Protokoll tal-Konvenzjoni ta' l-1979 dwar it-Tniġġis transkonfini fuq distanza twila, rigward iżjed tnaqqis ta’ l-emissjonijiet tal-kubrit



Official Journal L 326 , 03/12/1998 P. 0035 - 0056

CS.ES Chapter 11 Volume 30 P. 97 - 118

ET.ES Chapter 11 Volume 30 P. 97 - 118

HU.ES Chapter 11 Volume 30 P. 97 - 118

LT.ES Chapter 11 Volume 30 P. 97 - 118

LV.ES Chapter 11 Volume 30 P. 97 - 118

MT.ES Chapter 11 Volume 30 P. 97 - 118

PL.ES Chapter 11 Volume 30 P. 97 - 118

SK.ES Chapter 11 Volume 30 P. 97 - 118

SL.ES Chapter 11 Volume 30 P. 97 - 118



Protokoll tal-Konvenzjoni ta' l-1979 dwar it-Tniġġis transkonfini fuq distanza twila rigward iżjed tnaqqis ta’ l-emissjonijiet tal-kubrit -------------------------------------------------- Protokoll tal-Konvenzjoni ta' l-1979 dwar it-Tniġġis transkonfini fuq distanza twila rigward iżjed tnaqqis ta’ l-emissjonijiet tal-kubrit IL-PARTIJIET, DETERMINATI li jimplimentaw il-Konvenzjoni dwar it-Tniġġis transkonnnfini ta' l-arja fuq distanza twila, IMĦASSBA li l-emissjonijiet tal-kubrit u ta' pollutanti oħra ta' l-arja ser ikomplu jiġu trasportati bejn konfini internazzjonali, u qiegħdin jikkawżaw, f'partijiet esposti ta' l-Ewropa u ta' l-Amerika ta' Fuq, danni mifruxa fuq medda wiesgħa lil riżorsi naturali ta' importanza ambjentali u ekonomika vitali, bħal foresti, ħamrija, u ilmijiet, u lil materjali, inklużi monumenti storiċi, u, taħt ċerti ċirkostanzi, jagħmlu l-ħsara lis-saħħa tal-bniedem, DEĊIŻI li jieħdu miżuri ta' prekawzjoni sabiex jantiċipaw, jipprevjenu jew inaqqsu l-emissjonijiet ta' pollutanti ta' l-arja u jtaffu l-effetti avversi tagħhom, KONVINTI li fejn hemm it-theddid ta' danni serji u irreversibili, m'għandux jintuża n-nuqqas ta' ċertezza xjentifika totali bħala raġuni sabiex dawn il-mizuri jiġu posposti, meta jitqies li dawn il-miżuri ta' prekawzjoni li jieħdu ħsieb l-emissjonijiet ta' pollutanti ta' l-arja għandhom ikunu effettivi, taħt il-profil ta' ġestjoni u ta' spejjeż, ATTENTI li l-miżuri biex jikkontrollaw l-emissjonijiet tal-kubrit u ta' pollutanti oħra ta' l-arja ikunu qiegħdin jikkontribwixxu wkoll għall-protezzjoni ta' l-ambjent sensittiv ta' l-Artiku, FILWAQT LI JIKKUNSIDRAW li l-egħjun predominanti tat-tniġġis ta' l-arja li jikkontribwixxu għall-aċidifikazzjoni ta' l-ambjent huma l-kombustjoni ta' karburanti magħmula mill-fossili għall-produzzjoni ta' l-enerġija, u l-proċessi teknoloġiċi ewlenija f'diversi oqsma industrijali, kif ukoll it-trasport, li jwassal għal emissjonijiet tal-kubrit, ta' l-ossidi tan-nitroġenu, u ta' pollutanti oħra, KONXJI tal-bżonn ta' approċċ reġjonali għat-taqbida kontra t-tniġġis ta' l-arja li jkun effettiv, taħt il-profil ta' ġestjoni u ta' spejjeż u li jqis il-varjazzjonijiet fl-effetti u fl-ispejjeż għat-tnaqqis bejn il-pajjiżi, XEWQANA li jieħdu aktar azzjoni li tkun iżjed effettiva sabiex jikkontrollaw u jirriduċu l-emissjonijiet tal-kubrit, MGĦARRFA li kull politika għall-kontroll tal-kubrit, tkun kemm tkun effettiva, taħt il-profil ta' ġestjoni u ta' spejjeż fuq livell reġjonali, ser tirriżulta f'piż ekonomiku relattivament tqil fuq pajjiżi b'ekonomiji li għandhom fi transizzjoni għal ekonomija fis-suq, FILWAQT LI ŻOMMU F'MOĦĦOM li l-mizuri meħuda biex inaqqsu l-emissjonijiet tal-kubrit m'għandhomx jikkostitwixxu mezz ta' diskriminazzjoni arbitrarja jew inġustifikabbli jew restrizzjoni moħbija dwar il-kompetizzjoni u l-kummerċ internazzjonali, FILWAQT LI JIKKUNSIDRAW id-data xjentifika u teknika eżistenti dwar l-emissjonijiet, il-proċessi atmosferiċi u l-effetti ta' l-ossidi tal-kubrit fuq l-amjent, kif ukoll fuq l-ispejjeż għat-tnaqqis, FILWAQT LI JAFU li, minbarra l-emissjonijiet tal-kubrit, anke l-emissjonijiet ta' l-ossidi tan-nitroġenu u ta' l-ammonja qiegħdin jikkawżaw aċidifikazzjoni ta' l-ambjent, FILWAQT LI JOSSERVAW li taħt il-Konvenzjoni Strutturali tan-Nazzjonijiet Uniti dwar it-Tibdil fil-Klima, adottata ġewwa New York fid-9 ta' Mejju 1992, hemm ftehim li tiġi stabbilita politika nazzjonali u li jittieħdu l-miżuri korrespondenti għat-taqbida kontra t-tibdil fil-klima, li tista' tkun mistennija li jwassal għal riduzzjonijiet fl-emissjonijiet tal-kubrit, FILWAQT LI JAFFERMAW il-bżonn li jiġi assigurat żvilupp sħiħ u sostenibbli b'mod amjentali, FILWAQT LI JIRRIKONOXXU l-bżonn li jkomplu