Ftehim Interim ta’ Sħubija bejn il-Komunità Ewropea, minn naħa waħda, u l-Istati tal-Paċifiku, min-naħa l-oħra - Protokoli - Noslēguma akts - Deklarācijas



Official Journal L 272 , 16/10/2009 P. 0002 - 0715



Ftehim Interim ta’ Sħubija bejn il-Komunità Ewropea, minn naħa waħda, u l-Istati tal-Paċifiku, min-naħa l-oħra IL-KOMUNITÀ EWROPEA, minn hawn 'il quddiem imsejħa "l-Parti tal-KE", minn naħa waħda, u IR-REPUBBLIKA TAL-ĠŻEJJER FIĠI, L-ISTAT INDIPENDENTI TAL-PAPUA GINEA ĠDIDA, minn hawn ’il quddiem imsejħa "Papua Ginea Ġdida", minn hawn 'il quddiem imsejħa "l-Istati tal-Paċifiku", min-naħa l-oħra, WARA LI KKUNSIDRAW il-Ftehim ta’ Sħubija bejn il-Membri tal-Grupp tal-Istati Afrikani, tal-Karibew u tal-Paċifiku minn naħa waħda, u l-Komunità Ewropea u l-Istati Membri tagħha min-naħa l-oħra, iffirmat f’Cotonou fit- 23 ta’ Ġunju 2000 u rivedut fl-2005 (minn hawn 'il quddiem imsejjaħ "il-Ftehim ta’ Cotonou"); WARA LI KKUNSIDRAW il-fatt li l-preferenzi kummerċjali mogħtija taħt il-Ftehim ta’ Cotonou ser jiskadu fil- 31 ta’ Diċembru 2007; WARA LI KKUNSIDRAW l-impatt negattiv fuq l-esportazzjonijiet mill-Istati tal-Paċifiku lejn il-Komunità Ewropea li jista’ jirriżulta mill-iskadenza tal-preferenzi kummerċjali ta’ Cotonou f’każ li ebda ftehim kummerċjali kompatibbli u suċċessur tad-WTO ma jkun fis-seħħ sal- 31 ta’ Diċembru 2007 u li għalhekk ikun jeħtieġ li jiġi stabbilit Ftehim Interim ta’ Sħubija li jissalvagwardja l-interessi kummerċjali u ta’ żvilupp tal-Istati tal-Paċifiku affettwati; WARA LI KKUNSIDRAW il-fatt li l-Parti tal-KE offriet aċċess aħjar għas-suq fil-qafas tan-negozjati dwar il-Ftehimiet ta’ Sħubija Ekonomiku (FSE) u l-Istati tal-Paċifiku jixtiequ jibdew jibbenefikaw minn din l-offerta mill- 1 ta’ Jannar 2008; FILWAQT LI JAFFERMAW MILL-ĠDID l-impenn bla waqfien tagħhom għan-negozjati preżenti li għandhom l-għan li jilħqu FSE komprensiv sal- 31 ta’ Diċembru 2008 li jkun fih l-elementi kollha rilevanti u jinkludi l-Gżejjer tal-Paċifiku interessati kollha; FILWAQT LI JAFFERMAW MILL-ĠDID li l-kooperazzjoni għall-iżvilupp ser tkun element kruċjali tal-FSE komprensiv u fattur essenzjali fit-twettiq tal-għanijiet tagħha. FILWAQT LI JAFFERMAW MILL-ĠDID l-impenn tagħhom għall-għanijiet u l-implimentazzjoni tal-Ftehim ta’ Cotonou u filwaqt li jixtiequ jibnu aktar fuq dawn l-impenji; FILWAQT LI JAFFERMAW MILL-ĠDID l-impenn tagħhom għar-rispett tad-drittijiet tal-bniedem, il-prinċipji demokratiċi, l-istat tad-dritt u l-governanza tajba, li jikkostitwixxu l-elementi meħtieġa u fundamentali tal-Ftehim ta’ Cotonou, u għall-iżvilupp sostenibbli u ġust, flimkien mal-involviment akbar ta’ soċjetà ċivili attiva u organizzata u tas-settur privat, li, flimkien mal-ekonomija tas-suq, huma l-elementi ewlenin magħrufa fil-Ftehim ta’ Cotonou bħala li jikkontribwixxu biex jinkisbu l-għanijiet tas-sħubija; FILWAQT LI JAFFERMAW MILL-ĠDID l-impenn tagħhom li jaħdmu flimkien biex jintlaħqu l-għanijiet tal-Ftehim ta’ Cotonou tal-qerda tal-faqar, l-iżvilupp sostenibbli u l-integrazzjoni gradwali tal-Istati tal-Paċifiku fl-ekonomija dinjija, bir-rispett dovut għall-għażliet politiċi u l-prijoritajiet ta’ żvilupp tagħhom; FILWAQT LI JAFFERMAW MILL-ĠDID l-impenn tagħhom li jsostnu l-proċess tal-integrazzjoni reġjonali fi ħdan ir-reġjun tal-Paċifiku, u b’mod partikolari li jrawmu l-integrazzjoni ekonomika reġjonali bħala għodda ewlenija għall-integrazzjoni tagħhom fl-ekonomija dinjija u biex ikollhom l-għajnuna li jiffaċċjaw l-isfidi tal-globalizzazzjoni u jiksbu l-iżvilupp ekonomiku u soċjali f’mirithom; FILWAQT LI JIXTIEQU jikkooperaw mill-qrib fil-livell nazzjonali fil-qafas tal-istrutturi preżenti kif stabbiliti fil-Ftehim ta’ Cotonou biex jiġu massimizzati s-sinerġiji bejn il-kooperazzjoni fl-iżvilupp u l-għanijiet ta’ dan il-Ftehim. FILWAQT LI JIXTIEQU jwarrbu bil-mod il-mod l-ostakoli kummerċjali ta’ bejniethom; filwaqt li jqisu l-prinċipji tal-asimetrija u l-flessibilità; FILWAQT LI JIXTIEQU jistabbilixxu qafas għal arranġamenti aħjar għall-kummerċ bejn l-Istati tal-Paċifiku u l-Komunità Ewropea li jkunu konsistenti mal-obbligi tagħhom skont l-Organizzazzjoni tal-Kummerċ Dinji ("WTO"); FILWAQT LI JIXTIEQU jistabbilixxu qafas istituzzjonali għall-Ftehim Interim ta’ Sħubija tagħhom u mekkaniżmu biex isolvu xi tilwim li jista’ jinqala’ f’din ir-relazzjoni b’konsistenza mal-għanijiet ta’ dan il-Ftehim. IDDEĊIDEW LI JASLU GĦAL DAN IL-FTEHIM: PARTI I SĦUBIJA KUMMERĊJALI GĦALL-IŻVILUPP SOSTENIBBLI Artikolu 1 Għanijiet L-għanijiet ta’ dan il-Ftehim huma li: (a) l-Istati tal-Paċifiku jkunu jistgħu jibdew jibbenefikaw mill-aċċess imtejjeb tas-suq offrut mill-Parti tal-KE fi ħdan il-qafas tan-negozjati tal-FSE u, fl-istess waqt, jiġi evitat it-tfixkil kummerċjali bejn l-Istati tal-Paċifiku u l-Komunità Ewropea fid-dawl tal-iskadenza tal-preferenzi kummerċjali mogħtija skont il-Ftehim ta’ Cotonou fil- 31 ta’ Diċembru 2007 u sakemm jintlaħaq FSE komprensiv bejn l-Istati tal-Paċifiku u l-Parti tal-KE, u l-Istati Membri tagħha skont kif ikun il-każ; (b) jiġu promossi l-iżvilupp sostenibbli u l-integrazzjoni gradwali tal-Istati tal-Paċifiku fl-ekonomija dinjija, bi qbil mal-għażliet politiċi u l-prijoritajiet ta’ żvilupp tagħhom; (c) tiġi stabbilita żona ta’ kummerċ ħieles bejn il-Partijiet bbażata fuq l-interess komuni, u jintlaħaq dan l-għan bil-liberalizzazzjoni progressiva tal-kummerċ b’mod li jkun konformi mar-regoli applikabbli tad-WTO u l-prinċipju tal-asimetrija, fi proporzjon mal-ħtiġijiet speċifiċi u l-limitazzjonijiet ta’ kapaċità tal-Istati tal-Paċifiku, għal dawk li huma livelli u puntwalità ta’ impenji skont dan il-Ftehim; (d) jiġu stabbiliti l-arranġamenti xierqa ta’ soluzzjoni ta’ tilwim; (e) jiġu stabbiliti l-arranġamenti istituzzjonali xierqa; Artikolu 2 Prinċipji 1. Dan il-Ftehim huwa bbażat fuq il-Prinċipji Fundamentali kif ukoll fuq l-Elementi Essenzjali u Fundamentali stabbiliti fl-Artikoli 2 u 9 tal-Ftehim ta’ Cotonou. Dan il-Ftehim għandu jibni fuq id-dispożizzjonijiet tal-Ftehim ta’ Cotonou u tal-Ftehimiet ta’ Sħubija preċedenti bejn l-AKP u l-KE fl-oqsma tal-kooperazzjoni u tal-integrazzjoni reġjonali kif ukoll tal-kooperazzjoni ekonomika u kummerċjali. 2. Il-Partijiet jaqblu li l-Ftehim ta’ Cotonou u dan il-Ftehim għandhom jiġu implimentati b’mod komplementari u b’tali mod li Ftehim isaħħaħ lill-ieħor. Artikolu 3 Żvilupp sostenibbli 1. Il-Partijiet jaffermaw mill-ġdid li l-għan tal-iżvilupp sostenibbli għandu jkun parti integrali tad-dispożizzjonijiet ta’ dan il-Ftehim, konsistenti mal-għanijiet u l-prinċipji ġenerali stabbiliti fl-Artikoli 1, 2 u 9 tal-Ftehim ta’ Cotonou, u speċjalment l-impenn ġenerali li jitnaqqas u eventwalment jinqered il-faqar b’mod li jkun konsistenti mal-għanijiet tal-iżvilupp sostenibbli. 2. Il-Partijiet jifhmu dan il-għan bħala li japplika fil-każ tal-Ftehim attwali bħala impenn li: (a) l-applikazzjoni ta’ dan il-Ftehim għandha tqis b’mod sħiħ l-aħjar interessi umani, kulturali, ekonomiċi, soċjali, sanitarji u ambjentali tal-popolazzjonijiet rispettivi tagħhom u tal-ġenerazzjonijiet futuri; (b) il-metodi tat-teħid tad-deċiżjonijiet jinkorporaw il-prinċipji fundamentali tas-sjieda, tal-parteċipazzjoni u tad-djalogu. 3. Għaldaqstant, il-Partijiet jaqblu li jaħdmu b’mod kooperattiv lejn ir-realizzazzjoni ta’ żvilupp sostenibbli ċċentrat fuq il-persuna umana, li hija l-benefiċjarja ewlenija tal-iżvilupp. Artikolu 4 Integrazzjoni reġjonali 1. Dan il-Ftehim iserraħ fuq l-integrazzjoni reġjonali u għandu l-għan li jinżel aktar fil-fond u l-Partijiet jimpenjaw ruħhom li jikkooperaw biex ikomplu jiżviluppawh aħjar. 2. Xejn f’dan il-Ftehim m'għandu jżomm lil xi Parti milli tidħol f’xi Ftehim għat-twaqqif ta’ żona ta’ kummerċ ħieles, unjoni doganali jew xi Ftehim kummerċjali ħieles ieħor ma’ xi pajjiżi terzi. Artikolu 5 Kooperazzjoni fil-fora internazzjonali 1. Il-Partijiet għandhom jagħmlu ħilithom sabiex jikkooperaw fil-fora internazzjonali kollha fejn jiġu diskussi kwistjonijiet rilevanti għal dan il-Ftehim. 2. Il-Partijiet jagħrfu l-kontribut siewi li jistgħu jagħtu l-organizzazzjonijiet reġjonali għall-ksib tal-għanijiet ta’ dan il-Ftehim. Il-Partijiet jaqblu li jaħdmu mill-qrib ma’ organizzazzjonijiet u programmi reġjonali attwali tal-Paċifiku kull fejn ikun utli u possibbli li jingħata appoġġ lill-implimementazzjoni ta’ dan il-Ftehim. PARTI II KUMMERĊ FIL-MERKANZIJA Artikolu 6 Kamp ta' applikazzjoni Dan il-Ftehim għandu japplika għal prodotti li joriġinaw fil-Komunità Ewropea jew fl-Istati tal-Paċifiku u li jaqgħu fi ħdan il-Kapitoli 01 sa 97 stabbiliti fin-nomenklaturi tarriffarji rispettivi tal-Parti tal-KE u dik tal-Istati tal-Paċifiku skont ir-regoli ta’ klassifikazzjoni applikabbli għas-Sistema Armonizzata tad-Deskrizzjoni tal-Prodotti u l-Kodiċijiet tagħhom (SA). KAPITOLU 1 Dazji doganali Artikolu 7 Dazji Doganali u Ħlasijiet Oħra 1. Dazju doganali jinkludi kwalunkwe dazju jew ħlas ta’ kwalunkwe xorta fuq l-importazzjoni ta’ merkanzija jew f’rabta magħha, inkluża kwalunkwe forma ta’ soprataxxa jew ħlas żejjed, iżda ma jinkludix: (a) taxxi interni jew ħlas intern ieħor impost b’mod li huwa konsistenti mal-Artikolu 23; (b) xi miżura ta’ antidumping, kumpensatorja jew ta’ salvagwardja applikata b’mod li huwa konsistenti mal-Kapitolu 2 tal-Parti II; (c) drittijiet jew ħlasijiet oħra imposti b’mod li huwa konsistenti mal-paragrafu 2. 2. Id-drittijiet u l-ħlasijiet imsemmija fil-paragrafu 1(c) għandhom ikunu limitati fl-ammont għall-ispiża approssimattiva tas-servizzi mogħtija u m'għandhomx jirrappreżentaw protezzjoni indiretta għall-prodotti domestiċi jew tassazzjoni fuq l-importazzjonijiet għal finijiet fiskali. Drittijiet u ħlasijiet ta’ dan it-tip m'għandhomx jiġu applikati fuq bażi ad valorem. Artikolu 8 Regoli ta’ oriġini Għall-finijiet ta’ dan il-Kapitolu, "li joriġinaw" tfisser li jikkwalifikaw skont ir-regoli ta’ oriġini stabbiliti fil-Protokoll II ta’ dan il-Ftehim. Fil-perjodu tal-ħames snin wara d-dħul fis-seħħ ta’ dan il-Ftehim il-Partijiet għandhom jirrevedu t-tħaddim ta’ dawn id-dispożizzjonijiet, bil-ħsieb li jissimplifikaw aktar il-kunċetti u l-metodi użati għall-fini tad-determinazzjoni ta’ oriġini fid-dawl tal-ħtiġijiet ta’ żvilupp tal-Istati tal-Paċifiku. F’din ir-reviżjoni, għandha tingħata konsiderazzjoni sħiħa biex tiġi pprovduta ċertezza għall-investituri, l-iżvilupp ta’ teknoloġiji u proċessi ta’ produzzjoni u l-fatturi l-oħra kollha, inklużi riformi attwali ta’ regoli ta’ oriġini u t-twaqqif ta’ mekkaniżmi xierqa għall-kooperazzjoni amministrattiva bejn il-Partijiet u l-Istati Paċifiċi skont kif ikun il-każ, u dan jista’ jeħtieġ li jkun hemm modifiki fid-dispożizzjonijiet ta’ dan il-Protokoll. Mhux aktar tard minn sena wara tmiem dan il-perjodu, il-Partijiet għandhom jiftħu n-negozjati dwar il-Protokoll bil-ħsieb li jimmodifikawh jew jissostitwuh. Kull modifika jew sostituzzjoni għandha sseħħ b’deċiżjoni tal-Kumitat tal-Kummerċ. Artikolu 9 Klassifikazzjoni tal-merkanzija Il-klassifikazzjoni tal-merkanzija fil-kummerċ bejn il-Parti tal-KE u l-Istati tal-Paċifiku għandha tkun dik stabbilita fin-nomenklaturi tariffarji rispettivi bbażati fuq is-Sistema Armonizzata tad-Deskrizzjoni tal-Prodotti u l-Kodiċijiet tagħhom. Artikolu 10 Eliminazzjoni tad-dazji doganali fuq l-esportazzjonijiet La l-Parti tal-KE u lanqas l-Istati tal-Paċifiku ma jistgħu jżommu jew jistitwixxu xi dazji, taxxi jew drittijiet u ħlasijiet oħra imposti fuq l-esportazzjoni ta’ merkanzija jew b’rabta magħha fil-konfront tal-Parti l-oħra, jew xi taxxi interni, drittijiet u ħlasijiet fuq merkanzija esportata lill-Parti l-oħra li jkunu miżjuda fuq dawk imposti fuq prodotti simili destinati għall-bejgħ intern, għajr għal: (a) meta dawn il-miżuri huma meħtieġa, f’rabta ma’ miżuri domestiċi, biex tiġi żgurata s-solvenza fiskali ta’ Stat tal-Paċifiku jew għall-ħarsien tal-ambjent; u (b) f’ċirkostanzi eċċezzjonali, fejn Stat tal-Paċifiku jista’ jiġġustifika ħarsien għall-iżvilupp ta’ industriji li jkunu għadhom qed jinħolqu, dan l-Istat tal-Paċifiku jista’ jdaħħal taxxi temporanji ta’ esportazzjoni fuq għadd limitat ta’ prodotti ddestinati għas-suq tal-KE wara Ftehim miż-żewġ naħat mal-Parti tal-KE [1]. Artikolu 11 Dazji doganali fuq prodotti li joriġinaw fl-Istati tal-Paċifiku Il-prodotti li joriġinaw fl-Istati tal-Paċifiku għandhom ikunu importati fil-Parti tal-KE ħielsa mid-dazji doganali, ħlief għall-prodotti indikati, u skont il-kondizzjonijiet stabbiliti fl-Anness I. Artikolu 12 Dazji doganali fuq prodotti li joriġinaw fil-Parti tal-KE Id-dazji doganali fuq importazzjonijiet ta’ prodotti li joriġinaw fil-Parti tal-KE għandhom jitnaqqsu jew jiġu eliminati skont id-dispożizzjonijiet stabbiliti fl-Anness II. Artikolu 13 Modifika tal-Impenji Tariffarji F’każ ta’ diffikultajiet serji fir-rigward ta’ importazzjonijiet ta’ xi prodott partikolari, l-Istat tal-Paċifiku li jkollu diffikultà bħal din jista’ jitlob lil-Kumitat tal-Kummerċ jirrevedi l-iskeda ta’ tnaqqis jew eliminazzjoni ta’ dazji doganali bil-ħsieb li jimmodifika fejn meħtieġ l-iskeda ta’ żmien għat-tnaqqis jew eliminazzjoni bi qbil komuni. Il-Kumitat tal-Kummerċ bi ftehim jista’ jimmodifika l-Anness II kif iqis xieraq. Il-Partijiet għandhom jiżguraw li kwalunkwe modifika bħal din ma twassalx biex dan il-Ftehim ma jkunx kompatibbli mar-rekwiżiti tal-Artikolu XXIV tal-Ftehim Ġenerali dwar il-Kummerċ u t-Tariffi (GATT) tal-1994. Artikolu 14 Waqfa Ebda dazji doganali ġodda m'għandhom jiġu introdotti fil-kummerċ, u lanqas dawk li diġà jkunu applikati m'għandhom jiżdiedu bejn il-Partijiet mid-dħul fis-seħħ tal-Ftehim għall-prodotti kollha soġġetti għal impenji ta’ liberalizzazzjoni. Artikolu 15 Ċirkolazzjoni ta’ merkanzija 1. Id-dazji doganali għandhom jinġabru darba biss għal merkanzija li toriġina fil-Parti tal-KE jew fl-Istati tal-Paċifiku. Ladarba jinġabru d-dazji doganali, il-merkanzija li toriġina f’xi waħda mill-Partijiet għandha tiċċirkola fi ħdan it-territorju tal-Parti tal-KE jew tal-Istati tal-Paċifiku rispettivament mingħajr ebda ħlas ieħor ta’ dazji doganali. 