02014A0830(01) — MT — 16.11.2021 — 007.001

Dan it-test hu maħsub purament bħala għodda ta’ dokumentazzjoni u m’għandu l-ebda effett legali. L-istituzzjonijiet tal-Unjoni m'għandhom l-ebda responsabbiltà għall-kontenut tiegħu. Il-verżjonijiet awtentiċi tal-atti rilevanti, inklużi l-preamboli tagħhom, huma dawk ippubblikati fil-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea u disponibbli f’EUR-Lex. Dawk it-testi uffiċjali huma aċċessibbli direttament permezz tal-links inkorporati f’dan id-dokument

Emendat bi:









▼B

FTEHIM TA' ASSOĊJAZZJONI

bejn l-Unjoni Ewropea u l-Komunità Ewropea tal-enerġija atomika u l-istati membri tagħhom, minn naħa, u r-Repubblika tal-Moldova, min-naħa l-oħra







PREAMBOLU IR-RENJU TAL-BELĠJU, IR-REPUBBLIKA TAL-BULGARIJA, IR-REPUBBLIKA ĊEKA, IR-RENJU TAD-DANIMARKA, IR-REPUBBLIKA FEDERALI TAL-ĠERMANJA, IR-REPUBBLIKA TAL-ESTONJA, L-IRLANDA, IR-REPUBBLIKA ELLENIKA, IR-RENJU TA' SPANJA, IR-REPUBBLIKA FRANĊIŻA, IR-REPUBBLIKA TAL-KROAZJA, IR-REPUBBLIKA TALJANA, IR-REPUBBLIKA TA' ĊIPRU, IR-REPUBBLIKA TAL-LATVJA, IR-REPUBBLIKA TAL-LITWANJA, IL-GRAN DUKAT TAL-LUSSEMBURGU, L-UNGERIJA, IR-REPUBBLIKA TA' MALTA, IR-RENJU TAL-PAJJIŻI L-BAXXI, IR-REPUBBLIKA TAL-AWSTRIJA, IR-REPUBBLIKA TAL-POLONJA, IR-REPUBBLIKA PORTUGIŻA, IR-RUMANIJA, IR-REPUBBLIKA TAS-SLOVENJA, IR-REPUBBLIKA SLOVAKKA, IR-REPUBBLIKA TAL-FINLANDJA, IR-RENJU TAL-ISVEZJA, IR-RENJU UNIT TAL-GRAN BRITTANJA U L-IRLANDA TA' FUQ, Partijiet Kontraenti fit-Trattat dwar l-Unjoni Ewropea u t-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea, minn hawn 'il quddiem imsejħin “l-Istati Membri”, L-UNJONI EWROPEA, minn hawn 'il quddiem imsejħa “l-Unjoni” jew “l-UE” u Il-KOMUNITÀ EWROPEA TAL-ENERĠIJA ATOMIKA, minn hawn 'il quddiem imsejħa “l-Euratom” minn naħa, u IR-REPUBBLIKA TAL-MOLDOVA min-naħa l-oħra, minn hawn 'il quddiem imsejħin flimkien bħala “il-Partijiet” WARA LI KKUNSIDRAW il-valuri komuni u r-rabtiet qawwija tal-Partijiet, stabbiliti fil-passat permezz tal-Ftehim ta' Sħubija u Kooperazzjoni bejn il-Komunitajiet Ewropej u l-Istati Membri tagħhom, minn naħa, u r-Repubblika tal-Moldova, min-naħa l-oħra, u li qed jiġu żviluppati fil-qafas tal-Politika Ewropea tal-Viċinat u s-Sħubija tal-Lvant, u wara li għarfu x-xewqa komuni tal-Partijiet sabiex jiżviluppaw, isaħħu u jestendu r-relazzjonijiet tagħhom aktar; WARA LI RRIKONOXXEW l-aspirazzjonijiet Ewropej u l-għażla Ewropea tar-Repubblika tal-Moldova; WARA LI GĦARFU li l-valuri li fuqhom hija mibnija l-UE — jiġifieri d-demokrazija, ir-rispett tad-drittijiet tal-bniedem u tal-libertajiet fundamentali, u l-istat tad-dritt — huma wkoll fil-qalba tal-assoċjazzjoni politika u l-integrazzjoni ekonomika kif previst f'dan il-Ftehim; WARA LI QIESU li dan il-Ftehim mhux se jippreġudika l-iżviluppi futuri progressivi