MT Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea L 183/1

DEĊIŻJONI TAL-KUMMISSJONI

tal-20 ta' Diċembru 2011

dwar l-għajnuna mill-Istat C 85/01 dwar miżuri ad hoc implimentati mill-Portugall favur l-RTP

(notifikata bid-dokument numru C(2011) 9429)

(It-Test bl-Ingliż biss huwa awtentiku)

(Test b’relevanza għaż-ŻEE)

(2012/365/UE)

IL-KUMMISSJONI EWROPEA,

Wara li kkunsidrat it-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea, u b’mod partikolari l-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 108(2) (1) tiegħu,

Wara li kkunsidrat il-Ftehim dwar iż-Żona Ekonomika Ewropea, u b’mod partikolari l-Artikolu 62(1)(a) tiegħu,

Wara li l-partijiet interessati ġew mistiedna jressqu l-kummenti tagħhom skont id-dispożizzjoni(jiet) (i)msemmija hawn fuq (2), u wara li ġew ikkunsidrati l-kummenti tagħhom,

Billi:

I. PROĊEDURA

(1) Bi tliet ilmenti mressqa fl-1993, l-1996 u l-1997 mix-xandar kummerċjali Sociedade Independente de Comunicação, S. A. (SIC), il-Kummissjoni ġiet infurmata li l-Portugall kien implimenta għadd ta’ miżuri ad hoc u miżuri ta’ kumpens annwali favur ix-xandar pubbliku Portugiż Radiotelevisão Portuguesa, S. A. (RTP).

(2) B’ittra li ġġib d-data tal-15 ta’ Novembru 2001, il-Kummissjoni infurmat lill-Portugall li kienet iddeċidiet li tagħti bidu għall-proċedura stipulata fl-Artikolu 88(2) tat-Trattat tal-KE fir-rigward ta’ numru ta’ miżuri ad hoc mogħtija lil RTP.

(3) Id-Deċiżjoni tal-Kummissjoni biex tinbeda l-proċedura kienet ippubblikata fil-Ġurnal Uffiċjali tal-Komunitajiet Ewropej (3). Sussegwentement, l-Artikolu 1 tad-Deċiżjoni tal-Kummissjoni 2005/406/KE tal-15 ta’ Ottubru 2003 dwar miżuri ad hoc implimentati mill-Portugall għal RTP (4), sab li wħud minn dawn il-miżuri, jiġifieri l-għajnuna mill-Istat ta’ PTE 68 006 miljun mogħti mill-Portugall lill-RTP fil-forma ta’ ftehim mal-iskema tas-sigurtà soċjali fl-1993, l-injezzjonijiet ta’ kapital fil-perjodu bejn l-1994 u l-1997 u self fl-1998 biex tkun kompatibbli mas-suq komuni skont l-Artikolu 86(2) tat-Trattat tal-KE. Barra minn hekk, l-Artikolu 2 ta’ dik id-Deċiżjoni jistipula li ċerti miżuri ma kinux jinkludu għajnuna mill-Istat, jiġifieri l-eżenzjoni mit-tariffi tar-reġistrazzjoni, il-ħlas għas-separazzjoni tan-netwerk tax-xandir televiżiv, il-faċilitajiet mogħtija għall-ħlas ta’ pagament annwali għall-użu tan-netwerk tax-xandir televiżiv, il-protokoll dwar il-promozzjoni taċ-ċinema, il-ħruġ ta’ bonds u l-pjan ta’ ristrutturar bejn l-1996 u l-2000.

(4) Fis-26 ta’ Ġunju 2008, il-Qorti tal-Prim’Istanza fil-Kawża T-442/03 (5) annullat parti mid-Deċiżjoni 2005/406/KE għal żewġ raġunijiet. Hija annullat l-Artikolu 2 ta’ dik id-Deċiżjoni għax sabet li “eżenzjoni mit-tariffi tar-reġistrazzjoni” ma tikkostitwixxix għajnuna mill-Istat. Il-Qorti sabet illi xogħol il-Kummissjoni kien li tistabbilixxi, fir-rigward tal-vantaġġ ad hoc dwar eżenzjoni mill-ħlas tat-tariffi tar-reġistrazzjoni u l-pagamenti li għandhom x’jaqsmu mat-trasformazzjoni tagħha f’kumpanija pubblika limitata (minn hawn ’il quddiem “eżenzjoni temporanja”), jekk kienx kompatibbli mal-loġika tas-sistema Portugiża li t-trasformazzjoni tal-impriżi pubbliċi f’kumpaniji pubbliċi limitati sseħħ skont il-leġiżlazzjoni, jew jekk ir-rikors għal-leġiżlazzjoni kienx deroga li kienet intiża li tagħti vantaġġ lill-impriżi pubbliċi fuq impriżi oħra.

(5) Dwar il-vantaġġ permanenti li jirriżulta minn eżenzjoni mingħajr limitu mit-tariffi tar-reġistazzjoni u tariffi oħra fir-rigward ta’ kwalunkwe att ta’ iskrizzjoni, reġistrazzjoni jew annotazzjoni mogħtija lil RTP (minn hawn ’il quddiem “eżenzjoni permanenti”), il-Qorti sabet li filwaqt li huwa probabbli li l-eżenzjoni fir-realtà ma kinitx permanenti (ara l-paragrafi 73 u 79 tas-sentenza), dan ma jibdilx ir-riżultat li n-natura ġenerali ta’ din l-eżenzjoni ma ntwerietx mill-Kummissjoni. Il-Qorti sabet ukoll li filwaqt li jista’ jkun li RTP ġiet inkorporata mill-Portugall f’kumpanija pubblika limitata minħabba li dan kien meqjus neċessarju biex jitwettaq il-mandat tas-servizz pubbliku, dan ma kienx akkumpanjat minn evidenza suffiċjenti.

(6) Il-Qorti ċaħdet l-applikazzjonijiet rigward is-sejba fid-Deċiżjoni 2005/406/KE sabiex ma tikklassifikax il-ħruġ ta’ bonds fl-1994 u l-faċilitajiet ta’ ħlas għall-pagament tal-liċenzja bħala għajnuna mill-Istat.

(7) Fir-rigward tal-kompatibbiltà tal-miżuri ta’ għajnuna mill-Istat (l-Artikolu 1 tad-Deċiżjoni 2005/406/KE), il-Qorti sabet li l-Kummissjoni ma setgħetx tiddependi fuq ir-rapporti dwar is-servizz pubbliku u d-dejta tagħhom, mingħajr ma tagħmel awditjar estern għal dawn ir-rapporti, kif meħtieġ mil-liġi nazzjonali. Il-Kummissjoni għalhekk ma kinitx intitolata biex tikkonkludi li l-miżuri ta’ għajnuna mill-Istat kienu kompatibbli mas-suq komuni skont l-Artikolu 86(2) tat-Trattat (issa 106(2) tat-TFUE u ‘s-Suq intern’) (6). Il-Qorti annullat l-Artikolu 1 tad-Deċiżjoni 2005/406/KE.

(8) Wara s-sentenza tal-Qorti fil-Kawża T-442/03, il-Kummissjoni ġibdet l-attenzjoni tal-partijiet interessati għall-fatt li nfetħet mill-ġdid l-investigazzjoni tal-Kummissjoni dwar dan il-każ u talbet kummenti minn partijiet terzi (7).

(9) Il-Kummissjoni rċeviet kummenti fl-10 ta’ Marzu 2009 m’għand min għamel l-ilmenti, li tressqu lill-Portugall fit-8 ta’ April 2009. Aktar kummenti waslu fis-17 ta’ Ġunju 2009 m’għand min għamel l-ilmenti, li tressqu lill-Portugall fit-28 ta’ Lulju 2009. Il-Portugall wieġeb għaż-żewġ settijiet ta’ kummenti permezz ta’ ittri li kellhom id-data tas-7 u t-8 ta’ Settembru 2009. Il-Portugall bagħat aktar informazzjoni lill-Kummissjoni fit-23 ta’ Frar 2010, fl-4 ta’ Marzu 2010 u fil-15 ta’ April 2010. Il-Kummissjoni bagħtet talba għall-informazzjoni lill-Portugall fl-10 ta’ Mejju 2010, fejn talbet b’mod partikolari li jseħħ awditjar indipendenti estern fuq ir-rapporti dwar is-servizz pubbliku għall-perjodu bejn l-1992 u l-1997.

(10) Il-Portugall wieġeb għat-talba tal-Kummissjoni għall-informazzjoni permezz ta’ ittra bid-data tat-8 ta’ Ġunju 2010 u ressaq l-awditjar estern mitlub fuq ir-rapporti dwar is-servizz pubbliku b’ittra li ġġib id-data tat-12 ta’ Awwissu 2010. Aktar informazzjoni kienet sottomessa mill-Portugall b’ittra li ġġib id-data tad-29 ta’ Settembru 2010. Saret laqgħa mal-Portugall fid-29 ta’ Marzu 2011 u aktar informazzjoni ġiet imressqa lill-Kummissjoni mill-Portugall fis-17 ta’ Ġunju 2011, fil-25ta’ Awwissu 2011 u fis-26 ta’ Ottubru 2011. Permezz ta’ ittra rreġistrata fil-15 ta’ Diċembru 2011, il-Portugall eċċezzjonalment aċċetta li din id-Deċiżjoni bħala l-lingwa awtentika tagħha jkollha l-Ingliż.

(11) Din id-Deċiżjoni tittratta biss il-miżuri ad hoc koperti mid-Deċiżjoni sabiex jinfetħu l-proċedimenti ta’ investigazzjoni formali. Uħud mill-miżuri, li kienu ddikjarati li ma jikkostitwux għajnuna mill-Istat skont it-tifsira tal-Artikolu 87(1) tat-Trattat tal-KE fid-Deċiżjoni 2005/406/KE, ma ġewx annullati mill-Qorti fil-Kawża T-442/03 u għalhekk l-Artikolu 2 tad-Deċiżjoni 2005/406/KE sar finali. Dawn il-miżuri jikkonċernaw il-ħlas għas-separazzjoni tan-network tax-xandir televiżiv, il-faċilitajiet mogħtija għall-ħlas ta’ pagament annwali għall-użu tan-netwerk tax-xandir televiżiv, il-protokoll dwar il-produzzjoni taċ-ċinema, il-ħruġ ta’ bonds u l-pjan ta’ ristrutturar għall-perjodu bejn l-1996 u l-2000. Madankollu, kif mitlub mill-Qorti fil-Kawża T-442/03, il-Kummissjoni se tagħmel valutazzjoni ġdida fir-rigward tal-eżenzjoni temporanja u permanenti mit-tariffi tal-atti notarili, kif ukoll mit-tariffi tar-reġistrazzjoni u mill-ispejjeż tal-pubblikazzjoni. Din id-Deċiżjoni tiffoka fuq ir-relazzjoni finanzjarja bejn RTP u l-Portugall fil-perjodu bejn l-1992 u l-1998 fir-rigward tal-ftehim dwar l-iskema tas-sigurtà soċjali fl-1993, l-injezzjonijiet tal-kapital matul il-perjodu bejn l-1994 u l-1997 u s-self fis-sena 1998. Din id-Deċiżjoni ma tittrattax il-kwistjonijiet dwar il-klassifikazzjoni legali u l-kompatibbiltà mat-Trattat tal-pagamenti ta’ kumpens annwali mogħtija lil RTP, li ġew ittrattati fid-Deċiżjoni tal-Kummissjoni tat-22 ta’ Marzu 2006 fil-Każ Nru E 14/05 (8). Barra minn hekk, fl-4 ta’ Lulju 2006, il-Kummissjoni adottat Deċiżjoni dwar il-ftehim għar-ristrutturar finanzjarju ta’ RTP, fil-Każ NN 31/06 (9).

(12) Madankollu, sabiex ikollha “stampa” sħiħa tar-relazzjonijiet finanzjarji bejn il-Portugall u RTP matul il-perjodu kopert mill-investigazzjoni tal-Kummissjoni f’dan il-Każ, il-Kummissjoni għandha tikkunsidra mhux biss il-miżuri ad hoc, iżda wkoll l-appoġġ finanzjarju mogħti lil RTP permezz ta’ pagamenti ta’ kumpens annwali. Għalhekk, din id-Deċiżjoni tirreferi għall-pagamenti ta’ kumpens annwali sabiex jiġi ċċarat safejn hu neċessarju r-raġunament tal-Kummissjoni dwar il-miżuri ad hoc.

II. DESKRIZZJONI DDETTALJATA TAL-KWISTJONIJIET INVOLUTI

A. MIŻURI FAVUR RTP

A.1 DESKRIZZJONI TAR-RIĊEVITUR RTP

(13) RTP (fiż-żmien Rádio e Televisão Portuguesa, S.A.R.L) twaqqfet bħala kumpanija pubblika limitata bl-att tal-15 ta’ Diċembru 1955, wara d-deċiżjoni tal-Portugall li jwaqqaf kumpanija tax-xandir li tkun inkarigata bil-konċessjoni li toffri xandir televiżiv tas-servizz pubbliku (10). Il-kuntratt ta’ konċessjoni tas-servizz pubbliku kien iffirmat fis-16 ta’ Jannar 1956.

(14) Bid-Digriet Liġi Nru 674-D/75 tat-2 ta’ Diċembru 1975, RTP ġie nazzjonalizzat. Dan id-digriet liġi biddel lil RTP f’impriża pubblika bl-isem ta’ “Radiotelevisão Portuguesa, E.P.”, għal-liema d-drittijiet u l-obbligi legali kollha tal-predeċessur tagħha ġew ittrasferiti permezz tad-Digriet Liġi.

(15) RTP kellha pożizzjoni ta’ monopolju fis-suq tax-xandir nazzjonali sas-snin tmenin. Kienet topera żewġ stazzjonijiet tat-televiżjoni, RTP1 u RTP2. Fid-disgħinijiet, hija bdiet tiffaċċja kompetizzjoni minn xandara kummerċjali wara li l-Portugall ikkonċeda liċenzji fi Frar 1992 lil SIC u lill-istazzjon kummerċjali TVI biex ixandru rispettivament fuq it-tielet u r-raba’ stazzjon (11).

(16) Il-Liġi Nru 21/92 tal-14 ta’ Awwissu 1992 biddlet lil RTP, EP f’kumpanija pubblika limitata bl-isem ta’ “Radiotelevisão Portuguesa, S. A.” u approvat l-istatuti ġodda tagħha.

(17) RTP twettaq kemm attivitajiet ta’ xandir tas-servizz pubbliku u attivitajiet kummerċjali. RTP hija legalment awtorizzata li twettaq attivitajiet kummerċjali jew industrijali relatati mal-attività tat-televiżjoni (12).

(18) L-attivitajiet kummerċjali ta’ RTP tmexxew permezz tal-parteċipazzjoni finanzjarja f’kumpaniji, li huma legalment distinti minn RTP u li għandhom l-istruttura u s-sistema tal-kontijiet tagħhom stess.

A.2. MIŻURI (13)

Pagamenti ta’ kumpens annwali

(19) Il-pagamenti ta’ kumpens annwali lil RTP jikkostitwixxu l-mekkaniżmu ewlieni biex RTP tkun ikkumpensata għall-obbligi tas-servizz pubbliku tagħha. Fil-perjodu bejn l-1992 u l-1998, RTP irċeviet pagamenti ta’ kumpens annwali li jammontaw għal PTE 66 495 miljun (madwar EUR 332 miljun) (14) biex tkopri l-ispejjeż għall-obbligi tas-servizz pubbliku tagħha. Il-bażi legali għall-pagamenti ta’ kumpens annwali huwa l-Artikolu 5 tal-Liġi Nru 21/92 (15).

(20) It-tabella 1 tagħti rendikont tal-pagamenti ta’ kumpens annwali mogħtija lil RTP fil-perjodu bejn l-1992 u l-1998, koperti minn din id-Deċiżjoni. Tabella 1 L-ammont ta’ pagamenti ta’ kumpens annwali mill-1992 sal-1998 (PTE u miljun EUR) 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 6 200 7 100 7 145 7 200 14 500 10 350 14 000 EUR 26,9 (*) EUR 35,4 EUR 35,6 EUR 35,9 EUR 72,3 EUR 51,6 EUR 69,8

L-eżenzjoni minn tariffi tal-atti notarili, tariffi tar-reġistrazzjoni u spejjeż tal-pubblikazzjoni

(21) Fiż-żmien meta RTP ġiet inkorporata f’kumpanija pubblika limitata, il-liġi Portugiża dwar ir-reġistrazzjoni tal-kumpaniji tista’ tkun deskritta kif ġej. L-Artikolu 7(1) tal-kodiċi Portugiżi dwar il-kumpaniji (Código das Sociedades Comerciais), fil-verżjoni tiegħu fis-seħħ waqt it-trasformazzjoni ta’ RTP stipula li l-istatut ta’ assoċjazzjoni (contrato de sociedade) ta’ kumpanija tal-kummerċ kellu jkun formalizzat minn att notarili. L-Artikolu 18(5) tal-kodiċi dwar il-kumpaniji stipula li l-att li jwaqqaf kumpanija pubblika limitata, wara li l-kumpanija ġiet stabbilita fil-forma legali xierqa, kellu jiġi rreġistrat fir-reġistru kummerċjali. Ir-reġistrazzjoni kienet obbligatorja skont l-Artikolu 15(1) u 3(a), tal-Kodiċi tar-Reġistru Kummerċjali (Código do Registo Comercial) u l-Artikolu 166 tal-kodiċi dwar il-kumpaniji. Skont l-Artikolu 70(1)(a) tal-Kodiċi tar-Reġistru Kummerċjali, fil-verżjoni li kien fis-seħħ fiż-żmien inkwistjoni, l-att li jwaqqaf kumpanija pubblika limitata kellu jiġi ppubblikat fid-Diário da República (ara l-Artikolu 70(2) (16)). Il-pubblikazzjoni trid titwettaq ex officio mir-Reġistratur, bl-ispejjeż għall-parti interessata (ara l-Artikolu 71(1) tal-Kodiċi tar-Reġistru Kummerċjali).

