Il-Ftehim

dwar il-kummerċ u l-koperazzjoni bejn il-Komunità Ekonomika Ewopea u l-Makaw

IL-KUNSILL TAL-KOMUNITAJIET EWROPEJ,

mill-parti l-waħda,

u

IL-GVERN L-MAKAW,

mill-parti l-oħra,

FILWAQT LI JIKKUNSIDRAW illi l-Komunità Ekonomika Ewopea, minn issa 'l quddiem imsejħa il-"Komunità" u l-Makaw jixtiequ jiżviluppaw, ikabbru u jfanndu r-relazzjonijiet ekonomiċi u kummeċjali ta' bejniethom;

FILWAQT LI JKKUNSIDRAW illi jkun f'waqtu li jirrinfurzaw ir-rabtiet eżistenti bejn il-partijiet permezz tal-koperazzjoni bejn il-Makaw u l-Komunità f'materji ta' interess reċiproku;

FILWAQT LI JAFFERMAW MILL-ĠDID l-importanza li huma jagħtu lill-valuri demokratiċi u lejn ir-rispett għad-drittijiet tal-bniedem;

FILWAQT LI JIDDIKJARAW illi l-għan bażiku ta' dan il-Ftehim għandu jkun li jikkonsolida, jintensifika u jiddiversifika r-relazzjonijiet bejn il-Partijiet, għall-benefiċċju tat-tnejn;

MIXTIEQA li jżidu u jiddiversifikaw il-kummerċ u li jiżviluppaw b'mod attiv il-koperazzjoni f'maniera evoluzzjonarja u prammatika;

KONVINTI mill-importanza tar-regoli u l-prinċipji tal-Ftehim Ġenerali dwar it-Tariffi u l-Kummerċ (GATT) għall-għanijiet tal-kummerċ internazzjonali miftuħ u ta' l-espansjoni ma taqta' xejn, u li jaffermaw mill-ġdid l-impenji tagħhom skond dan il-Ftehim;

FTIEHMU DAN LI ĠEJ:

Artikolu 1

Il-bażi għall-koperazzjoni

Iż-żewġ partijiet jindaħlu li jsaħħu r-relazzjonijiet tagħhom u jirrisolvu li jippromwovu l-koperazzjoni bejniethom, filwaqt li jqisu s-sitwazzjoni speċjali tal-Makaw u l-livell tiegħu ta' żvilupp.

Il-koperazzjoni bejn il-Komunità u l-Makaw u l-implimentazzjoni ta' dan il-Ftehim huma msejsa fuq ir-rispett lejn il-prinċipji demokratiċi u d-drittijiet tal-bniedem li jispiraw il-politiki kemm tal-Komunità u kemm tal-Makaw.

IL-KAPITOLU I

IL-KOPERAZZJONI KUMMERĊJALI

Artikolu 2

1. Il-Partijiet Kontraenti jaffermaw mill-ġdid l-impenji reċiproċi tagħhom skond it-termini tal-Ftehim Ġenerali dwar it-Tariffi u l-Kummerċ (GATT) u għandhom jagħtu lil xulxin it-trattament ta' nazzjon l-iktar iffavorit fil-materji kollha tal-kummerċ rigward:

(a) id-dazji tad-dwana u l-piżijiet ta' kull kwalità imposti fuq, jew b'konnesssjoni ma' l-esportazzjonijiet, l-esportazzjonijiet mill-ġdid jew it-transitu ta' l-oġġetti, inkluż il-metodu dwar kif jiġu imposti dawn id-dazji jew piżijiet;

(b) il-metodi tal-ħlas u t-trasferiment ta' dawn il-ħlasijiet;

(ċ) ir-regoli u r-regolamenti, il-proċeduri u l-formalitajiet konnessi ma' l-importazzjonijiet u l-esportazzjonijiet, inklużi d-disposizzjonijiet li għandhom x'jaqsmu mal-clearance tad-dwana, it-transitu, il-magazinaġġ u t-trasbord ta' l-importazzjonijiet jew l-esportazzjonijiet;

(d) il-formalitajiet amministrattivi li għandhom x'jaqsmu mal-liċenzi ta' l-importazzjoni u l-esportazzjoni;

(e) it-taxxi u l-piżijiet l-oħra interni imposti b'mod dirett jew indirett fuq il-prodotti importati jew esportati;

(f) ir-regoli u r-regolamenti u l-ħtiġiet li jkollhom x'jaqsmu mal-bejgħ, l-offerti għall-bejgħ, ix-xiri, il-ġarr, it-tqassim u l-użu ta' l-oġġetti fis-suq domestiku.

