ANNESS

LINJI GWIDA DWAR IL-PRINĊIPJU LI L-EFFIĊJENZA ENERĠETIKA TIĠI L-EWWEL

1. INTRODUZZJONI

Dawn il-linji gwida jispjegaw kif għandu jiġi applikat il-prinċipju tal-effiċjenza enerġetika tiġi l-ewwel (fil-qosor, EE1st). Is-segwitu tal-linji gwida ma jfissirx awtomatikament li kwalunkwe rekwiżit legali qiegħed jiġi ssodisfat.

Il-linji gwida huma mmirati primarjament lejn dawk li jfasslu l-politika u lejn ir-regolaturi fil-livelli Ewropej, nazzjonali u lokali u, sa ċertu punt, lejn l-atturi tas-suq u l-investituri li jieħdu deċiżjonijiet dwar azzjonijiet sostenibbli u effiċjenti.

Dawn il-linji gwida huma bbażati fuq studju kkuntrattat mill-Kummissjoni “Analysis to support the implementation of the Energy Efficiency First principle in decision-making” (1) u riċerka addizzjonali li kellha l-għan li tagħmel il-prinċipju aktar operazzjonali, b’mod partikolari sejbiet preliminari tal-proġetti ENEFIRST (2) u sEEnergies (3) taħt Orizzont 2020. Skont l-approċċ tal-istudju ta’ appoġġ, il-gwida għandha l-intenzjoni li tagħti aktar għarfien dwar l-azzjonijiet li għandhom jittieħdu minn dawk li jfasslu l-politika u mir-regolaturi fil-proċess tat-teħid tad-deċiżjonijiet meta jiġi applikat il-prinċipju tal-EE1st (ara l-Illustrazzjoni 1). L-aħħar taqsima tagħti xi ftit aktar indikazzjoni dwar oqsma li għandhom jiġu eżaminati u eżempji ta’ applikazzjoni tal-prinċipju fil-kuntest ta’ diversi setturi.

Illustrazzjoni 1 Fażijiet, passi u azzjonijiet li għandhom jiġu kkunsidrati minn dawk li jfasslu l-politika u mir-regolaturi meta jiġi applikat il-prinċipju tal-EE1st



Sors: Il-Kummissjoni Ewropea bbażata fuq studju ta’ Ecorys.

2. DEFINIZZJONI U APPLIKAZZJONI FIL-LIVELL TAL-UE

2.1. Definizzjoni tal-prinċipju tal-EE1st fil-livell tal-UE

L-effiċjenza enerġetika tiġi l-ewwel ġie rikonoxxut fil-livell tal-UE bħala prinċipju ewlieni għall-effiċjenza enerġetika, wieħed mill-ħames pilastri tal-Unjoni tal-Enerġija, bl-adozzjoni tal-Komunikazzjoni dwar l-Unjoni tal-Enerġija fi Frar 2015 (COM(2015) 80). Konsegwentement, u wkoll wara appoġġ qawwi għall-prinċipju mill-Parlament Ewropew, dan kien inkorporat fir-Regolament dwar il-Governanza tal-Unjoni tal-Enerġija u tal-Azzjoni Klimatika (ir-Regolament (UE) 2018/1999) u fid-Direttiva dwar l-Effiċjenza Enerġetika ((UE) 2018/2002) (EED).

Ir-Regolament dwar il-Governanza huwa l-ewwel att legali li jiddefinixxi l-prinċipju u jitlob l-applikazzjoni tiegħu fil-livell tal-UE. Fil-fatt, l-Artikolu 2(18) jgħid:

““l-effiċjenza enerġetika tiġi l-ewwel”” tfisser li fid-deċiżjonijiet kollha dwar l-ippjanar, il-politika u l-investimenti marbutin mal-enerġija, jitqiesu sew il-miżuri alternattivi ta’ kosteffiċjenza tal-effiċjenza enerġetika u ta’ provvista tal-enerġija aktar effiċjenti, b’mod partikolari permezz ta’ ffrankar enerġetiku kosteffikaċi fil-konsum finali, inizjattivi ta’ ġestjoni tad-domanda u konverżjoni, trażmissjoni u distribuzzjoni aktar effiċjenti tal-enerġija filwaqt li fl-istess ħin jintlaħqu l-objettivi ta’ dawk id-deċiżjonijiet;”

Barra minn hekk, il-Premessa (64) tispjega xi tfisser l-applikazzjoni tal-prinċipju:

“L-Istati Membri jenħtieġ li jużaw il-prinċipju l-effiċjenza enerġetika tiġi l-ewwel, li jfisser li jikkunsidraw, qabel ma jagħmlu l- pjanijiet tal-enerġija, id-deċiżjonijiet ta’ politika u ta’ investiment , jekk miżuri alternattivi tal-effiċjenza enerġetika kosteffiċjenti u sodi mil-lat tekniku, ekonomiku u ambjentali jistgħux jissostitwixxu kompletament jew parzjalment il-miżuri ta’ ppjanar, ta’ politika u ta’ investiment previsti, filwaqt li xorta jintlaħqu l-objettivi tad-deċiżjonijiet rispettivi. Dan jinkludi b’mod partikolari t-trattament tal-effiċjenza enerġetika bħala element kruċjali u kunsiderazzjoni ewlenija fid-deċiżjonijiet futuri ta’ investiment dwar l-infrastruttura tal-enerġija fl-Unjoni. Dawn l-alternattivi kosteffiċjenti jinkludu miżuri biex id-domanda u l-provvista tal-enerġija jsiru aktar effiċjenti, b’mod partikolari permezz ta’ ffrankar enerġetiku kosteffikaċi fil-konsum finali, ta’ inizjattivi ta’ rispons tad-domanda u ta’ konverżjoni, trażmissjoni u distribuzzjoni aktar effiċjenti tal-enerġija. L-Istati Membri jenħtieġ li jinkoraġġixxu wkoll it-tixrid ta' dak il-prinċipju fl-amministrazzjoni reġjonali u lokali, kif ukoll fis-settur privat.”

Xi spjegazzjoni addizzjonali dwar kif jenħtieġ li jiġi segwit il-prinċipju ġiet inkluża fl-emenda tal-2018 tad-Direttiva dwar l-Effiċjenza Enerġetika, li l-Premessa 2 tagħha taqra:

“Id-Direttiva 2012/27/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill hija element għall-progress lejn l-Unjoni tal-Enerġija, li taħtha l-effiċjenza fl-enerġija għandha tiġi ttrattata bħala sors tal-enerġija fiha nnifisha. Jenħtieġ li l-prinċipju li l-effiċjenza fl-enerġija tiġi l-ewwel meta jiġu stabbiliti regoli ġodda għan-naħa tal-provvista u għal oqsma ta’ politika oħra. Jenħtieġ li l-Kummissjoni tiżgura li l-effiċjenza fl-enerġija u r-rispons tan-naħa tad-domanda jkunu jistgħu jikkompetu fuq termini ekwi mal-kapaċità tal-ġenerazzjoni. Jenħtieġ li l-effiċjenza fl-enerġija tiġi kkunsidrata kull meta jittieħdu deċiżjonijiet marbuta mal-ippjanar tas-sistema tal-enerġija jew dwar finanzjament. Irid isir titjib fl-effiċjenza fl-enerġija kull meta jkun iżjed kosteffettiv minn soluzzjonijiet mil-lat tal-provvista li jkunu ekwivalenti. Dan għandu jgħin biex jiġu sfruttati d-diversi benefiċċji tal-effiċjenza fl-enerġija għall-Unjoni, b’mod partikolari għaċ-ċittadini u għan-negozji.”

Filwaqt li d-definizzjoni magħżula għal-leġiżlazzjoni tal-Unjoni hija waħda minn ħafna, u jistgħu jinstabu definizzjonijiet oħrajn fil-letteratura (4), dak li huwa importanti huwa li hi x’inhi d-definizzjoni eżatta, l-idea warajha hija li tingħata prijorità lill-effiċjenza enerġetika.

2.2. L-applikazzjoni tal-prinċipju tal-EE1st fil-livell tal-UE

Minbarra l-miżuri u l-miri speċifiċi, l-EED tistabbilixxi wkoll rekwiżiti speċifiċi biex jitqiesu s-soluzzjonijiet tal-effiċjenza enerġetika f’ċerti kuntesti, u b’hekk diġà qed tipprevedi modi konkreti ta’ applikazzjoni tal-prinċipju tal-EE1st. Pereżempju, l-Artikolu 6 jirrikjedi li l-Istati Membri jqisu prestazzjoni għolja fl-effiċjenza enerġetika meta jixtru prodotti, bini u servizzi. Bl-istess mod, l-Artikolu 19 jirrikjedi li l-Istati Membri jneħħu l-ostakli regolatorji u mhux regolatorji għax-xiri pubbliku, u l-ibbaġitjar u l-kontabbiltà annwali li jiskoraġġixxu lill-korpi pubbliċi milli jikkunsidraw l-effiċjenza enerġetika fid-deċiżjonijiet ta’ investiment tagħhom (5). Għal dan il-għan, l-Artikolu 19 jipprevedi liema miżuri l-Istati Membri jistgħu jikkunsidraw biex ineħħu l-ostakli bħad-dispożizzjonijiet regolatorji jew l-emendi għall-qafas legali, il-proċeduri amministrattivi simplifikati jew il-miżuri ta’ appoġġ, pereżempju, il-linji gwida u l-assistenza teknika, kif ukoll is-sensibilizzazzjoni u l-inċentivi.

Barra minn hekk, l-Artikolu 14 jirrikjedi li l-Istati Membri jidentifikaw l-aktar soluzzjonijiet effiċjenti fir-riżorsi u kosteffiċjenti biex jissodisfaw il-ħtiġijiet tat-tisħin u tat-tkessiħ u jikkunsidraw speċifikament il-koġenerazzjoni b’effiċjenza għolja bħala soluzzjoni effiċjenti fl-użu tal-enerġija fil-valutazzjoni tagħhom tal-benefiċċji meta mqabbla mal-kostijiet għal faċilitajiet ta’ ġenerazzjoni ġodda u sostanzjalment rinnovati. L-Artikolu 15 jirrikjedi li l-Istati Membri għandhom jiżguraw li l-awtoritajiet regolatorji nazzjonali tal-enerġija jqisu kif xieraq l-effiċjenza enerġetika fit-twettiq ta’ kompiti regolatorji relatati mal-operat tal-infrastruttura tal-gass u tal-elettriku. Dan jeħtieġ ukoll il-forniment ta’ inċentivi għall-operaturi tal-grilja biex jagħmlu disponibbli servizzi tas-sistema lill-utenti tan-network li jippermettulhom jimplimentaw miżuri ta’ titjib tal-effiċjenza enerġetika fil-kuntest tal-użu kontinwu tal-grilji intelliġenti.

Il-proposta għar-reviżjoni tal-EED (6) tintroduċi artikolu ġdid dwar il-prinċipju msejjaħ EE1st, li jistabbilixxi obbligu fuq l-Istati Membri li jiżguraw li s-soluzzjonijiet tal-effiċjenza enerġetika jiġu kkunsidrati f’deċiżjonijiet dwar l-ippjanar, il-politika u l-investiment tas-sistemi tal-enerġija u tas-setturi mhux tal-enerġija. Dan jirrikjedi wkoll li l-Istati Membri jippromwovu u jiżguraw l-applikazzjoni ta’ metodoloġiji tal-benefiċċji meta mqabbla mal-kostijiet li jippermettu valutazzjoni xierqa ta’ benefiċċji usa’ ta’ soluzzjonijiet tal-effiċjenza enerġetika. Dan jipprevedi wkoll monitoraġġ xieraq tal-applikazzjoni tal-prinċipju minn entità ddedikata u rapportar.

Filwaqt li r-Regolament dwar il-Governanza jinkludi r-rispons tad-domanda skont il-prinċipju tal-EE1st, il-leġiżlazzjoni dwar id-disinn tas-suq tal-elettriku (7) tispjega kif ir-riżorsi tal-enerġija distribwiti għandhom jiġu ttrattati fl-ippjanar u fl-operat tan-network (ara wkoll it-taqsima 4.1.1.2.) Skont id-Direttiva dwar l-Elettriku, kull operatur tas-sistema tat-trażmissjoni (TSO) għandu “jqis b’mod sħiħ il-potenzjal għall-użu tar-rispons tad-domanda, il-faċilitajiet tal-ħżin tal-enerġija jew riżorsi oħra bħala alternattivi għall-espansjoni tas-sistema, kif ukoll il-konsum mistenni, il-kummerċ ma’ pajjiżi oħra” fl-ippjanar tiegħu (l-Artikolu 51(3)). Il-pjanijiet tan-network ta’ distribuzzjoni għandhom jipprovdu “trasparenza fuq is-servizzi meħtieġa ta’ flessibbiltà fuq terminu ta’ żmien medju u fit-tul (…). Il-pjan ta’ żvilupp tan-netwerk għandu jinkludi wkoll l-użu tar-rispons tad-domanda, l-effiċjenza tal-enerġija, il-faċilitajiet tal-ħżin tal-enerġija jew riżorsi oħra li l-operatur tas-sistema ta’ distribuzzjoni għandu juża bħala alternattiva għall-espansjoni tas-sistema” (l-Artikolu 13, 17, 32(1) u (3)).

Politiki oħrajn tal-UE jenfasizzaw ukoll direttament ir-rwol tal-effiċjenza enerġetika. L-istrateġija tal-UE għall-Integrazzjoni tas-Sistema tal-Enerġija (COM(2020) 299) tpoġġi l-effiċjenza enerġetika bħala element ewlieni u tappella għall-applikazzjoni tal-prinċipju tal-EE1st fis-sistema kollha tal-enerġija. Dan jinkludi li tingħata prijorità lis-soluzzjonijiet orjentati lejn id-domanda kull meta jkunu aktar kosteffettivi mill-investimenti fl-infrastruttura tal-provvista tal-enerġija biex jintlaħqu l-objettivi tal-politika. Il-prinċipju huwa marbut maċ-ċirkolarità u l-użu mtejjeb tar-riżorsi, li jenħtieġ li jwassal għal tnaqqis tal-ħtiġijiet u l-kostijiet ġenerali tal-investiment assoċjati mal-produzzjoni, l-infrastruttura u l-użu tal-enerġija.

Fl-istrateġija tal-Mewġa ta’ Rinnovazzjoni (COM(2020) 662), “l-effiċjenza enerġetika tiġi l-ewwel” huwa enfasizzat bħala wieħed mill-prinċipji ewlenin għar-rinnovazzjoni tal-bini lejn l-2030 u l-2050. Dan se jkun prinċipju ta’ gwida fl-implimentazzjoni tal-istrateġija inkluża r-reviżjoni tad-Direttiva dwar ir-Rendiment tal-Bini fl-Użu tal-Enerġija (EPBD) prevista għal tmiem l-2021. Qabel dan, il-prinċipju tal-EE1st ġie enfasizzat ukoll fir-Rakkomandazzjoni tal-Kummissjoni (UE) 2019/786 tat-8 ta’ Mejju 2019 dwar ir-rinnovazzjoni tal-bini (8) li kienet dokument ta’ gwida għall-iżvilupp tal-Istrateġiji ta’ Rinnovazzjoni fit-Tul kif meħtieġ mill-EPBD.

Il-proposta tal-Kummissjoni Ewropea għar-reviżjoni tar-regolament TEN-E mill-15 ta’ Diċembru 2020 (9) issaħħaħ ukoll il-prinċipju bil-għan li jiġu żgurati l-konsistenza tal-politika u l-iżvilupp effiċjenti tal-infrastruttura. Il-proposta tintegra l-prinċipju tal-EE1st fil-proċess tal-ippjanar u tal-valutazzjoni tal-proġett billi tintroduċi dispożizzjonijiet obbligatorji. B’mod aktar speċifiku, il-proposta teħtieġ li l-ACER tinkludi l-prinċipju tal-EE1st fil-linji gwida qafas għax-xenarji konġunti li għandhom jiġu żviluppati min-Network Ewropew tal-Operaturi tas-Sistemi ta’ Trażmissjoni (ENTSOs) tal-Gass u tal-Elettriku. L-ENTSOs għandhom jimplimentaw ukoll il-prinċipju tal-EE1st meta jivvalutaw in-nuqqasijiet fl-infrastruttura u jikkunsidraw bi prijorità s-soluzzjonijiet rilevanti kollha mhux relatati mal-infrastruttura.

3. L-APPLIKAZZJONI TAL-PRINĊIPJU TAL-EE1ST FIL-PROĊESS TAT-TEĦID TAD-DEĊIŻJONIJIET

3.1. L-approċċ li għandu jittieħed

Filwaqt li l-politika dwar l-effiċjenza enerġetika hija dwar il-promozzjoni tal-ambizzjoni tal-effiċjenza enerġetika u l-istabbiliment ta’ miżuri li jwasslu direttament għall-iffrankar tal-enerġija, l-idea wara l-prinċipju tal-EE1st hija li jitqiesu bir-reqqa s-soluzzjonijiet speċifiċi tal-iffrankar tal-enerġija bħala alternattivi possibbli, inkluż iċ-ċittadini u l-organizzazzjonijiet, it-tibdil fl-imġiba u l-konservazzjoni tal-enerġija. Dan ifisser li l-implimentazzjoni ta’ soluzzjoni effiċjenti fl-użu tal-enerġija hija waħda mill-eżiti possibbli wara l-applikazzjoni tal-prinċipju, iżda mhux dejjem ikollha tkun il-każ, jekk il-valutazzjoni tal-għażliet turi dan.

