30.12.2006 MT Il- Ġurnal Uffi ċjali ta’ l-Unjoni Ewropea L 400/403 
 DEĊIŻJONI TAL-KUNSILL 
tad-19 ta’ Di ċembru 2006 
dwar il-Programm Spe ċifiku li jimplimenta 
s-Seba' Programm Kwadru tal-Komunità Ewropea g ħall-Enerġija Atomika (Euratom) 
għal riċerka nukleari u attivitajiet ta’ ta ħriġ (2007-2011) 
(2006/976/Euratom) 
 
IL-KUNSILL TA' L-UNJONI EWROPEA, 
Wara li kkunsidra t-Trattat li jist abbilixxi l-Komunità Ewropea g ħall-Enerġija Atomika, u b’mod 
partikolari l-ewwel paragr afu ta’ l-Artikolu 7 tieg ħu, 
Wara li kkunsidra l-pr oposta tal-Kummissjoni, 
Wara li kkunsidra l-opinj oni tal-Parlament Ewropew1
, 
Wara li kkunsidraw l-opinjoni  tal-Kumitat Ekonomiku u So ċjali Ewropew2, 
Wara li kkonsultaw il-Kumitat Xjentifiku u Tekniku. 
                                                 
1 Opinjoni tat-30 ta' Novembru 2006 (g ħada mhux pubblikata fil- ĠU) 
2 ĠU C 185, 8.8.2006, p. 10. 
L 400/404 MT Il- Ġurnal Uffi ċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 30.12.2006 
 Billi: 
(1) Skond id-De ċiżjoni tal-Kunsill Nru 2006/970/Euratom tat-18 ta’ Di ċembru 2006 dwar is-
Seba’ Programm Kwadru tal-Komunità Ewropea g ħall-Enerġija Atomika (Euratom) g ħar-
riċerka nukleari u attivitajiet ta' ta ħriġ (2007-2011)∗1(minn hawn ‘il quddiem imsejja ħ ‘il-
Programm Kwadru’), il-Programm Kwadru g ħandu jiġi implimentat permezz ta’ 
programmi spe ċifiċi li jiddefinixxu re goli dettaljati g ħall-implimentazzjoni tag ħhom, 
jiffissaw it-tul tag ħhom u jipprovdu g ħall-mezzi meqjusa me ħtieġa. 
(2) Il-Programm Kwadru huwa strutturat f’ żewġ tipi ta’ attivitajiet: (i) azzjonijiet indiretti fir-
riċerka dwar l-ener ġija mill-fu żjoni u riċerka dwar il-fissjoni nukleari u l- ħarsien mir-
radjazzjoni, u (ii) attivitajiet diretti ta ċ-Ċentru Kon ġunt tar-Ri ċerka fil-qasam ta' l-ener ġija 
nukleari. L-attivitajiet ta ħt (i) għandhom ikunu implimentati b’dan il-programm spe ċifiku. 
(3) Ir-regoli g ħall-parteċipazzjoni ta' l-intrapri żi, ċentri ta' ri ċerka u universitajiet u g ħat-tixrid 
tar-riżultati tar-ri ċerka, għall-Programm Kwadru (minn hawn 'il quddiem imsej ħa 'r-regoli 
għall-parteċipazzjoni u t-tixrid') g ħandhom japplikaw g ħal dan il-programm. 
(4) Il-Programm Kwadru g ħandu jikkumplimenta azzjonijiet o ħra ta’ l-UE fil-qasam tal-
politika tar-ri ċerka li huma me ħtieġa għall-isforz strate ġiku ġenerali għall-
implimentazzjoni ta’ l-istrate ġija ta’ Lisbona, flimkien, b’mod partikolari, ma’ dawk dwar 
l-edukazzjoni, it-ta ħriġ, il-kultura, il-kompetittività u l- innovazzjoni, l-industrija, is-sa ħħa, 
il-ħarsien tal-konsumatur, ix-xog ħol, l-enerġija, it-trasport u l-ambjent. 
                                                 
∗ Nota lill- ĠU: J.J. daħħlu n-numru u d-data. 
1 Ara pa ġna ... ta' dan il- Ġurnal Uffi ċjali. 
30.12.2006 MT Il- Ġurnal Uffi ċjali ta’ l-Unjoni Ewropea L 400/405 
 (5) B’referenza g ħad-Deċiżjoni tal-Kunsill tas- 26 ta’ Novembru 2004 li temenda d-direttivi 
għan-negozjati dwar l-ITER (Reattur Sperimenta li Nukleari Internazzjonali), it-twettiq ta’ 
l-ITER fl-Ewropa, f'appro ċċ usa’ għall-enerġija mill-fu żjoni, għandu jkun il-karatteristika 
ċentrali ta’ l-attivitajiet ta’ ri ċerka dwar il-fu żjoni li jitwettqu ta ħt il-Programm Kwadru. 
(6) L-attivitajiet ta’ l-UE b ħala kontribut g ħat-twettiq ta’ l-ITER u, b’mod partikolari, dawk 
meħtieġa għal bidu tal-kostruzzjoni ta’ l-ITER f’ Cadarache u t-twettiq tar-R&D dwar it-
Teknoloġija ta’ l-ITER waqt il-Programm Kwadru, g ħandhom jitmexxew minn intrapri ża 
konġunta skond it-tifsira tat-Titlu II, Kapitlu 5 tat-Trattat. 
(7) Ċerti aspetti tar-ri ċerka u l-iżvilupp teknolo ġiku fil-qasam tax-xjenza u t-teknolo ġija tal-
fissjoni nukleari jistg ħu wkoll ikunu adattati g ħall-implimentazzjoni permezz ta’ Intrapri żi 
Konġunti stabbiliti ta ħt it-Titolu II, Kapitolu 5 tat-Trattat. 
(8) Skond l-Artikolu 101 tat-Trattat, il-Komunità kkonkludiet g ħadd ta’ ftehimiet 
internazzjonali fil-qasam tar-ri ċerka nukleari u g ħandhom isiru sforzi sabiex tissa ħħaħ 
il-kooperazzjoni inte rnazzjonali fir-ri ċerka bl-għan li jkun hemm aktar integrazzjoni tal-
Komunità fil-komunità internazzjonali tar-ri ċerka. Għalhekk, dan il-programm spe ċifiku 
għandu jkun miftu ħ għall-parteċipazzjoni ta’ pajji żi li kkonkludew il-ftehim me ħtieġ għal 
dan il-għan u huwa wkoll miftu ħ fuq livell ta’ pro ġett, u abba żi ta’ benefi ċċju reċiproku, 
għall-parteċipazzjoni ta' entitajiet minn pajji żi terzi u minn organizzazzjonijiet 
internazzjonali g ħal kooperazzjoni xjentifika. 
L 400/406 MT Il- Ġurnal Uffi ċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 30.12.2006 
 (9) Attivitajiet ta' ri ċerka mwettqa fi ħdan dan il-programm g ħandhom jirrispettaw il-prin ċipji 
ta' l-etika fundamentali, inklu żi dawk li huma riflessi fil-Karta tad-Drittijiet Fundamentali 
ta' l-Unjoni Ewropea. 
(10) Il-Programm ta’ Qafas g ħandu jikkontribwixxi lejn  il-promozzjoni ta' l-i żvilupp 
sostenibbli. 
(11) G ħandha tiġi żgurata tmexxija finanzjarja tajba tal-Programm Kwadru u l-
implimentazzjoni tieg ħu bl-aktar mod effettiv u fa ċli biex jintu ża possibbli, waqt li ti ġi 
żgurata ċ-ċertezza legali u l-a ċċessibilità tal-programm g ħall-parteċipanti kollha, 
f’konformità mar-Regolament tal-Kunsill (KE, Euratom) Nru 1605/2002 tal-25 ta’ Ġunju 
2002 tar-Regolament Finanz jarju applikabbli g ħall-baġit ġenerali tal-Komunitajiet 
Ewropej, ir-Regolament tal-Kummissjoni  (KE, Euratom) Nru 2342/2002 tat-23 ta’ 
Diċembru 2002 li jistipula r-regola ddettaljati g ħall-implimentazzjoni tar-Regolament 
Finanzjarju u kwalunkwe emenda futura. 