(22) Mat-trasformazzjoni tagħha f’kumpanija pubblika limitata fl-1992, RTP kienet eżentata mill-ħlas tat-tariffi notarili u tar-reġistrazzjoni relatati mar-reġistrazzjoni tat-trasformazzjoni legali ta’ RTP minn kumpanija pubblika f’kumpanija pubblika limitata. Il-valur tal-eżenzjonijiet kien ta’ PTE 33 miljun (madwar EUR 164 000). Normalment, skont il-liġi Portugiża, il-persuni legali kollha jridu jħallsu t-taxxi imposti għat-twaqqif ta’ kumpanija u għal emendi fl-istatuti tal-kumpanija jew għal kwalunkwe modifika oħra rilevanti fil-kumpanija.

(23) Il-bażi legali għal eżenzjoni mit-tariffi tar-reġistrazzjoni huwa l-Artikolu 11(1) tal-Liġi Nru 21/92, li tistipula li: “l-istatuti ta’ RTP SA (…) huma hawnhekk approvati; m’hemmx il-bżonn li jinbidlu f’att, iżda jiġu rreġistrati awtomatikament, mingħajr dazji u spejjeż, abbażi tal-Ġurnal tar-Repubblika (Diário da República) fejn huma ppubblikati”.

(24) L-Artikolu 11(1) tal-Liġi Nru 21/92 huwa mnissel mill-applikazzjoni tal-Liġi 84/88 tal-20 ta’ Lulju 1988 dwar it-trasformazzjoni tal-impriżi pubbliċi f’kumpaniji pubbliċi limitati. L-Artikolu 1 tal-Liġi Nru 84/88 jistipula li l-impriżi pubbliċi, anki jekk nazzjonalizzati, jistgħu jiġu mibdula b’digriet liġi f’kumpaniji pubbliċi limitati. Din tipprovdi: “Impriżi pubbliċi … jistgħu jiġu inkorporati b’digriet liġi f’kumpaniji pubbliċi limitati pposseduti totalment jew fil-parti l-kbira minn entitajiet pubbliċi, skont il-Kostituzzjoni u din il-liġi.”

(25) L-Artikolu 3(2) tal-Liġi Nru 84/88 dwar it-trasformazzjoni ta’ impriżi pubbliċi f’kumpaniji pubbliċi limitati, ukoll jistipula li t-tali digriet liġi jrid japprova l-istatuti tal-kumpanija pubblika limitata. Skont l-Artikolu 3(3) tal-Liġi Nru 84/88, dan id-digriet liġi jikkostitwixxi titolu suffiċjenti biex jitwettqu l-atti neċessarji għar-reġistrazzjoni (17).

(26) Skont l-Artikolu 11(2) tal-Liġi Nru 21/92, RTP kienet eżentata milli tħallas taxxi oħra ta’ reġistrazzjoni direttament marbuta mal-modifika tan-natura legali tal-kumpanija. L-Artikolu 11(2) jipprovdi: “L-atti kollha ta’ iskrizzjoni, ta’ reġistrazzjoni, ta’ validazzjoni, quddiem is-servizzi kollha ta’ kustodja, l-amministrazzjonijiet jew il-korpi pubbliċi kollha, b’mod partikolari r-reġistru nazzjonali tal-persuni ġuridiċi, il-ħażna tal-ipoteki u s-servizz tal-proprjetà tal-karozzi, għandhom isiru permezz ta’ sempliċi talba ffirmata minn żewġ membri tal-Bord tad-Diretturi tal-kumpanija u b’eżenzjoni minn kull spiża u kull ħlas.”

(27) Skont il-Portugall, id-dispożizzjoni tal-Artikolu 11(2) tnisslet mill-applikazzjoni tad-Digriet Liġi Nru 404/90 (18) u tikkonferma l-applikabbiltà ta’ dispożizzjoni ta’ applikazzjoni ġenerali għal RTP. Fuq il-bażi tal-Artikolu 1 ta’ din il-liġi, impriżi li, sal-31 ta’ Diċembru 1993, wettqu atti ta’ kooperazzjoni jew konċentrazzjoni jistgħu jingħataw eżenzjoni mit-taxxa ta’ trasferiment fuq assi fissi, li kienet meħtieġa għall-konċentrazzjoni jew għall-kooperazzjoni. L-Artikolu 1 ta’ dik il-liġi stipula wkoll l-eżenzjoni mill-emolumenti u taxxi legali oħra li jistgħu jkunu dovuti biex jitwettqu atti tali.

(28) Il-Portugall iddikjara li RTP, f’diversi okkażjonijiet fl-imgħoddi, ħallset tariffi notarili u tar-reġistrazzjoni relatati ma’ ċerti żidiet kapitali u operazzjonijiet oħra wara t-trasformazzjoni tagħha f’kumpanija pubblika limitata (19).

Skedar mill-ġdid tad-dejn dovut lill-iskema tas-sigurtà soċjali u r-rinunzja għall-imgħaxijiet fuq ħlas tard

(29) Fil-perjodu bejn l-1983 u l-1989, RTP “akkumulat” dejn fl-iskema tas-sigurtà soċjali ta’ PTE 2 189 miljun li rriżulta għax ma ħallsitx il-kontribuzzjonijiet tas-sigurtà soċjali. L-isfond għal dan id-dejn kien tilwima bejn RTP u l-amministrazzjoni tas-Sigurtà Soċjali dwar l-interpretazzjoni għal tnaqqis fis-sigurtà soċjali għas-sahra u għall-ħlasijiet lil artisti.

(30) L-interpretazzjoni tal-amministrazzjoni tas-Sigurtà Soċjali kienet stabbilita fl-Artikolu 2(e) tad-Digriet ta’ Implimentazzjoni Nru 12/83 tat-12 ta’ Frar 1983. Sabiex jiġu evitati proċedimenti legali, iż-żewġ partijiet laħqu ftehim li skontu l-amministrazzjoni tas-Sigurtà Soċjali kellha tneħħi t-talba tagħha għall-interess fuq il-ħlas tard u taċċetta pagament skedat mill-ġdid għad-dejn. Wara ftehim dwar il-kwistjoni legali, id-Digriet ta’ Implimentazzjoni qatt ma ġie revokat.

(31) Fis-6 ta’ Mejju 1993, digriet konġunt mill-Ministeru tal-Finanzi u l-Ministeru tas-Sigurtà Soċjali formalment awtorizza l-iskedar mill-ġdid tad-dejn f’120 rata mensili u r-rinunzja għall-multi u l-imgħax dovuti li jilħqu l-ammont ta’ PTE 1 206 miljun (EUR 6 miljun).

(32) Il-kundizzjonijiet għall-awtorizzazzjoni tal-arranġamenti eċċezzjonali għas-saldu tad-djun ta’ RTP dovuti lill-Iskema tas-Sigurtà Soċjali huma stabbiliti mid-Digriet Liġi Nru 411/91. L-Artikolu 2(1) ta’ dan id-Digriet Liġi jistabbilixxi li l-awtorizzazzjoni għandha tkun indispensabbli sabiex tiggarantixxi l-vijabilità tad-debitur u l-arranġamenti jistgħu jkun applikati inter alia fuq il-bażi li, kif previst fl-Artikolu 2 (d) tad-Digriet Liġi, l-impriża midjuna “kienet suġġetta għal okkupazzjoni, għall-awtoġestjoni tal-ħaddiema jew għal intervent mill-Istat”.

Injezzjonijiet annwali ta’ kapital fil-perjodu bejn l-1994 u l-1997

(33) Fil-perjodu bejn l-1994 u l-1997, il-Portugall żied il-kapital ta’ RTP kull sena. It-tabella li ġejja tagħti stampa globali tad-diversi żidiet fil-kapital, li ammontaw għal PTE 46 800 miljun (EUR 233 miljun). Tabella 2 Iż-żidiet fil-kapital azzjonarju ta’ RTP bejn l-1994 u l-1997 (PTE miljuni) Sena 1994 1995 1996 1997 Iż-żieda fil-kapital azzjonarju 10 000 12 800 10 000 14 000 Il-kapital azzjonarju fil-31 Diċembru 22 708 35 508 45 508 59 508 Sors: L-karti tal-bilanċ ta’ RTP.

(34) Il-kuntratti pubbliċi ta’ servizzi li l-Portugall ikkonkluda ma’ RTP jippermettu l-parteċipazzjoni tal-Istat f’investimenti magħmula minn RTP, preferibbilment fil-forma ta’ żidiet fil-kapital (20).

Is-self fl-1998

(35) F’Diċembru 1998, ġie konkluż kuntratt bejn il-Fond tar-Regolarizzazzjoni tad-Dejn Pubbliku u RTP għal self subordinat mill-Fond tar-Regolarizzazzjoni tad-Dejn Pubbliku (Fundo de Regularização da Dívida Pública) lil RTP u li jistipula l-kundizzjonijiet ta’ self ta’ PTE 20 000 miljun (EUR 99,8 miljun) sabiex jiżdied il-kapital għal RTP.

(36) Il-Fond tar-Regolarizzazzjoni tad-Dejn Pubbliku huwa ġestit mill-Istitut għall-Immaniġġar tad-Dejn Pubbliku (Instituto de Gestão de Crédito Público), li huwa responsabbli għall-ġestjoni tad-dejn tal-Istat Portugiż u għall-implimentazzjoni tal-programm tas-self ċentrali, skont il-Liġi tad-Dejn Pubbliku (21) u l-linji gwida stabbiliti mill-Gvern Portugiż. Dan l-Istitut huwa suġġett għall-awtorità u s-sorveljanza tal-Ministeru tal-Finanzi Portugiż (22).

(37) Mid-data li s-somom kienu disponibbli għal RTP, is-self kien suġġett għall-pagamenti annwali ta’ imgħax bir-rata Lisbor ta’ 12-il xahar, ikkalkulat fl-ewwel data ta’ kull perjodu, miżjud b’20 punt bażi (23).

(38) Skont il-kuntratt, is-self kellu jitħallas lura fil-31 ta’ Diċembru 2003, iżda seta’ jiġi estiżi għal perjodu ieħor ta’ sena jew sentejn bi ftehim reċiproku. RTP ma ħallsitx interessi fuq is-self, peress li l-kuntratt jistipula li l-imgħax pagabbli fuq l-ewwel erba’ pagamenti annwali għandu jkun kapitalizzat (24).

(39) Il-kuntratt konkluż bejn il-Fond tar-Regolarizzazzjoni tad-Dejn Pubbliku u RTP f’Diċembru 1998 kien imħejji skont il-linji gwida stabbiliti f’riżoluzzjoni konġunta bejn is-Segretarji Statali għall-Midja, għat-Teżor u għall-Finanzi fis-17 ta’ Diċembru 1998.

B. IL-POŻIZZJONI FINANZJARJA TA’ RTP

(40) Kif turi t-tabella li ġejja, RTP għamlet telf matul il-perjodu li huwa suġġett għall-investigazzjoni tal-Kummissjoni. Fl-1996, is-sitwazzjoni finanzjarja ta’ RTP marret lura sal-punt li l-ekwità netta tagħha saret negattiva. Tabella 3 Id-dejta ekonomika u finanzjarja ta’ RTP bejn l-1993 u l-1998 (PTE miljuni) 1993 1994 1995 1996 1997 1998 Profitti netti (telf) (7 883 ) (19 558 ) (26 581 ) (18 512 ) (32 223 ) (25 039 ) Ekwità Netta 1 557 8 071 4 269 (4 274 ) (20 586 ) (50 827 ) Assi 39 418 42 262 56 078 67 654 62 340 83 843 Dejn finanzjarju (**) 22 402 26 855 30 258 44 922 44 885 92 775

C. L-OBBLIGI TAS-SERVIZZ PUBBLIKU TA’ RTP BEJN L-1992 U L-1998

(41) RTP hija obbligata tipprovdi servizz pubbliku tat-televiżjoni. Liġijiet differenti jistabbilixxu d-definizzjoni, il-kompiti u l-finanzjament ta’ dan is-servizz.

(42) Il-liġi Nru 58/90, li tirregola l-attività tax-xandir televiżiv, stipulat il-kundizzjonijiet għax-xandara privati u l-obbligu fuq l-Istat sabiex jiggarantixxu s-servizz pubbliku tax-xandir televiżiv (25). Fir-rigward tal-istatuti ta’ RTP, il-Liġi Nru 21/92 tiddefinixxi l-obbligi prinċipali tas-servizz pubbliku u l-finanzjament ta’ dan is-servizz.

(43) Żewġ kuntratti pubbliċi ta’ servizzi ffirmati bejn RTP u l-Istat Portugiż fl-1993 u fl-1996 iddeskrivew is-servizz pubbliku u l-finanzjament tiegħu f’aktar dettall, (minn hawn ’il quddiem “il-Kuntratt pubbliku antik ta’ servizzi” jew “il-Kuntratt pubbliku ġdid ta’ servizzi” jew “il-kuntratti għal servizz pubbliku”, għal meta hemm referenza għaż-żewġ kuntratti) (26).

Definizzjoni

(44) L-Artikolu 4 tal-Liġi Nru 21/92 jistipula li kuntratt ta’ konċessjoni għandu jiġi konkluż bejn il-Portugall u RTP u jispeċifika l-obbligi ewlenin tas-servizz pubbliku li għandhom jitwettqu skont dan il-kuntratt. L-Artikolu 4(2) ta’ dik il-Liġi jistabbilixxi l-prinċipji ġenerali li RTP għandha tosserva meta twettaq l-attività tagħha bħala l-konċessjonarju (27), filwaqt li l-Artikolu 4(3) tagħha jiddeskrivi l-obbligi tas-servizz pubbliku tax-xandir televiżiv (28).

(45) Il-kuntratti pubbliċi ta’ servizzi jikkonfermaw l-obbligi ta’ RTP għal servizz pubbliku. L-ewwel nett, l-obbligi ġenerali u l-obbligi dwar il-kontenut ta’ programm huma imposti fuq RTP (29). RTP għandha tipprovdi servizz tat-televiżjoni pubbliku, fejn parti minnu għandu jxandar fuq żewġ stazzjonijiet u jipprovdi lill-popolazzjoni tal-Portugall b’kopertura ġenerali. L-ewwel stazzjon huwa ta’ natura aktar ġenerali u huwa mitlub jipprovdi aktar programmi ġenerali. It-tieni stazzjon għandu jimmira aktar lejn udjenzi speċifiċi u jipprovdi programmi edukattivi, kulturali u xjentifiċi. Wieħed mill-istazzjonijiet għandu jkopri r-Reġjuni Awtonomi ta’ Azores u Madeira.

(46) It-tieni, il-kuntratti pubbliċi ta’ servizzi jimponu obbligi speċifiċi ta’ programmi fuq RTP (30). Hemm stabbiliti standards għall-kwalità tal-programmi (bħall-pluraliżmu, informazzjoni imparzjali, eċċ.) u għall-kontenut tal-programmi (ix-xeneġġjati ġodda, l-isport, it-tfal, il-kultura Portugiża, l-aħbarijiet domestiċi, id-divertiment). RTP trid tħalli ħin ta’ xandir għal entitajiet speċifiċi, biex tappoġġja ċ-ċinema u forom oħra ta’ produzzjoni awdjoviżiva, biex tippromwovi l-produzzjoni ta’ programmi edukattivi jew ta’ taħriġ, biex ikun hemm skambju ta’ programmi mar-Reġjuni Awtonomi ta’ Azores u Madeira u biex tippromwovi l-koperazzjoni ma’ entitajiet tat-televiżjoni oħra li jagħtu servizz pubbliku fl-Unjoni Ewropea. Barra minn hekk, trid tissodisfa obbligi speċifiċi ta’ programmi li jirrigwardaw il-kooperazzjoni internazzjonali. Pereżempju, għandha tipproduċi programmi, u xxandarhom lill-komunitajiet Portugiżi li jgħixu barra mill-pajjiż, lill-pajjiżi li jitkellmu bil-Portugiż fl-Afrika u fil-Makaw. Hija obbligata li tiżgura l-funzjonament ta’ RTP Madeira u RTP Açores u li żżomm iċ-ċentri ta’ produzzjoni u d-delegazzjonijiet ta’ barra l-pajjiż.

(47) It-tielet, il-kuntratti pubbliċi ta’ servizzi jimponu obbligi speċifiċi fuq RTP. Pereżempju, RTP għandha żżomm arkivji awdjoviżivi, tintroduċi innovazzjonijiet teknoloġiċi fit-tagħmir u l-attivitajiet tagħha, tappoġġja t-Teatru Nazzjonali S. Carlos u tipprovdi servizzi oħra li jiġu speċifikati fuq bażi ad hoc.