Il-loġika wara l-prinċipju tal-EE1st hija li din jenħtieġ li twassal għall-identifikazzjoni ta’ soluzzjonijiet vijabbli għall-effiċjenza enerġetika skont l-aktar teknoloġija riċenti, tippermetti l-applikazzjoni tagħhom u tiżgura implimentazzjoni xierqa, jekk tintgħażel bħala t-triq ’il quddiem. Barra minn hekk, il-prinċipju jeħtieġ li jitqiesu l-impatti negattivi potenzjali fuq l-effiċjenza enerġetika ta’ deċiżjonijiet speċifiċi (eż. it-tkabbir tal-infrastruttura tal-gass fossili b’perjodi ta’ deprezzament sa 50 sena) li jistgħu jipprevjenu l-effiċjenza enerġetika fit-tul.

L-EE1st, flimkien mal-effiċjenza fir-riżorsi, huma wkoll faċilitatur importanti fl-istrateġija tal-UE għad-dekarbonizzazzjoni fit-tul, li jimplika li sa nofs is-seklu, is-sistema attwali tal-enerġija, ibbażata fil-biċċa l-kbira fuq il-fjuwils fossili, se jkollha tinbidel b’mod radikali bl-elettrifikazzjoni fuq skala kbira tas-sistema tal-enerġija xprunata mill-użu ta’ sorsi rinnovabbli, kemm jekk fil-livell tal-utenti finali kif ukoll jekk biex jiġu prodotti fjuwils u materja prima mingħajr karbonju għall-industrija.

Ta’ min jenfasizza wkoll li l-objettiv tal-EE1st ma huwiex biss li jitnaqqas il-konsum tal-fjuwils fossili. Is-suppożizzjoni sottostanti hija li l-aħjar enerġija hija dik li ma tiġix prodotta minħabba li ma hemmx bżonn li tintuża. Dan ifisser li t-tnaqqis fid-domanda jenħtieġ li jkun ippreferut ukoll mill-produzzjoni tal-enerġija minn sorsi b’newtralità klimatika, anki minħabba li jgħin fil-kontroll tal-livell tal-investimenti meħtieġa għat-tranżizzjoni lejn sorsi rinnovabbli u jappoġġa approċċ aktar sostenibbli għar-riżorsi li fi kwalunkwe każ huma limitati.

Sabiex jiġi deċiż jekk l-effiċjenza enerġetika jenħtieġx li tiġi pprijoritizzata fuq għażliet oħra jew le, analiżi sempliċi tal-kosteffettività ma hijiex biżżejjed u jeħtieġ li jiġu kkunsidrati diversi aspetti:

Kuntest usa’

Il-miżuri tal-effiċjenza enerġetika jenħtieġ li jitqiesu f’kuntest usa’. L-effiċjenza enerġetika hija, b’mod partikolari, element kruċjali tal-bini tal-politika tal-UE dwar il-klima u l-enerġija fit-tranżizzjoni lejn in-newtralità klimatika sal-2050. Dan ifisser li l-prinċipju jenħtieġ li jappoġġa investimenti ambjentalment sostenibbli f’konformità mar-Regolament dwar it-Tassonomija (10). Prinċipji sottostanti oħrajn tat-tfassil tal-politika huma importanti wkoll, bħall-prinċipju “la tagħmilx ħsara sinifikanti” jew il-“prinċipju tal-innovazzjoni”. Barra minn hekk, dawn il-prinċipji jenħtieġ li jitqiesu b’mod konġunt meta jiġu indirizzati teknoloġiji emerġenti u meta jiġu identifikati approċċi li huma validi għall-futur. Il-projezzjonijiet tas-swieq rilevanti u x-xejriet futuri huma elementi kritiċi li għandhom jitqiesu f’dan il-kuntest.

Perspettiva tas-soċjetà

Il-kosteffiċjenza, li hija fiċ-ċentru tal-prinċipju tal-EE1st, jenħtieġ li titqies primarjament minn perspettiva wiesgħa tas-soċjetà u mhux biss mill-perspettiva tal-kosteffiċjenza tal-investitur jew tal-utent. Dan jeħtieġ li jitqiesu l-benefiċċji multipli tal-effiċjenza enerġetika għas-soċjetà kollha kemm hi (11). Din il-perspettiva wiesgħa tas-soċjetà hija kruċjali f’valutazzjoni xierqa tal-għażliet tal-effiċjenza enerġetika. Barra minn hekk, il-kosteffiċjenza jeħtieġ li tiġi kkunsidrata mill-perspettiva ta’ terminu qasir u twil, filwaqt li jitqiesu l-perjodi ta’ ammortizzament u ta’ deprezzament.

Approċċ tas-sistema

L-EE1st jenħtieġ li jħares lejn it-titjib fl-effiċjenza fil-livell tas-sistema. Dan ifisser li l-ottimizzazzjoni tas-sistema tal-enerġija u l-integrazzjoni effiċjenti ta’ soluzzjonijiet ta’ enerġija nadifa huma fiċ-ċentru tal-applikazzjoni tal-prinċipju. Dan jeħtieġ viżjoni usa’ fejn ir-riżorsi min-naħa tal-provvista (fjuwils fossili, sorsi ta’ enerġija rinnovabbli, infrastruttura) jiġu vvalutati kontra r-riżorsi min-naħa tad-domanda (flessibbiltà tad-domanda u rispons tad-domanda, prestazzjoni mtejba tal-enerġija ta’ soluzzjonijiet speċifiċi, suffiċjenza tal-enerġija) li tħares lejn il-kostijiet u l-benefiċċji minn perspettiva tas-soċjetà kif imsemmi hawn fuq. Approċċ bħal dan huwa elaborat fil-proġett ENEFIRST (12). Dan ifisser li l-katina kollha tal-enerġija jeħtieġ li titqies: il-produzzjoni, it-trasport, id-distribuzzjoni, il-konsum, it-tmiem tal-ħajja.

Livell tad-deċiżjoni meħuda

L-approċċ tas-sistema jirreferi għall-applikazzjoni tal-prinċipju għal deċiżjonijiet dwar id-disinn u l-ippjanar tal-assi. Dan l-approċċ jista’ jżid mal-kumplessità tal-prinċipju. F’livell aktar baxx tal-proċess tat-teħid tad-deċiżjonijiet, applikazzjoni aktar sempliċi tal-prinċipju hija xierqa wkoll, meta deċiżjoni tikkonċerna għażla ta’ assi speċifiċi. F’dan il-kuntest, l-enfasi hija fuq il-valutazzjoni tal-effiċjenza enerġetika (prestazzjoni enerġetika) tal-alternattivi. L-enfasi ta’ dan l-approċċ hija li jiġi żgurat titjib fl-effiċjenza min-naħa tal-provvista jew tnaqqis fid-domanda għall-enerġija billi jintgħażlu prodotti u servizzi aktar effiċjenti fl-użu tal-enerġija, li jappoġġaw ukoll deċiżjonijiet orjentati lejn il-futur, favur l-innovazzjoni, li jkunu effiċjenti fir-riżorsi u ċ-ċirkolarità. Fi kliem ieħor, il-prinċipju jenħtieġ li jagħti spinta lill-investimenti fl-aktar alternattiva effiċjenti.

Inċentivi diverġenti

Il-benefiċċji soċjetali usa’ u l-effiċjenza tas-sistema tal-enerġija jenħtieġ li jingħataw prijorità ogħla u huwa meħtieġ li dawn jiġu kkunsidrati wkoll minn investituri individwali. Mill-perspettiva tal-investitur u tal-utent finali, il-benefiċċji individwali normalment ikunu akbar mill-impatti usa’ jekk dawn ma jkunux bi prezz adegwat, ikunu meħtieġa azzjonijiet u inċentivi ddedikati biex jiġi żgurat li l-effiċjenza tas-sistema tiġi kkunsidrata kif xieraq f’livelli differenti tat-teħid tad-deċiżjonijiet.

It-tip ta’ deċiżjoni u dak li jieħu d-deċiżjonijiet

Il-mod kif jiġi applikat il-prinċipju jiddependi minn fejn, meta u minn min għandu jiġi applikat. Il-prinċipju japplika għal tipi differenti ta’ deċiżjonijiet li jirrigwardjaw l-attivitajiet ta’ ppjanar, it-tfassil tal-politika, it-tħejjija ta’ proġetti ta’ investiment u l-finanzjament tagħhom. Dawn id-deċiżjonijiet ma humiex limitati għas-settur tal-enerġija, iżda l-effiċjenza enerġetika jista’ jkollha rwol partikolarment rilevanti fid-deċiżjonijiet dwar l-infrastruttura tal-enerġija, fejn is-soluzzjonijiet min-naħa tad-domanda jistgħu jikkomplementaw jew jissostitwixxu l-investimenti min-naħa tal-provvista, meta soluzzjoni waħda tiġi pprijoritizzata minħabba l-effiċjenza ġenerali tagħha fuq alternattivi eżistenti, jew jekk jistgħux jiġu introdotti komponenti ġodda (eż. kompressuri li kapaċi jirkupraw is-sħana residwa/l-elettriku mill-iskart). Barra minn hekk, dawk li jieħdu d-deċiżjonijiet differenti jkollhom rwoli differenti fl-applikazzjoni tal-prinċipju, skont is-settur u l-kuntest tad-deċiżjonijiet.

Azzjonijiet eliġibbli

Il-prinċipju għandu l-għan li jqis spettru wiesa’ ta’ miżuri tal-effiċjenza enerġetika min-naħa tad-domanda u tal-provvista. Filwaqt li s-soluzzjonijiet min-naħa tad-domanda huma essenzjali għat-tnaqqis tal-ħtieġa għal jew għal użu aħjar tal-enerġija, meta tintuża infrastruttura tal-enerġija jew tagħmir li juża l-enerġija, huwa meħtieġ ukoll li jiġu kkunsidrati t-teknoloġiji u l-modi kif jistgħu jiġu operati li jistgħu jwasslu għall-iffrankar tal-enerġija (13).

Kundizzjonijiet abilitanti

Filwaqt li l-applikazzjoni tal-prinċipju hija dwar il-kunsiderazzjoni ta’ elementi speċifiċi, l-objettiv ewlieni wara l-prinċipju huwa li jiġu implimentati soluzzjonijiet ta’ effiċjenza enerġetika kull meta jiġu identifikati bħala s-soluzzjonijiet ix-xierqa. Dan jimplika li l-inkorporazzjoni tal-prinċipju tal-EE1st fit-tfassil tal-politika jenħtieġ li twassal ukoll għat-tneħħija ta’ ostakli regolatorji u mhux regolatorji li jfixklu l-vijabbiltà u l-implimentazzjoni ta’ soluzzjonijiet għall-effiċjenza enerġetika. Barra minn hekk, sabiex ikunu jistgħu jitqiesu l-għażliet kollha effiċjenti fl-enerġija, diversi atturi jeħtieġ li jkollhom livell suffiċjenti ta’ informazzjoni dwar l-iffrankar tal-enerġija ta’ diversi soluzzjonijiet u modi ta’ kif jivvalutaw l-impatti, il-kostijiet u l-benefiċċji soċjali, ambjentali u ekonomiċi tagħhom. Jenħtieġ li jitqiesu wkoll l-impatti futuri tat-tibdil fil-klima fuq is-sistema tal-enerġija, inkluż fuq is-soluzzjonijiet tal-effiċjenza enerġetika nfushom. Barra minn hekk, minħabba n-natura ta’ benefiċċji usa’ tal-iffrankar tal-enerġija li jistgħu jkunu akbar għas-soċjetà milli għall-investituri, jistgħu jkunu meħtieġa inċentivi jew rekwiżiti speċifiċi biex tingħata spinta għal imġiba u investimenti effiċjenti fl-enerġija.

3.2. Passi li għandhom jittieħdu

Kif indikat hawn fuq, l-azzjonijiet li għandhom jittieħdu meta jiġi applikat il-prinċipju jiddependu l-aktar fuq il-fażi tal-proċess tat-teħid tad-deċiżjonijiet u t-tipi ta’ dawk li jieħdu d-deċiżjonijiet. Il-matriċi ta’ hawn taħt (ara t-Tabella 1) tassoċja passi differenti relatati mal-applikazzjoni tal-prinċipju tal-EE1st fil-proċess tat-teħid tad-deċiżjonijiet ma’ diversi fażijiet u tipi ta’ dawk li jieħdu d-deċiżjonijiet (14).

Tabella 1

Azzjonijiet ta’ diversi persuni li jieħdu d-deċiżjonijiet marbuta mal-prinċipju tal-EE1st fil-proċess tat-teħid tad-deċiżjonijiet

Fażi Dawk responsabbli mit-tfassil tal-politika Awtoritajiet regolatorji Entitajiet tas-suq Bidu — Definizzjoni tal-miri ta’ politika — Definizzjoni / Aġġornament tal-qafas regolatorju — Analiżi tal-impatt tal-politika u ta’ alternattivi — Definizzjoni tar-regoli dwar l-aċċess għas-suq għal soluzzjonijiet ta’ effiċjenza fl-enerġija jew ta’ rispons tad-domanda — Twettiq ta’ kontroll tal-konformità tal-għan tal-attività / tal-proġett mal-miri ta’ politika u mar-regoli dwar l-aċċess għas-suq — Definizzjoni tal-għan tan-attività / tal-proġett Preparazzjoni — Definizzjoni tal-metodu tas-CBA fil-prinċipju — Definizzjoni tal-metodu tas-CBA għall-applikazzjoni konkreta — Ġbir tal-informazzjoni — Domanda prevista għas-servizzi tal-enerġija — Identifikazzjoni ta’ kostijiet u riskji oħrajn — Valutazzjoni sistematika bbażata fuq il-prinċipju tal-EE1st Validazzjoni — Verifika tal-pjan ta’ implimentazzjoni u, jekk ikun rilevanti, l-approvazzjoni tiegħu — Proposta tal-pjan ta’ implimentazzjoni Implimentazzjoni — Implimentazzjoni tal-pjan, eż. il-provvista ta’ servizz imfassal, l-adozzjoni ta’ teknoloġiji tal-effiċjenza enerġetika, it-teħid ta’ deċiżjonijiet dwar l-investiment, eċċ.

Sors: L-istudju Ecorys.

Abbażi ta’ din il-matriċi, ġiet imfassla għodda għat-teħid tad-deċiżjonijiet fil-forma ta’ dijagramma tad-deċiżjonijiet b’mistoqsijiet ta’ gwida għal kull wieħed mill-passi. L-għodda tipprovdi għarfien dwar il-passi differenti billi tidentifika diversi mistoqsijiet ta’ gwida li jindikaw kwistjonijiet li għandhom jiġu kkunsidrati meta jiġi applikat il-prinċipju tal-EE1st. Sabiex tintwera aħjar l-applikabbiltà tal-għodda, l-istudju pprovda wkoll erba’ eżempji tal-ħajja reali (ippreżentati fit-taqsima 4).

Fir-rappreżentazzjoni skematika tal-proċess ta’ teħid ta’ deċiżjonijiet ta’ hawn fuq, atturi differenti għandhom rwoli differenti. Il-biċċa l-kbira tal-oqsma ta’ politika u l-applikazzjonijiet tal-prinċipju tal-EE1st analizzati fl-istudju jinkludu entitajiet tas-suq bħala l-attur biex iħejji pjanijiet jew deċiżjonijiet ta’ investiment, u għalhekk din l-iskeda ta’ azzjonijiet hija xierqa għal dawn l-oqsma u l-applikazzjonijiet ta’ politika identifikati. Madankollu, hemm ukoll oqsma oħra fejn dawk li jfasslu l-politika (eż. l-iżvilupp tal-NECPs u ta’ deċiżjonijiet oħra ta’ tfassil tal-politika) jew ir-regolaturi (eż. (l-approvazzjoni) tat-tbassir jew tax-xenarji għall-pjan ta’ espansjoni tal-grilja) huma l-atturi ewlenin tal-anqas għall-valutazzjoni sistematika fil-fażi ta’ implimentazzjoni. Dan ifisser li l-mod kif il-prinċipju tal-EE1st se jiġi applikat minn atturi differenti jiddependi ħafna fuq il-kuntest. Filwaqt li xi passi huma applikabbli għas-sitwazzjonijiet kollha, xi wħud jistgħu jkunu speċifiċi għas-settur u jimplikaw azzjonijiet differenti skont it-tip ta’ deċiżjoni, il-qasam ta’ politika jew l-atturi involuti. F’xi każijiet jista’ jkun hemm biss tip wieħed involut ta’ dawk li jieħdu d-deċiżjonijiet.

Irrispettivament mis-settur u t-tip ta’ deċiżjoni (politika, ippjanar jew investiment), l-approċċ ġenerali għall-applikazzjoni tal-prinċipju jibqa’ l-istess, iżda jeħtieġ li jiġu segwiti passi differenti minn atturi differenti.