30.12.2006 MT Il- Ġurnal Uffi ċjali ta’ l-Unjoni Ewropea L 400/407 
 (12) G ħandhom jittie ħdu miżuri xierqa - b'mod proporzjonali ma ' l-interessi finanzjarji tal-
Komunitajiet Ewropej - biex ji ġu monitorati kemm l-effika ċja ta' l-appo ġġ finanzjarju 
mogħti kif ukoll l-effika ċja ta' l-użu ta' dawn il-fondi sabiex ji ġu evitati rregolaritajiet u 
frodi, u għandhom jittie ħdu l-passi me ħtieġa biex jiġu rkuprati fondi mitlufa, im ħallsa 
indebitament jew u żati skorrettament skond ir-Regol ament (KE, Euratom) Nru 1605/2002, 
ir-Regolament tal-Kummissjoni (KE, Eura tom) Nru 2342/2002, ir-Regolamenti tal-Kunsill 
(KE, Euratom) Nru 2988/95 tat-18 ta' Di ċembru 1995 dwar il-protezzjoni ta' l-interessi 
finanzjarji tal-Komunitajiet Ewropej1, (Euratom, KE) Nr u 2185/96 tal-11 ta' Novembru 
1996 dwar il-kontrolli u l-ispezz jonijiet fuq il-post  imwettqa mill-Kummissjoni sabiex 
tħares l-interessi finanzjarji tal-Komunitajiet Ewropej kontra  l-frodi u irregolaritajiet o ħra2 
u r-Regolament (KE) Nru 1073/1999 tal-Parl ament Ewropew u tal-Kunsill dwar 
investigazzjonijiet immexxija mill-Uffi ċċju Ewropew ta' Kontra l-Frodi (OLAF)3. 
(13) Kull qasam tematiku g ħandu jkollu sezzjoni tal-ba ġit għalih fil-Ba ġit Ġenerali 
tal-Komunitajiet Ewropej. 
(14) Fl-implimentazzjoni ta' dan il-programm trid ting ħata attenzjoni xierqa lill-integrazzjoni ta’ 
l-ugwaljanza bejn is-sessi, kif ukoll,  inter alia, il- kondizzjonijiet tax-xog ħol, it-trasparenza 
tal-proċessi ta’ rekluta ġġ, u l-iżvilupp tal-karriera fir-rigward tar-ri ċerkaturi mqabbda g ħal 
proġetti u programmi ffinazjati ta ħt l-azzjonijiet ta’ da n il-programm, li g ħalih ir-
Rakkomandazzjoni tal-Kummissjoni tal-11 ta ' Marzu 2005 dwar il-Karta Ewropea tar-
Riċerkaturi u Kodi ċi ta' Mġiba għar-Rekluta ġġ tar-Riċerkaturi4 joffru qafas ta' referenza, 
filwaqt li ti ġi rrispettata n-natura volontarja tag ħha. 
                                                 
1 ĠU L 312, 23.12.1995, p. 1. 
2 ĠU L 292, 15.11.1996, p. 2. 
3 ĠU L 136, 31.5.1999, p. 1. 
4 C(2005) 576. 
L 400/408 MT Il- Ġurnal Uffi ċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 30.12.2006 
 ADOTTA DIN ID-DECIZJONI: 
Artikolu 1 
Il-programm spe ċifiku għal riċerka nukleari u attivitajiet ta’ ta ħriġ fl-oqsma ta’ l-Ener ġija mill-
Fużjoni, il-Fissjoni Nukleari u l-Protezzjoni mir-Radjazzjoni ta ħt is-Seba’ Programm Kwadru ta' l- 
Euratom, minn hawn 'il quddiem il-"Programm Spe ċifiku", huwa b’dan adottat g ħall-perijodu mill-
1 ta’ Jannar 2007 sal-31 ta’ Di ċembru 2011. 
Artikolu 2 
Il-Programm Spe ċifiku għandu jappo ġġa l-attivitajiet g ħal riċerka u taħriġ dwar l-ener ġija nukleari, 
li jappoġġaw il-firxa s ħiħa ta’ azzjonijiet ta’ ri ċerka mwettqa fl-oqsma temati ċi li ġejjin: 
(a) ri ċerka dwar l-ener ġija mill-fu żjoni; 
(b) ri ċerka dwar il-fissjoni nukleari u l-protezzjoni mir-radjazzjoni. 
L-għanijiet u d-deskrizzjoni ġenerali ta’ dawk l-attivitajiet jing ħataw fl-Anness I. 
30.12.2006 MT Il- Ġurnal Uffi ċjali ta’ l-Unjoni Ewropea L 400/409 
 Artikolu 3 
Skond l-Artikolu 3 tal-Programm Kwadru, l-ammont meqjus me ħtieġ għat-twettiq tal-Programm 
Speċifiku għandu jkun ta' EUR 2 234 miljun, li minnhom sa 15% g ħandhom ikunu g ħan-nefqa 
amministrattiva tal-Kummissjoni. Dan l-ammont g ħandu jitqassam kif ġej: 
Riċerka dwar l-ener ġija mill-fu żjoni1 1947 
Fissjoni nukleari u protezzj oni mir-radjazzjoni  287 
Artikolu 4 
1. L-attivitajiet kollha ta’ ri ċerka mwettqa ta ħt il-programm spe ċifiku għandhom jitwettqu 
f'konformità mal-prin ċipji etiċi fundamentali. 
Artikolu 5 
1. Il-programm spe ċifiku għandu jkun implimentat permezz ta’ l-iskemi ta’ finanzjament 
stabbiliti fl-Anness II g ħall-Programm Kwadru. 
2. Ir-regoli g ħall-parteċipazzjoni u t-tixrid g ħandhom japplikaw g ħal dan il-Programm 
Speċifiku. 
                                                 
1 Fl-ammont previst g ħar-riċerka ta' l-ener ġija mill-Fu żjoni, mill-anqas EUR 900 miljun ser 
ikunu riżervati għal attivitajiet minbarra l-kostruzzjoni ta' l-IT ER, elenkat fl-Anness. 
L 400/410 MT Il- Ġurnal Uffi ċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 30.12.2006 
 Artikolu 6 
1. Il-Kummissjoni g ħandha tfassal programm ta’ ħidma għall-implimentazzjoni tal-programm 
speċifiku, li jistabbilixxi f’aktar dettall l- objettivi u l-prijo ritajiet xjentifi ċi u teknolo ġiċi 
mniżżla fl-Anness, l-iskemi ta’ finanzjament li g ħandhom jintu żaw għas-suġġett li dwaru 
hemm sej ħa għal proposti, u l-iskeda ta' żmien għall-implimentazzjoni. 
2. Il-programm ta’ ħidma għandu jieħu kont ta' l-atti vitajiet ta’ ri ċerka rilevanti mwettqa mill-
Istati Membri, l-Istati Asso ċjati u organizzazzjonijiet Ewr opej u internazzjonali. Huwa 
għandu jkun a ġġornat fejn xieraq. 
3. Il-programm ta’ ħidma ser jispe ċifika l-kriterji li fuqhom ji ġu valutati l-proposti g ħal 
azzjonijiet indiretti ta ħt l-iskemi ta’ finanzjament u jintg ħażlu l-proġetti. Il-kriterji ser 
ikunu dawk ta’ l-e ċċellenza, l-impatt u l-implimentazzjoni u fi ħdan dan il-qafas, ħtiġiet, 
fatturi ta' pe żar u limiti addizzjonali jistg ħu jkunu spe ċifikati aktar jew komplementati fil-
programm ta’ ħidma. 
4. Il-programm ta' ħidma jista' jidentifika: 
(a) organizzazzjonijiet li jir ċievu sottoskrizzjonijiet fil-forma ta' ħlas għal sħubija; 
(b) azzjonijiet ta' appo ġġ għall-attivitajiet ta' entitajiet legali spe ċifiċi. 
30.12.2006 MT Il- Ġurnal Uffi ċjali ta’ l-Unjoni Ewropea L 400/411 
 Artikolu 7 
1. Il-Kummissjoni g ħandha tkun responsabbli g ħall-implimentazzjoni tal-programm 
speċifiku. 