koperazzjoni xjentifika u teknika sabiex jiġi elaborat aktar l-approċċ ibbażat fuq piżijiet kritiċi u livelli kritiċi, inklużi sforzi sabiex jiġu vvalutati diversi pollutanti ta' l-arja u l-effetti varji fuq l-amjent, fuq materjali u fuq is-saħħa tal-bniedem, FILWAQT LI JENFASIZZAW li qiegħed jiġi żviluppat għarfien xjentifiku u tekniku u li ser ikun neċessarju li żviluppi bħal dawn jiġu meqjusa meta tkun qiegħda tiġi riveduta l-adegwatezza tal-obbligazzjonijiet li assumew taħt il-Protokoll preżenti u meta jkunu qiegħdin jiġu deċizi aktar azzjonijiet, FILWAQT LI JIRRIKONOXXU l-Protokoll dwar ir-Riduzzjoni ta' l-Emissjonijiet tal-Kubrit jew tal-Flussi Tagħhom Bejn Konfini u Ieħor mill-Inqas bi 30 fil-Mija, li ġie adottat ġewwa Helsinki fit-8 ta' Lulju 1985, u l-miżuri li diġà ttieħdu minn ħafna pajjiżi li kellhom l-effett li rriduċew l-emissjonijiet tal-kubrit, FTEHMU KIF ĠEJ: Artikolu 1 DEFINIZZJONIJIET Għall-finijiet tal-Protokoll preżenti, 1. "Konvenzjoni" tfisser il-Konvenzjoni dwar it-tniġġis ta' l-arja għal distanzi twal bejn konfini u ieħor, adottata ġewwa Ġinerva fit-13 ta' Novembru 1979; 2. "EMEP" tfisser il-programm koperattiv ghall-monitoraġġ u l-evalwazzjoni tat-trasmissjoni għal distanzi twal ta' pollutanti ta' l-arja fl-Ewropa; 3. "korp eżekuttiv" tfisser il-korp eżekuttiv għall-Konvenzjoni kostitwita permezz ta' l-Artikolu 10, paragrafu 1, tal-Konvenzjoni; 4. "Kummissjoni" tfisser il-Kummissjoni Ekonomika għall-Ewropa tal-Nazzjonijiet Uniti; 5. "Partijiet" tfisser, kemm-il darba l-kuntest ma jitlobx tifsira oħra, il-Partijiet għall-Protokoll preżenti; 6. "l-iskop ġeografiku tal-EMEP" tfisser iż-żona definita fl-Artikolu 1, paragrafu 4, tal-Protokoll għall-Konvenzjoni tal-1979 dwar it-tniġġis ta' l-arja għal distanzi twal bejn konfini u ieħor dwar finanzjament fit-tul tal-programm koperattiv għall-monitoraġġ u l-evalwazzjoni tat-trasmissjoni għal distanzi twal ta' pollutanti ta' l-arja fl-Ewropa (EMEP), adottat ġewwa Ġinevra fit-28 ta' Settembru 1984; 7. "SOMA" tfisser iż-żona għall-amministrazzjoni ta' l-ossidi tal-kubrit maħluqa fl-Anness III taħt il-kondizzjonijiet stabbiliti fl-Artikolu 2, paragrafu 3; 8. "piż kritiku" tfisser stima kwantitattiva ta' esposizzjoni għal pollutant wieħed jew aktar, li taħtha ma jkun hemm ebda effett ta' ħsara sinifikanti fuq elementi sensittivi speċifiċi ta' l-ambjent, skond l-għarfien ta' llum; 9. "livelli kritiċi" tfisser il-konċentrat ta' pollutanti fl-atmosfera li ogħla minnha tista' tikkawża effetti avversi diretti fuq riċepituri, bħal ma huma l-bnedmin, il-pjanti, l-ekosistemi jew il-materjali, skond l-għarfien ta' llum; 10. "deposizzjoni kritika tal-kubrit" tfisser stima kwantitattiva ta' l-esposizzjoni għall-komposti ta' l-ossidi tal-kubrit, meta jitqiesu l-effetti ta' l-ammont ta' "base cation" li jintuża u tad-depositu ta' "base cation", li taħtha ma jkun hemm ebda effett ta' hsara sinifikanti fuq elementi sensittivi speċifiċi ta' l-ambjent, skond l-għarfien ta' llum; 11. "emissjoni" tfisser il-ħruġ ta' sustanzi fl-atmosfera; 12. "emissjonijiet tal-kubrit" tfisser kull emissjoni ta' komposti tal-kubrit espressa bħala kilotunnellati ta' dijossidu tal-kubrit (kt SO2) fl-atmosfera li jkun ġej minn għejun antropoġeniċi, ħlief mill-vapuri fi traffiku internazzjonali barra l-ibħra territorjali; 13. "karburanti" tfisser kull materjal kombustibbli solidu, likwidu jew li fih il-gass ħlief għall-iskart domestiku u għall-iskart tossiku jew perikoluż; 14. "għajn ta' kombustjoni stazzjonarja" tfisser kull apparat tekniku jew grupp ta' apparati tekniċi li jkun kollokat fuq sit wieħed u li qiegħed, jew jista' jkun qiegħed jeħles gassijiet skartati minn munzell wieħed, li fih qiegħdin jiġu ossidifikati karburanti sabiex tintuża s-sħana hekk iġġenerata; 15. "għajn ġdida maġġuri ta' kombustjoni stazzjonarja" tfisser kull għajn ta' kombustjoni stazzjonarja li l-kostruzzjoni jew it-tibdil sostanzjali tagħha kien awtorizzat wara l-31 ta' Diċembru 1995 u li l-"input" termali tagħha tkun ta' mill-inqas 50 MWth meta mħaddma bil-kapaċità stmata. Huwa f'idejn l-awtoritajiet nazzjonali kompetenti li jiddeciedu jekk tibdila hijiex sostanzjali jew le, meta jiġu meqjusa fatturi bħall-benefiċċji ambjentali tat-tibdila; 16. "għajn maġġuri eżistenti ta' kombustjoni