Ftehim Ewropew li jistabbilixxi assoċjazzjoni bejn il-Komunitajiet Ekonomiċi Ewropej u l-Istati Membri tagħhom, minn naħa waħda, u r-Rumanija, min-naħa l-oħra



Official Journal L 357 , 31/12/1994 P. 0002 - 0189

Finnish special edition: Chapter 11 Volume 35 P. 0004

Swedish special edition: Chapter 11 Volume 35 P. 0004

Edizzjoni Speċjali biċ-Ċek Chapter 11 Volume 59 P. 3 - 200

Edizzjoni Speċjali bl-Estonjan Chapter 11 Volume 59 P. 3 - 200

Edizzjoni Speċjali bl-Ungeriż Chapter 11 Volume 59 P. 3 - 200

Edizzjoni Speċjali bil-Litwan Chapter 11 Volume 59 P. 3 - 200

Edizzjoni Speċjali bil-Letton Chapter 11 Volume 59 P. 3 - 200

Edizzjoni Speċjali bil-Malti Chapter 11 Volume 59 P. 3 - 200

Edizzjoni Speċjali bil-Pollakk Chapter 11 Volume 59 P. 3 - 200

Edizzjoni Speċjali bis-Slovakk Chapter 11 Volume 59 P. 3 - 200

Edizzjoni Speċjali bis-Sloven Chapter 11 Volume 59 P. 3 - 200



Ftehim Ewropew li jistabbilixxi assoċjazzjoni bejn il-Komunitajiet Ekonomiċi Ewropej u l-Istati Membri tagħhom, minn naħa waħda, u r-Rumanija, min-naħa l-oħra [1] IR-RENJU TAL-BELĠJU, IR-RENJU TAD-DANIMARKA, IR-REPUBBLIKA FEDERALI TAL-ĠERMANJA: IR-REPUBBLIKA ELLENIKA, IR-RENJU TA' SPANJA, IR-REPUBBLIKA FRANĊIŻA, L-IRLANDA IR-REPUBBLIKA TALJANA, IL-GRAN DUKAT TAL-LUSSEMBURGU IR-RENJU TA' L-OLANDA, IR-REPUBBLIKA PORTUGIŻA, IR-RENJU UNIT TAL-GRAN BRITTANJA U L-IRLANDA TA' FUQ Partijiet Kontraenti għat-Trattat li jistabbilixxi l-KOMUNITÀ EKONOMIKA EWROPEA, it-Trattat li jistabbilixxi l-KOMUNITÀ EWROPEA GĦALL-FAĦAM U AZZAR, u t-Trattat li jistabbilixxi l-KOMUNITÀ EWROPEA TA' L-ENERĠIJA ATOMIKA, minn hawn 'il quddiem jissejħu "Stati Membri", u Il-KOMUNITÀ EKONOMIKA EWROPEA, IL-KOMUNITÀ EWROPEA TA' L-ENERĠIJA ATOMIKA u l-KOMUNITÀ EWROPEA GĦALL-FAĦAM U AZZAR, minn hawn 'il quddiem imsejħa l-Komunità, minn naħa waħda, u r-RUMANIJA min-naħa l-oħra, Filwaqt li JIKKUNSIDRAW l-importanza tal-konnessjonijiet tradizzjonali eżistenti bejn il-Komunità, l-Istati Membri tagħhom u r-Rumanija u l-valuri komuni li huma jaqsmu, Filwaqt li JIRRIKONOXXU li l-Komunità u r-Rumanija jixtiequ jsaħħu dawn il-konnessjonijiet u sabiex jistabbilixxu relazzjonijiet qariba u li dejjiema, bażati fuq reċiproċità, li kapaċi jippermettu lir-Rumanija tieħu sehem fil-proċess ta' l-integrazzjoni Ewropea, b'hekk issaħħaħ u twessa' r-relazzjonijiet stabbiliti fil-passat speċjalment bil-Ftehim dwar Koperazzjoni fin-Negozju u Kummerċjali u Ekonomika, iffirmata fit-22 ta' Ottubru 1990, Filwaqt li JIKKUNSIDRAW l-opportunitajiet għal relazzjoni ta' kwalità ġdida offruta fil-bidu ta' demokrazija ġdida fir-Rumanija, Filwaqt li JIKKUNSIDRAW ir-rabta tal-Komunità u l-Istati Membri tagħha u tar-Rumanija sabiex isaħħu l-libertà politika u ekonomika li tikkostitwixxi l-vera bażi ta' l-assoċjazzjoni, Filwaqt li JIRRIKONOXXU l-bżonn li jkomplu u jtemmu, bl-assistenza tal-Komunità, it-transizzjoni tar-Rumanija għal sistema ġdida u ekonomika li tirrispetta r-regolament u l-liġi u d-drittijiet umani, inklużi d-drittijiet ta' persuni li jappartjenu għal minoritajiet, joperaw sistema ta' elezzjonijiet ħielsa u demokratiċi, u jipprovdu għall-liberizzazzjoni ekonomika sabiex jistabbilixxu ekonomija tas-suq, Filwaqt li JIKKUNSIDRAW ir-rabta soda tal-Komunità u l-Istati Membri tagħha u tar-Rumanija għal implementazzjoni sħiħa tad-dispożizzjonijiet u l-prinċipji kollha li qegħdin fl-Att Finali tal-Konferenza fuq Sigurtà u Koperazzjoni fl-Ewropa (CSCE), id-dokumenti finali ta' Vienna u Madrid, il-Karta ta' Pariġi għal Ewrope Ġdida, id-dokument CSCE ta' Helsinki "L-Isfidi tal-Bidla", u l-Karta Ewropea dwar l-Enerġija, KONXJI ta' l-importanza ta' dan il-ftehim sabiex jistabbilixxu u jżidu sistema ta' stabbilità fl-Ewropa ibbażata fuq koperazzjoni, mal-Komunità bħala wieħed mill-fundamenti, Filwaqt li JEMMNU li konnessjoni għandha issir bejn implementazzjoni sħiħa ta' assoċjazzjoni, minn naħa waħda, u kontinwazzjoni tat-temma attwali tar-riformi politiċi, ekonomiċi u legali tar-Rumanija min-naħa l-oħra, kif ukoll l-introduzzjoni tal-fatturi neċesari għal koperazzjoni u r-rapprochement attwali bejn is-sistemi tal-partijiet, notalment fid-dawl tal-konklużjoni tas-CSCE Konferenza Bonn, Filwaqt li JIXTIEQU li jistabbilixxu djalogu politiku regolari fuq ħruġ bilaterali u internazzjonali ta' interess reċiproku, Filwaqt li JIEĦDU KONSIDERAZZJONI tad-dispożizzjoni tal-Komunità sabiex jipprovdu appoġġ deċiżiv għal l-implementazzjoni ta' riformi u sabiex u jgħinu r-Rumanija tlaħħaq mal-konsegwenzi ekonomiċi u soċjali ta' aġġustament mill-ġdid strutturali, Filwaqt li JIEĦDU KONSIDERAZZJONI l-aktar tad-dispożizzjoni tal-Komunità sabiex jistabbilixxu strumenti ta' assistenza ta' koperazzjoni u ekonomika, teknika u finanzjarja fuq bażi globali u multiannwali, Filwaqt li JIKKUNSIDRAW l-irbit tal-Komunità u r-Rumanija għal kummerċ ħieles, u partikolarment sabiex jaqblu mad-drittijiet u obbligazzjonijiet li jiżdiedu mill-Ftehim Ġenerali fuq Tariffi u Kummerċ, KONXJI tal-bżonn li jistabbilixxu l-kondizzjonijiet neċessarji għall-libertà ta' stabbiliment, il-libertà li jipprovdu servizzi u l-moviment liberu ta' kapital, Filwaqt li JŻOMMU f'moħħhom id-differenzi ekonomiċi u soċjali bejn il-Komunità u r-Rumanija u b'hekk jirrikonoxxu li l-għanjiet ta' din l-assoċjazzjoni għandhom jintlaħqu b'dispożizzjonijiet xierqa ta' dan il-Ftehim, KONVINTI li dan il-Ftehim joħloq klima ġdida għar-relazzjonijiet ekonomiċi tagħhom u partikolarment għall-iżvilupp ta' kummerċ u investiment, strumenti li huma indispensabbli għal rikostruzzjoni ekonomika u modernizzazzjoni teknoloġika, MIXTIEQA li jistabbilixxu koperazzjoni kulturali u jiżviluppaw skambji ta' informazzjoni, Filwaqt li JIRRIKONOXXU l-fatt li l-għan aħħari tar-Rumanija huwa li ssir membru tal-Komunità, u li din l-assoċjazzjoni, fl-opinjoni tal-Partijiet, tgħin lir-Rumanija sabiex tikseb dan l-għan, IDDEĊIDEW li jikkonkludu dan il-Ftehim u għal dan il-għan nnominaw bħala plenipotentarji tagħhom: IR-RENJU TAL-BELĠJU: Willy Claes, Ministeru ta' l-Affarijiet Barranin; IR-RENJU TAD-DANIMARKA: Niels Helveg Petersen, Ministeru ta' l-Affarijiet Barranin; IR-REPUBBLIKA FEDERALI TAL-ĠERMANJA: Klaus Kinkel, Ministeru Federali ta' l-Affarijiet Barranin; IR-REPUBBLIKA ELLENIKA: Michel Papaconstantinou, Ministeru ta' l-Affarijiet Barranin; IR-RENJU TA' SPANJA: Javier Solana, Ministeru ta' l-Affarijiet Barranin; IR-REPUBBLIKA FRANĊIŻA: Roland Dumas, Ministre d'État, Ministeru ta' l-Affarijiet Barranin; L-IRLANDA: Dick Spring, Ministeru ta' l-Affarijiet Barranin; IR-REPUBBLIKA TALJANA: Eimilio Colombo, Ministeru ta' l-Affarijiet Barranin; IL-GRAN DUKAT TAL-LUSSEMBURGU: Jacques Poos, Ministeru ta' l-Affarijiet Barranin; IR-RENJU TA' L-OLANDA: P. Kooijmans, Ministeru ta' l-Affarijiet Barranin; IR-REPUBBLIKA PORTUGIŻA: J. M. Durão Barroso, Ministeru ta' l-Affarijiet Barranin; IR-RENJU UNIT TAL-GRAN BRITTANJA U L-IRLANDA TA' FUQ: Douglas Hurd, Ministeru ta' l-Affarijiet Barranin; IL-KOMUNITÀ EKONOMIKA EWROPEA, IL-KOMUNITÀ EWROPEA DWAR L-ENERIJA ATOMIKA U L-KOMUNITÀ EWROPEA GĦALL-FAĦAM U AZZAR: Niels Helveg Petersen, Ministeru ta' l-Affarijiet Barranin tar-Renju tad-Danimarka, President-inkarigat mill-Kunsill tal-Komunitajiet Ewropej; Leon Brittan, Membru tal-Kummissjoni; H. van den Broek, Membru tal-Kummissjoni; IR-RUMANIJA: Nicolae Vacaroiu, Prim Ministru; Teodor Viorel Melescanu, Ministre d'État, Ministeru ta' l-Affarijiet Barranin; Li, wara li skambjaw is-setgħat kollha tagħhom, ifformati f'forma valida u xierqa, FTIEHMU KIF ĠEJ: Artikolu 1 FTEHIM EWROPEW hu issa stabbilit bejn il-Komunità u l-Istati Membri tagħha min-naħa waħda, u Rumanija, min-naħa l-oħra L-għanjiet ta' din l-assoċjazzjoni huma: - li jipprovdu qafas xieraq għal djalogu politiku bejn il-Partijiet li jippermetti l-iżvilupp ta' relazzjonijiet politiċi mill-qrib, - biex jippromovu l-espanzjoni ta' kummerċ u r-relazzjonijiet armonjużi ekonomiċi bejn il-Partijiet u sabiex jippromovu u jsostnu l-iżvilupp ekonomiku fir-Rumanija, - biex jipprovdu bażi għal koperazzjoni ekonomika, soċjali, finanzjarja u kulturali, - biex jappoġġjaw l-isforzi tar-Rumanija sabiex tiżviluppa l-ekonomija tagħha u sabiex ikomplu l-konverżjoni f'ekonomija tas-suq, u jikkonsolidaw id-demokrazija tagħha, - biex jistabbilixxu istituzzjonijiet xierqa sabiex jagħmlu l-assoċjazzjoni effettiva, - biex jipprovdu qafas għal integrazzjoni gradwali tar-Rumanija fil-Komunità. Għal dan l-iskop, ir-Rumanija għandha taħdem sabiex tissodisfa l-kondizzjonijiet neċessarji. TITOLU I DJALOGU POLITIKU Artikolu 2 Djalogu politiku regolari għandu jkun stabbilit bejn il-Partijiet li bi ħsiebhom jiżviluppaw u jkabbru. Għandha jakkompanja u jikkonsolida r-rapprochement bejn il-Komunità u r-Rumanija, jappoġġja l-bdil politiku u ekonomiku li beda u qed isir f'dak il-pajjiż u jikkontribwixxi għall-istabbiliment ta' konnessjonijiet ġodda ta' solidarjetà u forom ġodda ta' koperazzjoni. Id-djalogu politiku: - jiffaċilita l-integrazzjoni sħiħa tar-Rumanija fil-Komunità ta' ġnus demokratiċi u r-rapprochement progressiv lejn il-Komunità. Ir-rapprochement ekonomiku provdut f'dan il-Ftehim għalhekk iwassal għal konverġenza politika akbar, - iressqu għal konverġenza dejjem tiżdied ta' pożizzjonijiet fuq temi internazzjonali, u partikolarment fuq dawk il-kwistjonijiet li x'aktarx ikollhom effett sostanzjali fuq Parti jew oħra, - jikkontribwixxi għar-rapprochement tal-pożizzjonijiet tal-Partijiet fuq temi ta' sigurtà u jtejbu s-sigurtà u l-istabbilità fl-Ewropa kollha. Artikolu 3 1. Konsultazzjonijiet kif xierqa għandhom jinżammu bejn il-Partijiet fl-aktar livell politiku għoli. 2. F'livell ministerjali, djalogu politiku għandu jieħu post fi ħdan il-Kunsill dwar l-Adeżjoni. Dan għandu ikollu r-responsabbiltà ġenerali għal kull kwistjoni li l-Partijiet kapaċi jixtiequ jagħtuh. Artikolu 4 Proċeduri oħra u mekkaniżmi għal djalogu politiku għandhom jitwaqqfu mill-Partijiet, u partikolarment fil-forom li ġejjin: - laqgħat f'livell uffiċjali għoli (diretturi politiċi) bejn uffiċjali tar-Rumanija minn naħa waħda, u l-Presidenza tal-Kunsill tal-Komunitajiet Ewropej u l-Kummissjoni tal-Komunitajiet Ewropej, min-naħa l-oħra, - ĠĦli jieħu l-vantaġġ sħiħ mill-mezzi diplomatiċi, - jinkludi r-Rumanija fil-grupp ta' pajjiżi li jirċievu informazzjoni regolari fuq il-temi trattati mal-Koperazzjoni Politika Ewropea kif ukoll jiskambjaw informazzjoni bi skop li jiksbu l-għanjiet maħruġa fl-Artikolu 2, - kull mezzi oħra li kapaċi jikkontribwixxu għal konsolidazzjoni, żvilupp u t-titjib ta' dan id-djalogu. Artikolu 5 Djalogu politiku fl-livell parlamentari għandu jieħu postu fi ħdan il-qafas tal-Kumitat Parlamentari dwar l-Adeżjoni. TITOLU II PRINĊIPJI ĠENERALI Artikolu 6 Rispett għall-prinċipji demokratiċi u drittijiet tal-bniedem stabbiliti mill-Att Finali ta' Helsinki u l-Karta ta' Pariġi għal Ewropa Ġdida, kif ukoll kif il-prinċipji ta' l-ekonomija tas-suq, jispiraw lill-politiċi lokali u esterni tal-Partijiet u jikkostitwixxu elementi essenzjali ta' l-adeżjoni preżenti. Artikolu 7 1. L-assoċjazzjoni tinkludi perjodu transizzjonali ta' dewmien massimu ta' għaxar snin maqsum f'żewġ stadji suċċessivi, kull wieħed fil-prinċipju jdum ħames snin. L-ewwel stadju għandu jibda meta l-Ftehim jidħol fis-seħħ. 2. Il-Kunsill dwar l-Adeżjoni, iżomm f'moħħu li l-prinċipji ta' l-ekonomija tas-suq u l-appoġġ mill-Komunità permezz ta' dan il-Ftehim huwa essenzjali għall-assoċjazzjoni preżenti, għandu jipproċedi regolarment sabiex jeżamina l-applikazzjoni ta' dan il-Ftehim u t-temma tar-riformi ekonomiċi tar-Rumanija fuq il-bażi tal-prinċipji stabbilita fil-preambolu. 3. Matul il-kors tat-12-il xahar qabel l-iskadenza ta' l-ewwel stadju, il-Kunsill dwar l-Adeżjoni għandu jilħaq jiddeċiedi t-transizzjoni għat-tieni stadju kif ukoll fuq kull tibdiliet possibbli li għandhom iseħħu kif jikkonċernaw id-dispożizzjonijiet li jaħkmu t-tieni stadju. B'dan ikunu qegħdin jiġu kkunsidrati r-riżultati ta' l-eżami msemmi f'paragrafu 2. 4. Iż-żewġ stadji maħsubin taħt 1 u 3 ma japplikawx għal Titolu III. TITOLU III MOVIMENT ĦIELES TA' OĠĠETTI Artikolu 8 1. Matul il-perjodu transizzjonali li hemm referenza għalih fl-Artikolu 7, il-Komunità u r-Rumanija għandhom gradwalment jistabbilixxu qasam għal kummerċ ħieles ibbażat fuq obbligazzjonijiet reċiproki u bilanċjati, bi qbil mad-dispożizzjonijiet ta' dan il-Ftehim u f'konformità ma' dawk tal-Ftehim Ġenerali fuq Tariffi u Kummerċ(GATT). 2. In-nomenklatura magħquda ta' oġġetti għandha tiġi applikata għall-klassifikazzjoni ta' oġġetti f'kummerċ bejn iż-żewġ Partijiet. 