2. G ħall-finijiet ta’ l-implimen tazzjoni tal-programm spe ċifiku l-Kummissjoni g ħandha tkun 
assistita minn kumitat konsultattiv. Il-membri ta’ dan il-kumitat jistg ħu jvarjaw skond is-
suġġetti differenti fuq l-a ġenda tal-kumitat. G ħal aspetti relatati mal-fissjoni, l-
kompożizzjoni ta’ dan il-kumitat u r-regoli dettaljati tat-t ħaddim u l-pro ċeduri applikabbli 
għalih għandhom ikunu kif stabbilit fid-De ċiżjoni tal-Kunsill 84/ 338/Euratom, KEFA, 
KEE tad-29 ta’ Ġunju 1984 dwar strutturi u pro ċeduri għat-tmexxija u l-koordinazzjoni ta' 
attivitajiet ta' ri ċerka, żvilupp u dimostrazzjoni Komunitarja1. Għall-aspetti relatati mal-
fużjoni dawn g ħandhom ikunu kif stabbilit fid-De ċiżjoni tal-Kunsill tas-16 ta' Di ċembru 
1980 li tistabbilixxi Kumitat Konsultattiv g ħall-programm ta' fu żjoni2. 
3. Il-Kummissjoni g ħandha tinforma lill-kumitat fuq ba żi regolari dwar il-progress ġenerali 
ta' l-implimentazzjoni tal-programm spe ċifiku, u għandha tipprovdilu informazzjoni 
f'waqtha dwar l-attivitajiet tar-Ri ċerka u Żvilupp Teknolo ġiku (RŻT) kollha li huma 
proposti jew iffinanzjati ta ħt dan il-programm. 
                                                 
1 ĠU L 177, 4.7.1984, p. 25. 
2 De ċiżjoni kif emendata l-a ħħar bid-De ċiżjoni 2005/336/Euratom ( ĠU L 108, 15.11.1996, p. 
64). 
L 400/412 MT Il- Ġurnal Uffi ċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 30.12.2006 
 Artikolu 8 
Il-Kummissjoni g ħandha tag ħmel arran ġamenti għall-monitora ġġ, il-valutazzjoni u r-revi żjoni 
indipendenti previsti fl-Arti kolu 6 tal-Programm Kwadru li g ħandhom isiru fir-rigward ta' l-
attivitajiet imwettqa fl-oqs ma koperti mill-Programm Spe ċifiku. 
Artikolu 9 
Din id-De ċiżjoni għandha tidħol fis-seħħ fit-tielet jum wara  l-pubblikazzjoni tag ħha fil -Ġurnal 
Uffiċjali ta' l-Unjoni Ewropea . 
Din id-De ċiżjoni hija indirizzata lill-Istati Membri. 
Magħmul fi Brussell, nhar id-19 ta’ Di ċembru 2006. 
 G ħall-Kunsill 
 Il-President 
 J. KORKEAOJA 
 
30.12.2006 MT Il- Ġurnal Uffi ċjali ta’ l-Unjoni Ewropea L 400/413 
 ANNESS  
OBJETTIVI XJENTIFI ĊI U TEKNOLO ĠIĊI, LINJI WESG ĦIN 
TAT-TEMI U L-ATTIVITAJIET 
1. INTRODUZZJONI 
L-enerġija nukleari attwalment ti ġġenera terz ta' l-eletri ċità kollha kkunsmata fl-UE u, b ħala l-aktar 
sors sinifikattiv ta' elettri ċità ta' tagħbija bażi li, matul il-funzjonament ta' impjant ta' l-ener ġija 
nukleari, ma jemittix CO2, tikkostitwixxi elemen t importanti fid-dibattitu dwar il-mezzi g ħall-
ġlieda kontra l-bidla fil-klima u t-tnaqqi s tad-dipendenza ta' l-Ewropa fuq l-ener ġija impurtata. 
Il-fużjoni għandha l-potenzjal li tag ħti kontribut ewlieni g ħat-twettiq ta' provvista ta' ener ġija 
sostenibbi u żgura għall-UE fi ftit g ħexieren ta' snin mil-lum wara l-penetrazzjoni tas-suq ta' reatturi 
ta' fużjoni kummer ċjali u l-ITER huwa l-pass ma ġġuri li jmiss fil-progress lejn dan l-g ħan. It-
twettiq tal-pro ġett ITER g ħalhekk huwa l-qofol ta’ l-istrate ġija prezenti ta' l-UE, minkejja li jrid ji ġi 
akkumpanjat minn programm Ewropew ta' RuZ b’sa ħħtu u ffokat biex i ħejji għall-isfruttament ta’ l-
ITER u biex jizviluppa t-teknolo ġiji u l-bazi ta’ tag ħrif li ser ikunu me ħtieġa matul u lil hinn mit-
tħaddim tieg ħu. 
L 400/414 MT Il- Ġurnal Uffi ċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 30.12.2006 
 Min-naħa l-oħra, il-fissjoni nukleari tibqa' g ħażla vijabbli g ħal dawk l-Istati Membri li jixtiequ 
jagħmlu użu minn din it-teknolo ġija għal taħlita bbilan ċjata tal-provvisti ta' l-ener ġija tagħhom. L-
attivitajiet ta' ri ċerka u taħriġ huma ta' l-akbar importanza biex ji ġu żgurati livelli ta' sigurtà nukleari 
li huma g ħolja b'mod kontinwat kemm issa kif ukoll fil-futur, jin żamm il-progress lejn l-
implimentazzjoni ta’ soluzzjonijiet sostenibbli g ħall-immani ġjar ta’ l-iskart, u jitjiebu l-effi ċjenza u 
l-kompetittività tas-settur kollu kemm hu. Ir-ri ċerka fil-protezzjoni mir-r adjazzjoni tikkostitwixxi 
aspett essenzjali ta' din il-politika, li ti żgura sigurtà mill-a ħjar tal-pubbliku u tal- ħaddiema fl-
applikazzjonijiet medi ċi u industrijali kollha. 
Fl-oqsma kollha, il-livell tajjeb ta' investiment fir-ri ċerka huwa essenzjali jekk l-Ewropa trid tibqa' 
kompetittiva; g ħal effettività massima dan je ħtieġ approċċ kombinat fil-livell ta' l-UE 
b'kooperazzjoni kontinwata bejn l-Istati Me mbri u sforzi sinifikanti biex jin żammu l-infrastrutturi, 
il-kompetenzi u l-g ħarfien espert. Ġeneralment, ir-ri ċerka ser tkun me ħtieġa wkoll għall-
esplorazzjoni ta’ oppor tunitajiet xjentifi ċi u teknolo ġiċi ġodda u biex twie ġeb b'mod flessibbli 
għall-ħtiġijiet ta' politika ġodda li jqumu matul il-pro ċess tal-Programm Kwadru. 
30.12.2006 MT Il- Ġurnal Uffi ċjali ta’ l-Unjoni Ewropea L 400/415 
 2. Oqsma temati ċi tar-riċerka 
2.1. Ener ġija mill-fu żjoni 
Il-bini ta’ l-ITER f’Cadar ache fi Franza, u ta' pro ġetti ta' " Appro ċċ Usa' " biex jit ħaffef l-iżvilupp 
ta' l-enerġija mill-fu żjoni, ser isir fi ħdan il-qafas ta' kooperazzjoni  internazzjonali. Ftehim 
internazzjonali dwar l-ITER ser jistabbilixxi l-Or ganizzazzjoni ITER. L-istabbiliment ta' l-ITER u 
ta' proġetti ta' Appro ċċ Usa', u l-isfruttament tag ħhom flimkien ma' fa ċilitajiet oħra f'kollaborazzjoni 
internazzjonali ser jespandu tali kollaborazzjoni g ħal livell bla pre ċedent. Dan ser jipprovdi 
benefiċċji sinifikanti lill-Ewropa, par tikolarment f'termini ta' effi ċjenza u ta' tqassim possibbli ta' l-
ispejjeż. L-Aġenzija Nazzjonali g ħall-ITER ser tkun stabbilita b ħala Impriża Konġunta taħt it-
Trattat ta' l-EURATOM. Hi ser tipprovdi l- mezzi sabiex l-EURATO M twettaq l-obbligi 
internazzjonali tag ħha taħt il-Ftehim ITER u biex ti żgura li l-EURATOM tipprovdi b'mod effi ċjenti 
u koerenti l-kontribut Ewropew g ħall-ITER u g ħall-proġetti ta’ l-Appro ċċ Usa', inklu żi l-attivitajiet 
ta’ R&Ż b'appoġġ għal dawn il-pro ġetti. 