fir-relazzjonijiet bejn l-UE u r-Repubblika tal-Moldova u jħalli t-triq miftuħa għalihom; WARA LI RRIKONOXXEW li r-Repubblika tal-Moldova bħala pajjiż Ewropew tikkondividi storja komuni u valuri komuni mal-Istati Membri u hija impenjata li timplimenta u tippromwovi dawn il-valuri, li għar-Repubblika tal-Moldova jispiraw l-għażla Ewropea tagħha; WARA LI GĦARFU l-importanza tal-Pjan ta' Azzjoni tal-Politika Ewropea tal-Viċinat UE-Repubblika tal-Moldova ta' Frar 2005 fit-tisħiħ tar-relazzjonijiet bejn l-UE u r-Repubblika tal-Moldova u bħala għajnuna biex jitmexxew 'il quddiem ir-riforma u l-proċess ta' approssimazzjoni fir-Repubblika tal-Moldova, u b'hekk jikkontribwixxi għal integrazzjoni ekonomika gradwali u l-approfondiment tal-assoċjazzjoni politika; IMPENJATI li jsaħħu r-rispett għal-libertajiet fundamentali, id-drittijiet tal-bniedem, inklużi d-drittijiet tal-persuni li jagħmlu parti minn minoranzi, il-prinċipji demokratiċi, l-istat tad-dritt kif ukoll il-governanza tajba; WARA LI FAKKRU b'mod partikolari r-rieda tagħhom biex jippromwovu d-drittijiet tal-bniedem, id-demokrazija u l-istat tad-dritt, inkluż billi jikkooperaw għal dak l-għan fil-qafas tal-Kunsill tal-Ewropa; LESTI li jikkontribwixxu għall-iżvilupp politiku u soċjoekonomiku tar-Repubblika tal-Moldova, permezz ta' firxa wiesgħa ta' kooperazzjoni f'medda kbira ta' oqsma ta' interess komuni, inkluż fil-qasam tal-governanza tajba, il-libertà, is-sigurtà u l-ġustizzja, l-integrazzjoni kummerċjali u kooperazzjoni ekonomika mtejba, l-impjiegi u l-politika soċjali, il-ġestjoni finanzjarja, l-amministrazzjoni pubblika u r-riforma tas-servizz ċivili, il-parteċipazzjoni tas-soċjetà ċivili, il-bini tal-istituzzjonijiet, it-tnaqqis tal-faqar u l-iżvilupp sostenibbli; IMPENJATI lejn il-prinċipji u d-dispożizzjonijiet kollha tal-Karta tan-Nazzjonijiet Uniti, l-Organizzazzjoni għas-Sigurtà u l-Kooperazzjoni fl-Ewropa (OSKE), partikolarment tal-Att Finali ta' Ħelsinki tal-1975 tal-Konferenza dwar is-Sigurtà u l-Kooperazzjoni fl-Ewropa u d-dokumenti konklużivi tal-Konferenzi ta' Madrid u ta' Vjenna tal-1991 u tal-1992 rispettivament, u l-Karta ta' Pariġi għal Ewropa Ġdida tal-1990, kif ukoll id-Dikjrazzjoni Universali tad-Drittijiet tal-Bniedem tan-Nazzjonijiet Uniti tal-1948 u l-Konvenzjoni Ewropea għall-Protezzjoni tad-Drittijiet tal-Bniedem u l-Libertajiet Fundamentali tal-1950; WARA LI FAKKRU r-rieda tagħhom li jsaħħu l-paċi u s-sigurtà internazzjonali kif ukoll jimpenjaw ruħhom fil-multilateraliżmu effettiv u s-soluzzjoni paċifika għat-tilwim, b'mod partikolari billi jikkoperaw għal dan l-għan fil-qafas tan-Nazzjonijiet Uniti (NU) u l-OSKE; WARA LI GĦARFU l-importanza tal-parteċipazzjoni attiva tar-Repubblika tal-Moldova f'formati ta' kooperazzjoni reġjonali; BIX-XEWQA li jiżviluppaw aktar id-djalogu