Dawk li jfasslu l-politika u r-regolaturi għandhom rwol partikolari x’jaqdu biex jippermettu l-applikazzjoni tal-prinċipju, jistabbilixxu r-regoli t-tajba (il-fażi tal-bidu) u jivvalidaw l-applikazzjoni tiegħu. Dawn jistgħu jkunu wkoll l-atturi li japplikaw il-prinċipju direttament, billi jsegwu l-passi identifikati fil-fażi tat-tħejjija u tal-implimentazzjoni. Pereżempju, dawk li jfasslu l-politika jeħtieġ li japplikaw il-prinċipju tal-EE1st meta jkunu qed iħejju ppjanar strateġiku jew jistabbilixxu miri ta’ politika. Ir-regolaturi jkollhom japplikaw il-prinċipju meta jistabbilixxu r-regoli u r-regolamenti li jaffettwaw is-sistema tal-enerġija, b’mod partikolari r-regoli tad-disinn tas-suq, jew li jkollhom impatti fuq il-konsum tal-enerġija. Madankollu, fil-biċċa l-kbira tal-każijiet, it-tħejjija u l-implimentazzjoni tad-deċiżjonijiet ikunu fil-livell tal-entitajiet tas-suq.

Peress li dawn il-linji gwida huma primarjament immirati lejn dawk li jfasslu l-politika u lejn ir-regolaturi, l-enfasi hija aktar fuq l-aspetti ġenerali u universali tal-applikazzjoni tal-prinċipju. Għal dan il-għan, abbażi tal-fażijiet u l-passi identifikati fl-istudju, ġew identifikati u spjegati azzjonijiet aktar speċifiċi li għandhom jiġu kkunsidrati minn dawk li jfasslu l-politika u mir-regolaturi fit-taqsimiet ta’ hawn taħt, prinċipalment fil-fażi tal-bidu li fiha jridu jiġu stabbiliti l-kundizzjonijiet ta’ qafas it-tajbin u dwar il-fażi ta’ tħejjija u validazzjoni għar-regolaturi, peress li dawn l-azzjonijiet jistgħu jittieħdu wkoll minn dawk li jfasslu l-politika. Tingħata attenzjoni speċifika lill-azzjonijiet relatati mal-monitoraġġ u r-rapportar, bħala segwitu tad-deċiżjonijiet u l-għażliet li jsiru.

Il-passi fil-fażi tat-tħejjija u tal-implimentazzjoni ta’ proċess tat-teħid tad-deċiżjonijiet jiddependu ħafna wkoll fuq il-kuntest. Huwa possibbli li jiġu indikati xi azzjonijiet aktar speċifiċi u x’inhuma r-rekwiżiti għat-twettiq ta’ dawk l-azzjonijiet kif suppost. Madankollu, spjegazzjoni aktar dettaljata dwar kif jenħtieġ jitwettqu dawn l-azzjonijiet tmur lil hinn mill-iskop ta’ dan id-dokument. Dawn l-azzjonijiet normalment jitwettqu minn entitajiet tas-suq li joperaw taħt kundizzjonijiet differenti u jkunu meħtieġa manwali settorjali dettaljati biex jiġu indirizzati l-ispeċifiċitajiet kollha. It-tabella ta’ hawn taħt tippreżenta ħarsa ġenerali lejn l-azzjonijiet u l-prerekwiżiti tagħhom fir-rigward ta’ passi differenti ta’ fażi ta’ tħejjija u implimentazzjoni. L-eżempji tal-ħajja reali fl-istudju, li huma ppreżentati fit-taqsima 4, jidentifikaw azzjonijiet konkreti għall-atturi rilevanti fil-kuntest ta’ deċiżjoni speċifika fis-settur magħżul. Mill-perspettiva ta’ dawk li jfasslu l-politika, l-inkorporazzjoni xierqa tal-prinċipju tal-EE1st fil-fażi tat-tħejjija u tal-implimentazzjoni jenħtieġ tiġi żgurata permezz ta’ valutazzjoni tal-impatt xierqa.

Tabella 2

Passi, azzjonijiet u prerekwiżiti għall-applikazzjoni tal-prinċipju tal-EE1st mill-implimentaturi

Pass Azzjoni Prerekwiżit Definizzjoni tal-għan tal-attività/tal-proġett — L-effiċjenza enerġetika tiġi kkunsidrata bħala parti mis-soluzzjoni — Disponibbiltà tal-informazzjoni — Aċċess għall-għarfien espert Definizzjoni tal-metodoloġija tas-CBA — Jiġu kkunsidrati benefiċċji usa’ tal-effiċjenza enerġetika u l-kwantifikazzjoni tagħhom — Jiġu stabbiliti kriterji għall-għażla tas-soluzzjoni t-tajba — Metodoloġija standardizzata minn fejn tagħżel — Disponibbiltà tad-data — Disponibbiltà ta’ għodod/ mudelli Ġbir tal-informazzjoni — Analiżi tas-swieq — Analiżi ta’ soluzzjonijiet innovattivi — Jiġi kkunsidrat l-iżvilupp tal-politika — Akkwist ta' data ta’ kwalità għas-CBA — Valutazzjoni tal-ħtiġijiet ta’ investiment u r-redditu fuq l-investimenti — Disponibbiltà tal-informazzjoni — Disponibbiltà tad-data — Għarfien espert Domanda prevista għas-servizzi tal-enerġija — Tiġi kkunsidrata d-domanda futura għall-enerġija — Valutazzjoni tal-impatti tal-alternattivi fuq il-konsum tal-enerġija u, fejn rilevanti, fuq it-tagħbija — Disponibbiltà ta’ data diżaggregata dwar il-konsum tal-enerġija — Previżjonijiet nazzjonali/ reġjonali — Qafas ta’ politika stabbli Identifikazzjoni ta’ kostijiet u riskji oħrajn — Jiġu kkunsidrati l-impatti tal-fatturi ta’ implimentazzjoni — Jiġu kkunsidrati l-bidliet fil-prezzijiet tal-fjuwil u tal-enerġija — Jiġu kkunsidrati l-iżviluppi makroekonomiċi — Jiġu kkunsidrati ż-żminijiet ta’ ħlas lura u l-flussi futuri ta’ flus — Disponibbiltà tad-data — Objettivi ta’ politika ċari — Disponibbiltà tal-esperjenza tal-passat — Disponibbiltà ta’ soluzzjonijiet ta’ mitigazzjoni tar-riskju (eż. ESCOs) Valutazzjoni tal-alternattivi — Implimentazzjoni tas-CBA (monetizzazzjoni tal-impatti) — Valutazzjoni tal-kosteffettività — Verifika jekk is-soluzzjonijiet humiex validi għall-futur — Jiġi kkunsidrat l-appoġġ pubbliku u l-finanzjament disponibbli — L-aċċess u l-faċilità tal-użu tad-data u l-għodod/ il-mudelli disponibbli — Għarfien espert tajjeb — Skemi ta’ finanzjament u appoġġ għal proġetti tal-effiċjenza enerġetika Implimentazzjoni — Allokazzjoni tar-riżorsi u tal-għarfien espert it-tajbin — Użu mill-istrumenti ta’ appoġġ — Jiġi żgurat użu xieraq — Disponibbiltà ta’ għarfien espert u riżorsi (ħaddiema u finanzjament) — Aċċess faċli għal skemi ta’ appoġġ — Mekkaniżmi ta’ feedback bejn min jimplimenta u l-utent Monitoraġġ u evalwazzjoni — Ġbir tad-data — Awditjar tal-implimentazzjoni — Evalwazzjoni tal-impatti u jekk intlaħqux l-objettivi — Indikaturi predefiniti — Aċċess għad-data — Disponibbiltà ta’ għodod għall-analiżi u l-ipproċessar tad-data — Disponibbiltà ta’ riżorsi

Sors: Il-Kummissjoni Ewropea.

3.3. Atturi ewlenin

Filwaqt li s-soluzzjonijiet tal-effiċjenza enerġetika jistgħu jiġu implimentati mis-settur pubbliku, mill-kumpaniji privati u mill-konsumaturi, l-applikazzjoni tal-prinċipju tal-EE1st għandha wkoll xi implikazzjonijiet usa’ għal dawk li jfasslu l-politika u għall-awtoritajiet regolatorji, li jeħtieġ li jħejju t-triq għall-applikabbiltà ta’ soluzzjonijiet effiċjenti fl-użu tal-enerġija f’kuntesti differenti. Bħala riżultat tal-applikazzjoni tal-prinċipju minn dawn l-atturi, l-entitajiet tas-suq u l-investituri jenħtieġ li jkollhom l-għodod u l-informazzjoni x-xierqa meħtieġa biex jivvalutaw u jimplimentaw b’mod xieraq soluzzjonijiet effiċjenti fl-użu tal-enerġija.

Għalhekk, l-atturi ewlenin huma kif ġej:

Persuni li jfasslu l-politika

Dawn jinkludu:

(a) L-istituzzjonijiet tal-UE involuti fil-proċedura leġiżlattiva standard tal-UE, jiġifieri l-Kummissjoni Ewropea, il-Parlament Ewropew, il-Kunsill tal-Unjoni Ewropea;

(b) Gvernijiet, parlamenti nazzjonali u dipartimenti amministrattivi li l-kompetenza tagħhom testendi fuq it-territorju kollu ta’ Stat Membru;

(c) Gvernijiet reġjonali, provinċjali u lokali, parlamenti u dipartimenti amministrattivi li l-kompetenza tagħhom testendi fuq ir-reġjuni, il-provinċji u l-muniċipalitajiet ta’ Stat Membru.

Għal dawk li jfasslu l-politika, l-applikazzjoni tal-prinċipju tal-EE1st hija relatata mal-aspetti kollha li jaffettwaw l-eliġibbiltà, il-fattibbiltà u l-appoġġ għall-effiċjenza enerġetika (inklużi miżuri li jistimulaw l-imġiba tal-iffrankar tal-enerġija), mhux l-inqas permezz ta’ finanzjament pubbliku u akkwist pubbliku. Billi jistabbilixxu l-qafas, dawk li jfasslu l-politika jenħtieġ li jidderieġu entitajiet oħrajn lejn soluzzjonijiet effiċjenti fl-użu tal-enerġija. Dan jinvolvi l-istabbiliment ta’ objettivi li ma jipprekludux alternattivi effiċjenti fl-enerġija, it-tneħħija ta’ ostakli legali u amministrattivi u t-twettiq ta’ valutazzjoni xierqa ta’ diversi inizjattivi ta’ politika, l-impatt tagħhom fuq il-konsum tal-enerġija u l-kompromessi possibbli ta’ miżuri ta’ ffrankar tal-enerġija, anke fil-perspettiva li tħares ’il quddiem.

Dawk li jfasslu l-politika jenħtieġ li jiżguraw ukoll li jiġu pprovduti inċentivi għal soluzzjonijiet effiċjenti fl-użu tal-enerġija biex jiġi indirizzat il-fatt li l-miżuri tal-effiċjenza enerġetika mhux dejjem jitqiesu bħala kosteffettivi minn perspettiva individwali (eż. minħabba perjodi twal ta’ ħlas lura, riskji assoċjati jew għarfien baxx), iżda jkunu soluzzjonijiet mixtieqa mill-perspettiva tas-soċjetà. Sabiex jiġu koperti dawn l-aspetti kollha, l-effiċjenza enerġetika jeħtieġ li ssir prijorità politika kemm fil-livell strateġiku kif ukoll f’dak operazzjonali, inkluż l-involviment tal-istituzzjonijiet finanzjarji fejn xieraq.

Fil-livell lokali, id-deċiżjonijiet meħuda mill-awtoritajiet pubbliċi normalment ikunu eqreb tal-implimentazzjoni u jistgħu jaffettwaw direttament l-għażla ta’ soluzzjoni. Id-deċiżjonijiet dwar l-infiq speċifiku tal-fondi disponibbli, id-deċiżjonijiet dwar il-lokalizzazzjoni tal-investimenti, u l-ippjanar tal-forniment ta’ servizzi pubbliċi huma eżempji fejn jenħtieġ li jiġi kkunsidrat il-prinċipju tal-EE1st, kull fejn ikun possibbli. Barra minn hekk, il-gvernijiet lokali jeħtieġu orizzont ta’ ppjanar fit-tul biex jimplimentaw il-prinċipju tal-EE1st meta jivvalutaw l-għażliet differenti u jevitaw lock-in f’ċerti teknoloġiji jew perkorsi, f’konformità maċ-ċikli ta’ ppjanar lokali.

Regolaturi

Dan il-grupp ikopri l-awtoritajiet regolatorji pubbliċi jew l-aġenziji maħtura fil-livell nazzjonali jew reġjonali biex jistabbilixxu regoli u jiżguraw il-konformità, jissorveljaw il-funzjonament tas-swieq, u jikkontrollaw it-tariffi f’segmenti tas-suq regolati. B’mod partikolari, dawn ikopru r-regolaturi u l-aġenziji tal-enerġija bi rwoli regolatorji u ta’ superviżjoni.

Ir-regolaturi jenħtieġ li jissalvagwardjaw ir-regoli li jiżguraw l-aċċess għas-suq u jippermettu soluzzjonijiet effiċjenti fl-użu tal-enerġija. Jenħtieġ li jipprovdu wkoll metodoloġiji u gwida dwar kif għandhom jiġu vvalutati diversi alternattivi fl-analiżi tal-benefiċċji meta mqabbla mal-kostijiet, filwaqt li jitqiesu benefiċċji usa’, u fl-aħħar nett jivverifikaw l-implimentazzjoni biex jaraw jekk il-prinċipju tal-EE1st ġiex applikat kif xieraq meta jkunu previsti l-approvazzjoni, il-verifika jew il-monitoraġġ tal-proġetti ppreżentati mill-kumpaniji tas-suq. Għal dan tal-aħħar, huwa importanti li jiġu stabbiliti dispożizzjonijiet u evalwazzjonijiet xierqa ta’ monitoraġġ biex tinġabar informazzjoni dwar kif taħdem fil-prattika l-effiċjenza enerġetika.

Entitajiet tas-suq

Dan il-grupp ikopri lill-kumpaniji, lill-komunitajiet tal-enerġija taċ-ċittadini u lill-investituri, li huma responsabbli għad-deċiżjonijiet attwali fis-suq. Dan ikopri wkoll lill-awtoritajiet u lill-entitajiet kontraenti (15) kif definiti skont ir-regoli dwar l-akkwist pubbliku, sa fejn id-deċiżjonijiet tagħhom dwar ix-xiri ta’ oġġetti jew servizzi f’diversi swieq jaffettwaw il-konsum tal-enerġija. L-EE1st ikun applikabbli għal deċiżjonijiet dwar kriterji jew deċiżjonijiet ta’ offerta pubblika dwar xiri, lokazzjonijiet jew modernizzazzjoni ta’ bini li dawn l-awtoritajiet għandhom huma stess jew jokkupaw.

Fi ħdan is-settur tal-enerġija, l-enfasi ewlenija hija ovvjament fuq il-kumpaniji tas-suq tal-enerġija li huma soġġetti għal regolamenti dedikati, b’mod partikolari:

(a) Fornituri tal-enerġija: produtturi kummerċjali tal-elettriku, tas-sħana jew tal-kesħa, u komoditajiet oħra, kif ukoll l-entitajiet legali li jbigħu l-enerġija (eż. l-elettriku, is-sħana/il-kesħa, il-gass naturali) lill-konsumaturi;

(b) Operaturi tan-network: entitajiet responsabbli għat-tħaddim, l-iżgurar tal-manutenzjoni tas-sistema ta’ distribuzzjoni u ta’ trażmissjoni u, jekk ikun meħtieġ, l-iżvilupp tagħha f’żona partikolari biex tiġi żgurata l-kapaċità fit-tul tas-sistema biex tissodisfa d-domandi għall-elettriku, għas-sħana jew għall-kesħa, u għall-gass naturali; u

(c) Fornituri ta’ servizzi tal-ġestjoni tad-domanda entitajiet li jappoġġaw lill-konsumaturi kemm fir-rispons imtejjeb għall-effiċjenza enerġetika kif ukoll fir-rispons tad-domanda, u li jżidu l-flessibbiltà tar-rispons tal-konsumaturi, inkluż pereżempju, l-aggregaturi fis-sistema tal-enerġija

Meta mqabbla ma’ kumpaniji kummerċjali, li primarjament jimmiraw għall-massimizzazzjoni tal-profitt, il-kumpaniji tal-utilitajiet jista’ jkollhom objettivi differenti stabbiliti mir-regolamentazzjoni. Dawn jistgħu jkunu meħtieġa jsegwu objettivi ta’ sostenibbiltà jew japplikaw xi forma ta’ kriterji ta’ sostenibbiltà fid-deċiżjonijiet ta’ investiment tagħhom. F’sitwazzjonijiet bħal dawn, il-prinċipju tal-EE1st ikun applikabbli meta jiġu stabbiliti l-għanijiet tal-proġett, issir analiżi tal-kostijiet u l-benefiċċji, jiġu vvalutati l-impatti ta’ diversi alternattivi, jew tinstab is-soluzzjoni t-tajba għall-implimentazzjoni.