L 400/416 MT Il- Ġurnal Uffi ċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 30.12.2006 
 Il-pożizzjoni ewlenija li g ħandha l-Ewropa fir-ri ċerka dwar l-ener ġija mill-fu żjoni hija dovuta g ħall-
programm Ewropew tal-fu żjoni tat-tip ta ż-Żona Ewropea tar-Ri ċerka (ERA) li hu uniku u totalment 
integrat, flimkien ma' appo ġġ sod u kontinwu mill-Komunità, koor dinazzjoni mill-EURATOM, u l-
iżvilupp tal-kapital uman fl-Asso ċjazzjonijiet tal-Fu żjoni ta' l-EURATOM . L-Asso ċjazzjonijiet tal-
Fużjoni huma ċentri ta' eċċellenza fir-ri ċerka dwar il-fu żjoni u għandhom network  estensiv ta' 
kollaborazzjonijiet, il-parti l-kbira bba żati fuq il-fa ċilitajiet sperimentali tag ħhom. L-izviluppi 
teknoloġiċi eċċellenti miksuba mill-EU RATOM fil-kontribut tag ħha għall-Attivitajiet ta' Disinn ta' 
l-Inġinerija ITER u l-isfruttament b’su ċċess tal-faċilitajiet JET taw kontribut sinifikanti lejn aktar 
titjib tal-koezjoni soda tal-pr ogramm Ewropew tal-fuzjoni. Da n ta wkoll lill-Ewropa t-tag ħrif u l-
esperjenza me ħtieġa għal sforzi kollaborattivi wesg ħin fl-aspetti kollha tar-ri ċerka dwar l-ener ġija 
mill-fużjoni, inklu ż it-twettiq ta' l-ITER u tal-pro ġetti ta' Appro ċċ Usa'. Waqt li jibnu fuq dawn il-
kisbiet, l-organizzazzjoni u l- ġestjoni ta' l-FP7 ser jizguraw li r-R& Ż jiġi kkoordinat b'mod effettiv 
u effiċjenti għat-twettiq ta' l-g ħanijiet tal-programm fuq medda ta ' zmien fil-qrib u fit-tul. 
L-izvilupp rapidu tal-fuzjoni je ħtieġ ukoll bazi industrijali wiesg ħa biex jiġi zgurat l-uzu f’waqtu ta' 
l-enerġija mill-fuzjoni. L-industrija Ewropea di ġà tat kontribut sostanzjali lill-Attivitajiet ta' Disinn 
ta' l-Inġinerija ITER. Matul l-FP7, l-industrija Ewropea, inklu żi l-SMEs, ser ikollha rwol ċentrali 
fil-bini ta' l-ITER u ser tpo ġġi lilha nfisha f'po żizzjoni li tipparte ċipa bi sħiħ fl-iżvilupp tat-
teknoloġiji ta' l-ener ġija mill-fu żjoni għal DEMO ( power  station  "ta' dimostrazzjoni" ta' l-ener ġija 
mill-fużjoni) u impjanti futuri ta' l-ener ġija mill-fu żjoni. 
30.12.2006 MT Il- Ġurnal Uffi ċjali ta’ l-Unjoni Ewropea L 400/417 
 L-ITER u l-programm Ewropew ta' ri ċerka dwar l-ener ġija mill-fu żjoni ser jikkontribwixxu g ħal xi 
wħud mill-azzjonijiet ur ġenti identifikati fir-rapport tal-Grupp ta' Livell G ħoli (ir-"Rapport Kok") 
kif meħtieġ biex isir progress fl-istrate ġija ta' Lisbona. B'mod part ikolari, l-ITER ser ji ġbed lejh l-
aħjar xjenzjati u in ġiniera fil-qasam tal-fuzjon i u l-industriji tat-teknolo ġija għolja. Dan ser jo ħloq 
benefiċċji kemm g ħall-programm Ewropew tal-fuzjoni kif ukoll g ħall-bazi ġenerali ta' tag ħrif 
xjentifiku u tekniku. Il- ħiliet u t-tag ħrif li ser jinkisbu mill-industrija Ewropea fil-bini ta' sistemi u 
komponenti biex jil ħqu l-ħtiġiet tekniċi esiġenti ħafna tat-tag ħmir ta' l-ITER ser jg ħinu biex i żidu l-
kompetittività tag ħha. 
Objettiv Ġenerali 
Biex tiġi żviluppata l-ba żi ta' tagħrif għal, u biex jitwettaq l-ITER b ħala l-pass ewlieni lejn, il-
ħolqien ta' reatturi prototipi g ħal power stations  li huma siguri, sostenibbli, ambjentalment 
responsabbli u ekonomikament vijabbli. 
Attivitajiet 
(i) Ir-realizzazzjoni ta’ l-ITER 
Dan jinkludi attivitajiet g ħat-twettiq kon ġunt ta' l-ITER b ħala infrastruttura internazzjonali ta' 
riċerka, kif ġej : 
Il-Komunità ser ikollh a r-responsabbiltà spe ċjali fi ħdan l-Organizzazzjoni I TER li tospita l-pro ġett 
u ser ikollha rwol ewlieni, b'm od partikolari fir-rigward tat-t ħejjija tas-sit, l-istabbiliment ta' l-
Organizzazzjoni ITER, il- ġestjoni u l-provvista tal- persunal, kif ukoll appo ġġ ġenerali tekniku u 
amministrattiv. 
L 400/418 MT Il- Ġurnal Uffi ċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 30.12.2006 
 Il-parteċipazzjoni tal-Komunità fl-ITER b ħala waħda mill-Partijiet ser tinkludi l-kontributi g ħall-
bini ta’ tag ħmir u installazzjonijiet li jinsabu fi ħdan il-perimetru tas-sit ta' l-ITER u me ħtieġa għall-
isfruttament tieg ħu u appoġġ għall-proġett waqt li jkun qed jinbena. 
L-attivitajiet ta' R& Ż li jappoġġaw il-bini ta' l-ITER  ser jitwettqu fl-Asso ċjazzjonijiet tal-fu żjoni u l-
industriji Ewropej. Dawn ser jinkludu l-i żvilupp u l-ittestjar tal- komponenti u s-sistemi. 
(ii) R& Ż bi tħejjija għat-tħaddim ta' l-ITER 
Programm iffokat fuq il- fizika u t-teknolo ġija ser ikollu l-g ħan li jikkonsolida l-g ħażliet tal-pro ġett 
ta' l-ITER u j ħejji għal bidu rapidu tat-t ħaddim ta' l-ITER, b'hekk inaqqas b'mod sinifikanti l- ħin u l-
ispiża meħtieġa għall-ITER biex jil ħaq l-objettivi ba żiċi tiegħu. Dan ser jitwettaq permezz ta' 
attivitajiet sperimentali, teoreti ċi u ta' mudellar ikkoordinati bl-u żu tal-faċilitajiet JET u mezzi o ħra 
tat-trażżin manjetiku, e żistenti, futuri jew dawk li qed jinbnew (Tokamaks, Stellarators, RFPs), u 
tagħmir ieħor fl-Asso ċjazzjonijiet, huwa ser ji żgura li l-Ewropa jkollha l-impatt me ħtieġ fuq il-
proġett ta' l-ITER, u ser i ħejji għal rwol Ewropew b'sa ħħtu fl-isfruttament tieg ħu. Dan il-programm 
ser jinkludi: 
– valutazzjoni tat-teknolo ġiji speċifiċi ewlenin g ħat-tħaddim ta' l-ITER permezz tat-tlestija u 
l-isfruttament tat-Titjib tal-JET (l-ewwel ħajt, sistemi ta' riskaldament, dijanjosti ċi); 
– esplorazzjoni tax-xenarji tat-t ħaddim ta' l-ITER permezz ta' esperimenti mmirati fuq il-JET 
u faċilitajiet oħra, u attivitajiet ta' mudellar ikkoordinati. 
30.12.2006 MT Il- Ġurnal Uffi ċjali ta’ l-Unjoni Ewropea L 400/419 
 Fi stadju bikri ta' l-FP7, ser titwettaq revi żjoni tal-fa ċilitajiet fil-programm, waqt li ti ġi eżaminata l-
possibilità li jitne ħħew gradwalment il-fa ċilitajiet eżistenti, u titqies il- ħtieġa għal tagħmir ġdid 
b'mod parallel ma' l-isfruttament ta ' l-ITER. Ir-revizjoni ser tintuza b ħala bazi g ħall-appoġġ 
possibbli ta' tag ħmir ġdid jew imtejjeb sabiex ji ġi zgurat li l-programm izomm sett xieraq ta' 
faċilitajiet tal-fuzjoni g ħar-RuZ rilevanti. 
