Official Journal L 314 , 30/11/2001 P. 0001 - 0077



Id-Deċiżjoni tal-Kunsill tas-27 ta' Novembru 2001 dwar l-assoċjazzjoni tal-pajjiżi u t-territorji lil hinn mill-baħar mal-Komunità Ewropea ("Deċiżjoni dwar Assoċjazzjoni lil hinn mill-baħar") (2001/822/KE) IL-KUNSILL TA' L-UNJONI EWROPEA, Wara li kkonsidra t-Trattat li jistabbilixxi l-Komunitajiet Ewropej, minn issa ‘l quddiem msejjaħ it-Trattat u partikolarment l-Artikolu 187 tiegħu, Wara li kkonsidra l-proposta mill-Kummissjoni, Billi: (1) Id-Deċiżjoni tal-Kunsill 91/482/KEE tal-25 ta' Lulju 1991 dwar l-assoċjazzjoni ta' pajjiżi u territorji lil hinn mill-baħar mal-Komunità Ekonomika Ewropea [1], kienet applikabbli sal-1 ta' Diċembru 2001. L-Artikolu 240(4) tagħha tiddikjara li l-Kunsill, huwa u jaġixxi fuq proposta mill-Kummissjoni, għandu jistabbilixxi d-dispożizzjonijiet li jridu jiġu preskritti għall-applikazzjoni sosegwenti tal-prinċipji dikjarati fl-Artikoli 182 u 186 tat-Trattat. (2) Id-Dikjarazzjoni Nru 36 dwar il-pajjiżi u t-territorji lil hinn mill-baħar, minn issa ‘l quddiem msejjħa "PTLHB", annessa ma' l-att finali tal-Konferenza tar-Rappreżentanti tal-Gvernijiet ta' l-Istati Membri ffirmat f'Amsterdam fl-1997, tistieden lill-Kunsill, huwa u jaġixxi bi qbil ma' l-Artikolu 187 tat-Trattat, biex jirrevedi l-arranġamenti ta' assoċjazzjoni mal-PTLHB b'għan f'erba' partijiet kif ġej: - o il-promozzjoni aktar effettiva ta' l-iżvilupp ekonomiku u soċjali tal-PTLHB; - o l-iżvilupp ta' relazzjonijiet ekonomiċi bejn il-PTLHB u l-Unjoni Ewropea; - o titqies aktar id-diversita u l-karatteristiċi speċifiċi tal-PTLHB individwali, inkluż aspetti li għandhom x'jaqsmu ma' liberta li wieħed jipprovdi; - o u li jiġi żgurat li titjieb l-effettivita ta' l-istrument finanzjarju. (3) Fil-11 ta' Frar 1999 il-Parlament Ewropew adotta riżoluzzjoni dwar relazzjonijiet bejn il-PTLHB, l-Istati AKP u r-reġjuni l-aktar imbegħda ta' l-Unjoni Ewropea [2]. Barra minn hekk, fl-4 ta'Ottubru 2001, adotta riżoluzzjoni dwar il-proposta mill-Kummissjoni għal Deċiżjoni tal-Kunsill dwar l-assoċjazzjoni tal-PTLHB mal-Komunitajiet Ewropej [3]. (4) Fil-komunikazzjoni tagħha ta' l-20 ta' Mejju 1999 intitolata "l-Istat tal-PTLHB assoċjata mal-KE u għażliet għall-"PTLHB 2000", il-Kummissjoni eżaminat il-fatturi u l-iżvilupp ta' l-assoċjazzjoni tal-PTLHB-KE mill-1957, innotat il-prinċipji bażiċi u s-sitwazzjoni korrenti ta' l-assoċjazzjoni u fasslet politika alternattiva għall-perjodu li jibda fl-1 ta' Marzu 2000." (5) Bi qbil ma' l-Artikolu 10 tad-Deċiżjoni 91/482/KEE, l-awtoritajiet kompetenti tal-PTLHB għarrfu lill-Kummissjoni bl-emendi jew iż-żidiet li xtaqu fil-futur, prinċipalment f'laqgħa li nżammet fil-kuntest tas-sħubija fid-29 u t-30 ta' April, li għaliha attendew il-Kummissjoni, l-erba' Stati Membri li magħhom huma marbuta l-PTLHB u l-20 PTLHB konċernati. (6) Għalkemm mhumiex pajjiżi terzi, il-PTLHB ma jiffurmawx parti mis-suq waħdieni u jridu jikkonformaw ma' l-obbligazzjonijiet imposti fuq pajjiżi terzi rigward kummerċ, prinċipalment regoli ta' oriġini, livelli stabbiliti ta' saħħa u saħħa tal-pjanti u miżuri ta' salvagward. (7) Bħala regola ġenerali, meta l-Kunsill jadotta miżuri skond l-Artikolu 187 tat-Trattat, irid iqis kemm il-prinċipji preskritti f'Parti Erbgħa tat-Trattat u kif ukoll il-prinċipji l-oħra tal-liġi Komunitarja. Għandu jqis l-esperjenza akkwistata fl-implimentazzjoni ta' l-arranġamenti ta' kummerċ tad-Deċiżjoni 91/482/KEE. (8) Dawn l-arranġamenti jipprovdu għal aċċess liberu mid-dazju għal prodotti li joriġinaw mill-PTLHB u r-regoli ta' oriġini li jippermettu kumulu ma' prodotti li joriġinaw mill-Istati AKP, li huma suġġetti għal arranġamenti differenti, jew fil-Komunità. Dan joħloq jew jhedded li jikkawża taħwid serju għall-funzjonament ta' ċerti organizzazzjonijiet komuni fis-suq skond il-politika agrikola komuni, partikolarment dawk għar-ross u z-zokkor. Dan it-taħwid wassal diversi drabi sabiex il-Kummissjoni u l-Kunsill jadottaw miżuri ta' salvagward. (9) Billi jiġi limitat l-iskop għall-użu ta' kumulu ta' oriġini, it-tibdiliet magħmula f'relazzjoni mar-ross fir-reviżjoni f'nofs l-iskond tad-Deċiżjoni [4] għinu biex jinżamm aċċess għal prodotti tal-PTLHB lis-suq Komunitarju fuq termini li jwasslu għall-bilanċ tiegħu. Dan l-aċċess għandu jitjieb rigward il-PTLHB l-inqas żviluppati, imma mingħajr ma tiġi modifikata l-kwantita totali li tibbenfika minn kumulazzjoni. Meta jitqies li żewġ PTLHB oħra biss qatt operaw f'dan is-settur, il-bqija tal-kwantitajiet disponibbli għandhom jiġu allokati għalihom, fl-interess ta' trasparenza. (10) Madankollu, rigward iz-zokkor u taħlitiet taz-zokkor, iż-żieda f'esportazzjonijiet minn PTLHB magħmula miz-zokkor li joriġinaw mill-AKP jew mill-Komunità lejn suq fornit iżżejjed, irriżultat fi tnaqqis akbar fil-kwota permessa għal produtturi tal-Komunità u għalhekk telf akbar ta' dħul garantit għalihom. (11) Barra minn hekk, meta jitqiesu l-operati minimi ta' valur miżjud baxx li korrentement huma biżżejjed biex jinkiseb l-istat ta' prodott li joriġina mill-PTLHB fis-settur taz-zokkor, il-kontribuzzjoni ta' dawn l-esporti għall-iżvilupp tat-territorji tista' tkun biss żgħira u mingħajr dubju, barra mill-proporzjoni għat-taħwid ikkawżat lis-setturi tal-Komunità konċernati. (12) Għar-raġunijiet msemmija fuq, għandhom għalhekk jiġu adottati r-regoli ta' oriġini li jeskludu l-possibilta ta' kumulu ta' AKP/KE-PTLHB għaz-zokkor meta operati minimi jitwettqu biss. Madankollu, waqt li jitqiesu l-investimenti li diġa saru fil-PTLHB dwar il-bażi tar-regoli fis-seħħ mill-1991, din l-esklużjoni għandha tidħol fis-seħħ b'mod progressiv. Għalhekk, bla ħsara għall-adozzjoni tad-dispożizzjonijiet ta' implimentazzjoni meħtieġa, kumulu għandu jiġi permess li jkomplu temporanjament f'limiti kwantitattivi li jonqsu progressivamenti li huma kompatibbli ma' l-għanijiet ta' l-organizzazzjoni fis-suq komuni tal-Komunità taz-zokkor waqt li jitqiesu kif mistħoqq l-interessi leġittimi ta' operaturi tal-PTLHB. (13) Dispożizzjonijiet għandhom isiru wkoll biex jiġi żgurat li prodotti agrikoli li joriġinaw mill-Komunità u li bbenefikaw minn rifond ta' esportazzjoni ma jistgħux jiġu mportati mill-ġdid fil-Komunità meħlusa mid-dazju permezz tal-proċedura ta' kumulu. (14) Barra minn hekk, ir-regoli kollha ta' oriġini tal-PTLHB għandhom jiġu aġġornati, fl-interessi ta' l-operaturi u l-amministraturi konċernati, biex jitqies il-progress tekniku u l-politika aġġornata mill-Komunità ta' armonizzazzjoni tar-regola ta' l-oriġini. Bl-istess mod, il-proċedura għandha tiġi simplifikata biex ikunu jistgħu jsiru l-emendi tekniċi meħtieġa għar-regoli li jridu jsiru b'mod aktar sempliċi fil-futur. (15) Il-proċedura għat-trasbord ta'merkanzija li ma toriġinax fil-PTLHB imma li hi f'ċirkolazzjoni ħielsa hemmhekk għandha titlesta u tiġi klarifikata, bil-ħsieb li jiġi żgurat qafas legali trasparenti u ta' min joqgħod fuqu għal operaturi u amministrazzjonijiet. Għandha tiġi estiża wkoll biex tkopri ċerti prodotti mis-sajd ta' tagħrif partikolari għall-Grenlandja u Saint-Pierre-et-Miquelon, bla ħsara għall-adozzjoni tad-dispożizzjonijiet meħtieġa ta' implimentazzjoni. (16) Id-dispożizzjonijiet ġenerali tat-Trattat u l-leġislazzjoni li toħroġ minnhom ma japplikawx awtomatikament għall-PTLHB, minbarra dispożizzjonijiet espressi għall-kuntrarju. Prodotti ta' PTLHB importati fil-Komunità jridu madankollu jikkonformaw mar-regoli tal-Komunità fis-seħħ. (17) Għajnuna finanzjarja għall-PTLHB għandha tiġi allokata fuq il-bażi ta' kriterji uniformi, trasparenti u effettivi, waqt li jiqiesu l-bżonnijiet u l-qadi tal-PTLHB. Dawn il-kriterji għandhom jinkludu partikolarment id-dimensjonijiet ekonomiċi u fiżiċi tal-PTLHB, l-użu li jkun sar minn allokazzjonijiet tal-passat, rispett għall-prinċipji ta' tmexxija finanzjarja soda, politika fiskali bil-fier, kapaċita stmata ta' assorbiment, il-bżonn li tiġi stabbilita riserva sabiex tiġi finanzjata nefqa mhux programmabbli u transizzjoni bla xkiel biex tiġi prevjenuta pass lura konsiderevoli u f'daqqa fl-allokazzjoni għal New Caledonia, French Polynesia u l-Antilli Olandiżi. Fl-interessi ta' effiċjenza, simplifikazzjoni u għarfien tal-kapaċitajiet ta' tmexxija ta' l-awtoritajiet tal-PTLHB, ir-risorsi finanzjarji mogħtija lill-PTLHB għandhom jitmexxew aktar fuq il-bażi ta' sħubija billi jiġu applikati proċeduri bbażati fuq ir-regoli fis-seħħ għall-fondi strutturali. (18) Għal dan il-għan, il-proċeduri jiddelegaw ir-responsabbilta ewlenija tagħhom għall-programmar u l-implimentazzjoni tal-koperazzjoni partikolarment lill-PTLHB. Koperazzjoni tiġi kondotta preominantement f'konformità ma' regolamenti territorjali tal-PTLHB u tifred appoġġ għall-monitorjar, l-evalwazzjoni u r-reviżjoni ta' l-operati programmati. B'żieda ma' dan, huwa meħtieġ li jiġi klarifikat liema programmi Komunitarji u linji ta' stima huma miftuħa għall-PTLHB, kif ukoll il-proċeduri għal transizzjoni bla xkiel mill-FEŻ ta' qabel għad-disa' wieħed. (19) Tibdil globali, rifless fil-proċess kontinwu ta' liberalizzazzjoni ta' kummerċ, jimplika b'mod wiesgħa l-Komunità, is-sieħeb prinċipali tal-kummerċ, kif ukoll ii-ġirien ta' l-AKP u s-sieħba ekonomiċi l-oħra. Fl-ekwazzjoni ta' l-aċċess fis-suq, il-livell ta' tariffi jilgħab rwol aktar imnaqqas waqt li kummerċ f'servizzi u erji li għandhom x'jaqsmu ma' kummerċ jassumu importanza akbar fir-relazzjoni bejn il-PTLHB u s-sieħba ekonomiċi tagħhom. Dik ir-relazzjoni għandha għalhekk tiġi nkoraġġita, waqt li jinżammu fil-wisa' l-arranġamenti korrenti ta' kummerċ, u l-kondizzjonijiet għall-integrazzjoni gradwali ta' dawk il-PTLHB li jixtiequ fl-ekonomija reġjonali u globali simplifikata billi jiġI megħjuna biex Iżidu l-kapaċita tagħhom sabiex jimmaniġġjaw dawn l-erji ġodda kollha. (20) Il-miżuri meħtieġa għall-implimentazzjoni ta' din id-Deċiżjoni għandhom jiġu adotti bi qbil mad-Deċiżjoni tal-Kunsill 1999/468/KE tat-28 ta' Ġunju 1999, li tippreskrivi l-proċeduri għall-eżerċizzju tal-poteri ta' implimentazzjoni mogħtija lill-Kummissjoni [5]. Madankollu, sakemm u safejn l-implimentazzjoni tad-disa' FEŻ hija konċernata, il-votazzjoni u l-maġġoranza għandhom ikunu kif preskritt fl-Artikolu 21 tal-Ftehim Intern bejn ir-rappreżentanti tal-Gvernijiet ta' l-Istati Membri, li jiltaqgħu fil-Kunsill, dwar il-finanzjament u l-amministrazzjoni ta' Għajnuna Komunitarja skond il-Protokoll Finanzjarju mal-Ftehim ta' Sħubija bejn l-Istati Afrikani, tal-Karibbew u tal-Paċifiku l-Komunità Ewropea u l-Istati Membri tagħha ffirmati f'Cotonou (Benin) fit-23 ta' Ġunju 2000 u l-allokazzjoni ta' għajnuna finanzjarja għall-Pajjiżi u Territorji lil hinn mill-Baħar li għalihom tapplika Parti Erbgħa tat-Trattat [6], minn issa ‘l quddiem imsejjaħ "Il-Ftehim Intern". (21) Il-PTLHB huma ambjenti ta' gżejjer fraġli li jeħtieġu protezzjoni adegwata, inkluż rigward maniġġjar ta' l-iskart. Rigward skart radjoattiv, dan huwa provvdut skond l-Artikolu 198 tat-Trattat Euratom u l-leġislazzjoni adottata fuqu, minbarra l-Grenlandja, li għaliha t-Trattat Euratom ma japplikax. Għal skart ieħor, għandu jiġi speċifikat liema regoli tal-Komunità għandhom japplikaw rigward il-PTLHB. (22) L-arranġamenti għal assoċjazzjoni preskritti f'din id-Deċiżjoni m'għandhomx jiġu applikati għal Bermuda bi qbil max-xewqat tal-Gvern ta' Bermuda. (23) Il-Kunsill għandu jipproduċi risposta innovattiva għall-fatturi kollha ġodda msemmija hawn fuq li hija kemm konsistenti u kif ukoll mfassla għall-varjeta ta' sitwazzjonijiet. Stat ġdid għall-assoċjazzjoni jista' jipprovdi rispsota bħal din, IDDEĊIEDA KIF ĠEJ: L-EWWEL PARTI DISPOSIZZJONIJIET ĠENERALI TA' L-ASSOĊJAZZJONI TAL-PTLHB MAL-KOMUNITÀ Il-Kapitolu 1 Dispożizzjonijiet ġenerali Artikolu 1 Għan, oġġettivi u prinċipji 1. L-assoċjazzjoni tal-PLHMB mal-Komunità, minn issa ‘l quddiem msejħa bħaħa "l-Assoċjazzjoni PTLHB-KE", għandu jkollha bħala l-bażi tagħha l-għan dikjarat fl-Artikolu 182 tat-Trattat, prinċipalment li tippromwovi l-iżvilupp ekonomiku u soċjali tal-PTLHB u biex tistabbilixxi relazzjonijiet ekonomiċi bejniethom u l-Komunità bħala wieħed. Għandha ssegwi l-għanijiet preskritti fl-Artikolu 183 tat-Trattat bi qbil mal-prinċipji dikjarati fl-Artikoli 184 sa 188 tat-Trattat billi tiffoka fuq it-tnaqqis, il-prevenzjoni u, eventwalment, l-eradikazzjoni ta' poverta u fuq l-iżvilupp sostenut u l-integrazzjoni gradwali fl-ekonomiji reġjonali u dinjija. 