Il-grupp tal-entitajiet tas-suq ikopri wkoll investituri regolati, u istituzzjonijiet finanzjarji pubbliċi u privati li se japplikaw il-prinċipju tal-EE1st bħala parti mill-attivitajiet tagħhom. Il-prinċipju tal-EE1st jenħtieġ li jgħin fit-tmexxija tal-attivitajiet tal-istituzzjonijiet finanzjarji lejn is-sostenibbiltà fit-tul tal-assi u tal-portafoll finanzjarju tagħhom. Billi tittieħed perspettiva li tħares ’il quddiem, il-prinċipju tal-EE1st jenħtieġ li jappoġġa l-iżvilupp ta’ mudelli ta’ dħul innovattivi fil-qasam tal-effiċjenza enerġetika (pereżempju l-effiċjenza enerġetika bħala servizz), u l-kundizzjonijiet li fuqhom jista’ jiġi żblukkat l-investiment privat.

B’mod ġenerali, fil-livell tal-kumpaniji, is-sistemi ta’ ġestjoni tal-enerġija, bħall-istandard ISO 50001, jekk jiġu segwiti kif xieraq, jenħtieġ li jwasslu għall-adozzjoni ta’ soluzzjonijiet effiċjenti fl-użu tal-enerġija li jtejbu l-prestazzjoni tal-enerġija tal-kumpaniji. Barra minn hekk, l-awditi tal-enerġija u s-segwitu tagħhom jenħtieġ li jwasslu għal sensibilizzazzjoni akbar u titjib fl-effiċjenza enerġetika, jekk dawn ikunu kosteffettivi mill-perspettiva tal-attività tal-kumpanija. Dan ma jfissirx li l-prinċipju tal-EE1st huwa kompletament irrilevanti. L-applikazzjoni tal-prinċipju tal-EE1st tista’ tgħin ukoll lill-kumpaniji kummerċjali jidentifikaw proġetti u investimenti effiċjenti fl-enerġija, jivvalutaw kif xieraq il-kostijiet u l-benefiċċji, inklużi benefiċċji usa’ għall-impjegati tagħhom, u jimplimentaw dawk il-proġetti u l-investimenti b’mod korrett.

3.4. Id-definizzjoni tal-miri ta’ politika

Huwa importanti li l-miri u l-objettivi ma jiddefinixxux minn qabel soluzzjonijiet li għandhom jintużaw biex jintlaħqu, sakemm ma jkunx meħtieġ. Jekk il-miżuri tal-effiċjenza enerġetika jistgħu jkunu parti mis-soluzzjoni, l-objettivi tal-politika jenħtieġ li ma jipprekludux miżuri bħal dawn. Dan jeħtieġ l-istabbiliment ta’ objettivi bbażati fuq ir-riżultati u l-impatti mixtieqa aktar milli fuq l-inputs. Approċċ ovvju wieħed huwa li jiġu stabbiliti objettivi ġenerali bbażati fuq il-prestazzjoni tas-sistema aktar milli miri għal soluzzjonijiet speċifiċi, eż. il-provvista tal-enerġija li taqbel mad-domanda aktar milli żżid il-kapaċità tal-ġenerazzjoni tal-enerġija b’5 % biex tlaħħaq mat-tkabbir mistenni fid-domanda. Ovvjament, il-miri ta’ politika jista’ jkollhom bżonn ikunu pjuttost speċifiċi f’ċerti sitwazzjonijiet, iżda dan jenħtieġ li ma jipprevjenix il-kunsiderazzjoni ta’ kif soluzzjonijiet ta’ effiċjenza fl-użu tal-enerġija jistgħu jiġu appoġġati b’definizzjoni xierqa tal-miri. Huwa għalhekk li diġà fl-istadju tal-iffissar tal-miri, għal inizjattivi li jaffettwaw il-konsum tal-enerġija, huwa importanti li jiġu kkunsidrati l-impatti fuq il-konsum tal-enerġija u l-kompromessi bejn diversi soluzzjonijiet li jistgħu jilħqu dawn il-miri.

F’dan il-kuntest, huwa importanti li jiġu ddefiniti kif xieraq l-indikaturi u l-metodoloġija għall-monitoraġġ tal-miri. Jekk tnaqqis fil-konsum tal-enerġija jista’ jikkontribwixxi għall-objettivi stabbiliti, jew jekk l-ilħuq tal-objettivi stabbiliti jaffettwa l-konsum tal-enerġija, huwa meħtieġ li tiġi stmata r-relazzjoni bejn l-objettivi u l-livelli mistennija tal-konsum tal-enerġija. F’dan l-istadju bikri tal-proċess tat-teħid tad-deċiżjonijiet, tali stimi jistgħu jkunu diffiċli, u hemm bżonn ta’ xi esperjenza u evidenza mill-passat. Għal din ir-raġuni, il-monitoraġġ tal-impatti reali fuq il-konsum tal-enerġija tal-azzjonijiet meħuda biex jintlaħqu dawn l-objettivi jeħtieġ li jitqies mill-bidu nett, inklużi l-protokolli ta’ monitoraġġ u evalwazzjoni.

3.5. Id-definizzjoni tal-qafas regolatorju

3.5.1. L-istabbiliment tar-regoli u l-leġiżlazzjoni t-tajba

Kemm il-prinċipju tal-EE1st kif ukoll il-miżuri ta’ effiċjenza fl-użu tal-enerġija jeħtieġu qafas legali abilitanti xieraq, sabiex ikunu jistgħu jiġu implimentati fil-prattika. Il-leġiżlazzjoni jeħtieġ li tidentifika l-effiċjenza enerġetika bħala soluzzjoni possibbli, tagħmilha possibbli li tiġi implimentata u tiżgura s-segwitu xieraq. Jekk ikun meħtieġ, jenħtieġ li tindirizza wkoll l-ostakli għal soluzzjonijiet effiċjenti fl-użu tal-enerġija.

Sabiex jiġi vvalutat jekk il-prinċipju tal-EE1st jistax ikun applikabbli għal inizjattiva ta’ politika, għal regolament jew għal proġett speċifiku, jista’ jitwettaq skrinjar inizjali bbażat fuq sett ta’ mistoqsijiet (tliet gruppi ta’ tliet mistoqsijiet). L-ewwel grupp ta’ mistoqsijiet jgħin biex jiġi identifikat jekk l-effiċjenza enerġetika taqax fl-ambitu ta’ inizjattiva jew ta’ proġett li jkun imiss. It-tieni grupp jgħin biex jiġi ċċarat jekk l-effiċjenza enerġetika tistax tiġi applikata fil-prattika, u t-tielet grupp, jekk l-effiċjenza enerġetika tistax tiġi implimentata kif xieraq.

It-tliet gruppi ta’ mistoqsijiet huma kif ġej:

1. L-effiċjenza enerġetika hija għażla? — L-inizjattiva taffettwa l-konsum tal-enerġija jew twassal għall-espansjoni tal-provvista tal-enerġija? — L-effiċjenza enerġetika tista’ tgħin biex jintlaħqu l-objettivi tal-inizjattiva? — Hemm soluzzjonijiet għall-effiċjenza enerġetika li jistgħu jiġu kkunsidrati fil-kuntest tal-inizjattiva? Dawn il-mistoqsijiet għandhom jitqiesu b’mod konġunt f’ordni ta’ prijorità. Jekk it-tweġiba għall-mistoqsijiet kollha tkun IVA, jenħtieġ li jiġu esplorati aktar aspetti tal-prinċipju tal-EE1st koperti mill-mistoqsijiet ta’ hawn taħt (anki jekk it-tweġibiet ma jkunux ċerti). Tweġiba LE għall-ewwel mistoqsija tfisser li ma hemm l-ebda skop għall-applikazzjoni tal-prinċipju tal-EE1st. Tweġiba LE għat-tieni mistoqsija tfisser li l-effiċjenza enerġetika ma tkunx approċċ adegwat biex jintlaħqu l-objettivi f’kuntest partikolari u tweġiba negattiva għall-aħħar mistoqsija tindika li ma hemm l-ebda soluzzjoni vijabbli effiċjenti fl-użu tal-enerġija biex jintlaħqu dawk l-objettivi. Tweġiba(jiet) negattiva tfisser li ma hemmx bżonn li wieħed iħares lejn il-grupp ta’ mistoqsijiet li jifdal.

2. L-għażla tal-effiċjenza enerġetika hija fattibbli biex tiġi implimentata? — Huwa possibbli li jiġu stmati kif xieraq il-benefiċċji diretti u usa’ tas-soluzzjonijiet tal-effiċjenza enerġetika fil-livell tas-sistema tal-enerġija jew tal-apparat individwali? — Hemm xi ostakli li jaffettwaw l-implimentazzjoni tas-soluzzjoni possibbli għall-effiċjenza enerġetika? — Jista’ jiġi żgurat li s-soluzzjonijiet tal-effiċjenza enerġetika jkunu effettivi biex jintlaħqu/ jikkontribwixxu għall-objettivi tal-inizjattiva? Jekk it-tweġiba għal kwalunkwe mistoqsija tkun LE jew inċerta, hija meħtieġa azzjoni ulterjuri f’konformità mal-prinċipju tal-EE1st biex jiġu indirizzati l-kwistjonijiet. Tweġibiet pożittivi għall-mistoqsijiet kollha jfissru li f’kuntest partikolari dawk li jieħdu d-deċiżjonijiet rilevanti jenħtieġ li jkunu jistgħu japplikaw il-prinċipju tal-EE1st. Fi kwalunkwe każ, jenħtieġ li jiġi eżaminat ukoll it-tielet grupp ta’ mistoqsijiet.

3. L-għażla tal-effiċjenza enerġetika tista’ tiġi implimentata kif xieraq? — L-entitajiet responsabbli għall-implimentazzjoni jafu kif jivvalutaw is-soluzzjonijiet għall-effiċjenza enerġetika? — Hemm biżżejjed riżorsi u informazzjoni disponibbli għall-implimentazzjoni ta’ soluzzjonijiet għall-effiċjenza enerġetika? — Hemm mekkaniżmi stabbiliti li jippermettu l-infurzar u l-verifika tal-implimentazzjoni? Jekk it-tweġiba għal kwalunkwe mistoqsija tkun LE jew tkun inċerta, tkun meħtieġa azzjoni addizzjonali biex jiġi żgurat li l-prinċipju jkun jista’ jiġi segwit b’għażla xierqa tal-aħjar soluzzjonijiet. Tweġibiet pożittivi jikkonfermaw li hemm stabbiliti l-kundizzjonijiet ix-xierqa biex l-entitajiet rilevanti jieħdu deċiżjoni infurmata tajjeb, li tkun ottimali mill-perspettiva tal-objettivi tal-politika, meta jiġi applikat il-prinċipju fil-kuntest tal-inizjattiva ppjanata.

Azzjoni ulterjuri mhux neċessarjament tfisser li dispożizzjonijiet speċifiċi jeħtieġ li jiġu inklużi fil-leġiżlazzjoni jew fir-regoli. Xi wħud mill-kwistjonijiet jistgħu jiġu indirizzati barra mill-qafas legali jew mir-rekwiżiti formali. Madankollu, huwa importanti li, f’każ li l-ewwel sett ta’ mistoqsijiet jindika li l-effiċjenza enerġetika tista’ tkun parti mis-soluzzjoni, id-dispożizzjonijiet jiġu stabbiliti bil-mod it-tajjeb. B’mod partikolari, dawn jenħtieġ li:

(1) Jindikaw b’mod espliċitu li l-effiċjenza enerġetika hija soluzzjoni possibbli li għandha tiġi eżaminata u pprijoritizzata jekk tkun kosteffiċjenti u adattata għall-iskop tagħha.

(2) Jirrikonoxxu r-rwol tal-effiċjenza enerġetika fl-indirizzar ta’ objettivi oħrajn, bħat-tnaqqis tal-emissjonijiet ta’ gassijiet serra, is-sustanzi niġġiesa u l-użu ta’ riżorsi mhux tal-enerġija, it-titjib tas-saħħa u l-kumdità, it-tnaqqis tal-faqar enerġetiku.

(3) Jiżguraw li r-rekwiżiti jippermettu l-effiċjenza enerġetika fil-provvista, fit-trażmissjoni, fid-distribuzzjoni u fil-konsum tal-enerġija, u b’mod partikolari għall-applikazzjoni ta’ soluzzjonijiet min-naħa tad-domanda. Jenħtieġ li l-ispeċifikazzjonijiet tekniċi ma jfixklux l-integrazzjoni tal-enerġija jew l-applikazzjoni tal-effiċjenza enerġetika.

(4) Jiddefinixxu l-prestazzjoni aktar milli soluzzjoni konkreta li għandha tinkiseb. Ir-regolamentazzjoni bbażata fuq il-prestazzjoni tippermetti l-effiċjenza enerġetika fuq l-istess livell ma’ alternattivi oħra.

(5) Jispeċifikaw ir-rwoli u l-obbligi ta’ diversi atturi fil-valutazzjoni u l-verifika tas-soluzzjonijiet tal-effiċjenza enerġetika.

(6) Jipprovdu kriterji u metodoloġija ċari għall-valutazzjoni tal-kostijiet u l-benefiċċji ta’ soluzzjonijiet u impatti effiċjenti fl-użu tal-enerġija fuq il-konsum tal-enerġija.

(7) Jirreferu għall-informazzjoni u d-data (li għandha tintuża) għall-valutazzjoni tal-potenzjal eżistenti tal-iffrankar tal-enerġija, tal-kostijiet u tal-benefiċċji tal-effiċjenza enerġetika.

(8) Jiżguraw li l-effiċjenza enerġetika tkun eliġibbli, u saħansitra preferibbli, għall-appoġġ u għall-finanzjament pubbliku.

(9) Jinkludu l-monitoraġġ tal-impatti fuq il-konsum tal-enerġija u l-verifika ta’ impatti oħrajn ta’ soluzzjonijiet tal-effiċjenza fl-użu tal-enerġija.

Aspett ewlieni marbut mar-regoli u r-rekwiżiti huwa s-sensibilizzazzjoni dwar miżuri possibbli għall-effiċjenza enerġetika, il-kostijiet u l-benefiċċji tagħhom u l-modi tal-implimentazzjoni ottimali tagħhom. Jista’ jkun meħtieġ ukoll li d-dispożizzjonijiet legali jindirizzaw l-ostakli għall-prinċipju tal-EE1st u soluzzjonijiet speċifiċi għall-effiċjenza enerġetika. Dan jeħtieġ identifikazzjoni xierqa ta’ dawn l-ostakli.

3.5.2. L-identifikazzjoni tal-ostakli għall-EE1st

Meta tittieħed deċiżjoni dwar jekk soluzzjoni effiċjenti fl-użu tal-enerġija hijiex għażla vijabbli biex jintlaħqu l-miri stabbiliti, il-punt tat-tluq huwa li jiġi identifikat b’mod partikolari jekk hemmx azzjonijiet għall-effiċjenza enerġetika li jistgħu jkunu alternattiva għall-espansjoni min-naħa tal-provvista f’sistema tal-enerġija jew li jistgħu jnaqqsu d-domanda għall-enerġija fis-setturi tal-użu aħħari. L-għarfien ta’ x’jista’ jsir potenzjalment jippermetti l-analiżi u t-tqabbil sussegwenti ta’ miżuri ta’ effiċjenza fl-użu tal-enerġija ma’ alternattivi oħra.

Madankollu, din l-identifikazzjoni preliminari u l-għażla sussegwenti ta’ soluzzjonijiet effiċjenti fl-użu tal-enerġija f’konformità mal-prinċipju tal-EE1st jiffaċċjaw diversi ostakli. Il-proġett ENEFIRST (16), f’wieħed mill-oqsma ta’ ħidma tiegħu, identifika u qasam dawn l-ostakli potenzjali fil-kategoriji li ġejjin:

— Ostakli politiċi — marbuta mal-preġudizzju lejn ċerti soluzzjonijiet jew il-kontinwazzjoni tal-approċċ adottat qabel;

— Ostakli regolatorji — meta r-regolamentazzjoni stabbilita tfixkel l-għażla ta’ soluzzjonijiet effiċjenti fl-użu tal-enerġija;

— Ostakli għall-interazzjoni tal-politika (eż. objettivi jew prijoritajiet kunfliġġenti) — marbuta mal-fatt li dawk li jieħdu d-deċiżjonijiet għandhom it-tendenza li jħarsu lejn l-oqsma ta’ politika speċifiċi tagħhom u jista’ jkun hemm kompromessi mal-miżuri tal-effiċjenza enerġetika;

— Ostakli finanzjarji — fondi jew għajnuna finanzjarja insuffiċjenti għal soluzzjonijiet ta’ effiċjenza fl-użu tal-enerġija li jistgħu jkunu marbuta mal-mod kif jiġu vvalutati;

— Ostakli tekniċi — is-soluzzjoni effiċjenti fl-użu tal-enerġija tista’ tkun teknikament aktar diffiċli biex tiġi vvalutata jew integrata f’għażla vijabbli;

— Ostakli għall-informazzjoni — nuqqas ta’ informazzjoni u data disponibbli biex jiġu identifikati u stmati kif xieraq il-benefiċċji tas-soluzzjonijiet għall-effiċjenza enerġetika;

— Ostakli kulturali u ta’ mġiba — imġiba u drawwiet li jillimitaw il-kamp ta’ applikazzjoni tal-għażliet ikkunsidrati;

— Ostakli għall-komunikazzjoni/għas-sensibilizzazzjoni — nuqqas ta’ għarfien dwar l-għażliet għall-effiċjenza enerġetika;

— Nuqqas ta’ għarfien espert — għarfien insuffiċjenti dwar kif għandhom jiġu implimentati soluzzjonijiet/ teknoloġiji tal-effiċjenza enerġetika u preġudizzju lejn ċerti soluzzjonijiet li jeskludu l-għażliet tal-effiċjenza enerġetika;

— Preġudizzju ta’ influwenza marbut mal-piż tal-partijiet ikkonċernati min-naħa tal-provvista fit-teħid ta’ deċiżjonijiet jew fit-tfassil ta’ politika — dawk li jfasslu l-politika huma influwenzati mill-partijiet ikkonċernati min-naħa tal-provvista;

— Ostakli tal-katina tal-provvista — is-swieq tal-enerġija tfasslu mil-lat tal-provvista, u għalhekk l-effiċjenza enerġetika tista’ tkun ta’ tfixkil għas-sistema eżistenti.