2. Skond il-GATT, dan it-trattament ma għandux japplika għal:

(a) il-vantaġġi konċessi minn waħda miż-żewġ Partijiet Kontraenti bil-għan li joħolqu unjoni tad-dwana jew żona ta' kummerċ ħieles jew skond il-ħolqien ta' din l-unjoni jew żona;

(b) il-vantaġġi l-oħra konċsżessi skond il-GATT.

Artikolu 3

Il-Partijiet Kontraenti jindaħlu li jippromwovu l-kummerċ bejniethom sa' l-ikbar livell possibbli, filwaqt li jqisu s-sitwazzjonijiet ta' l-ekonomiji rispettivi tagħhom u li jikkonċedu lil xulxin l-iktar opportunitajiet wiesgħa possibbli.

IL-KAPITOLU II

OQSMA OĦRA TAL-KOPERAZZJONI

Artikolu 4

Bil-għanijiet partikolari li jnisslu l-iżvilupp ta' l-ekonomiji u l-istandards tal-għixien tagħhom, li jiddiversifikaw ir-rabtiet tagħhom ma' xulxin, li jinkorġġixxu l-progress xjentifiku u teknoloġiku, li jiftħu sorsi oħra tal-provvista u swieq ġodda, li jippromwovu l-investiment, li jipproteġu l-ambjent u li jtejbu l-kondizzjonijiet tal-ħajja, il-Partijiet Kontraenti jaqblu li jiżviluppaw il-koperazzjoni ġewwa l-limiti tal-poteri rispettivi tagħhom u fuq il-bażi ta' l-interes reċiproku, fiż-żoni kollha li tagħhom għandhom ir-responsabbiltà għall-politika, notabbilment dan li ġej:

- l-industrija,

- il-kummerċ,

- ix-xjenza u t-teknoloġija,

- l-enerġija,

- it-trasport,

- it-telekomunikazzjonijiet,

- il-proċessar ta' l-informazzjoni,

- il-proprjetà intellettwali u industrijali, l-istandards u l-ispeċifikazzjoniet,

- il-protezzjoni ta' l-ambjent,

- l-iżvilupp soċjali,

- it-turiżmu,

- is-servizzi finanzjarji,

- is-sajd,

- il-materji tad-dwana,

- l-istatistika.

Artikolu 5

Il-koperazzjoni industrijali

Il-Partjiet Kontraenti għandhom jinkoraġġixxu l-użu ta' għamliet varji ta' koperazzjoni teknika u industrijali sabiex jibbenefikaw lid-ditti u lill-entitajiet tagħhom, ġewwa l-limiti tal-ħtiġiet u l-kapaċitajiet tal-Partijiet.

Bil-għanijiet ta' dan il-Ftehim f'moħħhom, il-Partijiet Kontraenti għandhom jagħmlu ħilthom li jiffaċilitaw u jippomwovu, fost ħwejjeġ oħra, dan li ġej:

- li jistabbilixxu intrapriżi konġunti,

- it-trasferiment tat-teknoloġija,

- il-koperzjoni bejn l-istituzzjonijiet finanzjarji,

- miżuri bħalma huma l-viżti u l-attivitajiet li jippromwovu l-koperazzjoni bejn il-persuni u d-delegazzjonijiet li jirrappreżentaw ditti jew organizzazzonijiet ekonomiċi,

- l-organizzazzjonijiet ta' seminarji u simposja.