2. L-assoċjazzjoni għandha x'taqsam mal-PTLHB mniżżla f'lista fl-Anness I A. 3. Bi qbil ma' l-Artikolu 188 tat-Trattat, din id-Deċiżjoni għandha tapplika għall-Grenlandja bla ħsara għad-dispożizzjonijiet speċifiċi dikjarati fil-Protokoll dwar l-arranġamenti speċifiċ għall-Grenlandja annessi mat-Trattat. Artikolu 2 Elementi bażiċi 1. L-assoċjazzjoni tal-PTLHB-KE għandha tiġi bażata fuq il-prinċipji ta' liberta, demokrazija, rispett għal drittijiet tal-bniedem u l-libertajiet fondamentali u r-regola tal-liġi. Dawn il-prinċipji, li fuqhom l-Unjoni hija mwaqqfa bi qbil ma' l-Artikolu 6 tat-Trattat dwar l-Unjoni Ewropea, għandhom ikunu komuni għall-Istati Membri u l-PTLHB marbuta magħhom. 2. M'għandu jkun hemm l-ebda diskriminazzjoni bbażata fuq sess, oriġini ta' razza jew etnika, reliġjon jew twemmin, diżabilita, eta jew orjentament sesswali fl-erji ta' koperazzjoni riferiti f'din id-Deċiżjoni. Artikolu 3 Il-PTLHB li huma l-inqas żviluppati 1. Il-Komunità għandha tagħti trattament speċjali lill-PTLHB li huma l-inqas żviluppati u lil dawk li ma jistgħux jieħdu vantaġġ mill-koperazzjoni reġjonali u l-integrazzjoni riferiti fl-Artikolu 16. 2. Biex twieġeb għal dawn id-diffikultajiet, koperazzjoni finanzjarja għal żvilupp għandha tikkomprendi, fost ħwejjeġ oħra, trattament speċjali meta jiġi stabbilit il-volum ta' risorsji finanzjarji u l-kondizzjonijiet marbuta magħhom sabiex il-PTLHB l-inqas żviluppati jkunu jistgħu jegħlbu ostakli strutturali u oħrajn għall-iżvilupp tagħhom. Għandha tagħti attenzjoni speċjali għat-titjib tal-kondizzjonijiet ta' għixien tas-setturi l-aktar fqar tal-popolazzjoni fil-kuntest ta' allevjazzjoni tal-faqar. 3. Il-PTLHB kunsidrati bħala l-inqas żviluppati għall-għanijiet ta' din id-Deċiżjoni huma mniżżla f'lista fl-Anness I B. Din il-lista għandha tiġi emendata permezz tad-deċiżjoni tal-Kunsill, huwa u jaġixxi unanimament fuq proposta mill-Kummissjoni, fejn is-sitwazzjoni ekonomika ta' PTLHB tgħaddi minn bidla sinifikanti u dejjiema, li jwassal għal ħtieġa ta' l-inklużjoni tagħha fil-kategorija tal-PTLHB li huma l-inqas żviluppati jew fejn l-inklużjoni tagħha f'dik il-kategorija m'għadhiex ġustifikata. Il-Kapitolu 2 Atturi ta' koperazzjoni fil-PTLHB Artikolu 4 Il-Prinċipji 1. Fil-qafas tas-sħubija preskritta fl-Artikolu 7, l-awtoritajiet tal-PTLHB għandhom jassumu responsabbilta primarja għall-formulazzjoni ta' strateġiji ta' assoċjazzjoni u ta' żvilupp u l-implimentazzjoni tagħhom permezz tal-preparazzjoni, flimkien mal-Kummissjoni u l-Istat Membru li miegħu il-PTLHB huwa marbut, ta' Dokumenti ta' Programmazzjoni Waħdiena (minn issa ‘l quddiem msejħa DPW) u programmi ta' koperazzjoni. 2. Il-Komunità għandha tagħraf li atturi pubbliċi lokali u privati jilgħabu rwol ewlieni fil-ksib ta' l-għanijiet preskritti fl-Artikolu 183 tat-Trattat. 3. Fl-implimentazzjoni ta' din id-Deċiżjoni, il-partijiet jrid ikollhom bħala l-prinċipji ta' gwida tagħhom it-trasparenza, is-sussidjarjeta u l-ħtieġa għall-effiċjenza. Artikolu 5 L-atturi differenti nvoluti 1. Atturi ta' koperazzjoni fil-PTLHB għandhom jinkludu: - l-awtoritajiet tal-PTLHB; - l-awtoritajiet l-oħra reġjonali u lokali fil-PTLHB; - soċjeta ċivili, assoċjazzjonijiet soċjali, kummerċjali u trejd-unjonisti, provvedituri tas-servizz pubbliku u organizzazzjonijiet lokali, nazzjonali jew internazzjonali jew mhux governattivi (OMG). L-Istati Membri li magħhom huma marbuta l-PTLHB għandhom jgħarrfu lill-Kummissjoni fi żmien tliet xhur mid-dħul fis-seħħ ta' din id-Deċiżjoni bl-awtoritajiet nazzjonali, reġjonali jew lokali riferiti fl-Artikoli varji tad-Deċiżjoni. 2. L-għarfien ta' l-atturi mhux governattivi għandu jiddependi fuq il-kapaċita tagħhom li jilħqu l-bżonnijiet tal-popolazzjoni lokali, l-għarfien espert tagħhom u jekk għandhomx organizzazzjoni u tmexxija demokratika u kontabbli. 3. Atturi mhux governattivi għandhom jiġu identifikati permezz ta' ftehim bejn l-awtoritajiet tal-PTLHB, il-Kummissjoni u l-Istati Membri li magħhom huwa marbut il-PTLHB, waqt li jitqies is-suġġett konċernat, l-għarfien espert tagħhom u l-qasam ta' attivita. Il-proċess ta' identifikazzjoni għandu jiġi kondott f'kull PTLHB bħala parti mill-proċess għall-preparazzjoni ta' programmi ta' koperazzjoni riferiti fl-Artikolu 4. Artikolu 6 Responsabbilitajiet ta' l-atturi mhux governattivi Atturi mhux governattivi identifikati skond l-Artikolu 5(3) jistgħu jilgħabu rwol: - fit-tagħrif u konsultazzjoni; - fil-preparazzjoni u l-implimentazzjoni ta' programmi ta' koperazzjoni; - fil-koperazzjoni deċentralizzata fil-kuntest ta' responsabbiltajiet delegati għall-għan li jiġu appoġġjati inizjattivi ta' żvilupp lokali. Il-Kapitolu 3 Il-Prinċipji u Proċeduri tas-Sħubija tal-PTLHB-KE Artikolu 7 Djalogu u Sħubija 1. Bil-għan li l-PTLHB jkunu jistgħu jieħdu parti sħiħa fl-implimentazzjoni ta' l-assoċjazzjoni tal-PTLHB-KE, b'rigward kif mistħoqq għall-mod kif l-istituzzjonijiet ta' l-Istati Membri konċernati huma organizzati, l-assoċjazzjoni għandha tuża proċedura ta' konsulta bażata fuq id-dispożizzjonijiet riferiti hawn isfel. Għandha titratta kull kwistjoni li tinħoloq f'relazzjonijiet bejn il-PTLHB u l-Komunità. 2. Djalogu fuq bażi wiesa' għandu jippermetti lill-Komunità, lill-PTLHB kollha u lill-Istati Membri li magħhom huma marbuta biex jikkonsultaw lil xulxin dwar il-prinċipji, proċeduri dettaljati u r-riżultati ta' l-assoċjazzjoni. Forum tal-PTLHB-KE għal dijalogu, minn issa ‘l quddiem imsejjaħ il-"Forum tal-PTLHB" għandu jiltaqa' kull sena biex iġib flimkien awtoritajiet tal-PTLHB, rappreżentanti ta' l-Istati Membri u l-Kummissjoni. 3. Għandu jkun hemm sħubija separata bejn il-Kummissjoni, l-Istat Membru li miegħu l-PTLHB huwa marbut u kull PTLHB rappreżentat mill-awtoritajiet tiegħu, biex jiġu permess li l-għanijiet u l-prinċipji ta' din id-Deċiżjoni, partikolarment dawk riferiti fl-Artikoli 4 u 19 jibdew iseħħu. Din il-konsultazzjoni trilaterali għandha minn issa ‘l quddiem tissejjaħ is-"sħubija". Kumitati tax-xogħol ta' sħubija, li jaġixxu f'kapaċita konsultattiva, għandhom jitwaqqfu għal kull PTLHB. Is-sħubija tagħhom għandha tikkomprendi t-tliet sieħba msemmija fuq. Dawn il-kumitati tax-xogħol jistgħu jiġu mlaqqa' fuq talba tal-Kummissjoni, ta' Stat Membru jew ta' PTLHB. Fuq talba ta' wieħed mis-sieħba, diversi kumitati tax-xogħol ta' sħubija jistgħu jorganizzaw laqgħat konġunti biex jikkonsidraw suġġetti ta' interess komuni jew aspetti reġjonali ta' l-assoċjazzjoni. 4. Din il-konsultazzjoni għandha tiġi kondotta f'konformità sħiħa mal-poteri istituzzjonali, legali u finanzjarji rispettivi ta' kull wieħed mit-tliet sieħba. Il-Kummissjoni għandha tippresiedi l-kumitati tax-xogħol u l-Forum tal-PTLHB u jipprovdu s-segretarjat tagħhom. Rappreżentant tal-Bank Ewropew ta' l-Investiment, minn issa ‘l quddiem msejjaħ il-BEI, għandu jkun preżenti f'laqgħat meta materji li jirrigwardjawh ikunu fuq l-aġenda. 5. L-opinjonijiet tal-kumitati tax-xogħol u l-Forum tal-PTLHB għandhom, fejn xieraq, ikunu s-suġġett ta' deċiżjonijiet tal-Kummissjoni fil-limiti tal-poteri tagħha, jew tal-proposti mill-Kummissjoni lill-Kunsill bil-ħsieb ta' l-implimentazzjoni ta' elementi ġodda ta' l-assoċjazzjoni tal-PTLHB-KE jew l-emenda tiegħu fuq il-bażi ta' l-Artikolu 187 tat-Trattat. Artikolu 8 Assemblea Parlamentari Konġunta ta' l-AKP-KE L-awtoritajiet tal-PTLHB għandhom jiġu mgħarrfa bl-aġenda, ir-resoluzzjonijiet u r-rakkomandazzjonijiet ta'l-Assemblea Parlamentari Konġunta ta' l-AKP-KE. L-Istati Membri u l-Kummissjoni għandhom jappoġġjaw kull talba mill-awtoritajiet tal-PTLHB sabiex jipparteċipaw bħala osservaturi fis-sessjonijiet plenarji ta' l-Assemblea Parlamentari Konġunta ta' l-AKP-KE, bla ħsara għar-regoli stess ta' proċedura ta' l-Assemblea. Artikolu 9 Tmexxija Tmexxija minn jum għall-ieħor ta' din id-Deċiżjoni għandha tiġi kondotta mill-Kummissjoni u l-awtoritajiet tal-PTLHB u, jekk jinħoloq il-bżonn, mill-Istat Membru li miegħu huwa marbut il-PTLHB, bi qbil mal-poteri istituzzjonali, legali u finanzjarji ta' kull wieħed mis-sieħba, prinċipalment rigward koperazzjoni finanzjarja ta' żvilupp u koperazzjoni fl-erja ta' kummerċ u servizzi. PARTI II L-ERJI TA' KOPERAZZJONI TAL-PTLHB-KE Artikolu 10 Erji ta' koperazzjoni Il-Komunità għandha tikkontribbwixxi għal koperazzjoni f'dawk l-erji fil-PTLHB imniżżla f'lista f'dan it-Titolu bi qbil mal-prijoritajiet stabbiliti fl-istrateġiji ta' żvilupp għal kull PTLHB jew, fejn xieraq, fil-forma ta' miżuri reġjonali. Artikolu 11 Setturi tal-prodott Koperazzjoni għandha tappoġġja politika settorjali u strateġiji li jiffaċilitàw adeżjoni ma' attivitajiet u risorsi tal-prodott, partikolarment: (a) Agrikoltura: Politika agrikola u twaqqif ta' istituzzjonijiet, diversifikazzjoni, irrigazzjoni, moltiplikazzjoni taż-żerriegħa, miżuri ta' protezzjoni ta' l-uċuh tar-raba, produzzjoni tal-fertilizzant, tagħmir, agro-proċessar, bhejjem ħajjin u trobbija ta' l-ifrat, biedja ta' l-annimali, estensjoni u riċerka; bejgħ fis-suq; ħażna u trasportazzjoni; sigurta ta' l-ikel, kreditu agrikolu, settlement u riforma ta' l-art, użu ta' l-art u politika ta' reġistrazzjoni, trasferiment ta' teknoloġija, infrastruttura ta' irrigazzjoni u ta' dranaġġ, servizzi oħra ta' appoġġ. (b) Forestrija: politika ta' forestrija u twaqqif ta' istituzzjonijiet, inkluż l-użu ta' siġar biex jiġi konservat l-ambjent f'kontroll kontra l-erosion u desertification; afforestation; maniġġjar tal-foresti, inkluż l-utilizzazzjoni razzjonali u l-maniġġjar ta' esporti ta' l-injam (timber); kwistjonijiet li għandhom x'jaqsmu ma' foresti tropikali tax-xita; riċerka u taħriġ. (ċ) Sajd: politika tas-sajd u twaqqif ta' istituzzjonijiet; protezzjoni tal-ħażna tal-ħut u maniġġjar razzjonali ta' ħażniet tal-ħut, fish farming u sajd artisanali; trasport għas-sajd; ħażna kiesħa u bejgħ fis-suq u preservazzjoni tal-ħut. (d) Żvuilupp rurali: politika rurali u twaqqif ta' istituzzjonijiet, proġetti/programmi integrati ta' żvilupp rurali; għajnuna u proġetti mmirati lejn in-nies, produzzjoni u bejgħ fis-suq f'erji rurali; infrastruttura rurali. (e) l-Industrija: Politiki settorjali u twaqqif ta' istituzzjonijet; industriji tas-sengħa (crafts); agro-industriji u setturi oħra ta' fabbrikazzjoni, industrija ta' tagħmir tat-trasport; riċerka u żvilupp teknoloġiku; kontroll għall-kwalità; żvilupp u espansjoni ta' IŻM-ijiet u mikro-impriżi. (f) Tħaffir fil-mijieri: Politika settorjali u twaqqif ta' istituzzjonijiet, riċerka u żvilupp teknoloġiku; tħaffir fil-minjieri fuq skala żgħira, eċċ. (g) Enerġija: politika ta' l-enerġija u twaqqif ta' istituzzjonijiet, ġenerazzjoni tas-saħħa elettrika (li ma terġax tiġġedded u li terġa tiġġedded); użu effiċjenti ta' risorsi ta' l-enerġija; riċerka u taħriġ ta' l-enerġija; l-inkoraġġiment għal involviment fis-settur privat fil-ġenerazzjoni u d-distribuzzjoni tas-saħħa elettrika. (h) Trasport: politika tat-trasport u twaqqif ta' istituzzjonijiet; trasport permezz tat-triq, tal-ferrovija, bil-baħar jew bil-baħar intern u faċilitàjiet ta' ħażna. (i) Komunikazzjoni: politika ta' komunikazzjoni u twaqqif ta' istituzzjonijiet; telekomunikazzjonijiet u media. (j) Ilma: politika ta' l-ilma u twaqqif ta' istituzzjonijiet, protezzjoni ta' risorsi ta' l-ilma, maniġġjar ta' l-iskart, provvisti ta' l-iskart f'erji rurali u urbani għal għanijiet domestiċi, industrijali jew agrikoli; ħażna, distribuzzjoni u maniġġjar ta' risorsi ta' l-ilma. (k) Servizzi bankarji, finanzjarji, u tan-negozju: politika fis-settur finanzjarju u twaqqif ta' istituzzjonijet, servizzi ta' negozju; privatizzazzjoni, parteċipazzjoni u bejgħ fis-suq ta' ekwitajiet; appoġġ għal assoċjazzjonijiet ta' kummerċ u negozju (inkluż aġenziji ta' promozzjoni u ta' esportazzjoni); istituzzjonijiet finanzjarji u bankarji. (l) Żvilupp u applikazzjoni teknoloġika, riċerka: politika u twaqqif ta' istituzzjonijiet; azzjoni għalenija f'livell lokali, nazzjonali u/jew reġjonali għall-promozzjoni ta' attivitajiet ta' xjenza u teknoloġija u l-applikazzjoni tagħhom għall-produzzjoni u l-promozzjoni ta' għerf fil-kompjuter fis-setturi pubbliċi u privati, programmi xjentifiċi u tagħmir għal riċerka. Artikolu 12 Żvilupp fil-kummerċ 1. Il-Komunità għandha timplimenta miżuri għall-iżvilupp ta' kummerċ fl-istadji kollha tad-distribuzzjoni finali tal-prodott. L-għan huwa sabiex jiġi żgurat li l-PTLHB jieħdu l-benefiċċju massimu mid-dispożizzjonijiet ta' din id-Deċiżjoni u jkunu jistgħu jipparteċipaw skond il-kondizzjonijiet l-aktar favorevoli fis-swieq tal-Komunità, domestiċi, sub-reġjonali, reġjonali u internazzjonali billi jiddiversifikaw il-firxa u jżidu l-valur u l-volum ta' kummerċ fil-PTLHB f'merkanzija u servizzi. 