L-ostakli jistgħu jvarjaw għal oqsma speċifiċi ta’ politika u huma elaborati fid-dettall fir-rapport tal-ENEFIRST.

L-ostakli elenkati hawn fuq huma l-aktar rilevanti għat-tfassil tal-politika, u konsegwentement jenħtieġ li jiġu kkunsidrati meta jiġi ddefinit il-qafas ta’ politika t-tajjeb. Madankollu, dawn l-ostakli jistgħu jaffettwaw ukoll it-tfassil u l-approċċ fi proġetti speċifiċi ta’ investiment. Barra minn hekk, jistgħu jeżistu ostakli oħrajn aktar speċifiċi jew lokali skont it-tip u l-kamp ta’ applikazzjoni tal-miżura tal-effiċjenza enerġetika.

Fl-aħħar nett, xi wħud mill-ostakli jistgħu jkunu relatati mar-riżorsi ddedikati mill-awtoritajiet pubbliċi għall-effiċjenza enerġetika. Riżorsi u fondi amministrattivi insuffiċjenti ddedikati għall-appoġġ, il-valutazzjoni u l-promozzjoni ta’ soluzzjonijiet u teknoloġiji tal-effiċjenza enerġetika huma ostaklu rrapportat ta’ spiss għall-applikazzjoni usa’ tal-prinċipju tal-EE1st. Għalhekk, rwol importanti ta’ dawk li jfasslu l-politika huwa li jibnu l-kapaċità amministrattiva meħtieġa u l-għarfien espert fl-effiċjenza enerġetika, u li jiżguraw li jkun hemm disponibbli riżorsi finanzjarji suffiċjenti għall-korpi pubbliċi biex jassistu lill-entitajiet tas-suq u lill-konsumaturi fl-implimentazzjoni ta’ soluzzjonijiet effiċjenti fl-enerġija u għall-monitoraġġ tal-impatti tal-politika.

3.5.3. L-integrazzjoni tal-prinċipju fil-politika u fil-qafas legali

Waħda mill-kunsiderazzjonijiet għall-qafas abilitanti għall-prinċipju tal-EE1st hija relatata ma’ kif ir-rakkomandazzjonijiet ta’ din il-gwida jistgħu jiġu infurzati.

L-indirizzar ta’ ostakli speċifiċi, l-istabbiliment ta’ rekwiżiti jew id-definizzjoni ta’ inċentivi speċifiċi għal soluzzjonijiet effiċjenti fl-użu tal-enerġija huma parti mill-politika dwar l-effiċjenza enerġetika. Huwa importanti li ż-żewġ aspetti jinżammu separati. Il-politika dwar l-effiċjenza enerġetika tiddefinixxi miżuri u objettivi speċifiċi għall-effiċjenza enerġetika, kif ukoll il-kundizzjonijiet ta’ appoġġ u ta’ abilitazzjoni. Il-prinċipju tal-EE1st huwa dwar il-kunsiderazzjoni u l-analiżi ta’ alternattivi effiċjenti fl-użu tal-enerġija għal deċiżjonijiet li jaffettwaw il-konsum tal-enerġija u l-provvista tal-enerġija. L-applikazzjoni tal-prinċipju jenħtieġ li twassal ukoll għal azzjonijiet speċifiċi li jippermettu din l-analiżi u l-implimentazzjoni ta’ soluzzjonijiet tal-effiċjenza enerġetika. Il-forma ta’ dawn l-azzjonijiet normalment se tiġi ddefinita fil-miżuri ta’ politika dwar l-effiċjenza enerġetika. Konsegwentement, il-forma ġuridika ta’ dawn l-azzjonijiet tmur lil hinn mid-diskussjoni tal-prinċipju u hija aktar parti mill-iżvilupp tal-politika tal-enerġija. Pereżempju, sabiex tiġi mħeġġa l-effiċjenza enerġetika u jingħelbu l-ostakli indikati hawn fuq, spinta diretta għal soluzzjonijiet ta’ effiċjenza enerġetika tista’ tieħu l-forma ta’ miri speċifiċi għall-effiċjenza enerġetika. Mod ieħor huwa li jiġu stabbiliti obbligi mandatorji għall-iffrankar tal-enerġija fuq il-fornituri tal-enerġija li jitolbuhom inaqqsu l-użu tal-enerġija tal-klijenti tagħhom (17).

Kwalunkwe mira vinkolanti u rekwiżit preskrittiv biex jintużaw soluzzjonijiet effiċjenti fl-użu tal-enerġija jilħaq l-objettivi tal-prinċipju tal-EE1st. Madankollu, il-forma ta’ tali rekwiżiti, l-istrettezza jew l-obbligu tagħhom li jimponu huma kwistjonijiet li għandhom jitqiesu bħala parti mill-politika relatata mal-enerġija. Mill-perspettiva tal-EE1st, huwa importanti li jitqiesu u li jiġu indirizzati diversi aspetti.

3.5.4. L-inċentivar tal-EE1st

Fil-biċċa l-kbira tal-każijiet, il-miżuri tal-effiċjenza enerġetika jenħtieġ li jkunu mod preferut ’il quddiem, jekk il-kunsiderazzjoni xierqa tal-benefiċċji usa’ tidentifika dawn bħala għażla kosteffettiva. Madankollu, il-benefiċċji mhux dejjem jikkonċernaw lill-attur li jenħtieġ li jieħu deċiżjoni ta’ investiment. Benefiċċji usa’ tal-effiċjenza enerġetika jistgħu japplikaw aktar għas-soċjetà (eż. arja nadifa), milli għall-investitur li jieħu d-deċiżjoni. Bl-istess mod, l-utent finali jista’ jibbenefika mill-iffrankar tal-enerġija, iżda dawn il-benefiċċji jistgħu jkunu ta’ importanza żgħira għas-sid ta’ assi (eż. inċentivi maqsuma fi proprjetajiet mikrija).

Barra minn hekk, speċjalment għall-utilitajiet, l-effiċjenza enerġetika ma hijiex triq ovvja li tittieħed minħabba li meta l-konsumaturi jiffrankaw l-enerġija, l-utilitajiet ibigħu inqas mill-prodott tagħhom. Għalhekk, huwa importanti li jinbidlu l-mudelli tal-operat tal-enerġija li jiffavorixxu bejgħ ogħla tal-enerġija għal mudelli ta' operat li jippremjaw is-servizzi tal-enerġija jew il-kisba ta’ ċertu livell ta’ kumdità, pereżempju l-mudell ta’ “effiċjenza enerġetika bħala servizz”. Diżinċentiv ieħor huwa l-fatt li x-xiri ta’ tagħmir effiċjenti fl-użu tal-enerġija jew ta’ rinnovazzjonijiet tal-bini jeħtieġu kostijiet relattivament għoljin bil-quddiem filwaqt li l-perjodi ta’ ħlas lura jistgħu jkunu twal.

Għal dawn ir-raġunijiet, l-iffaċilitar tal-effiċjenza enerġetika spiss ma jkunx biżżejjed u huma meħtieġa inċentivi diretti jew indiretti, sabiex benefiċċji usa’ tal-miżuri tal-effiċjenza enerġetika għas-soċjetà jiġu kkunsidrati fit-teħid tad-deċiżjonijiet. B’mod partikolari, l-inċentivi jenħtieġ li jiżguraw li l-għażliet tal-individwi jiġu influwenzati sabiex ikunu tajbin għas-sistema kollha kemm hi.

3.5.5. Finanzjament u appoġġ finanzjarju

L-appoġġ għall-implimentazzjoni ta’ vejikolu ddedikat għall-effiċjenza enerġetika

Huwa importanti li l-finanzjament iddedikat ikun immirat lejn l-appoġġ tal-effiċjenza enerġetika. Dan jenħtieġ li jippromwovi proġetti tal-effiċjenza enerġetika u jipprovdi ċarezza lill-investituri dwar l-appoġġ finanzjarju disponibbli. Filwaqt li l-effiċjenza fl-enerġija hija eliġibbli taħt diversi programmi ta’ finanzjament, bħalissa hemm skemi ta’ finanzjament pubbliku limitati li huma ring-fenced għal proġetti tal-effiċjenza fl-enerġija.

L-istabbiliment ta’ fond jew skema ddedikata għall-effiċjenza enerġetika jista’ jipprovdi inċentivi aktar b’saħħithom għall-investimenti fl-effiċjenza enerġetika. Tali fond jgħin fil-ħolqien ta’ qafas eżemplari li taħtu l-prinċipju tal-EE1st jiġi applikat bis-sħiħ. Tipikament, is-soluzzjonijiet ta’ pakkett li jikkombinaw l-appoġġ ta’ finanzjament ma’ servizzi ta’ konsulenza għandhom rata ta’ assorbiment ogħla u jibbenefikaw minn ingranaġġ ogħla (18).

L-applikazzjoni tal-prinċipju tal-EE1st għall-oqsma rilevanti kollha tal-istrumenti ta’ finanzjament tal-UE

Id-definizzjoni tal-kriterji ta’ eliġibbiltà għall-appoġġ finanzjarju billi jiġu stabbiliti miri u parametri referenzjarji tal-effiċjenza enerġetika se tipprijoritizza proġetti effiċjenti fl-użu tal-enerġija. Kull meta jkun possibbli, il-fondi tal-UE jistgħu jistabbilixxu limiti (speċifiċi għas-settur jew għat-teknoloġija) għall-konsum tal-enerġija jew għat-titjib tal-effiċjenza abbażi tal-aqwa teknoloġiji disponibbli.

Fil-kuntest tal-Fondi tal-Politika ta’ Koeżjoni, l-awtoritajiet maniġerjali jenħtieġ li jiżguraw li l-Programmi jagħmlu referenza speċifika għall-promozzjoni tal-prinċipju tal-EE1st (19) fil-prijoritajiet u l-objettivi tagħhom, u jirriflettuha b’mod adegwat fil-grilja tal-eliġibbiltà, pereżempju billi joffru kopertura tal-kostijiet ogħla għall-proġetti li jissodisfaw il-prinċipju tal-EE1st. Il-programmi Interreg jenħtieġ li jikkunsidraw dawn l-azzjonijiet f’kuntest transfruntier jew tranżnazzjonali.

Barra minn hekk, l-effiċjenza enerġetika jenħtieġ li tiġi kkunsidrata mill-awtoritajiet maniġerjali meta jistabbilixxu kriterji tal-għażla għal miżuri f’dawk is-setturi fejn jista’ jiġi implimentat il-prinċipju tal-EE1st (ara t-taqsima 4.2), sabiex il-proġetti li japplikaw il-prinċipju jkunu jistgħu jiġu prijoritizzati.

L-awtoritajiet maniġerjali jistgħu jikkunsidraw ukoll modulazzjoni tal-intensità tal-għajnuna, sabiex il-proġetti fil-qasam tal-effiċjenza enerġetika jew l-applikazzjoni tal-prinċipju “l-effiċjenza enerġetika tiġi l-ewwel” ikunu jistgħu jibbenefikaw minn appoġġ pubbliku preferenzjali (bonus).

Skont InvestEU, is-Sħab ta’ Implimentazzjoni huma mistiedna jinkludu taqsima tal-effiċjenza enerġetika fil-fajls tas-sottomissjoni tagħhom, li tikkostitwixxi element awtonomu tad-diliġenza dovuta tagħhom meta jivvalutaw il-proġetti. Tali taqsima tkun tapplika għall-proġetti kollha, lil hinn mit-Tieqa għall-Infrastruttura Sostenibbli (SIW).

Ir-rakkomandazzjoni li jiġu kkunsidrati kriterji tal-għażla relatati mal-effiċjenza enerġetika hija estiża wkoll għal programmi Ewropej, nazzjonali jew reġjonali mmexxija minn sejħiet għal proġetti.

Meta l-awtoritajiet pubbliċi u s-Sħab ta’ Implimentazzjoni tal-Fondi tal-UE jiżviluppaw u jimplimentaw miżuri fejn l-effiċjenza enerġetika tkun l-objettiv primarju, huma mħeġġa jipprovdu ġustifikazzjoni solida dwar kif l-effiċjenza enerġetika hija ċentrali għall-proġett/programm/miżura, u kif ir-riskju ta’ greenwashing ma huwiex applikabbli għalihom.

L-għoti ta’ assistenza teknika biex il-maniġers tal-fondi u l-promoturi tal-proġetti jiġu megħjuna japplikaw il-prinċipju tal-EE1st

Minbarra l-fondi attwali disponibbli għall-effiċjenza enerġetika, l-indirizzar tal-perċezzjoni tar-riskju, l-iffaċilitar tal-aggregazzjoni u l-assistenza għall-iżvilupp tal-proġetti jkomplu jinċentivaw soluzzjonijiet effiċjenti fl-użu tal-enerġija. Filwaqt li dawn l-azzjonijiet diġà huma parti mill-politiki ta’ finanzjament tal-enerġija, dawk li jieħdu d-deċiżjonijiet jenħtieġ li jippromwovu l-għodod disponibbli għall-applikanti u għall-maniġers tal-fondi.

Il-Kummissjoni Ewropea tista’ toffri servizzi ta’ konsulenza lill-awtoritajiet maniġerjali biex tgħinhom joperazzjonalizzaw il-prinċipju tal-EE1st fil-programmi tagħhom, b’mod partikolari permezz tal-Istrument ta’ Appoġġ Tekniku (20).

Servizzi konsultattivi ddedikati jistgħu jsiru disponibbli għall-istituzzjonijiet finanzjarji li jibbenefikaw minn programmi tal-UE, biex jirriflettu l-prinċipju tal-EE1st kemm matul il-fażi ta’ valutazzjoni (diliġenza dovuta) kif ukoll matul il-fażi ta’ implimentazzjoni (żvilupp tal-proġett). Il-Kummissjoni Ewropea qed taħdem fuq l-iżvilupp ta’ prodotti konsultattivi speċifiċi bħal dawn ibbażati fuq esperjenzi ta’ suċċess mill-Bank Ewropew tal-Investiment u sħab ta’ implimentazzjoni potenzjali oħra (banek promozzjonali nazzjonali, BERŻ, eċċ.).

Il-promoturi tal-proġetti li jkunu lesti jimplimentaw investimenti fl-effiċjenza enerġetika jew li jinkludu l-prinċipju tal-EE1st jistgħu jirċievu assistenza teknika ad hoc miċ-ċentru konsultattiv tal-UE, ELENA, programmi ta’ politika ta’ koeżjoni kif rilevanti u assistenza oħra għall-iżvilupp tal-proġetti skont il-programm LIFE għal Tranżizzjoni Enerġetika Nadifa. F’xi każijiet, il-kostijiet tal-awditjar tal-enerġija jistgħu jkunu (parzjalment) eliġibbli għall-appoġġ tal-UE.

L-assistenza teknika se tgħin lill-awtoritajiet maniġerjali, lill-istituzzjonijiet finanzjarji u lill-promoturi tal-proġetti jużaw indikaturi u metodoloġiji adegwati li jkejlu l-iffrankar tal-enerġija, u tista’ tkopri parti mir-rekwiżiti ta’ monitoraġġ bħall-awditi tal-enerġija għall-assi kkunsidrati.

Li jirrifletti l-EE1st fil-linji gwida dwar l-għajnuna mill-Istat

L-effiċjenza enerġetika hija indirizzata kemm mil-linji gwida dwar l-għajnuna mill-Istat għall-Enerġija u l-Ambjent kif ukoll mir-Regolament għall-Eżenzjoni Ġenerali Sħiħa, li t-tnejn li huma bħalissa qegħdin jiġu riveduti (21). Dan huwa rilevanti għall-PO li, peress li huma taħt ġestjoni kondiviża, ma huwiex eżentati mill-għajnuna mill-Istat b’mod awtomatiku. Dan jista’ japplika wkoll għal proġetti ffinanzjati taħt il-Faċilità għall-Irkupru u r-Reżiljenza.

