Ftehim li jistabbilixxi assoċjazzjoni bejn il-Komunità Ewropea u l-Istati Membri tagħha, min-naħa l-waħda, u r-Repubblika taċ-Ċili, min-naħa l-oħra



Official Journal L 352 , 30/12/2002 P. 0001 - 1450

Official Journal L 352 , 30/12/2002 P. 0003 - 1450

Edizzjoni Speċjali biċ-Ċek Chapter 11 Volume 45 P. 122 - 123

Edizzjoni Speċjali biċ-Ċek Chapter 11 Volume 53 P. 3 - 1450

Edizzjoni Speċjali bl-Estonjan Chapter 11 Volume 45 P. 122 - 123

Edizzjoni Speċjali bl-Estonjan Chapter 11 Volume 53 P. 3 - 1450

Edizzjoni Speċjali bl-Ungeriż Chapter 11 Volume 45 P. 122 - 123

Edizzjoni Speċjali bl-Ungeriż Chapter 11 Volume 53 P. 3 - 1450

Edizzjoni Speċjali bil-Litwan Chapter 11 Volume 45 P. 122 - 123

Edizzjoni Speċjali bil-Litwan Chapter 11 Volume 53 P. 3 - 1450

Edizzjoni Speċjali bil-Letton Chapter 11 Volume 45 P. 122 - 123

Edizzjoni Speċjali bil-Letton Chapter 11 Volume 53 P. 3 - 1450

Edizzjoni Speċjali bil-Malti Chapter 11 Volume 45 P. 122 - 123

Edizzjoni Speċjali bil-Malti Chapter 11 Volume 53 P. 3 - 1450

Edizzjoni Speċjali bil-Pollakk Chapter 11 Volume 45 P. 122 - 123

Edizzjoni Speċjali bil-Pollakk Chapter 11 Volume 53 P. 3 - 1450

Edizzjoni Speċjali bis-Slovakk Chapter 11 Volume 45 P. 122 - 123

Edizzjoni Speċjali bis-Slovakk Chapter 11 Volume 53 P. 3 - 1450

Edizzjoni Speċjali bis-Sloven Chapter 11 Volume 45 P. 122 - 123

Edizzjoni Speċjali bis-Sloven Chapter 11 Volume 53 P. 3 - 1450



Ftehim li jistabbilixxi assoċjazzjoni bejn il-Komunità Ewropea u l-Istati Membri tagħha, min-naħa l-waħda, u r-Repubblika taċ-Ċili, min-naħa l-oħra [1] IR-RENJU TAL-BELĠJU, IR-RENJU TAD-DANIMARKA, IR-REPUBBLIKA FEDERALI TAL-ĠERMANJA, IR-REPUBBLIKA ELLENIKA, IR-RENJU TA' SPANJA, IR-REPUBBLIKA FRANĊIŻA, L-IRLANDA, IR-REPUBBLIKA TALJANA, IL-GRAN DUKAT TAL-LUSSEMBURGU, IR-RENJU TA' L-OLANDA, IR-REPUBBLIKA TA' L-AWSTRIJA, IR-REPUBBLIKA PORTUGIŻA, IR-REPUBBLIKA TAL-FINLANDJA, IR-RENJU TA' L-IŻVEZJA, IR-RENJU UNIT TAL-GRAN BRITTANJA U L-IRLANDA TA' FUQ, Partijiet Kontraenti għat-Trattat li jistabbilixxi l-Komunità Ewropea u tat-Trattat dwar l-Unjoni Ewropea, hawnhekk iżjed ‘il quddiem imsejħa "l-Istati Membri", u L-KOMUNITÀ EWROPEA, hawnhekk iżjed ‘il quddiem imsejħa "il-Komunità", min-naħa l-waħda, u IR-REPUBBLIKA TAĊ-ĊILI, hawnhekk iżjed ‘il quddiem imsejħa "ċ-Ċili", min-naħa l-oħra, WAQT LI JIKKUNSIDRAW ir-rabtiet tradizzjonali bejn il-Partijiet u b'referenza partikolari għal dak li ġej: - wirt kulturali komuni u l-konnessjonijiet stretti storiċi, politiċi u ekonomiċi li jgħaqqduhom; - impenn sħiħ tagħhom għar-rispett għal prinċipji demokratiċi u għad-drittijiet fundamentali umani stabbiliti fid-Dikjarazzjoni Universali tan-Nazzjonijiet Uniti dwar id-Drittijiet tal-Bniedem; - ir-rabta tagħhom mal-prinċipji ta' l-istat tad-dritt u ta' governanza tajba; - il-bżonn tal-promozzjoni tal-progress ekonomiku u soċjali għan-nies tagħhom, meta jitqies l-prinċipju ta' żvilupp sostenibbli u ta' ħtiġiet ambjentali ta' protezzjoni; - ix-xewqa tat-tkabbir tal-kwadru ta' relazzjonijiet bejn l-Unjoni Ewropea u l-integrazzjoni reġjonali Amerikana Latina bl-iskop ta' kontribuzzjoni għal assoċjazzjoni strateġika bejn iż-żewġ reġjuni kif previst fid-Dikjarazzjoni adottata fil-Laqgħa għolja tal-Kapijiet ta' l-Istat u tal-Gvern ta' l-Amerka Latina u tal-Karibew u ta' l-Unjoni Ewropea f'Rio de Janeiro fit-28 ta' Ġunju 1999; - l-importanza tat-tisħiħ tad-djalogu politiku regolari dwar kwistjonijiet bilaterali u internazzjonali ta' interess reċiproku, kif diġà stabbilit fid-Dikjarazzjoni Konġunta li hija parti mill-Ftehim Kwadru ta' Koperazzjoni bejn il-Partijiet tal-21 ta' Ġunju 1996, hawnhekk iżjed ‘il quddiem magħruf bħala "l-Ftehim Kwadru ta' Koperazzjoni"; - l-importanza li l-Partijiet jagħtu lil: - = kordinazzjoni tal-posizzjonijiet tagħhom u l-involviment f'inizjattivi konġunti fil-fora internazzjonali xierqa; - = il-prinċipji u l-valuri stabbiliti fid-Dikjarazzjoni Finali tal-Laqgħa għolja Dinjija għall-Iżvilupp Soċjali miżmum f'Kopenagen f'Marzu ta' l-1995; - = il-prinċipji u r-regoli li jirregolaw il-kummerċ internazzjonali, b'mod partikolari l-Ftehim li jistabbilixxi l-Organizzazzjoni Dinjija tal-Kummerċ (il-"WTO") u l-ħtieġa li jiġu applikati dawn ir-regoli b'mod trasparenti u mhux diskriminatorju; - = l-ġlieda kontra l-forom kollha ta' terroriżmu u l-impenn li jiġu stabbiliti strumenti effettivi internazzjonali sabiex tiġi assigurata l-eradikazzjoni tiegħu; - ix-xewqa ta' djalogu kulturali sabiex jintlaħaq ftehim reċiproku aħjar bejn il-Partijiet, u sabiex jinżammu r-rabtiet eżistenti tradizzjonali, kulturali u naturali bejn iċ-ċittadini taż-żewġ Partijiet; - l-importanza tal-Ftehim ta' Koperazzjoni bejn il-Komunità Ewropea u ċ-Ċili ta' l-20 ta' Diċembru 1990 u tal-Ftehim Kwadru ta' Koperazzjoni fis-sostenn u ż-żamma ta' l-implimentazzjoni ta' dawn il-proċessi u prinċipji, IL-PARTIJIET IDDEĊIDEW LI JIKKONKLUDU DAN IL-FTEHIM: TAQSIMA I DISPOSIZZJONIJIET ĠENERALI U ISTITUZZJONALI TITOLU I IN-NATURA U L-QASAM TA' APPLIKAZZJONI TAL-FTEHIM Artikolu 1 Il-Prinċipji 1. Ir-Rispett għal prinċipji demokratiċi u tad-drittijiet fundamentali tal-bniedem kif stabbiliti fid-Dikjarazzjoni Universali tan-Nazzjonijiet Uniti dwar id-Drittijiet tal-Bniedem u għall-prinċipju ta' l-istat tad-dritt li hu l-bażi tal-politika interna u internazzjonali tal-Partijiet u li jikkostitwixxi element essenzjali ta' dan il-Ftehim. 2. Il-promozzjoni ta' żvilupp ekonomiku u soċjali sostenibbli u d-distribuzzjoni ugwali tal-benefiċċji ta' l-Assoċjazzjoni huma l-prinċipji gwida għall-implimentazzjoni ta' dan il-Ftehim. 3. Il-partijiet jaffermaw mill-ġdid ir-rabta tagħhom mal-prinċipju ta' governanza tajba. Artikolu 2 Il-miri u l-iskop ta' applikazzjoni 1. Dan il-Ftehim jistabbilixxi Assoċjazzjoni Politika u Ekonomika bejn il-Partijiet, ibbażata fuq ir-reċiproċità, l-interess komuni u l-approfondiment tar-relazzjoni fl-oqsma kollha ta' applikazzjoni. 2. Dan il-proċess ta' assoċjazzjoni ser itejjeb ir-relazzjonijiet u koperazzjoni bejn il-Partijiet meta jagħmel użu mill-korpi maħluqa b'dan il-Ftehim. 3. Dan il-Ftehim ikopri, b'mod partikolari l-oqsma politiċi, kummerċjali, ekonomiċi u finanzjarji, xjentifiċi, teknoloġiċi, soċjali, kulturali u ta' koperazzjoni. Jista' jiġi estiż għal oqsma oħra li għandhom jiġu miftiehma mill-Partijiet. 4. Skond il-miri definiti fuq, dan il-Ftehim jipprovdi għal dan li ġej: (a) it-titjib ta' djalogu politiku dwar kwistjonijiet bilaterali u internazzjonali ta' interess reċiproku permezz ta' laqgħat fuq livelli differenti; (b) it-tisħiħ ta' koperazzjoni fl-oqsma politiċi, kummerċjali, ekonomiċi u finanzjarji, xjentifiċi, teknoloġiċi, soċjali, kulturali u ta' koperazzjoni, kif ukoll ta' oqsma oħra ta' interess reċiproku; (ċ) it-titjib tal-parteċipazzjoni ta' kull Parti fi programmi kwadru, fi programmi speċifiċi u f'attivitajiet oħra tal-Parti l-oħra, sa fejn permess mill-proċeduri interni ta' kull Parti li jirregolaw l-aċċess għall-programmi u l-attivitajiet ikkonċernati, skond it-Taqsima III, u (d) l-espansjoni u d-diversifikazzjoni tar-relazzjonijiet bilaterali kummerċjali bejn il-Partijiet skond id-disposizzjonijiet tal-WTO u mal-miri u d-disposizzjonijiet speċifiċi stabbiliti fit-Taqsima IV. TITOLU II KWADRU ISTITUZZJONALI Artikolu 3 Il-Kunsill ta' Assoċjazzjoni 1. Kunsill ta' Assoċjazzjoni hawn stabbilit għandu jissorvelja l-implimentazzjoni ta' dan il-Ftehim. Il-Kunsill ta' Assoċjazzjoni għandu jiltaqa' f'livell ministerjali f'intervalli regolari, li ma jeċċedux perjodu ta' sentejn, u straordinarjament kull meta ċ-ċirkostanzi jeħtieġu hekk, jekk il-Partijiet jiftiehmu. 2. Il-Kunsill ta' Assoċjazzjoni għandu jeżamina kull kwistjoni ta' importanza li toħroġ fil-kwadru ta' dan il-Ftehim, kif ukoll kull kwistjoni bilaterali, multilaterali jew internazzjonali ta' interess komuni. 3. Il-Kunsill ta' l-Assoċjazzjoni għandu wkoll jeżamina proposti u rakkomandazzjonijiet mill-partijiet għat-titjib ta' dan il-Ftehim. Artikolu 4 Il-Komposizzjoni u r-regoli ta' proċedura 1. Il-Kunsill ta' Assoċjazzjoni għandu jkun kompost, min-naħa l-waħda, mill-President tal-Kunsill ta' l-Unjoni Ewropea, assistit mis-Segretarju Ġenerali/Rappreżentant Għoli, mill-Presidenza suċċessiva, minn Membri oħra tal-Kunsill ta' l-Unjoni Ewropea jew ir-rappreżentanti tagħhom u minn Membri tal-Kummissjoni Ewropea, u, min-naħa l-oħra, tal-Ministeru ta' l-Affarijiet Barranin taċ-Ċili. 2. Il-Kunsill ta' Assoċjazzjoni għandu jistabbilixxi r-regoli propji ta' proċedura. 3. Il-Membri tal-Kunsill ta' Assoċjazzjoni jistgħu jirranġaw sabiex jiġu rappreżentati, skond il-kondizzjonijiet stabbiliti fir-regoli ta' proċedura tiegħu. 4. Il-Kunsill ta' l-Assoċjazzjoni għandu jiġi ppresedut b'rotazzjoni minn Membru tal-Kunsill ta' l-Unjoni Ewropea u mill-Ministru ta' l-Affarijiet Barranin taċ-Ċili, skond id-disposizzjonijiet stabbiliti fir-regoli ta' proċedura tiegħu. Artikolu 5 Il-Poter tad-deċiżjonijiet 1. Sabiex jintlaħqu l-miri ta' dan il-Ftehim, il-Kunsill ta' Assoċjazzjoni għandu jkollu l-poter li jieħu deċiżjonijiet fil-każijiet previsti f'dan il-Ftehim. 2. Id-deċiżjonijiet meħuda għandhom jorbtu lill-Partijiet, li għandhom jieħdu l-miżuri kollha neċessarji sabiex jiġu implimentati skond ir-regoli interni ta' kull Partit. 3. Il-Kunsill ta' Assoċjazzjoni jista' wkoll jagħmel rakkomandazzjonijiet xierqa. 4. Il-Kunsill ta' Assoċjazzjoni għandu jadotta deċiżjonijiet u rakkomandazzjonijiet bi ftehim reċiproku bejn il-Partijiet. Artikolu 6 Il-Kumitat ta' Assoċjazzjoni 1. Il-Kunsill ta' Assoċjazzjoni għandu jiġi assistit fit-twettieq tal-funzjonijiet tiegħu minn Kumitat ta' Assoċjazzjoni magħmul minn rappreżentanti tal-Membri tal-Kunsill ta' l-Unjoni Ewropea u tal-Kummissjoni tal-Komunitajiet Ewropej, min-naħa l-waħda, u rappreżentanti tal-Gvern taċ-Ċili, min-naħa l-oħra, normalment f'livelli ta' uffiċjali għolja. 2. Il-Kumitat ta' Assoċjazzjoni għandu jkun responsabbli għall-implimentazzjoni ġenerali ta' dan il-Ftehim. 3. Il-Kunsill ta' Assoċjazzjoni għandu jistabbilixxi r-regoli ta' proċedura tal-Kumitat ta' Assoċjazzjoni. 4. Il-Kumitat ta' Assoċjazzjoni għandu jkollu l-poter li jieħu deċiżjonijiet fil-każijiet previsti f'dan il-Ftehim jew meta dan il-poter ġie delegat lilu mill-Kunsill ta' Assoċjazzjoni. F'dan il-każ il-Kumitat ta' Assoċjazzjoni għandu jieħu d-deċiżjonijiet tiegħu skond il-kondizzjonijiet stabbiliti fl-Artikolu 5. 5. Il-Kumitat ta' Assoċjazzjoni għandu ġeneralment jiltaqa' darba fis-sena għal reviżjoni ġenerali ta' l-implimentazzjoni ta' dan il-Ftehim, f'data u b'aġenda miftiehma bil-quddiem mill-Partijiet, fi Brussel f'sena waħda u fiċ-Ċili f'sena oħra. Jistgħu jissejħu laqgħat speċjali, bi ftehim reċiproku, fuq talba ta' xi waħda mill-Partijiet. Il-Kumitat ta' Assoċjazzjoni għandu jiġi ppresedut b'rotazzjoni minn rappreżentant minn kull waħda mill-Partijiet. Artikolu 7 Kumitati Speċjali 1. Il-Kunsill ta' Assoċjazzjoni għandu jiġi assistit fit-twettieq tal-funzjonijiet tiegħu mill-Kumitati Speċjali stabbiliti f'dan il-Ftehim. 2. Il-Kunsill ta' Assoċjazzjoni jista' jiddeċiedi li jistabbilixxi kull Kumitat Speċjali. 3. Il-Kunsill ta' Assoċjazzjoni għandu jadotta r-regoli ta' proċedura li jiddeterminaw il-komposizzjoni u l-funzjoni ta' dawn il-kumitati u kif għandhom jiffunzjonaw, sa fejn mhux provdut minn dan il-Ftehim. Artikolu 8 Id-Djalogu Politiku Id-Djalogu Politiku bejn il-Partijiet għandu jitmexxa fil-kwadru previst fit-Taqsima II. Artikolu 9 Kumitat Parlamentari ta' Assoċjazzjoni 1. Huwa hawnhekk stabbilit Kumitat Parlamentari ta' Assoċjazzjoni. Għandu jkun forum għal membri tal-Parlament Ewropew u tal-Kungress Nazzjonali taċ-Ċili (Congreso Nacional de Chile) sabiex jiltaqgħu u jiskambjaw opinjonijiet. Għandu jiltaqa' f'intervalli li hu stess għandu jiddetermina. 2. Il-Kumitat Parlamentari ta' Assoċjazzjoni għandu jikkonsisti f'membri tal-Parlament Ewropew, minn naħa, u ta' membri tal-Kungress Nazzjonali taċ-Ċili (Congreso Nacional de Chile), min-naħa l-oħra. 3. Il-Kumitat Parlamentari ta' Assoċjazzjoni għandu jistabbilixxi r-regoli ta' proċedura tiegħu. 4. Il-Kumitat Parlamentari ta' Assoċjazzjoni għandu jiġi ppresedut minn rappreżentant tal-Parlament Ewropew u rappreżentant tal-Kungress Nazzjonali taċ-Ċili (Congreso Nacional de Chile), skond id-disposizzjonijiet stabbiliti fir-regoli ta' proċedura tiegħu. 5. Il-Kumitat Parlamentari ta' Assoċjazzjoni jista' jitlob mill-Kunsill ta' Assoċjazzjoni informazzjoni rilevanti li tirrigwarda l-implimentazzjoni ta' dan il-Ftehim, u l-Kunsill ta' Assoċjazzjoni għandu jagħti lill-Kumitat l-informazzjoni mitluba. 