2. B'żieda ma' l-iżvilupp ta' kummerċ bejn il-PTLHB u l-Komunità, għandha tingħata attenzjoni partikolari lil operati li huma disinjati sabiex iżidu s-self-reliance tal-PTLHB u jtejbu koperazzjoni reġjonali f'kummerċ u servizzi. 3. Fl-istrumenti provvduti f'din id-Deċiżjoni u bi qbil mad-dispożizzjonijiet dikjarati f'relazzjoni magħhom, għandhom jindħalu għal operati fuq it-talba ta' l-awtoritajiet tal-PTLHB, partikolarment fl-erji li ġejjin: (a) appoġġ għad-definizzjoni ta' politika makroekonomika xierqa meħtieġa għal żvilupp ta' kummerċ; (b) appoġġ għall-ħolqien jew ir-riforma ta' strutturi xierqa legali u regolatorji kif ukoll għar-riforma ta' proċeduri amministrattivi; (ċ) l-istabbiliment ta' strateġijiet koerenti ta' kummerċ; (d) appoġġ għal PTLHB fl-iżvilupp tal-kapaċitajiet interni, sistemi ta' tagħrif u għarfien tagħhom fir-rwol u l-importanza ta' kummerċ fi żvilupp ekonomiku; (e) appoġġ biex tissaħħaħ l-infrastruttura li għandha x'taqsam ma' kummerċ u partikolarment għall-isforzi tal-PTLHB biex jiżviluppaw u jtejbu infrastruttura f'manjiera li tappoġġja s-servizz, inkluż faċilitàjiet ta' trasport u ta' ħażna, sabiex jiġi żgurat il-parteċipazzjoni effettiva tagħhom fid-distribuzzjoni ta' merkanzija u servizzi u sabiex jittejjeb u jinġieb il-quddiem il-mixi ta' esporti mill-PTLHB; (f) żvilupp ta' risorsi tal-bniedem u abbiltajiet professjonali fil-qasam ta' kummerċ u servizzi, partikolarment fis-setturi ta' proċessar, bejgħ fis-suq, distribuzzjoni u trasport għas-swieq tal-Komunità, reġjonali u internazzjonali; (g) appoġġ għall-iżvilupp tas-settur privat u, partikolarment, għall-IŻM-ijiet għal identifikazzjoni u żvilupp tal-prodott, ftuħ tas-suq u xogħlijiet konġunti orjentati lejn l-esportazzjoni; (h) appoġġ għal azzjonijiet tal-PTLHB immirati lejn l-inkoraġġiment u l-attrazzjoni ta' operati ta' investiment privat u xogħlijiet konġunti; (i) l-istabbilizzazzjoni, l-adattament u t-tisħiħ ta' organizzazzjonijiet fil-PTLHB li jittrattaw l-iżvilupp ta' kummerċ u servizzi, fil-waqt li tingħata attenzjoni partikolari għall-bżonnijiet speċjali ta' organizzazzjonijiet fil-PTLHB li huma l-inqas żviluppati; (j) appoġġ għal PTLHB li jimmiraw biex itejbu l-kwalità tal-prodotti tagħhom, jadattawhom għal ħtiġijiet tas-suq u jiddiversifikaw il-postijiet ta' bejgħ tagħhom; (k) appoġġ għall-isforzi tal-PTLHB biex jippenetraw b'mod aktar effettiv is-swieq f'pajjiżi terzi; (l) miżuri ta' żvilupp fis-suq inkluż żieda fil-kuntatti u l-bdil ta' tagħrif bejn operaturi ekonomiċi fil-PTLHB, l-Istati AKP, l-Istati Membri u pajjiżi terzi; (m) appoġġ għal PTLHB fl-applikazzjoni ta' metodi moderni ta' teknika ta' bejgħ fis-suq f'setturi u programmi orjentati lejn il-produzzjoni, partikolarment f'erji bħal ma huma żvilupp rurali u agrikoltura; (n) l-istabbilizzazzjoni u l-iżvilupp ta' istituzzjonijet ta' assigurazzjoni u ta' kreditu fil-qasam ta' żvilupp ta' kummerċ. 4. Appoġġ għall-parteċipazzjoni tal-PTLHB f'fieri kummerċjali, esibizzjonijiet u missjonijiet ta' kummerċ għandu jitwettaq biss meta dawn l-avvenimenti jiffurmaw parti integra minn programmi totali ta'kummerċ u ta' żvilupp fis-suq. 5. Parteċipazzjoni tal-PTLHB l-inqas żviluppati f'diversi attivitajiet ta' kummerċ għandha tiġi nkoraġġita permezz ta' dispożizzjonijiet speċjali, fost ħwejjeġ oħra, il-ħlas ta' l-ispejjeż ta' l-ivjaġġar tal-personal u spejjeż tat-trasportazzjoni ta' wirjiet (exhibits), fl-okkażjoni tal-parteċipazzjoni tagħhom f'fieri lokali, reġjonali u ta' pajjiż terz, esibizzjonijiet jew missjonijiet ta' kummerċ, inkluż l-ispiża tal-kostruzzjoni temporanja u/jew il-kiri ta' postijiet (booths and stalls) ta' esibizzjoni. Il-PTLHB l-inqas żviluppati għandhom jingħataw għajnuna speċjali biex jassistu fil-preparazzjoni u/jew ix-xiri ta' materjali ta' promozzjoni. Artikolu 13 Kummerċ f'servizzi 1. Il-Komunità taqbel li tiżviluppa u tiffinanzja infrastruttura u risorsi umani rigward kummerċ f'servizzi bi qbil mal-prijoritajiet stabbiliti skond l-istrateġiji ta' żvilupp għal kull PTLHB. 2. Il-Komunità għandha tikkontribbwixxi għall-iżvilupp u l-promozzjoni ta' servizzi marittimi ta' trasport cost-effective u effiċjenti fil-PTLHB, billi: (a) tippromwovi t-trasport bil-baħar effiċjenti ta' merkanzija b'rati li ekonomikament u kummerċjalment jagħmlu sens; (b) timplimenta politika tajba u regoli ta' kompetizzjoni; (ċ) tiffaċilità aktar parteċipazzjoni tal-PTLHB f'servizzi internazzjonali ta' trasport bil-baħar; (d) tinkoraġġixxi programmi reġjonali ta' trasport marittimu u żvilupp ta' kummerċ; (e) iżżid l-involviment tas-settur privat lokali f'attivitajiet ta' trasport bil-baħar. Il-Komunità u l-PTLHB jidħlu sabiex jippromwovu sigurta waqt trasport bil-baħar, sigurta ta' ekwipaġġi u l-prevenzjoni tat-tniġġiż. 3. Il-Komunità għandha żżid koperazzjoni mal-PTLHB sabiex jiġi żgurat titjib regolari u tkabbir fit-traffiku ta' l-arju. Dan għandu jinvolvi: (a) l-eżami tal-meżżi kollha ta' riforma u modernizzazzjoni fl-industrija tat-trasport ta' l-ajru tal-PTLHB; (b) il-promozzjoni tal-vijabilita u l-kompetittivita kummerċjali tagħhom; (ċ) l-inkoraġġiment ta' livelli aktar għolja ta' investiment u parteċipazzjoni fis-settur privat u aktar bdil ta' għerf u prattika tajba ta' kummerċ; (d) li l-passiġġieri u l-esportaturi fil-PTLHB kollha jiġu provduti b'aċċess għal xbieki globali ta' trasport bl-ajru. 4. Sigurta trid tiġi żgurata fis-settur tat-trasport bl-ajru u l-livelli stabbiliti internazzjonali rilevanti iridu jiddaħħlu u jiġu mplimentati. Għal dan l-iskop, il-Komunità għandha tgħin lill-PTLHB f': (a) l-implimentazzjoni ta' sistemi ta' sigura ta' navigazzjoni bl-ajru, inkluż is-sistema ta' Komunikazzjonijiet, Navigazzjoni u Sorveljanza/Maniġġjar ta' Traffiku bl-Ajru (KNS/MTA); (b) l-implimentazzjoni ta' sigurta fl-ajruport u tisħiħ fil-kapaċita awtoritajiet ta' avjazzjoni ċivili biex jimmaniġġjaw l-aspetti kolla ta' sigura operazzjonali mqegħda taħt il-kontroll tagħhom; (ċ) l-iżvilupp ta' infrastrutturi u risorsi umani; (d) li jiġi żgurat li kull miżura meħuda f'dan il-qasam hija bbażata fuq parir mill-prganizzazzjonijet internazzjonali rilevanti li jkunu effettivi u sostenibbli fl-iskond fit-tul. 5. Attenzjoni kif suppost trid tingħata sabiex jiġi minimizzat l-impatt ambjentali ta' trasport bl-ajru, partikolarment permezz ta' studji xierqa ta' impatt ambjentali. 6. F'ħafna aspetti ta' trasport bl-ajru, soluzzjonijiet reġjonali jistgħu joffru skop għal prezz aktar effettiv u ekonomiji ta' skala. Għal dan l-iskop, il-Komunità tidħol sabiex tappoġġja u tinkoraġġixxi azzjonijiet fuq livell reġjonali fejn xieraq. 7. La darba telekomunikazzjoni u parteċipazzjoni attiva fis-soċjeta tat-tagħrif huma prerekwiżiti għall-integrazzjoni b'suċċess tal-PTLHB fl-ekonomija dinjija, il-Komunità u l-PTLHB jikkonfermaw mill-ġdid l-irbit rispettiv tagħhom skond il-ftehimijiet multilateral eżistenti, partikolarment l-Organizzazzjoni Dinjija tas-Saħħa (ODS) dwar Telekomunikazzjonijiet Bażiċi. 8. Il-Komunità għandha tappoġġja l-isforzi tal-PTLHB sabiex tiżdied il-kapaċita tagħhom fil-qasam ta' kummerċ f'servizzi. Koperazzjoni għandha tkopri, fost ħwejjeġ oħra, l-erji li ġejjin: (a) il-promozzjoni ta' konsultazzjonijiet bejn korpijiet kompetenti ta' telekomunikazzjonijiet fil-PTLHB u l-Komunità bil-ħsieb li jiġi nkoraġġit żvilupp ta' ambjent ta' telekomunikazzjonijiet kompettitiv li jġib rati aktar viċin għall-ispejjeż; (b) l-istabbiliment ta' dijalogu dwar aspetti differenti tas-soċjeta ta' tagħrif, inkluż aspetti regolatorji u politika ta' komunikazzjonijet; (ċ) bdil ta' tagħrif u għajnuna teknika possibbli dwar ir-regolament, l-istandardizzazzjoni, it-testjar ta' konformità u ċ-ċertifikazzjoni ta' tagħrif u teknoloġiji ta' komunikazzjonijiet u l-użu ta' frekwenzi; (d) id-disseminazzjoni ta' tagħrif ġdid u teknoloġiji ta' komunikazzjonijiet u l-iżvilupp ta' faċilitàjiet ġodda, partikolarment f'relazzjoni ma' interkonnessjoni ta' xbieki u interoperabilta ta' applikazzjonijiet; (e) il-promozzjoni u l-implimentazzjoni ta' riċerka konġunta fil-qasam ta' teknoloġiji ġodda li għandhom x'jaqsmu mas-soċjeta tat-tagħrif; (f) id-disinn u l-implimentazzjoni ta' programmi u politika sabiex jiżdied l-għarfien dwar benefiċċji ekonomiċi u soċjali li joħorġu mis-soċjeta ta' tagħrif. 9. Koperazzjoni għandha, partikolarment, tiġi diretta lejn aktar komplimentarjeta u armonizzazzjoni ta' sistemi ta' komunikazzjoni f'livell lokali, nazzjonali, reġjonali, inter-reġjonali u internazzjonali u l-adattament tagħhom għal teknoloġiji ġodda. 10. Il-Komunità għandha tappoġġja miżuri u operati sabiex jiġi żviluppat u appoġġjat turiżmu sostenibbli. Dawn il-miżuri għandhom jiġu mplimentati fil-livelli kollha, mill-identifikazzjoni tal-prodott turistiku għall-istadju ta' bejgħ fis-suq u promozzjoni. L-għan għandu jkun sabiex jiġu appoġġjat l-isforzi ta' l-awtoritajiet tal-PTLHB sabiex joħroġ benefiċċju massimu minn turiżmu lokali, reġjonali u internazzjonali rigward l-impatt tat-turiżmu fuq żvilupp ekonomiku u biex jiġi stimulat il-mixi finanzjarju privat mill-Komunità u sorsi oħra fl-iżvilupp tat-turiżmu fil-PTLHB. Attenzjoni partikolari għandha tingħata lill-ħtieġa li jiġi ntegrat it-turiżmu fil-ħajja soċjali, culturali u ekonomika tan-nies, kif ukoll sabiex wieħed jibża' għall-ambjent. Miżuri speċifiċi ta' żvilupp fit-turiżmu għandhom jiġu mmirati lejn id-definizzjoni, l-adattament u l-iżvilupp ta' politika xierqa fil-livelli lokali, reġjonali, sub-reġjonali u internazzjonali. Programmi u proġetti ta' żvilupp fit-turiżmu għandhom jiġu bbażati fuq din il-politika fuq il-bażi ta' l-erba' komponenti li ġejjin: (a) żvilupp ta' risorsi umani u istituzzjonali, fost ħwejjeġ oħra: - żvilupp fil-maniġġjar professjonali f'abbiltajiet speċifiċi u taħriġ kontinwu f'livelli xierqa fis-setturi privati u pubbliċi sabiex jiġi żgurat ippjanar u żvilupp adegwat; - l-istabbilizzazzjoni u t-tisħiħ ta' ċentri turistiċi ta' promozzjoni; - l-edukazzjoni u t-taħriġ għal segmenti speċifiċi tal-popolazzjoni u organizzazzjonijiet pubbliċi/privati attivi fis-settur tat-turiżmu inkluż personal involuti f'setturi li jappoġġjaw it-turiżmu; - koperazzjoni inter-PTLHB u PTLHB-AKP u bdil fl-oqsma ta' taħriġ, għajnuna teknika u l-iżvilupp ta' istituzzjonijiet. (b) l-iżvilupp ta' prodotti inkluż, fost ħwejjeġ oħra: - l-identifikazzjoni tal-prodott tat-turiżmu, l-iżvilupp ta' prodotti mhux tradizzjonali u ġodda tat-turiżmu, l-adattament ta' prodotti eżistenti inkluż il-priservazzjoni u l-iżvilupp ta' wirt kulturali, aspetti ekoloġiċi u ambjentali, il-maniġġjar, il-protezzjoni u l-konservazzjoni tal-fawna u l-flora, assi storiċi, soċjali u oħra naturali, l-iżvilupp ta' servizzi anċillari; - il-promozzjoni ta' investiment privat fl-industriji tat-turist tal-PTLHB, inkluż il-ħolqien ta' xogħlijiet konġunti; - il-produzzjoni ta' crafts ta' natura kulturali għas-suq fit-turiżmu. (ċ) l-iżvilupp fis-suq inkluż, fost ħwejjeġ oħra: - ta' l-għajnuna għad-definizzjoni u l-eżekuzzjoni ta' għanijiet u pjanijiet ta' żvilupp fis-suq f'livelli lokali, sub-reġjonali, reġjonali u internazzjonali; - l-appoġġ għall-isforzi tal-PTLHB sabiex jinkiseb aċċess għal servizzi għall-idustrija tat-turiżmu bħal ma huma sistemi ċentrali ta' riservazzjoni u sistemi ta' kontroll u s-sigurta tat-traffiku fl-ajru; - il-miżuri ta' bejgħ fis-suq u promozzjonali u materjali fil-qafas ta' pjanijiet u programmi integrati ta' żvilupp fis-suq bil-ħsieb li jtejbu penetrazzjoni fis-suq, immirati lejn l-ġeneraturi ewlenin ta' mixi fit-turiżmu fi swieq tradizzjonali u mhux tradizzjonali kif ukoll attivitajiet speċifiċi bħal ma huma parteċipazzjoni f'avvenimenti speċjalizzati ta' kummerċ, bħal fieri, produzzjoni ta' letteratura ta' kwalità, films u għajnuniet għall-bejgħ fis-suq. (ċ) ir-riċerka u t-tagħrif inkluż, fost ħwejjeġ oħra: - it-titjib ta' tagħrif fit-turiżmu u l-ġbir, l-analizzar, id-disseminazzjoni u l-utilizzazzjoni ta' fatti magħrufa (data) statistiċi; - l-istima ta' l-impatt soċjo-ekonomiku tat-turiżmu fuq l-ekonomiji tal-PTLHB b'enfasi partikolari fuq l-iżvilupp ta' rabtiet ma' setturi oħra fil-PTLHB u r-reġjuni ta' madwarhom, bħal ma huma l-produzzjoni ta' l-ikel, il-bini, it-teknoloġija u l-maniġġjar. Artikolu 14 Erji li għandhom x'jaqsmu mal-kummerċ 1. Il-Komunità għandha tgħin sabiex tirrinforza, fl-istrateġiji ta' żvilupp ta' kull PTLHB, il-kapaċita tal-PTLHB sabiex jimmaniġġjaw l-erji kollha li għandhom x'jaqsmu mal-kummerċ, inkluż fejn ikun meħtieġ it-titjib u l-appoġġ ta' l-istruttura istituzzjonali. 