikanti għal assi eżistenti tanġibbli u intanġibbli”.

(26) Ara wkoll l-Avviż tal-1997 dwar id-Definizzjoni tas-Suq, il-paragrafu 20.

(27) Ara COMP/39.525, Telekomunikacja Polska, il-paragrafu 580.

(28) Ara wkoll, l-Avviż tal-1997 dwar Definizzjoni tas-Suq, il-paragrafi 20-23, il-Kawża IV/M.1225 - Enso/Stora, ĠU L 254, 29.9.1999, il-paragrafu 39.

(29) Ara wkoll l-Avviż tal-1997 dwar id-Definizzjoni tas-Suq, il-paragrafu 24.

(30) Ara l-Kawża T-83/91, Tetra Pak vs il-Kummissjoni, EU:T:1994:246, il-paragrafu 68. It-test huwa magħruf ukoll bħala t- test SSNIP (żieda mhux tranżitorja żgħira iżda sinifikanti fil-prezz). Għalkemm it-test SSNIP huwa biss eżempju wieħed ta’ metodu li jintuża għad-definizzjoni tas-suq rilevanti u minkejja n-natura ekonometrika formali tiegħu jew il-marġni tiegħu għall-iżbalji (l-hekk imsejħa “cellophane fallacy”), l-importanza tiegħu tinsab primarjament fl-użu tiegħu bħala għodda kunċettwali għall-valutazzjoni tal-evidenza tal-kompetizzjoni bejn prodotti jew servizzi differenti.

(31) Fi kliem ieħor, meta l-elastiċità bejn prezz u ieħor tad-domanda bejn żewġ prodotti tkun għolja, wieħed jista’ jikkonkludi li l-konsumaturi jqisu dawn il-prodotti bħala sostituti mill-qrib. Meta l-għażla tal-konsumatur tkun influwenzata minn kunsiderazzjonijiet għajr iż-żidiet fil-prezz, it-test SSNIP jista’ ma jkunx miżura adegwata tas-sostitwibbiltà tal-prodott; ara l-Kawża T-25/99, Colin Arthur Roberts u Valérie Ann Roberts vs il-Kummissjoni, EU:T:2001:177. Ara wkoll l-Avviż tal-1997 dwar id-Definizzjoni tas-Suq, il-paragrafu 17.

(32) Din l-ipoteżi tista’ tiġi ribattuta jekk ikun hemm indikazzjonijiet qawwija li l-prezz regolat preċedentement ma ġiex stabbilit f’livelli kompetittivi. Fit-tali ċirkostanzi, jaf ikun xieraq li bħala punt tat-tluq jintuża prezz li jirriżulta minn mudell tal-kost jew valutazzjoni komparattiva aġġornati.

(33) Nota ta’ spjega għar-Rakkomandazzjoni 2014/710/UE, SWD(2014)298, paġna 18; Il-Kawża NL/2015/1727, C(2015)3078. Ara wkoll CZ/2017/1985.

(34) Il-Kawża C-333/94 P, Tetra Pak vs il-Kummissjoni EU:C:1996:436, il-paragrafu 13, il-Kawża 31/80 L’Oréal EU:C:1980:289, il-paragrafu 25, il-Kawża 322/81, Michelin vs il-Kummissjoni EU:C:1983:313, il-paragrafu 37, il-Kawża C-62/86, AkzoChemie vs il-Kummissjoni EU:C:1991:286, il-paragrafu 51, il-Kawża T-504/93, Tiercé Ladbroke vs il-Kummissjoni EU:T:1997:84, il-paragrafu 81, T-65/96, Kish Glass vs il-Kummissjoni EU:T:2000:93, il-paragrafu 62, il-Kawża C-475/99, Ambulanz Glöckner and Landkreis Südwestpfalz EU:C:2001:577, il-paragrafu 33. It-test ta’ sostitwibbiltà jew interkambjabbiltà suffiċjenti ġie stabbilit għall-ewwel darba mill-Qorti tal-Ġustizzja fil-Kawża 6/72, Europemballage u Continental Can vs il-Kummissjoni EU:C:1973:22, il-paragrafu 32 u fil-Kawża 85/76, Hoffmann La-Roche vs il-Kummissjoni EU:C:1979:36, il-paragrafu 23.