politiku regolari dwar kwistjonijiet bilaterali u internazzjonali ta' intererss reċiproku, inklużi l-aspetti reġjonali, filwaqt li iqisu l-Politika Estera u ta' Sigurtà Komuni (PESK) tal-UE, inkluż il-Politika ta' Sigurtà u ta' Difiża Komuni (PSDK); WARA LI QIESU r-rieda tal-UE li tappoġġa l-isforz internazzjonali għat-tisħiħ tas-sovranità u l-integrità territorjali tar-Repubblika tal-Moldova u biex tikkontribwixxi għall-integrazzjoni mill-ġdid tal-pajjiż; WARA LI GĦARFU l-importanza tal-impenn tar-Repubblika tal-Moldova għal soluzzjoni vijabbli għall-konflitt Transnistrijan, u l-impenn tal-UE li tappoġġa r-riabilitazzjoni wara l-kunflitti; IMPENJATI fil-prevenzjoni u l-ġlieda kontra l-forom kollha ta' kriminalità organizzata, it-traffikar tal-bnedmin u l-korruzzjoni, u li jżidu l-kooperazzjoni fil-ġlieda kontra t-terroriżmu; IMPENJATI biex japprofondixxu d-djalogu u l-kooperazzjoni tagħhom dwar il-mobilità, il-migrazzjoni, l-ażil u l-ġestjoni tal-fruntieri fi spirtu tal-qafas tal-politika tal-migrazzjoni esterna tal-UE bl-għan li jkun hemm kooperazzjoni fil-migrazzjoni legali, inkluża l-migrazzjoni ċirkolari u biex tiġi indirizzata l-migrazzjoni llegali, kif ukoll biex tiġi żgurata l-implimentazzjoni effiċjenti tal-Ftehim bejn il-Komunità Ewropea u r-Repubblika tal-Moldova dwar ir-riammissjoni ta' persuni residenti mingħajr awtorizzazzjoni; WARA LI GĦARFU l-passi gradwali li qed jittieħdu lejn reġim ħieles mill-viża għaċ-ċittadini tar-Repubblika tal-Moldova fiż-żmien dovut, sakemm il-kundizzjonijiet għall-mobbiltà ġestita tajjeb u sigura jkunu fis-seħħ, WARA LI KKONFERMAW li d-dispożizzjonijiet ta' dan il-Ftehim li jaqgħu fil-kamp ta' applikazzjoni ta-Titolu V tal-Parti Tlieta tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea jorbtu lir-Renju Unit u lill-Irlanda bħala Partijiet Kontraenti separati, u mhux bħala parti mill-UE, sakemm l-UE flimkien mar-Renju Unit u/jew l-Irlanda ma jinnotifikawx b'mod konġunt lir-Repubblika tal-Moldova li r-Renju Unit jew l-Irlanda jintrabtu bħala parti mill-UE f'konformità mal-Protokoll Nru 21 dwar il-pożizzjoni tar-Renju Unit u tal-Irlanda fir-rigward tal-ispazju ta' Libertà, Sigurtà u Ġustizzja anness mat-Trattat dwar l-Unjoni Ewropea u mat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea. Jekk ir-Renju Unit u/jew l-Irlanda ma jibqgħux marbutin bħala parti mill-UE f'konformità mal-Artikolu 4a ta' dak il-Protokoll, l-UE flmkien mar-Renju Unit u/jew l-Irlanda għandhom jinfurmaw minnufih mir-Repubblika tal-Moldova bi kwalunkwe bidla fil-pożizzjoni tagħhom, li f'dan il-każ ikunu ser jibqgħu marbutin bid-diżpozzjonijiet ta' dan il-Ftehim f'isimhom stess. L-istess japplika għad-Danimarka, f'konformità mal-Protokoll Nru 22 dwar il-pożizzjoni tad-Danimarka, anness ma' dawn it-Trattati, IMPENJATI lejn