Ftehim Preliminari lejn Ftehim ta' Sħubija Ekonomika bejn il-Komunità Ewropea u l-Istati Membri tagħha, min-naħa, u l-Parti Afrika Ċentrali, min-naħa l-oħra - Protokols



Official Journal L 057 , 28/02/2009 P. 0002 - 0360



Ftehim preliminari lejn Ftehim ta' Sħubija Ekonomika bejn il-Komunità Ewropea u l-Istati Membri tagħha, min-naħa, u l-Parti Afrika Ċentrali, min-naħa l-oħra WERREJ PREAMBOLU TITOLU I L-GĦANIJIET TITOLU II IS-SĦUBIJA GĦALL-IŻVILUPP TITOLU III IS-SISTEMA KUMMERĊJALI GĦALL-PRODOTTI KAPITOLU 1 Id-dazji tad-dwana u l-miżuri bla tariffa KAPITOLU 2 L-istrumenti ta' difiża kummerċjali KAPITOLU 3 Is-sistema tad-dwana u l-iffaċilitar tal-kummerċ KAPITOLU 4 L-ostakoli tekniċi fil-kummerċ u l-miżuri sanitarji u fitosanitarji KAPITOLU 5 Il-ġestjoni tal-foresti u l-iskambji kummerċjali ta' l-injam u l-prodotti tal-foresti TITOLU IV L-ISTABBILIMENT, IL-KUMMERĊ TAS-SERVIZZI U L- KUMMERĊ ELETTRONIKU TITOLU V IR-REGOLI MARBUTA MAL-KUMMERĊ KAPITOLU 1 Il-ħlasijiet kurrenti u ċ-ċaqliq tal-kapital KAPITOLU 2 Il-kompetizzjoni KAPITOLU 3 Il-proprjetà intellettwali KAPITOLU 4 Is-swieq pubbliċi KAPITOLU 5 L-iżvilupp sostenibbli KAPITOLU 6 Il-protezzjoni tad-data personali TITOLU VI IL-PREVENZJONI U R-RIŻOLUZZJONI TA' TILWIM KAPITOLU 1 L-għan u l-ambitu ta' applikazzjoni KAPITOLU 2 Il-konsultazzjonijiet u medjazzjoni KAPITOLU 3 Il-proċeduri għar-riżoluzzjoni ta' tilwim KAPITOLU 4 Id-dispożizzjonijiet ġenerali TITOLU VII L-EĊĊEZZJONIJIET ĠENERALI TITOLU VIII ID-DISPOŻIZZJONIJIET ĠENERALI U FINALI "L-AFRIKA ĊENTRALI" LI, GĦALL-GĦANIJIET TA' DAN IL-FTEHIM, HIJA MAGĦMULA MINN: IR-REPUBBLIKA TAL-KAMERUN, Min-naħa, IR-RENJU TAL-BELĠJU, IR-REPUBBLIKA TAL-BULGARIJA IR-REPUBBLIKA ĊEKA, IR-RENJU TAD-DANIMARKA, IR-REPUBBLIKA FEDERALI TAL-ĠERMANJA, IR-REPUBBLIKA TA' L-ESTONJA, L-IRLANDA, IR-REPUBBLIKA TAL-GREĊJA, IR-RENJU TA' SPANJA, IR-REPUBBLIKA TA' FRANZA, IR-REPUBBLIKA TA' L-ITALJA, IR-REPUBBLIKA TA' ĊIPRU, IR-REPUBBLIKA TAL-LATVJA, IR-REPUBBLIKA TAL-LITWANJA, IL-GRAN DUKAT TAL-LUSSEMBURGU, IR-REPUBBLIKA TA' L-UNGERIJA, MALTA, IR-RENJU TA' L-OLANDA, IR-REPUBBLIKA TA' L-AWSTRIJA, IR-REPUBBLIKA TAL-POLONJA, IR-REPUBBLIKA TAL-PORTUGALL, IR-RUMANIJA IR-REPUBBLIKA TAS-SLOVENJA, IR-REPUBBLIKA SLOVAKKA, IR-REPUBBLIKA TAL-FINLANDJA, IR-RENJU TA' L-ISVEZJA, IR-RENJU UNIT TAL-GRAN BRITTANJA U L-IRLANDA TA' FUQ, u IL-KOMUNITÀ EWROPEA, min-naħa l-oħra PREAMBOLU WARA li kkunsidraw il-Ftehim ta' Sħubija bejn il-Membri tal-Grupp ta' Stati Afrikani, tal-Karibew u tal-Paċifiku, min-naħa waħda, u l-Komunità Ewropea u l-Istati Membri tagħha, min-naħa l-oħra, iffirmat f'Cotonou fit- 23 ta' Ġunju 2000, rivedut fil-Lussemburgu fil- 25 ta' Ġunju 2005, minn issa 'l quddiem "il-Ftehim ta' Cotonou"; KONVINTI li l-Ftehim ta' Sħubija Ekonomika (EPA) ser joħloq klima aktar favorevoli għar-relazzjonijiet tagħhom fl-oqsma tat-tmexxija ekonomika, tal-kummerċ u ta' l-investimenti u ser jiftaħ perspettivi ġodda ta' tkabbir u żvilupp; BILLI l-liberalizzazzjoni tal-kummerċ, tat-twaqqif u tal-kummerċ tas-servizzi bejn il-Partijiet għandha tkun ibbażata fuq l-integrazzjoni reġjonali ta' l-Istati ta' l-Afrika Ċentrali, ikollha bħala għan li tippromwovi l-integrazzjoni armonjuża u progressiva tagħhom fl-ekonomija dinjija, filwaqt li jitqiesu l-għażliet politiċi u l-prijoritajiet ta' l-iżvilupp tagħhom, u tissodisfa l-kundizzjonijiet imposti mill-ftehimiet ta' l-Organizzazzjoni Dinjija tal-Kummerċ (WTO). BILLI l-partijiet mhux ser jinkoraġġixxu l-investimenti barranin diretti li jwasslu għal dgħjufija fil-leġiżlazzjonijiet u r-regolamenti interni tagħhom fil-qasam ta' l-ambjent, ix-xogħol, is-saħħa fuq il-post tax-xogħol jew is-sigurtà jew tnaqqis fil-leġiżlazzjonijiet u r-regolamenti interni tagħhom fil-qasam tax-xogħol jew regolamenti li għandhom bħala għan li jipproteġu u jippromwovu d-diversità kulturali. B'konsegwenza ta' dan, il-Partijiet jaffermaw mill-ġdid l-impenn tagħhom li jirrispettaw dawn il-leġiżlazzjonijiet jew ir-regolamenti interni jew joffru biex jagħmlu dan sabiex jinkoraġġixxu t-twaqqif, l-akkwist, l-espansjoni jew il-manteniment ta' investiment jew ta' investitur fit-territorju tagħhom. IDDEĊIDEW FUQ ID-DISPOŻIZZJONIJIET LI ĠEJJIN: TITOLU I L-GĦANIJIET Artikolu 1 Ftehim Preliminari Dan il-Ftehim jistabbilixxi qafas inizjali għal Ftehim ta' Sħubija Ekonomika (EPA). B'"qafas inizjali", il-Partijiet jifhmu Ftehim temporanju li jinkludi, min-naħa, sezzjoni ta' impenji effettivi u eżekuttivi skond id-dispożizzjonijiet ta' dan il-Ftehim u, min-naħa l-oħra, sezzjoni ta' negozjati li jippermettu li jkunu integrati elementi supplimentari sabiex jilħqu EPA integrali konformi mal-Ftehim ta' Cotonou. Artikolu 2 Għanijiet ġenerali u ambitu ta' applikazzjoni L-għanijiet ġenerali ta' dan il-Ftehim huma dawn li ġejjin: a) jikkontribwixxi għat-tnaqqis u l-qerda ulterjuri tal-faqar bit-twaqqif ta' sħubija kummerċjali koerenti ma' l-għan ta' l-iżvilupp sostenibbli, l-għanijiet ta' l-iżvilupp tal-Millennju u l-Ftehim ta' Cotonou; b) jippromwovi, fl-Afrika Ċentrali, ekonomija reġjonali aktar kompetittiva u aktar diversifikata, u tkabbir aktar appoġġat; ċ) jippromwovi l-integrazzjoni reġjonali, il-kooperazzjoni ekonomika u t-tmexxija tajba fir-reġjun ta' l-Afrika Ċentrali; d) jippromwovi l-integrazzjoni progressiva ta' l-Afrika Ċentrali fl-ekonomija dinjija, b'konformità ma' l-għażliet politiċi u l-prijoritajiet ta' żvilupp tagħhom; e) itejjeb il-kapaċitajiet ta' l-Afrika Ċentrali fil-qasam tal-politika kummerċjali u fuq il-kwistjonijiet marbuta mal-kummerċ; f) jistabbilixxi u jimplimenta qafas regolatorju reġjonali effikaċi, previdibbli u trasparenti għall-kummerċ u l-investiment fir-reġjun ta' l-Afrika Ċentrali, biex b'hekk jappoġġa l-kundizzjonijiet biex jitkabbru l-investimenti u l-inizjattivi tas-settur privat, u biex tiżdied il-kapaċità li jiġu offruti prodotti u servizzi, il-kompetittività u t-tkabbir ekonomiku tar-reġjun; g) jinforza r-relazzjonijiet eżistenti bejn il-Partijiet fuq bażi ta' solidarjetà u interess reċiproku. Għal dan il-fatt, b'koerenza ma' l-obbligi tal-ODK, il-Ftehim ser itejjeb ir-relazzjonijiet kummerċjali u ekonomiċi, jappoġġa dinamika kummerċjali ġdida bejn il-Partijiet permezz tal-liberalizzazzjoni progressiva u assimetrika ta' l-iskambji bejniethom u jinforza, ikabbar u japprofondixxi l-kooperazzjoni fis-setturi kollha li jikkonċernaw il-kummerċ; h) jippromwovi l-iżvilupp tas-settur privat u t-tkabbir ta' l-impjiegi. Artikolu 3 Għanijiet speċifiċi B'konformità ma' l-Artikoli 34 u 35 tal-Ftehim ta' Cotonou, l-għanijiet speċifiċi ta' dan il-Ftehim huma dawn li ġejjin: a) jistabbilixxi l-bażijiet għan-negozjati ta' EPA li jikkontribwixxi għat-tnaqqis tal-faqar, jippromwovi l-integrazzjoni reġjonali, il-kooperazzjoni ekonomika u t-tmexxija tajba fl-Afrika Ċentrali u jtejjeb il-kapaċitajiet tal-produzzjoni, l-esportazzjoni u l-provvista ta' l-Afrika Ċentrali, kif ukoll il-kapaċità tiegħu biex jattira l-investimenti barranin u dik fil-qasam tal-politika kummerċjali u fuq il-kwistjonijiet marbuta mal-kummerċ; b) jippromwovi l-integrazzjoni armonjuża u progressiva ta' l-Afrika Ċentrali fl-ekonomija dinjija, b'konformità ma' l-għażliet politiċi tiegħu u l-prijoritajiet tiegħu ta' żvilupp; ċ) jinforza r-relazzjonijiet eżistenti bejn il-Partijiet fuq bażi ta' solidarjetà u interess reċiproku; d) joħloq Ftehim kompatibbli mar-regoli tal-WTO; e) jistabbilixxi l-bażijiet biex jinnegozja u jimplimenta qafas regolatorju reġjonali effikaċi, previdibbli u trasparenti għall-kummerċ, l-investiment, il-kompetizzjoni, il-proprjetà intellettwali, is-swieq pubbliċi u l-iżvilupp sostenibbli fir-reġjun ta' l-Afrika Ċentrali, filwaqt li jappoġġa b'dan il-mod il-kundizzjonijiet biex jitkabbru l-investimenti u l-inizjattiva tas-settur privat, u biex jiżdiedu l-kapaċitajiet ta' offerta ta' prodotti u servizzi, il-kompetittività u t-tkabbir ekonomiku tar-reġjun; f) jistabbilixxi pjan direzzjonali għal negozjati fuq l-oqsma msemmija fil-punt (e) li għalihom ma kienx possibbli li jintemmu n-negozjati fl-2007. TITOLU II IS-SĦUBIJA GĦALL-IŻVILUPP Artikolu 4 Qafas għat-tisħiħ tal-kapaċitajiet fl-Afrika Ċentrali Il-Partijiet jaffermaw ir-rieda tagħhom li jippromwovu t-tisħiħ tal-kapaċitajiet u l-aġġornament ta' l-ekonomiji ta' l-Afrika Ċentrali bl-għajnuna ta' strumenti differenti għad-dispożizzjoni tagħhom, u partikolarment bit-twaqqif ta' qafas ekonomiku u istituzzjonali nazzjonali u reġjonali li huwa tajjeb għat-tkabbir ta' attività ekonomika kompetittiva fl-Afrika Ċentrali, bl-għajnuna ta' l-istrumenti tal-politika kummerċjali u dawk tal-kooperazzjoni għall-iżvilupp hekk kif definiti fl-Artikolu 7. Artikolu 5 Oqsma prijoritarji tat-tisħiħ tal-kapaċitajiet u aġġornament 1. Il-Parti Afrika Ċentrali, fi sħubija mal-Parti KE u bl-għajnuna ta' l-istrumenti ta' kooperazzjoni hekk kif definiti fl-Artikolu 7, ser jippromwovi tkabbir kwantitattiv u kwalitattiv tal-prodotti u s-servizzi magħmula u esportati mill-Parti Afrika Ċentrali, partikolarment fl-oqsma li ġejjin: a) l-iżvilupp ta' infrastrutturi bażiċi reġjonali - it-trasport - l-enerġija - it-telekomunikazzjoni b) l-agrikoltura u s-sigurtà fl-ikel - il-produzzjoni agrikola - l-agro-industrija - is-sajd - it-trobbija ta' l-annimali - l-akkwakultura u r-riżorsi tal-ħut ċ) l-industrija, id-diversifikazzjoni u l-kompetittività ta' l-ekonomiji - l-aġġornament ta' l-intrapriżi - l-industrija - l-istandards u ċ-ċertifikazzjoni (miżuri sanitarji u fitosanitarji (SPS), kwalità, standards żootekniċi, eċċ...); d) l-approfondiment ta' l-integrazzjoni ġenerali - l-iżvilupp tas-suq komuni reġjonali - it-taxxi u d-dwana e) it-titjib tal-klima tan-negozju - l-armonizzazzjoni tal-politiki kummerċjali nazzjonali 2. Fil-qafas ta' l-implimentazzjoni ta' din is-sħubija, il-Partijiet jirreferu għad-dokument ta' direzzjoni mehmuż għall-Anness I. 3. Fil-qafas ta' l-implimentazzjoni ta' dan il-Ftehim, il-Partijiet jaffermaw ir-rieda tagħhom li jippromwovu l-aġġornament tas-setturi produttivi ta' l-Afrika Ċentrali milquta minn dan il-Ftehim bl-għajnuna ta' l-istrumenti ta' kooperazzjoni hekk kif definiti fl-Artikolu 7. Artikolu 6 Qafas tan-Negozju Il-Partijiet jistmaw li l-qafas tan-negozju jikkostitwixxi mezz essenzjali ta' żvilupp ekonomiku, u li, konsegwentement id-dispożizzjonijiet ta' dan il-Ftehim jimmiraw li jikkontribwixxu għal dan l-għan komuni. L-Istati firmatarji ta' l-Afrika Ċentrali, li huma wkoll firmatarji tat-Trattat ta' l-Organizzazzjoni għall-Armonizzazzjoni tal-Liġi tan-Negozju fl-Afrika (OHADA), huma impenjati biex japplikaw u jimplimentaw id-dispożizzjonijiet ta' dan it-Trattat b'mod mhux diskriminatorju u effettiv. Artikolu 7 Kooperazzjoni għall-finanzjament ta' l-iżvilupp 1. Id-dispożizzjonijiet tal-Ftehim ta' Cotonou dwar il-kooperazzjoni u l-integrazzjoni ekonomiċi u reġjonali, ser ikunu implimentati sabiex iżidu kemm jistgħu l-benefiċċji stipulati f'dan il-Ftehim. 2. Il-finanzjament tal-Komunità Ewropea [1] relatat mal-kooperazzjoni għall-iżvilupp bejn l-Afrika Ċentrali u l-Komunità Ewropea li jappoġġa l-implimentazzjoni ta' dan il-Ftehim ser isir fil-qafas tar-regoli u l-proċeduri xierqa stipulati bil-Ftehim ta' Cotonou, partikolarment il-proċeduri ta' programmazzjoni tal-Fond Ewropew għall-Iżvilupp (EDF) u fil-qafas ta' l-istrumenti rilevanti ffinanzjati mill-Baġit Ġenerali ta' l-Unjoni Ewropea. F'dan il-kuntest, l-appoġġ għall-implimentazzjoni ta' dan il-Ftehim ser ikun wieħed mill-prijoritajiet. 3. L-Istati Membri tal-Komunità Ewropea jintrabtu b'mod kollettiv biex jappoġġaw, bl-għajnuna tal-linji ta' politika u l-istrumenti rispettivi tagħhom ta' l-iżvilupp, inkluża l-għajnuna għall-kummerċ, azzjonijiet ta' żvilupp favur il-kooperazzjoni ekonomika reġjonali u l-implimentazzjoni ta' dan il-Ftehim, kemm f'livell nazzjonali kif ukoll dak reġjonali, b'konformità mal-prinċipji ta' effikaċja u kumplementarjetà ta' l-għajnuna. 4. Il-Partijiet ser jikkooperaw bl-għan li jiffaċilitaw l-intervent ta' sponsors oħrajn lesti biex jappoġġaw l-isforzi ta' l-Afrika Ċentrali biex tikseb l-għanijiet ta' dan il-Ftehim. 