Inkarigu

(48) L-Artikolu 5 tal-Liġi Nru 58/90 assenja lil RTP il-konċessjoni għal xandir tas-servizz pubbliku tax-xandir għal perjodu ta’ 15-il sena, li jista’ jiġġedded għal perjodu ulterjuri ta’ 15-il sena u li jkopri l-frekwenzi li jikkorrispondu mal-ewwel u t-tieni stazzjon. L-Artikolu 4 tal-Liġi Nru 21/92 jistipula li RTP hija l-konċessjonarju għas-servizz pubbliku ta’ xandir televiżiv. Il-klawżola 1(a) tal-kuntratti pubbliċi ta’ servizzi tikkonferma li RTP hija l-fornitur tas-servizz pubbliku tat-televiżjoni (31).

Kontroll

(49) Il-kuntratti pubbliċi ta’ servizzi (32) jistipulaw il-ħolqien ta’ Kunsill għall-Opinjoni Pubblika (Conselho de Opinião) li jikkonsisti minn rappreżentanti minn sezzjonijiet differenti tal-opinjoni pubblika li jistgħu jintervjenu sabiex jivvalutaw jekk RTP hijiex konformi mal-obbligi ġenerali u speċifiċi tagħha tas-servizz pubbliku tax-xandir televiżiv.

(50) RTP hija obbligata tipprovdi lill-Ministru tal-Finanzi bi Pjan Kummerċjali u Baġit Pubbliku dwar kif se twettaq il-missjoni tas-servizz pubbliku tagħha, (Plano de Actividades e Orçamento do Serviço Público) għas-sena ta’ wara, akkumpanjati minn opinjonijiet maħruġa mill-Bord tal-Awdituri ta’ RTP u l-Kunsill għall-Opinjoni Pubblika. Barra minn hekk, trid tipprovdi rapport dwar il-konformità tagħha mal-obbligi tas-servizz pubbliku matul is-sena preċedenti (Relatório sobre o Cumprimento das Obrigacões do Serviço Público, (‘ir-rapporti dwar is-servizz pubbliku’), akkumpanjat minn opinjoni tal-Bord tal-Awdituri ta’ RTP (33).

(51) Il-Ministru għall-Finanzi u r-rappreżentant tal-Gvern responsabbli mill-midja huma obbligati li jivverifikaw il-konformità mal-kuntratti pubbliċi ta’ servizzi. L-Ispettur Ġenerali tal-Finanzi huwa obbligat jivverifika l-pjan finanzjarju. Barra minn hekk, għandu jsir awditjar annwali fuq ir-rapporti dwar is-servizz pubbliku minn awditur estern speċjalizzat (34).

(52) Il-Kuntratt Pubbliku Ġdid ta’ Servizzi jistipula wkoll li l-Portugall għandu jagħti sanzjonijiet għall-ksur tal-kuntratt fil-forma ta’ multi, qbid, ħlas lura jew it-tmiem tal-kuntratt.

(53) Matul il-perjodu bejn l-1992 u l-1998, RTP kellha awditjar estern fuq il-kontijiet annwali kollha tagħha minn awditur indipendenti.

(54) RTP ipproduċiet ukoll ir-rapporti dwar is-servizz pubbliku għas-snin kollha, bl-eċċezzjoni tar-rapport tas-servizz pubbliku tal-1992, il-għaliex l-obbligu tal-awditjar estern kien l-ewwel stabbilit fil-Kuntratt pubbliku antik ta’ servizzi li jibda mill-1993. Il-Portugall isostni li għas-snin bejn l-1995 u l-1998 awditur legalment indipendenti ta opinjoni favorevoli u awtonoma dwar ir-rapporti dwar is-servizz pubbliku (35). Il-Portugall jargumenta wkoll li r-rapporti kollha dwar is-servizz pubbliku matul dan il-perjodu kienu akkumpanjati minn opinjoni tal-Bord tal-Awdituri ta’ RTP u minn awditjar tal-Ispettur Ġenerali tal-Finanzi (Inspecção-Geral de Finanças), fejn dan tal-aħħar huwa indipendenti minn RTP. Is-sitwazzjoni fir-rigward tal-awditjar estern fuq ir-rapporti dwar is-servizz pubbliku jista’ jkun deskritt kif ġej:

(55) Ir-rapporti dwar is-servizz pubbliku tal-1993 u l-1994 kellhom dikjarazzjoni ta’ konformità li l-obbligi tas-servizz pubbliku ta’ RTP ġew sodisfatti, iżda mill-maniġment ta’ RTP biss.

(56) Għas-snin 1995, 1996, 1997 u 1998, ir-rapport dwar is-servizz pubbliku kellu dikjarazzjonijiet ta’ konformità minn awditur estern indipendenti mill-kumpanija, Maia, Mesquita & Associados – (Revisor Oficial das Contas), dwar li l-awditjar ma żvela l-ebda kwistjoni li tista’ taffettwa b’mod sinifikanti l-kalkolu tal-pagamenti ta’ kumpens lil RTP msemmi f’dawn ir-rapporti għal dawn is-snin.

(57) Fl-2010, il-Portugall ippreżenta lill-Kummissjoni aktar awditjar estern komprensiv dwar ir-rapporti dwar is-servizz pubbliku għall-perjodu bejn l-1992 u l-1997. L-awditjar estern dwar ir-rapporti dwar is-servizz pubbliku għal dan il-perjodu kien organizzat mir-regolatur tal-midja nazzjonali, Entidade Reguladora para a Comunicação Social (ERC). Twettaq għal dan il-perjodu minn Pedro Roque SROC, awditur estern, li huwa indipendenti minn RTP (36). Il-Portugall ipprovda wkoll rapport ta’ sinteżi li jiġbor fil-qosor ir-riżultati tal-awditjar tas-snin kollha. Awditjar estern dwar ir-rapport dwar is-servizz pubbliku kien diġà jeżisti għas-sena 1998. Dan l-awditjar estern għas-sena 1998 twettaq minn BDO Binder, awditur estern (“ir-rapport ta’ BDO Binder”) (37).

(58) Il-mandat tal-awditjar ta’ bejn l-1992 u l-1997 kien, għal kull sena inkwistjoni, biex jiġi vvalutat jekk RTP issodisfatx il-mandat tagħha kif stipulati fil-kuntratti pubbliċi ta’ servizzi fis-seħħ għal dak iż-żmien, u jekk kienx hemm korrispondenza bejn l-ispejjeż tas-servizz pubbliku u l-pagamenti ta’ kumpens. L-awditjar estern elenka l-obbligi tas-servizz pubbliku li rriżultaw minn kuntratti pubbliċi ta’ servizzi, qies id-diversi liġijiet li jirregolaw l-obbligi tas-servizz pubbliku ta’ RTP (pereżempju, l-Att dwar it-Televiżjoni Nru 58/90 tas-7 ta’ Settembru 1990) kif ukoll il-Pjan Kummerċjali u l-Baġit tas-Servizz Pubbliku (Plano de Actividades e Orçamento do Serviço Público) u r-rapporti dwar is-servizz pubbliku. L-eżerċizzju tal-awditjar estern eżamina jekk l-obbligi tas-servizz pubbliku kinux irrispettati. Ir-rapporti għamlu paragun mal-pagamenti ta’ kumpens mill-Portugall skont l-ispejjeż stabbiliti fir-rapporti dwar is-servizz pubbliku.

(59) Għas-snin kollha taħt investigazzjoni, jiġifieri bejn l-1992 u l-1997, l-eżerċizzju tal-awditjar wasal għall-konklużjoni li RTP essenzjalment issodisfat l-obbligi ewlenin tax-xandir tagħha. L-eżerċizzju tal-awditjar jiddikjara wkoll li “fir-rigward tal-korrispondenza bejn il-kompiti tas-servizz pubbliku u l-kumpens ‘għall-ispejjeż reali u attwali’, m’hemm l-ebda distorsjonijiet materjalment rilevanti li jaffettwaw il-konformità mal-leġiżlazzjoni fis-seħħ ta’ dak iż-żmien”. Għas-snin kollha, ir-rapport ta’ sinteżi sab li l-pagament ta’ kumpens mill-Portugall kien inqas mill-ammonti indikati f’kull rapport dwar is-servizz pubbliku. L-eżerċizzji tal-awditjar kienu ppubblikati fuq il-websajt tal-ERC (38). Bl-istess mod ir-rapport ta’ BDO Binder ma semma l-ebda kumpens żejjed għas-servizz pubbliku pprovdut.

Finanzjament

(60) L-Artikolu 5 tal-Liġi Nru 21/92 jikkonferixxi fuq RTP id-dritt li tirċievi kumpens għall-obbligi tas-servizz pubbliku tagħha. Dan id-dritt huwa kkonfermat fil-kuntratti pubbliċi ta’ servizzi.

(61) Apparti s-sistema ta’ pagamenti ta’ kumpens annwali (ara l-premessa 19 hawn fuq), il-kuntratti pubbliċi ta’ servizzi jistipulw il-finanzjament mill-Portugall għal: (a) il-ħlas ta’ servizzi speċifiċi sabiex jiġu pprovduti servizzi skont ftehim iffirmat jew li għandu jiġi ffirmat mill-amministrazzjoni pubblika u minn RTP (39); (b) il-parteċipazzjoni tal-Istat fl-investimenti kollha magħmula minn RTP, partikolarment dawk għall-infrastrutturi meħtieġa għat-tħaddim taċ-ċentri tal-produzzjoni u tax-xandir fir-Reġjuni Awtonomi ta’ Azores u Madeira, l-arkivji awdjoviżivi u x-xandiriet internazzjonali ta’ RTP u investimenti teknoloġiċi oħra li RTP hija meħtieġa li tagħmel (40).

(62) Sabiex jiġu ddeterminati l-ispejjeż u d-dħul tal-obbligi tas-servizz pubbliku li jikkwalifikaw għal pagamenti ta’ kumpens, RTP tapplika sistema kontabilistika analitika. Il-kuntratti pubbliċi ta’ servizzi jispeċifikaw il-kriterji għall-kalkolu tal-ispejjeż eliġibbli għall-kumpens fir-rigward ta’ kull obbligu tas-servizz pubbliku (41).

(63) Fuq il-bażi ta’ sistema kontabilistika analitika msemmija fil-paragrafu preċedenti, RTP talloka l-ispejjeż u d-dħul (pereżempju, persunal u tagħmir) sabiex tkopri numru definit ta’ attivitajiet (bħall-ġestjoni tal-programmi, l-ispejjeż tal-programmi diretti u indiretti, l-ispejjeż għad-diffużjoni, l-ispejjeż tat-trażmissjoni, l-ispejjeż ta’ kummerċjalizzazzjoni u spejjeż ġenerali).

(64) L-ispejjeż diretti tal-attivitajiet differenti huma maqsuma bejn id-diversi elementi tal-ispejjeż (pereżempju, RTP 1, RTP 2, RTPi u RTP África). L-ispejjeż indiretti huma allokati taħt l-elementi tal-ispiża fuq il-bażi ta’ kriterji analitiċi konsistenti (pereżempju, in-numru ta’ sigħat għax-xandir) (42).

(65) Is-sistema kontabilistika analitika għandha l-karatteristiċi li ġejjin: (a) skont il-kuntratti pubbliċi ta’ servizzi, l-ispejjeż operazzjonali netti biss jistgħu jkunu kkumpensati skont il-metodu deskritt fil-kuntratti pubbliċi ta’ servizzi. L-ispiża finanzjarja, in-nefqa straordinarja u d-dispożizzjonijiet mhux marbutin direttament ma’ attività huma esklużi mill-kumpens (43). (b) sabiex jiġu kkalkulati l-ispejjeż operazzjonali netti rimborżabbli, RTP għandha tnaqqas id-dħul operattiv li jiġi minn kull obbligu tas-servizz pubbliku; (c) skont il-Kuntratt Pubbliku Antik ta’ Servizzi, l-ebda kumpens ma kien permess għall-obbligi tas-servizz pubbliku ġenerali sabiex RTP 1 u RTP 2 joperaw u biex ir-Reġjuni Awtonomi jkunu koperti b’wieħed mill-istazzjonijiet (44). (d) skont il-Kuntratt Pubbliku Ġdid ta’ Servizzi, l-ispejjeż operazzjonali ta’ RTP 1 u RTP 2 jistgħu jiġu kkumpensati, iżda l-ebda kumpens żejjed mhuwa permess jekk jagħti l-każ li l-ispejjeż operazzjonali netti reali ta’ RTP 1 u RTP 2 jaqbżu l-ispiża ppjanata. (45)

(66) RTP irrappurtat dwar l-ispejjeż netti sabiex tipprovdi servizz pubbliku fir-rapporti annwali dwar is-servizz pubbliku skont il-metodu għall-kalkolu tal-ispejjeż kif deskritt fil-premessi 60–65. It-tabella li ġejja tagħti ħarsa ġenerali tal-ispejjeż ta’ kull attività tas-servizz pubbliku għal liema RTP hija intitolata li tirċievi pagamenti ta’ kumpens. Tabella 4 Spejjeż netti rrappurtati u rimborżabbli għal servizz pubbliku (PTE miljuni) 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 Teletext 112,9 86,8 L-operazzjoni ta’ RTP International 882,3 1 517,4 1 826,9 1 890,8 2 059,6 3 999,1 3 712,9 RTP África — — — — 654,7 1 332,0 Ix-xandir dirett permezz ta’ RTP 1 għal Azores u Madeira — — — — — 76,8 295,4 Arkivji awdjoviżivi 509,1 241,6 402,7 492,7 184,9 909,4 672,1 Kooperazzjoni ma’ pajjiżi li jitkellmu bil-Portugiż fl-Afrika 186,9 128,4 172,2 148,6 144,9 202,4 200,3 Differenzjali tal-kopertura 406,7 1 312,8 1 314,2 1 050,3 1 050,0 622,6 208,6 Delegazzjonijiet/korrispondenti 797,8 658,2 681,1 642,7 583,2 457,2 211,0 Fondazzjoni Nazzjonali tat-Teatru S. Carlos 50,0 55,0 60,0 60,0 60,0 60,0 Il-promozzjoni taċ-ċinema 215,0 95,0 27,5 156,5 391,1 352,8 L-operazzjoni taċ-ċentri reġjonali awtonomi 3 453,4 3 486,0 3 685,9 3 696,1 3 846,6 3 459,2 2 855,2 Ix-xandir għal entitajiet speċifiċi 482,0 350,6 151,1 94,6 80,8 Sport TV (***) – 440,0 Spejjeż operazzjonali netti ta’ RTP 1 16 946,1 11 916,6 Spejjeż operazzjonali netti ta’ RTP 2 9 050,6 10 080,6 8 637,6 It-total tal-ispejjeż operazzjonali netti 6 718,2 7 960,0 8 384,1 8 103,3 17 217,1 37 972,1 30 101,3

(67) It-tabella li ġejja tagħti ħarsa ġenerali lejn l-investimenti ta’ RTP f’tagħmir għall-attivitajiet tas-servizz pubbliku tagħha. Tippreżenta kemm l-investimenti reali fl-attivitajiet tas-servizz pubbliku, kif muri fil-kontijiet finanzjarji annwali, kif ukoll l-investimenti mdaħħla fir-rapporti dwar is-servizz pubbliku. L-investimenti reali fl-attivitajiet tas-servizz pubbliku kienu ogħla mill-investimenti mdaħħla fir-rapporti dwar is-servizz pubbliku. Tabella 5 Investimenti fl-attivitajiet tas-servizz pubbliku (PTE miljuni) 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 Total Kontijiet finanzjarji 2 632,6 2 102,0 2 763,9 992,7 1 480,4 4 037,4 6 054,2 20 063,2 Rapporti dwar is-servizz pubbliku 2 327,3 98,0 1 975,1 154,4 28,1 4 037,4 6 127,8 14 748,1 Differenza 305,3 2 004,0 788,8 838,3 1 452,3 0 –73,6 5 315,1 Sors: Il-kontijiet finanzjarji ta’ RTP u r-rapporti dwar is-servizz pubbliku.

Objettiv tal-miżuri

(68) L-objettiv tal-miżuri ad hoc kien li jikkompensa lil RTP għall-obbligi tas-servizz pubbliku imposti fuqha u biex jiffinanzja l-investimenti tagħha.

L-effetti possibbli tal-miżuri

(69) Fil-Portugall, l-operatur tas-servizz pubbliku, ma ġiex magħżul wara proċedura kompetittiva li fiha l-impriżi interessati kollha kellhom l-opportunità biex jiddikjaraw l-ammont ta’ kumpens li kienu jeħtieġu sabiex joperaw konċessjoni għal servizz pubbliku ta’ xandir televiżiv. RTP kienet maħtura mill-Gvern sabiex tipprovdi servizz pubbliku tat-televiżjoni.

(70) Sa mill-1992, kemm ix-xandara kummerċjali kif ukoll tas-servizz pubbliku kienu attivi fis-suq Portugiż tat-televiżjoni. Minbarra RTP, ix-xandara kummerċjali SIC u TVI huma liċenzjati biex ixandru stazzjonijiet tat-televiżjoni. SIC kienet l-ewwel operatur privat li beda jxandar fis-6 ta’ Ottubru 1992. Il-miżuri favur RTP jista’ jkollhom l-effett li jfixklu l-kompetizzjoni fis-suq tax-xandir televiżiv.