3. Għal kull prodott id-dazju bażiku li għalih ir-riduzzjonijiet suċċessivi li jinstabu f'dan il-Ftehim għandhom japplikaw għandhom jkunu attwalment applikati erga omnes fil-ġurnata ta' qabel id-dħul fis-seħħ tal-Ftehim. 4. Jekk, wara d-dħul fis-seħħ tal-Ftehim, xi riduzzjoni ta' tariffa tiġi applikata fuq bażi erga omnes, ċerta dazji mnaqqsa għandhom jbiddlu d-dazji bażiċi referuti f'pargrafu 3 min dik id-data ta' meta ċerta riduzzjonijiet jiġu applikati. 5. Il-Komunità u r-Rumanija għandhom jikkomunikaw ma' xulxin id-dazji bażiċi rispettivi tagħhom. KAPITOLU I Il-prodotti industrijali Artikolu 9 1. Id-dispożizzjonijiet ta' dan il-Kapitolu għandhom japplikaw għall-prodotti li joriġinaw fil-Komunità u fir-Rumanija mniżżlin fil-Kapitoli 25 sa 97 tan-nomenklatura kombinata, bl-eċċezzjoni tal-prodotti mniżżlin fl-Anness I. 2. Id-dispożizzjonijiet ta' l-Artikoli 10 sa 14 inklużi ma japplikawx għal prodotti msemmija fl-Artikoli 16 u 17. Artikolu 10 1. Dazji tad-dwana fuq importazzjoni applikabbli fil-Komunità għal prodotti li joriġinaw fir-Rumanija aktar minn dawk elenkati fl-Annessi IIa, IIb u III għandhom jitneħħew fid-dħul fis-seħħ tal-Ftehim. 2. Dazji tad-Dwana fuq importazzjonijiet applikabbli fil-Komunità għal prodotti li joriġinaw fir-Rumanija li huma elenkati fl-Anness IIa għandhom jitneħħew progressivament bi qbil ma' l-iskema li ġejja: - fid-data tad-dħul fis-seħħ ta' dan il-Ftehim, kull dazju għandu jitnaqqas għal 50 % tad-dazju bażiku, - sena wara d-data tad-dħul fis-seħħ tal-Ftehim id-dazji li jifdal għandhom jiġu eliminati. Dazji tad-dwana fuq importazzjonijiet applikabbli fil-Komunità għal prodotti li joriġinaw fir-Rumanija elenkati fl-Anness IIb għandhom jiġu progressivament imnaqqsa, mid-data tad-dħul fis-seħħ tal-Ftehim, b'riduzzjoni annwali ta' 20 % tad-dazju bażiku sabiex jasal għal abolizzjoni totali sa l-aħħar tar-raba' sena minn wara d-data tad-dħul fis-seħħ tal-Ftehim. 3. Il-prodotti li joriġinaw fir-Rumanija elenkati fl-Anness III għandhom jibbenifikaw minn sospensjoni ta' dazji tad-dwana fuq importazzjoni fi ħdan il-limiti ta' kwoti ta' tariffi annwali tal-Komunità jew livelli li jiżdiedu progressivament bi qbil mal-kondizzjonijiet definiti f'dak l-Anness sabiex jaslu għal abolizzjoni sħiħa ta' dazji tad-dwana fuq importazzjonijiet tal-prodotti konċernati l-aktar tard sa l-aħħar tal-ħames sena. Fl-istess ħin, id-dazji tad-dwana fuq importazzjonijiet li jiġu applikati meta l-kwoti jkunu ġew eżawriti jew meta l-intaxxar tad-dazji tad-dwana jkunu ġew introdotti mill-ġdid fejn jikkonċerna prodotti koperti minn livelli ta' tariffi, għandhom jiġu progressivament żarmati, mid-dħul fis-seħħ tal-Ftehim b'riduzzjonijiet annwali ta' 15 % tad-dazju bażiku. Sa l-aħħar tal-ħames sena, id-dazji li jifdal għandhom jiġu mwarrba. 4. Miżuri u restrizzjonijiet kwantitattivi li jkollhom effett ekwivalenti għal restrizzjonijiet kwantitattivi fuq importazzjonijiet għall-Komunità għandhom jiġu mwarrba fid-data tad-dħul fis-seħħ tal-Ftehim bil-konsiderazzjoni tal-prodotti li joriġinaw fir-Rumanija. Artikolu 11 1. Dazji tad-dwana fuq importazzjoni applikabbli fir-Rumanija għal prodotti li joriġinaw fil-Komunità li huma elenkati fl-Anness IV għandhom jitneħħew fid-data tad-dħul fis-seħħ tal-Ftehim. 2. Dazji tad-Dwana fuq importazzjonijiet applikabbli fir-Rumanija għal prodotti li joriġinaw fil-Komunità li huma elenkati fl-Anness V għandhom jitneħħew progressivament bi qbil ma' l-orarju li jmiss: - fuq id-data tad-dħul fis-seħħ ta' dan il-Ftehim, għal 80 % tad-dazju bażiku, - tliet snin wara d-dħul fis-seħħ ta' dan il-Ftehim, għal 40 % tad-dazju bażiku, - ħames snin wara d-dħul fis-seħħ ta' dan il-Ftehim, għal 0 % tad-dazju bażiku, 3. Dazji tad-Dwana fuq importazzjonijiet applikabbli fir-Rumanija għal prodotti li joriġinaw fil-Komunità li huma elenkati fl-Anness VI għandhom jitneħħew bi qbil ma' l-orarju imsemmi f'dak l-Anness. 4. Dazji tad-Dwana fuq importazzjonijiet applikabbli fir-Rumanija għal prodotti li joriġinaw fil-Komunità aktar minn dawk elenkati fl-Anness IV, V u VI għandhom jiġu mnaqqsa progressivament skond l-orarju li ġej: - tliet snin wara d-dħul fis-seħħ ta' dan il-Ftehim, għal 80 % tad-dazju bażiku, - ħames snin wara d-dħul fis-seħħ ta' dan il-Ftehim, għal 60 % tad-dazju bażiku, - sitt snin wara d-dħul fis-seħħ ta' dan il-Ftehim, għal 50 % tad-dazju bażiku, - seba' snin wara d-dħul fis-seħħ ta' dan il-Ftehim, għal 35 % tad-dazju bażiku, - tmien snin wara d-dħul fis-seħħ ta' dan il-Ftehim, għal 20 % tad-dazju bażiku, - disa' snin wara d-dħul fis-seħħ ta' dan il-Ftehim, għal 0 % tad-dazju bażiku, 5. Il-prodotti li joriġinaw fil-Komunità elenkati fl-Anness VII għandhom jibbenifikaw minn suspensjoni ta' dazji tad-dwana fuq importazzjonijiet fir-Rumanija fi ħdan il-limiti ta' kwoti annwali li jiżdiedu progressivament kif imbassra minn dak l-Anness. Dazji tad-dwana fuq importazzjoni applikabbli għal kwantitajiet f'eċċess tal-kwoti msemmija fuq għandhom jiġu progressivament żarmati skond l-orarju msemmi f'paragrafu 4. 6. Restrizzjonijiet kwantitattivi fuq importazzjonijiet għal ġo r-Rumanija ta' prodotti li joriġinaw fil-Komunità għandhom jitneħħew mad-dħul fis-seħħ ta' dan il-Ftehim. 7. Miżuri li jkollhom effett ekwivalenti għal restrizzjonijiet kwantitattivi fuq importazzjonijiet għal ġo r-Rumanija ta' prodotti li joriġinaw fil-Komunità għandhom jitneħħew fuq id-dħul fis-seħħ ta' dan il-Ftehim, barra dawk elenkati fl-Anness VIII li għandhom jiġu mwarrab skond l-orarju f'dak l-Anness. Artikolu 12 Id-dispożizzjonijiet dwar l-abolizzjoni ta' dazji tad-dwana fuq importazzjoni għandhom wkoll japplikaw għal dazji tad-dwana ta' natura fiskali. Artikolu 13 1. Il-Komunità għandha twarrab fl-importazzjonijiet tagħha mir-Rumanija kull talba ta' ħlas li jkollha effett ekwivalenti għal dazji tad-dwana fuq importazzjonijiet fuq id-dħul fis-seħħ tal-Ftehim. 2. Ir-Rumanija għandha twarrab mill-importazzjonijiet tagħha mill-Komunità kull talba ta' ħlas li għandha effett ekwivalenti għal dazji tad-dwana fuq importazzjonijiet fuq id-dħul fis-seħħ tal-Ftehim, barra għal talb ta' ħlas ta' 0,5 % ad volorem għall-formalitajiet tad-dwana li jitneħħew skond l-orarju li jmiss: - riduzzjoni sa 0,25 % ad valorem fl-aħħar tat-tielet sena, - eliminazzjoni għall-inqas sa l-aħħar tal-ħames sena fuq id-dħul fis-seħħ tal-Ftehim. Artikolu 14 1. Il-Komunità u r-Rumaija għandhom progressivament iwarrbu progressivament bejniethom l-aktar tard sa l-aħħar tal-ħames sena wara d-dħul fis-seħħ tal-Ftehim kull dazju tad-dwana fuq esportazzjonijiet u talba ta' ħlas li jkollha effett ekwivalenti. 2. Restrizzjonijiet kwantitattivi fuq esportazzjonijiet għar-Rumanija u l-miżuri kollha li jkollhom effett ekwivalenti għandhom jitneħħew mill-Komunità mad-dħul fis-seħħ ta' dan il-Ftehim. 3. Restrizzjonijiet kwantitattivi fuq esportazzjonijiet għall-Komunità u l-miżuri kollha li jkollhom effett ekwivalenti għandhom jitneħħew mir-Rumanija fuq id-dħul fis-seħħ tal-Ftehim barra għal dawk elenkati fl-Anness IX li għandhom jiġu progressivament imnaqqsa u jiġu eliminati mhux aktar tard mill-tmiem tal-ħames sena wara d-dħul fis-seħħ tal-Ftehim. Artikolu 15 Kull parti tiddikjara l-prontezza tagħha li tnaqqas id-dazji tagħha f'kummerċ ma' Parti oħra aktar malajr milli hu provdut għaliha fl-Artikoli 10 u 11 jekk is-sitwazzjoni ekonomika ġenerali tagħha u s-sitwazzjoni tas-settur ekonomiku konċernat hekk jippermetti. Il-Kunsill dwar l-Adeżjoni jista' jagħmel rakkomandazzjonijiet għal dan l-effett. Artikolu 16 Il-Protokoll 1 jesponi l-ftehim applikabbli għall-prodotti tat-tessuti li fih hemm referenza għalihom. Artikolu 17 Il-Protokoll 2 jesponi l-arranġamenti applikabbli għal prodotti koperti mit-Trattat li jistabbilixxi l-Komunità Ewropea GĦALL-FAĦAM U AZZAR. Artikolu 18 1. Id-dispożizzjonijiet ta' dan il-Kapitolu ma jippermettux ir-ritenzjoni mill-Komunità ta' komponent agrikolu fid-dazji applikabbli għal prodotti elenkati fl-Anness X fir-rispett ta' prodotti li joriġinaw fir-Rumanija. 2. Id-dispożizzjonijiet ta' dan il-Kapitolu ma jippermettux l-introduzzjoni ta' komponent agrikolu mir-Rumanija fid-dazji applikabbli għall-prodotti elenkati fl-Anness X fir-rispett ta' prodotti li joriġinaw fil-Komunità. Kull parti tiddikjara l-prontezza tagħha li tnaqqas id-dazji tagħha f'kummerċ ma' Parti oħra aktar malajr milli hu provdut. KAPITOLU II L-Agrikoltura Artikolu 19 1. Id-dispożizzjonijiet ta' dan il-Kapitolu għandhom japplikaw għal prodotti agrikoli li joriġinaw fil-Komunità u fir-Rumanija. 2. It-terminu "prodotti agrikoli" jfisser il-prodotti mniżżla f'Kapitoli 1 sa 24 tan-nomenklatura magħquda u l-prodotti elenkati f'Anness I, imma esklużi prodotti tas-sajd kif definiti mir-Regolament (KEE) Nru 3687/91. Artikolu 20 Il-Protokoll 3 jniżżel l-arranġamenti ta' kummerċ għal prodotti agrikoli proċessati li huma elenkati f'dan il-protokoll. Artikolu 21 1. Il-Komunità għandha tabolixxi fid-data tad-dħul fis-seħħ tal-Ftehim ir-restrizzjonijiet kwantitattivi fuq importazzjonijiet ta' prodotti agrikoli li joriġinaw fir-Rumanija miżmuma bis-saħħa tar-Regolament tal-Kunsill (KEE) Nru 3420/83 fil-forma eżistenti fid-data tal-firma tiegħu. 2. Il-prodotti agrikoli li joriġinaw fir-Rumanija elenkati fl-Annessi XIa u XIb għandhom jibbenifikaw, mid-data tad-dħul fis-seħħ ta' dan il-Ftehim, mir-riduzzjoni fis-sisa fi ħdan il-limitu ta' kwoti Komunitarji jew mir-riduzzjoni tad-dazji tad-dwana u skond il-kondizzjonijiet ipprovduti fl-istess Annessi. 3. Ir-Rumanija għandha twarrab restrizzjonijiet kwantitattivi fuq importazzjonijiet ta' prodotti agrikoli li joriġinaw fil-Komunità mad-dħul fis-seħħ tal-Ftehim. 4. Il-Komunità u r-Rumanija għandhom jagħtu lil xulxin il-konċessjonijiet referuti għalihom fl-Annessi XIIa, XIIb u XIII, fuq bażi armonjuża u reċiproka, bi qbil mal-kondizzjonijiet stipulati hemmhekk. 5. B'konsiderazzjoni tal-volum ta' kummerċ fi prodotti agrikoli bejniethom, tas-sensitività partikolari tagħhom, tar-regolamenti tal-politika komuni agrikola tal-Komunità, tal-parti li l-agrikoltura għandha fl-ekonomija tar-Rumanija, u tal-konsegwenzi tan-negozjamenti ta' kummerċ multilaterali taħt il-Ftehim Ġenerali fuq Tariffi u Kummerċ, il-Komunità u r-Rumanija għandhom jeżaminaw fil-Kunsill dwar l-Adeżjoni, prodott bi prodott u skond bażi ordnata u reċiproka, il-possibilitajiet ta' għoti ta' aktar konċessjonijiet lil xulxin. 6. B'konsiderazzjoni tal-bżonn għal aktar armonija bejn il-politiċi agrikoli fil-Komunità u fir-Rumanija, kif ukoll l-għan tar-Rumanija li ssir membru tal-Komunità, iż-żewġ Partijiet ikollhom konsultazzjonijiet regolari fil-Kunsill dwar l-Adeżjoni fuq modalitajiet prattiċi u ta' strateġija tal-politiċi tagħhom. Artikolu 22 Bla ħsara għal dispożizzjonijiet oħra ta' dan il-Ftehim, u partikolarment l-Artikolu 31, jekk, meta tiġi kkunsidrara s-sensittività partikolari tas-suq agrikolu, importazzjonijiet ta' prodotti li joriġinaw f'Parti waħda, li huma s-soġġett għal konnessjonijiet mogħtija fl-Artikolu 21, jikkawżaw tfixkil serju fis-swieq fil-Parti l-oħra, iż-żewġ Partijiet għandhom jidħlu immedjatament f'konsultazzjonijiet sabiex isibu soluzzjoni xierqa. Fl-istennija ta' ċerta soluzzjoni, il-Parti konċernata tista' tieħu l-miżuri li tqis neċessarji. KAPTITOLU III Is-Sajd Artikolu 23 Id-dispożizzjonijiet ta' dan il-Kapitolu għandhom japplikaw għal prodotti tas-sajd li joriġinaw fil-Komunità u fir-Rumanija, li huma koperti mir-Regolament (KEE) Nru 3687/91 fuq l-organizzazzjoni komuni tas-suq fil-prodotti tas-sajd. Artikolu 24 1. Il-Komunità u r-Rumanija għandhom jagħtu lil xulxin il-konċessjonijiet referuti għalihom fl-Annessi XIV u XV fuq bażi armonjuża u reċiproka, bi qbil mal-kondizzjonijiet stipulata hemmhekk. Id-dispożizzjonijiet ta' l-Artikolu 21 (5) għandhom japplikaw mutatis mutandis għal prodotti tas-sajd. 2. Il-Kunsill dwar l-Adeżjoni jista' jeżamina l-possibbilità ta' konklużjoni ta' Ftehim fuq prodotti tas-sajd bejn il-Partijiet fejn kondizzjonijiet neċessarji hekk jippermettu. KAPITOLU IV Dispożizzjonijiet Komuni Artikolu 25 Id-dispożizzjonijiet ta' dan il-Kapitolu għandhom japplikaw għal kummerċ fil-prodotti kollha, barra fejn ma jkunx ipprovdut hawnhekk jew fi Protokolli 1, 2 jew 3. Artikolu 26 1. L-ebda dazji tad-dwana fuq importazzjonijiet jew talba ta' ħlas li jkollhom effett ekwivalenti ma għandhom jiġu introdotti, u l-anqas dawk li huma diġà applikati ma jiżdiedu, fil-kummerċ bejn il-Komunità u r-Rumanija mid-data tad-dħul fis-seħħ tal-Ftehim. 