Ftehim Interim li jistabbilixxi qafas ta' Ftehim ta' Sħubija Ekonomika bejn l-Istati tal-Afrika tal-Lvant u tan-Nofsinhar min-naħa u l-Komunità Ewropea u l-Istati Membri tagħha min-naħa l-oħra



Official Journal L 111 , 24/04/2012 P. 0003 - 1172



Ftehim Interim li jistabbilixxi qafas ta' Ftehim ta' Sħubija Ekonomika bejn l-Istati tal-Afrika tal-Lvant u tan-Nofsinhar min-naħa u l-Komunità Ewropea u l-Istati Membri tagħha min-naħa l-oħra L-UNJONI TAL-KOMOROS, IR-REPUBBLIKA TAL-MADAGASKAR, IR-REPUBBLIKA TAL-MAWRIZJU, IR-REPUBBLIKA TAS-SEYCHELLES, IR-REPUBBLIKA TAŻ-ŻAMBJA, IR-REPUBBLIKA TAŻ-ŻIMBABWE, Minn issa ’l quddiem imsejħin "l-Istati tal-ALN", Min-naħa waħda u, IR-RENJU TAL-BELĠJU, IR-REPUBBLIKA TAL-BULGARIJA, IR-REPUBBLIKA ĊEKA, IR-RENJU TAD-DANIMARKA, IR-REPUBBLIKA FEDERALI TAL-ĠERMANJA, IR-REPUBBLIKA TAL-ESTONJA, L-IRLANDA, IR-REPUBBLIKA ELLENIKA, IR-RENJU TA’ SPANJA, IR-REPUBBLIKA FRANĊIŻA, IR-REPUBBLIKA TALJANA, IR-REPUBBLIKA TA’ ĊIPRU, IR-REPUBBLIKA TAL-LATVJA, IR-REPUBBLIKA TAL-LITWANJA, IL-GRAN DUKAT TAL-LUSSEMBURGU, IR-REPUBBLIKA TAL-UNGERIJA, MALTA, IR-RENJU TAL-OLANDA, IR-REPUBBLIKA TAL-AWSTRIJA, IR-REPUBBLIKA TAL-POLONJA, IR-REPUBBLIKA PORTUGIŻA, IR-RUMANIJA, IR-REPUBBLIKA TAS-SLOVENJA, IR-REPUBBLIKA SLOVAKKA, IR-REPUBBLIKA TAL-FINLANDJA, IR-RENJU TAL-ISVEZJA, IR-RENJU UNIT TAL-GRAN BRITTANJA U L-IRLANDA TA’ FUQ, u IL-KOMUNITÀ EWROPEA, minn issa "il-Parti KE", min-naħa l-oħra flimkien imsejħin bħala "il-Partijiet" PREAMBOLU AĦNA, l-Istati Afrikani, tal-Karibew u tal-Paċifiku (AKP) tar-reġjun tal-Afrika tal-Lvant u tan-Nofsinhar (ALN), ikkostitwiti bħala l-Grupp tal-ALN u kull wieħed mill-Istati Membri tiegħu, min-naħa, u l-Komunità Ewropea (KE) u l-Istati Membri tagħha, min-naħa l-oħra; WARA LI KKUNSIDRAJNA l-Ftehim ta’ Sħubija bejn il-Membri tal-Grupp ta’ Stati Afrikani, tal-Karibew u tal-Paċifiku min-naħa, u l-KE u l-Istati Membri tagħha min-naħa l-oħra, iffirmat fit- 23 ta’ Ġunju 2000 (minn hawn ’il quddiem imsejjaħ il-Ftehim ta’ Cotonou), it-Trattat tas-Suq Komuni għall-Afrika tal-Lvant u tan-Nofsinhar (KOMALN) iffirmat fil- 5 ta’ Novembru 1993, it-Trattat tal-Komunità ta’ Żvilupp tal-Afrika tan-Nofsinhar (SADC) iffirmat fis- 17 ta’ Awwissu 1992 u l-Protokoll tiegħu dwar il-Kummerċ, it-Trattat tal-Komunità tal-Afrika tal-Lvant (KAL) iffirmat fit- 30 ta’ Novembru 1999, u l-Att Kostituttiv tal-Unjoni Afrikana ffirmat u adottat fil- 11 ta’ Lulju 2002; WARA LI KKUNSIDRAJNA t-Trattat li Jistabbilixxi l-Komunità Ewropea; WARA LI KKUNSIDRAJNA WKOLL id-deċiżjoni tat-tmien Summit tal-Awtorità tal-KOMALN tal-Kapijiet ta’ Stat u Gvern li sar f’Khartoum, is-Sudan, fis- 17 ta’ Marzu 2003, dwar il-ħolqien tal-konfigurazzjoni tal-ALN bil-għan li jkun innegozjat Ftehim ta’ Sħubija Ekonomika (FSE) mal-Unjoni Ewropea (UE); WAQT LI JQISU li l-Istati tal-ALN u l-KE u l-Istati Membri tagħha qablu li l-kooperazzjoni kummerċjali u ekonomika tagħhom għandu jkollha l-għan li trawwem l-integrazzjoni b’mod seren u gradwali tal-Istati tal-ALN fl-ekonomija dinjija b’qies kif imiss tal-għażliet politiċi tagħhom, il-livelli ta’ żvilupp u l-prijoritajiet ta’ żvilupp, biex b’hekk jinġieb ’il quddiem l-iżvilupp sostenibbli tagħhom u jagħtu sehemhom biex jinqered il-faqar fl-Istati tal-ALN; WAQT LI JAFFERMAW MILL-ĠDID l-impenn tagħhom li jġibu ’l quddiem u jħaffu l-iżvilupp ekonomiku, kulturali u soċjali tal-Istati tal-ALN bil-għan li jikkontribwixxu għall-paċi u s-sigurtà u jippromwovu ambjent politiku stabbli u demokratiku li jwassal għal żvilupp sostenibbli nazzjonali u reġjonali; WAQT LI JAFFERMAW MILL-ĠDID ukoll li l-FSE għandu jkun konsistenti mal-għanijiet u l-prinċipji tal-Ftehim ta’ Cotonou u, b’mod partikolari, mad-dispożizzjonijiet tal-Parti III, Titolu II tiegħu; WAQT LI JAFFERMAW MILL-ĠDID li l-FSE għandu jservi ta’ strument ta’ żvilupp u għandu jippromwovi tkabbir sostnut, iżid il-produzzjoni u l-kapaċità ta’ provvista ta’ Stati tal-ALN, irawwem trasformazzjoni strutturali ta’ ekonomiji tal-ALN u d-diversifikazzjoni u l-kompetittività tagħhom u jmexxi lejn l-iżvilupp tal-kummerċ, iħajjar l-investiment u t-teknoloġija u joħloq l-impjiegi fi Stati tal-ALN; WAQT LI JFAKKRU fl-impenji tal-komunità internazzjonali dwar il-kisbiet tal-Miri ta’ Żvilupp tal-Millennju kif jinsabu fid-Dikjarazzjoni tan-NU ta’ Settembru 2000; WAQT LI JAFFERMAW MILL-ĠDID li biex l-aġenda ta’ żvilupp titmexxa ’l quddiem jeħtiġilha kooperazzjoni internazzjonali ġenwina u l-implimentazzjoni sħiħa tal-impenji li kien hemm qbil dwarhom fil-Konferenzi ta’ Rio, Beijing, Copenhagen, il-Kajr u Monterrey, kif ukoll tal-Programmi ta’ Azzjoni favur Pajjiżi l-Anqas Żviluppati (PAŻ), Pajjiżi Mbiegħda mill-Baħar fi stat ta’ Żvilupp (PMBŻs) u Stati ta’ Gżejjer Żgħar fi stat ta’ Żvilupp (SGŻŻ) rispettivament; WAQT LI JIFTAKRU fid-drittijiet u l-obbligi tal-Membri tal-Organizzazzjoni Dinjija tal-Kummerċ (WTO), fl-importanza li huma jagħtu lill-prinċipji u r-regoli li jirregolaw il-kummerċ internazzjonali u fil-ħtieġa ta’ sistema ta’ kummerċ multilaterali trasparenti, previdibbli, miftuħ u ġust; WAQT LI JTENNU l-ħtieġa li jkun żgurat li ssir enfażi partikolari fuq l-integrazzjoni reġjonali u l-għoti ta’ trattament speċjali u differenzjali lill-Istati kollha tal-ALN, li jinżamm trattament speċjali għall-PAŻ tal-ALN, u li titqies kif jixraq il-vunerabbiltà ta’ ekonomiji żgħar, dawk mingħajr aċċess għall-baħar, dawk insulari, kostali u suxxettibbli għal nuqqas ta’ xita u Stati tal-ALN li jkunu qed joħorġu minn konflitti; WAQT LI JAFU li jeħtieġu investimenti sustanzjali biex jogħlew l-istandards tal-għajxien ta’ Stati tal-ALN; WAQT LI JFAKKRU fl-impenji tal-Partijiet fi ħdan il-qafas tad-WTO; FTIEHMU KIF ĠEJ: KAPITOLU I DISPOŻIZZJONIJIET ĠENERALI Artikolu 1 L-Ambitu tal-Ftehim Interim Dan il-Ftehim Interim jistabbilixxi qafas ta’ Ftehim ta’ Sħubija Ekonomika (FSE). Artikolu 2 Għanijiet ġenerali tal-FSE L-għanijiet tal-Ftehim ta’ Sħubija Ekonomika huma: (a) Li jingħata kontribut biex jitnaqqas u maż-żmien jinqered il-faqar bil-ħolqien ta’ sħubija b’saħħitha u strateġika fil-kummerċ u l-iżvilupp konsistenti mal-għan ta’ żvilupp sostenibbli, il-Miri ta’ Żvilupp tal-Millennju u l-Ftehim ta’ Cotonou; (b) Li tinġieb ’il quddiem l-integrazzjoni reġjonali, il-kooperazzjoni ekonomika u l-governanza tajba fir-reġjun tal-ALN; (c) Li tinġieb ’il quddiem l-integrazzjoni gradwali tar-reġjun tal-ALN fl-ekonomija dinjija, b’konformità mal-għażliet politiċi u l-prijoritajiet ta’ żvilupp tiegħu; (d) Li jitrawwem aġġustament strutturali tal-ekonomiji u d-diversifikazzjoni tal-ALN inkluża żieda fil-valur; (e) Li titjieb il-kapaċità tar-reġjun tal-ALN fil-politika tal-kummerċ u kwistjonijiet relatati mal-kummerċ; (f) Li jitwaqqaf u jitwettaq qafas regolatorju reġjonali effikaċi, prevedibbli u trasparenti għall-kummerċ u l-investiment fir-reġjun tal-ALN, biex b’hekk ikunu sostnuti l-kundizzjonijiet għal żieda fl-investiment u l-inizjattiva tas-settur privat u t-titjib tal-kapaċità ta’ provvista, il-kompetittività u t-tkabbir ekonomiku, u (g) Li jissaħħu r-relazzjonijiet eżistenti bejn il-Partijiet abbażi tas-solidarjetà u l-interess reċiproku. Għal dan il-għan, b’mod konsistenti mal-obbligi tad-WTO, il-Ftehim għandu jtejjeb ir-relazzjonijiet kummerċjali u ekonomiċi, jgħin għal dinamika ġdida fil-kummerċ bejn il-Partijiet permezz tal-liberalizzazzjoni progressiva u asimetrika tal-kummerċ bejniethom u jqawwi, iwessa’ u japprofondixxi l-kooperazzjoni fl-oqsma kollha rilevanti għall-kummerċ u investiment. Artikolu 3 Għanijiet speċifiċi ta’ dan il-Ftehim 1. B’mod konsistenti mal-Artikoli 34 u 35 tal-Ftehim ta’ Cotonou, l-għanijiet ta’ dan il-Ftehim huma: (a) li jkun stabbilit ftehim konsistenti mal-Artikolu XXIV tal-Ftehim Ġenerali dwar Tariffi u Kummerċ 1994 (GATT 1994); (b) li jkunu stabbiliti l-qafas, l-ambitu u l-prinċipji għal negozjati ulterjuri dwar kummerċ ta’ prodotti, inklużi regoli ta’ oriġini, strumenti ta’ ħarsien tal-kummerċ, kooperazzjoni doganali u faċilitazzjoni tal-kummerċ, miżuri sanitarji u fitosanitarji, ostakoli tekniċi għall-kummerċ, u l-agrikoltura, abbażi tal-proposti diġà sottomessi; u (c) li jkun stabbilit qafas u ambitu ta’ negozjar potenzjali fir-rigward ta’ kwistjonijiet oħra, inklużi l-kummerċ f’servizzi, kwistjonijiet relatati mal-kummerċ kif identifikati fil-Ftehim ta’ Cotonou u kull qasam ieħor ta’ interess għaż-żewġ Partijiet. 2. Il-Partijiet jintrabtu li jikkonkludu n-negozjati bil-għan li jikkonkludu FSE komprensiv, sa mhux aktar tard mill- 31 ta’ Diċembru 2008, inklużi suġġetti elenkati fil-punti (b) u (c) tal-paragrafu 1 skont il-Pjanta tar-Rotta Konġunta adottata mill-Partijiet fis- 7 ta’ Frar 2004. Artikolu 4 Prinċipji Il-prinċipji ta’ dan il-Ftehim li abbażi tagħhom għandhom jinżammu aktar negozjati bil-għan li jintlaħaq FSE komprensiv huwa dawn li ġejjin: (a) li jkomplu jibnu fuq l-acquis tal-Ftehim ta’ Cotonou; (b) tisħiħ tal-integrazzjoni reġjonali fir-reġjun tal-ALN (c) asimetrija fil-liberalizzazzjoni tal-kummerċ u fl-applikazzjoni ta’ miżuri relatati mal-kummerċ u ta’ strumenti ta’ ħarsien tal-kummerċ; (d) trattament speċjali u differenzjali għall-PAŻ tal-ALN u waqt li titqies il-vunerabbiltà ta’ pajjiżi mbiegħda mill-baħar u gżejjer, inklużi l-livell u r-ritmu tal-liberalizzazzjoni fil-kummerċ; (e) ġeometrija varjabbli li tippermetti Stat tal-ALN f’qagħda li jagħmel hekk li jwettaq il-liberalizzazzjoni f’perjodu ta’ żmien u skont skeda aktar bikrija; (f) inklużività ta’ applikazzjoni ta’ dispożizzjonijiet ta’ kooperazzjoni għal żvilupp b’mod li PAŻ tal-ALN li ma jkunux f’qagħda li jikkonkludu offerta ta’ tariffa jkunu jistgħu jibbenefikaw mill-aspetti kollha ta’ dan il-Ftehim b’mod partikolari mill-kooperazzjoni ekonomika u fl-iżvilupp ta’ dan il-Ftehim Interim; (g) li PAŻ tal-ALN li ma jkunux għadhom issottomettew offerti ta’ tnaqqis ta’ tariffi jitħallew jagħmlu dan wara l-firma ta’ dan il-Ftehim Interim skont l-istess kundizzjonijiet jew skont kundizzjonijiet flessibbli u jibbenefikaw b’mod sħiħ mid-dispożizzjonijiet tiegħu; (h) Li Stati tal-ALN jitħallew iżommu preferenzi reġjonali bejniethom u ma’ pajjiżi u reġjuni oħra Afrikani mingħajr l-obbligu li jestenduhom għall-KE. KAPITOLU II REĠIM KUMMERĊJALI GĦAL PRODOTTI TITOLU I Dispożizzjonijiet ġenerali Artikolu 5 Għanijiet L-għanijiet tal-kooperazzjoni fil-qasam tal-kummerċ huma: (a) l-għoti ta’ kundizzjonijiet ta’ aċċess sħiħ għal suq mingħajr dazju u mingħajr kwoti għal prodotti li joriġinaw fl-Istati tal-ALN għas-suq tal-Parti tal-KE fuq bażi soda, fit-tul u previdibbli; (b) il-promozzjoni tal-kummerċ bejn il-Partijiet u l-aċċelerazzjoni tat-tkabbir għall-esportazzjoni biex tkun tista’ ssir l-integrazzjoni tal-pajjiżi tal-ALN fl-ekonomija dinjija; (c) il-liberalizzazzjoni progressiva u gradwali tas-suq tal-prodotti fl-ALN skont il-modalitajiet stabbiliti f’dan il-Ftehim; u (d) il-preservazzjoni u t-titjib ta’ kundizzjonijiet ta’ aċċess għas-suq biex ikun żgurat li l-Istati kollha tal-ALN ikunu aħjar u mhux agħar. Artikolu 6 L-ambitu ta’ applikazzjoni 1. L-Istati Firmatarji biss tal-ALN elenkati fl-Anness II għandhom jieħdu impenji skont dan il-Kapitolu. 