3.5.6. Għoti ta’ informazzjoni

In-nuqqas ta’ għarfien dwar il-potenzjali tal-iffrankar tal-enerġija, il-benefiċċji possibbli tiegħu u modi kif jiġi vvalutat huma wħud mill-ostakli għall-applikazzjoni tal-prinċipju tal-EE1st. Jekk dan in-nuqqas ta’ informazzjoni suffiċjenti jkun akkumpanjat minn drawwiet u preferenzi tal-passat, ma huwiex biżżejjed li l-informazzjoni ssir disponibbli biss. Huma meħtieġa kampanji edukattivi u ta’ informazzjoni ripetuti biex tinbidel kwalunkwe perċezzjoni negattiva tal-effiċjenza enerġetika bħala xi ħaġa li tirrikjedi ħafna sforz u flus biex twassal għall-iffrankar tal-enerġija u dan ukoll għad-detriment ta’ prestazzjoni mnaqqsa. Minflok, huwa importanti li l-effiċjenza enerġetika tiġi assoċjata maż-żieda fil-kumdità, fil-prestazzjoni u fil-kwalità. Hemm ukoll il-ħtieġa tas-sensibilizzazzjoni u tal-għarfien dwar il-potenzjali u l-impatti usa’ tal-effiċjenza enerġetika f’setturi differenti. Dan jinkludi l-ħtieġa li tiġi ssimplifikata l-għażla tal-investiment fl-effiċjenza enerġetika, fejn fil-mument tad-deċiżjoni li jsir investiment, iċ-ċittadini jiġu pprovduti wkoll b’qafas ta’ informazzjoni li jdgħajjef l-influwenza negattiva tal-preġudizzji konjittivi, bħal billi tiġi pprovduta informazzjoni dwar l-iffrankar futur tal-kostijiet, il-benefiċċji ambjentali u soċjali (22). Għalhekk, jeħtieġ li kampanji effettivi ta’ informazzjoni jindirizzaw l-għarfien tal-isfond, il-preferenzi u l-preġudizzji konjittivi li jinfluwenzaw id-deċiżjonijiet relatati mal-enerġija (23).

Barra minn hekk, hemm nuqqas ta’ data u metodoloġiji disponibbli tajbin biex jiġu vvalutati l-benefiċċji usa’ tat-titjib fl-effiċjenza enerġetika. Dan jillimita l-possibbiltà li jiġu kkwantifikati dawk il-benefiċċji u li tiġi żgurata analiżi xierqa tal-benefiċċji meta mqabbla mal-kostijiet. Fil-livell lokali, il-bliet u l-komunitajiet lokali b’mod ġenerali huma fl-aħjar pożizzjoni biex jimplimentaw miżuri għall-effiċjenza enerġetika, li jaħdmu mill-qrib maċ-ċittadini, mal-konsumaturi u mal-komunitajiet tal-enerġija. Madankollu, in-nuqqas ta’ data u l-kapaċità finanzjarja, teknika u ta’ ħiliet spiss limitata, jipprevjenu lill-ibliet u lill-komunitajiet lokali milli jfasslu pjanijiet robusti għat-tisħin u/jew għall-effiċjenza enerġetika, u milli jqisu l-effiċjenza enerġetika għal ippjanar spazjali u ta’ żvilupp. F’dan il-kuntest, mhux biss hemm il-ħtieġa li d-data rilevanti ssir disponibbli, iżda wkoll li tiġi żgurata l-kapaċità li jiġu analizzati l-informazzjoni u d-data disponibbli minn dawk li għandhom jużawha. Għalhekk, il-bini tal-kapaċità huwa qasam essenzjali li għandu jiġi indirizzat.

Fil-kuntest tal-prinċipju tal-EE1st, huwa importanti wkoll li jiġi żgurat li l-informazzjoni tiġi pprovduta fil-mument it-tajjeb u fil-format it-tajjeb. L-informazzjoni dwar l-għażliet tal-effiċjenza enerġetika u l-benefiċċji potenzjali tagħhom jenħtieġ li tiġi pprovduta b’mod ċar lill-awtoritajiet u lill-entitajiet tas-suq biex jiġu ffaċilitati fl-għażla speċifika tagħhom fid-deċiżjonijiet ta’ ppjanar jew investiment tagħhom. Il-pubblikazzjoni sempliċi ta’ data jew gwida tista’ ma tkunx biżżejjed. L-informazzjoni dwar soluzzjonijiet effiċjenti fl-użu tal-enerġija jeħtieġ li tkun rilevanti u aġġustata għal kuntesti speċifiċi, jekk trid taffettwa b’mod pożittiv u xieraq il-proċess tat-teħid tad-deċiżjonijiet. Jeħtieġ ukoll li tiġi promossa b’mod attiv.

Barra minn hekk, il-mod kif l-informazzjoni tiġi ppreżentata u promossa jaffettwa bil-kbir il-proċess tat-teħid tad-deċiżjonijiet. Ladarba jkun hemm għarfien bażiku, il-komunikazzjoni trid tiġi adattata wkoll għall-udjenza fil-mira u għall-kuntest speċifiku, sabiex tkun tista’ tinftiehem faċilment. L-informazzjoni pprovduta jenħtieġ li tiffaċilita teħid ta’ deċiżjonijiet konxju bbażat fuq evidenza u trasparenza. Il-proċess tat-teħid tad-deċiżjonijiet tal-investituri jinvolvi analiżi tal-vantaġġi u tal-iżvantaġġi ta’ soluzzjonijiet differenti, u għalhekk messaġġi f’sens wieħed jistgħu jkunu insuffiċjenti. Komunikazzjoni li turi ż-żewġ naħat tista’ tkun aktar persważiva, minħabba li tista’ tindirizza l-mistoqsijiet li jkunu saru fl-analiżi ta’ qabel tittieħed id-deċiżjoni.

F’dan il-kuntest, huwa importanti li jiġi ppreżentat l-iffrankar mistenni tal-enerġija ta’ azzjoni, teknoloġija jew soluzzjoni partikolari flimkien mal-informazzjoni dwar il-mod kif jenħtieġ li tiġi implimentata u użata. Huwa tajjeb ukoll li jiġu indikati l-effetti rebound possibbli, jiġifieri t-tnaqqis possibbli fl-iffrankar mistenni tal-enerġija minħabba żieda fil-konsum tal-enerġija wara miżuri ta’ effiċjenza enerġetika. Peress li l-“bejgħ żejjed” tal-miżuri tal-effiċjenza enerġetika jista’ jkun kontroproduttiv, huwa essenzjali li dawn jiġu vvalutati kif xieraq qabel l-implimentazzjoni. Jekk il-valutazzjoni ma tkunx konformi mal-aspettattivi mqajma fl-informazzjoni pprovduta, din tista’ tiskoraġġixxi lil dawk li jieħdu d-deċiżjonijiet minn għażliet effiċjenti fl-użu tal-enerġija.

Fir-rigward tal-informazzjoni dwar il-finanzjament, huwa importanti li l-istituzzjonijiet finanzjarji jkollhom għarfien dwar ir-riskji u l-benefiċċji reali tal-investimenti fl-effiċjenza enerġetika. Għodda importanti li għandha tiġi kkunsidrata hija l-bażi tad-data tal-Pjattaforma għat-Tneħħija tar-Riskji mill-Effiċjenza Enerġetika (DEEP) b’data dwar il-prestazzjoni tal-enerġija u finanzjarja minn proġetti tal-effiċjenza enerġetika appoġġati minn finanzjament pubbliku tal-UE, nazzjonali u lokali. L-awtoritajiet pubbliċi, il-promoturi tal-proġetti u l-istituzzjonijiet finanzjarji jridu jkomplu jiġu mħeġġa bil-qawwa biex jimlew din il-bażi tad-data sabiex ikomplu jżidu u jespandu l-informazzjoni dwar il-potenzjal tal-effiċjenza enerġetika. Id-disponibbiltà usa’ tal-evidenza tas-suq u tar-rekords tal-investiment se tikkontribwixxi għat-tneħħija tar-riskji mill-effiċjenza enerġetika u se tgħin biex jiżdiedu l-investimenti fl-effiċjenza enerġetika.

3.5.7. Ir-rwol ewlieni tas-settur pubbliku

Il-prijoritizzazzjoni tal-effiċjenza enerġetika tpoġġi wkoll responsabbiltà fuq l-awtoritajiet pubbliċi biex imexxu bl-eżempju. Anke jekk l-impatt ġenerali jista’ ma jkunx sinifikanti f’termini assoluti, il-korpi pubbliċi għandhom rwol importanti fil-promozzjoni ta’ mġiba, prodotti u servizzi effiċjenti fl-użu tal-enerġija. Huwa vitali wkoll li l-prijoritizzazzjoni tal-effiċjenza enerġetika fis-settur pubbliku tiġi ppreżentata bħala eżempju ta’ ġestjoni sostenibbli u soda tal-fondi pubbliċi. L-għażla ta’ soluzzjonijiet għall-effiċjenza enerġetika u l-kombinazzjoni tagħhom ma’ sorsi rinnovabbli jistgħu jservu wkoll bħala proġetti ta’ dimostrazzjoni u reklamar ta’ approċċi mixtieqa.

Is-settur pubbliku jista’ jmexxi bl-eżempju b’diversi modi, b’mod partikolari billi:

(a) Jistabbilixxi objettivi speċifiċi għall-bini pubbliku f’termini tar-rendiment fl-użu tal-enerġija jew tar-rati ta’ rinnovazzjoni. L-Artikolu 5 u l-Artikolu 6 tal-EED huma eżempji ta’ approċċ bħal dan fil-livell tal-UE, iżda jista’ jissaħħaħ fil-livell nazzjonali. Il-bini pubbliku jenħtieġ li jmexxi bl-eżempju billi jimplimenta diversi soluzzjonijiet ta’ effiċjenza enerġetika biex juri l-fattibbiltà u l-benefiċċji tagħhom. B’mod partikolari, bini ġdid jenħtieġ li jgħaqqad il-funzjonalità, id-disinn u s-sostenibbiltà, l-inklużjoni u l-estetika f’konformità mal-Bauhaus Ewropew Ġdid (24) mal-aħjar prestazzjoni tal-enerġija possibbli u, jekk possibbli, jaqbeż ir-rekwiżiti obbligatorji ta’ bini b’użu ta’ kważi żero enerġija (NZEB) stabbiliti mill-Artikolu 9 tal-EPBD. L-objettivi ambizzjużi għall-bini pubbliku jenħtieġ li jkunu marbuta wkoll mal-komunikazzjoni. Ir-rinnovazzjonijiet enerġetiċi jenħtieġ li jsiru u jiġu ppreżentati b’mod li jassoċja prestazzjoni aħjar tal-enerġija ma’ aktar kumdità u tnaqqis tal-kostijiet. L-awtoritajiet pubbliċi jenħtieġ li jiżguraw ukoll li l-klassi taċ-ċertifikat tar-rendiment fl-użu tal-enerġija (EPC) tal-bini tiġi kkomunikata b’mod ċar lill-pubbliku (skont l-Artikolu 13 tal-EPBD). Fl-EPCs, jenħtieġ li tiġi kkunsidrata wkoll informazzjoni supplimentari li tista’ tippromwovi soluzzjonijiet għall-effiċjenza enerġetika, eż. benefiċċji usa’ mistennija f’termini ta’ tnaqqis fl-emissjonijiet ta’ gassijiet serra.

(b) It-tisħiħ tal-akkwist ta’ prodotti u servizzi effiċjenti fl-użu tal-enerġija. L-akkwist pubbliku ekoloġiku u l-Artikolu 6 tal-EED diġà jħeġġu lill-awtoritajiet pubbliċi jixtru l-prodotti bl-aħjar prestazzjoni enerġetika. Madankollu, f’konformità mal-prinċipju tal-EE1st, il-kriterji tar-rendiment fl-użu tal-enerġija jenħtieġ li jinfirxu fl-offerti pubbliċi u jkollhom piż sostanzjali fil-valutazzjoni u fl-għażla tal-offerti. Huwa meħtieġ ukoll li r-rendiment fl-użu tal-enerġija jintuża mhux bħala wieħed mill-kriterji awżiljarji, iżda bħala kundizzjoni ċentrali u/jew kriterji għall-għoti fl-offerti pubbliċi. Ix-xerrejja pubbliċi jenħtieġ li jivvalutaw kif il-prestazzjoni mixtieqa tal-prodotti offruti tista’ tintlaħaq f’konformità mal-objettivi tal-prestazzjoni tal-enerġija. Jenħtieġ li tiġi analizzata kunsiderazzjoni speċifika tal-prestazzjoni ta’ għażliet aktar effiċjenti fl-użu tal-enerġija, fejn jeżistu.

(c) L-użu tas-servizzi tal-enerġija u tal-ikkuntrattar għall-prestazzjoni tal-enerġija (25), it-twettiq ta’ awditjar tal-enerġija u l-implimentazzjoni ta’ sistemi ta’ ġestjoni tal-enerġija. B’mod simili għall-objettivi speċifiċi ta’ rinnovazzjoni, il-bini pubbliku jenħtieġ li jkun ukoll eżempju ta’ applikazzjoni ta’ soluzzjonijiet disponibbli li jiffaċilitaw il-kisba tal-iffrankar tal-enerġija. Il-benefiċċji tal-applikazzjoni ta’ dawn is-soluzzjonijiet, b’mod partikolari fr-rigward tal-baġit pubbliku, jenħtieġ li jiġu promossi u kkomunikati lill-pubbliku.

3.6. Analiżi tal-impatti u l-alternattivi tal-politika

Wara l-identifikazzjoni ta’ diversi għażliet biex jintlaħqu l-objettivi mixtieqa u jiġu żgurati kundizzjonijiet abilitanti stretti għal soluzzjonijiet effiċjenti fl-użu tal-enerġija, huwa importanti li dawn l-għażliet ta’ politika jiġu vvalutati b’mod xieraq filwaqt li tingħata attenzjoni partikolari lill-alternattivi min-naħa tad-domanda. Barra minn hekk, meta jiġu stabbiliti politiki strateġiċi fejn l-effiċjenza enerġetika titqies mill-bidu bħala parti mis-soluzzjoni, ta’ min jiġu esplorati azzjonijiet ambizzjużi għall-effiċjenza enerġetika, eż. billi jkun hemm xenarju ta’ effiċjenza enerġetika għolja fl-immudellar fejn l-effiċjenza enerġetika tiġi limitata għall-kosteffettività jew għall-fattibbiltà tagħha.

L-analiżi tal-għażliet vijabbli tista’ tkun parti mill-valutazzjonijiet tal-impatt regolatorji jew mill-analiżi tal-benefiċċji mqabbla mal-kostijiet (CBA) qabel id-deċiżjonijiet politiċi, ta’ ppjanar jew ta’ investiment. Fil-kuntest tal-valutazzjonijiet tal-impatt, ir-riflessjoni sħiħa tal-prinċipju tal-EE1st teħtieġ li jitqiesu diversi elementi koperti f’dawn il-linji gwida. Dawn jinkludu:

— Kunsiderazzjoni tal-ostakli għall-applikazzjoni tal-effiċjenza enerġetika;

— Definizzjoni tal-objettivi ta’ politika li jippermettu l-użu u l-prijorità ta’ soluzzjonijiet kosteffiċjenti għall-effiċjenza enerġetika;

— Identifikazzjoni ta’ spettru wiesa’ ta’ għażliet, b’ħarsa speċifika lejn is-soluzzjonijiet min-naħa tad-domanda u t-titjib fl-effiċjenza enerġetika;

— Evalwazzjoni tal-impatti ta’ diversi għażliet fuq il-konsum tal-enerġija (preferibbilment kemm għall-konsum finali kif ukoll għall-konsum tal-enerġija primarja) u l-kunsiderazzjoni ta’ dawn l-impatti fi projezzjonijiet aġġornati għad-domanda għall-enerġija fil-valutazzjoni;

— Evalwazzjoni tal-kostijiet u tal-benefiċċji tal-għażliet mill-perspettivi ta’ (i) is-soċjetà, (ii) l-atturi tas-suq, li jimplimentaw il-pjanijiet għall-effiċjenza enerġetika, u (iii) il-konsumatur finali;

— Impatti ambjentali, soċjali u ekonomiċi, inklużi l-impatti distributtivi u t-tnaqqis tal-faqar enerġetiku, jenħtieġ li jkunu parti mill-valutazzjoni, bl-applikazzjoni tal-approċċ ta’ Valutazzjoni taċ-Ċiklu tal-Ħajja u s-suppożizzjonijiet xierqa tal-ipprezzar tal-karbonju;

— Jekk tiġi applikata analiżi sħiħa tas-CBA, analiżi tas-sensittività għal rati ta’ skont differenti kkunsidrati fl-analiżi tas-CBA kif ukoll insistenza massima fuq il-miżuri ta’ effiċjenza enerġetika;

— Evalwazzjoni tal-koerenza tal-għażla ppreferuta mal-miri u l-azzjonijiet tal-effiċjenza enerġetika kif ukoll ma’ objettivi u prinċipji strateġiċi oħra;

— Identifikazzjoni ta’ passi u objettivi operazzjonali li jippermettu l-implimentazzjoni ta’ soluzzjonijiet effiċjenti fl-użu tal-enerġija;

— Stabbiliment ta’ dispożizzjonijiet ta’ evalwazzjoni tal-politika/investiment li jkunu jeħtieġu monitoraġġ tal-iffrankar tal-enerġija miksub b’mod trasparenti, eż. kif definit fil-metodoloġija għall-Artikolu 7 tal-EED.