5. Il-Partijiet jirrikonoxxu l-użu ta' mekkaniżmi speċifiċi reġjonali ta' finanzjament li jappoġġaw l-implimentazzjoni ta' dan il-Ftehim, u ser jappoġġaw l-isforzi tar-reġjun f'dan ir-rigward. Artikolu 8 Appoġġ għall-implimentazzjoni tar-regoli marbuta mal-kummerċ Il-Partijiet jaqblu li l-implimentazzjoni tar-regoli marbuta mal-kummerċ, ta' liema l-oqsma ta' kooperazzjoni huma dettaljati fil-kapitoli differenti ta' dan il-Ftehim li huma relatati magħhom, jikkontribwixxu biex jintlaħqu l-għanijiet ta' dan il-Ftehim. B'dan il-mod il-kooperazzjoni ser tkun implimentata b'konformità mal-metodi stipulati fl-Artikolu 7. Artikolu 9 Finanzjament tas-sħubija 1. Il-Partijiet jaqblu dwar it-twaqqif ta' fond reġjonali EPA (FORAPE), maħluq minn u għar-reġjun ta' l-Afrika Ċentrali, li l-għan tiegħu huwa li jikkoordina l-għajnuniet li ser jikkontribwixxu biex jiffinanzjaw, b'mod effikaċi, l-azzjonijiet prijoritarji li intiżi għat-tisħiħ ta' kapaċitajiet produttivi ta' l-Istati ta' l-Afrika Ċentrali, bħalma huwa indikat fl-Artikolu 5, u l-miżuri msemmija fl-Artikolu 10. Il-metodi tal-funzjonament u l-ġestjoni tal-FORAPE huma adottati mir-reġjun qabel it-tmiem ta' l-2008. Dan il-perjodu ser ikun ta' vantaġġ għall-KE biex jitkompla l-apprezzament tagħha għall-metodi msemmija. 2. Il-FORAPE ser ikun sostnut minn riżorsi mċaqalqa mill-Partijiet, partikolarment permezz ta' kontribuzzjonijiet tal-Fond EDF, il-kontribuzzjonijiet ta' l-Istati Membri ta' l-Unjoni Ewropea, kif ukoll il-kontribuzzjonijiet eventwali ta' sponsors oħrajn. 3. Minkejja l-paragrafi 1 u 2, il-Parti tal-Komunità Ewropea timpenja ruħha biex tiddirieġi l-appoġġi tagħha lejn il-mekkaniżmi ta' finanzjament tajbin għar-reġjun, kif ukoll dawk magħżula mill-pajjiżi firmatarji ta' dan il-Ftehim preliminari fir-rigward tar-regoli u l-proċeduri stipulati bil-Ftehim ta' Cotonou, u b'konformità mal-prinċipji ta' effikaċja ta' l-għajnuna. 4. Il-Partijiet ser jikkooperaw bl-għan li jiffaċilitaw il-kontribuzzjoni ta' sponsors oħrajn lill-FORAPE. Artikolu 10 Kooperazzjoni fil-qasam ta' aġġustament fiskali 1. Il-Partijiet jirrikonoxxu l-isfidi li l-Istati firmatarji ta' l-Afrika Ċentrali jista' jkollhom jaffrontaw bit-tneħħija jew it-tnaqqis sostanzjali tad-dazji tad-dwana stipulati f'dan il-Ftehim, u dawn jaqblu li jintoduċu djalogu u kooperazzjoni f'dan il-qasam. 2. Fid-dawl tal-kalendarju għaż-żarmar miftiehem mill-Partijiet f'dan il-Ftehim, dawn ta' l-aħħar jaqblu li jistabbilixxu djalogu profond fuq il-miżuri ta' adattament fiskali li jridu jittieħdu li huma kapaċi biex iżommu maż-żmien il-bilanċ baġitarju. 3. B'segwitu għall-paragrafi 1 u 2 ta' dan l-Artikolu, il-Partijiet jaqblu li jikkooperaw, fil-qafas tad-dispożizzjonijiet ta' l-Artikolu 7 u jintrabtu li jimplimentaw miżuri ta' assistenza teknika u finanzjarja, fl-oqsma li ġejjin: a) kontribuzzjoni għall-assorbiment ta' l-impatt fiskali nett b'kumplementarjetà sħiħa mar-riformi fiskali, b) appoġġ għar-riforma fiskali flimkien mad-djalogu f'dan il-qasam. 4. Il-Partijiet jaqblu li, fil-qafas tal-Kumitat ta' l-EPA u fl-aħjar limiti ta' żmien, jilħqu Ftehim dwar il-metodoloġija ta' stima ta' l-impatt fiskali nett. F'dan l-istess qafas il-Partijiet wara ser jiftiehmu dwar l-istudji u l-azzjonijiet supplimentari li jridu jiġu segwiti. Artikolu 11 Kooperazzjoni fil-fora internazzjonali Il-Partijiet ser jippruvaw jikkooperaw fil-fora internazzjonali kollha li fihom huma trattati t-temi li jinteressaw din is-sħubija. Artikolu 12 Reviżjoni rigward is-sħubija għall-iżvilupp Il-Partijiet jaqblu li fl-2008 japprofondixxu r-riflessjoni li tikkonċerna s-sħubija għall-iżvilupp stabbilit b'dan it-titlu inklużi l-metodi ta' l-implimentazzjoni tagħha. TITOLU III IS-SISTEMA KUMMERĊJALI GĦALL-PRODOTTI KAPITOLU 1 Id-dazji tad-dwana u l-miżuri bla tariffa Artikolu 13 Regoli ta' oriġini 1. Fis-sens ta' dan il-kapitolu, "oriġinarju" għandha tfisser merkanziji li jikkonformaw mar-regoli ta' oriġini fis-seħħ fl- 1 ta' Jannar 2008 fit-territorju tal-Partijiet. 2. Sistema komuni reċiproka li tmexxi r-regoli ta' oriġini għandha tkun annessa ma' dan il-Ftehim mill-Kumitat ta' l-EPA, u għandha tidħol fis-seħħ mid-data ta' l-applikazzjoni proviżorja ta' dan il-Ftehim. 3. Sa mhux aktar tard minn tliet snin mid-data tad-dħul fis-seħħ ta' dan il-Ftehim, il-Partijiet jirrevedu d-dispożizzjonijiet fis-seħħ li jmexxu r-regoli ta' oriġini, bl-għan li jissimplifikaw il-kunċetti u l-metodi użati biex tkun determinata l-oriġini fir-rigward ta' l-għanijiet ta' żvilupp ta' l-Afrika Ċentrali. Fil-qafas ta' din ir-reviżjoni, il-Partijiet jikkunsidraw l-iżvilupp teknoloġiku, il-proċessi ta' produzzjoni u l-fatturi l-oħrajn kollha inklużi r-riformi li għaddejjin li jikkonċernaw ir-regoli ta' oriġini li jistgħu jeħtieġu emendi tas-sistema reċiproka negozjata. Kull emenda jew tibdil issir bid-deċiżjoni tal-Kumitat ta' l-EPA. Artikolu 14 Dazji tad-dwana "Dazji tad-dwana" għandha tfisser taxxi jew tariffi ta' kull tip, inkluża kull forma ta' taxxa miżjuda jew suppliment, imposta fuq l-importazzjoni jew l-esportazzjoni, jew fl-importazzjoni jew l-esportazzjoni ta' prodotti. M'humiex inklużi fihom: a) it-tariffi ekwivalenti għal taxxi jew tariffi interni oħrajn imposti b'konformità ma' l-Artikolu 23; b) il-miżuri anti-dumping, ta' kumpens jew ta' salvagwardja applikati b'konformità mad-dispożizzjonijiet tal-kapitolu li jittratta strumenti ta' difiża kummerċjali; ċ) it-taxxi jew tariffi oħrajn applikati b'konformità ma' l-Artikolu 18. Artikolu 15 Tneħħija tad-dazji tad-dwana fuq l-esportazzjonijiet 1. Mhux ser jiddaħħal ebda dazju tad-dwana ġdid fuq l-esportazzjonijiet, u lanqas dawk diġà fis-seħħ mhu ser jiġu miżjuda, fil-kummerċ bejn il-Partijiet mid-data tad-dħul fis-seħħ ta' dan il-Ftehim. 2. Madankollu, f'każ ta' diffikultà importanti tal-finanzi pubbliċi jew għall-bżonnijiet ta' tisħiħ tal-ħarsien ta' l-ambjent, l-Afrika Ċentrali tista', wara konsultazzjoni mal-KE, iddaħħal dazji tad-dwana fuq l-esportazzjonijiet fuq numru limitat ta' merkanziji addizzjonali. 3. Il-Kumitat ta' l-EPA għandu jaghmel valutazzjoni perjodika sabiex ikun eżaminat l-impatt u r-rilevanza tad-dazji tad-dwana fuq l-esportazzjonijiet applikati fil-qafas ta' dan l-Artikolu. Artikolu 16 Ċirkolazzjoni tal-prodotti 1. Il-prodotti li joriġinaw mill-Komunità Ewropea jew mill-Parti Afrika Ċentrali m'humiex soġġetti għal dazji tad-dwana ħlief darba waħda biss fit-territorju tal-Parti l-oħra. 2. Fejn għandhom x'jaqsmu l-prodotti li joriġinaw mill-Komunità Ewropea, id-dazju tad-dwana li għandu jitħallas b'konformità ma' dan il-Ftehim jittieħed f'isem l-Istat ta' l-Afrika Ċentrali firmatarju li t-territorju tiegħu jikkostitwixxi l-post tal-konsum. 3. Il-Parti Afrika Ċentrali ser tieħu l-miżuri kollha neċessarji biex tiżgura l-implimentazzjoni effettiva tad-dispożizzjonijiet ta' dan l-Artikolu, kif ukoll biex jippromwovi ċ-ċirkolazzjoni libera tal-prodotti fl-Istati firmatarji ta' l-Afrika Ċentrali. Iż-żewġ Partijiet jaqblu li jikkooperaw b'dan il-mod fil-qafas ta' l-Artikoli 7 u 8. Din il-kooperazzjoni ser tadatta ruħha għat-tip ta' pjan ta' azzjoni finalment miżmum mill-Parti Afrika Ċentrali. 4. Il-Partijiet jaqblu li jikkooperaw sabiex jiffaċilitaw iċ-ċirkolazzjoni tal-prodotti u jissimplifikaw il-proċeduri tad-dwana, hekk kif jipprevediha l-kapitolu 3 tat-Titolu III. Artikolu 17 Klassifikazzjoni tal-prodotti Il-klassifikazzjoni tal-prodotti koperti minn dan il-Ftehim hija dik li tidher fin-nomenklatura tad-dwana ta' kull Parti rispettiva, b'konformità mas-Sistema Armonizzata għad-Deskrizzjoni u l-Kodifikar ta' Oġġetti ("HS"). Artikolu 18 Taxxi u ħlasijiet oħra 1. It-taxxi u ħlasijiet oħra msemmija fl-Artikolu 14(c) m'għandhomx jaqbżu l-ispiża approssimattiva tas-servizzi mogħtija u m'għandhomx jirrappreżentaw miżura ta' protezzjoni indiretta ta' prodotti domestiċi jew tassazzjoni ta' importazzjonijiet jew esportazzjonijiet b'għan fiskali. Dawn huma s-suġġett ta' tariffi speċifiċi li jikkorrispondu ma' l-ispiża approssimattiva tas-servizzi mogħtija u m'humiex ikkalkolati fuq bażi ad valorem. It-taxxi u ħlasijiet oħra m'humiex imposti għall-formalitajiet konsulari, bħalma huma kontijiet u ċertifikati konsulari, li l-lista tagħhom ser tiġi adottata b'mod eżawrjenti mill-Kumitat ta' l-EPA. 2. Sabiex tkun promossa l-integrazzjoni reġjonali u l-leġġibbiltà fir-rigward ta' operaturi ekonomiċi, l-Afrika Ċentrali taqbel li twaqqaf dispożizzjonijiet standardizzati li jikkonċernaw il-qasam kopert minn dan l-Artikolu sa mhux aktar tard mill- 1 ta' Jannar 2013. Artikolu 19 Trattamenti aktar favorevoli li jirriżultaw minn ftehimiet ta' integrazzjoni ekonomika 1. Fir-rigward ta' l-oqsma koperti minn dan il-Kapitolu, il-Parti KE ser tagħti lill-Parti Afrika Ċentrali kull trattament aktar favorevoli li jista' jirriżulta minħabba li l-Parti KE ser isir Parti minn ftehim ta' integrazzjoni ekonomika ma' Partijiet terzi wara l-iffirmar ta' dan il-Ftehim. 2. Fir-rigward ta' l-oqsma koperti minn dan il-Kapitolu, il-Parti Afrika Ċentrali ser tagħti lill-Parti KE kull trattament aktar favorevoli li jista' jirriżulta minħabba li l-Parti Afrika Ċentrali ser issir parti minn ftehim ta' integrazzjoni ekonomika ma' sieħeb kummerċjali importanti wara l-iffirmar ta' dan il-Ftehim. 3. Jekk il-Parti Afrika Ċentrali tkun irċeviet minn sieħeb kummerċjali importanti trattament sostanzjalment aktar favorevoli minn dak offrut mill-Parti KE fi ftehim ta' integrazzjoni kummerċjali konkluż mill-Parti Afrika Ċentrali ma' dan l-istess sieħeb, il-Partijiet jibdew konsultazzjonijiet u jiddeċiedu flimkien dwar l-implimentazzjoni tad-dispożizzjonijiet tal-paragrafu 2. 4. Fil-qafas ta' dan l-Artikolu, "ftehim ta' integrazzjoni ekonomika" tfisser ftehim li jillibera sostanzjalment il-kummerċ u jħassar jew jelimina sostanzjalment id-diskriminazzjonijiet bejn il-Partijiet, permezz tat-tneħħija tal-miżuri diskriminatorji u miżuri aktar diskriminatorji, kemm fid-dħul fis-seħħ ta' dan il-Ftehim, u kemm fuq il-bażi ta' kalendarju raġonevoli. 5. Fil-qafas ta' dan l-Artikolu, "sieħeb kummerċjali importanti" ifisser kull pajjiż żviluppat, jew kull pajjiż li għandu parti mill-iskambji kummerċjali dinjija superjuri għal 1 fil-mija fis-sena li ġiet qabel id-dħul fis-seħħ tal-ftehim ta' integrazzjoni ekonomika msemmi fil-paragrafu 2, jew kull grupp ta' pajjiżi li jaġixxi b'mod individwali, b'mod kollettiv jew permezz ta' ftehim ta' integrazzjoni ekonomika li għandu parti mill-iskambji kummerċjali dinjija superjuri għal 1,5 fil-mija fis-sena li ġiet qabel id-dħul fis-seħħ tal-ftehim ta' integrazzjoni ekonomika msemmi fil-paragrafu 2 [2]. 6. Id-dispożizzjonijiet ta' dan il-kapitolu ma jistgħux jiġu interpretati li jobbligaw il-Partijiet biex jaqblu b'mod reċiproku dwar trattamenti preferenzjali li jkunu applikabbli minħabba li waħda mill-Partijiet hija mdaħħla fi ftehim ta' integrazzjoni ekonomika reġjonali ma' terza parti fid-data ta' l-iffirmar ta' dan il-Ftehim. Artikolu 20 Dazji tad-dwana fuq il-prodotti li joriġinaw mill-Istati firmatarji ta' l-Afrika Ċentrali 1. Il-prodotti li joriġinaw mill-Parti Afrika Ċentrali huma importati fil-Parti KE liberi mid-dazji tad-dwana, minbarra għall-prodotti indikati, u taħt il-kundizzjonijiet definiti, fl-Anness II. 2. Ma jiddaħħal ebda dazju ġdid tad-dwana u dawk li huma diġà applikati m'humiex miżjuda, fil-qafas tal-kummerċ bejn il-Partijiet. Artikolu 21 Dazji tad-dwana fuq il-prodotti li joriġinaw mill-Komunità Ewropea 1. Għal kull prodott, id-dazju bażiku tad-dwana huwa dak li huwa speċifikat fl-Anness III. 2. Ma għandu jiddaħħal ebda dazju ġdid tad-dwana u dawk li huma speċifikati fl-Anness III m'humiex miżjuda, fil-qafas tal-kummerċ bejn il-Partijiet. 3. Minkejja l-paragrafu 2, fil-qafas tat-twaqqif ta' tariffa esterna komuni li tibda tgħodd mhux aktar tard mill- 1 ta' Jannar 2013, u fil-każ fejn l-effett ġenerali ta' dawn id-dazji ma jkunx aktar minn dak li jirriżulta mid-dazji speċifikati fl-Anness III, l-Afrika Ċentrali tista' tirrevedi d-dazji bażiċi tad-dwana speċifikati fl-Anness III li japplikaw għall-prodotti li joriġinaw mill-Komunità Ewropea. F'dan il-każ, il-Kumitat ta' l-EPA jemenda l-Anness III b'riżultat ta' dan. 4. Id-dazji tad-dwana fuq l-importazzjonijiet tal-prodotti definiti li joriġinaw mill-Komunità Ewropea li l-lista tagħhom tidher fl-Anness III taħt il-kategoriji "1", "2", u "3" jitneħħew definittivament skond il-metodi definiti fit-tabella ta' hawn taħt. Il-persentaġġi tat-tnaqqis tat-tariffa fit-tabella ta' hawn taħt japplikaw kemm għat-tariffi definiti fil-paragrafu 1, kemm għat-tariffi ġodda eventwali definiti fil-qafas tal-kundizzjonijiet tal-paragrafu 3. Kategorija | 1/01/2008 | 1/01/2009 | 1/01/2010 | 1/01/2011 | 1/01/2012 | 1/01/2013 | 1/01/2014 | 1 | 0 % | 0 % | 25 % | 50 % | 75 % | 100 % | | 2 | 0 % | 0 % | 0 % | 15 % | 30 % | 45 % | 60 % | 3 | 0 % | 0 % | 0 % | 0 % | 0 % | 0 % | 10 % | Kategorija | 1/01/2015 | 1/01/2016 | 1/01/2017 | 1/01/2018 | 1/01/2019 | 1/01/2020 | 1/01/2021 | 1 | | | | | | | | 2 | 75 % | 90 % | 100 % | | | | | 3 | 20 % | 30 % | 40 % | 50 % | 60 % | 70 % | 80 % | Kategorija | 1/01/2022 | 1/01/2023 | 1 | | | 2 | | | 3 | 90 % | 100 % | 5. L-importazzjonijiet ta' prodotti li joriġinaw mill-Komunità Ewropea li l-lista tagħhom tidher fl-Anness III taħt il-kategorija "5" huma magħmula minn prodotti li d-dazju fuqhom tad-dwana huwa definit skond id-dispożizzjonijiet tal-paragrafi 1 u 3; id-dazji tad-dwana ta' din il-kategorija m'humiex la mnaqqsa u lanqas imneħħija. 