2. Minkejja dak li hemm fil-paragrafu 1 u għall-prodotti tal-intestaturi tariffarji li d-dazji tagħhom għadhom ma ġewx eliminati fl-Istati kollha tal-Paċifiku, kull dazju doganali li jkun tħallas mal-importazzjoni fi Stat tal-Paċifiku għandu jitħallas lura sħiħ u mingħajr dewmien meta l-merkanzija titlaq mit-territorju doganali tal-ewwel importazzjoni. Dawn il-prodotti għandhom imbagħad iħallsu d-dazju fil-pajjiż ta’ konsum. 3. Il-Partijiet jaqblu li jikkooperaw bil-ħsieb li jiffaċilitaw iċ-ċirkolazzjoni tal-merkanzija u jissimplifikaw il-proċeduri doganali kif previst fil-Kapitolu 4. Artikolu 16 Klawżola ta’ non-diskriminazzjoni 1. Għall-kwistjonijiet koperti minn dan il-Kapitolu, il-Parti tal-KE għandha tagħti lill-Istati tal-Paċifiku kwalunkwe trattament aktar favorevoli applikabbli meta jirriżulta li l-Parti tal-KE ssir parti ta’ ftehim ta’ kummerċ ħieles ma’ partijiet terzi wara l-iffirmar ta’ dan il-Ftehim. 2. Għal dak li huwa s-suġġett kopert minn dan il-Kapitolu, l-Istati tal-Paċifiku għandhom jagħtu lil-Parti tal-KE kwalunkwe trattament aktar favorevoli applikabbli meta jirriżulta li l-Istati tal-Paċifiku jsiru parti ta’ ftehim ta’ kummerċ ħieles ma’ kwalunkwe ekonomija kummerċjali ewlenija wara l-iffirmar ta’ dan il-Ftehim. 3. Fejn Stat jew Stati tal-Paċifiku jistgħu juru li għandhom offerta minn Parti terza ta’ trattament aktar favorevoli f'merkanzija, inklużi regoli ta’ oriġini, minn dik offruta mill-Parti tal-KE, il-Partijiet jikkonsultaw lil xulxin u jistgħu jiddeċiedu b’mod konġunt kif l-aħjar jimplimentaw id-dispożizzjonijiet tal-paragrafu 2. 4. Id-dispożizzjonijiet ta’ dan il-Kapitolu m'għandhomx jiġu interpretati b’tali mod li jobbligaw lill-Parti tal-KE jew lil kwalunkwe Stat tal-Paċifiku li jestendi reċiprokament kwalunkwe trattament preferenzjali applikabbli minħabba li l-Parti tal-KE jew kwalunkwe Stat tal-Paċifiku jkun parti tal-ftehim ta’ kummerċ ħieles ma’ partijiet terzi fid-data tal-firma ta’ dan il-Ftehim. 5. Għall-finijiet ta’ dan l-Artikolu, "ftehim ta’ kummerċ ħieles" tfisser ftehim li jilliberalizza sostanzjalment il-kummerċ u li jipprovdi għall-assenza jew l-eliminazzjoni ta’ sostanzjalment id-diskriminazzjoni kollha bejn u fost il-partijiet fil-ftehim permezz tal-eliminazzjoni ta’ miżuri diskriminatorji eżistenti u/jew il-projbizzjoni ta’ miżuri diskriminatorji oħra jew ġodda, jew waqt id-dħul fis-seħħ ta’ dan il-ftehim jew fuq il-bażi ta’ qafas ta’ żmien raġonevoli. 6. Għall-finijiet ta’ dan l-Artikolu, "ekonomija kummerċjali ewlenija" tfisser kwalunkwe pajjiż żviluppat, jew kwalunkwe pajjiż li huwa responsabbli għal sehem mill-esportazzjonijiet dinjija tal-merkanzija t’aktar minn 1 fil-mija fis-sena ta’ qabel id-dħul fis-seħħ tal-ftehim ta’ kummerċ ħieles imsemmi fil-paragrafu 2, jew kwalunkwe grupp ta’ pajjiżi li jaġixxu individwalment, kollettivament jew permezz ta’ ftehim ta’ kummerċ ħieles, li jkunu responsabbli kollettivament għal sehem mill-esportazzjonijiet dinjija tal-merkanzija ta’ aktar minn 1,5 fil-mija fis-sena ta’ qabel id-dħul fis-seħħ tal-ftehim ta’ kummerċ ħieles imsemmi fil-paragrafu 2 [2]. Artikolu 17 Dispożizzjonijiet speċjali dwar il-kooperazzjoni amministrattiva f’affarijiet doganali 1. Il-Partijiet jaqblu li l-kooperazzjoni amministrattiva hija essenzjali għall-implimentazzjoni u l-kontroll tat-trattament preferenzjali mogħti taħt din il-Parti u jenfasizzaw l-impenn tagħhom biex jiġġieldu l-irregolaritajiet u l-frodi f’affarijiet doganali u affarijiet oħra marbuta magħhom. 2. Fejn Parti jew Stat tal-Paċifiku skont kif ikun il-każ tkun għamlet sejba, fuq il-bażi ta’ informazzjoni oġġettiva, ta’ nuqqas ta’ kooperazzjoni amministrattiva u/jew ta’ irregolaritajiet jew frodi, il-Parti jew Stat tal-Paċifiku kkonċernat tista’ temporanjament tissospendi t-trattament preferenzjali rilevanti tal-prodott(i) ikkonċernat(i) skont dan l-Artikolu. 3. Għall-fini ta’ dan l-Artikolu nuqqas ta’ kooperazzjoni amministrattiva għandha tfisser, fost l-oħrajn: (a) nuqqas ripetut ta’ rispett tal-obbligi biex ikun ivverifikat l-istatus tal-oriġini tal-prodott(i) ikkonċernat(i); (b) rifjut ripetut jew dewmien żejjed biex jitwettqu u/jew jiġu kkomunikati r-riżultati ta’ verifika sussegwenti tal-prova tal-oriġini; (c) ir-rifjut imtenni jew id-dewmien żejjed fil-kisba tal-awtorizzazzjoni sabiex jitwettqu missjonijiet ta’ kooperazzjoni amministrattiva għall-verifika tal-awtentiċità ta’ dokumenti jew ir-reqqa tal-informazzjoni rilevanti għall-għotja tat-trattament preferenzjali inkwistjoni. Għall-fini ta’ dan l-Artikolu, sejba ta’ irregolaritajiet jew frodi tista’ ssir, fost l-oħrajn, fejn hemm żieda f’daqqa, mingħajr spjegazzjoni sodisfaċenti, fl-importazzjonijiet ta’ merkanzija li taqbeż il-livell tas-soltu ta’ produzzjoni u kapaċità ta’ esportazzjoni tal-Parti l-oħra jew Stat tal-Paċifiku skont kif ikun il-każ, u din tkun marbuta ma’ informazzjoni oġġettiva li tikkonċerna irregolaritajiet jew frodi. 4. L-applikazzjoni ta’ sospensjoni temporanja skont il-paragrafu 2 għandha tkun soġġetta għall-kondizzjonijiet li ġejjin: (a) Il-Parti jew l-Istat tal-Paċifiku skont kif ikun il-każ li tkun għamlet sejba, fuq il-bażi ta’ informazzjoni oġġettiva, ta’ nuqqas ta’ kooperazzjoni amministrattiva u/jew ta’ irregolaritajiet jew frodi, mingħajr dewmien żejjed għandha tinnotifika lill-Kumitat tal-Kummerċ bis-sejba tagħha flimkien mal-informazzjoni oġġettiva u għandha tidħol f’konsultazzjonijiet fi ħdan il-Kumitat tal-Kummerċ, fuq il-bażi tal-informazzjoni rilevanti u s-sejbiet oġġettivi kollha, bil-ħsieb li tintlaħaq soluzzjoni aċċettabbli kemm għall-Parti tal-KE kif ukoll għall-Istat jew Stati tal-Paċifiku skont kif ikun il-każ. (b) Fejn il-Partijiet ikunu daħlu f’konsultazzjonijiet fi ħdan il-Kumitat tal-Kummerċ kif imsemmi aktar ’il fuq u ma rnexxielhomx jiftiehmu fuq soluzzjoni aċċettabbli fi żmien tliet xhur wara n-notifika, il-Parti jew Stat tal-Paċifiku konċernat tista’ tissospendi b’mod temporanju t-trattament preferenzjali li huwa rilevanti għall-prodott(i) konċernat(i). Sospensjoni temporanja għandha tiġi nnotifikata lill-Kumitat tal-Kummerċ mingħajr dewmien żejjed. (c) Is-sospensjonijiet temporanji skont dan l-Artikolu għandhom ikunu limitati għal dak li huwa meħtieġ biex jiġu protetti l-interessi finanzjarji tal-Parti jew Stat tal-Paċifiku kkonċernat. Dawn m'għandhomx jeċċedu perjodu ta’ sitt xhur, li jista’ jiġi mġedded. Is-sospensjonijiet temporanji għandhom jiġu nnotifikati minnufih wara li jiġu adottati lill-Parti jew Stat tal-Paċifiku affettwat u l-Kumitat tal-Kummerċ. Huma għandhom ikunu soġġetti għal konsultazzjonijiet perjodiċi fi ħdan il-Kumitat tal-Kummerċ partikolarment bil-għan li jiġu mitmuma hekk kif il-kondizzjonijiet għall-applikazzjoni tagħhom ma jibqgħux jgħoddu. 5. Fl-istess żmien tan-notifika lill-Kumitat tal-Kummerċ taħt il-paragrafu 4(a) ta’ dan l-Artikolu, il-Parti jew Stat tal-Paċifiku kkonċernat għandha tippubblika notifika għall-impurtaturi fil-ġurnal jew ġazzetta uffiċjali tagħha. In-notifika lill-impurtaturi għandha tindika għall-prodott ikkonċernat u għall-oriġini speċifika kkonċernata li fuq il-bażi ta’ informazzjoni oġġettiva kien hemm sejba ta’ nuqqas ta’ kooperazzjoni amministrattiva u/jew irregolaritajiet jew frodi. Artikolu 18 Ġestjoni ta’ żbalji amministrattivi Il-Partijiet jagħrfu d-drittijiet ta’ xulxin li jikkoreġu żbalji matul l-implimentazzjoni ta’ dan il-Ftehim. Fejn jiġu identifikati żbalji, kemm Parti kif ukoll oħra tista’ titlob lill-Kumitat tal-Kummerċ jeżamina l-possibilitajiet li jiġu adottati miżuri xierqa bil-ħsieb li tiġi solvuta s-sitwazzjoni. KAPITOLU 2 Strumenti ta’ difiża kummerċjali Artikolu 19 Miżuri anti-dumping u kumpensatorji 1. Soġġett għad-dispożizzjonijiet ta’ dan l-Artikolu, xejn f’dan il-Ftehim m'għandu jżomm lill-Parti tal-KE jew lill-Istati tal-Paċifiku, kemm il-membri tad-WTO kif ukoll dawk li mhumiex, individwalment jew kollettivament, milli jadottaw miżuri antidumping jew kumpensatorji skont il-ftehimiet rilevanti tad-WTO. Għall-fini ta’ dan l-Artikolu, l-oriġini għandha tiġi ddeterminata skont ir-regoli ta’ oriġini mhux preferenzjali tal-Partijiet. 2. Il-Parti tal-KE ma tistax timponi dazji definittivi ta’ antidumping jew kompensatorji fir-rigward ta’ prodotti importati mill-Istati tal-Paċifiku qabel ma tqis il-possibilità ta’ rimedji kostruttivi previsti fil-ftehimiet rilevanti tad-WTO, skont il-liġi tal-KE. F’dan ir-rigward, il-Parti tal-KE għandha tipprovdi għajnuna xierqa lill-esportaturi mill-Istati tal-Paċifiku li qed jipproponu dawn ir-rimedji kostruttivi. 3. Fejn miżura antidumping jew kumpensatorja tkun ġiet imposta f’isem żewġ Stati tal-Paċifiku jew aktar minn awtorità reġjonali jew sotto-reġjonali, għandu jkun hemm forum ta’ reviżjoni ġuridika wieħed, inkluż l-istadju tal-appelli. 4. Fejn miżuri antidumping jew kumpensatorji jistgħu jiġu imposti fuq bażi reġjonali jew sotto-reġjonali u fuq bażi nazzjonali, il-Partijiet jew Stati Paċifiċi skont kif ikun il-każ għandhom jiżguraw li dawn il-miżuri ma jiġux applikati fl-istess żmien fir-rigward tal-istess prodott mill-awtoritajiet reġjonali jew sotto-reġjonali minn naħa waħda, u l-awtoritajiet nazzjonali min-naħa l-oħra. 5. Il-Parti tal-KE għandha tinnotifika lill-Istati tal-Paċifiku esportaturi li rċeviet ilment iddokumentat b’mod xieraq qabel ma tibda kwalunkwe investigazzjoni. 6. Id-dispożizzjonijiet ta’ dan l-Artikolu għandhom ikunu applikabbli għall-investigazzjonijiet kollha mibdija wara li dan il-Ftehim ikun daħal fis-seħħ. 7. Id-dispożizzjonijiet ta’ dan l-Artikolu m'għandhomx ikunu suġġetti għad-dispożizzjonijiet dwar Soluzzjoni ta’ Tilwim ta’ dan il-Ftehim. Artikolu 20 Salvagwardji multilaterali 1. Soġġett għad-dispożizzjonijiet ta’ dan l-Artikolu, xejn f’dan il-Ftehim m'għandu jżomm lill-Istati tal-Paċifiku u l-Parti tal-KE milli jadottaw miżuri skont l-Artikolu XIX tal-GATT tal-1994, il-Ftehim dwar is-Salvagwardji, u l-Artikolu 5 tal-Ftehim dwar l-Agrikoltura. Għall-fini ta’ dan l-Artikolu, l-oriġini għandha tiġi ddeterminata skont ir-regoli ta’ oriġini mhux preferenzjali tal-Partijiet. 2. Minkejja l-paragrafu 1, il-Parti tal-KE tista’, fid-dawl tal-għanijiet ġenerali ta’ żvilupp ta’ dan il-Ftehim u d-daqs żgħir tal-ekonomiji tal-Istati tal-Paċifiku, teskludi importazzjonijiet minn kwalunkwe Stat tal-Paċifiku minn kwalunkwe miżura meħuda skont l-Artikolu XIX tal-GATT tal-1994, il-Ftehim dwar is-Salvagwardji tad-WTO u l-Artikolu 5 tal-Ftehim dwar l-Agrikoltura. 3. Id-dispożizzjonijiet tal-paragrafu 2 għandhom japplikaw għal perjodu ta’ ħames snin, li jibda mid-data tad-dħul fis-seħħ tal-Ftehim. Mhux aktar tard minn 120 jum qabel tmiem dan il-perjodu, il-Partijiet għandhom jirrevedu t-tħaddim ta’ dawn id-dispożizzjonijiet fid-dawl tal-ħtiġiet ta’ żvilupp tal-Istati tal-Paċifiku, bil-ħsieb li jiġi ddeterminat jekk l-applikazzjoni tagħhom tiġix estiża għal perjodu ieħor. 