III. KUMMENTI MINN PARTIJIET INTERESSATI

(71) Wara li ngħata bidu għal proċedura ta’ investigazzjoni tal-Kummissjoni f’dan il-każ, bosta partijiet interessati kkummentaw dwar il-miżuri msemmija fil-premessi 21-39. Il-premessi li ġejjin jipprovdu ħarsa ġenerali tal-kummenti relevanti li waslu mingħand il-partijiet interessati, ikkategorizzati skont il-miżura.

(72) F’din it-Taqsima hawn imsemmija biss il-kummenti li jirrigwardaw il-kwistjonijiet pendenti wara s-sentenza tal-Qorti fil-Kawża T-442/03, jiġifieri dawk li jirrigwardaw l-eżenzjonijiet minn tariffi notarili u tar-reġistrazzjoni u spejjeż tal-pubblikazzjoni, kif ukoll fir-rigward ta’ miżuri oħra (il-qbil mal-iskema tas-sigurtà soċjali fl-1993, l-injezzjonijiet tal-kapital bejn l-1994 u l-1997 u s-self fl-1998), kif imsemmi fl-Artikolu 1 tad-Deċiżjoni 2005/406/KE. Dawn il-kummenti tal-partijiet interessati jinkludu l-fehmiet sottomessi wara l-ewwel deċiżjoni tal-ftuħ tal-Kummissjoni tal-15 ta’ Novembru 2001 kif ukoll il-kummenti li rċeviet wara l-pubblikazzjoni tas-sejħa sabiex jitressqu kummenti fl-24 ta’ Diċembru 2008 (46).

(73) SIC u TVI argumentaw li eżenzjonijiet minn tariffi notarili u ta’ reġistrazzjoni huma eċċezzjoni mir-regoli li huma normalment applikabbli skont il-liġi Portugiża għal kull modifika fl-istatut ta’ kumpanija. SIC ikkummentat li l-kamp ta’ applikazzjoni tal-eżenzjoni mhuwiex limitat għat-trasformazzjoni ta’ RTP fl-1992. Fuq il-bażi tal-Artikolu 11(2) ta’ Nru 21/92 RTP tgawdi eżenzjoni ġenerali mill-ħlas ta’ taxxi u drittijiet għal kull tip ta’ iskrizzjoni u reġistru.

(74) TVI kkummentat li RTP kienet ukoll eżentata mill-ħlas tal-ispejjeż marbuta mal-pubblikazzjoni tal-att notarili.

(75) Dwar l-injezzjonijiet tal-kapital bejn l-1994 u l-1997, SIC, ACT- l-Assoċjazzjoni tax-xandara kummerċjali, ix-xandar kummerċjali Taljan Mediaset u TVI kkummentaw li l-ebda azzjonist razzjonali ma kien se jżid il-kapital ta’ kumpanija bil-karatteristiċi ta’ RTP. L-injezzjonijiet ta’ kapital imsemmija kienu magħmulin f’kumpanija b’defiċit qawwi mingħajr pjan ta’ ristrutturar koerenti li jagħmel lill-impriża vijabbli.

(76) Barra minn hekk, rigward is-self fl-1998, SIC argumentat li meta jitqies il-fatt li RTP kienet “teknikament falluta” fl-1996, l-ebda istituzzjoni finanzjarja ma kienet se tapprova self bħal dan lil RTP.

(77) SIC, b’mod partikolari, enfasizzat in-nuqqas ta’ awditjar estern, li messu sseħħ fuq bażi regolari. Hija rreferiet ukoll għan-nuqqasijiet misjuba għas-sena 1998 kif deskritt fir-rapport ta’ BDO Binder għal dik is-sena, l-uniku rapport ta’ awditjar estern eżistenti, li l-Kummissjoni missha qieset. Hija rreferiet għal bosta kritika fir-rapport ta’ BDO Binder għall-1998, inkluż, inter alia l-limiti maqbuża għar-reklamar tax-xandiriet tat-televiżjoni ta’ RTP. SIC irrimarkat li skont kuntratti pubbliċi ta’ servizzi, RTP hija meħtieġa li tirrispetta l-limiti tar-reklamar, u tista’ pereżempju turi biss ċertu numru ta’ minuti ta’ reklami fis-siegħa. Skont is-sejbiet fir-rapport ta’ BDO Binder, dan ma kienx irrispettat fis-sena 1998. SIC ikkwotat ukoll is-sejba f’dan ir-rapport li ċerti assi ma tteħidx kont tagħhom, li SIC tidher li tqis bħala prova li l-investimenti rispettivi għal dawn l-assi ma kinux saru.

(78) Wara l-annullament tal-Artikolu 1 u parti mill-Artikolu 2 tad-Deċiżjoni 2005/406/KE mill-Qorti fil-Kawża T-442/03, SIC targumenta li l-Kummissjoni għandha f’din id-Deċiżjoni tieħu wkoll inkonsiderazzjoni r-rapport tal-Qorti tal-Awdituri Portugiża (Tribunal de Contas, minn hawn ’il quddiem imsejħa l-Qorti tal-Awdituri) ta’ Ġunju 2002 (Nru 8/2002), li skont SIC kellha d-dover objettiv li teżamina l-ġestjoni ta’ RTP u l-forniment tas-servizz televiżiv pubbliku f’termini ta’ effettività, effiċjenza u ekonomija fir-rigward tal-perjodu bejn l-1997 u l-2000. Madankollu, dan il-perjodu ġie estiż sal-1993. Wara li ġabret fil-qosor is-sejbiet tar-rapport, SIC enfasizzat li kien hemm nuqqas ta’ strateġija biex jiġu definiti l-progammi ta’ RTP, u d-direttivi interni tal-bord dwar il-limiti tal-ispejjeż ma kinux osservati u l-baġit annwali mfassal ma kienx imħares. SIC iddikjarat ukoll li l-Qorti tal-Awdituri tinnota li l-Portugall għadu ma speċifikax li l-għoti tal-għajnuna mill-Istat kien marbut mal-konformità effettiva ta’ RTP mal-obbligu tagħha tas-servizz pubbliku.

(79) SIC irreferiet għas-sejbiet ġenerali tal-Qorti tal-Awdituri Portugiża dwar il-kuntratti pubbliċi ta’ servizz, li jagħtu inċentiv lil RTP sabiex tinjora l-effiċjenza u l-effettività fil-ġestjoni ta’ RTP, li jmorru flimkien ma’ mandat għal servizz pubbliku vag u mhux speċifiku.

IV. KUMMENTI MILL-PORTUGALL

L-eżenzjoni mit-tariffi notarili u tar-reġistrazzjoni/spejjeż tal-pubblikazzjoni

(80) Dwar l-eżenzjoni mit-tariffi notarili, mit-tariffi tar-reġistrazzjoni u mill-ispejjeż tal-pubblikazzjonijiet, il-Portugall jargumenta li, ladarba t-trasformazzjoni minn impriża pubblika għal kumpanija pubblika limitata (sociedade anónima) kellha titwettaq permezz ta’ att leġiżlattiv, l-ebda bażi ma kienet teżisti għall-ġbir tat-taxxi u tal-emolumenti relatati mal-formalizzazzjoni ta’ din it-trasformazzjoni permezz ta’ att notarili, u lanqas għar-reġistrazzjoni u l-pubblikazzjoni tiegħu.

(81) It-trasformazzjoni ta’ RTP f’kumpanija pubblika limitata twettqet fl-1992 sabiex titpoġġa taħt il-liġi privata, u l-mod li bih topera jkun eqreb lejn dak ta’ operaturi privati. Kien ikkunsidrat meħtieġ li RTP ikollha l-mezzi u l-kundizzjonijiet li jippermettulha l-aħjar mod kif twettaq l-objettivi tas-servizz pubbliku tagħha f’suq li kien dejjem aktar miftuħ għall-kompetizzjoni. L-għan kien li l-operazzjonijiet u l-ġestjoni ta’ RTP jingħataw l-istess flessibilità mogħtija lil kumpaniji ‘normali’, li joperaw skont il-liġi kummerċjali privata. Skont il-Portugall, il-format ta’ kumpanija pubblika limitata kien inqas ikkumplikat mill-proċeduri ta’ kontroll tal-Istat li qabel kienu japplikw għal RTP bħala impriża pubblika, b’hekk ġew offruti lilha kundizzjonijiet aħjar għall-iżvilupp ta’ stazzjonijiet u ta’ programmi tat-televiżjoni għalihom.

L-eżenzjoni fiskali temporanja prevista fl-Artikolu 11 (1) tal-Liġi Nru 21/92

(82) Il-Portugall jargumenta li t-trasformazzjoni ta’ RTP bil-liġi fl-1992, bil-konsegwenza li l-ebda ‘att notarili’ ma kien meħtieġ għall-formalizzazzjoni ta’ dak l-att, kienet konformi man-natura u mal-loġika tas-sistema legali Portugiża. F’dan ir-rigward il-Portugall ifakkar li RTP kienet stabbilita bħala impriża pubblika fl-1975 permezz tal-leġiżlazzjoni, jiġifieri, bid-Digriet Liġi Nru 674-D/75. Għalhekk, kif meħtieġ speċifikament bil-Liġi 84/88 li rregolat it-trasformazzjoni tal-impriżi pubbliċi f’kumpaniji pubbliċi limitati, tali atti kellhom jitwettqu wkoll permezz tal-leġiżlazzjoni. Skont l-Artikolu 3(2) tal-Liġi Nru 84/88, li hija liġi ġenerali dwar it-trasformazzjoni tal-impriżi pubbliċi (ara l-paragrafu 25 hawn fuq), l-att leġiżlattiv li ppreveda t-trasformazzjoni tal-impriża pubblika kellu japprova l-istatuti tal-kumpanija pubblika limitata li rriżultat mit-trasformazzjoni. Dan kien, barra minn hekk, konformi mal-prinċipju tal-ekwivalenza tal-atti, skont liema l-atti leġiżlattivi jistgħu biss jiġu emendati, sospiżi jew revokati minn atti li għandhom klassifikazzjoni ekwivalenti skont il-ġerarkija tal-atti legali. Il-Portugall irrimarka li l-prinċipju tal-ekwivalenza tal-atti huwa previst fil-Kostituzzjoni Portugiża (attwalmement l-Artikolu 112(5) jew l-Artikolu 115(5) tal-Kostituzzjoni fiż-żmien meta RTP kienet ittrasformata fl-1992) li tiddikjara li “l-ebda liġi ma għandha toħloq kategoriji oħra ta’ leġiżlazzjoni, jew tagħti lil tipi oħra ta’ atti s-setgħa li jinterpretaw, jintegraw, jimmodifikaw, jissospendu jew jirrevokaw xi waħda mid-dispożizzjonijiet tagħha li jkollha effett estern”. L-applikazzjoni ta’ dan il-prinċipju għat-trasformazzjoni tal-impriżi pubbliċi huwa appoġġat mill-awturi legali (47). Il-Portugall jirreferi wkoll għal għadd ta’sentenzi tal-Qorti Kostituzzjonali tiegħu li jisħqu fuq l-interpretazzjoni li liġi tista’ tiġi interpretata biss minn liġi oħra (48) u mhux minn att bi klassifikazzjoni differenti u inferjuri fil-ġerarkija tal-atti legali.

(83) Il-Portugall jargumenta li t-trasformazzjoni ta’ RTP f’kumpanija pubblika limitata bil-Liġi Nru 21/92 kienet imwettqa f’konformità mal-iskema ġenerali tal-liġi Portugiża u legalment ma setgħetx tiġi sempliċiment imwettqa skont il-liġi privata fil-forma ta’ att notarili. Il-Portugall jikkwota wkoll diversi eżempji ta’ impriżi pubbliċi oħrajn ittrasformati minn att leġiżlattiv f’kumpaniji pubbliċi limitati (49).

(84) Il-Portugall jirreferi għad-Digriet Liġi Nru 267/76 tat-8 ta’ April 1976 li stabbilixxa għall-ewwel darba skema ġenerali għall-impriżi pubbliċi. Dan id-digriet liġi stipula li l-impriżi pubbliċi setgħu jiġu maħluqa biss permezz ta’ digriet liġi, li jrid japprova l-istatuti tagħhom. Dan japplika wkoll għal alterazzjonijiet sussegwenti fl-istatuti.

(85) Il-Portugall ikompli jirreferi għal-Liġi Nru 84/88 tal-20 ta’ Lulju 1988 (ara l-premessa 25 ta’ din id-Deċiżjoni) li stipulat li digriet liġi kien meħtieġ biex impriżi pubbliċi jiġu ttrasformati f’kumpaniji pubbliċi limitati u li għandu wkoll japprova l-istatuti tal-impriża pubblika. Il-Portugall għalhekk jikkonkludi li għat-trasformazzjoni ta’ RTP fl-1992 l-ewwel kien neċessarju digriet liġi u t-tieni li l-istatuti wkoll setgħu jiġu approvati biss bil-liġi u mhux minn att notarili.

(86) Barra minn hekk, il-Liġi Nru 58/90 tas-7 ta’ Settembru 1990 kienet teħtieġ li s-servizz pubbliku tat-televiżjoni ikun ipprovdut minn operaturi ta’ proprjetà esklussiva jew fil-parti l-kbira tagħhom ta’ entitajiet pubbliċi, u li l-istatuti ta’ tali operaturi kellhom ikunu approvati b’digriet liġi.

(87) Fir-rigward ta’ ‘tariffi ta’ reġistrazzjoni’, il-Portugall josserva li filwaqt li r-reġistrazzjoni tal-istatuti approvata bil-Liġi Nru 21/92 kienet eżentata minn dawn l-imposti, il-formalitajiet ta’ reġistrazzjoni xorta kellhom jiġu mwettqa ‘ex officio’. Il-formalitajiet ta’ reġistrazzjoni kienu kkunsidrati neċessarji minħabba li l-Kodiċi tar-Reġistrazzjoni Kummerċjali (Código do Registo Comercial) jeħtieġ li atti dwar kumpaniji iridu jkunu rreġistrati u ppubblikati. Skont il-Portugall, il-valur tat-tariffi tar-reġistrazzjoni huwa ta’ 11 000 contos (50) ekwivalenti għal PTE 11 000 000.

(88) Rigward ir-rekwiżit ta’ pubblikazzjoni, il-Portugall jenfasizza li ladarba l-istatuti ta’ RTP ġew ippubblikati fid-Diário da República bħala Anness mal-Liġi Nru 21/92 li approvathom, dan ir-rekwiżit ġiet sodisfatt.

L-eżenzjoni fiskali permanenti skont l-Artikolu 11(2) tal-Liġi Nru 21/92

(89) Fir-rigward tal-kummenti ta’ SIC dwar l-Artikolu 11(2) tal-Liġi Nru 21/92, il-Portugall wieġeb li l-leġiżlatur Portugiżi ma rriżervax benefiċċji fiskali speċifiċi fl-operazzjonijiet tat-trasformazzjoni ta’ negozju jew ta’ ristrutturar għall-impriżi pubbliċi. L-eżenzjoni kienet ibbażata fuq id-Digriet Liġi Nru 404/90. Il-Portugall jargumenta li RTP ma kienx eżentat mill-ħlas tat-tariffi tar-reġistrazzjoni fuq il-bażi tal-Artikolu 11(2) tal-Liġi Nru 21/92, ’il barra mit-trasformazzjoni tal-1992. Il-Portugall jargumenta wkoll li l-klassifikazzjoni tal-Artikolu 11(2) tal-Liġi Nru 21/92 bħala eżenzjoni permanenti mit-tariffi, hija r-riżultat ta’ misinterpretazzjoni lingwistika. Minflok ma stipula li d-digriet liġi kien biżżejjed għall-finijiet legali kollha u kwalunkwe att meħtieġ biex tkun regolarizzata “s-sitwazzjoni” (jiġifieri t-trasformazzjoni tal-1992, miżjuda l-enfasi tal-awtur), l-Artikolu 11(2) stipula li RTP se tkun eżentata minn kwalunkwe tariffi u ħlasijiet li daħħlu fis-seħħ l-atti fir-reġistri tal-proprjetà. Dan fisser, skont il-Portugall, li RTP ma kinitx eżentata mit-tariffi tar-reġistrazzjoni barra mill-kuntest tal-operazzjonijiet tat-trasformazzjoni tal-1992, ħlief għal dawk li kkonċernaw it-trasformazzjoni tal-1992. Il-Portugall pprovda ukoll dokumentazzjoni għal bosta sitwazzjonijiet fejn RTP ħallset it-tariffi tar-reġistrazzjoni.

Il-ftehim bejn is-Sigurtà Soċjali u RTP dwar l-iskedar mill-ġdid tad-dejn u r-rinunzja għall-imgħaxijiet

(90) Il-Portugall isostni li l-isfond għall-ftehim inizjali bejn l-amministrazzjoni tas-Sigurtà Soċjali u RTP dwar l-iskedar mill-ġdid tad-dejn u r-rinunzja għall-imgħaxijiet u l-multi kien tilwima legali dwar il-kostituzzjonalità tad-Digriet ta’ Implimentazzjoni Nru 12/83 rigward it-tnaqqis obbligatorju tas-sigurtà soċjali fuq ir-remunerazzjoni tas-sahra. Il-ftehim irrikonoxxa l-interpretazzjoni ta’ RTP li kienet appoġġjat minn espert tat-taxxa, li r-remunerazzjoni ma kinitx suġġetta għat-tnaqqis tas-sigurtà soċjali.