6. F'każ ta' diffikultà serja dwar l-importazzjoni ta' prodott definit, l-iskeda tat-tnaqqis u t-tneħħija tat-tariffi tista' tiġi eżaminata mill-ġdid mill-Kumitat ta' l-EPA bi ftehim komuni b'għan eventwali li jittawwal il-perjodu ta' tnaqqis jew tneħħija. Wara t-tali eżami mill-ġdid, il-perjodu ta' l-iskeda li għalih intalab l-eżami mill-ġdid ma jistax jiġi estiż, għall-prodott ikkonċernat, lil hinn mill-perjodu tranżitorju massimu stipulat għat-tnaqqis jew it-tneħħija tat-tariffi għal dan l-istess prodott. Jekk il-Kumitat ta' l-EPA ma jiħux deċiżjoni fit-tletin jum li jiġu wara t-talba għall-eżami mill-ġdid ta' l-iskeda, il-Parti Afrika Ċentrali tista' tissospendi l-iskeda b'mod proviżorju għal perjodu li ma jistax jaqbeż sena. Artikolu 22 Projbizzjoni ta' restrizzjonijiet kwantitativi Mad-dħul fis-seħħ ta' dan il-Ftehim, jitneħħew il-projbizzjonijiet jew restrizzjonijiet għall-importazzjoni jew l-esportazzjoni li taffettwa l-kummerċ bejn iż-żewġ Partijiet, minbarra d-dazji tad-dwana, it-taxxi, il-pagamenti u ħlasijiet oħra msemmija fl-Artikolu 18, kemm jekk ikunu implimentati permezz ta' kwoti, liċenzji fuq l-importazzjoni jew l-esportazzjoni jew b'xi miżuri oħrajn. Ma tista' tiddaħħal l-ebda miżura ġdida. Id-dispożizzjonijiet ta' dan l-Artikolu huma mingħajr preġudizzju għad-dispożizzjonijiet tal-Kapitolu ta' dan il-Ftehim li jikkonċerna l-istrumenti ta' difiża kummerċjali. Artikolu 23 Trattament nazzjonali fil-qasam tat-tassazzjoni u regolamenti interni 1. Il-prodotti importati li joriġinaw mill-Parti l-oħra ma għandhomx ikunu soġġetti direttament jew indirettament għal xi taxxi interni jew ħlasijiet interni oħra li jaqbżu dawk li huma applikati direttament jew indirettament għal prodotti nazzjonali simili. Barra dan, kull Parti ma m'għandha bl-ebda mod li jkunu applikati taxxi jew ħlasijiet interni oħra bl-għan li jipprovdu protezzjoni għall-produzzjoni nazzjonali. 2. Il-prodotti importati li joriġinaw mill-Parti l-oħra għandhom jibbenefikaw minn trattament mhux anqas favorevoli mit-trattament mogħti lil prodotti nazzjonali li jixxiebhu fil-qafas tal-liġijiet, ir-regolamenti u l-eżiġenzi kollha li japplikaw għall-bejgħ tagħhom, it-tqegħid tagħhom fis-suq, ix-xiri tagħhom, it-trasport tagħhom, id-distribuzzjoni tagħhom jew l-użu tagħhom fis-suq nazzjonali. Id-dispożizzjonijiet ta' dan il-paragrafu ma jwaqqfux l-applikazzjoni ta' tariffi differenti għat-trasport intern ibbażat esklussivament fuq l-użu ekonomiku ta' mezzi tat-trasport u mhux fuq l-oriġini tal-prodott. 3. L-ebda Parti m'għandha tħalli li jiġu stabbiliti jew li jinżammu fis-seħħ kwalunkwe regolamenti interni li jolqtu t-taħlita, l-ipproċessar jew l-użu ta' prodotti skond il-kwantitajiet jew il-proporzjonijiet speċifikati li jeżiġu, direttament jew indirettament, li kwantità jew proporzjon speċifikat tal-prodott suġġett għar-regolamenti msemmija jiġi minn sorsi nazzjonali. Barra dan, l-ebda Parti m'għandhatapplika regolamenti kwantittativi interni bl-għan li tipprovdi protezzjoni għall-produzzjoni nazzjonali tagħha. Ebda regolament kwantittativ intern li jikkonċerna t-taħlita, l-ipproċessar jew l-użu ta' prodotti fi kwantitajiet jew fi proporzjonijiet determinati m'għandu applikat b'mod li jinqasmu dawn il-kwantitajiet jew il-proporzjonijiet bejn is-sorsi esterni ta' provvista. 4. B'konformità ma' l-Artikolu III.8(b) tal-Ftehim Ġenerali dwar il-Kummerċ u t-Tariffi tal-1994 (GATT 1994), id-dispożizzjonijiet ta' dan l-Artikolu m'għandhomx iwaqqfu l-ħlas ta' sussidji esklussivament għal produtturi nazzjonali, inklużi ħlasijiet li ġejjin minn prodott tat-taxxi jew ħlasijiet interni applikati b'konformità mad-dispożizzjonijiet ta' dan l-Artikolu u sussidji fl-għamla ta' akkwisti ta' prodotti nazzjonali mill-awtoritajiet pubbliċi. 5. Id-dispożizzjonijiet ta' dan l-Artikolu m'għandhomx japplikaw għal-liġijiet, ir-regolamenti, il-proċeduri jew il-prattiċi marbuta mas-swieq pubbliċi. 6. Id-dispożizzjonijiet ta' dan l-Artikolu huma mingħajr preġudizzju għad-dispożizzjonijiet tal-kapitolu ta' dan il-Ftehim dwar l-istrumenti ta' difiża kummerċjali. Artikolu 24 Sussidji għall-esportazzjoni ta' prodotti agrikoli 1. Il-Parti KE u l-Parti Afrika Ċentrali, kif ukoll kull Stat firmatarju ta' l-Afrika Ċentrali, mhux ser ikunu jistgħu jdaħħlu sussidji ġodda li jiddependu fuq l-esportazzjoni jew iżidu kull sussidju eżistenti ta' din ix-xorta fuq kull prodott agrikolu immirat għat-territorju tal-Parti l-oħra. Fil-qafas ta' sussidji eżistenti, dan il-paragrafu ma jipprojbixxix iż-żidiet kawża tal-varjazzjonijiet tal-prezz dinji tal-prodotti inkwistjoni. 2. Fir-rigward ta' kull grupp ta' prodotti, hekk kif definiti fil-paragrafu 3, li jibbenefika minn rimborż għall-esportazzjoni fil-leġiżlazzjoni KE għall-istess prodott bażiku, li għalih il-Parti Afrika Ċentrali hija impenjatat biex telimina t-tariffi tad-dwana tagħha, il-Parti KE timpenja ruħha biex tneħħi s-sussidji kollha eżistenti mogħtija għall-esportazzjoni ta' dan il-grupp ta' prodotti, li jikkorrispondi għall-istess prodott bażiku, lejn it-territorju ta' l-Afrika Ċentrali. Fil-qafas ta' dan il-paragrafu, il-Partijiet għandhom jikkonsultaw ma' xulxin qabel il- 31 ta' Diċembru 2008 sabiex jiddefinixxu l-metodi ta' din it-tneħħija. 3. Dan l-Artikolu għandu japplika għall-prodotti koperti mill-Anness I għall-Ftehim tad-WTO dwar l-Agrikoltura. 4. Dan l-Artikolu huwa mingħajr preġudizzju għall-applikazzjoni mill-Parti Afrika Ċentrali ta' l-Artikolu 9.4 tal-Ftehim tal-WTO dwar l-Agrikoltura u ta' l-Artikolu 27 tal-Ftehim tal-WTO dwar is-Sussidji u l-Miżuri ta' Kumpens. Artikolu 25 Sikurezza ta' l-ikel Jekk jidher li l-implimentazzjoni ta' dan il-Ftehim twassal għal xi diffikultajiet ta' disponibbiltà jew ta' aċċess għal xi prodotti ta' l-ikel neċessarji biex jiżguraw is-sikurezza ta' l-ikel, u meta din is-sitwazzjoni tqiegħed jew tirriskja li tqiegħed f'diffikultajiet kbar lill-Parti Afrika Ċentrali jew Stat firmatarju ta' l-Afrika Ċentrali, l-Afrika Ċentrali, jew dan l-Istat firmatarju ta' l-Afrika Ċentrali, ser ikun jista' jieħu miżuri xierqa bi qbil mal-proċeduri stabbiliti fl-Artikolu 31. Artikolu 26 Dispożizzjonijiet speċjali dwar il-kooperazzjoni amministrattiva 1. Il-Partijet jaqblu li l-kooperazzjoni amministrattiva hija essenzjali għall-implimentazzjoni u l-kontroll tat-trattament preferenzjali mogħti f'dan it-Titolu u jenfasizzaw l-impenn tagħhom biex jikkumbattu l-irregolaritajiet u l-frodi fil-qasam tad-dwana u oqsma relatati. 2. Meta Parti tikseb il-prova, fuq il-bażi ta' informazzjoni oġġettiva, ta' nuqqas ta' kooperazzjoni amministrattiva u/jew ta' irregolaritajiet jew frodi, din il-Parti kkonċernata tista' tissospendi b'mod temporanju t-trattament preferenzjali mogħti lill-prodott(i) ikkonċernat(i) f'konformità ma' dan l-Artikolu. 3. Għall-finijiet ta' dan l-Artikolu, nuqqas ta' kooperazzjoni amministrattiva tfisser, fost oħrajn, bħala: a) nuqqas ta' rispett rikorrenti ta' l-obbligu li jkun verifikat l-istatut ta' l-oriġini tal-prodott(i) ikkonċernat(i); b) rifjut ripetut jew dewmien mhux ġustifikat biex jitwasslu u/jew jiġu kkomunikati r-riżultati ta' verifika sussegwenti għall-prova ta' l-oriġini; ċ) rifjut ripetut jew dewmien mhux ġustifikat biex tingħata l-awtorizzazzjoni li titmexxa missjoni ta' kooperazzjoni biex tkun ivverifikata l-awtentiċità ta' dokumenti jew il-preċiżjoni ta' l-informazzjoni rilevanti għall-għoti tat-trattament preferenzjali inkwistjoni. 4. L-applikazzjoni ta' sospensjoni temporanja hija suġġetta għall-kundizzjonijiet li ġejjin: a) il-Parti li tikseb il-prova, fuq il-bażi ta' informazzjoni oġġettiva, ta' nuqqas ta' kooperazzjoni amministrattiva u/jew ta' irregolaritajiet jew frodi, għandha tinnotifika mingħajr dewmien mhux ġustifikat lill-Kumitat ta' l-EPA bil-kisba ta' din il-prova kif ukoll bl-informazzjoni oġġettiva, u għandha tagħti bidu għall-konsultazzjonijiet mal-Kumitat ta' l-EPA biex ifittex soluzzjoni aċċettabbli għaż-żewġ Partijiet, fuq il-bażi ta' l-informazzjoni kollha rilevanti u provi oġġettivi. b) meta l-Partijiet ikunu bdew konsultazzjonijiet mal-Kumitat ta' l-EPA bħalma huwa stipulat hawn fuq u ma setgħux jaqblu fuq soluzzjoni aċċettabli fit-3 xhur ta' wara n-notifika, il-Parti kkonċernata tista' tissospendi b'mod temporanju t-trattament preferenzjali mogħti lill-prodott(i) ikkonċernat(i). Sospensjoni temporanja għandha tkun notifikata mingħajr dewmien mhux ġustifikat lill-Kumitat ta' l-EPA. ċ) Is-sospensjonijiet temporanji stipulati f'dan l-Artikolu huma limitati għal dak li hu meħtieġ biex ikunu mħarsa l-interessi finanzjarji tal-Parti kkonċernata. Dawn ma jaqbżux perjodu ta' sitt xhur, li jista' jiġi mġedded. Is-sospensjonijiet temporanji huma notifikati immedjatament wara l-adozzjoni tagħhom lill-Kumitat ta' l-EPA. Dawn huma s-suġġett ta' konsultazzjonijiet perjodiċi fil-Kumitat ta' l-EPA maħsuba b'mod partikolari għar-revoka tagħhom malli ma jkunx hemm aktar il-kundizzjonijiet ta' l-applikazzjoni tagħhom. 5. Fl-istess ħin tan-notifika lill-Kumitat ta' l-EPA stipulata fil-paragrafu 4(a), il-Parti konċernata tippubblika avviż lill-importaturi fil-Ġurnal Uffiċjali tiegħu. Dan l-avviż lill-importaturi jindika li, għall-prodott ikkonċernat, fuq il-bażi ta' informazzjoni oġġettiva, kienet miksuba prova ta' nuqqas ta' kooperazzjoni amministrattiva u/jew ta' irregolaritajiet jew frodi. Artikolu 27 Ġestjoni ta' żbalji amministrattivi F'każ ta' żball mill-awtoritajiet kompetenti fil-ġestjoni tas-sistemi preferenzjali għall-esportazzjoni, u partikolarment fl-applikazzjoni tar-regoli li jikkonċernaw id-definizzjoni tal-kunċett ta' "prodotti ta' l-oriġini" u l-metodi ta' kooperazzjoni amministrattiva, meta dan l-iżball għandu konsegwenzi f'termini ta' importazzjoni u esportazzjoni, il-Parti esposta għal dawn il-konsegwenzi tista' titlob lill-Kumitat ta' l-EPA biex jeżamina l-possibbiltajiet biex ikunu adottati l-miżuri kollha xierqa bl-għan li s-sitwazzjoni titranġa. Artikolu 28 Kooperazzjoni B'konformità mad-dispożizzjonijiet ta' l-Artikolu 7, il-Partijiet jaqblu li jikkooperaw fl-oqsma li ġejjin, fost oħrajn: - appoġġ għall-implimentazzjoni ta' l-impenji tal-politika kummerċjali li tirriżulta minn dan il-Ftehim; - taħriġ/appoġġ għall-interpretazzjoni u l-applikazzjoni ta' dawn ir-regoli. KAPITOLU 2 L-istrumenti ta' difiża kummerċjali Artikolu 29 Miżuri anti-dumping u ta' kumpens 1. Suġġetti għad-dispożizzjonijiet ta' dan l-Artikolu, xejn f'dan il-Ftehim ma għandu jwaqqaf lill-Parti KE jew l-Istati firmatarji ta' l-Afrika Ċentrali, li b'mod individwali jew kollettiv, jadottaw miżuri anti-dumping jew ta' kumpens b'konformità mal-ftehimiet rilevanti tad-WTO. Għall-finijiet ta' dan l-Artikolu, l-oriġini hija determinata bi qbil mar-regoli ta' oriġini mhux preferenzjali tal-Partijiet. 2. Qabel ma jiġu imposti miżuri definittivi anti-dumping jew ta' kumpens fuq il-prodotti li joriġinaw mill-Istati firmatarji ta' l-Afrika Ċentrali, il-Parti KE għandha tikkunsidra l-possibbiltà ta' soluzzjonijiet kostruttivi hekk kif stipulati fil-ftehimiet rilevanti tad-WTO. 3. Meta miżura anti-dumping jew ta' kumpens tkun ġiet imposta għal mill-anqas tnejn mill-Istati firmatarji ta' l-Afrika Ċentrali minn awtorità reġjonali jew sottoreġjonali, irid ikun hemm biss istanza waħda ta' reviżjoni ġudizzjarja, inkluża fil-livell tar-rikors. 4. Meta xi miżuri anti-dumping jew ta' kumpens jistgħu jiġu imposti fuq bażi reġjonali jew sottoreġjonali u fuq bażi nazzjonali, il-Partijiet jiggarantixxu li dawn il-miżuri ma jiġux applikati fl-istess ħin fuq l-istess prodott mill-awtoritajiet reġjonali jew sottoreġjonali min-naħa, u l-awtoritajiet nazzjonali min-naħa l-oħra. 5. Il-Parti KE għandha tinnotifika lill-Istati firmatarji ta' l-Afrika Ċentrali bir-riċeviment ta' ilment dokumentat biżżejjed qabel ma tiftaħ inkjesta. 6. Id-dispożizzjonijiet ta' dan l-Artikolu huma applikabbli fl-inkjesti kollha li nbdew wara d-dħul fis-seħħ ta' dan il-Ftehim. 