il-prinċipji tal-ekonomija tas-suq ħieles u wara li kkonfermaw ir-rieda tal-UE li tikkontribwixxi għar-riformi ekonomiċi fir-Repubblika tal-Moldova; IMPENJATI li jirrispettaw il-ħtiġijiet ambjentali, inkluż il-kooperazzjoni transfruntiera fuq il-ftehimiet internazzjonali multilaterali u l-implimentazzjoni tagħhom, u li jirrispettaw il-prinċipji tal-iżvilupp sostenibbli; BIX-XEWQA li jiksbu integrazzjoni ekonomika gradwali fis-suq intern tal-UE kif stipulat f'dan il-Ftehim, fost oħrajn permezz ta' Żona ta' Kummerċ Ħieles Approfondita u Komprensiva (DCFTA), bħala parti integrali ta' dan il-Ftehim; LESTI li joħolqu Żona ta' Kummerċ Ħieles Approfondita u Komprensiva, li se tipprovdi għal approssimazzjoni regolatorja estensiva u liberalizzazzjoni tal-aċċess għas-suq, b'konformità mad-drittijiet u l-obbligi li jirriżultaw mis-sħubija tal-Partijiet mal-Organizzazzjoni Dinjija tal-Kummerċ (WTO) u l-applikazzjoni trasparenti ta' dawn id-drittijiet u l-obbligi; FILWAQT LI JEMMNU li dan il-Ftehim se joħloq klima ġdida għar-relazzjonijiet ekonomiċi bejn il-Partijiet, u fuq kollox għall-iżvilupp tal-kummerċ u l-investiment u se jistimola l-kompetizzjoni, fatturi li huma kruċjali għar-ristrutturar ekonomiku u l-modernizzazzjoni; IMPENJATI li jtejbu s-sigurtà tal-provvista tal-enerġija, li jiffaċilitaw l-iżvilupp ta' infrastruttura xierqa, ikabbru l-integrazzjoni tas-suq u l-approssimazzjoni regolatorja mal-elementi ewlenin tal-acquis tal-UE, u jippromwovu l-effiċjenza tal-enerġija u l-użu ta' sorsi ta' enerġija rinnovabbli; WARA LI RRIKONOXXEW l-ħtieġa ta' kooperazzjoni msaħħa fil-qasam tal-enerġija, u l-impenn tal-Partijiet li jimplimentaw it-Trattat li jistabbilixxi l-Komunità tal-Enerġija (“it-Trattat dwar il-Komunità tal-Enerġija”); LESTI li jtejbu l-livell tas-sikurezza tas-saħħa pubblika u l-protezzjoni tas-saħħa tal-bniedem bħala prekundizzjoni għall-iżvilupp sostenibbli u t-tkabbir ekonomiku; IMPENJATI li jsaħħu l-kuntatti bejn in-nies, inkluż permezz tal-kooperazzjoni u l-iskambji fl-oqsma tar-riċerka u l-iżvilupp, l-edukazzjoni u l-kultura; IMPENJATI li jħeġġu l-kooperazzjoni transfruntiera u interreġjonali, fl-ispirtu ta' relazzjonijiet tajba mal-viċinat; WARA LI RRIKONOXXEW l-impenn tar-Repubblika tal-Moldova għall-approsimazzjoni progressiva tal-leġiżlazzjoni tagħha fis-setturi rilevanti ma' dik tal-UE, u biex timplimentaha b'mod effettiv; WARA LI RRIKONOXXEW l-impenn tar-Repubblika tal-Moldova biex tiżviluppa l-infrastruttura amministrattiva u istituzzjonali tagħha sa fejn ikun meħtieġ biex jiġi infurzat dan il-Ftehim; WARA LI KKUNSIDRAW ir-rieda tal-UE li tipprovdi appoġġ għall-implimentazzjoni tar-riformi u li tuża l-istrumenti disponibbli kollha ta' kooperazzjoni u assistenza teknika, finanzjarja u ekonomika f'dak l-isforz, FTIEHMU KIF ĠEJ:







Artikolu 1

Objettivi

1. Hija b'dan stabbilita assoċjazzjoni bejn l-Unjoni Ewropea u l-Istati Membri tagħha, minn naħa, u r-Repubblika tal-Moldova, min-naħa l-oħra.

2. L-għanijiet ta' dik l-assoċjazzjoni huma: (a) li tippromwovi assoċjazzjoni politika u integrazzjoni ekonomika bejn il-Partijiet fuq il-bażi ta' valuri komuni u rabtiet mill-qrib, inkluż billi tiżdied il-parteċipazzjoni tar-Repubblika tal-Moldova fil-politiki, il-programmi u l-aġenziji tal-UE; (b) li ssaħħaħ il-qafas għal djalogu politiku mtejjeb fl-oqsma kollha ta' interess reċiproku, filwaqt li tipprevedi l-iżvilupp ta' relazzjonijiet politiċi fil-qrib bejn il-Partijiet; (c) li tikkontribwixxi għat-tisħiħ tad-demokrazija u għall-istabbiltà politika, ekonomika u istituzzjonali fir-Repubblika tal-Moldova; (d) li tippromwovi, tippreserva u ssaħħaħ il-paċi u l-istabbiltà fid-dimensjonijiet reġjonali u internazzjonali, inkluż permezz ta' sforz konġunt biex telimina s-sorsi ta' tensjoni, issaħħaħ is-sigurtà bejn il-fruntieri, tippromwovi l-kooperazzjoni tranfruntiera u r-relazzjonijiet tajba mal-viċinat; (e) li tappoġġa u ttejjeb il-kooperazzjoni fil-qasam tal-libertà, is-sigurtà u l-ġustizzja, bl-għan li ssaħħaħ l-istat tad-dritt u r-rispett għad-drittijiet tal-bniedem u l-libertajiet fundamentali kif ukoll fil-qasam tal-mobbiltà u l-kuntatti bejn in-nies; (f) li tappoġġa l-isforzi tar-Repubblika tal-Moldova biex tiżviluppa l-potenzjal ekonomiku tagħha permezz ta' kooperazzjoni internazzjonali, anki permezz tal-approssimazzjoni tal-leġiżlazzjoni tagħha ma' dik tal-UE; (g) li tistabbilixxi kundizzjonijiet għal relazzjonijiet ekonomiċi u kummerċjali mtejba lejn l-integrazzjoni gradwali tar-Repubblika tal-Moldova fis-suq intern tal-UE kif stipulat f'dan il-Ftehim, inkluż permezz tat-twaqqif ta' Żona ta' Kummerċ Ħieles Approfondita u Komprensiva, li se tipprovdi għall-approssimazzjoni regolatorja estensiva u l-liberalizzazzjoni tal-aċċess għas-suq, b'konformità mad-drittijiet u l-obbligi li jirriżultaw mis-sħubija fid-WTO u l-applikazzjoni trasparenti ta' dawn id-drittijiet u l-obbligi; u (h) li tistabbilixxi l-kundizzjonijiet għall-kooperazzjoni dejjem aktar mill-qrib f'oqsma oħra ta' interess reċiproku.