(35) Il-Kawża C-333/94 P, Tetra Pak vs il-Kummissjoni EU:C:1996:436, il-paragrafu 13, il-Kawża 66/86, Ahmed Saeed EU:C:1989:140, il-paragrafi 39 u 40, il-Kawża 27/76, United Brands vs il-Kummissjoni EU:C:1978:22, il-paragrafi 22 u 29, u 12. Il-Kawża T-229/94 Deutsche Bahn vs Il-Kummissjoni EU:T:1997:155, il-paragrafu 54. F’Tetra Pak, il-Qorti kkonfermat li l-fatt li d-domanda għall-kaxxi tal-kartun użati għall-imballaġġ tal-meraq tal-frott kienet marġinali u stabbli maż-żmien meta mqabbla mad-domanda għall-kaxxi tal-kartun użati għall-imballaġġ tal-ħalib kien evidenza ta’ ftit li xejn interkambjabbiltà bejn is-settur tal-imballaġġ tal-ħalib u dak mhux tal-ħalib, idem, il-paragrafi 13 u 15.

(36) Meta ma jkun jista’ jiġi stabbilit l-ebda mudell ta’ sostitwibbiltà suffiċjenti sabiex jiġu ġġustifikati servizzi, inklużi servizzi bbażati fuq OTT fis-suq tal-prodott rilevanti, jenħtieġ li, madankollu, l-ARN iqisu r-restrizzjonijiet kompetittivi potenzjali eżerċitati minn dawn is-servizzi fl-istadju tal-valutazzjoni SMP (ara wkoll il-Kawża CZ/2017/1985 u l-Kawża CZ/2012/1322, u aktar ’l isfel).

(37) Filwaqt li b’mod ġenerali l-ARN sabu li s-servizzi tal-konsumaturi pprovduti permezz ta’ netwerks fissi kienu fl-istess suq tal-konsumaturi irrispettivament mill-pjattaforma tat-trażmissjoni sottostanti (jiġifieri, irrispettivament minn jekk is-servizz tal-konsumaturi ngħatax permezz ta’ kejbil koassjali, il-fibra jew ir-ram), dawn b’mod ġenerali sabu li s-servizzi tal-konsumaturi mogħtija permezz ta’ netwerks fissi jew mobbli kienu fi swieq separati.

(38) Ara l-Avviż tal-1997 dwar id-Definizzjoni tas-Suq, il-paragrafi 57 u 58. Pereżempju, is-sostitwibbiltà tal-katina tista’ sseħħ meta impriża li tipprovdi servizzi fil-livell nazzjonali tillimita l-prezzijiet mitluba mill-impriżi li jipprovdu servizzi fi swieq ġeografiċi separati. Dan jista’ jkun il-każ meta l-prezzijiet mitluba mill-impriżi li jipprovdu netwerks bil-kejbil f’żoni partikolari jkunu limitati minn impriża dominanti li topera nazzjonalment. Ara wkoll: Il-Kawża COMP/M.1628 - TotalFina/Elf, il-paragrafu 188.

(39) L-evidenza jenħtieġ li turi interdipendenza ċara tal-prezzijiet fl-estremitajiet tal-katina. Il-grad tas-sostitwibbiltà bejn il-prodotti jew iż-żoni ġeografiċi rilevanti jenħtieġ li jkun għoli biżżejjed.

(40) United Brands, op. cit., il-paragrafu 44, Michelin, op. cit., il-paragrafu 26, il-Kawża 247/86 Alsatel vs Novasam EU:C:1988:469, il-paragrafu 15; Tiercé Ladbroke vs il-Kummissjoni, op. cit., il-paragrafu 102.

(41) Deutsche Bahn vs il-Kummissjoni, op. cit., il-paragrafu 92. Il-Kawża T-139/98 AAMS vs il-Kummissjoni, EU:T:2001:272, il-paragrafu 39.

(42) Ara, pereżempju, it-taqsima 2.5 tan-Nota ta’ Spjega li takkumpanja r-Rakkomandazzjoni 2014/710/UE, SWD(2014) 298.

(43) Nota ta’ Spjega għar-Rakkomandazzjoni 2014/710/UE, SWD(2014)298, paġna 14; Ara wkoll CZ/2012/1322.

(44) Ara, pereżempju, il-Kawża IV/M.1025 - Mannesmann/Olivetti/Infostrada, il-paragrafu 17, u l-Kawża COMP/JV.23 - Telefónica/Portugal Telecom/Médi Telecom.

(45) Fil-prattika, din iż-żona se tikkorrispondi għal-limiti taż-żona li fiha operatur huwa awtorizzat li jopera. Fil-Kawża COMP/M.1650 - ACEA/Telefónica, il-Kummissjoni indikat li peress li l-impriża konġunta notifikata jkollha liċenzja limitata għaż-żona ta’ Ruma, is-suq ġeografiku jista’ jiġi ddefinit bħala lokali, il-paragrafu 16.