2. L-impenji tal-Parti tal-KE skont dan il-Kapitolu għandhom ikunu applikabbli biss għal prodotti li joriġinaw fl-Istati Firmatarji tal-ALN elenkati fl-Anness II. 3. Għall-finijiet ta’ dan il-Kapitolu u għal deċiżjonijiet adottati skont dan il-Kapitolu kull referenza għall-Istati Firmatarji tal-ALN jew għal prodotti li joriġinaw fl-Istati Firmatarji tal-ALN għandha testendi biss għall-Istati Firmatarji tal-ALN elenkati fl-Anness II. 4. Meta Stat Firmatarju tal-ALN li ma jkunx elenkat fl-Anness II ikun irid jidħol fil-Kapitolu II, huwa għandu jinnotifika l-intenzjoni tiegħu lill-Kumitat tal-FSE. Il-Kumitat tal-FSE huwa kompetenti li jemenda l-Anness II. 5. Il-Kumitat tal-FSE jista’ jiddeċiedi dwar kull miżura jew emenda tranżizzjonali li jistgħu jkunu meħtieġa biex titħaffef iż-żieda ta’ Stati Firmatarji bħal dawk tal-ALN fl-Anness II. TITOLU II Moviment liberu ta’ prodotti Artikolu 7 Dazju doganali Għall-finijiet tat-tneħħija ta’ dazji doganali fuq l-importazzjoni, dazju doganali għandu jinkludi kull dazju jew ħlas ta’ kull xorta imposti fuq l-importazzjoni ta’ prodotti jew b’rabta magħha, inkluża kull għamla ta’ soprataxxa b’rabta ma’ importazzjoni bħal din, iżda ma jinkludix: (a) ħlasijiet ekwivalenti għal taxxi interni miġburin kemm fuq prodotti importati kif ukoll fuq prodotti maħdumin lokalment b’mod konsistenti mad-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 18; (b) dazji anti-dumping jew kumpensattivi applikati skont id-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 19, u miżuri ta’ salvagwardja applikati skont l-Artikolu 21; u (c) drittijiet jew ħlasijiet oħra miġburin skont id-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 10. Artikolu 8 Klassifikazzjoni ta’ prodotti Il-klassifikazzjoni ta’ prodotti fil-kummerċ koperti minn dan il-Ftehim għandha tkun dik stabbilita fin-nomenklatura ta’ tariffi rispettiva ta’ kull Parti konformi mas-Sistema Armonizzata ta’ Deskrizzjoni u Kodiċi ta’ Prodotti (SA). L-Istati Firmatarji tal-ALN jużaw in-nomenklatura tal-KOMALN. Artikolu 9 Dazju bażiku Għal kull prodott, id-dazju doganali bażiku li għalih it-tnaqqis suċċessiv għandu jkun applikat għandu jkun dak speċifikat fl-Iskedi ta’ Tariffi ta’ kull Parti. Artikolu 10 Drittijiet u ħlasijiet oħra Drittijiet u ħlasijiet oħra msemmijin fl-Artikolu 7(c), għandhom ikunu limitati fl-ammont għall-ispiża approssimattiva għal servizzi mogħtija u ma għandhomx jirrappreżentaw protezzjoni indiretta għal prodotti domestiċi jew tassazzjoni fuq importazzjoni għal finijiet fiskali. Dawn għandhom ikunu bbażati fuq rati speċifiċi. Ma għandhomx ikunu imposti drittijiet u ħlasijiet relatati mal-kummerċ għal servizzi konsulari. Artikolu 11 Dazji doganali fuq prodotti li joriġinaw mill-Istati tal-ALN Prodotti li joriġinaw mill-Istati tal-ALN għandhom ikunu importati fil-Parti tal-KE ħielsa minn dazji doganali skont il-kundizzjonijiet stabbiliti fl-Anness I. Artikolu 12 Dazji doganali fuq prodotti li joriġinaw mill-Parti tal-KE 1. Dazji doganali fuq l-importazzjoni ta’ prodotti li joriġinaw mill-Parti tal-KE għandhom jitnaqqsu jew jitneħħew b’konformi mal-iskedi ta’ liberalizzazzjoni ta’ tariffi fl-Anness II, li għandu jkun hemm fiha l-iskedi ta’ kull Stat Firmatarju tal-ALN jew grupp ta’ Stati Firmatarji tal-ALN. 2. Il-Partijiet jistgħu jirrevedu l-iskedi tal-liberalizzazzjoni tat-tariffi fl-Anness II bil-għan li jarmonizzawhom waqt li jqisu proċessi ta’ integrazzjoni reġjonali. 3. Kull skeda ġdida ta’ liberalizzazzjoni ta’ tariffi għal dazji doganali fuq importazzjoni ta’ prodotti li joriġinaw mill-Parti tal-KE sottomessi wara li jkun beda l-proċess ta’ ratifika ta’ dan il-Ftehim tista’ tinhemeż ma’ dan il-Ftehim fl-Anness II b’deċiżjoni tal-Kumitat tal-FSE. Artikolu 13 Regoli ta’ oriġini Għall-finijiet ta’ dan il-Kapitolu, "li joriġinaw" tfisser li jikkwalifikaw skont ir-regoli ta’ oriġini stipulati fil-Protokoll 1 ma’ dan il-Ftehim. Għall-finijiet tal-FSE komprensiv, u matul il-perjodu bejn id-dħul fis-seħħ ta’ dan il-Ftehim u d-dħul fis-seħħ tal-FSE komprensiv, il-Partijiet għandhom jirrevedu d-dispożizzjonijiet ta’ dan il-Protokoll bil-għan li jkunu aktar issimplifikati. F’din ir-reviżjoni l-Partijiet għandhom iqisu l-ħtiġijiet ta’ żvilupp tal-Istati tal-ALN u l-iżvilupp ta’ teknoloġiji, proċessi ta’ produzzjoni u fatturi oħra kollha, inklużi riformi kontinwi ta’ regoli ta’ oriġini, li jkunu jistgħu jeħtieġu li jsiru tibdiliet fid-dispożizzjonijiet ta’ dan il-Protokoll. Tibdiliet bħal dawn għandhom isiru b’deċiżjoni tal-Kumitat tal-FSE. Artikolu 14 Waqfa Bla ħsara għall-Artikolu 12, il-Partijiet jaqblu li ma jżidux id-dazji applikati tagħhom fuq prodotti importati mill-Parti l-oħra. Artikolu 15 Dazji, taxxi fuq l-esportazzjoni 1. Ħlief kif ipprovdut xort’oħra fl-Anness III u waqt li jkun għadu fis-seħħ dan il-Ftehim, il-Partijiet ma għandhomx joħolqu dazji u taxxi ġodda b’rabta mal-esportazzjoni ta’ prodotti lill-Parti l-oħra li jkunu ogħla minn dawk imposti fuq prodotti simili destinati biex jinbiegħu internament. 2. Il-Kumitat tal-FSE jista’ jeżamina talba mingħand kull Stat Firmatarju tal-ALN għal reviżjoni tal-prodotti elenkati fl-Anness III. Artikolu 16 Trattament aktar favorevoli riżultanti minn ftehimiet dwar kummerċ ħieles 1. Fir-rigward tas-suġġett kopert minn dan il-Kapitolu, il-Parti tal-KE għandha tagħti lill-Istati Firmatarji tal-ALN kull trattament aktar favorevoli applikabbli bħala riżultat li l-Parti tal-KE tkun saret parti minn ftehim ta’ kummerċ ħieles ma’ partijiet terzi wara li dan il-Ftehim ikun iffirmat. 2. Fir-rigward tas-suġġett kopert minn dan il-Kapitolu, l-Istati Firmatarji tal-ALN għandhom jagħtu lill-Parti tal-KE kull trattament aktar favorevoli applikabbli bħala riżultat li l-Istati Firmatarji tal-ALN jkunu saru parti minn ftehim ta’ kummerċ ħieles ma’ kull ekonomija ewlenija fil-kummerċ wara li dan il-Ftehim ikun iffirmat. 3. Id-dispożizzjonijiet ta’ dan il-Kapitolu ma għandhomx ikunu interpretati b’mod li jobbligaw lill-Partijiet li jestendu b’mod reċiproku kull trattament preferenzjali applikabbli bħala riżultat li waħda minnhom tkun parti għal ftehim ta’ kummerċ ħieles ma’ partijiet terzi fid-data li fiha dan il-Ftehim ikun iffirmat. 4. Id-dispożizzjonijiet tal-paragrafu 2 ma għandhomx japplikaw fir-rigward ta’ ftehimiet tal-kummerċ bejn Stati Firmatarji tal-ALN ma’ pajjiżi u reġjuni oħra Afrikani. 5. Għall-finijiet ta’ dan l-Artikolu, "ftehim ta’ kummerċ ħieles" tfisser ftehim li sostanzjalment jilliberalizza l-kummerċ u jipprovdi biex ma jkunx hemm jew biex titneħħa b’mod sostanzjali d-diskriminazzjoni kollha bejn jew fost partijiet għalih permezz tat-tneħħija ta’ miżuri diskriminatorji eżistenti u/jew il-projbizzjoni ta’ miżuri ġodda jew aktar diskriminatorji, mad-dħul fis-seħħ ta’ dak il-ftehim jew abbażi ta’ perjodu ta’ żmien raġonevoli. 6. Għall-finijiet ta’ dan l-Artikolu, "ekonomija kummerjali ewlenija" tfisser kull pajjiż żviluppat, jew kull pajjiż li jkollu sehem mill-esportazzjoni ta’ merkanzija dinjija ’l fuq minn wieħed fil-mija fis-sena qabel id-dħul fis-seħħ tal-ftehim dwar kummerċ ħieles imsemmi fil-paragrafu 2, jew kull grupp ta’ pajjiżi li jaġixxu weħidhom, kollettivament jew permezz ta’ ftehim dwar kummerċ ħieles li kollettivament ikollhom sehem mill-esportazzjoni ta’ merkanzija dinjija ’l fuq minn 1.5 fil-mija fis-sena qabel id-dħul fis-seħħ tal-ftehim dwar kummerċ ħieles imsemmi fil-paragrafu 2 [1]. TITOLU III Miżuri nontariffarji Artikolu 17 Projbizzjoni ta’ restrizzjonijiet kwantitattivi Sakemm ma jkunx speċifikat mod ieħor fl-Annessi I u II ta’ dan il-Ftehim, il-projbizzjonijiet jew ir-restrizzjonijiet kollha fuq l-importazzjoni, l-esportazzjoni jew il-bejgħ għall-esportazzjoni bejn il-Partijiet, ħlief għal dazji doganali, taxxi, drittijiet u ħlasijiet oħra msemmijin fl-Artikolu 7, kemm jekk isiru effettivi permezz ta’ kwoti, liċenzji ta’ importazzjoni jew esportazzjoni jew b’miżuri oħra, għandhom jitneħħew mad-dħul fis-seħħ ta’ dan il-Ftehim. Miżuri ġodda bħal dawn ma għandhomx jiddaħħlu. Artikolu 18 Trattament nazzjonali ta’ tassazzjoni u regolamenti interni 1. Prodotti importati li joriġinaw mill-Parti l-oħra ma għandhomx ikunu soġġetti, direttament jew indirettament, għal taxxi interni jew ħlasijiet oħra interni ta’ kull xorta ogħla minn dawk applikati, direttament jew indirettament, għal prodotti nazzjonali simili. Barra minn hekk, il-Partijiet ma għandhomx b’mod ieħor japplikaw taxxi interni jew ħlasijiet oħra interni biex jagħtu protezzjoni lil produzzjoni lokali. 2. Prodotti importati li joriġinaw mill-Parti l-oħra għandhom jingħataw trattament mhux anqas favorevoli minn dak mogħti lil prodotti nazzjonali simili fir-rigward tal-liġijiet, regolamenti u rekwiżiti kollha li jolqtu l-bejgħ intern, offerti għal bejgħ, xiri, trasport, distribuzzjoni jew użu tagħhom. Id-dispożizzjonijiet ta’ dan il-paragrafu ma għandhomx iżommu l-applikazzjoni ta’ ħlasijiet għal trasport intern differenzjali li jkunu msejsa esklużivament fuq l-operazzjoni ekonomika tal-mezzi ta’ trasport u mhux fuq in-nazzjonalità tal-prodott. 3. Ebda Parti ma għandha tistabbilixxi jew iżżomm regolamenti kwantitattivi interni relatati mat-taħlit, l-ipproċessar jew l-użu ta’ prodotti f’ammonti jew proporzjonijiet speċifikati li jkun jeħtiġilhom, direttament jew indirettament, li kull ammont jew proporzjon ta’ kull prodott suġġett tar-regolamenti jkun ipprovdut minn sorsi domestiċi. Barra minn hekk, ebda Parti ma għandha xort’oħra tapplika regolamenti kwantitattivi interni biex b’hekk tagħti protezzjoni lil produzzjoni nazzjonali. 4. Id-dispożizzjonijiet ta’ dan l-Artikolu ma għandhomx iżommu l-ħlas ta’ sussidji esklużivament lil produtturi nazzjonali, inklużi ħlasijiet lil produtturi nazzjonali li joħorġu minn dħul ta’ taxxi jew ħlasijiet interni applikati b’mod konsistenti mad-dispożizzjonijiet ta’ dan l-Artikolu u sussidji mogħtija permezz ta’ xiri mill-gvern ta’ prodotti nazzjonali. 5. Id-dispożizzjonijiet ta’ dan l-Artikolu ma għandhomx japplikaw għal liġijiet, regolamenti, proċeduri jew prattiki li jirregolaw l-akkwisti pubbliċi. 6. Il-Kumitat tal-FSE jista’ jiddeċiedi li jawtorizza lil Stat Firmatarju tal-ALN biex jiddevja mid-dispożizzjonijiet ta’ dan l-Artikolu biex jippromwovi t-twaqqif ta’ produzzjoni lokali u jipproteġi industrija li tkun għadha tibda. F’dan ir-rigward għandhom jitqiesu l-ħtiġijiet ta’ żvilupp ta’ Stati Firmatarji tal-ALN u, partikolarment, il-ħtiġijiet speċjali u l-preokkupazzjonijiet ta’ PAŻ tal-ALN. 7. Lista ta’ derogi provviżorji hija mehmuża bħala Anness III. Derogi bħal dawn jingħataw lill-Istati Firmatarji interessati tal-ALN għall-perjodi ta’ żmien stabbiliti fl-istess Anness. TITOLU IV Miżuri ta’ ħarsien tal-kummerċ Artikolu 19 Anti-dumping u miżuri kumpensattivi 1. Bla ħsara għad-dispożizzjonijiet ta’ dan l-Artikolu, xejn f’dan il-Ftehim ma għandu jżomm lill-Parti tal-KE jew lil Stati Firmatarji tal-ALN, kemm weħidhom kif ukoll flimkien, milli jadottaw miżuri anti-dumping jew kumpensattivi skont il-ftehimiet rilevanti tad-WTO. Għall-fini ta’ dan l-Artikolu, l-oriġini għandu jkun iddeterminat skont ir-regoli mhux preferenzjali ta’ oriġini tal-Partijiet. 2. Qabel ma timponi dazji definittivi jew kumpensattivi fuq l-anti-dumping fir-rigward ta’ prodotti importati minn Stati tal-ALN, il-Parti tal-KE għandha tqis il-possibbiltà ta’ rimedji kostruttivi kif ipprovdut fil-ftehimiet rilevanti tad-WTO. 3. Fejn tkun imposta miżura anti-dumping jew kumpensattiva f’isem żewġ Stati Firmatarji jew aktar tal-ALN minn awtorità reġjonali, għandu jkun hemm forum wieħed ta’ stħarriġ ġudizzjarju, inkluż fl-istadju ta’ appell. 4. Fejn miżuri anti-dumping jew kumpensattivi jistgħu jkunu imposti fuq bażi reġjonali jew subreġjonali u fuq bażi nazzjonali l-Partijiet għandhom jiżguraw li miżuri bħal dawn ma jkunux applikati fl-istess waqt għall-istess prodott minn awtoritajiet reġjonali jew subreġjonali min-naħa l-waħda, u minn awtoritajiet nazzjonali min-naħa l-oħra. 5. Il-Parti tal-KE għandha tinnotifika lill-Istati Firmatarji esportaturi tal-ALN meta tirċievi lment dokumentat kif imiss qabel ma tibda investigazzjoni. 6. Id-dispożizzjonijiet ta’ dan l-Artikolu għandhom ikunu applikabbli għall-investigazzjonijiet kollha mibdija wara li dan il-Ftehim jidħol fis-seħħ. 7. Id-dispożizzjonijiet ta’ dan l-Artikolu ma għandhomx ikunu soġġetti għad-dispożizzjonijiet dwar Riżoluzzjoni ta’ Tilwim ta’ dan il-Ftehim. Artikolu 20 Salvagwardji multilaterali 1. Bla ħsara għad-dispożizzjonijiet ta’ dan l-Artikolu, xejn f’dan il-Ftehim ma għandu jżomm lill-Istati Firmatarji tal-ALN u lill-Parti tal-KE milli jadottaw miżuri skont l-Artikolu XIX tal-GATT 1994, il-Ftehim tad-WHO dwar Salvagwardji, u l-Artikolu 5 tal-Ftehim WTO dwar l-Agrikoltura. Għall-fini ta’ dan l-Artikolu, l-oriġini għandu jiġi stabbilit skont ir-regoli mhux preferenzjali tal-oriġini tal-Partijiet. 2. Minkejja l-paragrafu 1, il-Parti tal-KE għandha, fid-dawl tal-għanijiet ta’ żvilupp ġenerali ta’ dan il-Ftehim u d-daqs żgħir tal-ekonomiji tal-Istati tal-ALN, teskludi l-importazzjoni minn kull Stat tal-ALN minn kull miżura meħuda skont l-Artikolu XIX tal-GATT 1994, il-Ftehim tad-WTO dwar Salvagwardji u l-Artikolu 5 tal-Ftehim WTO dwar l-Agrikoltura. 3. Id-dispożizzjonijiet tal-paragrafu 2 għandhom japplikaw għall-perjodu ta’ ħames snin, li jibda mid-data tad-dħul fis-seħħ ta’ dan il-Ftehim. Mhux aktar tard minn 120 jum qabel it-tmiem ta’ dan il-perjodu, il-Kumitat tal-FSE għandu jirrevedi mill-ġdid it-tħaddim ta’ dawn id-dispożizzjonijiet, waqt li jitqiesu l-ħtiġijiet ta’ żvilupp tal-Istati tal-ALN, bil-għan li jiġi stabbilit jekk għandhiex tkun estiża l-applikazzjoni tagħhom għal perjodu ieħor. 4. Id-dispożizzjonijiet tal-paragrafu 1 ma għandhomx ikunu soġġetti għad-dispożizzjonijiet dwar ir-Riżoluzzjoni ta’ Tilwim ta’ dan il-Ftehim. Artikolu 21 Salvagwardji bilaterali 1. Wara li tkun eżaminat soluzzjonijiet alternattivi, Parti tista’ tapplika miżuri ta’ salvagwardja għal żmien limitat b’deroga mid-dispożizzjonijiet tal-Artikoli 11, 12 u 17, skont il-kundizzjonijiet u skont il-proċeduri stabbiliti f’dan l-Artikolu. 