TITOLU I

PRINĊIPJI ĠENERALI

Artikolu 2

1. Ir-rispett lejn il-prinċipji demokratiċi, id-drittijiet tal-bniedem u l-libertajiet fundamentali, kif ipproklamati fid-Dikjarazzjoni Universali tad-Drittijiet tal-Bniedem u kif definiti fil-Konvenzjoni Ewropea għall-Protezzjoni tad-Drittijiet tal-Bniedem u l-Libertajiet Fundamentali, l-Att Finali ta' Ħelsinki tal-1975 tal-Konferenza dwar is-Sigurtà u l-Kooperazzjoni fl-Ewropa u l-Karta ta' Pariġi għal Ewropa Ġdida tal-1990 jiffurmaw il-bażi tal-politiki domestiċi u esterni tal-Partijiet u jikkostitwixxi element essenzjali ta' dan il-Ftehim. Il-ġlieda kontra l-proliferazzjoni tal-armi tal-qerda massiva, l-materjali relatati u s-sistema ta' konsenja tagħhom jikkostitwixxu wkoll element essenzjali ta' dan il-Ftehim.

2. Il-Partijiet itennu l-impenn tagħhom għall-prinċipji ta' ekonomija tas-suq ħieles, l-iżvilupp sostenibbli u l-multilateriżmu effettiv.

3. Il-Partijiet jaffermaw mill-ġdid ir-rispett tagħhom tal-prinċipji tal-istat tad-dritt u l-governanza tajba, kif ukoll l-obbligi internazzjonali tagħhom, notevolment taħt in-NU, il-Kunsill tal-Ewropa u l-OSKE.

4. Il-Partijiet jimpenjaw ruħhom li jinkoraġġixxu l-kooperazzjoni u r-relazzjonijiet tajbin mal-viċinat, inkluż l-kooperazzjoni fl-iżvilupp ta' proġetti ta' interess komuni, notevolment dawk relatati mal-prevenzjoni u l-ġlieda kontra l-korruzzjoni, l-attivitajiet kriminali, organizzati jew le, inkluż dawk ta' natura transnazzjonali, u t-terroriżmu. Dak l-impenn jikkostitwixxi fattur ewlieni fl-iżvilupp tar-relazzjonijiet u l-kooperazzjoni bejn il-Partijiet u b'hekk jikkontribwixxi għall-paċi u l-istabbiltà reġjonali.







TITOLU II

ID-DJALOGU POLITIKU U R-RIFORMA, IL-KOOPERAZZJONI FIL-QASAM TAL-POLITIKA ESTERA U TA' SIGURTÀ

Artikolu 3

L-Għanijiet tad-Djalogu Politiku

1. Id-djalogu politiku dwar l-oqsma kollha ta' interess reċiproku, inkluż kwistjonijiet esteri u ta' sigurtà kif ukoll ir-riforma domestika, jiġi żviluppat u msaħħaħ aktar bejn il-Partijiet. Dak se jżid l-effikaċja tal-kooperazzjoni politika u jippromwovi l-konverġenza dwar kwistjonijiet esteri u ta' sigurtà.