(91) It-tieni, il-Portugall isostni li l-awtorizzazzjoni formali ta’ dan il-ftehim mill-Gvern Portugiż ma tatx vantaġġ finanzjarju speċifiku lill-RTP meta mqabbla ma’ intrapriżi oħra taħt ċirkostanzi simili skont id-Digriet Liġi Nru 411/91. Il-Portugall isostni li d-deroga prevista fl-Artikolu 2(1)(d) kienet tapplika għal RTP, għax RTP kienet is-suġġett ta’ intervent mill-Istat u esperjenzat diversi bidliet taħt il-ġestjoni ta’ Kummissjoni Amministrattiva maħtura mill-Gvern fl-1977 (51). Il-Portugall jargumenta li n-natura ġenerali tad-deroga hija enfasizzata mill-fatt li arranġament sar ukoll ma’ waħda mill-partijiet interessati fuq il-bażi tad-Digriet Liġi Nru 411/91.

Is-self fl-1998

(92) Rigward is-self, il-Portugall ikkummenta li l-kundizzjonijiet tekniċi marbuta miegħu stipulaw li l-operazzjoni finanzjarja għandu jkollha l-imgħax ikkalkulat skont kriterji tas-suq.

Injezzjonijiet tal-kapital bejn l-1994 u l-1998

(93) Il-Portugall argumenta li l-injezzjonijiet tal-kapital fil-perjodu bejn l-1994 u l-1998 ħolqu strument għall-finanzjament tal-ispejjeż ta’ servizz pubbliku tat-televiżjoni, flimkien mal-pagament ta’ remunerazzjonijiet ta’ kumpens.

Il-mudell ta’ finanzjament/kumpens żejjed

(94) Skont il-Portugall, il-mudell ta’ finanzjament magħżul biex jikkumpensa lil RTP għall-ispejjeż tas-servizz pubbliku tagħha ma kienx adegwat u wassal għal defiċit kummerċjali. L-ewwel nett, ir-remunerazzjonijiet ta’ kumpens dejjem kienu kkalkulati taħt il-bżonn reali tal-finanzjament għas-servizz pubbliku tat-televiżjoni. It-tieni, il-Portugall sistematikament kien iħallas ir-remunerazzjonijiet tard. RTP imbagħad kellha tirrikorri għal finanzjament mill-banek sabiex tissodisfa n-nefqa operatorja tagħha, iżda ma setgħetx tinkludi l-imgħax u l-ispejjeż ta’ amortizzazzjoni fil-kalkolu tal-ispiża tas-servizz pubbliku. It-tielet, RTP kellha tħallas it-taxxa fuq il-valur miżjud (VAT) lill-Istat fuq ir-remunerazzjonijiet, u b’hekk naqqset l-ammont nett tar-remunerazzjonijiet kumpensatorji.

(95) Il-Portugall isostni li: (i) l-eżenzjonijiet mit-taxxa (jiġifieri l-eżenzjoni minn tariffi tal-atti notarili, minn taxxi tar-reġistrazzjoni u minn spejjeż tal-pubblikazzjoni); (ii) il-faċilità għall-ħlas tat-taxxa fuq l-użu tan-netwerk tax-xandir; (iii) l-iskedar mill-ġdid tad-dejn mal-iskema tas-sigurtà soċjali; (iv) il-ħlas għas-separazzjoni tan-netwerk tat-televiżjoni; (v) il-protokoll dwar il-promozzjoni taċ-ċinema; u (vi) is-self li ħadet RTP fl-1998 ma jaqax taħt il-kunċett ta’ għajnuna mill-Istat. Fir-rigward tal-kompatibbiltà tal-miżuri l-oħra, il-Portugall argumenta li dawn għandhom jiġu meqjusa bħala kumpens għall-ispejjeż tas-servizz pubbliku u għalhekk mhux bħala għajnuna mill-Istat (52) jew, inkella, il-kompatibbiltà tagħhom mal-leġiżlazzjoni tal-Unjoni għandha tiġi evalwata fid-dawl tal-Artikolu 86(2) tat-Trattat tal-KE (issal-Artikolu 106(2) tat-TFUE).

(96) Fir-rigward tal-kalkolu għall-kumpens żejjed, il-Portugall argumenta li: (a) l-inklużjoni fl-1996 tal-ispejjeż operazzjonali tas-servizz pubbliku ta’ RTP 2 bħala spejjeż rimborżabbli kienet ibbażata fuq il-kuntratt pubbliku ġdid ta’ servizzi, skont liema l-kumpens għall-ispejjeż operazzjonali ta’ RTP 2 kif stipulat fil-kuntratt bdew mill-1 ta’ Jannar 1996 ’il quddiem (53); (b) is-self ta’ PTE 20 000 miljun ma għandux jitqies bħala kumpens peress li ngħata bil-kundizzjonijiet tas-suq; (c) iż-żidiet kapitali kienu maħsuba wkoll biex jiffinanzjaw l-investimenti u mhux biex sempliċement jipprovdu kumpens finanzjarju għall-ispejjeż rimborżabbli tas-servizz pubbliku. L-obbligu tal-Istat bħala azzjonist sabiex jipparteċipa fil-finanzjament tal-investimenti meqjusa neċessarji huwa stabbilit fil-kuntratti pubbliċi ta’ servizzi (54); (d) il-pagamenti ta’ kumpens kienu suġġetti għall-VAT, bir-riżultat li l-valur nett li rċeviet RTP kien aktar baxx; (e) skont il-Kuntratt Pubbliku Ġdid ta’ Servizzi, l-ispejjeż tas-servizz pubbliku kienu rimborżabbli biss sal-baġit allokat. Filwaqt li jittieħed kont tal-kwistjonijiet li tqajmu, il-Portugall ikkonkluda li l-kumpens finanzjarju għall-obbligi tas-servizz pubbliku ta’ RTP m’għandux jitqies bħala eċċessiv jew mhux xieraq.

In-nuqqas ta’ awditjar estern

(97) Rigward in-nuqqas ta’ awditjar estern, il-Portugall jargumenta li l-Kummissjoni kienet diġà ħadet pożizzjoni dwar is-sitwazzjoni finanzjarja ta’ RTP, li tkopri wkoll il-perjodu bejn l-1992 u 1-1998, mingħajr ma ħtieġet awditjar estern tas-servizz pubbliku fid-Deċiżjonijiet tagħha tal-2006 fil-Każ E 14/05 u NN 31/06 u dawn id-deċiżjonijiet ma kinux ikkontestati fil-qorti. Il-Portugall jargumenta li, b’mod partikolari, il-Kummissjoni kienet diġà ħadet kont tar-Rapport 8/2002 tal-Qorti tal-Awdituri fid-Deċiżjoni NN 31/06. Ikompli jenfasizza li l-Kummissjoni kkonkludiet fid-Deċiżjoni NN 31/06 li s-sitwazzjoni finanzjarja ta’ RTP mill-1992 sal-1998 seħħet minħabba nuqqas kroniku ta’ ffinanzjar għall-attivitajiet tas-servizz pubbliku tagħha. Fid-deċiżjoni NN 31/2006, il-Kummissjoni bbażat is-sejbiet tagħha fuq rapport estern, speċjalment ir-rapport ta’ Pricewaterhouse Cooper tal-2005 u dwar il-kontijiet annwali ta’ RTP awditjati esternament, li l-Portugall iqis bħala l-uniċi kontijiet relevanti.

(98) Il-Portugall itenni wkoll li r-rapporti dwar is-servizz pubbliku għall-perjodu bejn l-1993 u l-1998 kienu awditjati mill-awdituri tal-kumpanija RTP (55). Madankollu, il-Portugall aktar tard issottometta awditjar estern tar-rapporti dwar is-servizz pubbliku għall-perjodu bejn l-1992 u l-1998, flimkien ma’ rapport sommarju finali li jkopri dawn is-snin kollha. L-awditjar estern kien organizzat mill-Awtorità tal-Midja indipendenti, Entidade Reguladora para a Comunicação Social, ERC, li talbet lill-awdituri esterni, Pedro Roque (56) biex iwettqu l-awditjar estern.

(99) Il-Portugall wieġeb f’aktar dettall għal xi wħud mill-allegazzjonijiet ta’ SIC dwar punti speċifiċi. Fir-rigward tal-allegazzjoni ta’ SIC fejn skont ir-rapport ta’ BDO Binder, l-opinjoni tal-Kunsill għall-Opinjoni Pubblika kienet nieqsa, il-Portugall jenfasizza li din l-opinjoni ma kinitx tkopri r-rapport dwar is-servizz pubbliku ta’ RTP. Filwaqt li l-opinjoni ta’ dan il-korp kienet ġustifikata, fil-Kuntratt Pubbliku Antik ta’ Servizzi, din ma saritx rekwiżit li jorbot legalment. Ukoll, il-Kuntratt Pubbliku Ġdid ta’ Servizzi ma kienx jeħtieġ li tiġi mogħtija l-opinjoni ta’ dan il-korp fir-rapport dwar is-servizz pubbliku.

(100) Fir-rigward tal-allegazzjonijiet ta’ SIC li r-rapport ta’ BDO Binder għas-sena 1998 inkluda madwar EUR 53 miljun ta’ assi tanġibbli, għalkemm ma kien hemm l-ebda inventarju għal dawn l-assi, il-Portugall ikkonferma li l-investimenti rispettivi għal dawn l-assi kienu saru. Il-fatt li l-ebda inventarju ma kien oriġinarjament imfassal għal dawn l-assi (il-valur ta’ dawn l-assi iktar tard seta’ jiġi identifikat, ħlief għal 4 miljuni, u l-inventarju seta’ jiġi mħejji b’mod retroattiv), ma jfissirx li ma kien sar l-ebda investiment. L-awditur estern ikkonferma ma’ partijiet terzi bilanċi u ċifri kif ukoll tranżazzjonijiet.

(101) Fir-rigward tal-allegazzjoni ta’ SIC li skont ir-rapport ta’ BDO Binder għas-sena 1998 il-limiti fil-ħin tar-reklamar ġew maqbuża, il-Portugall irrimarka li dan ma kien bl-ebda mod jinvolvi tnaqqis fil-kumpens finanzjarju. Ir-raġuni għal dan hija li l-ammonti li RTP irċeviet mill-qbiż fil-ħin għar-reklamar kienu ħafna anqas min-nuqqas ta’ finanzjament ta’ dik is-sena. Fi kwalunkwe każ, il-Portugall ikkonferma li d-dħul totali mir-reklamar (inkluż dħul mill-qbiż fil-limitu ta’ reklamar) kien ikkunsidrat meta ġew ikkalkulati l-ħtiġijiet finanzjarji, jiġifieri l-kumpens għat-twettiq tal-obbligi tas-servizz pubbliku.

(102) Il-Portugall isostni li r-rapport 8/2002 tal-Qorti tal-Awdituri Portugiża m’għandux jitqies f’din id-Deċiżjoni, ladarba s-sentenza tal-Qorti fil-Kawża T-442/2003 sabet biss b’mod oġġettiv dgħufija fl-informazzjoni li tinsab fir-rapporti tas-servizz pubbliku, li ma kellhomx awditjar estern. Il-Portugall jenfasizza li r-rapport 8/2002 tal-Qorti tal-Awdituri jirrigwarda biss is-snin mill-1997 sal-2000, u mhux il-perjodu kollu kopert mill-investigazzjoni attwali. Is-snin mill-1993 sal-1997 kienu koperti fir-rapport biss għall-iskop ta’ deskrizzjoni ġenerali dwar is-sitwazzjoni finanzjarja u l-bżonn ta’ ristrutturar ta’ RTP, iżda ma jikkostitwixxux il-qalba tas-suġġett tar-rapport. L-għan tar-rapport huwa li jevalwa l-ġestjoni ta’ RTP, l-irwol tal-Istat bħala azzjonist u l-forniment tas-servizz tax-xandir pubbliku. Il-Portugall isostni li l-Qorti tal-Awdituri qabżet il-mandat tagħha fl-awditjar tal-finanzi pubbliċi u minflok għamlet analiżi tal-effikaċja u tal-ispiża effettiva tan-nefqa pubblika. Ir-rapport, fil-fehma tal-Portugall, m’għandu l-ebda rilevanza ħlief li stabbilixxa awditjar indipendenti fuq il-kumpanija, ikkonferma l-kontijiet tal-Portugall u ma skopra l-ebda illegalità. Il-Portugall jargumenta li l-Kummissjoni għandha tieħu kont f’din id-Deċiżjoni tar-Rapport 20/98 tal-Qorti tal-Awdituri minflok ir-rapport tal-awditjar 8/2002, il-għaliex ir-rapport tal-awditjar 20/98 ikopri l-qagħda ekonomika u finanzjarja ta’ RTP għall-perjodu bejn l-1994 u l-1996. Ir-rapport tal-awditjar 20/98 ikkonkluda li l-kriterji użati sabiex jiġi ffinanzjat is-servizz pubbliku huma definiti b’mod iktar ċar fil-Kuntratt pubbliku ġdid ta’ servizzi milli fil-Kuntratt pubbliku antik ta’ servizzi, li huwa kkuntestat mir-Rapport 8/2002 aktar reċenti.

V. VALUTAZZJONI TAL-MIŻURI

In-Natura tal-miżuri tal-għajnuna mill-Istat

(103) Sabiex taċċerta jekk il-miżuri implimentati ad hoc mill-Portugall favur RTP jikkostitwixxux għajnuna mill-Istat skont l-Artikolu 107(1) tat-Trattat, il-Kummissjoni trid tivvaluta jekk dawn il-miżuri: (a) humiex mogħtija mill-Istat Membru jew mir-riżorsi tal-Istat; (b) jistgħux joħolqu distorsjoni fil-kompetizzjoni; (c) jagħtux trattament preferenzjali lil ċerti impriżi jew lill-produzzjoni ta’ ċerti oġġetti; (d) jolqtux il-kummerċ bejn l-Istati Membri.

L-involviment tar-riżorsi tal-Istat

(104) F’dan li ġej, il-karattru tal-għajnuna mill-Istat dwar is-self ta1-1998, il-qbil dwar l-iskedar mill-ġdid tad-dejn u r-rinunzja għall-imgħaxijiet u l-injezzjonijiet tal-kapital tal-1994-1997 se jiġu eżaminati. Bl-istess mod, il-preżenza ta’ riżorsi tal-Istat fl-eżenzjonijiet mit-tariffi tal-atti notarili, mit-tariffi tar-reġistrazzjoni u mill-ispejjeż tal-pubblikazzjoni ser jiġu vvalutati.

(105) Hemm involuti riżorsi tal-Istat fl-eżenzjoni mit-tariffi tal-atti notarili, mit-tariffi tar-reġistrazzjoni u mill-ispejjeż tal-pubblikazzjonijiet, għax it-telf tad-dħul mit-taxxa huwa ekwivalenti għall-konsum tar-riżorsi tal-Istat fil-forma ta’ nefqa fiskali (57).

(106) Fir-rigward tal-iskedar mill-ġdid tad-dejn dovut lill-iskema tas-sigurtà soċjali u r-rinunzja għall-imgħaxijiet fuq ħlas tard, il-Kummissjoni tqis li l-korp responsabbli mill-iskema tas-sigurtà soċjali ma jistax jitqies bħala impriża. Hija ma twettaqx attività ekonomika iżda hija korp pubbliku bl-inkarigu li tamministra s-sigurtà soċjali (58). Barra minn hekk, l-awtorizzazzjoni għall-iskedar mill-ġdid tad-dejn ma kinitx mogħtija mill-iskema tas-sigurtà soċjali nnifisha iżda b’digriet konġunt bejn is-Segretarji tal-Istat għall-Finanzi u s-Sigurtà Soċjali u d-Deputat Segretarju tal-Istat għad-Deputat Ministru. Bl-awtorizzazzjoni, l-Istat ċeda dħul ġaladarba kieku kien jirċievi normalment PTE 1 206 miljun f’imgħaxijiet fuq id-dejn pendenti. Għalhekk, huwa ċar li riżorsi tal-Istat ġew involuti u li l-Istat għandu jinżamm responsabbli tal-miżura.

(107) Iż-żidiet fil-kapital mogħtija lil RTP kienu pprovduti mill-Istat direttament mill-baġit pubbliku. Għalhekk huwa ċar li tali finanzjament kien jikkostitwixxi riżorsi tal-Istat skont l-Artikolu 107(1) tat-TFUE.

(108) Il-Kummissjoni ma tistax taċċetta l-istqarrija tal-Portugall li ebda riżorsa tal-Istat ma hija involuta fis-self lil RTP. Il-kunċett ta’ riżorsi tal-Istat jinkludi wkoll il-vantaġġi mogħtija minn korpi nnominati jew imwaqqfa minn Stat Membru għal dan il-għan (59). Il-kuntratt ta’ self tal-1998 ġie konkluż bejn RTP u l-Fond għall-Istabbilizzazzjoni tad-Dejn Pubbliku, fond ġestit mill-Istitut għall-Ġestjoni tad-Dejn Pubbliku. Att legali jiddetermina li l-Istitut huwa suġġett għall-awtorità u s-superviżjoni tal-Ministru tal-Finanzi (60). Għalhekk jista’ jiġi konkluż li l-fondi mogħtija mill-Fond għall-Istabbilizzazzjoni tad-Dejn Pubbliku għandhom jitqiesu bħala riżorsi tal-Istat.