2. L-ebda restrizzjoni kwantitattiva fuq importazzjonijiet jew esportazzjonijiet jew miżuri li jkollhom effett ekwivalenti ma għandhom jiġu introdotti, u l-anqas dawk eżistenti ma jsiru aktar restritti, fil-kummerċ bejn il-Komunità u r-Rumanija mid-data tad-dħul fis-seħħ tal-Ftehim. 3. Kull dazju ġdid fuq importazzjonijiet jew esportazzjonijiet jew talba ta' ħlas li jkollhom effett ekwivalenti jew lill-istess żieda jew kull restrizzjoni kwantitattiva ġdida jew talba ta' ħlas li jkollhom effett ekwivalenti jew l-istess żieda introdotta mir-Rumanija wara l-bidu tan-negozjamenti għandhom jitneħħew ta' l-inqas fid-dħul fis-seħħ tal-Ftehim. 4. Mingħajr ħsara għall-konċessjonijiet mogħtija taħt l-Artikolu 21, id-dispożizzjonijiet ta' paragrafi 1 u 2 ta' dan l-Artikolu ma għandhomx jirrestrinġu bl-ebda mod il-ħarsien tal-politiċi agrikoli rispettivi tar-Rumanija u l-Komunità jew it-teħid ta' xi miżuri taħt ċerta politiċi. Artikolu 27 1. Iż-żewġ Partijiet m'għandhom jagħmlu l-ebda miżura jew prattika ta' natura fiskali interna li tistabbilixxi, kemm direttament jew indirettament, diskriminazzjoni bejn il-prodotti ta' Parti waħda u prodotti simili li joriġinaw fit-territorju tal-Parti l-oħra. 2. Prodotti esportati għat-territorju ta' Parti miż-żewġ partijiet ma jistgħux jibbenifikaw minn ħlas mill-ġdid ta' tassazzjoni interna f'eċċess ta' l-ammont ta' tassazzjoni imposta direttament jew indirettament fuqhom. Artikolu 28 1. Dan il-Ftehim ma jipprekludix il-manutenzjoni jew stabbiliment għal unjonijiet tad-dwana, oqsma ta' kummerċ ħieles jew arranġamenti għal kummerċ tal-fruntiera barra sakemm ma jbiddlux l-arranġamenti ta' kummerċ ipprovduti għalihom f'dan il-Ftehim. 2. Konsultazzjonijiet bejn il-Partijiet għandhom jsiru fi ħdan il-Kunsill dwar l-Adeżjoni dwar Ftehim li jwaqqaf ċerta unjonijiet tad-dwana jew oqsma ta' kummerċ ħieles u, fejn mitlub, fuq temi maġġuri oħrajn relatati mal-politiċi rispettivi tal-kummerċ tagħhom ma' pajjiżi terzi. Partikolarment fil-każ ta' pajjiż terz li jaderixxi mal-Komunità, ċerta konsultazzjonijiet għandhom jsiru sabiex jiżguraw li tista' ssir konsiderazzjoni ta' l-interessi reċiproki tal-Komunità u tar-Rumanija msemmija f'dan il-Ftehim. Artikolu 29 Miżuri eċċezzjonali ta' dewmien limitat li jidderoga mid-dispożizzjonijiet ta' l-Artikoli 11 u 26 (1) jistgħu jittieħdu mir-Rumanija fil-forma ta' dazji tad-dwana miżjuda. Dawn il-miżuri jistgħu biss jikkonċernaw industriji li għadhom jibdew, jew ċerta setturi li qed iġarrbu diffikultajiet restrittivi jew jiffaċċjaw diffikultajiet serji, partikolarment fejn dawn id-diffikultajiet jipproduċu problemi soċjali importanti. Dazji tad-dwana fuq importazzjonijiet applikabbli fir-Rumanija għal prodotti li joriġinaw fil-Komunità introdotti minn dawn il-miżuri ma' jistgħux jeċċedu l-25 % ad valorem u għandhom jżommu element ta' preferenza għal prodotti li joriġinaw fil-Komunità. Il-valur totali ta' importazzjonijiet tal-prodotti li huma soġġett għal dawn il-miżuri ma' jistġħux jeċċedu l-15 % ta' importazzjonijiet totali mill-Komunità ta' prodotti industrijali kif definit f'Kapitolu I, matul l-aħħar sena li għaliha statistiċi huma disponibbli. Il-miżuri għandhom jiġu applikati għal perjodu li ma jeċċedix ħames snin, sakemm dewmien fit-tul ma' jkunx awtorizzat mill-Kunsill dwar Adeżjoni. Għandhom jieqfu mill-applikazzjoni l-aktar tard sa fl-iskadenza tal-perjodu transizzjonali. Ebda miżuri bħal dawn ma jistgħu jiġu introdotti li jikkonċernaw prodott jekk jgħaddu aktar min tliet snin minn meta l-eleminazzjoni tad-dazji kollha u restrizzjoni kwantitattivi jew talba ta' ħlas jew miżuri li jkollhom effett ewkwivalenti dwar dak il-prodott. Ir-Rumanija għandha tinforma lill-Kunsill dwar l-Adeżjoni b'miżuri eċċezzjonali li taħseb li se tieħu, u fit-talba tal-Komunità, konsultazzjonijiet għandhom jinżammu fil-Kunsill dwar l-Adeżjoni fuq ċerta miżuri u s-setturi li japplikaw għalihom qabel ma jkunu applikati Meta jittieħdu ċerta miżuri, ir-Rumanija għandha tipprovdi l-Kunsill dwar l-Adeżjoni bi skeda għall-eliminazzjoni tad-dazji tad-dwana introdotti taħt dan l-Artikolu. Din l-iskeda għandha tipprovdi għal sfumar ta' dawn id-dazji li tibda għall-inqas sentejn qabel l-introduzzjoni tagħhom b'rati annwali ugwali. Il-Kunsill dwar l-Adeżjoni jista' jiddeċiedi fuq skeda differenti. Artikolu 30 Jekk waħda mill-Partijiet tiskopri li bejgħ taħt il-prezz qed iseħħ f'kummerċ mal-Parti l-oħra fi ħdan il-fehma ta' l-Artikolu VI tal-Ftehim Ġenerali fuq Tariffi u Kummerċ, għandha tieħu miżuri xierqa kontra din il-prattika bi qbil mal-Ftehim dwar l-applikazzjoni ta' l-Artikolu VI tal-Ftehim Ġenerali fuq Tariffi u Kummerċ, b'leġislazzjoni interna relatata u bil-kondizzjonijiet u proċeduri stipulata fl-Artikolu 34. Artikolu 31 Meta xi prodott ikun qed jiġi importat f'ċerta kwantitajiet miżjuda u taħt ċerta kondizzjonijiet li jwasslu, jew jheddu li jwasslu għal: - ħsara serja għal produtturi domestiċi simili jew prodotti kompetittivi direttament fit-territorju ta' waħda mill-Partijiet, jew - tfixkil serju f'kull settur ta' l-ekonomija jew diffikultajiet li jistgħu jwasslu għal deterjorazzjoni fis-sitwazzjoni ekonomika ta' reġjun, il-Komunità jew ir-Rumanija, liema waħda hija konċernata, tista' tieħu miżuri xierqa taħt il-kondizzjonijiet u bi qbil mal-proċeduri stipulata fl-Artikolu 34. Artikolu 32 Fejn konformità mad-dispożizzjonijiet ta' l-Artikolu 14 u 26 twassal għal: i) esportazzjoni mill-ġdid favur pajjiż terz kontra liema l-Parti għandha, għall-prodott konċernat, restrizzjonijiet kwantitattivi ta' esportazzjoni, dazji ta' l-esportazzjoni jew miżuri li jkollhom effett ekwivalenti; jew ii) nuqqas serju, jew theddid tiegħu, ta' prodott essenzjali għal Parti ta' l-esportazzjoni, u fejn is-sitwazzjonijiet referuti hawn fuq jwasslu għal żieda, jew x'aktarx iwasslu għal żieda ta' diffikultajiet maġġuri għall-Parti li tesporta, dik il-Parti tista' tieħu miżuri xierqa taħt il-kondizzjonijiet u bi qbil mal-proċeduri stipulati fl-Artikolu 34. Il-miżuri għandhom jkunu mhux-diskriminatorji u jiġu eliminati meta kondizzjonijiet ma jibqgħux jiġġustifikaw il-manutenzjoni tagħhom. Artikolu 33 L-Istati Membri u r-Rumanija għandhom progressivament jaġġustaw kull monopolji ta' Stat ta' karattru kummerċjali sabiex jiżguraw li, sa l-aħħar tal-ħames sena wara d-dħul fis-seħħ ta' dan il-Ftehim, l-ebda diskriminazzjoni dwar il-kondizzjonijiet li taħthom oġġetti huma prokurati u mibjugħa jeżistu bejn persuni ta' nazzjonalità Rumena u ta' l-Istati Membri. Il-Kunsill dwar l-Adeżjoni jiġu informati bil-miżuri adottati sabiex jimplementa dan l-għan. Artikolu 34 1. Fil-każ li l-Komunità jew ir-Rumanija jimponu, fuq prodotti li jistgħu jwasslu għal żieda fid-diffikultajiet li hemm referenza għalihom fl-Artikolu 31, proċedura amministrattiva li jkollha bħala skop tagħha l-proviżjoni rapida ta' informazzjoni fuq tendenza ta' mixi tal-kummerċ, il-Parti li tagħmel dan għandha tinforma lill-Parti l-oħra. 2. Fil-każi speċifikati fl-Artikoli 30, 31 u 32, qabel ma jittieħdu l-miżuri provduti għalihom fihom jew, fil-każi ta' fejn paragrafu 3 (d) japplika, kmieni kemm jista' jkun possibbli, il-Komunità jew ir-Rumanija skond il-każ għandhom ifornu lill-Kunsill dwar l-Adeżjoni bl-informazzjoni kollha relevanti, bl-iskop li jsibu soluzzjoni aċċettabbli għaż-żewġ Partijiet. Fis-selezzjoni ta' miżuri, prijorità għandha tingħata lil dawk li l-inqas jiddisturbaw il-funzjoni ta' dan il-Ftehim. Il-miżuri ta' salvagwardja għandhom jiġu notifikati immedjatament lill-Kunsill dwar l-Adeżjoni u għandhom jkunu soġġett ta' konsultazzjonijiet perjodikali fi ħdan dak il-korp, partikolarment bi skop ta' stabbiliment ta' orarju għal abolazzjoni tagħhom appena ċ-ċirkostanzi jippermettu. 3. Għall-implementazzjoni ta' paragrafu 2, id-dispożizzjonijiet li jmiss għandhom jgħoddu: a) skond l-Artikolu 31, id-diffikultajiet li jiġu mis-sitwazzjoni referut għaliha f'dak l-Artikolu għandhom jiġu referuti għal eżaminazzjoni mill-Kunsill dwar l-Adeżjoni, li jista' jieħu kull deċiżjoni meħtieġa sabiex itemm ċerti diffikultajiet. Jekk il-Kunsill dwar l-Adeżjoni jew il-Parti li tesporta ma ħaditx deċiżjoni li ttemm id-diffikultajiet jew l-ebda soluzzjoni sodisfaċenti ma ntlaħqet fi żmien 30 ġurnata tal-kwistjoni li hija referuta, il-Parti li timporta tista' tadotta l-miżuri xierqa sabiex tirrimedja l-problema. Dawn il-miżuri ma għandhomx jeċċedu l-iskop ta' dak li hu neċessarju sabiex jirrimedja d-diffikultajiet li qamu; b) skond l-Artikolu 30, il-Kunsill dwar l-Adeżjoni għandu jiġi informat fuq il-każ ta' bejgħ bla qligħ mal-ewwel kif l-awtoritajiet tal-Parti li timporta tibda investigazzjoni. Meta l-bejgħ bla qligħ ma jkunx twaqqaf jew l-ebda soluzzjoni oħra sodisfaċenti ma ntlaħqet fi 30 jum tal-kwistjoni li tkun referuta lill-Kunsilll dwar l-Adeżjoni, il-Parti li timporta tista' tadotta l-miżuri xierqa; ċ) skond l-Artikolu 32, id-diffikultajiet li jiġu mis-sitwazzjonijiet referuti għalihom f'dak l-Artikolu għandhom jiġu referuti għal eżaminazzjoni tal-Kunsill dwar l-Adeżjoni. Il-Kunsill dwar l-Adeżjoni jista' jieħu kull deċiżjoni meħtieġa sabiex iġib fit-tmiem id-diffikultajiet. Jekk ma jkunx ħa ċerta deċiżjoni fi żmien 30 ġurnata tal-kwistjoni li tkun referuta lilu, il-Parti li tesporta tista' tapplika miżuri xierqa fuq l-esportazzjoni tal-prodott konċernat; d) fejn ċirkostanzi eċċezjonali jeħtieġu azzjoni immedjata u, skond kif ikun il-każ, eżaminazzjoni jew informazzjoni minn qabel ikunu impossibbli, il-Komunità jew r-Ruminja liema tkun konċernata tista', fis-sitwazzjonijiet speċifikati fl-Artikoli 30, 31 u 32, japplikaw immedjatament il-miżuri prekawzjonarji u proviżorji strettament neċessarji sabiex jittrattaw is-sitwazzjoni, u l-Kunsill dwar l-Adeżjoni jiġi informat immedjatament. Artikolu 35 Protokoll 4 jinkludi r-regolamenti ta' oriġini għall-applikazzjoni ta' preferenzi ta' tariffi mbassra f'dan il-Ftehim. Artikolu 36 Dan il-Ftehim ma jipprekludix projbizzjonijiet jew restrizzjonijiet fuq importazzjonijiet, esportazzjonijiet jew oġġetti fi tranżitu ġustifikati fuq bażi ta' moralità pubblika, politika pubblika jew sigurtà pubblika; il-protezzjoni ta' saħħa u ħajja tal-bniedem, ta' annimali jew pjanti; il-protezzjoni ta' riżorsi naturali; il-protezzjoni ta' teżori nazzjonali ta' valur artistiku, storiku jew arkaeoloġiku jew il-protezzjoni ta' proprjetà intellettwali, industrijali u kummerċjali jew regolamenti dwar deheb u fidda. Dawn il-projbizzjonijiet jew restrizzjonijiet ma għandhomx, madankollu, jikkonsistu f'mezzi ta' diskriminazzjoni arbitrja jew restrizzjoni moħbija fuq kummerċ bejn il-Partijiet. Artikolu 37 Il-Protokoll 5 jinkludi d-dispożizzjonijiet speċifiċi applikabbli sabiex isir kummerċ bejn r-Rumanija min-naħa waħda u Spanja u l-Portugall min-naħa l-oħra. TITOLU IV MOVIMENT TA' ĦADDIEMA, STABBILIMENT U FORNIMENT TA' SERVIZZI KAPITOLU I Moviment ta' ħaddiema Artikolu 38 1. Soġġett għall-kondizzjonijiet u l-modalitajiet applikabbli f'kull Stat Membru: - it-trattament miftiehem għal ħaddiema ta' nazzjonalità Rumena, impjegati legalment fit-territorju ta' Stat Membru għandhom jkunu ħielsa minn kull diskriminazzjoni bażata fuq nazzjonalità, skond il-kondizzjonijiet tax-xogħol, renumerazzjoni jew tkeċċija, kif imqabbla mal-persuni tan-nazzjonalità tagħhom, - il-konjuġi u tfal residenti legalment ta' ħaddiem legalment impjegat fit-territorju ta' Stat Membru, bl-eċċezzjoni ta' ħaddiema ta' l-istaġuni u ta' ħaddiema li jaqgħu taħt ftehim bilaterali fis-sens ta' l-Artikolu 42, sakemm ma jkunx provdut minn ċerta ftehim, għandu ikollhom aċċess għas-suq tax-xogħol ta' dak l-Istat Membru, matul il-perjodu tal-qagħda awtorizzata ta' dak il-ħaddiem waqt impjieg. 