2. Il-miżuri ta’ salvagwardja msemmija fil-paragrafu 1 jistgħu jittieħdu meta prodott li joriġina minn Parti waħda jkun qed jiġi importat fit-territorju tal-Parti l-oħra f’dawk il-kwantitajiet miżjuda u skont dawk il-kundizzjonijiet li joħolqu jew jheddu li joħolqu: (a) ħsara serja lill-industrija domestika li tipproduċi l-istess prodotti jew prodotti direttament kompetittivi fit-territorju tal-Parti importatriċi, jew; (b) disturbi f’settur tal-ekonomija, b’mod partikolari fejn dawn id-disturbi joħolqu problemi soċjali kbar, jew diffikultajiet li jistgħu jġibu magħhom taħsir serju fil-qagħda ekonomika tal-Parti importatriċi, jew; (c) disturbi fis-swieq ta’ prodotti agrikoli simili jew prodotti direttament kompetittivi [2] jew fil-mekkaniżmi li jirregolaw dawk is-swieq. 3. Miżuri ta’ salvagwardja msemmijin f’dan l-Artikolu ma għandhomx ikunu aktar minn dak li jkun meħtieġ biex jiġu rrimedjati l-ħsara jew id-disturbi serji jew biex jinżammu milli jseħħu, kif definit fil-paragrafi 2 u 5(b). Dawk il-miżuri ta’ salvagwardja tal-Parti importatriċi jistgħu jikkonsistu biss f’wieħed jew aktar minn dan li ġej: (a) is-sospensjoni ta’ aktar tnaqqis fir-rata ta’ dazju ta’ importazzjoni għall-prodott ikkonċernat, kif imsemmi f’dan il-Ftehim, (b) iż-żieda fid-dazju doganali fuq il-prodott ikkonċernat sa livell li ma jkunx ogħla mid-dazju doganali applikat għal membri oħra tad-WTO, u (c) l-introduzzjoni ta’ kwoti ta’ tariffi fuq il-prodott ikkonċernat. 4. Bla ħsara għall-paragrafu 1, 2 u 3, fejn prodott li joriġina fi Stat wieħed jew aktar tal-Istati Firmatarji tal-ALN jew f’sottogruppi jkun qed jiġi importat f’dawk il-kwantitajiet miżjuda u skont dawk il-kundizzjonijiet li joħolqu jew jheddu li joħolqu waħda mis-sitwazzjonijiet imsemmijin fil-paragrafu 2 lil reġjun wieħed jew aktar l-aktar imbiegħda tal-Parti tal-KE, il-Parti tal-KE tista’ tieħu miżuri ta’ sorveljanza jew salvagwardja b’mod limitat għar-reġjun jew reġjuni konċernati skont il-proċeduri stabbiliti fil-paragrafi 6 sa 9. 5. (a) Bla ħsara għall-paragrafi 1, 2 u 3, fejn prodott li joriġina fil-Parti tal-KE ikun qed jiġi importat fi kwantitajiet tant miżjuda u skont dawk il-kundizzjonijiet li joħolqu jew jheddu li joħolqu waħda mis-sitwazzjonijiet imsemmijin fil-paragrafu 2 lil Stat Firmatarju tal-ALN, l-Istat Firmatarju kkonċernat tal-ALN jista’ jieħu miżuri ta’ sorveljanza jew salvagwardja b’mod limitat għat-territorju tiegħu skont il-proċeduri stabbiliti fil-paragrafi 6 sa 9. (b) Stat Firmatarju tal-ALN jista’ jieħu miżuri ta’ salvagwardja meta prodott li joriġina mill-Parti tal-KE bħala riżultat tat-tnaqqis ta’ dazji jkun qed jiġi importat fit-territorju tiegħu f’dawk il-kwantitajiet miżjuda u skont dawk il-kundizzjonijiet li joħolqu jew jheddu li joħolqu disturbi lil industrija li tkun għadha qed tibda li tipproduċi prodotti simili jew direttament kompetittivi. Dispożizzjoni bħal dik tkun applikabbli biss għal perjodu ta’ 10 snin għal dawk mhux PAŻ u 15-il sena għal PAŻ mid-data tad-dħul fis-seħħ ta’ dan il-Ftehim. Il-miżuri għandhom jittieħdu skont il-proċeduri stabbiliti fil-paragrafi 6 sa 9. 6. (a) Il-miżuri ta’ salvagwardja msemmijin f’dan l-Artikolu għandhom jinżammu biss għal dak iż-żmien li jkun meħtieġ biex ma jitħallewx iseħħu ħsara jew disturbi serji jew biex dawn jiġu rrimedjati kif definit fil-paragrafi 2, 4 u 5. (b) Il-miżuri ta’ salvagwardja msemmijin f’dan l-Artikolu ma għandhomx ikunu applikati għal perjodu ta’ aktar minn sentejn. Fejn iċ-ċirkustanzi li jesiġu l-impożizzjoni ta’ miżuri ta’ salvagwardja jibqgħu jeżistu, miżuri bħal dawn jistgħu jkunu estiżi għal perjodu ieħor ta’ mhux aktar minn sentejn. Fejn l-Istati Firmatarji tal-ALN jew Stat Firmatarju tal-ALN japplikaw miżura ta’ salvagwardja, jew fejn il-Parti tal-KE tapplika miżura b’mod limitat għat-territorju ta’ reġjun wieħed jew aktar l-aktar imbiegħda tagħha, miżura bħal dik tista’, iżda, tkun applikata għal perjodu ta’ mhux aktar minn erba’ snin u, fejn iċ-ċirkustanzi li jesiġu l-impożizzjoni ta’ miżuri ta’ salvagwardja jibqgħu jeżistu, dik il-miżura tista’ tkun estiża għal perjodu ieħor ta’ erba’ snin. (c) Il-miżuri ta’ salvagwardja msemmijin f’dan l-Artikolu li jdumu aktar minn sena għandu jkollhom elementi ċari li b’mod progressiv iwasslu għat-tneħħija tagħhom mhux aktar tard mit-tmiem tal-perjodu stabbilit. (d) Ma għandhomx ikunu applikati l-miżuri ta’ salvagwardja msemmijin f’dan l-Artikolu għall-importazzjoni ta’ prodott li qabel kienet soġġetta għal miżura bħal din, għal perjodu ta’ mhux anqas minn sena mill-iskadenza tal-miżura. 7. Għall-implimentazzjoni tal-paragrafi ta’ hawn fuq, għandhom japplikaw id-dispożizzjonijiet li ġejjin: (a) Fejn parti tkun tal-fehma li teżisti waħda miċ-ċirkustanzi indikati fil-paragrafi 2, 4 u 5, hija għandha mill-ewwel tirreferi l-kwistjoni lill-Kumitat tal-FSE għal eżami; (b) Il-Kumitat tal-FSE jista’ jagħmel kull rakkomandazzjoni meħtieġa biex jiġu rrimedjati ċ-ċirkustanzi li jkunu seħħew. Jekk ma tkun saret ebda rakkomandazzjoni mill-Kumitat tal-FSE bil-għan li jiġu rrimedjati ċ-ċirkustanzi, jew ma tkun instabet ebda soluzzjoni sodisfaċenti fi żmien 30 jum minn meta l-kwistjoni tkun tressqet quddiem il-Kumitat tal-FSE, il-parti importatriċi tkun tista’ tadotta l-miżuri xierqa biex tirrimedja ċ-ċirkustanzi skont dan l-Artikolu; (c) Qabel ma tieħu kull miżura msemmija f’dan l-Artikolu jew, fil-każijiet li għalihom japplika l-paragrafu 8 ta’ dan l-Artikolu, il-Parti tal-KE jew l-Istat Firmatarju konċernat tal-ALN għandhom, malajr kemm jista’ jkun, jagħtu lill-Kumitat tal-FSE l-informazzjoni rilevanti kollha meħtieġa għal eżami bir-reqqa tas-sitwazzjoni, bil-għan li tinstab soluzzjoni aċċettabbli għall-Partijiet konċernati; (d) Fl-għażla tal-miżuri ta’ salvagwardja skont dan l-Artikolu, għandha tingħata prijorità lil dawk li l-anqas jiddisturbaw it-tħaddim ta’ dan il-Ftehim; (e) Kull miżura ta’ salvagwardja meħuda skont dan l-Artikolu għandha tkun innotifikata bil-miktub lill-Kumitat tal-FSE u għandha tkun is-suġġett ta’ konsultazzjonijiet perjodiċi fi ħdan dak il-korp, b’mod partikolari bil-għan li tkun stabbilita skeda ta’ żmien għat-tneħħija tagħha malli ċ-ċirkustanzi jkunu jippermettu. 8. Fejn ċirkustanzi eċċezzjonali jkunu jeħtieġu azzjoni immedjata, il-Parti importatriċi kkonċernata, kemm jekk tkun il-Parti tal-KE, l-Istati tal-ALN jew Stat Firmatarju tal-ALN skont il-każ, tista’ tieħu l-miżuri msemmijin fil-paragrafi 3, 4 u/jew 5 fuq bażi provviżorja mingħajr ma tkun konformi mar-rekwiżiti tal-paragrafu 7. Azzjoni bħal din tista’ tittieħed għal perjodu massimu ta’ 180 jum meta l-miżuri jittieħdu mill-Parti tal-KE u 200 jum meta l-miżuri jittieħdu mill-Istati tal-ALN jew minn Stat Firmatarju tal-ALN, jew meta miżuri meħudin mill-Parti tal-KE jkunu limitati għat-territorju ta’ reġjun wieħed jew aktar l-aktar imbiegħda tagħha. It-tul ta’ żmien ta’ kull miżura provviżorja bħal din għandu jingħadd bħala parti mill-perjodu inizjali u ta’ kull estensjoni msemmija fil-paragrafu 6. Fit-teħid ta’ miżuri provviżorji bħal dawn, għandu jitqies l-interess tal-Partijiet kollha, inkluż il-livell tagħhom ta’ zvilupp. Il-Parti importatriċi kkonċernata għandha tgħarraf lill-Parti l-oħra kkonċernata u għandha mill-ewwel tirreferi l-kwistjoni lill-Kumitat tal-FSE għal eżami. 9. Jekk parti importatriċi tissoġġetta l-importazzjoni ta’ prodott għal proċedura amministrattiva li jkollha bħala għan il-provvista ta’ malajr ta’ informazzjoni skont ix-xejra ta’ flussi fil-kummerċ li jistgħu joħolqu l-problemi msemmijin f’dan l-Artikolu, hija għandha tgħarraf lill-Kumitat tal-FSE mingħajr dewmien. 10. Il-Ftehim tad-WTO ma għandux ikun invokat biex Parti tinżamm milli tadotta miżuri ta’ salvagwardja konformi ma’ dan l-Artikolu. TITOLU V Dispożizzjonijiet amministrattivi Artikolu 22 Dispożizzjoni speċjali dwar kooperazzjoni amministrattiva 1. Il-Partijiet jaqblu li l-kooperazzjoni amministrattiva hija essenzjali għall-implimentazzjoni u l-kontroll tat-trattament preferenzjali mogħti taħt dan il-Kapitolu u jisħqu fuq l-impenn tagħhom li jiġġieldu l-irregolaritajiet u l-frodi fi kwistjonijiet doganali u kwistjonijiet oħra. 2. Fejn Parti ssib, abbażi ta’ informazzjoni oġġettiva, nuqqas ta’ kooperazzjoni amministrattiva u/jew irregolaritajiet jew frodi, il-Parti kkonċernata tista’ temporanjament tissospendi t-trattament preferenzjali rilevanti tal-prodott(i) kkonċernat(i) skont dan l-Artikolu. 3. Għall-fini ta’ dan l-Artikolu, nuqqas ta’ kooperazzjoni amministrattiva għandu jfisser, inter alia: (a) nuqqas ripetut ta’ ħarsien tal-obbligi ta’ verifika tal-istatus ta’ oriġini tal-prodott(i) konċernat(i); (b) rifjut ripetut jew dewmien bla bżonn fit-twettiq u/jew fil-komunikazzjoni tar-riżultati ta’ verifika sussegwenti tal-prova ta’ oriġini; (c) rifjut ripetut jew dewmien bla bżonn fil-kisba ta’ awtorizzazzjoni biex jitmexxew missjonijiet ta’ kooperazzjoni amministrattiva għall-verifika tal-awtentiċità ta’ dokumenti jew għall-korretezza ta’ informazzjoni rilevanti għall-għoti tat-trattament preferenzjali inkwistjoni. 4. Għall-fini ta’ dan l-Artikolu sejba ta’ irregolaritajiet jew frodi tista’ ssir, inter alia, fejn ikun hemm żieda mgħaġġla, mingħajr spjegazzjoni sodisfaċenti, fl-importazzjoni ta’ prodotti li tkun ogħla mil-livell tas-soltu tal-produzzjoni u mill-kapaċità ta’ esportazzjoni tal-Parti l-oħra li tkun relatata ma’ informazzjoni oġġettiva dwar irregolaritajiet jew frodi. 5. L-applikazzjoni ta’ sospensjoni temporanja għandha tkun soġġetta għall-kundizzjonijiet li ġejjin: (a) Il-Parti li tkun sabet, abbażi ta’ informazzjoni oġġettiva, nuqqas ta’ kooperazzjoni amministrattiva u/jew ta’ irregolaritajiet jew frodi, għandha mingħajr dewmien bla bżonn tinnotifika lill-Kumitat tal-FSE dwar is-sejba tagħha flimkien mal-informazzjoni oġġettiva u tibda konsultazzjonijiet fi ħdan il-Kumitat tal-FSE, abbażi tal-informazzjoni rilevanti kollha u sejbiet oġġettivi, bil-għan li tinstab soluzzjoni aċċettabbli għaż-żewġ Partijiet. (b) Fejn il-Partijiet ikunu bdew konsultazzjonijiet fi ħdan il-Kumitat tal-FSE kif jingħad hawn fuq u jonqsu li jaqblu dwar soluzzjoni aċċettabbli fi żmien tliet xhur min-notifika, il-Parti kkonċernata tista’ temporanjament tissospendi t-trattament preferenzjali rilevanti tal-prodott(i) kkonċernat(i). Sospensjoni temporanja għandha tkun innotifikata lill-Kumitat tal-FSE mingħajr dewmien bla bżonn. (c) Sospensjonijiet temporanji skont dan l-Artikolu għandhom ikunu limitati għal dak li jkun meħtieġ biex jitħarsu l-interessi finanzjarji tal-Parti kkonċernata. Ma għandhomx jaqbżu perjodu ta’ sitt xhur, li jista’ jiġġedded. Sospensjonijiet temporanji għandhom ikunu nnotifikati mill-ewwel wara l-adozzjoni tagħhom lill-Kumitat tal-FSE. Għandhom ikunu soġġetti għal konsultazzjonijiet perjodiċi fi ħdan il-Kumitat tal-FSE b’mod partikolari bil-għan li jitwaqqfu malli l-kundizzjonijiet għall-applikazzjoni tagħhom ma jibqgħux issodisfati. 6. Fl-istess waqt tan-notifika lill-Kumitat tal-FSE skont il-paragrafu 5 a) ta’ dan l-Artikolu, il-Parti kkonċernata għandha tippubblika avviż għall-importaturi f’Il-Ġurnal Uffiċjali tagħha. L-avviż għall-importaturi għandu jindika fir-rigward tal-prodott ikkonċernat, li jkun instab, abbażi ta’ informazzjoni oġġettiva, nuqqas ta’ kooperazzjoni amministrattiva u/jew irregolaritajiet jew frodi. Artikolu 23 Ġestjoni ta’ żbalji amministrattivi Fil-każ ta’ żball mill-awtoritajiet kompetenti fil-ġestjoni tajba tas-sistema preferenzjali ta’ esportazzjoni, u b’mod partikolari fl-applikazzjoni tad-dispożizzjonijiet tal-Protokoll 1 dwar id-definizzjoni tal-kunċett ta’ "prodotti li joriġinaw" u ta’ metodi ta’ kooperazzjoni amministrattiva, fejn dan l-iżball iwassal għal konsegwenzi fir-rigward ta’ dazji ta’ importazzjoni, il-Parti li jkollha quddiemha konsegwenzi bħal dawn tista’ titlob lill-Kumitat tal-FSE li jeżamina l-possibbiltajiet li jkunu adottati l-miżuri kollha xierqa bil-għan li tinstab soluzzjoni għas-sitwazzjoni. Artikolu 24 Valutazzjoni doganali 1. L-Artikolu VII tal-GATT 1994 u l-Ftehim dwar l-implimentazzjoni tal-Artikolu VII tal-GATT 1994, għandhom ikunu l-bażi tar-regoli tal-valutazzjoni doganali applikati għal kummerċ reċiproku bejn il-Partijiet. 2. Il-Partijiet għandhom jikkooperaw bil-għan li jilħqu approċċ komuni għal kwistjonijiet relatati ma’ valutazzjoni doganali. KAPITOLU III SAJD TITOLU I Dispożizzjonijiet ġenerali Artikolu 25 1. Il-Partijiet jirrikonoxxu li s-sajd jikkostitwixxi riżorsa ekonomika ewlenija tar-reġjun tal-ALN, jikkontribwixxi b’mod sinifikanti għall-ekonomiji tal-Istati Firmatarji tal-ALN u għandu potenzjal għall-iżvilupp ekonomiku reġjonali għall-ġejjieni u biex jonqos il-faqar. Huwa wkoll riżorsa importanti ta’ ikel u kambju ta’ muniti barranin. 