4. Id-dispożizzjonijiet tal-paragrafu 1 m'għandhomx ikunu suġġetti għad-dispożizzjonijiet dwar Soluzzjoni ta’ Tilwim ta’ dan il-Ftehim. Artikolu 21 Salvagwardi bilaterali 1. Minkejja l-Artikolu 20, wara li jkunu eżaminati soluzzjonijiet alternattivi, il-Parti tal-KE jew Stat tal-Paċifiku jistgħu japplikaw miżuri ta’ salvagwardja ta’ tul ta’ żmien limitat li jidderogaw mid-dispożizzjonijiet tal-Artikoli 11 u 12, bil-kondizzjonijiet u skont il-proċeduri stabbiliti f’dan l-Artikolu. 2. Il-miżuri ta’ salvagwardja msemmija fil-paragrafu 1 jistgħu jittieħdu fejn prodott li joriġina fil-Parti tal-KE jew Stat Paċifiku jkun qed jiġi importat fit-territorju tal-Parti tal-KE jew Stat Paċifiku fi kwantitajiet akbar u taħt kondizzjonijiet tali li jġib jew jhedded li jġib: (a) ħsara serja lill-industrija domestika li tipproduċi prodotti simili jew li jkunu f’kompetizzjoni b’mod dirett fit-territorju tal-Partijiet jew Stati Paċifiċi li jimportaw, jew (b) tfixkil f’settur jew industrija tal-ekonomija, kemm ta’ natura ekonomika kif ukoll soċjali, jew diffikultajiet li jistgħu jġibu ħsara serja fil-qagħda ekonomika tal-Partijiet jew Stati Paċifiċi li jimportaw, jew (c) tfixkil fis-swieq ta’ prodotti agrikoli simili jew f’kompetizzjoni diretta [3] jew f’mekkaniżmi li jirregolaw dawn is-swieq. 3. Il-miżuri ta’ salvagwardja msemmija f’dan l-Artikolu m'għandhomx ikunu iktar minn dak li huwa meħtieġ biex jirrimedjaw jew jipprevjenu ħsara serja jew tfixkil, kif iddefinit fil-paragrafi 2 u 5(b). Dawn il-miżuri ta’ salvagwardja tal-Partijiet jew Stati tal-Paċifiku li jimpurtaw jistgħu jikkonsistu biss f’waħda jew aktar minn dawn li ġejjin: (a) sospensjoni tat-tnaqqis ulterjuri fir-rata tad-dazju fuq l-importazzjoni għall-prodott ikkonċernat, kif inhu previst f'dan il-Ftehim; (b) żieda fid-dazju doganali fuq il-prodott ikkonċernat sa livell li ma jeċċedix id-dazju doganali applikat għal importazzjonijiet li joriġinaw f’Membri oħrajn tad-WTO, u (c) dħul ta’ kwoti tariffarji fuq il-prodott ikkonċernat. 4. Mingħajr ħsara għall-paragrafi 1, 2 u 3 ta’ hawn fuq, fejn kwalunkwe prodott li joriġina fi Stat wieħed tal-Paċifiku jew aktar ikun qed jiġi importat fi kwantitajiet akbar u b’kondizzjonijiet tali li jġib jew jhedded li jġib waħda mis-sitwazzjonijiet imsemmija fis-sub-paragrafi 2(a), (b) u (c) hawn fuq lil wieħed jew aktar mir-reġjuni l-aktar imbiegħda tal-Parti tal-KE, il-Parti tal-KE tista’ tieħu miżuri ta’ sorveljanza jew ta’ salvagwardja limitati għar-reġjun jew reġjuni kkonċernat(i) skont il-proċeduri stabbiliti fil-paragrafi 6 sa 9. 5. (a) Mingħajr ħsara għall-paragrafi 1, 2 u 3 ta’ hawn fuq, fejn kwalunkwe prodott li joriġina fil-Parti tal-KE jkun qed jiġi importat fi kwantitajiet akbar u b’kondizzjonijiet tali li jġib jew jhedded li jġib waħda mis-sitwazzjonijiet imsemmija fis-sub-paragrafi 2(a), (b) u (c) hawn fuq lil Stat tal-Paċifiku, l-Istat tal-Paċifiku kkonċernat jista’ jieħu miżuri ta’ sorveljanza jew ta’ salvagwardja limitati għat-territorju tiegħu skont il-proċeduri stabbiliti fil-paragrafi 6 sa 9. (b) Stat tal-Paċifiku jista’ jieħu miżuri ta’ salvagwardja fejn prodott li joriġina fil-Parti tal-KE bħala riżultat tat-tnaqqis ta’ dazji jkun qed jiġi importat fit-territorju tiegħu fi kwantitajiet akbar u b’kondizzjonijiet tali li jġib jew jhedded li jġib tfixkil lil industrija li għadha fil-bidu li tipproduċi prodotti simili jew f’kompetizzjoni diretta. Dawn il-miżuri għandhom jittieħdu biex jinġieb ’il quddiem l-iżvilupp ta’ industriji produttivi u sostenibbli bil-ħsieb li jogħla l-livell ġenerali ta’ għixien tan-nies. Din id-dispożizzjoni hija applikabbli biss għal perjodu ta’ għoxrin sena mid-data tad-dħul fis-seħħ ta’ dan il-Ftehim. Il-miżuri jridu jittieħdu skont il-proċeduri stabbiliti fil-paragrafi 6 sa 9 għajr li ż-żmien inizjali tal-miżuri jista’ jkun seba’ snin fil-każ ta’ dawk li mhumiex Pajjiżi l-Anqas Żviluppati (non-LDCs) b’reviżjoni konġunta għal estensjoni possibbli ta’ tliet snin oħra u fil-każ tal-Istati tal-Gżejjer iż-Żgħar u l-Istati LDC tal-Paċifiku ta’ tnax-il sena b’reviżjoni konġunta għal tliet snin oħra. Ebda Stat tal-Paċifiku m'għandu f’ebda ħin jgħolli t-tariffi skont din id-dispożizzjoni fuq prodotti li joriġinaw fil-Parti tal-KE fuq iktar minn 3 fil-mija tal-linji tariffarji jew fuq aktar minn 15 fil-mija tal-valur totali ta’ merkanzija li toriġina fil-Parti tal-KE kkalkolati bħala l-valur medju ta’ importazzjonijiet fuq l-aħħar tliet snin. 6. (a) Il-miżuri ta’ salvagwardja msemmija f’dan l-Artikolu għandhom jinżammu biss għal kemm ikun meħtieġ biex jintlaqa minn qabel jew jissewwa dannu jew tfixkil serju kif iddefinit fil-paragrafi 2, 4 u 5 hawn fuq. (b) Il-miżuri ta’ salvagwardja msemmija f’dan l-Artikolu m'għandhomx jiġu applikati għal perjodu li jeċċedi s-sentejn. F’ċirkostanzi eċċezzjonali, dawn il-miżuri jistgħu jiġu estiżi għal perjodu ulterjuri ta’ mhux aktar minn sentejn. Fejn Stat tal-Paċifiku japplika miżura ta’ salvagwardja, jew fejn il-Parti tal-KE tapplika miżura limitata għat-territorju ta’ wieħed jew aktar mir-reġjuni l-aktar imbiegħda tagħha, tali miżuri, madankollu, jistgħu jiġu applikati għal perjodu li ma jeċċedix l-erba’ snin u, f’ċirkostanzi eċċezzjonali, b’estensjoni għal perjodu ieħor ta’ erba’ snin. (c) Il-miżuri ta’ salvagwardja msemmija f’dan l-Artikolu li jaqbżu s-sena għandhom jinkludu elementi ċari li progressivament iwasslu għall-eliminazzjoni tagħhom mhux aktar tard minn tmiem il-perjodu ffissat. (d) Ebda miżura ta’ salvagwardja msemmija f’dan l-Artikolu m'għandha tiġi applikata għall-importazzjoni ta’ prodott li qabel kien suġġett għal miżura ta’ dan it-tip, għal perjodu ta’ mill-inqas sena mill-iskadenza tal-miżura. 7. Għall-implimentazzjoni tal-paragrafi ta’ hawn fuq, għandhom japplikaw id-dispożizzjonijiet li ġejjin: (a) Fejn il-Parti tal-KE jew Stat tal-Paċifiku tkun tal-fehma li teżisti waħda miċ-ċirkostanzi stabbiliti fil-paragrafi 2, 4 u/jew 5, hija għandha minnufih tirreferi l-kwistjoni lill-Kumitat tal-Kummerċ biex tiġi eżaminata. (b) Il-Kumitat tal-Kummerċ jista’ jagħmel kwalunkwe rakkomandazzjoni meħtieġa biex jinstab rimedju għaċ-ċirkostanzi li nqalgħu. Jekk ma ssir ebda rakkomandazzjoni mill-Kumitat tal-Kummerċ bil-għan li jinstab rimedju għaċ-ċirkostanzi, jew ma tintlaħaq ebda soluzzjoni sodisfaċenti oħra fi żmien 30 jum minn meta l-kwistjoni tressqet quddiem il-Kumitat tal-Kummerċ, il-Parti tal-KE jew l-Istat tal-Paċifiku li qed timporta tista’ tadotta miżuri xierqa biex jinstab rimedju għaċ-ċirkostanzi skont dan l-Artikolu. (c) Qabel ma tieħu kwalunkwe miżura prevista f’dan l-Artikolu jew, fil-każijiet fejn japplika l-paragrafu 8, mill-aktar fis possibbli, il-Parti tal-KE jew l-Istat tal-Paċifiku kkonċernata għandha tipprovdi lill-Kumitat tal-Kummerċ bl-informazzjoni kollha rilevanti meħtieġa għal eżami bir-reqqa tas-sitwazzjoni, bil-ħsieb li tinstab soluzzjoni aċċettabbli għall-partijiet ikkonċernati. (d) Fl-għażla tal-miżuri ta’ salvagwardja skont dan l-Artikolu, trid tingħata prijorità lil dawk li l-inqas ifixklu t-tħaddim ta’ dan il-Ftehim. (e) Kwalunkwe miżura ta’ salvagwardja meħuda skont dan l-Artikolu għandha tiġi nnotifikata minnufih lill-Kumitat tal-Kummerċ u għandha tkun is-suġġett ta’ konsultazzjonijiet perjodiċi fi ħdan din l-entità, partikolarment bil-ħsieb li tiġi stabbilita skeda ta’ żmien għat-tneħħija tal-miżuri hekk kif jippermettu ċ-ċirkostanzi. 8. Fejn ċirkostanzi eċċezzjonali jeħtieġu azzjoni minnufih, il-Parti tal-KE jew l-Istat tal-Paċifiku kkonċernata li qed timporta tista’ tieħu l-miżuri previsti fil-paragrafi 3, 4 u/jew 5 fuq bażi provviżorja mingħajr ma tkun konformi mar-rekwiżiti tal-paragrafu 7. Tali azzjoni tista’ tittieħed għal perjodu massimu ta’ 180 jum fejn il-miżuri jittieħdu mill-Parti tal-KE u ta’ 200 jum fejn il-miżuri jittieħdu mill-Istat tal-Paċifiku, jew fejn il-miżuri li ttieħdu mill-Parti tal-KE jkunu limitati għat-territorju ta’ wieħed jew aktar mir-reġjuni l-aktar imbiegħda tagħha. It-tul ta’ kwalunkwe miżura provviżorja bħal din għandu jingħadd bħala parti mill-perjodu inizjali u kwalunkwe estensjoni msemmija fil-paragrafu 6. Meta jittieħdu tali miżuri provviżorji l-interess tal-Partijiet u b’mod speċjali tal-Istati tal-Gżejjer iż-Żgħar għandu jitqies. Il-Parti jew Stat Paċifiku li jimporta skont kif ikun il-każ għandha tgħarraf lill-parti l-oħra kkonċernata u għandha minnufih tirreferi l-kwistjoni lill-Kumitat tal-Kummerċ biex jeżamina l-każ. 9. Jekk Parti jew Stat tal-Paċifiku li qed timporta skont kif ikun il-każ tressaq l-importazzjonijiet ta’ prodott għal proċedura amministrattiva li l-għan tagħha jkun li titwassal malajr informazzjoni dwar it-tendenza ta’ flussi kummerċjali li jistgħu jagħtu lok għall-problemi msemmija f’dan l-Artikolu, hija għandha tinforma lill-Kumitat tal-Kummerċ mingħajr dewmien. 10. Il-miżuri ta’ salvagwardja li ġew adottati skont id-dispożizzjonijiet ta’ dan l-Artikolu m'għandhomx ikunu soġġetti għad-dispożizzjonijiet dwar is-Soluzzjoni ta’ Tilwim tad-WTO. KAPITOLU 3 Miżuri mhux tariffarji Artikolu 22 Projbizzjoni ta’ Restrizzjonijiet Kwantitattivi Sakemm ma jiġix speċifikat mod ieħor f’dan il-Ftehim, il-projbizzjonijiet jew restrizzjonijiet li japplikaw fuq l-importazzjoni jew esportazzjoni ta’ merkanzija bejn il-Parti tal-KE u l-Istati tal-Paċifiku, għajr għal dazji doganali u taxxi, u drittijiet u ħlas ieħor, kemm jekk effettivi permezz ta’ kwoti, liċenzji ta’ importazzjoni jew esportazzjoni kif ukoll miżuri oħra, għandhom jitwarrbu mad-dħul fis-seħħ ta’ dan il-Ftehim. Ebda miżura ġdida bħal din m'għandha tiddaħħal. Id-dispożizzjonijiet ta’ dan l-Artikolu għandhom ikunu bla ħsara għad-dispożizzjonijiet tal-Kapitolu 2 tal-Parti II. Artikolu 23 Trattament nazzjonali dwar tassazzjoni u regolamentazzjoni interna 1. Prodotti importati li joriġinaw fil-Parti l-oħra m'għandhomx ikunu suġġetti, kemm direttament kif ukoll indirettament, għal taxxi interni jew ħlasijiet interni oħrajn ta’ kwalunkwe xorta lilhinn minn dawk diġà applikati, direttament jew indirettament, fuq il-prodotti nazzjonali simili. Barra minn hekk, il-Partijiet m'għandhomx japplikaw b’mod ieħor taxxi interni jew ħlasijiet interni oħrajn biex jagħtu protezzjoni lill-produzzjoni nazzjonali. 2. Il-prodotti importati li joriġinaw fil-Parti l-oħra għandhom jingħataw trattament mhux inqas favorevoli minn dak mogħti lill-prodotti nazzjonali simili rigward il-liġijiet, ir-regolamenti u r-rekwiżiti kollha li jaffettwaw il-bejgħ intern, l-offerti ta’ bejgħ, ix-xiri, it-trasport, id-distribuzzjoni jew l-użu tagħhom. Id-dispożizzjonijiet ta’ dan il-paragrafu m'għandhomx iżommu l-applikazjoni ta’ ħlasijiet differenzjali interni ta’ trasport li jkunu bbażati esklużivament fuq it-tħaddim ekonomiku tal-mezzi tat-trasport u mhux fuq in-nazzjonalità tal-prodott. 3. Ebda Parti m'għandha tistabbilixxi jew iżżomm kwalunkwe regolamentazzjoni kwantitattiva interna marbuta mat-taħlit, l-ipproċessar jew l-użu tal-prodotti f’ammonti jew fi proporzjonijiet speċifikati li teħtieġ, direttament jew indirettament, li kwalunkwe ammont jew proporzjon speċifikat ta’ kwalunkwe prodott li huwa s-suġġett tar-regolamentazzjoni jrid jiġi pprovdut minn għejjun domestiċi. Barra minn hekk, ebda Parti jew Stat tal-Paċifiku m'għandha tapplika b’mod ieħor regolamenti kwantitattivi interni biex tagħti protezzjoni lill-produzzjoni nazzjonali. 4. Id-dispożizzjonijiet ta’ dan l-Artikolu m'għandhomx jipprevjenu l-pagament ta’ sussidji jew l-għoti ta’ inċentivi fuq it-taxxa bil-għan li jiġu żviluppati l-industriji lill-produtturi nazzjonali, inklużi pagamenti lill-produtturi nazzjonali li ġejjin mid-dħul ta’ taxxi jew ħlasijiet interni applikati b’mod konsistenti mad-dispożizzjonijiet ta’ dan l-Artikolu u sussidji implimentati permezz ta’ xiri min-naħa tal-gvern ta’ prodotti nazzjonali. 5. Id-dispożizzjonijiet ta’ dan l-Artikolu m'għandhomx japplikaw għal liġijiet, regolamenti, proċeduri jew prassi li jirregolaw il-kuntratti pubbliċi. Artikolu 24 Sussidji fuq esportazzjonijiet agrikoli 1. Rigward kwalunkwe prodott kif iddefinit fil-paragrafu 3, li fir-rigward tiegħu l-Istati tal-Paċifiku ntrabtu li jeliminaw id-dazji doganali, il-Parti tal-KE taqbel li telimina bil-ftit il-ftit is-sussidji kollha eżistenti mogħtija mal-esportazzjoni ta’ dan il-prodott lejn it-territorji tal-Istati tal-Paċifiku. 2. Il-Partijiet ser jikkonsultaw lil xulxin mhux aktar tard mit- 18 ta’ Diċembru 2007 bil-ħsieb li jiġu ddeterminati l-modalitajiet tal-eliminazzjoni tas-sussidji attwali msemmija fil-paragrafu 1. 