2. Ir-Rumanija għandha, soġġett għall-kondizzjonijiet u modalitajiet applikabbli f'dak il-pajjiż, tiftiehem it-trattament referut għaliha f'paragrafu 1 għal ħaddiema li huma persuni ta' nazzjonalità ta' Stat Membru u huma impjegati legalment fit-territorju tagħha kif ukoll għal konjugi u t-tfal tagħhom li huma residenti legalment fit-territorju msemmi. Artikolu 39 1. Bi skop għal koordinazzjoni ta' sistemi ta' sigurtà soċjali għal ħaddiema ta' nazzjonalità Rumena, impjegati legalment fit-territorju ta' Stat Membru u għall-membri tal-familja tagħhom, li huma residenti legalmenti hemm, u soġġett għall-kondizzjonijiet u modalitajiet applikabbli f'kull Stat Membru: - kull perjodu ta' assigurazzjoni, impjegar jew residenza kompluta minn dawn il-ħaddiema fil-varji Stati Membri għandhom jiżdiedu flimkien għall-iskop ta' pensjonijiet u annwalitajiet fir-rispett ta' anzjanità, invalidità u mewt u għall-iskop ta' kura medika għal dawn il-ħaddiema u l-membri tal-familja tagħhom, - kull pensjoni jew annwalità fir-rispett ta' anzjanità, mewt, inċidenti industrijali jew mard okkupazzjonali, jew ta' invalidità li tirriżulta minnhom, bl-eċċezzjoni ta' benefiċċji mhux kontributorji, għandhom jkunu liberalment trasferibbli bir-rata applikata bis-saħħa tal-liġi id-debitur Stat Membru jew Stati, - il-ħaddiema diskussi għandhom jirċievu għotja familjari għall-membri tal-familja tagħhom kif definit hawn fuq. 2. Ir-Rumanija għandha tagħti lill-ħaddiema li huma persuni ta' nazzjonalità ta' Stati Membri u legalment impjegati fit-territorju tagħha, u għal membri tal-familji tagħhom legalment residenti hemm, trattament similari għal dak speċifikat fit-tieni u t-tielet inċiż ta' paragrafu 1. Artikolu 40 1. Il-Kunsill dwar l-Adeżjoni għandu b'deċiżjoni jadotta l-proviżjonijiet xierqa sabiex jimplementa l-għan preżenti fl-Artikolu 39. 2. Il-Kunsill dwar l-Adeżjoni għandu b'deċiżjoni jadotta regolamenti għal koperazzjoni amministrattiva li tipprovdi l-immaniġġjar neċessarju u garanziji ta' kontroll għall-applikazzjoni tad-dispożizzjonijiet referuti għalihom f'paragrafu 1. Artikolu 41 Id-dispożizzjonijiet adottati mill-Kunsill dwar l-Adeżjoni bi qbil ma' l-Artikolu 40 ma għandhomx bl-ebda mod jaffetwaw dritt jew obbligazzjoni li toħroġ minn ftehim bilaterali li jgħaqqdu lir-Rumanija u lill-Istati Membri fejn dak il-ftehim jipprovdi għal trattament aktar favorevoli ta' persuni ta' nazzjonalità Rumena jew ta' l-Istati Membri. Artikolu 42 1. B'konsiderazzjoni tas-sitwazzjoni tas-suq tax-xogħol fl-Istat Membru, soġġett għal-leġilazzjoni tiegħu u għar-rispett ta' regolamenti fis-seħħ f'dak l-Istat Membru fil-qasam ta' mobbiltà tal-ħaddiema: - il-faċilitajiet eżistenti għal aċċess għal impjieg għal ħaddiema Rumeni miftiehma mill-Istati Membri taħt ftehim bilaterali għandu għandu ikun priservat u jekk possibbli mtejjeb, - l-Istati Membri l-oħra għandhom jikkunsidraw favorevorment il-possibbilità ta' konklużjoni ta' ftehim simili. 2. Il-Kunsill dwar l-Adeżjoni għandu jeżamina billi jagħti titjib ieħor inklużi faċilitajiet ta' aċċess għal taħriġ professjonali, f'konformità mar-regolamenti u proċeduri fis-seħħ fl-Istati Membri, u b'konsiderazzjoni ta' l-effetti tas-sitwazzjoni tas-suq tax-xogħol fuq l-Istati Membri u fil-Komunità. Artikolu 43 Matul it-tieni stadju referut għalih fl-Artikolu 7, jew aktar kmieni jekk jiġi deċiż hekk, il-Kunsill dwar l-Adeżjoni għandu jeżamina aktar modi ta' titjib fil-moviment tal-ħaddiema, b'konsiderazzjoni inter alia tas-sitwazzjoni soċjali u ekonomika u ħtiġijiet fir-Rumanija u s-sitwazzjoni ta' l-impjieg fil-Komunità. Il-Kunsill dwar l-Adeżjoni jista' jagħmel rakkomandazzjonijiet għal dan il-għan. Artikolu 44 Fl-interess ta' tħaffif tar-ristrutturazzjoni ta' riżorsi tax-xogħol li jirriżultaw minn ristrutturazzjonijiet ekonomiċi fir-Rumanija l-Komunità għandha tipprovdi assistenza teknika għall-istabbiliment ta' sistema ta' sigurtà soċjali xierqa fir-Rumanija kif maħruġ fl-Artikolu 89. KAPITOLU II Stabbiliment Artikolu 45 1. Kull Stat Membru għandu jagħti, mad-dħul fis-seħħ tal-Ftehim, għall-istabbiliment ta' kumpanniji u persuni ta' nazzjonalità Rumena u għall-operazzjoni ta' kumpanniji u persuni ta' nazzjonalità Rumeni stabbilita fit-territorju tagħha, trattament mhux anqas favorevoli minn dak miftiehem għal kumpanniji u persuni ta' nazzjonalità tagħha, ħlief għall-oqsma deskritti fl-Anness XVI. 2. Bla ħsara għal paragrafu 3, ir-Rumanija għandha tagħti, mad-dħul fis-seħħ tal-Ftehim, għall-istabbiliment ta' kumpanniji u persuni ta' nazzjonalità Komunitarja u għall-operazzjoni ta' kumpanniji u persuni ta' nazzjonalità Komunitarja stabbilita fit-territorju tagħha, trattament mhux anqas favorevoli minn dak miftiehem għal kumpanniji u persuni ta' nazzjonalità tagħha, ħlief għall-oqsma deskritti fl-Anness XVII. Jekk il-liġijiet u regolamenti eżistenti ma jagħtux ċerta trattament ta' kumpanniji u persuni ta' nazzjonalità Komunitarja għal ċerta attivitajiet ekonomiċi fir-Rumanija mad-dħul fis-seħħ ta' dan il-Ftehim, ir-Rumanija għandha temenda ċerta liġijiet u regolamenti sabiex tiżgura ċerta trattament għall-inqas sa l-aħħar tal-ħames sena wara d-data tad-dħul fis-seħħ ta' dan il-Ftehim. 3. Għall-qasam u kwistjonijiet deskritti fl-Anness XVIII, barra għal attivitajiet bankarji kif referut għalihom fil-Liġi Nru 33 ta' l-1991, ir-Rumanija għandha tagħti gradwalment u sa l-aħħar tal-perjodu transizzjonali referut għalih fl-Artikolu 7, trattament mhux anqas favorevoli milli dak miftiehem ma' persuni ta' nazzjonalità u l-kumpanniji tagħha għall-istabbiliment ta' kumpanniji u persuni ta' nazzjonalità Komunitarja. Skond l-attivitajiet bankarji msemmija fuq, trattament nazzjonali għandu jingħata sa l-aħħar tal-ħames sena minn wara d-dħul fis-seħħ ta' dan il-Ftehim. 4. Matul il-perjodi transizzjonali referut għalihom f'paragrafi 2 u 3 r-Rumanija ma għandhiex tadotta l-ebda regolament jew miżura ġdida li tintroduċi diskriminazzjoni skond stabbiliment u operazzjonijiet ta' kumpanniji u persuni ta' nazzjonalità Komunitarja fit-territorju tagħha f'paragun mal-kumpanniji u persuni ta' nazzjonalità tagħha. 5. Għar-raġunijiet ta' dan il-Ftehim: a) stabbiliment ifisser i) skond persuni ta' nazzjonalità, id-dritt ta' l-inizjattiva u tmexxija ta' attivitajiet bħala persuni li jaħdmu għal rashom u għal inizjattiva u maneġġ ta' intrapriżi, partikolarment kumpanniji, li huma jikkontrollaw effettivament. Persuni li jaħdmu għal rashom u intrapriżi ta' kummerċ minn persuni ta' nazzjonalità ma għandhomx jestendu għal tfittxija jew teħid ta' impjieg fis-suq tal-kummerċ jew jagħti dritt ta' aċċess għas-suq tax-xogħol ta' Parti oħra. Id-dispożizzjonijiet ta' dan il-Kapitolu ma japplikawx għal dawk li mhumiex esklusivament persuni li jaħdmu għal rashom; ii) skond kumpanniji, id-dritt ta' inizjattiva u tmexxija ta' attivitajiet ekonomiċi bil-ħsieb ta' stabbiliment u amministrazzjoni ta' sussidjarji, fergħat u aġenziji; b) sussidjarju ta' kumpannija għandu jfisser kumpannija li hija effettivament kontrollata mill-ewwel kumpannija; ċ) attivitajiet ekonomiċi għandhom partikolarment jinkludu attivitajiet ta' karattru industrijali, attivitajiet ta' karattru kummerċjali, attivitajiet ta' persuni tas-sengħa u attivitajiet ta' professjonijiet. 6. Il-Kunsill dwar l-Adeżjoni għandu jeżamina regolarment il-possibilità ta' ħeffa fl-għoti ta' trattament nazzjonali fis-setturi referut għalihom fl-Anness XVIII u t-tmiem ta' qasam u kwistjonijiet elenkati fl-Annessi XVI u XVII fi ħdan l-iskop ta' applikazzjoni tad-dispożizzjonijiet ta' paragrafi 1, 2, 3 u 4 ta' dan l-Artikolu. Emendamenti jistgħu jsiru għal dawn l-Annessi b'deċiżjoni tal-Kunsill dwar l-Adeżjoni. Wara l-iskadenza tal-perjodi transizzjonali referut għalihom f'paragrafi 2 u 3, il-Kunsill dwar l-Adeżjoni jista' eċċezzjonaliment, fuq it-talba mir-Rumanija, u jekk in-neċessità tiżdied, jiddeċiedi li jtawwal dawk il-perjodi transizzjonali għal ċerta qasam ta' kwistjonijiet għal perjodu ta' żmien limitat. 7. Minkejja d-dispożizzjonijiet ta' dan l-Artikolu, kumpanniji Komunitarji stabbilita fit-territorju tar-Rumanija għandu ikollu, mid-dħul fis-seħħ tal-Ftehim, id-dritt sabiex jikseb, juża, jikri u jbiegħ proprjetà, u skond proprjetà pubblika, art u msaġar, id-dritt li jikri, fejn dawn huma direttament neċessarji għall-kondotta ta' attivitajiet ekonomiċi li għalhekk ġew stabbiliti. Dan id-dritt ma jinkludix stabbiliment għall-iskop ta' negozjament u aġenzija fil-qasam ta' bejgħ ta' proprjetà u riżorsi naturali. Ir-Rumanija għandha tagħti dawn id-drittijiet għal fergħat u aġenziji stabbiliti fir-Rumanija ta' kumpanniji Komunitarji sa l-aħħar ta' l-ewwel ħames snin wara d-data tad-dħul fis-seħħ tal-Ftehim. Ir-Rumanija għandha tagħti dawn id-drittijiet lil persuni ta' nazzjonalità Komunitarja stabbilita bħala persuni li jħaddmu għal rashom fir-Rumanija sa l-aħħar tal-perjodu transizzjonali referut għalihom fl-Artikolu 7. Artikolu 46 1. Soġġett għad-dispożizzjonijiet ta' l-Artikolu 45 bl-eċċezzjoni tas-servizzi finanzjarji deskritti fl-Anness XVIII, kull Parti tista' tirregola l-istabbiliment u operazzjoni ta' kumpanniji u persuni ta' nazzjonalità fit-territorju tagħha, sakemm dawn ir-regolamenti jiddiskriminaw kontra kumpanniji u persuni ta' nazzjonalità tal-Parti l-oħra f'paragun mal-kumpanniji u persuni ta' nazzjonalità tagħha. 2. Rigward is-servizzi finanzjarji, deskritti fl-Annessi XVIII, dan il-Ftehim ma jippreġudikax id-dritt tal-Partijiet sabiex jadottaw miżuri neċessarji għall-kondotta tal-politika monetarja tal-Parti, jew għal oqsma li jeħtieġu prudenza sabiex jiżgura l-protezzjoni ta' investituri, depożitarji, detenturi ta' poloz, jew persuni li lejhom hemm obbligu ta' obbligu ta' fiduċja, jew sabiex jiżgura l-integrità u stabbilità tas-sistema finanzjarja. Dawn il-miżuri ma għandhomx jiddiskriminaw fuq qasam ta' nazzjonalità kontra kumpanniji u persuni ta' nazzjonalità tal-Parti l-oħra f'paragun mal-kumpanniji u persuni ta' nazzjonalità tagħha. Artikolu 47 Sabiex ikun aktar faċli għal persuni ta' nazzjonalità Komunitarji u persuni ta' nazzjonalità Rumena sabiex jibdew u jmexxu attivitajiet regolati professjonali fir-Rumanija u fil-Komunità rispettivament, il-Kunsill dwar l-Adeżjoni għandu jeżamina liema passi huma neċessarji jittieħdu sabiex jipprovdi għar-rikonoxximanet reċiproku ta' kwalifikazzjonijiet. Jista' jieħu l-miżuri kollha neċessarji sabiex jintlaħaq dan l-għan. Artikolu 48 Id-dispożizzjonijiet ta l-Artikolu 46 ma jippermettux l-applikazzjoni minn Parti ta' regolamenti partikolari dwar il-istabbiliment u operazzjoni fit-territorju tagħha ta' fergħat u aġenziji ta' kumpanniji u Parti oħra mhux inkorporata fit-territorju ta' l-ewwel Parti, li huma ġustifikati minn differenzi legali jew tekniċi bejn ċerta fergħat u aġenziji kif imqabbla ma' fergħat u aġenziji ta' kumpanniji inkorporati fit-territorju tagħha, jew, skond servizzi finanzjarji, għal raġunijiet prudenti. Id-differenza fi trattament m'għandhiex tkun aktar milli huwa strettament neċessarju bħala riżultat ta' ċerta differenzi legali jew tekniċi, jew, skond servizzi finanzjarji, deskritti fl-Anness XVIII, għal raġunijiet prudenti. Artikolu 49 1. "Kumpannija Komunitarja" u "kumpannija Rumena" rispettivament għandhom, għall-iskop ta' dan il-Ftehim, jimmoderaw kumpannija jew ditta stabbilita bi qbil mal-liġijiet ta' Stat Membru jew tar-Rumanija rispettivament u jkollha l-uffiċju reġistrat tagħha, amministrazzjoni ċentrali, jew post prinċipali ta' kummerċ fit-territorju tal-Komunità jew tar-Rumanija rispettivament. Madankollu, jekk il-kumpannija jew ditta, stabbiliti bi qbil mal-liġijiet ta' Stat Membru jew tar-Rumanija rispettivament, ikollha biss l-uffiċju reġistrat tagħha fit-territorju tal-Komunità jew fir-Rumanija rispettivament, l-operazzjonijiet tagħha għandhom ikunu fil-pussess ta' għaqda vera u kontinwa ma' l-ekonomija ta' wieħed mill-Istati Membri jew mar-Rumanija rispettivament. 2. Fir-rigward ta' trasport marittimu internazzjonali, għandhom ukoll ikunu benefiċjarji tad-dispożizzjonijiet ta' dan il-Kapitolu u Kapitolu III ta' dan it-Titolu, persuni ta' nazzjonalità jew kumpannija tal-baħar ta' l-Istati Membri jew tar-Rumanija, rispettivament stabbiliti barra l-Komunità jew ir-Rumanija rispettivament u kontrollati minn persuni ta' nazzjonalità ta' Stat Membru, jew persuni ta' nazzjonalità Rumena rispettivament, jekk il-bastimenti tagħhom huma reġistrati f'dak l-Istat Membru jew fir-Rumanija rispettivament bi qbil mal-leġislazzjonijiet rispettivi tagħhom. 3. Ċittadin Komunitarju u Rumen rispettivament għandu, għall-iskop ta' dan il-Ftehim, jimmodera persuna naturali li tkun ċittadin ta' wieħed mill-Istati Membri jew tar-Rumanija rispettivament. 