6. Il-Kumitat Parlamentari ta' Assoċjazzjoni għandu jiġi infurmat bid-deċiżjonijiet u bir-rakkomandazzjonijiet tal-Kunsill ta' Assoċjazzjoni. 7. Il-Kumitat Parlamentari ta' Assoċjazzjoni jista' jagħmel rakkomandazzjonijiet lill-Kunsill ta' Assoċjazzjoni. Artikolu 10 Kumitat Konġunt Konsultattiv 1. Kumitat Konġunt Konsultattiv hu hawnhekk stabbilit bil-funzjoni ta' l-assistenza lill-Kunsill ta' Assoċjazzjoni sabiex jiġu promossi d-djalogu u l-koperazzjoni bejn l-organizzazzjonijiet varji ekonomiċi u soċjali tas-soċjetà ċivili fl-Unjoni Ewropea u dawk fiċ-Ċili. Dan id-djalogu u koperazzjoni għandhom jinkludu l-aspetti kollha soċjali u ekonomiċi tar-relazzjonijiet bejn il-Komunità u ċ-Ċili, kif jirriżultaw fil-kuntest ta' l-implimentazzjoni ta' dan il-Ftehim. Il-Kumitat jista' jesprimi l-opinjoni tiegħu dwar kwistjonjiet li jirriżultaw f'dawn l-oqsma. 2. Il-Kumitat Konġunt Konsultattiv għandu jkun magħmul minn numru ugwali ta' membri u mill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali ta' l-Unjoni Ewropea, min-naħa l-waħda, u minn membri ta' l-istituzzjoni korrispondenti li jitrattaw kwistjonijiet ekonomiċi u soċjali fir-Repubblika taċ-Ċili, min-naħa l-oħra. 3. Il-Kumitat Konġunt Konsultattiv għandu jwettaq l-attivitajiet tiegħu fuq bażi ta' konsultazzjoni mill-Kunsill ta' Assoċjazzjoni jew, għall-iskopijiet tal-promozzjoni tad-djalogi bejn ir-rappreżentanti varji ekonomiċi u soċjali, fuq l-inizjattiva proprja. 4. Il-Kumitat Konġunt Konsultattiv għandu jadotta r-regoli ta' proċedura tiegħu. Artikolu 11 Is-Soċjetà Ċivili Il-Partijiet jippromwovu wkoll laqgħat regolari tar-rappreżentanti tas-soċjetajiet ċivili ta' l-Unjoni Ewropea u taċ-Ċili, inklużi l-komunità akkademika, l-imsieħba soċjali u ekonomiċi u l-organizzazzjonijiet mhux governattivi sabiex jinżammu infurmati bl-implimentazzjoni ta' dan il-Ftehim u jinġabru s-suġġerimenti tagħhom għat-titjib tiegħu. TAQSIMA II ID-DJALOGU POLITIKU Artikolu 12 Il-Miri 1. Il-Partijiet jiftiehmu li jsaħħu d-djalogu regolari tagħhom dwar kwistjonijiet bilaterali u internazzjonali ta' interess reċiproku. Jimmiraw li jsaħħu u jinfurzaw dan id-djalogu politiku bl-iskop li tiġi konsolidata l-Assoċjazzjoni stabbilita b'dan il-Ftehim. 2. Il-mira prinċipali tad-djalogu politiku bejn il-Partijiet hija l-promozzjoni, d-disseminazzjoni, l-iżvilupp ulterjuri u d-difiża komuni ta' valuri demokratiċi, bħar-rispett għad-drittijiet tal-bniedem, il-libertà ta' l-individwu u l-prinċipji ta' l-istat tad-dritt, bħala bażi ta' soċjetà demokratika. 3. Għal dan l-iskop, il-Partijiet għandhom jiddiskutu u jiskambjaw informazzjoni dwar inizjattivi komuni li għandhom x'jaqsmu ma' kull kwistjoni ta' interess reċiproku u kull kwistjoni internazzjonali oħra bl-iskop li jiġu segwiti miri komuni, b'mod partikolari, is-sigurtà, l-istabbilità, id-demokrazija u l-iżvilupp reġjonali. Artikolu 13 Mekkaniżmi 1. Il-Partijiet jiftiehmu li d-djalogu politiku tagħhom għandu jieħu l-forma ta': (a) laqgħat regolari bejn Kapijiet ta' l-Istat u tal-Gvern; (b) laqgħat perjodiċi bejn Ministri ta' l-Affarijiet Barranin; (ċ) laqgħat bejn Ministri oħra sabiex jiġu diskussi kwistjonijiet ta' interess komuni f'każijiet fejn il-Partijiet jikkunsidraw li dawn il-laqgħat jirriżultaw f'relazzjonijiet iktar mill-qrib; (d) laqgħat annwali bejn uffiċjali għolja taż-żewġ Partijiet. 2. Il-Partijiet għandhom jiddeċiedu dwar il-proċeduri li għandhom jintużaw għal-laqgħat imsemmija fuq. 3. Il-Laqgħat perjodiċi tal-Ministri ta' l-Affarijiet Barranin imsemmija fil-paragrafu 1(b) għandhom isiru jew fil-Kunsill ta' Assoċjazzjoni stabbilit bl-Artikolu 3, jew f'okkażjonijiet oħra miftiehma ta' livell ekwivalenti. 4. Il-Partijiet għandhom ukoll jagħmlu użu massimu tal-kanali diplomatiċi. Artikolu 14 Il-Koperazzjoni fil-qasam tal-politika barranija u ta' sigurtà. Il-Partijiet għandhom, sa fejn possibbli, jikkordinaw il-posizzjonijiet tagħhom u jidħlu għal inizjattivi konġunti fil-fora internazzjonali xierqa, u jikkoperaw fil-qasam tal-politika barranija u ta' sigurtà. Artikolu 15 Koperazzjoni kontra t-terroriżmu Il-Partijiet jiftiehmu li jikkoperaw fil-ġlieda kontra t-terroriżmu skond il-konvenzjonjiet internazzjonali u skond il-liġijiet u r-regolamenti rispettivi tagħhom. Għandhom jagħmlu hekk b'mod partikolari: (a) fil-kwadru ta' l-implimentazzjoni sħiħa tar-Riżoluzzjoni 1373 tal-Kunsill tas-Sigurtà tan-Nazzjonijiet Uniti u Riżoluzzjonijiet rilevanti oħra tan-Nazzjonijiet Uniti, konvenzjonijiet internazzjonali u strumenti; (b) bl-iskambju ta' informazzjoni dwar gruppi ta' terroristi u n-networks tagħhom ta' sostenn skond il-liġi internazzjonali u domestika; (ċ) bl-iskambju ta' opinjonijiet dwar mezzi u metodi wżati sabiex issir il-ġlieda kontra t-terroriżmu, inklużi oqsma tekniċi u t-taħriġ, u bl-iskambju ta' esperjenzi fir-rigward tal-prevenzjoni tat-terroriżmu. TAQSIMA III IL-KOPERAZZJONI Artikolu 16 Miri ġenerali 1. Il-Partijiet għandhom jistabbilixxu koperazzjoni mill-qrib immirata inter alia lejn: (a) it-tisħiħ tal-kapaċità istituzzjonali sabiex jintlaħqu d-demokrazija, l-istat tad-dritt, u r-rispett għal drittijiet tal-bniedem u libertajiet fundamentali; (b) il-promozzjoni ta' l-iżvilupp soċjali, li għandu jimxi id f'id ma' l-iżvilupp ekonomiku u mal-protezzjoni ta' l-ambjent. Il-Partijiet għandhom jagħtu prijorità partikolari lir-rispett għal drittijiet bażiċi soċjali; (ċ) l-istimolu ta' sinerġiji produttivi, ħolqien ta' opportunitajiet ġodda għal negozju u investiment u l-promozzjoni tal-kompetittività u l-innovazzjoni; (d) iż-żieda fil-livell u l-approfondiment ta' azzjonijiet ta' koperazzjoni, waqt li titqies ir-relazzjoni ta' Assoċjazzjoni bejn il-Partijiet. 2. Il-Partijiet jaffermaw mill-ġdid l-importanza ta' koperazzjoni ekonomika, finanzjarja u teknika, bħala mezz ta' kontribuzzjoni lejn l-implimentazzjoni tal-miri u l-prinċipji derivati minn dan il-Ftehim. TITOLU I IL-KOPERAZZJONI EKONOMIKA Artikolu 17 Il-Koperazzjoni industrijali 1. Il-Koperazzjoni industrijali għandha ssostni u tippromwovi miżuri ta' politika industrijali sabiex jiġu żviluppati u konsolidati l-isforzi tal-Partijiet u jiġi stabbilit approċċ dinamiku, integrat u deċentralizzat għall-ġestjoni ta' koperazzjoni industrijali, sabiex jinħoloq ambjent favorevoli għas-servizz ta' l-interessi reċiproċi tagħhom. 2. Il-miri ċentrali għandhom ikunu: (a) li jitjiebu l-kuntatti bejn l-operaturi ekonomiċi tal-Partijiet, bl-iskop ta' l-identifikazzjoni tas-setturi ta' interess komuni, speċjalment fil-qasam ta' koperazzjoni industrijali, trasferimenti ta' teknoloġija, kummerċ u investiment; (b) sabiex jissaħħu u jiġu promossi d-djalogu u l-iskambji ta' esperjenza bejn networks ta' operaturi ekonomiċi Ewropej u taċ-Ċili; (ċ) il-promozzjoni ta' proġetti industrijali ta' koperazzjoni, inklużi proġetti li jirriżultaw mill-proċess ta' privatizzazzjoni u/jew il-ftuħ ta' l-ekonomija taċ-Ċili; dawn jistgħu ikopru l-istabbiliment ta' forom ta' infrastruttura stimulati mill-investiment Ewropew permezz ta' koperazzjoni industrijali bejn kummerċi; u (d) it-tisħiħ ta' l-innovazzjoni, id-diversifikazzjoni, il-modernizzazzjoni, l-iżvilupp u l-kwalità tal-prodott fin-negozji. Artikolu 18 Koperazzjoni fil-qasam ta' l-istandards, regolamenti tekniċi u proċeduri ta' valutazzjoni ta' konformità 1. Il-Koperazzjoni dwar standards, regolamenti tekniċi u valutazzjoni ta' konformità hija mira prinċipali sabiex jiġu evitati u mnaqqsa barrieri tekniċi għall-kummerċ u sabiex jiġi assigurat il-funzjonament soddisfaċenti ta' liberalizzazzjoni tal-kummerċ kif previst fit-Taqsima IV, Titolu II. 2. Il-Koperazzjoni bejn il-Partijiet għandha tfittex li tippromwovi sforzi f': (a) koperazzjoni regolatorja; (b) kompatibilità ta' regolamenti tekniċi fuq bażi ta' standards internazzjonali u Ewropej; u (ċ) assistenza teknika sabiex jinħoloq network ta' korpi ta' stima ta' konformità fuq bażi mhux diskriminatorja. 3. Fil-prattika, il-koperazzjoni għandha: (a) tinkoraġġixxi kull miżura mmirati lejn it-tnaqqis tal-vojt bejn il-Partijiet fl-oqsma ta' stima ta' konformità u standardizzazzjoni; (b) tipprovdi sostenn organizzattiv bejn il-Partijiet sabiex jinżamm l-istabbiliment ta' networks u korpi reġjonali, u tiżdied il-kordinazzjoni ta' politika sabiex jiġi promoss approċċ komuni għall-użu ta' standards internazzjonali u reġjonali u regolamenti tekniċi simili u proċeduri ta' valutazzjoni ta' konformità; u (ċ) tinkoraġġixxi kull miżura mmirata lejn it-titjib tal-konverġenza u tal-kompatibilità bejn is-sistema rispettiva tal-Partijiet fl-oqsma msemmija fuq, inkluża t-trasparenza, prattiċi regolatorji tajbin u l-promozzjoni ta' standards ta' kwalità għal prodotti u prattiċi ta' negozju. Artikolu 19 Il-Koperazzjoni fil-qasam ta' l-intrapriżi żgħar u ta' daqs medju 1. Il-Partijiet għandhom jippromwovu ambjent favorevoli għall-iżvilupp ta' intrapriżi żgħar u ta' daqs medju (SMEs). 2. Il-Koperazzjoni għandha tikkonsisti, fost azzjonijiet oħra, f': (a) assistenza teknika; (b) konferenzi, seminarji, prospetti għal opportunitajiet industrijali u tekniċi, parteċipazzjoni f'laqgħat u f'fieri ġenerali u settorali; (ċ) il-promozzjoni ta' kuntatti bejn operaturi ekonomiċi, li jinkoraġġixxu investiment konġunt u l-istabbiliment ta' proġetti konġunti u networks ta' informazzjoni permezz ta' programmi orizzontali eżistenti; (d) il-faċilitazzjoni ta' aċċess għall-finanzjament, li tipprovdi informazzjoni u tistimola l-innovazzjoni. Artikolu 20 Koperazzjoni fil-qasam tas-servizzi In konformità mal-Ftehim Ġenerali WTO dwar in-Negozju fis-Servizzi (il-"GATS") u fil-limiti ta' l-oqsma proprji ta' kompetenza, il-Partijiet għandhom jappoġġaw u jintensifikaw koperazzjoni ma' xulxin, li tirrifletti l-importanza dejjem tikber ta' servizzi fl-iżvilupp u fit-tkabbir ta' l-ekonomiji tagħhom. Il-Koperazzjoni mmirata lejn il-promozzjoni u l-iżvilupp u d-diversifikazzjoni ta' produttività u kompetittività fis-settur ta' servizz taċ-Ċili għandha titjieb. Il-Partijiet għandhom jiddeterminaw is-setturi li fuqhom tikkonċentra l-koperazzjoni, u għandhom ukoll jiffukaw fuq il-mezzi disponibbli għal dan l-iskop. L-Attivitajiet għandhom jiġu diretti partikolarment lejn SMEs u lejn il-faċilitazzjoni ta' l-aċċess tagħhom għal fonti ta' kapital u teknoloġija tas-suq. F'dik il-konnessjoni, għandha tingħata attenzjoni speċjali lill-promozzjoni tal-kummerċ bejn il-Partijiet u pajjiżi terzi. Artikolu 21 Il-Promozzjoni ta' l-investiment 1. Il-mira ta' koperazzjoni għandha tkun li l-Partijiet ikunu megħjuna jippromwovu, fil-limiti tal-kompetenza proprja, klima favorevoli u stabbli ta' investiment reċiproku. 2. Il-Koperazzjoni għandha tkopri b'mod partikolari dan li ġej: (a) l-istabbiliment ta' mekkaniżmi għall-għoti ta' informazzjoni, l-identifikazzjoni u d-disseminazzjoni ta' regoli u opportunitajiet ta' investiment; (b) l-iżvilupp ta' kwadru legali għall-Partijiet li jiffavorixxi l-investiment, permezz ta' konklużjoni, meta xieraq, ta' ftehim bilaterali bejn l-Istati Membri u ċ-Ċili għall-promozzjoni u l-protezzjoni ta' l-investiment u sabiex tiġi evitata it-tassazzjoni doppja; (ċ) l-inkorporazzjoni ta' attivitajiet ta' assistenza teknika għat-taħriġ ta' inizjattivi bejn l-aġenziji tal-gvern tal-Partijiet li jitrattaw il-kwistjoni; u (d) l-iżvilupp ta' proċeduri uniformi u simplifikati amministrattivi. Artikolu 22 Koperazzjoni fil-qasam ta' l-enerġija 1. Il-mira tal-koperazzjoni bejn il-Partijiet għandha tkun li jiġu konsolidati relazzjonijiet ekonomiċi f'setturi prinċipali bħall-idroelettriċità, iż-żejt u l-gass, l-enerġija li tiġġedded, teknoloġija biex tiġi salvagwardata l-enerġija u l-elettrifikazzjoni rurali. 2. Fost il-miri tal-koperazzjoni għandu jkun hemm: (a) skambji ta' informazzjoni fil-forom kollha adattati, inkluż l-iżvilupp ta' bażijiet tad-data li jintużaw minn istituzzjonijiet taż-żewg Partijiet, u taħriġ u konferenzi; (b) trasferimenti ta' teknoloġija; (ċ) studji djanjostiċi, analiżi komparattivi u implimentazzjoni ta' programmi minn istituzzjonijiet miż-żewġ Partijiet; (d) involviment ta' operaturi pubbliċi u privati miż-żewg reġjuni fl-iżvilupp teknoloġiku u proġetti ta' infrastruttura komuni, inklużi networks ma' pajjiżi oħra fir-reġjun; (e) konklużjoni, meta xierqa, ta' ftehim speċifiku f'oqsma prinċipali ta' interess reċiproku; u (f) assistenza għal istituzzjonijiet taċ-Ċili li jitrattaw kwistjonijiet ta' l-enerġija u l-formulazzjoni ta' politika ta' l-enerġija. Artikolu 23 It-Trasport 1. Il-Koperazzjoni għandha tiffoka fuq ir-ristrutturazzjoni u l-modernizzazzjoni tas-sistemi ta' trasport taċ-Ċili, it-titjib tal-moviment ta' passiġġieri u merkanzija u l-provvediment ta' aċċess aħjar għas-swieq tat-trasport urban, ta' l-arja, marittimu, bil-ferrovija u stradali bil-perfezzjonament tal-ġestjoni ta' trasport mill-punti operattivi u amministrattivi u bil-promozzjoni ta' standards ta' operazzjoni. 