2. Il-Partijiet jirrikonoxxu wkoll li r-riżorsi tas-sajd huma wkoll ta’ interess konsiderevoli kemm għall-Parti tal-KE kif ukoll għall-Istati Firmatarji tal-ALN, u jaqblu li jikkooperaw għall-iżvilupp u l-ġestjoni sostenibbli tas-settur tas-sajd fl-interess reċiproku tagħhom, waqt li jqisu l-impatti ekonomiċi, ambjentali u soċjali. 3. Il-Partijiet jaqblu li l-istrateġija xierqa għall-promozzjoni tat-tkabbir ekonomiku tas-settur tas-sajd u għat-tisħiħ tal-kontribut tagħha għall-ekonomija tal-ALN, waqt li titqies is-sostenibbiltà tagħha għal tul ta’ żmien, hija li jkun hemm aktar attivitajiet li jżidu l-valur fi ħdan is-settur. Artikolu 26 Għanijiet L-għanijiet tal-kooperazzjoni fis-sajd huma: (a) il-promozzjoni ta’ żvilupp sostenibbli u l-ġestjoni tas-sajd; (b) il-promozzjoni u l-iżvilupp tal-kummerċ reġjonali u internazzjonali bbażat fuq l-aħjar prattika; (c) il-ħolqien ta’ ambjent, inklużi l-infrastruttura u l-formazzjonijiet ta’ ħiliet, li jippermetti lill-Istati tal-ALN biex ilaħħqu mal-ħtiġijiet stretti tas-suq kemm għal sajd industrijali kif ukoll għal dak fuq skala żgħira; (d) għajnuna għal linji politiċi nazzjonali u reġjonali bil-għan li tiżdied il-produttività u l-kompetittività tas-settur tas-sajd; u (e) jinħolqu konnessjonijiet ma’ setturi oħra tal-ekonomija. Artikolu 27 Ambitu Il-kooperazzjoni fil-kummerċ u l-iżvilupp tas-sajd għandha tkopri s-sajd marittimu, dak intern u l-akkwakultura. Artikolu 28 Prinċipji 1. Il-prinċipji tal-kooperazzjoni fis-sajd jinkludu: (a) għajnuna għall-iżvilupp u t-tisħiħ tal-integrazzjoni reġjonali, (b) il-preservazzjoni tal-acquis tal-Ftehim ta’ Cotonou; (c) l-għoti ta’ trattament speċjali u differenzjali; (d) il-ħtieġa li titqies l-aħjar informazzjoni xjentifika li tista’ tinkiseb għall-evalwazzjoni u l-ġestjoni tar-riżorsa; (e) sistema li tiffunzjona ta’ monitoraġġ tal-impatti ambjentali, ekonomiċi u soċjali fil-Partijiet; (f) il-konformità mal-liġijiet nazzjonali u strumenti internazzjonali eżistenti rilevanti inklużi l-Konvenzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti dwar il-Liġi tal-Baħar (UNCLOS), ftehimiet reġjonali u subreġjonali; u (g) il-preservazzjoni u l-prijorità ta’ ħtiġijiet partikolari tas-sajd artiġjanali/alimentari. 2. Dawn il-prinċipji gwida għandhom jikkontribwixxu għal żvilupp sostenibbli u responsabbli tar-riżorsi ħajjin interni u marittimi, għall-akkwakultura u għal kisba tal-aħjar benefiċċji minn dan is-settur għall-ġenerazzjonijiet preżenti u futuri, permezz ta’ żieda f’investiment, formazzjoni ta’ ħiliet u aċċess aħjar għas-suq. Artikolu 29 Aċċess preferenzjali Il-Partijiet għandhom jikkooperaw biex jiżguraw li jingħata sostenn finanzjarju u xort’oħra biex titjieb il-kompetittività u l-kapaċità tal-produzzjoni tal-fabbriki tal-ipproċessar, id-diversifikazzjoni tal-industrija tas-sajd u l-iżvilupp u t-titjib tal-faċilitajiet tal-portijiet. TITOLU II Sajd marittimu Artikolu 30 Ambitu L-ambitu ta’ dan it-Titolu jirrigwarda l-utilizzazzjoni, il-konservazzjoni u l-ġestjoni tar-riżorsi tas-sajd marittimu biex jinkisbu l-aħjar benefiċċji għar-reġjun tal-ALN permezz ta’ investiment, formazzjoni ta’ ħiliet u aċċess aħjar għas-suq. Artikolu 31 Għanijiet L-għanijiet tal-kooperazzjoni huma li: (a) tissaħħaħ il-kooperazzjoni biex ikunu żgurati l-isfruttament u l-ġestjoni sostenibbli tar-riżorsi tas-sajd bħala bażi qawwija għall-integrazzjoni reġjonali, meta jitqiesu l-ispeċji transreġjonali u migratorji li Stati insulari u kostali jaqsmu bejniethom minħabba li ebda Stat tal-ALN waħdu ma għandu l-kapaċità li jiżgura s-sostenibbiltà tar-riżorsa; (b) ikun żgurat sehem aktar ġust mill-benefiċji li jirriżultaw mis-settur tas-sajd; (c) ikunu żgurati kontroll u sorveljanza ta’ monitoraġġ effettiv (KSM) meħtieġa fil-ġlieda kontra sajd illegali, klandestin u irregolari (IKI); u (d) jinġiebu ’l quddiem l-isfruttament, il-konservazzjoni u l-ġestjoni tar-riżorsa marittima fiż-Żona Ekonomika Esklużiva (ŻEE) u f’ibħra li fihom l-Istati tal-ALN għandhom ġurisdizzjoni abbażi ta’ strumenti internazzjonali, inkluża l-UNCLOS, għall-benefiċċju soċjali u ekonomiku reċiproku tal-Istati tal-ALN u tal-Parti tal-KE. Artikolu 32 Oqsma ta’ kooperazzjoni 1. Biex jinkisbu l-għanijiet ta’ kooperazzjoni fis-sajd marittimu skont il-prinċipji deskritti, il-kooperazzjoni għandha tinkludi kwistjonijiet ta’ ġestjoni u konservazzjoni tas-sajd, ġestjoni ta’ bastimenti u arranġamenti ta’ wara l-qbid u miżuri finanzjarji u kummerċjali u żvilupp tas-sajd u prodotti tas-sajd u l-akkwakultura marittima. 2. Il-Parti tal-KE għandha tikkontribwixxi għall-mobilizzazzjoni tar-riżorsi għall-implimentazzjoni tal-oqsma identifikati ta’ kooperazzjoni fil-livelli nazzjonali u reġjonali, li għandha tinkludi wkoll appoġġ għall-formazzjoni ta’ ħiliet reġjonali. Barra minn dan, il-Parti tal-KE għandha tikkontribwixxi għall-miżuri kif deskritti fis-sezzjoni dwar miżuri finanzjarji u kummerċjali, u għal żvilupp infrastrutturali b’mod speċifiku għas-sajd u l-akkwakultura marittima. (a) Ġestjoni tas-sajd u kwistjonijiet ta’ konservazzjoni 1. L-approċċ kawtelatorju għandu jkun applikat biex ikunu stabbiliti livelli ta’ qbid sostenibbli, kapaċità għas-sajd u strateġiji oħra ta’ ġestjoni biex ma jitħallewx jew jitreġġgħu lura riżultati mhux mixtieqa bħal kapaċità eċċessiva jew qbid eċċessiv, kif ukoll impatti mhux mixtieqa fuq l-ekosistemi u sajd artiġjanali. 2. Kull Stat tal-ALN jista’ jieħu miżuri xierqa, inklużi restrizzjonijiet relattivi għal staġun jew tagħmir biex iħares l-ibħra territorjali tiegħu u jiżgura s-sostenibbiltà ta’ sajd artiġjanali u kostali. 3. Il-Partijiet jippromwovu s-sħubija tal-Istati kollha kkonċernati tal-Kummissjoni tat-Tonn tal-Oċean Indjan (IOTC) u organizzazzjonijiet rilevanti oħra tas-sajd. Dawn il-pajjiżi, mal-Parti tal-KE, għandhom jikkoordinaw azzjoni biex jiżguraw il-ġestjoni u l-konservazzjoni tal-ispeċijiet kollha tal-ħut, inklużi t-tonn u riżorsi bħal tat-tonn u jiffaċilitaw riċerka xjentifika rilevanti. 4. Fejn ma jkunx hemm provi xjentifiċi suffiċjenti għall-awtorità kompetenti ta’ ġestjoni nazzjonali biex ikunu determinati limiti u livelli mmirati ta’ qbid sostenibbli f’Żona Ekonomika Esklużiva (EEZ) tal-ALN, iż-żewġ partijiet f’konsultazzjoni mal-awtorità kompetenti nazzjonali u flimkien mal-IOTC u, fejn ikun rilevanti, ma’ organizzazzjonijiet reġjonali oħra tas-sajd, għandhom jagħtu l-għajnuna tagħhom għal analiżi xjentifika bħal din. 5. Il-Partijiet jaqblu li jieħdu miżuri xierqa meta żieda fl-isforzi tħalli livelli ta’ qbid ogħla mil-livell sostenibbli mmirat stabbilit mill-awtorità kompetenti nazzjonali. 6. Biex ikunu kkonservati u ġestiti stokks transreġjonali u stokks ta’ ħut migratorju ħafna, il-Parti tal-KE u l-Istati tal-ALN għandhom jiżguraw li jkun hemm konformità minn bastimenti li jtajru l-bandiera tagħhom ma’ miżuri ta’ ġestjoni tas-sajd nazzjonali, reġjonali u subreġjonali u ma’ liġijiet u regolamenti nazzjonali relatati. (b) Ġestjoni ta’ bastimenti u arranġamenti wara l-qbid 1. Għandhom jitħarsu arranġamenti ta’ ġestjoni ta’ bastimenti u arranġamenti ta’ wara l-qbid li joħorġu mill-IOTC u minn kull organizzazzjoni rilevanti oħra ta’ sajd reġjonali. Stati tal-ALN u tal-Parti tal-KE għandhom jistabbilixxu termini u kundizzjonijiet minimi fir-rigward ta’ KSM ta’ bastimenti tas-sajd tal-Parti tal-KE li joperaw fl-ibħra ta’ Stati tal-ALN, li għandhom jinkludu dan li ġej: (i) Għandha tkun stabbilita Sistema ta’ Monitoraġġ ta’ Bastimenti (SMB) għall-Istati tal-ALN kollha, u l-Istati kollha tal-ALN għandhom jużaw SMB kompatibbli. Dawk l-Istati tal-ALN li ma għandhomx SMB għandhom ikunu megħjuna mill-Parti tal-KE biex jistabbilixxu SMB kompatibbli. (ii) B’żieda ma’ sistema obbligatorja ta’ SMB kompatibbli, l-Istati tal-ALN kollha, flimkien mal-Parti tal-KE, għandhom jiżviluppaw mekkaniżmi oħra biex jiżguraw KSM effikaċi u l-Parti tal-KE tgħin lil Stati tal-ALN biex ilestu sistema u tgħinhom iwettquha. (iii) Il-Partijiet għandu jkollhom id-dritt li jqiegħdu osservaturi, kemm f’ibħra nazzjonali kif ukoll f’dawk internazzjonali, bil-proċeduri dwar it-tqegħid ta’ osservaturi jkunu stipulati sewwa. L-osservaturi għandhom jitħallsu mill-gvernijiet nazzjonali iżda l-ispejjeż kollha ta’ abbord għandhom jitħallsu minn sid il-bastiment. Il-Parti tal-KE tgħin fl-ispejjeż ta’ taħriġ ta’ osservaturi. (iv) Għandhom ikunu żviluppati sistemi komuni ta’ rapportaġġ ta’ sajd u użati mar-reġjun kollu, b’kundizzjonijiet minimi stabbiliti għal rapportaġġ. (v) Il-bastimenti kollha li jħottu jew jittrasbordaw il-qbid tagħhom fi ħdan l-Istat tal-ALN għandhom jagħmlu dan f’portijiet jew f’żoni barra l-portijiet. Ebda trasbord ma għandu jitħalla jsir minn fuq il-baħar, ħlief f’kundizzjonijiet partikolari previsti mill-Organizzazzjoni Reġjonali ta’ Monitoraġġ tas-Sajd (RFMO) rilevanti. Iż-żewġ partijiet għandhom jikkooperaw biex jimmodernizzaw infrastruttura ta’ ħatt jew trasbord f’portijiet ta’ l-Istati tal-ALN, inkluż l-iżvilupp tal-kapaċità ta’ prodotti tal-ħut. (vi) Il-bastimenti kollha għandhom jagħmlu li jistgħu biex jużaw il-faċilitajiet tal-Istati tal-ALN u li jagħmlu użu minn provvisti lokali. (vii) Ir-rapportaġġ ta’ rimi għandu jkun obbligatorju. Għandha tingħata prijorità biex ir-rimi jkun evitat permezz tal-użu ta’ metodi selettivi ta’ sajd skont il-prinċipji tal-IOTC u organizzazzjonijiet tas-sajd reġjonali rilevanti. Kemm jista’ jkun, qbid inċidentali għandu jinġieb l-art. 2. Il-partijiet jaqblu li jikkooperaw biex jiżviluppaw u jwettqu programmi ta’ taħriġ nazzjonali/reġjonali għal ċittadini tal-ALN biex titħaffef il-partiċipazzjoni effikaċi tagħhom fl-industrija tas-sajd. Fejn il-Parti tal-KE tkun innegozjat ftehimiet bilaterali dwar sajd, l-impjieg ta’ ċittadini tal-ALN għandu jiġi mħeġġeġ. Id-dikjarazzjoni tal-ILO (l-Organizzazzjoni Internazzjonali tax-Xogħol) dwar prinċipji u drittijiet fundamentali fuq il-post tax-xogħol għandha tapplika bi dritt għal baħħara impjegati fuq bastimenti Komunitarji. 3. Iż-żewġ partijiet għandhom jagħmlu sforzi kkoordinati biex itejbu l-mezzi li ma jħallux, iżommu u jneħħu sajd IKI u għal dan il-għan għandhom jieħdu miżuri xierqa. Bastimenti tas-sajd involuti f’sajd IKI għandhom ikunu kkonfiskati u s-sidien għandhom jitħarrku mill-awtoritajiet kompetenti u ma jitħallewx jerġgħu jistadu f’ibħra tal-ALN, sakemm ma tkunx inkisbet awtorizzazzjoni minn qabel kemm mill-Istat tal-bandiera u mill-Istati konċernati tal-ALN, kif ukoll, fejn ikun rilevanti, mill-RFMO kkonċernata. (c) Miżuri finanzjarji u kummerċjali u kwistjonijiet ta’ żvilupp TITOLU III Sajd f’ibħra interni u żvilupp tal-akkwakultura Artikolu 33 Ambitu L-ambitu ta’ dan it-Titolu għandu jkopri sajd f’ibħra interni, żvilupp tal-kosta u l-akkwakultura fir-reġjun tal-ALN fir-rigward ta’ formazzjoni ta’ ħiliet, teknoloġija, trasferimenti, standards Sanitarji u Fitosanitarji (SPS), investiment u finanzi ta’ investiment, ħarsien ambjentali kif ukoll oqfsa legali u regolatorji. Artikolu 34 Għanijiet L-għanijiet tal-kooperazzjoni fis-sajd intern u l-iżvilupp tal-akkwakultura għandhom ikunu l-promozzjoni tal-isfruttament sostenibbli tar-riżorsi tas-sajd f’ibħra interni, u l-għoti ta’ valur akbar lill-produzzjoni tal-akkwakultura, it-tneħħija tal-limitazzjonijiet min-naħa tal-provvista, it-titjib tal-kwalità tal-ħut u tal-prodotti tal-ħut biex ikunu ssodisfati l-istandards tal-SPS fis-suq tal-KE, jitjieb l-aċċess għas-suq tal-KE, ikunu indirizzati ostakoli għall-kummerċ intrareġjonali, ikunu attirati aktar influssi kapitali u investiment fis-settur, jinbnew ħiliet u jitjieb l-aċċess għal sostenn finanzjarju għall-investituri privati għal sajd f’ibħra interni u żvilupp tal-akkwakultura. Artikolu 35 Oqsma ta’ kooperazzjoni 1. L-oqsma ta’ kooperazzjoni għandhom jinkludu l-kontribut tal-Parti tal-KE għal dan li ġej: (a) Formazzjoni ta’ ħiliet u żvilupp ta’ suq ta’ esportazzjoni permezz ta’: (i) il-formazzjoni ta’ ħiliet fil-produzzjoni industrijali u artiġjanali, ipproċessar u diversifikazzjoni tal-prodott li jsaħħu l-kompetittività tas-sajd f’ibħra interni u tal-akkwakultura tar-reġjun. Dan jista’ jinkiseb, pereżempju, bil-ħolqien ta’ ċentri ta’ Riċerka u Żvilupp (R&Ż), inkluż l-iżvilupp tal-akkwakultura għal irziezet kummerċjali tal-ħut; (ii) il-formazzjoni ta’ ħiliet għall-ġestjoni ta’ katini ta’ swieq ta’ esportazzjoni, inklużi l-introduzzjoni u l-ġestjoni