stazzjonarja" tfisser kull għajn ta' kombustjoni stazzjonarja li l-"input" termali tagħha tkun ta' mill-inqas 50 MWth meta mħaddma bil-kapaċità stmata; 17. "nafta" tfisser kull prodott ta' żejt mhux raffinat fl-HS 2710, jew kull prodott ta' żejt mhux raffinat li minħabba l-limiti ta' distillazzjoni tiegħu, jaqa' fil-kategorija ta' distillati medji maħsuba għall-użu bħala karburanti u li mill-inqas 85 % mill-volum tagħhom, li jinkludi t-telf fid-distillazzjoni, jidistilla ta' 350 °C; 18. "valur tal-limitu ta' l-emissjoni" tfisser il-konċentrat permissibbli ta' komposti tal-kubrit espress bħala dijossidu tal-kubrit fil-gassijiet skartati minn għajn ta' kombustjoni stazzjonarja espressa f'termini ta' massa għal kull volum tal-gassijiet skartati espressi bħala mg SO2/Nm3, jekk wieħed jassumi li l-gass skartat ghandu kontenut ta' ossiġnu b'volum ta' 3 % f'kaz ta' karburanti likwidi u li fihom il-gas u ta' 6 % fil-kaz ta' karburanti solidi; 19. "limitazzjoni ta' l-emissjoni" tfisser il-kwantità totali permissibbli ta' komposti tal-kubrit espressa bħala dijossidu tal-kubrit meħlus minn għajn ta' kombustjoni jew minn grupp ta' egħjun ta' kombustjoni li jinsabu jew f'sit wieħed jew ġewwa żona ġeografika definita, espressa f'kilotunnellati kull sena; 20. "ir-rata ta' tneħħija tal-kubrit" tfisser il-proporzjon tal-kwantità ta' kubrit li jiġi sseparat fis-sit tal-għajn tal-kombustjoni fuq perjodu stabbilit, għall-kwantità ta' kubrit li jkun jinstab fil-karburanti li jiġi ntrodott fil-faċilitajiet tal-għajn tal-kombustjoni u li jintuża fl-istess perjodu; 21. "budget tal-kubrit" tfisser matriċi ta' kontribuzzjonijiet ikkalkulati għad-depositu ta' komposti tal-kubrit ossidat f'żoni reċipjenti, li joriġinaw mill-emissjonijiet minn żoni speċifiċi. Artikolu 2 Obbligazzjonijiet bażiċi 1. Il-Partijiet għandhom jikkontrollaw u jirriduċu l-emissjonijiet ta' kubrit tagħhom sabiex iħarsu s-saħħa tal-bniedem u l-ambjent minn effetti avversi, partikolarment minn effetti aċidifikanti, u sabiex jiżguraw, sakemm ikun possibbli, u mingħajr ma jinkorru spejjeż eċċessivi, li d-depositi ta' komposti tal-kubrit ossidifikat ma jeċċedux, maż-żmien, il-piżijiet kritiċi mogħtija għall-kubrit bħala depositi kritiċi tal-kubrit fl-Anness I, skond l-għarfien xjentifiku ta' llum. 2. Bħala l-ewwel pass, il-Partijiet għandhom, mill-inqas, jirriduċu u jżommu l-emissjonijiet annwali tagħhom ta' kubrit skond iż-żminijiet u l-livelli speċifikati fl-Anness II. 3. Barra minn dan, kull Parti: (a) li t-total tal-area tal-art tagħha huwa aktar minn 2 miljun kilometru kwadru; (b) li kkommettiet ruħha, taħt il-paragrafu 2 fuq indikat, għal limitu ta' emissjoni nazzjonali tal-kubrit tagħha ta' mhux aktar mill-inqas bejn l-emissjonijiet tagħha tas-sena 1990 jew l-obligazzjoni tagħha taħt il-Protokoll ta' Helsinki tal-1985 fuq ir-riduzzjoni ta' l-emissjonijiet tal-kubrit jew tal-flussi tagħhom bejn konfini u ieħor mill-inqas bi 30 %, kif indikat fl-Anness II; (ċ) li l-emissjonijiet tal-kubrit annwali tagħha li jikkontribwixxu għall-aċidifikazzjoni f'żoni li jaqgħu taħt il-ġurisdizzjoni ta' Parti waħda jew ta' iżjed Partijiet joriġinaw biss minn ġewwa ż-żoni taħt il-ġurisdizzjoni tagħha li huma mniżżla bħala SOMAs fl-Anness III, u li ppreżentat dokumentażżjoni f'dan is-sens; u (d) li, meta ffirmat, jew aderiet għall-Protokoll prezenti ispeċfikat l-intenzjoni tagħha li ġġib ruħha skond dan il-paragrafu, għandha, mill-inqas, tirriduċi u żżomm l-emissjonijiet tal-kubrit annwali tagħha fiż-żona hekk imniżżla skond iż-żminijiet u l-livelli speċifikati fl-Anness II. 4. Inoltre, il-Partijiet għandhom jużaw, għal egħjun ġodda u dawk eżistenti, il-miżuri l-aktar effettivi għar-riduzzjoni ta' l-emissjonijiet tal-kubrit, li jkunu xierqa għaċ-ċirkostanzi partikolari tagħhom, li jinkludu, inter alia: - miżuri biex tiżdied l-effiċienza ta' l-enerġija, - miżuri biex jiżdied l-użu ta' enerġija li tista' tiġġedded, - miżuri li jirriduċu l-kontenut ta' kubrit f'karburanti partikolari u li jħajjru l-użu ta' karburanti b'kontenut baxx ta' kubrit, inkluż l-użu ta' karburanti b'kontenut għoli ta' kubrit imħallata ma' karburanti b'kontenut baxx ta' kubrit jew karburanti mingħajr kubrit, - miżuri biex japplikaw l-aħjar teknoloġiji ta' kontroll disponibbli li ma jinkorrux spejjeż