2. Il-Koperazzjoni għandha tkopri kwistjonijiet inklużi dawn li ġejjin: (a) skambji ta' informazzjoni dwar il-politika tal-Partijiet, speċjalment fir-rigward tat-trasport urban u l-interkonnessjoni u l-interoperabilità ta' networks multimodali tat-trasport u kwistjonijiet oħra ta' interess reċiproku; (b) programmi ta' taħriġ fl-ekonomija, fil-leġislazzjoni u fi kwistjonijiet tekniċi għal operaturi ekonomiċi u għal uffiċjali anzjani fl-amministrazzjoni pubblika; u (ċ) proġetti ta' koperazzjoni għat-trasferiment ta' teknoloġija Ewropea fis-Sistema Globali tan-Navigazzjoni tas-Satelliti u ċentri urbani pubbliċi tat-trasport. Artikolu 24 Koperazzjoni dwar is-setturi agrikoli u rurali u miżuri sanitarji u fitosanitarji 1. Koperazzjoni f'dan il-qasam hija maħsuba sabiex issostni u tistimola miżuri ta' politika agrikola sabiex jiġu promossi u konsolidati l-isforzi tal-Partijiet lejn żvilupp sostenibbli agrikolu u agrikolu u rurali. 2. Il-koperazzjoni għandha tiffoka fuq il-bini ta' kapaċità, l-infrastruttura u t-trasferiment tat-teknoloġija, billi jiġu indirizzati kwistjonijiet bħal: (a) proġetti speċifiċi mmirati lejn is-sostenn ta' miżuri sanitarji, fitosanitarji, ambjentali u tal-kwalità ta' l-ikel, meta titqies il-leġislazzjoni fis-seħħ għaż-żewġ Partijiet, in konformità mar-regoli tal-WTO u organizzazzjonijiet kompetenti internazzjonali oħra; (b) id-diversifikazzjoni u l-istrutturar mill-ġdid ta' setturi agrikoli; (ċ) l-iskambju reċiproku ta' informazzjoni, inkluża dik li tikkonċerna l-iżvilupp tal-politika agrikola tal-Partijiet; (d) assistenza teknika għat-titjib tal-produttività u l-iskambju ta' teknoloġiji alternattivi ta' l-uċuh; (e) esperimenti xjentifiċi u teknoloġiċi; (f) miżuri mmirati lejn it-titjib tal-kwalità ta' prodotti agrikoli u s-sostenn ta' attivitajiet ta' promozzjoni tal-kummerċ; (g) assistenza teknika għat-tisħiħ ta' sistemi ta' kontroll sanitarji u fitosanitarji, bl-iskop tas-sostenn sa fejn jista' jkun tal-promozzjoni ta' ftehim ta' ekwivalenza u rikonoxximent reċiproku. Artikolu 25 Is-Sajd 1. Waqt li titqies l-importanza tal-politika tas-sajd fir-relazzjonijiet bejniethom, il-Partijiet jintrabtu li jiżviluppaw kollaborazzjoni ekonomika u teknika iktar mill-qrib, li twassal possibilment għal ftehim bilaterali u/jew multilaterali li jkopri s-sajd fl-ibħra barra x-xtut. 2. Barra minn hekk, il-Partijiet jenfasizzaw l-importanza li jagħtu lit-twettieq ta' l-impenji reċiproċi speċifikati fl-Arranġament li ffirmaw fil-25 ta' Jannar 2001. Artikolu 26 Il-Koperazzjoni Doganali 1. Il-Partijiet għandhom jippromwovu u jiffaċilitaw koperazzjoni bejn is-servizzi rispettivi doganali tagħhom sabiex jiġi assigurat li l-miri stabbiliti fl-Artikolu 79 jintlaħqu, partikolarment sabiex tiġi garantita s-simplifikazzjoni tal-proċeduri doganali; il-faċilitazzjoni ta' kummerċ leġittimu waqt li jinżammu l-kapaċitajiet ta' kontroll tagħhom. 2. Mingħajr preġudizzju għall-koperazzjoni stabbilita minn dan il-Ftehim, assistenza reċiproka bejn l-awtoritajiet amministrattivi fi kwistjonijiet doganali għandha tkun konformi mal-Protokoll tat-13 ta' Ġunju 2001 dwar l-Assistenza Reċiproka fi Kwistjonijiet Doganali għall-Ftehim Kwadru ta' Koperazzjoni. 3. Il-koperazzjoni għandha tirriżulta fost affarijiet oħra, fil-: (a) provvista ta' assistenza teknika, inkluża meta xierqa, l-organizzazzjoni ta' seminarji u l-postazzjoni ta' apprendisti; (b) l-iżvilupp u t-tqassim ta' l-aħjar prattiċi; u (ċ) t-titjib u s-simplifikazzjoni ta' kwistjonijiet doganali li jirrelataw għall-aċċess għas-suq u għar-regoli ta' oriġini u għall-proċeduri doganali relatati għalihom. Artikolu 27 Koperazzjoni fil-qasam ta' l-istatistika 1. L-iskop prinċipali għandu jkun li jiġu approssimati metodi, sabiex il-Partijiet ikunu jistgħu jużaw l-istatistiċi ta' xulxin dwar kummerċ f'beni u servizzi u iktar ġenerali dwar kull qasam kopert minn dan il-Ftehim li għalih huma miġbura statistiċi. 2. Il-Koperazzjoni għandha tiffoka fuq: (a) l-omologazzjoni ta' metodi statistiċi għall-ġenerazzjoni ta' indikaturi li huma paragunabbli bejn il-Partijiet; (b) skambji xjentifiċi u teknoloġiċi ma' istituzzjonijiet statistiċi ta' l-Istati Membri ta' l-Unjoni Ewropea u ma' l-Eurostat; (ċ) riċerka statistika diretta lejn l-iżvilupp ta' metodi komuni għall-ġbir, l-analiżi u l-interpretazzjoni tad-data; (d) l-organizzazzjoni ta' seminarji u workshops; u (e) programmi statistiċi ta' taħriġ, li jinkludu pajjiżi oħra tar-reġjun. Artikolu 28 Koperazzjoni fil-qasam ta' l-Ambjent 1. Il-mira tal-koperazzjoni għandha tkun li jiġu inkoraġġiti l-konservazzjoni u t-titjib ta' l-ambjent, il-prevenzjoni tal-kontaminazzjoni u d-degradazzjoni ta' riżorsi naturali u ekosistemi, u użu razzjonali ta' dan ta' l-aħħar fl-interessi ta' żvilupp sostenibbli. 2. F'dan ir-rigward, dawn li ġejjin huma partikolarment sinifikanti: (a) ir-relazzjoni bejn il-faqar u l-ambjent; (b) l-impatt ambjentali ta' attivitajiet ekonomiċi; (ċ) problemi ambjentali u l-ġestjoni ta' l-użu ta' l-art; (d) proġetti għat-tisħiħ ta' l-istrutturi u l-politika ambjentali taċ-Ċili; (e) skambji ta' informazzjoni, teknoloġija u esperjenza f'oqsma li jinkludu standards u mudelli ambjentali, taħriġ u edukazzjoni; (f) edukazzjoni u taħriġ ambjentali sabiex ċittadini jiġu involuti iktar; u (g) assistenza teknika u programmi konġunti reġjonali ta' riċerka. Artikolu 29 Il-protezzjoni tal-Konsumatur Il-Koperazzjoni f'dan il-qasam għandha tfittex li l-programmi tal-protezzjoni tal-konsumatur fil-Partijiet issir kompatibbli, u għandha sa fejn possibbli tkopri: (a) li l-leġislazzjoni dwar il-konsumatur tkun iktar kompatibbli sabiex jiġu evitati barrieri għall-kummerċ; (b) li jiġu stabbiliti u żviluppati sistemi reċiproċi ta' informazzjoni għal merkanzija perikoluża, u l-interkonnessjoni ta' dawk is-sistemi (sistemi ta' twissija malajr); (ċ) skambji ta' informazzjoni u esperti, u l-inkoraġġiment ta' koperazzjoni bejn il-korpi tal-konsumatur taż-żewġ Partijiet; u (d) l-organizzazzjoni ta' proġetti għal taħriġ u assistenza teknika. Artikolu 30 Protezzjoni tad-Data 1. Il-Partijiet jiftiehmu li jikkoperaw dwar il-protezzjoni ta' data personali sabiex jitjieb il-livell tal-protezzjoni u jiġu evitati ostakoli għall-kummerċ li jeħtieġ traferimenti ta' data personali. 2. Koperazzjoni dwar protezzjoni ta' data personali tista' tinkludi assistenza teknika fil-forma ta' skambju ta' informazzjoni u esperti u l-istabbiliment ta' programmi u proġetti konġunti. Artikolu 31 Djalogu makroekonomiku 1. Il-Partijiet għandhom jippromwovu skambji ta' informazzjoni dwar il-politika u x-xejriet makroekonomiċi rispettivi tagħhom, u skambji ta' esperjenza li tirrigwarda l-kordinazzjoni ta' politika makroekonomika fil-kuntest ta' integrazzjoni reġjonali. 2. B'konsiderazzjoni ta' dan l-iskop, il-Partijiet għandhom ifittxu djalogu iktar profond bejn l-awtoritajiet tagħhom dwar kwistjonijiet makroekonomiċi, sabiex jiġu skambjati ideat u opinjonijiet dwar kwistjonijiet bħall-: (a) istabilizzazzjoni makroekonomika; (b) konsolidazzjoni ta' finanzi pubbliċi; (ċ) politika tat-taxxa; (d) politika monetarja; (e) politika u r-regolamentazzjoni finanzjarja; (f) integrazzjoni finanzjarja u l-ftuħ tal-kont kapitali; (g) politika tar-rata tal-kambju; (h) arkitettura internazzjonali finanzjarja u r-riforma tas-sistema monetarja internazzjonali; u (i) l-kordinazzjoni ta' politika makroekonomika. 3. Il-metodi ta' implimentazzjoni ta' din il-koperazzjoni għandhom jinkludu: (a) laqgħat bejn awtoritajiet kompetenti f'materja ta' makroekonomija; (b) l-organizzazzjoni ta' seminars u konferenzi; (ċ) il-provvediment ta' opportunitajiet ta' taħriġ, fejn hemm id-domanda; u (d) il-produzzjoni ta' studji dwar kwistjonijiet ta' interess reċiproku. Artikolu 32 Drittijiet ta' proprjetà intellettwali 1. Il-Partijiet jiftiehmu li jikkoperaw, skond il-kapaċitajiet proprji, fi kwistjonijiet li għandhom x'jaqsmu mal-prattika, mal-promozzjoni, mad-disseminazzjoni, mat-tqassim, mal-ġestjoni, ma' l-armonizzazzjoni, mal-protezzjoni u ma' l-applikazzjoni effettiva ta' drittijiet ta' proprjetà intellettwali, il-prevenzjoni ta' abbużi ta' dawn id-drittijiet, il-ġlieda kontra l-falsità u l-piraterija, u l-istabbiliment u t-tisħiħ ta' organizzazzjonijiet nazzjonali għall-kontroll u l-protezzjoni ta' dawn id-drittijiet. 2. Il-Koperazzjoni teknika tista' tiffoka fuq attività waħda jew iktar minn dawn elenkati hawn taħt: (a) pariri leġislattivi: kummenti dwar abbozzi ta' liġijiet li għandhom x'jaqsmu mad-disposizzjonijiet ġenerali u l-prinċipji bażiċi tal-konvenzjonjiet internazzjonali elenkati fl-Artikolu 170, id-drittijiet ta' l-awtur u drittijiet relatati, trademarks, indikazzjonijiet ġeografiċi, espressjonijiet tradizzjonali jew dikjarazzjonijiet kumplimentari ta' kwalità, diżinni industrijali, privattivi, diżinni ta' preżentazzjoni (topografiji) ta' ċirkwiti integrati, il-protezzjoni ta' informazzjoni li mhijiex żvelata, il-kontroll ta' prattiċi antikompetittivi f'liċenzi kontrattwali, applikazzjoni u kwistjonijiet oħra li għandhom x'jaqsmu mal-protezzjoni ta' drittijiet ta' proprjetà intellettwali; (b) pariri dwar il-modi ta' l-organizzazzjoni ta' l-infrastruttura amministrattiva, bħal uffiċċji ta' privattivi u soċjetajiet tal-ġbir; (ċ) taħriġ fil-qasam ta' l-amministrazzjoni ta' drittijiet ta' proprjetà intellettwali u tekniċi ta' ġestjoni; (d) taħriġ speċifiku ta' mħallfin u Uffiċjali Doganali u tal-Pulizija, sabiex l-applikazzjoni tal-liġijiet tkun iktar effettiva; u (e) attivitajiet biex titqajjem kuxjenza għas-settur privat u s-soċjetà ċivili. Artikolu 33 Akkwisti pubbliċi Il-Koperazzjoni bejn il-Partijiet f'dan il-qasam għandha tfittex li tipprovdi assistenza teknika dwar kwistjonijiet konnessi ma' l-akkwisti pubbliċi, b'attenzjoni speċjali għal-livell muniċipali. Artikolu 34 Koperazzjoni fil-qasam tat-turiżmu 1. Il-Partijiet għandhom jippromwovu koperazzjoni reċiproka fl-iżvilupp tat-turiżmu. 2. Din il-koperazzjoni għandha tiffoka fuq: (a) proġetti maħsuba sabiex joħolqu u jikkonsolidaw prodotti u servizzi tat-turisti ta' interess reċiproku jew li għandhom attrazzjoni għal swieq oħra ta' interess reċiproku; (b) konsolidazzjoni ta' flussi ta' turisti b'distanza twila; (ċ) rinforz ta' kanali tal-promozzjoni tat-turiżmu; (d) taħriġ u edukazzjoni fit-turiżmu; (e) assistenza teknika u proġetti pilota għall-iżvilupp ta' turiżmu b'interess speċjali; (f) skambji ta' informazzjoni dwar il-promozzjoni tat-turiżmu, l-ippjanar integrali ta' destinazzjonijiet turistiċi u tal-kwalità ta' servizzi; u (g) l-użu ta' strumenti ta' promozzjoni għall-iżvilupp ta' turiżmu f'livell lokali. Artikolu 35 Koperazzjoni fis-settur tat-tħaffir Il-Partijiet jintrabtu li jippromwovu koperazzjoni dwar it-tħaffir, l-iktar permezz ta' ftehim immirat lejn: (a) iż-żamma ta' skambji ta' informazzjoni u esperjenza, fl-applikazzjoni ta' teknoloġiji nodfa fil-proċessi produttivi tat-tħaffir. (b) il-promozzjoni ta' sforzi konġunti għall-iżvilupp ta' inizjattivi xjentifiċi u teknoloġiċi fil-qasam tat-tħaffir. TITOLU II IX-XJENZA, IT-TEKNOLOĠIJA U S-SOĊJETÀ TA' L-INFORMAZZJONI Artikolu 36 Koperazzjoni dwar ix-xjenza u t-teknoloġija 1. Il-miri ta' koperazzjoni dwar ix-xjenza u t-teknoloġija, mwettqa fl-interess reċiproku taż-żewġ Partijiet u bi qbil mal-politika tagħhom, partikolarment fir-rigward tar-regoli għall-użu ta' proprjetà intellettwali li tirriżulta mir-riċerka, għandhom ikunu: (a) id-djalogu tal-politika u l-iskambji ta' informazzjoni xjentifika u teknoloġika u esperjenza f'livell reġjonali, partikolarment fir-rigward ta' politika u programmi; (b) il-promozzjoni ta' relazzjonijiet li jservu bejn il-komunitajet xjentifiċi taż-żewġ Partijiet; u (ċ) it-tkabbir ta' attivitajiet sabiex jiġu promossi r-rabta, l-innovazzjoni u t-trasferiment ta' teknoloġija bejn l-imsieħba Ewropej u taċ-Ċili. 2. Għandha titqiegħed emfasi speċjali fuq il-bini tal-potenzjal tal-bniedem bħala l-bażi reali għal żmien twil ta' eċċellenza xjentifika u teknoloġika u l-ħolqien ta' rabtiet permanenti bejn kemm komunitajiet xjentifiċi kif ukoll teknoloġiċi, fiż-żewġ livelli nazzjonali u reġjonali. 