4. Id-dispożizzjonijiet ta' dan il-Ftehim m'għandhomx jippreġudikawx l-applikazzjoni minn kull Parti ta' kull miżura neċessarja sabiex jipprevjenu ċ-ċirkumvenzjoni tal-miżuri tagħha dwar aċċess ta' pajjiż terz fis-suq tagħha, mid-dispożizzjonijiet ta' dan il-Ftehim. Artikolu 50 Għall-iskop ta' dan il-Ftehim "servizzi finanzjarji" jfissru dawk l-attivitajiet deskritti fl-Anness XVIII. Il-Kunsill dwar l-Adeżjoni jista' jestendi jew jimmodifika l-iskop ta' l-Anness XVIII. Artikolu 51 Matul l-ewwel ħames snin wara d-dħul fis-seħħ tal-Ftehim, ir-Rumanija għandha tintroduċi miżuri li jidderogaw mid-dispożizzjonijiet ta' dan il-Kapitolu skond il-istabbiliment ta' kumpanniji u persuni ta' nazzjonalità Komunitarja jekk ċerta industriji: - qed iġarrbu ristrutturazzjoni, jew - qed jiffaċċjaw diffikultajiet serji, partikolarment fejn dawn jinvolvu problemi soċjali serji fir-Rumanija, jew - jiffaċċjaw l-eliminazzjoni jew nuqqas drastiku tas-sehem tas-suq totali miżmum mill-kumpanniji jew persuni ta' nazzjonalità Rumena f'settur partikolari jew industrija fir-Rumanija, jew - ikunu industriji li qed jinbtu fir-Rumanija. Dawn il-miżuri: (i) jieqfu milli japplikaw mill-inqas sentejn wara l-iskadenza talħames sena minn wara d-data tad-dħul fis-seħħ ta' dan il-Ftehim; u (ii) għandhom jkunu raġonevoli u neċessarji sabiex jirrimedjaw is-sitwazzjoni; u (iii) għandhom jkunu marbutin biss ma' stabbililimenti fir-Rumanija li jiġu kkreati wara d-dħul fis-seħħ ta' ċerta miżuri u m'għandhomx jintrodiuċu diskriminazzjoni dwar l-operazzjonijiet ta' kumpanniji jew persuni ta' nazzjonalità Komunitarja diġà stabbilita fir-Rumanija fil-waqt ta' l-introduzzjoni ta' miżura mogħtija meta mqabbla ma' kumpanniji jew persuni ta' nazzjonalità Rumena. Il-Kunsill dwar l-Adeżjoni jista' eċċezzjonaliment, fuq talba mir-Rumanija, u jekk in-neċessità tinqala', jiddeċiedi li jtawwal il-perjodu referut għalih fl-indeċiż (i) fuq għal settur mogħti għal perjodu ta' żmien li ma jeċċedix id-dewmien tal-perjodu ta' transizzjoni referut għalih fl-Artikolu 7. Waqt li jiġu diviżi u applikati ċerta miżuri, ir-Rumanija għandha tagħti meta jkun possibbli għal kumpanniji u persuni ta' nazzjonalità Komunitarja trattament preferenzjali, u fl-ebda każ trattament anqas favorevoli minn dak miftiehem għal kumpanniji jew persuni ta' nazzjonalità minn kull pajjiż terz ieħor. Qabel l-introduzzjoni ta' dawn il-miżuri, ir-Rumanija għandha tikkonsulta mal-Kunsill dwar l-Adeżjoni u m'għandhiex tpoġġihom f'effett qabel perjodu ta' xhar wara n-notifikazzjoni lill-Kunsill dwar l-Adeżjoni tal-miżuri konkreti sabiex jiġu introdotti mir-Rumanija, barra fejn it-theddida ta' ħsara irreparabbli teħtieġ it-teħid ta' miżuri urġenti f'liema każ ir-Rumanija għandha tikkonsulta l-Kunsill dwar l-Adeżjoni immedjatament wara l-introduzzjoni tagħhom. Ma' l-iskadenza tal-ħames sena minn wara d-dħul fis-seħħ tal-Ftehim, ir-Rumanija tista' tintroduċi ċerta miżuri biss bl-awtorizzazzjoni tal-Kunsill dwar l-Adeżjoni u taħt kondizzjonijiet determinati minn dan ta' l-aħħar. Artikolu 52 1. Id-dispożizzjonijiet ta' dan il-Kapitolu m'għandhomx japplikaw għal servizzi ta' trasport bl-ajru, servizzi ta' trasport tal-passaġġi ta' l-ilma interni u servizzi ta' trasport cabotage. 2. Il-Kunsill dwar l-Adeżjoni jista' jagħmel rakkomandazzjonijiet sabiex itejjeb stabbiliment u operazzjonijiet fl-oqsma koperti minn paragrafu 1. Artikolu 53 1. Minkejja id-dispożizzjonijiet ta' Kapitolu I ta' dan it-Titolu, il-benefiċjarji tad-drittijiet tal-istabbiliment mogħti mir-Rumanija u l-Komunità rispettivament għandhom jiġu intitolati sabiex jimpjegaw, jew kienu impjegaw permezz ta' wieħed mis-sussidjarji tagħhom, bi qbil mal-leġislazzjoni fis-seħħ fil-pajjiż li jistieden tal-istabbiliment, fit-territorju tar-Rumanija u tal-Komunità rispettivament, impjegati li huma persuni ta' nazzjonalità Komunitarja ta' l-Istati Membri u Rumena rispettivament, provdut li ċerta impjegati huma impjegati prinċipali kif definut f'paragrafu 2, u li huma impjegati esklussivament minn ċerta benefiċċjarji jew mis-sussidjarji tagħhom. Il-permessi tar-residenza u tax-xogħol ta' dawn l-impjegati għandu jkopri biss il-perjodu ta' dan l-impjieg. 2. Impjegati prinċipali tal-benefiċċjarji tad-drittijiet ta' stabbiliment hawnhekk referut għalihom bħala "organizzazzjoni" huma: a) ħaddiema kwalifikati ta' organizzazzjoni li primarjament jidderieġu l-amministrazzjoni ta' l-organizzazzjoni, jirċievu sorveljanza ġenerali jew direzzjoni prinċipalment mill-bord ta' diretturi jew soċji tal-kummerċ, u jinkludu: - tmexxija ta' l-organizzazzjoni jew dipartiment jew sottodiviżjoni ta' l-organizzazzjoni, - sorveljanza u kontroll tax-xogħol jew sorveljanza oħra, ħaddiema professjonali jew ta' amministrazzjoni, - bl-awtorità sabiex personalment jinpenjaw u jkeċċu jew jirrakkomandaw inpenjar, tkeċċija jew azzjonijiet oħra ta' ħaddiema; b) persuni impjegati minn organizzazzjoni fil-pussess ta' kwalifiki għolja jew mhux komuni: - b'referenza għal tip ta' xogħol jew sengħa bil-ħtieġa ta' taħriġ tekniku speċifiku, - taħriġ essenzjali għas-servizz ta' l-organizzazzjoni, apparat, tekniċi jew amministrazzjoni ta' riċerka. Dawn jistgħu jinkludu, imma mhux limitati għal, membri ta' professjonijet akkreditati. Kull impjegat minn dawn għandu jkun impjegat mill-organizzazzjoni konċernata għall-inqas sena qabel id-distakkament mill-organizzazzjoni. Artikolu 54 1. Id-dispożizzjonijiet ta' dan il-Kapitolu għandhom jiġu applikati soġġett għal limitazzjonijiet ġustifikati fuq qasam ta' politika pubblika, sigurtà pubblika jew saħħa pubblika. 2. Ma għandhomx japplikaw għal attivitajiet li huma konnessi fit-territorju ta' kull Parti, anke okkażjonalment, ma' l-eżerċizzju ta' awtorità uffiċjali. Artikolu 55 Kumpanniji li huma kontrollati u esklussivament fil-pussess b'konġunzjoni ma' kumpanniji jew persuni ta' nazzjonalità Rumena u kumpanniji jew persuni ta' nazzjonalità Komunitarja għandhom wkoll ikunu benefiċċjarji tad-dispożizzjonijiet ta' dan il-Kapitolu u Kapitolu III ta' dan it-Titolu. KAPITOLU III Forniment ta' servizzi bejn il-Komunità u r-Rumanija Artikolu 56 1. Il-Partijiet jintrabtu bi qbil mad-dispożizzjonijiet ta' dan il-Kapitolu li jieħdu l-passi neċessarji sabiex jippermettu progressivament il-forniment ta' servizzi minn kumpanniji jew persuni ta' nazzjonalità Komunitarja jew Rumena li huma stabbilita f'Parti aktar dak tal-persuna li għalih is-servizzi huma maħsuba bil-konsiderazzjoni ta' l-iżvilupp tas-setturi tas-servizzi fil-Partijiet. 2. Bi qbil mal-proċess ta' liberalizzazzjoni imsemmi f'paragrafu 1, u soġġett għad-dispożizzjonijiet ta' l-Artikolu 59 (1), il-Partijiet għandhom jippermettu il-movimenttemporanju ta' persuni naturali li jipprovdu servizzi jew li huma impjegati mill-fornitur tas-servizz bħala impjegat prinċipali kif definit fl-Artikolu 53 (2), inklużi persuni naturali li huma rappreżentanti ta' kumpannija jew ċittadin Komunitarju jew Rumen u mhux qed ifittxu dħul temporanju għall-iskop ta' negozjar għal bejgħ ta' servizzi jew dħul fi Ftehim sabiex ibigħu servizzi għal dak il-fornitur tas-servizzi, fejn dawk ir-rappreżentativi ma jkunux imqabbda sabiex jagħmlu bejgħ dirett għall-pubbliku ġenerali jew fil-forniment ta' servizzi minnhom infushom. 3. Il-Kunsill dwar l-Adeżjoni għandhom jieħdu miżuri neċessarji sabiex jimplimentaw progressivament id-dispożizzjonijiet ta' paragrafu 1 ta' dan l-Artikolu. Artikolu 57 Rigward l-għoti ta' servizzi ta' trasport bejn il-Komunità u r-Rumanija, dan li jmiss jieħu post id-dispożizzjonijiet ta' l-Artikolu 56: 1. rigward it-trasport marittimu internazzjonali, il-Partijiet jintrabtu sabiex japplikaw effettivament il-prinċipju ta' aċċess mhux restritt għas-suq u traffiku fuq bażi kummerċjali. a) Id-dispożizzjonijiet ta' hawn fuq ma jippreġudikawx id-drittijiet u l-obbligazzjonijiet taħt il-Kodiċi tal-Ġnus Magħquda tal-Kondotta għal Konferenzi Liner, kif applikati minn wieħed jew l-ieħor mill-Partijiet Kontraenti għal dan il-Ftehim. Liners mhux-konferenzali jkunu ħielsa li joperaw f'kompetizzjoni ma' konferenza sakemm huma jibqgħu magħquda mal-prinċipju ta' kompetizzjoni xierqa fuq bażi kummerċjali. b) Dawn il-Partijiet jikkonfermaw ir-rabta tagħhom għal ambjent kompetittiv ħieles billi jkunu fattur essenzjali f'bulk trade dry jew liquid. 2. fl-applikazzjoni tal-prinċipji ta' punt 1, il-Partijiet għandhom: a) ma jintroduċux tagħbija fi Ftehim bilaterali futur li taqsam klawsoli ma' pajjiżi terzi, ħlief f'dawk iċ-ċirkostanzi eċċezzjonali fejn kumpanniji tal-bastimenti tal-baħar tal-passiġġieri minn Parti jew oħra ta' dan il-Ftehim inkella ma jkollhomx opportunità effettiva sabiex tidħol f'sengħa minn jew lejn il-pajjiż terz ikkonċernat; b) jipprojbixxu ftehim li jinkludi qsim tat-tagħbija fi Ftehim bilaterali tal-futur dwar bulk trade dry jew liquid ċ) iwarrbu, mad-dħul fis-seħħ ta' dan il-Ftehim, il-miżuri unilaterali kollha, ostakli amministrattivi, tekniċi u oħrajn li jista' jkollhom effetti restrittivi jew diskriminatorji fuq il-forniment ħieles ta' servizzi fi trasport marittimu internazzjonali. 3. Bl-iskop li jassiguraw żvilupp koordinat u liberalizzazzjoni progressiva ta' trasport bejn il-partijiet adottati għal ħtiġijiet kummerċjali reċiprokali tagħhom, il-kondizzjonijiet ta' aċċess reċiproku tas-suq fi trasport ta' l-ajru u trasport intern għandu jiġi neġozjat bi Ftehim speċjali ta' trasport li għandu jiġi negozjat bejn il-Partijiet wara d-dħul fis-seħħ tal-Ftehim. 4. Qabel il-konklużjoni tal-Ftehim referut f'paragrafu 3, il-Partijiet m'għandhomx jieħdu miżuri jew azzjonijiet li huma aktar ristretti jew diskriminatorji meta mqabbla mas-sitwazzjoni eżistenti fid-data ta' qabel id-data tad-dħul fis-seħħ tal-Ftehim. 5. Matul il-perjodu transizzjonali, ir-Rumanija għandha progressivament tadotta l-leġislazzjoni tagħha inklużi r-regolamenti amministrattivi tekniċi, u regolamenti oħra għal dawk tal-leġislazzjoni Komunitarja eżistenti f'kull ħin fil-qasam ta' trasport bl-ajru u trasport intern sakemm isservi skopijiet ta' liberalizzazzjoni u aċċess reċiproku għal swieq tal-Partijiet u tiffaċilita l-moviment ta' passiġġieri u ta' oġġetti. 6. F'pass mal-progress komuni fil-ksib ta' l-għanjiet ta' dan il-Kapitolu, il-Kunsill dwar l-Adeżjoni għandu jeżamina modi ta' kif jinħolqu l-kondizzjonijiet neċessarji għat-titjib ta' libertà li jiġu pprovduti servizzi ta' trasport intern u ta' l-ajru. Artikolu 58 Id-dispożizzjonijiet ta' l-Artikolu 54 għandhom japplikaw għall-kwistjonijiet koperti minn dan il-Kapitolu. KAPITOLU IV Dispożizzjonijiet Ġenerali Artikolu 59 1. Għall-iskop ta' Titolu IV ta' dan il-Ftehim, xejn f'dan il-Ftehim ma għandu jipprevjeni lill-Partijiet milli japplikaw il-liġijiet u r-regolamenti tagħhom dwar dħul u qagħad, xogħol, kondizzjonijiet tax-xogħol u stabbiliment ta' persuni naturali u forniment ta' servizzi, provdut li, b'hekk, ma japplikawhomx b'manijiera li jannullaw jew ifixklu l-benefiċċji li japprezzaw għal kull Parti taħt it-termini ta' dispożizzjoni speċifika tal-Ftehim. Id-dispożizzjoni ta' hawn fuq ma taffettwax l-applikazzjoni ta' l-Artikolu 54. 2. Id-Dispożizzjonijiet ta' Kapitolu II, III u IV tat-Titolu IV għandhom jkunu aġġustati minn deċiżjoni tal-Kunsill dwar l-Adeżjoni fid-dawl tar-riżultat tan-negozjati fuq servizzi li qegħdin isiru fl-Urugway Round u partikolarment sabiex jiżguraw li taħt kull dispożizzjoni ta' dan il-Ftehim Parti tagħti lil Parti l-oħra trattament mhux anqas favorevoli minn dak miftiehem taħt id-dispożizzjonijiet ta' Ftehim Ġenerali dwar Sengħa u Servizzi (GATS) futur. 3. L-esklużjoni ta' kumpanniji u persuni ta' nazzjonalità Komunitarja stabbilita fir-Rumanija bi qbil mad-dispożizzjonijiet ta' Kapitolu II tat-Titolu IV b'għajnuna pubblika mogħtija mir-Rumanija fil-qasam ta' servizzi ta' edukazzjoni pubblika, servizzi relatati mas-saħħa u soċjali u servizzi kulturali għandhom, għad-dewmien tal-perjodu transizzjonali referut għalih fl-Artikolu 7, jiġu meqjusa kompatibbli mad-dispożizzjonijiet tat-Titolu IV u mar-regolamenti tal-kompetizzjoni referut għalihom fit-Titolu V. TITOLU V PAGAMENTI, KAPITAL, KOMPETIZZJONI U DISPOŻIZZJONIJIET OĦRA EKONOMIĊI, TQARRIB TA' LIĠIJIET KAPITOLU I Pagamenti u moviment attwali ta' kapital Artikolu 60 Il-Partijiet jintrabtu sabiex jawtorizzaw f'valuta libera konvertibbli, kull pagament fuq kont kurrenti u bilanċ ta' pagamenti għall-effett li t-transizzjonijiet konnessi mal-pagamenti dwar moviment ta' merkanzija, servizzi, jew persuni bejn il-Partijiet li ġew liberalizzati skond dan il-Ftehim. Artikolu 61 1. B'konsiderazzjoni għal transazzjoni fuq il-kont kapitali ta' bilanċ ta' pagamenti, mid-dħul fis-seħħ ta' dan il-Ftehim, l-Istati Membri u r-Rumanija rispettivament għandhom jiżguraw il-moviment ħieles ta' kapital dwar investimenti dirett magħmula f'kumpanniji fformati bi qbil mal-liġijiet tal-pajjiż li jistieden u investimenti magħmula bi qbil mad-dispożizzjonijiet ta' Kapitolu II ta' Titolu IV, u l-likwidazzjoni jew ripatrijazzjoni ta' dawn l-investimenti u ta' kull profitt li jiġi minn hemm. 2. Minkejja id-dispożizzjonijiet ta' fuq, ċerta moviment liberu, likwidazzjoni u ripatrijazzjoni għandha tkun żgurata sa l-aħħar ta' l-ewwel stadju referut għalih fl-Artikolu 7 għal kull investiment magħqud ma' stabbiliment ta' persuni ta' nazzjonalità Komunitarja stabbiliti fir-Rumanija bħala persuni li jaħdmu għal rashom skond il-Kapitolu II tat-Titolu IV. 3. Bla ħsara għal paragrafu 1, l-Istati Membri, mid-dħul fis-seħħ tal-Ftehim, u r-Rumanija mill-aħħar tal-ħames sena wara d-dħul fis-seħħ tal-Ftehim, ma għandhomx jintroduċu l-ebda restrizzjoni ta' kambju barrani fuq il-moviment ta' kapital u pagamenti kurrenti konnessi kemm bejn residenti tal-Komunità u tar-Rumanija u m'għandhomx jagħmlu l-arranġamenti eżistenti aktar restritti. 