ta’ skemi ta’ ċertifikazzjoni għal linji speċifiċi ta’ prodotti; u l-implimentazzjoni tal-promozzjoni ta’ swieq, żieda fil-valur u tnaqqis ta’ telf ta’ wara l-qbid fi prodotti tas-sajd; (iii) żieda fil-kapaċità tar-reġjun permezz, pereżempju, tat-tisħiħ ta’ awtoritajiet kompetenti tas-sajd, assoċjazzjonijiet ta’ kummerċjanti u assoċjazzjonijiet ta’ sajjieda biex ikun hemm partiċipazzjoni fil-kummerċ tas-sajd mal-Parti tal-KE u fi programmi ta’ taħriġ fl-iżvilupp tal-prodott u l-markatura. (b) Infrastruttura (i) L-iżvilupp u t-titjib ta’ infrastruttura għal sajd f’ibħra interni u akkwakultura; (ii) It-tħaffif ta’ aċċess għal fondi għal infrastruttura, inkluż kull xorta ta’ tagħmir. (c) Teknoloġija (i) Il-kontribut għall-iżvilupp ta’ ħiliet tekniċi, inkluża l-promozzjoni ta’ teknoloġija li żżid il-valur, pereżempju, permezz ta’ trasferiment ta’ teknoloġija tas-sajd mingħand il-Parti tal-KE għall-pajjiżi tal-ALN; (ii) It-tisħiħ tal-kapaċità ta’ ġestjoni tas-sajd fir-reġjun, pereżempju, permezz ta’ sistemi ta’ riċerka u ġbir ta’ dejta u l-kontribut għal teknoloġiji xierqa dwar il-qbid u l-ġestjoni wara l-qbid. (d) Legalità u r-regolamentazzjoni (i) Għajnuna għal żvilupp ta’ regolamenti dwar sajd f’ibħra interni u akkwakultura u sistemi ta’ kontroll u sorveljanza; (ii) Għajnuna lill-Istati ALN fl-iżvilupp ta’ strumenti legali u regolatorji xierqa dwar id-drittijiet tal-propjetà intelletwali (DPI) u l-formazzjoni tal-ħila għall-implimentazzjoni tagħhom fil-kummerċ internazzjonali; (iii) Eko-tikketta u protezzjoni ta’ proprjetà intellettwali. (e) Investiment u finanzi (i) Il-promozzjoni ta’ negozji bi sħab u għamliet oħra ta’ investimenti mħallta bejn partijiet interessati fl-Istati tal-ALN u fil-Parti tal-KE, pereżempju għat-twaqqif ta’ modalitajiet biex ikunu identifikati investituri għal operazzjonijiet ta’ negozji bi sħab għal sajd f’ibħra interni u akkwakultura; (ii) Il-kontribut li jagħti aċċess għal faċilitajiet ta’ kreditu għall-iżvilupp ta’ intrapriżi ta’ skala żgħira jew medja kif ukoll għal sajd f’ibħra interni fuq skala industrijali. (f) Miżuri soċjoekonomiċi u li jtaffu l-faqar (i) Kontribut għall-promozzjoni ta’ sajd ta’ skala żgħira u medja, proċessuri u kummerċjanti tal-ħut bil-formazzjoni tal-ħila ta’ Stati tal-ALN biex jipparteċipaw fil-kummerċ mal-Parti tal-KE. (ii) Inkuraġġiment għall-partiċipazzjoni ta’ gruppi marġinali fl-industrija tas-sajd, pereżempju, permezz tal-promozzjoni tal-ugwaljanza bejn is-sessi fis-sajd, u b’mod partikolari bl-iżvilupp tal-ħila tan-nisa kummerċjanti li jaħdmu fis-sajd, kif ukoll ta’ gruppi oħra żvantaġġati li jkollhom il-potenzjal li jaħdmu fis-sajd għal żvilupp soċjali u ekonomiku sostenibbli. 2. Iż-żewġ Partijiet għandhom jikkontribwixxu biex ikun hemm miżuri li jiżguraw li l-kummerċ fil-ħut jgħin għall-konservazzjoni tal-ambjent, u jħarsu biex stokks ma jispiċċawx, kif ukoll għaż-żamma tal-bijodiversità tinżamm u biex jiddaħħlu b’kawtela speċijiet eżotiċi fl-akkwakultura (li għandhom jiddaħħlu biss fi spazji kkontrollati/magħluqin b’konsultazzjoni mal-pajjiżi ġirien kollha kkonċernati.) KAPITOLU IV KOOPERAZZJONI EKONOMIKA U FL-IŻVILUPP TITOLU I Dispożizzjonijiet ġenerali Artikolu 36 Dispożizzjonijiet ġenerali 1. Il-Partijiet jaqblu li jindirizzaw il-ħtiġijiet ta’ żvilupp tal-Istati tal-ALN biex jippromwovu tkabbir sostnut, iżidu l-produzzjoni u l-kapaċità tal-provvista tal-Istati konċernati, irawmu trasformazzjoni strutturali u l-kompetittività ta’ ekonomiji tagħhom u d-diversifikazzjoni tagħhom u żieda fil-valur u jagħtu l-appoġġ tagħhom għall-integrazzjoni reġjonali. 2. Il-Partijiet jintrabtu li jikkooperaw biex iħaffu l-implimentazzjoni ta’ dan il-Ftehim u biex jagħtu l-appoġġ tagħhom għall-integrazzjoni reġjonali u għall-istrateġiji ta’ żvilupp. Il-Partijiet jaqblu li l-kooperazzjoni tkun ibbażata fuq l-Istrateġija ta’ Kooperazzjoni għal Żvilupp tal-ALN u l-Matriċi ta’ Żvilupp miftiehma b’mod konġunt. Il-matriċi hija mehmuża bħala Anness IV ma’ dan il-Ftehim. L-Istrateġija ta’ Kooperazzjoni għal Iżvilupp tal-ALN u l-Matriċi ta’ Żvilupp għandhom ikunu riveduti regolarment bla ħsara għad-dispożizzjonijiet tal-Kapitolu VI dwar il-Prevenzjoni ta’ Tilwim, Riżoluzzjoni, Dispożizzjonijiet Istituzzjonali, Ġenerali u Finali. Din il-kooperazzjoni titkejjel ma’ punti ta’ referenza ta’ żvilupp miftiehma b’mod konġunt li għandhom ikunu żviluppati u adottati u mehmuża ma’ dan il-Ftehim. Il-kooperazzjoni għandha tkun fl-għamla ta’ għajnuna finanzjarja u mhux finanzjarja għar-reġjun tal-ALN. 3. F’dan ir-rigward, il-finanzjament li jkollu x’jaqsam ma’ kooperazzjoni għal żvilupp bejn ir-Reġjun tal-ALN u l-Parti tal-KE għall-implimentazzjoni ta’ dan il-Ftehim għandu jsir fil-qafas tar-regoli u l-proċeduri rilevanti stabbiliti fil-Ftehim ta’ Cotonou, b’mod partikolari l-proċeduri ta’ programmar tal-Fond Ewropew għall-Iżvilupp f’oqfsa finanzjarji suċċessivi tal-UE matul il-perjodu ta’ dan il-Ftehim, kif ukoll fl-oqfsa ta’ strumenti rilevanti ffinanzjati mill-Baġit Ġenerali tal-UE. F’dan il-kuntest, waqt li jitqiesu l-isfidi ġodda li joħorġu minn integrazzjoni reġjonali msaħħa u minn mill-kompetizzjoni fis-swieq globali, il-Partijiet jaqblu li l-appoġġ għall-implimentazzjoni tal-FSE għandu jkun waħda mill-prijoritajiet. 4. Iż-żewġ Partijiet għandhom jikkooperaw biex jimmobilizzaw riżorsi addizzjonali għall-qafas finanzjarju tal-UE, mingħand Stati Membri tal-UE u donaturi oħra, partikolarment fl-espansjoni ta’ Għajnuna għal impenji fil-Kummerċ, relatati speċifikament ma’ ħtiġijiet ta’ għajnuna u spejjeż ta’ aġġustament tal-FSE. Il-programmi/proġetti proposti għal finanzjament jinħadmu b’mod konġunt abbażi ta’ matriċi ta’ żvilupp b’dettalji tal-ispejjeż. 5. Għandhom ikunu mmobilizzati riżorsi suffiċjenti fuq bażi previdibbli, f’waqtha u sostenibbli, inkluż permezz ta’ għotjiet u konċessjonijiet ta’ self skont il-Matriċi ta’ Żvilupp. Il-KE għandha tikkontribwixxi għal dawn l-isforzi skont l-impenn internazzjonali tagħha biex tiżdied l-iskala ta’ Għajnuna Uffiċjali għall-Iżvilupp. Il-Partijiet jaqblu li jimmonitorjaw u jikkoordinaw l-użu ta’ dawn ir-riżorsi. 6. B’mod konsistenti mad-Dikjarazzjoni ta’ Pariġi dwar l-Effikaċja ta’ l-Għajnuna, il-Partijiet jaqblu li jużaw mekkaniżmi nazzjonali u/jew reġjonali ta’ fornitura, fondi jew faċilitajiet biex ikunu pprovduti u kkoordinati riżorsi għall-implimentazzjoni tal-ETA, u li jagħtuhom l-appoġġ tagħhom, kif ikun jixraq. Il-Partijiet għandhom, f’dan ir-rigward, jappoġġjaw Il-ħolqien ta’ Fond tal-FSE biex jipprovdu riżorsi relatati tal-FSE. Il-Partijiet jaqblu wkoll li kull għamla ta’ provvista ta’ għajnuna li tkun tagħmel parti mill-kooperazzjoni tagħhom skont dan il-Ftehim għandu jkollha bħala gwida d-Dikjarazzjoni ta’ Pariġi dwar l-Effikaċja tal-Għajnuna. 7. Il-kwistjonijiet relatati mal-kummerċ li għandhom ikunu indirizzati fl-FSE komprensiv għandhom ikunu s-suġġett ta’ kooperazzjoni għal żvilupp skont dan l-Artikolu, wara li titqies id-Dikjarazzjoni ta’ Pariġi dwar l-Effikaċja ta’ l-Għajnuna. 8. Il-Partijiet jaqblu li l-monitoraġġ tal-FSE, abbażi ta’ indikaturi miftiehma, jeħtieġ li jindirizza l-aspetti kollha tal-FSE, inklużi kisbiet fuq il-livell nazzjonali u fuq il-livell ta’ integrazzjoni reġjonali u strateġiji ta’ żvilupp, kif ukoll l-effikaċja tal-arranġamenti istituzzjonali u l-kisbiet tagħhom biex jissodisfaw l-għanijiet tal-effikaċja ta’ Għajnuna, inkluż li tkun żgurata l-previdibbiltà tar-riżorsi. 9. Il-Partijiet jaqblu li, bla ħsara għad-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 95.4 tal-Ftehim ta’ Cotonou, il-proċess ta’ reviżjoni msemmi hemmhekk jikkostitwixxi opportunità għall-Partijiet li jirrevedu mill-ġdid il-kisbiet, il-limitazzjonijiet u d-direzzjoni għal ġejjieni fir-rigward tal-istrateġiji tagħhom ta’ kooperazzjoni għal żvilupp kif imsemmi fil-Ftehim. Artikolu 37 Għanijiet 1. Il-kooperazzjoni ekonomika u fl-iżvilupp għandu jkollha l-mira li ssaħħaħ il-kompetittività tal-ekonomiji tal-ALN, tibni l-kapaċità ta’ provvista u tgħin lill-Istati Firmatarji tal-ALN jimplimentaw l-FSE mingħajr diffikultajiet. 2. Il-kooperazzjoni ekonomika u fl-iżvilupp għandha timmira lejn it-trasformazzjoni strutturali tal-ekonomiji tal-ALN bIl-ħolqien ta’ bażi ekonomika b’saħħitha, kompetittiva u diversifikata fl-Istati tal-ALN bit-titjib tal-produzzjoni, distribuzzjoni, trasport, kummerċjalizzazzjoni, żvilupp tal-kapaċità fil-kummerċ ta’ Stati tal-ALN, kif ukoll tal-kapaċità li jkun attirat investiment, jissaħħu l-politika u r-regolamenti dwar il-kummerċ u investiment tal-Istati tal-ALN u tiġi approfondita l-integrazzjoni reġjonali. Artikolu 38 Ambitu 1. Il-Partijiet għandhom jistabbilixxu l-għanijiet tal-iżvilupp relatati mal-FSE li jkunu speċifiċi għar-reġjun tal-ALN u meħtieġa għas-suċċess tal-integrazzjoni reġjonali fl-oqsma u s-setturi msemmija b’enfażi f’dan l-Artikolu. 2. L-oqsma li ser ikunu indirizzata mill-kooperazzjoni huma: (a) Il-kooperazzjoni u l-integrazzjoni reġjonali biex tkun żgurata l-koordinazzjoni transreġjonali fis-setturi kollha; (b) Il-politika u r-regolamenti tal-kummerċ biex l-Istati tal-ALN ikunu megħjuna jipparteċipaw b’mod aktar effikaċi f’negozjati dwar il-kummerċ, fl-implimentazzjoni ta’ konvenzjonijiet internazzjonali relatati mal-kummerċ, fosthom liġijiet u riformi regolatorji relatati mal-kummerċ; (c) L-iżvilupp tal-kummerċ li jkopri jiġifieri l-iżvilupp ta’ negozji u attivitajiet li jkollhom il-mira li jtejbu sistemi ta’ ġestjoni ta’ informazzjoni, sħubijiet, kollegamenti, negozju bi sħab u skambju ta’ informazzjoni u esperjenzi, aċċess għal kreditu u finanzi ta’ investiment, promozzjoni tal-kummerċ u żvilupp tas-suq, appoġġ istituzzjonali, kif ukoll sostenn lill-kummerċ tas-servizzi, inklużi servizzi finanzjarji; (d) L-infrastruttura relatata mal-kummerċ, inklużi t-trasport, l-enerġija u l-ilma; (e) Il-formazzjoni ta’ ħiliet produttivi f’setturi rilevanti tal-ekonomiji tal-ALN; (f) Ir-riċerka u l-iżvilupp, l-innovazzjoni u t-trasferiment tat-teknoloġija; (g) L-aġġustamenti fl-ispejjeż relatati mal-kummerċ, li jinkludu spejjeż ta’ ristrutturar u spejjeż soċjali li jinqalgħu minħabba tnaqqis fil-produzzjoni minn ditti f’setturi kompettittivi fl-importazzjoni u t-telf ta’ dħul fiskali minħabba t-tnaqqis f’tariffi; (h) L-integrazzjoni bejn is-sessi; (i) L-emanċipazzjoni ta’ komunitajiet lokali, li tinkludi żvilupp soċjali u kulturali; u (j) L-integrazzjoni ta’ kwistjonijiet ambjentali fil-kummerċ u l-iżvilupp. 3. Il-kooperazzjoni għandha, b’mod partikolari, tkopri s-setturi li ġejjin: (a) L-Iżvilupp tas-Settur Privat, partikolarment l-Iżvilupp Industrijali, intrapriżi-mikro, intrapriżi żgħar u ta’ daqs medju, Xogħol tal-Minjieri u Minerali kif ukoll it-Turiżmu; (b) L-Iżvilupp tal-Infrastruttura, jiġifieri fis-setturi tat-Trasport, l-Enerġija u t-Teknoloġija tal-Informazzjoni u l-Komunikazzjonijiet (ICT); (c) Riżorsi Naturali u l-Ambjent, inklużi r-Riżorsi tal-Ilma u l-Bijodiversità u l-Ambjent; (d) L-Agrikoltura; (e) Is-Sajd; (f) Servizzi inkluż it-Turiżmu; u (g) Kwistjonijiet relatati mal-kummerċ, jiġifieri l-Investiment, il-Kompetizzjoni, id-Drittijiet ta’ Proprjetà Intellettwali, Standards, Faċlitazzjoni tal-Kummerċ u Statistika. TITOLU II Żvilupp tas-settur privat Artikolu 39 Ambitu u għanijiet 1. Il-Partijiet jirrikonoxxu l-importanza tal-kooperazzjoni biex ikun żviluppat is-settur privat tar-reġjun tal-ALN bħala l-mutur ewlieni għall-ħolqien tal-ġid bil-għan li jkun stabbilit ambjent xieraq fakultattiv li jwassal għal investiment u tkabbir. L-appoġġ u l-kooperazzjoni Komunitarji għandhom iqisu l-istruttura ekonomika tal-Istati tal-ALN u l-prijoritajiet tagħhom biex jissaħħu ħiliet produttivi u jiżdied il-valur, u l-applikazzjoni tal-funzjonijiet ta’ Produzzjoni, Kummerċjalizzazzjoni, Distribuzzjoni u Trasport (PKDT) biex jitjiebu l-kapaċitajiet ta’ provvista u kompetittività. 