3. Il-forom li ġejjin ta' koperazzjoni għandhom jiġu nkoraġġiti: (a) proġetti konġunti applikati ta' riċerka f'oqsma ta' interess komuni, b'parteċipazzjoni attiva minn intrapriżi kummerċjali meta xieraq; (b) skambji ta' riċerkaturi għall-promozzjoni ta' preparazzjoni ta' proġetti, taħriġ u riċerka ta' livell ogħli; (ċ) laqgħat xjentifiċi konġunti sabiex jinżammu skambji ta' informazzjoni u interazzjoni u sabiex jiġu identifikati oqsma għal riċerka konġunta; (d) il-promozzjoni ta' attivitajiet marbuta ma' studji bil-quddiem xjentifiċi u teknoloġiċi li jikkontribwixxu għal żvilupp għal żmien twil taż-żewġ Partijiet; u (e) l-iżvilipp ta' rabtiet bejn is-setturi pubbliċi u privati. 4. Barra minn dan, il-valutazzjoni ta' xogħol konġunt u d-disseminazzjoni ta' riżultati għandhom jiġu promossi. 5. Istituzzjonijiet ta' edukazzjoni ogħla, ċentri ta' riċerka u setturi produttivi, inklużi SME, fuq iż-żewġ naħat għandhom jiġu involuti f'din il-koperazzjoni b'mod xieraq. 6. Il-Partijiet għandhom jippromwovu il-parteċipazzjoni ta' l-entitajiet rispettivi tagħhom fil-programmi rispettivi xjentifiċi u teknoloġiċi tagħhom f'insegwiment ta' eċċellenza xjentifika ta' benefiċċju u skond id-disposizzjonijiet rispettivi tagħhom li jirregolaw il-parteċipazzjoni ta' entitajiet ġuridiċi minn pajjiżi terzi. Artikolu 37 Is-Soċjetà ta' l-informazzjoni, it-teknoloġija ta' l-informazzjoni u t-telekomunikazzjonijiet 1. It-tekonoloġija ta' l-informazzjoni u l-komunikazzjonijiet huma setturi prinċipali f'soċjetà moderna u huma ta' importanza vitali għall-iżvilupp ekonomiku u soċjali u t-titjib mingħajr xkiel għas-soċjetà ta' l-informazzjoni. 2. Il-Koperazzjoni f'dan il-qasam għandha timmira b'mod partikolari sabiex tippromwovi: (a) djalogu dwar il-kwistjonijiet varji tas-soċjetà ta' l-informazzjoni, inkluża l-promozzjoni u l-monitoraġġ ta' l-emerġenza tas-soċjetà ta' l-informazzjoni; (b) koperazzjoni dwar aspetti regolatorji u ta' politika ta' telekomunikazzjonijiet; (ċ) skambju ta' informazzjoni dwar standards, stima ta' konformità u approvazzjoni tat-tip; (d) disseminazzjoni ta' teknoloġiji ġodda ta' l-informazzjoni u ta' komunikazzjoni; (e) proġetti konġunti ta' riċerka dwar teknoloġiji ta' l-informazzjoni u ta' komunikazzjoni u proġetti piloti fil-qasam ta' applikazzjonijiet ta' soċjetà ta' l-informazzjoni; (f) promozzjoni ta' skambju u taħriġ ta' speċjalisti, b'mod partikolari għal professjonisti żgħażagħ; u (g) skambji u disseminazzjoni ta' esperjenzi minn inizjattivi tal-gvern li japplikaw teknoloġiji ta' l-informazzjoni fir-relazzjoni tagħhom mas-soċjetà. TITOLU III KULTURA, EDUKAZZJONI U MEZZI AWDJOVIŻIVI Artikolu 38 Edukazzjoni u taħriġ 1. Il-Partijiet għandhom jappoġġaw b'mod sinifikanti, fil-kompetenzi rispettivi tagħhom, edukazzjoni qabel l-iskola, edukazzjoni bażika intermedja u ogħla, taħriġ professjonali u tagħlim fit-tul. F'dawn l-oqsma, għandha tingħata attenzjoni speċjali għal aċċess għall-edukazzjoni għal gruppi soċjali vulnerabbli, bħal dawk b'diżabilità, minoritajiet etniċi u dawk estremament foqra. 2. Għandha tingħata attenzjoni speċjali lil programmi deċentralizzati, li jiffurmaw rabtiet permanenti bejn korpi speċjalizzati taż-żewġ Partijiet u jinkoraġġixxu l-ġabra u l-iskambju ta' riżorsi ta' esperjenza u tekniċi kif ukoll il-mobilità ta' studenti. Artikolu 39 Koperazzjoni fil-qasam awdjoviżiv Il-Partijiet jiftiehmu li jippromwovu l-koperazzjoni f'dan il-qasam, l-iktar permezz ta' programmi ta' taħriġ fis-settur awdjoviżivi u mezzi ta' komunikazzjoni, inklużi attivitajiet ta' koproduzzjoni, taħriġ, żvilupp u distribuzzjoni. Artikolu 40 L-iskambju ta' informazzjoni u koperazzjoni kulturali 1. Meta jitqiesu r-rabtiet kulturali mill-qrib ħafna tal-Partijiet, il-koperazzjoni f'din l-isfera, inklużi kuntatti ta' informazzjoni u medja, għandhom jittejbu. 2. Dan l-Artikolu huwa maħsub biex jippromwovi l-iskambju ta' informazzjoni u koperazzjoni kulturali bejn il-Partijiet, u għandhom jitqiesu skemi bilaterali ma' l-Istati Membri. 3. Għandha tingħata attenzjoni speċjali lill-promozzjoni ta' attivitajiet konġunti fl-oqsma varji, inkluża l-istampa, iċ-ċinema u t-televiżjoni, u lill-inkoraġġiment ta' skemi ta' skambju ta' żgħażagħ. 4. Din il-koperazzjoni għandha tkopri b'mod partikolari l-oqsma li ġejjin: (a) programmi reċiproċi ta' informazzjoni; (b) traduzzjoni ta' xogħlijiet litterarji; (ċ) konservazzjoni u restawr ta' wirt nazzjonali; (d) taħriġ; (e) avvenimenti kulturali; (f) il-promozzjoni ta' kultura lokali; (g) ġestjoni u produzzjoni kulturali; u (h) oqsma oħra. TITOLU IV L-AMMINISTRAZZJONI PUBBLIKA U L-KOPERAZZJONI INTERISTITUZZJONALI Artikolu 41 Amministrazzjoni pubblika 1. Il-Koperazzjoni f'dan il-qasam għandha timmira lejn il-modernizzazzjoni u d-deċentralizzazzjoni ta' amministrazzjoni pubblika u tkopri ġeneralment l-effiċjenza organizzattiva u l-kwadru leġislattiv u istituzzjonali, b'lezzjonijiet mill-aħjar prattiċi taż-żewġ Partijiet. 2. Din il-koperazzjoni tista' tinvolvi programmi tat-tipi li ġejjin: (a) modernizzazzjoni ta' l-Istat u ta' l-amministrazzjoni pubblika; (b) deċentralizzazzjoni u t-tisħiħ ta' gvern reġjonali u lokali; (ċ) tisħiħ ta' soċjetà ċivili u l-inkorporazzjoni tagħha fil-proċess tad-definizzjoni ta' politika pubblika; (d) il-ħolqien ta' impiegi u programmi ta' taħriġ professjonali; (e) il-ġestjoni tas-servizzi soċjali u proġetti ta' amministrazzjoni; (f) proġetti ta' żvilupp, akkomodazzjoni rurali jew proġetti ta' ġestjoni ta' l-art; (g) programmi tas-saħħa u ta' edukazzjoni primarja; (h) sostenn għal soċjetà ċivili u inizjattivi bażi; (i) kull programm u proġetti oħra li jgħinu il-ġlieda kontra l-faqar bil-ħolqien ta' opportunitajiet kummerċjali u ta' impieg; u (j) il-promozzjoni ta' kultura u l-manifestazzjonijiet diversi tagħha u t-tisħiħ ta' identitajiet kulturali. 3. Il-mezz ta' koperazzjoni f'dan il-qasam għandu jkun: (a) assistenza teknika għal korpi ta' politika u eżekuttivi taċ-Ċili, inklużi laqgħat bejn il-persunal ta' l-istituzzjonijiet Ewropej u tal-kontrapartijiet tagħhom taċ-Ċili; (b) skambji regolari ta' informazzjoni li jieħdu kull forma approprjata, inklużi l-użu ta' networks ta' l-informatika, il-protezzjoni ta' data personali għandha tiġi assigurata fl-oqsma kollha fejn id-data għandha tiġi skambjata; (ċ) trasferimenti ta' know-how; (d) studji preliminari u implimentazzjoni konġunta ta' proġetti, li jinvolvu kontribut finanzjarju paragunabbli; u (e) taħriġ u sostenn organizzattiv. Artikolu 42 Koperazzjoni interistituzzjonali 1. L-iskop ta' koperazzjoni interistituzzjonali bejn il-Partijiet huwa li tiġi promossa koperazzjoni iktar mill-qrib bejn l-istituzzjonijiet ikkonċernati. 2. Għal dak l-iskop, it-Taqsima III ta' dan il-Ftehim għandha tfittex li tinkoraġġixxi laqgħat regolari bejn dawn l-istituzzjonijiet; il-koperazzjoni għandha tkun kemm jista' jkun wiesgħa u tinkludi: (a) kull miżuri li jippromwovu skambji regolari ta' informazzjoni, inkluż l-iżvilupp konġunt ta' networks ta' komunikazzjoni bl-informatika: (b) pariri u taħriġ; u (ċ) trasferimenti ta' know-how. 3. Il-Partijiet jistgħu, bi ftehim komuni, jinkludu oqsma oħra, ta' azzjoni. TITOLU V KOPERAZZJONI FIS-SETTUR SOĊJALI Artikolu 43 Djalogu soċjali Il-Partijiet jirrikonoxxu li: (a) il-parteċipazzjoni ta' l-imsieħba soċjali tiġi promossa fir-rigward tal-kondizzjonijiet ta' l-għixien u l-integrazzjoni fis-soċjetà, (b) għandu jitqies partikolarment il-bżonn li tiġi evitata diskriminazzjoni fit-trattament ta' ċittadini ta' Parti waħda li jgħixu legalment fit-territorju tal-Parti l-oħra. Artikolu 44 Koperazzjoni fis-settur soċjali 1. Il-Partijiet jirrikonoxxu l-importanza ta' żvilupp soċjali li għandha timxi id f'id ma' l-iżvilupp ekonomiku. Għandhom jagħtu prijorità lill-ħolqien ta' impiegi u rispett għal drittijiet soċjali fondamentali, l-iktar bil-promozzjoni tal-konvenzjonijiet rilevanti ta' l-Organizzazzjoni Internazzjonali tax-Xogħol li tkopri dawn is-suġġetti bħal-libertà ta' assoċjazzjoni, id-dritt għan-negozjar kollettiv u nuqqas ta' diskriminazzjoni, l-abolizzjoni ta' xogħol furzat u tal-minuri u trattament ugwali bejn irġiel u nisa. 2. Il-Koperazzjoni tista' tkopri kull qasam ta' interess għall-Partijiet. 3. Miżuri jistgħu jiġu kordinati ma' dawk ta' l-Istati Membri u l-organizzazzjonijiet rilevanti internazzjonali. 4. Il-Partijiet għandhom jagħtu prijorità lil miżuri mmirati lejn: (a) il-promozzjoni ta' l-iżvilupp tal-bniedem, it-tnaqqis tal-faqar u l-ġlieda kontra l-esklużjoni soċjali, billi jiġu ġenerati proġetti innovattivi u riproduċibbli li jinvolvu setturi soċjali vulnerabbli u emarġinati. Għandha tingħata attenzjoni speċjali lil familji bi dħul baxx u persuni b'diżabilità; (b) il-promozzjoni tar-rwol tan-nisa fil-proċess ta' żvilupp ekonomiku u soċjali u l-promozzjoni ta' programmi speċifiċi għaż-żgħażagħ; (ċ) l-iżvilupp u l-modernizzazzjoni ta' relazzjonijiet tax-xogħol, tal-kondizzjonijiet tax-xogħol, tal-welfare soċjali u tas-sigurtà ta' l-impieg; (d) it-titjib tal-formolazzjoni u tal-ġestjoni ta' politika soċjali, inklużi l-akkomodazzjoni soċjali u t-titjib ta' aċċess minn benefiċjarji; (e) l-iżvilupp ta' sistema tas-saħħa effiċjenti u imparzjali, ibbażata fuq prinċipji ta' solidarjetà; (f) il-promozzjoni ta' taħriġ professjonali u l-iżvilupp ta' riżorsi umani; (g) il-promozzjoni ta' proġetti u programmi li jiġġeneraw opportunitajiet għall-ħolqien ta' impieg f'intrapriżi mikro, żgħar u ta' daqs medju; (h) il-promozzjoni ta' programmi għall-ġestjoni ta' l-art b'attenzjoni speċjali għal oqsma l-aktar vulnerabbli fil-qasam soċjali u ambjentali; (i) il-promozzjoni ta' inizjattivi li jikkontribwixxu għad-djalogu soċjali u l-ħolqien ta' consensus; u (j) il-promozzjoni ta' rispett għad-drittijiet tal-bniedem, għad-demokrazija u għall-parteċipazzjoni taċ-ċittadini. Artikolu 45 Koperazzjoni relatata mas-sessi 1. Il-Koperazzjoni għandha tikkontribwixxi għat-tisħiħ ta' politika ta' programmi li jtejbu, jiggarantixxu u jestendu l-parteċipazzjoni ugwali ta' irġiel u ta' nisa fis-setturi kollha ta' ħajja politika, ekonomika, soċjali u kulturali. Il-Koperazzjoni għandha tikkontribwixxi għall-faċilitazzjoni ta' l-aċċess tan-nisa għar-riżorsi neċessarji kollha għall-eżerċizzju komplet tad-drittijiet fondamentali tagħhom. 2. B'mod partikolari, il-koperazzjoni għandha tippromwovi l-ħolqien ta' qafas adegwat sabiex: (a) jiġi assigurat li kwistjonijiet tas-sessi u relatati mas-sessi jistgħu jitqiesu f'kull livell u fl-oqsma kollha ta' koperazzjoni inkluża l-politika makroekonomika, l-istrateġija u l-operazzjonijiet ta' żvilupp; u (b) tiġi promossa l-adozzjoni ta' miżuri pożittivi favur in-nisa. TITOLU VI OQSMA OĦRA TA' KOPERAZZJONI Artikolu 46 Koperazzjoni fil-qasam ta' l-immigrazzjoni illegali 1. Il-Komunità u ċ-Ċili jiftiehmu li jikkoperaw sabiex jipprevjenu u jikkontrollaw immigrazzjoni illegali. Għal dan il-għan: (a) Iċ-Ċili jaqbel li jaċċetta mill-ġdid kull wieħed miċ-ċittadini tiegħu li jkunu preżenti b'mod illegali fit-territorju ta' Stat Membru, fuq talba ta' dan ta' l-aħħar u mingħajr formalitajiet ulterjuri; (b) u kull Stat Membru jiftiehem li jaċċetta mill-ġdid kull wieħed miċ-ċittadini tiegħu, kif imfisser għal skopijiet Komunitarji, li jkunu preżenti b'mod illegali fit-territorju taċ-Ċili, fuq talba ta' dan ta' l-aħħar u mingħajr formalitajiet ulterjuri. 2. L-Istati Membri u ċ-Ċili jipprovdu wkoll liċ-ċittadini tagħhom b'dokumenti xierqa ta' identità għal dawn l-iskopijiet. 3. Il-Partijiet jiftiehmu li jikkonkludu, meta ssir it-talba, ftehim bejn iċ-Ċili u l-Komunità li jirregola l-obbligi ta' aċċettazzjoni speċifika mill-ġdid taċ-Ċili u ta' l-Istati Membri, inkluż obbligu ta' aċċettazzjoni mill-ġdid ta' ċittadini ta' pajjiżi oħra u ta' persuni mingħajr stat. 4. Sakemm jiġi konkluż il-ftehim mal-Komunità msemmi fil-paragrafu 3, iċ-Ċili jaqbel li jikkonkludi, fuq talba minn Stat Membru, ftehim bilaterali ma' Stati Membri individwali li jirregola l-obbligi speċifiċi ta' aċċettazzjoni mill-ġdid bejn iċ-Ċili u l-Istat Membru interessat, inkluż obbligu ta' aċċettazzjoni mill-ġdid ta' ċittadini ta' pajjiżi oħra u ta' persuni mingħajr stat. 5. Il-Kunsill ta' Assoċjazzjoni għandu jeżamina liema sforzi konġunti oħra jistgħu isiru sabiex tiġi pprevenuta u kkontrollata immigrazzjoni illegali. Artikolu 47 Koperazzjoni fil-qasam tad-droga u l-ġlieda kontra l-kriminalità organizzata 1. Fil-kompetenzi rispettivi tagħhom, il-Partijiet jintrabtu li jikkordinaw u jżidu l-isforzi tagħhom għall-prevenzjoni, u t-tnaqqis tal-produzzjoni illeċita ta', il-kummerċ fi u l-konsum ta' drogi u r-riċiklaġġ ta' profitti mit-traffikar tad-droga, u għall-ġlieda kontra l-kriminalità organizzata relatata permezz ta' organizzazzjonijiet u korpi internazzjonali. 