(109) Din il-miżura għandha titqies bħala direttament attribwibbli għall-Istat, ladarba r-riżoluzzjoni miftehma fis-17 ta’ Diċembru 1998 bejn is-Segretarju tal-Istat għall-Midja, għat-Teżor u għall-Finanzi stipulat il-kundizzjonijiet tal-kuntratt.

Il-preferenza ta’ ċerti impriżi

(110) L-eżenzjoni mit-tariffi tal-atti notarili kif ukoll mit-tariffi tar-reġistrazzjoni u l-ispejjeż tal-pubblikazzjoni: Fir-rigward tal-eżenzjoni mit-tariffi tal-atti notarili, it-tariffi tar-reġistrazzjoni u l-ispejjeż tal-pubblikazzjoni, għandu jiġi evalwat jekk din il-miżura kkonferietx eżenzjoni ġenerali mit-taxxa li bbenefikat minnha RTP jew jekk din applikatx speċifikament għal RTP. Fil-premessi li ġejjin il-Kummissjoni tiddistingwi bejn l-eżenzjoni temporanja skont l-Artikolu 11(1) tal-Liġi Nru 21/92 u l-eżenzjoni permanenti skont l-Artikolu 11(2) tal-Liġi Nru 21/92.

L-eżenzjoni temporanja skont l-Artikolu 11(1) tal-Liġi Nru 21/92

Selettività materjali

(111) Il-Kummissjoni ssib li l-eżenzjoni min-neċessità ta’ att notarili, mit-tariffi ta’ reġistrazzjoni u ta’ pubblikazzjoni tat vantaġġ lil RTP billi ħelsitha mill-ispejjeż illi kieku kien ikollha tagħmel tajjeb għalihom mill-baġit tagħha stess.

(112) Dan il-vantaġġ huwa wkoll materjalment selettiv għax mogħti biss lil RTP, kif jixhed l-Artikolu 11(1) tal-Liġi Nru 21/92. Il-fatt li din il-liġi tista’ tafferma mill-ġdid, kif argumentat mill-Portugall, l-applikazzjoni ta’ liġi aktar ġenerali, jiġifieri l-Liġi Nru 84/88, ma jbiddilx din il-konklużjoni. Il-Liġi Nru 84/88 tirreferi għall-impriżi pubbliċi u tistipula li dawn l-impriżi jistgħu jiġu ttrasformati f’kumpaniji pubbliċi limitati permezz ta’ Digriet Liġi. Madankollu, il-fatt li din il-liġi tirreferi għal “impriżi pubbliċi b’mod ġenerali” ma jaffettwawx is-selettività materjali misjuba fl-Artikolu 11(1) tal-Liġi Nru 21/92 favur speċifikament il-kumpanija RTP. Fi kwalunkwe każ, eżenzjoni għall-impriżi pubbliċi biss kienet tikkostitwixxi miżura materjalment selettiva għal dak il-grupp ta’ impriżi (meta mqabbel ma’ impriżi privati), li minnhom RTP jifforma parti.

In-natura u l-loġika tas-sistema legali Portugiża

(113) Il-miżuri tal-Istat jistgħu madankollu, minkejja li jkunu materjalment selettivi, ma jaqgħux taħt il-kunċett ta’ miżura selettiva skont l-Artikolu 107(1) tat-TFUE, jekk il-miżura tal-Istat, minflok ma tidderoga mill-applikazzjoni normali tas-sistema ssir parti inerenti minnha (61). Huwa għalhekk meħtieġ li jiġi eżaminat jekk il-miżura kinitx kompatibbli man-natura u l-loġika tas-sistema legali Portugiża sabiex l-impriża pubblika RTP tinbidel f’kumpanija pubblika limitata permezz tal-leġiżlazzjoni, jew jekk saritx l-għażla li tintuża l-leġiżlazzjoni bl-iskop li tiġi ttrasformata RTP sabiex jingħatalha vantaġġ fuq impriżi oħra. Fuq l-istess linja li ħadet il-Qorti fis-sentenza tagħha, il-Kummissjoni f’dan li ġej se tiddistingwi bejn l-eżenzjoni fuq naħa mit-tariffi notarili u fuq in-naħa l-oħra mill-ispejjeż ta’ reġistrazzjoni u ta’ pubblikazzjoni (62).

(114) Eżenzjoni mill-att notarili u mit-tariffi notarili: Il-Kummissjoni ssib li t-trasformazzjoni ta’ RTP f’kumpanija pubblika limitata u l-approvazzjoni tal-istatuti tagħha permezz tal-leġiżlazzjoni minflok ta’ att notarili hija skont il-loġika u n-natura tas-sistema legali Portugiża. It-trasformazzjoni f’kumpanija pubblika limitata saret sabiex RTP tingħata aktar forma ta’ kumpanija flessibbli u b’hekk titqiegħed fuq livell ugwali mal-operaturi privati. Il-fatt li din it-trasformazzjoni saret bil-liġi, aktar milli b’att notarili, ma kienx tentattiv sabiex jiġi evitat ir-rekwiżit ta’ att notarili, iżda rriżulta mill-prinċipju ġenerali tal-liġi Portugiża li l-atti leġiżlattivi jistgħu jiġu mmodifikati biss permezz ta’ atti leġiżlattivi ekwivalenti.

(115) Skont dan il-prinċipju ta’ ‘ekwivalenza tal-atti’, liġi tista’ tiġi revokata, sospiża jew modifikata biss minn att legali li huwa tal-istess grad fil-ġerarkija bħall-att kostituttiv u mhux minn att li għandu grad aktar baxx fil-ġerarkija tal-liġijiet. Dan il-prinċipju ġie mdaħħal fil-Kostituzzjoni Portugiża fl-1982, jiġifieri, ħafna qabel ma saret it-trasformazzjoni ta’ RTP fl-1992. L-Artikolu 115(5) tal-Kostituzzjoni Portugiża fil-forma tiegħu fis-seħħ fi żmien it-trasformazzjoni ta’ RTP stipula li l-ebda liġi m’għandha: “toħloq forom oħra ta’ leġiżlazzjoni jew tagħti l-poter lil tipi oħra ta’ atti li jinterpretaw, jintegraw, jimmodifikaw, jissospendu jew jirrevokaw kwalunkwe dispożizzjoni tiegħu b’tali mod li jista’ jkun hemm effetti fuq partijiet terzi.” Peress li RTP ġiet nazzjonalizzata fl-1975 minn att ta’ leġiżlazzjoni, jiġifieri bid-Digriet Liġi Nru D 674-D/75, it-trasformazzjoni tagħha f’forma legali oħra setgħet biss isseħħ permezz ta’ Digriet Liġi, jew permezz ta’ liġi li għandha grad ekwivalenti jew anki ogħla minn dak ta’ Digriet Liġi. M’hemm xejn ukoll li jissuġġerixxi li n-nazzjonalizzazzjoni oriġinali ta’ RTP fl-1975 twettqet sabiex jiġi evitat dak li japplika għall-kumpaniji rregolati mil-liġi privata u tat benefiċċju lill-kumpanija.

(116) M’hemm l-ebda evidenza li tissuġerixxi li l-liġijiet l-oħra kollha f’posthom qabel it-trasformazzjoni ta’ RTP (ara l-premessi 84–86 ta’ din id-Deċiżjoni) kellhom l-għan li jagħtu vantaġġ finanzjarju lill-impriżi pubbliċi billi jiġu evitati l-atti notarili (u t-tariffi rispettivi) li japplikaw għat-tranżazzjonijiet privati. B’mod partikolari, il-Liġi Nru 84/88 li ppermettiet lill-impriżi pubbliċi li jiġu ttrasformati f’kumpaniji pubbliċi limitati permezz ta’ Digriet Liġi, irriflettiet il-prinċipji kostituzzjonali u legali fis-seħħ f’dak iż-żmien.

(117) Konklużjoni: Meta jitqies dan il-materjal, l-eżenzjoni mir-rekwiżit li t-trasformazzjoni ta’ RTP titwettaq permezz ta’ att notarili (u allura bl-ispejjeż rispettivi miżjuda) ma tikkostitwixxix għajnuna mill-Istat skont l-Artikolu 107(1) tat-TFUE.

(118) Eżenzjoni mit-tariffi ta’ reġistrazzjoni u l-ispejjeż tal-pubblikazzjoni: Huwa neċessarju li jiġi vvalutat jekk RTP gawdietx minn xi benefiċċju meta ma ħallsitx għal xi spiża marbuta mar-reġistrazzjoni tal-kumpanija fir-reġistru kummerċjali u mal-pubblikazzjoni tal-att notarili. Skont il-liġi Portugiża fis-seħħ f’dak iż-żmien, att notarili li għamel formali t-twaqqif ta’ kumpanija rregolata mil-liġi privata kif ukoll l-Artikoli ta’ Assoċjazzjoni tagħha, kellu jiġu ppubblikat fid-Diário da República mir-Reġistratur inkarigat mir-Reġistru Kummerċjali sabiex jagħmel partijiet terzi konxji mill-kontenut ta’ dawn id-dokumenti. RTP ma ħallsitx dawn l-ispejjeż tal-pubblikazzjoni peress li l-pubblikazzjoni mandatorja fid-Diário da República tal-Liġi Nru 21/92 żgurat li l-att ta’ trasformazzjoni ta’ RTP u l-kontenut il-ġdid tiegħu dwar l-artikoli ta’ assoċjazzjoni ngħataw il-pubbliċità meħtieġa.

(119) M’hemm l-ebda indikazzjoni li l-Portugall għażel li jittrasforma lil RTP f’kumpanija pubblika limitata permezz tal-Liġi Nru 21/92 sabiex jagħti vantaġġ lil RTP billi jiġu ffrankati l-ispejjeż ta’ reġistrazzjoni u ta’ pubblikazzjoni. Kien pjuttost li t-tieni pubblikazzjoni tal-istatuti ta’ RTP kienet se tkun kompletament bla sens ġaladarba r-rekwiżiti tat-trasparenza u tal-pubbliċità kienu diġà ġew sodisfatti permezz tal-pubblikazzjoni tal-Liġi Nru 21/92 fid-Diário da República. Filwaqt li r-reġistrazzjoni sseħħ bil-ħsieb li iktar tard ikun hemm il-pubblikazzjoni tagħha, u ż-żewġ miżuri huma marbutin, hemm dubju dwar jekk l-eżenzjoni mir-reġistrazzjoni tat-tariffi tista’ tkun ukoll iġġustifikata min-natura u mil-loġika tas-sistema legali Portugiża u mit-trasformazzjoni obbligatorja ta’ RTP permezz tal-leġiżlazzjoni. Il-Portugall ma jikkuntestax li r-reġistrazzjoni kienet għadha meħtieġa mill-Kodiċi tal-Kumpaniji Kummerċjali. Kif il-Portugall iddikjara: “ir-reġistrazzjoni ma nqabżitx, ġara biss li ma kien meħtieġ l-ebda att, iżda lid-digriet liġi kien jikkostitwixxi dokument suffiċjenti għall-finijiet tar-reġistrazzjoni”. Dan joħroġ ukoll mill-Artikolu 3(3) tal-Liġi Nru 84/84, (ara l-premessa 25 ta’din id-Deċiżjoni). Barra minn hekk, il-Portugall enfasizza li sabiex RTP tkun tista’ fil-futur tirreġistra l-atti l-oħra kollha marbuta mal-kumpanija, il-ħolqien tagħha bħala fatt (jiġifieri r-riżultat tat-trasformazzjoni f’kumpanija pubblika limitata fl-1992) kellu jiġi rreġistrat (63). Jekk madankollu, ir-reġistrazzjoni hija meħtieġa, allura l-Kummissjoni ma tara l-ebda raġuni l-għala RTP m’għandhiex tagħmel tajjeb għall-ispejjeż korrispondenti.

(120) Konklużjoni: Għandu jiġi konkluż li l-eżenzjoni ta’ RTP mir-rekwiżit ta’ att notarili (inklużi t-tariffi notarili), kif ukoll l-eżenzjoni mir-rekwiżit tal-pubblikazzjoni u l-ispejjeż rispettivi tal-pubblikazzjoni skont l-Artikolu 11 (1) tal-Liġi Nru 21/92, ma jikkostitwixxux għajnuna mill-Istat skont l-Artikolu 107(1) tat-TFUE. L-eżenzjoni mill-ispejjeż ta’ reġistrazzjoni skont l-Artikolu 11 (1) tal-Liġi 21/92 ma tikkostitwixxix għajnuna mill-Istat. Madankollu, kif imsemmi aktar tard fil-premessi 160-161 ta’ din id-Deċiżjoni, dawn l-eżenzjonijiet ikunu, f’kull każ, ġustifikati bħala kumpens leġittimu għall-ispejjeż tal-provvista ta’ servizz ta’ interess ekonomiku ġenerali, skont l-Artikolu 106(2) tat-TFUE.

L-eżenzjoni permanenti skont l-Artikolu 11(2) tal-Liġi Nru 21/92

(121) Il-Portugall isostni li l-Artikolu 11(2) tal-Liġi Nru 21/92 fil-fatt ma jagħtix eżenzjoni permanenti lil RTP, iżda kien maħsub biss biex ikopri l-istess sitwazzjoni bħal ta’ qabel fir-rigward tal-eżenzjoni temporanja, jiġifieri t-trasformazzjoni ta’ RTP f’kumpanija pubblika limitata fl-1992. Il-Portugall isostni wkoll li f’bosta okkażjonijiet RTP ħallset it-tariffi tar-reġistrazzjoni notarili. Madankollu, it-tqegħid tal-kliem tal-Artikolu 11(2) tal-Liġi Nru 21/92 ikopri kull iskrizzjoni ulterjuri, att ta’ reġistrazzjoni jew annotazzjoni li, skont dak l-Artikolu, jistgħu jiġu effettwati mingħajr ħlas għal perjodu bla limitu ta’ żmien.

(122) Tali eżenzjoni permanenti tagħti wkoll vantaġġ lil RTP għax teħlisha mill-ispejjeż li kieku kien ikollha tħallas mill-baġit tagħha stess. L-argument tal-Portugall li sa fejn jaf hu l-Artikolu 11(2) tal-Liġi Nru 21/92 qatt ma ġie applikat u li RTP ħallset l-ispejjeż kollha meħtieġa, huwa evidenza li hija rilevanti f’irkupru potenzjali tal-għajnuna mill-Istat, iżda li ma jbiddilx dak li nstab dwar it-tqegħid tal-kliem tad-dispożizzjoni.

(123) Dan il-vantaġġ huwa wkoll selettiv, għax il-Liġi Nru 21/92 tirreferi għal RTP. Il-Portugall ma jistax jafferma li l-Liġi Nru 21/92 hija sempliċiment l-applikazzjoni ta’ regola ġenerali tal-liġi Portugiża. B’mod partikolari, l-Artikoli 1 u 2 tad-Digriet Liġi Nru 404/90 ma jistgħux jintużaw sabiex jippruvaw l-assenza ta’ selettività il-għaliex id-Digriet Liġi jitratta atti ta’ konċentrazzjoni u, għalhekk, ma jkoprix dan il-Każ li jikkonċerna t-trasformazzjoni ta’ impriża pubblika f’kumpanija pubblika limitata (64).

(124) Kuntrarjament għal eżenzjoni temporanja mit-tariffi tar-reġistrazzjoni, eżenzjoni permanenti ma tistax tiġi ġġustifikata wkoll permezz tal-kunċett tal-ekwivalenza tal-atti li, minħabba l-proċess tal-adozzjoni tal-leġiżlazzjoni, neħħa r-rekwiżit ta’ att notarili u l-pubblikazzjoni tiegħu meta RTP ġiet trasformata fl-1992. Il-konformità man-natura u l-loġika tas-sistema legali Portugiża setgħet tiġi aċċettata għall-eżenzjoni temporanja għaliex fil-każ konkret tat-trasformazzjoni ta’ RTP f’kumpanija pubblika limitata, setgħet tintlaħaq biss, kif muri, b’digriet. Madankollu, il-kamp ta’ applikazzjoni wiesa’ tal-Artikolu 11(2) tal-Liġi Nru 21/92 ma jeskludix li eżenzjonijiet minn rekwiżiti notarili (u l-ispejjeż) se jkunu possibbli għal sitwazzjonijiet oħra apparti t-trasformazzjoni ta’ RTP f’kumpanija pubblika limitata fl-1992. Huwa biżżejjed li jiġi stabbilit li eżenzjoni permanenti favur kumpanija waħda (jew grupp wieħed ta’ kumpaniji bħall-kumpaniji pubbliċi limitati) minn tariffi varji tar-reġistrazzjoni qatt ma tista’ tkun skont in-natura u l-loġika ta’ sistema legali (65). Konklużjoni: Għandu jkun konkluż li l-eżenzjoni permanenti għal RTP li rriżultat mill-Artikolu 11(2) tal-Liġi Nru 21/92 tikkostitwixxi għajnuna mill-Istat skont l-Artikolu 107(1) tat-TFUE.