2. L-għan tal-kooperazzjoni tal-iżvilupp tas-settur privat ikopri, inter alia, l-investment, l-iżvilupp industrijali u t-tkabbir tal-kompetittività, l-intrapriżi-mikro, l-iżvilupp ta’ intrapriżi żgħar u ta’ daqs medju, ix-xogħol tal-minjieri u minerali u l-iżvilupp tat-turiżmu, kif ukoll setturi oħra produttivi li jkunu koperti direttament jew indirettament minn dan il-Ftehim. Artikolu 40 Investiment 1. Il-Partijiet jirrikonoxxu l-importanza tal-investiment. L-għanijiet f’dan il-qasam huma li: (a) Jinħoloq ambjent għal żvilupp ekonomiku sostenibbli u ġust tal-ALN permezz ta’ investiment, inklużi investiment barrani dirett (qasam jew portafoll ambjentali), trasferiment tat-teknoloġija, formazzjoni ta’ ħiliet u appoġġ istituzzjonali mill-Parti tal-KE; (b) Tinħoloq kooperazzjoni aktar profonda ma’ istituzzjonijiet u organizzazzjonijiet intermedjarji li jkollhom x’jaqsmu mal-promozzjoni ta’ investiment fil-Parti tal-KE, inkluż iċ-Ċentru għall-Iżvilupp ta’ Intrapriża (CDE) u l-ALN permezz, inter alia, ta’ djalogu fin-negozju, kooperazzjoni u sħubija; (c) Jingħata appoġġ, permezz ta’ strumenti xierqa, lill-promozzjoni u l-inkuraġġiment ta’ investiment fir-reġjun tal-ALN, inklużi t-twaqqif ta’ qafas għall-fondi u għajnuna bħala appoġġ lil programmi ta’ żvilupp ekonomiku fl-ALN; (d) Tissaħħaħ u tinbena l-ħila tal-istituzzjonijiet ta’ żvilupp privati bħal aġenziji għal promozzjoni ta’ investiment, kmamar tal-kummerċ, assoċjazzjonijiet u organizzazzjonijiet indiġeni ta’ żvilupp għal kull wieħed mill-Istati tal-ALN u r-reġjun kollu hemm hu biex ikun jista’ jiżviluppa settur privat dinamiku u vibranti; u (e) Jiġi żviluppat qafas legali li jippromwovi l-investiment miż-żewġ Partijiet, bil-għan li jkun hemm promozzjoni u protezzjoni ta’ investiment u xogħol lejn proċedura u prattika amministrattiva armonizzati u simplifikati. Oqsma ta’ kooperazzjoni 2. Bla ħsara għad-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 36 il-Partijiet jaqblu li jikkooperaw, inkluż li jiffaċilitaw l-għajnuna, fl-oqsma li ġejjin: (a) Appoġġ lill-politika u l-istrateġiji għall-investiment biex jgħinu biex tkun tista’ tinħoloq u tinżamm klima ta’ investiment previdibbli u fiż-żgur; (b) Appoġġ lill-politika ta’ riformi u avukatura, lill-iżvilupp tar-riżorsi umani, lill-formazzjoni istituzzjonali ta’ ħiliet jew forom oħra ta’ appoġġ istituzzjonali biex jissaħħu l-ħiliet tal-intermedjarji privati finanzjarji u mhux finanzjarji, lill-iffaċilitar għall-investiment u attivitajiet ta’ promozzjoni u li jsaħħu l-kompetittività; (c) Inkuraġġiment lill-isħubija tas-settur privat tal-UE-ALN u lil negozji bi sħab biex jippromwovu l-investiment, il-finanzjament ta’ kapital għal negozji għal investiment fil-qasam ambjentali u t-trasferiment tat-teknoloġija; (d) Appoġġ għall-isforzi tal-Istati tal-ALN biex ikun attirat il-finanzjament, b’enfażi partikolari fuq finanzjament privat, għal investimenti għall-infrastruttura u għal investimenti li jiġġeneraw dħul tant importanti għas-settur privat, inklużi intrapriżi żgħar u ta’ daqs medju (SMEs); (e) Appoġġ għall-iżvilupp tal-kapaċità regolatorja; (f) Titjib fl-aċċess għal strumenti ta’ finanzi għal investiment ta’ intrapriżi tal-ALN fl-UE bħall-Bank Ewropew għall-Investment (BEI); (g) Twaqqif ta’ strumenti finanzjarji adatti għal SMEs tar-reġjun tal-ALN; (h) Tkun żgurata d-disponibbiltà u l-użu dejjem akbar tal-assigurazzjoni tar-riskju bħala mekkaniżmu li jtaffi r-riskju biex tiżdied il-fiduċja tal-investituri fl-Istati tal-ALN; u (i) Ikunu offruti garanziji u assistenza għal fondi ta’ garanzija li jkopru riskji għal investiment ikkwalifikat. Artikolu 41 Żvilupp industrijali u kompetittività 1. Il-Partijiet jirrikonoxxu l-importanza tal-kooperazzjoni fl-iżvilupp industrijali u l-kompetittività. L-għanijiet f’dan il-qasam huma li: (a) Jitħaffef Il-ħolqien, l-iżvilupp, l-istrutturar u l-immodernizzar tal-industrija tal-Istati Firmatarji tal-ALN waqt li jitrawmu l-kompetittività u t-tkabbir awtosostenibbli u bilanċjat tagħha, wara li jitqiesu l-protezzjoni ambjentali, l-iżvilupp sostenibbli u t-tisħiħ ekonomiku; u (b) Jinħoloq ambjent favorevoli għall-iżvilupp tal-intrapriża privata biex ikunu stimulati t-tkabbir u d-diversifikazzjoni tal-produzzjoni industrijali. Oqsma ta’ kooperazzjoni 2. Bla ħsara għad-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 36, il-Partijiet jaqblu li jikkooperaw, inkluż li jiffaċilitaw għajnuna, fl-oqsma li ġejjin: (a) Il-promozzjoni tal-iżvilupp ta’ attivitajiet fl-oqsma tal-ipproċessar, il-kummerċjalizzazzjoni, id-distribuzzjoni u t-trasport ta’ prodotti; (b) It-trasferiment tat-teknoloġija, għarfien u riċerka u żvilupp; (c) Is-sostenn lill-istituzzjonijiet finanzjarji tal-Istati tal-ALN u l-iżvilupp tas-suq tal-kapital biex ikun hemm aċċess aħjar mis-settur privat għal kapital għal żmien qasir u fit-tul; (d) Il-formazzjoni ta’ ħiliet għas-settur pubbliku u privat; (e) Inkuraġġiment għall-isħubijiet tal-UE-ALN, kollegamenti u lil negozji bi sħab bejn operaturi ekonomiċi; u (f) Il-promozzjoni u t-tisħiħ tal-innovazzjoni, id-diversifikazzjoni u l-produzzjoni u l-kwalità ta’ prodotti b’valur miżjud. Artikolu 42 Intrapriżi mikro, żgħar u ta’ daqs medju 1. Il-Partijiet jirrikonoxxu l-importanza tal-kooperazzjoni fl-MSME. L-għanijiet f’dan il-qasam huma li: (a) Jiġi promoss ambjent favorevoli għall-iżvilupp tal-MSME u biex ikun attirat investiment fihom; u (b) Tingħata għajnuna lil MSMEs biex jaġġustjaw mal-liberalizzazzjoni tal-kummerċ. Oqsma ta’ kooperazzjoni 2. Bla ħsara għad-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 36, il-Partijiet jaqblu li jikkooperaw, inkluż li jiffaċilitaw l-għajnuna, fl-oqsma li ġejjin: (a) Il-formazzjoni ta’ ħiliet u għajnuna istituzzjonali; (b) L-iżvilupp u t-trasferiment tat-teknoloġija, innovazzjoni, skambju ta’ informazzjoni u netwerks u kummerċjalizzazzjoni; (c) L-iżvilupp ta’ databases ta’ MSME; (d) Aċċess għal finanzi; (e) Jiġu mħeġġa sħubijiet UE-ALN, kollegamenti u negozji bi sħab bejn operaturi ekonomiċi; (f) Il-promozzjoni tal-kummerċ u l-investiment; (g) It-tisħiħ ta’ katini ta’ valur; (h) Il-promozzjoni tad-diversifikazzjoni u ż-żieda fil-valur. Artikolu 43 Xogħol tal-minjieri u minerali 1. Il-Partijiet jirrikonoxxu l-importanza tal-kooperazzjoni fl-iżvilupp u l-ġestjoni fis-settur tax-xogħol tal-minjieri u tal-minerali. L-għanijiet f’dan il-qasam huma li: (a) Jinħoloq ambjent li jwassal biex jattira investiment fis-settur; (b) Issir promozzjoni taż-żieda fil-valur u tat-teknoloġiji faċli għall-ambjent fil-proċessi produttivi tax-xogħol tal-minjieri; u (c) Tkun żgurata l-partiċipazzjoni ta’ komunitajiet lokali. Oqsma ta’ kooperazzjoni 2. Bla ħsara għad-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 36, il-Partijiet jaqblu li jikkooperaw, inkluż li jiffaċilitaw l-għajnuna, fl-oqsma li ġejjin: (a) Il-formazzjoni ta’ ħiliet u għajnuna istituzzjonali għall-esplorazzjoni, l-isfruttament u l-kummerċjalizzazzjoni ta’ minerali; (b) L-iskambju tal-informazzjoni; (c) Jiġu mħeġġa sħubijiet UE-ALN, kollegamenti u negozji bi sħab bejn operaturi ekonomiċi; (d) It-titjib ta’ standards ta’ saħħa u sikurezza fl-industrija tax-xogħol tal-minjieri; (e) It-trasferiment tat-teknoloġija, għarfien, innovazzjoni u Riċerka u Żvilupp; u (f) Tkun indirizzata l-vulnerabbiltà tad-dipendenza tal-esportazzjoni ta’ minerali. Artikolu 44 L-Iżvilupp tat-turiżmu 1. Il-Partijiet jirrikonoxxu l-importanza tal-kooperazzjoni fl-iżvilupp tat-turiżmu. L-għanijiet f’dan il-qasam huma li: (a) Tkun żviluppata u tissaħħaħ industrija tat-turiżmu kompetittiva għall-ħolqien ta’ tkabbir ekonomiku u tisħiħ, ħolqien ta’ impjiegi u kambju ta’ muniti barranin; (b) Jissaħħu l-kollegamenti bejn it-turiżmu u setturi oħra tal-ekonomija; u (c) Jkunu ppreżervati, salvagwardjati u miġjuba ’l quddiem attrazzjonijiet turistiċi naturali, storiċi u kulturali, waqt li jkunu rrispettati l-integrità u l-interessi ta’ komunitajiet lokali, partikolarment f’żoni rurali. Oqsma ta’ kooperazzjoni 2. Bla ħsara għad-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 36, il-Partijiet jaqblu li jikkooperaw, inkluż li jiffaċilitaw l-għajnuna, fl-oqsma li ġejjin: (a) Il-ħolqien ta’ alleanzi strateġiċi li jinvolvu interessi pubbliċi, privati u tal-komunitajiet lokali biex ikun żgurat l-iżvilupp sostenibbli tat-turiżmu; (b) Il-promozzjoni ta’ sħubijiet, l-iskjambu ta’ tagħrif espert u operazzjonijiet konġunti f’oqsma bħall-iżvilupp ta’ prodotti, swieq u eko-turiżmu; (c) Il-formazzjoni ta’ ħiliet tar-riżorżi umani, titjib fi standards ta’ servizz, u strutturi istituzzjonali, u (d) Il-kooperazzjoni reġjonali fil-promozzjoni tat-turiżmu. TITOLU III Infrastruttura Artikolu 45 Ambitu u għanijiet 1. Il-Partijiet jirrikonoxxu l-importanza tal-kooperazzjoni fl-iżvilupp u l-ġestjoni tal-infrastruttura, bħala mezz biex jintgħelbu l-limitazzjonijiet fir-rigward ta’ provvista u tissaħħaħ l-integrazzjoni reġjonali. 2. L-appoġġ u l-kooperazzjoni Komunitarji għall-iżvilupp infrastrutturali għandhom iqisu żoni ta’ żvilupp prijoritarju kif artikulati fi programmi ta’ żvilupp nazzjonali u reġjonali fl-Istati rispettivi tal-ALN. 3. L-ambitu tal-kooperazzjoni fl-infrastruttura jkopri l-iżvilupp ta’ infrastruttura fiżika, jiġifieri t-trasport, l-enerġija, it-teknoloġija tal-informazzjoni u tal-komunikazzjoni. Artikolu 46 Trasport 1. Il-Partijiet jirrikonoxxu l-importanza tal-kooperazzjoni fl-iżvilupp u l-ġestjoni tat-trasport. L-għanijiet f’dan il-qasam huma li: (a) Ikunu żviluppati, ristrutturati, riabilitati, imtejba u modernizzati s-sistemi ta’ trasport tar-reġjun tal-ALN fuq bażi sostenibbli; (b) Jitjiebu l-moviment tal-persuni u l-fluss ta’ prodotti u jingħata aċċess aħjar għal swieq permezz ta’ trasport bit-triq, bl-ajru, bil-baħar, b’passaġġi fuq l-ilma interni u bil-ferrovija. Oqsma ta’ kooperazzjoni 2. Bla ħsara għad-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 36, il-Partijiet jaqblu li jikkooperaw, inkluż li jiffaċilitaw l-għajnuna, fl-oqsma li ġejjin: (a) It-titjib fil-ġestjoni ta’ sistemi ta’ trasport; (b) It-titjib u żvilupp tal-istat tal-infrastruttura fil-livelli kollha, inkluż l-iżvilupp ta’ netwerks ta’ infrastruttura intermodali; (c) Il-formazzjoni ta’ ħiliet tar-riżorsi umani, titjib fi standards ta’ servizzi u servizzi istituzzjonali; (d) L-iżvilupp u t-trasferiment tat-teknoloġija, innovazzjoni, skambju ta’ informazzjoni u netwerks, u kummerċjalizzazzjoni; (e) Jiġu mħeġġa s-sħubijiet UE-ALN, kollegamenti u negozji bi sħab bejn operaturi ekonomiċi; (f) It-titjib fis-sikurezza u l-affidabbiltà tas-settur tat-trasport, inkluża l-ġestjoni ta’ prodotti perikolużi u tweġiba għal emerġenza; u (g) Għajnuna għall-iżvilupp ta’ politika ta’ trasport reġjonali. Artikolu 47 Enerġija 1. Il-Partijiet jirrikonoxxu l-importanza tal-kooperazzjoni fis-settur tal-enerġija bħala mezz ta’ għajnuna għall-kompetittività tal-ekonomiji tal-ALN fil-livelli reġjonali u globali. L-għanijiet f’dan il-qasam huma li: (a) Jitjieb l-aċċess għal Stati tal-ALN għal sorsi moderni, effiċjenti, affidabbli, diversifikati u sostenibbli ta’ enerġija nadifa bi prezzijiet kompetittivi; (b) Tissaħħaħ il-kapaċità tal-produzzjoni, id-distribuzzjoni u l-ġestjoni tal-enerġija fuq livell nazzjonali u reġjonali; u (c) Tinġieb ’il quddiem il-kooperazzjoni fl-enerġija reġjonali. Oqsma ta’ kooperazzjoni 2. Bla ħsara għad-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 36, il-Partijiet jaqblu li jikkooperaw, inkluż li jiffaċilitaw l-għajnuna, fl-oqsma li ġejjin: (a) It-tisħiħ tal-kapaċità tal-produzzjoni u d-distribuzzjoni ta’ sorsi eżistenti ta’ enerġija, partikolarment dik idrawlika, taż-żejt mhux raffinat u tal-bijomassa; (b) L-espansjoni u d-diversifikazzjoni tat-taħlita ta’ enerġija biex ikunu inklużi sorsi oħra potenzjali ta’ enerġija li jkunu aċċettabbli mil-lat soċjali u ambjentali u li jnaqqsu d-dipendenza fuq iż-żejt; (c) Għajnuna ghall-iżvilupp tal-infrastruttura tal-enerġija, inklużi żoni rurali; (d) Għajnuna għall-iżvilupp kif jixraq ta’ riformi regolatorji u fil-politika dwar l-enerġija, inklużi l-kummerċjalizzazzjoni u l-privatizzazzjoni; (e) Il-promozzjoni tal-interkonnettività u l-kooperazzjoni reġjonali fil-produzzjoni u d-distribuzzjoni tal-enerġija; (f) Il-formazzjoni ta’ ħiliet tar-riżorsi umani, titjib fil-ġestjoni, standards ta’ servizz u strutturi istituzzjonali; (g) Appoġġ għall-ħolqien ta’ ambjent li jwassal biex jattira investiment fis-settur; (h) L-iżvilupp u t-trasferiment tat-teknoloġija, riċerka u żvilupp (R&Ż), innovazzjoni, skambju ta’ informazzjoni, żvilupp ta’ databases u netwerks; (i) Jiġu mħeġġa l-isħubijiet UE-ALN, kollegamenti u negozji bi sħab bejn operaturi ekonomiċi. Artikolu 48 Teknoloġija tal-Informazzjoni u l-Komunikazzjonijiet (ICT) 1. Il-Partijiet jirrikonoxxu l-importanza tal-kooperazzjoni fl-iżvilupp tal-ICT bħala settur ewlieni fis-soċjetà moderna biex titrawwem il-kompetittività u l-innovazzjoni, kif ukoll għat-tranżizzjoni mingħajr diffikultajiet lejn is-soċjetà tal-informatika. L-għan f’dan il-qasam huwa li jkun żviluppat settur tal-ICT u ssir promozzjoni tal-kontribut tiegħu lil setturi soċjo-ekonomiċi oħra. Oqsma ta’ kooperazzjoni 2. Bla ħsara għad-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 36, il-Partijiet jaqblu li jikkooperaw, inkluż li jiffaċilitaw l-għajnuna, fl-oqsma