7. Id-dispożizzjonijiet ta' dan l-Artikolu m'humiex sottomessi għad-dispożizzjonijiet tal-mekkaniżmu ta' regolament ta' tilwim ta' dan il-Ftehim. Artikolu 30 Miżuri multilaterali ta' salvagwardja 1. Soġġett għad-dispożizzjonijiet ta' dan l-Artikolu, xejn f'dan il-Ftehim ma għandu jwaqqaf lill-Istati firmatarji ta' l-Afrika Ċentrali u lill-Parti KE milli jadottaw miżuri bi qbil ma' l-Artikolu XIX tal- GATT 1994, il-ftehim dwar is-Salvagwardji, u l-Artikolu 5 tal-Ftehim tal-WTO dwar l-Agrikoltura. Għall-finijiet ta' dan l-Artikolu, l-oriġini hija determinata f'konformità mar-regoli ta' oriġini mhux preferenzjali tal-Partijiet. 2. Mingħajr preġudizzju għad-dispożizzjonijiet tal-paragrafu 1, fid-dawl ta' l-għanijiet ġenerali ta' l-iżvilupp ta' dan il-Ftehim u tad-daqs żgħir ta' l-ekonomiji ta' l-Istati firmatarji ta' l-Afrika Ċentrali, il-Parti KE ser teskludi l-importazzjonijiet ta' l-Istati firmatarji ta' l-Afrika Ċentrali mill-miżuri kollha implimentati ta' l-Artikolu XIX tal-GATT ta' l-1994, il-ftehim dwar is-Salvagwardji, u l-Artikolu 5 tal-Ftehim tad-WTO dwar l-Agrikoltura. 3. Id-dispożizzjonijiet tal-paragrafu 2 għandhom għal perjodu ta' ħames snin, li jibda mid-data tad-dħul fis-seħħ ta' dan il-Ftehim. Sa mhux aktar tard minn 120 ġurnata qabel it-tmiem ta' dan il-perjodu, il-Kumitat ta' l-EPA għandu jerġa' jeżamina l-implimentazzjoni ta' dawn id-dispożizzjonijiet fid-dawl tal-bżonnijiet fil-fażi ta' żvilupp ta' l-Istati firmatarji ta' l-Afrika Ċentrali, bl-għan li jkun determinat jekk hemmx lok għal estensjoni ta' l-applikazzjoni tagħhom għal perjodu itwal. 4. Id-dispożizzjonijiet tal-paragrafu 1 m'humiex suġġetti għad-dispożizzjonijiet tal-mekkaniżmu tar-regolament ta' tilwim ta' dan il-Ftehim. Artikolu 31 Miżuri bilaterali ta' salvagwardja 1. Mingħajr preġudizzju għad-dispożizzjonijiet ta' l-Artikolu 30, wara li jkun eżamina s-soluzzjonijiet alternattivi, Parti waħda tista' tieħu l-miżuri ta' salvagwardja għal tul ta' żmien limitat li jidderogaw għad-dispożizzjonijiet ta' l-Artikoli 20 u 21, bil-kundizzjonijiet u b'kon formità mal-proċeduri stipulati f'dan l-Artikolu. 2. Il-miżuri ta' salvagwardja msemmija fil-paragrafu 1 hawn fuq jistgħu jittieħdu meta prodott minn Parti huwa importat fit-territorju tal-Parti l-oħra fi kwantitajiet tant miżjuda u b'kundizzjonijiet tali li dawn l-importazzjonijiet jikkawżaw jew jheddu li jikkawżaw: a) dannu serju lill-industrija domestika li tipproduċi prodotti simili jew li jikkompetu direttament fit-territorju tal-Parti li timporta, jew b) inkwiet f'settur ta' l-ekonomija, partikolarment jekk dan l-inkwiet joħloq problemi soċjali importanti jew diffikultajiet li jistgħu jipprovokaw deterjorament serju tas-sitwazzjoni ekonomika tal-Parti li timporta, jew ċ) inkwiet fis-swieq ta' prodotti agrikoli [3] simili jew li jikkompetu direttament jew mekkaniżmi li jirregolaw dawn is-swieq. 3. Il-miżuri ta' salvagwardja msemmija f'dan l-Artikolu ma jaqbżux dak li hu neċessarju biex jirranġaw jew jostakolaw id-dannu serju jew l-inkwiet, hekk kif definiti fil-paragrafi 2 u 5(b). Dawn il-miżuri ta' salvagwardja mill-Parti li timporta jistgħu jkunu kostitwiti biss minn waħda jew aktar mill-miżuri li ġejjin: a) is-sospensjoni ta' kull tnaqqis ġdid tar-rata tad-dazju tad-dwana għall-importazzjoni applikabbli għall-prodott ikkonċernat, hekk kif stipulat f'dan il-Ftehim, b) iż-żieda fir-rata tad-dazju tad-dwana għall-prodott ikkonċernat f'livell li ma jaqbiżx id-dazju tad-dwana applikat għall-membri l-oħra tad-WTO, u ċ) l-introduzzjoni ta' kwoti tat-tariffa fuq il-prodott ikkonċernat. 4. Mingħajr preġudizzju għad-dispożizzjonijiet tal-paragrafi 1, 2 u 3, meta prodott li joriġina minn Stat firmatarju jew aktar ta' l-Afrika Ċentrali huwa importat fi kwantitajiet tant miżjuda u b'kundizzjonijiet tali li dawn l-importazzjonijiet jikkawżaw jew jirriskjaw li jikkawżaw waħda mis-sitwazzjonijiet imsemmija fil-paragrafi 2(a), (b) jew (c) f'reġjun ultraperiferali jew aktar tal-Unjoni Ewropea, il-Parti KE tista' tieħu miżuri ta' sorveljanza jew ta' salvagwardja limitati għal dan jew dawn ir-reġjuni ultraperiferali kkonċernat(i) bi qbil mal-proċeduri definiti fil-paragrafi 6 sa 9. 5. a) Mingħajr preġudizzju għad-dispożizzjonijiet tal-paragrafi 1, 2 u 3 hawn fuq, meta prodott li joriġina mill-KE huwa importat fi kwantitajiet tant miżjuda u b'kundizzjonijiet tali li dawn l-importazzjonijiet jikkawżaw jew jirriskjaw li jikkawżaw waħda mis-sitwazzjonijiet imsemmija fil-paragrafu 2(a), (b) jew (c) għal xi Stat firmatarju ta' l-Afrika Ċentrali, dan l-Istat firmatarju ta' l-Afrika Ċentrali jista' jieħu miżuri ta' sorveljanza jew ta' salvagwardja limitati għat-territorju tiegħu f'konformità mal-proċeduri definiti fil-paragrafi 6 sa 9. b) Stat firmatarju ta' l-Afrika Ċentrali jista' jieħu miżuri ta' salvagwardja meta prodott li joriġina mill-KE, wara t-tnaqqis tad-dazji tad-dwana, huwa importat fit-territorju tiegħu fi kwantitajiet tant miżjuda u b'kundizzjonijiet tali li dawn l-importazzjonijiet jikkawżaw jew jheddu li jikkawżaw inkwiet lil industrija ġdida li tipproduċi prodott simili jew li jikkompeti direttament. Din il-klawżola tapplika għal perjodu ta' ħmistax-il sena mid-data tad-dħul fis-seħħ ta' dan il-Ftehim. Il-miżuri għandhom jittieħdu f'konformità mad-dispożizzjonijiet tal-paragrafi 6 sa 9. 6. (a) Il-miżuri ta' salvagwardja msemmija f'dan l-Artikolu m'għandhomx jinżammu ħlief matul il-perjodu meħtieġ biex iwaqqfu jew jagħmlu tajjeb għad-dannu serju jew għall-inkwiet hekk kif definiti fil-paragrafi 2, 4 u 5. b) Il-miżuri ta' salvagwardja msemmija f'dan l-Artikolu għandhom ikunu applikati għal perjodu li ma jaqbiżx is-sentejn. Meta ċ-ċirkostanzi jirrikjedu l-impożizzjoni ta' miżuri ta' salvagwardja fit-tul, it-tul ta' żmien ta' dawn il-miżuri jista' jiġi estiż għal perjodu ġdid ta' massimu ta' sentejn. Meta l-Istati firmatarji ta' l-Afrika Ċentrali jew Stat firmatarju ta' l-Afrika Ċentrali japplikaw miżura ta' salvagwardja, jew meta l-KE tieħu miżuri ta' salvagwardja limitati għat-territorju ta' reġjun ultraperiferali jew aktar, dawn il-miżuri jistgħu madankollu jittieħdu għal perjodu li ma jaqbiżx erba' snin u, meta ċ-ċirkostanzi jirrikjedu l-impożizzjoni ta' miżuri ta' salvagwardja fit-tul, ikunu estiżi għal perjodu massimu ġdid ta' erba' snin. ċ) Il-miżuri ta' salvagwardja msemmija f'dan l-Artikolu li jaqbżu sena għandu jkollhom skeda ċara għat-tneħħija progressiva tagħhom sa mhux aktar tard mit-tmiem tal-perjodu stabbilit. d) L-ebda miżura ta' salvagwardja msemmija f'dan l-Artikolu ma għandha tkun applikata għal xi prodott li qabel kellu jkun is-suġġett ta' tali miżura, għal perjodu ta' mill-anqas sena mid-data ta' meta tiskadi din il-miżura. 7. Għall-implimentazzjoni tal-paragrafi 1 sa 6, għandhom japplikaw id-dispożizzjonijiet li ġejjin: a) meta Parti hija ta' l-opinjoni li teżisti waħda miċ-ċirkostanzi definiti fil-paragrafi 2, 4 u/jew 5, din għandha tirreferiha immedjatament lill-Kumitat ta' l-EPA. b) il-Kumitat ta' l-EPA jista' jagħmel rakkomandazzjonijiet biex jagħmel tajjeb għaċ-ċirkostanzi li nħolqu. Jekk il-Kumitat ta' l-EPA ma jkunx għamel rakkomandazzjonijiet biex jirranġa ċ-ċirkostanzi, jew jekk ma tinstabx soluzzjoni sodisfaċenti fit-tletin jum wara n-notifika lil dan il-Kumitat, il-Parti li timporta tista' tadotta l-miżuri xierqa biex tirrimedja ċ-ċirkostanzi, b'konformità ma' dan l-Artikolu. ċ) qabel ma tittieħed miżura stipulata f'dan l-Artikolu jew, fil-każijiet stipulati fil-paragrafu 8 ta' dan l-Artikolu, mill-aktar fis possibbli, il-Parti kkonċernata għandha tgħaddi lill-Kumitat ta' l-EPA l-informazzjoni utli kollha għal eżami sħiħ tas-sitwazzjoni, bl-għan li tinstab soluzzjoni aċċettabbli mill-Partijiet ikkonċernati. d) fl-għażla tal-miżuri ta' salvagwardja, għandha tingħata l-prijorità lil dawk li jippermettu li jikkoreġu b'mod effikaċi u rapidu l-problema imposta, filwaqt li jħarbtu mill-inqas possibbli l-funzjonament ta' dan il-Ftehim. e) kull miżura ta' salvagwardja meħuda b'konformità ma' dan l-Artikolu għandha tiġi notifikata mill-ewwel lill-Kumitat ta' l-EPA u għandha tkun suġġett, fi ħdan dan ta' l-aħħar, ta' konsultazzjonijiet perjodiċi, partikolarment bl-għan li tkun stabbilita skeda li tistipula t-tneħħija tiegħu malli ċ-ċirkostanzi jippermettu. 8. Meta ċirkostanzi eċċezzjonali jeżiġu li għandhom jittieħdu miżuri immedjati, il-Parti kkonċernata li timporta, kemm jekk hija l-Parti KE, l-Istati firmatarji ta' l-Afrika Ċentrali, jew Stat firmatarju ta' l-Afrika Ċentrali, skond il-każ, tista' tieħu l-miżuri stipulati fil-paragrafi 3, 4 u/jew 5 fuq bażi proviżorja mingħajr ma tkun konformi ma' l-eżiġenzi tal-paragrafu 7. Din l-azzjoni tista' tittieħed għal perjodu massimu ta' 180 jum meta l-miżuri jittieħdu mill-KE u 200 jum meta l-miżuri jittieħdu mill-Istati firmatarji ta' l-Afrika Ċentrali, jew Stat firmatarju ta' l-Afrika Ċentrali, jew meta l-miżuri tal-Parti KE huma limitati għal wieħed jew aktar mir-reġjuni ultraperiferali kkonċernati. It-tul ta' żmien ta' dawn il-miżuri proviżorji jitnaqqas mit-tul ta' żmien tal-miżuri u kull estensjoni definita fil-paragrafu 6. Fit-teħid ta' dawn il-miżuri proviżorji, għandhom ikunu kkunsidrati l-interessi tal-Partijiet interessati kollha. Il-Parti kkonċernata li timporta tinforma lill-Parti kkonċernata l-oħra u tinforma immedjatament lill-Kumitat ta' l-EPA sabiex jeżamina s-suġġett. 9. Jekk Parti li timporta tissottometti l-importazzjonijiet ta' prodott għal proċedura amministrattiva li għandha bħala għan li tipprovdi malajr informazzjoni dwar l-iżvilupp tal-flussi kummerċjali li jistgħu joħolqu l-problemi msemmija f'dan l-Artikolu, din għandha tinforma b'dan mingħajr dewmien lill-Kumitat ta' l-EPA. 10. Il-Ftehim dwar id-WTO ma għandux ikun invokat biex iwaqqaf Parti milli tadotta miżuri ta' salvagwardja konformi mad-dispożizzjonijiet ta' dan l-Artikolu. KAPITOLU 3 Is-sistema tad-dwana u l-iffaċilitar tal-kummerċ Artikolu 32 Għanijiet 1. Il-Partijiet jirrikonoxxu l-importanza tad-dwana u l-iffaċilitar ta' l-iskambji f'kuntest tal-kummerċ dinji li qiegħed jevolvi. Il-Partijiet jaqblu li jsaħħu l-kooperazzjoni tagħhom f'dan il-qasam sabiex jiżguraw ruħhom li l-leġiżlazzjoni u l-proċeduri rilevanti kif ukoll il-kapaċità amministrattiva ta' l-amministrazzjonijiet ikkonċernati jissodisfaw l-għanijiet imsemmija fil-qasam ta' kontroll effettiv u ffaċilitar ta' l-iskambji kummerċjali, u jikkontribwixxu għall-promozzjoni ta' l-iżvilupp u l-integrazzjoni reġjonali tal-pajjiżi firmatarji ta' l-EPA. 2. Il-Partijiet jaqblu li l-għanijiet leġittimi tal-politika pubblika, inklużi l-għanijiet tas-sigurtà u l-prevenzjoni tal-frodi, mhux ser ikunu kompromessi bl-ebda mod. Artikolu 33 Kooperazzjoni doganali u amministrattiva 1. Sabiex tkun żgurata l-konformità mad-dispożizzjonijiet ta' dan il-Ftehim, u jirrispondu b'mod effikaċi għall-għanijiet definiti bl-Artikolu 32, il-Partijiet għandhom: a) jiskambjaw l-informazzjoni dwar il-leġiżlazzjoni, ir-regolamenti u l-proċeduri tad-dwana; b) jiżviluppaw inizjattivi konġunti dwar proċeduri ta' importazzjoni, esportazzjoni u tranżitu, kif ukoll dawk li jimmiraw li jipproponu servizz effikaċi lill-komunità tan-negozju; ċ) jikkooperaw fuq l-awtomatizzazzjoni tal-proċeduri doganali u kummerċjali, u jadottaw, fil-qasam ta' l-iskambju ta' informazzjoni, il-mudell tad-data tad-dwana ta' l-Organizzazzjoni Dinjija Doganali (WCO); d) jikkooperaw fil-qasam tal-pjanifikazzjoni u l-implimentazzjoni ta' l-assistenza bl-għan li jiffaċilitaw ir-riformi doganali u l-implimentazzjoni ta' l-iffaċilitar ta' l-iskambji; u e) jinkoraġġixxu d-djalogu u l-kooperazzjoni bejn l-awtoritajiet kollha kkonċernati mill-kummerċ internazzjonali. 2. Minkejja l-paragrafu 1, l-amministrazzjonijiet doganali tal-Partijiet għandhom jipprovdu assistenza amministrattiva reċiproka, b'konformità mad-dispożizzjonijiet tal-Protokoll 1 rigward l-assistenza amministrattiva reċiproka f'materji doganali. Mis-sena 2008, il-Kumitat ta' l-EPA għandu jgħaddi b'kunsens kull emenda rigward l-assistenza amministrattiva reċiproka f'materji doganali, li jiġġudika meħtieġa għall-Protokoll 1. Artikolu 34 Metodi ta' kooperazzjoni 1. Il-Partijiet jirrikonoxxu l-importanza tal-kooperazzjoni fil-qasam tad-dwana u l-iffaċilitar ta' l-iskambji għall-implimentazzjoni ta' dan il-Ftehim. 