RAKKOMANDAZZJONI TAL-KUMMISSJONI (UE) 2017/2338

tas-16 ta' Novembru 2017

li tistabbilixxi “Manwal dwar ir-Ritorn” li għandu jintuża mill-awtoritajiet kompetenti tal-Istati Membri meta jkunu qed iwettqu l-kompiti relatati mar-ritorn

IL-KUMMISSJONI EWROPEA,

Wara li kkunsidrat it-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea, u b'mod partikolari l-Artikolu 292 tiegħu,

Billi:

ADOTTAT DIN IR-RAKKOMANDAZZJONI:

(1) Id-Direttiva 2008/115/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas-16 ta' Diċembru 2008 dwar standards u proċeduri komuni fl-Istati Membri għar-ritorn ta' ċittadini ta' pajjiżi terzi li jkunu qegħdin fil-pajjiż illegalment, ĠU L 348, 24.12.2008, p. 98.

(2) Ir-Rakkomandazzjoni tal-Kummissjoni C(2015) 6250 tal-1 ta' Ottubru 2015 li tistabbilixxi “Manwal ta' Ritorn” li għandu jintuża mill-awtoritajiet kompetenti tal-Istati Membri meta jkunu qed iwettqu kompiti relatati mar-ritorn.

(3) Ir-Rakkomandazzjoni tal-Kummissjoni C(2017) 1600 tas-7 ta' Marzu 2017 dwar ir-ritorni aktar effettivi fl-implimentazzjoni, id-Direttiva 2008/115/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill.

(4) Ir-Regolament tal-Kunsill (UE) Nru 1053/2013 tas-7 ta' Ottubru 2013 li jistabbilixxi mekkaniżmu ta' evalwazzjoni u monitoraġġ biex jivverifika l-applikazzjoni tal-acquis ta' Schengen u li jħassar id-Deċiżjoni tal-Kumitat Eżekuttiv tas-16 ta' Settembru 1998 li stabbilixxiet Kumitat Permanenti għall-evalwazzjoni u l-implimentazzjoni ta' Schengen (ĠU L 295, 6.11.2013, p. 27).

ANNESS

MANWAL DWAR IR-RITORN

1. DEFINIZZJONIJIET 87

1.1. Ċittadin ta' pajjiż terz 87

1.2. Permanenza illegali 88

1.3. Ritorn 90

1.4. Deċiżjoni ta' ritorn 90

1.5. Ordni tat-tneħħija 91

1.6. Ir-riskju ta' ħarba 91

1.7. Tluq volontarju 93

1.8. Persuni vulnerabbli 94

2. KAMP TA' APPLIKAZZJONI 94

2.1. Każijiet ta' mal-fruntieri — l-Artikolu 2(2)(a) 95

2.2. Salvagwardji speċjali għall-“każijiet tal-fruntieri” 96

2.3. Liġi kriminali u każijiet ta' estradizzjoni 97

3. DISPOŻIZZJONIJIET AKTAR FAVOREVOLI 98

4. SANZJONIJIET GĦALL-KSUR TAR-REGOLI DWAR IL-MIGRAZZJONI 98

5. INTERPELLANZA U L-OBBLIGU LI TINĦAREĠ DEĊIŻJONI TA' RITORN 100

5.1. Interpellanza waqt kontrolli mal-ħruġ 102

5.2. Detenturi ta' deċiżjoni ta' ritorn maħruġa minn Stat Membru ieħor 102

5.3. Relazzjoni mar-regoli ta' Dublin 103

5.4. Ċittadin ta' pajjiż terz b'residenza illegali li jkollu dritt ta' permanenza fi Stat Membru ieħor 104

5.5. Ċittadin ta' pajjiż terz b'residenza illegali kopert minn ftehimiet bilaterali eżistenti bejn l-Istati Membri 106

5.6. Ċittadin ta' pajjiż terz b'residenza illegali li jibbenefika minn permess/awtorizzazzjoni umanitarji (jew oħra) 107

5.7. Ċittadin ta' pajjiż terz b'residenza illegali suġġett għal proċedura pendenti li ġġedded permess/awtorizzazzjoni 107

5.8. Regoli speċjali fid-direttivi dwar il-migrazzjoni legali dwar ir-riammissjoni bejn l-Istati Membri f'każijiet ta' mobbiltà intra-Unjoni 108

6. TLUQ VOLONTARJU 108

6.1. Perjodu estiż għat-tluq volontarju 109

6.2. Obbligi qabel it-tluq volontarju 110

6.3. Kontro-indikazzjonijiet 110

6.4. Konformità prattika — tranżitu fuq l-art 111

6.5. Konformità prattika — tranżitu bl-ajru 112

6.6. Reġistrazzjoni ta' tluq volontarju 113

7. TNEĦĦIJA 113

7.1. Tneħħija bl-ajru 115

7.2. Tranżitu bl-ajru 118

7.3. Operazzjonijiet ta' tneħħija konġunta bl-ajru 118

7.4. Operazzjonijiet ta' ritorn koordinati mill-Aġenzija Ewropea għall-Gwardja tal-Fruntiera u tal-Kosta 119

8. MONITORAĠĠ TA' RITORN FURZAT 119

9. POSPONIMENT TAT-TNEĦĦIJA 120

10. RITORN TA' MINORENNI MHUX AKKUMPANJATI 121

10.1. Assistenza mill-korpi xierqa 122

10.2. Ritorn għand membru tal-familja, kustodju magħżul jew faċilitajiet xierqa ta' akkoljenza 123

11. PROJBIZZJONIJIET FUQ ID-DĦUL 123

11.1. Effett mifrux mal-UE 124

11.2. Użu tas-SIS II 125

11.3. Kwistjonijiet proċedurali 125

11.4. Raġunijiet għall-ħruġ ta' projbizzjonijiet fuq id-dħul 125

11.5. Tul tal-projbizzjonijiet fuq id-dħul 126

11.6. Irtirar, tnaqqis u sospensjoni tal-projbizzjonijiet fuq id-dħul 127

11.7. Sanzjonijiet għan-nuqqas ta' rispett għal projbizzjoni fuq id-dħul 128

11.8. Konsultazzjoni bejn l-Istati Membri 128

11.9. Projbizzjonijiet fuq id-dħul “storiċi” 129

12. SALVAGWARDJI PROĊEDURALI 130

12.1. Id-dritt għal amministrazzjoni tajba u għad-dritt għal smigħ 130

12.2. Deċiżjonijiet marbutin mar-ritorn 131

12.3. Forma tad-deċiżjonijiet u traduzzjoni 133

12.4. Rimedji legali 134

12.5. Assistenza lingwistika u għajnuna legali bla ħlas 135

13. SALVAGWARDJI MATUL L-ISTENNIJA TA' RITORN 137

13.1. Konferma bil-miktub 138

13.2. Sitwazzjonijiet ta' irregolarità fit-tul 138

14. DETENZJONI 139

14.1. Ċirkostanzi li jiġġustifikaw id-detenzjoni 139

14.2. Forma u rieżami inizjali tad-detenzjoni 142

14.3. Rieżami regolari tad-detenzjoni 142

14.4. Tmiem tad-detenzjoni 143

14.4.1. Nuqqas ta' prospett raġonevoli ta' tneħħija 144

14.4.2. Ilħuq tal-perjodu massimu ta' detenzjoni 144

14.5. Detenzjoni mill-ġdid ta' persuni rimpatrijati 146

14.6. Applikazzjoni ta' miżuri inqas koerċittivi wara li tintemm id-detenzjoni 146

15. IL-KUNDIZZJONIJIET TA' DETENZJONI 146

15.1. Kustodja inizjali tal-pulizija 146

15.2. Użu ta' faċilitajiet speċjalizzati bħala regola ġenerali 147

15.3. Is-separazzjoni mill-priġunieri ordinarji 148

15.4. Kundizzjonijiet ta' detenzjoni materjali 148

16. DETENZJONI TA' MINORENNI U FAMILJI 153

17. SITWAZZJONIJIET TA' EMERĠENZA 155

18. ARRANĠAMENTI TA' TRASPOŻIZZJONI, INTERPRETAZZJONI U TRANŻITORJI 156

19. SORSI U DOKUMENTI TA' REFERENZA 157

20. ABBREVJAZZJONIJIET 159

DAĦLA

Dan il-Manwal dwar ir-Ritorn jipprovdi gwida lill-awtoritajiet nazzjonali kompetenti biex iwettqu kompiti relatati mar-ritorn, inklużi l-pulizija, il-gwardji tal-fruntieri, l-awtoritajiet tal-migrazzjoni, il-persunal ta' faċilitajiet ta' detenzjoni u korpi ta' monitoraġġ.

Il-Manwal ikopri standards u proċeduri fi Stati Membri għar-ritorn ta' ċittadini ta' pajjiż terz b'residenza illegali u huwa bbażat fuq strumenti legali tal-Unjoni li jirregolaw din il-kwistjoni, l-aktar id-Direttiva 2008/115/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill (1) (id-“Direttiva dwar ir-Ritorn”). Il-proċeduri tar-ritorn fil-prattika ta' spiss huma marbuta ma' tipi oħra ta' proċeduri (proċeduri tal-ażil, proċeduri tal-kontroll fil-fruntieri, proċeduri li jwasslu għad-dritt ta' dħul, permanenza jew residenza), li huma regolati minn leġiżlazzjoni rilevanti oħra tal-Unjoni u nazzjonali. F'dawk il-każijiet, l-Istati Membri għandhom jiżguraw li jkun hemm kooperazzjoni mill-qrib bejn l-awtoritajiet differenti involuti f'dawn il-proċeduri.

L-ewwel verżjoni tal-Manwal ġiet adottata f'Ottubru 2015 (2). Il-verżjoni attwali, riveduta fl-2017, tibni fuq ir-Rakkomandazzjoni tal-Kummissjoni tas-7 ta' Marzu 2017 (3) u fiha gwida addizzjonali għall-awtoritajiet nazzjonali dwar kif ir-regoli tad-Direttiva tar-Ritorn tista' tintuża biex tittejjeb l-effettività tas-sistemi ta' ritorn, filwaqt li tiżgura rispett sħiħ għad-drittijiet fundamentali.

Apparti l-istandards u l-proċeduri xierqa, jeħtieġ li sistema ta' ritorn effettiva sserraħ fuq organizzazzjoni tal-kompetenzi ssimplifikata u integrata tajjeb fil-livell nazzjonali. Dan ifisser li tkun tista' timmobilizza l-atturi kollha involuti fi proċeduri relatati mar-ritorn (pereżempju l-awtoritajiet tal-infurzar tal-liġi u tal-immigrazzjoni, iżda wkoll l-awtoritajiet ġudizzjarji u tal-protezzjoni tat-tfal, is-servizzi mediċi u soċjali, l-persunal ta' faċilitajiet ta' detenzjoni) u tikkoordina l-azzjonijiet tagħhom, f'konformità mar-rwol u l-mandat tagħhom biex tagħti bidu għal reazzjonijiet rapidi u adegwati multidixxiplinari biex tamministra każijiet ta' ritorn individwali. Is-sistemi ta' ritorn nazzjonali jeħtieġ li jiddependu fuq l-appoġġ ta' għadd biżżejjed ta' persunal imħarreġ u kompetenti, li jista' jiġi mobilizzat immedjatament — jekk ikun hemm bżonn fuq bażii ta' 24/7 — l-aktar fil-każ ta' piż dejjem jiżdied fl-implimentazzjoni tar-ritorn, u li jekk ikun hemm bżonn jista' jiġi skjerat fil-fruntieri esterni tal-Unjoni biex jittieħdu miżuri immedjati bi tweġiba għall-pressjoni migratorja. Għal dak l-għan, għandhom jiżguraw skambju kontinwu ta' informazzjoni operazzjonali mal-Aġenzija Ewropea għall-Gwardja tal-Fruntiera u tal-Kosta u ma' Stati Membri oħra, u għandhom ikunu jistgħu jserrħu fuq l-appoġġ tekniku u operattiv li tista' tagħti l-Aġenzija.

Biex is-sistemi ta' ritorn ikunu jistgħu jwieġbu għall-isfidi, l-Istati Membri għandhom jagħmlu l-aħjar użu mill-flessibilità mogħtija mid-Direttiva tar-Ritorn u għandhom jirrieżaminaw u jadattaw l-istrutturi u l-kapaċità ta' ritorn tagħhom biex iwieġbu għall-ħtiġijiet reali biex jibqgħu effikaċi.

Dan il-Manwal ma joħloq ebda obbligu li jorbot legalment fuq l-Istati Membri u ma jistabbilixxix drittijiet u obbligi ġodda. Fil-parti l-kbira tiegħu, il-manwal huwa bbażat fuq il-ħidma tal-Istati Membri u l-Kummissjoni fi ħdan il-“Kumitat ta' Kuntatt tad-Direttiva dwar ir-Ritorn 2008/115/KE” fis-snin bejn l-2009 u l-2017 u jiġbor fih b'mod sistematiku u fil-qosor id-diskussjonijiet li saru f'dan il-forum, li mhux bilfors jirriflettu kunsens bejn l-Istati Membri dwar l-interpretazzjoni tal-atti legali.

Il-parti interpretattiva tal-Manwal hija kumplimentata minn gwida dwar kwistjonijiet ġodda (eż sentenzi ġodda tal-QtĠ-UE, standards internazzjonali). Huma biss dawk l-atti legali li fuqhom huwa bbażat jew jirreferi għalihom dan il-Manwal li jipproduċu effetti li jorbtu legalment u li jistgħu jiġu invokati quddiem ġurisdizzjoni nazzjonali. Interpretazzjonijiet li jorbtu legalment tal-liġi tal-Unjoni jistgħu jsiru biss mill-QtĠ-UE.

1. DEFINIZZJONIJIET

1.1. Ċittadin ta' pajjiż terz

Bażi legali: Id-Direttiva dwar ir-Ritorn — l-Artikolu 3(1); Il-Kodiċi tal-Fruntieri ta' Schengen (4) — l-Artikolu 2(5)

Kwalunkwe persuna li mhijiex ċittadin tal-Unjoni Ewropea fis-sens tal-Artikolu 17(1) tat-Trattat tal-KE u li mhijiex persuna li tgawdi d-dritt tal-moviment liberu skont il-liġi tal-Unjoni, kif definit fl-Artikolu 2(5) tal-Kodiċi tal-Fruntieri ta' Schengen.

Il-kategoriji ta' persuni li ġejjin mhumiex ikkunsidrati “ċittadini ta' pajjiż terz”:

— Persuni li huma ċittadini tal-Unjoni skont it-tifsira tal-Artikolu 20(1) tat-TFUE (qabel kien l-Artikolu 17(1) tat-Trattat) = persuni li jkollhom nazzjonalità ta' Stat Membru tal-UE (5);

— Persuni li jkollhom in-nazzjonalità taż-ŻEE/CH;

— Membri tal-familja ta' ċittadini tal-Unjoni li jeżerċitaw id-dritt tagħhom tal-libertà tal-moviment skont l-Artikolu 21 TFUE jew id-Direttiva 2004/38/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill (6);

— Membri tal-familja ta' ċittadini taż-ŻEE/CH li jgawdu drittijiet tal-libertà ta' moviment bħaċ-ċittadini tal-Unjoni.

Kull persuna oħra, inklużi persuni mingħajr stat (7), għandha titqies “ċittadin ta' pajjiż terz”.

Aktar kjarifiki:

— Membri tal-familja ta' ċittadini tal-UE/ŻEE/CH, li għalhekk għandhom id-dritt ta' dħul u ta' residenza maċ-ċittadin tal-Unjoni fl-Istat Membru ospitanti irrispettivament min-nazzjonalità tagħhom, huma: (a) il-konjuġi u, jekk dan ikun sar abbażi tal-leġiżlazzjoni ta' Stat Membru u rikonoxxut mil-leġiżlazzjoni tal-Istat Membru ospitanti bħala l-ekwivalenti taż-żwieġ, is-sieħeb/a li miegħu/ha ċ-ċittadin tal-UE/ŻEE/CH ikun daħal fi sħubija rreġistrata; (b) id-dixxendenti diretti li jkunu taħt il-21 sena jew id-dipendenti, inklużi dawk tal-konjuġi jew tas-sieħeb/a rreġistrat/a; (c) il-qraba diretti dipendenti fil-linja axxendenti, inklużi dawk tal-konjuġi jew tas-sieħeb/a rreġistrat/a. Flimkien mal-kategoriji msemmija fil-punti (a) sa (c), membri oħra tal-familja jistgħu, taħt ċerti ċirkostanzi, igawdu wkoll mid-dritt tal-moviment ħieles skont id-dritt tal-Unjoni — b'mod partikolari meta dawn ikunu ngħataw id-dritt ta' dħul u ta' residenza taħt il-liġi nazzjonali li timplimenta l-Artikolu 3(2) tad-Direttiva 2004/38/KE.