4. Il-Partijiet għandhom jikkonsultaw lil xulxin bi skop li jiffaċilitaw il-moviment ta' kapital bejn il-Komunità ur-Rumanija sabiex jippromovu l-għanjiet ta' dan il-Ftehim. Artikolu 62 1. Matul il-ħames snin wara d-data tad-dħul fis-seħħ tal-Ftehim, il-Partijiet għandhom jieħdu miżuri li jippermettu l-kreazzjoni tal-kondizzjonijiet neċessarji għal aktar applikazzjoni gradwali ta' regolamenti Komunitarji fuq moviment liberu ta' kapital. 2. Sa l-aħħar tal-ħames sena mid-dħul fis-seħħ tal-Ftehim, il-Kunsill dwar l-Adeżjoni għandu jeżamina modi li jippermettu regolamenti Komunitarji fuq il-moviment ta' kapital sabiex jiġi applikat bis-sħiħ. Artikolu 63 B'referenza għad-dispożizzjonijiet ta' dan il-Kapitolu, u minkejja d-dispożizzjonijiet ta' l-Artikolu 65, sakemm tista' tissarraf il-munita Rumena fit-tifsir ta' l-Artikolu VIII tal-Fondazzjoni Monetarja Internazzjonali (IMF) hija introdotta, ir-Rumanija tista' f'ċirkostanzi eċċezzjonali tapplika restrizzjonijiet ta' skambju konnessi ma' l-għotja jew teħid ta' kreditu ta' żmien qasir jew medju sakemm dawn ir-restrizzjonijiet huma imposti fuq ir-Rumanija għall-għotja ta' ċerta kreditu u huma permessi skond l-istat Rumen taħt il-IMF. Ir-Rumanija għandha tapplika dawn ir-restrizzjonijiet b'manjiera mhux-diskriminatorja. Huma għandhom jiġu applikati b'mod li jikkawżaw l-anqas tfixkil possibbli għal dan il-Ftehim. Ir-Rumanija għandha tinforma lill-Kunsill dwar l-Adeżjoni immedjatament bl-introduzzjoni ta' ċerta miżuri u ta' kull bidla li ssir fihom. KAPITOLU II Il-Kompetizzjoni u dispożizzjonijiet ekonomiċi oħra Artikolu 64 1. Dawn li jmiss huma inkompatibbli mal-funzjonament xieraq ta' dan il-Ftehim, sakemm huma ma jaffetwawx kummerċ bejn il-Komunità u r-Rumanija: (i) il-Ftehim kollu bejn intrapriżi, deċiżjonijiet minn assoċjazzjonijiet ta' impriżi u prattiċi konċertati bejn intrapriżi li għandhom bħala għan tagħhom jew effett il-prevenzjoni, restrizzjoni jew tfixkil ta' kompetizzjoni; (ii) abbuż minn impriża jew impriżi ta' pożizzjoni dominanti fit-territorji tal-Komunità jew tar-Rumanija bis-sħiħ jew f'parti sustanzjali hemmhekk; (iii) kull għajnuna pubblika li tfixkel jew thedded li tfixkel kompetizzjoni billi tiffavorixxi ċerti intrapriżi jew il-produzzjoni ta' ċerti oġġetti. 2. Kull prattika li hija kontra dan l-Artikolu għandha tiġi stmata fuq il-bażi ta' kriterja li jiġu minn applikazzjoni tar-regolamenti ta' l-Artikolu 85, 86, u 92 tat-Trattat li jistabbilixxi l-Komunità Ekonomika Ewropea. 3. Il-Kunsill dwar l-Adeżjoni għandu, fi żmien tliet snin mid-dħul fis-seħħ ta' dan il-Ftehim, jadotta r-regolamenti neċessarji għall-implementazzjoni ta' paragrafu 1 u 2. 4. a) Għall-iskopijiet ta' l-applikazzjoni tad-dispożizzjonijiet ta' paragrafu 1, punt (iii), il-Partijiet jirrikonoxxu li matul l-ewwel ħames snin wara d-dħul fis-seħħ tal-Ftehim, kull għajnuna pubblika mogħtija mir-Rumanija għandha tiġi stmata bil-konsiderazzjoni tal-fatt li r-Rumanija għandha tiġi konsidrata bħala żona identika għal dawk iż-żoni tal-Komunità deskritti fl-Artikolu 92 (3) a) tat-Trattat li jistabbilixxi l-Komunità Ekonomika Ewropea. Il-Kunsill dwar l-Adeżjoni għandu, bil-konsiderazzjoni tas-sitwazzjoni ekonomika tar-Rumanija, jiddeċiedi jekk dak il-perjodu għandux jiġi estiż b'perjodi oħrajn ta' ħames snin. b) Kull Parti għandha tiżgura trasparenza fil-qasam ta' għajnuna pubblika, inter alia b'rapport annwali lill-Parti l-oħra fuq l-ammont totali u d-distribuzzjoni ta' għajnuna mogħtija u billi tipprovdi, fuq it-talba, informazzjoni fuq skemi ta' għajnuna. Fuq talba minn Parti waħda, il-Parti l-oħra għandha tipprovdi informazzjoni fuq każi individwali partikolari ta' għajnuna pubblika. 5. Rigward il-prodotti referut għalihom f'Kapitoli II u III tat-Titolu III: - id-dispożizzjonijiet ta' paragrafu 1 (iii) ma' japplikawx, - kull prattika kontra paragrafu 1 (i) għandha tiġi stmata skond il-kriterja stabbilita mill-Komunità fuq il-bażi ta' l-Artikoli 42 u 43 tat-Trattat li jistabbilixxi l-Komunità Ekonomika Ewropea u partikolarment ta' dawk stabbiliti fir-Regolament tal-Kunsill Nru 26/1962. 6. Jekk il-Komunità jew ir-Rumanija jikkonsidraw li prattiċi partikolari huma inkompatibbli mat-termini ta' paragrafu 1 u: - mhumiex negozjati adegwament taħt l-implimentazzjoni tar-regolamenti referuti għalihom f'paragrafu 3, jew - fin-nuqqas ta' ċerta regolamenti, u jekk ċerta prattika jew theddid li jikkawżaw preġudizzju serju fl-interess tal-Parti l-oħra jew ħsara materjali fl-industrija domestika tagħha, inkluża l-industrija tas-servizzi tagħha, jistgħu jittieħdu miżuri xierqa wara konsultazzjoni fi ħdan il-Kunsill dwar l-Adeżjoni jew wara 30 ġurnata tax-xogħol wara li tkun saret referenza għal konsultazzjoni bħal din. Fil-każ ta' prattiċi inkompatibbli ma' paragrafu 1 (iii) ta' dan l-Artikolu, ċerta miżuri xierqa jistgħu, fejn il-Ftehim Ġenerali dwar Tariffi u Sengħa japplika hemm għalihom, jiġi adottat biss f'konformità mal-proċeduri u taħt il-kondizzjonijiet stipulati mill-Ftehim Ġenerali fuq Tariffi u Sengħa u kull strument ieħor relevanti negozjat taħt l-awspiċji tiegħu li huma applikabbli bejn il-Partijiet. 7. Minkejja kull dispożizzjoni kuntrarja adottata f'konformità ma' paragrafu 3, il-Partijiet għandhom jiskambjaw informazzjoni bil-konsiderazzjoni tal-limitazzjonijiet imposti mill-ħtiġijiet ta' segretezza professjonali u tal-kummerċ. 8. Dan l-Artikolu ma japplikax għall-prodotti koperti mit-Trattat li jistabbilixxi l-Komunità Ewropea tal-Faħam u Azzar li huma soġġetti għal Protokoll 2. Artikolu 65 1. Il-Partijiet għandhom jagħmlu ħilithom sabiex jevitaw l-impożizzjoni ta' miżuri restrittivi inklużi miżuri relatati ma' importazzjonijiet għal bilanċ ta' skopijiet ta' pagamenti. Fl-eventwalità ta' l-introduzzjoni tagħhom, il-Parti li tkun introduċiethom għandha tippreżenta lill-Parti l-oħra skeda orarja għat-tneħħija tagħhom. 2. Fejn Stat Membru jew Stati Membri jew ir-Rumanija jkunu f'diffikultajiet serji ta' bilanċ ta' pagamenti, jew taħt theddid imminenti li hemm għalihom, il-Komunità jew ir-Rumanija, skond kif ikun il-każ, jistgħu, bi qbil mal-kondizzjonijiet stabbiliti taħt il-Ftehim Ġenerali dwar Tariffi u Sengħa, jadottaw miżuri ristrettivi, inklużi miżuri relatati ma' importazzjonijiet, li għandhom jkunu ta' dewmien limitat u ma jmorrux lil hinn minn dak li huwa neċessarju sabiex jirrimedja l-bilanċ ta' sitwazzjonijiet ta' pagamenti. Il-Komunità jew ir-Rumanija, skond kif ikun il-każ, għandhom jinfurmaw lill-Parti l-oħra immedjatament. 3. Kull miżura restrittiva ma għandhiex tapplika għal trasferimenti relatati ma' investimenti u partikolarment mar-ripatrijazzjoni ta' ammonti investiti jew investiti mill-ġdid u ta' kull tip ta' dħul li jiġi minnhom. Artikolu 66 Rigward intrapriżi pubbliċi u intrapriżi ta' fejn drittijiet speċjali jew esklusivi ġew mogħtija, il-Kunsill dwar l-Adeżjoni għandu jiżgura li, mit-tielet sena mid-data tad-dħul fis-seħħ tal-Ftehim, il-prinċipji tat-Trattat li jistabbilixxu l-Komunità Ekonomika Ewropea, partikolarment l-Artikolu 90, u l-prinċipji tad-dokument li jikkonkludi l-laqgħa ta' Bonn ta' April ta' l-1990tal-Konferenza fuq Sigurtà u Koperazzjoni fl-Ewropa (partikolarment il-libertà ta' imprenditur li jieħu deċiżjoni) huma applikati fl-operazzjoni ta' dan il-Ftehim. Artikolu 67 1. Ir-Rumanija għandha tkompli ttejjeb il-protezzjoni ta' drittijiet intellettwali, industrijali u kummerċjali tal-propjetà sabiex tipprovdi, sa l-aħħar tal-ħames sena tad-dħul fis-seħħ tal-Ftehim, għal livell ta' protezzjoni simili għal dak eżistenti fil-Komunità, inklużi mezzi komparabbli ta' tisħiħ ta' ċerta drittijiet. 2. Fl-istess ħin, ir-Rumanija għandha tapplika sabiex teċċedi għall-Konvenzjoni ta' Munich dwar l-Għoti tal-Patenti Ewropej tal-5 ta' Ottubru ta' l-1973. Ir-Rumanija għandha ukoll teċċedi għall-konvenzjonijiet oħra multilaterali fuq drittijiet intellettwali, industrijali u kummerċjali tal-propjetà (referut għalihom f'paragrafu 1 ta' l-Anness XIX) li għalihom Stati Membri huma Partijiet, jew li huma de facto applikati minn Stati Membri. 3. Mad-dħul fis-seħħ tal-Ftehim trattament mhux anqas favorevoli minn dak mogħti għal kull pajjiż terz taħt kull ftehim bilaterali għandu jiġi mogħti mir-Rumanija. Artikolu 68 1. Il-Partijiet jikkonsideraw il-ftuħ ta' l-għotja tal-kuntratti pubbliċi fuq il-bażi tal-prinċipji non-diskriminatorji u reċiproċità, partikolartment fil-kuntest tal-GATT, bħala għan mixtieq. 2. Il-kumpanniji Rumeni kif definiti fl-Artikolu 49 għandhom jingħataw aċċess għal proċeduri ta' għotja ta' kuntratt fil-Komunità skond regolamenti prokuramenti Komunitarji taħt trattament mhux anqas favorevoli minn dak miftiehem mal-kumpanniji Komunitarji bħal dak tad-dħul fis-seħħ tal-Ftehim. Il-kumpanniji Rumeni kif definiti fl-Artikolu 49 għandhom jingħataw aċċess għal proċeduri ta' għotja ta' kuntratt fil-Komunità skond regolamenti prokuramenti Komunitarji taħt trattament mhux anqas favorevoli minn dak miftiehem mal-kumpanniji Komunitarji bħal dak tad-dħul fis-seħħ tal-Ftehim. Kumpanniji Komunitarji stabbiliti fir-Rumanija taħt id-dispożizzjonijiet tal-Kapitolu II tat-Titolu IV fil-forma ta' sussidjarji kif deskritt fl-Artikolu 45 u fil-forom deskritti fl-Artikolu 55 għandu ikollhom fid-dħul fis-seħħ tal-Ftehim aċċess għal proċeduri ta' għotja ta' kuntratt taħt trattament mhux anqas favorevoli minn dak miftiehem ma' kumpanniji Rumeni. Kumpanniji tal-Komunità stabbilita fir-Rumanija fil-forma ta' fergħat u aġenziji kif deskritti fl-Artikolu 45 għandhom jingħataw ċerta trattament għall-inqas sa l-aħħar tal-perjodu transizzjonali referut għalih fl-Artikolu 7. Il-Kunsill dwar l-Adeżjoni għandu perjodikament jeżamina il-possibbilità għar-Rumanija li tintroduċi aċċess għal proċeduri għal għotja fir-Rumanija għal kumpanniji Komunitarji qabel l-aħħar tal-perjodu transizzjonali. 3. Rigward stabbiliment, operazzjonijiet, forniment ta' servizzi bejn il-Komunità u r-Rumanija, kif ukoll impjieg u xogħol magħqud mas-sodisfazzjoni ta' kuntratti pubbliċi, id-dispożizzjonijiet ta' l-Artikolu 38 sa 59 huma applikabbli. KAPITOLU III L-approssimazzjoni tal-liġijiet Artikolu 69 Il-Partijiet jirrikonoxxu li kondizzjoni importanti għall-integrazzjoni ekonomika tar-Rumanija fil-Komunità hija l-approssimazzjoni tal-leġislazzjoni eżistenti u tal-futur tar-Rumanija għal dik tal-Komunità. Ir-Rumanija għandha tagħmel ħilitha sabiex tiżgura li l-leġislazzjoni tagħha tkun gradwalment magħmula kompatibbli ma' dik tal-Komunità. Artikolu 70 L-approssimazzjoni ta' liġijiet għandha testendi partikolarment mal-qasam li jmiss: liġijiet tad-dwana, liġijiet tal-kumpannija, liġijiet bankarji, taxxi u kontijiet tal-kumpannija, propjetà intellettwali, protezzjoni tal-ħaddiema fuq il-post tax-xogħol, sigurtà soċjali, servizzi finanzjarji, regolamenti tal-kompetizzjoni, protezzjoni tas-saħħa u tal-ħajja tal-bniedem, ta' l-annimali u tal-pjanti, protezzjoni tal-konsumatur, tassazzjoni indiretta, regolamenti u standards tekniċi, regolament u liġi nukleari, trasport u l-ambjent. Artikolu 71 Il-Komunità għandha tipprovdi lir-Rumanija b'assistenza teknika għall-implementazzjoni ta' dawn il-miżuri, li jistgħu jinkludu inter alia: - l-iskambju ta' esperti, - id-dispożizzjoni ta' informazzjoni tal-bidu fuq leġislazzjoni relevanti, - organizzazzjoni ta' seminars, - attivitajiet ta' taħriġ, - għajnuna għat-traduzzjoni tal-leġislazzjoni Komunitarja fis-setturi relevanti. TITOLU VI KOPERAZZJONI EKONOMIKA Artikolu 72 1. Il-Komunità u r-Rumanija għandhom jistabbilixxu koperazzjoni ekonomika bl-għan li jikkontribwixxu lejn żvilupp u potenzal ta' tkabbir tar-Rumanija. Ċerta koperazzjoni għandha issaħħaħ għaqdiet ekonomiċi eżistenti fuq il-fondazzjoni l-aktar wiesgħa possibbli, għall-benefiċċju taż-żewġ Partijiet. 2. Politiċi u miżuri oħra jiġu ddisinjati sabiex iwasslu għal żvilupp ekonomiku u soċjali tar-Rumanija u jkunu gwidati mill-prinċipju ta' żvilupp sostenibbli. Dawn il-politiċi għandhom jiżguraw li konsiderazzjonijiet ambjentali huma wkoll inkorporati bis-sħiħ mill-bidu u li huma magħquda mal-ħtiġijiet ta' żvilupp soċjali armonizzat. 