2. L-għanijiet tad-djalogu politiku jkunu: (a) l-approfondiment tal-assoċċjazzjoni politika u ż-żieda tal-konverġenza u l-effikaċja politika u tal-politika tas-sigurtà; (b) il-promozzjoni tal-istabbiltà u s-sigurtà internazzjonali abbażi ta' multilateraliżmu effettiv; (c) it-tisħiħ tal-kooperazzjoni u d-djalogu bejn il-Partijiet dwar is-sigurtà internazzjonali u l-ġestjoni tal-kriżijiet, b'mod partikolari sabiex ikunu indirizzati l-isfidi globali u reġjonali u t-theddid ewlieni; (d) it-trawwim ta' kooperazzjoni orjentata lejn ir-riżultati u prattika bejn il-Partijiet biex jinkisbu l-paċi, is-sigurtà u l-istabbiltà fuq il-kontinent Ewropew; (e) it-tisħiħ tar-rispett għall-prinċipji demokratiċi, l-istat tad-dritt u l-governanza tajba, id-drittijiet tal-bniedem u l-libertajiet fundamentali, inkluż id-drittijiet tal-persuni li jappartjenu għall-minoranzi, u l-kontribuzzjoni għall-konsolidazzjoni tar-riformi politiċi domestiċi; (f) l-iżvilupp ta' djalogu u l-approfondiment tal-kooperazzjoni bejn il-Partijiet fil-qasam tas-sigurtà u d-difiża; u (g) ir-rispett u l-promozzjoni tal-prinċipji tas-sovranità u l-integrità territorjali, l-invjolabilità tal-fruntieri u l-indipendenza.

Artikolu 4

Ir-Riforma Domestika

Il-Partijiet jikkooperaw fl-oqsma li ġejjin:

(a) fl-iżvilupp, il-konsolidazzjoni u ż-żieda tal-istabbiltà u l-effikaċja tal-istituzzjonijiet demokratiċi u l-istat tad-dritt;

(b) fl-iżgurar tar-rispett tad-drittijiet tal-bniedem u tal-libertajiet fundamentali;

(c) biex jgħamlu aktar progress fuq ir-riforma ġudizzjarja u legali, biex tiġi żgurata l-indipendenza tal-ġudikatura, tissaħħaħ il-kapaċità amministrattiva tagħha u jiġu garantiti l-imparzjalità u l-effettività tal-korpi tal-infurzar tal-liġi;

(d) biex ikomplu r-riforma tal-amministrazzjoni pubblika u biex jibnu servizz ċivili responsabbli, effiċjenti, trasparenti u professjonali; u

(e) fl-iżgurar tal-effettività fil-ġlieda kontra l-korruzzjoni, b'mod partikolari fid-dawl tat-titjib tal-kooperazzjoni internazzjonali fil-ġlieda kontra l-korruzzjoni, u biex tiġi żgurata implimentazzjoni effettiva tal-istrumenti ġuridiċi internazzjonali rilevanti, bħall-Konvenzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti Kontra l-Korruzzjoni tal-2003.

Artikolu 5

Il-Politika Estera u ta' Sigurtà

1. Il-Partijiet jintensifikaw id-djalogu u l-kooperazzjoni tagħhom u jippromwovu konverġenza gradwali fil-qasam tal-politika estera u tas-sigurtà, inkluż il-Politika ta' Sigurtà u ta' Difiża Komuni (PSDK), u jindrizzaw b'mod partikolari kwistjonijiet ta' prevenzjoni tal-kunflitti u l-ġestjoni tal-kriżijiet, l-istabbiltà reġjonali, id-diżarm, in-nonproliferazzjoni, il-kontroll tal-armi u l-kontroll tal-esportazzjoni. Il-kooperazzjoni tkun ibbażata fuq valuri komuni u interessi reċiproċi, u timmira lejn iż-żieda tal-konverġenza u l-effikaċja politika, bl-użu ta' fora bilaterali, internazzjonali u reġjonali.

2. Il-Partijiet jaffermaw mill-ġdid l-impenn tagħhom għall-prinċipji ta' rispett għas-sovranità u l-integrità territorjali, l-invjolabbiltà tal-fruntieri u l-indipendenza, kif stabbilit fil-Karta tan-Nazzjonijiet Uniti u l-Att Finali ta' Ħelsinki tal-1975 tal-Konferenza dwar is-Sigurtà u l-Kooperazzjoni fl-Ewropa, u l-impenn tagħhom għall-promozzjoni ta' dawk il-prinċipji fir-relazzjonijiet bilaterali u multilaterali tagħhom.