2. Il-Partijiet għandhom jikkoperaw f'dan il-qasam sabiex jimplimentaw b'mod partikolari: (a) proġetti għall-kura, ir-rijabilitazzjoni u l-familja, l-inseriment mill-ġdid fil-kamp soċjali u tax-xogħol ta' persuni dipendenti fuq id-droga; (b) programmi konġunti ta' taħriġ li għandhom x'jaqsmu mal-prevenzjoni tal-konsum u t-traffikar ta' drogi narkotiċi u sustanzi psikotropiċi u kriminalità relatata; (ċ) programmi konġunti ta' studju u riċerka, bl-użu ta' metodoloġiji u indikaturi applikati miċ-Ċentru Ewropew ta' Monitoraġġ għad-Droga u għad-Dipendenza fuq id-Droga, l-Osservatorju Inter-Amerikan tad-Droga ta' l-Organizzazzjoni ta' l-Istati Amerikani u organizzazzjonijiet internazzjonali u nazzjonali oħra; (d) miżuri u azzjonijiet ta' koperazzjoni mmirati lejn it-tnaqqis tal-fornitura ta' droga u ta' sustanzi psikotropiċi, bħala parti mill-konvenzjonijiet u t-trattati internazzjonali dwar il-kwistjoni li ġew iffirmati u ratifikati mill-Partijiet għal dan il-Ftehim; (e) skambju ta' informazzjoni dwar il-politika, il-programmi, l-azzjonijiet u leġislazzjoni marbuta mal-produzzjoni, it-traffikar u l-konsum ta' drogi narkotiċi u sustanzi psikotropiċi; (f) l-iskambju ta' informazzjoni rilevanti u l-adozzjoni ta' standards xierqa sabiex jiġi kkumbattut ir-riċiklaġġ tal-flus paragunabbli ma' dawk adottati mill-Unjoni Ewropea u l-korpi internazzjonali attivi f'dan il-qasam, bħat-Task Force ta' Azzjoni Finanzjarja dwar ir-Riċiklaġġ tal-Flus; u (g) miżuri għall-prevenzjoni tad-diverżjoni ta' prekursuri u sustanzi kimiċi essenzjali għall-produzzjoni illeċita ta' drogi narkotiċi u sustanzi psikotropiċi, ekwivalenti għal dawk adottati mill-Komunità Ewropea u mill-organizzazzjonijiet internazzjonali kompetenti u skond il-Ftehim bejn ir-Repubblika taċ-Ċili u l-Komunità Ewropea dwar il-prevenzjoni tad-diverżjoni ta' prekursuri u sustanzi kimiċi frekwentement użati fil-fabbrikazzjoni illeċita ta' drogi narkotiċi u sustanzi psikotropiċi ta' l-24 ta' Novembru 1998. TITOLU VII DISPOSIZZJONIJIET ĠENERALI Artikolu 48 Il-Parteċipazzjoni tas-soċjetà ċivili fil-koperazzjoni Il-Partijiet jirrikonoxxu r-rwol kumplimentari u l-kontribuzzjoni potenzjali tas-soċjetà ċivili (interlokuturi soċjali u Organizzazzjonijiet Mhux Governattivi) fil-proċess ta' koperazzjoni. Għal dak il-għan, bla ħsara għad-disposizzjonijiet legali u amministrattivi ta' kull Parti, l-esponenti tas-soċjetà ċivili jistgħu: (a) jiġu infurmati dwar, u jipparteċipaw fi, konsultazzjonijiet dwar il-politika u l-istrateġiji ta' koperazzjoni, inklużi prijoritajiet strateġiċi, partikolarment fl-oqsma li għandhom x'jaqsmu magħhom jew jeffettwawhom direttament; (b) jirċievu riżorsi finanzjarji, sa fejn ir-regoli interni ta' kull Parti jippermettu dan; u (ċ) jipparteċipaw fl-implimentazzjoni ta' proġetti u programmi ta' koperazzjoni fl-oqsma li jikkonċernawhom. Artikolu 49 Il-Koperazzjoni reġjonali u l-integrazzjoni reġjonali 1. Iż-żewġ Partijiet għandhom jużaw l-istrumenti eżistenti kollha ta' koperazzjoni sabiex jippromwovu attivitajiet immirati lejn l-iżvilupp ta' koperazzjoni attiva u reċiproka bejn il-Partijiet u l- Mercado Común del Sur (Mercosur) b'mod Ġenerali. 2. Din il-koperazzjoni għandha tkun element importanti fis-sostenn Komunitarju għall-promozzjoni ta' integrazzjoni reġjonali fost il-pajjiżi tan-nofs in-nhar ta' l-Amerka Latina. 3. Għandha tingħata prijorità lil operazzjonijiet immirati lejn: (a) il-promozzjoni tal-kummerċ u l-investiment fir-reġjun; (b) l-iżvilupp ta' koperazzjoni reġjonali dwar l-ambjent; (ċ) l-inkoraġġiment ta' żvilupp ta' l-infrastruttura ta' komunikazzjoni meħtieġa għall-iżvilupp ekonomiku tar-reġjun; u (d) l-iżvilupp ta' koperazzjoni reġjonali dwar kwistjonijiet tas-sajd. 4. Il-Partijiet għandhom ukoll jikkoperaw iktar mill-qrib dwar żvilupp reġjonali u l-ippjanar ta' l-użu ta' l-art. 5. Għal dan il-għan, jistgħu: (a) jidħlu għal azzjoni konġunta ma' l-awtoritajiet reġjonali u lokali fil-qasam ta' żvilupp ekonomiku; u (b) jistabbilixxu mekkaniżmi għall-iskambju ta' informazzjoni u know-how. Artikolu 50 Koperazzjoni trijangolari u bireġjonali 1. Il-Partijiet jirrikonoxxu l-valur ta' koperazzjoni internazzjonali għall-promozzjoni ta' proċessi ta' żvilupp imparzjali u sostenibbli u jaqblu li jippromwovu programmi trijangolari ta' koperazzjoni u programmi programmi ma' pajjiżi terzi f'oqsma ta' interess komuni. 2. Din il-koperazzjoni tista' wkoll tiġi applikata għal koperazzjoni bireġjonali skond il-prijoritajiet ta' Stati Membri u pajjiżi oħra ta' l-Amerka Latina u tal-Karibew. Artikolu 51 Klawżola dwar żviluppi futuri Fil-kompetenzi rispettivi tal-Partijiet, ebda opportunità għal koperazzjoni m'għandha tinqata' barra bil-quddiem u l-Partijiet jistgħu jużaw il-Kumitat ta' Assoċjazzjoni sabiex jesploraw flimkien il-possibiltajiet prattiċi għal koperazzjoni fl-interess reċiproku tagħhom. Artikolu 52 Koperazzjoni fl-ambitu tar-rapporti ta' l-Assoċjazzjoni 1. Koperazzjoni bejn il-Partijiet għandha tikkontribwixxi sabiex jintlaħħqu l-miri ġenerali tat-Taqsima III bl-identifikazzjoni u l-iżvilupp ta' programmi innovattivi ta' koperazzjoni kapaċi li jipprovdu valur miżjud għar-relazzjoni ġdida tagħhom bħala imsieħba assoċjati. 2. Il-parteċipazzjoni ta' kull Parti bħala sieħeb assoċjat fi programmi kwadru, programmi speċifiċi u attivitajiet oħra tal-Parti l-oħra għandha tiġi promossa, sa fejn huwa permess mir-regoli interni ta' kull Parti li jirregolaw aċċess għall-programmi ta' l-attivitajiet interessati. 3. Il-Kunsill ta' Assoċjazzjoni jista' jagħmel rakkomandazzjonijiet għal dak l-iskop. Artikolu 53 Riżorsi 1. Bl-iskop tal-kontribuzzjoni u s-sodisfazzjon tal-miri ta' koperazzjoni stabbiliti f'dan il-Ftehim, il-Partijiet jintrabtu li jipprovdu, fil-limiti tal-kapaċitajiet tagħhom u permezz tal-kanali proprji, ir-riżorsi xierqa, inklużi riżorsi finanzjarji. 2. Il-Partijiet għandhom jieħdu l-miżuri kollha xierqa sabiex jippromwovu u jiffaċilitaw l-attivitajiet tal-Bank Ewropew ta' l-Investiment fiċ-Ċili, skond il-proċeduri u l-kriterji ta' finanzjament proprji u bil-liġijiet u r-regolamenti tagħhom, u mingħajr preġudizzju għall-poteri ta' l-awtoritajiet kompetenti tagħhom. Artikolu 54 Kompiti speċifiċi tal-Kumitat ta' Assoċjazzjoni fi kwistjonijiet ta' koperazzjoni 1. Meta l-Kumitat ta' assoċjazzjoni jwettaq xi wieħed mill-kompiti konferiti fuqu mit-Taqsima III, għandu jkun kompost minn rappreżentanti tal-Komunità u taċ-Ċili bir-responsabbiltà għal kwistjonijiet ta' koperazzjoni normalment fil-livell uffiċjali għoli. 2. Minkejja d-disposizzjonijiet ta' l-Artikolu 6, il-Kumitat ta' Assoċjazzjoni għandu jkollu, b'mod partikolari, l-funzjonijiet li ġejjin: (a) li jassisti lill-Kunsill ta' Assoċjazzjoni fit-twettieq tal-funzjonijiet proprji li jirrigwardaw kwistjonijiet relatati mal-koperazzjoni; (b) li jissorvelja l-implimentazzjoni tal-kwadru ta' koperazzjoni miftiehem bejn il-Partijiet; (ċ) li jagħmel rakkomandazzjonijiet dwar il-koperazzjoni strateġika bejn il-Partijiet, li għandhom iservu sabiex jiġu stabbiliti miri għal żmien twil, il-prijoritajiet strateġiċi u l-oqsma speċifiċi għal azzjoni, dwar il-programmi indikattivi pluriennali, li għandu jkun fihom deskrizzjoni tal-prijoritajiet settorali, tal-miri speċifiċi, tar-riżultati mistennija u ta' l-ammonti indikattivi, u l-programmi annwali ta' azzjoni; u (d) li jirrapporta regolarment lill-Kunsill ta' l-Assoċjazzjoni dwar l-applikazzjoni u t-twettieq tal-miri u tal-kwistjonijiet tat-Taqsima III. TAQSIMA IV IL-KUMMERĊ U KWISTJONIJIET RELATATI MAL-KUMMERĊ TITOLU I DISPOSIZZJONIJIET ĠENERALI Artikolu 55 Miri Il-miri ta' din it-Taqsima għandhom ikunu kif ġej: (a) il-liberalizzazzjoni progressiva u reċiproka tal-kummerċ fil-merkanzija, in konformità ma' l-Artikolu XXIV tal-Ftehim Ġenerali dwar it-Tariffi Doganali u l-Kummerċ ta' l-1994 ("il-GATT 1994"); (b) il-faċilitazzjoni tal-kummerċ fil-merkanzija permezz ta', inter alia, id-disposizzjonijiet miftiehma fir-rigward ta' dwana u kwistjonijiet relatati, standards, regolamenti tekniċi u proċeduri ta' stima ta' konformità, miżuri sanitarji u fitosanitarji u kummerċ f'inbejjed u xorb spirituż u xorb aromatizzat; (ċ) il-liberalizzazzjoni reċiproka tal-kummerċ fis-servizzi, in konformità ma' l-Artikolu V tal-Ftehim Ġenerali dwar il-Kummerċ fis-Servizzi ("il-GATS"); (d) it-titjib ta' l-ambjent ta' l-investiment u, b'mod partikolari, il-kondizzjonijiet ta' stabbiliment bejn il-Partijiet, fuq bażi tal-prinċipju ta' nuqqas ta' diskriminazzjoni; (e) il-liberalizzazzjoni ta' ħlasijiet kurrenti u movimenti ta' kapitali, in konformità ma' l-impenji meħuda fil-kwadru ta' l-istituzzjonijiet finanzjarji internazzjonali u b'konsiderazzjoni dovuta għall-istabbilità monetarja ta' kull Parti; (f) il-ftuħ effettiv u reċiproku tas-swieq ta' l-akkwisti pubbliċi tal-gvern tal-Partijiet: (g) il-protezzjoni adegwata u effettiva ta' drittijiet ta' proprjetà intellettwali, skond l-ogħla standards internazzjonali; (h) l-istabbiliment ta' mekkaniżmu effettiv ta' koperazzjoni fil-qasam tal-kompetizzjoni; u (i) l-istabbiliment ta' mekkaniżmu effettiv sabiex jiġi solvut it-tilwim. Artikolu 56 Unjonijiet doganali u żoni ta' kummerċ ħieles 1. Xejn f'dan il-Ftehim m'għandu jipprekludi ż-żamma jew l-istabbiliment ta' unjonijiet doganali, żoni ta' kummerċ ħieles jew arranġamenti oħra bejn il-Partijiet u l-pajjiżi terzi, sakemm ma jippreġudikawx id-drittijiet u l-obbligi previsti f'dan il-Ftehim. 2. Fuq it-talba ta' Parti, konsultazzjonijiet bejniethom għandhom isiru fil-Kumitat ta' l-Assoċjazzjoni dwar il-ftehim li jistabbilixxi jew jaġġusta unjonjiet doganali jew oqsma ta' kummerċ ħieles u, meta meħtieġ, dwar kwistjonijiet maġġuri oħra relatati għall-politika rispettiva ta' kummerċ tal-Partijiet ma' pajjiżi terzi. B'mod partikolari, fil-każ ta' adeżjoni, din il-konsultazzjoni għandha sseħħ sabiex jiġi assigurat li jitqiesu l-interessi reċiproċi tal-Partijiet. TITOLU II IL-MOVIMENT LIBERU TA' MERKANZIJA Artikolu 57 Il-Mira Il-Partijiet għandhom progressivament u reċiprokament jilliberalizzaw il-kummerċ fil-merkanzija tul perjodu transitorju li jibda mill-bidu fis-seħħ ta' dan il-Ftehim, skond id-disposizzjonijiet ta' dan il-Ftehim u skond l-Artikolu XXIV tal-GATT ta' l-1994 KAPITOLU I L-ELIMINAZZJONI TA' DAZJI DOGANALI Sezzjoni 1 Disposizzjonijiet komuni Artikolu 58 L-Iskop ta' applikazzjoni 1. Id-disposizzjonijiet ta' dan il-Kapitolu li għandhom x'jaqsmu ma' l-eliminazzjoni ta' dazji doganali fuq l-importazzjonijiet għandhom japplikaw għall-prodotti li joriġinaw f'Parti waħda u esportati lill-Parti l-oħra. Għall-iskopijiet ta' dan il-Kapitolu, "joriġinaw" tfisser li jikkwalifikaw taħt ir-regoli ta' oriġini stabbiliti fl-Anness III. 2. Id-disposizzjonijiet ta' dan il-Kapitolu li għandhom x'jaqsmu ma' l-eliminazzjoni ta' dazji doganali fuq l-esportazzjonijiet għandhom japplikaw għall-merkanzija kollha esportata minn Parti waħda għall-Parti l-oħra. Artikolu 59 Dazju doganali Dazju doganali jinkludi kull dazju jew piż ta' kull tip impost in konnessjoni ma' l-importazzjoni jew l-esportazzjoni ta' merkanzija, inkluża kull forma ta' soprataxxa jew soprapiż fuq din l-importazzjoni jew l-esportazzjoni, iżda ma jinkludi ebda: (a) taxxi interni jew piżijiet interni oħra imposti skond l-Artikolu 77; (b) dazji antidumping jew ta' kumpens applikati skond l-Artikolu 78; (ċ) piżijiet jew piżijiet oħra imposti skond l-Artikolu 63. Artikolu 60 L-Eliminazzjoni ta' dazji doganali 1. Dazji doganali fuq importazzjonijiet bejn il-Partijiet għandhom jiġu eliminati skond id-disposizzjonijiet ta' l-Artikoli 64 sa 72. 2. Dazji doganali fuq l-esportazzjonijiet bejn il-Partijiet għandhom jiġu eliminati mid-data tal-bidu fis-seħħ ta' dan il-Ftehim. 3. Għal kull prodott, id-dazju bażiku doganali li lilu għandu jiġi applikat tnaqqis suċċessiv skond l-Artikoli 64 sa 72 għandu jkun dak speċifikat fl-Iskeda ta' Eliminazzjoni tat-Tariffa ta' kull Parti stabbilita fl-Annessi I u II, rispettivament. 4. Fil-każ li Parti tnaqqas ir-rata tad-dazju doganali ta' nazzjoni l-aktar favorita wara l-bidu fis-seħħ ta' dan il-Ftehim u qabel t-tmien tal-perjodu transitorju, l-Iskeda ta' Eliminazzjoni tat-Tariffa ta' dik il-Parti għandha tapplika għar-rati mnaqqsa. 