eċċessivi, billi jużaw il-gwida fl-Anness IV. 5. Kull Parti, ħlief dawk il-Partijiet soġġetti għall-Ftehim ta' l-Istati Uniti/Kanada dwar il-Kwalità tal-Arja tal-1991, għandhom, mill-inqas: (a) japplikaw valuri tal-limiti ta' l-emissjonijiet għall-egħjun ġodda maġġuri ta' kombustjoni stazzjonarja, li jkunu mill-inqas stretti daqs dawk speċifikati fl-Annex V; (b) mhux aktar tard mill-1 ta' Lulju 2004 japplikaw, sa' fejn ikun possibbli mingħajr ma jinkorru spejjeż eċċessivi, valuri tal-limiti ta' l-emissjonijiet, li jkunu mill-inqas stretti daqs dawk speċifikati fl-Anness V, għal dawk l-egħjun maġġuri eżistenti ta' kombustjoni stazzjonarja li l-"input" termali tagħhom ikun aktar minn 500 MWth meta wieħed iqis kemm ikun fadallu ħajja impjant, li jkunu kkalkulati mid-data tad-dħul fis-seħħ tal-Protokoll preżenti, jew japplikaw limitazzjonijiet ta' l-emissjoni ekwivalenti jew provedimenti oħra xierqa, iżda dawn għandhom jilħqu l-limiti ta' l-emissjoni tal-kubrit speċifikat fl-Anness II u, sussegwentement, jaslu aktar viċin tal-piżijiet kritiċi mogħtija fl-Anness I; u, mhux aktar tard mill-1 ta' Lulju 2004 japplikaw valuri tal-limiti ta' l-emissjoni jew limitazzjonijiet ta' l-emissjoni għal dawk l-egħjun maġġuri eżistenti ta' kombustjoni stazzjonarja li l-"input" termali tagħhom ikun bejn 50 u 500 MWth billi jużaw l-Anness V bħala gwida; (ċ) mhux aktar tard minn sentejn wara d-data tad-dħul fis-seħħ tal-Protokoll preżenti tapplika "standards" nazzjonali għall-kontenut ta' kubrit fin-nafta li jkunu mill-inqas stretti daqs dawk speċifikati fl-Anness V. Fil-każi fejn il-provvista tan-nafta ma tkunx tista' tiġi assigurata mod ieħor, l-Istat jista' jestendi il-perjodu ta' żmien mogħti b'dan is-subparagrafu għall-perjodu ta' mhux aktar minn 10 snin. F'dan il-każ, għandu jispeċifika, permezz ta' dikjarazzjoni li għandha tiġi depositata flimkien ma' l-istrument ta' ratifika, aċċettazzjoni, approvazzjoni jew adeżjoni, l-intenzjoni tiegħu li jestenti l-perjodu ta' żmien. 6. Barra minn dan, il-Partijiet jistgħu ukoll japplikaw strumenti ekonomiċi sabiex jinkoraġġixxu l-adozzjoni ta' approċċi li jkunu effettivi, taħt il-profil ta' ġestjoni u ta' spejjeż biex jitnaqqsu l-emissjonijiet tal-kubrit. 7. Il-Partijiet f'dan il-Protokoll jistgħu, waqt seduta tal-korp eżekuttiv,u skond il-regoli u l-kondizzjonijiet li l-korp eżekuttiv jogħġbu jelabora u jaddotta, jiddeċiedu jekk zewġ Partijiet jew aktar jistgħux jimplimentaw flimkien l-obbligazzjonijiet imniżżla fl-ANNESS II. Dawn ir-regoli u l-kondizzjonijiet għandhom jassiguraw li l-obbligazzjonijiet imniżżla fil-paragrafu 2 fuq indikat jiġu fis-seħħ u għandhom ukoll jippromwovu s-seħħ tal-għanijiet ambjentali imniżżla fil-paragrafu 1 fuq indikat. 8. Bla ħsara għar-riżultat ta' l-ewwel reviżjoni previst fl-Artikolu 8 u mhux aktar tard minn sena wara li dik ir-reviżjoni tkun lesta, il-Partijiet għandhom jibdew in-negozjati fuq aktar obbligazzjonijiet sabiex jirriduċu l-emissjonijiet. Artikolu 3 Tpartit ta' teknoloġija 1. B'konsistenza mal-liġijiet, ir-regolamenti u l-prattika nazzjonali tagħhom, il-Partijiet għandhom jiffaċilitaw it-tpartit ta' teknoloġiji u ta' metodi ta' teknika, inklużi dawk li jżidu l-effiċienza tal-enerġija, l-użu ta' enerġija li tkun tista' tiġġedded, u l-ipproċessar ta' karburanti b'kontenut baxx ta' kubrit, sabiex jirriduċu l-emissjonijiet tal-kubrit, partikolarment permezz tal-promozzjoni ta': (a) t-tpartit kummerċjali tat-teknoloġija li għandhom għad-disposizzjoni; (b) koperazzjoni u kuntatti industrijali diretti, inklużi l-"joint ventures"; (ċ) t-tpartit ta' informazzjoni u esperjenza; (d) il-provvista ta' assistenza teknika. 2. Waqt li jippromwovu l-attivitajiet speċifikati fil-paragrafu 1 fuq indikat, il-Partijiet għandhom joħolqu kondizzjonijiet favorevoli billi jiffaċilitaw il-kuntatti u l-koperazzjoni bejn l-organizzazzjonijiet u l-individwi xierqa fis-setturi privati u pubbliċi li kapaċi jipprovdu teknoloġija, disinn u servizzi ta' inġenjerija, tagħmir jew finanzi. 