2. Il-Komunità għandha tikkopera mal-PTLHB fl-introduzzjoni tal-prinċipji ġenerali dwar il-protezzjoni u l-promozzjoni ta' investimenti. 3. Il-Komunità għandha tgħin ukoll sabiex tirrinforza koperazzjoni mal-PTLHB bil-ħsieb li tiġi formulata u appoġġjata politika ta' kompetizzjoni effettiva ma' l-aġenziji xierqa ta' kompetizzjoni li progressivament jiżguraw l-infurzar effiċjenti tar-regoli ta' kompetizzjoni minn kemm impriżi privati kif ukoll statali. Koperazzjoni f'din l-erja għandha, partikolarment, tinkludi għajnuna fl-abbozzar ta' struttura legali xierqa u l-infurzar amministrattiv tagħha b'riferenza partikolari għall-PTLHB li huma l-inqas żviluppati. 4. Il-Komunità għandha tkompli tinkoraġġixxi koperazzjoni mal-PTLHB u testendiha, partikolarment, għall-erji li ġejjin: (a) il-preparazzjoni ta' liġijiet u regolamenti għall-preparazzjoni u l-infurzar ta' drittijiet intellettwali ta' propjeta, il-prevenzzjoni ta' l-abbuż ta' dawn id-drittijiet minn pussessuri tad-drittijiet u l-ksur ta' dawn id-drittijiet minn kompetituri, l-istabbiliment u r-rinfurzar ta' uffiċċji lokali, nazzjonali u reġjonali u aġenziji oħra inkluż appoġġ għal organizzazzjonijiet ta' propjeta intellettwali u reġjonali involuti fl-infurzar u l-protezzjoni, inkluż it-taħriġ ta' personal; (b) il-konklużjoni ta' ftehimijiet immirati lejn il-protezzjoni ta' marki tal-fabbrika u indikazzjonijiet ġijografiċi għall-prodotti ta' interess partikolari. 5. Il-Komunità għandha tgħin lill-PTLHB fl-isforzi tagħhom rigward l-istandardizzazzjoni u ċ-ċertifikazzjoni mmirati lejn il-promozzjoni ta' sistemi kompatibbli bejn il-Komunità u l-PTLHB. Koperazzjoni għandha tikkomprendi partikolarment dan li ġej: (a) miżuri li jippromwovu aktar użu ta' regolamenti tekniċi internazzjonali, livelli stabbilit u proċeduri ta' stima ta' konformità, inkluż miżuri speċifiċi għas-settur, bi qbil mal-livell ta' żvilupp ekonomiku tal-PTLHB; (b) koperazzjoni fl-erja ta' maniġġjar ta' kwalità u assigurazzjoni f'setturi magħżula ta' importazzjoni lill-PTLHB; (ċ) appoġġ għal inizjattivi ta' bini ta' kapaċita fl-oqsma ta' stima ta' konformità, metroloġija u standardizzazzjoni; (d) l-iżvilupp ta' rabtiet bejn il-PTLHB u l-istandardizzazzjoni Ewropea stima ta' konformità u istituzzjoni ta' ċertifikazzjoni. 6. Il-Komunità għandha tgħin sabiex issaħħaħ koperazzjoni mal-PTLHB rigward miżuri tas-saħħa tal-bniedem, ta' l-annimal u tal-pjanti bil-ħsieb li tinbena kapaċita fis-settur pubbliku u privat f'din l-erja. 7. Filwaqt li jinżammu fil-moħħ il-Prinċipji Rio u bil-ħsieb li jiġi rinfurzat l-appoġġ bejn xulxin ta' politika ta' kummerċ u ambjentali, il-Komunità għandha ssaħħaħ koperazzjoni mal-PTLHB. L-għan ta' koperazzjoni għandha partikolarment tkun li: (a) tistabbilixxi politika lokali, nazzjonali, reġjonali u internazzjonali koerenti; (b) tirrinforza kontrolli ta' kwalità ta' merkanzija u servizzi relatati ma' l-ambjent; (ċ) ittejjeb metodi ta' produzzjoni li jaqblu ma' l-ambjent fis-setturi rilevanti. 8. Il-Komunità għandha tikkopera mal-PTLHB f'relazzjoni mal-livelli stabbiliti tax-xogħol. Koperazzjoni f'din l-erja għandha tikkonsisti prinċipalment minn: (a) bdil ta' tagħrif dwar liġijiet u regolamenti tax-xogħol; (b) għajnuna fil-formulazzjoni ta' leġislazzjoni dwar ix-xogħol u tisħiħ tal-leġislazzjoni eżistenti; (ċ) programmi ta' edukazzjoni u li jżidu l-għarfien immirati lejn l-eliminazzjoni ta' xogħol tat-tfal; (d) infurzar ta' leġislazzjoni u regolamenti tax-xogħol. 9. Il-Komunità għandha tikkopera mal-PTLHB fl-erja ta' politika tal-konsumatur u protezzjoni tas-saħħa tal-konsumatur billi: (a) ttejjeb kapaċita istituzzjonali u teknika f'din l-erja; (b) tistabbilixxi sistemi mgħaġġla ta' allert ta' tagħrif bejn xulxin dwar prodotti perikolużi; (ċ) tbiddel tagħrif u esperjenzi dwar l-istabbiliment u l-operat ta' sorveljanza wara bejgħ fis-suq ta' prodotti u sigurta ta' prodotti; (d) ittejjeb it-tagħrif provvdut lill-konsumaturi dwar prezzijiet, karatteristiċi ta' prodotti u servizzi offruti; (e) tinkoraġġixxi l-iżvilupp ta' assoċċjazzjonijiet privati tal-konsumatur u kuntatti bejn ir-rappreżentanti ta' interess lill-konsumatur; (f) ittejjeb il-kompatibilita ta' politika u sistemi tal-konsumatur; (g) tgħarraf fid-dħul fis-seħħ ta' leġislazzjoni tippromwovi koperazzjoni fl-investigazzjoni ta' prattiċi tan-negozju ta' ħsara jew mhux bil-fier; (h) timplimenta projbizzjonijiet fuq esporti fuq il-kummerċ ta' merkanzija u servizzi li l-bejgħ fis-suq tagħhom ikun ġie pprojbit fil-pajjiż ta' produzzjoni tagħhom. 10. Il-Komunità għandha tappoġġja l-isforzi allokati mill-atturi pubbliċi u privati tal-PTLHB fil-qasam tat-teknoloġija informatika u tat-telekomunikazzjonijiet sabiex: (a) timmodernizza l-infrastruttura tat-telekomunikazzjonijiet, servizzi tat-trasmissjoni tal-fatti magħrufa (data), applikazzjonijiet remoti ta' proċessar u proġetti ta' applikazzjoni tat-telematika (PAT); (b) tiżviluppa u ttejjeb is-servizzi u l-kapaċita tal-bniedem meħtieġa biex tinkiseb is-soċjeta tat-tagħrif, u tintegra dawk is-servizzi fl-aħjar manjiera possibbli f'kuntest reġjonali; (ċ) ittejjeb l-għarfien ta' opportunitajiet ekonomiċi u l-bdil ta' esperjenza u ta' l-għerf fis-sengħa; (d) tipprovdi aktar tagħrif lill-utenti ta' dawk ir-risorsi; (e) tesplojta l-potenzal ta' dan is-settur f'manjera ottima u sostenibbli; (f) tiżviluppa l-użu ta' tekonoġija ta' komunikazzjonijiet u ta' l-informatika fil-qasam ta' edukazzjoni, inkluż tagħlim minn distanza; (g) iżżid kummerċ elettroniku u koperazzjoni ekonomika; (h) ittejjeb u timmodernizza xbieki tas-saħħa, permezz ta' l-iżvilupp ta' rabtiet bejn sptarijiet, l-użu ta' dijanjosi remota u l-ħolqien ta' databases konġunti; (i) tiżviluppa aċċess multimedja għal risorsi kulturali u turistiċi; (j) ittejjeb u żżid l-użu ta' teknoloġija ta' l-informatika u tal-komunikazzjonijiet fl-industrija u għall-innovazzjoni. Artikolu 15 Setturi soċjali Il-Komunità għandha tikkontribbwixxi, fl-istrateġiji ta' l-iżvilupp ta' kull PTLHB, għal miżuri ta' żvilupp tal-bniedem u soċjali. Koperazzjoni tista' partikolarment tappoġġja programmi fis-setturi li ġejjin: (a) Politika ta' l-edukazzjoni u twaqqif ta' istituzzjonijiet (bini u materjali); taħriġ fil-lingwa u għall-għalliema; edukazzjoni primarja; edukazzjoni sekondarja u taħriġ vokazzjonali; edukazzjoni aktar għolja (inkluż attivitajiet ta' edukazzjoni speċifiċi għas-settur, p.e. taħriġ agrikolu). Fl-edukazzjoni, il-mira għandha tkun fuq it-twessiegħ ta' aċċess għal u t-titjib tal-kwalità ta' edukazzjoni bażika billi jinbnew aktar skejjel, jiġu rijabilitati klassijiet eżistenti u jiġu provvduti materjali edukazzjonali, taħriġ ta' l-għalliema, u bursaries għal studenti fqar. (b) Attivitajiet ta' riforma fis-settur tas-saħħa, politika tas-saħħa u twaqqif ta' istituzzjonijiet, edukazzjoni medika, taħriġ u riċerka, infrastruttura tas-saħħa; HIV/AIDS. Fis-settur tas-saħħa, proġetti għandhom igħinu biex jipprovdu servizzi ta' kura primarja u preventiva, partikolarment ippjanar tal-familja u servizzi tas-saħħa tat-tfal u ta' l-omm; (ċ) Politika tal-popolazzjoni u ppjanar tal-familja; kura ta' l-omm u tat-tarbija, inkluż appoġġ għall-proġetti li jieħdu ħsieb u jiżviluppaw il-ġenerazzjoni li jmiss. (d) Iż-żieda ta' l-effiċjenza ta' politika għall-prevenzjoni tal-produzzjoni, id-distribuzzjoni u t-traffikar tat-tipi kollha ta' drogi, sustanzi narkotiċi u psikotropiċi, il-prevenzjoni u t-tnaqqis ta' l-abbuż tad-droga, filwaqt li jitqies ix-xogħol li jkun sar f'dan il-kuntest minn korpijiet internazzjonali. Koperazzjoni għandha tikkomprendi dan li ġej: (i) taħriġ, edukazzjoni, promozzjoni tas-saħħa u rijabilitazzjoni ta' dawk maħkuma mill-vizzju, inkluż proġetti għall-integrazzjoni mill-ġdid ta' dawk maħkuma mill-vizzju fl-ambjenti tax-xogħol u soċjali; (ii) miżuri li jinkoraġġixxu opportunitajiet ekonomiċi alternattivi, per eżempju programmi għall-iżvilupp alternattiv ta' erji wżati għall-produzzjoni illiċita ta' pjanti narkotiċi, marbuta ma' miżuri effettivi ta' infurzar; (iii) għajnuna teknika, finanzjarja u amministrattiva li għandha x'taqsma mal-monitorjar ta' kummerċ tal-prekursur, u l-istabbiliment ta' livelli stabbiliti ekwivalenti għal dawk adottati mill-Komunità u l-awtoritajiet internazzjonali konċernati; (iv) għajnuna teknika, finanzjarja u amministrattiva li għandha x'taqsam mal-prevenzjoni, it-trattament u t-tnaqqis ta' abbuż mid-droga; (v) għajnuna u taħriġ tekniku, u l-istabbilizzazzjoni ta' livelli stabbiliti biex jipprevjenu ħasil ta' flus ekwivalenti għal dawk adottati mill-Komunità u korpijiet internazzjonali oħra, partikolarment it-Task Force ta' Azzjoni Finanzjarja dwar Ħasil ta' Flus; (vi) bdil ta' tagħrif rilevanti għall-implimentazzjoni ta' punti (a) sa (d). (e) Politika ta' l-ilma u twaqqif ta' istituzzjonijiet, protezzjoni ta' risorsi ta' l-ilma, maniġġjar ta' l-iskart (ilma għall-agrikoltura jew enerġija jiġi kopert skond is-settur rilevanti). Fil-provvista ta' l-ilma u s-settur ta' sanitazzjoni, il-mira għandha tkun li tipprovdi servizzi f'erji li m'għandhomx provvista biżżejjed. Fondi li jappoġġa aktar aċċess għall-provvista ta' l-ilma għax-xorb u servizzi ta' sanitazzjoni jikkontribbwixxu direttament għall-żvilupp ta' risorsi umani billi jtejbu l-istat ta' saħħa, u b'hekk iżidu l-produttivita, ta' nies li m'għandhomx diġa aċċess għal dawn is-servizzi; il-ħtieġa kontinwa li jiġu estiżi servizzi bażiċi fl-ilma, is-sanitazzjoni, u t-trasport lejn kemm popolazzjonijiet urbani kif ukoll rurali trid tiġi ndirizzata f'manjieri ambjentali sostenibbli. (f) Il-Komunità għandha tikkopera mal-PTLHB fil-konservazzjoni, l-użu sostenibbli u l-maniġġjar tad-diversita bijoloġika tagħhom filwaqt li tqis il-Pjan ta' Azzjoni tal-Komunità dwar diversita bijoloġika. Koperazzjoni f'din l-erja tista' partikolarment, testendi biex: (i) tappoġġja l-elaborazzjoni, l-aġġornar u l-implimentazzjoni ta' strateġiji nazzjonali ta' bijodiversita u pjanijiet ta' azzjoni; (ii) tiffaċilità l-istabbilizzazzjoni ta' mekkaniżmi lokali, reġjonali u sub-reġjonali għall-bdil ta' tagħrif u l-monitorjar u l-istima ta' progress fl-implimentazzjoni tal-Konvenzjoni dwar id-Diversita Bijoloġika (KDB) [7]; (iii) tiżviluppa u żżomm databases aġġornati dwar diversitajiet bijoloġiċi; (iv) timplimenta miżuri xierqa li għandhom x'jaqsmu ma' l-aċċess għal risorsi ġenetiċi; (v) tippromwovi l-konklużjoni ta' ftehimijiet mas-settur privat għall-użu tar-risorsi ġenetiċi tal-pajjiż, sabiex il-komunitajiet lokali jkunu jistgħu jibbenefikaw b'mod effettiv mid-dħul ekonomiku li joħroġ minn dawn il-ftehimijiet u sabiex l-użu tar-risorsi ġenetiċi ma jagħmilx ħsara lill-protezzjoni u l-konservazzjoni tal-bijodiversita; (vi) tgħin lill-PTLH B sabiex jipparteċipaw b'mod attiv fil-proċess ta' l-għamla ta' politika u negozjati skond il-KDB. (g) Proġetti u programmi fil-qasam tad-djar u ta' l-iżvilupp urban integrat. Fi żvilupp urban, sforzi għandhom jimmiraw lejn il-bini jew ir-rijabilitazzjoni ta' toroq u infrastruttura bażika oħra, inkluż djar bi dħul baxx. Artikolu 16 Koperazzjoni u integrazzjoni reġjonali Koperazzjoni għandha tiżgura li tiġi provvduta għajnuna effettiva sabiex jinkisbu l-għanijiet u l-prijoritajiet stabbiliti mill-awtoritajiet kompetenti fil-qafas ta' koperazzjoni u integrazzjoni reġjonali u sub-reġjonali: 1. Koperazzjoni reġjonali għandha tkopri operati kif miftiehma bejn: (a) żewġ PTLHB jew aktar; (b) PTLHB wieħed jew aktar u Stat wieħed jew aktar tal-AKP li huwa ġirien tiegħu; (ċ) PTHLB wieħed jew aktar u Stat ta' l-AKP wieħed jew aktar jew wieħed jew aktar mir-reġjunijiet l-aktar remoti riferiti fl-Artikolu 299(2) tat-Trattat (Guadeloupe, il-Guyana, Martinique, Réunion, il-Gżejjer Kanarji, l-Azores u il-Madeira); (d) żewġ korpijiet reġjonali jew aktar li tagħhom PTLHB huma membri; (e) PTHLB wieħed jew aktar u korpijiet reġjonali li tagħhom PTLHB, Stati ta' l-AKP jew wieħed jew aktar mir-reġjunijiet l-aktar remoti huma membri. 