5. Kull Parti tiddikjara li hija lesta tnaqqas id-dazji doganali tagħha iktar malajr milli hemm previst fl-Artikoli 64 sa 72, jew xort'oħra ttejjeb il-kondizzjonijiet ta' aċċess taħt dawn l-Artikoli, fil-każ li s-sitwazzjoni ġenerali ekonomika tagħha u s-sitwazzjoni tas-settur ekonomiku kkonċernat jippermettu dan. Deċiżjoni mill-Kunsill ta' l-Assoċjazzjoni sabiex tiġi aċċellerata l-eliminazzjoni ta' dazju doganali jew xort'oħra sabiex jittejbu l-kondizzjonijiet ta' aċċess għandha tissostitwixxi t-termini stabbiliti fl-Artikoli 64 sa 72 għall-prodott ikkonċernat. Artikolu 61 Standstill 1. Mill-bidu fis-seħħ ta' dan il-Ftehim ma għandu jiġi introdott l-ebda dazju doganali ġdid u lanqas jiżdiedu dawk li hemm fis-seħħ fil-kummerċ bejn il-Partijiet. 2. Bla ħsara għall-paragrafu 1, iċ-Ċili jista' jżomm is-sistema ta' prezzijiet tiegħu kif stabbilit fl-Artikolu 12 tal-Liġi 18,525 jew is-sistema suċessiv għall-prodotti koperti b'dik il-liġi, sakemm hija applikata b'mod konsistenti mad-drittijiet u l-obbligi taċ-Ċili taħt il-Ftehim ta' l-WTO u b'mod li ma jagħtix trattament iktar favorevoli lil importazzjonijiet ta' kull pajjiż terz, inklużi pajjiżi li magħhom iċ-Ċili ikkonkluda jew ser jikkonkludi fil-ġejjieni ftehim notifikat taħt l-Artikolu XXIV tal-GATT ta' l-1994. Artikolu 62 Il-Klassifika tal-merkanzija Il-klassifika tal-merkanzija fil-kummerċ bejn il-Partijiet skond id-Deskrizzjoni Armonizzata ta' Komodità u s-Sistema ta' Kodifikazzjoni ("HS"). Artikolu 63 Ħlasijiet u piżijiet oħra Ħlasijiet u piżijiet oħra msemmija fl-Artikolu 59 għandhom jiġu limitati fl-ammont għall-ispiża bejn wieħed u ieħor tas-servizzi mogħtija u m'għandhomx jirrappreżentaw protezzjoni indiretta għal prodotti domestiċi jew tassazzjoni ta' importazzjonijiet jew esportazzjonijiet għal skopijiet fiskali. Għandhom ikunu bbażati fuq rati speċifiċi li jikkorrispondu għall-valur proprju tas-servizz mogħti. Sezzjoni 2 L-eliminazzjoni ta' dazji doganali Subsezzjoni 2.1 Prodotti industrijali Artikolu 64 L-Iskop ta' applikazzjoni Din is-subsezzjoni tapplika għal prodotti ta' kapitoli ta' HS mill-25 sa 97 li mhux koperti minn prodotti agrikoli u prodotti agrikoli pproċessati imsemmija fl-Artikolu 70. Artikolu 65 Dazji doganali fuq importazzjonijiet industrijali li joriġinaw miċ-Ċili Dazji doganali fuq importazzjonijiet fil-Komunità ta' prodotti industrijali li joriġinaw miċ-Ċili elenkati fl-Anness I (Skeda ta' Eliminazzjoni Tariffarja tal-Komunità) taħt il-kategorija "Sena 0" u "Sena 3" għandhom jiġu eliminati skond il-kalendarju li ġej, sabiex dawn id-dazji doganali huma kompletament eliminati sal-bidu fis-seħħ tal-Ftehim u fl-1 ta' Jannar 2006, rispettivament: Perċentwali ta' tnaqqis tariffarju annwali Kategorija | Dħul fis-seħħ | 1.1.04 | 1.1.05 | 1.1.06 | Sena 0 | 100 % | | | | Sena 3 | 25 % | 50 % | 75 % | 100 % | Artikolu 66 Dazji doganali fuq importazzjonijiet industrijali li joriġinaw mil-Komunità Dazji doganali fuq importazzjonijiet fiċ-Ċili ta' prodotti li joriġinaw mil-Komunità elenkati fl-Anness II (Skeda Tariffarja ta' Eliminazzjoni taċ-Ċili) taħt il-kategorija "Sena 0", "Sena 5" u "Sena 7" għandhom jiġu eliminati skond il-kalendarju li ġej, sabiex dawn id-dazji doganali huma kompletament eliminati bil-bidu fis-seħħ ta' dan il-Ftehim, 1 ta' Jannar 1998 u 1 ta' Jannar 2010, rispettivament: Perċentwali ta' tnaqqis tariffarju annwali Kategorija | Dħul fis-seħħ | 1.1.04 | 1.1.05 | 1.1.06 | 1.1.07 | 1.1.08 | 1.1.09 | 1.1.10 | Sena 0 | 100 % | | | | | | | | Sena 5 | 16,7 % | 33,3 % | 50 % | 66,7 % | 83,3 % | 100 % | | | Sena 7 | 12,5 % | 25 % | 37,5 % | 50 % | 62,5 % | 75 % | 87,5 % | 100 % | Subsezzjoni 2.2 Ħut u prodotti tas-sajd Artikolu 67 L-Iskop ta' applikazzjoni Din is-subsezzjoni tapplika għall-ħut u għal prodotti tal-ħut kif koperti bil-kapitolu HS 3, intestaturi HS 1604 u 1605, subintestaturi HS 051191 u 230120, u l-intestatura HS qabel 190220 [2]. Artikolu 68 Dazji doganali fuq ħut u importazzjonijet tas-sajd li joriġinaw miċ-Ċili 1. Dazji doganali fuq importazzjonijiet fil-Komunità ta' ħut u prodotti tas-sajd li joriġinaw miċ-Ċili elenkati fl-Anness I taħt il-kategorija "Sena 0", "Sena 4", "Sena 7" u "Sena 10" għandhom jiġu eliminati skond il-kalendarju li ġej, sabiex dawn id-dazji doganali huma kompletament eliminati mal-bidu fis-seħħ ta' dan il-Ftehim, l-1 ta' Jannar 2007, l-1 ta' Jannar 2010 u l-1 ta' Jannar 2013, rispettivament: Perċentwali ta' tnaqqis tariffarju annwali Kategorija | Dħul fis-seħħ | 1.1.04 | 1.1.05 | 1.1.06 | 1.1.07 | 1.1.08 | 1.1.09 | 1.1.10 | 1.1.11 | 1.1.12 | 1.1.13 | Sena 0 | 100 % | | | | | | | | | | | Sena 4 | 20 % | 40 % | 60 % | 80 % | 100 % | | | | | | | Sena 7 | 12,5 % | 25 % | 37,5 % | 50 % | 62,5 % | 75 % | 87,5 % | 100 % | | | | Sena 10 | 9 % | 18 % | 27 % | 36 % | 45 % | 54 % | 63 % | 72 % | 81 % | 90 % | 100 % | 2. Kwoti ta' tariffi fuq importazzjonijiet fil-Komunità ta' ċerti prodotti tal-ħut u tas-sajd li joriġinaw miċ-Ċili elenkati fl-Anness I taħt il-kategorija "TQ" għandhom jiġu applikati mil-bidu fis-seħħ ta' dan il-Ftehim, skond il-kondizzjonijiet imsemmija f'dak l-Anness. Il-kwoti għandhom jiġu amministrati fuq bażi tal-prinċipju ta' dak li jiġi l-ewwel jinqeda l-ewwel. Artikolu 69 Dazji doganali fuq il-ħut u importazzjonijiet tas-sajd li joriġinaw mill-Komunità 1. Dazji doganali fuq importazzjonijiet fiċ-Ċili ta' ħut u prodotti tas-sajd li joriġinaw mill-Komunità elenkati fl-Anness II taħt il-kategorija "Sena 0" għandhom jiġu eliminati mal-bidu fis-seħħ ta' dan il-Ftehim. 2. Kwoti tariffarji fuq importazzjonijiet fiċ-Ċili ta' ċerti ħut u prodotti tas-sajd li joriġinaw mill-Komunità elenkati fl-Anness II taħt il-kategorija "TQ" għandhom jiġu applikati mal-bidu fis-seħħ ta' dan il-Ftehim skond il-kondizzjonijiet imsemmija f'dak l-Anness. Dawn il-kwoti għandhom jiġu ġestiti fuq bażi tal-prinċipju ta' dak li jiġi l-ewwel jinqeda l-ewwel. Subsezzjoni 2.3 Prodotti agrikoli u prodotti agrikoli pproċessati Artikolu 70 L-Iskop ta' applikazzjoni Din is-subsezzjoni tapplika għal prodotti agrikoli u prodotti agrikoli pproċessati kif koperti bl-Anness I tal-Ftehim ta' l-WTO dwar l-Agrikoltura. Artikolu 71 Dazji doganali fuq importazzjonijiet ta' prodotti agrikoli u prodotti agrikoli pproċessati li joriġinaw miċ-Ċili 1. Dazji doganali fuq importazzjonijiet fil-Komunità ta' prodotti agrikoli u prodotti agrikoli pproċessati li joriġinaw miċ-Ċili elenkati fl-Anness I taħt il-kategorija "Sena 0", "Sena 4", "Sena 7" u "Sena 10" għandhom jiġu eliminati skond il-kalendarju li ġej, sabiex dawn id-dazji doganali huma kompletament eliminati mal-bidu fis-seħħ ta' dan il-Ftehim, l-1 ta' Jannar 2007, l-1 ta' Jannar 2010 u l-1 ta' Jannar 2013, rispettivament: Perċentwali ta' tnaqqis tariffarju annwali Kategorija | Dħul fis-seħħ | 2004. 1.1. | 2005. 1.1. | 2006. 1.1. | 2007. 1.1. | 2008. 1.1. | 2009. 1.1. | 2010. 1.1. | 2011. 1.1. | 2012. 1.1. | 2013. 1.1. | Sena 0. | 100 % | | | | | | | | | | | Sena 4. | 20 % | 40 % | 60 % | 80 % | 100 % | | | | | | | Sena 7. | 12,5 % | 25 % | 37,5 % | 50 % | 62,5 % | 75 % | 87,5 % | 100 % | | | | Sena 10. | 9 % | 18 % | 27 % | 36 % | 45 % | 54 % | 63 % | 72 % | 81 % | 90 % | 100 % | 2. Għall-prodotti agrikoli li joriġinaw miċ-Ċili koperti bil-kapitoli 7 u 8 u l-intestaturi 20.09 u 22.04.30 tan-Nomenklatura Magħquda u elenkati fl-Anness I taħt il-kategorija "EP", li għalihom it-Tariffa Doganali Komuni tipprovdi għall-applikazzjoni ta' dazji doganali ad valorem u dazju doganali speċifiku, l-eliminazzjoni tariffarja għandha tapplika biss għad-dazju dognanali ad valorem. 3. Għal prodotti agrikoli u prodotti agrikoli pproċessati li joriġinaw miċ-Ċili elenkati fl-Anness I taħt il-kategorija "SP", li għalihom it-Tariffa Doganali Komuni tipprovdi għall-applikazzjoni ta' dazji doganali ad valorem u dazju doganali speċifiku, l-eliminazzjoni tariffarja għandha tapplika biss għad-dazju doganali ad valorem. 4. Il-Komunità għandha tippermetti l-importazzjonijiet ta' prodotti agrikoli pproċessati li joriġinaw miċ-Ċili elenkati fl-Anness I taħt il-kategorija "R" sabiex jidħlu fil-Komunità b'dazju doganali ta' 50 % tad-dazju doganali bażiku mil-bidu fis-seħħ ta' dan il-Ftehim. 5. Kwoti tariffarji fuq l-importazzjonijiet fil-Komunità ta' ċerti prodotti agrikoli u prodotti agrikoli pproċessati li joriġinaw miċ-Ċili elenkati fl-Anness I taħt il-kategorija "TQ" għandhom jiġu applikati mil-bidu fis-seħħ ta' dan il-Ftehim, skond il-kondizzjonijiet imsemmija f'dak l-Anness. Dawn il-kwoti għandhom jiġu ġestiti fuq bażi tal-prinċipju ta' dak li jiġi l-ewwel jinqeda l-ewwel, jew, kif applikabbli fil-Komunità, fuq bażi ta' sistema ta' liċenzi ta' importazzjoni u esportazzjoni. 6. Konċessjonijiet tariffarji m'għandhomx japplikaw għal importazzjonijiet fil-Komunità ta' prodotti li joriġinaw miċ-Ċili elenkati fl-Anness I taħt il-kategorija "PN" ladarba dawn il-prodotti huma koperti b'denominazzjonijiet protetti fil-Komunità. Artikolu 72 Dazji doganali fuq l-importazzjonjiet ta' prodotti agrikoli u prodotti agrikoli proċessati li joriġinaw mill-Komunità 1. Dazji doganali fuq importazzjonijiet fiċ-Ċili ta' prodotti agrikoli u prodotti agrikoli pproċessati li joriġinaw mill-Komunità elenkati fl-Anness II taħt il-kateogrija "Sena 0", "Sena 5", u "Sena 10" għandhom jiġu eliminati skond il-kalendarju li ġej, sabiex dawn id-dazji doganali huma kompletament eliminati mill-bidu fis-seħħ ta' dan il-Ftehim, l-1 ta' Jannar 2008 u l-1 ta' Jannar 2013, rispettivament: Perċentwali ta' tnaqqis tariffarju annwali Kategorija | Dħul fis-seħħ | 2004. 1.1. | 2005. 1.1. | 2006. 1.1. | 2007. 1.1. | 2008. 1.1. | 2009. 1.1. | 2010. 1.1. | 2011. 1.1. | 2012. 1.1. | 2013. 1.1. | Sena 0. | 100 % | | | | | | | | | | | Sena 5. | 16,7 % | 33,3 % | 50 % | 66,6 % | 83,3 % | 100 % | | | | | | Sena 10. | 9 % | 18 % | 27 % | 36 % | 45 % | 54 % | 63 % | 72 % | 81 % | 90 % | 100 % | 2. Kwoti tariffarji fuq importazzjonijiet fiċ-Ċili ta' ċerti prodotti agrikoli li joriġinaw mill-Komunità elenkati fl-Anness II taħt il-kategorija "TQ" għandhom jiġu applikati mil-bidu fis-seħħ ta' dan il-Ftehim, skond il-kondizzjonjiet imsemmija f'dak l-Anness. Dawn il-kwoti għandhom jiġu ġestiti fuq bażi tal-prinċipju ta' dak li jiġi l-ewwel jinqeda l-ewwel. Artikolu 73 Klawżola ta' emerġenza għal prodotti agrikoli u prodotti agrikoli pproċessati 1. Bla ħsara għall-Artikolu 92 ta' dan il-Ftehim u l-Artikolu 5 tal-ftehim WTO dwar l-Agrikoltura, jekk, mogħtija s-sensittività partikolari tas-swieq agrikoli, prodott li joriġina f'Parti qiegħed jiġi importat fil-Parti l-oħra f'dawn il-kwantitajiet miżjuda u taħt dawn il-kondizzjonijiet b'tali mod li jikkawża jew jhedded li jikkawża ħsara jew disturb serju fis-swieq ta' prodotti simili jew direttament kompetittivi tal-Parti l-oħra, dik il-Parti tista' tieħu miżuri approprjati taħt il-kondizzjonijiet u skond il-proċeduri stabbiliti f'dan l-Artikolu. 2. Fil-każ li l-kondizzjonijiet fil-paragrafu 1 jiġu sodisfatti, il-Parti li timporta tista': (a) tissospendi t-tnaqqis ulterjuri ta' kull dazji doganali fuq il-prodotti in kwistjoni previsti taħt dan it-Titolu; jew (b) iżżid id-dazju doganali fuq il-prodott sa livell li ma jeċċedix l-inqas mid-: (i) dazju doganali tan-nazzjon l-aktar favorita; jew (ii) d-dazju doganali bażiku msemmi fl-Artikolu 60(3). 3. Qabel ma tiġi applikata l-miżura msemmija taħt il-paragrafu 2, il-Parti interessata għandha tirreferi l-kwistjoni lill-Kumitat ta' Assoċjazzjoni għal kontroll dettaljat tas-sitwazzjoni, bl-iskop li tinsab soluzzjoni reċiprokament aċċettabbli. Fil-każ li l-Parti l-oħra titlob hekk, il-Partijiet għandu jkollhom konsultazzjonijiet fil-Kumitat ta' Assoċjazzjoni. Fil-każ li ebda soluzzjoni ma tinstab fi żmien 30 jum mit-talba għal din il-konsultazzjoni, jistgħu jiġu applikati miżuri ta' salvagwardja. 4. Meta ċirkostanzi eċċezzjonali jeħtieġu azzjoni immedjata, il-Parti li timporta tista' tieħu l-miżuri previsti fil-paragrafu 2 fuq bażi transitorja mingħajr ma tikkonforma mal-ħtiġiet tal-paragrafu 3 għal perjodu massimu ta' 120 jum. Dawn il-miżuri m'għandhomx jeċċedu dak li hu strettament neċessarju sabiex jiġu llimitati jew irranġati l-ħsara jew id-disturb. Il-Parti li timporta għandha tinforma lill-Parti l-oħra immedjatament. 5. Il-miżuri meħuda taħt dan l-Artikolu m'għandhomx jeċċedu dak li hu neċessarju sabiex jiġu rrimedjati d-diffikultajiet li jkunu ġew ikkawżati. Il-Parti li timponi l-miżura għandha tippreserva l-livell ġenerali ta' preferenzi mogħtija għas-settur agrikolu. Sabiex jintlaħaq dan l-iskop, il-Partijiet jistgħu jiftiehmu fuq kumpens għall-effetti avversi tal-miżura fuq il-kummerċ tagħhom, inkluż il-perjodu li tulu miżura transitorja applikata skond il-paragrafu 4 hija fis-seħħ. Għal dan l-iskop, il-Partijiet għandu jkollhom konsultazzjonijiet sabiex jaslu għal soluzzjoni reċiprokament miftiehma. Fil-każ li ma jintlaħaq ebda ftehim fi żmien 30 jum, il-Parti li teffettwa l-esportazzjoni tista', wara notifika lill-Kunsill ta' Assoċjazzjoni, tissospendi l-applikazzjoni ta' konċessjonijiet sostanzjalment ekwivalenti taħt dan it-Titolu. 