— Ċittadini ta' pajjiżi terzi li d-dikjarazzjoni tagħhom li huma membru tal-familja ta' ċittadin tal-Unjoni li jgawdi mid-dritt tal-moviment liberu tal-Unjoni skont l-Artikolu 21 tat-TFUE jew id-Direttiva 2004/38/KE tkun ġiet miċħuda minn Stat Membru jistgħu jitqiesu ċittadini ta' pajjiż terz. Għaldaqstant, persuni bħal dawn jistgħu jaqgħu fil-kamp ta' applikazzjoni tad-Direttiva dwar ir-Ritorn u l-istandards minimi, il-proċeduri u d-drittijiet previsti fiha jkunu jridu jiġu applikati. Madankollu, fir-rigward tar-revoka possibbli kontra d-deċiżjoni li tiċħad li wieħed ikun benefiċjarju tad-Direttiva 2004/38/KE, il-Kummissjoni tikkunsidra li l-persuna tkun tista' tkompli — bħala dispożizzjoni aktar favorevoli skont l-Artikolu 4 tad-Direttiva dwar ir-Ritorn — tiddependi fuq is-salvagwardji proċedurali stipulati fil-Kapitolu VI tad-Direttiva 2004/38/KE (pereżempju fir-rigward tan-notifika u l-ġustifikazzjoni tad-deċiżjoni, iż-żmien mogħti biex wieħed jitlaq mit-territorju b'mod volontarju, il-proċeduri ta' rimedju).

1.2. Permanenza illegali

Bażi legali: Id-Direttiva dwar ir-Ritorn — l-Artikolu 3(2); il-Kodiċi tal-Fruntieri ta' Schengen — l-Artikolu 6

Il-preżenza fit-territorju ta' Stat Membru, ta' ċittadin ta' pajjiż terz li ma jissodisfax, jew m'għadux jissodisfa l-kundizzjonijiet ta' dħul kif stabbiliti fl-Artikolu 5 tal-Kodiċi tal-Fruntieri ta' Schengen jew kundizzjonijiet oħrajn għal dħul, soġġorn jew residenza f'dak l-Istat Membru.

Din id-definizzjoni tassew wiesgħa tkopri kull ċittadin ta' pajjiż terz li ma jgawdix mid-dritt ġuridiku li joqgħod fi Stat Membru. Kull ċittadin ta' pajjiż terz li jkun preżenti fiżikamentfit-territorju ta' kull Stat Membru tal-UE jkun qed jirresjedi hemm jew legalment jew inkella illegalment. M'hemmx it-tielet għażla.

Finzjonijiet ġuridiċi skont il-liġi nazzjonali li jikkunsidraw li persuni li jkunu qed jirresjedu fiżikament f'partijiet magħżulin apposta f'territorju ta' Stat Membru (eż. żoni ta' tranżitu jew ċerti żoni mal-fruntieri) li ma jkunux qed “jirresjedu fit-territorju” huma irrelevanti f'dan il-kuntest, minħabba li dan ixekkel l-applikazzjoni armonjuża tal-acquis tar-Ritorn tal-UE. Madankollu, l-Istati Membri jistgħu jiddeċiedu li ma japplikawx ċerti dispożizzjonijiet tal-acquis tar-ritorn għal din il-kategorija ta' nies (ara t-taqsima 2 iktar 'il quddiem).

Wara l-kodifikazzjoni tal-2016 tal-Kodiċi tal-Fruntieri ta' Schengen (SBC), ir-referenza għall-Artikolu 5 tal-KFS fl-Artikolu 3(2) tad-Direttiva dwar ir-Ritorn għandhom jinqraw bħala referenza għall-Artikolu 6 attwali tal-SBC.

Il-kategoriji li ġejjin ta' ċittadini ta' pajjiżi terzi huma, pereżempju, ikkunsidrati li qegħdin jirrisjedu illegalment fl-Istat Membru kkonċernat:

— Detenturi ta' permess ta' residenza jew viża skaduti;

— Detenturi ta' permess jew viża rtirati;

— Persuni li jfittxu l-ażil rifjutati;

— Applikanti għall-ażil li jkunu rċivew deċiżjoni li ttemm id-dritt ta' permanenza tagħhom bħala persuni li jfittxu ażil;

— Persuni soġġetti għal rifjut ta' dħul fil-fruntiera;

— Persuni interċettati b'rabta ma' qsim tal-fruntieri irregolari;

— Migranti irregolari interpellati fit-territorju ta' Stat Membru;

— Persuni interċettati waqt li jkunu fi tranżitu permezz ta' territorju ta' Stat Membru biex jaslu fi Stat Membru ieħor mingħajr intitolament legali;

— Persuni li ma jgawdux minn dritt ta' permanenza fl-Istat Membru ta' interpellanza (anki jekk ikollhom dritt ta' permanenza fi Stat Membru ieħor);

— Persuni preżenti fit-territorju ta' Stat Membru matul perjodu għat-tluq volontarju;

— Persuni soġġetti għal tneħħija posposta.

Il-kategoriji ta' persuni li ġejjin mhumiex ikkunsidrati bħala f'sitwazzjoni illegali peress li jgawdu mid-dritt ġuridiku ta' permanenza (li jista' jkun ta' natura temporanja biss) fl-Istat Membru kkonċernat:

— applikanti għall-ażil li jkunu qed jirresjedu fi Stat Membru fejn igawdu minn dritt ta' permanenza sakemm titlesta l-proċedura ta' ażil tagħhom;

— persuni mingħajr stat b'residenza fl-Istat Membru li fih, skont il-liġi nazzjonali jgawdu minn dritt ta' permanenza matul proċedura ta' determinazzjoni tal-apolidija;

— persuni li jkunu qed jirresjedu fi Stat Membru fejn igawdu minn status formali ta' tollerazzjoni (diment li status bħal dan jitqies mil-liġi nazzjonali bħala “residenza legali”);

— detenturi ta' permess miksub b'mod frodulenti, sakemm il-permess ma jkunx ġie revokat jew irtirat u jibqa' kkunsidrat bħala permess validu.

Aktar kjarifiki:

— Persuni soġġetti għal applikazzjoni pendenti għal permess ta' residenza jistgħu jkunu qed jirresjedu fil-pajjiż legalment jew illegalment, skont jekk ikollhomx viża valida jew dritt ta' permanenza ieħor jew le.

— Is-sitwazzjoni ta' soġġorn illegali ma tirrikjedix durata minima ta' permanenza jew l-intenzjoni taċ-ċittadin ta' pajjiż terz li jirrisjedi illegalment fit-territorju ta' Stat Membru — ara s-sentenza tal-QtĠ fil-Kawża C-47/15, Affum (8) (paragrafu 48).

— Applikanti għat-tiġdid ta' permess li diġà jkun skada ikunu qed jirrisjiedu illegalment, sakemm il-liġi nazzjonali ta' Stat Membru ma tistipulax mod ieħor (ara wkoll taqsima 5.7).

— Ċittadini ta' pajjiżi terzi li fir-rigward tagħhom tkun ġiet applikata l-proċedura ta' ritorn stabbilita mid-Direttiva dwar ir-Ritorn u li jkunu f'sitwazzjoni illegali fit-territorju ta' Stat Membru mingħajr raġuni ġġustifikata għan-nuqqas ta' ritorn (xenarju li ssir referenza għalih fil-paragrafu 48 tas-sentenza tal-QtĠ fil-kawża C-329/11, Achoughbabian (9)) ikunu qed jirrisjiedu illegalment. Ir-referenza speċjali li saret mill-QtĠ f'Achoughbabian hija marbuta biss mal-kompatibbiltà tal-miżuri tal-liġi kriminali nazzjonali mad-Direttiva dwar ir-Ritorn. F'din is-sentenza ma jingħad xejn dwar il-kamp ta' applikazzjoni u l-applikabbiltà tad-Direttiva dwar ir-Ritorn u għalhekk tibqa' tapplika r-regola ġenerali stipulata fl-Artikolu 2(1): “jew A jew B”, tfisser li jew persuna tkun qed tirrisjiedi illegalment u tkun tapplika d-Direttiva dwar ir-Ritorn jew inkella l-persuna tkun tgawdi minn dritt ta' permanenza u ma tkunx tapplika d-Direttiva dwar ir-Ritorn.

1.3. Ritorn

Bażi legali: Id-Direttiva dwar ir-Ritorn — l-Artikolu 3(3)

Tfisser il-proċess tat-tluq lura ta' ċittadin ta' pajjiż terz — kemm jekk b'konformità volontarja ma' obbligu ta' ritorn kif ukoll jekk infurzat — għal:

(1) il-pajjiż ta' oriġini tiegħu jew tagħha, jew

(2) pajjiż ta' tranżitu skond ftehim ta' riammissjoni Komunitarja jew bilaterali jew arranġamenti oħra, jew

(3) pajjiż terz ieħor, li għalih iċ-ċittadin tal-pajjiż terz ikkonċernat volontarjament jiddeċiedi li jirritorna u li fih hu jew hi ser jiġu aċċettati.

Din id-definizzjoni fiha limitazzjonijiet fuq dak li jista' jiġi aċċettat bħala “ritorn” u dak li ma jistax jiġi aċċettat bħala “ritorn” għall-finijiet tal-implimentazzjoni tad-Direttiva dwar ir-Ritorn. Meta ċittadin ta' pajjiż terz b'residenza illegali jintbagħat fi Stat Membru ieħor, skont il-liġi tal-Unjoni dan ma jistax jitqies bħala ritorn. Madankollu, azzjoni bħal din tista' tkun possibbli f'ċerti eċċezzjonijiet skont ftehimiet ta' riammissjoni bilaterali jew ir-regoli ta' Dublin; huwa rrakkomandat għalhekk li dan ma jissejjaħx “ritorn” iżda “bgħit lura” jew “trasferiment”.

Din id-definizzjoni timplika wkoll li l-Istati Membri jridu jużaw ir-ritorn lejn pajjiż terz biss fiċ-ċirkostanzi elenkati b'mod eżawstiv f'waħda mit-tliet inċiżi tagħha. Għaldaqstant, pereżempju, mhuwiex possibbli li persuna rimpatrijata tintbagħat f'pajjiż terz li la jkun il-pajjiż ta' oriġini u lanqas il-pajjiż ta' tranżitu mingħajr il-kunsens tal-persuna rimpatrijata.

Aktar kjarifiki:

— “Pajjiż ta' oriġini” fl-ewwel inċiż jirreferi għall-pajjiż taċ-ċittadinanza taċ-ċittadinanza taċ-ċittadin ta' pajjiż terz; għal persuni mingħajr stat, dan normalment jitqies li huwa l-pajjiż ta' residenza abitwali ta' qabel.

— “Pajjiż ta' tranżitu” fit-tieni inċiż tkopri biss il-pajjiżi terzi, mhux l-Istati Membri tal-UE.

— “Ftehimiet ta' riammissjoni Komunitarji jew bilaterali jew arranġamenti oħrajn” fit-tieni inċiż hija marbuta ma' ftehimiet ma' pajjiżi terzi biss. Il-ftehimiet ta' riammissjoni bilaterali bejn l-Istati Membri huma irrelevanti f'dan il-kuntest. Madankollu, f'ċerti każijiet, ftehimiet bħal dawn bejn l-Istati Membri jistgħu jippermettu li l-migranti irregolari jintbagħtu lura lejn Stati Membri oħrajn skont l-Artikolu 6(3) tad-Direttiva dwar ir-Ritorn (ara t-taqsima 5.5. hawn taħt).

— It-terminu “jiddeċiedi li jirritorna b'mod volontarju” fit-tielet inċiż mhuwiex ekwivalenti għal tluq volontarju. “Volontarju” f'dan il-kuntest tirreferi għall-għażla tad-destinazzjoni mill-persuna ripatrijata. Għażla volontarja tad-destinazzjoni bħal din tista' sseħħ ukoll fit-tħejjija ta' operazzjoni ta' tneħħija: jista' jkun hemm każijiet li fihom il-persuna rimpatrijata tippreferi li tintbagħat f'pajjiż terz ieħor minflok il-pajjiż ta' tranżitu jew ta' oriġini.

— Speċifikazzjoni tal-pajjiż ta' ritorn f'każ ta' tneħħija: jekk jingħata perjodu stipulat għat-tluq volontarju, tkun responsabbiltà tal-persuna rimpatrijata li tiżgura li tkun konformi mal-obbligu li tirritorna fi żmien il-perjodu stipulat u, fil-prinċipju, m'hemmx għalfejn jiġi speċifikat il-pajjiż ta' ritorn. Huwa biss f'każ li jkunu jridu jintużaw miżuri ta' koerċizzjoni mill-Istati Membri (tneħħija) li jkun hemm bżonn li jiġi speċifikat f'liema pajjiż terz tkun ser tintbagħat il-persuna (ara taqsima 1.5).

1.4. Deċiżjoni ta' ritorn

Bażi legali: Id-Direttiva dwar ir-Ritorn — l-Artikolu 3(4) u 6(6)

Deċiżjoni jew att amministrattiv jew ġudizzjarju, li jgħid jew jiddikjara li s-soġġorn ta' ċittadin ta' pajjiż terz huwa illegali u li jimponi jew jiddikjara l-obbligu ta' ritorn.

Id-definizzjoni ta' “deċiżjoni ta' ritorn” tiffoka fuq żewġ elementi essenzjali. Deċiżjoni ta' ritorn għandha tinkludi:

(1) dikjarazzjoni li tikkonċerna l-illegalità tal-permanenza; kif ukoll

(2) l-impożizzjoni ta' obbligu għal ritorn.

Deċiżjoni ta' ritorn jista' jkun fiha aktar elementi, bħal projbizzjoni fuq id-dħul, terminu għat-tluq volontarju, għażla tal-pajjiż tar-ritorn; meta l-pajjiż ta' ritorn ma jissemmiex, Stat Membri għandu jiżgura li l-prinċipju ta' non-refoulementhuwa rispettat f'konformità mal-Artikolu 5 tad-Direttiva dwar ir-Ritorn.

L-Istati Membri jgawdu minn diskrezzjoni wiesgħa rigward l-għamla (deċiżjonijiet jew atti, ġuridiċi jew amministrattivi) li fiha tkun tista' tittieħed deċiżjoni ta' ritorn.

Id-deċiżjonijiet ta' ritorn jistgħu jinħarġu f'forma ta' att jew deċiżjoni indipendenti jew flimkien ma' deċiżjonijiet oħrajn, bħal ordni ta' tneħħija jew deċiżjoni li ttemm residenza legali (ara t-taqsima 12.1 iktar 'il quddiem).

Deċiżjoni ta' ritorn tiddikjara l-illegalità tar-residenza fl-Istat Membru li joħroġ id-deċiżjoni filwaqt li tippreċiża l-obbligu ta' tluq mit-territorji tal-Istati Membri tal-UE u tal-pajjiżi assoċjati ta' Schengen. Barra minn hekk, ta' min jisħaq li, skont l-Artikolu 11, id-deċiżjonijiet ta' ritorn jistgħu jkunu akkumpanjati minn projbizzjonijiet fuq id-dħul li jkollhom effett mifrux mal-UE kollha (vinkolanti għall-Istati kollha li huma marbutin bid-Direttiva dwar ir-Ritorn).

Aktar kjarifiki:

— Id-definizzjoni flessibbli ta' “deċiżjoni ta' ritorn” ma tipprekludix milli d-deċiżjoni li timponi l-obbligu ta' ritorn tittieħed f'forma ta' sentenza ta' qorti kriminali u fil-kuntest ta' proċedimenti kriminali — ara s-sentenza tal-QtĠ fil-Kawża C-430/11, Sagor (10) C-430/11, paragrafu 39).

1.5. Ordni tat-tneħħija

Bażi legali: Id-Direttiva dwar ir-Ritorn — l-Artikolu 3(5) u 8(3)

Deċiżjoni jew att amministrattiv jew ġudizzjarju separat li jordna l-infurzar ta' l-obbligu ta' ritorn, jiġifieri t-trasport fiżiku barra mill-Istat Membru.

L-ordni ta' tneħħija tista' tinħareġ flimkien mad-deċiżjoni ta' ritorn (proċedura b'pass wieħed) jew separatament (proċedura b'żewġ passi). F'dawk il-każijiet li fihom id-deċiżjoni ta' ritorn u l-ordni ta' tneħħija jinħarġu flimkien fi proċedura b'pass wieħed, irid jiġi ċċarat — f'dawk il-każijiet li fihom jingħata terminu għat-tluq volontarju — li t-tneħħija ssir biss jekk ma jkunx ġie rrispettat l-obbligu ta' ritorn fi ħdan it-terminu għat-tluq volontarju.

Fid-dawl tal-obbligu tal-Istati Membri li dejjem jirrispettaw il-prinċipju ta' non-refoulment, it-tneħħija (trasport fiżiku barra mill-Istat Membru) ma tistax issir lejn destinazzjoni li mhijiex speċifikata iżda lejn pajjiż ta' ritorn speċifikat. Il-persuna rimpatrijata għandha tkun konxja mid-destinazzjoni tal-operazzjoni ta' tneħħija minn qabel sabiex tkun tista' tesprimi kwalunkwe raġuni li ġġegħelha taħseb li t-tneħħija lejn id-destinazzjoni proposta tkun ser tikser il-prinċipju ta' non-refoulment u tkun tista' tuża d-dritt ta' appell. Il-Kummissjoni tirrakkomanda li jissemma l-pajjiż ta' ritorn fid-deċiżjoni ta' tneħħija separata (proċedura b'żewġ passi) jew billi jissemma l-pajjiż fejn tkun ser tintbagħat il-persuna f'każ li jkun hemm nuqqas ta' konformità mal-obbligu ta' ritorn, fid-deċiżjoni konġunta ta' ritorn u tneħħija (proċedura b'pass wieħed), jew li jiġi infurmat iċ-ċittadin ta' pajjiż terz permezz ta' deċiżjoni jew att ieħor.