Meta wieħed iħares lejn l-impatti fuq il-konsum tal-enerġija, kemm l-enerġija primarja kif ukoll dik finali jistgħu jkunu rilevanti. L-enerġija finali tirrifletti aħjar il-bidliet fid-domanda u l-benefiċċji relatati mat-tnaqqis tagħha, filwaqt li l-enerġija primarja hija aktar rilevanti mill-perspettiva tal-objettivi klimatiċi u tal-benefiċċji ambjentali. Għalhekk, l-għażla tal-indikatur tiddependi fuq il-kuntest, iżda hija tajba biex jiġu indirizzati t-tnejn li huma f’valutazzjonijiet komprensivi.

Filwaqt li t-twettiq ta’ valutazzjonijiet komprensivi tal-impatt normalment jintalab mil-liġi f’sitwazzjonijiet speċifiċi, f’konformità mal-prinċipju tal-EE1st, CBA xieraq (ara hawn taħt) jista’ jkun parti mit-tħejjija ta’ deċiżjonijiet ta’ investiment jew ta’ politika b’impatt fuq il-konsum tal-enerġija jew il-provvista tal-enerġija. L-applikazzjoni tal-prinċipju jenħtieġ li tieħu perspettiva tas-sistema u tas-soċjetà għal deċiżjonijiet strateġiċi ta’ ppjanar u investiment. Meta jintgħażlu assi u soluzzjonijiet speċifiċi taħt proġetti predefiniti, jenħtieġ li jiġu analizzati wkoll soluzzjonijiet aktar effiċjenti fl-użu tal-enerġija bl-applikazzjoni tal-perspettiva tas-soċjetà, tal-entità ta’ implimentazzjoni jew tal-utent finali.

Tabella 3

Il-komponenti tal-benefiċċji u tal-kostijiet għall-valutazzjoni tal-miżuri tal-effiċjenza enerġetika minn perspettivi differenti

CBA għal miżura tal-effiċjenza enerġetika Perspettiva ta’ Soċjetà Atturi tas-suq li jimplimentaw il-miżuri, (eż. kumpanija tal-enerġija) Konsumatur finali Il-kostijiet evitati tas-sistema tal-provvista tal-enerġija (il-kostijiet tal-ġenerazzjoni u tal-kapaċità, it-telf mill-grilja, it-telf mit-trasformazzjoni u l-kostijiet tat-tisħiħ tal-grilja, eċċ.) Benefiċċju Benefiċċju Benefiċċji jew kobenefiċċji usa’ Benefiċċju Benefiċċju Benefiċċju Jgħaddu l-kostijiet permezz tat-tariffi tal-grilja jew il-prezzijiet tal-enerġija, jew introjti mis-servizzi tal-enerġija Benefiċċju Kumpens ta’ dħul nett mitluf għall-operaturi tan-network Benefiċċju Bonus għall-implimentazzjoni jew għall-iffrankar kondiviż Benefiċċju Kostijiet tat-teknoloġija inkrementali Kost Kost Kostijiet tal-implimentazzjoni tal-programm/miżura Kost Kost Pagamenti ta’ inċentivi Kost Benefiċċju Iffrankar fuq il-kontijiet tal-enerġija Benefiċċju Dħul marġinali mitluf Telf

Sors: Abbażi tal-Istitut ta’ Wuppertal (2009) Measuring and reporting energy savings for the ESD – how it can be done, il-Kapitolu 2.10.

Barra minn hekk, huwa importanti li jiġu identifikati s-sorsi tad-data u l-indikaturi rilevanti għall-projezzjonijiet tad-domanda futura għall-enerġija, filwaqt li jitkejlu l-impatti fuq il-konservazzjoni tal-enerġija u jiġi mmonitorjat il-progress. Peress li d-disponibbiltà tad-data u l-prattiki nazzjonali jvarjaw, dawn is-sorsi differenti tad-data jistgħu jkunu ta’ rilevanza. Dak li huwa kruċjali huwa t-trasparenza u l-komparabbiltà tal-indikaturi u tad-data użati.

Jeħtieġ li tingħata attenzjoni partikolari għall-valorizzazzjoni preċiża tal-flessibbiltà min-naħa tad-domanda, fejn rilevanti. Dan jeħtieġ kunsiderazzjoni tat-tipi kollha ta’ utenti finali u tal-assi ta’ flessibbiltà distribwiti fis-sistema tal-enerġija integrata. Huwa importanti li wieħed iħares kemm lejn il-kostijiet tal-investiment kif ukoll dawk operatorji, filwaqt li jirrikonoxxi l-benefiċċji għall-utenti finali kollha.

3.7. Definizzjoni tas-CBA

CBA tista’ tkun analiżi awtonoma jew komponent ewlieni ta’ valutazzjoni tal-impatt aktar komprensiva. Is-CBAs kollha jenħtieġ li jużaw metodi ta’ Valutazzjoni taċ-Ċiklu tal-Ħajja (26)u jqisu projezzjonijiet xierqa tal-ipprezzar tal-karbonju. Skont il-prinċipju tal-EE1st, huwa importanti li ssir CBA kull meta jkun possibbli mill-perspettiva tas-soċjetà meta jiġu evalwati l-kostijiet u l-benefiċċji ta’ diversi għażliet. It-tqabbil u l-analiżi tal-għażliet għandhom iħarsu lejn l-impatti kollha tal-konservazzjoni tal-enerġija, li jmur lil hinn mill-konsum tal-enerġija bħala indikatur tal-impatt uniku. Mill-perspettiva tal-EE1st, it-tnaqqis fil-konsum tal-enerġija huwa ċertament benefiċċju fih innifsu, iżda minbarra l-iffrankar tal-enerġija, CBA jenħtieġ li tħares ukoll lejn benefiċċji usa’, inklużi dawk li ma jiġux ipprezzati faċilment.

Il-benefiċċji soċjali jinkludu livell aħjar ta’ benesseri u ta’ kumdità, pereżempju minħabba tisħin/tkessiħ xieraq u kwalità mtejba tal-arja interna fid-djar (27), li sussegwentement iwasslu għal saħħa mtejba, kemm fiżika kif ukoll mentali, inkluż f’kundizzjonijiet klimatiċi futuri. Barra minn hekk, f’ħafna każijiet, konsum aktar baxx ta’ fjuwils fossili jista’ jnaqqas l-emissjonijiet mill-impjanti tal-enerġija u mit-trasport, u b’hekk inaqqas l-impatti negattivi tat-tniġġis tal-arja. Effiċjenza mtejba tnaqqas ukoll il-kont tal-enerġija u tista’ żżid l-introjtu tal-unitajiet domestiċi, li jista’ jintnefaq xi mkien ieħor. Benefiċċju importanti ieħor huwa t-tnaqqis tal-faqar enerġetiku, li għadu problema f’ħafna pajjiżi.

Benefiċċji usa’ tal-effiċjenza enerġetika jistgħu jkunu numerużi, iżda spiss ikun diffiċli li dawn jiġu kkwantifikati jew monetizzati kif xieraq. Is-sejba tad-data x-xierqa u l-ġbir tar-rabtiet bejn l-effiċjenza enerġetika u l-indikaturi soċjali, ambjentali jew ekonomiċi jistgħu jkunu partikolarment ta’ sfida. In-nuqqas ta’ informazzjoni jista’ jkun kwistjoni speċjalment fil-livell lokali u huwa marbut ukoll mad-disponibbiltà ta’ data dwar l-iffrankar reali tal-enerġija miksub wara l-implimentazzjoni ta’ miżura. Konsegwentement, hemm metodoloġiji differenti użati biex jiġu koperti dawk l-impatti. Mingħajr preġudizzju għall-metodoloġiji tas-CBA fil-livell tal-UE pprovduti mir-Regolament TEN-E (28), biex jiġu żgurati CBAs robusti, ir-regolaturi, jenħtieġ li jiddefinixxu l-metodoloġiji rilevanti għat-twettiq tas-CBAs f’oqsma speċifiċi (29), u jekk ikun meħtieġ jakkumpanjawhom b’linji gwida addizzjonali.

Kwalunkwe metodoloġija tas-CBA jenħtieġ li tkun ibbażata fuq il-qafas regolatorju definit minn dawk li jfasslu l-politika u jenħtieġ li tqis il-kundizzjonijiet u r-restrizzjonijiet għall-applikazzjoni ta’ soluzzjonijiet ta’ effiċjenza enerġetika. Abbażi tal-metodu propost tas-CBA, l-entitajiet tas-suq jenħtieġ li jkunu jistgħu jivvalutaw b’mod sistematiku l-għażliet ta’ investiment tagħhom. Il-linji gwida mħejjija mir-regolaturi jenħtieġ li jgħinu lill-entitajiet tas-suq jevalwaw il-kostijiet u l-benefiċċji ta’ diversi għażliet mill-perspettivi tas-soċjetà, tal-atturi tas-suq li jimplimentaw dan il-pjan u tal-konsumaturi.

Benefiċċji usa’ tal-investimenti fl-effiċjenza enerġetika ġew analizzati fil-proġett Odyssee-Mure (30). Xi dettalji addizzjonali jistgħu jinstabu wkoll fid-dokument imħejji mill-ECEEE (31) u fl-istudju akkwistat mill-Kummissjoni Ewropea (32). L-Illustrazzjoni 2 tippreżenta xi wħud mill-oqsma prinċipali affettwati mill-investimenti fl-effiċjenza enerġetika li jistgħu jiġu kkunsidrati f’CBA xierqa.

Abbażi tal-approċċ propost minn Odyssee-Mure, il-benefiċċji multipli tal-effiċjenza enerġetika jistgħu jinqasmu f’dawk soċjali, ambjentali u ekonomiċi.

Illustrazzjoni 2 Benefiċċji pożittivi multipli possibbli tal-effiċjenza enerġetika



Sors: Il-Kummissjoni Ewropea bbażata fuq Odyssee-Mure.

Il-benefiċċji ambjentali huma relatati ma’ impatti usa’ tal-konsum imnaqqas tal-enerġija, b’mod partikolari tnaqqis fl-emissjonijiet ta’ gassijiet serra u tnaqqis fit-tniġġis tal-arja relatati mal-użu tal-enerġija. Barra minn hekk, domanda aktar baxxa għall-enerġija ttejjeb il-ġestjoni tas-sorsi tal-enerġija u ta’ riżorsi oħra. Dan iwassal direttament għall-iffrankar fuq l-enerġija li għandha tiġi prodotta (u b’hekk jiġu eliminati l-esternalitajiet negattivi relatati mal-provvista tal-enerġija), b’mod partikolari l-iffrankar tal-ammont ta’ fjuwils fossili kkunsmati. Dan inaqqas ukoll il-ħtiġijiet għall-investimenti fl-enerġija rinnovabbli biex jintlaħqu l-miri stabbiliti tal-politika.

Il-benefiċċji ekonomiċi jistgħu jkunu fil-livell mikro u makro. Il-mikroimpatti huma marbuta ma’ żieda fil-produttività industrijali bħala riżultat ta’ nfiq aktar baxx fl-enerġija u żieda fil-valur tas-suq tal-assi bi prestazzjoni aħjar tal-enerġija. Il-makroimpatti jikkonċernaw bidliet fil-PDG u fl-impjiegi, u permezz ta’ impatt fuq il-prezzijiet tal-enerġija jikkonċernaw ukoll bidliet fil-baġits pubbliċi. L-impatti soċjali u ambjentali pożittivi jnaqqsu wkoll l-infiq fuq il-qgħad u l-protezzjoni soċjali. Impatti oħra li għandhom jiġu kkunsidrati huma relatati mal-innovazzjoni u mal-kompetittività (33), li jistgħu jittejbu b’teknoloġiji effiċjenti fl-użu tal-enerġija kif ukoll b’sigurtà mtejba tal-enerġija permezz ta’ dipendenza aktar baxxa fuq l-importazzjoni (34).

Dawn huma biss ftit mill-benefiċċji ġenerali li jirriżultaw minn żieda fl-effiċjenza enerġetika.

3.7.1. Għodod u metodoloġiji possibbli

Id-definizzjoni ta’ metodoloġija robusta għall-kwantifikazzjoni tal-benefiċċji usa’ tal-effiċjenza enerġetika hija ta’ sfida u għadha ma hijiex stabbilita sew. Għall-finijiet ta’ din il-Gwida, intużaw żewġ proġetti ta’ riċerka: (1) COMBI (Calculating and Operationalising the Multiple Benefits of Energy Efficiency in Europe), proġett taħt Orizzont 2020 (35), u (2) l-istudju mħejji għall-Kummissjoni Ewropea “The macro-level and sectoral impacts of Energy Efficiency policies” (36). Barra minn hekk, il-proġett ta’ riċerka tal-MICAT Orizzont 2020 (37) qed jiżviluppa metodoloġija u għodda li jistgħu jgħinu f’tali valutazzjoni.

It-titjib fl-effiċjenza enerġetika fit-trasport jista’ jnaqqas l-esternalitajiet relatati mat-trasport. Il-Manwal dwar il-Kost Estern tat-Trasport (38) jipprovdi għarfien u metodoloġiji dettaljati għall-istima tad-diversi impatti ambjentali.

(a) L-IMPATTI SOĊJALI

Is-saħħa u l-benesseri

Is-saħħa tal-bniedem hija waħda mill-kobenefiċċji l-aktar importanti tal-effiċjenza enerġetika. Sabiex jitkejlu u jiġu kkwantifikati l-impatti pożittivi u negattivi ewlenin fil-prestazzjoni mtejba tal-enerġija tal-bini, jistgħu jitqiesu l-aspetti li ġejjin li jaffettwaw is-saħħa:

— Il-kapaċità li d-djar jinżammu f’temperaturi adegwati, inkluż taħt kundizzjonijiet tal-klima tal-futur, hija relatata direttament mat-titjib fl-effiċjenza enerġetika fil-bini;

— Il-livelli tal-issiġillar tal-arja li ġeneralment jiżdiedu permezz ta’ titjib fl-effiċjenza enerġetika u ventilazzjoni adegwata li jeħtieġ li jiġu kkunsidrati sew meta jiġu stabbiliti r-rekwiżiti tal-effiċjenza enerġetika;

— Il-kwalità tal-arja ta’ ġewwa, marbuta mal-konċentrazzjoni ta’ sustanzi ewlenin li jniġġsu l-arja ta’ ġewwa (sustanzi ta’ KOV bħall-benżen, ir-radon, il-monossidu tal-karbonju, l-NOx, il-partikolati ultrafini). Il-kwalità tal-arja ta’ ġewwa tiddependi ħafna fuq l-effiċjenza enerġetika (39), anke jekk ir-rabtiet jistgħu jkunu pożittivi jew negattivi, skont il-livell ta’ ventilazzjoni li jirriżulta mit-titjib fl-effiċjenza;

— Il-moffa u l-umdità, li ġeneralment jirriżultaw mil-livell tat-temperatura u mil-livell ta’ ventilazzjoni tal-bini;

— Id-dawl ta’ ġewwa, li ħafna drabi jittejjeb b’soluzzjonijiet effiċjenti fl-użu tal-enerġija, għandu impatti kbar fuq is-saħħa u l-benesseri tal-okkupanti, (40)

— Il-livell ta’ storbju — l-iżolament tal-involukru tal-bini, speċjalment it-twieqi, inaqqas l-esponiment għall-istorbju ta’ barra;

— L-użu ta’ materjali tossiċi — ir-rinnovazzjonijiet iwasslu għat-tneħħija tal-asbestos u taċ-ċomb kif ukoll għall-installazzjoni ta’ salvagwardji kontra r-radon.

L-impatti pożittivi tat-titjib fl-effiċjenza enerġetika huma riflessi fit-tnaqqis tal-mard kardjovaskulari, tal-mard respiratorju (l-ażma, il-mard infettiv, l-allerġiji, eċċ.), tal-kanċers tal-pulmun, u tal-indeboliment tas-saħħa konjittiva u mentali. Kemm il-mard respiratorju kroniku kif ukoll dak akut jistgħu jseħħu minħabba l-esponiment għat-tniġġis tal-arja ta’ ġewwa minn sistemi u fjuwils tat-tisħin tal-post. L-ażma u l-allerġiji jirriżultaw minn moffa li tiffjorixxi fi djar umdi u mhux imsaħħna tajjeb, filwaqt li l-attakki ta’ puplesija u d-disturbi kardjovaskulari huma marbuta mal-esponiment għal temperaturi estremi (41).

L-eżiti speċifiċi tas-saħħa jistgħu jkunu diffiċli biex jiġu identifikati, u għalhekk spiss jitkejlu f’termini ta’ mortalità jew ta’ morbidità globali, kif muri miż-żjarat tat-tobba, mill-ammissjonijiet fl-isptar u minn jiem lil hinn mix-xogħol jew mill-iskola, jew minn fatturi ta’ riskju, eż. kundizzjonijiet termali, storbju, eċċ.