3. Għal dan l-iskop il-koperazzjoni għandha tiffoka partikolarment fuq politiċi u miżuri relatati ma' l-industrija inkluż is-settur tal-minjieri, investiment, agrikoltura, enerġija, trasport, turiżmu u żvilupp reġjonali. 4. Attenzjoni speċjali għandha tingħata lil miżuri li x'aktarx iwasslu għal koperazzjoni bejn il-pajjiżi taċ-ċentru u l-lvant ta' l-Ewropa bi skop għal żvilupp armonjuż tar-reġjun. Artikolu 73 Il-Koperazzjoni Industrijali 1. Koperazzjoni għandha timmira għall-promozzjoni partikolament ta' dan li ġej: - koperazzjoni industrijali bejn operaturi ekonomiċi taż-żewġ naħat, bl-għan partikolari ta' tisħiħ tas-settur privat, - Parteċipazzjoni Komunitarja fl-isforz tar-Rumanija kemm fis-settur pubbliku kif ukoll f'dak privat sabiex timmodernizza u tirristruttura l-industrija tagħha, li b'hekk taffetwa t-transizzjoni minn sistema ċentralizzata għal ekonomija tas-suq taħt kondizzjonijiet li jiżguraw li l-ambjent huwa protett, - ir-rikostruzzjoni ta' setturi individwali, - il-istabbiliment ta' impriżi ġodda f'qasam li joffru tkabbir potenzali, - it-trasferiment ta' teknoloġija u għarfien. 2. Inizjattivi ta' koperazzjoni industrijali għandhom jikkunsideraw prijoritajiet determinati mir-Rumanija. L-inizjattivi għandhom jfittxu partikolarment li jistabbilixxu qafas addattat għal impriżi, sabiex itejbu għarfien ta' amministrazzjoni u sabiex jippromovu trasparenza skond swieq u kondizzjonijiet għal impriżi, u jinkludu assistenza teknika fejn xieraq. Artikolu 74 Il-Protezzjoni u promozzjoni ta' l-investiment 1. Il-koperazzjoni għandha timmira lejn stabbiliment ta' klima favorevoli għal investiment privat, kemm domestiku u kemm barrani, li huwa essenzjali għal rikostruzzjoni ekonomika u industrijali fir-Rumanija 2. L-iskopijiet partikolari ta' koperazzjoni għandhom jkunu: - għar-Rumanija sabiex tistabbilixxi u ttejjeb qafas legali li jiffavorixxi u jipproteġi investiment, - il-konklużjoni mill-Istati Membri u r-Rumanija ta' l-Arranġamenti għall-promozzjoni u protezzjoni ta' investiment, - biex jimplementaw arranġamenti xierqa għat-trasferiment ta' kapital, - biex iġibu protezzjoni ta' investiment aħjar, - biex jipproċedu mad-deregolament u sabiex itejbu infrastruttura ekonomika, - biex jiskambjaw informazzjoni fuq opportunitajiet ta' investiment fil-forma ta' fieri, esebizzjonijiet, ġimgħat ta' fieri u laqgħat oħra. Artikolu 75 Standards agrikoli u standards industrijali u stima ta' konformità 1. Il-Partijiet għandhom jikkoperaw ma' l-għan sabiex jitnaqqsu d-differenzi fil-qasam ta' standardizzazzjoni u proċeduri ta' stima ta' konformità. 2. Għal dan l-iskop, il-koperazzjoni għandha tfittex: - li tippromovi qbil mir-Rumanija mar-regolamenti tekniċi Komunitarji u standards Ewropej dwar kwalità ta' prodotti industrijali u agrikoli ta' l-ikel, - biex jippromovu l-użu tar-regolamenti tekniċi Komunitarji u standards Ewropej u proċeduri ta' stima ta' konformità, - fejn xieraq, sabiex takkwista l-konklużjoni ta' ftehim fuq rikonoxximent reċiproku f'dawn l-oqsma, - biex tinkoraġixxi l-parteċipazzjoni regolari u attiva tar-Rumanija fix-xogħol ta' organizzazzjonijiet speċjalizzati. 3. Il-Komunità għandha tipprovdi lir-Rumanija b'assistenza teknika fejn xieraq. Artikolu 76 Il-koperazzjoni fix-xjenza u teknoloġija 1. Il-Partijiet għandhom jippromovu koperazzjoni f'attivitajiet ta' żvilupp ta' teknoloġija u riċerka. Huma għandhom jagħtu attenzjoni speċjali lil dan li ġej: - l-iskambju ta' informazzjoni xjentifika u teknika, inkluża informazzjoni fuq l-attivitajiet u politiċi tekniċi u xjentifiċi ta' xulxin, - l-organizzazzjoni ta' laqgħat xjentifiċi konġunti (seminars u workshops), - attivitajiet konġunti R & D mirati lejn l-inkoraġġament ta' progress xjentifiku u t-trasferiment ta' teknoloġija u għarfien, - attivitajiet ta' taħriġ u programmi ta' mobilità għar-riċerkaturi u speċjalisti miż-żewġ naħat, - l-iżvilupp ta' ambjent li jwassal għal riċerka u l-applikazzjoni ta' teknoloġiji u protezzjoni adegwata ta' propjetà intelletwali tar-riżultati tar-riċerka, - parteċipazzjoni tar-Rumanija fil-programmi Komunitarji bi qbil ma' paragrafu 3. Assistenza teknika għandha tiġi pprovduta fejn xieraq. 2. Il-Kunsill dwar l-Adeżjoni għandu jiddetermina l-proċeduri xierqa għal żvilupp ta' koperazzjoni. 3. Koperazzjoni taħt il-programm ta' qafas Komunitarju fil-qasam ta' riċerka u żvilupp teknoloġiku għandu jiġi implementat skond arranġamenti speċifiċi sabiex jiġu negozjati u konklużi bi qbil ma' proċeduri legali ta' kull Parti. Artikolu 77 Edukazzjoni u taħriġ 1. Il-Partijiet għandhom jikkoperaw ma' l-għan li jiżdied il-livell ta' taħriġ ġenerali u kwalifiki professjonali fir-Rumanija, kemm f'setturi pubbliċi u kemm privati, bil-konsiderazzjoni tal-prijoritajiet tar-Rumanija. Qafas u pjanijiet istituzzjonali ta' koperazzjoni jitwaqqfu (mill-bidu tal-Fondazzjoni ta' Taħriġ Ewropew, meta jkun stabbilit, u l-programm Tempus). Parteċipazzjoni tar-Rumanija fi programmi Komunitarji oħra jistgħu wkoll jiġu kkunsidrati f'dan il-kuntest. 2. Il-koperazzjoni għandha tiffoka partikolarment fuq l-oqsma li jmiss: - riforma tas-sistema ta' edukazzjoni u taħriġ fir-Rumanija, - taħriġ inizjali, taħriġ fis-servizz u taħriġ mil-ġdid, inkluż it-taħriġ ta' eżekuttivi tas-settur pubbliku u privat u impjegati ċivili kwalifikati, partikolarmnet f'oqsma prijoritarji li għandhom jiġu determinati, - koperazzjoni bejn universitajiet, koperazzjonijiet bejn universitajiet u ditti, u mobilità għal għalliema, studenti, amministraturi u żgħażagħ, - promozzjoni ta' taħriġ fil-qasam ta' Studji Ewropej fi ħdan l-istituzzjonijiet xierqa, - rikonoxximent reċiproku ta' perjodi ta' studji u diplomi, - tagħlim ta' lingwi Komunitarji, - tradutturi ta' taħriġ u interpreti u promozzjoni ta' l-użu tan-normi lingwistiċi Komunitarji u terminoloġija u żvilupp ta' infrastruttura xierqa għal traduzzjoni bejn il-lingwi Komunitarji u dik Rumena, - żvilupp ta' edukazzjoni distanti u teknoloġiji ta' taħriġ ġodda, - għotja ta' skolarxipps u fellowxipps, - dispożizzjoni ta' materjali u apparat ta' taħriġ. Sabiex tiġi promossa integrazzjoni tar-Rumanija mal-livell ta' edukazzjoni Komunitarju, stabbiliment u l-istituzzjonijiet ta' riċerka kif imsemmi fl-Artikolu 76, il-Komunità għandha tieħu l-miżuri xierqa sabiex tiffaċilita l-parteċipazzjoni tar-Rumanija fl-attivitajiet ta' dawn l-istituzzjonijiet kif ukoll l-istabbiliment tal-fergħat żgħar tagħhom fir-Rumanija. l-għanijiet ta' l-istabbilimenti imsemmija fuq jikkonċentra fuq edukazzjoni, skulari, ħaddiema professjonali u pubbliċi sabiex ikunu involuti fil-proċess ta' integrazzjoni Ewropea u koperazzjoni ma' l-istituzzjonijiet Komunitarji. Artikolu 78 Is-settur agrikolu u agro-industrijali 1. Koperazzjoni f'dan il-qasam għandu ikollha bħala l-għan tagħha l-modernizzazzjoni, ir-ristrutturar u privatizzazzjoni tas-settur agrikolu u agro-industrijali fir-Rumanija. Għandha partikolarment tagħmel ħilitha sabiex: - tiżviluppa irziezet privati u kanali ta' distribuzzjoni, metodi ta' ħażna, tqegħid fis-suq, amministrazzjoni eċċ., - tiżviluppa l-infrastruttura rurali (trasport, forniment ta' l-ilma, telekomunikazzjonijiet), - ittejjeb pjanar agrikolu ta' użu fuq l-art, inkluża kostruzzjoni u pjanar urban, - ittejjeb produttività, kwalità u effiċjenza bl-użu xieraq ta' metodi u prodotti; tipprovdi taħriġ u monituraġġ fl-użu ta' metodi kontra t-tniġġiż konnessi ma' dħul, - tippromovi l-komplimentarjetà fl-agrikoltura, - tippromovi l-iskambju ta' tagħrif, partikolarment bejn is-setturi privati fil-Komunità u r-Rumanija, - tiżviluppa u timmodernizza proċessar ta' ditti u t-tekniċi tas-suq tagħhom, - tiżviluppa koperazzjoni fuq is-saħħa ta' l-annimali, saħħa ta' ikel agrikolu (inkluża ijonizzazzjoni) u saħħa tal-pjanti bl-iskop li ġġib armonizzazzjoni gradwali ma' l-istandards Komunitarji bl-assistenza għal taħriġ u l-organizzazzjoni ta' kontrolli, - twaqqaf u tippromovi koperazzjoni effettiva fuq sistemi ta' informazzjoni agrikoli, - tiżviluppa u tippromovi koperazzjoni effettiva dwar sistema ta' assigurazzjoni ta' kwalità kompatibbli mal-mudelli Komunitarji, - skambju ta' informazzjoni fir-rispett ta' politika agrikola u ta' leġislazzjoni, - tipprovdi assistenza teknika u trasferiment ta' tagħrif għar-Rumanija dwar is-sistemi ta' forniment ta' ħalib għall-iskejjel. 2. Għal dawn l-iskopijiet, assistenza teknika għandha tiġi provduta mill-Komunità kif xieraq. Artikolu 79 L-Enerġija 1. Fi ħdan il-qafas tal-prinċipji ta' l-ekonomija tas-suq u l-Karta ta' l-Enerġija Ewropea, il-Partijiet għandhom jikkoperaw sabiex jiżviluppaw l-integrazzjoni progressiva tas-swieq ta' l-enerġija fl-Ewropa. 2. Koperazzjoni għandha tinkludi assistenza teknika inter alia fejn xieraq fl-oqsma li ġejjin: - formulazzjoni u pjanar ta' politika ta' l-enerġija, - amministrazzjoni u taħriġ għas-settur ta' l-enerġija, - il-promozzjoni ta' ekonomija ta' enerġija u effiċjenza ta' l-enerġija, - l-iżvilupp ta' riżorsi ta' l-enerġija, - titjib ta' distribuzzjoni kif ukoll it-titjib u diversifikazzjoni tal-forniment, - l-impatt ambjentali ta' produzzjoni u konsum ta' l-enerġija, - is-settur ta' l-enerġija nukleari, - bidu tas-suq ta' l-enerġija għal grad aktar għoli, inkluż tranżitu ta' faċilità ta' gass u elettriku, - is-setturi ta' l-elettriku u tal-gass, inkluża l-konsiderazzjoni tal-possibilità ta' l-interkonnessjoni tan-Networks ta' forniment, - modernizzazzjoni ta' infrastrutturi ta' l-enerġija, - il-formulazzjoni tal-kondizzjonijiet tal-qafas għal koperazzjoni bejn intrapriżi f'dan is-settur, li jistgħu jinkludu l-inkoraġġament ta' intrapriżi-konġunti, - it-trasferiment ta' teknoloġija u tagħrif, li jista' jinkludi jekk hu xieraq il-promozzjoni u kummerċjalizzazzjoni ta' teknoloġiji effiċjenti ta' l-enerġija. Artikolu 80 Il-koperazzjoni fis-settur nukleari 1. L-għan tal-koperazzjoni huwa li jipprovdi għal użu aktar żgur ta' l-enerġija nukleari. 2. Il-koperazzjoni għandha ġeneralment tkopri s-suġġetti li ġejjin: - miżuri industrijali għal sigurtà operazzjonali ta' l-impjanti ta' setgħa nukleari tar-Rumanija, - tgħolli l-grad ta' taħriġ tal-maniġment u ħaddiema oħra fl-installazzjonijiet nukleari, - tgħolli l-grad tal-liġijiet u regolamenti tar-Rumanija fuq sigurtà nukleari u tisħiħ ta' l-awtoritajiet ta' sorveljanza u r-riżorsi tagħhom, - sigurtà nukleari, preparazzjoni u amministrazzjoni ta' emerġenza nukleari, - protezzjoni minn radjazzjoni, inkluż monituraġġ ta' radjazzjoni ambjentali, - problemi taċ-ċiklu karburanti u salvagwardja ta' materjali nukleari, - l-immanġjar ta' skart radjuattiv, - il-istabbiliment ta' fabbrikazzjoni u żarmar ta' installazzjonijiet nukleari, - dekontaminazzjoni. 3. IL-koperazzjoni jkollha inkluż skambju ta' informazzjoni u esperjenza u attivitajiet R & D bi qbil ma' l-Artikolu 76. Artikolu 81 L-Ambjent 1. Il-Partijiet għandhom jiżviluppaw u jsaħħu l-koperazzjoni tagħhom fuq saħħa ambjentali u umana, li huma ġġudikaw li għandha tkun prijorità. 2. Il-koperazzjoni għandha timmira li tiġġieled kontra deterjorazzjoni ta' l-ambjent u partikolarment: - monitoraġġ effettiv ta' livelli ta' tniġġiż; sistema ta' informazzjoni fuq l-istat ta' l-ambjent, - ġlieda kontra tniġġiż lokali, reġjunali u li jaqbeż il-fruntiera ta' l-arja u ta' l-ilma, - restorazzjoni ekoloġika, - produzzjoni effettiva, sostenibbli, effiċjenti u ambjentali u użu ta' enerġija; sigurtà ta' impjanti industrijali, - klassifikazzjoni u immaniġġjar żgur ta' kimiċi, - kwalità ta' l-ilma, partikolarment ta' passaġġi ta' l-ilma li jaqsmu l-fruntiera (id-Danubju, il-Baħar l-Iswed), - riduzzjoni ta' l-iskart, reċiklaġġ u rimi mingħajr periklu, implimentazzjoni tal-Konvenzjoni ta' Basel, - l-impatt ambjentali ta' produzzjoni u konsum ta' l-enerġija, - il-protezzjoni ta' foresti, - il-konservazzjoni ta' biodiversità, - pjanar dwar l-użu ta' l-art, inkluża kostruzzjoni u pjanar urban, - użu ta' strumenti ekonomiċi jew fiskali - bdil ta' klima globali - edukazzjoni u tagħrif ambjentali. 