1.6. Ir-riskju ta' ħarba

Bażi legali: Id-Direttiva dwar ir-Ritorn — l-Artikolu 3(7) u premessa 6

L-eżistenza ta' raġunijiet f'każ individwali li huma bbażati fuq kriterji oġġettivi definiti bil-liġi nazzjonali biex wieħed jemmen li ċittadin ta' pajjiż terz li hu soġġett għal proċeduri ta' ritorn jista' jaħrab.

L-eżistenza (jew in-nuqqas) ta' “riskju ta' ħarba” tikkostitwixxi element deċiżiv biex jiġi stabbilit jekk għandux jiġi stipulat perjodu għat-tluq volontarju jew le kif ukoll biex tittieħed deċiżjoni dwar il-bżonn ta' detenzjoni.

L-Istati Membri jridu jibbażaw il-valutazzjoni tagħhom ta' jekk hemmx riskju ta' ħarba fuq il-kriterji oġġettivi stipulati fil-leġiżlazzjoni nazzjonali. Is-sentenza tal-QEĠ fil-Kawża C-528/15,Al Chodor (11), marbuta mad-definizzjoni ta' “riskju ta' ħarba” fl-Artikolu 2(n) (12) tar-Regolament ta' Dublin, liema test huwa essenzjalment identiku għad-definizzjoni tal-Artikolu 3(7) tad-Direttiva dwar ir-Ritorn, tikkonferma dan indirettament. F'din is-sentenza, l-QEĠ tistabbilixxi li kriterji oġġettivi bħal dawn għandhom jiġu stabbiliti b'mod ċar f'dispożizzjonijiet vinkolanti ta' applikazzjoni ġenerali u li l-każistika stabbilita li tikkonferma prattika amministrattiva konsistenti mhijiex biżżejjed. Il-QEĠ ikkonkludiet ukoll li fin-nuqqas ta' kriterji bħal dawn f'dispożizzjonijiet legalment vinkolanti ta' applikazzjoni ġenerali, id-detenzjoni għandha tiġi ddikjarata illegali.

Filwaqt li l-Istati Membri jgawdu minn diskrezzjoni wiesgħa fid-determinazzjoni ta' dawn il-kriterji, għandhom iqisu dawn li jmiss bħala indikazzjoni li ċittadin ta' pajjiż terz b'residenza illegali jista' jaħrab:

— nuqqas ta' dokumentazzjoni;

— nuqqas ta' residenza, domiċilju fiss jew l-indirizz ta' min joqgħod fuqu;

— nuqqas ta' rappurtar għand l-awtoritajiet rilevanti;

— espressjoni espliċita ta' nuqqas ta' konformità ma' miżuri relatati mar-ritorn (pereżempju deċiżjoni ta' ritorn, miżuri għall-prevenzjoni ta' ħarba);

— l-eżistenza ta' kundanna għal reat kriminali, inkluż għal reat kriminali serju fi Stat Membru ieħor (13);

— investigazzjonijiet u proċedimenti kriminali li għadhom għaddejjin;

— nuqqas ta' konformità ma' deċiżjoni ta' ritorn, inkluż b'obbligu għar-ritorn fi ħdan il-perjodu għal tluq volontarju;

— kondotta fl-imgħoddi (jiġifieri ħarba);

— nuqqas ta' riżorsi finanzjarji;

— li wieħed ikun suġġett ta' deċiżjoni ta' ritorn maħruġa minn Stat Membru ieħor;

— nuqqas ta' konformita mar-rekwiżiti li wieħed imur fit-territorju ta' Stat Membru ieħor li ta permess ta' residenza validu jew awtorizzazzjoni oħra li toffri dritt ta' soġġorn;

— dħul illegali fit-territorju tal-Istati Membri tal-UE u tal-pajjiżi assoċjati ta' Schengen

Il-leġiżlazzjoni nazzjonali tista' tistabbilixxi kriterji oġġettivi oħra biex tiddetermina l-eżistenza ta' riskju ta' ħarba.

Skont il-prinċipji ġenerali tal-liġi tal-Unjoni. b'mod partikolari l-prinċipju tal-proporzjonalità, id-deċiżjonijiet kollha meħudin skont id-Direttiva dwar ir-Ritorn iridu jiġu adottati fuq bażi ta' każ b'każ. Il-lista ta' hawn fuq ta' kriterji għandha titqies f'kull stadju matul il-proċedura ta' ritorn bħala element fil-valutazzjoni ġenerali ta' kull sitwazzjoni individwali, iżda ma tistax isservi bħala l-bażi unika biex jiġi preżunt awtomatikament riskju ta' ħarba, minħabba li spiss din tkun taħlita ta' diversi mill-kriterji elenkati hawn fuq li tipprovdi bażi għall-konklużjoni tal-eżistenza ta' riskju bħal dan. Għandha tiġi evitata kwalunkwe konklużjoni awtomatika, bħal dik li d-dħul illegali jew in-nuqqas ta' dokumenti tfisser li jeżisti riskju ta' ħarba. Valutazzjoni individwali bħal din trid tqis il-fatturi relevanti kollha inklużi l-età u l-kundizzjonijiet tas-saħħa u dawk soċjali tal-persuni kkonċernati li jistgħu jkunu qed jaffettwaw direttament ir-riskju li ċ-ċittadin ta' pajjiż terz jista' jaħrab u f'ċerti każijiet tista' twassal għal konklużjoni li ma hemmx riskju ta' ħarba anki jekk ikun issodisfat wieħed jew aktar minn fost dawk il-kriterji stipulati fil-liġi nazzjonali.

Barra mill-kriterji msemmija hawn fuq li jistgħu jindikaw l-eżistenza ta' riskju ta' ħarba, u mingħajr preġudizzju għad-drittijiet taċ-ċittadini ta' pajjiż terz ikkonċernati li għandhom jinstemgħu u għal rimedju effettiv, il-leġiżlazzjoni nazzjonali tista' wkoll tikkwalifika ċerti ċirkostanzi oġġettivi bħala li jikkostitwixxu preżunzjoni konfutabbli li hemm riskju ta' ħarba (jiġifieri ċ-ċittadin tal-pajjiż terz għandu jikkonfuta li, minkejja l-eżistenza ta' fatti ta' hawn taħt, dan ir-riskju ma jeżistix),

— jirrifjuta li jikkoopera fil-proċess ta' identifikazzjoni, l-użu ta' dokumenti ta' identità foloz jew falsifikati, il-qerda jew disponiment ta' xort'oħra minn dokumenti eżistenti, ir-rifjut tal-għoti tal-marki tas-swaba;

— jopponi b'mod vjolenti jew frawdolenti l-operazzjoni ta' ritorn;

— ma jikkonformax ma' miżura mmirata lejn il-prevenzjoni ta' ħarba (ara taqsima 6.2);

— ma jikkonformax ma' projbizzjoni ta' dħul eżistenti;

— jinvolvi ruħu f'movimenti sekondarji mhux awtorizzati lejn Stat Membru ieħor.

Il-Kummissjoni tirrakkomanda provvediment għal preżunzjonijiet konfuttabbli bħal dawn fil-leġiżlazzjoni nazzjonali.

1.7. Tluq volontarju

Bażi legali: Id-Direttiva dwar ir-Ritorn — l-Artikolu 3(8)

Konformità mal-obbligu ta' ritorn fi żmien l-iskadenza ffissata għal dak l-iskop fid-deċiżjoni ta' ritorn.

Tluq volontarju fil-kuntest tal-acquis tar-ritorn tal-Unjoni jirreferi għall-konformità volontarja b'obbligu għar-ritorn lejn pajjiż terz. It-terminu “tluq volontarju” ma jkoprix każijiet li fihom ċittadini ta' pajjiż terz li jkunu qed jirresjedu legalment jiddeċiedu li jmorru lura lejn pajjiżhom fuq deċiżjoni tagħhom stess. Ritorn “tassew” volontarju bħal dan (xenarju 1 fl-istampa hawn taħt) ma jaqax fil-kamp ta' applikazzjoni tad-Direttiva dwar ir-Ritorn, peress li jikkonċerna ċittadini ta' pajjiżi terzi b'residenza legali. It-tluq ta' ċittadini ta' pajjiżi terzi b'residenza illegali li jkunu għadhom ma nstabux jew ma nqabdux (eż. persuni b'permanenza b'awtorizzazzjoni skaduta) jista' jitqies li huwa kopert mid-definizzjoni ta' “tluq volontarju”. Dawn il-persuni diġà għandhom obbligu “astratt” li jirritornaw skont id-Direttiva dwar ir-Ritorn u jistgħu jirċievu deċiżjoni ta' ritorn, kif ukoll projbizzjoni fuq id-dħul ladarba l-awtoritajiet isiru jafu bir-residenza irregolari tagħhom (l-aktar tard mal-kontrolli tal-ħruġ — ara t-taqsimiet 5.1 u 11.3).

Id-Direttiva dwar ir-Ritorn tkopri biss ix-xenarji 2 u 3 hawn taħt:

Iċ-ċaqliq mit-territorju nazzjonali ta' Stat Membru għat-territorju ta' Stat Membru ieħor skont l-Artikolu 6(2) (ara t-taqsima 5.4 hawn taħt) ma jistax jitqies bħala tluq volontarju. Id-definizzjoni ta' tluq volontarju dejjem tirrikjedi tluq lejn pajjiż terz. Regoli speċifiċi dwar it-tranżitu fuq l-art mit-territorji ta' Stati Membri oħrajn fil-kuntest tat-tluq volontarju huma stipulati fit-taqsima 6.4 hawn taħt.

1.8. Persuni vulnerabbli

Bażi legali: Id-Direttiva dwar ir-Ritorn — l-Artikolu 3(9)

Minuri, minuri mhux akkumpanjati, persuni b'diżabilità, anzjani, nisa tqal, ġenituri waħedhom bi tfal minuri u persuni li ġew soġġetti għal tortura, stupru jew forom serji oħrajn ta' vjolenza psikoloġika, fiżika jew sesswali.

Bil-maqlub tad-definizzjoni ta' persuni vulnerabbli użata fl-acquis tal-ażil, (ara pereżempju l-Artikolu 21 tad-Direttiva 2013/33/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill (14) (id-“Direttiva dwar il-Kundizzjonijiet ta' Akkoljenza”) jew l-Artikolu 20(3) tad-Direttiva 2011/95/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill (15) (id-“Direttiva dwar il-Kwalifika”), id-definizzjoni fid-Direttiva dwar ir-Ritorn hija abbozzata bħala lista eżawrjenti.

Il-bżonn li tingħata attenzjoni speċifika lis-sitwazzjoni tal-persuni vulnerabbli u l-bżonnijiet speċifiċi tagħhom fil-kuntest ta' ritorn, madankollu, mhuwiex limitat għall-kategoriji ta' persuni vulnerabbli espliċitament enumerati fl-Artikolu 3(9). Il-Kummissjoni tirrakkomanda li l-Istati Membri jqisu anki sitwazzjonijiet speċjali oħra ta' vulnerabbiltà, bħal dawk imsemmija fl-acquis tal-ażil — bħal li wieħed ikun vittma ta' traffikar tal-bnedmin jew ta' mutilazzjoni ġenitali femminili, jew li jkun persuna b'marda serja jew b'kundizzjonijiet mentali.

Il-bżonn li tingħata attenzjoni speċifika lis-sitwazzjoni ta' persuni vulnerabbli ma għandux jiġi limitat għas-sitwazzjonijiet imsemmijin b'mod ċar fid-Direttiva dwar ir-Ritorn (tul il-perjodu ta' tluq volontarju, waqt ritorn pospost u waqt id-detenzjoni). Għaldaqstant, il-Kummissjoni tirrakkomanda li l-Istati Membri joqogħdu attenti għall-bżonnijiet tal-persuni vulnerabbli fl-istadji kollha tal-proċedura ta' ritorn, bħala parti mill-valutazzjoni taċ-ċirkostanzi individwali ta' kull każ.

2. KAMP TA' APPLIKAZZJONI

Bażi legali: Id-Direttiva dwar ir-Ritorn — l-Artikolu 2 u 4(4)

Il-kamp ta' applikazzjoni tad-Direttiva dwar ir-Ritorn huwa wiesa' u jkopri kwalunkwe ċittadin ta' pajjiż terz b'residenza illegali fit-territorju ta' Stat Membru. Bħalissa l-Istati Membri li ġejjin huma marbutin bid-Direttiva dwar ir-Ritorn:

— l-Istati Membri kollha, ħlief ir-Renju Unit u l-Irlanda;

— l-Iżvizzera, in-Norveġja, l-Iżlanda u l-Liechtenstein.

L-Istati Membri jistgħu jiddeċiedu li ma japplikawx id-Direttiva għal ċerti kategoriji ta' ċittadini ta' pajjiżi terzi:

— “każijiet ta' mal-fruntieri” skont l-Artikolu 2(2)(a) tad-Direttiva dwar ir-Ritorn (ara t-taqsima 2.1), u

— “każijiet tal-liġi kriminali” skont l-Artikolu 2(2)(b) tad-Direttiva dwar ir-Ritorn (ara t-taqsima 2.2).

Id-deċiżjoni ta' Stat Membru li juża d-deroga u li ma japplikax id-Direttiva għall-“każijiet tal-fruntieri” jew għal “każijiet tal-liġi kriminali” għandha tkun waħda ċara, meħuda minn qabel, fil-leġiżlazzjoni ta' implimentazzjoni nazzjonali (16), inkella ma tkunx tista' tiżviluppa l-ebda effett ġuridiku. Ma jeżistux rekwiżiti formali speċifiċi biex tali deċiżjoni issir magħrufa. Madankollu, importanti li din tirriżulta b'mod ċar — b'mod espliċitu jew impliċitu — mil-leġiżlazzjoni nazzjonali jekk u safejn Stat Membru jagħmel użu mid-deroga.

Jekk Stat Membru ma jkunx ippubblika, minn qabel, id-deċiżjoni tiegħu li juża d-derogi skont l-Artikolu 2(2)(a) jew (b) tad-Direttiva dwar ir-Ritorn, dawn id-dispożizzjonijiet ma jistgħux jintużaw biex jiġġustifikaw in-nuqqas ta' applikazzjoni sussegwenti tad-Direttiva dwar ir-Ritorn f'każijiet individwali.

Xejn ma jżomm lill-Istati Membri milli jillimitaw l-użu tad-deroga tal-Artikolu 2(2)(a) jew 2(2)(b) tad-Direttiva dwar ir-Ritorn għal ċerti kategoriji ta' persuni (pereżempju r-rifjuti tad-dħul fil-fruntieri tal-ajru jew fuq il-fruntieri tal-baħar biss), sakemm dan jitpoġġa ċar fil-leġiżlazzjoni nazzjonali ta' implimentazzjoni.

L-Istati Membri jistgħu jiddeċiedu li jagħmlu użu mid-deroga fi stadju aktar tard wara l-ewwel traspożizzjoni tad-Direttiva dwar ir-Ritorn fil-liġi nazzjonali. Madankollu, dan ma jistax ikollu konsegwenzi żvantaġġużi fir-rigward ta' dawk il-persuni li diġà setgħu jagħmlu użu mill-effetti tad-Direttiva dwar ir-Ritorn (ara s-sentenza tal-QtĠ fil-Kawża C-297/12, Filev and Osmani (17): “…sa fejn Stat Membru ma jkunx għadu għamel użu minn din il-possibbiltà… huwa ma jistax jagħmel użu mid-dritt li jirrestrinġi l-kamp ta' applikazzjoni ratione personae ta' din id-direttiva skont l-Artikolu 2(2)(b) tagħha fir-rigward ta' persuni li diġa' kienu kapaċi jagħmlu użu mill-effetti ta' din id-direttiva”).

2.1. Każijiet ta' mal-fruntieri — l-Artikolu 2(2)(a)

Persuni li jkunu ġew irrifjutati milli jidħlu u li jkunu preżenti f'żona ta' tranżitu jew f'żona mal-fruntieri ta' Stat Membru, spiss ikunu soġġetti għal regoli speċjali fl-Istati Membri: permezz ta' “finzjoni ġuridika” dawn il-persuni xi drabi ma jitqisux li “qed jirresjedu fit-territorju tal-Istat Membru” kkonċernat u jiġu applikati regoli speċifiċi. Id-Direttiva dwar ir-Ritorn ma ssegwix dan l-approċċ u tqis li kull ċittadin ta' pajjiż terz li jkun fiżikament fit-territorju ta' Stat Membru huwa kopert mill-kamp ta' applikazzjoni tagħha.