(iii) Attivitajiet ta' teknolo ġija bi tħejjija għad-DEMO 
Teknoloġiji u materjali ewlenin me ħtieġa għal-liċenzjar, il-bini u t-t ħaddim ta' l-impjant ta' l-
enerġija DEMO ser ji ġu żviluppati aktar fl-Asso ċjazzjonijiet u fl-industrija sabiex ji ġu ttestjati fl-
ITER u biex l-industrija Ewropea titqieg ħed f’pożizzjoni li tkun tista' tibni d-DEMO u ti żviluppa 
impjanti ta' l-ener ġija mill-fu żjoni fil-futur. Ser ji ġu implimentati l-attivitajiet li ġejjin: 
– l-istabbiliment ta' grupp tal-pro ġett speċjalizzat u l-implimentazzjoni ta' l-Attivitajiet g ħat-
Tisħiħ u d-Disinn ta' l-In ġinerija ( Engineering Validation and Engineering Design 
Activities [EVEDA]) biex i ħejji għall-bini tal-Fa ċilità Internazzjonali g ħall-Irradjazzjoni ta' 
Materjali tal-Fu żjoni ( International Fusion Materials Irradiation Facility [IFMIF]), li ser 
tintuża għall-ittestjar ta' materjali g ħal power station  ta' l-enerġija mill-fu żjoni – pre-
kondizzjoni essenzjali g ħal-liċenzjar tad-DEMO; 
– l-iżvilupp, l-ittestjar ta' l-irradj azzjoni u l-immudellar ta' mate rjali b'attivazzjoni baxxa u 
reżistenti għar-radjazzjoni; l-i żvilupp tat-teknolo ġiji ewlenin me ħtieġa għat-tħaddim ta' 
impjanti ta' l-ener ġija mill-fu żjoni, inklu żi kutri; attivitajiet ta' disinn kun ċettwali tad-
DEMO, inklu żi aspetti ta' sigurtà u ambjentali. 
L 400/420 MT Il- Ġurnal Uffi ċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 30.12.2006 
 (iv) Attivitajiet ta' R& Ż għall-medda ta' żmien aktar fit-tul 
Waqt li jibni fuq l-attivitajiet immirati spe ċifikament lejn l-ITER u d-DEMO, il-programm tal-
fużjoni ser ji żviluppa kompetenzi u jkabbar il-ba żi ta' tagħrif fl-oqsma li huma strate ġikament 
rilevanti g ħall-power  stations  ta' l-enerġija mill-fu żjoni tal-futur. Dawn l-attivitajiet ta' ri ċerka ser 
iwasslu g ħal fattibilità teknika mtejba u vijabilità ekonomika ta' l-ener ġija mill-fu żjoni. L-attivitajiet 
speċifiċi għal dawn l-g ħanijiet fis-Seba' Progr amm Kwadru ser jinkludu: 
– kunċetti mtejba g ħall-iskemi tat-tra żżin manjetiku ser ji ġu studjati fuq dawk il-kun ċetti li 
joffru potenzjal ta' reattur g ħoli, inklużi stellarators . Work will concentrate on completion 
of the W7-X stellarator; utilisation of exis ting devices for expansion of the experimental 
databases; and appraisal of the future perspectives for these configurations; 
– programm sperimentali tal-fi żika tal-fużjoni ser jitwettaq bl-objettiv li jitwettaq fehim 
komprensiv tal-pla żmi tal-fużjoni mmirat lejn li jsir l-a ħjar użu tad-disinn tal- power 
station ; 
– ser jitmexxew teorija u aktar immudellar bl-g ħan aħħari ta' fehim komprensiv tal-plazmi 
tal-fuzjoni g ħar-reatturi; 
– ser isiru studji dwar l-aspetti so ċjoloġiċi u dwar l-ekonomija tal-produzzjoni ta' l-ener ġija 
mill-fużjoni, u ser jitmexxew azzjonijiet immirati g ħall-promozzjoni ta' kuxjenza pubblika 
u l-fehim tal-fu żjoni; 
ser tkompli l-attività e żistenti fl-Ener ġija mill-Fu żjoni Inerzjali, li żżomm dritt ta' osservazzjoni ta' 
l-attivitajiet ta' ri ċerka ċivili ta' l-Istati Membri dwar it-tra żżin inerzjali. 
30.12.2006 MT Il- Ġurnal Uffi ċjali ta’ l-Unjoni Ewropea L 400/421 
 (v) Ri żorsi umani, edukazzjoni u ta ħriġ 
L-iżgurar ta' ri żorsi umani xierqa u livell g ħoli ta' kooperazzjoni fi ħdan il-programm, g ħall-ħtiġijiet 
ta' l-ITER kemm g ħall-medda ta' żmien immedjat kif ukoll g ħal dik ta' żmien medju, u g ħal aktar 
żvilupp tal-fu żjoni, ser ji ġi indirizzat permezz ta': 
– l-appoġġ għall-mobilità ta' ri ċerkaturi bejn l-organi zzazzjonijiet li jipparte ċipaw fil-
programm, sabiex jippromwovu kollaborazzjoni u integrazzjoni mtejba tal-programm, u 
biex iħeġġu l-kooperazzjoni internazzjonali; 
– it-taħriġ ta’ livell g ħoli għal inġiniera u ri ċerkaturi f'livell ta' wara l-ewwel grad u wara d-
dottorat, inklu ż l-użu ta' faċilitajiet fil-programm b ħal pjattaformi ta' ta ħriġ u ta' seminars u 
workshops spe ċjalizzati G ħandhom jittie ħdu azzjonijiet sabiex titrawwem il-kooperazzjoni 
bejn il-parte ċipanti fil-programm fl-edukazzjoni og ħla, li jista' jinkludi korsijiet tal-masters 
u tad-dottorat fil-Fi żika u Inġinerija għall-Fużjoni; 
– il-promozzjoni ta' l-innovazzjoni u l-iskambju ta' g ħarfien espert ma' universitajiet, istituti 
ta' riċerka u industrija relatati; 
– l-inkoraġġiment fil-ġenerazzjoni tal-privattivi. 
(vi) Infrastrutturi 
It-twettiq ta' l-ITER fl-Ewropa, fil-qafas inte rnazzjonali ta' l-Organizzazzjoni ITER, ser ikun 
element ta’ l-infrastrutturi ta’ ri ċerka ġodda b'dimensjoni Ewropea qawwija. 
L 400/422 MT Il- Ġurnal Uffi ċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 30.12.2006 
 (vii) Pro ċessi ta’ trasferiment tat-teknolo ġija 
L-ITER ser ikun je ħtieġ strutturi organizzattivi ġodda u aktar flessibbli bi ex jippermettu li l-pro ċess 
ta' innovazzjoni u l-progress teknolo ġiku li hu jo ħloq ikun trasferit malajr le jn l-industrija, sabiex l-
isfidi li jippermettu li l-industrija Ewropea ssir aktar kompetittiva jkunu jistg ħu jintlaħqu. 
(viii) Ir-rispons g ħal ħtiġijiet ta’ politika li jitfa ċċaw jew li huma imprevedibbli 
Programm "mg ħaġġel" (" fast track ") ta' l-iżvilupp tal-fu żjoni jista' jqieg ħed l-enerġija mill-fu żjoni 
aktar kmieni fuq is-suq, b ħala parti minn politika usa' li tindirizza l-kwistjonijiet tas-sigurtà tal-
provvista ta' l-ener ġija ta' l-Ewropa, it-tibdil fil-klima u l-i żvilupp sostenibbli. L-objettiv primarju u 
pass ewlieni ta' dan il-programm "mg ħaġġel" ikun it-twettiq aktar bi kri tad-DEMO. Fl-FP7, dan 
ikun jinvolvi attiv itajiet u pro ġetti integrati fl-Appro ċċ Usa' għall-enerġija mill-fuzjoni fuq livell 
internazzjonali, li ttie ħdu mill-EURATOM f’kollaborazzjoni ma' l-imsie ħba fl-ITER. 