3. Dan l-Artikolu japplika għall-prodotti kif inhuma koperti mill-Anness 1 tal-Ftehim tad-WTO dwar l-Agrikoltura. KAPITOLU 4 Faċilitazzjoni doganali u kummerċjali Artikolu 25 Għanijiet L-għanijiet ta’ dan il-Kapitolu huma li: (a) jgħin biex isseħħ l-integrazzjoni tal-Istati tal-Paċifiku fl-ekonomija internazzjonali, u b’mod partikolari li jiffaċilita l-kummerċ bejn il-Partijiet; (b) isaħħaħ il-kooperazzjoni fuq kwistjonijiet doganali bil-ħsieb li jiġi żgurat li l-leġiżlazzjoni u l-proċeduri rilevanti, kif ukoll il-kapaċità amministrattiva tal-amministrazzjonijiet rilevanti, jippermettu amministrazzjoni effettiva u effiċjenti tad-dwana, u jiffaċilitaw il-kummerċ. Artikolu 26 Relazzjoni ma’ Programmi u Għajnuna Attwali Il-Partijiet għandhom jagħmlu l-almu tagħhom biex jikkoordinaw u jwaħħdu l-kooperazzjoni tagħhom dwar il-faċilitazzjoni tal-kummerċ u l-promozzjoni tal-kummerċ mal-ħidma ta’ atturi oħrajn, għaqdiet reġjonali, u entitajiet nazzjonali u għaqdiet bl-għan li tiġi evitata d-duplikazzjoni ta’ programmi attwali u amplifikati kemm jista’ jkun il-benefiċċji mir-riżorsi ddedikati għall-faċilitazzjoni tal-kummerċ, b’mod partikolari, fejn xieraq, permezz ta’: (a) qsim ta’ informazzjoni bejn il-Partijiet, atturi, għaqdiet reġjonali u internazzjonali u l-membri tagħhom; (b) użu tal-għarfien u r-riżorsi ta’ għaqdiet reġjonali jew internazzjonali oħra; (c) kooperazzjoni bejn il-Partijiet ma’ għaqdiet reġjonali u internazzjonali oħra u fi ħdanhom; (d) kooperazzjoni ma’ għaqdiet reġjonali u internazzjonali oħra fl-iżvilupp, twaqqif u implimentazzjoni ta’ ftehimiet internazzjonali dwar livelli armonizzati u proċeduri, jew it-twaqqif ta’ għaqdiet reġjonali ġodda; (e) sehem ta’ għaqdiet reġjonali oħra, u l-membri tagħhom, fil-programm ta’ faċilitazzjoni tal-kummerċ u l-promozzjoni tal-kummerċ; u (f) kull xorta oħra ta’ kooperazzjoni, koordinazzjoni jew integrazzjoni ta’ attivitajiet li l-Partijiet jiddeċiedu li huma xierqa. Artikolu 27 Kooperazzjoni doganali u amministrattiva 1. Il-Partijiet jaqblu li: (a) jiskambjaw informazzjoni li tikkonċerna leġiżlazzjoni u proċeduri doganali; (b) jiżviluppaw inizjattivi konġunti f’oqsma miftiehma bejniethom; (c) jistabbilixxu, kulfejn ikun possibli, pożizzjonijiet komuni dwar kwistjonijiet ta’ dwana f’fora internazzjonali; (d) jippromwovu l-koordinazzjoni bejn l-aġenziji kollha relatati, kemm internament kif ukoll minn fruntiera għal oħra. 2. Minkejja dak li hemm fil-paragrafu 1, l-amministrazzjonijiet tal-Partijiet għandhom jipprovdu għajnuna amministrattiva lil xulxin fi kwistjonijiet doganali skont id-dispożizzjonijiet tal-Protokoll I. Artikolu 28 Proċeduri ta’ dwana 1. Il-Parti tal-KE u l-Istati tal-Paċifiku jaqblu li l-leġiżlazzjoni, id-dispożizzjonijiet u l-proċeduri doganali rispettivi tagħhom għandhom ikunu bbażati fuq l-istrumenti u l-istandards internazzjonali applikabbli fil-qasam tad-dwana u tal-kummerċ, inklużi l-elementi sostantivi tal-Konvenzjoni riveduta ta’ Kjoto dwar is-Simplifikazzjoni u l-Armonizzazzjoni tal-Proċeduri Doganali, il-Qafas tal-Istandards biex ikun Żgurat u Ffaċilitat il-Kummerċ Globali tad-WCO, is-sett ta’ data tad-WCO u l-Konvenzjoni dwar is-Sistema ta’ Kodifikazzjoni u Deskrizzjoni Armonizzata tal-Merkanzija. 2. Il-Parti tal-KE u l-Istati tal-Paċifiku jaqblu li l-leġiżlazzjoni, id-dispożizzjonijiet u l-proċeduri kummerċjali u doganali rispettivi tagħhom għandhom ikunu bbażati fuq: (a) il-ħtieġa li jitħares u jiġi ffaċilitat il-kummerċ leġittimu permezz ta’ infurzar effettiv tar-rekwiżiti leġiżlattivi u l-konformità magħhom; (b) il-ħtieġa li jiġu evitati piżijiet mhux meħtieġa jew diskriminatorji fuq l-operaturi ekonomiċi, li jiġu pprovduti salvagwardji kontra l-frodi, li jiġu pprovduti proċeduri simplifikati għan-negozjanti li jkunu konformi u li titħeġġeġ il-konformità, kif ukoll il-ħtieġa li jiġu evitati pieni eċċessivi minħabba ksur minuri ta’ regolamenti tad-dwana jew rekwiżiti proċedurali; (c) l-applikazzjoni ta’ metodi doganali moderni, inklużi l-valutazzjoni tar-riskji, il-proċeduri ssimplifikati għad-dħul u għar-rilaxx tal-merkanzija, il-kontrolli ta’ wara r-rilaxx u l-metodi ta’ verifika tal-kontijiet tal-kumpaniji; (d) l-iżvilupp progressiv ta’ sistemi, inklużi dawk ibbażati fuq it-Teknoloġija tal-Informazzjoni, biex ikun iffaċilitat l-iskambju elettroniku tad-data fost il-kummerċjanti, l-amministrazzjonijiet doganali u aġenziji relatati oħra; (e) il-ħtieġa li jkunu ffaċilitati l-movimenti ta’ tranżitu; (f) il-ħtieġa li jiġi evitat kull rekwiżit għall-użu mandatorju ta’ sensara doganali. Għandhom japplikaw regoli trasparenti, mhux diskriminatorji u proporzjonati fir-rigward tal-għoti ta’ liċenzji lis-sensara doganali; (g) il-ħtieġa li jiġi evitat, għajr f’ċirkostanzi eċċezzjonali, kwalunkwe rekwiżit għall-użu obbligatorju ta’ spezzjonijiet ta’ qabel id-dispaċċ, kif iddefinit fil-Ftehim tad-WTO dwar Spezzjonijiet Qabel id-Dispaċċ, jew l-ekwivalenti tiegħu. 3. L-implimentazzjoni tal-paragrafu 1 u l-paragrafu 2(c) u (d) ta’ dan l-Artikolu mill-Istati tal-Gżejjer iż-Żgħar għandha sseħħ kif xieraq, filwaqt li jitqiesu d-daqs żgħir u l-kapaċità tal-amministrazzjonijiet tagħhom. 4. Il-Partijiet jaqblu li: (a) dokument amministrattiv wieħed jew l-ekwivalenti elettroniku tiegħu għandu jiġi applikat fil-Parti tal-KE u l-Istati tal-Paċifiku rispettivament. L-Istati tal-Paċifiku għandhom ikomplu bl-isforzi tagħhom għal dan il-għan, bil-ħsieb li jkun hemm implimentazzjoni fi stadju bikri tul ħajjet dan il-Ftehim. Reviżjoni konġunta tas-sitwazzjoni ser titwettaq ħames snin wara d-dħul fis-seħħ tal-Ftehim; (b) sistema ta’ regoli vinkolanti dwar kwistjonijiet doganali għandha tiġi pprovduta, l-aktar dwar klassifikazzjoni ta’ tariffi u regoli ta’ oriġini, skont ir-regoli stabbiliti fil-leġiżlazzjoni rispettiva tagħom. 5. Biex itejbu l-metodi ta’ ħidma, kif ukoll biex jiġi żgurat li jkun hemm nuqqas ta’ diskriminazzjoni, trasparenza, effiċjenza, integrità u responsabbiltà fl-operazzjonijiet, il-Partijiet u l-Istati tal-Paċifiku għandhom: (a) jipprovdu proċeduri effettivi, fil-pront u mhux diskriminatorji biex jista’ jkun hemm id-dritt ta’ appell kontra azzjonijiet amministrattivi, sentenzi u deċiżjonijiet doganali u ta’ aġenziji oħra li jaffettwaw importazzjonijiet, esportazzjonijiet jew merkanzija fi tranżitu. Il-proċeduri għal appell għandhom ikunu faċilment aċċessibbli, inkluż għall-impriżi żgħar u ta’ daqs medju u l-ispejjeż kollha għandhom ikunu raġonevoli u proporzjonati ma’ dak li jiswew l-appelli; (b) jiżguraw li jkun hemm miżuri biex jinkisbu livelli għolja ta’ integrità fis-servizz doganali, skont il-konvenzjonijiet u l-istrumenti internazzjonali rilevanti f’dan il-qasam. Artikolu 29 Relazzjonijiet doganali mal-Komunità tan-Negozju Il-Parti tal-KE u l-Istati tal-Paċifiku jaqblu: (a) li titrawwem kooperazzjoni bejn l-operaturi u l-amministrazzjonijiet rilevanti; (b) li jiżguraw li l-leġiżlazzjoni kollha, proċeduri u drittijiet u ħlas kollu jkunu disponibbli pubblikament, kulfejn possibbli permezz ta’ mezzi elettroniċi, u fejn u xieraq u possibbli flimkien ma’ ġustifikazzjoni għalihom; (c) li jqiegħdu għad-dispożizzjoni tal-pubbliku avviżi rilevanti ta’ natura amministrattiva, inklużi rekwiżiti ta’ aġenziji u proċeduri ta’ dħul, sigħat ta’ xogħol u proċeduri ta’ xogħol għall-uffiċċji tad-dwana fil-portijiet u fuq il-fruntieri, u kuntatti għal talbiet ta’ informazzjoni; (d) dwar il-ħtieġa, kulfejn possibbli, għal konsultazzjoni f’waqtha u regolari mal-komunità tan-negozju dwar proposti leġiżlattivi u proċeduri marbuta ma’ kwistjonijiet doganali u kummerċjali. Għal dan il-għan, mekkaniżmi xierqa għal konsultazzjonijiet regolari bejn l-amministrazzjonijiet u l-komunità tan-negozju għandhom jiġu stabbiliti minn kull Parti; (e) li leġiżlazzjoni ġdida jew emendata u proċeduri u d-dħul tagħhom fis-seħħ għandhom jiġu introdotti b’mod li jipprovdi lin-negozjanti b’biżżejjed informazzjoni biex ikunu f’qagħda li jikkonformaw magħhom; (f) li jaħdmu biex jiżguraw li r-rekwiżiti u l-proċeduri doganali rispettivi tagħhom jibqgħu jissodisfaw il-ħtiġijiet tal-komunità tal-kummerċ, isegwu l-aħjar prassi, u jibqgħu kemm jista’ jkun inqas restrittivi għall-kummerċ. Artikolu 30 Valutazzjoni doganali 1. Il-Partijiet jaqblu li japplikaw l-Artikolu VII tal-GATT 1994 u l-Ftehim dwar l-Implimentazzjoni tal-Artikolu VII tal-GATT 1994 għall-kummerċ fil-prodotti koperti mill-Parti II ta’ dan il-Ftehim. 2. Minkejja dak li hemm fil-paragrafu 1, l-Istati tal-Paċifiku li ma jkunux membri tad-WTO fid-data tad-dħul fis-seħħ ta’ dan il-Ftehim għandhom japplikaw regoli dwar il-valutazzjoni doganali b’mod konsistenti mal-Artikolu VII tal-GATT 1994 u l-Ftehim dwar l-Implimentazzjoni tal-Artikolu VII tal-GATT 1994 għall-kummerċ fil-prodotti koperti mill-Parti II ta’ dan il-Ftehim fi żmien ħames snin minn meta jidħol fis-seħħ dan il-Ftehim. Artikolu 31 Armonizzazzjoni tal-istandards doganali f’livell reġjonali 1. Il-Partijiet għandhom iġibu ’l quddiem l-integrazzjoni reġjonali fil-qasam tad-dwana u għandhom jagħmlu l-almu tagħhom biex jiżviluppaw leġiżlazzjoni, proċeduri u rekwiżiti komuni, bi qbil mal-istandards internazzjonali rilevanti. 2. Għandu jitwettaq kontroll regolari tal-implimentazzjoni tad-dispożizzjonijiet ta’ dan l-Artikolu. Artikolu 32 Klawżola ta’ reviżjoni Il-Partijiet jaqblu li jirrevedu l-implimentazzjoni ta’ dan il-Kapitolu mhux aktar tard minn tliet snin wara d-dħul fis-seħħ ta’ dan il-Ftehim, bil-ħsieb li jiġu ddeterminati miżuri oħra li jridu jittieħdu. KAPITOLU 5 Ostakoli Tekniċi għall-Kummerċ u Miżuri Sanitarji u Fitosanitarji Artikolu 33 Kamp ta' applikazzjoni u definizzjonijiet 1. Id-dispożizzjonijiet ta’ dan il-Kapitolu għandhom japplikaw għar-regolamenti tekniċi, standards u proċeduri ta’ valutazzjoni ta’ konformità (minn hawn ’il quddiem imsejħa "miżuri OTK"), kif iddefinit fil-Ftehim tad-WTO dwar l-Ostakoli Tekniċi għall-Kummerċ (minn hawn ’il quddiem imsejjaħ "il-Ftehim OTK"), u għall-Miżuri Sanitarji u Fitosanitarji (minn hawn ’il quddiem imsejħa "miżuri SFS"), kif iddefinit fil-Ftehim tad-WTO dwar l-Applikazzjoni ta' Miżuri Sanitarji u Fitosanitarji (minn hawn ’il quddiem imsejjaħ "il-Ftehim SFS"), sa fejn jaffettwaw il-kummerċ kopert mill-Parti II ta’ dan il-Ftehim. 2. Għall-finijiet ta’ dan il-Kapitolu d-definizzjonijiet użati mill-Ftehim OTK u l-Ftehim SFS għandhom japplikaw. Artikolu 34 Għanijiet 1. Il-Partijiet jaqblu li jikkooperaw biex jiffaċilitaw u jżidu l-kummerċ fil-merkanzija bejniethom, billi jidentifikaw, jipprevjenu u jeliminaw ostakoli għall-kummerċ li jiġu minn miżuri OTK u SFS. 2. Il-Partijiet jaqblu li jikkooperaw biex isaħħu l-kummerċ reġjonali fl-integrazzjoni u l-kooperazzjoni reġjonali tal-Paċifiku dwar kwistjonijiet li jirrigwardaw miżuri OTK u SFS. 3. Il-Partijiet għandhom jikkooperaw biex jiffaċilitaw il-konformità mal-miżuri SFS li japplikaw għall-esportazzjonijiet filwaqt li jissalvagwardaw is-sikurezza u s-saħħa tal-bniedem, l-annimali u l-pjanti, b’mod partikolari permezz tal-bini tal-kapaċità tas-setturi pubbliċi u privati fl-Istati tal-Paċifiku u billi jgħinu lill-Istati tal-Paċifiku jtejbu l-oqfsa regolatorji tagħhom u istituzzjonijiet marbuta magħhom. 4. Il-Partijiet għandhom jikkooperaw bil-ħsieb li jsaħħu l-integrazzjoni reġjonali u jġibu ’l quddiem il-kapaċità tas-setturi privati u pubbliċi biex jiġu konformi mal-miżuri OTK u SFS. Artikolu 35 Prodotti Prijoritarji Biex jinkisbu aħjar l-għanijiet ta’ dan il-Kapitolu, il-Partijiet jaqblu li jiddefinixxu lista ta’ prodotti prijoritarji għall-esportazzjoni mill-Istati tal-Paċifiku lill-Parti tal-KE u lista ta’ prodotti prijoritarji għall-kummerċ fost l-Istati tal-Paċifiku. Dawn il-listi għandhom jiffurmaw parti mill-Anness III. A u III. B rispettivament, li għandhom jiġu riveduti u jistgħu jiġu modifikati b’deċiżjoni tal-Kumitat tal-Kummerċ kif u meta xieraq. Artikolu 36 Drittijiet u Obbligi 1. Il-Partijiet jaqblu li japplikaw il-ftehimiet SFS u OTK għall-kummerċ fil-merkanzija koperta mill-Parti II ta’ dan il-Ftehim. 2. Minkejja dak li hemm fil-paragrafu 1, il-miżuri marbuta mal-SFS u l-OTK tal-Istati tal-Paċifiku li ma jkunux membri tad-WTO fid-data tad-dħul fis-seħħ ta’ dan il-Ftehim, għandhom jiġu applikati skont ir-rekwiżiti tal-ftehimiet SFS u OTK. 3. Il-Parti tal-KE ser tikkunsidra bis-sħiħ il-limitazzjonijiet ta’ kapaċità fil-medda ’l qasira ta’ dawk li mhumiex membri tad-WTO biex ikunu konformi mad-dispożizzjonijiet ta’ dan l-Artikolu. 