li ġejjin: (a) It-tħaffif tal-konnettività fil-livelli nazzjonali, reġjonali u globali; (b) It-tixrid ta’ teknoloġiji ġodda ta’ informazzjoni u komunikazzjoni; (c) Għajnuna għall-iżvilupp tal-oqfsa legali u regolatorji dwar l-ICT; (d) L-iżvilupp tat-teknoloġija, trasferiment u applikazzjonijiet, R&Ż, innovazzjoni, skambju ta’ informazzjoni u netwerks, u kummerċjalizzazzjoni; (e) Il-formazzjoni ta’ ħiliet tar-riżorsi umani, titjib fi standards ta’ servizz, u strutturi istituzzjonali; (f) L-inkuraġġiment u l-iffaċilitar ta’ sħubijiet UE-ALN, kollegamenti u negozji bi sħab bejn operaturi ekonomiċi; (g) Il-promozzjoni u l-għajnuna għal żvilupp ta’ swieq speċjalizzati għal servizzi megħjuna mill-ICT. TITOLU IV Riżorsi naturali u ambjent Artikolu 49 Ambitu u għanijiet 1. Il-Partijiet jirrikonoxxu l-importanza tal-kooperazzjoni fil-ġestjoni sostenibbli ta’ riżorsi naturali u l-ambjent. Il-kooperazzjoni f’dan il-qasam għandha tqis ħtiġijiet differenzjati u transkonfinali ta’ Stati tal-ALN. 2. L-iskop tal-kooperazzjoni f’riżorsi naturali u l-ambjent tkopri assi naturali, inklużi riżorsi tal-ilma, u ambjent, inkluża l-bijodiversità, kif ukoll it-titjib tar-rabtiet bejn il-kummerċ u l-ambjent. Tkopri wkoll għajnuna għall-implimentazzjoni ta’ ftehimiet, konvenzjonijiet u trattati internazzjonali dwar l-ambjent. Artikolu 50 Riżorsi tal-ilma 1. Il-Partijiet jirrikonoxxu l-importanza tal-kooperazzjoni fl-iżvilupp ta’ riżorsi tal-ilma (inklużi t-tisqija, l-enerġija idrawlika u l-provvista tal-ilma) biex ikun hemm titjib tal-għajxien tal-popolazzjonijiet. L-għanijiet f’dan il-qasam huma: (a) L-iżvilupp u l-ġestjoni sostenibbli ta’ riżorsi tal-ilma fir-reġjun; (b) Kooperazzjoni reġjonali għall-użu sostenibbli ta’ riżorsi tal-ilma transkonfinali. Oqsma ta’ kooperazzjoni 2. Bla ħsara għad-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 36, il-Partijiet jaqblu li jikkooperaw, inkluż li jiffaċilitaw l-għajnuna, fl-oqsma li ġejjin: (a) L-iżvilupp tal-infrastruttura tar-riżorsi tal-ilma fir-reġjun; (b) L-iżvilupp tal-oqfsa legali u regolatorji; (c) Il-promozzjoni tal-ġestjoni integrata tal-ilma; (d) Il-formazzjoni ta’ ħiliet ta’ riżorsi umani, titjib fi standards ta’ servizz, ġestjoni tal-ilma u strutturi istituzzjonali; (e) L-inkuraġġiment u l-iffaċilitar għal sħubijiet tal-UE-ALN, lil kollegamenti, sħubijiet reġjonali tal-ilma u lil negozji bi sħab bejn operaturi ekonomiċi; (f) L-iżvilupp tat-teknoloġija, trasferiment u applikazzjonijiet, R&Ż, innovazzjoni, skambju ta’ informazzjoni u netwerks; (g) Il-kontroll tat-tniġġis tal-ilma, purifikazzjoni u konservazzjoni, it-trattament tal-ilma tad-dranaġġ u sanitazzjoni; u (h) Il-promozzjoni ta’ skemi sostenibbli ta’ tisqija. Artikolu 51 Ambjent 1. Il-Partijiet jirrikonoxxu l-importanza tal-kooperazzjoni għall-protezzjoni u l-ġestjoni sostenibbli tal-ambjent u għall-implimentazzjoni ta’ politika ambjentali relatata mal-kummerċ. L-għanijiet f’dan il-qasam huma li: (a) Ikunu mħarsa, restawrati u kkonservati l-ambjent u l-bijodiversità: il-flora, il-fawna u riżorsi ġenetiċi mikrobiċi, inklużi l-ekosistemi tagħhom; (b) Ikunu żviluppati industriji ġodda tal-ALN relatati mal-ambjent; u (c) Jitnaqqas it-tħassir ambjentali, inklużi l-arja nadifa u d-deżertifikazzjoni. Oqsma ta’ kooperazzjoni 2. Bla ħsara għad-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 36, il-Partijiet jaqblu li jikkooperaw, inkluż l-iffaċilitar tal-għajnuna, fl-oqsma li ġejjin: (a) Għajnuna għall-implimentazzjoni ta’ ftehimiet, konvenzjonijiet u trattati ambjentali internazzjonali; (b) It-tisħiħ u l-promozzjoni ta’ sistemi sostenibbli ta’ ġestjoni ambjentali; (c) L-utilizzazzjoni sostenibbli tal-bijodiversità, il-forestrija u l-annimali salvaġġi; (d) Ir-rinfurzar ta’ oqfsa istituzzjonali u legali u l-ħila li jkunu żviluppati, implimentati, amministrati u eżegwiti liġijiet, regolamenti, standards u linji politiċi ambjentali; (e) Il-formazzjoni ta’ ħiliet ta’ riżorsi umani u strutturi istituzzjonali biex ikun hemm konformità ma’ rekwiżiti dwar l-ambjent u l-bijodiversità; (f) L-inkuraġġiment u l-iffaċilitar ta’ sħubijiet UE-ALN, kollegamenti u negozji bi sħab bejn operaturi ekonomiċi; (g) Il-mitigazzjoni ta’ diżastri nazzjonali, il-prevenzjoni ta’ diżastri ambjentali u t-telf tal-bijodiversità; (h) L-iżvilupp u l-adattament tat-teknoloġija, trasferiment u applikazzjoni, R&Ż u innovazzjoni; (i) Il-protezzjoni u l-ġestjoni ta’ riżorsi tal-baħar u tal-kosta u ta’ riżorsi bijoloġiċi indiġeni domestiċi u f’ambjent naturali; (j) Appoġġ għall-iżvilupp ta’ attivitajiet u għajxien alternattivi faċli għall-ambjent; (k) Għajnuna għall-produzzjoni u faċilitazzjoni fil-kummerċ ta’ prodotti u servizzi li għalihom l-eko-tikketta hija importanti; (l) Skambju ta’ informazzjoni u netwerking għal prodotti u l-ħtiġijiet tagħhom fir-rigward ta’ proċess ta’ produzzjoni, trasport, kummerċjalizzazzjoni u tikketta; (m) Għajnuna għall-iżvilupp ta’ faċilitajiet ta’ struttura għal prodotti faċli għall-ambjent; (n) L-integrazzjoni ta’ komunitajiet lokali fil-ġestjoni ta’ riżorsi tal-bijodiversità, il-forestrija u annimali salvaġġi; (o) Il-kontroll tal-iskart u t-tneħħija ta’ skart industrijali u tossiku; u (p) Il-ġestjoni sostenibbli ta’ foresti u mekkaniżmi simili. Artikolu 52 Impenji finanzjarji 1. Il-Parti tal-KE għandha tqiegħed għad-dispożizzjoni tal-ALN għajnuna finanzjarja li tikkontribwixxi biex jitwettqu l-programmi u l-proġetti li għandhom ikunu żviluppati skont l-oqsma ta’ kooperazzjoni identifikati f’dan il-Ftehim u f’kapitoli rilevanti u skont il-Matriċi ta’ Żvilupp dettaljata. 2. Il-Partijiet jaqblu li jistabbilixxu arranġamenti istituzzjonali konġunti adegwati biex jimmonitorjaw b’mod effettiv l-implimentazzjoni ta’ dan il-Ftehim. Arranġamenti bħal dawn għandhom jinkludu t-twaqqif ta’ Kumitat Konġunt għall-Iżvilupp. 3. Il-Partijiet jaqblu li l-arranġamenti istituzzjonali għandhom jibqgħu flessibbli biex jadattaw mal-ħtiġijiet nazzjonali u reġjonali dejjem jevolvu. KAPITOLU V OQSMA GĦAL NEGOZJATI FUTURI Artikolu 53 Klawżola Rendez-vous Waqt li jibnu fuq il-Ftehim ta’ Cotonou u waqt li jqisu l-progress miksub fin-negozjati għal FSE komprensiv, il-Partijiet jaqblu li jissoktaw bin-negozjati skont l-Artikolu 3 bil-għan li jikkonkludu FSE sħiħ u komprensiv li jkun ikopri l-oqsma li ġejjin: (a) Faċilitazzjoni doganali u kummerċjali; (b) Kwistjonijiet pendenti dwar aċċess għall-kummerċ u s-suq inklużi regoli ta’ oriġini u kwistjonijiet oħra relatati u miżuri ta’ ħarsien għall-kummerċ, inklużi reġjuni l-aktar imbiegħda; (c) Ostakoli tekniċi għall-kummerċ u miżuri sanitarji u fitosanitarji; (d) Kummerċ f’servizzi; (e) Kwistjonijiet relatati mal-kummerċ, jiġifieri: (i) Politika ta’ kompetizzjoni; (ii) Investiment u żvilupp tas-settur privat; (iii) Kummerċ, ambjent u żvilupp sostenibbli; (iv) Drittijiet ta’ proprjetà intellettwali; (v) Trasparenza fl-akkwisti pubbliċi; (f) Agrikoltura; (g) Ħlasijiet kurrenti u ħlasijiet kapitali; (h) Kwistjonijiet ta’ żvilupp; (i) Kooperazzjoni u djalogu dwar governanza tajba fil-qasam fiskali u ġudizzjarju; (j) Mekkaniżmu elaborat għal riżoluzzjoni ta’ tilwim, arranġamenti istituzzjonali; u (k) Kull qasam ieħor li l-Partijiet iqisu meħtieġ, inklużi konsultazzjonijiet skont l-Artikolu 12 tal-Ftehim ta’ Cotonou. KAPITOLU VI PREVENZJONI TA’ TILWIM, RIŻOLUZZJONI, DISPOŻIZZJONIJIET ISTITUZZJONALI, ĠENERALI U FINALI TITOLU I Prevenzjoni u riżoluzzjoni ta’ tilwim Artikolu 54 Konsultazzjonijiet 1. Il-Partijiet għandhom jimpenjaw lilhom infushom li jirriżolvu kull tilwima dwar l-interpretazzjoni u l-applikazzjoni ta’ dan il-Ftehim billi jżommu konsultazzjonijiet in bona fede bil-għan li jilħqu soluzzjoni miftiehma. 2. Parti għandha tfittex li jkollha konsultazzjonijiet permezz ta’ talba bil-miktub lill-Parti l-oħra, billi tidentifika l-miżura inkwistjoni u d-dispożizzjonijiet tal-Ftehim li hija tqis li l-miżura ma tkunx konformi magħhom. 3. Għandhom isiru konsultazzjonijiet fi żmien 40 jum mid-data li fiha tkun intbagħtet it-talba. Il-konsultazzjonijiet jitqiesu li jkunu ntemmu fi żmien 60 jum mid-data li fiha tkun intbagħtet it-talba, sakemm iż-żewġ Partijiet ma jaqblux li jissoktaw bil-konsultazzjonijiet. Il-konsultazzjonijiet għandhom jibqgħu kunfidenzjali. 4. Konsultazzjonijiet dwar affarijiet urġenti, inklużi dawk dwar prodotti li jitħassru jew staġjonali għandhom jinżammu fi żmien 15-il jum mid-data li fiha tkun intbagħtet it-talba, u għandhom jitqiesu li jkunu ntemmu fi żmien 30 jum mid-data li fiha tkun intbagħtet it-talba. Artikolu 55 Riżoluzzjoni ta’ tilwim 1. Jekk il-konsultazzjonijiet ma jirnexxilhomx jirriżolvu t-tilwima fi żmien 60 jum jew 30 jum kif imsemmi fl-Artikolu 54, kull waħda mill-Partijiet tista’ titlob riżoluzzjoni tat-tilwima permezz ta’ arbitraġġ. Għal dan il-għan, kull parti għandha taħtar arbitru fi żmien tletin jum minn meta tkun saret it-talba għall-arbitraġġ billi tinnotifika lill-Parti l-oħra u lill-Kumitat tal-FSE. It-talba għal arbitraġġ għandha tidentifika l-miżura inkwistjoni u d-dispożizzjonijiet tal-Ftehim li l-Parti li tressaq l-ilment tqis li l-miżura ma tkunx konformi magħhom. Fil-każ li jonqos li jsir hekk, kull waħda mill-partijiet tista’ titlob lis-Segretarju Ġenerali tal-Qorti Permanenti ta’ Arbitraġġ biex jaħtar it-tieni arbitru. 2. Iż-żewġ arbitri għandhom imbagħad jaħtru t-tielet arbitru fi żmien tletin jum. Fil-każ li jonqos li jsir hekk, kull waħda mill-partijiet tista’ titlob lis-Segretarju Ġenerali tal-Qorti Permanenti ta’ Arbitraġġ biex jaħtar it-tielet arbitru. 3. Sakemm l-arbitri ma jiddeċidux mod ieħor, il-proċedura applikata għandha tkun stabbilita fir-regolament fakultattiv ta’ arbitraġġ tal-Qorti Permanenti ta’ Arbitraġġ għal Organizzazzjonijiet Internazzjonali u Stati. L-arbitri għandhom jieħdu deċiżjoni b’maġġoranza ta’ voti fi żmien 90 jum u fi kwistjonijiet urġenti huma għandhom jagħmlu li jistgħu biex jieħdu deċiżjoni fi żmien 60 jum. 4. Kull waħda mill-partijiet fit-tilwima tkun obbligata li tieħu l-miżuri meħtieġa biex teżegwixxi d-deċiżjoni tal-arbitri. 5. Minkejja l-Paragrafu 1, il-proċedura stabbilita fl-Artikolu 98 tal-Ftehim ta’ Cotonou għandha tkun applikabbli fil-każ ta’ tilwima dwar kooperazzjoni għal finanzi ta’ żvilupp kif imsemmi fil-Ftehim ta’ Cotonou. TITOLU II Eċċezzjonijiet ġenerali Artikolu 56 Klawsola ta’ eċċezzjoni ġenerali Bla ħsara għar-rekwiżit li miżuri bħal dawn ma jkunux applikati b’mod li jikkostitwixxi mezz ta’ diskriminazzjoni arbitrarja u inġustifikabbli bejn il-Partijiet fejn jipprevalu kundizzjonijiet simili, jew restrizzjoni moħbija fuq il-kummerċ internazzjonali, xejn f’dan il-Ftehim ma għandu jkun interpretat li jżomm l-adozzjoni jew l-eżekuzzjoni mill-Parti tal-KE, mill-Istati tal-ALN jew minn Stat Firmatarju tal-ALN ta’ miżuri li: (a) ikunu meħtieġa għall-protezzjoni tal-morali pubblika jew għaż-żamma tal-ordni pubbliku jew tas-sigurtà pubblika; (b) ikunu meħtieġa għall-protezzjoni tal-ħajja jew is-saħħa tal-bnedmin, annimali jew pjanti; (c) ikunu meħtieġa biex jiggarantixxu l-konformità ma’ liġijiet jew regolamenti li ma jkunux inkonsistenti mad-dispożizzjonijiet ta’ dan il-Ftehim, inklużi dawk relatati ma’: (i) il-prevenzjoni ta’ prattika qarrieqa u frodulenti jew it-trattament tal-effetti ta’ inadempjenza ta’ kuntratti; (ii) il-protezzjoni tal-privatezza ta’ individwi fir-rigward tal-ipproċessar u t-tixrid ta’ dejta personali u l-protezzjoni tal-kunfidenzjalità ta’ rekords u kontijiet individwali; (iii) sikurezza; (iv) infurzar doganali; jew (v) il-protezzjoni ta’ drittijiet ta’ proprjetà intellettwali. (d) ikunu relatati mal-importazzjoni jew l-esportazzjoni ta’ deheb jew fidda; (e) ikunu meħtieġa għall-protezzjoni ta’ teżori nazzjonali ta’ valur artistiku, storiku jew arkeoloġiku; (f) ikunu relatati mal-konservazzjoni ta’ riżorsi naturali mhux rinnovabbli jekk miżuri jibda jkollhom effett flimkien ma’ restrizzjonijiet fuq produzzjoni domestika jew konsum domestiku ta’ prodotti, provvista domestika jew konsum domestiku ta’ servizzi u fuq investituri domestiċi; (g) ikunu relatati ma’ prodotti ta’ xogħol fil-ħabsijiet; jew (h) ikunu essenzjali għall-akkwist jew it-tqassim ta’ prodotti li l-provvista tagħhom tkun ġeneralment jew lokalment qasira, bil-kundizzjoni li kull miżura bħal din għandha tkun konsistenti mal-prinċipju li l-partijiet kollha jkunu intitolati għal sehem ġust mill-provvista internazzjonali ta’ prodotti bħal dawn, u li kull miżura bħal din, li tkun inkonsistenti mad-dispożizzjonijiet l-oħra ta’ dan il-Ftehim għandha titwaqqaf malli l-kundizzjonijiet li jagħtu lok għaliha ma jibqgħux jeżistu aktar. Artikolu 57 Eċċezzjonijiet ta’ sigurtà 1. Xejn f’dan il-Ftehim ma għandu jkun interpretat: (a) li l-Parti tal-KE jew Stat Firmatarju tal-ALN ikun jeħtiġilhom jagħtu kull informazzjoni li huma jqisu li jekk tkun żvelata jkun kontra l-interessi essenzjali tas-sigurtà tagħhom; (b) li jżomm lill-Parti tal-KE jew lil Stat Firmatarju tal-ALN milli jieħdu kull azzjoni li huma jqisu meħtieġa għall-ħarsien tal-interessi essenzjali tas-sigurtà tagħhom: (i) li tkun relatata ma’ materjali fissjonabbli u fużjonabbli jew mal-materjali li minnhom joriġinaw; (ii) li tkun relatata ma’ attivitajiet ekonomiċi eżegwiti direttament jew indirettament bil-għan li jingħataw provvista jew proviżjon lil stabbiliment militari; (iii) li jkollha rabta mal-produzzjoni jew mal-kummerċ ta’ armi, munizzjoni jew materjali ta’ gwerra; (iv) li tkun relatata ma’ akkwist mill-gvern indispensabbli għal finijiet ta’ sigurtà nazzjonali jew difiża nazzjonali; jew (v) li tittieħed fi żmien ta’ gwerra jew emerġenza oħra f’relazzjonijiet internazzjonali. (c) li jżomm lill-Parti tal-KE jew lil Stat Firmatarju tal-ALN milli jieħdu kull azzjoni biex iwettqu obbligi li huma jkunu aċċettaw bil-għan li jinżammu l-paċi u s-sigurtà internazzjonali. 