2.2. Fissjoni nukleari u prot ezzjoni mir-radjazzjoni 
Ser jittieħdu azzjonijiet indiretti fil- ħames oqsma prin ċipali ta' attività spe ċifikati hawn ta ħt. L-
objettiv ġenerali hu t-titjib b'mod partikolari tal-prestazzjoni tas-sigurtà, l-effi ċjenza tar-ri żorsi u l-
effettività meta mqabbla mal-prezz tal-fissjoni nukleari u ta' l-u żi tar-radjazzjoni fl-industrija u fil-
mediċina. Madankollu, jezistu rab tiet trasversali importanti matul il-programm kollu, u g ħandu 
jittieħed kont xieraq ta' l-interazzjonijiet bejn l-at tivitajiet differenti. F'da n ir-rigward huwa kru ċjali 
l-appoġġ għall-attivitajiet ta' ta ħriġ u għall-infrastrutturi ta’ ri ċerka. Il-ħtiġijiet tat-ta ħriġ għandhom 
jikkostitwixxu aspett ewlieni tal-pro ġetti kollha ffinanzjati mill-Komunità f'dan is-settur, u dawn 
flimkien ma' l-appo ġġ għall-infrastrutturi ser i kunu komponent essenzjali fl -indirizzar tal-kwistjoni 
tal-kompetenza nukleari. 
30.12.2006 MT Il- Ġurnal Uffi ċjali ta’ l-Unjoni Ewropea L 400/423 
 Tinħtieġ perspettiva Ewropea komuni dwar problemi u appro ċċi ewlenin skond il- ħtiġijiet tat-tis ħiħ 
taz-Zona Ewropea tar-Ri ċerka. Ser ji ġu stabbiliti kollegamenti fost il-programmi nazzjonali u ser 
jiġi mħeġġeġ in-networking  ma' organizzazzjonijiet in ternazzjonali u ma' pajji żi terżi inklużi l-Istati 
Uniti, l-NIS, il-Kanada u l- Ġappun. Fejn hemm interess Komunitarju ċar, l-EURATOM g ħandu 
jkollha rwol s ħiħ f'forums e żistenti li jikkoordinaw l-attivitajiet tar-R& ŻT (riċerka u żvilupp 
teknoloġiku) fuq livell internazzjona li. Il-koordinazzjoni ser ti ġi garantita ukoll fejn xieraq mal-
programm ta' azzjonijiet diretti mwettqa mill-JRC f' dan il-qasam kif ukoll ma' azzjonijiet indiretti 
taħt ir-riċerka dwar l-ener ġija mill-fu żjoni. 
Huwa importanti wkoll li ji ġu stabbiliti kollegamenti mar-ri ċerka fil-Programm Kwadru tal-KE, 
b'mod partikolari fl-attivitajiet ta' l- istandards Ewropej, l-edukazzjoni u t-ta ħriġ, il-protezzjoni ta' l-
ambjent, ix-xjenza tal-materjali, il-governanza, l- infrastrutturi komuni, is-sigurtà, il-kultura tas-
sigurtà u l-ener ġija. Il-kollaborazzjoni internazzjonli ser tkun  karatteristika ewlenija ta' l-attivitajiet 
f'ħafna mill-oqsma temati ċi. 
(i) Ġestjoni ta' l-iskart radjuattiv 
Objettivi 
Permezz ta' R ŻT orjentata lejn l-implimentazzjoni, l-attivitajiet g ħandhom l-g ħan li jistabbilixxu 
bażi xjentifika u teknika s oda biex juru t-teknolo ġiji u s-sigurtà tar-rimi u l- ħżin ta' karburant u żat u 
ta' skart radjuattiv b' ħajja twila f’formazzjonijiet ġeoloġiċi, li jsaħħu l-iżvilupp ta' perspettiva 
Ewropea komuni dwar il-kwistjo nijiet ewlenin relatati mal- ġestjoni u r-rimi u l- ħżin ta' l-iskart, u li 
jinvestigaw il-metodi g ħat-tnaqqis ta' l-ammont u/jew tar-ri skju ta' l-iskart b'separazzjoni u 
transmutazzjoni jew b'metodi ta' teknika o ħra. 
L 400/424 MT Il- Ġurnal Uffi ċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 30.12.2006 
 Attivitajiet 
Rimi u ħżin ġeoloġiku: Ir-RŻT fil-qasam tar-rimi jew il- ħżin ġeoloġiku ta' skart radjuattiv ta' livell 
għoli u/jew b' ħajja twila li jinvolvi studji fl-in ġinerija u dimostrazzjoni ta' disinji repo żitorji, 
karatterizzazzjoni in-situ  ta' blat ospitanti repo żitorju (f'laboratorji tar-ri ċerka taħt l-art kemm 
ġeneriċi kif ukoll spe ċifiċi għas-sit), fehim ta' l-ambjent repo żitorju, studji dwar pro ċessi rilevanti 
fiż-żoni fil-viċin (għamla ta' l-iskart u ostakoli artifi ċjali) u fiż-żoni mbieg ħda (sodda tal-blat u 
passaġġi għall-bijosfera), żvilupp ta' metodolo ġiji robusti g ħall-valutazzjoni ta' l-e żekuzzjoni u s-
sigurtà u investigazzjoni ta' governanza u kwistjonijiet tas-so ċjetà relatati ma' l-a ċċettazzjoni mill-
pubbliku. 
Separazzjoni u Transmutazzjoni : Ir-RŻT fl-oqsma tekni ċi kollha ta' separazzjoni u transmutazzjoni 
(S&T) li jistg ħu jkunu l-ba żi għall-iżvilupp ta' fa ċilitajiet pilota u sistemi ta' dimostrazzjoni g ħall-
proċessi ta' separazzjoni u transmutazzjoni l- aktar avvanzati, li ji nvolvu sistemi sub-kriti ċi u kritiċi, 
bil-għan li jitnaqqsu l-volumi u r-riskju ta' skart radjuattiv ta' livell g ħoli u b'ħajja twila li jo ħroġ 
mit-trattament ta' karburant nukleari u żat. Ir-riċerka ser tesplora wkoll il-potenzjal ta' kun ċetti li 
jiġġeneraw inqas skart f il-produzzjoni ta' l-ener ġija nukleari, inklu ż l-użu aktar effi ċjenti ta' materjal 
fissili f'reatturi e żistenti. 
(ii) Sistemi ta' reatturi 
Objettivi 
L-għanijiet ta' dawn l-azzjonijiet huma li ji żguraw it-t ħaddim kontinwat u sigur tat-tipi rilevanti 
kollha ta' installazzjonijiet e żistenti u, b ħala kontribut lejn it-titjib ta d-diversità u s-sigurtà tal-
provvista u l- ġlieda kontra r-riskaldame nt globali, li jesploraw il-potenzjal ta' teknolo ġija aktar 
avvanzata biex tag ħti sfruttament ta' l-ener ġija nukleari jer ġa' aktar sigur, aktar effi ċjenti fir-rigward 
ta' riżorsi u aktar kompetittiv. 
30.12.2006 MT Il- Ġurnal Uffi ċjali ta’ l-Unjoni Ewropea L 400/425 
 Attivitajiet 
Sigurtà ta' installazzjonijiet nukleari : Ir-RŻT fis-sigurtà tat-t ħaddim ta' installazzjonijiet nukleari 
attwali u futuri, spe ċjalment il-valutazzjoni u l- ġestjoni tal- ħajja ta' l-impjanti, il-kultura tas-sigurtà 
(jiġi minimizzat ir-riskju ta' żball uman u organizzattiv), metodolo ġiji avvanzati ta' valutazzjoni tas-
sigurtà, għodod numeri ċi ta' simulazzjoni, l-istrumentazzjoni u l-kontroll, il-prevenzjoni u t-tra żżin 
ta' inċidenti gravi, ma' attivitajiet asso ċjati biex jag ħtu l-aħjar ġestjoni tat-tag ħrif u jżommu l-livell 
tal-kompetenzi. 
Sistemi nukleari avvanzati:  Ir-R&ŻT biex titjieb l-effi ċjenza tas-sistemi u karburanti attwali u, 
f'kollaborazzjoni ma' l-isforzi internazzjonali f'dan il-qasam b ħall-Forum Internazzjonali r-IV 
Ġenerazzjoni, biex ji ġu investigati aspetti ta' sistem i ta' reatturi avvanzati mag ħżula sabiex ji ġi 
valutat il-potenzjal tag ħhom, ir-re żistenza għall-proliferazzjoni u sost enibbiltà fuq medda ta' żmien 
twil, inklu żi attivitajiet ta' ri ċerka upstream1 (speċjalment ix-xjenza tal-materjali) u l-istudju ta ċ-
ċiklu tal-karburanti u karburan ti innovattivi u aspetti tal- ġestjoni ta' l-iskart.]  