L-użu ta’ approċċ ibbażat fuq il-koeffiċjenti, il-benefiċċji għas-saħħa tal-effiċjenza enerġetika u l-impatti f’termini ta’ kwalità tal-arja jistgħu jiġu tradotti f’termini ekonomiċi (eż. kostijiet tas-saħħa assoċjati mal-mard). Il-metodi użati għall-kejl ta’ dan l-indikatur tal-output huma ġeneralment ibbażati fuq il-valur medju tal-ħajja, miksub permezz ta’ studji ta’ valutazzjoni kontinġenti jew ir-rieda li jitħallsu stħarriġiet (42).

Il-proġett ta’ riċerka COMBI ffoka fuq il-kwantifikazzjoni tal-koimpatti fuq is-saħħa pubblika relatati mal-faqar enerġetiku. Il-proġett analizza tliet kategoriji ta’ koimpatti:

— Morbidità eċċessiva fix-xitwa minħabba l-kesħa ta’ ġewwa;

— Morbidità tal-ażma minħabba l-umdità ta’ ġewwa.

Il-metodoloġija għall-kwantifikazzjoni tal-impatt u l-monetizzazzjoni huma deskritti fir-rapport tekniku (43).

L-impatti tat-tnaqqis stmat f’tunnellati ta’ sustanzi li jniġġsu jistgħu jiġu tradotti fi tnaqqis fin-nefqa fuq il-kura tas-saħħa mill-mudell GAINS (44), li ntuża mill-Kummissjoni Ewropea għal diversi valutazzjonijiet tal-impatt. GAINS jeħtieġ data tal-input dettaljata dwar l-użu totali tal-enerġija għall-attivitajiet ewlenin kollha tat-tniġġis tal-arja u tal-emissjonijiet ta’ gassijiet serra, iżda l-lista ta’ riċetturi li għalihom jiġi vvalutat l-impatt tat-tniġġis tal-arja ma tinkludix l-ambjent mibni.

Ġiet żviluppata wkoll mill-BPIE metodoloġija dwar kif għandu jiġi ddefinit, imkejjel, ikkwantifikat u mmonetizzat l-impatt ta’ kwalità ambjentali interna mtejba (kumdità termali mtejba, kwalità tal-arja ta’ ġewwa, dawl u ħsejjes (45)) fl-iskejjel, fl-isptarijiet u fl-uffiċċji (46). L-approċċ ippreżentat jestrapola r-riżultati medji f’titjib f’perċentwali li jista’ jinkiseb fil-prestazzjoni/produttività.

Faqar enerġetiku

Il-faqar enerġetiku jista’ jinftiehem bħala stat ta’ deprivazzjoni tas-servizzi bażiċi tal-enerġija, li huwa manifestazzjoni relatata mal-enerġija ta’ faqar ġenerali u li ntwera li għandu r-riskju ta’ morbidità akbar jew saħansitra mortalità. Meta jiġu eżaminati l-benefiċċji tal-programmi tal-effiċjenza enerġetika li jikkonċernaw it-tnaqqis tal-faqar enerġetiku, il-valutazzjonijiet tal-impatt jenħtieġ li jiffukaw fuq l-iffrankar miksub jew ipproġettat tal-kostijiet tal-enerġija għall-unitajiet domestiċi vulnerabbli jew żieda fil-livelli ta’ kumdità interna fl-abitazzjonijiet tagħhom. Il-kapaċità li t-temperatura ta’ ġewwa tinżamm f’livelli aktar komdi għandha diversi benefiċċji għas-saħħa, peress li l-għajxien fi djar b’nuqqas ta’ ventilazzjoni li huma kesħin fix-xitwa jew sħan wisq fis-sajf huwa marbut ma’ firxa ta’ problemi tas-saħħa. Modifiki retroattivi u titjib ieħor fl-effiċjenza enerġetika li jippermettu lill-unitajiet domestiċi foqra fl-enerġija jtejbu t-temperaturi ta’ ġewwa jista’ jkollhom impatti pożittivi fuq is-saħħa mentali u fuq l-inċidenza ta’ mard kardjorespiratorju, u b’hekk jistgħu jgħinu biex jitnaqqsu l-inugwaljanzi fis-saħħa.

L-iffrankar tan-nefqa fuq l-enerġija u l-kapaċità li tinżamm temperatura interna aktar komda jista’ jkollhom benefiċċji oħra, li jistgħu jsaħħu l-effett pożittiv fuq il-baġits tal-unitajiet domestiċi. Pereżempju, l-akbar benefiċċji għas-saħħa tal-modifiki retroattivi tal-effiċjenza enerġetika nstabu fost unitajiet domestiċi li, qabel l-implimentazzjoni ta’ miżuri tal-effiċjenza enerġetika, ma kinux jużaw biżżejjed is-servizzi tal-enerġija tat-tisħin jew tat-tkessiħ minħabba restrizzjonijiet baġitarji. Il-benesseri fiżiku u mentali mtejjeb minħabba livelli klimatiċi interni aħjar jista’ jaffettwa wkoll b’mod pożittiv il-kisba edukattiva jew il-prestazzjoni tax-xogħol, iżid il-parteċipazzjoni u l-produttività fis-suq tax-xogħol u jippermetti l-adozzjoni ta’ perkorsi tal-karriera finanzjarjament aktar attraenti. F’pajjiżi fejn il-kostijiet tal-kura tas-saħħa huma għoljin, it-titjib fis-saħħa minħabba kundizzjonijiet imtejba tal-akkomodazzjoni jista’ wkoll iżid l-introjtu disponibbli tal-unitajiet domestiċi vulnerabbli minħabba tnaqqis fl-infiq mediku. Minbarra l-impatt finanzjarju li jikkontribwixxi għat-tnaqqis tal-faqar, il-modifiki retroattivi tal-effiċjenza enerġetika jew ir-rilokazzjoni lejn bini ġdid u effiċjenti fl-użu tal-enerġija jista’ jkollhom benefiċċju soċjali potenzjali ieħor relatat ma’ integrazzjoni soċjali mtejba ta’ unitajiet domestiċi sottoprivileġġati billi jitnaqqas l-iżolament soċjali kkawżat minn sentimenti ta’ mistħija fir-rigward tal-kundizzjonijiet li wieħed jgħix fihom (47).

(b) IMPATTI AMBJENTALI

It-titjib fl-effiċjenza enerġetika jista’ jaffettwa b’mod pożittiv l-ambjent f’diversi aspetti pjuttost differenti:

— L-enerġija u t-tibdil fil-klima — Miżuri biex tittejjeb l-effiċjenza enerġetika naturalment iwasslu għal tnaqqis fid-domanda għall-enerġija u sussegwentement għal użu aktar baxx tar-riżorsi relatati magħha, b’mod partikolari l-fjuwils fossili. Il-konsum imnaqqas ta’ fjuwils fossili jimplika tnaqqis fl-emissjonijiet ta’ gassijiet serra.

— Konsum u produzzjoni sostenibbli (SCP) — Din il-kategorija tkopri l-emissjonijiet ta’ sustanzi li jniġġsu fl-arja lokali u l-konsum tal-materjali. Il-miżuri tal-effiċjenza enerġetika jistgħu jwasslu għal tnaqqis fil-livell tal-emissjonijiet tal-kubrit, tal-partikolati u ta’ sustanzi oħra li jniġġsu li huma ta’ ħsara għas-saħħa tal-bniedem. Min-naħa l-oħra, il-miżuri tal-effiċjenza enerġetika jistgħu jimplikaw ukoll żidiet fl-użu tal-materjali, pereżempju fil-każ ta’ modifiki retroattivi tal-bini.

— Ekosistemi — Effiċjenza enerġetika mtejba li twassal għal domanda għall-enerġija mnaqqsa tista’ twassal għal tnaqqis fid-domanda għall-ilma u fl-użu tal-art mis-settur tal-ġenerazzjoni tal-enerġija. Ir-rinnovazzjonijiet tal-effiċjenza enerġetika tal-bini li jagħmlu użu minn ħitan u soqfa ekoloġiċi jipprovdu ħabitat għall-pjanti u għall-annimali f’ambjent urban.

L-indikaturi speċifiċi li għandhom jintużaw biex jitkejlu dawk l-impatti jinkludu:

Tnaqqis fl-emissjonijiet ta’ gassijiet serra

Ir-relazzjoni bejn l-iffrankar tal-enerġija u l-emissjonijiet tas-CO2 hija relattivament sempliċi meta wieħed iħares lejn it-trasportaturi tal-enerġija. Normalment jiġi applikat approċċ lineari bl-użu ta’ fatturi fissi ta’ emissjonijiet ta’ unitajiet ta’ CO2 għal kull unità ta’ konsum tal-fjuwil. Hemm żewġ modi kif dan isir: jew jinkisbu l-fatturi ta’ emissjoni minn data storika jew jintużaw fatturi ta’ emissjoni ppubblikati (eż. mill-IPCC).

Tabella 4

Fatturi medji ta’ emissjoni fl-UE relatati mal-valur kalorifiku nett (NCV)

Fatturi medji tal-emissjonijiet (t CO2 / TJ) Fatturi medji tal-emissjonijiet (t CO2 / toe) Żejt grezz 73,3 3,07 Likwidi tal-gass naturali 64,2 2,69 Petrol tal-magni 69,3 2,90 Żejt tal-Gass/Diżil 74,1 3,10 Antraċite 98,3 4,12 Faħam għal kokkjar 94,6 3,96 Linjite 101 4,23 Gass naturali 56,1 2,35 Pit 106 4,44

Sors: Ir-Regolament tal-Kummissjoni (UE) Nru 601/2012, l-Anness VI (48).

Fir-rigward tal-iffrankar tal-enerġija tal-elettriku, ir-relazzjoni bejn l-iffrankar tal-enerġija u t-tnaqqis tal-emissjonijiet ta’ gassijiet serra tista’ tiġi stmata abbażi tal-intensità tal-gassijiet serra tal-ġenerazzjoni tal-elettriku, li abbażi tad-data tal-2018 kienet stmata għal 287 g CO2 eq./kWh (3,34 t CO2 eq./toe) għall-UE (49). L-intensitajiet nazzjonali jvarjaw skont is-sehem tal-enerġija rinnovabbli u tat-taħlita tal-fjuwils użati għall-ġenerazzjoni tal-enerġija u kwalunkwe CBA għall-investiment fl-effiċjenza enerġetika jenħtieġ li jqis l-intensità tal-gassijiet serra tal-grilja lokali. Barra minn hekk, ta’ min jinnota li l-intensità tal-gassijiet serra tal-bidliet fl-elettriku maż-żmien u, biż-żieda fl-użu tal-enerġija rinnovabbli, se tonqos. Għalhekk, il-projezzjonijiet futuri jeħtieġ li jiġu kkunsidrati meta wieħed iħares lejn l-impatti tal-iffrankar tal-enerġija fit-tul. L-Aġenzija Ewropea għall-Ambjent (EEA) tippubblika data storika u indikaturi ta’ terminu qasir għall-intensità tal-gassijiet serra tal-elettriku fl-Istati Membri (50).

Bl-istess mod, f’ħafna applikazzjonijiet tista’ tiġi kkalkolata l-intensità tal-gassijiet serra tal-produzzjoni tas-sħana derivata: 253g CO2 eq. /kWh (2,95 t CO2 eq. /toe) għall-UE abbażi tad-data tal-Eurostat tal-2018 (51) . Għal darb’oħra, għandhom jiġu kkunsidrati l-kuntest tal-Istati Membri u l-iżviluppi futuri.

Jista’ jkun interessanti wkoll li jkun hemm stimi tal-impatti tal-gassijiet serra tal-iffrankar finali tal-enerġija miksub fis-settur tal-bini. Għal darb’oħra, dan jista’ jiġi derivat mill-intensità tal-gassijiet serra tal-bini (52), li fl-2018 fil-livell tal-EU27 kienet ta’ madwar 222 g CO2 eq. /kWh (jew 2,58 t CO2 eq. /toe). Għalhekk, l-iffrankar ta’ 1 kWh ta’ enerġija finali jista’ jiġi tradott f’ekwivalenti ta’ 222 g CO2. L-emissjonijiet ta’ gassijiet serra ffrankati. Għal darba oħra, il-valuri jkunu differenti fil-livell nazzjonali u maż-żmien.

Għat-teknoloġiji ta’ koġenerazzjoni li jgħaqqdu s-sħana u l-elettriku, jenħtieġ li titqies it-taħlita tal-enerġija “marġinali”, li tirrifletti b’mod aktar realistiku l-kompożizzjoni tal-unitajiet rilevanti tal-ġenerazzjoni tal-elettriku u tistma b’mod aktar preċiż il-PEF (fattur tal-enerġija primarja) u s-CEEF (fattur tal-emissjoni ekwivalenti għas-CO2). Metodoloġija u stima possibbli tal-effiċjenza “marġinali” u l-fatturi tal-karbonju jistgħu jinstabu fi studju ddedikat għal dan is-suġġett (53).

Meta titqabbel il-kosteffettività tal-miżuri tal-effiċjenza enerġetika, huwa utli wkoll li wieħed iħares lejn il-proporzjon ta’ EUR investiti/tunnellata ta’ CO2 iffrankata. Dan il-proporzjon jenħtieġ li jqis iċ-ċiklu tal-ħajja tal-assi kkunsidrat, b’azzjonijiet ulterjuri jew futuri li għandhom isiru fi stadju aktar tard (eż. rinnovazzjoni fi stadji, miżuri suċċessivi fuq is-sistemi tat-tisħin, l-involukru tal-bini), biex jiġu evitati l-effetti ta’ lock-in u l-azzjonijiet l-aktar sempliċi u faċli. Għal darb’oħra, dan it-tqabbil jenħtieġ li jħares lejn il-kostijiet indiretti u l-benefiċċji usa’ ta’ diversi għażliet.

Tnaqqis fl-emissjonijiet ta’ sustanzi li jniġġsu fl-arja lokali u ta’ gassijiet serra oħrajn

It-tniġġis evitat tal-arja (Diossidu tal-kubrit — SO2, Ossidi tan-nitroġenu — NOx, Komposti organiċi volatili — KOV, Materja partikolata b’dijametru ta’ anqas minn 10 μm — PM10, Materja partikolata b’dijametru ta’ anqas minn 2,5 μm — PM2,5) u emissjonijiet oħra ta’ gassijiet serra (ossidu nitruż — N2O, metan — CH4) jiddependi fuq l-iskala tal-iffrankar tal-enerġija, it-tip ta’ fjuwil iffrankat, it-teknoloġija, it-tagħmir għall-kontroll tat-tniġġis tal-arja.

Il-mudell GAINS tat-tniġġis tal-arja u tal-gassijiet serra (54) huwa mudell iddedikat li jista’ jintuża għall-valutazzjoni tal-impatti fuq it-tniġġis tal-arja lokali. Hija għodda avvanzata għall-immudellar, li tista’ tintuża biex jitwettqu valutazzjonijiet fuq l-iskala tal-UE kif ukoll għal Stati Membri separati. Il-mudell GAINS intuża ħafna biex tiġi vvalutata l-politika tal-UE dwar il-klima u l-enerġija.

Huwa pjuttost komuni li l-emissjonijiet ta’ SO2 u NOx jiġu kkonvertiti f’termini monetarji. Normalment, il-biċċa l-kbira tal-kostijiet huma marbuta mad-danni għas-saħħa u mat-telf tal-produttività. Meta jiġu mmonetizzati l-kostijiet u l-benefiċċji kollha, huwa importanti li jiġi evitat għadd doppju tal-benefiċċji ta’ kwalità mtejba tal-arja taħt l-impatti fuq is-saħħa relatati mat-tnaqqis tat-tniġġis tal-arja.

Impatti fuq l-ekosistemi (inklużi l-impatti fuq il-konsum tal-ilma)

L-ekosistemi jistgħu jbatu minn impatti negattivi f’każ li jinqabżu t-tagħbijiet kritiċi għall-kapaċitajiet ta’ assorbiment tas-sustanzi li jniġġsu, bħat-tkabbir imnaqqas tal-veġetazzjoni, it-tibdil fil-proprjetajiet tal-korpi tal-ilma, it-tibdil fil-kompożizzjoni minerali tal-ħamrija, it-tnaqqis fil-ħsad agrikolu. Il-mudell GAINS iħares lejn żewġ tipi ta’ impatti tal-ekosistema — aċidifikazzjoni minħabba d-depożizzjoni tal-kubrit u l-ewtrofikazzjoni minħabba d-depożizzjoni tan-nitroġenu.

Il-ġenerazzjoni tal-enerġija għandha impatti fuq il-konsum tal-ilma, li jintuża l-aktar għat-tkessiħ. Huwa possibbli li jiġi stmat il-konsum tal-ilma mis-settur tal-enerġija billi ssir konverżjoni mill-ġenerazzjoni f’GWh għal metri kubi ta’ ilma. L-ammont ta’ ilma tat-tkessiħ li jintuża u li jiġi k