4. Fejn meħtieġ u possibbli, il-Partijiet jaqblu li d-dispożizzjonijiet dwar trattament speċjali u differenzjali fil-ftehimiet SFS u OTK tad-WTO huma applikabbli għall-kummerċ bejn il-Partijiet ta’ dan il-Ftehim, inklużi l-Istati tal-Paċifiku li mhumiex membri tad-WTO. Artikolu 37 Ekwivalenza 1. Il-Partijiet jagħrfu l-importanza li jitħaddmu d-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 4 tal-Ftehim SFS u li l-Istati tal-Paċifiku jkollhom l-għarfien tal-ekwivalenza tal-miżuri SFS tagħhom mill-pajjiżi żviluppati li jimportaw. 2. Il-Partijiet jaffermaw mill-ġdid id-Deċiżjoni dwar l-implimentazzjoni tal-Artikolu 4 tal-Ftehim dwar l-Applikazzjoni ta’ Miżuri Sanitarji u Fitosanitarji tat- 23 ta’ Lulju 2004 tal-Kumitat dwar il-Miżuri Sanitarji u Fitosanitarji tad-WTO. Il-Parti tal-KE taqbel li tqis b’mod xieraq it-talbiet raġonevoli minn wieħed jew aktar mill-Istati tal-Paċifiku biex teżamina l-ekwivalenza tal-miżuri SFS tagħhom f’oqsma ta’ interess partikolari għall-esportazzjoni għall-Istati tal-Paċifiku. Artikolu 38 Awtoritajiet Kompetenti 1. L-awtoritajiet SFS rispettivi tal-Partijiet għandhom ikunu l-awtoritajiet kompetenti fl-Istati tal-Paċifiku u fil-Parti tal-KE għall-implimentazzjoni tal-miżuri msemmija f’dan il-Kapitolu. 2. Il-Partijiet għandhom, skont dan il-Ftehim, jgħarfu lil xulxin dwar l-awtoritajiet SFS kompetenti tagħhom u b’kull tibdil fihom. Artikolu 39 Soluzzjoni ta’ Problemi ta’ SFS u OTK 1. Il-Partijiet għandhom jipprovdu l-informazzjoni meħtieġa biex jiffaċilitaw l-aċċess għal informazzjoni dwar miżuri marbuta mal-OTK u l-SFS u l-implimentazzjoni u l-infurzar tagħhom, u żviluppi f’dawn l-oqsma fil-ġejjieni, u biex jiffaċilitaw li jiġu evitati u/jew solvuti xi diffikultajiet li jistgħu jinqalgħu bejn il-Parti tal-KE u l-Istati tal-Paċifiku. 2. Il-Partijiet għandhom jgħarrfu u jikkonsultaw lil xulxin kemm jista’ jkun malajr bil-ħsieb li tinstab soluzzjoni li dwarha jaqblu t-tnejn meta miżura OTK jew SFS twassal għal ostakolu fil-kummerċ. 3. Xejn f’dan il-Kapitolu m'għandu jxekkel id-drittijiet tal-Partijiet skont ftehimiet internazzjonali oħra, inkluż id-dritt li jirrikorru għall-mekkaniżmi ta’ soluzzjoni jew medjazzjoni ta’ kontroversji ta’ organizzazzjonijiet internazzjonali oħra jew dawk stabbiliti skont kwalunkwe ftehim internazzjonali. Artikolu 40 Trasparenza u skambju ta’ informazzjoni 1. Il-Partijiet jikkonfermaw l-impenji tagħhom li jimplimentaw id-dispożizzjonijiet ta’ trasparenza stabbiliti fil-Ftehim SFS u l-Ftehim OTK biex jiffaċilitaw l-aċċess għal informazzjoni rilevanti dwar miżuri OTK jew SFS. 2. Il-Parti tal-KE taqbel li tikkoopera mal-inizjattivi tal-Istati tal-Paċifiku biex iwaqqfu mekkaniżmu li permezz tiegħu jkunu jistgħu jsiru notifiki effiċjenti dwar miżuri OTK u SFS f’livell reġjonali. 3. Il-Partijiet għandhom jagħmlu l-almu tagħhom biex jgħarrfu lil xulxin fi stadju bikri dwar proposti ta’ modifika jew dħul ta’ miżuri OTK jew SFS li jistgħu jaffettwaw il-kummerċ bejn il-Partijiet, fejn ikun xieraq billi jintużaw is-sistemi attwali. 4. B’mod partikolari fir-rigward tal-miżuri OTK, il-Partijiet jaqblu, inter alia, li: (a) isaħħu l-kollaborazzjoni tagħhom, bil-ħsieb li jiffaċilitaw l-aċċess għas-swieq rispettivi tagħhom, billi jkabbru l-għerf u l-fehim reċiproku tagħhom tas-sistemi rispettivi fil-qasam tar-regolamenti tekniċi, l-istandards, il-metroloġija, l-akkreditazzjoni u l-istima tal-konformità; (b) jaqsmu l-informazzjoni ma' xulxin, jidentifikaw u jimplimentaw mekkaniżmi xierqa għal kwistjonijiet jew taqsimiet partikolari, pereżempju, konformità ma’ standards internazzjonali u affidabilità tal-istqarrija ta’ konformità tal-fornitur; (c) jiżviluppaw opinjonijiet u approċċi komuni dwar prassi teknika regolatorja, inklużi t-trasparenza, il-konsultazzjoni, il-proporzjonalità, l-użu ta’ standards internazzjonali, l-istima tal-konformità, u s-sorveljanza tas-suq. Artikolu 41 Implimentazzjoni Il-Partijiet jaqblu li l-Kumitat tal-Kummerċ għandu jkun kompetenti skont dan il-Kapitolu biex: (a) jissorvelja u jirrevedi l-implimentazzjoni tiegħu; (b) jipprovdi koordinazzjoni u konsultazzjoni dwar kwistjonijiet OTK u SFS; (c) jidentifika u jirrevedi taqsimiet u prodotti ta’ prijorità u l-oqsma ta’ prijorità li jirriżultaw għall-kooperazzjoni; u (d) jagħmel rakkomandazzjonijiet għall-modifiki f’dan il-Kapitolu. KAPITOLU 6 Eċċezzjonijiet Artikolu 42 Klawżola ta’ eċċezzjoni ġenerali Soġġett għar-rekwiżit li tali miżuri ma jiġux applikati b’mod li jikkostitwixxi mezz ta’ diskriminazzjoni arbitrarja jew mhux ġustifikabbli bejn il-Partijiet fejn jipprevalu kondizzjonijiet simili, jew restrizzjoni moħbija fuq il-kummerċ fi prodotti, servizzi jew l-istabbiliment, xejn f’dan il-Ftehim m'għandu jkun interpretat bħala li jipprevjeni l-adozzjoni jew l-infurzar mill-Parti tal-KE jew mill-Istati tal-Paċifiku ta’ miżuri li: (a) huma meħtieġa biex iħarsu s-sigurtà pubblika u l-morali pubblika jew biex iżommu l-ordni pubblika; (b) huma meħtieġa biex iħarsu ħajjet jew saħħet il-bnedmin, l-annimali jew il-pjanti; (c) huma meħtieġa biex jiżguraw il-konformità ma’ liġijiet jew regolamenti li mhumiex inkonsistenti mad-dispożizzjonijiet ta’ dan il-Ftehim, inklużi dawk li għandhom x’jaqsmu ma’: (i) il-prevenzjoni ta’ prassi ta’ qerq u frawdolenza jew biex ikunu ttrattati l-effetti ta’ ksur ta' kuntratti; (ii) il-ħarsien tal-privatezza tal-individwi b’rabta mal-ipproċesar u t-tixrid ta’ data personali u l-ħarsien tal-kunfidenzjalità ta’ dokumenti u kontijiet individwali; (iii) is-sikurezza; (iv) l-infurzar doganali; jew (v) il-ħarsien ta’ drittijiet ta’ proprjetà intellettwali; (d) huma marbuta mal-importazzjoni jew mal-esportazzjoni ta’ deheb jew fidda; (e) huma meħtieġa għall-ħarsien ta’ teżori nazzjonali ta’ valur artistiku, storiku jew arkeoloġiku; (f) huma marbuta mal-konservazzjoni ta’ riżorsi naturali eżawribbli jekk tali miżuri jsiru effettivi flimkien ma’ restrizzjonijiet fuq il-produzzjoni domestika jew il-konsum domestiku ta’ prodotti, fuq il-provvista domestika jew il-konsum domestiku ta’ servizzi u fuq l-investituri domestiċi; (g) huma marbuta mal-prodotti ta’ xogħol il-ħabsin; jew (h) huma inkonsistenti mal-Artikolu 23, bil-kondizzjoni li d-differenza fit-trattament ikollha l-għan li tiżgura l-impożizzjoni jew ġbir effettiv jew ekwu ta’ taxxi diretti rigward attivitajiet ekonomiċi, investituri jew fornituri ta’ servizzi tal-Parti tal-KE jew ta’ Stat tal-Paċifiku. Artikolu 43 Eċċezzjonijiet ta’ sigurtà 1. Xejn f’dan il-Ftehim m'għandu jiġi interpretat bħala: (a) li jeħtieġ li l-Parti tal-KE jew Stat tal-Paċifiku għandha tipprovdi kwalunkwe informazzjoni li tqis li l-iżvelar tagħha jmur kontra l-interessi essenzjali tas-sigurtà tagħha; (b) li jżomm lill-Parti tal-KE jew lil Stat tal-Paċifiku milli tieħu kwalunkwe azzjoni li tqis li hija meħtieġa għall-ħarsien tal-interessi essenzjali ta’ sigurtà tagħha: (i) marbuta ma’ materjali fissjonabbli u fużjonabbli jew mal-materjali li huma dderivati minnhom; (ii) marbuta ma’ attivitajiet ekonomiċi mwettqa direttament jew indirettament biex jiġu mgħoddija provvisti jew provviżjonijiet lil stabbiliment militari; (iii) konnessa mal-produzzjoni ta’ armi jew mal-kummerċ fihom, f’munizzjon u f’materjali tal-gwerra; (iv) marbuta ma’ xiri pubbliku indispensabbli għal finijiet ta’ sigurtà nazzjonali jew ta’ difiża nazzjonali; jew (v) li ttieħdet fi żmien gwerra jew f’emerġenza oħra fir-relazzjonijiet internazzjonali; jew (c) biex tipprevjeni li l-Parti tal-KE jew Stat tal-Paċifiku tieħu kwalunkwe azzjoni biex twettaq obbligi li tkun aċċettat biex tinżamm il-paċi u s-sigurtà internazzjonali. 2. Il-Kumitat tal-Kummerċ għandu jkun infurmat bl-iktar mod sħiħ b’miżuri meħuda skont il-paragrafi 1(b) u (c) u bit-tmiem tagħhom. Artikolu 44 Tassazzjoni 1. Xejn f’dan il-Ftehim jew fi kwalunkwe arranġament adottat skont dan il-Ftehim m'għandu jiġi interpretat bħala li jżomm lill-Parti tal-KE jew lil Stat tal-Paċifiku milli tagħmel distinzjoni, fl-applikazzjoni tad-dispożizzjonijiet rilevanti tal-leġiżlazzjoni fiskali tagħhom, bejn persuni li jħallsu t-taxxi li mhumiex fl-istess sitwazzjoni, b’mod partikolari rigward il-post ta’ residenza tagħhom jew rigward il-post fejn ikun investit il-kapital tagħhom. 2. Xejn f’dan il-Ftehim jew fi kwalunkwe arranġament adottat skont dan il-Ftehim m'għandu jiġi interpretat bħala li jżomm l-adozzjoni jew l-infurzar ta’ kwalunkwe miżura li jkollha l-għan li tipprevjeni l-evitar jew l-evażjoni tat-taxxi skont id-dispożizzjonijiet fiskali ta’ ftehimiet biex tkun evitata tassazzjoni doppja jew arranġamenti fiskali oħrajn jew leġiżlazzjoni fiskali domestika. 3. Xejn f’dan il-Ftehim m'għandu jaffettwa d-drittijiet u l-obbligi tal-Parti tal-KE jew ta’ Stat tal-Paċifiku skont kwalunkwe konvenzjoni fiskali. Fil-każ ta’ kwalunkwe inkonsistenza bejn dan il-Ftehim u kwalunkwe konvenzjoni bħal din, dik il-konvenzjoni għandha tipprevali għal dak li jikkonċerna l-inkonsistenza. Artikolu 45 Diffikultajiet ta’ bilanċ tal-pagamenti 1. Fejn Stat tal-Paċifiku jew Parti tal-KE jkun fi diffikultajiet gravi ta’ bilanċ tal-pagamenti u diffikultajiet finanzjarji esterni, jew taħt theddida ta’ dan, u b’mod partikolari fejn Parti jew Stat tal-Paċifiku jiddetermina li: (a) hemm tnaqqis gravi jew theddida fil-qrib ta’ tnaqqis gravi fir-riżervi monetarji, jew fil-każ ta’ Stat tal-Paċifiku b’riżervi monetarji baxxi ħafna, ir-riżervi monetarji tiegħu naqsu milli jiksbu rata raġonevoli ta’ żieda; (b) hemm tnaqqis gravi fil-qagħda fiskali minħabba tinqis fid-dħul tal-gvern mill-ġbir ta’ dazji doganali; jew (c) hemm diżastru naturali li ġab jew x'aktarx li jġib tinqis serju fid-dħul tal-gvern jew fid-dħul tas-settur privat, dik il-Parti jew Stat tal-Paċifiku tista’ timponi jew iżżid tariffi għall-perjodu minimu meħtieġ u sal-punt minimu meħtieġ biex jiġi mwaqqaf jew miżmum it-tnaqqis serju fir-riżervi, jew biex ir-riżervi jkunu jistgħu jiżdiedu b’rata raġonevoli, jew biex jiġi mwaqqaf jew miżmum tnaqqis gravi fil-qagħda fiskali. 2. L-Istati tal-Paċifiku u l-Parti tal-KE għandhom jagħmlu ħilithom biex jevitaw l-applikazzjoni tal-miżuri ristrettivi msemmija fil-paragrafu 1. 3. Il-Partijiet jew Stati tal-Paċifiku li japplikaw restrizzjonijiet skont dan l-Artikolu jistgħu jiddeterminaw l-inċidenza tar-restrizzjonijiet fuq l-importazzjonijiet ta’ prodotti differenti jew gruppi ta’ prodotti b’mod li tingħata prijorità lill-importazzjoni ta’ dawk il-prodotti li huma l-aktar essenzjali. 4. Kwalunkwe miżura restrittiva adottata jew miżmuma skont dan l-Artikolu għandha tkun konsistenti ma’ kull obbligu tad-WTO u l-IMF tal-Parti jew Stat tal-Paċifiku li tadotta jew iżżomm il-miżura restrittiva. Il-Parti jew Stat tal-Paċifiku li tadotta u żżomm il-miżura għandha tieħu l-passi kollha meħtieġa biex tiżgura li l-miżura ma jkollhiex impatt bla proporzjon fuq l-importazzjonijiet koperti b’dan il-Ftehim minn Parti oħra. 5. Kwalunkwe miżura restrittiva adottata jew miżmuma skont dan l-Artikolu għandha tkun mhux diskriminatorja, għandha ddum għal perjodu limitat, m'għandhiex tmur lilhinn minn dak li huwa meħtieġ biex jinstab rimedju għas-sitwazzjoni tal-bilanċ tal-pagamenti u għas-sitwazzjoni finanzjarja esterna u: (a) għandha tevita ħsara mhux meħtieġa għall-interessi kummerċjali jew ekonomiċi ta’ kull Parti oħra jew Stat tal-Paċifiku; (b) m'għandhiex tipprevjeni b’mod mhux raġonevoli l-importazzjoni ta’ kwalunkwe prodott fi kwantitajiet kummerċjali minimi, li l-esklużjoni tiegħu xxekkel it-toroq regolari tal-kummerċ; u (c) m'għandhiex tipprevjeni l-importazzjoni ta’ kampjuni kummerċjali jew twaqqaf il-konformità ma’ brevetti, marki kummerċjali, drittijiet tal-awtur, jew proċeduri simili. 6. Kwalunkwe Stat tal-Paċifiku jew il-Parti tal-KE li jżomm jew li jkun adotta miżuri ristrettivi, jew kwalunkwe bidla fihom, għandu jinnotifkahom fil-pront lill-Parti l-oħra jew lill-Istati tal-Paċifiku li minnha joriġinaw l-importazzjonijiet affettwati u jippreżenta, mill-aktar fis possibbli, skeda ta’ żmien għat-tneħħija tagħhom. 