3. Il-koperazzjoni għandha isseħħ partikolarment permezz ta': - skambju ta' informazzjoni u esperti, inklużi informazzjoni u esperti li għandhom x'jaqsmu mat-trasferiment ta' teknoloġiji nodfa u l-użu mingħajr riskji u ambjentalment sod ta' bioteknoloġiji, - programmi ta' taħriġ, - attivitajiet ta' riċerka konġunti, - approssimazzjoni tal-liġijiet (standards Komunitarji), - koperazzjoni f'livell reġjonali (inkluża koperazzjoni fi ħdan il-qafas ta' l-Aġenzija Ambjentali Ewropea meta tkun stabbiliti mill-Komunità) u f'livell internazzjonali, - żvilupp ta' strateġiji, partikolarment bil-konsiderazzjoni ta' temi klimatiċi u globali - studju ta' l-impatt ambjentali Artikolu 82 Amministrazzjoni ta' l-ilma Il-Partijiet għandhom jiżviluppaw koperazzjoni f'oqsma varji ta' amministrazzjoni ta' l-ilma b'konsiderazzjoni speċjali għal: - użu ambjentalment tajjeb ta' l-ilma ta' medda art għolja li tiddividi żewġ xmajjar jew aktar li jaqbżu l-fruntiera u lagi u xmajjar li jaqbżu l-fruntiera, - armonizzazzjoni ta' regolamenti dwar amministrazzjoni ta' l-ilma, u mezzi ta' regolazzjoni teknika ta' l-ilma (direttivi, limiti, standards, normattivi, loġistiċi), - modernizzazzjoni ta' riċerka u żvilupp (R& D) u bażi xjentifika ta' amministrazzjoni ta' l-ilma. Artikolu 83 It-Trasport 1. Il-Partijiet għandhom jiżviluppaw u jsaħħu l-koperazzjoni tagħhom sabiex ir-Rumanija tkun tista': - tirristruttura u timmodernizza t-trasport, - ittejjeb il-moviment ta' passiġġieri u oġġetti u l-aċċess għas-suq tat-trasport bit-tneħħija ta' ostakli amministrattivi, tekniċi u ostakli oħra, - tiffaċilita transitu Komunitarju minn ġo r-Rumanija bit-triq, tren, passaġġi ta' l-ilma interni u trasport kumbinat, - tikseb standards operattivi komparabbli ma' dawk fil-Komunità. 2. Il-koperazzjoni għandha tinkludi partikolament dan li ġej: - programmi ta' taħriġ tekniku, legali u ekonomiku, - id-dispożizzjonijiet ta' assistenza u parir tekniku, u l-iskambju ta' informazzjoni, - id-dispożizzjoni ta' mezzi għall-iżvilupp ta' infrastruttura tat-trasport fir-Rumanija. 3. Il-koperazzjoni għandha tinkludi ż-żoni prijoritarji li jmiss: - il-kostruzzjoni u modernizzazzjoni tat-trasport bit-triq, inkluż it-tħaffif gradwali ta' kondizzjonijiet ta' transitu, - il-amministrazzjoni ta' linji tat-tren u ajruporti, inkluża koperazzjoni bejn l-awtoritajiet nazzjonali xierqa, - il-modernizzazzjoni, fuq rotti maġġuri ta' interess komuni u tagħqid trans-Ewropew, infrastruttura tat-triq, tal-passaġġi ta' l-ilma interni, tal-linji tat-tren, tal-port u ta' l-ajruport, - pjanar ta' użu fuq l-art, inkluża kostruzzjoni u pjanar urban konness mat-trasport, - it-tlugħ fil-grad ta' apparat tekniku sabiex jilħaq l-istandards Komunitarji, partikolament fl-oqsma tat-trasport bit-triq u bit-tren, trasport ta' multimodali u transbordar, - il-bidu ta' politiċi ta' trasport konsistenti kompatibbli ma' dawk applikabbli fil-Komunità, - il-promozzjoni ta' programmi teknoloġiċi u ta' riċerka konġunti bi qbil ma' l-Artikolu 76. Artikolu 84 Telekomunikazzjonijiet, servizzi tal-posta u xandir 1. Il-Partijiet għandhom jespandu u jsaħħu koperazzjoni f'dan il-qasam, u għandhom għal dan l-iskop partikolarment jibdew l-azzjonijiet li jmiss: - jiskambjaw informazzjoni fuq telekomunikazzjonijiet, servizzi tal-posta u politiċi tax-xandir - jiskambjaw informazzjoni teknika u informazzjoni oħra u organizzazzjoni ta' seminars, workshops u konferenzi għal esperti taż-żewġ naħat, - jiggwidaw taħriġ u operazzjonijiet li jipprovdu pariri, - iwettqu trasferimenti ta' teknoloġija - ikollhom il-korpi xierqa miż-żewġ naħat li jagħmlu proġetti konġunti, - jippromovu standards Ewropej, sistemi ta' ċertifikazzjoni u tressiq regolatorju, - jippromovu faċilijiet ġodda ta' komunikazzjoni, servizzi u installazzjoni, partikolarment dawk b'applikazzjonijiet kummerċjali. 2. Dawn l-attivitajiet għandhom jiffukaw fuq iż-żoni prijoritarji li jmiss: - il-modernizzazzjoni tan-Networks ta' telekomunikazzjonijiet tar-Rumanija u l-integrazzjoni tagħha fin-Networks globali u Ewropej, - koperazzjoni fi ħdan l-istrutturi ta' standardizzazzjoni Ewropea, - l-integrazzjoni ta' sistemi trans-Ewropej; l-aspetti regolatorji u legali tat-telekomunikazzjonijiet, - l-amministrazzjoni ta' telekomunikazzjonijiet, servizzi tal-posta u tax-xandir fl-ambjent ekonomiku ġdid: prinċipji ta' xiri, ta' pjanar u strateġija, u ta' strutturi ta' organizzazzjoni, - pjanar ta' użu fuq l-art, inkluża kostruzzjoni u pjanar urban, - il-modernizzazzjoni tas-servizzi tal-posta u tax-xandir tar-Rumanija, inklużi l-aspetti regolatorji u legali. Artikolu 85 Servizzi bankarji, assikurazzjoni, u servizzi oħra finanzjarji u koperazzjoni fl-awditjar 1. Il-Partijiet għandhom jikkoperaw mal-għan tal-istabbiliment u żvilupp ta' qafas tajjeb għall-inkoraġġament tas-settur tas-servizzi bankarji, assigurazzjoni u tas-servizzi finanzjarji fir-Rumanija. a) Il-Koperazzjoni għandha tiffoka fuq: - l-adozzjoni ta' sistema ta' kontijiet kompatibbli ma' l-istandards Ewropej, - it-tisħiħ u rikostruzzjoni tas-sistemi bankarji u finanzjarji, - it-titjib u l-monitoraġġ u regolazzjoni tas-sistemi bankarji u finanzjarji, - il-preparazzjoni ta' glossarji ta' terminoloġija, - l-iskambju ta' informazzjoni tal-liġijiet li daħlu fis-seħħ jew ikunu qed jinkitbu. b) Għal dan l-iskop, il-koperazzjoni għandha tinkludi d-dispożizzjoni ta' assistenza teknika u taħriġ. 2. Il-Partijiet għandhom jikkoperaw bl-għan ta' żvilupp ta' sistemi ta' awditjar effiċjenti fir-Rumanija bbażati fuq metodi u proċeduri ta' standards Komunitarji. Artikolu 86 Il-Politiku monetarja Għat-talba ta' l-awtoritajiet Rumeni, il-Komunità għandha tipprovdi assistenza teknika disinjata sabiex tappoġġja l-isforzi tar-Rumanija favur l-introduzzjoni ta' konvertibilità sħiħa tal-leu u l-approssimazzjoni gradwali tal-politiċi tagħha għal dawk tas-Sistema Monetarja Ewropea. Dan jinkludi skambju informali ta' informazzjoni dwar il-prinċipji u l-funzjoni tas-Sistema Monetarja Ewropea. Artikolu 87 Il-Money laundering 1. Il-Partijiet għandhom jistabbilixxu qafas għal koperazzjoni mirata lejn prevenzjoni ta' użu tas-sistemi finanzjarji tagħhom għal ħasil ta' profitt minn attivitajiet kriminali partikolarment f'offiżi ġenerali u tad-droga. 2. Koperazzjoni f'dan il-qasam għandha tinkludi assistenza amministrattiva u teknika bl-iskop li jkunu stabbiliti standards xierqa kontra l-money laundering ekwivalenti ma' dawk adottati mill-Komunità u fora internazzjonali f'dan il-qasam, inkluża t-Task Force ta' Azzjoni Finanzjarja (FATF). Artikolu 88 L-iżvilupp reġjonali 1. Il-Partijiet għandhom jsaħħu l-koperazzjoni bejniethom dwar żvilupp reġjonali u pjanar ta' użu ta' l-art. 2. Għal dan l-iskop, kull waħda mill-miżuri li jmiss jistgħu jittieħdu: - l-iskambju ta' informazzjoni minn awtoritajiet nazzjonali, reġjonali jew lokali fuq politika reġjonali u pjanar ta' użu ta' l-art, u, fejn xieraq, id-dispożizzjonijiet ta' assistenza għar-Rumanija għal formulazzjoni ta' ċerta politika, - azzjoni konġunta minn awtoritajiet reġjonali u lokali fil-qasam ta' l-iżvilupp ekonomiku, - skambju ta' visti għal esplorazzjoni ta' l-opportunitajiet għal koperazzjoni u assistenza, - l-iskambju ta' esperti jew ħaddiema ċivili, - id-dispożizzjoniji ta' assistenza teknika, b'enfażi speċjali fuq l-iżvilupp ta' żoni żvantaġġjati, - l-istabbiliment ta' programmi għall-iskambju ta' informazzjoni u esperjenza, b'metodi li jinkludu seminars. Artikolu 89 Il-Koperazzjoni Soċjali 1. Rigward is-saħħa u s-sigurtà, il-Partijiet għandhom jiżviluppaw koperazzjoni bejniethom bl-iskop ta' titjib tal-livell ta' protezzjoni tas-saħħa u sigurtà tal-ħaddiema, jittieħed bħala referenza l-livell ta' protezzjoni eżistenti fil-Komunità: - id-dispożizzjoni ta' assistenza teknika, - l-iskambju ta' esperti, - koperazzjoni bejn ditti, - operazzjonijiet ta' informazzjoni u taħriġ - koperazzjoni dwar saħħa pubblika. 2. Rigward l-impjiegi, il-koperazzjoni bejn il-Partijiet għandha tiffoka partikolarment fuq: - l-organizzazzjoni tas-suq tax-xogħol, - il-modernizzazzjoni ta' servizzi ta' parir fuq karrieri u tfittxija għax-xogħol, - l-ippjanar u l-implementazzjoni ta' programmi reġjonali ta' ristrutturazzjoni, - l-inkoraġġament ta' żvilupp ta' impjieg lokali. Il-Koperazzjoni f'dan il-qasam tieħu forma ta' studji, dispożizzjoni tas-servizzi ta' esperti u informazzjoni u taħriġ. 3. Rigward is-sigurtà soċjali, koperazzjoni bejn il-Partijiet għandha tfittex li tadotta s-sistema ta' sigurtà soċjali tar-Rumanija għas-sitwazzjoni ġdida soċjali u ekonomika, primarjament billi tipprovdi s-servizzi ta' esperti u informazzjoni u taħriġ. Artikolu 90 It-turiżmu Il-Partijiet għandhom jżidu u jiżviluppaw koperazzjoni bejniethom, li għandha tinkludi: - l-iffaċilitar tas-sengħa turistika u l-inkoraġġament ta' skambju turistiku fost żgħażagħ, - iżżid l-informazzjoni permezz ta' Networks internazzjonali, data bases, eċċ., - trasferiment ta' tagħrif permezz ta' taħriġ, skambji, seminars, - tistudja l-opportunitajiet għal operazzjonijiet konġunti (proġetti li jaqbżu l-fruntiera, sħubija bejn bliet, eċċ.), - parteċipazzjoni tar-Rumanija fl-organizzazzjonijiet tat-turiżmu Ewropew relevanti, - armonizzazzjoni tas-sistemi ta' statistika u r-regolamenti dwar it-turiżmu: - skambju ta' aħbarijiet u l-possibiltà ta' skambji xierqa ta' informazzjoni fuq temi maġġuri ta' interess reċiproku li jaffetwaw is-settur tat-turiżmu, - assistenza teknika għall-iżvilupp kummerċjali ta' infrastruttura li ġġib 'il quddiem is-settur turistiku. Artikolu 91 L-Impriżi żgħar u ta' daqs medju 1. Il-Partijiet għandhom jimmiraw għal żvilupp u titjib ta' impriżi żgħar u medji (SME) u koperazzjoni bejn SMEs fil-Komunità u r-Rumanija. 2. Huma għandhom jinkoraġġixxu l-iskambju ta' informazzjoni u tagħrif fl-oqsma li jmiss: - iġibu l-kondizzjonijiet legali, amministrattivi, tekniċi u finanzjarji neċessarji sabiex jibdew u espansjoni u jespandu l-SMEs u għal koperazzjoni bejn il-fruntieri, - id-dispożizzjoni ta' servizzi speċjalizzati meħtieġa mill-SMEs (taħriġ ta' amministrazzjoni, kontabbiltà, marketing, kontroll ta' kwalità, eċċ.) u t-tisħiħ ta' aġenziji li jipprovdu ċerta servizzi, - il-istabbiliment ta' punti ta' għaqda xierqa ma' operaturi Komunitarji sabiex itejbu l-iskambju ta' informazzjoni għall-SMEs u li tippromovi l-koperazzjoni bejn il-fruntieri (e.ż. in-Networks ta' Koperazzjoni tal-Kummerċ (BC-NET), Ċentri ta' l-Euro-Info, konferenzi, eċċ.). 3. Il-Koperazzjoni għandha tinkludi l-forniment ta' assistenza teknika partikolarment għall-istabbiliment ta' appoġġ istituzzjonali xieraq għall-SMEs, kemm fil-livell nazzjonali u fil-livell reġjonali, dwar servizzi finanzjarji, ta' taħriġ, ta' pariri, teknoloġiċi u ta' kummerċ. Artikolu 92 L-informazzjoni u l-komunikazzjoni 1. Il-Komunità u r-Rumanija għandhom jieħdu l-passi xierqa sabiex jistimulaw iskambju effettiv reċiproku ta' informazzjoni. Prijorità għandha tingħata lil programmi mirati sabiex jagħtu lill-pubbliku ġenerali informazzjoni bażika dwar il-Komunità u ċrieki professjonali fir-Rumanija b'informazzjoni aktar speċjalizzata, inkluż, fejn possibbli, aċċess għal bażijiet ta' data Komunitarja. Artikolu 93 Il-Protezzjoni tal-konsumatur 1. Il-Partijiet għandhom jikkoperaw bl-għan li tinkiseb kompatibbiltà sħiħa bejn is-sistemi ta' protezzjoni tal-konsumatur fir-Rumanija u l-Komunità. 2. Għal dan l-iskop, il-koperazzjoni għandha tinvolvi, fi ħdan il-possibbilitajiet eżistenti: - l-iskambju ta' informazzjoni u esperti, - aċċess għal bażijiet ta' data Komunitarji, - operazzjonijiet ta' taħriġ u assistenza teknika, Artikolu 94 Id-Dwana 1. L-għan ta' koperazzjoni għandu jiggarantixxi qbil mad-dispożizzjonijiet kollha skedati għal adozzjoni f'konnessjoni ma' sengħa u sengħa xierqa u sabiex tinkiseb l-approssimazzjoni tas-sistema tad-dwana tar-Rumanija għal dik tal-Komunità, b'hekk tkun ta' għajnuna sabiex tħaffef il-passi favur liberalizzazzjoni pjanata taħt dan il-Ftehim. 2. Il-Koperazzjoni għandha tinkludi partikolament dan li ġej: - l-iskambju ta' informazzjoni, - l-introduzzjoni ta' dokument wieħed amministrattiv u n-nomenklatura kombinata, - l-interkonnessjoni bejn is-sistemi ta' transitu tal-Komunità u r-Rumanija, - is-simplifikazzjoni ta' spezzjonijiet u formalitajiet fir-rispett ta' ġarr ta' oġġetti, - l-organizzazzjoni ta' seminars u l-postament ta' aljievi, Assistenza teknika għandha tiġi provduta fejn xieraq. 3. Bla ħsara għal aktar koperazzjoni imbassra f'dan il-Ftehim, u partikolarment l-Artikolu 97, l-assistenza reċiproka bejn l-awtoritajiet amministrattivi fil-kwistjonijiet tad-dwana tal-Partijiet għandhom jieħdu posthom bi qbil mad-dispożizzjonijiet tal-Protokoll 6. Artikolu 95 Il-Koperazzjoni dwar statistika 1. Il-Koperazzjoni f'dan il-qasam għandu ikollha bħala l-għan tagħha l-iżvilupp ta' sistema ta' statistika effiċjenti sabiex tipprovdi, b'mod mgħaġġel u f'ħin xieraq, l-istatistiċi li tista' żżomm fuqhom meħtieġa sabiex jappoġġjaw u jimmonitoraw il-proċess ta' riforma ekonomika u jikkontribwixxu għall-iżvilupp u impriża pr