(46) Pereżempju, l-operaturi mobbli jistgħu jipprovdu servizzi mobbli biss fiż-żoni ġeografiċi li għalihom huma ngħataw awtorizzazzjonijiet għall-użu ta’ spettru tar-radju, b’hekk jikkontribwixxu għad-dimensjoni ġeografika tas-swieq rilevanti; Ara l-Kawża IV/M.1439 - Telia/Telenor, il-paragrafu 124, il-Kawża IV/M.1430 - Vodafone/Airtouch, il-paragrafi 13-17, il-Kawża COMP/JV.17 - Mannesmann/Bell Atlantic/Omnitel, il-paragrafu 15.

(47) Din id-definizzjoni tikkorrispondi għad-definizzjoni li l-ġurisprudenza assenjat lill-kunċett ta’ pożizzjoni dominanti fl-Artikolu 102 tat-Trattat. Ara United Brands, op. cit., il-paragrafu 65; Hoffmann-La Roche vs il-Kummissjoni, op. cit., il-paragrafu 38.

(48) F’termini ta’ valur, volum, linji ta’ konnessjoni, għadd ta’ abbonati, kif xieraq f’suq partikolari.

(49) Ara il-punt 13 tal-Komunikazzjoni tal-Kummissjoni — Linji Gwida dwar il-prijoritajiet ta’ infurzar tal-Kummissjoni fl-applikazzjoni tal-Artikolu 82 tat-Trattat KE għal imġiba esklużjonarja abbużiva minn impriżi dominanti.

(50) AKZO Chemie vs il-Kummissjoni, op. cit., il-paragrafu 60; Il-Kawża T-228/97, Irish Sugar vs il-Kummissjoni, EU:T:1999:246, il-paragrafu 70, Hoffmann-La Roche vs il-Kummissjoni, op. cit, il-paragrafu 41, AAMS u Oħrajn vs il-Kummissjoni op. cit., il-paragrafu 51. Madankollu, sehem kbir mis-suq jista’ jiffunzjona bħala indikatur preċiż abbażi tal-preżunzjoni li l-kompetituri ma jistgħux jespandu l-output tagħhom b’volum suffiċjenti biex jissodisfaw il-bidla fid-domanda li tirriżulta minn żieda fil-prezz ta’ rivali. Irish Sugar vs il-Kummissjoni, op. cit., il-paragrafi 97 sa 104.

(51) Ara il-punt 15 tal-Komunikazzjoni tal-Kummissjoni — Linji Gwida dwar il-prijoritajiet ta’ infurzar tal-Kummissjoni fl-applikazzjoni tal-Artikolu 82 tat-Trattat KE għal imġiba esklużjonarja abbużiva minn impriżi dominanti.

(52) Ara l-punt 18 tal-Komunikazzjoni tal-Kummissjoni — Linji Gwida dwar il-prijoritajiet ta’ infurzar tal-Kummissjoni fl-applikazzjoni tal-Artikolu 82 tat-Trattat KE għal imġiba esklużjonarja abbużiva minn impriżi dominanti.

(53) L-ostakoli għad-dħul f’dan is-settur jistgħu jkunu strutturali, legali jew regolatorji. L-ostakoli strutturali għad-dħul jirriżultaw mill-kundizzjonijiet tal-kost jew tad-domanda oriġinali li joħolqu kundizzjonijiet asimmetriċi bejn operaturi stabbiliti u operaturi ġodda li jimpedixxu jew jipprevjenu d-dħul fis-suq ta’ dawn tal-aħħar. L-ostakoli legali jew regolatorji mhumiex ibbażati fuq kundizzjonijiet ekonomiċi, iżda jirriżultaw minn miżuri leġiżlattivi, amministrattivi jew oħrajn li għandhom effett dirett fuq il-kundizzjonijiet tad-dħul u/jew il-pożizzjonament tal-operaturi fis-suq rilevanti. Ara r-Rakkomandazzjoni tal-Kummissjoni 2014/710/UE.

(54) Il-Kawża COMP/M.5532 – Carphone Warehouse/TiscaliUK.

(55) L-esperjenza tal-Kummissjoni tissuġġerixxi li mhuwiex probabbli li jkun hemm dominanza jekk is-sehem tal-impriża mis-suq ikun inqas minn 40 % fis-suq rilevanti. Madankollu, jista’ jkun hemm każijiet speċifiċi li jkunu taħt dak il-livell limitu, fejn il-kompetituri ma jkunux f’pożizzjoni li jillimitaw l-imġiba ta’ impriża dominanti b’mod effettiv. Ara United Brands, op. cit. u l-Kawża COMP/M.1741 – MCI WorldCom/Sprint.