3. Mhux aktar minn sitt xhur wara d-data tad-dħul fis-seħħ tal-Protokoll preżenti, il-Partijiet għandhom jibdew jikkonsidraw il-proċeduri biex joħolqu kondizzjonijiet aktar favorevoli ghat-tpartit ta' teknoloġija biex jirriduċu l-emissjonijiet tal-kubrit. Artikolu 4 Strateġiji, politika, programmi, miżuri u informazzjoni nazzjonali 1. Sabiex timplimenta l-obbligazzjonijiet tagħha taħt l-Artikolu 2, kull Parti għandha: (a) taddotta strateġiji, politika, u programmi nazzjonali, mhux aktar minn sitt xhur wara li l-Protokoll preżenti jidħol fis-seħħ għaliha u (b) tieħu u tapplika miżuri nazzjonali, sabiex tikkontrolla u tirriduċi l-emissjonijiet tal-kubrit tagħha. 2. Kull Parti għandha tiġbor u żżomm informazzjoni dwar: (a) il-livelli effettivi ta' l-emissjonijiet tal-kubrit, u tal-konċentrati u depositi ma' kullimkien ta' kubrit ossidat u komposti oħra aċidifikanti, meta wieħed iqis, għal dawk il-Partijiet li jinsabu ġewwa l-iskop ġeografiku tal-EMEP, il-pjan ta' xogħol tal-EMEP; u (b) l-effetti tad-depositi ta' kubrit ossidifikat u komposti oħra aċidifikanti. Artikolu 5 Rapportaġġ 1. Kull Parti għandha, permezz tas-segretarju eżekuttiv tal-Kummissjoni, tirraporta lill-korp eżekuttiv, fuq bażi perjodiku ddeterminat mill-korp eżekuttiv, informazzjoni dwar: (a) l-implimentazzjoni ta' strateġiji, politika, programmi, u miżuri nazzjonali imsemmija fl-Artikolu 4, paragrafu 1; (b) il-livelli ta' l-emissjonijiet tal-kubrit nażżjonali annwali, skond l-għajnuniet addottati mill-korp eżekuttiv, li jikkontjenu data dwar l-emissjoni għal kull kategorija ta' egħjun rilevanti; u (ċ) l-implimentazzjoni ta' l-obbligazzjonijiet l-oħra li intrabtet bihom permezz tal-Protokoll preżenti, skond id-deċiżjoni dwar il-forma u l-kontenut li għandhon jaddottaw il-Partijiet waqt seduta tal-korp eżekuttiv. It-termini ta' din il-deċiżjoni għandhom ikunu riveduti skond il-bżonn sabiex jiġi identifikat kull element addizzjonali dwar il-forma u/jew il-kontenut ta' l-informazzjoni li għandhom ikunu nklużi fir-rapporti. 2. Kull Parti li jinsab ġewwa l-iskop ġeografiku tal-EMEP għandu jirraporta, permezz tas-segretarju eżekuttiv tal-Kummissjoni, lill-EMEP, fuq bażi perjodiku li għandu jiġi determinat mill-korp li jmexxi l-EMEP u approvat mill-Partijiet waqt seduta tal-korp eżekuttiv, l-informazzjoni dwar il-livelli ta' l-emissjonijiet tal-kubrit b'riżoluzzjoni dwar żmien u spażju kif speċifikat mill-korp li jmexxi l-EMEP. 3. L-EMEP għandu jipprovdi informazzjoni, fi żmien xieraq qabel kull seduta annwali tal-korp eżekuttiv, dwar: (a) konċentrati u depositi ma' kullimkien ta' komposti ta' kubrit ossidat; u (b) kalkoli ta' budgets dwar il-kubrit. Il-Partijiet f'żoni li jinsabu barra l-iskop ġeografiku tal-EMEP għandhom iqiegħdu għad-disposizzjoni informazzjoni simili jekk jintalbu biex jagħmlu dan mill-korp eżekuttiv. 4. Il-korp eżekuttiv għandu, skond l-Artikolu 10, paragrafu 2(b), tal-Konvenzjoni, jieħu ħsieb li jipprepara l-informazzjoni dwar l-effetti tad-depositi tal-kubrit ossidat u tal-komposti oħra aċidifikanti. 5. Waqt is-seduti tal-korp eżekuttiv, il-Partijiet għandhom jieħdu ħsieb li jippreparaw, f'intervalli regolari, l-informazzjoni riveduta dwar allokazzjonijiet ta' riduzzjonijiet ta' l-emissjonijiet għall-Istati li jinsabu ġewwa l-iskop ġeografiku tal-EMEP li jkunu kkalkulati u li minnhom ikun jista' jsir l-aħjar użu internazzjonalment, b'mudelli għal stimi integrati, sabiex tkun tista' titnaqqas iżjed id-differenza bejn id-depositi attwali ta' komposti ta' kubrit ossidat u l-valuri ta' piżijiet kritiċi, għall-għaniijiet tal-Artikolu 2, paragrafu 1, tal-Protokoll preżenti. Artikolu 6 Riċerka, żvilupp u monitoraġġ Il-Partijiet għandhom iħajjru r-riċerka, l-iżvilupp, il-monitoraġġ u l-koperazzjoni b'relazzjoni għal: (a) l-armonizzazzjoni internazzjonali ta' metodi għat-twaqqif ta' piżijiet kritiċi u ta' livelli kritiċi u għall-elaborazzjoni ta' proċeduri għal armonizzazzjoni bħal din; (b) it-titjib tal-metodi ta' teknika u tas-sistemi ta' monitoraġġ u ta' l-immudellar ta' trasport, u konċentrati u depositi ta' komposti tal-kubrit; (ċ) l-istrateġiji għal aktar riduzzjoni ta' l-emissjonijiet tal-kubrit ibbażati fuq il-piżijiet kritiċi u l-livelli kritiċi kif ukoll fuq l-żviluppi tekniċi, u t-titjib ta' l-immudellar ta' stimi integrati sabiex jiġu kkalkulati allokazzjonijiet ta' riduzzjonijiet ta' l-emissjoni li minnhom ikun jista' jsir l-aħjar użu internazzjonalment, meta titqies id-distribuzzjoni ekwa ta' l-ispejjeż għat-tnaqqis; (d) il-fehma tal-effetti aktar wiesa' ta' l-emissjonijiet tal-kubrit fuq is-saħħa