2. L-għanijiet ta' koperazzjoni f'dan il-kuntest għandhom ikunu li: (a) tiġi nkoraġġita l-integrazzjoni gradwali tal-PTLHB fl-ekonomija dinjija; (b) tiġi aċċellerata koperazzjoni ekonomika u żvilupp fir-reġjunijiet tal-PTLHB u bejniethom u r-reġjunijiet ta' l-Istati ta' l-AKP; (ċ) tippromwovi l-moviment liberu ta' persuni, merkanzija, servizzi, kapital, xogħol u teknoloġija; (d) taċċellera diversifikazzjoni ekonomika u l-kordinazzjoni u l-armonizzazzjoni ta' politika ta' koperazzjoni reġjonali u sub-reġjonali; (e) tippromwovi u tinkoraġġixxi inter-PTLHB u intra-PTLHB kif ukoll kummerċ mar-reġjunijiet l-aktar remoti, l-Istati ta' l-AKP jew pajjiżi terzi oħra. 3. Fil-kuntest ta' integrazzjoni reġjonali, il-mira ta' koperazzjoni għandha tkun li: (a) tibni u ttejjeb u tmexxi l-quddiem il-kapaċita ta' koperazzjoni reġjonali u organizzazzjonijiet u istituzzjonijiet ta' integrazzjoni biex jippromwovu koperazzjoni u integrazzjoni reġjonali; (b) tinkoraġġixxi l-PTLHB l-inqas żviluppati sabiex jieħdu parti fl-iżvilupp ta' swieq reġjonali u jibbenefikaw minnhom; (ċ) timplimenta politika settorjali ta' riforma f'livell reġjonali; (d) tilliberalizza kummerċ u ħlasijiet; (e) tistimula investiment barrani u domestiku fil-qsim tal-fruntieri u inizjattivi ta' integrazzjoni ekonomiċi reġjonali jew sub-reġjonali oħra; (f) tqis l-ispiża transitorja nett ta' integrazzjoni reġjonali fuq dħul ta' l-estimi u l-bilanċ tal-ħlasijiet. 4. Koperazzjoni għandha, fl-erja ta' koperazzjoni reġjonali, tkopri varjeta wiesgħa ta' oqsma funzjonali u tematiċi li speċifikament jindirizzaw problemi komuni u jieħdu vantaġġ minn ekonomiji ta' skala, inkluż: (a) l-infrastruttura, partikolarment infrastruttura tat-trasport u tal-komunikazzjonijiet u problemi ta' sigurta relatati, enerġija; (b) l-ambjent, maniġġjar ta' risors ta' l-ilma; (ċ) saħħa, edukazzjoni u taħriġ; (d) riċerka u koperazzjoni xjentifika u teknika; (e) preparazzjoni għal diżastru reġjonali u inizjattivi ta' allevjazzjoni; (f) erji oħra, p. e. kontrolli ta' armi, drogi, delitti organizzati, ħasil ta' flus, frodi u korruzzjoni. 5. Koperazzjoni għandha tappoġġja wkoll skemi u inizjattivi ta' koperazzjoni inter-reġjonali, inter-PTLHB u inter-AKP. Artikolu 17 Koperazzjoni kulturali u soċjali Koperazzjoni għandha tikkontribbwixxi għall-iżvilupp ta' min joqgħod fuqu tal-PTLHB, li huwa proċess iċċentrat fuq in-nies infushom u li għandu l-għeruq tiegħu fil-kultura ta' kull bniedem. Id-dimensjoni umana u kulturali għandha tħaddan l-erji kollha u tiġi riflessa fil-proġetti u l-programmi kollha ta' żvilupp. Koperazzjoni għandha tappoġġja l-politika u l-miżuri adottati mill-awtoritajiet kompetenti tal-PTLHB sabiex jittejbu u jitmexxew ‘l quddiem ir-risorsi umani tagħhom, jiżdiedu l-kapaċitajiet kreattivi tagħhom stess u jippromwovu l-identitajiet kulturali tagħhom. Għandha tinkoraġġixxi parteċipazzjoni mill-populazzjoni fil-proċess ta' żvilupp. Koperazzjoni kulturali u soċjali għandha tiġi espressa permezza ta': - l-qies tad-dimensjoni kulturali u soċjali; - il-promozzjoni ta' identitajiet kulturali u djalogu interkulturali, b'riferenza partikolari għall-priservazzjoni tal-wirt kulturali, il-produzzjoni u d-disseminazzjoni ta' prodotti kulturali, avvenimenti kulturali u tagħrif u komunikazzjoni; - operati li jtejbu u jmexxu ‘l quddiem risorsi umani, prinċipalment biex ikopru edukazzjoni u taħriġ, koperazzjoni xjentifika u teknika, ir-rwol tan-nisa fl-iżvilupp, is-saħħa u l-ġlieda kontra l-abbuż tad-droga, popolazzjoni u demografija. PARTI TLIETA STRUMENTI TA' KOPERAZZJONI BEJN PTLHB-KE IT-TITOLU I KOPERAZZJONI TA' ŻVILUPP FINANZJARJU Il-Kapitolu 1 Dispożizzjonijiet ġenerali Artikolu 18 Għanijiet L-għan tal-koperazzjoni ta' żvilupp finanzjarju għandu jkun, permezz tad-dispożizzjoni ta' risorsi finanzjarji adegwati u ta' għajnuna teknika xierqa, li: (a) jappoġġa u jippromwovi l-isforzi tal-PTLHB stess sabiex jinkiseb żvilupp soċjali, kulturali u ekonomiku sostenibbli fuq il-bażi ta' interess mutwu u fi spirtu ta' interdependenza; (b) jgħin sabiex jiżdied il-livell ta' ħajja tan-nies tal-PTLHB; (ċ) jippromwovi miżuri li x'aktarx jimmobilizzaw il-kapaċita għall-inizjattiva ta' komunitajiet, gruppi, assoċjazzjonijiet u individwi u l-parteċipazzjoni tagħhom fid-disinn u l-implimentazzjoni ta' programmi ta' żvilupp; (d) jikkontribbwixxi għall-parteċipazzjoni sħiħa tal-popolazzjoni fil-benefiċċji ta' żvilupp fl-interessi ta' l-allevjazzjoni tal-faqar; (e) jikkontribbwixxi għall-iżvilupp tal-kapaċita tal-PTLHB biex jinnovaw, jadattaw u jittrasformaw metodi ta' teknika lokali u biex jiġu magħrufa (to master) metodi ta' teknika ġodda; (f) jappoġġa l-isforzi tal-PTLHB sabiex jiksbu diversifikazzjoni ekonomika, fost ħwejjeġ oħra billi jikkontribbwixxi għall-esplorazzjoni, il-konservazzjoni, il-proċessar u l-esplojtazzjoni tar-riżorsi naturali tagħhom; (g) jipprovdi appoġġa għal u jippromwovi l-iżvilupp ottimu ta' riżorsi umani fil-PTLHB; (h) jiffaċilità żieda fil-mixi finanzjarju lejn il-PTLHB li jilħqu l-bżonnijiet tagħhom ta' evolviment u jappoġġja l-isforzi tal-PTLHB biex jarmonizzaw koperazzjoni internazzjonali għall-iżvilupp tagħhom permezz ta' kofinanzjament ta' operati ma' aġenziji finanzjarji oħra jew partijiet terzi; (i) jippromwovi investiment privat dirett fil-PTLHB, jappoġġja l-iżvilupp ta' settur privat tal-PTLHB b'saħħtu, affluwenti u dinamiku u jinkoraġġixxi mixi ta' investiment privat lokali, nazzjonali u barrani fis-setturi produttivi fil-PTLHB; (j) jinkoraġġixxi koperazzjoni reġjonali, solidarjeta u integrazzjoni inter-PTLHB u PTLHB-AKP; (k) jippermetti l-istabbilizzazzjoni ta' aktar relazzjonijiet ekonomiċi u soċjali bilanċjati u ftehim aħjar bejn il-PTLHB, l-Istati ta' l-AKP, l-Istati Membri u l-bqija tad-dinja, bil-ħsieb li tiġi megħjuna l-integrazzjoni tal-PTLHB fl-ekonomija tad-dinja; (l) jgħinu lill-PTLHB iffaċjati b'diffikultajiet ekonomiċi u soċjali serji ta' natura eċċezzjonali li jirrisultaw minn diżastri naturali jew ċirkostanzi straordinarji li għandhom effetti paragunabbli sabiex jibbenefikaw minn għajnuna ta' emerġenza; (m) igħinu lill-PTLHB li huma l-inqas żviluppati sabiex jegħlbu l-ostakli speċifiċi li jostakolaw l-isforzi tagħhom ta' żvilupp. Artikolu 19 Prinċipji 1. Koperazzjoni finanzjarja ta' żvilupp għandha tiġi bażata fuq sħubija kumplimentarjeta u sussidju u għandha: (a) tiġi mplimentata, bi qbil ma' l-istrateġiji ta' assoċjazzjoni u ta' żvilupp adottati skond l-Artikolu 5, waqt li jiġu meqjusa kif mistħoqq il-karatteristiċi ġijografiċi, soċjali u kulturali tal-PTLHB rispettivi, kif ukoll il-potenzal speċifiku tagħhom; (b) tiżgura li mixi ta' risorsi huma jingġataw fuq bażi li titbassar u regolari; (ċ) tkun flessibbli u mfassla għas-sitwazzjoni f'kull PTLHB. 2. L-Istati Membri għandhom jikkoperaw mal-Kummissjoni biex jiżguraw maniġġjar finanzjarju sod fl-użu ta' fondi Komunitarji. 3. Wara avviċinament ta' sħubija, attivitajiet Komunitarji għandhom jiġu deċiżi f'konsultazzjoni mill-viċin bejn il-Kummissjoni, l-awtoritajiet tal-PTLHB konċernati u l-Istat Membru li huwa marbut miegħu. Din is-sħubija għandha tiġi kondotta f'konformità sħiħa mal-poteri istituzzjonali, legali u finanzjarji rispettivi ta' kull wieħed mis-sieħba. 4. Mingħajr preġudizzju għat-tieni sottoparagrafu ta' l-Artikolu 25(1), komtribuzzjonijiet Komunitarji u ta' l-Istati Membri għandhom ikunu kumplimentarji. 5. Bi qbil mal-prinċipju ta' sussidjarjeta, l-awtoritajiet tal-PTLHB konċernati għandhom ikunu responsabbli għall-operati ta' implimentazzjoni mingħajr preġudizzju għall-poteri tal-Kummissjoni disinjati biex jiżguraw il-maniġġjar finanzjarju sod fl-użu ta' fondi Komunitarji. Artikolu 20 Dokumenti ta' Programmar Waħdieni 1. Skond l-Artikolu 4, l-awtoritajiet tal-PTLHB, il-Kummissjoni u l-Istat Membru li miegħu l-PTLHB huwa marbut, li jagħmlu parti mill-isħubija, għandhom jippreskrivu l-istrateġija u l-miri ta' prijorita li fuqhom id-DPW jrid jiġi bbażat. 2. L-awtoritajiet tal-PTLHB għandhom ikunu responsabbli biex: (a) jistabbilixxu l-prijoritajiet li fuqhom l-istrateġija ta' koperazzjoni għandha tiġi bbażata; (b) fil-qafas ta' l-ippjanar settorjali, jidentifikaw proġetti u programmi u jistabbilixxu miżuri ta' appoġġ biex jiżgura is-sostenibbilta u l-vijabilita ta' l-iskemi proposti; (ċ) jippreparaw dossier-ijiet ta' proġetti u programmi; (d) jippreparaw, jinnegozjaw u jikkonkludu kuntratti; (e) jimplimentaw u jimmaniġġjaw proġetti u programmi; (f) iżommu proġetti u programmi u jiżguraw is-sostenibbilta tagħhom. 3. L-awtoritajiet rilevanti tal-PTLHB u l-Kummissjoni għandhom ikunu responsabbli b'mod konġunt sabiex: (a) jadottaw id-DPW; (b) jiżguraw l-ugwaljanza ta' kondizzjonijiet għall-parteċipazzjoni fi stediniet għall-offerti u kuntratti; (ċ) jimmonitorjaw u jevalwaw l-effetti u r-riżultati ta' proġetti u programmi; (d) jiżguraw l-eżekuzzjonijiet kif suppost, mill-aktar fis u effiċjenti ta' proġetti u programmi. 4. Il-Kummissjoni għandha tkun responsabbli għat-teħid ta' deċiżjonijiet finanzjarji fuq l-allokazzjoni sħiħa li tikkorrespondi għad-DPW, bi qbil mal-proċedura riferita fl-Artikolu 24. 5. Sakemm mhux provvdut mod ieħor f'din id-Deċiżjoni, id-deċiżjonijiet kollha li jeħtieġu l-approvazzjoni ta' parti ma' l-assoċjazzjoni għandhom jiġu approvati, jew jitqiesu approvati, fi żmien sitt xhur min-notifika mill-parti l-oħra. Artikolu 21 Skop ta' finanzjament Fil-qafas ta' l-istrateġija u l-prijoritajiet stabbiliti mill-PTLHB konċernati f'livell lokali u reġjonali, appoġġ finanzjarju jista' jingħata għal operati li jgħinu biex jiksbu l-għanijiet dikjarati f'din id-Deċiżjoni. L-attivitajiet li ġejjin għandhom jidħlu fl-iskop tiegħu: (a) politika settorjali u riformi kif ukoll proġetti li huma f'koerenza magħhom; (b) żvilupp istituzzjonali, twaqqif u integrazzjoni ta' kapaċita ta' aspetti ambjentali; (ċ) programmi tekniċi ta' koperazzjoni; (d) għajnuna umanitarja u operati ta' solliev ta' emerġenza; (e) appoġġ addizzjonali fil-każ ta' oxxillazzjonijiet fi qligħ ta' esportazzjoni minn esportazzjonijiet ta' merkanzija u servizzi. Artikolu 22 Eliġibilita għal finanzjament 1. L-entitajiet jew korpijiet li ġejjin għandhom ikunu eliġibbli għal appoġġ finanzjarju skond din id-Deċiżjoni: (a) PTLHB; (b) korpijiet reġjonali jew inter-Statali li għalihom PTLHB jew aktar jappartjenu u li huma awtorizzati mill-awtoritajiet rilevanti tagħhom; (ċ) korpijiet konġunti mwaqqfa mill-Komunità u l-PTLHB biex isegwu ċerti għanijiet speċifiċi. 2. Bla ħsara għall-ftehim ta' l-awtoritajiet tal-PTLHB konċernati, dawn li ġejjin għandhom ikun eliġibbli wkoll għal appoġġ: (a) aġenziji lokali, nazzjonali u/jew reġjonali pubbliċi jew semi-pubbliċi, dipartimenti jew awtoritajiet lokali tal-PTLHB u partikolarment l-istituzzjonijiet finanzjarji tagħhom u banek ta' żvilupp; (b) kumpaniji u ditti tal-PTLHB u ta' gruppi reġjonali; (ċ) impriżi ta' Stat Membru, sabiex igħinuhom, b'żieda mal-kontribuzzjoni tagħhom stess, jidħlu għal proġetti produttivi fit-territorju ta' PTLHB; (d) intermedjarji finanzjarji tal-PTLHB jew tal-Komunità li jippromwovu u jiffinanzjaw investimenti privati fil-PTLHB; (e) atturi ta' koperazzjoni deċentralizzata u atturi oħra mhux Statali minn PTLHB u mill-Komunità, sabiex igħinuhom jidħlu għal proġetti u programmi ekonomiċ, kulturali, soċjali u edukazzjonali fil-PTLHB fil-qafas ta' koperazzjoni deċentralizzata, kif riferit fl-Artikolu29. Artikolu 23 Programmar u implimentazzjoni Il-Kummissjoni għandha tadotta d-dispożizzjonijiet ta' implimentazzjoni għal din il-Parti tad-Deċiżjoni u għal l-Annessi II A sa D fi żmien 12-il xahar mid-dħul fis-seħħ tagħha, bi qbil mal-proċedura preskritta fl-Artikolu 24 u f'koperazzjoni mal-PTLHB bi qbil ma' l-Artikolu 7. Għandha tappoġġja l-utilizzazzjoni sħiħa mill-PTLHB ta' l-istrumenti preskritti f'din id-Deċiżjoni, partikolarment id-dispożizzjonijiet ta' kummerċ u finanzjarji, billi jiġu provvduti l-linji ta' gwida u t-tagħrif rilevanti fi żmien 12-il xahar mid-dħul fis-seħħ tagħha. Id-dispożizzjonijiet għandhom jinkludu partikolarment: (a) il-proċedura għat-tħejjija tad-DPW u l-elementi essenzali tiegħu; (b) il-proċeduri u l-kriterji għas-segwiment, ir-reviżjoni, l-evalwazzjoni ex-ante, f'nofs l-iskond u ex-post, reviżjoni u implimentazzjoni tad-DPW, inkuż dawk f'relazzjoni mal-parteċipazzjoni tal-Kummissjoni f'dawn l-attivitajiet; (ċ) it-tħejjija ta' rapporti perjodiċi jew oħrajn; (d) regoli dettaljati għall-korrezzjonijiet finanzjarji riferiti fl-Artikolu 32. Il-proċeduri finanzjarji u ta' kontijiet għandhom jiġu preskritti fid-disa' Regolament Finanzjarju tal-FEŻ. Artikolu 24 Il-Kumitat ta' l-FEŻ-PTLHB 1. Il-Kummissjoni għandha, fejn xieraq, tiġi megħjuna mill-Kumitat maħluq mill-Ftehim Intern, minn issa ‘l quddiem riferit f'dan l-Artikolu bħala "il-Kumitat." 2. Meta jeżerċita l-poteri mogħtija lilu minn din id-Deċiżjoni, il-Kumitat għandu jkun magħruf bħala "l-Kumitat FEŻ-PTLHB". Ir-regoli interni ta' proċedura tal-Kumitat maħluqa mill-Ftehim Intern għandhom japplikaw għall-Kumitat FEŻ-PTLHB. 