2. Il-Partijiet għandhom jgħarrfu lil xulxin jekk jista’ jkun b’kollox dwar miżuri meħudin skont il-paragrafi 1(b) u (c) u l-waqfien tagħhom. Artikolu 58 Tassazzjoni 1. Xejn f’dan il-Ftehim jew f’kull arranġament adottat skont dan il-Ftehim ma għandu jkun interpretat li jżomm lill-Parti tal-KE jew lil Stat Firmatarju tal-ALN milli jiddistingwu, fl-applikazzjoni tad-dispożizzjonijiet rilevanti tal-liġijiet fiskali tagħhom, bejn il-persuni taxxabbli li ma jkunux fl-istess sitwazzjoni, b’mod partikolari fir-rigward tal-post ta’ residenza tagħhom jew fir-rigward tal-post fejn il-kapital tagħhom ikun investit. 2. Xejn f’dan il-Ftehim jew f’kull arranġament adottat skont dan il-Ftehim ma għandu jkun interpretat li jżomm l-adozzjoni jew l-eżekuzzjoni ta’ kull miżura li jkollha l-għan li żżomm milli jkun hemm evitar u evażjoni ta’ taxxi skont id-dispożizzjonijiet tat-taxxa ta’ ftehimiet biex tkun evitata taxxa doppja jew arranġamenti oħra ta’ taxxa jew liġijiet fiskali domestiċi. 3. Xejn f’dan il-Ftehim ma għandu jaffettwa d-drittijiet u l-obbligi tal-Parti tal-KE jew ta’ Stat Firmatarju tal-ALN skont kull konvenzjoni dwar taxxa. Fil-każ ta’ inkonsistenza bejn dan il-Ftehim u kull konvenzjoni bħal din, dik il-konvenzjoni għandha tipprevali relattivament għal dik l-inkonsistenza. TITOLU III Dispożizzjonijiet istituzzjonali, ġenerali u finali Artikolu 59 Relazzjonijiet bejn dan il-Ftehim u FSE komprensiv F’każ li jkun hemm inkonsistenza bejn l-FSE komprensiv u dan il-Ftehim Interim, l-FSE għandu jipprevali relattivament għal inkonsistenza bħal dik. Artikolu 60 Reġjuni l-aktar imbiegħda tal-Komunità Ewropea 1. Meta titqies il-viċinanza ġeografika tar-reġjuni l-aktar imbiegħda tal-KE u tal-Istati tal-ALN u biex jissaħħu aktar ir-rabtiet ekonomiċi u soċjali bejn dawn ir-reġjuni u l-Istati tal-ALN, il-Partijiet għandhom jagħmlu li jistgħu biex jiffaċilitaw il-kooperazzjoni fl-oqsma kollha koperti minn dan il-Ftehim, kif ukoll biex jibnu u jtejbu l-kummerċ eżistenti ta’ prodotti u servizzi, jippromwovu investimenti u jinkoraġġixxu konnessjonijiet ta’ trasport u kollegamenti ta’ komunikazzjoni bejn ir-reġjuni l-aktar imbiegħda u l-Istati tal-ALN. 2. L-objettivi ddikjarati fil-paragrafu 1 għandhom ukoll ikunu segwiti, kull fejn ikun possibbli, permezz tat-trawwim ta’ partiċipazzjoni konġunta tal-Istati tal-ALN u r-reġjuni l-aktar imbiegħda fi programmi qafas u speċifiċi tal-KE f’oqsma koperti minn dan il-Ftehim. 3. Il-Parti tal-KE għandha tagħmel li tista’ biex tiżgura l-koordinazzjoni bejn l-istrumenti finanzjarji differenti tal-politika ta’ koeżjoni u żvilupp tal-KE biex titrawwem kooperazzjoni bejn Stati tal-ALN u r-reġjuni l-aktar imbiegħda tal-KE fl-oqsma koperti minn dan il-Ftehim. 4. Xejn f’dan il-Ftehim ma għandu jżomm lill-Parti tal-KE milli tapplika miżuri eżistenti bil-għan li tkun indirizzata l-qagħda soċjali u ekonomika strutturali tar-reġjuni l-aktar imbiegħda skont l-Artikolu 299(2) tat-Trattat li jistabbilixxi l-Komunità Ewropea. Artikolu 61 Definizzjoni tal-Partijiet u eżekuzzjoni ta’ obbligi 1. Il-Partijiet Kontraenti ta’ dan il-Ftehim għandhom ikunu l-Unjoni ta’ Komoros, ir-Repubblika tal-Madgaskar, ir-Repubblika tal-Mawrizju, ir-Repubblika tas-Seychelles, ir-Repubblika taż-Żambja u r-Repubblika taż-Żimbabwe, iktar ’il quddiem imsejħin "l-Istati tal-ALN", min-naħa, u l-KE jew l-Istati Membri tagħha jew il-KE u l-Istati Membri tagħha fl-oqsma rispettivi tagħhom ta’ kompetenza kif jidderivaw mit-Trattat li jistabbilixxi l-Komunità, u iktar ’il quddiem imsejħa "il-Parti tal-KE", min-naħa l-oħra, li għalihom dan il-Ftehim daħal fis-seħħ jew huwa applikat provviżorjament. 2. Għall-finijiet ta’ dan il-Ftehim, sakemm ma jingħadx espressament mod ieħor, l-Istati tal-ALN jaqblu li jaġixxu b’mod kollettiv. F’każijiet fejn hemm ipprovdut għal azzjoni waħidha jew għal azzjoni li tkun meħtieġa biex ikunu eżerċitati d-drittijiet u/jew biex ikun hemm konformità ma’ obbligi skont dan il-Ftehim, issir referenza "għall-Istat Firmatarju tal-ALN". 3. Il-Partijiet jew l-Istat(i) Firmatarju/i tal-ALN skont il-każ għandhom jadottaw kull miżura ġenerali jew speċifika meħtieġa biex jeżegwixxu l-obbligi tagħhom skont dan il-Ftehim u għandhom jiżguraw li jkunu konformi mal-għanijiet stabbiliti f’dan il-Ftehim. 4. Stat Firmatarju tal-ALN li mhux suġġett tad-drittijiet u l-obbligi stabbiliti fil-Kapitolu II għandu iżda jkun suġġett tad-drittijiet u l-obbligi li joħorġu minn Kapitoli oħra ta’ dan il-Ftehim u jgawdi minnhom. Artikolu 62 Dħul fis-seħħ, denunzja u tul ta’ żmien 1. Dan il-Ftehim għandu jkun iffirmat, irratifikat u approvat skont ir-regoli u l-proċeduri kostituzzjonali jew interni applikabbli tal-Partijiet rispettivi. 2. Dan il-Ftehim għandu jidħol fis-seħħ fl-ewwel jum tal-ewwel xahar wara d-depożitu tal-aħħar strument ta’ ratifika, aċċettazzjoni jew approvazzjoni. 3. Notifiki ta’ ratifikazzjoni, aċċettazzjoni jew approvazzjoni għandhom jintbagħtu lis-Segretarji Ġenerali tal-Kunsill tal-Unjoni Ewropea u lis-Segretarjat tas-Suq Komuni tal-Afrika tal-Lvant u tan-Nofsinhar, li għandhom ikunu d-depożitarji ta’ dan il-Ftehim. 4. Sakemm dan il-Ftehim jidħol fis-seħħ, il-Parti tal-KE u l-Istati Firmatarji tal-ALN jaqblu li japplikaw id-dispożizzjonijiet ta’ dan il-Ftehim li jaqgħu fil-kompetenzi rispettivi tagħhom ("applikazzjoni provviżorja"). Dan jista’ jsir b’applikazzjoni provviżorja, jekk ikun possibbli, jew b’ratifika ta’ dan il-Ftehim. 5. Applikazzjoni provviżorja għandha tkun innotifikata lid-depożitarji. Dan il-Ftehim għandu jkun applikat provviżorjament għaxart ijiem mill-aħħar riċevuta tal-ittra ta’ notifika ta’ applikazzjoni provviżorja mill-KE jew ta’ ratifikazzjoni jew applikazzjoni provviżorja mill-Istati Firmatarji kollha tal-ALN elenkati fl-Anness II. 6. Minkejja l-paragrafi 2 u 4, il-Parti tal-KE u l-Istati Firmatarji tal-ALN jistgħu unilateralment jaġixxu biex japplikaw il-ftehim, qabel applikazzjoni provviżorja, sa fejn dan ikun fattibbli. 7. Il-Parti tal-KE jew Stat(i) Firmatarju/i tal-ALN jistgħu jagħtu avviż bil-miktub lill-Parti l-oħra bl-intenzjoni tagħhom li jiddenunzjaw dan il-Ftehim. 8. Denunzja għandu jkollha effett xahar wara notifika lill-Parti l-oħra. 9. Dan il-Ftehim għandu jibqa’ fis-seħħ sakemm l-FSE komprensiv jidħol fis-seħħ. Artikolu 63 Applikazzjoni territorjali Dan il-Ftehim għandu japplika, min-naħa l-waħda, għat-territorji li fihom it-Trattat li jistabbilixxi l-Komunità Ewropea jkun applikat u skont il-kundizzjonijiet stabbiliti f’dak it-Trattat, u, min-naħa l-oħra, għat-territorji tal-Istati Firmatarji tal-ALN. Referenzi f’dan il-Ftehim għal "territorju" għandhom jintfiehmu f’dan is-sems. Artikolu 64 Kumitat tal-FSE 1. Bil-preżenti qed jiġi stabbilit Kumitat tal-FSE. 2. Il-Kumitat tal-FSE għandu jkun responsabbli mill-amministrazzjoni tal-affarijiet kollha skont dan il-Ftehim, inklużi l-kooperazzjoni għal żvilupp kif imsemmi fl-Artikolu 36 u t-twettiq ta’ kull waħda mill-ħidmiet imsemmija f’dan il-Ftehim. 3. Il-Kumitat tal-FSE għandu jkun magħmul minn rappreżentanti tal-Partijiet. Kull Parti tiddetermina l-organizzazzjoni tar-rappreżentanza tagħha. 4. Il-Kumitat tal-FSE għandu jadotta r-regoli tiegħu ta’ proċedura fi żmien tliet xhur mid-dħul fis-seħħ tal-Ftehim provviżorju. Artikolu 65 Relazzjonijiet ma’ ftehimiet oħra 1. Xejn f’dan il-Ftehim ma għandu jkun ta’ ħsara għall-applikazzjoni ta’ miżuri meqjusa xierqa kif jingħad fl-Artikoli 11b, 96 u 97 tal-Ftehim ta’ Cotonou u skont proċeduri stabbiliti b’dawn l-artikoli. 2. F’każ ta’ kwalunkwe inkonsistenza bejn id-dispożizzjonijiet ta’ dan il-Ftehim u d-dispożizzjonijiet tat-Titolu II tal-Parti 3 tal-Ftehim ta’ Cotonou, bl-eċċezzjoni tad-dispożizzjonijiet ta’ kooperazzjoni għal żvilupp li jinsabu hemmhekk, id-dispożizzjonijiet ta’ dan il-Ftehim għandhom jipprevalu. 3. Il-Partijiet jirrikonoxxu li xi Stati Firmatarji m’humiex membri tad-WTO. Għaldaqstant, referenzi f’dan il-Ftehim għal ftehimiet tad-WTO (inklużi d-definizzjonijiet imsemmija hemmhekk) u korpi jew Kumitati tad-WTO ma għandhomx ikunu interpretati bħala li jimponu fuq Stat Firmatarju tal-ALN li ma jkunx membru tad-WTO kull obbligu li joħroġ minn ftehimiet jew deċiżjonijiet bħal dawn tad-WHO ta’ korpi jew Kumitati bħal dawn aktar mill-obbligi assunti espressament minn Stat Firmatarju bħal dan tal-ALN skont dan il-Ftehim. Konsegwentement, fil-każ ta’ inkonsistenza bejn dispożizzjonijiet ta’ ftehimiet u deċiżjonijiet tad-WHO ta’ korpi jew Kumitati tad-WHO min-naħa l-waħda u dispożizzjonijiet ta’ dan il-Ftehim, dan tal-aħħar għandu dejjem jipprevali fir-rigward ta’ Stati Firmatarji tal-ALN li ma jkunux membri tad-WTO. 4. Il-Partijiet jaqblu li xejn f’dan il-Ftehim ma jġiegħel lilhom jew lill-Istati Firmatarji tal-ALN jaġixxu b’mod inkonsistenti mal-obbligi tagħhom tad-WTO. Artikolu 66 Adeżjoni 1. Kull wieħed mill-Istati tal-ALN li ġejjin, jiġifieri r-Repubblika ta’ Djibouti, l-Istat tal-Eritrea, ir-Repubblika Demokratika Federali tal-Etjopja, ir-Repubblika tal-Malawi u r-Repubblika tas-Sudan, jistgħu jaderixxu ma’ dan il-Ftehim bi qbil mal-Partijiet. Dan il-Ftehim għandu jidħol fis-seħħ fir-rigward tal-istat li jaderixxi skont il-proċeduri legali applikabbli tal-Parti tal-KE u tal-Istati tal-ALN u tal-pajjiż li jaderixxi. Il-KE għandha tfittex li tapplika dan il-Ftehim għall-pajjiż li jaderixxi malajr kemm jista’ jkun. 2. Kull talba għal adeżjoni ma’ dan il-Ftehim magħmula minn Stat fir-reġjun tal-ALN li mhix elenkata fil-Paragrafu 1 għandha tkun ippreżentata lill-Kumitat tal-FSE biex tkun determinata. 3. Il-Kumitat tal-FSE jista’ jistabbilixxi l-kundizzjonijiet u l-arranġamenti speċifiċi tal-istat imsemmi fil-Paragrafu 2 għall-adeżjoni tiegħu. 4. Dan il-Ftehim għandu jidħol fis-seħħ fir-rigward ta’ stat li jaderixxi fid-data li fiha jkun iddepożitat l-istrument tiegħu ta’ adeżjoni. Artikolu 67 Adeżjoni ta’ Stati Membri ġodda mal-Unjoni Ewropea 1. Il-Kumitat tal-FSE għandu jkun mgħarraf b’kull talba magħmula minn stat terz biex isir membru tal-UE. Matul in-negozjati bejn l-UE u l-Istat applikant, il-Parti tal-KE għandha tagħti lill-Istati tal-ALN kull informazzjoni rilevanti u huma mbagħad għandhom jgħaddu l-konsiderazzjonijiet tagħhom lill-Parti tal-KE biex din tqishom bir-reqqa. L-Istati tal-ALN għandhom ikunu nnotifikati mill-Parti tal-KE b’kull adeżjoni mal-UE. 2. Kull Stat Membru ġdid tal-UE għandu jaderixxi ma’ dan il-Ftehim mid-data tal-adeżjoni tiegħu permezz ta’ klawsola għal dak il-għan fl-att ta’ adeżjoni. Jekk l-att ta’ adeżjoni mal-UE ma jipprovdix għal adeżjoni awtomatika bħal din ma’ dan il-Ftehim, l-Istat Membru kkonċernat tal-UE għandu jaderixxi billi jiddepożita att ta’ adeżjoni maż-żewġ depożitarji, li għandhom jaraw li jintbagħtu kopji ċċertifikati lill-Istati tal-ALN. 3. Il-Partijiet għandhom jirrevedu l-effetti tal-adeżjoni tal-Istati Membri ġodda tal-UE fuq dan il-Ftehim. Il-Kumitat tal-FSE jista’ jiddeċiedi dwar kull miżura ta’ tranżizzjoni jew ta’ emenda li tista’ tkun meħtieġa. Artikolu 68 Emendi 1. Kull emenda għal dan il-Ftehim għandha tkun adottata mill-Kumitat tal-FSE u għandha tidħol fis-seħħ meta tkun irratifikata. 2. Il-Kumitat tal-FSE għandu jadotta kull miżura tranżitorja li tista’ tkun meħtieġa fir-rigward tad-dispożizzjonijiet emendati sakemm jidħlu fis-seħħ. Artikolu 69 Testi awtentiċi Dan il-Ftehim huwa magħmul doppju fil-lingwa Bulgar