Artikolu 6

Il-Partijiet Kontraenti għandhom jippromwovu l-iżvilupp u d-diversifikazzjoni tal-bażi tal-produzzjoni tal-Makaw fl-industrji u s-servizzi, b'mod partikolari billi jimmiraw l-attivitajiet tal-koperazzjoni lejn l-impriżi ż-żgħar u ta' daqs medju u billi jikoraġġixxu passi sabiex jiffaċilitaw l-aċċess min-naħa ta' dawn l-intrapriżi għall-għejjun tal-kapital, tas-swieq u tat-teknoloġija approprjata. Dawn il-miżuri jistgħu jinkludu li jiġu stabbiliti b'mod konġunt il-mekkaniżmi u l-istituzzjonijiet xierqa.

Artikolu 7

L-Investiment

Il-Partijiet Kontraenti jaqblu:

(a) li jippromwovu żieda fl-investiment benefiċjali reċiprokament, ġewwa l-limiti tar-responsbbiltajiet, ir-regoli u l-politiki tagħhom;

(b) li jtejbu iktar il-klima favorevoli għall-investiment fuq iż-żewġ naħat, notabbilment permezz ta' ftehimijiet bejn l-Istati Membri tal-Komunità u l-Makaw rigward il-protezzjoni u l-promozzjoni ta' dan l-investiment, fuq il-bażi tal-prinċipji tan-non-diskriminzzjoni u r-reċiproċità.

Artikolu 8

Il-koperazzjoni fix-xjenza u t-teknoloġija

Filwaqt li jqisu l-interess reċiproku tagħhom u l-għanijiet ta' l-istrateġiji tagġhom ta' l-iżvilupp, il-Partijiet Kontraenti għandhom jindaħlu sabiex jippromwovu l-koperazzjoni fix-xjenza u fit-teknoloġija fil-manjiera li tippromwovi l-potenzal tal-Makaw għall-iżvilupp.

Artikolu 9

Il-koperazzjoni fil-qasam tat-tagħrif, il-komunikazzjoni u l-kultura

Il-Partijiet Kontraenti għandhom jistabbilixxu l-koperazzjoni fil-qasam tat-tagħrif u l-komunikazzjoni, filwaqt li jqisu d-dimensjoni kulturali tar-relazzjonijiet ta' bejniethom. Din il-koperazzjoni għandha tinkludi l-konservazzjoni ta' l-oġġetti ta' interess storiku u kulturali.

Artikolu 10

It-taħriġ

1. Il-koperazzjoni skond dan il-Ftehim għandha tinkludi disposizzjoni approprjata għat-taħriġ. Il-Partijiet Kontraenti għandhom barra minn hekk jimplimentw programmi ta' taħriġ individwali fiż-żoni ta' interess reċiproku.

2. Il-miżuri interessati għandhom l-ewwel u qabel kollox ikunu mmirati lejn il-għalliema, min iħarreġ u l-personal eżekuttiv f'posizzjonijiet ta' responsabbiltà fid-ditti, fil-gvern, fis-servizzi pubbliċi u entitajieti oħra edukattivi, ekonomiċi u soċjali. Jistgħu jinkludu l-promozzjoni ta' ftehimijiet ta' koperazzjoni bejn l-istituzzjonijiet ta' l-edukazzjoni għolja u t-taħriġ fl-Ewropa u fil-Makaw, notabbiment rigward ix-xjenza, it-teknoloġija u t-taħriġ vokazzjonali.

Artikolu 11

Il-koperazzjoni filqasam ta' l-ambjent

Il-Partijiet Kontraenti għandhom jindaħlu li jikkoperaw fil-qasam tal-protezzjoni ta' l-ambjent, b'mod partikolari rigward il-leġislazzjoni u l-istandards, ir-riċerka, it-taħriġ, l-assistenza teknika, l-implimentazzjoni ta' proġetti li jtejbu l-ambjent u l-orgnizzazzjoni ta' seminarji u laqgħat f'dan il-qasam.

Artikolu 12

Il-koperazzjoni fil-qasam ta' l-iżvilupp soċjali

1. Il-Partijiet Kontraenti għandhom jistabbilixxu l-koperazzjoni fil-qasam ta' l-iżvilupp soċjali fil-Makaw sabiex jittejbu l-istandard tal-għixien u l-kwalità tal-ħajja tas-sezzjonijiet l-iktar żvantaġġati tal-popolazzjoni.