Madankollu, l-Istati Membri huma liberi li jiddeċiedu li ma japplikawx id-Direttiva għall-“każijiet tal-fruntieri”, iddefiniti bħala ċittadini ta' pajjiżi terzi li:

— huma soġġetti għal ċaħda ta' dħul, skont l-Artikolu 13 tal-Kodiċi tal-Fruntieri ta' Schengen (18) , jew

— li jkunu arrestati jew interċettati mill-awtoritajiet kompetenti b'konnessjoni mal-qsim irregolari bl-art, bil-baħar jew bl-ajru tal-fruntiera esterna ta' Stat Membru u li sussegwentement ma jkunux kisbu awtorizzazzjoni jew dritt ta' permanenza f'dak l-Istat Membru.

L-użu ta' din id-deroga jista' jkun utli pereżempju fil-każ ta' Stati Membri l-aktar esposti li jkunu qed jesperjenzaw pressjoni migratorja sinifikanti, meta din tkun tista' tipprovdi għal proċeduri aktar effettivi; f'każijiet bħal dawn, il-Kummissjoni tirrakkomanda li jsir użu minn din id-deroga.

Proċeduri Nazzjonali għal “każijiet tal-fruntieri” għandhom jirrispettaw il-prinċipji ġenerali tal-liġi internazzjonali u d-drittijiet fundamentali taċ-ċittadini ta' pajjiżi terzi kkonċernati, kif ukoll is-salvagwardji stabbiliti fl-Artikolu 4(4) tad-Direttiva dwar ir-Ritorn (ara t-taqsima 2.2).

Aktar kjarifiki:

— L-Artikolu 2(2)(a) jimplika rabta temporali u spazjali diretti mal-qsim tal-fruntiera esterna. Għalhekk dan jikkonċerna ċittadini ta' pajjiż terz li nqabdu jew ġew interċettati mill-awtoritajiet kompetenti fil-mument stess tal-qsim irregolari tal-fruntiera esterna jew ħdejn dik il-fruntiera interna wara li tkun inqasmet — ara s-sentenza tal-QtĠ fil-Kawża C-47/15, Affum (paragrafu 72).

— Il-kategoriji ta' persuni li ġejjin, pereżempju, huma koperti mit-terminu “maqbuda jew interċettati mill-awtoritajiet kompetenti b'konnessjoni mal-qsim irregolari […] tal-fruntieri esterni” minħabba li jkun għad hemm konnessjoni DIRETTA mal-att tal-qsim irregolari tal-fruntieri: — persuni li jaslu b'mod irregolari bid-dgħajsa u li jiġu arrestati mal-wasla tagħhom jew ftit wara; — persuni li jiġu arrestati mill-pulizija wara li jkunu xxabbtu ċint ta' fruntiera; — persuni li jidħlu b'mod irregolari li jkunu neżlin mill-ferrovija/xarabank li tkun wasslithom direttament fit-territorju ta' Stat Membru (mingħajr waqfa qabel f'territorju ta' Stat Membru).

— Il-kategoriji ta' persuni li ġejjin mhumiex koperti mit-terminu “maqbuda jew interċettati mill-awtoritajiet kompetenti b'konnessjoni mal-qsim irregolari […] ta' fruntieri esterni” minħabba li ma jkunx għad hemm konnessjoni DIRETTA mal-att tal-qsim irregolari tal-fruntieri: — persuni li jidħlu b'mod irregolari u li jiġu maqbuda fit-territorju tal-Istat Membru, fi żmien ċertu perjodu minn wara d-dħul irregolari; — migranti irregolari li jiġu arrestati f'reġjun mal-fruntieri sakemm ma jkunx għad hemm konnessjoni diretta mal-att tal-qsim irregolari tal-fruntieri; — migrant irregolari li jkun nieżel minn xarabank li tkun ġejja minn pajjiż terz, jekk ix-xarabank diġà tkun għamlet diversi waqfiet fit-territorju tal-UE; — migranti irregolari li diġà jkunu tkeċċew qabel u li jiksru projbizzjoni fuq id-dħul li tkun għadha valida (sakemm ma jinqabdux b'konnessjoni diretti mal-qsim irregolari tal-fruntieri); — migrant irregolari li jaqsmu fruntiera interna — ara d-deċiżjoni tal-Qorti fil-Kawża C-47/15, Affum (paragrafu 69), Artikolu 2(2) tad-Direttiva li jirreferi għal fruntieri esterni u l-Artikolu 14 tal-Kodiċi tal-Fruntieri ta' Schengen li japplika fil-fruntieri esterni; — ċittadin ta' pajjiż terz b'residenza illejali li jitilqu mit-territorji tal-Istati Membri u tal-pajjiżi assoċjati ta' Schengen — ara d-deċiżjoni tal-QtĠ fil-Kawża C-47/15, Affum (paragrafu 71).

— Eżempju prattiku ta' każijiet koperti bil-klawsola “u li ma jkunux sussegwentement kisbu awtorizzazzjoni jew dritt biex joqogħdu f'dak l-Istat Membru”, li għalihom id-deroga ma tapplikax: — persuni li jidħlu b'mod irregolari u li jkunu ġew maqbuda mal-fruntieri esterni u li wara jkunu kisbu dritt li jibqgħu fil-pajjiż bħala persuni li jfittxu ażil. Anke jekk — wara r-rifjut finali tal-applikazzjoni għall-ażil — jerġgħu jiġu “f'sitwazzjoni illegali”, ma għandhomx jiġu esklużi mill-kamp ta' applikazzjoni tad-Direttiva bħala “każ tal-fruntieri”; — ċittadin ta' pajjiż terz li jkun ġie rrifjutat milli jidħol u li jkun qed jirresjedi fiż-żona ta' trażitu tal-ajruport (u għalhekk jista' jiġi eskluż mill-kamp ta' applikazzjoni tad-Direttiva) jiġi trasferit lejn sptar għal raġunijiet mediċi u jingħata permess nazzjonali għal perjodu qasir (u mhux biss posponiment tat-tneħħija skont l-Artikolu 9(2)(a)) biex ikun kopert il-perjodu imqatta' fl-isptar).

— Il-forma, il-kontenut u r-rimedji ġuridiċi tad-deċiżjonijiet maħruġin lil ċittadini ta' pajjiżi terzi esklużi mill-kamp ta' applikazzjoni tad-Direttiva dwar ir-Ritorn permezz tal-Artikolu 2(2)(a) huma koperti mil-liġi nazzjonali.

— Ir-rifjuti tad-dħul skont l-Artikolu 14 tal-Kodiċi tal-Fruntieri ta' Schengen ikopri lil kull min ma jissodisfax il-kundizzjonijiet tad-dħul skont l-Artikolu 6(1) tal-Kodiċi tal-Fruntieri ta' Schengen.

— Persuni li jiġu rrifjutati milli jidħlu f'żona ta' tranżitu ta' ajruport jew f'punt ta' qsim tal-fruntieri fit-territorju ta' Stat Membru jaqgħu fil-kamp ta' applikazzjoni tad-Direttiva dwar ir-Ritorn (peress li diġà jkunu preżenti fiżikament fit-territorju). Madankollu, l-Istati Membri jistgħu jużaw id-deroga tal-Artikolu 2(2)(a) li tiddikjara li l-Istati Membri jistgħu jiddeċiedu li ma japplikawx id-direttiva għal dawn il-każijiet.

— L-eċċezzjonijiet għall-każijiet tal-fruntieri skont l-Artikolu 2(2)(a) japplikaw biss għal każijiet ta' qbid fil-fruntieri esterni, u mhux fil-fruntieri interni — ara d-deċiżjoni tal-QtĠ fil-Kawża C-47/15, Affum.

— L-introduzzjoni temporanja mill-ġdid tal-kontrolli mal-fruntieri interni ma terġax tibdel il-fruntieri interni fi fruntieri esterni. Għalhekk din is-sitwazzjoni ma taffettwax il-kamp ta' applikazzjoni tad-Direttiva dwar ir-Ritorn.

— Każijiet tal-“Fruntieri” u każijiet “bħalhom” li jistgħu jiġu esklużi mill-kamp ta' applikazzjoni tad-Direttiva skont l-Artikolu 2(2)(a) tad-Direttiva mhumiex l-istess bħall-każijiet imsemmijin fl-Artikolu 12(3) (proċedura ssimplifikata f'każ ta' dħul illegali): Id-dħul illegali (it-terminu użat fl-Artikolu 12(3)) mhuwiex sinonimu mal-każijiet tal-“fruntieri” u każijiet “bħalhom” deskritti fl-Artikolu 2(2)(a) tad-Direttiva dwar ir-Ritorn. Eżempju: Ċittadin ta' pajjiż terz b'residenza illegali u li jiġi maqbud fit-territorju ta' Stat Membru tliet xhur wara d-dħul illegali tiegħu mhuwiex kopert bl-Artikolu 2(2)(a) tad-Direttiva dwar ir-Ritorn iżda jista' jkun kopert mill-Artikolu 12(3) tal-istess Direttiva.

2.2. Salvagwardji speċjali għall-“każijiet tal-fruntieri”

Jekk l-Istati Membri jagħżlu li ma japplikawx id-Direttiva għall-każijiet tal-fruntieri, xorta waħda għandhom jiżguraw — skont l-Artikolu 4(4) tad-Direttiva dwar ir-Ritorn — il-prinċipju ta' non-refoulement u jiżguraw li l-livell ta' protezzjoni għall-persuni milqutin ma jkunx anqas favorevoli minn dak stipulat fl-Artikoli tad-Direttiva li titratta:

— limitazzjonijiet fuq l-użu ta' miżuri ta' koerċizzjoni;

— posponiment tat-tneħħija;

— kura tas-saħħa f'każ ta' emerġenza u trattament neċessarju ta' mard filwaqt li jitqiesu l-persuni vulnerabbli; kif ukoll

— il-kundizzjonijiet tad-detenzjoni.

Barra minn hekk, ta' min jgħid li s-salvagwardji skont l-acquis tal-ażil tal-Unjoni (pereżempju b'mod partikolari fuq l-aċċess għall-proċedura tal-ażil) ma jistgħux jiġu rrinunzjati bl-għażla tal-Istati Membri li ma japplikawx id-Direttiva dwar ir-Ritorn għall-każijiet tal-fruntieri. L-obbligi stipulati fl-acquis tal-ażil tal-Unjoni jinkludu, b'mod partikolari, obbligu li l-Istati Membri biex:

— jinfurmaw lil ċittadini ta' pajjiżi terzi li jista' jkun li jkunu jridu japplikaw għall-protezzjoni internazzjonali bil-possibilità li jagħmlu dan;

— jiżguraw li l-gwardji tal-fruntieri u awtoritajiet relevanti oħrajn ikollhom l-informazzjoni relevanti u li l-persunal tagħhom jirċievi l-livell meħtieġ ta' taħriġ dwar kif wieħed jagħraf l-applikanti u struzzjonijiet dwar kif l-applikanti jiġu infurmati dwar fejn u kif jistgħu jsiru l-applikazzjonijiet għall-protezzjoni internazzjonali;

— jagħmlu arranġamenti biex issir interpretazzjoni meħtieġa bil-għan li jiġi ffaċilitat l-aċċess għall-proċedura;

— jiżguraw aċċess effettiv mill-organizzazzjonijiet u l-persuni li jipprovdu l-pariri u l-gwida lill-applikanti preżenti f'punti ta' qsim tal-fruntieri, inklużi ż-żoni ta' tranżitu, fil-fruntieri esterni.

Aktar kjarifiki:

— Applikazzjoni prattikata' din id-dispożizzjoni f'każ ta' rifjut tad-dħul fil-fruntieri: hemm żewġ possibbiltajiet: il-persuna tista' tkun fiżikament preżenti fit-territorju ta' Stat Membru wara r-rifjut tad-dħul fil-fruntieri (eż. f'żona ta' tranżitu ta' ajruport) jew tista' ma tkunx fiżikament preżenti fit-territorju ta' Stat Membru (eż. persuna li tkun ġiet irrifjutata d-dħul fi fruntiera fuq l-art u li fiżikament tkun għadha f'territorju ta' pajjiż terz). Fl-ewwel każ, is-salvagwardji tal-Artikolu 4(4) tad-Direttiva dwar ir-Ritorn għandhom jiġu applikati; fit-tieni każ, l-Artikolu 4(4) ma japplikax.

— Ir-rispett tal-prinċipju ta'non-refoulement rikonoxxut permezz tal-Artikolu 4(4)(b) tad-Direttiva dwar ir-Ritorn — u minqux fl-Artikolu 19(2) tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea (“KDF”) kif ukoll l-Artikolu 3 tal-Konvenzjoni Ewropea dwar id-Drittijiet Umani (“KEDB”) –huwa assolut u ma jista taħt l-ebda ċirkostanza jiġi ristrett, anke jekk il-barranin ikunu ta' theddida għall-ordni pubblika jew ikunu wettqu reat partikolarment serju. Persuni bħal dawn jistgħu jiġu esklużi mill-istatus ta' protezzjoni sussidjarja jew ta' refuġjat, iżda xorta ma jistgħux jiġu rritornati f'post fejn jistgħu jiġu ttorturati jew jinqatlu.

2.3. Liġi kriminali u każijiet ta' estradizzjoni

L-Istati Membri huma liberi li jiddeċiedu li ma japplikawx id-Direttiva għal ċittadini ta' pajjiżi terzi li:

— huma soġġetti għar-ritorn bħala sanzjoni tal-liġi kriminali, skont il-liġi nazzjonali,

— huma soġġetti għar-ritorn bħala konsegwenza ta' sanzjoni tal-liġi kriminali, skont il-liġi nazzjonali, jew

— huma s-suġġett ta' proċeduri ta' estradizzjoni.

Aktar kjarifiki:

— Il-każijiet tal-liġi kriminali previsti minn din id-dispożizzjoni ġeneralment jitqiesu bħala reati fl-ordnijiet ġuridiċi nazzjonali tal-Istati Membri. — f'C-297/12, Filev and Osmani, il-QtĠ ċċarat b'mod espliċitu li l-offiżi li jmorru kontra d-dispożizzjonijiet tal-liġi nazzjonali dwar id-droga u kundanni relatati ma' traffikar tad-drogi jistgħu jkunu każijiet li għalihom tapplika d-deroga. — F'C-329/11, Achughbabian, il-QtĠ kkonfermat li din id-deroga ma tistax tintuża biex iċ-ċittadini ta' pajjiżi terzi li jkunu wettqu biss ir-reat ta' residenza illegali mingħajr ma jitneħħa l-iskop u l-effett vinkolanti mid-Direttiva dwar ir-Ritorn. — Ksur mhux daqstant serju relatat mal-migrazzjoni, bħas-sempliċi dħul jew permanenza irregolari, ma jistax jiġġustifika l-użu ta' din id-deroga.

— Proċeduri ta' estradizzjoni mhux neċessarjament ikunu marbuta ma' proċeduri ta' ritorn. Il-Konvenzjoni Ewropea dwar l-Estradizzjoni tal-1957 (19) tiddeskrivi l-estradizzjoni bħala li jiġu ċeduti “persuni li l-awtoritajiet kompetenti tal-Parti rikjedenti jkunu fetħu proċedimenti kontrihom għal reat jew li jkunu imfittxija mit-tali awtoritajiet biex jiskontaw sentenza jew ordni ta' detenzjoni”. Madankollu, jista' jkun hemm istanzi ta' koinċidenza u din id-deroga għandha l-għan li tiċċara l-fatt li l-Istati Membri għandhom l-għażla li ma japplikawx is-salvagwardji proċedurali stipulati fid-Direttiva dwar ir-Ritorn meta jsir ritorn fil-kuntest ta' proċeduri ta' estradizzjoni.

3. DISPOŻIZZJONIJIET AKTAR FAVOREVOLI

Bażi legali: Id-Direttiva dwar ir-Ritorn — l-Artikolu 4

Għalkemm id-Direttiva dwar ir-Ritorn għandha l-għan li tarmonizza l-proċeduri ta' ritorn fl-Istati Membri, hija b'mod ċar ma taffettwax id-dispożizzjonijiet aktar favorevoli stipulati fil-ftehimiet internazzjonali bilaterali jew multilaterali (l-Artikolu 4(1)).

Id-Direttiva dwar ir-Ritorn lanqas taffettwa lil “xi dispożizzjoni li tista' tkun aktar favorevoli għaċ-ċittadin ta' pajjiż terz stabbilita fl-acquis Komunitarju fil-qasam tal-immigrazzjoni u l-ażil” (l-Artikolu 4(2)) kif ukoll “id-dritt tal-Istati Membri li jadottaw jew iżommu dispożizzjonijiet li huma aktar favorevoli għall-persuni li għalihom tapplika dment li dawk id-dispożizzjonijiet ikunu kompatibbli ma' din id-Direttiva” (l-Artikolu 4(3)).

Aktar kjarifiki:

— Minħabba li d-Direttiva dwar ir-Ritorn għandha l-għan li tipprovdi għal standards minimi komuni rigward ir-rispett tad-drittijiet fundamentali tal-individwi fil-proċeduri tar-ritorn, “aktar favorevoli” dejjem għandha tiġi interpretata bħala “aktar favorevoli għall-persuna rimpatrijata” u mhux aktar favorevoli għall-Istat ta' tkeċċija/ta' tneħħija.