6. Għall-finijiet ta' dan l-Artikolu: (a) "ħsara serja" għandha tinftiehem bħala ħsara ġenerali sinifikanti fil-posizzjoni tal-produtturi in ġenerali tal-prodotti simili jew direttament kompetittivi li joperaw f'Parti; (b) "theddid ta' ħsara serja" għandha tinftiehem bħala ħsara serja li hija ċarament immininenti bbażata fuq fatti u mhux sempliċiment fuq allegazzjonijiet, immaġinazzjoni jew possibiltà remota. Artikolu 74 Klawżola ta' evoluzzjoni Tul it-tielet sena wara l-bidu fis-seħħ ta' dan il-Ftehim, il-Partijiet għandhom jivvalutaw is-sitwazzjoni, waqt li jqisu l-mudell ta' kummerċ fi prodotti agrikoli u prodotti agrikoli pproċessati bejn il-Partijiet, is-sensitivitajiet partikolari ta' dawn il-prodotti u l-iżvilupp tal-politika agrikola fuq iż-żewġ naħat. Il-Partijiet għandhom jeżaminaw, fil-Kumitat ta' Assoċjazzjoni, prodott bi prodott u fuq bażi reċiproka tajba u approprjata, l-opportunitajiet sabiex jagħtu lil xulxin konċessjonijiet ulterjuri oħra bl-iskop li tijieb il-liberalizzazzjoni tal-kummerċ fi prodotti agrikoli u prodotti agrikoli pproċessati. KAPITOLU II MIŻURI MHUX TARIFFARJI Sezzjoni 1 Disposizzjonijiet komuni Artikolu 75 L-Iskop ta' applikazzjoni Id-disposizzjonijiet ta' dan il-Kapitolu għandhom japplikaw għal kummerċ f'merkanzija bejn il-Partijiet. Artikolu 76 Projbizzjoni ta' restrizzjonijiet kwantitattivi Il-projbizzjonijiet jew ir-restirzzjonijiet kollha ta' l-importazzjoni jew ta' l-esportazzjoni fil-kummerċ bejn il-Partijiet, barra minn dazji doganali u taxxi, kemm jekk magħmula effettivi permezz ta' kwoti, liċenzi ta' l-importazzjoni jew ta' l-esportazzjoni jew miżuri oħra, għandhom jiġu eliminati mal-bidu fis-seħħ ta' dan il-Ftehim. Ebda miżura ġdida ta' dan it-tip m'għandha tiġu introdotta. Artikolu 77 Trattament nazzjonali fuq tassazzjoni jew regolament intern [3] 1. Prodotti importati mit-territorju tal-Parti l-oħra m'għandhomx ikunu suġġetti, kemm direttament jew indirettament għal taxxi interni jew piżijiet interni oħra ta' kull tip in eċċess ta' dawk applikati, direttament jew indirettament, lil prodotti domestiċi simili. Barra minn dan, il-Partijiet m'għandhomx xort'oħra japplikaw taxxi interni jew piżijiet interni oħra sabiex jagħtu protezzjoni lil produzzjoni domestika [4]. 2. Prodotti importati mit-territorju tal-Parti l-oħra għandhom jingħataw trattament mhux inqas favorevoli minn dak mogħti lil prodotti domestiċi simili fir-rigward tal-liġijiet, ir-regolamenti u l-ħtiġiet kollha li jeffettwaw il-bejgħ intern tagħhom, l-offerta tagħhom għall-bejgħ, ix-xiri, it-trasport, id-distribuzzjoni jew l-użu tagħhom. Id-disposizzjonijiet ta' dan il-paragrafu m'għandhomx jipprevjenu l-applikazzjoni ta' piżijiet differenzali interni tat-trasport li huma bbażati esklużivament fuq l-operazzjoni ekonomika tal-mezz ta' trasport u mhux fuq in-nazzjonalità tal-prodott. 3. Ebda Parti m'għandha tistabbilixxi jew iżżomm kull regolament kwantitattiv intern li jirrelata għat-taħlit, l-ipproċessar jew l-użu ta' prodotti f'ammonti jew proporzjonijiet speċifikati, direttament jew indirettament, li kull ammont jew proporzjon speċifikat ta' kull prodott li huwa s-suġġett tar-regolament għandu jiġi fornit minn fonti domestiċi. Barra minn dan, ebda Parti m'għandha xort'oħra tapplika regolamenti kwantitattivi interni sabiex tagħti protezzjoni lil produzzjoni domestika [5]. 4. Id-disposizzjonijiet ta' dan l-Artikolu m'għandhomx jipprevjenu l-ħlas ta' sussidji esklużivament lil produtturi domestiċi, inklużi ħlasijiet lil produtturi domestiċi derivati mid-dħul ta' taxxi interni jew piżjiet interni applikati b'mod konsistenti mad-disposizzjonijiet ta' dan l-Artikolu u sussidji effettwati permezz ta' xiri tal-gvern ta' prodotti domestiċi. 5. Id-disposizzjonjiet ta' dan l-Artikolu m'għandhomx japplikaw għal liġijiet, regolamenti, proċeduri jew prattiċi li jirregolaw l-akkwisti pubbliċi, li għandhom ikunu soġġetti esklużivament għad-disposizzjonijiet tat-Titolu IV ta' din it-Taqsima. Sezzjoni 2 Miżuri ta' antidumping u kompensatorji Artikolu 78 Miżuri ta' antidumping u kompensatorji Fil-każ li Parti tiddetermina li dumping u/jew sussidju kompensatorju qegħdin isiru fil-kummerċ tagħha ma' Parti oħra, tista' tieħu miżuri approprjati skond il-Ftehim WTO dwar l-Implimentazzjoni ta' l-Artikolu VI tal-GATT 1994 u l-Ftehim WTO dwar Sussidji u Miżuri kompensatorji. Sezzjoni 3 Id-Dwana u kwistjonijiet relatati Artikolu 79 Id-Dwana u kwistjonijiet li għandhom x'jaqsmu mal-kummerċ 1. Sabiex tiġi assigurata konformità mad-disposizzjonijiet ta' dan it-Titolu kif jirrelataw għad-dwana u għal kwistjonijiet li għandhom x'jaqsmu mal-kummerċ, u sabiex jiġi ffaċilitat kummerċ mingħajr preġudizzju għal kontroll effettiv, il-Partijiet jintrabtu li: (a) jikkoperaw u jiskambjaw informazzjoni li għandha x'taqsam ma' leġislazzjoni u proċeduri doganali; (b) japplikaw regoli u proċeduri doganali miftiehma mill-Partijiet fuq livell bilaterali jew multilaterali; (ċ) jissimplifikaw ħtiġiet u formalitajiet fir-rigward tar-rilaxx u l-ħruġ mid-dwana ta' merkanzija, inkluż, sa fejn ikun possibbli, kollaborazzjoni dwar l-iżvilupp ta' proċeduri li jippermettu s-sottomisjoni ta' data ta' importazzjoni jew esportazzjoni għal aġenzija waħda; u sabiex ikun hemm kordinazzjoni bejn dwana u aġenziji oħra ta' kontroll sabiex jiġu permessi kontrolli uffiċjali fuq l-importazzjoni jew l-esportazzjoni sabiex dawn jitwettqu, sa fejn possibbli, minn aġenzija waħda; (d) jikkoperaw fil-kwistjonijiet kollha li għandhom x'jaqsmu ma' regoli ta' oriġini u l-proċeduri doganali relatati għalihom; u (e) jikkoperaw fil-kwistjonijiet kollha ta' valutazzjoni doganali, skond il-Ftehim dwar l-Implimentazzjoni ta' l-Artikolu VII tal-GATT 1994, partikolarment bl-iskop li jintlaħħqu opinjonijiet komuni li jirrigwardaw l-applikazzjoni ta' kriterji ta' valutazzjoni, l-użu ta' indiċi indikativi jew ta' referenza, aspetti operazzjonali u metodi ta' operazzjoni. 2. Sabiex jitjiebu metodi ta' operazzjoni u sabiex tiġi assigurata trasparenza u effiċjenza ta' operazzjonijiet doganali, il-Partijiet għandhom: (a) jassiguraw li l-ogħla standards ta' integrità jinżammu permezz ta' applikazzjoni ta' miżuri li jirriflettu l-prinċipji tal-konvenzjonijiet u l-istrumenti internazzjonali rilevanti f'dan il-qasam, kif previst fil-leġislazzjoni ta' kull Parti; (b) jieħdu passi ulterjuri kull meta possibbli, lejn it-tnaqqis, is-simplifikazzjoni u l-istandardizzazzjoni ta' data fid-dokumentazzjoni meħtieġa mid-dwana, inkluż l-użu ta' dokument singolu tad-dħul mid-dwana jew messaġġ tad-data u dokument singolu ta' eżitu mid-dwana jew messaġġ tad-data, ibbażati fuq standards internazzjonali u li jiddependu sa fejn possibbli fuq informazzjoni kummerċjalment disponibbli; (ċ) jikkollaboraw meta possibbli f'inizjattivi leġislattivi u operazzjonali li jirrelataw għal proċeduri ta' l-importazzjoni, l-esportazzjoni, u, sa fejn possibbli, lejn it-titjib tas-servizz lill-komunità kummerċjali; (d) jikkoperaw meta approprjat f'assistenza teknika, inkluża l-organizzazzjoni ta' seminarji u postazzjonjiet; (e) jikkoperaw fil-kompjuterizzazzjoni ta' proċeduri doganali u jikkollaboraw, meta possibbli, lejn l-istabbiliment ta' standards komuni; (f) japplikaw regoli u standards internazzjonali fil-qasam doganali, inklużi meta possibbli, l-elementi sustantivi tal-Konvenzjoni riveduta ta' Kyoto dwar is-Simplifikazzjoni u l-Armonizzazzjoni ta' Proċeduri Doganali; (g) sa fejn possibbli, jistabbilixxu posizzjonijiet komuni f'organizzazzjonijiet internazzjonali fil-qasam tad-dwana bħall-WTO, l-Organizzazzjoni Doganali Dinjija (WCO), l-Organizzazzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti (NU) u l-Konferenza tan-Nazzjonijiet Uniti dwar il-Kummerċ u l-Iżvilupp (UNCTAD); (h) jipprovdu proċeduri effettivi u malajr li ippermettu d-dritt ta' appell, kontra azzjonijiet doganali u oħrajn amministrattivi ta' l-aġenzija, regolamenti u deċiżjonijiet li jeffettwaw l-importazzjoni jew l-esportazzjoni ta' merkanzija, in konformità ma' l-Artikolu X tal-GATT 1994; u (i) jikkollaboraw kull meta possibbli lejn il-faċilitazzjoni ta' operazzjonijiet ta' trasbord u movimenti ta' transitu mit-territorji rispettivi tagħhom. 3. Il-Partijiet jiftiehmu li d-disposizzjonijiet u l-proċeduri rispettivi kummerċjali u doganali tagħhom għandhom ikunu bbażati fuq: (a) leġislazzjoni li tevita piżijiet mhux neċessarji fuq operaturi ekonomiċi, li ma jostakolawx il-ġlieda kontra l-frodi u jipprovdu faċilitazzjoni ulterjuri għal operaturi sabiex jilħqu l-livelli għolja ta' konformità; (b) il-protezzjoni ta' kummerċ leġittimu permezz ta' applikazzjoni effettiva ta' ħtiġiet leġislattivi; (ċ) l-applikazzjoni ta' teknika doganali moderna, inkluża l-istima tar-riskju, proċeduri simplifikati għad-dħul u r-rilaxx ta' merkanzija, kontrolli ta' rilaxx wara, u metodi ta' verifika tal-kumpannija, waqt li jirrispettaw in-natura kunfidenzali ta' data kummerċjali skond id-disposizzjonijiet applikabbli f'kull Parti. Kull Parti għandha tieħu l-miżuri neċessarji sabiex tassigura l-effettività tal-metodi ta' l-istima tar-riskju; (d) proċeduri li huma trasparenti, effiċjenti u meta approprjat simplifikati, sabiex jitnaqqsu l-ispejjeż u jiżdied it-tbassir għal operaturi ekonomiċi; (e) l-iżvilupp ta' sistemi bbażati fuq l-informazzjoni teknoloġika, kemm għal operazzjonijiet ta' esportazzjoni kif ukoll għal operazzjonijiet ta' importazzjoni, bejn operaturi ekonomiċi u amministrazzjonijiet doganali, u bejn id-dwana u aġenziji oħra. Dawn is-sistemi jistgħu wkoll jipprovdu għall-ħlas ta' dazji, taxxi u piżijiet oħra permezz ta' trasferiment elettroniku; (f) regoli u proċeduri li jipprovdu għal regolamenti li jorbtu bil-quddiem fuq il-klassifika tariffarja u r-regoli ta' oriġini. Regolament jista' jiġi modifikat jew irrevokat f'kull ħin iżda biss wara notifika lill-operatur effettwat u mingħajr effett retroattiv sakemm ir-regolament ma jkunx sar fuq bażi ta' informazzjoni mhux korretta jew inkompleta li tkun qiegħda tiġi pprovduta; (g) disposizzjonijiet li fil-prinċipju jiffaċilitaw l-importazzjoni ta' merkanzija permezz ta' l-użu ta' proċeduri u proċessi doganali simplifikati jew qabel il-wasla; (h) disposizzjonijiet fuq l-importazzjoni li ma jinkludu ebda ħtieġa għal spezzjonijiet qabel it-tagħbija fuq il-bastimenti kif definit mill-Ftehim ta' l-WTO dwar l-Ispezzjoni qabel it-Tagħbija; u (i) regoli li jassiguraw li kull penali imposta għal ksur minuri ta' regolamenti doganali jew ħtiġiet proċedurali huma proporzjonati u, fl-applikazzjoni tagħhom, ma jikkawżaw ebda ttardjar mhux dovut fi ħruġ mid-dwana, skond l-Artikolu VIII tal-GATT 1994. 4. Il-Partijiet jiftiehmu: (a) dwar il-bżonn tal-konsultazzjoni f'waqtha ma' operaturi ekonomiċi dwar kwistjonijiet sostanzjali li jikkonċernaw proposti leġislattivi u proċeduri ġenerali relatati mad-dwana. Għal dan l-iskop, mekkaniżmi approprjati ta' konsultazzjoni bejn l-amministraturi u l-operaturi għandhom jiġu stabbiliti minn kull Parti; (b) li jippubblikaw, sa fejn possibbli permezz ta' mezzi elettroniċi, u jippubbliċizzaw proċeduri ġodda ta' leġislazzjoni u ġenerali relatati mad-dwana, kif ukoll kull modifika, sa mhux aktar tard mil-bidu fis-seħħ ta' din il-leġislazzjoni u dawn il-proċeduri. Għandhom ukoll jagħmlu disponibbli b'mod pubbliku informazzjoni ġenerali ta' interess lil operaturi ekonomiċi, bħas-sigħat ta' operazzjoni għall-uffiċċji doganali, inklużi dawk fil-portijiet u f'punti tal-fruntieri, u l-punti ta' kuntatt għal mistoqsijiet għal informazzjoni; (ċ) li jżommu koperazzjoni bejn l-operaturi u l-amministrazzjonijiet doganali permezz ta' l-użu ta' Memoranda ta' Ftehim oġġettiva u pubblikament aċċessibbli, bbażata fuq dawk promulgati mill-WCO; u (d) li jassiguraw li l-ħtiġiet u l-proċeduri doganali u ħtiġiet relatati rispettivi jibqgħu jissodisfaw il-ħtiġiet tal-komunità kummerċjali u jsegwu l-aħjar prattiċi. 