(125) Is-saldu tas-sigurtà soċjali (l-iskedar mill-ġdid tad-dejn u r-rinunzja għall-imgħaxijiet): Wara li ġew ikkunsidrati l-kummenti minn partijiet terzi u mill-Portugall, il-Kummissjoni tikkonkludi li l-ftehim inizjali bejn il-korp responsabbli mill-iskema tas-sigurtà soċjali u RTP ma jistax jitqies li jirrappreżenta mġiba tipika ta’ operatur privat. It-tilwima kienet jekk l-interpretazzjoni ta’ ċerti regoli tas-sigurtà soċjali kinitx legalment koretta skont kif stipulata fid-Digriet ta’ Implimentazzjoni Nru 12/83. Il-Ftehim ikkonferma l-interpretazzjoni ta’ RTP, li kienet appoġġjata mill-analiżi ta’ espert tat-taxxa li kkonkluda li d-Digriet ta’ Implimentazzjoni jmur kontra l-kostituzzjoni. Madankollu, id-Digriet ta’ Implimentazzjoni ma ġiex revokat wara l-ftehim. Għalhekk, għandu jiġi konkluż li l-miżura kienet applikata b’mod selettiv għal RTP u ma affettwatx l-applikabilità tal-interpretazzjoni tal-iskema tas-sigurtà soċjali fir-rigward ta’ kumpaniji oħra.

(126) Il-Kummissjoni ma tistax taċċetta l-istqarrija tal-Portugall li l-awtorizzazzjoni għall-iskedar mill-ġdid tad-dejn u r-rinunzja għall-multi u għall-imgħaxijiet kienet mogħtija skont qafas ta’ sistema ġenerali applikabbli għall-impriżi kollha f’sitwazzjoni simili fuq il-bażi tad-Digriet Liġi Nru 411/91, u għalhekk ma tatx vantaġġ speċifiku lill-RTP.

(127) Mingħajr ma tiġi ppreġudikata n-natura selettiva jew ġenerali ta’ tali skema, l-iskop ta’ din id-Deċiżjoni huwa li tiddetermina jekk l-applikazzjoni tal-iskema għal RTP kinitx selettiva.

(128) Id-Digriet Liġi Nru 411/91 jeħtieġ studju finanzjarju/ekonomiku sabiex jipprova li l-iskedar mill-ġdid huwa indispensabbli biex tkun żgurata l-vijabbiltà tal-kumpanija. RTP qatt ma wettqet tali studju dwar il-vijabilità tagħha skont l-Artikolu 2(3) tad-Digriet Liġi Nru 411/91.

(129) Barra minn hekk, il-kundizzjoni stipulata fl-Artikolu 2(1)(d) tad-Digriet Liġi Nru 411/91 ma kinitx applikabbli għal RTP għax id-dejn ma ġiex irregolat b’intervent mill-Istat. Il-Kummissjoni ma taċċettax l-istqarrija tal-Portugall li l-intervent mill-Istat tul iż-żmien affettwa l-operazzjoni tal-impriża midjuna u li RTP kienet regolata minn regoli statutorji fil-waqt tal-intervent mill-Istat. Għalkemm RTP kienet suġġetta għal sistema speċjali ta’ amministrazzjoni fl-1977 (66), din is-sistema ntemmet bl-adozzjoni tal-istatuti tal-1980, filwaqt li d-dejn mal-iskema tas-sigurtà soċjali ‘akkumula’ fil-perjodu bejn l-1983 u l-1989. Il-Kummissjoni tqis li r-regolarizzazzjoni tad-dejn ta’ RTP ma tistax titqies parti mis-sistema ġenerali skont il-Liġi Nru 411/91, għaliex RTP ma kinitx tissodisfa l-kriterji stipulati f’din il-Liġi għal tali awtorizzazzjoni. Għalhekk, il-miżura kienet applikata għal RTP b’mod selettiv.

(130) Meta l-Portugall ikkonċeda l-iskedar mill-ġdid tad-dejn huwa kellu jaġixxi bl-istess mod li kien jaġixxi kieku kreditur pubbliku jew privat li jfittex li jirkupra s-somom dovuti lilu u, li għal dan il-għan, jikkonkludi ftehimiet għall-iskedar mill-ġdid tad-dejn sabiex ikun iffaċilitat il-ħlas (67). Ir-rata tal-imgħaxijiet neqsin applikata mill-Istat għandha tkun ugwali għar-rata li kreditur privat japplika f’ċirkustanzi simili. Il-Kummissjoni tqis li kreditur privat li jfittex li jirkupra d-dejn b’mezzi legali se jikseb mill-inqas ir-rata tal-imgħax statutorja. Għaldaqstant, meta l-Portugall ma talab għall-ebda ħlas ta’ imgħax, minkejja l-mekkaniżmi ta’ infurzar disponibbli, ma aġixxiex bl-istess mod li kreditur privat kien jaġixxi sabiex jimmassimizza r-rata tal-imgħaxijiet. Barra minn hekk, id-dejn mal-iskema tas-sigurtà soċjali ‘akkumula’ fil-perjodu bejn l-1983 u l-1989, u arranġament għal skedar mill-ġdid kien miftiehem biss fl-1993. Taħt l-istess kundizzjonijiet, kreditur privat ma kienx jippermetti l-akkumulazzjoni simili ta’ dejn pendenti fuq perjodu daqshekk twil mingħajr ma jibda proċeduri ta’ ġbir. Għalhekk, jidher li l-miżura tat vantaġġ speċifiku lil RTP.

(131) Żieda fil-kapital: Wara li kkunsidrat il-kummenti minn partijiet terzi u mill-Portugall, il-Kummissjoni tikkonkludi li ż-żieda fil-kapital għall-perjodu bejn l-1994 u l-1997 ipprovdiet vantaġġ finanzjarju lil RTP. Kif jidher fit-Tabella 3 fil-premessa 40, wara li tiġi kkunsidrata l-pożizzjoni finanzjarja dgħajfa ta’ RTP fil-perjodu meta ż-żieda fil-kapital saret, l-ebda investitur privat ma kien se jinjetta kapital fil-kumpanija għax l-ebda dħul normali ma seta’ jkun antiċipat mill-kumpanija fi żmien raġonevoli. Fil-fatt, minkejja l-injezzjonijiet tal-kapital, il-pożizzjoni finanzjarja ta’ RTP iddeterjorat. La l-Portugall u lanqas partijiet terzi ma allegaw li l-Portugall aġixxa bħala investitur privat meta injetta l-kapital fil-kumpanija.

(132) Self fl-1998: Il-Kummissjoni ma tistax taċċetta l-istqarrija tal-Portugall li s-self mogħti fl-1998 kien konformi mal-kundizzjonijiet tas-suq. Biex is-self ma jkunx jikkostitwixxi għajnuna mill-Istat, il-kundizzjonijiet mehmuża miegħu (jiġifieri, il-garanzija ta’ sigurtà u r-rata tal-imgħax) għandhom jirriflettu r-riskju inerenti ta’ self lil impriża (68). Ir-riskju, u konsegwentement ir-rata tal-imgħax, huma ogħla meta kumpanija tkun f’qagħda ekonomika u finanzjarja li s-saħħa tagħha hija taħt il-livell li fuqu istituzzjoni finanzjarja tkun tista’ ssellef.

(133) Kif jidher mit-Tabella 3 fil-premessa 40, fil-waqt li s-self kien miftiehem, RTP kienet f’diffikultajiet finanzjarji severi sal-punt li d-djun tagħha qabżu l-valur tal-assi tagħha u l-ekwità netta tagħha kienet negattiva. Teknikament, il-kumpanija kienet falluta.

(134) L-ewwel nett, għandu jiġi meqjus li s-self kien self subordinat, jiġifieri, ma kellu l-ebda sigurtà bbażata fuq assi u, fil-każ ta’ falliment, kien jikklassifika ruħu fil-prospetti ta’ ħlas lura wara l-kredituri kollha, iżda qabel l-azzjonisti. In-nuqqas ta’ sigurtà xierqa bbażata fuq l-assi kienet indikazzjoni ċara li s-self ma kienx mogħti bil-kundizzjonijiet tas-suq u li għajnuna mill-Istat kienet involuta. Billi RTP kienet falluta b’mod tekniku fil-waqt li s-self ingħata, l-ebda istituzzjoni finanzjarja ma kienet se tagħtiha self subordinat għax il-probabbiltà li RTP tħallsu lura kienet żgħira. Fil-fatt, is-self ma kienx mogħti minn istituzzjoni finanzjarja privata iżda mill-Fond tar-Regolarizzazzjoni tad-Dejn Pubbliku.

(135) It-tieni, jista’ jiġi argumentat li r-rata tal-imgħax applikata fuq is-self żgur li ma tirriflettix ir-riskju intrinsiku tiegħu. Mhux biss mhijiex taħt ir-rata referenzjarja li l-Kummissjoni normalment tuża sabiex tikkalkula l-element tal-għajnuna mill-Istat fl-iskemi ta’ sussidju fuq l-imgħax għas-self (69), iżda operatur normali tas-suq ikun jeħtieġ ukoll, fuq il-garanziji ‘sodi’, rata tal-imgħax li tikkumpensa dan ir-riskju għoli fin-nuqqas ta’ ħlas lura.

(136) Ladarba l-pożizzjoni finanzjarja ta’ RTP kienet f’tali punt li din ma kinitx se tkun kapaċi tikseb self subordinat taħt ċirkostanzi normali, is-self effettivament jgħodd daqs il-ħlas ta’ għotja u jikkostitwixxi vantaġġ għal RTP.

(137) Għaldaqstant, il-Kummissjoni tqis li l-iskedar mill-ġdid tad-dejn mal-iskema tas-sigurtà soċjali, l-injezzjonijiet tal-kapital fil-perjodu bejn l-1994 u l-1997 u s-self mogħti fl-1998 taw vantaġġ finanzjarju u ekonomiku meta mqabbla ma’ kompetituri li ma rċevewx l-istess fondi.

Distorsjoni tal-kompetizzjoni

(138) Ladarba s-suq Portugiż tat-televiżjoni kien miftuħ għall-kompetizzjoni mill-1992 l-aktar tard, matul il-perjodu li RTP bbenefikat minn miżuri differenti kien hemm kompetituri fis-suq. Fi Frar 1992, il-liċenzji tax-xandir ġew mogħtija lix-xandara kummerċjali SIC u TVI, u f’Ottubru 1992 SIC bdiet ixxandar fil-Portugall.

(139) Il-Kummissjoni ma taċċettax l-istqarrija tal-Portugall li l-ftehim dwar id-dejn mal-iskema tas-sigurtà soċjali jaqgħu barra l-kunċett ta’ għajnuna mill-Istat, għaliex id-dejn innifsu kien inħoloq qabel ma s-suq tax-xandir Portugiż infetaħ għall-kompetizzjoni. Il-vantaġġ finanzjarju ngħata lil RTP f’Mejju 1993 wara l-ftuħ tas-suq tax-xandir u għalhekk seta’ jagħti vantaġġ ekonomiku lil RTP.

(140) Għaldaqstant, għandu jiġi konkluż li l-miżuri mogħtija mill-Portugall taw vantaġġ ekonomiku u finanzjarju lil RTP meta mqabbla ma’ kompetituri li ma kinux qed jirċevu l-istess fondi, u b’hekk għawġu l-kompetizzjoni skont l-Artikolu 107(1) tat-TFUE.

Effett fuq il-kummerċ bejn l-Istati Membri

(141) Il-miżuri tal-Istat jaqgħu taħt il-kamp tal-applikazzjoni tal-Artikolu 107(1) tat-TFUE għaliex dawn jaffettwaw il-kummerċ bejn l-Istati Membri. Dan huwa l-każ meta l-attivitajiet inkwistjoni huma suġġetti għall-kummerċ bejn l-Istati Membri. F’dan il-każ, il-benefiċjarju, RTP nnifisha hija attiva fis-suq internazzjonali. Fil-fatt, permezz tal-Unjoni Ewropea tax-Xandir hija tagħmel skambji ta’ programmi tat-televiżjoni u tipparteċipa fis-sistema tal-Eurovision (70). Barra minn hekk, RTP qiegħda f’kompetizzjoni diretta max-xandara kummerċjali li huma attivi fis-suq tax-xandir internazzjonali u li għandhom struttura ta’ sjieda internazzjonali (71).

(142) Għalhekk, jista’ jiġi konkluż li l-miżuri mogħtija lil RTP mill-Portugall jaffettwaw il-kummerċ bejn l-Istati Membri skont l-Artikolu 107(1) tat-TFUE.

Konklużjoni dwar in-natura tal-miżuri ad hoc tal-għajnuna mill-Istat

(143) Jirriżulta minn dan ta’ hawn fuq li, apparti l-possibilità ta’ obbligi tas-servizz pubbliku imposti fuq RTP, dawn il-miżuri jinvolvu għajnuna mill-Istat skont l-Artikolu 107(1) tat-TFUE: — l-iskedar mill-ġdid tad-dejn mal-iskema tas-sigurtà soċjali, — l-injezzjonijiet tal-kapital fil-perjodu bejn l-1994 u l-1997 u — is-self mogħti fl-1998. Bl-istess mod, l-eżenzjoni temporanja mit-tariffi ta’ reġistrazzjoni skont l-Artikolu 11(1) tal-Liġi Nru 21/92 u l-eżenzjoni permanenti mir-reġistrazzjoni u minn tariffi oħra skont l-Artikolu 11(2) tal-Liġi Nru 21/92 jikkostitwixxu għajnuna mill-Istat skont l-Artikolu 107(1) tat-TFUE.

(144) Madankollu, kif imsemmi fil-premessi 44-48 ta’ din id-Deċiżjoni, RTP hija inkarigata bl-obbligu ta’ xandir tas-servizz pubbliku. Fil-kawża ta’ Altmark Trans GmbH u Regierungspräsidium Magdeburg vs Nahverkehrsgesellschaft Altmark GmbH, u Oberbundesanwalt beim Bundesverwaltungsgericht (“il-kawża Altmark”), il-Qorti tal-Ġustizzja stipulat li miżuri tal-Istat li jikkumpensaw l-ispejjeż tas-servizz pubbliku ma jikkwalifikawx bħala għajnuna mill-Istat skont l-Artikolu 87(1) tat-Trattat tal-KE, (issa 107(1) tat-TFUE) meta l-erba’ kundizzjonijiet li ġejjin huma kollha milħuqa (72): (a) l-impriża benefiċjarja għandha tkun effettivament ingħatat l-inkarigu li twettaq l-obbligi tas-servizz pubbliku, u dawn l-obbligi għandhom ikunu ddefiniti b’mod ċar; (b) il-parametri li permezz tagħhom jiġi kkalkulat il-kumpens iridu jiġu stabbilit bil-quddiem b’mod oġġettiv u trasparenti; (c) il-kumpens ma jistax jaqbeż dak li hu meħtieġ biex ikopri l-ispejjeż kollha, jew parti minnhom, li jkunu ġġarrbu biex jitwettqu l-obbligi tas-servizz pubbliku, filwaqt li jitqiesu l-irċevuti rilevanti u qligħ raġonevoli biex jitwettqu dawn l-obbligi; (d) meta l-kumpanija mhix magħżula skont proċedura tal-akkwist pubbliku, il-livell ta’ kumpens meħtieġ irid ikun ddeterminat fuq il-bażi ta’ analiżi tal-ispejjeż li impriża tipika, immexxija tajjeb u mgħammra b’mod adegwat, kieku kienet se tħallas biex twettaq dawn l-obbligi.

(145) Apparti l-kundizzjonijiet imsemmija, l-ewwel u t-tielet kundizzjoni, il-miżuri ad hoc (ara l-premessa 143 ta’ din id-deċiżjoni) ma jidhirx li jissodisfaw it-tieni u r-raba’ kundizzjoni tas-sentenza ta’ Altmark għar-raġunijiet li ġejjin:

(146) Huwa ċar li l-finanzjament mogħti permezz tal-ftehim mal-korp responsabbli għall-iskema tas-sigurtà soċjali u s-self tal-1998, ma kinux parti minn sistema ta’ kumpens li l-parametri tagħha kienu stabbiliti minn qabel b’mod oġġettiv u trasparenti (it-tieni kundizzjoni). Għall-kuntrarju, kienu bbażati fuq deċiżjonijiet ad hoc attribwibbli għall-Istat.

(147) Barra minn hekk, kif imsemmi fil-premessa 61 ta’ din id-Deċiżjoni, il-kuntratti tas-servizz pubbliku taw il-possibbiltà ta’ finanzjament speċifiku għal investimenti f’tagħmir tas-servizz pubbliku permezz ta’ injezzjonijiet tal-kapital. Ma jillimitawx l-investiment fis-servizz pubbliku jew jiddefinixxu ċar il-kundizzjonijiet u l-limiti tal-parteċipazzjoni tal-Istat; huma jirreferu sempliċement għall-possibbiltà tal-Istat li jipparteċipa fl-investimenti ta’ RTP bħala azzjonista. Għalhekk, il-Kummissjoni tikkunsidra li anki l-injezzjonijiet tal-kapital jistgħu ma jitqisux bħala parti minn sistema ta’ kumpens li l-parametri tagħha ġew stabbiliti minn qabel b’mod oġġettiv u trasparenti.

(148) RTP b’mod ċar ma kinitx magħżula skont proċedura tal-akkwist pubbliku li tiggarantixxi l-aktar prezz baxx possibbli. Xejn ma jindika li l-ammont ta’ ħlasijiet ad hoc ġie ddeterminat fuq il-bażi ta’ analiżi tal-ispejjeż li impriża tipika kienet teħel (ir-raba’ kundizzjoni).

(149) Għaldaqstant, huwa ċar li f’dan il-każ mhux il-kundizzjonijiet kollha stabbiliti fil-każ Altmark ġew sodisfatti. Għalhekk, il-miżuri msemmija fil-premessa 143 ta’ din id-Deċiżjoni għandhom jitqiesu bħala għajnuna mill-Istat skont l-Artikolu 107(1) tat-TFUE.