2. Il-miżuri sabiex jinkiseb dan il-għan jistgħu jinkludu l-assistenza teknika li tikkonċentra fuq it-taħriġ vokazzjonali, l-amministrazzjoni u t-titjib tas-servizi soċjali, il-ħolqien tax-xogħol, it-titjib tad-djar u l-mediċina preventiva.

Artikolu 13

Il-koperazzjoni fil-ġlieda kontra d-droġi

Ġewwa l-limiti tal-poteri rispettivi tagħhom, il-Partijiet Kontraenti jindaħlu li jikkordinaw u jintensifikaw l-isforzi tagħhom sabiex jipprevjienu u jnaqqsu l-produzzjoni, it-traffiku u l-konsum tad-drogi. Għandhom jiskambjaw it-tagħrif rilevanti f'dan ir-rigward.

Artikolu 14

Il-koperazzjoni fil-qasam tat-turiżmu

Ġewwa l-limiti tal-leġislazzjoni tagħhom, il-Partijiet Kontraenti għandhom jinkoraġġixxu l-koperazzjoni fl-industrija tat-turiżmu tal-Makaw permezz ta' azzjoni mmirata, notabbilment lejn il-promozzjoni ta' l-iżvilupp, l-iskambju tat-tagħrif u l-istatistika u t-taħriġ iffokat fuq trasferiment tat-teknoloġija u amministrazzjoni mtejba fl-industrija.

Artikolu 15

Ir-riżorsi għall-impenn tal-koperazzjoni

Sabiex tiġi ffaċilitata l-kisba tal-għanijiet iddikjarati f'dan il-Ftehim, il-Partijiet Kontraenti għandhom jagħmlu disponibbli, ġewwa l-limiti ta' l-abbiltajiet tagħhom u permezz tal-kanali tagħhom infushom, ir-riżorsi approprjati, inklużi r-riżorsi finanzjarji.

IL-KAPITOLU III

IL-KUMITAT KONĠUNT

Artikolu 16

1. Il-Partijiet Kontraenti għandhom jistabbilixxu skond dan il-Ftehim Kumitat Konġunt li jkun jikkonsisti minn rappreżentanti tal-Komunità minn banda waħda, u rappreżentanti tal-Makaw, mill-banda l-oħra.

Ir-rwol tal-Kumitat Konġunt għandu jkun li jippromwovi l-koperazzjoni kif proposta mill-Partijiet Kontraenti, u b'mod partikolari:

- li jissorvelja u jivverifika l-funzjonament ta' dan il-Ftehim,

- li jistudja l-iżvilupp tal-kummerċ u l-koperazzjoni,

- li jipproponi miżuri sabiex jipprevjienu minn qabel il-problemi li jistgħu jinħolqu fiż-żoni koperti bil-Ftehim,

- li jipproponi l-miżuri xierqa għall-iżvilupp u d-diverifikazzjoni tal-kummerċ u l-koperazzjoni,

- li jiskambja opinjonijiet u jagħmel suġġerimenti dwar kull kwistjoni ta' interess komuni fl-oqsma koperti b'dan il-Ftehim.

2. Il-Kumitat Konġunt għandu jiltaqa' mill-inqas darba fis-sena, darba fi Brussel u darba fil-Makaw. Jistgħu jiġu msejħa laqgħat speċjali bi ftehim reċiproku fuq it-talba tal-waħda jew l-oħra miż-żewġ Partijiet Kontraenti.

3. Il-Kumitat Konġunt għandu jadotta r-regoli tiegħu ta' proċedura u tal-programm tax-xogħol. l-aġenda għal-laqgħat tal-Kumitat Konġunt għandha tiġi stabbilita bi ftehim bejn il-Partijiet.

IL-KAPITOLU IV

DISPOSIZZJONIJIET FINALI

Artikolu 17

Mingħajr preġudizzju għad-disposizzjonijiet tat-Trattati li jistabbilixu l-Komunitajiet Ewropej, la dan il-Ftehim u lanqas l-ebda azzjoni meħuda taħtu ma għandhom b'xi mod jaffettwaw il-poteri ta' l-Istati Membri tal-Komunitajiet li jindaħlu għal attivitajiet bilaterali mal-Makaw fil-qasam tal-koperazzjoni ekonomika jew li jikkonkludu, meta approprjat, ftehimijiet ġodda ta' koperazzjoni ekonomika mal-Makaw.