— L-Istati Membri mhumiex liberi li japplikaw standards aktar stretti f'oqsma rregolati mid-Direttiva dwar ir-Ritorn: ara s-sentenza tal-QtĠ fil-Kawża C-61/11, El Dridi (20) (paragrafu 33): “[…] id-Direttiva 2008/115/KE […] madankollu, ma tippermettix lill-imsemmija Stati li japplikaw standards iktar severi fil-qasam irregolat mid-direttiva.”

— L-impożizzjoni ta' multa minflok il-ħruġ ta' deċiżjoni ta' ritorn: Id-Direttiva dwar ir-Ritorn ma tippermettix li jiġi implimentat mekkaniżmu li jipprevedi, f'każ ta' ċittadini ta' pajjiżi terz b'residenza illegali fit-territorju ta' Stat Membru, skont iċ-ċirkostanzi, xi multa jew tneħħija, peress li miżura minnhom teskludi lill-oħra (ara s-sentenza tal-QtĠ fil-Kawża C-38/14, Zaizoune (21)).

— L-Applikazzjoni ta' partijiet mid-Direttiva dwar ir-Ritorn għal persuni esklużi mill-kamp ta' applikazzjoni tagħha skont l-Artikolu 2(2)(a) u (b) hija kompatibbli mad-Direttiva u tista' titqies bħala koperta mill-Artikolu 4(3), minħabba li prattika bħal din tkun aktar favorevoli għaċ-ċittadin ta' pajjiż terz ikkonċernati.

4. SANZJONIJIET GĦALL-KSUR TAR-REGOLI DWAR IL-MIGRAZZJONI

Bażi legali: Id-Direttiva dwar ir-Ritorn — kif interpretata mill-QtĠ fil-kawżi C-61/11 El Dridi, C-329/11, Achughbabian, C-430/11, Sagor, C-297/12, Filev and Osmani, C-38/14, Zaizoune, C-290/14, Celaj, C-47/15, Affum.

L-Istati Membri huma liberi li jistipulaw sanzjonijiet effettivi, proporzjonati u dissważivi, inkluż priġunerija bħala sanzjoni kriminali, b'rabta mal-ksur tar-regoli tal-migrazzjoni, sakemm dawn il-miżuri ma jikkompromettux l-applikazzjoni tad-Direttiva dwar ir-Ritorn u jiżguraw l-osservanza sħiħa tad-drittijiet fundamentali, b'mod partikolari dawk iggarantiti mill-KDF interpretati f'konformità mad-dispożizzjonijiet korrispondenti tal-KEDB. Huwa f'idejn il-liġi nazzjonali li tiddetermina liema tipi ta' ksur tar-regoli dwar il-migrazzjoni għandhom jiġu ppenalizzati.

Xejn ma jżomm lill-Istati Membri milli jindirizzaw u jikkunsidraw fil-liġi penali nazzjonali tagħhom ksur tar-regoli dwar il-migrazzjoni mwettaq fi Stati Membri oħrajn.

Nuqqas ta' konformità mal-projbizzjoni fuq id-dħul: L-Istati Membri jistgħu jadottaw sanzjonijiet tal-liġi kriminali kontra ċittadini ta' pajjiż terz b'residenza illegali li ġew irritornati u li qed jerġgħu jidħlu fit-territorju ta' Stat Membru bi ksur ta' projbizzjoni ta' dħul. Sanzjoni kriminali bħal din hija ammissibbli biss bil-kundizzjoni li l-projbizzjoni ta' dħul maħruġa kontra ċ-ċittadin ta' pajjiż terz tkun konformi mad-dispożizzjonijiet tad-Direttiva. Sanzjonijiet kriminali bħal dawn għandhom jiżguraw osservanza sħiħa tad-drittijiet fundamentali u tal-Konvenzjoni ta' Geneva tal-1951 (22), l-aktar tal-Artikolu 31(1) (23) (ara s-sentenza tal-Qorti tal-Ġustiizja fil-Kawża C-290/14, Celaj (24)).

— Id-Direttiva dwar ir-Ritorn ma tipprekludix l-impożizzjoni ta' sanzjonijiet penali skont ir-regoli nazzjonali ta' proċedura kriminali, fuq ċittadini ta' pajjiżi terzi li fir-rigward tagħhom il-proċedura ta' ritorn stabbilita mid-Direttiva tkun ġiet applikata mingħajr suċċess u li jirrisjedu illegalment fit-territorju ta' Stat Membru mingħajr raġuni ġġustifikata għan-nuqqas ta' ritorn tiegħu. Is-sanzjonijiet penali mmirati sabiex jiddiswadu dawn il-persuni rimpatrijati milli jibqgħu b'mod illegali għandhom jiżguraw rispett sħiħ tad-drittijiet fundamentali, b'mod partikolari dawk iggarantiti mill-KEDB (ara s-sentenza tal-Qorti tal-Ġustiizja fil-Kawża C-329/11, Achughbabian, paragrafi 48 u 49) u għandha tkun konformi mal-prinċipju tal-proporzjonalità.

— Il-Kummissjoni tirrakkomanda li l-Istati Membri jipprevedu sanzjonijiet effettivi, proporzjonati u dissważivi fil-leġiżlazzjoni nazzjonali (pereżempju multi, qbid ta' dokumenti, tnaqqis/rifjut tal-benefiċċju/allowance, rifjut ta' permess tax-xogħol) fir-rigward ta' ċittadini ta' pajjiżi terzi li bi ħsieb jostakolaw il-proċess ta' ritorn (pereżempju billi jarmu dokument tal-ivvjaġġar, jagħtu identità falza, jipprevjenu l-identifikazzjoni, jirrifjutaw ripetutament li jimbarkaw), bil-kundizzjoni li dawn is-sanzjonijiet ma jagħmlux ħsara għall-kisba tal-objettiv tad-Direttiva dwar ir-Ritorn u jiżguraw rispett sħiħ tad-drittijiet fundamentali.

— Il-kriminalizzazzjoni ta' sempliċi permanenza illegali: L-Istati Membri ma jistgħux jimponu l-priġunerija skont il-liġi kriminali nazzjonali esklussivament abbażi ta' residenza illegali qabel jew wara t-twettiq tal-proċeduri ta' ritorn minħabba li dan idewwem ir-ritorn (ara d-deċiżjoni tal-QtĠ fil-Kawża C-61/11, El Dridi). Madankollu, id-Direttiva dwar ir-Ritorn ma twaqqafx lill-Istati Membri milli jimponu sentenza ta' priġunerija biex tikkastiga lill-kummissjoni ta' reati differenti minn dawk marbuta mal-fatt biss ta' residenza illegali, inkluż f'sitwazzjonijiet fejn il-proċeduri ta' ritorn ikunu għadhom ma ġewx ikkompletati (ara d-deċiżjoni tal-QtĠ fil-Kawża C-47/15, Affum, paragrafu 65).

— Il-penali finanzjarji: L-impożizzjoni ta' penali finanzjarja għal residenza illegali (proporzjonata) skont il-liġi kriminali nazzjonali, mhix, bħala tali, inkompatibbli mal-objettivi tad-Direttiva dwar ir-Ritorn peress li ma tipprevjenix milli tittieħed deċiżjoni u milli din tiġi implimentata f'konformità sħiħa mal-kundizzjonijiet stipulati fid-Direttiva (ara s-sentenza tal-QtĠ fil-Kawża C-430/11, Sagor). Leġiżlazzjoni nazzjonali li — fil-każ ta' residenza illegali — tipprovdi għal multa jew tneħħija hija inkompatibbli mad-Direttiva dwar ir-Ritorn, peress li miżura minnhom teskludi lill-oħra, u dan jippreġudika l-effettività tad-Direttiva (ara d-deċiżjoni tal-QtĠ fil-Kawża C-38/14, Zaizoune).

— Skont l-Artikolu 5 tad-Direttiva 2009/52/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill (25) (id-“Direttiva dwar Sanzjonijiet Kontra Min Iħaddem”, il-persuni li jħaddmu lil ċittadini minn pajjiżi terzi b'residenza illegali mingħajr l-awtorizzazzjoni huma responsabbli biex iħallsu sanzjoni finanzjarja li għandha tinkludi l-ispejjeż ta' ritorn f'dawk il-każijiet fejn issir il-proċeduri tar-ritorn. L-Istati Membri jistgħu jiddeċiedu li jirriflettu l-ispejjeż medji tar-ritorn fis-sanzjonijiet finanzjarji.

— It-tkeċċija immedjata skont il-liġi kriminali nazzjonali (f'każijiet li mhumiex esklużi mill-kamp ta' applikazzjoni tad-Direttiva dwar ir-Ritorn skont l-Artikolu 2(2)(b) — ara t-taqsima 2.3 hawn fuq): din hija permessa biss sakemm is-sentenza li tiddikjara din il-penali tkun konformi mas-salvagwardji kollha tad-Direttiva dwar ir-Ritorn (inkluż fil-forma tad-deċiżjonijiet ta' ritorn, is-salvagwardji legali u kunsiderazzjoni minn qabel tal-possibbiltà ta' tluq volontarju) (ara s-sentenza tal-QtĠ fil-Kawża C-430/11, Sagor).

— Id-detenzjoni domiċiljari skont il-liġi kriminali nazzjonali: dintiġi permessa biss jekk ikun hemm il-garanzija li d-detenzjoni domiċiljari ma timpedix ir-ritorn u li din tiġi fi tmiemha malli jkun possibbli t-trasport fiżiku tal-individwu kkonċernat barra minn dak l-Istat Membru. (ara s-sentenza tal-QtĠ fil-Kawża C-430/11, Sagor).

Aktar kjarifiki:

— “Raġunijiet ġustifikati għan-non-ritorn” jistgħu: — jew ikunu raġunijiet barra l-kamp ta' applikazzjoni ta' influwenza tal-persuna rimpatrijata (bħal dewmien fil-kisba tad-dokumentazzjoni neċessarja minn pajjiżi terzi kkawżata minn kooperazzjoni ħażina mill-awtoritajiet ta' pajjiżi terzi, sitwazzjoni ta' kriżi fil-pajjiż ta' ritorn li tagħmel ritorn sikur impossibbli, l-għotja ta' posponiment formali ta' ritorn f'ċerti kategoriji ta' dawk potenzjalment li jirritornaw lura pajjiżhom); jew — raġunijiet fl-isfera tal-persuna rimpatrijata, li huma rikonoxxuti bħala leġittimi jew ġustifikati mil-liġi tal-Unjoni jew mil-liġi nazzjonali (eż. problemi ta' saħħa jew raġunijiet ta' familja li jwasslu għal posponiment tat-tkeċċija, proċedura ta' appell pendenti b'effett sospensiv, deċiżjoni ta' kooperazzjoni mal-awtoritajiet bħala xhieda). Is-sempliċi xewqa suġġettiva biex jibqgħu fl-UE b'hekk ma tista' qatt tkun ikkunsidrata “raġuni valida”.

— “Raġunijiet mhux ġustifikati għan-non-ritorn” jistgħu jkunu raġunijiet fil-kamp ta' applikazzjoni ta' influwenza tal-persuna rimpatrijata li ma tkunx ġiet rikonoxxuta bħala leġittima jew iġġustifikata mil-liġi tal-Unjoni jew nazzjonali (pereżempju nuqqas ta' kooperazzjoni biex jinkisbu d-dokumenti tal-ivvjaġġar, nuqqas ta' kooperazzjoni fl-iżvelar tal-identità, qerda ta' dokumenti, ħarba u tfixkil tal-isforzi għat-tkeċċija).

5. INTERPELLANZA U L-OBBLIGU LI TINĦAREĠ DEĊIŻJONI TA' RITORN

Bażi legali: Id-Direttiva dwar ir-Ritorn — l-Artikolu 6(1)

L-Istati Membri għandhom joħorġu deċiżjoni ta' ritorn għal ċittadin ta' pajjiż terz li qed jissoġġorna illegalment fit-territorju tagħhom.

L-Istati Membri huma obbligati joħorġu deċiżjoni ta' ritorn għal kwalunkwe ċittadin ta' pajjiż terz b'residenza illegali fit-territorju tagħhom, sakemm il-liġi tal-Unjoni ma tipprevedix deroga b'mod ċar (ara l-lista ta' eċċezzjonijiet deskritti hawn taħt). Fil-prattika, l-Istati Membri ma jistgħux jittolleraw il-preżenza ta' ċittadini ta' pajjiżi terzi b'residenza illegali fit-territorju tagħhom, mingħajr ma jniedu proċedura ta' ritorn jew jagħtu dritt ta' permanenza. Dan l-obbligu fuq l-Istati Membri biex jibdew il-proċeduri ta' ritorn jew jagħtu d-dritt ta' permanenza sabiex inaqqas it-tnaqqis tal-inċertezzi, jiġi evitat l-isfruttament ta' persuni b'residenza illegali u titjieb iċ-ċertezza legali għal dawk kollha involuti.

L-Istati Membri għandhom joħorġu deċiżjoni ta' ritorn irrispettivament minn jekk iċ-ċittadin ta' pajjiż terz ikkonċernat ikollux dokument ta' identità jew tal-ivvjaġġar validu, u irrispettivament minn jekk ir-riammissjoni lejn pajjiż terz tkunx possibbli.

Il-validità tad-deċiżjonijiet ta' ritorn m'għandhiex tkun limitata biż-żmien. L-awtoritajiet nazzjonali kompetenti għandhom ikunu jistgħu jinfurzaw id-deċiżjonijiet ta' ritorn mingħajr il-ħtieġa li titnieda mill-ġdid il-proċedura wara ċertu perjodu ta' żmien (pereżempju sena), sakemm is-sitwazzjoni individwali taċ-ċittadin ta' pajjiż terz ikkonċernat ma tkunx inbidlet b'mod sinifikanti fil-fatt jew bil-liġi (pereżempju bidla fl-istatus legali, ir-riskju ta' refoulement) u mingħajr preġudizzju għad-drittijiet li jinstemgħu u għal rimedju effettiv.

Bħala regola ġenerali, il-kriterju relevanti biex jiġi stabbilit l-Istat Membru inkarigat mit-twettiq tal-proċeduri ta' ritorn huwa l-post tal-qbid. Eżempju: Jekk immigrant irregolari jkun daħal fl-UE minn Stat Membru A (mhux interċettat), imbagħad ivvjaġġa minn Stat Membru B u Ċ (mhux interċettat) u finalment jiġi interpellat fi Stat Membru D, l-Istat Membru D ikun obbligat li jwettaq proċedura ta' ritorn. L-introduzzjoni temporanja mill-ġdid tal-kontroll tal-fruntieri interni bejn l-Istati ta' Schengen ma taffettwax dan il-prinċipju. L-eċċezzjonijiet għal din ir-regola ġenerali huma stipulati fit-taqsimiet 5.2, 5.3, 5.4, 5.5. u 5.8. hawn taħt.

Aktar kjarifiki:

— Multa amministrattiva skont il-liġi nazzjonali għal soġġorn irregolari tista' tiġi imposta b'mod parallel mal- adozzjoni ta' deċiżjoni ta' ritorn. Madankollu, multa amministrattiva bħal din ma tistax tissostitwixxi l-obbligu ta' Stat Membru li joħroġ deċiżjoni ta' ritorn u li jwettaq it-tneħħija (ara s-sentenza tal-QtĠ fil-Kawża C-38/14, Zaizoune).

— Deċiżjonijiet ta' ritorn għandhom jiddikjaraw l-obbligu li ċ-ċittadin ta' pajjiż terz ikkonċernat għandu jitlaq mit-territorju tal-Istat Membru emittenti sabiex jasal għal pajjiż terz skont id-definizzjoni ta' “ritorn” (ara t-taqsima 1.3) jew, fi kliem ieħor, li ċ-ċittadin tal-pajjiż terz irid jitlaq mit-territorji tal-Istati Membri tal-UE u l-pajjiżi assoċjati ta' Schengen. In-nuqqas ta' ċarezza dwar l-obbligu impost fuq iċ-ċittadin ta' pajjiż terz jista' jkollu l-konsegwenza mhux intenzjonata li joħloq riskju ta' movimenti sekondarji mhux awtorizzati.

— Id-deċiżjonijiet ta' ritorn skont id-Direttiva dwar ir-Ritorn iridu jittieħdu meta proċedura ta' ritorn titwettaq bl-użu ta' ftehim ta' riammissjoni: l-użu tal-ftehimiet ta' riammissjoni ma' pajjiż terz (li jkopru r-relazzjonijiet bejn Stati Membri tal-UE u pajjiżi terzi) ma jaffettwax l-applikazzjoni sħiħa u inklussiva tad-Direttiva dwar ir-Ritorn (li tkopri r-relazzjoni bejn l-Istat ta' tneħħija u l-persuna rimpatrijata) f'kull każ individwali ta' ritorn. Fil-fatt l-użu tal-ftehim ta' riammissjoni jassumi l-ħruġ ta' deċiżjoni ta' ritorn l-ewwel.