2. B'konformità mad-dispożizzjonijiet ta' l-Artikolu 7, il-Partijiet jaqblu li jikkooperaw fl-oqsma li ġejjin, fost oħrajn: a) l-applikazzjoni ta' tekniki doganali moderni, inklużi l-analiżi u l-ġestjoni tar-riskju, l-informazzjoni ristretta, proċeduri simplifikati għall-importazzjoni u l-esportazzjoni ta' prodotti, il-kontroll a posteriori u l-metodi ta' verifika ta' intrapriża; b) id-dħul ta' proċeduri li jirriflettu sakemm hu possibbli l-istrumenti u l-istandards internazzjonali applikabbli fil-qasam tad-dwana u l-kummerċ, inklużi r-regoli tal-WTO fil-qasam tal-valur fid-dwana u l-istrumenti u l-istandards tad-WCO, fost l-oħrajn il-Konvenzjoni Internazzjonali dwar is-Simplifikazzjoni u l-Armonizzazzjoni tal-Proċeduri Doganali, konkluża fi Kyoto fit- 18 ta' Mejju 1973, riveduta fi Brussell fis- 26 ta' Ġunju 1999 (il-Konvenzjoni ta' Kyoto riveduta) u l-Qafas ta' l-Istandards tal-WCO intiż biex jiżgura u jiffaċilita l-kummerċ dinji; ċ) il-kompjuterizzazzjoni tal-proċeduri doganali u kummerċjali. Artikolu 35 Standards doganali u kummerċjali 1. Il-Partijiet jaqblu li l-leġiżlazzjonijiet, ir-regolamenti u l-proċeduri tagħhom, fl-oqsma tad-dwana u l-kummerċ internazzjonali, ser ikunu bbażati fuq: a) l-istrumenti u l-istandards internazzjonali, partikolarment il-Konvenzjoni, il-Qafas ta' l-Istandards tad-WCO intiż biex jiżgura u jiffaċilita l-kummerċ dinji, il-mudell tad-data doganali tad-WCO u l-Konvenzjoni Internazzjonali dwar is-Sistema Armonizzata għad-Deskrizzjoni u l-Kodifikar ta' Prodotti ("HS"); b) l-implimentazzjoni ta' dokument amministrattiv uniku, jew ekwivalenti elettroniku, għall-bżonnijiet tat-twaqqif ta' dikjarazzjonijiet ta' prodotti għall-importazzjoni u l-esportazzjoni; ċ) tekniki doganali moderni, inklużi l-analiżi u l-ġestjoni tar-riskju, proċeduri ssimplifikati għall-importazzjoni u l-esportazzjoni ta' prodotti, il-kontroll a posteriori u l-metodi ta' verifika ta' l-intrapriża. Il-proċeduri għandhom ikunu trasparenti, effikaċi u ssimplifikati sabiex jitnaqqsu l-ispejjeż u tiżdied il-previżjoni għall-operaturi ekonomiċi, inklużi l-intrapriżi żgħar u medji; d) in-nuqqas ta' diskriminazzjoni fl-eżiġenzi u l-proċeduri li jikkonċernaw l-importazzjonijiet, l-esportazzjonijiet u t-tranżitu ta' prodotti, għalkemm kien aċċettat li xi kunsinni jistgħu jkunu ttrattati b'mod differenti skond il-kriterji oġġettivi ta' ġestjoni tar-riskju; e) regolamenti u proċeduri li jinkludu informazzjoni ristretta, partikolarment dwar l-ikklassifikar tat-tariffa, u l-oriġini; f) proċeduri ssimplifikati għall-operaturi approvati; g) l-iżvilupp progressiv tas-sistemi ta' informazzjoni sabiex ikun iffaċilitat l-iskambju elettroniku tad-data bejn operaturi ekonomiċi, amministrazzjonijiet doganali u awtoritajiet interessati oħra; h) l-iffaċilitar ta' movimenti ta' tranżitu; i) regoli li jiżguraw li l-pieni li jikkastigaw l-infrazzjonijiet minuri għar-regolamenti doganali u l-eżiġenzi tal-proċeduri tal-kummerċ internazzjonali huma proporzjonati u mhux diskriminatorji u li l-applikazzjoni tagħhom ma toħloqx dewmien mhux ġustifikat; j) l-evalwazzjoni perjodika tas-sistema ta' rikors obbligatorju għall-kummissarji fid-dwana, bl-għan li jittejbu l-prestazzjoni u l-effikaċja tagħha, u jekk hemm bżonn li toqrob lejn it-tneħħija ta' din is-sistema. 2. Is-sistema ta' rikors obbligatorju għall-ispezzjonijiet qabel l-ibgħit ta' prodotti ser tkun is-suġġett ta' negozjati fil-qafas ta' negozjati lejn EPA. 3. Sabiex jitjiebu l-metodi tax-xogħol, u biex ikunu osservati l-prinċipji ta' kontra d-diskriminazzjoni, ta' trasparenza, effikaċja, integrità u responsabbiltà, il-Partijiet għandhom: a) jieħdu l-miżuri neċessarji sabiex jissimplifikaw u jistandardizzaw, fuq il-bażi ta' rakkomandazzjonijiet internazzjonali rilevanti, id-data u d-dokumenti mitluba mid-dwani u l-istituzzjonijiet oħrajn ikkonċernati mill-kummerċ internazzjonali; b) jissimplifikaw, sakemm hu possibbli, l-eżiġenzi u l-formalitajiet amministrattivi biex jitnaqqas id-dewmien biex il-prodotti jinħarġu mid-dwana, jiġu rilaxxati jew jinġabru; ċ) jimplimentaw proċeduri effikaċi, rapidi u mhux diskriminatorji li jiżguraw id-dritt tar-rikors kontra s-sentenzi, id-deċiżjonijiet u l-azzjonijiet tad-dwana u amministrazzjonijiet oħrajn, li jikkonċernaw l-importazzjonijiet, l-esportazzjonijiet jew it-tranżitu. Dawn il-proċeduri ser ikunu faċilment aċċessibbli għal dawk li jitolbuhom u l-ispejjeż relatati magħhom ser ikunu raġonevoli u ma jaqbżux l-ispejjeż neċessarji għat-trattament tagħhom; d) jiżguraw iż-żamma ta' l-ogħla standards ta' integrità bl-applikazzjoni ta' miżuri konformi mal-prinċipji tal-konvenzjonijiet u l-istrumenti internazzjonali rilevanti. Artikolu 36 Tranżitu tal-prodotti 1. Il-Partijiet għandhom jiżguraw it-tranżitu ħieles ta' prodotti lejn it-territorju tagħhom, billi jsegwu l-aħjar rotta għat-tranżitu. Ir-restrizzjonijiet, il-kontrolli jew l-eżiġenzi eventwali għandhom ikunu mhux diskriminatorji, proporzjonati u applikati b'mod uniformi. 2. Mingħajr preġudizzju għas-segwitu ta' kontrolli doganali leġittimi, il-Partijiet għanxhom jagħtu lill-prodotti fi tranżitu li joriġinaw mit-territorju tal-Parti l-oħra trattament mhux inqas favorevoli minn dak mogħti lill-prodotti tas-suq domestiku, partikolarment għall-esportazzjonijiet, l-importazzjonijiet u ċ-ċaqliq tagħhom. 3. Il-Partijiet għandhom iwaqqfu sistemi ta' trasport taħt id-dwana li jippermettu t-tranżitu ta' prodotti mingħajr ma għandhom iħallsu d-dazji tad-dwana u ħlasijiet oħra, suġġetti għall-għoti ta' garanziji xierqa. 4. Il-Partijiet għandhom jindaħlu biex jippromwovu u jimplimentaw aġġustamenti għat-tranżitu reġjonali. 5. Il-Partijiet għandhom jirrikorru għall-istandards u l-istrumenti internazzjonali li jikkonċernaw it-tranżitu tal-prodotti. 6. Il-Partijiet għandhom jiżguraw il-kooperazzjoni u l-koordinazzjoni ta' l-awtoritajiet kollha kkonċernati fit-territorji tagħhom biex ikun iffaċilitat it-traffiku waqt it-tranżitu u jippromwovu l-kooperazzjoni transkonfinalitranskonfinali. Artikolu 37 Relazzjonijiet mal-komunità tan-negozju Il-Partijiet jaqblu: a) li jiżguraw li l-informazzjoni kollha dwar il-leġiżlazzjoni, ir-regolamenti, il-proċeduri u d-dokumenti mehmuża, għad-dazji u t-taxxi, għat-taxxi u ħlasijiet oħra jistgħu jkunu aċċessibbli għall-pubbliku, u dan, sakemm hu possibbli, permezz ta' mezzi elettroniċi; b) dwar in-neċessità ta' djalogi regolari mal-komunità tan-negozju dwar it-tfassil tat-testi dwar il-kwistjonijiet tad-dwana u tal-kummerċ internazzjonali. Għal dan il-fatt, ser ikunu stabbiliti mill-Partijiet mekkaniżmi xierqa ta' konsultazzjoni regolari; ċ) li għandu jkun hemm żmien twil biżżejjed bejn il-pubblikazzjoni u d-dħul fis-seħħ ta' kull leġiżlazzjoni, proċedura, dazju jew ħlas ġdid jew emendat. Il-Partijiet għandhom jippubblikaw informazzjoni amminstrattiva, li partikolarment tolqot l-eżiġenzi ta' l-awtoritajiet ikkonċernati, il-proċeduri, il-ħinijiet ta' ftuħ u l-proċeduri operazzjonali tad-dwana fil-punti tad-dħul u/jew ta' ħruġ, kif ukoll fil-punti ta' kuntatt jew ta' informazzjoni; d) li jinkoraġġixxu l-kooperazzjoni bejn l-operaturi u l-amministrazzjonijiet ikkonċernati bl-użu ta' proċeduri mhux arbitrarji u aċċessibbli bħalma huma l-protokolli ta' ftehim ibbażati fuq il-protokolli li kienu ippromulgati mid-WCO; e) li jaraw li l-eżiġenzi ta' l-amministrazzjonijiet fil-qasam tal-kummerċ internazzjonali, jkomplu jwieġbu għall-bżonnijiet tal-komunità tan-negozju, isegwu l-aħjar prattiċi u jibqgħu restrittivi mill-inqas possibbli għall-iskambji kummerċjali. Artikolu 38 Valur fid-dwana 1. L-Artikolu VII tal-GATT 1994 u l-Ftehim tad-WTO dwar l-implimentazzjoni ta' l-Artikolu VII tal-GATT ta' l-1994 għandhom jiggvernaw ir-regoli ta' determinazzjoni tal-valur fid-dwana applikati għall-kummerċ reċiproku bejn il-Partijiet. 2. Il-Partijiet għandhom jikkooperaw bl-għan li jilħqu approċċ komuni għall-kwistjonijiet li jolqtu l-valur fid-dwana inklużi l-problemi marbuta mal-prezzijiet tat-trasferimenti. Artikolu 39 Integrazzjoni reġjonali fl-Afrika Ċentrali Filwaqt li qiegħed isir progress fir-riformi tad-dwana u sabiex jiġu ffaċilitati l-iskambji kummerċjali, il-Partijiet jippromwovu l-integrazzjoni reġjonali, partikolarment fit-tfassil ta' dispożizzjonijiet standardizzati li jikkonċernaw: - l-eżiġenzi, - id-dokumentazzjoni, - id-data li trid tiġi ppreżentata, - il-proċeduri, - is-sistemi li jinteressaw lill-operaturi approvati, - il-proċeduri tal-fruntieri u s-sigħat tal-ftuħ, - l-eżiġenzi ta' tranżitu, it-trasport taħt id-dwana u l-għoti ta' garanzija. Dan jimplika kooperazzjoni stretta ta' l-awtoritajiet kollha kkonċernati, fejn din il-kooperazzjoni titlob l-istandards internazzjonali rilevanti sakemm huwa possibbli. KAPITOLU 4 L-ostakoli tekniċi fil-kummerċ u l-miżuri sanitarji u fitosanitarji Artikolu 40 Għanijiet L-għanijiet ta' dan il-Kapitolu huma li jiffaċilitaw il-kummerċ ta' prodotti bejn il-Partijiet billi jiżdiedu l-kapaċitajiet tagħhom biex jidentifikaw, jipprevjenu u jeliminaw l-ostakoli fil-kummerċ minħabba regolamenti tekniċi, standards, u proċeduri ta' evalwazzjoni għall-konformità li huma applikati minn Parti waħda jew oħra, u filwaqt li jitkabbru l-kapaċitajiet tal-Partijiet biex jipproteġu l-pjanti, l-annimali u s-saħħa pubblika. Artikolu 41 Obbligi multilaterali u kuntest ġenerali 1. Il-Partijiet jaffermaw mill-ġdid id-drittijiet u l-obbligi tagħhom skond il-Ftehim dwar il-WTO, u partikolarment tal-Ftehimiet tal-WTO dwar l-applikazzjoni ta' miżuri sanitarji u fitosanitarji (Ftehim SPS) u dwar l-ostakoli tekniċi fil-kummerċ (Ftehim TBT). Il-Partijiet li m'humiex membri tal-WTO jikkonfermaw ugwalment l-impenn tagħhom biex jirrispettaw l-obbligi msemmija mill-Ftehimiet SPS u TBT fejn għandhom x'jaqsmu l-kwistjonijiet li jaffettwaw ir-relazzjonijiet bejn il-Partijiet. 2. Il-Partijiet jaffermaw mill-ġdid l-impenn tagħhom favur titjib tas-saħħa pubblika fit-territorji ta' l-Istati firmatarji ta' l-Afrika Ċentrali, partikolarment bit-tisħiħ tal-kapaċità tagħhom biex jidentifikaw il-prodotti perikolużi, fil-qafas ta' l-Artikolu 47. 3. Dawn l-impenji, drittijiet u obbligi jiggwidaw l-azzjonijiet immexxija mill-Partijiet skond dan il-Kapitolu. Artikolu 42 Ambitu u definizzjonijiet 1. Dan il-Kapitolu japplika għall-miżuri li jaqgħu fl-ambitu ta' applikazzjoni tal-Ftehimiet TBT u SPS tad-WTO. 2. Għall-finijiet ta' dan il-Kapitolu u ħlief jekk ikun hemm indikazzjoni kuntrarja, għandhom japplikaw id-definizzjonijiet tal-Ftehimiet SPS u TBT, tal-Codex Alimentarius, il-konvenzjoni internazzjonali dwar il-protezzjoni tal-pjanti u ta' l-Organizzazzjoni Dinjija tas-Saħħa ta' l-Annimali, inkluża għar-referenza kollha għal "prodotti" f'dan il-Kapitolu. Artikolu 43 Awtoritajiet kompetenti Fejn għandhom x'jaqsmu l-miżuri SPS, l-awtoritajiet kompetenti tal-KE u ta' l-Istati firmatarji ta' l-Afrika Ċentrali għall-applikazzjoni ta' miżuri msemmija f'dan il-Kapitolu huma deskritti fl-Appendiċi II. Il-Partijiet għandhom javżaw lil xulxin b'mod reċiproku u fi żmien adegwat b'kull tibdil notevoli miġjub quddiem l-awtoritajiet kompetenti elenkati fl-Appendiċi II. Il-Kumitat ta' l-EPA ser jadotta kull emenda neċessarja ta' l-Appendiċi II. Artikolu 44 Reġjonalizzazzjoni (taqsim ta' territorju f'żoni) Wara d-definizzjoni tal-kundizzjonijiet ta' importazzjoni, il-Partijiet ser ikunu jistgħu jipproponu u jidentifikaw każ b'każ żoni li għandhom statut sanitarju jew fitosanitarju definit, filwaqt li jkunu kkunsidrati l-istandards internazzjonali. Artikolu 45 Transparenza tal-kundizzjonijiet kummerċjali u skambji ta' informazzjoni 1. Il-Partijiet għandhom javżaw lil xulxin b'mod reċiproku b'kull emenda tad-dispożizzjonijiet ġuridiċi u amministrattivi tagħhom fil-qasam ta' l-importazzjoni tal-prodotti (partikolarment ta' prodotti li joriġinaw minn annimali u/jew pjanti). 2. Il-Partijiet jikkonfermaw mill-ġdid l-obbligu li jsir lilhom bil-Ftehimiet SPS u TBT tad-WTO li javżaw lil xulxin b'mod reċiproku b'kull emenda li ssir għall-istandards jew ir-regolamenti tekniċi rilevanti permezz ta' mekkaniżmi stabbiliti skond dawn il-Ftehimiet. 3. Il-Partijiet għandhom jipproċedu ugwalment għal skambju dirett ta' informazzjoni dwar suġġetti oħrajn li dawn jikkunsidraw b'mod konġunt li għandhom potenzjal importanti għar-relazzjonijiet kummerċjali tagħhom, jekk u meta huwa neċessarju. 4. Il-Partijiet jaqblu li jikkollaboraw fil-qasam ta' sorveljanza epidemoloġika tal-mard ta' l-annimali. Fejn għandha x'taqsam il-protezzjoni fitosanitarja, il-Partijiet jiskambjaw ugwalment informazzjoni dwar il-feġġa ta' parassiti li jippreżentaw perikolu magħruf u immedjat għall-Parti l-oħra. Artikolu 46 Integrazzjoni reġjonali 1. Il-Parti Afrika Ċentrali timpenja ruħha biex tarmonizza l-istandards u miżuri oħra fl-ambitu ta' applikazzjoni ta' dan il-Kapitolu fil-livell reġjonali f'limitu ta' 4 snin mid-dħul fis-seħħ ta' dan il-Ftehim. 