3. Il-Kumitat għandu jimmira x-xogħol tiegħu fuq il-kwistjonijiet sostantivi ta' koperazzjoni ta' żvilupp f'livell tal-PTLHB u reġjonali. Fl-interessi ta' koerenza, kordinazzjoni u kumplimentarjeta, għandu jimmonitorjaw l-implimentazzjoni tad-DPW. 4. Il-Kumitat għandu jagħti l-opinjoni tiegħu dwar: (a) abbozz ta' DPW u kull emenda għalihom; (b) id-dispożizzjonijiet ta' implimentazzjoni għal din il-Parti tad-Deċiżjoni u għall-Anness II A sa D. 5. Ir-rappreżentant tal-Kummissjoni għandu jissottometti lill-Kumitat abbozz tal-miżuri li jridu jittieħdu. Il-Kumitat għandu jwassal l-opinjoni tiegħu fuq l-abbozz f'limitu ta' żmien preskritt mill-president. L-opinjoni għandha titwassal mill-maġġoranza preskritta fl-Artikolu 21(4) tal-Ftehim Intern. Il-voti tar-rappreżentanti ta' l-Istati Membri fil-Kumitat għandhom jitqiesu fil-manjiera dikjarata fil-paragrafu 3 ta' dak l-Artikolu. Il-President m' ghandux jivvota. 6. Il-Kummissjoni għandha tadotta l-miżuri, li għandhom japplikaw immedjatament. Madankollu, jekk il-miżuri mhumiex bi qbil ma' l-opinjoni tal-Kumitat għandhom jiġu komunikati lill-Kummissjoni lill-Kunsill mill-ewwel. F'dak il-każ,il-Kummissjoni tista' żżomm lura applikazzjoni tal-miżuri li tkun iddeċidiet fuqhom għal perjodu ta' mhux aktar minn tliet xhur mid-data ta' din il-komunikazzjoni. 7. Il-Kunsill, huwa u jaġixxi bil-maġġoranza u bi qbil mal-piż riferit lilu fil-paragrafu 5, jista' jieħu deċiżjoni differenti fil-perjodu provvdut fil-paragrafu 6. 8. Il-Kummissjoni għandha tgħarraf lill-Kumitat bis-segwiment, l-evalwazzjoni u r-reviżjoni ta' DPW. Il-Kapitolu 2 Risorsi magħmula disponibbli lill-PTLHB Artikolu 25 Għajnuna finanzjarja 1. L-ammont totali ta' għajnuna finanzjarja Komunitarja għall-għanijiet ta' Kapitolu 1, l-allokazzjoni tagħha, termini u arranġamenti ta' finanzjament u ta' l-użu ta' l-għajnuna għall-perjodu mill-2000 sa' l-2007 jista' jinstab fl-Annessi II A sa D u f'Kapitolu 3, mingħajr preġudizzju għad-dispożizzjonijiet li jridu jiġu adottati mill-Kummissjoni kif preskritt fl-Artikolu 24. Għajnuna finanzjarja skond din id-Deċiżjoni tista' tintuża biex tkopri l-ispiża totali ta' kemm in-nefqa totali kif ukoll barranija ta' proġetti u programmi, inkluż finanzjament ta' spejjeż rikorrenti. 2. PTLHB huma eliġibbli wkoll għal finanzjament skond il-leġislazzjoni fis-seħħ favur il-pajjiżi li qed jiżviluppaw imniżżla f'lista fl-Anness II E u għall-programmi Komunitarji mniżżla f'lista fl-Anness II F. Il-Kapitolu 3 Appoġġ ta' Investiment fis-Settur Privat Artikolu 26 Promozzjoni ta' investiment L-awtoritajiet tal-PTLHB, l-Istati Membri u l-Komunità, huma u jgħarrfu l-importanza ta' investiment privat fil-promozzjoni tal-koperazzjoi ta' l-iżvilupp tagħhom u huma u jammettu l-bżonn li jittieħdu passi biex jippromwovu dan l-investiment, għandhom: (a) jimplimentaw miżuri biex jinkoraġġixxu parteċipazzjoni fl-isforzi ta' żvilupp tagħhom permezz ta' investituri privati li jikkonformaw ma' l-għanijiet u l-prijoritajiet ta' koperazzjoni ta' żvilupp tal-PTLHB-KE u mal-liġijiet u r-regolamenti xierqa; (b) jagħtu trattament bil-fier u ekwitabbli lil dawn l-investituri; (ċ) jieħdu miżuri u azzjonijiet li jgħinu sabiex joħolqu u jżommu klima ta' investiment li jista' jitbassar u sikur kif ukoll jidħlu f'negozjati fuq ftehimijiet li se jtejbu din il-klima; (d) jippromwovu koperazzjoni effettiva bejn operaturi ekonomiċi tal-PTLHB u bejniethom u dawk tal-Komunità sabiex jiżdied il-mixi ta' kapital, abbiltajiet ta' maniġġjar, teknoloġija u forom oħra ta' għerf tas-sengħa; (e) ifittxu li jippromwovu aktar mixi ta' risorsi privati bejn il-Komunità u l-PTLHB billi jikkontribbwixxu, fost ħwejjeġ oħra, għat-tneħħija ta' ostakli li jimpedixxu l-aċċess ta' l-operaturi tal-PTLHB għas-swieq kapitali internazzjonali, inkluż dawk tal-Komunità; (f) joħolqu ambjent li jinkoraġġixxi l-iżvilupp ta' istituzzjonijiet finanzjarji u l-mobilizzazzjoni ta' risorsi li huma essenzali għal formazzjoni tal-kapital u t-tkabbir ta' intrapriniżmu; (g) jippromwovu l-iżvilupp ta' impriżi billi jieħdu l-passi meħtieġa sabiex itejbu l-ambjent tan-negozju u, partikolarment, jinkoraġġixxu qafas legali, amministrattiv u inċentiv li jwassal għall-ħruġ u l-iżvilupp ta' impriżi dinamiċi fis-settur privat inkluż operati tal-grassroots; (h) isaħħu l-kapaċita ta' l-istituzzjonijiet lokali fil-PTLHB sabiex jipprovdu il-firxa ta' servizzi li jistgħu jinkoraġġixxu aktar partiċipazzjoni lokali f'attivita industrijali u tan-negozju. Artikolu 27 Appoġġu finanzjament ta' investiment Koperazzjoni se tipprovdi finanzjament fuq skond fit-tul sabiex tippromwovi tkabbir fis-settur privat u timmobilizza kapital nazzjonali u barrani għal dan l-iskop. Għal dan l-iskop, koperazzjoni għandha partikolarment tipprovdi: (a) għotjiet biex ikopru għajnuna teknika u finanzjarja f'appoġġ ta' żvilupp ta' risorsi umani, twaqqif ta' kapaċita istituzzjonali, jew forom oħra ta' għajnuna istituzzjonali marbuta ma' investiment speċifiku; miżuri disinjati biex impriżi jsiru aktar kompetittivi u biex tinbena l-kapaċita ta' intermedjarji finanzjarji u mhux finanzjarji privati; miżuri li jiffaċilitàw u jippromwovu investiment u attivitajiet biex titjieb il-kompetittivita; (b) servizzi konsultattivi u ta' konsultazzjoni biex igħinu sabiex tinħoloq klima li toffri investiment u ħażna ta' tagħrif li jgħin u jinkoraġġixxi mixi ta' kapital; (ċ) għotjiet fondati mill-Faċilità ta' Investiment rifereita fl-Anness II Ċ; (d) self mir-risorsi tal-EIB stess. Il-kondizzjonijiet applikabbli għall-Faċilità ta' Investiment u s-self msemmi hawn fuq huma preskritti rispettivament fl-Annessi II B u Ċ. Il-Kapitolu 4 Appoġġ addizzjonali fil-każ ta' oxillazzjonijiet fi qligħ minn esporti Artikolu 28 Appoġġ addizzjonali 1. Sabiex jittaffew l-effetti ħżiena ta' tlugħ u nżul (oxillazzjonijiet) fuq skond qasir fi qligħ minn esporti, partikolarment fis-setturi agrikoli u ta' tħaffir fil-minjieri, li jistgħu jipperikolaw il-ksib ta' għanijiet ta' żvilupp tal-PTLHB konċernat, sistema ta' appoġġ addizzjonali għandha titwaqqaf fl-allokazzjoni finanzjarja riferita fl-Anness II A. 2. L-għan ta' appoġġ fil-każ ta' oxxillazzjonijiet fuq skond qasir fi qligħ minn esporti huwa li jiġu salvagwardjati riformi u politika makroekonomika u politika li huma f'riskju bħala riżultat ta' waqa' fid-dħul u biex jiġu rimedjati l-effetti ħżiena ta' instabbilita ta' qligħ minn esporti partikolarment minn prodotti agrikoli u ta' tħaffir fil-minjieri. 3. Id-dipendenza ta' l-ekonomiji tal-PTLHB fuq esporti, partikolarment fis-setturi agrikoli u ta' tħaffir fil-minjieri, għandha titqies fl-allokazzjoni ta' risorsi riferiti fl-Anness II D. F'dan il-kuntest, il-PTLHB li huma l-inqas żviluppati għandhom jirċievu aktar trattament favorevoli. 4. Ir-risorsi addizzjonali għandhom jiġu provvduti bi qbil mal-modalitajiet speċifiċi tal-mekkaniżmu ta' appoġġ kif dikjarat fl-Anness II D. 5. Il-Komunità għandha tipprovdi wkoll appoġġ għal skemi ta' assigurazzjoni bbażati fuq il-bejgħ fis-suq disinjati għall-PTLHB li qed ifittxu sabiex jipproteġu lilhom infushom kontra r-riskju ta' oxxillazzjonijiet fi qligħ ta' esporti. Il-Kapitolu 5 Appoġġ għal atturi ta' koperazzjoni Artikolu 29 Għanijiet u finanzjament 1. Sabiex twieġeb għall-ħtiġijiet ta' l-iżvilupp ta' kommunitajiet lokali u tinkoraġġixxi l-atturi kollha ta' koperazzjoni deċentralizzata li huma f'pusizzjoni li jikkontribbwixxu għall-iżvilupp awtonomu tal-PTLHB sabiex iressqu u jimplimentaw inizjattivi, koperazzjoni tal-PTLHB-KE għandha tappoġġja dawn l-operati ta' żvilupp fil-limiti preskritti mill-PTLHB konċernati u mill-Istati Membri li magħhom dawn il-PTLHB huma marbuta, u fil-qafas tad-dispożizzjonijiet tad-DPW. 2. F'dan il-kuntest, appoġġ finanzjarju għandu jingħata lil proġetti u mikroproġetti deċentralizzati kif ġej: (a) Is-sieħba fil-koperazzjoni eliġibbli għal appoġġ finanzjarju skond dan il-Kapitolu għandhom ikunu aġenti ta' koperazzjoni deċentralizzati fil-Komunità jew il-PTLHB jew pajjiżi oħra li għadhom qed jiżviluppaw, prinċipalment:awtoritajiet lokati, organizzazzjonijiet mhux governattivi, assoċjazzjonijiet ta' negozjanti lokali u gruppi ta' ċittadini lokali, koperattivi, trejd union-ijiet organizzazzjonijiet tan-nisa u taż-żagħżagħ, istituzzjonijiet ta' tagħlim u ta' riċerka, knejjes u kull assoċjazzjoni mhux governattiva li x'aktarx tikkontribbwixxi għall-iżvilupp. Din il-forma ta' koperazzjoni għandha tagħmel disponibbli l-iżvilupp tal-PTLHB il-kapaċitajiet, metodi innovattivi ta' operat u risorsi ta' l-atturi ta' koperazzjoni deċentralizzata. Appoġġ se jqis partikolarment azzjonijiet konġunti bejn il-Komunità, il-PTLHB u pajjiżi oħra li għadhom qed jiżviluppaw; (b) Mikroproġetti lokali għandu jkollhom impatt ekonomiku u soċjali fuq il-ħajja tan-nies, jilħqu ħtieġa ta' prijorita murija u osservata u jindaħlu għalihom bl-inizjattiva u bil-parteċipazzjoni attiva tal-Komunità lokali li tibbenefika minnhom. 3. Proġetti jew programmi taħt din il-forma ta' koperazzjoni jistgħu jkunu mod li permezz tiegħu jiksbu l-għanijiet speċifiċi tad-DPW jew ir-riżultati ta' inizjattivi minn komunitajiet lokali jew atturi deċentralizzati. 4. L-appoġġ provvdut skond dan il-Kapitolu għandu jkun addizzjonali jew, jekk jinħtieġ kumplimentari rigward id-dispożizzjonijiet fl-Anness II E. 5. Kontribuzzjonijiet għall-fondi ta' mikroproġetti u koperazzjoni deċentralizzata għandhom jiġu minn għotjiet, li fil-każ tagħhom il-kontribuzzjoni m'għandhiex normalment taqbeż it-tliet kwarti mill-ispiża totali ta' kull proġett. Il-bilanċ għandu jkun finanzjat: (a) għal mikroproġetti, mill-Komunità lokali konċernata, f'oġġetti jew fil-forma ta' servizzi jew flus kontanti u adattat għall-kapaċita tagħha li tikkonotribbwixxi; (b) għal koperazzjoni deċentralizzata mill-atturi ta' koperazzjoni deċentralizzata, basta iżda li r-risorsi finanzjarji, tekniċi, materjali u oħrajn lin jiddaħħlu minn dawn l-atturi mhumiex, bħala regola ġenerali, inqas minn 25 % mill-ispiża stmata tal-proġett/programm; (ċ) f'każijiet eċċezzjonali fejn kemm il-mikroproġetti u koperazzjoni deċentralizzati huma konċernati, mill-awtoritajiet tal-PTLHB konċernati, kemm fil-forma ta' kontribuzzjoni finanzjarja jew permezz ta' l-użu ta' tagħmir pubbliku jew il-provvista ta' servizzi. Il-proċeduri applikabbli għall-proġetti u l-programmi finanzjati fil-kuntest ta' mikroproġetti jew koperazzjoni deċentralizzata għandhom ikunu kif dikjarati f'din id-Deċiżjoni, prinċipalment rigward id-dispożizzjonijiet ta' implimentazzjoni tad-DPW. Il-Kapitolu 6 Appoġġ għal għajnuna umanitarja u ta' emerġenza Artikolu 30 Għanijiet u mezzi 1. Għajnuna umanitarja u ta' emerġenza għandha tingħata lill-PTLHB iffaċċjati minn diffikultajiet serji ekonomiċi u soċjali ta' natura eċċezzjonali li jirrisultaw minn diżastir naturali jew ċirkostanzi straordinarji li għandhom effetti paragunabbli. Għajnuna umanitarja u ta' emerġenza għandha tinżamm kemm huwa meħtieġ sabiex jiġu trattati problemi urġenti li jinħolqu f'dawn is-sitwazzjonijiet. Għajnuna umanitarja u ta' emerġenza għandha tingħata biss fuq il-bażi tal-ħtiġijiet u l-interessi ta' vittmi tad-diżastri. 2. Il-mira ta' għajnuna umanitarja u ta' emerġenza għandha tkun li: (a) issalva l-ħajjiet tan-nies f'sitwazzjonijiet ta' kriżi u wara l-kriżi kkawżati minn diżastri naturali jew ċirkostanzi straordinarji li għandhom effetti paragunabbli; (b) tgħin sabiex tiffinanzja t-trasport ta' għajnuna u tisforza sabiex tiżgura li hija aċċessibbli għal dawk li għalihom hija maħsuba, bil-mezzi kollha loġistiċi disponibbli; (ċ) timplimenta miżuri ta' rijabilitazzjoni u ta' bini mill-ġdid fuq skond qasir sabiex tistabbilixxi kondizzjonijiet kemm jista' jkun malajr sabiex in-nies konċernati jiġu integrati jew integrati mill-ġdid; (d) twieġeb għall-ħtiġijiet li jinħolqu bħal riżultat ta' nies spostati, bħal ma' huma refuġjati, persuni spostati u returnees wara diżastri naturali jew magħmula mill-bniedem sabiex tilħaq il-ħtiġijiet kollha ta' refuġjati u nies spostati kull fejn ikunu għal kemm ikun hemm bżonn u biex tiffaċilità ir-resettlement voluntarju tagħhom; (e) tgħin lill-PTLHB sabiex jiżviluppaw jew jipperfezzjonaw sistemi ta' prevenzjoni u tħejjija għal diżastri, inkluż tbassir u sistemi li javżaw minn kmieni, bil-ħsieb li jitnaqqsu l-konsegwenzi ta' diżastri. 3. Bl-istess mod għajnuna tista' tingħata lill-PTLHB li qed idaħħlu r-refuġjati jew ir-returnees sabiex jilħqu l-ħtiġijiet akuti mhux koperti mill-għajnuna ta' emerġenza. 4. Għajnuna provvduta minn dan l-Artikolu għandha tiġi finanzjata mill-estimi tal-Komunità. Madankollu, tista' f'eċċezzjonijiet tiġi finanzjata mill-allokazzjonijiet preskritti fl-Anness II A, b'żieda mal-fondi mill-intestatura ta' l-estimi konċernati. 