tal-bniedem, l-ambjent, partikolarment l-aċidifikazzjoni, u l-materjali, inkuzi monumenti storiċi u kulturali, meta titqies ir-relazzjoni bejn l-ossidji tal-kubrit, l-ossidji tan-nitroġenu, l-ammonja, il-komposti organiċi volatili u l-ożonu troposferiku; (e) it-teknoloġiji li jnaqqsu l-emissjonijiet, u t-teknoloġiji u l-metodi ta' teknika li jħajjru l-effiċienza tal-enerġija, il-konservazzjoni tal-enerġija u l-użu ta' enerġija li tkun tista' tiġġedded; (f) il-valutazzjoni ekonomika tal-benefiċċji għall-ambjent u għas-saħħa tal-bniedem li jirriżultaw mir-ridużżjoni ta' l-emissjonijiet tal-kubrit. Artikolu 7 Ħarsien 1. Qiegħed jiġi stabbilit hawnhekk, kumitat ta' implimentazzjoni biex jirrivedi l-implimentazzjoni tal-Protokoll preżenti u l-ħarsien mill-Partijiet ta' l-obbligazzjonijiet tagħhom. Dan għandu jirraporta lill-Partijiet waqt seduti ta' korp eżekuttiv u jista' jagħmlilhom dawk ir-rakkomandazzjonjiet li jidhirlu xierqa. 2. Wara li jiġi kkunsidrat rapport, u kull rakkomandazzjoni tal-kumitat ta' implimentazzjoni, il-Partijiet, wara li jqisu ċ-ċirkostanzi tal-każ u skond il-prattika tal-Konvenzjoni, jistgħu jiddeċiedu dwar, u jagħmlu sejħa għal, azzjoni sabiex ikun hemm ħarsien sħiħ tal-Protokoll preżenti, inklużi miżuri sabiex jassistu l-ħarsien tal-Protokoll minn Parti u sabiex jintlaħqu aktar l-għanijiet tal-Protokoll. 3. Waqt l-ewwel seduta tal-korp eżekuttiv wara d-dħul fis-seħħ tal-Protokoll preżenti, il-Partijiet għandhom jaddottaw deċiżjoni li tiffissa l-istruttura u l-funzjonijiet tal-kumitat ta' implimentazzjoni, kif ukoll il-proċeduri għar-reviżjoni tiegħu tal-ħarsien. 4. L-applikazzjoni tal-proċedura dwar il-ħarsien għandha tkun mingħajr preġudizzju għad-disposizzjonijiet tal-Artikolu 9 tal-Protokoll preżenti. Artikolu 8 Reviżjonijiet mill-Partijiet waqt seduti tal-korp eżekuttiv 1. Waqt is-seduti tal-korp eżekuttiv, il-Partijiet għandhom, skond l-artikolu 10, paragrafu 2(a), tal-Konvenzjoni, jirrivedu l-informazzjoni provduta mill-Partijiet u l-EMEP, id-data dwar l-effetti tad-depositi tal-kubrit u ta' komposti oħra aċidifikanti u r-rapporti tal-kumitat ta' implimentazzjoni imsemmi fl-Artikolu 7, paragrafu 1, tal-Protokoll preżenti. 2. (a) Waqt is-seduti tal-korp eżekuttiv, il-Partijiet għandhom ikomplu jirrivedu l-obbligazzjonijiet iffissati fil-Protokoll preżenti, inkluzi: (i) l-obbligazzjonijiet tagħhom dwar l-allokazzjonjiet ta' riduzzjoni ta' l-emissjonijiet ikkalkolati u li minnhom ikun jista' jsir l-aħjar użu internazzjonalment, imsemmija fl-Artikolu 5, paragrafu 5; u (ii) l-adegwatezza ta' l-obbligazzjonijiet u l-progress magħmul sabiex jintlaħu l-għanijiet tal-Protokoll preżenti. (b) Ir-Reviżjonijiet għandhom iqisu l-aħjar informazzjoni xjentifika għad-disposizzjoni dwar l-aċidifikazzjoni, inklużi stimi tal-piżijiet kritiċi, l-iżviluppi teknoloġiċi, il-kondizzjonijiet ekonomiċi li jkunu qiegħdin jinbiddlu u l-eżekuzzjoni ta' l-obbligazzjonijiet dwar il-livelli ta' l-emissjonijiet. (ċ) Fil-kuntest ta' reviżjonijiet bħal dawn, kull Parti li l-obbligazzjonijiet tagħha dwar il-limiti ta' l-emissjonijiet tal-kubrit taħt l-Anness II tal-Protokoll preżenti m'humiex konformi ma' l-allokazzjonijiet ta' riduzzjonijiet ta' l-emissjonijiet għal dik il-Parti li huma ikkalkulati u li minnhom ikun jista' jsir l-aħjar użu internazzjonalment, u li hija mitluba tirriduċi d-differenza bejn id-depositi tal-kubrit tas-sena 1990 u d-depositi kritiċi tal-kubrit ġewwa l-iskop ġeografiku tal-EMEP mill-inqas b'60 %, għandha tagħmel kull sforz sabiex tinkorpora obbligazzjonijiet revizjonati. (d) Il-proċeduri, metodi u żminijiet għal reviżjonijiet bħal dawn għandha tiġi speċifikata mill-Partijiet waqt seduta tal-korp eżekuttiv. L-ewwel minn dawn ir-reviżjonijiet għandha titlesta fis-sena 1997. Artikolu 9 Soluzzjoni tad-disputi 1. F'każ ta' disputa bejn żewġ Partijiet jew aktar dwar l-interpretazzjoni jew l-applikazzjoni tal-Protokoll preżenti, il-Partijiet ikkonċernati għandhom ifittxu soluzzjoni għad-disputa permezz ta' negozjati jew ta' kull meżż ieħor paċifiku li jagħżlu huma stess. Il-Partijiet f'disputa għandhom jinfurmaw lill-korp eżekuttiv dwar id-disputa tagħhom. 