Artikolu 18

L-applikazzjoni territorjali

Dan il-Ftehim għandu japplika, mill-banda l-waħda, għat-territorji li fihom jiġi applikat it-Trattat li jistabbilixxi l-Komunità u skond il-kondizzjonijiet stabbiliti f'dan it-Trattat u, mill-banda l-oħra, għat-territorju tal-Makaw.

Artikolu 19

Id-Dħul fis-seħħ u t-tul taż-żmien

1. Dan il-Ftehim għandu jidħol fis-seħħ fl-ewwel jum tax-xahar li jiġi wara d-data li fiha l-Partijiet Kontraenti jkunu nnotfikaw waħda lill-oħra bit-tkomplija tal-proċeduri meħtieġa għal dan il-għan.

2. Dan il-Ftehim huwa konkluż għal perjodu taż-żmien ta' ħames snin. Għandu jiġi mġedded b'mod taċitu fuq il-bażi ta' sena għajr jekk waħda mill-Partijiet Kontrenti tiddenunzjah lill-Parti l-oħra bil-miktub sitt xhur qabel id-data ta' l-iskadenza.

Artikolu 20

Testi awtentiċi

Dan il-Ftehim huwa mfassal f'kopji doppji fil-lsien Daniż, Olandiż, Ingliż, Franċiż, Ġermaniż, Grieg, Taljan, Portuġiż, Spanjol u Ċiniż, b'kull wieħed mit-testi awtentiku ndaqs.

Artikolu 21

Żviluppi fil-ġejjieni

1. Il-Partijiet Kontraenti jistgħu jwessgħu dan il-Ftrehim b' kunsens reċiproku bil-ħsieb li jżidu l-livelli tal-koperazzjoni u jissupplimentawhom permezz, ġewwa l-limiti tal-liġijiet rispettivi tagħhom, ta' ftehimijiet dwar setturi jew attivitajiet speċifiċi.

2. Rigward l-implimentazzjoni ta' dan il-Ftehim, il-waħda jew l-oħra miż-żewġ Partijiet Kontraenti jistgħu jressqu suġġerimenti sabiex iwessgħu u jsaħħu l-iskop tal-koperazzjoni, filwaqt li jqisu l-esperjenza miksuba fl-applikazzjoni tiegħu.

Hecho en Luxemburgo, el quince de junio de mil novecientos noventa y dos.Udfærdiget i Luxembourg, den femtende juni nitten hundrede og tooghalvfems.Geschehen zu Luxemburg am fünfzehnten Juni neunzehnhundertzweiundneunzig.Έγινε στο Λουξεμβούργο, στις δέκα πέντε Ιουνίου χίλια εννιακόσια εννενήντα δύο.Done at Luxembourg on the fifteenth day of June in the year one thousand nine hundred and ninety-two.Fait à Luxembourg, le quinze juin mil neuf cent quatre-vingt-douze.Fatto a Lussemburgo, addì quindici giugno millenovecentonovantadue.Gedaan te Luxemburg, de vijftiende juni negentienhonderd tweeënnegentig.Feito no Luxemburgo, em quinze de Junho de mil novecentos e noventa e dois.

+++++ TIFF +++++

Por el Consejo de las Comunidades EuropeasFor Rådet for De Europæiske FællesskaberFür den Rat der Europäischen GemeinschaftenΓια το Συμβούλιο των Ευρωπαϊκών ΚοινοτήτωνFor the Council of the European CommunitiesPour le Conseil des Communautés européennesPer il Consiglio delle Comunità europeeVoor de Raad van de Europese GemeenschappenPelo Conselho das Comunidades Europeias

+++++ TIFF +++++

Por MacaoFor MacaoFür MacaüΓια το ΜακάοFor MacaoPour MacaoPer MacaoVoor MacaoPor Macau

+++++ TIFF +++++

--------------------------------------------------