5. Għandhom jindaħħlu għal operati ta' għajnuna umanitarja u ta' emerġenza fuq talba mill-PTLHB affettwat, il-Kummissjoni u l-Istat Membru li miegħu il-PTLHBhuwa marbut, organizzazzjonijiet internazzjonali jew organizzazzjonijet mhux governattivi lokali jew internazzjonali. Din l-għajnuna għandha tiġi amministrata u mplimentata skond proċeduri li jiffaċilitàw operati mgħaġġla, flessibbli u effettivi. Il-Kapitolu 7 Proċeduri ta' implimentazzjoni Artikolu 31 Għajnuna teknika 1. Fuq l-inizjattiva ta' jew f'isem il-Kummissjoni, studji jew miżrui tekniċi ta' għajnuna jistgħu jiġu finanzjati sabiex jiżguraw it-tħeijjija, il-monitorjar, l-evalwazzjoni u s-sorveljanza meħtieġa għall-implimentazzjoni ta' din id-Deċiżjoni. Dawn l-istudji jew miżuri tekniċi ta' għajnuna għandhom jiġu finanzjati mill-allokazzjoni totali ta' l-għotja. 2. Fuq l-inizjattiva tal-PTLHB, studji jew miżuri tekniċi ta' għajnuna jistgħu jiġu finanzjati f'relazzjoni ma' l-implimentazzjoni ta' l-attivitajiet li jinstabu fid-DPW, bla ħsara għall-opinjoni tal-Kummissjoni. Dawn l-istudji jew miżuri tekniċi ta' għajnuna għandhom jiġu finanzjati mill-allokazzjoni tal-PTLHB konċernat. Artikolu 32 Kontroll finanzjarju 1. IL-PTLHB konċernat għandu jġorr ir-responsabbilta primarja għas-sorveljanza finanzjarja ta' l-operat. Dan għandu jitwettaq, fejn ikun xieraq, f'kordinazzjoni ma' l-Istat Membru li miegħu il-PTLHB huwa marbut bi qbil mal-leġislazzjoni nazzjonali applikabbli. 2. Il-Kummissjoni għandha tidħol responsabbli biex: (a) tiżgura li sistemi ta' maniġġjar u ta' kontroll jeżistu u jiffunzjonaw kif suppost fil-PTLHB konċernat sabiex tiżgura li l-fondi Komunitarji jintużaw b'mod korrett u effettiv; (b) fil-każ ta' irregolaritajiet, tibgħat rakkomandazzjonijiet jew talbiet għal miżuri korrettivi biex jiġu rimedjati dawk l-irregolaritajiet u jirretttigikaw kull nuqqas li jinstab. 3. Il-Kummissjoni, il-PTLHB u, fejn xieraq, l-Istat Membru li hu marbut miegħu, għandhom jikkoperaw fuq il-bażi ta' arranġamenti amministrattivi f'laqgħa annwali jew biannwali biex jikkordinaw progammi, metodoloġiji u l-implimentazzjoni ta' kontrolli. 4. Rigward korrezzjonijiet finanzjarji: (a) il-PTLHB għandu jidħol responsabbli fl-ewwel istanza għas-sejba u l-korrezzjoni ta' irregolaritiet finanzjarji; (b) Madankollu, fil-każ ta' nuqqasijiet mill-PTLHB konċernat, il-Kummissjoni għandha tieħu azzjoni, jekk il-PTLHB jonqos milli jirrimedja s-sitwazzjoni u sforzi għal konċiljazzjoni ma jkollhomx suċċess, biex jitnaqqas jew jiġi rtirat il-bilanċ ta' l-allokazzjoni totali li jikkorrespondi għad-deċiżjoni ta' finanzjament tal-DPW. Il-Kapitolu 8 Transizzjoni minn Fondi Ewropej ta' Żvilupp ta' qabel (FEŻ) għad-disa' FEŻ Artikolu 33 Implimentazzjoni tal-FEŻ ta' qabel u l-fażi transitorja 1. Irbit magħmul fil-qafas tas-sitt, is-seba' u t-tmien FEŻ qabel id-dħul fis-seħħ ta' din id-Deċiżjoni għandu jibqa' jitwettaq skond ir-regoli applikabbli għal dawk il-FEŻ. Risorsi mis-sitt, is-seba' u t-tmien FEŻ li ġew allokati lill-PTLHB qabel id-dħul fis-seħħ ta' din id-Deċiżjoni għandhom jibqgħu allokati lilhom. Dawn ir-risorsi għandhom jibqgħu jiġu wżati bi qbil mad-dispożizzjonijiet rilevanti tad-Deċiżjoni 91/482/KEE, li għandu jibqa' applikabbli għal dawn l-għanijiet, sad-dħul fis-seħħ tal-Ftehim Intern li jistabbilixxi d-disa' FEŻ. Sakemm jidħol fis-seħħ il-Ftehim Intern li jistabbilixxi d-disa' FEŻ, l-uffiċjali responsabbli għall-maniġġjar u l-implimentazzjoni tar-risorsi tal-Fond Ewropew ta' Żvilupp, prinċipalment l-Uffiċjali Ewlieni li jagħti l-Awtorizzazzjonijiet, l-Uffiċjali Lokali li jagħti l-Awtorizzazzjonijiet tal-PTLHB u l-Kap tad-Delegazzjoni tal-Kummissjoni, għandhom jibqgħu responsabbli għax-xogħlijiet ta' maniġġjar u implimentazzjoni assejnati lilhom mid-Deċiżjoni tal-Kunsill 91/482/KE. 2. Kull bilanċ li jibqa' mill-FEŻ ta' qabel fid-data tad-dħul fis-seħħ tal-Ftehim Intern li jistabbilixxi d-disa' FEŻ, kif ukoll kull ammont li għandu jiġi decommitted f'data aktar tard minn proġetti kontinwi skond dawn il-Fondi, għandu jiġi trasferit lid-disa' FEŻ u wżat bi qbil mal-kondizzjonijiet preskritti f'din id-Deċiżjoni. Kull risors trasferit b'dan il-mod għad-disa' FEŻ li qabel ikun ġie allokat għall-programm indikattiv ta' PTLHB jew reġjun għandu jibqa' allokat għal dak il-PTLHB jew għal koperazzjoni reġjonali. Xi bilanċ ieħor li jista' jibqa' li mhuwiex allokat ma' programm indikattiv għandu jiġi trasferit għall-ammont mhux kommess tad-disa' FEŻ. L-ammont totali ta' din id-Deċiżjoni, supplimentat mill-bilanċi trasferiti minn FEŻ ta' qabel, għandu jkopri l-perjodu 2000-2007. Dan il-paragrafu għandu japplika partikolarment għall-bqija ta' bilanċi ta' l-ammonti totali riferiti fl-Artikoli 118 u 142 tad-Deċiżjoni 91/482/KEE li jirrigwardjaw, rispettivament, l-istabbilizzazzjoni ta' qligħ minn esporti minn kommoditajiet agrikoli (Stabex) u l-faċilità speċjali ta' finanzjament (Sysmin). IT-TITOLU II KOPERAZZJONI EKONOMIKA U TA' KUMMERĊ Artikolu 34 Għan 1. L-għan ta' koperazzjoni ekonomika u ta' kummerċ għandu jkun li jippromwovi l-iżvilupp ekonomiku u soċjali tal-PTLHB, partikolarment billi jiġu stabbiliti relazzjonijiet ekonomiċi bejniethom u l-Komunità bħala wieħed. L-implimentazzjoni ta' din il-koperazzjoni trid tkun konsistenti ma' l-għanijiet tal-politika l-oħra komuni. 2. Barra minn hekk, il-Komunità tindaħal biex tappoġġja l-integrazzjoni effettiva tal-PTLHB fl-ekonomija globali u l-iżvilupp tal-kummerċ tagħhom f'merkanzija u servizzi għal swieq reġjonali u dinjija. Il-Kapitolu 1 Arranġamenti għal kummerċ fil-merkanzija Artikolu 35 Aċċess liberu għal prodotti li joriġinaw 1. Prodotti li joriġinaw mill-PTLHB għandhom jiġu mportati fil-Komunità ħielsa mid-dazju ta' mportazzjoni. 2. Il-kunċett ta' prodotti li joriġinaw u l-metodi ta' koperazzjoni amministrattiva li għandhom x'jaqsmu ma' dan huma preskritti fl-Anness III. Artikolu 36 Trasbord ta' prodotti li ma joriġinawx f'ċirkolazzjoni ħielsa fil-PTLHB 1. Prodotti li ma joriġinawx fil-PTLHB imma li huma f'ċirkolazzjoni ħielsa f'PTLHB u huma esportati mill-ġdid hekk lill-Komunità għandhom jiġu aċċettati għal importazzjoni fil-Komunità ħielsa mid-dazji u t-taxxi tad-dwana li għandhom effett ekwivalenti basta iżda li: (a) jkunu ħallsu, fil-PTLHB konċernat, dazji tad-dwana jew taxxi li għandhom effetti ekwivalenti ta' livell ugwali għal, jew aktar għoli, mid-dazji tad-dwana applikabbli fil-Komunità fuq importazzjoni ta' dawn l-istess prodotti li joriġinaw f'pajjiżi terzi eliġibbli għall-klawsola l-aktar favorita tan-nazzjon; (b) ma kienux is-suġġett ta' eżenzjoni minn, jew rifond ta', fl-intier tagħhom jew parti minnhom, dazji tad-dwana jew taxxi li għandhom effett ekwivalent, mingħajr preġudizzju għall-paragrafu 2; (ċ) ġew akkompanjati minn ċertifikat ta' esportazzjoni. 2. Mingħajr preġudizzju għall-paragrafu 1, il-Kummissjoni tista', wara rapport sostanzjat kif mistħoqq mill-awtoritajiet tal-PTLHB konċernat u fid-dawl ta' l-għanijiet ta' din id-Deċiżjoni, tawtorizza għajnuna pubblika finanzjarja tal-PTLHB għal dawk li qed joperaw il-proċedura ta' trasbort. It-talba għandha tindika partikolarment in-natura u l-volum antiċipat ta' kummerċ, li jistgħu jibbenefikaw mill-għajnuna. Din l-għajnuna trid tieħu l-forma ta' għajnuna għat-trasport ta' merkanzija li titqiegħed f'ċirkolazzjoni ħielsa, inkluż spejjeż leġittimi fl-operat appoġġjati f'relazzjoni mal-proċedura ta' trasbord. Din l-għajnuna m'għandhiex tipprovoka tfixkil jew diffikultajiet serji, li jistgħu jirrisultaw f'deterjazzjoni f'settur ekonomiku tal-Komunità jew wieħed jew aktar mill-Istati Membri. L-awtoritajiet tal-PTLHB jistgħu jagħmlu rappreżentazzjonijiet lill-Kummissjoni sabiex jipprovdu aktar tagħrif biex jissostanzjaw it-talba bil-miktub tagħhom. Jekk l-awtoritajiet tal-PTLHB jitolbu dan, kumitat tax-xogħol tas-sħubija riferit fl-Artikolu 7(3) għandu jiġi mlaqqa' sabiex jirrisolvi kull kwistjoni li tinħoloq mill-amministrazzjoni tal-proċedura ta' trasbord. 3. Paragrafi 1 u 2 m'għandhomx japplikaw għal: (a) prodotti agrikoli mniżżla f'lista fl-Anness I mat-Trattat lanqas għal prodotti koperti mir-Regolament tal-Kunsill (KEE) Nru 3448/93 tas-6 ta' Diċembru 1993 li jippreskrivi l-arranġamenti ta' kummerċ applikabbli għal ċerti oġġetti li jirrisultaw mill-proċessar ta' prodotti agrikoli [8] minbarra, mill-1 ta' Frar 2002 u bla ħsara għall-adozzjoni mill-Kummissjoni ta' l-arranġamenti meħtieġa ta' implimentazzjoni, għal prodotti mis-sajd: (A) li jidħlu fil-kodiċijiet tan-NK 0303311000, 0304209510 u 03061310 trasbordati matul il-Grenlandja fi kwantita annwali ta' 10000 tunnellata, u (B) li jidħlu fil-kodiċijiet tan-NK 03022110, 03033110, 03054910, 03061210, 03061290, 03062291, 03062299, 03061310, 03061330, 03061340, 03061350, 03061380, 03062310, 03062331, 03062339, 03062390 23 90 trasbordati matul Saint-Pierre-et-Miquelon fi kwantita annwali ta' 2000 tunnellata; (b) prodotti bla ħsara, ma' l-importazzjoni fil-Komunità, għal restrizzjonijiet kwantitattivi jew limitazzjonijiet jew dazji kontra l-fqigħ tas-suq. 4. Il-kondizzjonijiet għad-dħul fil-Komunità ta' prodotti li ma joriġinawx mill-PTLHB imma li huma f'ċirkolazzjoni ħielsa f'PTLHB, u l-metodi ta' koperazzjoni amministrattiva li għandha x'taqsma magħhom, huma preskritti fl-Anness IV. Artikolu 37 Proċedura tal-Kumitat 1. F'materji koperti mill-Artikolu 36, il-Kummissjoni għandha tiġi megħjuna minn Kumitat. 2. L-Artikoli 3 u7 tad-Deċiżjoni 1999/468/KE għandhom japplikaw għall-proċedimenti tal-Kumitat. 3. Il-Kumitat għandu jadotta r-regoli tiegħu ta' proċedura. Artikolu 38 Restrizzjonijiet u miżuri kwantitattivi li għandhom effett ekwivalenti 1. Il-Komunità m'għandhiex tapplika għal importi ta' prodotti li joriġinaw fil-PTLHB xi restrizzjonijiet jew miżuri kwantitattivi li għandhom effett ekwivalenti. 2. Il-paragrafu 1 m'għandux jipprekludi projbizzjonijiet jew restrizzjonijiet fuq importi, esporti jew merkanzija fi transitu ġustifikati għal raġunijiet ta' moralita pubblika jew politika pubblika, il-protezzjoni tas-saħħa u l-ħajja tal-bniedem, ta' l-annimali u tal-pjanti, il-protezzjoni ta' teżori nazzjonali li jippossjiedu valuri artistiċi, storiċi jew arkaeloġiċi, il-konservazzjoni ta' risorsi naturali li jinħlew jew il-protezzjoni ta' proprjetajiet industrijali u kummerċjali. Dawn il-projbizzjonijiet jew restrizzjonijiet ma għandhomx fl-ebda każ jikkostitwixxu mezz ta' diskriminazzjoni arbitrarja jew mhux ġustifikabbli jew restrizzjoni travestita fil-kummerċ. Artikolu 39 L-iskart 1. Moviment ta' skart bejn l-Istati Membri u l-PTLHB għandu jiġi kontrollat bi qbil mal-liġi internazzjonali u Komunitarja. Il-Komunità għandha tappoġġja l-istabbiliment u l-iżvilupp ta' koperazzjoni internazzjonali effettiva f'din l-erja bil-ħsieb li tipproteġi l-ambjent u s-saħħa pubblika. 2. Il-Komunità għandha tipprojbixxi l-esportazzjoni kollha diretta jew indiretta ta' skart lill-PTLHB, minbarra esportazzjonijiet ta' skart li ma jagħmilx ħsara maħsub għal operati ta' rkupru waqt li fl-istess ħin l-awtoritajiet tal-PTLHB għandhom jipprojbixxu l-importazzjoni diretta jew indiretta fil-pajjiż tagħhom ta' dan l-iskart mill-Komunità jew minn xi pajjiż ieħor, mingħajr preġudizzju għal impriżi internazzjonali speċifiċi li jikkonċernaw dawn l-erji li jkunu saru, jew jistgħu jsiru fil-futur, fil-fora kompetenti internazzjonali. 3. Rigward il-Komunità, ir-Regolament tal-Kunsill (KEE) Nru 259/93 ta' l-1 ta' Frar 1993 dwar is-sorveljanza u l-kontroll ta' l-iskart ġewwa, għal ġo u għal barra mill-Komunità Ewropea [9] għandu japplika. 4. Rigward dawk il-PTLHB, li, minħabba fl-istat kostituzzjonali tagħhom, mhumiex Parti mill-Konvenzjoni ta' Basle, l-awtoritajiet rilevanti tagħhom għandhom iħaffu l-adozzjoni tal-leġislazzjoni nazzjonali interna u regolamenti amministrattivi biex jimplimentaw id-dispożizzjonijiet tal-Konvenzjoni ta' Basle [10]. 5. B'żieda ma' dan, l-Istati Membri konċernati għandhom jippromwovu l-adozzjoni mill-PTLHB tal-leġislazzjoni nazzjonali interna u regolamenti amministrattivi biex jimplimentaw: (a) Ir-Regolament (KEE) Nru 259/93 kif ġej: (i) l-Artikolu 13 rigward bastimenti ta' l-iskart fil-PTLHB, (ii) l-Artikolu 18 rigward esportazzjonijiet ta' l-iskart lill-Istati ta' l-AKP mill-PTLHB; (b) ir-Regolament (KE) Nru 1420/1999 [11]; (ċ) ir-Regolament tal-Kummissjoni (KE) Nru 1547/1999 [12]; (d) il-Parlament Ewropew u d-Direttiva tal-Kunsill 2000/59/KE bla ħsara għall-limiti taż-żmien għat-trasposizzjoni preskritta fl-Artikolu 16 tiegħu [13]. 