— Il-leġiżlazzjoni nazzjonali tista' tipprevedi li ċittadin ta' pajjiż terz ikun obbligat li jħalli t-territorju tal-UE, jekk ir-residenza tiegħu tkun illegali. Obbligu legali astratt bħal dan ma jikkostitwixxix deċiżjoni ta' ritorn. F'kull każ dan għandu jkun sostanzjat minn deċiżjoni ta' ritorn individwalizzata.

— Sistemi tal-IT rilevanti tal-Unjoni, bħalma huma s-Sistema ta' Informazzjoni ta' Schengen II (“SIS II”), Eurodac u s-Sistema ta' Informazzjoni dwar il-Viża (“VIS”), għandhom jintużaw bis-sħiħ mill-awtoritajiet nazzjonali kompetenti biex jappoġġjaw l-identifikazzjoni u l-valultazzjoni individwali ta' kull każ, kif ukoll biex jiffaċilitaw u jappoġġjaw il-kooperazzjoni bejn l-Istati Membri fi proċeduri ta' ritorn u ta' riammissjoni.

— L-Istati Membri għandhom jistabbilixxu miżuri effiċjenti u proporzjonati biex jillokalizzaw, jidentifikaw u jaqbdu lil ċittadini ta' pajjiżi terzi li jkunu qegħdin fil-pajjiż illegalment fit-territorju tagħhom fid-dawl tal-issodisfar tal-obbligu ta' ħruġ ta' deċiżjonijiet ta' ritorn. F'dan ir-rigward, huwa mfakkar li l-Artikolu 13(1) tal-Kodiċi tal-Fruntieri ta' Schengen jistabbilixxi li l-Istati Membri għandhom jaqbdu u jissottomettu għall-proċeduri ta' ritorn liċ-ċittadini ta' pajjiż terz li qasmu fruntiera esterna b'mod illegali u li m'għandhomx dritt ta' permanenza fl-UE. L-Artikolu 14 tad-Direttiva dwar Sanzjonijiet Kontra Min Iħaddem jipprevedi wkoll li l-Istati Membri għandhom jiżguraw li jitwettqu spezzjonijiet effettivi u adegwati fit-territorju tagħhom biex jiġi kkontrollat l-impjegar illegali taċ-ċittadini minn pajjiżi terzi.

Prattiċi ta' interpellanza — rispett tad-drittijiet fundamentali

L-obbligu fuq l-Istati Membri li joħorġu deċiżjoni ta' ritorn lil kwalunkwe ċittadin ta' pajjiż terz b'residenza illegali fit-territorju tiegħu huwa soġġett għar-rispett tad-drittijiet fundamentali, inkluż il-prinċipju ta' proporzjonalità (premessa 24). L-għan leġittimu li tiġi miġġielda l-migrazzjoni illegali jista' jiġi bilanċjat kontra l-interessi leġittimi oħra tal-Istat, bħall-kunsiderazzjonijiet tas-saħħa pubblika ġenerali, l-interess tal-Istat li jiġġieled il-kriminalità, l-interess li jkun hemm reġistrazzjoni tat-twelid komprensiva, rispett għall-aħjar interessi tat-tfal (enfasizzati espliċitament fil-premessa 22), il-Konvenzjoni ta' Geneva (enfasizzata fil-premessa 23) kif ukoll drittijiet fundamentali relevanti oħra rikonoxxuti mill-KDF.

Il-Kummissjoni tirreferi għall-kunsiderazzjonijiet stabbiliti fid-dokument tal-Aġenzija tad-Drittijiet Fundamentali tal-2012 “Qbid ta' migranti f'sitwazzjoni irregolari — kunsiderazzjonijiet tad-drittijiet fundamentali” (Dokument tal-Kunsill 13847/12) bħala gwida dwar kif il-prattiki tal-qbid jistgħu jitwettqu fir-rigward tad-drittijiet fundamentali taċ-ċittadini ta' pajjiżi terzi, filwaqt li tiġi żgurata l-effettività tal-proċeduri ta' ritorn. Il-prattiki fl-Istati Membri li jirrispettaw din il-gwida jistgħu jitqiesu li ma jaffettwawx l-obbligu ta' ħruġ ta' deċiżjonijiet ta' ritorn lil kwalunkwe ċittadin ta' pajjiż terz b'residenza illegali skont l-Artikolu 6(1) tad-Direttiva dwar ir-Ritorn:

L-aċċess għas-saħħa:

Il-migranti f'sitwazzjoni irregolari li jfittxu l-għajnuna medika ma għandhomx jiġu interpellati fil-faċilitajiet mediċi jew fl-inħawi.

L-istabbiliment mediċi ma għandhomx jintalbu li jaqsmu d-dejta personali tal-migranti mal-awtoritajiet ta' infurzar tal-liġi tal-immigrazzjoni għal finijiet ta' ritorn eventwali.

L-aċċess għall-edukazzjoni:

Il-migranti f'sitwazzjoni irregolari ma għandhomx jiġu interpellati fi skola jew fl-inħawi fejn ikunu qed jattendu t-tfal tagħhom.

L-iskejjel ma għadhomx jintalbu li jaqsmu d-dejta personali tal-migranti mal-awtoritajiet ta' infurzar tal-liġi tal-immigrazzjoni għal finijiet ta' ritorn eventwali.

Il-libertà tar-reliġjon:

Il-migranti f'sitwazzjoni irregolari ma għandhomx jiġu interpellati fi stabbilimenti reliġjużi rikonoxxuti jew fl-inħawi meta jkunu qed jipprattikaw ir-reliġjon tagħhom.

Ir-reġistrazzjoni tat-twelid:

Il-migranti f'sitwazzjoni irregolari għandhom ikunu jistgħu jirreġistraw it-twelid u għandhom ikunu jistgħu jiksbu ċertifikat tat-twelid għat-tfal tagħhom mingħajr ir-riskju ta' interpellanza.

Ir-reġistri ċivili li joħorġu ċ-ċertifikati tat-twelid ma għandhomx jintalbu jaqsmu d-dejta personali mal-awtoritajiet tal-infurzar tal-liġi għal finijiet ta' ritorn eventwali.

L-aċċess għall-ġustizzja:

Fl-interess tal-ġlieda kontra l-kriminalità, l-Istati Membri jistgħu jikkunsidraw l-introduzzjoni ta' possibbiltajiet għall-vittmi u x-xhieda li jirrapportaw reat kriminali mingħajr il-biża' li jiġu interpellati. Għal dan il-għan, jistgħu jiġu kkunsidrati l-prattiki tajbin li ġejjin:

— l-introduzzjoni ta' possibbiltajiet ta' rapportar effettiv anonimu, semianonimu, jew faċilitajiet effettivi oħra ta' rapportar;

— l-għoti lill-vittmi u lix-xhieda ta' reati kriminali serji l-possibbiltà li jagħmlu kuntatt mal-pulizija permezz ta' partijiet terzi (bħall-ombudsman tal-migranti, uffiċjali maħturin apposta; jew entitajiet li jagħtu assistenza umanitarja u legali);

— id-definizzjoni ta' kundizzjonijiet li fihom il-vittmi jew ix-xhieda ta' reat, inkluża vjolenza domestika, ikunu jistgħu jingħataw permessi ta' residenza msejsa fuq l-istandards inklużi fid-Direttiva tal-Kunsill 2004/81/KE (26) u d-Direttiva 2009/52/KE;

— il-kunsiderazzjoni tal-ħtieġa li l-istatus ta' immigrant ta' vittmi tal-vjolenza ma jibqax marbut mad-detentur prinċipali tal-permess, li fl-istess waqt ikun l-awtur tar-reat;

— it-tfassil ta' fuljetti f'kooperazzjoni mal-ispettorati tax-xogħol jew ma' entitajiet relevanti oħrajn biex jinfurmaw, b'mod sistematiku u oġġettiv, lill-migranti li jiġu interpellati fuq il-post tax-xogħol bil-possibbiltajiet eżistenti li jressqu lmenti dwar min iħaddimhom, abbażi tad-Direttiva 2009/52/KE, u f'dan il-kuntest jieħdu l-passi biex jissalvagwardjaw l-evidenza relevanti.

Il-migranti li jkunu f'sitwazzjoni irregolari u li jfittxu għajnuna legali ma għandhomx jiġu interpellati fi trejdunjins jew fl-inħawi, jew f'entitajiet oħrajn li joffru tali appoġġ.

Barra minn hekk, il-Kummissjoni tirrakkomanda li ċ-ċittadini ta' pajjiżi terzi f'sitwazzjoni irregolari li jkunu jixtiequ jaċċessaw stabbilimenti li joffru servizzi pubbliċi u li jirreġistraw l-applikazzjonijiet ta' protezzjoni internazzjonali jew applikazzjonijiet għall-apolidija ma għandhomx jiġu maqbuda f'faċilitajiet bħal dawn jew fl-inħawi tagħhom.

Każijiet speċjali:

5.1. Interpellanza waqt kontrolli mal-ħruġ

Bażi legali: Id-Direttiva dwar ir-Ritorn — l-Artikolu 6

F'ċerti ċirkostanzi tista' tiġi adottata deċiżjoni ta' ritorn jekk ċittadin ta' pajjiż terz li qed jirrisjedi illegalment jinqabad fuq il-fruntieri esterni tal-UE meta joħroġ mit-territorju tal-UE, wara analiżi ta' każ b'każ u bil-kunsiderazzjoni tal-prinċipju tal-proporzjonalità. Dan jista' jkun ġustifikat f'każijiet fejn tinsab permanenza skaduta jew irregolari sinifikanti waqt il-kontrolli tal-ħruġ. F'tali każijiet l-Istati Membri jistgħu jniedu proċedura ta' ritorn meta jsiru jafu dwar il-permanenza u jkomplu l-proċedura li twassal għall-ħruġ ta' deċiżjoni ta' ritorn akkumpanjata minn projbizzjoni fuq id-dħul fi proċedura “in absentia” bir-rispett tas-salvagwardji proċedurali stabbiliti fit-taqsimiet 11.3 u 12 hawn taħt.

Għalkemm f'sitwazzjoni speċifika bħal din, il-persuna xorta tkun waslet biex titlaq mill-UE, il-ħruġ ta' deċiżjoni ta' ritorn jista' jagħmel sens għaliex jippermetti lill-Istati Membri li joħorġu projbizzjoni fuq id-dħul ukoll u b'hekk jevitaw dħul ulterjuri u riskju possibbli ta' residenza irregolari.

Il-Kummissjoni tappella lill-Istati Membri biex jistabbilixxu proċeduri għall-ħruġ ta' deċiżjonijiet ta' ritorn u — jekk ikun applikabbli — projbizzjoni fuq id-dħul direttament fl-ajruport, f'punti ta' qsim tal-fruntieri esterni oħra, jew għal projbizzjonijiet ta' dħul, in absentia (ara t-taqsima 11.3) għal każijiet speċifiċi bħal dawn.

Jekk ċittadin ta' pajjiż terz ikun dam iktar minn dak li jippermettu l-viża jew il-permess tiegħu fl-ewwel Stat Membru u jitlaq mill-Unjoni permezz tat-tieni Stat Membru/Stat Membru ta' tranżitu id-deċiżjoni ta' ritorn u l-projbizzjoni fuq id-dħul trid tinħareġ mit-tieni Stat Membru (il-“persuna b'permanenza b'awtorizzazzjoni skaduta” normalment tkun “f'sitwazzjoni illegali” anki fi ħdan it-tifsira tad-Direttiva ta' Ritorn fit-tieni Stat Membru/Stat Membru ta' tranżitu).

5.2. Detenturi ta' deċiżjoni ta' ritorn maħruġa minn Stat Membru ieħor

Bażi legali: Id-Direttiva tal-Kunsill 2001/40/KE (27)

Tfakkira/spjegazzjoni: L-effett ta' deċiżjoni ta' ritorn maħruġa minn Stat Membru fi Stat Membru ieħor kienet is-suġġett ta' Kapitolu V separat tal-proposta tal-2005 tal-Kummissjoni għal Direttiva dwar ir-Ritorn (“Interpellanza fi Stati Membri oħrajn”). Dan il-kapitolu, kif ukoll l-Artikolu 20 tal-proposta tal-Kummissjoni, li ppreveda t-tħassir tad-Direttiva 2001/40/KE madankollu, tneħħa waqt in-negozjati u d-Direttiva 2001/40/KE baqgħet fis-seħħ. Id-Direttiva 2001/40/KE tippermetti b'mod espliċitu ir-rikonoxximent ta' deċiżjoni ta' ritorn maħruġa minn awtorità kompetenti fi Stat Membru wieħed kontra ċittadin ta' pajjiż terz preżenti fit-territorju ta' Stat Membru ieħor. L-Artikolu 6 tad-Direttiva dwar ir-Ritorn ma jsemmix b'mod espliċitu l-każ li fih it-tieni Stat Membru jirrikonoxxi deċiżjoni ta' ritorn maħruġa mill-ewwel Stat Membru skont id-Direttiva 2001/40/KE. Interpretazzjoni litterali tal-Artikolu 6 li tirrikjedi li, f'tali każ, l-Istat Membru rikonoxxenti wkoll joħroġ it-tieni deċiżjoni sħiħa ta' ritorn skont id-Direttiva 2008/115/KE, tneħħi kull valur miżjud tad-Direttiva 2001/40/KE. Sabiex jingħata effet utile għall-eżistenza kontinwata tad-Direttiva 2001/40/KE, kien hemm bżonn li titfittex interpretazzjoni li tagħti tifsira siewja lill-koeżistenza ssoktata taż-żewġ Direttivi.

Jekk Stat Membru jinterpella persuna li diġà tkun soġġetta għal deċiżjoni ta' ritorn maħruġa minn Stat Membru B, l-Istat Membru A jkollu l-għażla li:

(a) joħroġ deċiżjoni ġdida ta' ritorn skont l-Artikolu 6(1) tad-Direttiva dwar ir-Ritorn; jew

(b) jibgħat lura lill-persuna lejn l-Istat Membru B skont ftehim bilaterali eżistenti skont l-Artikolu 6(3) tad-Direttiva dwar ir-Ritorn; jew

(c) jirrikonoxxi d-deċiżjoni ta' ritorn maħruġa mill-Istat Membru B skont id-Direttiva 2001/40/KE.

Jekk l-Istat Membru A jirrikonoxxi d-deċiżjoni ta' ritorn maħruġa mill-Istat Membru B skont id-Direttiva 2001/40/KE, l-Istat Membru xorta huwa obbligat li japplika s-salvagwardji relatati mal-infurzar tar-ritorn (tneħħija) previsti fid-Direttiva dwar ir-Ritorn waqt l-infurzar tad-deċiżjoni ta' ritorn rikonoxxuta.

Ir-rikonoxximent reċiproku tad-deċiżjonijiet ta' ritorn jista' jwassal għal valur miżjud b'mod sinifikanti f'ċerti kostellazzjonijiet — notevolment fil-kuntest tat-tranżitu tal-persuni rimpatrijati permezz tal-art (ara t-taqsima 6.4 hawn taħt). Il-Kummissjoni tħeġġeġ lill-Istati Membri biex jagħmlu użu mill-għażla tar-rikonoxximent reċiproku, kull meta din tgħin sabiex jitħaffu l-proċeduri ta' ritorn u biex jitnaqqas il-piż amministrattiv.

5.3. Relazzjoni mar-regoli ta' Dublin

Bażi legali: Ir-Regolament (UE) Nru 604/2013 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill (28) (ir-“Regolament ta' Dublin”) — l-Artikoli 19 u 24

L-Artikolu 6 tad-Direttiva dwar ir-Ritorn ma jsemmix b'mod espliċitu l-każ li fih it-tieni Stat Membru juża l-possibbiltà offruta mir-Regolament ta' Dublin li jitlob lill-ewwel Stat Membru jieħu lura lil ċittadin ta' pajjiż terz b'residenza illegali. Interpretazzjoni litterali tal-Artikolu 6 li tirrikjedi li (it-tieni) l-Istat Membru rikjedenti joħroġ anki deċiżjoni ta' ritorn sħiħa skont id-Direttiva 2008/115/KE, tneħħi l-valur miżjud tar-regoli ta' Dublin relevanti. It-test tar-Regolament ta' Dublin jindirizza b'mod espliċitu din il-kwistjoni u jistipula regoli ċari li jirregolaw l-applikazzjoni tad-Direttiva dwar ir-Ritorn u tar-Regolament ta' Dublin.

Il-każijiet, li fihom iċ-ċittadin ta' pajjiż terz ikun applika għall-ażil u kiseb id-dritt ta' permanenza bħala applikant għall-ażil fit-tieni Stat Membru jaqgħu barra l-kamp ta' applikazzjoni tad-Direttiva dwar ir-Ritorn peress li ċ-ċittadin tal-pajjiż terz għandu d-dritt li jirresjedi bħala applikant għall-ażil u, għaldaqstant, ma jistax jitqies li qiegħed “f'sitwazzjoni illegali” fit-tieni Stat Membru.