2. Waqt li tkun qiegħda tirratifika, tapprova jew taċċedi għall-Protokoll preżenti, jew f'xi żmien ieħor wara, Parti li ma tkunx organizzazzjoni reġjonali b'integrazzjoni ekonomika tista' tiddikjara, permezz ta' strument bil-miktub sottomess lid-depositarju, li dwar kull disputa rigward l-interpretazzjoni jew l-applikazzjoni tal-Protokoll, hija tagħraf wieħed jew aktar mill-mezzi ta' soluzzjoni ta' disputi li ġejjin bħala obbligatorji ipso facto u mingħajr ftehim, b'relazzjoni għal kull Parti li qiegħda taċċetta l-istess obbligazzjoni: (a) is-sottomissjoni tad-disputa lill-Qorti Internazzjonali tal-Ġustizzja; (b) l-arbitraġġ skond il-proċeduri li għandhom jiġu adottati mill-Partijiet waqt seduta tal-korp ezekuttiv malli jkun prattiku, permezz ta' l-Anness dwar l-arbitraġġ. Parti i tkun organizzazzjoni reġjonali b'integrazzjoni ekonomika tista' tagħmel dikjarazzjoni dwar l-arbitraġġ li jkollha l-istess effett skond il-proċeduri imsemmija fis-subparagrafu (b) fuq indikat. 3. Dikjarazzjoni magħmula taħt il-paragrafu 2 fuq indikat għandha tibqa' fis-seħħ sakemm tiskadi skond it-termini tagħha jew sa tlett xhur wara li tkun depositata mad-depositarju notifika bil-miktub tar-revoka tagħha. 4. Dikjarazzjoni ġdida, notifika ta' revoka jew l-iskadenza ta' dikjarazzjoni m'għandhom bl-ebda mod jaffetwaw il-proċeduri pendenti quddiem il-Qorti Internazzjonali tal-Ġustizzja jew it-tribunal ta' l-arbitraġġ, kemm-il darba il-Partijiet f'disputa ma jiftehmux mod ieħor. 5. Ħlief fil-każ fejn il-Partijiet f'disputa ikunu aċċettaw l-istess mezz ta' soluzjoni ta' disputa taħt il-paragrafu 2, jekk wara 12 il-xahar min-notifika minn Parti waħda lill-oħra li teżisti disputa bejniethom, il-Partijiet ikkonċernati ma rnexxielhomx isibu soluzzjoni għad-disputa ta' bejniethom permezz tal-meżżi imsemmija fil-paragrafu 1 fuq indikat, id-disputa għandha, fuq talba ta' xi waħda mill-Partijiet fid-disputa, tiġi sottomessa għall-konċiljazzjoni. 6. Għall-fini tal-paragrafu 5, għandha titwaqqaf kummissjoni ta' konċiljazzjoni. Il-kummissjoni għandha tkun komposta minn numru indaqs ta' membri maħtura minn kull parti kkonċernata jew, fejn il-partijiet f'konċiljażżjoni għandhom l-istess interess, minn grupp li għandu dak l-istess interess, u minn president magħżul mill-membri hekk maħtura kollha flimkien. Il-kummissjoni għandha tagħti rakkomandazzjoni, li l-partijiet għandhom iqisu in buona fede. Artikolu 10 L-Anessi L-Annessi tal-Protokoll preżenti għandhom jiffurnaw parti ntegrali mill-Protokoll. L-Annessi I u IV huma ta' natura ta' rakkomandazzjoni. Artikolu 11 Emendi u aġġustamenti 1. Kull Parti tista' tipproponi emendi għall-Protokoll preżenti. Kull Parti fil-Konvenzjoni tista' tipproponi li jsir aġġustament fl-Anness II tal-Protokoll preżenti sabiex jiżdied isimha, flimkien mal-livelli ta' l-emissjonijiet, il-limiti ta' l-emissjonijiet tal-kubrit u l-perċentwali tar-riduzzjonijiet ta' l-emissjoni. 2. Dawn l-emendi u l-aġġustamenti proposti għandhom jiġu sottomessi bil-miktub lis-segretarju eżekuttiv tal-Kummissjoni, li għandu jikkomunikahom lill-Partijiet kollha. Il-Partijiet għandhom jiddiskutu l-emendi u l-aġġustamenti proposti waqt is-seduta tal-korp eżekuttiv li jkun imiss, iżda dawn il-proposti iridu jkunu ġew imqassma mis-segretarju eżekuttiv mall-Partijiet mill-inqas 90 jum qabel. 3. L-emendi għall-Protokoll preżenti u għall-Annessi II, III u V tiegħu għandhom jiġu addottati b'konsensus tal-Partijiet preżenti waqt seduta tal-korp eżekuttiv, u għandhom jidħlu fis-seħħ għall-Partijiet li aċċettawhom fid- 90 jum wara d-data li fiha żewġ terzi tal-Partijiet ikunu ddepositaw mad-depositarju l-istrumenti tagħhom ta' l-aċċettazzjoni ta' l-emendi. L-emendi għandhom jidħlu fis-seħħ għal kull Parti oħra fid-90 jum wara d-data li fiha dik il-Parti tkun iddepositat l-istrument tagħha ta' l-aċċettazzjoni tagħhom. 4. L-emendi għall-Annessi tal-Protokoll preżenti, ħlief għall-Annessi imsemmija fil-paragrafu 3 fuq indikat, għandhom jiġu addottati b'konsensus bejn il-Partijiet preżenti waqt seduta tal-korp eżekuttiv. Malli jiskadu 90 ġurnata mid-data tal-komunikazzjoni tagħha mis-segretarju eżekuttiv tal-Kummisjoni, emenda għal xi l-Anness minn dawn għandha ssir effettiva għal dawk il-Partijiet li ma jkunux issottomettew notifika lid-depositarju skond id-disposizzjonijiet tal-paragrafu 5 hawn isfel indikat, sakemm mill-inqas 16-il Parti ma jkunux issottomettew din in-notifika. 