2. Sabiex ikunu ffaċilitati l-iskambji bejn il-Partijiet u b'konformità ma' l-Artikolu 40, l-Istati firmatarji ta' l-Afrika Ċentrali jaqblu dwar il-bżonn li jkunu armonizzati l-kundizzjonijiet ta' importazzjoni li huma applikabbli għall-prodotti li joriġinaw mill-KE meta dawn jidħlu fi Stat firmatarju ta' l-Afrika Ċentrali. Jekk jeżistu diġà kundizzjonijiet nazzjonali ta' importazzjoni fil-mument tad-dħul fis-seħħ ta' dan il-Ftehim u filwaqt li jkun mistenni d-dħul ta' kundizzjonijiet armonizzati għall-importazzjoni, dawn huma applikati mill-Istati firmatarji ta' l-Afrika Ċentrali b'konformità mal-prinċipju skond liema prodott mill-KE mqiegħed b'mod legali fis-suq ta' Stat firmatarju ta' l-Afrika Ċentrali jista' legalment ikun hekk ukoll fis-suq ta' l-Istati firmatarji l-oħrajn kollha ta' l-Afrika Ċentrali mingħajr restrizzjoni oħra u lanqas eżiġenza amministrattiva. Artikolu 47 Żvilupp tal-kapaċitajiet u assistenza teknika B'konformità mad-dispożizzjonijiet ta' l-Artikolu 7, il-Partijiet jaqblu li jikkooperaw fl-oqsma li ġejjin, fost oħrajn: a) fejn għandhom x'jaqsmu l-prodotti msemmija fl-Appendiċi IA, il-Partijiet jaqblu li jikkooperaw bl-għan li tissaħħaħ l-integrazzjoni reġjonali fl-Istati firmatarji ta' l-Afrika Ċentrali u l-kapaċitajiet ta' kontroll b'konformità ma' l-għanijiet ta' dan il-Ftehim u bl-għan li jkunu ffaċilitati l-iskambji bejn l-Istati firmatarji ta' l-Afrika Ċentrali. b) fejn għandhom x'jaqsmu l-prodotti msemmija fl-Appendiċi IB, il-Partijiet jaqblu li jikkooperaw bl-għan li jitjiebu l-kompetittività u l-kwalità tal-prodotti tagħhom. KAPITOLU 5 Il-ġestjoni tal-foresti u l-iskambji kummerċjali ta' l-injam u l-prodotti tal-foresti Artikolu 48 Definizzjonijiet Għall-finijiet ta' dan il-Kapitolu u ħlief għal indikazzjoni kuntrarja, l-isem "prodotti tal-foresta" jinkludi wkoll il-prodotti tal-foresti mhux ta' l-injam u l-prodotti derivati tagħhom. Artikolu 49 Ambitu ta' applikazzjoni Id-dispożizzjonijiet ta' dan il-Kapitolu japplikaw għall-kummerċ ta' l-injam u l-prodotti tal-foresti li joriġinaw mill-Afrika Ċentrali u għall-ġestjoni sostenibbli tal-foresti li minnhom jiġu estratti dawn il-prodotti. Artikolu 50 Kummerċ ta' l-injam u prodotti tal-foresti mhux ta' l-injam u prodotti derivati tagħhom 1. Il-Partijiet għandhom jaħdmu flimkien biex jiffaċilitaw il-kummerċ bejn il-Parti KE u l-Parti Afrika Ċentrali ta' l-injam u l-prodotti tal-foresti li ġejjin minn sorsi legali li jistgħu jiġu vverifikati b'mod oġġettiv u li jikkontribwixxu għall-għan ta' l-iżvilupp sostenibbli. Il-Partijiet jaqblu li: a) jimplimentaw miżuri intiżi biex itejbu l-kunfidenza fis-suq dwar l-oriġini tal-prodotti tal-foresti, partikolarment fejn għandha x'taqsam l-oriġini legali u/jew sostenibbli ta' dawn ta' l-aħħar. Dawn il-miżuri jistgħu jinkludu sistemi biex titjieb it-traċċabbiltà ta' l-injam u l-prodotti tal-foresti mibjugħ(a) bejn il-pajjiżi ta' l-Afrika Ċentrali, u bejn l-Afrika Ċentrali u l-KE; b) iwaqqfu sistema ta' verifika u sorveljanza indipendenti mill-katina ta' kontroll. 2. Il-Partijiet għandhom jesploraw il-possibbiltajiet li jtejbu l-opportunitajiet kummerċjali għall-injam u l-prodotti tal-foresti ta' oriġini legali jew sostenibbli li joriġinaw mill-Afrika Ċentrali fis-suq tal-Parti KE. Dawn il-miżuri jistgħu jinkludu, fost oħrajn, linji politiċi msaħħa fejn għandhom x'jaqsmu l-akkwisti pubbliċi, miżuri intiżi biex iżidu l-kuxjenza tal-konsumaturi, miżuri intiżi biex jippromwovu l-ipproċessar tal-prodotti tal-foresti fl-Afrika Ċentrali, u attivitajiet u inizjattivi b'assoċjazzjoni ma' l-operaturi tas-settur privat. 3. Il-Partijiet jintrabtu biex jiżviluppaw linji politiċi u/jew leġiżlazzjoni mhux diskriminatorji fl-ambitu ta' applikazzjoni ta' dan il-Kapitolu; bl-istess mod il-Partijiet jintrabtu biex jiżguraw l-applikazzjoni u l-implimentazzjoni effettiva u mhux diskriminatorja ta' dawn il-linji politiċi u/jew leġiżlazzjonijiet, u dan kollu b'konformità mad-dispożizzjonijiet tad-WTO. Artikolu 51 Integrazzjoni reġjonali 1. Il-Parti Afrika Ċentrali tintrabat li tibni u timplimenta qafas reġjonali li ser imexxi l-iskambji kummerċjali ta' l-injam u l-prodotti tal-foresti li joriġinaw mill-Afrika Ċentrali, inklużi l-leġiżlazzjoni u l-mekkaniżmi ta' kooperazzjoni xierqa li ser jikkontribwixxu biex jiżguraw applikazzjoni u implimentazzjoni effikaċi. 2. Il-Parti Afrika Ċentrali għandha tiżviluppa protokolli u/jew linji gwida għall-kooperazzjoni bejn l-awtoritajiet kompetenti ta' l-Afrika Ċentrali responsabbli mill-applikazzjoni, sabiex jiġi żgurat li l-iskambji bejn ir-reġjuni ta' l-injam u l-prodotti tal-foresti ta' l-Afrika Ċentrali jkunu ġejjin minn sorsi legali li jistgħu jiġu vverifikati b'mod oġġettiv. Artikolu 52 Tisħiħ tal-kapaċitajiet u assistenza teknika B'konformità mad-dispożizzjonijiet ta' l-Artikolu 7, il-Partijiet jaqblu li jikkooperaw fl-oqsma li ġejjin, fost oħrajn billi: a) jiffaċilitaw l-assistenza bl-għan li tissaħħaħ l-integrazzjoni reġjonali f'dan il-qasam, partikolarment l-implimentazzjoni tat-Trattat dwar il-Konservazzjoni u l-Ġestjoni Sostenibbli tal-Foresti ta' l-Afrika Ċentrali u jistabbilixxu l-Kummissjoni tal-Foresti tal-Afrika Ċentrali (COMIFAC) u l-Pjan ta' Konverġenza sottoreġjonali, u bl-għan li jinbnew il-kapaċitajiet biex jiġu implimentati l-impenji mwaqqfa f'dan il-Kapitolu. b) jappoġġaw l-inizjattivi pubbliċi u privati bi skop kummerċjali, partikolarment f'termini ta' esportazzjoni lejn is-suq tal-KE, intiżi għall-ipproċessar lokali ta' l-injam u l-prodotti tal-foresti li joriġinaw mill-Afrika Ċentrali li ġejjin minn sorsi legali li jistgħu jiġu vverifikati b'mod oġġettiv u li jikkontribwixxu għall-għan ta' l-iżvilupp sostenibbli. Artikolu 53 Ftehimiet oħrajn Mingħajr preġudizzju għad-dispożizzjonijiet ta' dan il-Kapitolu, il-kummerċ ta' l-injam u l-prodotti tal-foresti ser jitmexxa b'mod kompatibbli mal-Konvenzjoni dwar il-Kummerċ Internazzjonali fl-Ispeċji fil-Periklu ta' estinzjoni tal-Flora u l-Fawna Selvaġġi (CITES), Ftehimiet eventwali ta'sħubija Volontarji li tagħhom l-Istati firmatarji ta' l-Afrika Ċentrali għandhom isiru membri b'mod individwali jew kollettiv mal-Komunità Ewropea fil-qafas tal-pjan ta' azzjoni ta' l-Unjoni Ewropea dwar l-infurzar tal-Liġi, il-governanza u l-kummerċ fil-qasam tal-Foresti (FLEGT). TITOLU IV L-ISTABBILIMENT, IL-KUMMERĊ TAS-SERVIZZI U L- KUMMERĊ ELETTRONIKU Artikolu 54 Qafas 1. Il-Partijet jaffermaw mill-ġdid l-impenji rispettivi tagħhom fil-qafas tal-Ftehim Ġenerali dwar il-Kummerċ tas-Servizzi. 2. Sa mhux aktar tard mill- 1 ta' Jannar 2009, il-Partijiet jintrabtu biex jestendu l-ambitu ta' applikazzjoni ta' dan il-Ftehim billi jinnegozjaw id-dispożizzjonijiet neċessarji għal-liberalizzazzjoni progressiva, assimetrika u reċiproka ta' l-istabbiliment u tal-kummerċ tas-servizzi. Artikolu 55 Kooperazzjoni Il-Partijiet, filwaqt li jirrikonoxxu li t-tisħiħ tal-kapaċitajiet kummerċjali jista' jgħin l-iżvilupp ta' l-attivitajiet ekonomiċi, partikolarment fis-setturi tas-servizzi, u jsaħħaħ il-qafas regolatorju tagħhom, jaffermaw mill-ġdid l-obbligi rispettivi tagħhom fil-qafas tal-Ftehim ta' Cotonou u b'mod partikolari fl-Artikoli 34 sa 39, 41 sa 43, 45 u 74 sa 78. TITOLU V IR-REGOLI MARBUTA MAL-KUMMERĊ KAPITOLU 1 Il-ħlasijiet kurrenti u ċ-ċaqliq tal-kapital Artikolu 56 Tkomplija tan-negozjati fil-qasam tal-ħlasijiet kurrenti u ċaqliq tal-kapital 1. Il-Partijet jirrikonoxxu l-bżonn li jiggarantixxu li l-flussi transkonfinali ta' fondi neċessarji għal-liberalizzazzjoni tal-kummerċ tal-prodotti u s-servizzi, kif ukoll għall-investimenti minn waħda mill-Partijiet fir-reġjun tal-Parti l-oħra, m'għandhomx ikunu ristretti jew imfixkla mill-ebda Parti. Kwalunkwe ostaklu għal dawn il-flussi ikun kontra l-għanijiet tal-liberalizzazzjoni, ladarba l-kummerċ jew l-investiment, għalkemm permess minnu nnifsu, ma jkux jista' jagħti lok għal ħlas jew finanzjament minn barra. 2. Biex jintlaħaq dan l-għan, il-Partijiet jintrabtu biex, qabel l- 1 ta' Jannar 2009, jikkonkludu n-negozjati fuq serje ta' temi li ser jikkonċernaw partikolarment il-punti li ġejjin: a) il-liberalizzazzjoni tal-flussi ta' fondi marbuta mal-kummerċ tal-prodotti u servizzi, imsejħa "il-ħlasijiet kurrenti"; b) il-liberalizzazzjoni tal-flussi ta' fondi marbuta ma' l-"investimenti", imsejħa "iċ-ċaqliq ta' kapital marbut ma' l-investimenti", inkluża r-ripatrijazzjoni ta' investimenti u profitti; ċ) klawżola ta' salvagwardja, li tippermetti deroga fuq żmien qasir għall-ħelsien ta' ċaqliq tal-kapital, fil-każ ta' diffikultajiet monetarji serji jew bilanċ tal-ħlas; d) klawżola ta' żvilupp, li tipprevedi l-ħelsien ta' tipi oħra ta' ċaqliq ta' kapital minn dawk relatati ma' l-investimenti. KAPITOLU 2 Il-kompetizzjoni Artikolu 57 Tkomplija tan-negozjati fil-qasam tal-kompetizzjoni 1. Il-Partijiet jirrikonoxxu l-importanza tal-kompetizzjoni ħielsa u mingħajr tagħwiġ fir-relazzjonijiet kummerċjali tagħhom, u l-fatt li ċerti prattiċi mhux kompetittivi jistgħu jirristrinġu l-kummerċ bejn il-Partijiet u b'hekk ixekklu t-twettiq ta' l-għanijiet ta' dan il-Ftehim. 2. Għalhekk il-Partijiet jaċċettaw li jintrabtu fin-negozjati ta' kapitolu fil-qasam tal-kompetizzjoni fl-EPA, li ser jinkludi partikolarment l-elementi li ġejjin: a) prattiċi mhux kompetittivi li huma kkunsidrati mhux kompatibbli mal-funzjonament xieraq ta' dan il-Ftehim, safejn dawn jistgħu jolqtu l-kummerċ bejn il-Partijiet; b) dispożizzjonijiet dwar l-implimentazzjoni effikaċi tal-politiki u r-regoli tal-kompetizzjoni u ta' politiki fil-livell reġjonali fl-Afrika Ċentrali li jiġbor fih il-prattiċi mhux kompetittivi identifikati b'konformità mal-paragrafu 2 (a); ċ) disposizzjonijiet dwar l-assistenza teknika mill-esperti indipendenti biex jiġi żgurat it-twettiq ta' l-għanijiet tal-Kapitolu u l-applikazzjoni effikaċi tal-politiki tal-kompetizzjoni fil-livell reġjonali ta' l-Afrika Ċentrali. 3. In-negozjati għandhom ikunu bbażati fuq approċċ f'żewġ stadji, li qabel kollox jimmira li japplika r-regoli fil-kuntest ta' l-integrazzjoni reġjonali fl-Afrika Ċentrali u, wara perjodu ta' tranżizzjoni determinat b'mod konġunt, ikunu applikati r-regoli fil-livell bilaterali. 4. In-negozjati fuq il-kapitolu tal-kompetizzjoni ser ikunu konklużi qabel l- 1 ta' Jannar 2009. KAPITOLU 3 Il-proprjetà intellettwali Artikolu 58 Tomplija tan-negozjati fil-qasam tal-proprjetà intellettwali 1. Il-Partijiet jaffermaw mill-ġdid id-drittijiet u l-obbligi tagħhom li joħorġu mill-Ftehim dwar l-aspetti tad-drittijiet tal-proprjetà intellettwali li jolqtu l-kummerċ ("ADPIC"), u jirrikonoxxu l-bżonn li jkun garantit livell ta' protezzjoni xierqa u effikaċi tad-drittijiet tal-proprjetà intellettwali, industrijali u kummerċjali u xi drittijiet oħrajn koperti mill-ADPIC, b'konformità ma' l-istandards internazzjonali, sabiex jitnaqqas it-tagħwiġ tal-kummerċ bilaterali u l-ostakoli għall-iskambji. 2. Suġġetti għall-osservanza tal-kompetenzi ttrasferiti lill-Organizzazzjoni Afrikana tal-Proprjetà Intellettwali (OAPI), il-Partijiet jintrabtu biex qabel l- 1 ta' Jannar 2009 jikkonkludu negozjati fuq serje ta' impenji dwar id-drittijiet tal-proprjetà intellettwali. 3. Il-Partijiet jaqblu wkoll li jsaħħu l-kooperazzjoni tagħhom fil-qasam tad-drittijiet tal-proprjetà intellettwali. Din il-kooperazzjoni għandha tkun intiża biex tappoġġa l-implimentazzjoni ta' kull Parti u għandha partikolarment tkun estiża għall-oqsma li ġejjin: a) it-tisħiħ ta' l-inizjattivi ta' integrazzjoni reġjonali fl-Afrika Ċentrali sabiex tkun imtejba l-kapaċità reġjonali ta' regolamentazzjoni, il-liġijiet u r-regoli reġjonali; b) il-prevenzjoni ta' abbużi tad-drittijiet imsemmija mit-titolari u l-ksur tad-drittijiet imsemmija mill-kompetituri; ċ) l-appoġġ fl-għamla tal-liġijiet u r-regoli nazzjonali fl-Afrika Ċentrali għall-protezzjoni u l-applikazzjoni tad-drittijiet tal-proprjetà intellettwali. 4. In-negozjati għandhom ikunu bbażati fuq approċċ f'żewġ stadji, li qabel kollox jimmira li jiġu applikati r-regoli fil-kuntest ta' l-integrazzjoni reġjonali fl-Afrika Ċentrali u, wara perjodu ta' tranżizzjoni determinata b'mod konġunt, ikunu applikati r-regoli fil-livell bilaterali. 5. Matul in-negozjati, ta' min jikkunsidra d-differenzi fl-iżvilupp ta' l-Istati firmatarji ta' l-Afrika Ċentrali. KAPITOLU 4 Is-swieq pubbliċi Artikolu 59 Tkomplija tan-negozjati fil-qasam tas-swieq pubbliċi 1. Il-Partijiet jirrikonoxxu li regoli trasparenti u kompetittivi fl-offerti ta' tenders jikkontribwixxu għall-iżvilupp ekonomiku. Dawn għalhekk jaqblu li jinnegozjaw il-ftuħ progressiv u reċiproku tas-swieq pubbliċi tagħhom filwaqt li jirrikonoxxu d-differenzi tagħhom ta' żvilupp, fil-kundizzjonijiet definiti fil-paragrafu 3. 