Min-naħa l-oħra, każijiet li fihom iċ-ċittadin ta' pajjiż terz ma jkunx applika għall-ażil u ma jkunx kiseb dritt ta' permanenza bħala applikant għall-ażil fit-tieni Stat Membru jaqgħu fil-kamp ta' applikazzjoni tad-Direttiva dwar ir-Ritorn. Jistgħu jirriżultaw (29) is-sitwazzjonijiet li ġejjin:

(a) Iċ-ċittadin ta' pajjiż terz ikollu status ta' applikant għall-ażil fl-ewwel Stat Membru (proċedura kontinwa, tkun għadha mhix deċiżjoni finali): Ir-Regolament ta' Dublin japplika abbażi tal-prinċipju sottostanti li kull ċittadin ta' pajjiż terz li jippreżenta applikazzjoni għall-ażil f'wieħed mill-Istati Membri għandu jkollu l-bżonnijiet tiegħu/tagħha ta' protezzjoni internazzjonali vvalutati bis-sħiħ minn Stat Membru wieħed. Stat Membru ma jistax jirritorna lil ċittdin ta' pajjiż terz lejn pajjiż terz; minflok jista' jibagħtu lejn l-Istat Membru responsabbli skont ir-Regolament ta' Dublin sabiex tiġi eżaminata t-talba tiegħu.

(b) Iċ-ċittadin ta' pajjiż terz irtira l-applikazzjoni għall-ażil tiegħu fl-ewwel Stat Membru: jekk l-irtirar tal-applikazzjoni jkun wassal għal rifjut tal-applikazzjoni (abbażi tal-Artikolu 27 jew 28 tad-Direttiva riformulata dwar il-Proċeduri tal-Ażil), jistgħu jiġu applikati r-regoli deskritti hawn taħt fil-punt c (għażla bejn l-applikazzjoni tar-regoli ta' Dublin jew id-Direttiva dwar ir-Ritorn). Jekk l-irtirar tal-applikazzjoni majkunxwassal għal rifjut tal-applikazzjoni, ir-Regolament ta' Dublin jieħu preċedenza (bħala lex specialis), abbażi tal-prinċipju sottostanti li kull ċittadin ta' pajjiż terz li jippreżenta applikazzjoni għall-ażil f'wieħed mill-Istati Membri għandu jkollu l-bżonnijiet tiegħu ta' protezzjoni internazzjonali vvalutati bis-sħiħ minn Stat Membru wieħed.

(c) Iċ-ċittadin ta' pajjiż terz ikollu deċiżjoni finali fl-ewwel Stat Membru, li jirrifjuta l-applikazzjoni tal-ażil tiegħu: f'dan il-każ, tista' ssir għażla bejn l-applikazzjoni tar-Regolament ta' Dublin jew id-Direttiva dwar ir-Ritorn. Fir-Regolament ta' Dublin il-ġdid, din l-għażla hija stipulata b'mod ċar fl-Artikolu 24(4) u tiżdied il-kjarifika li mill-mument li fih l-awtoritajiet jiddeċiedu li jagħmlu talba skont Dublin, l-applikazzjoni tad-Direttiva dwar ir-Ritorn u l-proċeduri ta' ritorn jiġu sospiżi u jibqgħu japplikaw biss ir-regoli ta' Dublin (dan jaffettwa wkoll ir-regoli dwar id-detenzjoni u r-rimedji legali).

(d) Iċ-ċittadin ta' pajjiż terz diġà jkun ġie soġġett għal ritorn/tneħħija b'suċċess (wara r-rifjut jew l-irtirar ta' applikazzjoni għall-ażil) mill-ewwel Stat Membru lejn pajjiż terz: f'dan il-każ, jekk iċ-ċittadin ta' pajjiż terz jerġa' jidħol f'territorju tal-UE, ir-Regolament ta' Dublin il-ġdid jistipula b'mod ċar fl-Artikolu 19(3) tiegħu li l-ewwel Stat Membru ma jistax jibqa' responsabbli għaċ-ċittadin ta' pajjiż terz — u għalhekk ma jistax jiġi previst trasferiment lejn dan l-Istat Membru. Għalhekk se tapplika d-Direttiva dwar ir-Ritorn.

Eżempji prattiċi:

— Applikant għal protezzjoni internazzjonali fi Stat Membru A jivvjaġġa mingħajr intitolament lejn Stat Membru B ġar (billi jaqsam fruntieri interni) fejn jiġi maqbud mill-pulizija. Soġġett għar-Regolament ta' Dublin, jiġi ttrasferit minn Stat Membru B għal Stat Membru A. F'din is-sitwazzjoni, l-Istat Membru B għandu joħroġ deċiżjoni ta' ritorn għal din il-persuna għal residenza illegali fit-territorju? — Ir-regoli ta' Dublin jieħdu preċedenza. Ma tistax tinħareġ deċiżjoni ta' ritorn minn Stat Membru B.

— Stat Membru A (fix-xenarju deskritt hawn fuq) jista' joħroġ deċiżjoni ta' ritorn hu stess (flimkien ma' projbizzjoni fuq id-dħul li tiġi posposta sa ma titlesta l-proċedura tal-ażil)? — Le. Diment li l-persuna tgawdi d-dritt ta' permanenza bħala applikant għall-ażil fi Stat Membru A, il-permanenza tagħha f'dak l-Istat Membru ma tkunx illegali skont it-tifsira tar-Ritorn u ma tistax tinħareġ deċiżjoni ta' ritorn minn Stat Membru A.

— Ċittadin ta' pajjiż terz mogħti protezzjoni internazzjoni minn Stat Membru A jkun f'sitwazzjoni illegali fi Stat Membru B (pereżempju b'soġġorn eċċessiv ta' b'90 jum). F'każijiet bħal dawn, id-Direttiva dwar ir-Ritorn hija applikabbli? Xi jkunu l-proċeduri jekk il-persuna tirrifjuta mili tmur lura volontarjament lejn l-ewwel Stat Membru li jkun taha protezzjoni? — Ir-Regolament ta' Dublin ma jistipulax regoli dwar it-teħid lura ta' persuni li jkunu ngħataw il-protezzjoni internazzjonali. Għaldaqstant jiġi applikat ir-“reġim ġenerali” previst fl-Artikolu 6(2) tad-Direttiva dwar ir-Ritorn. Dan jimplika li Stat Membru B ikollu jitlob lill-persuna biex tmur lura lejn Stat Membru A u — jekk il-persuna ma tagħmilx dan b'mod volontarju — Stat Membru B ikollu jikkunsidra li joħroġ deċiżjoni ta' ritorn, filwaqt li jikkunsidra s-salvagwardji kollha stipulati fid-Direttiva dwar ir-Ritorn inkluż, b'mod partikolari, il-prinċipju ta' non-refoulment. F'ċerti ċirkostanzi meta r-ritorn/it-tneħħija lejn pajjiż terz ma tkunx possibbli u t-tneħħija lejn Stat Membru ieħor tkun tista' tikkwalifika bħala “miżura aktar favorevoli” (ara t-taqsima 3) Stat Membru B jista' jinforza l-“mogħdija lura” tal-persuna lejn Stat Membru A. il-proċeduri relatati mal- “mogħdija lura” ta' ċittadini minn pajjiżi terzi b'residenza illegali lejn Stat Membru ieħor huma rregolati mil-liġi nazzjonali.

— Ċittadin ta' pajjiż terz li, wara li jkunu tteħdulu l-marki tas-swaba' wara dħul irregolari fi Stat Membru A u li ma jkunx talab l-ażil fi Stat Membru A, jiġi maqbud fi Stat Membru B. Stat Membru B jista' jittrasferixxi lill-persuna lura lejn Stat Membru A skont ir-Regoli ta' Dublin? — Le. Peress li m'hemmx rabta mal-proċedura tal-ażil, ir-Regolament ta' Dublin mhuwiex applikabbli.

5.4. Ċittadin ta' pajjiż terz b'residenza illegali li jkollu dritt ta' permanenza fi Stat Membru ieħor

Bażi legali: Id-Direttiva dwar ir-Ritorn — l-Artikolu 6(2)

Ċittadini ta' pajjiżi terzi li qed jissoġġornaw illegalment fit-territorju ta' Stat Membru u għandhom permess ta' residenza validu jew awtorizzazzjoni oħra li toffri dritt ta' soġġorn maħruġa minn Stat Membru ieħor, għandhom jintalbu jmorru fit-territorju ta' dak l-Istat Membru minnufih. Fil-każ ta' non-konformità miċ-ċittadin ta' pajjiż terz konċernat ma' din il-ħtieġa, jew fejn it-tluq immedjat taċ-ċittadin ta' pajjiż terz ikun meħtieġ għal raġunijiet ta' ordni pubbliku jew ta' sigurtà nazzjonali, għandu japplika l-paragrafu 1.

Din id-dispożizzjoni — li tieħu post regoli simili li hija stipulata fl-Artikolu 23(2) u (3) tal-Konvenzjoni ta' Implimentazzjoni ta' Schengen (“SIC”) (30) — tipprevedi li ma għadhiex tinħareġ deċiżjoni ta' ritorn lil ċittadin ta' pajjiż terz b'residenza illegali u li jkollu permess validu biex jirresjedi fi Stat Membru ieħor. F'każijiet bħal dawn iċ-ċittadin ta' pajjiż terz l-ewwel nett għandu jintalab jirritorna minnufih lejn l-Istat Membru fejn igawdi minn dritt ta' permanenza. Għandha tiġi adottata deċiżjoni ta' ritorn biss jekk il-persuna ma tikkonformax ma' din it-talba jew f'każijiet ta' riskju għall-politika pubblika jew is-sigurtà nazzjonali.

Aktar kjarifiki:

— Il-forma li biha “jintalbu jmorru fit-territorju ta' dak l-Istat Membru minnufih” għandha tkun stabbilita skont il-liġi nazzjonali. Huwa rakkomandat li d-deċiżjonijiet jinħarġu bil-miktub flimkien mar-raġunijiet. Sabiex tiġi evitata l-konfużjoni, id-deċiżjoni ma għandhiex tissejjaħ “deċiżjoni ta' ritorn”.

— It-terminu għar-ritorn lejn Stat Membru ieħor: ma tistax tingħata indikazzjoni ġenerali dwar iż-żmien li għandu jgħaddi bejn it-talba biex tmur fit-territorju ta' Stat Membru ieħor sal-waqt li fih tinħareġ deċiżjoni dwar ir-ritorn skont l-Artikolu 6(1). Għandu jintgħażel limitu ta' żmien adegwat skont il-liġi nazzjonali, b'kunsiderazzjoni taċ-ċirkostanzi individwali, il-prinċipju tal-proporzjonalità u l-fatt li t-terminu “minnufih” jintuża fid-dispożizzjoni legali. Iż-żmien bejn it-talba biex tmur fl-Istat Membru l-ieħor u l-ħruġ ta' deċiżjoni ta' ritorn skont l-Artikolu 6(1) ma jistgħux jgħoddu bħala parti minn perjodu eventwali għat-tluq volontarju, minħabba li l-perjodu ta' tluq volontarju huwa element mid-deċiżjoni ta' ritorn u jibda jgħodd biss mill-ħruġ tad-deċiżjoni ta' ritorn.

— Kontroll tat-tluq lejn Stat Membru ieħor: Il-liġi tal-Unjoni ma tispeċifikax kif trid tiġi kkontrollata l-konformità mal-obbligu ta' ritorn fi Stat Membru ieħor. F'konformità mal-liġi nazzjonali, l-Istati Membri għandhom jiżguraw li d-deċiżjonijiet tagħhom jingħataw segwitu xieraq.

— Verifika tal-validità tal-permessi/awtorizzazzjonijiet maħruġin minn Stat Membru ieħor: Bħalissa ma teżistix sistema ċentrali għall-iskambju tal-informazzjoni bejn l-Istati Membri dwar din il-kwistjoni. L-Istati Membri huma mħeġġa jikkooperaw b'mod bilaterali u jipprovdu mingħajr dewmien l-informazzjoni relevanti lil xulxin, skont il-liġi nazzjonali u l-arranġament ta' kooperazzjoni bilaterali. Anki l-punti ta' kuntatt nazzjonali eżistenti (eż. dawk elenkati fl-anness 2 tal-Manwal ta' Schengen (31)) jistgħu jintużaw għal dan il-għan.

— It-terminu “permess ta' residenza validu jew awtorizzazzjoni oħra li toffri dritt ta' soġġorn” (32) huwa wiesa' ħafna u jkopri kull status mogħti jew permess maħruġ minn Stat Membru li joffri d-dritt għal residenza legali (u mhux sempliċi aċċettazzjoni ta' posponiment temporanju tar-ritorn/it-tneħħija). It-terminu jkopri dan li ġej: — viża fit-tul (toffri dritt ċar ta' permanenza); — permess umanitarju temporanju (sakemm it-tali permess joffri dritt ta' permanenza u mhux sempliċi posponiment tar-ritorn); — permess ta' residenza skadut ibbażat fuq status ta' protezzjoni internazzjonali li jkun għadu validu (l-istatus tal-protezzjoni internazzjonali mhuwiex dipendenti fuq il-validità tal-karta li turi l-istatus); — viża valida f'dokument tal-ivvjaġġar invalidu (skadut) — skont il-leġiżlazzjoni rilevanti tal-Unjoni, mhuwiex permess li tinħareġ viża b'validità li tmur lil hinn mill-validità tal-passaport. Il-każ ta' viża valida f'passaport skadut għalhekk ma għandu qatt ma jidher fil-prattika. Jekk madankollu jitqajjem dan il-każ, iċ-ċittadin ta' pajjiż terz ikkonċernat m'għandux jiġi penalizzat għalxejn. Għal gwida ddettaljata dwar ir-regoli tal-Viża rilevanti ara l-Manwal dwar il-Viża aġġornat — parti II, Punt 4.1.1 u 4.1.2 (33). It-terminu ma jkoprix il-każijiet li ġejjin: — permess ta' residenza skadut ibbażat fuq status ta' residenza skadut, — passaporti jew permessi ta' residenza foloz, finta u ffalsifikati; — karta li tiċċertifika l-posponiment temporanju tat-tneħħija; — tolleranza (sakemm it-tollerazzjoni ma timplikax dritt legali ta' soġġorn).

— Bħala regola ġenerali l-ebda tneħħija lejn Stati Membri oħrajn: jekk ċittadin ta' pajjiż terz ma jaqbilx li jirritorna b'mod volontarju skont l-Artikolu 6(2) lejn l-Istat Membru fejn ikollu permess, jibda japplika l-Artikolu 6(1) u għandha tiġi adottata deċiżjoni ta' ritorn li tipprovdi għar-ritorn dirett lejn pajjiż terz. Mhuwiex possibbli li tuża l-forza biex persuna tiġi mgħoddija lejn Stat Membru ieħor, sakemm ftehim bilaterali eżistenti bejn l-Istati Membri lidiġà kien fis-seħħ fit-13 ta' Jannar 2009 (Ara taqsima 5.5) ma jistipulax b'mod ċar din il-possibbiltà jew f'ċerti ċirkostanzi fejn ir-ritorn/tneħħija lejn pajjiż terz ma jkunux possibbli u l-Istat Membru li jkun ħareġ il-permess jaqbel li jieħu lura l-persuna.

— L-ebda ħruġ ta' projbizzjonijiet fuq id-dħul fl-UE meta jkun qed jintuża l-Artikolu 6(2): Meta ċittadin ta' pajjiż terz b'residenza illegali jingħadda lura għand Stat Membru ieħor skont l-Artikolu 6(2), ma tistax tinħareġ projbizzjoni fuq id-dħul tal-UE skont l-Artikolu 11, peress li l-Artikolu 11 japplika biss b'rabta mal-ħruġ ta' deċiżjoni ta' ritorn u ma japplikax f'każijiet ta' sempliċi “mogħdija lura” lejn Stat Membru ieħor. Barra minn hekk, minn perspettiva prattika, ma tagħmilx sens li tinħareġ projbiżżjoni fuq id-dħul fl-UE f'sitwazzjoni fejn il-persuna tkun ser tkompli tirresjedi legalment fi Stat Membru ieħor.

— Tluq immedjat meħtieġ għal raġunijiet ta' politika pubblika jew sigurtà nazzjonali: fiċ-ċirkostanzi eċċezzjonali indirizzati mill-Artikolu 6(2)(it-tieni frażi) (it-tieni każ), il-persuna minnufih għandha tkun soġġetta għal deċiżjoni ta' ritorn u tintbagħat lejn pajjiż terz. L-Istat Membru fejn il-persuna tgwadi mid-dritt ta' soġġorn għandu jiġi infurmat b'dan il-fatt.

Eżempju prattiku:

— Liema dispożizzjonijiet tad-Direttiva dwar ir-Ritorn għandhom jiġu applikati fir-rigward taċ-ċittadini ta' pajjiżi terzi li jinstabu fi Stat Membru A u li jkollhom permess ta' residenza validu maħruġ minn Stat Membru B u fl-istess waqt ikunu soġġetti għal twissija tas-SIS (projbizzjoni fuq id-dħul) mibnija minn Stat Membru Ċ? — L-Istat Membru A għandu japplika l-Artikolu 6(2) tad-Direttiva u jitlob lill-persuna biex tmur lura fi Stat Membru B. Fir-rigward tal-koeżistenza ta' projbizzjoni fuq id-dħul maħruġa minn Stat Membru Ċ u permess ta' residenza maħruġ minn Stat Membru B, dan għandu jiġi ċċarat bilaterlament bejn l-Istat Membru li xkatta t-twissija (Ċ) u l-Istat Membru li jkun ħareġ il-permess (B) skont l-Artikolu 25(2) tal-Konvenzjoni ta' Implimentazzjoni ta' Schengen.