7. Għandha tinżamm konsultazzjoni fil-pront bejn il-Parti jew l-Istat tal-Paċifiku li tadotta u żżomm il-miżura restrittiva u l-Parti jew l-Istati tal-Paċifiku li minnha joriġinaw l-importazzjonijiet affettwati. Dawn il-konsultazzjonijiet għandhom jivvalutaw is-sitwazzjoni tal-bilanċ tal-pagamenti tal-Istat tal-Paċifiku kkonċernat jew tal-Parti tal-KE u r-restrizzjonijiet adottati jew miżmuma skont dan l-Artikolu, fejn jitqiesu, fost l-oħrajn, fatturi bħal: (a) in-natura u l-firxa tad-diffikultajiet bil-bilanċ tal-pagamenti u dawk finanzjarji esterni; (b) l-ambjent ekonomiku u kummerċjali estern; (c) miżuri korrettivi alternattivi li jistgħu jkunu disponibbli. Il-konsultazzjonijiet għandhom jindirizzaw il-konformità ta’ kwalunkwe miżura restrittiva mal-paragrafi 3 u 4. Is-sejbiet kollha ta’ fatti statistiċi u fatti oħra ppreżentati mill-Fond Monetarju Internazzjonali marbuta mal-valuta barranija, ir-riżervi monetarji, u l-bilanċ tal-pagamenti għandhom jiġu aċċettati u l-konklużjonijiet għandhom ikunu bbażati fuq il-valutazzjoni mill-Fond tal-qagħda tal-bilanċ tal-pagamenti u dik finanzjarja esterna tal-Istat tal-Paċifiku kkonċernat jew tal-Parti tal-KE. 8. Jekk ikun hemm applikazzjoni persistenti u ġenerali ta’ restrizzjonijiet skont dan l-Artikolu, li tindika l-eżistenza ta’ nuqqas ta’ bilanċ ġenerali li jxekkel il-kummerċ internazzjonali, il-Parti tal-KE u l-Istati tal-Paċifiku għandhom jirrevedu l-Ftehim biex jikkunsidraw jekk għandhomx jieħdu miżuri oħra biex jitneħħew il-kawżi tan-nuqqas ta’ bilanċ. Artikolu 46 Sigurtà tal-ikel 1. Il-Partijiet jagħrfu li t-tneħħija tal-ostakoli għall-kummerċ bejn il-Partijiet, kif previst f’dan il-Ftehim, tista’ twassal għal sfidi sinifikanti għall-produtturi fis-setturi agrikoli u tal-ikel ta’ Parti jew Stat tal-Paċifiku, u jaqblu li jikkonsultaw lil xulxin dwar dawn il-kwistjonijiet. 2. Fejn konformità mad-dispożizzjonijiet ta’ dan il-Ftehim twassal għal problemi ta’ disponibbiltà, jew ta’ aċċess għal prodotti tal-ikel jew prodotti oħrajn essenzjali biex tkun żgurata s-sikurezza tal-ikel ta’ Parti jew Stat tal-Paċifiku u fejn din il-qagħda tagħti lok jew x’aktarx tagħti lok għal diffikultajiet kbar għal din il-Parti jew Stat tal-Paċifiku, din il-Parti jew Stat tal-Paċifiku tista’ tieħu miżuri xierqa skont il-proċeduri stabbiliti fil-paragrafu 2(c) tal-Artikolu 21. PARTI III EVITAR U SOLUZZJONI TA’ TILWIM KAPITOLU 1 Għan u Kamp ta' applikazzjoni Artikolu 47 Għan L-għan ta’ din il-Parti huwa li tkun evitata u tiġi solvuta kwalunkwe tilwima bejn il-Parti tal-KE u l-Istati tal-Paċifiku bil-ħsieb li tintlaħaq soluzzjoni li dwarha t-tnejn li huma jaqblu. Artikolu 48 Kamp ta' applikazzjoni 1. Din il-Parti għandha tapplika għal kwalunkwe tilwima dwar l-interpretazzjoni u l-applikazzjoni ta’ dan il-Ftehim għajr fejn jiġi espressament previst mod ieħor f’dan il-Ftehim. 2. Minkejja dak li hemm fil-paragrafu 1, il-proċedura stabbilita fl-Artikolu 98 tal-Ftehim ta’ Cotonou għandha tkun applikabbli f’każ ta’ tilwima li tikkonċerna l-kooperazzjoni finanzjarja għall-iżvilupp, kif inhu previst mill-Ftehim ta’ Cotonou. KAPITOLU 2 Konsultazzjonijiet u medjazzjoni Artikolu 49 Konsultazzjonijiet 1. Il-Partijiet għandhom jagħmlu ħilithom biex isolvu kwalunkwe tilwima msemmija fl-Artikolu 48 billi jidħlu f’konsultazzjonijiet in bona fede bil-għan li jilħqu soluzzjoni miftiehma. 2. Parti għandha tfittex li tikkonsulta permezz ta’ talba bil-miktub lill-Parti l-oħra, b’kopja li tintbagħat lill-Kumitat tal-Kummerċ, fejn tidentifika l-miżura inkwistjoni u d-dispożizzjonijiet tal-Ftehim li tqis li l-miżura mhix konformi magħhom. 3. Il-konsultazzjonijiet għandhom isiru fi żmien 40 jum mid-data ta’ meta tressqet it-talba. Il-konsultazzjonijiet għandhom jitqiesu konklużi fi żmien 60 jum mid-data ta’ meta tressqet it-talba, sakemm iż-żewġ Partijiet fit-tilwima ma jaqblux li jkomplu bil-konsultazzjonijiet. L-informazzjoni kollha żvelata waqt il-konsultazzjonijiet għandha tibqa’ kunfidenzjali. 4. Konsultazzjonijiet dwar kwistjonijiet ta’ urġenza, inklużi dawk dwar merkanzija li tiħżien biż-żmien jew dik staġjonali, għandhom isiru fi żmien 15-il jum mid-data ta’ meta titressaq it-talba, u għandhom jitqiesu bħala konklużi fi żmien 30 jum mid-data ta’ meta titressaq it-talba. 5. Jekk il-konsultazzjonijiet ma jsirux fl-oqfsa ta’ żmien stabbiliti f’dan l-Artikolu, jew jekk il-konsultazzjonijiet ġew konklużi u ma ntlaħaq l-ebda ftehim rigward soluzzjoni ta’ qbil għaż-żewġ partijiet, il-Parti li ressqet l-ilment tista’ titlob li jiġi stabbilit bord ta’ arbitraġġ skont l-Artikolu 51. Artikolu 50 Medjazzjoni 1. Jekk il-konsultazzjonijiet ma jwasslux għal soluzzjoni ta’ qbil għaż-żewġ partijiet, il-Partijiet jistgħu, bi ftehim, jirrikorru għal medjatur. Sakemm il-Partijiet fit-tilwima ma jiftiehmux mod ieħor, it-termini ta’ referenza għall-medjazzjoni għandhom ikunu l-kwistjoni msemmija fit-talba għal konsultazzjonijiet. 2. Sakemm il-Partijiet fit-tilwima ma jaqblux rigward medjatur fi żmien għaxart ijiem mid-data tal-ftehim għal talba ta’ medjazzjoni, il-kopresident tal-Kumitat tal-Kummerċ, jew id-delegat tiegħu jew tagħha, għandu jagħżel bix-xorti medjatur mill-grupp ta’ individwi li qegħdin fil-lista msemmija fl-Artikolu 65 u li ma jkunx ċittadin ta’ ebda waħda mill-Partijiet fit-tilwima. L-għażla għandha ssir fi żmien 20 jum mid-data minn meta jitressaq il-ftehim għal talba ta’ medjazzjoni u fil-preżenza ta’ rappreżentant ta’ kull Parti fit-tilwima. Il-medjatur jorganizza laqgħa mal-Partijiet fit-tilwima mhux aktar tard minn 30 jum wara li jintgħażel. Il-medjatur għandu jirċievi s-sottomissjonijiet ta’ kull Parti fit-tilwima mhux aktar tard minn 15-il jum qabel il-laqgħa u għandu jinnotfiika opinjoni mhux aktar tard minn 45 jum wara li jkun intgħażel. 3. L-opinjoni tal-medjatur tista’ tinkludi rakkomandazzjoni dwar kif tissolva t-tilwima, konsistenti mad-dispożizzjonijiet ta’ dan il-Ftehim. L-opinjoni tal-medjatur mhijiex vinkolanti. 4. Il-Partijiet fit-tilwima jistgħu jaqblu li jemendaw il-limiti ta’ żmien imsemmija fil-paragrafu 2. Il-medjatur jista’ jiddeċiedi wkoll li jemenda dawn il-limiti ta’ żmien fuq talba ta’ kwalunkwe waħda mill-Partijiet fit-tilwima jew b'inizjattiva tiegħu stess, meta jitqiesu d-diffikultajiet partikolari li tgħaddi minnhom il-Parti kkonċernata jew il-komplessitajiet tal-każ. 5. Il-proċeduri li jinvolvu l-medjazzjoni, b’mod partikolari l-informazzjoni kollha żvelata u l-pożizzjonijiet kollha meħuda mill-Partijiet fit-tilwima waqt dawn il-proċeduri għandhom jibqgħu kunfidenzjali. KAPITOLU 3 Proċeduri ta’ soluzzjoni ta’ tilwim Taqsima I Proċedura ta’ arbitraġġ Artikolu 51 Bidu tal-proċedura ta’ arbitraġġ 1. Fejn il-Partijiet fit-tilwima ma jirnexxielhomx isolvu t-tilwima billi jirrikorru għal konsultazzjonijiet, kif inhu previst fl-Artikolu 49, u, fejn applikabbli, billi jirrikorru għal medjazzjoni, kif inhu previst fl-Artikolu 50, il-Parti li tagħmel l-ilment tista’ titlob li jkun stabbilit bord ta’ arbitraġġ. 2. It-talba li jiġi stabbilit bord ta’ arbitraġġ għandha ssir bil-miktub lill-Parti li dwarha sar l-ilment u lill-Kumitat tal-Kummerċ. Il-Parti jew l-Istat tal-Paċifiku li tagħmel l-ilment għandha tidentifika fit-talba tagħha l-miżuri speċifiċi inkwistjoni u għandha tispjega kif miżura bħal din tikkostitwixxi ksur tad-dispożizzjonijiet ta’ dan il-Ftehim. Artikolu 52 Twaqqif tal-bord ta’ arbitraġġ 1. Bord ta’ arbitraġġ għandu jkun magħmul minn tliet arbitri. 2. Fi żmien għaxart ijiem mid-data tas-sottomissjoni tat-talba għat-twaqqif ta’ bord ta’ arbitraġġ lill-Kumitat tal-Kummerċ, il-Partijiet fit-tilwima għandhom jikkonsultaw lil xulxin biex jaslu għal ftehim dwar l-għamla tal-bord ta’ arbitraġġ. 3. F’każ li l-Partijiet fit-tilwima ma jkunux jistgħu jaqblu dwar l-għamla tiegħu fil-qafas ta’ żmien stabbilit fil-paragrafu 2, kull waħda mill-Partijiet tista’ titlob lill-kopresident tal-Kumitat tal-Kummerċ, jew lid-delegat tiegħu jew tagħha, jagħżel it-tliet membri kollha bil-polza mil-lista stabbilita taħt l-Artikolu 65, wieħed minn fost l-individwi proposti mill-Parti li tagħmel l-ilment, wieħed minn fost l-individwi proposti mill-Parti jew Stat tal-Paċifiku li dwarha isir l-ilment u wieħed minn fost l-individwi magħżula mill-Partijiet biex jagħmilha ta’ president. Fejn il-Partijiet jaqblu dwar membru wieħed jew aktar tal-bord ta’ arbitraġġ, kwalunkwe membru li jifdal għandu jintgħażel bl-istess proċedura. 4. Il-kopresident tal-Kumitat tal-Kummerċ, jew id-delegat tiegħu jew tagħha, għandu jagħżel l-arbitri fi żmien ħamest ijiem mit-talba msemmija fil-paragrafu 3 minn kwalunkwe waħda mill-Partijiet u fil-preżenza ta’ rappreżent ta’ kull Parti. 5. Id-data meta jiġi stabbilit il-bord ta’ arbitraġġ għandha tkun id-data meta jintgħażlu t-tliet arbitri. Artikolu 53 Rapport interim tal-bord Il-bord ta’ arbitraġġ għandu jinnotifika lill-Partijiet b’rapport interim li jinkludi kemm it-taqsima deskrittiva u s-sejbiet u l-konklużjonijiet tiegħu, bħala regola ġenerali, mhux aktar tard minn 120 jum mid-data ta’ twaqqif tal-bord ta’ arbitraġġ. Kwalunkwe Parti fit-tilwima tista’ tressaq kummenti bil-miktub quddiem il-bord ta’ arbitraġġ dwar aspetti preċiżi tar-rapport interim tiegħu fi żmien 15-il jum min-notifika tar-rapport. Artikolu 54 Deċiżjoni tal-bord ta’ arbitraġġ 1. Il-bord ta’ arbitraġġ għandu jinnotifika d-deċiżjoni tiegħu lill-Partijiet fit-tilwima u lill-Kumitat tal-Kummerċ fi żmien 150 jum mid-data tat-twaqqif tal-bord ta’ arbitraġġ. Fejn iqis li din l-iskadenza ma tistax tiġi sodisfatta, il-president tal-bord ta’ arbitraġġ irid jinnotifika lill-Partijiet fit-tilwima u lill-Kumitat tal-Kummerċ bil-miktub, fejn jistqarr ir-raġunijiet għad-dewmien u d-data li fiha l-bord biħsiebu jikkonkludi ħidmietu. Taħt l-ebda ċirkostanza d-deċiżjoni m'għandha tiġi notifikata aktar tard minn 180 jum mid-data ta’ twaqqif tal-bord ta’ arbitraġġ. 2. F’każijiet ta’ urġenza, inklużi dawk li jinvolvu merkanzija li tiħżien biż-żmien u dik staġjonali, il-bord ta’ arbitraġġ għandu jagħmel kull sforz biex jinnotifika d-deċiżjoni tiegħu fi żmien 75 jum mid-data tat-twaqqif tiegħu. Fl-ebda ċirkostanza m'għandu jieħu aktar minn 90 jum mit-twaqqif tiegħu. Il-bord ta’ arbitraġġ jista’ jieħu deċiżjoni preliminari fi żmien 10 ijiem mit-twaqqif tiegħu dwar jekk jidhirlux li hu każ urġenti. Taqsima II Konformità Artikolu 55 Konformità mad-deċiżjoni tal-bord ta’ arbitraġġ Kull Parti fit-tilwima jew skont kif ikun il-każ, l-Istat tal-Paċifiku rilevanti, għandha tieħu kwalunkwe miżura meħtieġa biex tkun konformi mad-deċiżjoni tal-bord ta’ arbitraġġ, u l-Partijiet fit-tilwima jagħmlu ħilithom biex jaqblu dwar il-perjodu ta’ żmien biex jikkonformaw mad-deċiżjoni. Artikolu 56 Il-perjodu raġonevoli ta’ żmien għall-konformità 1. Mhux aktar tard minn 30 jum wara n-notifika tad-deċiżjoni tal-bord ta’ arbitraġġ lill-Partijiet fit-tilwima, il-Parti li dwarha sar l-ilment għandha tinnotifika lill-Parti li għamlet l-ilment u lill-Kumitat tal-Kummerċ biż-żmien li teħtieġ biex tikkonforma (perjodu raġonevoli ta’ żmien). 2. Jekk ikun hemm nuqqas ta’ qbil bejn il-Partijiet fit-tilwima dwar il-perjodu raġonevoli ta’ żmien biex ikun hemm konformità mad-deċiżjoni tal-bord ta’ arbitraġġ, il-Parti li tagħmel l-ilment, fi żmien 20 jum min-notifika magħmula skont il-paragrafu 1, għandha titlob bil-miktub lil-bord ta’ arbitraġġ biex jiddetermina t-tul tal-perjodu raġonevoli ta’ żmien. Talba bħal din għandha tiġi nnotifikata fl-istess ħin lill-Parti l-oħra fit-tilwima u lill-Kumitat tal-Kummerċ. Il-bord ta’ arbitraġġ għandu jinnotifika d-deċiżjoni tiegħu lill-Partijiet fit-tilwima u lill-Kumitat tal-Kummerċ fi żmien 30 jum mid-data ta’ meta tintbagħat it-talba. 3. Il-bord ta’ arbitraġġ, huwa u jiddetermina t-tul tal-perjodu raġonevoli ta’ żmien, għandu jqis it-tul ta’ żmien li normalment teħtieġ il-Parti li dwarha sar l-ilment, jew skont kif ikun il-każ, l-Istat tal-Paċifiku rilevanti, biex tadotta miżuri leġiżlattivi jew amministrattivi paragunabbli ma’ dawk identifikati minn din il-Parti, jew skont kif ikun il-każ, l-Istat tal-Paċifiku rilevanti, bħala meħtieġa biex tkun żgurata l-konformità. Il-bord ta’ arbitraġġ għandu jqis ukoll il-limitazzjonijiet ta’ kapaċità li jistgħu jaffettwaw l-adozzjoni tal-miżuri meħtieġa mill-Parti konvenuta. 4. F’każ li l-bord oriġinali ta’ arbitraġġ, jew uħud mill-membri tiegħu, ma jkunx jista’ jitlaqqa’ mill-ġdid, għandhom japplikaw il-proċeduri stabbiliti fl-Artikolu 52. Il-limitu ta’ żmien biex tkun innotifikata d-deċiżjoni għandu jkun ta’ 45 jum mid-data ta’ meta titressaq it-talba msemmija fil-paragrafu 2. 5. Il-perjodu raġonevoli ta’ żmien jista’ jiġi estiż bil-qbil tal-Partijiet fit-tilwima. Artikolu 57 Reviżjoni ta’ kwalunkwe miżura meħuda għall-konformità mad-deċiżjoni tal-bord ta’ arbitraġġ 1. Il-Parti li dwarha sar l-ilment għandha tinnotifika lill-Parti l-oħra u lill-Kumitat tal-Kummerċ qabel tmiem il-perjodu raġonevoli ta’ żmien bi kwalunkwe miżura li tieħu biex tikkonforma mad-deċiżjoni tal-bord ta’ arbitraġġ. 