2. Biex jintlaħaq dan l-għan, il-Partijiet qabel l- 1 ta' Jannar 2009 għandhom jikkonkludu negozjati dwar serje ta' impenji eventwali fuq is-swieq pubbliċi li ser jikkonċernaw partikolarment il-punti li ġejjin: a) regoli trasparenti u mhux diskriminatorji, proċeduri u prinċipji li jridu jiġu applikati; b) listi ta' prodotti koperti kif ukoll limiti applikati; ċ) proċeduri effikaċi ta' tilwim; d) miżuri biex jgħinu l-kapaċitajiet ta' l-implimentazzjoni ta' dawn l-impenji, inkluż l-użu ta' l-opportunitajiet offruti bit-teknoloġiji ta' l-informazzjoni. 3. In-negozjati għandhom ikunu bbażati fuq approċċ f'żewġ stadji, li jimmiraw qabel kollox li japplikaw ir-regoli fil-kuntest ta' l-integrazzjoni reġjonali fl-Afrika Ċentrali u, wara perjodu ta' tranżizzjoni determinat b'mod konġunt, ikunu applikati r-regoli fil-livell bilaterali. 4. Matul in-negozjati, il-Parti KE għandha tikkunsidra l-bżonnijiet fl-iżvilupp, kemm finanzjarji u kummerċjali, ta' l-Istati firmatarji ta' l-Afrika Ċentrali, li jista' jinbidel bil-miżuri li ġejjin fl-interess tat-trattament speċjali u differenzjat: a) jekk hemm bżonn, perjodi ta' implimentazzjoni xierqa biex il-miżuri governattivi tas-suq pubbliku jsiru b'konformità ma' kwalunkwe obbligu speċifiku ta' proċedura. b) l-adozzjoni jew iż-żamma tal-miżuri tranżitorji bħalma huma programmi ta' prezzijiet preferenzjali jew miżuri ta' kumpens, bi qbil ma' skeda ta' tneħħija. KAPITOLU 5 L-iżvilupp sostenibbli Artikolu 60 Tkomplija tan-negozjati fil-qasam ta' l-iżvilupp sostenibbli 1. Il-Partijiet jirrikonoxxu li l-iżvilupp sostenibbli huwa għan globali ta' l-EPA. Dawn jaqblu għalhekk li jirriflettu l-konsiderazzjonijiet fuq is-sostenibbiltà fit-titoli kollha ta' l-EPA u li jfasslu kapitli speċifiċi li jkopru l-kwistjonijiet ambjentali u soċjali. 2. Biex jilħqu dan l-għan, il-Partijiet qabel l- 1 ta' Jannar 2009 għandhom jikkonkludu negozjati fuq serje ta' impenji eventwali fuq l-iżvilupp durabbli li ser jikkonċernaw partikolarment il-punti li ġejjin: (a) il-livell ta' protezzjoni u d-dritt li jrid jiġi regolat; (b) l-integrazzjoni reġjonali fl-Afrika Ċentrali u l-użu ta' l-istandards internazzjonali ambjentali u ta' l-Organizzazzjoni Internazzjonali tax-Xogħol u l-promozzjoni tax-xogħol deċenti; (ċ) iż-żamma tal-livelli ta' protezzjoni; (d) il-proċeduri ta' konsultazzjoni u stħarriġ. 3. Matul in-negozjati, il-Parti KE għandha tikkunsidra l-bżonnijiet fl-iżvilupp ta' l-Istati firmatarji ta' l-Afrika Ċentrali, li ser jista' jinbidel b'dispożizzjonijiet dwar il-kooperazzjoni f'dan il-qasam. KAPITOLU 6 Il-protezzjoni tad-data personali Artikolu 61 Għan ġenerali Il-Partijiet, filwaqt li jirrikonoxxu: (a) l-interess komuni tagħhom biex jipproteġu l-libertajiet u d-drittijiet fundamentali tal-persuni fiżiċi, partikolarment il-ħajja privata tagħhom, fir-rigward tat-trattament tad-data personali, (b) l-importanza li jkunu applikati sistemi effikaċi ta' protezzjoni tad-data sabiex ikunu protetti l-interessi tal-konsumaturi, li jsaħħu l-kunfidenza ta' l-investituri u jkunu iffaċilitati l-flussi transkonfinali tad-data personali, (ċ) il-bżonn li jipproċedu għall-ġabra u l-ipproċessar tad-data personali b'mod trasparenti u ġusti, fir-rispett tad-drittijiet tal-persuni kkonċernati, jaqblu li jwaqqfu s-sistemi ġuridiċi u regolatorji xierqa kif ukoll il-kapaċitajiet amministrattivi neċessarji għall-funzjonament tagħhom, inklużi l-awtoritajiet indipendenti ta' kontroll, sabiex ikun garantit livell adegwat ta' protezzjoni ta' l-individwi fil-qasam ta' l-ipproċessar tad-data personali li ser ikollha tkun konformi ma' l-ogħla standards internazzjonali [4]. Artikolu 62 Definizzjonijiet Għall-finijiet ta' dan il-Kapitolu: (a) "data personali" tfisser kull informazzjoni li tikkonċerna individwu identifikat jew identifikabbli (l-individwu kkonċernat); (b) "proċessar tad-data personali" tfisser kull operazzjoni jew serje ta' operazzjonijiet imwettqa fuq data personali, bħalma hija l-ġabra, ir-reġistrazzjoni, l-organizzazzjoni, il-ħażna, il-modifika, l-irkupru, il-konsultazzjoni, l-użu, il-kxif, it-tagħqid, l-ibblukkjar, it-tħassir jew il-qerda, kif ukoll it-trasferiment transkonfinali tad-data personali; (ċ) "responsabbli ta' l-ipproċessar tad-data" tfisser persuna naturali jew entità legali, awtorità jew kwalunkwe organizzazzjoni oħra li tiddetermina l-iskopjiet u l-mezzi għall-ipproċessar tad-data personali. Artikolu 63 Prinċipji u regoli ġenerali Il-Partijiet jaqblu li s-sistemi ġuridiċi u regolatorji u l-kapaċitajiet amministrattivi li jridu jitwaqqfu, mill-anqas, għandhom ikunu bbażati fuq il-prinċipji fundamentali u l-mekkaniżmi ta' kontroll ta' implimentazzjoni li ġejjin: a) Il-prinċipji fundamentali i) Il-prinċipju ta' limitazzjoni għal skop speċifiku – id-data għandha tkun ipproċessata b'għan speċifiku u ma tintużax jew tkun komunikata b'mod ulterjuri ħlief fejn din mhix inkompatibbli ma' l-iskop tat-trasferiment. L-uniċi eċċezzjonijiet għal dan il-prinċipju huma dawk stipulati fil-leġiżlazzjoni għad-difiża ta' l-interessi pubbliċi essenzjali f'soċjetà demokratika. ii) Il-kwalità tad-data u l-prinċipju tal-proporzjonalità – id-data għandha tkun eżatta u, jekk neċessarju, aġġornata. Għandha tkun adegwata, rilevanti u mhux eċċessiva fir-rigward ta' l-iskopijiet li għalihom jobdi t-trasferiment tagħha jew l-ipproċessar ulterjuri tagħha. iii) Il-prinċipju tat-trasparenza – l-individwi għandhom ikunu infurmati bl-iskop ta' l-ipproċessar u bl-identità tal-persuna responsabbli mill-ipproċessar tad-data fil-pajjiż terz, u minn kwalunkwe informazzjoni oħra li tippermetti li jkun garantit prinċipju ta' ekwità. L-uniċi eċċezzjonijiet għal dan il-prinċipju huma dawk stipulati fil-leġiżlazzjoni għad-difiża ta' l-interessi pubbliċi essenzjali f'soċjetà demokratika. iv) Il-prinċipju tas-sigurtà – il-persuna responsabbli mill-ipproċessar tad-data tieħu l-miżuri tekniċi u organizzattivi xierqa tas-sigurtà kontra r-riskji ppreżentati bl-ipproċessar. L-ebda persuna li taġixxi taħt l-awtorità tal-persuna responsabbli mill-ipproċessar tad-data, inkluż sotto-kuntrattur, ma tista' tipproċessa d-data mingħajr istruzzjonijiet biex tagħmel dan min-naħa tal-persuna responsabbli. v) Id-drittijiet ta' aċċess, korrezzjoni u oppożizzjoni – l-individwu kkonċernat għandu jkollu d-dritt li jitlob kopja tad-data kollha li tikkonċernah qiegħda tiġi pproċessata u d-dritt li jikkoreġi din id-data meta dan jinduna li m'hijiex eżatta. F'ċerti sitwazzjonijiet, dan għandu jkollu l-possibbiltà li jopponi ruħu għall-ipproċessar tad-data li tikkonċernah. L-uniċi eċċezzjonijiet għal dan il-prinċipju huma dawk stipulati mil-leġiżlazzjoni għad-difiża ta' interessi pubbliċi essenzjali f'soċjetà demokratika. vi) Il-limitazzjoni tat-trasferimenti ulterjuri tad-data – prinċipalment, kull trasferiment ulterjuri tad-data personali effettwat mir-riċevitur oriġinali tad-data mhux awtorizzat ħlief jekk ir-riċevitur l-ieħor (dan ifisser ir-riċevitur tat-trasferiment ulterjuri) huwa ugwalment sottomess għal regoli li jiggarantixxu livell ta' protezzjoni adegwata. vii) Data sensittiva – f'każ ta' l-ipproċessar ta' data li turi l-oriġini razzjali jew etnika, l-opinjonijiet politiċi, il-fehmiet reliġjużi jew filosofiċi, l-appartenenza ma' organizzazzjoni, l-istat tas-saħħa u l-ħajja sesswali, l-infrazzjonijiet, il-kundanni penali jew il-miżuri tas-sigurtà, għandhom jiġu stipulati miżuri ta' protezzjoni supplimentari. b) Il-mekkaniżmi ta' kontroll ta' l-implimentazzjoni Għandhom jiġu stabbiliti mekkaniżmi xierqa sabiex ikun garantit it-twettiq ta' l-għanijiet li ġejjin: i) jiggarantixxu livell tajjeb ta' osservanza tar-regoli, partikolarment billi joħolqu kuxjenza fost dawk responsabbli mill-ipproċessar tad-data dwar l-obbligi tagħhom u fost l-individwi kkonċernati dwar id-drittijiet tagħhom u l-mezzi biex jeżerċitawhom, billi jistipulaw sanzjonijiet effettivi u dissważivi u billi jitwaqqfu sistemi ta' kontroll mill-awtoritajiet, l-awdituri jew dawk responsabbli mill-protezzjoni tad-data indipendenti; ii) joffu għajnuna u assistenza lill-individwi kkonċernati fl-eżerċizzju tad-drittijiet tagħhom li dawn għandhom ikunu jistgħu josservaw malajr u b'mod effettiv, bi spiża mhux esaġerata, jekk ikun il-każ bl-għajnuna ta' mekkaniżmu istituzzjonali adegwat li jistipula eżami indipendenti ta' l-ilmenti; iii) jiggarantixxu korezzjoni xierqa lill-Parti offiża f'każ ta' nuqqas ta' osservanza tar-regoli u jekk hemm bżonn jistipulaw l-applikazzjoni ta' sanzjonijiet u l-ħlas ta' kumpens. Artikolu 64 Koerenza ma' l-impenji internazzjonali 1. Il-Partijiet jinfurmaw lil xulxin b'mod reċiproku permezz tal-Kumitat ta' l-EPA dwar l-impenji multilaterali u l-Ftehimiet ma' pajjiżi terzi li dawn jistgħu jieħdu, jew dwar kull obbligu li miegħu dawn setgħu jkunu marbuta, u li jistgħu jkunu rilevanti għall-implimentazzjoni ta' dan il-Kapitolu, u partikolarment dwar kull ftehim li jistipula l-ipproċessar tad-data personali, bħalma hu l-ġbir, il-ħażna, l-aċċess jew it-trasferiment tad-data personali lil Partijiet terzi. 2. Il-Partijiet jistgħu jitolbu konsultazzjonijiet biex jipproċessaw kull kwistjoni li tista' tinqala'. Artikolu 65 Kooperazzjoni Il-Partijiet jirrikonoxxu l-importanza tal-kooperazzjoni sabiex ikun iffaċilitat l-iżvilupp ta' l-oqfsa leġiżlattivi, ġudizjarji u istituzzjonali xierqa u biex ikun garantit livell adegwat ta' protezzjoni tad-data personali b'koerenza ma' l-għanijiet u l-prinċipji inklużi f'dan il-Kapitolu. TITOLU VI IL-PREVENZJONI U R-RIŻOLUZZJONI TA' TILWIM KAPITOLU 1 L-għan u l-ambitu ta' applikazzjoni Artikolu 66 Għan L-għan ta' dan it-titolu huwa li jipprevjeni u jirregola l-argumenti li jistgħu jinħolqu bejn il-Partijiet sabiex jaslu, sakemm hu possibbli, għal soluzzjoni mutwalment sodisfaċenti. Artikolu 67 Ambitu ta' applikazzjoni 1. Dan it-titolu japplika għal kull tilwima li tikkonċerna l-interpretazzjoni jew l-applikazzjoni ta' dan il-Ftehim, ħlief għal dispożizzjonijiet kuntrarji espressi. 2. Minkejja l-paragrafu 1, il-proċedura stipulata fl-Artikolu 98 tal-Ftehim ta' Cotonou, hija applikabbli f'każ ta' tilwim li jikkonċerna l-finanzjament tal-kooperazzjoni għall-iżvilupp bħalma huma definiti fil-Ftehim ta' Cotonou. KAPITOLU 2 Il-konsultazzjonijiet u medjazzjoni Artikolu 68 Konsultazzjonijiet 1. Il-Partijiet għandhom jagħmlu l-almu tagħhom biex isolvu t-tilwim fil-qafas ta' dan il-Ftehim billi b'rieda tajba jagħtu bidu għal konsultazzjonijiet sabiex jaslu għal soluzzjoni reċiprokament sodisfaċenti. 2. Parti li tixtieq tagħti bidu għal konsultazzjonijiet għandha tagħmel dan billi tippreżenta talba bil-miktub lill-Parti l-oħra b'kopja lill-Kumitat ta' l-EPA filwaqt li tippreċiża l-miżura inkwistjoni u d-dispożizzjonijiet tal-Ftehim fejn, fl-opinjoni tagħha, il-miżura msemmija mhix konformi magħhom. 3. Il-konsultazzjonijiet għandhom jibdew fl-40 jum mid-data tal-preżentazzjoni tat-talba. Dawn għandhom jitqiesu bħala konklużi fis-60 jum mid-data tal-preżentazzjoni tat-talba sakemm iż-żewġ Partijiet ma jaqblux li jestenduhom. L-informazzjoni skambjata matul il-konsultazzjonijiet tibqa' kunfidenzjali. 4. Fis-sitwazzjonijiet urġenti, partikolarment dawk li jimplikaw prodotti ta' l-ikel li jiħżienu jew ta' l-istaġun, il-konsultazzjonijiet għandhom jibdew fil-15-il jum mid-data tal-preżentazzjoni tat-talba u għandhom jitqiesu bħala konklużi fit-30 jum mid-data tal-preżentazzjoni tat-talba. 5. Jekk il-konsultazzjonijiet ma jibdewx fil-limiti taż-żmien stipulati fil-paragrafu 3 jew fil-paragrafu 4, jew jekk il-konsultazzjonijiet jiġu konklużi mingħajr ma jaslu għal ftehim fuq soluzzjoni reċiprokament sodisfaċenti, il-litigant għandu d-dritt li jitlob li jitwaqqaf grupp speċjali ta' arbitraġġ b'konformità ma' l-Artikolu 70. Artikolu 69 Medjazzjoni 1. Jekk il-konsultazzjonijiet ma jwasslux għal soluzzjoni reċiprokament sodisfaċenti, il-Partijiet jistgħu, bi ftehim ta' ħbieb, jirrikorru għal medjatur. Sakemm il-Partijiet ma jiddeċidux mod ieħor, it-termini ta' referenza tal-medjazzjoni għandhom ikunu l-istess kwistjoni bħal dik esposta fit-talba għal konsultazzjonijiet. 