(56) Il-Kawżi NL/2017/1958-59 u NL/2017/1960. Ara l-Kawża PT/2017/2023.

(57) Effetti tan-netwerk diretti jkunu preżenti meta l- valur li konsumatur jikseb minn prodott jew servizz jirriżulta mill-użu akbar ta’ dak il-prodott jew servizz minn persuni oħra. Effetti tan-netwerk indiretti jseħħu meta dak il-valur miżjud jirriżulta mill-użu akbar ta’ prodott jew servizz kumplimentari.

(58) B’mod partikolari, ftehimiet dwar ir-roaming, ftehimiet dwar il-qsim tan-netwerk kif ukoll ftehimiet ta’ koinvestiment mhux miftuħa għal partijiet terzi, li jistgħu, fost l-oħrajn, jeliminaw sieħeb kummerċjali indipendenti li miegħu jista’ jinnegozja l-operatur iżgħar. Ara l-Kawża COMP/M.7612 - Hutchinson 3G UK/Telefónica UK.

(59) Hoffmann-La Roche vs il-Kummissjoni, op. cit., at il-paragrafu 48. L-aktar tipi importanti ta’ ostakoli għad-dħul huma l-ekonomiji ta’ skala u l-kostijiet mitlufa. Dawn l-ostakli huma partikolarment rilevanti għas-settur tal-komunikazzjonijiet elettroniċi minħabba l-fatt li huma meħtieġa investimenti kbar sabiex jinħoloq, pereżempju, netwerk ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi effiċjenti għall-għoti ta’ servizzi ta’ aċċess u x’aktarx ftit ikun jista’ jiġi rkuprat jekk operatur ġdid jiddeċiedi li joħroġ mis-suq.

(60) Il-Kawża COMP/M.5532 - Carphone Warehouse/Tiscali UK, il-Kawża COMP/M.7018 – Telefónica Deutschland/E-Plus u l-Kawża COMP/M.7612 - Hutchinson 3G UK/Telefónica UK.

(61) Il-Kawża COMP/M.1564 - Astrolink JV.

(62) Il-Kawża COMP/M.1564 - Astrolink JV.

(63) Il-Kawża COMP/M.1741 - MCI WorldCom/Sprint.

(64) Il-Kawża FR/2014/1670.

(65) Il-Kawża C-395/96 P, Compagnie Maritime Belge, ECLI:UE:C:2000:132, il-paragrafi 35 sa 36.

(66) Il-Kawża T-102/96, Gencor Ltd vs il-Kummissjoni EU:T:1999:65, il-paragrafu 163.

(67) Il-Kawża T-342/99, Airtours plc vs il-Kummissjoni ECLI:EU:T:2002:146.

(68) Compagnie Maritime Belge, il-paragrafu 45.

(69) Il-Kawża T-342/99, Airtours plc vs il-Kummissjoni Ewropea, EU:T:2002:146, il-paragrafu 61; Il-Kawża C-413/06 Impala II EU:C:2008:392, il-paragrafu 122.

(70) Ibid, il-paragrafu 62.

(71) Impala II, il-paragrafu 123.

(72) Din tinftiehem bħala l-fehim taċitu tat-terimini tal-koordinazzjoni bejn l-impriżi dominanti b’mod konġunt, soluzzjoni li l-operaturi li jiftiehmu flimkien b’mod taċitu se jkollhom it-tendenza li jadottaw fiċ-ċirkostanzi speċifiċi tas-suq u li tirrikjedi li tiġi stabbilita t-trasparenza tas-suq. Ara l-paragrafu 123 tas-sentenza Impala II.

(73) Ibid, il-paragrafu 125.

(74) Ibid, il-paragrafu 123.

(75) Ibid, il-paragrafu 130.

(76) Linji gwida fuq l-istima jew kalkolu tal-għaqdiet orizzontali taħt ir-Regolament tal-Kunsill dwar il-kontroll tal-konċentrazzjonijiet bejn l-intrapriżi (ĠU C 31, 5.2.2004, p. 5).

(77) Fil-kuntest tal-fużjoni, dawn il-kunsiderazzjonijiet ġew diskussi fid-dettall fir-rigward tas-suq tal-komunikazzjonijiet elettroniċi pereżempju, fil-Kawża COMP M.7758 — HUTCHISON 3G ITALY/WIND/JV.