5. Kull Parti li ma tkunx tista' tapprova emenda għal l-Anness, ħlief għal l-Anness imsemmi fil-paragrafu 3 fuq indikat, għandha tinnotifika lid-depositarju b'dan bil-miktub fi żmien 90 jum mid-data tal-komunikazzjoni ta' l-adozzjoni tagħha. Id-depositarju għandu, mingħajr dewmien, jinnotifika l-Partijiet kollha li jkun irċieva notifika bħal din. Parti tista', f'kull żmien, tissostitwixxi l-aċċettazzjoni għal notifika preċedenti li tkun irċeviet. Parti tista', f'kull żmien, tissostitwixxi aċċettazzjoni għal notifika preċedenti u, wara li tiddeposita strument ta' aċċettazzjoni mad-depostarju, l-emenda għal dak l-Anness għandha ssir effettiva għal dik il-Parti. 6. Aġġustamenti għall-Anness II għandhom jiġu addottati b'konsensus bejn il-Partijiet preżenti waqt seduta tal-korp eżekuttiv u għandhom isiru effettivi għall-Partijiet kollha tal-Protokoll preżenti fid-90 jum wara d-data li fiha s-segretarju eżekuttiv tal-Kummissjoni jinnotifika lil dawk il-Partijiet bil-miktub dwar l-adozzjoni ta' l-aġġustament. Artikolu 12 Firma 1. Il-Protokoll preżenti għandu jkun miftuħ għall-firem f'Oslo mit-13 ta' Ġunju 1994 sal-14 ta' Ġunju 1994 it-tnejn inklużi, u wara fil-kwartieri tan-Nazzjonijiet Uniti fi New York sat-12 ta' Diċembru 1994 minn Stati membri tal-Kummissjoni kif ukoll minn Stati li għandhom status konsultattiv mal-Kummissjoni, skond il-paragrafu 8 tar-Resoluzzjoni tal-Kunsill Ekonomiku u Soċjali 36(IV) tat-28 ta' Marzu 1947, u mill-organizzazzjonijiet reġjonali ta' integrazzjoni ekonomika, kostitwiti minn Stati membri sovrani tal-Kummissjoni, li għandhom kompetenza rigward in-negozjati, il-konklużjoni u l-applikazzjoni tal-fehmiet internazzjonali dwar kwistjonijiet koperti mill-Protokoll, sakemm l-Istati u l-organizzazzjonijiet ikkonċernati ikunu Partijiet fil-Konvenzjoni u jkunu mniżżla fl-Anness II. 2. Fil-kwistjonijiet li jaqgħu taħt il-kompetenza tagħhom, dawn l-organizzazzjonijiet reġjonali ta' integrazzjoni ekonomika, għandhom, għan-nom tagħhom stess, jeżerċitaw id-drittijiet u jwettqu r-responsabbilitajiet li l-Protokoll preżenti jattribwixxi lill-Istati membri tagħhom. F'dawn il-każijiet, l-Istati membri ta' dawn l-organizzazzjonijiet m'għandux ikollhom dritt li jeżerċitaw dawn id-drittijiet individwalment. Artikolu 13 Ratifika, aċċettazzjoni, approvazzjoni u adeżjoni 1. Il-Protokoll preżenti għandu jkun soġġett għar-ratifika, aċċettazzjoni jew approvazzjoni mill-firmatarji. 2. Il-Protokoll preżenti għandu jkun lest għall-adeżjoni mit-12 ta' Diċembru 1994 mill-Istati u l-organizzazzjonijiet li jilħqu r-rekwiżiti tal-Artikolu 12, paragrafu 1. Artikolu 14 Depositarju L-istrumenti ta' ratifika, aċċettazzjoni, approvazzjoni jew adeżjoni għandhom ikunu depositati mas-Segretarju Generali tan-Nazzjonijiet Uniti, li għandu jaqdi l-funzjonijiet ta' depositarju. Artikolu 15 Dħul fis-Seħħ 1. Il-Protokoll preżenti għandu jidħol fis-seħħ fid-90 jum wara d-data li fiha is-16 l-istrument ta' ratifika, aċċettazzjoni, approvazzjoni jew adeżjoni jkun ġie depositat mad-depositarju. 2. Għal kull Stat jew organizzazzjoni imsemmija fl-Artikolu 12, paragrafu 1, li jirratifika, jaċċetta jew japprova l-Protokoll preżenti jew jaderixxi għalih wara d-depositu tas-16 l-istrument ta' ratifika, aċċettazzjoni, approvazzjoni jew adeżjoni, il-Protokoll għandu jidħol fis-seħħ fid-90 jum wara d-data tad-depositu minn dik il-Parti ta' l-istrument tagħha ta' ratifika, aċċettazzjoni, approvazzjoni jew adeżjoni. Artikolu 16 Irtirar F'kull żmien wara ħames snin mid-data ta' meta l-Protokoll preżenti jkun daħal fis-seħħ għal xi Parti, dik il-Parti tista' tirtira minnu billi tagħti notifika bil-miktub lid-depositarju. Kull irtirar bħal dan għandu jsir effettiv fid-90 jum minn meta d-epositarju jkun irċievieha, jew f'data oħra sussegwenti li tkun speċifikata fin-notifika tal-irtirar. Artikolu 17 Testi awtentiċi L-oriġinal tal-Protokoll preżenti, li tiegħu it-test ingliż, franċiż u russu huma kollha awtentiċi ndaqs, għandhom ikunu depositati mas-Segretarju Generali tan-Nazzjonijiet Uniti. B'xhieda ta' dan, is-sottoffirmati, kif debitament awtorizzati għal dan, iffirmaw il-Protokoll preżenti. Magħmul f'Oslo, illum it-tlettax ta' Ġunju tas-sena elf, disa' mija u erbgħa u disgħin. --------------------------------------------------