(iii) Protezzjoni mir-radjazzjoni 
Objettivi 
L-użu sigur tar-radjazzjoni fil-medi ċina u fl-industrija jiddependi minn politika soda tal-protezzjoni 
mir-radjazzjoni u l-implimentazzjoni effettiva tag ħha, u tibqa' prijorità fil-programm. Ir-ri ċerka 
għandha rwol ewlieni fi ż-żamma u t-titjib ta' l-istandards ta' protezzjoni, u dan huwa objettiv 
komuni ta' l-attivitajiet kollha fil-programm. Ir-ri ċerka għandha wkoll l-objettivi importanti li 
ssaħħaħ il-linji ta' politika Komunitarji u l-implimentazzjoni effettiva tag ħhom u li twie ġeb b'mod 
rapidu u effettiv g ħall-ħtiġijiet li jitfa ċċaw. 
                                                 
1 Huwa mfakkar li ta ħt il-programm spe ċifiku tal-KE " Ideas " l-ERC jappo ġġa riċerka fil-
fruntiera f'kull qasam ta' ri ċerka xjentifika u teknolo ġika bażika. 
L 400/426 MT Il- Ġurnal Uffi ċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 30.12.2006 
 Objettiv ewlieni ta' din ir-ri ċerka ser ikun li jg ħin biex jirrisolvi l-kontr oversja dwar ir-riskju minn 
espożizzjoni għar-radjazzjoni f'do żi baxxi u prolungati. Ir-ri żoluzzjoni ta' din il-k wistjoni xjentifika 
u regolatorja g ħandha implikazzjonijiet pot enzjalment importanti f uq in-nefqa u/jew is-sa ħħa għall-
użu tar-radjazzjoni kemm fil-medi ċina kif ukoll fl-industrija. 
Attivitajiet 
– Kwantifikazzjoni tar-riskji g ħal espożizzjonijiet baxxi  jew prolungati : Kwantifikazzjoni 
aħjar tar-riskji g ħas-saħħa għal espożizzjonijiet baxxi u prolungati, inklu ża l-varjabbiltà 
individwali, permezz ta' studji epidemjolo ġiċi u fehim a ħjar tal-mekkani żmi minn ri ċerka 
fil-bijoloġija ċellulari u molekulari.  
– Użu mediku tar-radjazzjoni : Titjib fis-sigurtà u l-effika ċja ta' l-użu mediku tar-radjazzjoni 
fid-dijanjosi u t-terapija (inklu ża l-mediċina nukleari) permezz ta' żviluppi teknolo ġiċi 
ġodda u l-ksib ta' bilan ċ xieraq bejn il-benefi ċċji u r-riskji ta' dan l-u żu. 
– Ġestjoni ta' l-emer ġenzi u riabilitazzjoni : It-titjib fil-koerenza u l-integrazzjoni tal- ġestjoni 
ta' l-emer ġenzi (inklu ż il-karatterizzazzjoni tal-kont aminazzjoni u r-riabilitazzjoni ta' 
territorji kkontaminati bi żball) fl-Ewropa permezz ta' l-i żvilupp ta' g ħodda u strate ġiji 
komuni u d-dimostrazzjoni ta' l-effika ċja tagħhom f'ambjenti operattivi. 
30.12.2006 MT Il- Ġurnal Uffi ċjali ta’ l-Unjoni Ewropea L 400/427 
 – Użu malintenzjonat tar-radjazzjoni jew ta' materjal radjuattiv : L-iżvilupp ta' appro ċċi 
robusti u prattikabbli g ħall-ġestjoni ta' l-impatt ta' l-u żu malintenzjonat (inklu ż minn żvijar) 
tar-radjazzjoni jew ta' materjal radjuattiv li  jkopri l-effetti diretti u indiretti fuq is-sa ħħa u l-
kontaminazzjoni ta' l-ambjent, b'mod partikolari f' żoni abitati u l-provvisti ta' l-ikel u l-
ilma. 
Ser tiġi żgurata l-komplementarjetà u ti ġi evitata d-duplikazzjoni bit-tema "Sigurtà" tal-
Programm Spe ċifiku "Kooperazzjoni"1, li jista' jgawdi wkoll minn kwalunkwe esperjenza 
rilevanti miksuba matul azzjonijiet ta' qabel ta' l-Euratom. 
– Suġġetti oħra: Attivitajiet nazzjonali ta' ri ċerka f'oqsma o ħra (p.e. radjazzjoni naturali, 
radjuekolo ġija, protezzjoni ta' l-ambjent, do żimetrija, espo żizzjoni fuq ix-xog ħol, 
governanza tar-riskji, e ċċ.) ser ikunu integrati b'mod aktar effettiv.  
                                                 
1 Parti mis-Seba' Programm Kwadru tal-Komunità Ewropea. 
L 400/428 MT Il- Ġurnal Uffi ċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 30.12.2006 
 (iv) Infrastrutturi 
Objettivi 
L-infrastrutturi ta’ ri ċerka huma parti essenzjali tar-R& ŻT fix-xjenza u t-teknolo ġija nukleari u fix-
xjenzi radjolo ġiċi, u jvarjaw fid-daqs minn netwerks  ta' impjanti u laboratorji kbar u g ħaljin ħafna 
għal faċilitajiet ħafna iżgħar bħal databases , għodda numeri ċi ta' simulazzjoni u banek tat-tessuti. 
L-objettivi tal-programm huma li jipprovdu appo ġġ għall-infrastrutturi ewlenin fejn hemm valur 
mizjud Ewropew ċar speċjalment sabiex jistabbilixxu massa kritika u g ħas-sostituzzjoni ta' 
faċilitajiet li qeg ħdin jiqdiemu b ħal p.e. reatturi g ħar-riċerka. Dan ser jikkonsolida s-su ċċess tal-
programmi Komunitarji ta' qabel, li ffa ċilitaw l-aċċess transnazzjonali g ħal, kif ukoll il-
kooperazzjoni bejn , tali infrastrutturi , u jikkontribwixxi g ħaż-żamma ta' l-istandards g ħoljin ta' 
kisba teknika, innovazzjoni u sigurtà  fis-settur nukleari Ewropew. 
L-infrastrutturi jag ħtu wkoll kontribut importanti g ħat-taħriġ tax-xjenzjati u ta' l-in ġiniera. 
Attivitajiet 
– Appogg g ħall-infrastrutturi : Appoġġ għad-disinn, immodernizzar, bini u/jew t ħaddim ta' 
infrastrutturi ta' ri ċerka ewlenin me ħtieġa fi kwalunkwe mill-oqsma temati ċi t'hawn fuq; 
laboratorji ta ħt l-art għar-riċerka dwar ir-rimi u l- ħżin ġeoloġiku ta' skart radjuattiv, 
faċilitajiet pilota/ta' prova g ħal tagħmir ta' separazzjoni u transmutazzjoni, komponenti tar-
reatturi u subsistemi, ċelluli jaħarqu, faċilitajiet għall-ittestjar ta' in ċidenti gravi u g ħall-
ittestjar termo-idrawliku, fa ċilitajiet għall-ittestjar ta' materjal, g ħodod numeri ċi ta' 
simulazzjoni u fa ċiltajiet tar-radjubijolo ġija, databases  u banek tat-tessuti g ħall-użu fir-
riċerka tal-protezzjoni mir-radjazzjoni. 
30.12.2006 MT Il- Ġurnal Uffi ċjali ta’ l-Unjoni Ewropea L 400/429 
 – Aċċess għall-infrastrutturi : It-tħaffif ta' l-a ċċess transnazzjonali g ħal infrastrutturi ezistenti 
u futuri minn ħaddiema individwali u minn timijiet tar-ri ċerka. 