2. Sakemm il-Partijiet fit-tilwima ma jiftehmux dwar medjatur fil-15-il jum mill-preżentazzjoni tat-talba għal medjazzjoni, il-Kumitat ta' l-EPA għandu jaħtar bix-xorti medjatur minn fost l-individwi li jidhru fil-lista msemmija fl-Artikolu 85 u li m'humiex ċittadini tal-Partijiet. L-għażla għandha ssir fl-20 jum mill-preżentazzjoni tat-talba għal medjazzjoni fil-preżenza ta' rappreżentant ta' kull waħda mill-Partijiet. Il-medjatur għandu jsejjaħ laqgħa tal-Partijiet sa mhux aktar tard minn 30 jum wara li jkun ġie nominat. Il-medjatur għandu jirċievi s-sottomissjonijiet ta' kull Parti sa mhux aktar tard minn 15-il jum qabel il-laqgħa u jagħti l-opinjoni tiegħu sa mhux aktar tard minn 45 jum wara li jkun ġie nominat. 3. Fl-opinjoni tiegħu, il-medjatur jista' jifformula rakkomandazzjonijiet dwar kif għandha tiġi solvuta t-tilwima li jkunu konformi mad-dispożizzjonijiet ta' dan il-Ftehim. L-opinjoni tal-medjatur mhix obbligatorja. 4. Il-Partijiet jistgħu jaqblu li jimmodifikaw il-limiti ta' żmien imsemmija fil-paragrafu 2. Il-medjatur jista' wkoll jiddeċiedi li jimmodifika dawn il-limiti taż-żmien fuq talba ta' kwalunkwe waħda mill-Partijiet jew bl-inizjattiva tiegħu skond id-diffikultajiet partikolari li jaffettwaw il-Parti kkonċernata jew il-kumplessità tal-każ. 5. Il-proċeduri ta' medjazzjoni u partikolarment l-informazzjoni skambjata u l-pożizzjonijiet meħuda mill-partijiet matul dawn il-proċeduri jibqgħu kunfidenzjali. KAPITOLU 3 Il-proċeduri għar-riżoluzzjoni ta' tilwim Sezzjoni I Il-proċedura ta' l-arbitraġġ Artikolu 70 Bidu tal-proċedura ta' l-arbitraġġ 1. Jekk il-Partijiet ma jaslux għal riżoluzzjoni tat-tilwima tagħhom wara li jkunu rrikorrew għall-konsultazzjoni stipulata fl-Artikolu 68 jew, jekk ikun il-każ, wara li jkunu rrikorrew għall-medjazzjoni msemmija fl-Artikolu 69, il-litigant jista' jitlob li jitwaqqaf grupp speċjali ta' l-arbitraġġ. 2. It-talba għat-twaqqif ta' grupp speċjali ta' l-arbitraġġ hija indirizzata bil-miktub lill-Parti inkawża u lill-Kumitat ta' l-EPA. Fit-talba tiegħu, il-litigant jippreċiża l-miżuri speċifiċi li huma fiha u jispjega r-raġunijiet li għalihom dawn il-miżuri huma bi ksur tad-dispożizzjonijiet ta' dan il-Ftehim. Artikolu 71 Twaqqif ta' grupp speċjali ta' l-arbitraġġ 1. Grupp speċjali ta' arbitraġġ huwa kompost minn tliet arbitri. 2. Fl-għaxart ijiem mill-preżentazzjoni tat-talba għat-twaqqif ta' grupp speċjali ta' l-arbitraġġ, il-Partijiet jikkonsultaw ma' xulxin sabiex jaqblu dwar il-kompożizzjoni tal-grupp speċjali ta' l-arbitraġġ. 3. Fil-każ fejn il-Partijiet ma jirnexxilhomx jaqblu flimkien dwar il-kompożizzjoni tal-grupp speċjali fil-limiti ta' żmien stipulati fil-paragrafu 2, kull Parti tista' titlob lill-president tal-Kumitat ta' l-EPA jew lir-rappreżentant tiegħu biex jagħżel it-tliet membri tal-grupp speċjali bix-xorti mil-lista stabbilita skond l-Artikolu 85, fejn wieħed minn dawn il-membri jidher fost il-persuni nnominati mil-litigant, l-ieħor jidher fost dawk innominati mill-Parti inkawża, u t-tielet fost dawk innominati miż-żewġ Partijiet bl-għan li jippresiedi s-sessjonijiet. Jekk il-Partijiet jaqblu fuq l-għażla ta' membru wieħed jew aktar tal-membri tal-grupp speċjali, il-membru jew il-membri li jibqgħu jintgħażlu billi tiġi segwita l-istess proċedura. 4. Il-president tal-Kumitat ta' l-EPA jew ir-rappreżentant tiegħu għandu jagħżel l-arbitri fil-ħamest ijiem tat-talba msemmija fil-paragrafu 3 u li hija maħruġa minn Parti waħda jew l-oħra fil-preżenza ta' rappreżentant minn kull Parti. 5. Id-data tat-twaqqif tal-grupp speċjali ta' l-arbitraġġ hija dik li fiha t-tliet arbitri huma kkunsidrati bħala magħżula. Artikolu 72 Rapport proviżorju tal-grupp speċjali Il-grupp speċjali ta' l-arbitraġġ għandu joħroġ lill-Partijiet rapport proviżorju li jkun fih kemm is-sezzjonijiet deskrittivi kif ukoll ir-riżultati u l-konklużjonijiet tiegħu, b'regola ġenerali sa mhux aktar tard minn 120 jum mit-twaqqif tal-grupp speċjali. Fil-ħmistax-il jum mill-preżentazzjoni tar-rapport proviżorju mill-grupp speċjali, kull Parti għandha d-dritt li tippreżentalu l-kummenti tagħha bil-miktub fuq aspetti preċiżi tar-rapport proviżorju. Artikolu 73 Deċiżjoni tal-grupp speċjali ta' l-arbitraġġ 1. Il-grupp speċjali ta' l-arbitraġġ għandu jagħti d-deċiżjoni tiegħu lill-Partijiet u lill-Kumitat ta' l-EPA sa mhux aktar tard minn 150 jum mit-twaqqif tal-grupp speċjali ta' l-arbitraġġ. Jekk dan jikkunsidra li din id-data limitu ma tistax tkun rispettata, il-president tal-grupp għandu jinforma b'dan bil-miktub lill-Partijiet u lill-Kumitat ta' l-EPA, filwaqt li jippreċiża r-raġunijiet tad-dewmien u d-data li fiha l-Kumitat jipprevedi li ser jikkonkludi x-xogħol tiegħu. Id-deċiżjoni ta' l-arbitraġġ m'għandha f'ebda ċirkostanza tingħata aktar tard minn 180 jum mit-twaqqif tal-grupp speċjali ta' l-arbitraġġ. 2. Fil-każijiet urġenti, inklużi dawk fejn hemm prodotti ta' l-ikel li jiħżienu jew ta' l-istaġun, il-grupp speċjali għandu jagħmel kull sforz possibbli sabiex jieħu d-deċiżjoni tiegħu fis-75 jum mit-twaqqif tiegħu. Fl-għaxart ijiem mit-twaqqif tiegħu, il-grupp speċjali jista' jieħu deċiżjoni preliminari dwar il-kwistjoni biex isir magħruf jekk dan jiġġudikax il-każ bħala wieħed urġenti. 3. Kull Parti tista' titlob lill-grupp speċjali ta' l-arbitraġġ biex jagħti rakkomandazzjonijiet dwar il-mod li bih il-Parti inkawża setgħet tkun konformi. Sezzjoni II Il-konformità Artikolu 74 Konformità mad-deċiżjoni tal-grupp speċjali ta' l-arbitraġġ Kull Parti jew, jekk ikun il-każ, l-Istati firmatarji ta' l-Afrika Ċentrali, tieħu l-miżuri kollha neċessarji biex timplimenta d-deċiżjoni tal-grupp speċjali, fejn il-Partijiet jaħdmu biex jaqblu fuq limitu taż-żmien għall-eżekuzzjoni tad-deċiżjoni. Artikolu 75 Limitu taż-żmien raġonevoli għall-konformità 1. Mhux aktar tard minn tletin jum wara li l-Partijiet ikunu ġew avżati bid-deċiżjoni tal-grupp speċjali, il-Parti inkawża tavża bil-miktub lil-litigant u lill-Kumitat ta' l-EPA bil-limitu taż-żmien li din teħtieġ biex tikkonforma ("il-perjodu raġonevoli"). 2. F'każ ta' nuqqas ta' qbil bejn il-Partijiet fuq dak li jikkostitwixxi perjodu raġonevoli biex isir konformi mad-deċiżjoni tal-grupp speċjali, il-litigant, fl-20 jum min-notifika li saret mill-Parti inkawża skond il-paragrafu 1, għandu jitlob bil-miktub lill-grupp speċjali li jiddetermina d-dewmien tal-perjodu raġonevoli. Din it-talba hija kkomunikata fl-istess ħin lill-Parti l-oħra u lill-Kumitat ta' l-EPA. Il-grupp speċjali jgħarraf lill-Partijiet u l-Kumitat ta' l-EPA bid-deċiżjoni fit-30 jum mill-preżentazzjoni tat-talba. 3 Biex jiddetermina l-perjodu raġonevoli, il-grupp speċjali għandu jikkunsidra d-dewmien li fih il-Parti inkawża jew, jekk ikun il-każ, l-Istati firmatarji ta' l-Afrika Ċentrali, kellha (kellhom) normalment bżonn biex jiġu adottati miżuri leġiżlattivi jew amministrattivi mqabbla ma' dawk li l-parti inkawża jew, jekk ikun il-każ, l-Istati firmatarji ta' l-Afrika Ċentrali, jistma(w) bħala neċessarju biex tkun żgurata l-konformità. Il-grupp speċjali jista' wkoll jikkunsidra restrizzjonijiet dimostrabbli ta' kapaċitajiet li jistgħu jaffettwaw l-adozzjoni tal-miżuri neċessarji mill-Parti inkawża. 4. Fil-każ fejn il-grupp speċjali oriġinali jew wħud mill-membri tiegħu m'humiex f'punt li jerġgħu jingħaqdu mill-ġdid, għandhom jiġu applikati l-proċeduri ta' l-Artikolu 71. Il-limitu taż-żmien biex tingħata deċiżjoni huwa ta' 45 jum mill-preżentazzjoni tat-talba msemmija fil-paragrafu 2 ta' dan l-Artikolu. 5. Il-perjodu raġonevoli jista' jkun estiż bi ftehim reċiproku bejn il-Partijiet. Artikolu 76 Eżami mill-ġdid tal-miżuri meħuda għall-konformità mad-deċiżjoni tal-grupp speċjali ta' l-arbitraġġ 1. Il-Parti inkawża għandha tavża lill-Parti l-oħra u l-Kumitat ta' l-EPA qabel it-tmiem tal-perjodu raġonevoli bil-miżuri li din kellha tieħu bl-għan li tikkonforma mad-deċiżjoni ta' l-arbitraġġ. 2. F'każ ta' nuqqas ta' ftehim bejn il-Partijiet fil-qasam tal-kompatibbiltà tal-miżuri notifikati skond il-paragrafu 1 mad-dispożizzjonijiet imsemmija b'dan il-Ftehim, il-litigant jista' jitlob lill-grupp speċjali bil-miktub biex jiddeċiedi fuq il-kwistjoni. It-talba għandha tippreċiża l-miżuri speċifiċi li huma fil-kawża u tispjega r-raġunijiet li għalihom dawn huma inkompatibbli mad-dispożizzjonijiet ta' dan il-Ftehim. Il-grupp speċjali għandu jgħarraf id-deċiżjoni tiegħu fi żmien 90 jum mill-preżentazzjoni tat-talba. Fil-każijiet urġenti, inklużi partikolarment dawk li fihom hemm prodotti ta' l-ikel li jiħżienu jew ta' l-istaġun, il-grupp speċjali jgħarraf id-deċiżjoni tiegħu fi żmien 45 jum mill-preżentazzjoni tat-talba. 3. Fil-każ fejn il-grupp speċjali oriġinali jew wħud mill-membri tiegħu ma jkunux fil-pożizzjoni li jerġgħu jingħaqdu mill-ġdid, għandhom jiġu applikati l-proċeduri stipulati fl-Artikolu 71. Il-limitu taż-żmien tan-notifika tad-deċiżjoni huwa ta' 105 ijiem mill-preżentazzjoni tat-talba msemmija fil-paragrafu 2. Artikolu 77 Dispożizzjonijiet temporanji f'każ ta' nuqqas ta' konformità 1. Jekk il-Parti inkawża ma tinnotifikax, qabel ma jiskadi l-perjodu raġonevoli, il-miżuri li din ħadet biex tikkonforma mad-deċiżjoni tal-grupp speċjali ta' l-arbitraġġ jew jekk dan ta' l-aħħar jiddeċiedi li l-miżuri notifikati skond il-paragrafu 1 ta' l-Artikolu 76 m'humiex kompatibbli ma' l-obbligi tal-Parti msemmija skond id-dispożizzjonijiet ta' dan il-Ftehim, il-Parti inkawża jew, jekk ikun il-każ, l-Istat firmatarju kkonċernat ta' l-Afrika Ċentrali, għandha, jekk mistieden (mistiedna) mil-litigant, tagħmel offerta ta' kumpens temporanju. Dan il-kumpens jista' jinkludi jew jikkonsisti f'kumpens finanzjarju. Madankollu, ma hemm xejn f'dan il-Ftehim li jobbliga lill-Parti inkawża jew, jekk ikun il-każ, l-Istat firmatarju kkonċernat ta' l-Afrika Ċentrali, biex toffri kumpens finanzjarju bħal dan. 2. Jekk il-Partijiet ma jaqblux fuq kumpens fit-30 jum mit-tmiem tal-perjodu raġonevoli jew tad-deċiżjoni tal-grupp speċjali ta' l-arbitraġġ, imsemmija fl-Artikolu 76, skond liema l-miżuri ta' konformità li ttieħdu m'humiex kompatibbli mad-dispożizzjonijiet ta' dan il-Ftehim, il-litigant huwa eliġibbli, wara li jkun innotifika b'dan lill-Parti l-oħra, biex jadotta xi miżuri xierqa. Dawn il-miżuri jistgħu jkunu adottati mil-litigant, jew jekk ikun il-każ, l-Istat firmatarju kkonċernat ta' l-Afrika Ċentrali. 3. Bl-adozzjoni ta' dawn il-miżuri, il-litigant jew, jekk ikun il-każ, l-Istat firmatarju kkonċernat ta' l-Afrika Ċentrali, għandu jfittex li jagħżel miżuri proporzjonali għall-ksur li jaffettwaw mill-anqas it-twettiq ta' l-għanijiet ta' dan il-Ftehim u jikkunsidraw l-impatt tagħhom fuq l-ekonomija tal-Parti inkawża u fuq l-Istati firmatarji differenti ta' l-Afrika Ċentrali. 4. Il-Parti KE għandha tagħti prova tal-moderazzjoni meta din titlob kumpens jew tadotta miżuri xierqa b'konformità mal-paragrafu 1 jew 2 ta' dan l-Artikolu. 5. Il-kumpens jew il-miżuri xierqa għandhom ikunu temporanji u m' għandhomx ikunu applikati ħlief sal-mument meta l-miżura rikonoxxuta li tkun fi ksur tad-dispożizzjonijiet ta' dan il-Ftehim kienet tkun irrifjutata jew emendata b'mod li tirrendiha konformi mad-dispożizzjonijiet imsemmija, jew sal-mument meta l-Partijiet ikunu qablu li jsolvu t-tilwima tagħhom. Artikolu 78 Eżami tal-miżuri ta' konformità wara l-adozzjoni ta' miżuri xierqa 1. Il-Parti inkawża għandha tinnotifika lill-Parti l-oħra u lill-Kumitat ta' l-EPA bil-miżuri li din kellha tieħu sabiex tikkonforma mad-deċiżjoni tal-grupp speċjali ta' l-arbitraġġ, u fin-notifika titolbu li titwaqqaf l-applikazzjoni ta' miżuri xierqa mil-litigant jew, jekk ikun il-każ, l-Istat firmatarju kkonċernat ta' l-Afrika Ċentrali. 2. Jekk il-Partijiet ma jaslux li jaqblu mal-kompatibbiltà tal-miżuri notifikati mad-dispożizzjonijiet ta' dan il-Ftehim fit-30 jum mill-preżentazzjoni tan-notifika, il-litigant għandu jitlob bil-miktub lill-grupp speċjali ta' l-arbitraġġ biex jiddeċiedi fuq il-kwistjoni. It-talba hija notifikata lill-Parti l-oħra u l-Kumitat ta' l-EPA. Id-deċiżjoni tal-grupp speċjali ta' l-arbitraġġ għandha tiġi kkomunikata lill-Partijiet u l-Kumitat ta' l-EPA fil-45 jum mill-preżentazzjoni tat-talba. Jekk il-grupp speċjali ta' l-arbitraġġ jiddeċiedi li xi miżuri kwalunkwe meħuda biex tintlaħaq il-konformità m'humiex konformi mad-dispożizzjonijiet imsemmija f'dan il-Ftehim, dan jiddeċiedi jekk il-litigant jew, jekk ikun il-każ, l-Istat firmatarju kkonċernat ta' l-Afrika Ċentrali, jistax ikompli japplika miżuri xierqa. Jekk il-grupp speċjali ta' l-arbitraġġ jiddeċiedi li xi miżuri meħuda biex jaslu għall-konformità m'humiex konformi mad-dispożizzjonijiet imsemmija ta' dan il-Ftehim, dan jiddeċiedi jekk il-litigant jew, jekk ikun il-każ, l-Istat firmatarju kkonċernat ta' l-Afrika Ċentrali, jistax ikompli japplika miżuri xierqa. Jekk il-grupp speċjali ta' l-arbitraġġ jiddeċiedi li xi miżuri