5.5. Ċittadin ta' pajjiż terz b'residenza illegali kopert minn ftehimiet bilaterali eżistenti bejn l-Istati Membri

Bażi legali:Id-Direttiva dwar ir-Ritorn — l-Artikolu 6(3)

— Lista indikattiva ta' ftehimiet ta' riammissjoni bilaterali eżistenti bejn l-Istati Membri tista' tinstab fuq: http://rsc.eui.eu/RDP/research/analyses/ra/

L-Istati Membri jistgħu jirrinunzjaw għad-deċiżjoni ta' ritorn għal ċittadin ta' pajjiż terz li qed jirresjedi illegalment fit-territorju tagħhom jekk iċ-ċittadin ta' pajjiż terz konċernat jittieħed lura minn Stat Membru ieħor skont ftehim jew arranġamenti bilaterali eżistenti fid-data tad-dħul fis-seħħ ta' din id-Direttiva (jiġifieri t-13 ta' Jannar 2009). F'dan il-każ l-Istat Membru li jkun ħa lura ċ-ċittadin ta' pajjiż terz konċernat għandu japplika l-paragrafu 1.

Din id-dispożizzjoni tipprevedi — bħala eċċezzjoni u f'forma ta' “klawsola ta' sospensjoni” — il-possibbiltà għall-Istati Membri li jgħaddu lura lil migranti irregolari lil Stati Membri oħrajn skont ftehimiet bilaterali jew arranġamenti eżistenti fit-13 ta' Jannar 2009.

Tfakkira/ spjegazzjoni storika: din id-dispożizzjoni kienet inkluża fit-test tad-Direttiva dwar ir-Ritorn fi stadju aktar tard tan-negozjati wara talba qawwija min-naħa ta' ċerti Stati Membri li insistew li d-Direttiva ma għandhiex tobbligahom li jbiddlu prattiki stabbiliti sew ta' teħid/bgħit lura ta' ċittadini ta' pajjiżi terzi b'residenza illegali lejn Stati Membri oħrajn skont ftehimiet bilaterali.

Il-prinċipju li fuqu hija msejsa d-Direttiva dwar ir-Ritorn huwa bbażat fuq ir-ritorn dirett ta' persuni b'residenza illegali mill-UE lejn pajjiżi terzi. L-Artikolu 6(3) tad-Direttiva għalhekk jipprevedi eċċezzjoni li tirrigwarda biss l-obbligu tal-Istat Membru li fit-territorju tiegħu ċ-ċittadin ta' pajjiż terz ikun preżenti biex joħorġu deċiżjoni ta' ritorn, dak l-obbligu waqgħet għal Membru li jieħu lura lill-persuna kkonċernata. Huwa ma jistabbilixxix xi eċċezzjoni għall-kamp ta' applikazzjoni tad-Direttiva dwar ir-Ritorn b'żieda ma' dawk stabbiliti fl-Artikolu 2(2) — ara s-sentenza tal-QtĠ-UE fil-Kawża C-47/15, Affum (paragrafi 82–85).

Aktar kjarifiki:

— L-użu sussegwenti ta' ftehimiet bilaterali bejn l-Istati Membri A-B u B-Ċ: Id-Direttiva dwar ir-Ritorn — u partikolarment l-Artikolu 6(3) — ma timpedixxix espliċitament it-teħid lura “domino” skont arranġamenti bilaterali eżistenti. Madankollu, huwa importanti li finalment proċedura ta' ritorn sħiħa skont id-Direttiva titwettaq minn wieħed mill-Istati Membri. Billi dawn it-tipi ta' proċeduri sussegwenti jqumu l-flus għall-amministrazzjonijiet u jinvolvu skumdità addizzjonali għall-persuna rimpatrijata, l-Istati Membri huma mħeġġin joqogħdu lura milli japplikaw din il-prattika.

— L-ebda ħruġ ta' projbizzjonijiet fuq id-dħul fmadwar l-UE meta jkun qed jintuża l-Artikolu 6(3): Meta ċittadin ta' pajjiż terz b'residenza illegali jingħadda lura lejn Stat Membru ieħor skont l-Artikolu 6(3), l-ebda projbizzjoni fuq id-dħul fl-UE ma tista' tinħareġ skont l-Artikolu 11, minħabba li l-Artikolu 11 japplika biss b'rabta mal-ħruġ ta' deċiżjoni ta' ritorn u ma japplikax fil-każ ta' sempliċi “bgħit lura” lejn Stat Membru ieħor. Barra minn hekk, minn perspettiva prattika, ma tagħmilx sens li tinħareġ projbizzjoni fuq id-dħul fl-UE f'sitwazzjoni li fiha persuna tkun għadha ma telqitx mill-UE. Fir-rigward tal-possibbiltà li jinħarġu projbizzjonijiet fuq id-dħul purament nazzjonali f'ċirkostanzi eċċezzjonali skont l-Artikolu 25(2) SIC, ara t-tqasima 11.8.

— Id-Deċiżjoni ta' trasferiment taċ-ċittadin ta' pajjiż terz fi Stat Membru ieħor: tali deċiżjoni tikkostitwixxi waħda mill-miżuri previsti mid-Direttiva dwar ir-Ritorn biex iġġib fi tmiemu s-soġġorn illegali hija stadju preparatorju għat-tneħħija mit-territorju tal-Unjoni. Għaldaqstant l-Istati Membri għandhom jadottaw tali deċiżjoni b'diliġenza u malajr, b'mod li t-trasferiment lejn l-Istat Membru responsabbli għall-proċedura ta' ritorn issir mill-aktar fis possibbli — ara d-deċiżjoni tal-QtĠ fil-Kawża C-47/15, Affum (paragrafu 87).

— Billi l-idea ta' “ritorn” skont id-Direttiva dwar ir-Ritorn dejjem timplika r-ritorn lejn pajjiż terz, huwa rakkomandat li dan it-tip ta' deċiżjonijiet nazzjonali jissejjaħ “deċiżjoni ta' trasferiment” jew “deċiżjoni ta' mogħdija lura” u mhux “deċiżjoni ta' ritorn”.

— Klawżola ta' sospensjoni: L-Artikolu 6(3) huwa klawżola ta' “sospensjoni” ċara. L-Istati Membri jistgħu jużaw din l-għażla offruta mill-Artikolu 6(3) biss b'rabta mal-ftehimiet ta' riammissjoni bilaterali li jkunu daħlu fis-seħħ qabel it-13 ta' Jannar 2009. Il-ftehimiet eżistenti li ġew negozjati mill-ġdid jew li ġġeddu wara t-13 ta' Jannar 2009 jistgħu jibqgħu jiġu koperti mill-Artikolu 6(3) jekk il-ftehim negozjat mill-ġdid/imġedded ikun emenda l-ftehim eżistenti u dan jiġi indikat b'mod espliċitu. Jekk il-ftehim negozjat mill-ġdid/imġedded ikun aliud (ftehim totalment differenti b'sustanza differenti), l-Artikolu 6(3) ma jibqax ikoprih.

— Ftehimiet ta' riammissjoni bejn l-Istati Membri ta' Schengen u r-Renju Unit: għall-finijiet tal-interpretazzjoni tal-Artikolu 6(3), ir-Renju Unit għandu jiġi kkunsidrat bħala Stat Membru.

5.6. Ċittadin ta' pajjiż terz b'residenza illegali li jibbenefika minn permess/awtorizzazzjoni umanitarji (jew oħra)

Bażi legali: Id-Direttiva dwar ir-Ritorn — l-Artikolu 6(4)

L-Istati Membri jistgħu, f'kull ħin, jiddeċiedu li jagħtu permess ta' residenza awtonomu jew awtorizzazzjoni oħra li toffri d-dritt ta' soġġorn għal raġunijiet ta' kompassjoni, dawk umanitarji jew għal raġunijiet oħrajn lil ċittadin minn pajjiż terz li jkun qiegħed illegalment fit-territorju tagħhom. F'dan il-każ m'għandha tinħareġ ebda deċiżjoni ta' ritorn. Fejn deċiżjoni ta' ritorn tkun diġà nħarġet, din għandha tiġi rtirata jew sospiża tul iż-żmien tal-validità tal-permess ta' residenza jew ta' awtorizzazzjoni oħra li toffri dritt ta' soġġorn.

L-Istati Membri huma ħielsa li — fi kwalunkwe ħin — jagħtu permess jew dritt ta' permanenza lil ċittadin ta' pajjiż terz b'residenza illegali. F'dan il-każ, kull proċedura ta' ritorn pendenti għandha tingħalaq u trid tiġi rtirata jew sospiża kwalunkwe deċiżjoni ta' ritorn jew ordni ta' tneħħija li diġà tkun inħarġet, skont in-natura tal-permess. L-istess japplika f'każijiet li fihom l-Istati Membri jkollhom jagħtu d-dritt ta' permanenza, pereżempju, wara s-sottomissjoni ta' applikazzjoni għall-ażil.

Huwa kompitu tal-Istati Membri li jiddeċiedu liema approċċ (irtirar jew sospensjoni tad-deċiżjoni ta' ritorn) għandu jiġi applikat, filwaqt li jqisu n-natura u d-dewmien probabbli tal-permess jew id-dritt ta' permanenza li jkun ingħata, u l-ħtieġa li jiġu żgurati proċeduri ta' ritorn effettivi. Madankollu, skont is-sentenza tal-QtĠ fil-Kawża C-601/15, J.N (34). (Paragrafi 75 — 80), meta Stat Membru jagħti d-dritt ta' permanenza fit-territorju ta' ċittadin ta' pajjiż terz li applika għall-protezzjoni internazzjonali u li diġà kien suġġett għal deċiżjoni ta' ritorn preċedenti għall-applikazzjoni, l-Istati Membri ser jissospendu l-infurzar tad-deċiżjoni ta' ritorn (u mhux jirtiraw id-deċiżjoni) sakemm tittieħed deċiżjoni dwar l-applikazzjoni għall-protezzjoni internazzjonali (ara wkoll it-taqsima 7).

5.7. Ċittadin ta' pajjiż terz b'residenza illegali suġġett għal proċedura pendenti li ġġedded permess/awtorizzazzjoni

Bażi legali: Id-Direttiva dwar ir-Ritorn — l-Artikolu 6(5)

Jekk ċittadin ta' pajjiż terz li jkun qiegħed illegalment fit-territorju ta' Stat Membru jkun is-suġġett ta' proċedura pendenti għat-tiġdid tal-permess ta' residenza tiegħu jew tagħha jew ta' xi permess ieħor li joffri d-dritt ta' soġġorn, dak l-Istat Membru għandu jikkunsidra li joqgħod lura milli joħroġ deċiżjoni ta' ritorn sakemm tintemm il-proċedura pendenti, mingħajr preġudizzju għall-paragrafu 6.

L-Istati Membri huma liberi li ma joħorġux deċiżjoni ta' ritorn lil ċittadini ta' pajjiżi terzi b'residenza illegali u li jkunu qed jistennew deċiżjoni dwar it-tiġdid tal-permess tagħhom. Din id-dispożizzjoni hija maħsuba biex tipproteġi lil ċittadini ta' pajjiżi terzi b'residenza illegali fi Stat Membru għal ċertu żmien u li — minħabba dewmien fil-proċedura li twassal għal tiġdid tal-permess tagħhom — ikunu f'sitwazzjoni illegali temporanja. Din id-dispożizzjoni tirreferi għalproċedura pendenti għat-tiġdid ta' permess ta' residenza fl-Istat Membru ta' interpellanza biss (“dak l-Istat Membru”). L-Istati Membri huma mħeġġin jużaw din id-dispożizzjoni fil-każijiet kollha li fihom huwa probabbli li l-applikazzjoni għal tiġdid tirnexxi u li jipprovdu tal-anqas lill-persuni kkonċernati l-istess trattament bħal dak offrut lill-persuni rimpatrijati waqt terminu għat-tluq volontarju jew waqt ritorn pospost.

Din id-dispożizzjoni ma tkoprix il-proċeduri pendenti għat-tiġdid ta' permess ta' residenza fi Stat Membru ieħor. Il-fatt li persuna tkun suġġetta għal proċedura pendenti għal tiġdid ta' permess ta' residenza fi Stat Membru ieħor jista', madankollu, f'ċirkostanzi speċifiċi jiġġustifika l-posponiment tar-ritorn skont l-Artikolu 9(2) jew l-applikazzjoni ta' miżuri aktar favorevoli skont l-Artikolu 4(3).

5.8. Regoli speċjali fid-direttivi dwar il-migrazzjoni legali dwar ir-riammissjoni bejn l-Istati Membri f'każijiet ta' mobbiltà intra-Unjoni

Bażi legali: Id-Direttiva 2014/66/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill (35) (Id-“Direttiva tat-trasferimenti intra-ażjendali”) — l-Artikolu 23; id-Direttiva tal-Kunsill 2003/109/KE (36) (id-“Direttiva LTR”) (emendata bid-Direttiva tal-Kunsill 2011/51/UE (37)) — l-Artikoli 12 u 22; id-Direttiva tal-Kunsill 2009/50/KE (38) (id-“Direttiva dwar il-Karta l-Blu”)— l-Artikolu 18

Id-Direttivi msemmijin hawn fuq jistipulaw regoli speċjali dwar ir-riammissjoni bejn l-Istati Membri f'każijiet ta' mobilità intra-UE ta' ċerti kategoriji ta' ċittadini ta' pajjiżi terzi (trasferimenti intra-ażjendali, detenturi ta' Karti Blu tal-UE, residenti għal żmien twil). Dawn id-dispożizzjonijiet għandhom jitqiesu bħala leges speciales (regoli aktar speċifiċi) li għandhom jiġu segwiti fl-ewwel post f'dawk il-każijiet li huma espressament koperti mid-Direttivi msemmija.

6. TLUQ VOLONTARJU

Bażi legali: Id-Direttiva dwar ir-Ritorn — l-Artikolu 7(1)

Id-deċiżjoni ta' ritorn għandha tipprevedi perjodu adegwat għat-tluq volontarju ta' bejn sebat ijiem u tletin jum, mingħajr preġudizzju għall-eċċezzjonijiet imsemmijin fil-paragrafi 2 u 4. L-Istati Membri għandhom jipprevedu fil-leġiżlazzjoni nazzjonali li tali perjodu għandu jingħata biss wara applikazzjoni taċ-ċittadin ta' pajjiż terz konċernat. F'dan il-każ, l-Istati Membri għandhom jinfurmaw liċ-ċittadini ta' pajjiżi terzi konċernati dwar il-possibbiltà li jippreżentaw tali applikazzjoni.

Il-promozzjoni tat-tluq volontarju hija waħda mill-objettivi prinċipali tad-Direttiva dwar ir-Ritorn. Sakemm m'hemmx raġunijiet biex tikkonkludi li dan jimmina l-għan tar-ritorn, it-tluq volontarju konformi ma' obbligu ta' ritorn hu preferut minn tneħħija għal tliet raġunijiet; huwa aktar dinjituż, aktar sigur u, ħafna drabi, ikun l-għażla ta' ritorn l-iktar kosteffikaċi.

Matul il-perjodu ta' tluq volontarju, iċ-ċittadin ta' pajjiż terz ikkonċernat ikun taħt l-obbligu ta' ritorn, għalkemm dan l-obbligu ma jistax jiġi infurzat qabel l-iskadenza ta' tali perjodu, jew jekk ikun hemm riskju ta' ħarba jew riskju għall-ordni pubbliku, għas-sigurtà pubblika jew għas-sigurtà nazzjonali, jew applikazzjoni għal permanenza legali tiġi miċħuda bħala manifestament bla bażi jew frawdolenta (ara t-taqsima 6.3). L-Istati Membri huma mħeġġa joffru l-possibbiltà ta' tluq volontarju għall-akbar numru possibbli ta' persuni rimpatrijati u joqogħdu lura milli jagħmlu dan biss f'dawk il-każijiet li fihom ikun hemm riskju li dan jista' jxekkel l-iskop tal-proċedura ta' ritorn.

L-aħħar sentenza tal-Artikolu 7(1) tippermetti lill-Istati Membri jiddeċiedu li jissuġġettaw l-aċċess għal perjodu għal tluq volontarju għal applikazzjoni minn ċittadini ta' pajjiżi terzi. F'tali każ, l-informazzjoni dwar il-possibbiltà li wieħed ikun jista' japplika għal perjodu ta' tluq volontarju għandha tingħata b'mod individwali liċ-ċittadini ta' pajjiżi terzi konċernati. Id-dokumenti ta' informazzjoni ġenerali għall-pubbliku (eż. tħabbira tal-possibbiltà li tiġi ppreżentata applikazzjoni bħal din fuq is-sit web tal-Uffiċċju tal-Immigrazzjoni jew l-istampar ta' riklami li mba