5. Bla ħsara għall-paragrafi 1 sa 4, l-amministrazzjonijiet taż-żewġ Partijiet għandhom jipprovdu assistenza reċiproka amministrattiva fi kwistjonijiet doganali skond id-disposizzjonijiet tal-Protokoll tat-13 ta' Ġunju 2001 dwar Assistenza Amministrattiva Reċiproka fi Kwistjonijiet Doganali għall-Ftehim Kwadru ta' Koperazzjoni. Artikolu 80 Valutazzjoni Doganali Il-Ftehim WTO dwar l-Implimentazzjoni ta' l-Artikolu VII tal-GATT 1994, mingħajr ir-riżervi u l-għażliet previsti fl-Artikolu 20 u l-paragrafi 2, 3 u 4 ta' l-Anness III ta' dak il-Ftehim, għandhom jirregolaw regoli ta' valutazzjoni doganali bejn il-Partijiet. Artikolu 81 Kumitat Speċjali dwar Koperazzjoni Doganali u Regoli ta' Oriġini 1. Il-Partijiet hawnhekk jistabbilixxu Kumitat Speċjali dwar Koperazzjoni Doganali u Regoli ta' Oriġini kompost minn rappreżentanti tal-Partijiet. Il-Kumitat għandu jiltaqa' f'data u bl-aġenda miftiehma bil-quddiem mill-Partijiet. L-uffiċċju tal-president tal-Kumitat għandu jinżamm alternatament minn kull wieħed mill-Partijiet. Il-Kumitat għandu jirrapporta lill-Kumitat ta' Assoċjazzjoni. 2. Il-funzjonijiet tal-Kumitat għandhom jinkludu: (a) il-monitoraġġ u l-implimentazzjoni u l-amministrazzjoni ta' l-Artikoli 79 u 80 u ta' l-Anness III u kull kwistjonijiet doganali oħra relatati ma' l-aċċess għas-suq; (b) li jiġi pprovdut forum għall-konsultazzjoni u d-diskussjoni dwar il-kwistjonijiet kollha li għandhom x'jaqsmu mad-dwana, inklużi b'mod partikolari, regoli ta' oriġini u proċeduri doganali relatati, valutazzjoni doganali, reġimi tariffarji, nomenklatura doganali, koperazzjoni doganali u assistenza amministrattiva reċiproka fi kwistjonijiet doganali; (ċ) tisħiħ ta' koperazzjoni dwar l-iżvilupp, l-applikazzjoni u l-infurzar ta' regoli ta' oriġini u proċeduri doganali relatati, proċeduri doganali ġenerali u assistenza amministrattiva reċiproka fi kwistjonijiet doganali; (d) kull kwistjoni oħra miftiehma mill-Partijiet. 3. Sabiex jiġu sodisfatti l-kompiti msemmija f'dan l-Artikolu, il-Partijiet jistgħu jiftiehmu li jkollhom laqgħat ad hoc. Artikolu 82 Applikazzjoni ta' trattament preferenzjali 1. Il-Partijiet jiftiehmu li koperazzjoni amministrattiva hija essenzjali għall-implimentazzjoni u l-kontroll tal-preferenzi mogħtija taħt dan it-Titolu u jaffermaw mill-ġdid l-impenn tagħhom li jikkombattu irregolaritajiet u frodi relatati ma' l-oriġini, għall-dak li għandu x'jaqsam mal-klassifikazzjoni doganali u valutazzjoni doganali. 2. F'dan ir-rigward, Parti tista' temporanjament tissospendi t-trattament preferenzjali mogħti taħt dan it-Titolu għal prodott jew prodotti li fir-rigward tagħhom dik il-Parti tiddetermina, li kien hemm skond dan l-Artikolu, nuqqas sistematiku ta' kollaborazzjoni amministrattiva jew l-eżistenza ta' frodi minn naħa tal-Parti l-oħra. 3. Għall-iskop ta' dan l-Artikolu, nuqqas sistematiku ta' kollaborazzjoni amministrattiva għandha tfisser: (a) l-assenza ta' koperazzjoni amministrattiva, bħan-nuqqas li jingħataw l-ismijiet u l-indirizzi ta' awtoritajiet doganali jew tal-gvern responsabbli għall-ħruġ u l-kontroll ta' ċertifikati ta' oriġini, jew kampjuni ta' bolol użati sabiex jawtentikaw iċ-ċertifikati, jew nuqqas li tiġi aġġornata dik l-informazzjoni meta approprjat; (b) nuqqas sistematiku jew inadegwatezza ta' azzjoni fil-verifika ta' l-istatus ta' oriġini ta' prodotti u t-twettieq tal-ħtiġiet l-oħra ta' l-Anness III u l-identifikazzjoni jew il-prevenzjoni ta' kontravenzjoni tar-regoli ta' oriġini; (ċ) rifjut sistematiku jew dewmien mhux dovut sabiex titwettaq verifika sussegwenti tal-prova ta' oriġini fuq it-talba tal-Parti l-oħra, u sabiex jiġu kkomunikati r-riżultati tagħha fil-ħin; (d) l-assenza jew in-nuqqas sistematiku ta' koperazzjoni amministrattiva fil-verifika tal-kondotta meta jkun hemm preżunzjoni ta' frodi relatata ma' l-oriġini. Għal dan l-iskop, Parti tista' tippreżumi l-eżistenza ta' frodi, inter alia, meta importazzjonijiet ta' prodott jew prodotti taħt dan il-Ftehim jeċċedu ħafna l-livelli tas-soltu u l-kapaċità ta' esportazzjoni tal-Parti l-oħra. 4. Il-Parti li tkun sabet nuqqas sistematiku li tingħata koperazzjoni amministrattiva jew preżunzjoni ta' frodi għandha, qabel ma tapplika s-sospensjoni temporanja prevista taħt dan l-Artikolu, tagħti lill-Kumitat ta' Assoċjazzjoni l-informazzjoni kollha rilevanti meħtieġa għal kontroll dettaljat tas-sitwazzjoni bl-iskop li tinstab soluzzjoni aċċettabbli għall-Partijiet. Fl-istess ħin, għandha tippubblika fil-ġurnal Uffiċjali tagħha notifika lill-importaturi li tindika l-prodott jew il-prodotti li għalihom ikun instab nuqqas sistematiku li tingħata koperazzjoni amministrattiva jew preżunzjoni ta' frodi. Il-konsegwenzi legali ta' din il-pubblikazzjoni għandhom jiġu rregolati mil-liġi domestika ta' kull Parti. 5. Fi żmien 10 ijiem wara l-jum ta' notifika ta' l-informazzjoni msemmija fil-paragrafu 4, il-Partijiet għandu jkollhom konsultazzjonijiet fil-Kumitat ta' Assoċjazzjoni. Fil-każ li l-Partijiet ma jilħqux ftehim dwar soluzzjoni sabiex tiġi evitata l-applikazzjoni tas-sospensjoni temporanja tat-trattament preferenzjali fi żmien 30 jum mill-bidu ta' dawn il-konsultazzjonijiet, il-Parti interessata tista' tissospendi temporanjament it-trattament preferenzjali tal-prodott jew tal-prodotti kkonċernati. Is-sospensjoni temporanja m'għandhiex teċċedi dak li hu neċessarju għall-protezzjoni ta' l-interessi finanzjarji tal-Parti interessata. 6. Sospensjonijiet temporanji taħt dan l-Artikolu għandhom jiġu notifikati immedjatament wara l-adozzjoni tagħhom lill-Kumitat ta' Assoċjazzjoni. M'għandhomx jeċċedu perjodu ta' sitt xhur li jista' jiġġedded. Għandhom ikunu soġġetti għal konsultazzjonijiet perjodiċi fil-Kumitat ta' Assoċjazzjoni partikolarment bl-iskop ta' l-abolizzjoni tagħhom kif ikunu jippermettu ċ-ċirkostanzi. Sezzjoni 4 Standards, regolamenti tekniċi u proċeduri ta' stima ta' konformità Artikolu 83 Għanijiet L-għan ta' din it-taqsima hija li jiġi ffaċilitat u jiżdied il-kummerċ fil-merkanzija billi jiġu eliminati u pprevenuti ostakoli mhux neċessarji għall-kummerċ waqt li jitqiesu il-miri leġittimi tal-Partijiet u tal-prinċipju ta' nuqqas ta' diskriminazzjoni, fis-sens tal-Ftehim WTO dwar Ostakoli Tekniċi għall-Kummerċ ("il-Ftehim TBT"). Artikolu 84 L-iskop ta' applikazzjoni u l-kopertura Id-disposizzjonijiet ta' din it-taqsima japplikaw għal kummerċ f'merkanzija fiż-żona ta' standards, regolamenti tekniċi u proċeduri ta' stima ta' konformità, kif definit fil-Ftehim TBT. Ma japplikawx għal miżuri koperti fis-sezzjoni 5 ta' dan il-Kapitolu. Speċifikazzjonijiet Tekniċi ppreparati minn korpi governattivi għal skopijiet ta' akkwisti pubbliċi mhumiex soġġetti għad-disposizzjonijiet ta' din it-taqsima imma huma indirizzati fit-Titolu IV ta' din it-Taqsima. Artikolu 85 Tifsiriet Għall-iskop ta' din it-taqsima, it-tifsiriet ta' l-Anness I mal-Ftehim TBT għandhom japplikaw. F'dan ir-rigward, id-Deċiżjoni tal-Kumitat WTO dwar Ostakoli Tekniċi għall-Kummerċ dwar Prinċipji għall-Iżvilupp ta' Standards, Gwidi u Rakkomandazzjonijiet Internazzjonali fir-rigward ta' l-Artikoli 2, 5 u l-Anness 3 ta' dak il-Ftehim għandhom ukoll japplikaw. Artikolu 86 Drittijiet u obbligi bażiċi Il-Partijiet jikkonfermaw id-drittijiet u l-obbligi tagħhom taħt il-Ftehim TBT u l-impenn tagħhom għall-implimentazzjoni komprensiva tiegħu. F'dan ir-rigward u bi qbil mal-miri ta' din is-sezzjoni, attivitajiet u miżuri ta' koperazzjoni segwiti taħt din is-sezzjoni għandhom jitmexxew bl-iskop li titjieb u tiġi rinforzata l-implimentazzjoni ta' dawk id-drittijiet u obbligi. Artikolu 87 Azzjonijiet speċifiċi li għandhom jiġu segwiti taħt dan il-Ftehim Bl-iskop li titwettaq il-mira ta' din is-sezzjoni: 1. Il-Partijiet għandhom jintensifikaw il-koperazzjoni bilaterali tagħhom fil-qasam ta' standards, regolamenti tekniċi u stima ta' konformità bl-iskop li jiġi ffaċilitat aċċess għas-swieq rispettivi tagħhom, billi jiżdied it-tagħrif reċiproku, il-ftehim u l-kompatibilità tas-sistemi rispettivi tagħhom. 2. Fil-koperazzjoni bilaterali tagħhom il-Partijiet għandhom jimmiraw li jidentifikaw liema mekkaniżmi jew kombinazzjoni ta' mekkaniżmi huma l-iktar approprjati għal kwistjonijiet jew setturi partikolari. Dawn il-mekkaniżmi jinkludu aspetti ta' koperazzjoni regolatorja, inter alia konverġenza u/jew ekwivalenza ta' regolamenti u standards tekniċi, allinjament għal standards internazzjonali, dipendenza fuq id-dikjarazzjoni ta' konformità tal-fornitur u l-użu ta' akkreditazzjoni għall-kwalifika ta' korpi ta' stima ta' konformità, u ftehim ta' rikonoxximent reċiproku. 3. Skond il-progress magħmul fil-koperazzjoni bilaterali tagħhom, il-Partijiet għandhom jiftiehmu dwar liema arranġamenti speċifiċi għandhom jitmexxew bl-iskop li jiġu implimentati l-mekkaniżmi identifikati. 4. Għal dan l-iskop, il-Partijiet għandhom jaħdmu lejn: (a) l-iżvilupp ta' opinjonijiet komuni u prattiċi regolatorji tajbin, inklużi, iżda mhux limitati għal: (i) trasparenza fil-preparazzjoni, l-adozzjoni u l-applikazzjoni ta' regolamenti tekniċi, standards u proċeduri ta' stima ta' konformità; (ii) miżuri regolatorji ta' neċessità u proporzjonali u proċeduri ta' stima ta' konformità relatati, inkluż l-użu tad-dikjarazzjoni ta' konformità mill-fornituri; (iii) l-użu ta' standards internazzjonali bħala bażi għal regolamenti tekniċi, ħlief meta dawn l-istandards internazzjonali mhumiex effettivi jew xierqa għat-twettieq tal-miri leġittimi stabbiliti; (iv) l-infurzar ta' regolamenti tekniċi u attivitajiet ta' sorveljanza tas-suq; (v) l-infrastruttura teknika neċessarja, f'termini ta' metroloġija, standardizzazzjoni, testing, ċertifikazzjoni u akkreditazzjoni, sabiex jiġu sostnuti regolamenti tekniċi; u (vi) mekkaniżmi u metodi għar-reviżjoni ta' regolamenti tekniċi u proċeduri ta' stima ta' konformità; (b) ir-rinfurzar ta' koperazzjoni regolatorja permezz ta', per eżempju, l-iskambju ta' informazzjoni, esperjenzi u data, u permezz ta' koperazzjoni xjentifika u teknika bl-iskop li jitjiebu l-kwalità u l-livell tar-regolamenti tekniċi tagħhom u bl-użu effiċjenti ta' riżorsi regolatorji; (ċ) kompatibilità u/jew ekwivalenza tar-regolamenti tekniċi, l-istandards u l-proċeduri ta' stima ta' konformità rispettivi tagħhom; (d) il-promozzjoni u l-inkoraġġiment ta' koperazzjoni bilaterali bejn l-organizzazzjoni rispettiva tagħhom, pubblika u/jew privata, responsabbli għall-metroloġija, l-istandardizzazzjoni, it-testing, iċ-ċertifikazzjoni u l-akkreditazzjoni tagħhom; (e) il-promozzjoni u l-inkoraġġiment tal-parteċipazzjoni sħiħa tagħhom f'korpi ta' stabbiliment ta' standard internazzjonali, u r-rinforzar tar-rwol ta' standards internazzjonali bħala bażi għal regolamenti tekniċi; u (f) ż-żieda tal-koperazzjoni bilaterali tagħhom fl-organizzazzjonijiet u fil-fora internazzjonali rilevanti tagħhom li jitrattaw il-kwistjonijiet koperti b'din is-sezzjoni. Artikolu 88 Kumitat dwar Standards, Regolamenti Tekniċi u Stima ta' Konformità 1. Il-Partijiet hawnhekk jistabbilixxu Kumitat Speċjali dwar Regolamenti Tekniċi, Standards u Stima ta' Konformità sabiex jilħqu l-miri stabbiliti f'din is-sezzjoni. Il-Kumitat, magħmul minn rappreżentanti tal-Partijiet, għandu jiġi kopresjedut minn rappreżentant ta' kull Parti. Il-Kumitat għandu jiltaqa' mill-inqas darba fis-sena, sakemm mhux miftiehem xort'oħra mill-Partijiet. Il-Kumitat għandu jirrapporta lill-Kumitat ta' Assoċjazzjoni. 2. Il-Kumitat jista' jindirizza kull kwistjoni relatata mal-funzjonament effettiv ta' din is-sezzjoni. B'mod partikolari, għandu jkollu r-responsabbiltajiet u l-funzjonijiet li ġejjin: (a) il-monitoraġġ u r-reviżjoni ta' l-implimentazzjoni u l-amministrazzjoni ta' din is-sezzjoni. F'din il-konnessjoni, il-Kumitat għandu jfassal programm tax-xogħol immirat lejn li jintlaħqu l-miri tas-sezzjoni u b'mod partikolari dawk stabbiliti fl-Artikolu 87; (b) li jiġi pprovdut forum għal diskussjoni u l-iskambju ta' informazzjoni dwar kull kwistjoni relatata ma' din is-sezzjoni u b'mod partikolari kif tirrelata għas-sistemi tal-Partijiet għal regolamenti tekniċi, standards u proċeduri ta' stima ta' konformità, kif ukoll żviluppi f'organizzazzjonijiet internazzjonali relatati; (ċ) li jiġi pprovdut forum għal konsultazzjoni u riżoluzzjoni malajr ta' kwistjonijiet li jaġixxu jew jistgħu jaġixxu bħala ostakoli mhux neċessarji għall-kummerċ, fil-qasam ta' applikazzjoni u fit-tifsira ta' din is-sezzjoni, bejn il-Partijiet; (d) l-inkoraġġiment, il-promozzjoni u xort'oħra l-faċilitazzjoni ta' koperazzjoni bejn l-organizzazzjonijiet tal-Partijiet, pubbliċi u/jew privati, għal metroloġija, standardizzazzjoni, testing, ċertifikazzjoni, ispezzjoni u akkreditazzjoni; u (e) l-esplorazzjoni ta' kull mezz immirat lejn it-titjib ta' aċċess għas-swieq rispettivi tal-Partijiet u t-titjib tal-funzjonament ta' din is-sezzjoni. Sezzjoni 5 Miżuri Sanitarji u Fitosanitarji Artikolu 89 Miżuri sanitarji u fitosanitarji 1. Il-mira ta' din is-sezzjoni hija li jiġi ffaċilitat il-kummerċ bejn il-Partijiet fil-qasam t