(v) Ri żorsi umani, mobilità u ta ħriġ 
Objettivi 
Minħabba t-tħassib fis-setturi kollha tal-fissjoni nuklear i u tal-protezzjoni mir-radjazzjoni dwar i ż-
żamma tal-livell g ħoli ta' kompetenza u ta' ri żorsi umani me ħtieġa, u l-implikazzjonijiet li dan jista' 
jkollu spe ċjalment fuq il-kapa ċità li jinżammu l-livelli g ħoljin attwali ta' sigurtà  nukleari, l-objettivi 
tal-programm ser ikunu li jappo ġġaw, permezz ta' varjetà ta' mi żuri, it-tixrid tal-kompetenza u l-
għarfien espert xjentifiku matul is-settur kollu. Dawn il-mi żuri jimmiraw li jiggarantixxu d-
disponibbiltà l-aktar km ieni possibbli ta' ri ċerkaturi, in ġiniera u tekni ċi kwalifikati bi żżejjed, per 
eżempju permezz ta' attivitajiet ta' ta ħriġ konġunt u koordinazzjoni mtejba bejn l-istituzzjonijiet ta' 
l-edukazzjoni ta' l-UE sabiex ji żguraw li l-kwalifiki huma ekwivalent i fl-Istati Membri kollha, jew 
billi jiffaċilitaw it-ta ħriġ u l-mobilità ta' studenti u xjenzjati. Appro ċċ tassew Ewropew biss jista' 
jiżgura l-inċentivi meħtieġa u l-livelli armonizzati ta' edukazzjoni u ta ħriġ ogħla, b'hekk jiffa ċilita l-
mobilità ta' ġenerazzjoni ġdida ta' xjenzjati u jaqdi l- ħtiġijiet ta' taħriġ kontinwu matul il-karriera ta' 
inġiniera li jridu jiffa ċċjaw l-isfidi xjentifi ċi u teknolo ġiċi ta' għada f'settur nukleari dejjem aktar 
integrat. 
L 400/430 MT Il- Ġurnal Uffi ċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 30.12.2006 
 Attivitajiet 
– Taħriġ: Koordinazzjoni tal-programmi  nazzjonali u l-provvista tal- ħtiġijiet ġenerali ta' 
taħriġ fix-xjenza u t-teknolo ġija nukleari permezz ta' firxa ta' strumenti, inklu żi dawk 
kompetittivi, b ħala parti mill-appo ġġ ġenerali għar-riżorsi umani fl-oqsma temati ċi kollha. 
Dan jinkludi appo ġġ għall-korsijiet ta' ta ħriġ u netwerks ta' ta ħriġ, u miżuri biex is-settur 
isir aktar attrajenti g ħal xjenzjati u in ġiniera żgħażagħ. 
– Mobilità tal- ħaddiema fir-ri ċerka: Appoġġ prinċipalment permezz ta' g ħotjiet u boro ż ta' 
studju għal aktar mobilità ta' xjenzjati u in ġiniera bejn universitajiet u istituzzjonijiet 
differenti fl-Istati Membri kif ukoll f'pajji żi barra mill-UE. Assistenza spe ċjali tista' tkun 
ipprovduta fil-ka ż ta' ħaddiema fir-ri ċerka mill-NIS. 
30.12.2006 MT Il- Ġurnal Uffi ċjali ta’ l-Unjoni Ewropea L 400/431 
 3. Aspetti eti ċi 
Matul l-implimentazzjoni ta' dan il -programm u fl-attivitajiet ta' ri ċerka li joħorġu minnu, il-
prinċipji fundamentali ta' l-etika g ħandhom ji ġu rispettati. Dawn jinkludu, inter alia, il-prin ċipji 
riflessi fil-Karta tad-drittiji et fundamentali ta' l-UE, inklu żi dawn li ġejjin: il-protezzjoni tad-dinjità 
tal-bniedem u l- ħajja tal-bniedem, il-protezzjoni tad- data personali u l-privatezza, kif ukoll ta’ l-
annimali u l-ambjent skond il-li ġi Komunitarja u l-a ħħar verżjonijiet tal-konvenzjonijiet, il-linji 
gwida u l-kodi ċi ta’ kondotta internaz zjonali rilevanti, e ż. id-Dikjarazzjoni ta’ Ħelsinki, il-
Konvenzjoni tal-Kunsill ta’ l-Ewropa dwar id-Drittijie t tal-Bniedem u l-Bijomedi ċina ffirmata 
f’Oviedo fl-4 ta’ April 1997 u l-Protokolli Addizzjonali tag ħha, il-Konvenzjoni tan-NU dwar id-
Drittijiet tat-Tfal, id-Dikjarazzjoni Universali dwar il- ġenoma tal-bniedem u d-drittijiet tal-bniedem 
adottata mill-UNESCO, il-Konvenz joni tan-NU dwar l-Armi Bijolo ġiċi u Tossini ċi (BTWC), it-
Trattat Internazzjonali dwar ir-Ri żorsi Ġenetiċi tal-Pjanti g ħall-Ikel u l-Agrikoltura, u r-
riżoluzzjonijiet rilevanti ta’ l-Organizzazzjoni Dinjija tas-Sa ħħa (WHO). 
Ser jittieħed kont ukoll ta' l-opinjonijiet  tal-Grupp Ewropew ta' Konsul enti dwar l-Implikazzjonijiet 
Etiċi tal-Bijoteknolo ġija (1991-1997) u l-opin jonijiet tal-Grupp Ewropew dwar l-Etika fix-Xjenza u 
t-Teknolo ġiji godda (mill-1998 'il quddiem). 
B'mod konformi mal-prin ċipju ta' sussidjarjetà u d-diversità ta' appro ċċi eżistenti fl-Ewropa, il-
parteċipanti fi pro ġetti ta' riċerka għandhom ikunu konformi mal-le ġislazzjoni, ir-regolamenti u r-
regolamenti eti ċi attwali fil-pajji żi fejn titwettaq ir-ri ċerka. Fi kwalunkwe ka ż, japplikaw id-
disposizzjonijiet na zzjonali u l-ebda ri ċerka pprojbita fi kwalunkwe Stat Membru jew pajji ż ieħor 
partikolari ma ti ġi appoġġata mill-finanzjament Komunitarju sabiex titwettaq f'dak l-Istat Membru 
jew pajjiż. 
L 400/432 MT Il- Ġurnal Uffi ċjali ta’ l-Unjoni Ewropea 30.12.2006 
 Fejn xieraq, dawk li jwettqu pro ġetti ta' riċerka għandhom ifittxu l-approvazzjoni tal-kumitati eti ċi 
nazzjonali jew lokali rilevanti qabe l ma jinbdew l-attivitajiet ta' ri ċerka u żvilupp teknolo ġiku. 
Reviżjoni etika ser ti ġi wkoll implimentata sistematikament mill-Kummissjoni g ħal proposti li 
jittrattaw ma' kwistjonijiet etikamen t sensittivi jew fejn aspetti eti ċi ma jkunux ġew indirizzati 
b'mod adegwat. F'ka żijiet speċifiċi reviżjoni etika tista' sse ħħ matul l-implimentazzjoni ta' pro ġett. 
Il-Protokoll dwar il-protezzjoni u l-benesseri ta' l-annimali anness g ħat-Trattat je ħtieġ li l-Komunità 
tagħti kull rigward lill- ħtiġiet tal-benesseri ta' l-annimali meta tifformula u timplimenta linji politi ċi 
Komunitarji inklu ża r-riċerka. Id-Direttiva tal-Kunsill 86/609 /KEE ta' l-24 ta' Novembru 1986 dwar 
l-approssimazzjoni tal-li ġijiet, regolamenti u disposizzjonijiet am ministrattivi ta' l-Istati Membri 
dwar il-protezzjoni ta' l-annimali u żati għal għanijiet sperimentali u g ħanijiet oħrajn xjentifi ċi1 
teħtieġ li l-esperimenti kollha jkunu ma ħsuba b'tali mod li jevitaw dieqa u u ġigħ u tbatija mhux 
meħtieġa għall-annimali sperimentali; li jintu ża numru minimu ta' annimali; u li ji ġu involuti 
annimali bl-aktar grad baxx ta' sensittività newropsikolo ġika; li jiġu kkawżati l-inqas u ġigħ, tbatija, 
dieqa jew ħsara dejjiema. L-alterazzjoni tal-wirt ġenetiku ta' l-annimali u l-klonazzjoni ta' l-
annimali jistg ħu jiġu kkunsidrati biss jekk l-g ħanijiet jistg ħu jiġi ġġustifikati etikament u l-
kondizzjonijiet huma tali li l- benesseru ta' l-annimali ji ġi ggarantit u ji ġu rispettati l-prin ċipji ta' 
bijodiversità. Matul l-implimentazzjoni ta' dan il-p rogramm, ser ikun hemm monitora ġġ regolari 
mill-Kummissjoni tal-progress xjen tifiku u d-disposizzjonijiet nazzjonali u internazzjonali sabiex 
jittieħed kont ta' kwalunkwe żvilupp. 
 
                                                 
1 ĠU L 358, 18.12.1986, p. 1. Direttiva kif emendata bid-Direttiva 2003/65/EC tal-Parlament 
Ewropew u tal-Kunsill ( ĠU L 230, 16.9.2003, p. 32).