2. F'każ li jkun hemm nuqqas ta’ qbil bejn il-Partijiet fit-tilwima dwar il-kompatibbiltà ta’ kwalunkwe miżura nnotifikata skont il-paragrafu 1, mad-dispożizzjonijiet ta’ dan il-Ftehim, il-Parti li għamlet l-ilment tista’ titlob bil-miktub biex il-bord ta’ arbitraġġ jiddeċiedi dwar il-kwistjoni. Din it-talba għandha tidentifika l-miżura speċifika inkwistjoni u għandha tispjega kif din il-miżura mhijiex kompatibbli mad-dispożizzjonijiet ta’ dan il-Ftehim. Il-bord ta’ arbitraġġ għandu jinnotifika d-deċiżjoni tiegħu fi żmien 90 jum mid-data ta’ meta tressqet it-talba. F’każi ta’ urġenza, inklużi dawk li jinvolvu prodotti li jiħżienu u prodotti staġjonali, il-bord ta’ arbitraġġ għandu jinnotifika d-deċiżjoni tiegħu fi żmien 45 jum mid-data ta’ meta tressqet it-talba. 3. F’każ li l-bord ta’ arbitraġġ oriġinali, jew uħud mill-membri tiegħu, ma jkunx jista’ jitlaqqa’ mill-ġdid, għandhom japplikaw il-proċeduri stabbiliti fl-Artikolu 52. Il-limitu ta’ żmien biex tkun innotifikata d-deċiżjoni għandu jkun ta’ 105 ijiem mid-data ta’ meta titressaq it-talba msemmija fil-paragrafu 2. Artikolu 58 Rimedji temporanji f’każ ta’ nuqqas ta’ konformità 1. Jekk il-Parti jew l-Istat tal-Paċifiku kkonċernata ma tinnotifikax ebda miżura ta’ konformità mad-deċiżjoni tal-bord ta’ arbitraġġ meħuda qabel l-iskadenza tal-perjodu raġonevoli ta’ żmien, jew jekk il-bord ta’ arbitraġġ jiddeċiedi li l-miżura nnotifikata skont l-Artikolu 57, paragrafu 1 mhijiex kompatibbli mad-dispożizzjonijiet ta’ dan il-Ftehim, il-Parti li dwarha sar l-ilment, jew skont kif ikun il-każ, l-Istat tal-Paċifiku rilevanti, jekk tintalab tagħmel dan mill-Parti li għamlet l-ilment, għandha tippreżenta offerta għal kumpens. Dan il-kumpens jista’ jinkludi jew jikkonsisti f’kumpens finanzjarju għalkemm xejn f’dan il-Ftehim m'għandu jobbliga lill-Parti li dwarha sar l-ilment, jew skont kif ikun il-każ, l-Istat tal-Paċifiku rilevanti, biex toffri dan il-kumpens finanzjarju. 2. Jekk ma jintlaħaq l-ebda ftehim dwar kumpens fi żmien 30 jum minn tmiem il-perjodu raġonevoli ta’ żmien jew mid-deċiżjoni tal-bord ta’ arbitraġġ skont l-Artikolu 57 li miżura li ttieħdet biex ikun hemm konformità mhijiex kompatibbli mad-dispożizzjonijiet ta’ dan il-Ftehim, il-Parti li tagħmel l-ilment jew l-Istat tal-Paċifiku għandha tkun intitolata, man-notifika lill-Parti l-oħra, li tadotta miżuri xierqa. Dawn il-miżuri jistgħu jkunu adottati jew mill-Parti li tagħmel l-ilment, jew skont kif ikun il-każ, l-Istat tal-Paċifiku rilevanti. 3. Hija u tadotta miżuri xierqa, l-Parti li tressaq l-ilment, jew skont kif ikun il-każ, l-Istat tal-Paċifiku rilevanti, għandha tagħżel miżuri fi proporzjon mal-ksur li l-inqas jaffettwaw il-ksib tal-għanijiet ta’ dan il-Ftehim u għandha tqis l-impatt tagħhom fuq l-ekonomija jew l-iżvilupp tal-Parti jew Stati tal-Paċifiku individwali li dwarha sar l-ilment. 4. Il-Parti tal-KE għandha teżerċita biżżejjed kontroll hi u tadotta miżuri xierqa skont il-paragrafi 1 u 2 ta’ dan l-Artikolu, b’mod partikolari, fejn in-nuqqas ta’ konformità mal-Ftehim ikun ġej minn limitazzjonijiet ta’ kapaċità. 5. Il-kumpens jew il-miżuri xierqa għandhom ikunu temporanji u għandhom ikunu applikati biss sakemm kwalunkwe miżura li nstab li qed tikser id-dispożizzjonijiet ta’ dan il-Ftehim tkun ġiet irtirata jew emendata sabiex tinġieb f’konformità ma’ dawk id-dispożizzjonijiet jew sakemm il-Partijiet ikunu qablu li jsolvu t-tilwima. Artikolu 59 Reviżjoni ta’ kwalunkwe miżura ta’ konformità wara l-adozzjoni ta’ miżuri xierqa 1. Il-Parti jew l-Istat tal-Paċifiku li dwarha sar l-ilment għandha tinnotifika lill-Parti l-oħra jew lill-Istat tal-Paċifiku fit-tilwima u lill-Kumitat tal-Kummerċ bi kwalunkwe miżura meħuda biex tkun konformi mad-deċiżjoni tal-bord ta’ arbitraġġ u bit-talba tagħha għat-tmiem tal-applikazzjoni ta’ miżuri xierqa min-naħa tal-Parti jew Stat tal-Paċifiku li għamlet l-ilment. 2. Jekk il-Partijiet fit-tilwima ma jilħqux ftehim dwar il-kompatibilità tal-miżura nnotifikata mad-dispożizzjonijiet ta’ dan il-Ftehim fi żmien 30 jum mid-data meta titressaq in-notifika, il-Parti jew l-Istat tal-Paċifiku li għamlet l-ilment għandha titlob bil-miktub lill-bord ta’ arbitraġġ biex jieħu deċiżjoni dwar il-kwistjoni. Talba bħal din għandha tiġi nnotifikata lill-Parti l-oħra jew Stat tal-Paċifiku fit-tilwima u lill-Kumitat tal-Kummerċ. Id-deċiżjoni tal-bord ta’ arbitraġġ għandha tkun innotifikata lill-Partijiet fit-tilwima u lill-Kumitat tal-Kummerċ fi żmien 45 jum mid-data ta’ meta tintbagħat it-talba. Jekk il-bord ta’ arbitraġġ jiddeċiedi li kwalunkwe miżura li ttieħdet biex ikun hemm konformità mhijiex konformi mad-dispożizzjonijiet imsemmija f’dan il-Ftehim, il-bord ta’ arbitraġġ jiddetermina jekk il-Parti li qed tagħmel l-ilment, jew skont kif ikun il-każ, l-Istat tal-Paċifiku rilevanti, tistax tkompli tapplika miżuri xierqa. Jekk il-bord ta’ arbitraġġ jiddeċiedi li kwalunkwe miżura li ttieħdet biex ikun hemm konformità tkun konformi mad-dispożizzjonijiet ta’ dan il-Ftehim, il-miżuri xierqa għandhom jiġu mitmuma. 3. F’każ li l-bord oriġinali ta’ arbitraġġ, jew uħud mill-membri tiegħu ma jkunx jista’ jitlaqqa’ mill-ġdid, għandhom japplikaw il-proċeduri stabbiliti fl-Artikolu 52. Il-perjodu biex tkun innotifikata d-deċiżjoni għandu jkun ta’ 60 jum mid-data meta tressqet it-talba msemmija fil-paragrafu 2. Taqsima III Dispożizzjonijiet Komuni Artikolu 60 Soluzzjoni miftiehma bejn iż-żewġ naħat Il-Partijiet fit-tilwima jistgħu jilħqu soluzzjoni miftiehma skont il-Parti III fi kwalunkwe ħin. Huma għandhom jinnotifikaw lill-Kumitat tal-Kummerċ b’kull soluzzjoni bħal din. Mal-adozzjoni ta’ soluzzjoni miftiehma bejn iż-żewġ naħat, il-proċedura għandha tiġi mitmuma. Artikolu 61 Regoli ta’ proċedura u Kodiċi ta’ Mġiba 1. Il-proċeduri ta’ soluzzjoni ta’ tilwim skont il-Parti III ta’ dan il-Ftehim għandhom ikunu regolati mir-Regoli ta’ Proċedura u l-Kodiċi ta’ Mġiba li għandhom jiġu adotatti mill-Partijiet. 2. Il-Partijiet jistgħu jiddeċiedu li jimmodifikaw ir-Regoli ta’ Proċedura u l-Kodiċi ta’ Mġiba. 3. Kwalunkwe laqgħa tal-bord ta’ arbitraġġ għandha tkun miftuħa għall-pubbliku skont ir-Regoli ta’ Proċedura, sakemm il-bord ta’ arbitraġġ ma jiddeċidix mod ieħor fuq inizjattiva tiegħu stess jew fuq it-talba tal-Partijiet fit-tilwima. Artikolu 62 Informazzjoni u parir tekniku Fuq it-talba ta’ Parti fit-tilwima, jew fuq l-inizjattiva tiegħu stess, il-bord ta’ arbitraġġ jista’ jikseb informazzjoni minn kwalunkwe sors, inklużi l-Partijiet involuti fit-tilwima, li jqis li hija xierqa għall-proċedura tal-bord ta’ arbitraġġ. Il-bord ta’ arbitraġġ għandu wkoll ikollu d-dritt li jfittex l-opinjoni rilevanti ta’ esperti kif iqis xieraq. Il-partijiet interessati huma awtorizzati jressqu sommarji tal-fatti amicus curiae quddiem il-bord ta’ arbitraġġ skont ir-Regoli ta’ proċedura. Kull informazzjoni miksuba b’dan il-mod trid tiġi żvelata lil kull waħda mill-Partijiet fit-tilwima u trid titressaq għall-kummenti tagħhom. Artikolu 63 Ilsna tas-sottomissjonijiet 1. Is-sottomissjonijiet miktuba u orali tal-Partijiet fit-tilwima għandhom isiru fi kwalunkwe lsien uffiċjali tal-Partijiet. 2. Il-Partijiet għandhom jagħmlu ħilithom biex jiftiehmu dwar ilsien ta’ ħidma komuni għal kwalunkwe proċedura speċifika skont din il-Parti. Jekk il-Partijiet ma jkunux jistgħu jiftiehmu dwar ilsien ta’ ħidma komuni, kull Parti jew Stat tal-Paċifiku għandha tagħmel arranġamenti u ġġarrab l-ispejjeż tat-traduzzjoni tad-dokumenti li tibgħat u tal-interpretazzjoni fis-seduti fl-ilsien magħżul mill-Parti jew Stat tal-Paċifiku li dwaru jsir l-ilment, sakemm dan l-ilsien ma jkunx ilsien uffiċjali ta’ dik il-Parti jew tal-Istat tal-Paċifiku [4]. Artikolu 64 Deċiżjonijiet tal-bord ta’ arbitraġġ 1. Il-bord ta’ arbitraġġ għandu jagħmel kull sforz biex jieħu kwalunkwe deċiżjoni b’kunsens. Fejn, madankollu, deċiżjoni ma tistax tintlaħaq b’kunsens, il-kwistjoni kkonċernata għandha tkun deċiża b’vot maġġoritarju. 2. Id-deċiżjoni għandha tistabbilixxi l-konklużjonijiet ta’ fatt, l-applikabbiltà tad-dispożizzjonijiet rilevanti ta’ dan il-Ftehim u r-raġunament wara kwalunkwe sejba u konklużjoni li jagħmel. Il-Kumitat tal-Kummerċ għandu jagħmel id-deċiżjonijiet tal-bord ta’ arbitraġġ pubblikament disponibbli sakemm ma jiddeċidix li ma jagħmilx dan. KAPITOLU 4 Dispożizzjonijiet ġenerali Artikolu 65 Lista ta’ arbitri 1. Il-Kumitat tal-Kummerċ għandu jistabbilixxi, mhux aktar tard minn tliet xhur wara l-applikazzjoni provviżorja ta’ dan il-Ftehim, lista ta’ 15-il individwu li jridu u jkunu lesti li jagħmluha ta’ arbitri. Kull waħda mill-Partijiet għandha tagħżel ħames individwi biex jagħmluha ta’ arbitri. Iż-żewġ Partijiet għandhom jaqblu wkoll dwar ħames individwi li ma jkunux ċittadini ta’ ebda waħda mill-Partijiet u li għandhom jagħmluha ta’ president tal-bord ta’ arbitraġġ. Il-Kumitat tal-Kummerċ għandu jiżgura li l-lista tinżamm dejjem f’dan il-livell. 2. L-arbitri għandu jkollhom għarfien speċjalizzat jew esperjenza fid-dritt u fil-kummerċ internazzjonali. Għandhom ikunu indipendenti, iservu fil-kapaċitajiet individwali tagħhom u ma jiħdux struzzjonijiet minn kwalunkwe organizzazzjoni jew gvern, jew ikunu affiljati mal-gvern ta’ kwalunkwe waħda mill-Partijiet, u għandhom ikunu konformi mal-Kodiċi ta’ Mġiba anness mar-Regoli ta’ Proċedura. Artikolu 66 Relazzjoni mal-obbligi tad-WTO 1. L-entitajiet ta’ arbitraġġ stabbiliti skont dan il-Ftehim m'għandhomx jarbitraw tilwim dwar id-drittijiet u l-obbligi ta’ kull Parti, jew skont kif ikun il-każ, tal-Istat tal-Paċifiku rilevanti, skont il-Ftehim li jistabbilixxi d-WTO. 2. Ir-rikors għad-dispożizzjonijiet ta’ soluzzjoni tat-tilwim ta’ dan il-Ftehim għandu jkun bla ħsara għal kwalunkwe azzjoni fil-qafas tad-WTO, inkluża azzjoni għal soluzzjoni tat-tilwim. Madankollu, fejn Parti, jew skont kif ikun il-każ, l-Istat tal-Paċifiku rilevanti, fir-rigward ta’ miżura partikolari, tkun istitwixxiet proċedura għal soluzzjoni ta’ tilwim, kemm skont l-Artikolu 51(1) ta’ dan il-Ftehim kif ukoll skont il-Ftehim tad-WTO, hija ma tistax tistitwixxi proċedura għal soluzzjoni ta’ tilwim fir-rigward tal-istess miżura fil-forum l-ieħor sakemm ma tintemmx l-ewwel proċedura. Għall-finijiet ta’ dan il-paragrafu, il-proċeduri għal soluzzjoni ta’ tilwim skont il-Ftehim tad-WTO jitqies li nbdew fuq talba ta’ Parti jew, skont kif ikun il-każ, ta’ Stat tal-Paċifiku, biex ikun stabbilit bord skont l-Artikolu 6 tal-Fehim dwar Regoli u Proċeduri li Jirregolaw is-Soluzzjoni ta’ Tilwim tad-WTO. 3. Xejn f’dan il-Ftehim m'għandu jipprekludi Parti jew Stat tal-Paċifiku milli timplimenta s-sospensjoni ta’ obbligi awtorizzati mill-Entità ta’ Soluzzjoni ta’ Tilwim tad-WTO. Xejn fil-Ftehim tad-WTO m'għandu jipprekludi lill-Partijiet milli jissospendu l-benefiċċji skont dan il-Ftehim. Artikolu 67 Limiti ta’ żmien 1. Il-limiti ta’ żmien kollha stabbiliti f’din il-Parti, inklużi l-limiti biex il-bordijiet ta’ arbitraġġ jinnotifikaw id-deċiżjonijiet tagħhom, għandhom jingħaddu f’jiem kalendarji mill-jum li jiġi wara l-att jew il-fatt li jirreferu għalih. 2. Kwalunkwe limitu ta’ żmien imsemmi f’din il-Parti jista’ jiġi estiż bi ftehim reċiproku tal-Partijiet fit-tilwima. PARTI IV DISPOŻIZZJONIJIET ISTITUZZJONALI Artikolu 68 Kumitat tal-Kummerċ 1. Kumitat tal-Kummerċ qiegħed b’dan jitwaqqaf u huwa magħmul minn rappreżentanti tal-Partijiet. 2. Il-Kumitat tal-Kummerċ għandu jwaqqaf ir-regoli tiegħu ta’ proċeduri u jkun ko-presedut minn rappreżentant tal-Parti tal-KE u rappreżentant mill-Istati tal-Paċifiku. Iż-żewġ ko-presidenti għandhom jalternaw il-presidenza tal-laqgħat. Kulmin ikun qiegħed jippresjedi laqgħa għandu jitqies "ko-president" għall-finijiet ta’ dan il-Ftehim sal-mument meta tibda l-laqgħa li jmiss u r-rwol ta’ ko-president għandu jgħaddi għall-parti l-oħra. 3. Il-Kumitat tal-Kummerċ għandu jittratta mal-kwistjonijiet kollha meħtieġa għall-implimentazzjoni ta’ dan il-Ftehim. 4. Fit-twettiq tal-funzjonijiet tiegħu, il-Kumitat tal-Kummerċ jista’: (a) iwaqqaf u jissorvelja kwalunkwe kumitat jew entità speċjali meħtieġa għall-implimentazzjoni ta’ dan il-Ftehim; (b) jiltaqa’ fi kwalunkwe ħin miftiehem mill-Partijiet; (c) iqis kwalunkwe kwistjoni taħt dan il-Ftehim u jieħu azzjoni xierqa fl-eżerċizzju tal-funzjonijiet tiegħu; u (d) jieħu deċiżjonijiet jew jagħmel rakkomandazzjonijiet f’każijiet previsti f’dan il-Ftehim. 5. il-Kumitat tal-Kummerċ jiddelega setgħat speċifiċi ta’ teħid ta’ deċiżjonijiet li jimplimentaw lill-kumitati speċjali kif previst fid-dispożizzjonijiet rilevanti tal-Ftehim, b’mod partikolari l-Kumitat Speċjali dwar il-Kooperazzjoni Doganali u r-Regoli ta’ Oriġini. PARTI V DISPOŻIZZJONIJIET ĠENERALI U FINALI Artikolu 69 Modalitajiet għat-tkomplija tan-negozjati 1. Il-Parti tal-KE u l-Istati tal-Paċifiku koperti b’dan il-Ftehim għandhom l-impenn li jissoktaw u jtemmu b’suċċess in-negozjati li għaddejjin bħalissa għal Ftehim ta’ Sħubija Ekonomika komprensiv (FSE) f'konformità mal-Ftehim ta’ Cotonou u Stqarrijiet u Konklużjonijiet Ministerjali preċedenti, inklużi l-komponenti kollha u bl-involviment tal-pajjiżi kollha interessati fir-reġjun tal-Paċifiku. Huma jikkonfermaw l-impenn tagħhom għall-għan li jtemmu dawn in-negozjati sal- 31 ta’ Diċembru 2008. 