Valutazzjoni tal-kompatibilità tal-miżuri

(150) Il-Qorti tal-Ġustizzja konsistentement sostniet li l-Artikolu 106 tat-TFUE jista’ jagħmel eżenzjoni biex ma jkunx hemm projbizzjoni fuq għajnuna mill-Istat għal impriżi inkarigati b’servizz ta’ interess ekonomiku ġenerali (SGEI). Fil-każ Altmark ġie kkonfermat b’mod impliċitu li l-għajnuna mill-Istat li tikkumpensa għall-ispejjeż magħmula minn impriża sabiex tipprovdi servizz ta’ interess ekonomiku ġenerali tista’ titqies bħala kompatibbli mas-suq intern jekk tissodisfa l-kundizzjonijiet tal-Artikolu 106(2) tat-TFUE (l-ex Artikolu 86(2) tat-Trattat tal-KE u li qabel kien magħruf bħala “is-suq komuni”) (73).

(151) Il-Qorti tal-Ġustizzja għamlitha ċara li, sabiex miżura tibbenefika minn tali eżenzjoni, il-prinċipji ta’ definizzjoni, inkarigu u proporzjonalità jridu jintlaħqu kollha. Il-Kummissjoni tqis li, fejn dawn il-prinċipji jintlaħqu, l-iżvilupp tal-kummerċ ma jkunx affettwat sa tali punt li jkun kuntrarju għall-interessi tal-Unjoni.

(152) Il-mod kif dawn il-prinċipji japplikaw fis-settur tax-xandir huwa spjegat fil-Komunikazzjoni mill-Kummissjoni dwar l-applikazzjoni tar-regoli għall-għajnuna mill-Istat fuq ix-xandir tas-servizz pubbliku (il-Komunikazzjoni dwar ix-Xandir) (74). Skont din il-Komunikazzjoni dwar ix-Xandir, il-Kummissjoni għandha tevalwa skont jekk (75): (a) l-attivitajiet ta’ RTP huma obbligi tas-servizz pubbliku definiti b’mod ċar mill-Istat Membru (definizzjoni); (b) RTP uffiċjalment għandha l-inkarigu mill-awtoritajiet Portugiżi għall-forniment ta’ dan is-servizz (inkarigu); (c) il-finanzjament huwa proporzjonali għall-ispiża netta sabiex jiġi fornut is-servizz pubbliku.

Definizzjoni

(153) Kif iddikjarat fil-Protokoll dwar is-sistema ta’ xandir pubbliku fl-Istati Membri (il-Protokoll ta’ Amsterdam (76)) u l-Komunikazzjoni dwar ix-Xandir (77), huwa għall-Istati Membri li jiddefinixxu l-mandat ta’ servizz pubbliku tax-xandar li jagħti servizz pubbliku. Fis-settur tax-xandir, l-irwol tal-Kummissjoni hu limitat għall-analiżi ta’ jekk id-definizzjoni ta’ servizz pubbliku għandhiex xi żball evidenti. Tali żball għandu jikkostitwixxi abbuż tad-definizzjoni tas-servizz pubbliku.

(154) Minħabba n-natura speċifika tas-settur tax-xandir, il-Kummissjoni tqis, fid-dawl tad-dispożizzjonijiet interpretattivi f’dan il-Protokoll, definizzjoni fejn xandar partikulari huwa inkarigat bil-kompitu li jipprovdi programmi bbilanċjati u varjati bħala leġittima (78). Definizzjoni bħal din tkun konsistenti mal-għan li jitwettqu l-bżonnijiet demokratiċi, soċjali u kulturali ta’ soċjetà partikolari.

(155) Kif imsemmi fil-premessi 44 sa 48 ta’ din id-Deċiżjoni, RTP hija, bis-saħħa tal-liġi Nru 21/92 u l-kuntratti tas-servizz pubbliku, meħtieġa li tiżgura żewġ stazzjonijiet tax-xandir b’kopertura ġenerali bħala servizz televiżiv pubbliku ġenerali. Filwaqt li l-ewwel stazzjon għandu joffri aktar programmi ġenerali, it-tieni stazzjon għandu jimmira iktar lejn udjenzi speċifiċi. Barra minn hekk, kif deskritt fil-premessi 44 u 45 ta’ din id-Deċiżjoni, il-Liġi Nru 21/92 u l-kuntratti tas-servizz pubbliku jimponu aktar obbligi ddettaljati fuq RTP rigward il-kontenut tal-programmi u l-kooperazzjoni internazzjonali, kif ukoll xi obbligi speċifiċi oħra.

(156) Għalkemm id-definizzjoni tas-servizz pubbliku tax-xandir ta’ RTP hija ta’ natura kwalitattiva u pjuttost wiesgħa, il-Kummissjoni, fid-dawl tad-dispożizzjonijiet interpretattivi tal-Protokoll ta’ Amsterdam, tikkunsidra tali definizzjoni ‘wiesgħa’ bħala leġittima (79). Għalhekk, tikkunsidra wkoll id-definizzjoni ġenerali tal-mandat ta’ servizz pubbliku ta’ RTP sabiex tipprovdi żewġ stazzjonijiet tat-televiżjoni b’kopertura nazzjonali, wieħed aktar ġenerali, u l-ieħor aktar iffukat fuq udjenzi speċifiċi, bħala leġittima. Tali definizzjoni tista’ tiġi kkunsidrata li tissodisfa l-ħtiġijiet demokratiċi, soċjali u kulturali tas-soċjetà Portugiża.

(157) Barra minn hekk, il-Kummissjoni tqis bħala leġittimi l-obbligi li jiddeterminaw fid-dettall kif RTP għandha twettaq il-mandat tas-servizz pubbliku ġenerali tax-xandir. Skont it-tqegħid tal-kliem tal-Protokoll ta’ Amsterdam, dawn l-obbligi jistgħu wkoll jitqiesu li jissodisfaw il-ħtiġijiet demokratiċi, soċjali u kulturali tas-soċjetà Portugiża.

Żball evidenti fid-definizzjoni tal-mandat tas-servizz pubbliku ta’ RTP

(158) Għalkemm il-Kummissjoni tqis il-missjoni tas-servizz pubbliku ta’ RTP bħala leġittima, hija trid, madankollu, taċċerta jekk id-definizzjoni fihiex xi żball evidenti. Il-Kummissjoni se tivvaluta jekk l-eżenzjoni temporanja u permanenti mit-tariffi tal-atti notarili, tar-reġistrazzjoni u mill-ispejjeż ta’ pubblikazzjoni jistgħux jitqiesu bħala kumpens għal spiża ta’ servizz pubbliku, u se tkompli tanalizza jekk l-obbligu fuq RTP li tappoġġja ċ-ċinema jistax jitqies bħala parti mill-mandat tas-servizz pubbliku ta’ RTP.

(159) Il-Kummissjoni l-ewwel se tivvaluta jekk l-eżenzjoni temporanja mir-rekwiżit tal-atti notarili (u l-ispejjeż relatati), mit-tariffi tar-reġistrazzjoni u mill-ispejjeż tal-pubblikazzjoni waqt it-trasformazzjoni tal-1992 f’kumpanija pubblika limitata skont l-Artikolu 11(1) tal-Liġi Nru 21/92, kif ukoll l-eżenzjoni permanenti minn tariffi varji skont l-Artikolu 11(2) tal-Liġi Nru 21/92, jistgħux jitqiesu bħala kumpens għall-ispejjeż li rriżultaw mill-forniment ta’ servizz pubbliku.

Eżenzjoni mit-tariffi tar-reġistrazzjoni

(160) Eżenzjonijiet temporanji: L-ewwel nett, jeħtieġ li jkun eżaminat jekk l-ispejjeż involuti fit-trasformazzjoni ta’ RTP f’kumpanija pubblika limitata fl-1992 (jiġifieri l-ispejjeż li normalment ikun hemm għal att notarili, għar-reġistrazzjoni u għall-pubblikazzjoni tiegħu) jistgħux ikunu ġustament ikkumpensati bħala spejjeż tas-servizz pubbliku. Il-kumpens jieħu bixra, kif iddikjarat hawn fuq, permezz tal-eżenzjoni skont l-Artikolu 11 (1) tal-Liġi Nru 21/92.

(161) Fiż-żmien it-trasformazzjoni tagħha, RTP wettqet biss attivitajiet ta’ servizz pubbliku (ara l-premessa 18 ta’ din id-Deċiżjoni), filwaqt li attivitajiet kummerċjali ġew imwettqa minn sussidjarji legalment distinti. Għalhekk, l-ispejjeż relatati mat-trasformazzjoni tax-xandar tas-servizz pubbliku, awtomatikament ikkostitwew spejjeż tas-servizz pubbliku li l-Istat leġittimament seta’ jikkumpensa. Mhuwiex neċessarju li jkun ikkunsidrat jekk ir-riorganizzazzjoni ta’ RTP kinitx legalment obbligatorja jew meħtieġa (80). Il-valutazzjoni skont l-Artikolu 106(2) tat-TFUE u l-Komunikazzjoni dwar ix-Xandir teħtieġ li l-kumpens ma jaqbiżx l-ispejjeż netti tas-servizz pubbliku, iżda ma teħtieġx valutazzjoni dwar jekk dawn l-ispejjeż, sakemm huma limitati għall-forniment tas-servizz pubbliku, setgħux jiġu evitati (81). F’konformità mal-Protokoll ta’ Amsterdam u mal-Komunikazzjoni dwar ix-Xandir, l-Istati Membri huma, fil-prinċipju, liberi li jiddeċiedu dwar kif jorganizza ruħu x-xandar tas-servizz pubbliku tagħhom, u dan ma japplikax biss dwar kif ix-xandar jorganizza liema kontenut se jiġi mqassam, iżda wkoll taħt liema forma legali x-xandar tas-servizz pubbliku se jwettaq l-operazzjonijiet tiegħu. L-irwol tal-Kummissjoni huwa limitat biex jikkontrolla jekk din il-libertà mill-Istat Membru kinitx użata b’mod abbużiv. F’dan il-każ, m’hemmx indikazzjonijiet li t-trasformazzjoni twettqet bl-uniku għan li jingħata vantaġġ lil RTP. M’hemm l-ebda raġuni li tixħet dubju fuq ir-raġunar tal-Portugall li t-trasformazzjoni tal-1992 twettqet sabiex RTP tingħata aktar flessibbiltà fl-operazzjonijiet tagħha pjuttost milli tkun organizzazzjoni tal-Istat bi proċedimenti kkumplikati ta’ kontroll mill-Istat. Għalhekk għandu jkun konkluż li l-eżenzjoni mit-tariffi tar-reġistrazzjoni (jiġifieri tariffi tal-atti notarili, tariffi ta’ reġistrazzjoni, spejjeż tal-pubblikazzjoni) fil-waqt tat-trasformazzjoni ta’ RTP, tikkostitwixxi kumpens leġittimu għall-forniment tas-servizz pubbliku tax-xandir.

(162) Eżenzjoni permanenti: Madankollu, ir-raġunament t’hawn fuq (stipulat fil-premessa 161 ta’ din id-Deċiżjoni) ma jistax japplika għall-eżenzjoni permanenti fl-Artikolu 11(2) tal-Liġi Nru 21/92, li mhijiex limitata fiż-żmien u għalhekk miftuħa biex tkopri wkoll attivitajiet ta’ reġistrazzjoni u iskrizzjoni ta’ RTP barra mill-mandat tas-servizz pubbliku tagħha (eż. meta RTP tieħu f’idejha l-attivitajiet kummerċjali minflok permezz ta’ sussidjarji legalment distinti). Fid-dawl tal-kamp ta’ applikazzjoni wiesa’ tal-Artikolu 11(2) tal-Liġi Nru 21/92, kemm fir-rigward tal-ħin (jiġifieri bla limitu) kif ukoll tan-natura (jiġifieri mhux limitata għall-attivitajiet tas-servizz pubbliku), il-ġustifikazzjoni għal kwalunkwe eżenzjoni potenzjali futura mit-tariffi tar-reġistrazzjoni bħala spiża tas-servizz pubbliku mhix possibbli. Għalhekk għandu jiġi konkluż li l-eżenzjoni mit-tariffi skont l-Artikolu 11(2) tal-Liġi Nru 21/92 mhijiex kompatibbli mas-suq intern.

(163) Filwaqt li l-Portugall argumenta li l-Artikolu 11(2) tal-Liġi Nru 21/92 qatt ma ġie applikat u li RTP dejjem ħallset it-tariffi tar-reġistrazzjoni kollha meħtieġa wara t-trasformazzjoni tal-1992, dan l-argument jista’ jkun validu fil-każ tal-irkupru, iżda ma jbiddilx il-fatt li dik id-dispożizzjoni, bħala tali, tagħti għajnuna mill-Istat lil RTP li mhix iġġustifikata bl-Artikolu 106(2) tat-TFUE jew xi dispożizzjoni oħra ta’ dan it-Trattat.

Promozzjoni taċ-ċinema

(164) Filwaqt li tieħu inkonsiderazzjoni l-premessa 45 tad-Direttiva “Televiżjoni mingħajr Fruntieri”, il-Kummissjoni tista’ taċċetta, sakemm id-drittijiet fuq il-films huma murija fuq it-televiżjoni ta’ servizz pubbliku, li d-definizzjoni ta’ servizz pubbliku tax-xandara tas-servizz pubbliku tinkludi l-obbligu li jsiru kontribuzzjonijiet sostanzjali għall-investiment fil-produzzjoni awdjoviżiva Ewropea (82).

(165) Il-Kummissjoni tikkunsidra li l-obbligu impost fuq RTP biex tippromwovi ċ-ċinema jaqa’ fl-ambitu tas-servizz pubbliku tax-xandir, ladarba RTP sussegwentement ixxandar il-films fuq it-televiżjoni ta’ servizz pubbliku li għalihom hija tkun akkwistat id-drittijiet ta’ distribuzzjoni.

(166) Il-Kummissjoni ma tistax, għalhekk, taqbel mal-kummenti mill-partijiet interessati li l-obbligu ta’ RTP rigward il-promozzjoni taċ-ċinema u l-finanzjament tagħha huwa diskriminatorju. Il-partijiet argumentaw li x-xandara privati kkonkludew ukoll protokolli dwar il-promozzjoni taċ-ċinema mal-awtoritajiet Portugiżi li ma jipprovdux kumpens. Madankollu, il-Kummissjoni tqis li huwa meħtieġ li ssir distinzjoni bejn ftehimiet volontarji dwar il-promozzjoni taċ-ċinema konklużi fuq naħa bejn l-Istat u x-xandara privati, u fuq in-naħa l-oħra l-obbligi imposti għal xandir tas-servizz pubbliku fuq RTP biex ixxandar u tiffinanzja produzzjonijiet taċ-ċinema. Huwa ċar li RTP hija espliċitament inkarigata bil-kompitu fis-servizz pubbliku biex tappoġġja ċerti produzzjonijiet ta’ films li huma sussegwentement imxandra bħala programmi televiżivi tas-servizz pubbliku, billi l-ebda inkarigu tas-servizz pubbliku mhuwa fdat f’idejn xandara privati. Fil-fatt, RTP saret strument użat mill-Istat biex jappoġġja ċ-ċinema. Kwalunkwe vantaġġ li jirriżulta favur iċ-ċinema mingħand RTP jista’ jikkostitwixxi għajnuna mill-Istat u għandu jiġi vvalutat bħala tali. Din id-Deċiżjoni hija mingħajr preġudizzju għal kull valutazzjoni dwar il-vantaġġi possibbli mogħtija lil produtturi tal-films.

(167) Għaldaqstant, għandu jiġi konkluż li l-kofinanzjament min-naħa ta’ RTP tax-xogħlijiet ċinematografiċi Portugiżi li jintwerew fuq stazzjonijiet tas-servizz pubbliku, jista’ jitqies bħala obbligu leġittimu speċifiku li huwa strumentali fit-twettiq tal-obbligi ġenerali tas-servizz pubbliku tax-xandir ta’ RTP. Dan l-obbligu ma għandux, għalhekk, jikkostitwixxi żball evidenti.

Servizzi oħra

(168) Madankollu, il-Kummissjoni tqis li l-obbligu legali impost fuq RTP biex tipprovdi “servizzi oħra li għandhom jiġu speċifikati fuq bażi ad hoc” (83) mhuwiex preċiż biżżejjed biex jippermetti lill-Kummissjoni tevalwa minn qabel b’ċertezza legali suffiċjenti jekk dawn is-servizzi jistgħux jitqiesu bħala servizz pubbliku. Għalkemm hija tal-fehma li “servizzi oħra li għandhom jiġu speċifikati” mhumiex definiti b’mod ċar, hija tinnota li l-ebda pagamenti ma saru taħt din id-dispożizzjoni matul il-perjodu investigat (84).

Konklużjoni

(169) Fid-dawl ta’ dak li ntqal, il-Kummissjoni tikkonkludi li l-attivitajiet ta’ RTP kif deskritti fil-liġi Nru 21/92 u ridefiniti fil-kuntratti pubbliċi ta’ servizzi, huma obbligi ta’ servizz pubbliku definiti b’mod ċar. Għalkemm l-obbligu li jiġu pprovduti “servizzi oħra li għandho