(78) Ara l-Kawża SI/2009/0913, li fiha l-Kummissjoni kkjarifikat li dan l-approċċ huwa adatt sabiex tiġi vvalutata l-kapaċità ta’ suq għal kollużjoni taċita fil-preżenza ta’ regolamentazzjoni eżistenti bbażata fuq SMP uniku, filwaqt li ddikjarat li “what counts here is the situation which would prevail absent the regulatory obligations imposed on Mobitel in this specific market (modified greenfield approach)” (dak li jgħodd hawnhekk huwa s-sitwazzjoni li tipprevali fin-nuqqas ta’ obbligi regolatorji imposti fuq Mobitel f’dan is-suq speċifiku (approċċ greenfield modifikat).

(79) Impala II, il-paragrafu 121.

(80) Il-valutazzjoni għall-finijiet ta’ regolamentazzjoni ex ante tirrikjedi qafas speċifiku ta’ analiżi f’ċerti aspetti, bħall-ħtieġa li ssemmiet qabel li jiġi injorat ir-regolament li huwa fis-seħħ attwalment, il-ħtieġa li jitqies perjodu ta’ żmien speċifiku ta’ regolament, jew in-nuqqas ta’ kontrofattwali binarju speċifiku li huwa preżenti f’analiżi tal-fużjoni.

(81) Airtours plc vs il-Kummissjoni, op. cit., il-paragrafu 61; Il-Kawża C-413/06, Impala II EU:C:2008:392, il-paragrafu 122.

(82) Dan għandu jiġi vvalutat skont iċ-ċirkostanzi nazzjonali u s-suq rilevanti inkwistjoni, filwaqt li titqies il-ħtieġa li jiġi promoss dħul effiċjenti. Ara pereżempju l- Anness għar-Rakkomandazzjoni tal-Kummissjoni 2009/396/KE tas-7 ta’ Mejju 2009 dwar it-Trattament Regolatorju tar-Rati ta’ Terminazzjoni ta’ Telefonati Fissi u Ċellulari fl-UE (ĠU L 124, 20.5.2009, p. 67).

(83) Il-Kawża ES/2005/0330.

(84) Il-Kawża T-464/04, Impala I EU:C:2006:216, il-paragrafu 252.

(85) Impala II, il-paragrafu 129.

(86) Il-Kawża ES/2005/0330.

(87) Impala II, il-paragrafu 121. Ara wkoll din in-nota ta’ Spjega, taqsima “market failures at the retail level” (fallimenti tas-suq fil-livell tal-konsumaturi).

(88) Impala I, il-paragrafu 466.

(89) Aċċess li jippermetti lil dawk li jfittxu l-aċċess biex jikkompetu b’mod effettiv fil-livell tal-konsumaturi.

(90) Filwaqt li t-tieni kriterju tat-test Airtours jeħtieġ “azzjoni identika minn oħrajn”, dan għandu jinqara bħala azzjoni kompetittiva ħafna minn membru wieħed tal-oligopolju dominanti bħala reazzjoni għal azzjoni kompetittiva ħafna tal-membru l-ieħor tal-oligopolju dominanti, li madankollu tista’ tieħu forma differenti, ara Airtours, op. cit., il-paragrafu 62.

(91) Dan huwa importanti minħabba li sanzjoni kontra oligopolista 1 għall-għoti ta’ aċċess tiegħu lil kompetitur permezz ta’ għoti ta’ aċċess minn oligopolista 2 lil kompetituri oħrajn jista’ jkollha effetti fit-tul fuq is-suq, filwaqt li tkompli timmina l-profitti tal-parti li tirritalja, u b’hekk ma tkunx deterrent kredibbli ta’ imġiba opportunistika. Ara wkoll il-Kawża ES/2005/0330.

(92) Il-portabbiltà tan-numru hija l-possibbiltà għall-utenti aħħarin li jżommu numru mill-pjan ta’ numerazzjoni telefonika nazzjonali indipendentement mill-impriża li tipprovdi s-servizz, u l-attrizzjoni hija l-perċentwal ta’ abbonati għal servizz li jwaqqfu l-abbonamenti tagħhom għal dak is-servizz matul ċertu perjodu.

(93) Il-Kawża ES/2005/0330.

(94) Il-Kawża IE/2004/0121.

(95) Ara n-nota f’qiegħ il-paġna 52 u n-Nota ta’ spjega tar-Rakkomandazzjoni 2014/710/UE, SWD(2014)298, paġna 4.