2. Il-Partijiet jagħrfu li l-kooperazzjoni fl-iżvilupp ser tkun element kruċjali tal-FSE komprensiv u fattur essenzjali fit-twettiq tal-għanijiet tiegħu. Huma jistqarru mill-ġdid l-impenn tagħhom li jappoġġjaw l-għan li l-kooperazzjoni fl-iżvilupp għall-kooperazzjoni u l-integrazzjoni ekonomika reġjonali kif previst fil-Ftehim ta’ Cotonou għandha titwettaq biex jiġu massimizzati l-benefiċċji mistennija tal-FSE komprensiv. 3. Il-Partijiet jinnotaw li dan il-Ftehim Interim ta’ Sħubija ma jiddeterminax minn qabel il-pożizzjonijiet li r-reġjun ser jieħu fin-negozjati ta’ FSE komprensiv dwar il-kooperazzjoni fl-iżvilupp. Huma jaqblu li d-dispożizzjonijiet dwar il-kooperazzjoni fl-iżvilupp se jkunu finalizzati fil-kuntest aktar wiesa’ tal-Istati AKP tal-Paċifiku kemm jista’ jkun malajr. Sadanitant, huma jaqblu wkoll li jikkooperaw mill-qrib fil-livell nazzjonali ġewwa l-qafas tal-istrutturi preżenti kif stabbiliti fil-Ftehim ta’ Cotonou biex jiġu ffaċilitati l-implimentazzjoni u t-twettiq ta’ benefiċċji u jiġu massimizzati s-sinerġiji bejn il-kooperazzjoni fl-iżvilupp u l-għanijiet ta’ dan il-Ftehim. 4. Il-Ftehim ta' Sħubija Eknomika sħiħ għandu, mad-dħul fis-seħħ tiegħu, jissostitwixxi dan il-Ftehim li mbagħad ma jibqax jeżisti. Artikolu 70 Definizzjonijiet u twettiq ta’ obbligi 1. Għall-għanijiet ta’ dan il-Ftehim il-"Partijiet Kontraenti" għandhom ikunu il-Komunità Ewropea, imsejħa l-"Parti tal-KE", minn naħa waħda u l-Papua Ginea Ġdida u r-Repubblika tal-Gżejjer Fiġi, msejħa l-"Istati tal-Paċifiku", min-naħa l-oħra. 2. Għall-għanijiet ta’ dan il-Ftehim: (a) it-terminu "Partijiet" għandu jirreferi għall-Istati tal-Paċifiku elenkati fil-paragrafu 1 li jaġixxu kollettivament u għall-Parti tal-KE. It-terminu "Parti" għandu jirreferi għall-Istati tal-Paċifiku elenkati fil-paragrafu 1 li jaġixxu kollettivament jew għall-Parti tal-KE, skont il-każ. (b) it-terminu "Stati tal-Paċifiku" għandu jirreferi għall-Istati tal-Paċifiku elenkati fil-paragrafu 1 li jaġixxu b’mod individwali. 3. Għall-għanijiet ta’ dan il-Ftehim, fejn applikabbli l-"Istati tal-Gżejjer iż-Żgħar" tfisser il-Gżejjer Cook, Kiribati, Nauru, Niue, Palau, ir-Repubblika tal-Gżejjer Marshall u Tuvalu. 4. Għall-għanijiet ta’ dan il-Ftehim, "pajjiż l-anqas żviluppat" tfisser kull Stat tal-Paċifiku speċifikat min-Nazzjonijiet Uniti bħala pajjiz l-anqas żviluppat minn dakinhar tad-dħul fis-seħħ ta’ dan il-Ftehim. 5. L-Istati tal-Paċifiku u l-Parti tal-KE għandhom jadottaw kwalunkwe miżura ġenerali jew speċifika meħtieġa biex iwettqu l-obbligi tagħhom skont dan il-Ftehim u jiżguraw li jkunu fi qbil mal-għanijiet imniżżla f’dan il-Ftehim. Artikolu 71 Koordinaturi u skambju ta’ informazzjoni 1. Sabiex tiġi ffaċilitata l-komunikazzjoni u tiġi żgurata l-implimentazzjoni effettiva tal-Ftehim il-Partijiet għandhom jaħtru koordinatur fi żmien perjodu raġonevoli wara l-applikazzjoni provviżorja ta’ dan il-Ftehim. Il-ħatra tal-koordinaturi hija bla ħsara għall-ħatra speċifika ta’ awtoritajiet kompetenti skont it-Titoli jew il-Kapitoli speċifiċi ta’ dan il-Ftehim. 2. Fuq talba tal-Partijiet, il-koordinaturi għandhom jindikaw l-uffiċċju jew l-uffiċjal responsabbli għal kwalunkwe kwistjoni li għandha x’taqsam mal-implimentazzjoni ta’ dan il-Ftehim u għandhom jipprovdu s-sostenn meħtieġ biex tkun iffaċilitata l-komunikazzjoni mal-Parti li tagħmel it-talba. 3. Fuq talba tal-Parti l-oħra, u sa fejn ikun legalment possibbli, il-Partijiet permezz tal-koordinaturi tagħhom għandha tipprovdi informazzjoni u twieġeb fil-pront għal kwalunkwe mistoqsija marbuta ma’ miżura effettiva jew proposta li tista’ taffettwa l-kummerċ bejn il-Partijiet. 4. Il-Parti tal-KE u l-Istati tal-Paċifiku għandhom jiżguraw li l-liġijiet, regolamenti, proċeduri u deċiżjonijiet amministrattivi ta’ applikazzjoni ġenerali tagħhom marbuta ma’ kwalunkwe kwistjoni kummerċjali koperta minn dan il-Ftehim, jiġu ppubblikati jew isiru disponibbli għall-pubbliku bla dewmien, u dan jista’ jinkludi li l-informazzjoni tkun disponibbli fuq il-websajts uffiċjali li huma aċċessibbli għall-pubbliku mingħajr ħlas tal-Parti tal-KE jew l-Istati tal-Paċifiku kkonċernati. Dawn il-miżuri għandhom jinġiebu għall-attenzjoni tal-Parti l-oħra. 5. Mingħajr ħsara għal dispożizzjonijiet speċifiċi ta’ trasparenza f’dan il-Ftehim, l-informazzjoni msemmija fil-paragrafu 4 għandha titqies li inġiebet għall-attenzjoni tal-Parti l-oħra meta l-informazzjoni tkun saret disponibbli b’notifika xierqa lid-WTO u lill-koordinatur tal-Istati tal-Paċifiku. Artikolu 72 Preferenza reġjonali 1. Xejn f’dan il-Ftehim m'għandu jġiegħel lill-Parti tal-KE jew Stat tal-Paċifiku li testendi lil Parti oħra f’dan il-Ftehim xi trattament iktar favorevoli applikat mill-Parti tal-KE jew Stat tal-Paċifiku bħala parti mill-proċess tagħha ta’ integrazzjoni reġjonali rispettiva. 2. Kwalunkwe trattament aktar favorevoli u vantaġġ li jista’ jingħata skont dan il-Ftehim minn kwalunkwe Stat tal-Paċifiku lill-Parti tal-KE għandu jkun ipprovdut ukoll lill-Istati l-oħra kollha tal-Paċifiku li huma Parti minn dan il-Ftehim. Artikolu 73 Relazzjonijiet mal-Ftehim ta’ Cotonou 1. Għajr għad-dispożizzjonijiet ta’ kooperazzjoni fl-iżvilupp previsti fit-Titolu II tal-Parti 3 tal-Ftehim ta’ Cotonou, f’każ ta’ kwalunkwe inkonsistenza bejn id-dispożizzjonijiet ta’ dan il-Ftehim u d-dispożizzjonijiet tat-Titolu II tal-Parti 3 tal-Ftehim ta’ Cotonou, għandhom jipprevalu d-dispożizzjonijiet ta’ dan il-Ftehim. 2. Xejn f’dan il-Ftehim m'għandu jinftiehem b’mod li ma titħalliex l-applikazzjoni tad-dispożizzjonijiet kollha tal-Ftehim ta’ Cotonou ’l barra mit-Titolu II tal-Parti 3 u skont il-proċeduri stabbiliti mill-Ftehim imsemmi. Artikolu 74 Relazzjonijiet mal-Ftehim tad-WTO Il-Parti tal-KE u l-Istati tal-Paċifiku jaqblu li xejn f’dan il-Ftehim ma jeħtieġ li l-Parti tal-KE jew l-Istati tal-Paċifiku, fejn applikabbli, jaġixxu b’mod inkonsistenti mal-obbligi attwali tagħhom tad-WTO. Artikolu 75 Relazzjoni ma’ Organizzazzjonijiet Internazzjonali Oħrajn Xejn f’dan il-Ftehim m'għandu jitqies bħala li jeżenta xi Parti mill-obbligi attwali tagħha, jew li jabroga d-drittijiet ta’ xi Parti, skont kwalunkwe ftehim internazzjonali attwali, sakemm ma tiġix mistqarra intenzjoni kuntrarja b’mod espliċitu. Artikolu 76 Dħul fis-seħħ u perjodu ta’ validità 1. Dan il-Ftehim għandu jidħol fis-seħħ fl-ewwel jum tax-xahar wara d-data li fiha il-Partijiet Kontraenti ikunu nnotifikaw lil xulxin bil-miktub li l-proċeduri interni rispettivi tagħhom meħtieġa għad-dħul fis-seħħ ġew ikkompletati. 2. Sakemm jidħol fis-seħħ dan il-Ftehim, il-Parti tal-KE u l-Istati tal-Paċifiku jaqblu li japplikaw provviżorjament il-Ftehim. Din l-applikazzjoni tista’ titwettaq b’applikazzjoni provviżorja skont il-liġijiet tal-Parti tal-KE u tal-Istati tal-Paċifiku jew bir-ratifika ta’ dan il-Ftehim. Il-Ftehim għandu jiġi applikat proviżorjament għaxart ijiem wara li l-Partijiet Kontraenti ikunu nnotifikaw lil xulxin bil-miktub bl-ikkompletar tal-proċeduri meħtieġa għal dan il-għan. 3. Fejn Stat tal-Paċifiku jaċċedi għal dan il-Ftehim, il-Ftehim għandu jiġi applikat b'mod provviżorju bl-istess mod kif previst fil-paragrafu 2, ladarba l-Parti tal-KE u dan l-Istat tal-Paċifiku ikunu taw notifika kif meħtieġ. 4. Minkejja dak li hemm fil-paragrafu 2, il-Parti tal-KE u l-Istati tal-Paċifiku jistgħu jieħdu passi biex japplikaw il-Ftehim, qabel l-applikazzjoni provviżorja, sakemm ikun fattibbli. 5. Kwalunkwe Parti tista’ tavża bil-miktub lill-Parti l-oħra bil-ħsieb li tiddenunzja dan il-Ftehim. 6. Id-denunzja għandha tieħu effett tnax-il xahar wara n-notifika lill-Parti l-oħra. Artikolu 77 Applikazzjoni territorjali Dan il-ftehim għandu japplika, minn naħa waħda, għat-territorji fejn japplika t-Trattat li jistabbilixxi l-Komunità Ewropea u skont il-kondizzjonijiet stabbiliti f'dan it-Trattat, u, min-naħa l-oħra, għat-territorji tal-Istati tal-Paċifiku. Ir-referenzi f’dan il-Ftehim għal "territorju" għandhom jinftiehmu f’dan is-sens. Artikolu 78 Klawżola ta’ reviżjoni Il-Kumitat tal-Kummerċ jista’ jirrevedi dan il-Ftehim, l-implimentazzjoni, it-tħaddim u t-twettiq tiegħu fejn meħtieġ u jagħmel suġġerimenti xierqa lill-Partijiet biex jiġi emendat. Artikolu 79 Reġjuni l-aktar imbiegħda u l-Komunità Ewropea Xejn f’dan il-Ftehim m'għandu jżomm lill-Parti tal-KE milli tapplika miżuri eżistenti li għandhom l-għan li jindirizzaw il-qagħda strutturali, soċjali u ekonomika tar-reġjuni l-aktar imbiegħda skont l-Artikolu 299(2) tat-Trattat li jistabbilixxi l-Komunità Ewropea. Artikolu 80 Adeżjoni tal-Gżejjer tal-Paċifiku 1. Dan il-Ftehim għandu jibqa’ miftuħ għall-adeżjoni tal-Istati Gżejjer tal-Paċifiku li huma Parti għall-Ftehim ta’ Cotonou u l-Gżejjer tal-Paċifiku li l-karatteristiċi strutturali u l-qagħda ekonomika u soċjali tagħhom huma paragunabbli ma’ dawk tal-pajjiżi li huma Partijiet għall-Ftehim ta’ Cotonou fuq il-bażi tas-sottomissjoni ta’ offerta ta’ aċċess għas-suq b’konformità mal-Artikolu XXIV tal-GATT 1994. Kull talba ta’ aċċessjoni għandha tiġi ppreżentata lill-Partijiet f’dan il-Ftehim li dwarha jieħdu deċiżjoni. 2. Jekk it-talba tintlaqa’, il-Gżira tal-Paċifiku kkonċernata għandha taderixxi għal dan il-Ftehim billi tiddepożita att ta' adeżjoni li għandu jiġi trasmess lill-Partijiet Kontraenti. Artikolu 81 Testi awtentiċi Dan il-Ftehim għandu jiġi kkompilat f’żewġ kopji bil-Bulgaru, biċ-Ċek, bid-Daniż, bl-Estonjan, bil-Finlandiż, bil-Franċiż, bil-Ġermaniż, bil-Grieg, bl-Ingliż, bl-Ispanjol, bl-Isvediż, bil-Latvjan, bil-Litwan, bil-Malti, bl-Olandiż, bil-Pollakk, bil-Portugiż, bir-Rumen, bis-Slovakk, bis-Sloven, bit-Taljan u bl-Ungeriż, b'kull wieħed minn dawn it-testi ugwalment awtentiku. Artikolu 82 Annessi L-Annessi u l-Protokolli ta’ dan il-Ftehim għandhom jiffurmaw parti integrali minnu. B'XHIEDA TA' DAN, il-Plenipotenzjarji sottoskritti ffirmaw dan il-Ftehim. Съставено в Лондон на тридесети юли две хиляди и девета година Hecho en Londres, el treinta de julio de dos mil nueve. V Londýně dne třicátého července dva tisíce devět. Udfærdiget i London den tredivte juli to tusind og ni. Geschehen zu London am dreißigsten Juli zweitausendneun. Kahe tuhande üheksanda aasta juulikuu kolmekümnendal päeval Londonis. Έγινε στο Λονδίνο, στις τριάντα Ιουλίου δύο χιλιάδες εννιά. Done at London on the thirtieth day of July in the year two thousand and nine. Fait à Londres, le trente juillet deux mille neuf. Fatto a Londra, addì trenta luglio duemilanove. Londonā, divi tūkstoši devītā gada trīsdesmitajā jūlijā. Priimta du tūkstančiai devintų metų liepos trisdešimtą dieną Londone. Kelt Londonban, a kétezer-kilencedik év július harmincadik napján. Magħmul f’Londra, fit-tletin jum ta’ Lulju tas-sena elfejn u disgħa. Gedaan te Londen, de dertigste juli tweeduizend negen. Sporządzono w Londynie dnia trzydziestego lipca roku dwa tysiące dziewiątego. Feito em Londres, em trinta de Julho de dois mil e nove. Încheiat la Londra, la treizeci iulie două mii nouă. V Londýne dňa tridsiateho júla dvetisícdeväť. V Londonu, dne tridesetega julija leta dva tisoč devet. Tehty Lontoossa kolmantenakymmenentenä päivänä heinäkuuta vuonna kaksituhattayhdeksän. Som skedde i London den trettionde juli tjugohundranio. За Европейската общност Por la Comunidad Europea Za Evropské společenství For Det Europæiske Fællesskab Für die Europäische Gemeinschaft Euroopa Ühenduse nimel Για την Ευρωπαϊκή Κοινότητα For the European Community Pour la Communauté européenne Per la Comunità europea Eiropas Kopienas vārdā Europos bendrijos vardu Az Európai Közösség részéről Għall-Komunità Ewropea Voor de Europese Gemeenschap W imieniu Wspólnoty Europejskiej Pela Comunidade Europeia Pentru Comunitatea Europeană Za Európske spoločenstvo Za Evropsko skupnost Euroopan yhteisön puolesta För Europeiska gemenskapen For the Republic of the Fiji Islands For the Independent State of Papua New Guinea [1] Il-Partijiet jagħrfu li kull miżura ta’ dan it-tip għandha tiġi applikata fuq bażi ta’ Nazzjon l-Aktar Iffavorit (MFN). [2] Għal dan il-kalkolu, għandha tintuża d-data uffiċjali mid-WTO dwar l-esportaturi ewlenin fil-kummerċ dinji tal-merkanzija (eskluż il-kummerċ intra-UE). [3] Għall-fini ta’ dan l-Artikolu