6. Rigward importi ġol-Komunità mill-PTLHB ta' l-iskart li jagħmel il-ħsara u l-iskart li ma jagħmilx ħsara maħsuba għar-rimi/qerda finali, l-Artikoli, 1 sa 12 u 25 sa 39 tar-Regolament (KEE) Nru 259/93 u d-Deċiżjoni tal-Kummissjoni 94/774/KE [14], għandhom jgħoddu. 7. PTLHB wieħed jew aktar u l-Istat Membru li miegħu huma marbuta jista' japplika proċeduri nazzjonali ta' esportazzjoni ta' l-iskart mill-PTLHB għal dak l-Istat Membru. F'dan il-każ, l-Istat Membru konċernat jgħarraf lill-Kummissjoni bil-leġislazzjoni applikabbli fi żmien sitt xhur mid-dħul fis-seħħ ta' din id-Deċiżjoni jew b'xi leġislazzjoni nazzjonali rilevanti futura, inkluż xi emendi għaliha. Artikolu 40 Miżuri adottati mill-PTLHB 1. Bil-ħsieb tal-ħtiġijiet preżenti ta' żvilupp tal-PTLHB, l-awtoritajiet tal-PTLHB jistgħu jżommu jew jdaħħlu, rigward importi ta' prodotti li joriġinaw fil-Komunità, dawk id-dazji tad-dwana jew restrizzjonijiet kwantitattivi li jqisu meħtieġa. 2. (a) L-arranġamenti ta' kummerċ applikati lill-Komunità mill-PTLHB jistgħu ma joħolqux xi diskriminazzjoni bejn l-Istati Membri lanqas ikunu inqas favorevoli mit-trattament tan-nazzjoni l-aktar favorit. (b) Minkejja d-dispożizzjonijiet speċifiċi ta' din id-Deċiżjoni, il-Komunità m'għandhiex tiddiskrimina bejn PTLHB fil-qasam tal-kummerċ. (ċ) Id-dispożizzjonijiet ta' (a) m'għandhomx jipprekludu pajjiż jew territorju milli jagħti lil ċerti PTLHB jew pajjiżi oħra li għadhom qed jiżviluppaw trattament aktar favorevoli minn dak mogħti mill-Komunità. 3. L-awtoritajiet tal-PTLHB għandhom jikkomunikaw lill-Kummissjoni, f'perjodu ta' tliet xhur wara d-dħul fis-seħħ ta' din id-Deċiżjoni, it-tariffi tad-dwana u l-listi ta' restrizzjonijiet kwantitattivi li japplikaw. Għandhom jikkomunikaw ukoll lill-Kummissjoni kull emenda sosegwenti għal dawn il-miżuri kif u meta jkunu adottati. Artikolu 41 Klawsola ta' sorveljanza 1. Il-prodotti li joriġinaw fil-PTLHB riferiti fl-Artikolu 35 jew prodotti li ma joriġinawx mill-PTLHB riferiti fl-Artikolu 36 jistgħu jkunu bla ħsara għal sorveljanza speċjali. Il-Kummissjoni għandha tiddeċiedi liema sorveljanza ta' prodotti għandha tapplika f'konsultazzjoni ma' l-awtoritajiet tal-PTLHB u l-Istat Membru li miegħu l-PTLHB huwa marbut. 2. L-Artikolu 308d tar-Regolament tal-Kummissjoni (KEE) Nru 2454/93 tat-2 ta' Lulju 1993, li jippreskrivi dispożizzjonijiet sabiex jiġi implimentat ir-Regolament tal-Kunsill (KEE) Nru 2913/92 dwar il-Kodiċi tad-Dwana tal-Komunità [15] għandu japplika. 3. Il-Kummissjoni u l-awtoritajiet kompetenti tal-PTLHB għandhom jiżguraw l-effettivita tal-miżuri ta' sorveljanza billi jdaħħlu l-metodi ta' koperazzjoni amministrattivi dikjarati fl-Annessi III u IV. Artikolu 42 Miżuri ta' salvagward 1. Jekk, bħala riżultat ta' l-applikazzjoni ta' din id-Deċiżjoni, ikun hemm tfixkil serju f'settur ta' l-ekonomija tal-Komunità jew wieħed jew aktar mill-Istati Membri tiegħu, jew tiġi perikolata l-istabbilita finanzjarja esterna tagħhom, jew jekk jinħolqu diffikultajiet li jistgħu jirrisultaw f'deterjorazzjoni f'settur ta' l-attivita tal-Komunità jew f'reġjun tal-Komunità, il-Kummissjoni tista', fuq talba ta' Stat Membru wieħed jew aktar u wara konsultazzjoni mal-Kumitat riferit fl-Artikolu 43 jieħu jew jawtorizza lill-Istat Membru konċernat biex jieħu l-miżuri meħtieġa ta' salvagward, bi qbil mal-paragrafi hawn taħt. 2. Għall-għan ta' l-implimentazzjoni ta' paragrafu 1, għandha tingħata prijorita lil dawn il-miżuri li jistgħu għall-inqas ifixklu l-funzjonament ta' l-assoċjazzjoni u l-Komunità. Dawn il-miżuri m'għandhomx jaqbżu l-limiti ta' dak li huwa strettament meħtieġ biex jiġu rimedjati d-diffikultajiet li jkun nħolqu. Ma jistgħux jaqbżu l-irtirar tat-trattament preferenzali mogħti minn din id-Deċiżjoni. 3. Meta jittieħdu jew jiġu modifikati miżuri ta' salvagward, għandha tingħata attenzjoni partikolari għall-interessi tal-PTLHB li huma l-inqas żviluppati. 4. Dan l-Artikolu huwa mingħajr preġudizzju għad-drittijiet u l-obbligazzjonijiet tal-Komunità skond regoli ta' l-ODS, inkluż dawn li jinstabu fil-Ftehim ta' l-ODS dwar Salvagwardji [16]. Lanqas ma għandu jipprekludi l-applikazzjoni tar-regolamenti li jistabbilixxu organizzazzjoni Komunità ta' swieq agrikoli, jew dispożizzjonijiet amministrattivi Komunitarji jew nazzjonali li joħorġu minnhom, jew ir-regoli speċifiċI adottati skond l-Artikolu 235 tat-Trattat għal prodotti agrikoli proċessati. 5. (a) Jekk Stat Membru titlob lill-Kummissjoni sabiex jiġu applikati miżuri ta' salvagward, il-Kummissjoni għandha tgħarraf lill-Kunsill, l-Istati Membri u l-awtoritajiet tal-PTLHB bihom fi żmien tliet ijiem tax-xogħol mid-data ta' meta tkun ġiet irċevuta t-talba ta' l-Istat Membru, u għandha tistieden lill-awtoritajiet tal-PTLHB sabiex jipprovdu kull tagħrif li huma jqisu importanti għas-sitwazzjoni preżenti. (b) Meta l-Kummissjoni taġixxi fuq l-inizjattiva tagħha stess, għandha tgħarraf lill-PTLHB konċernati u lill-Istati Membri fl-istadju l-aktar kmieni possibbli. (ċ) Jekk l-awtoritajiet tal-PTLHB jeħtieġu dan u mingħajr preġudizzju għat-temmiet ta' żmien riferiti f'dan l-Artikolu, kumitat tax-xogħol ta' sħubija riferit fl-Artikolu 7(3) għandu jiġi mlaqqa'. Ir-riżultat tal-kumitat tax-xogħol għandu jiġi trasmess lill-kumitat konsultattiv. F'dan il-każ, it-temma taż-żmien riferita fil-paragrafu 9 ta' dan l-Aritkolu għandu jiġi estiż b'għaxart ijiem tax-xogħol. Fl-istess ħin għandu jistieden lill-Istati Membri għal laqgħa tal-kumitat riferit fl-Artikolu 43. L-Istati Membri u l-PTLHB għandhom jipprovdu lill-Kummissjoni b'kull tagħrif meħtieġ biex jiġġustifikaw it-talbiet tagħhom biex japplikaw jew ma japplikawx miżuri ta' salvagward. 6. Il-Kummissjoni għandha tgħarraf lill-Kunsill, lill-Istati Membri u lill-awtoritajiet tal-PTLHB immedjatament bid-deċiżjoni sabiex jittieħdu l-miżuri meħtieġa ta' salvagward. Id-Deċiżjoni għandha tapplika b'effett immedjat. 7. Kull Stat Membru jista' jirreferi d-deċiżjoni tal-Kummissjoni riferita fil-paragrafu 6 lill-Kunsill fi żmien 10t ijiem tax-xogħol minn meta jkun irċieva notifika tad-deċiżjoni. 8. Jekk il-Kummissjoni tonqos milli tadotta deċiżjoni fi żmien 21 ġurnata tax-xogħol jew jekk tirriġetta t-talba jew jekk il-Kummissjoni tiddeċiedi li ma tieħux miżuri ta' salvagward, kull Stat Membru li jkun ġab il-materja quddiem il-Kummissjoni jista' jirreferiha lill-Kunsill. 9. Fil-każijiet riferiti f'paragrafi 7 u 8, il-Kunsill, huwa u jaġixxi b'maġġoranza kwalifikata, jista' jadotta deċiżjoni differenti fi żmien 21 ġurnata tax-xogħol. Artikolu 43 Proċedura tal-Kumitat 1. F'materji koperti mill-Artikolu 42, il-Kummissjoni għandha tiġi megħjuna minn Kumitat. 2. L-Artikoli 3 u 7 tad-DeċIżjoni 1999/468/KE għandhom japplikaw għall-proċedimenti tal-Kumitat. 3. Il-Kumitat għandu jadotta r-regoli tiegħu ta' proċedura. Il-Kapitolu 2 Kummerċ f'servizzi u regoli ta' stabbiliment Artikolu 44 Għan ġenerali Il-għan fuq skond fit-tul f'din l-erja huwa liberalazzazzjoni progressiva ta' kummerċ f'servizzi, b'rigward kif mistħoqq għall-għanijiet tal-politika lokali tal-PTLHB, huwa u jitqies il-livell ta' żvilupp tal-PTLHB u l-obbligazzjonijiet li tkun daħħlet għalihom il-Komunità, l-Istati Membri jew il-PTLHB fil-qafas ta' l-ODS. Artikolu 45 Prinċipji ġenerali ta' stabbililment u d-dispożizzjoni ta' servizzi 1. Għall-għanijiet ta' dan il-Kapitolu, għandhom japplikaw id-definizzjonijiet li ġejjin: (a) "kumpaniji jew impriżi": kumpaniji jew impriżi kostitwiti skond liġi ċivili jew kummerċjali, inklużi kumpaniji pubbliċi jew oħrajn, soċjetajiet koperattivi u kull persuna jew assoċjazzjoni legali oħra regolata mill-liġi pubblika jew privata, minbarra dawk li ma jagħmlux qligħ. "Kumpaniji jew impriżi ta' Stati Membri" huma dawk iffurmati bi qbil mal-liġijiet ta' Stat Membru li l-uffiċċju reġistrat, l-amministrazzjoni ċentrali jew il-post prinċipali tan-negozju tagħhom huwa ġo Stat Membru. Madankollu, kumpanija jew impriża l-għandha l-uffiċċju reġistrat tagħha biss fi Stat Membru trid tiġi mqabbda f'attivita li għandha rabta attwali u kontinwa ma' l-ekonomija ta' dak l-Istat Membru. "kumpaniji jew impriżi tal-PTLHB" huma dawk iffurmati bi qbil mal-liġi applikabbli f'PTLHB imsemmi u li l-uffiċċju reġistrat, l-amministrazzjoni ċentrali jew il-post prinċipali tan-negozju tagħhom huwa f'dak il-PTLHB; madankollu, kumpanija jew impriża li għandha l-uffiċċju reġistrat tagħha biss f'pajjiż jew territorju trid tiġi mqabbda f'attivita li għandha rabta attwali u kontinwa ma' l-ekonomija ta' dak il-pajjiż jew territorju; (b) "abitanti ta' PTLHB": persuni li normalment jgħixu f'PTLHB u li huma ċittadini nazzjonali ta' Stat Membru jew li jgawdu stat legali speċifiku għal PTLHB. Din id-definizzjoni hija mingħajr preġudizzju għad-drittijiet mogħtija minn ċittadinanza ta' l-Unjoni fit-tifsira tat-Trattat. 2. Rigward l-arranġamenti applikabbli għall-istabbilizzazzjoni u d-dispożizzjoni ta' servizzi, f'linja ma' l-Artikolu 183(5) tat-Trattat u bla ħsara għall-paragrafu 3 hawn taħt: (a) il-Komunità għandha tapplika għall-PTLHB ix-xogħlijiet imdaħħla skond il-Ftehim Ġenerali dwar Kummerċ f'Servizzi (FĠKS) skond il-kondizzjonijiet preskritti f'dak il-Ftehim u bi qbil ma' din id-Deċiżjoni; fl-applikazzjoni ta' dawn ix-xogħlijiet, l-Istati Membri m'għandhomx jiddiskriminaw bejn abitanti, kumpaniji jew impriżi tal-PTLHB; (b) l-awtoritajiet tal-PTLHB għandhom joffru trattament liċ-ċittadini nazzjonali, kumpaniji jew impriżi ta' l-Istati Membri li mhuwiex inqas favorevoli minn dak li jestendu liċ-ċittadini nazzjonali, kumpaniji jew impriżi ta' pajjiżi terzi u m'għandhomx jiddiskriminaw bejn ċittadini nazzjonali, kumpaniji jew impriżi ta' l-Istati. 3. L-awtoritajiet ta' PRLHB jistgħu bil-ħsieb li jippromwovu jew jappoġġjaw impjieg lokali, jadottaw regolamenti sabiex igħinu lill-abitanti u l-attivitajiet lokali tagħhom. F'dan il-każ, l-awtoritajiet tal-PTLHB għandhom jgħarrfu lill-Kummissjoni bir-regolamenti li jadottaw sabiex ikunu jistgħu jgħarrfu lill-Istati Membri. 4. Rigward il-professjonijiet ta' tabib, dentist, qabla, infermiera ġenerali, spiżjar u kirurgu veterinarju, il-Kunsill, huwa u jaġixxxi unanimament fuq proposta mill-Kummissjoni, għandu jadotta l-lista ta' kwalifiki professjonali speċifiċi għall-abitanti tal-PTLHB li jridu jiġu mgħarrfa fl-Istati Membri. Artikolu 46 Trasport marittimu L-għan ta' koperazzjoni f'dan il-qasam għandu jkun sabiex jiġi żgurat żvilupp armonjuż ta' servizzi effiċjenti u ta' min joqgħod fuqhom ta' trasport bil-baħar fuq termini sodisfaċenti ekonomikament billi tiġi faċilitàta l-parteċipazzjoni attiva tal-partijiet kollha skond il-prinċipju ta' aċċess mhux ristrett għall-kummerċ fuq bażi kummerċjali. Din id-dispożizzjoni m'għandhiex tapplika għall-Grenlandja. Il-Kapitolu 3 Erji li għandhom x'jaqsmu mal-kummerċ Artikolu 47 Ħlasijiet korrenti u movimenti ta' kapital 1. Mingħajr preġudizzju għall-paragrafu 2: (a) L-Istati Membri u l-awtoritajiet tal-PTLHB m'għandhom jimponu l-ebda restrizzjoni fuq xi ħlasijiet f'munita korrenti konvertibbli liberalment fuq il-kont kurrenti ta' bilanċ ta' ħlasijiet bejn residenti tal-Komunità u tal-PTLHB; (b) rigward transazzonijiet fuq il-kont kapitali ta' bilanċ ta' ħlasijiet, l-Istati Membri u l-awtoritajiet tal-PTLHB m'għandhom jimponu l-ebda restrizzjoni fuq il-moviment liberu ta' kapital għal investimenti diretti f'kumpanijiet iffurmati bi qbil mal-liġijiet ta' l-Istat Membru, pajjiż jew territorju tal-lqugħ u biex jiġi żgurat li l-assi ffurmati minn dan l-investiment u kull qligħ li joħroġ minnu jkun jista' jiġi realizzat u miġjub lura fil-pajjiż (repatriated). 2. Il-Komunità, l-Istati Membri u l-PTLHB għandhom jiġu ntitolati sabiex jieħdu l-miżuri riferiti mutatis mutandis fl-Artikoli 57, 58, 59, 60 u 301 tat-Trattat bi qbil mal-kondizzjonijiet preskritti li jinsabu fihom. Ugwalment, fejn PTLHB wieħed jew aktar jew Stat Membru wieħed jew aktar ikun f'diffikultajiet serji ta' ħlasijiet ta' bilanċ, jew taħt theddida minnhom, l-awtoritajiet ta' l-PTLHB, l-Istati Membri jew il-Komunità jistħgu, bi qbil mal-kondizzjonijiet stabbiliti skond il-GATT, il-GATS u l-Artikoli VIII u XIV ta' l-Artikoli tal-Ftehim tal-Fond Monetarju, jadottaw restrizzjonijiet fuq transazzjonijiet korrenti li għandhom ikunu ta' tul ta' żmien limitat u ma jistgħux imorru lil hinn minn dak li hu meħtieġ sabiex tiġi rmedjata s-sitwazzjoni tal-bilanċ ta' ħlasijiet. Meta jieħdu dawn il-miżuri, l-awtoritajiet tal-PTLHB, l-Istati Membri jew il-Komunità għandhom jgħarrfu lil xulxin mingħajr dewmien u jissottomettu lil xulxin kemm jista' jkun malajr tabella taż-żmien għall-elim