Artikolu 6

Il-Qorti Kriminali Internazzjonali

1. Il-Partijiet jaffermaw mill-ġdid li l-aktar reati serji ta' tħassib għall-komunità internazzjonali b'mod ġenerali ma jistgħux ma jiġux puniti u li l-prosekuzzjoni effettiva tagħhom trid tiġi żgurata billi jittieħdu miżuri fil-livell nazzjonali u internazzjonali, inkluż il-Qorti Kriminali Internazzjonali (QKI).

2. Il-Partijiet iqisu li l-istabbiliment u l-funzjonament effikaċi tal-QKI jikkostitwixxu żvilupp importanti għall-paċi u l-ġustizzja internazzjonali. Il-Partijiet jaqblu li jappoġġjaw il-QKI bl-implimentazzjoni tal-Istatut ta' Ruma tal-Qorti Kriminali Internazzjonali u l-istrumenti relatati tiegħu, filwaqt li iqisu kif xieraq iż-żamma tal-integrità tagħha.

Artikolu 7

Il-Prevenzjoni tal-Kunflitti u l-Ġestjoni tal-Kriżijiet

Il-Partijiet itejbu l-kooperazzjoni prattika fil-prevenzjoni tal-kunflitti u l-ġestjoni tal-kriżijiet, b'mod partikolari bil-ħsieb ta' parteċipazzjoni possibbli tar-Repubblika tal-Moldova f'operazzjonijiet ta' ġestjoni tal-kriżijiet ċivili u militari mmexxija mill-UE kif ukoll eżerċizzji u taħriġ rilevanti, fuq bażi ta' każ b'każ u wara stedina possibbli mill-UE.

Artikolu 8

L-Istabbiltà Reġjonali

1. Il-Partijiet jintensifikaw l-isforzi konġunti tagħhom biex jippromwovu l-istabbiltà, is-sigurtà u l-iżvilupp demokratiku fir-reġjun, u b'mod partikolari jaħdmu flimkien għas-soluzzjoni paċifika ta' kunflitti reġjonali.

2. Il-Partijiet itennu l-impenn tagħhom għal soluzzjoni sostenibbli għall-kwistjoni Transnistrijana, b'rispett sħiħ għas-sovranità u l-integrità territorjali tar-Repubblika tal-Moldova kif ukoll biex jiffaċilitaw b'mod konġunt ir-riabilitazzjoni wara l-kunflitti. Sakem tiġi riżolta u bla ħsara għall-format ta' negozjati stabbilit, il-kwistjoni Transnistrijana se tkun wieħed mis-suġġetti ċentrali fl-aġenda tad-djalogu u l-kooperazzjoni politiċi bejn il-Partijiet, kif ukoll fid-djalogu u l-kooperazzjoni ma' atturi internazzjonali interessati oħra.

3. Dawk l-isforzi jsegwu prinċipji komuni kondiviżi għaż-żamma tal-paċi internazzjonali u s-sigurtà kif stabbiliti mill-Karta tan-Nazzjonijiet Uniti, l-Att Finali ta' Ħelsinki tal-1975 tal-Konferenza dwar is-Sigurtà u l-Kooperazzjoni fl-Ewropa u dokumenti multilaterali oħra relevanti.

Artikolu 9

L-Armi tal-Qerda Massiva

1. Il-Partijiet jikkunsidraw li l-proliferazzjoni tal-armi tal-qerda massiva (AQM) u l-mezzi tal-konsenja tagħhom, kemm għand atturi statali u mhux statali, tirrappreżenta waħda mill-akbar theddidiet serji għall-paċi u l-istabbiltà internazzjonali. Il-Partijiet għalhekk jaqblu li jikkooperaw u jikkontribwixxu għall-ġlieda kontra l-proliferazzjoni tal-AQM u l-mezzi tal-konsenja tagħhom permezz ta' konformità sħiħa u l-implimentazzjoni nazzjonali tal-obbligi eżistenti tagħhom taħt it-trattati u l-ftehimiet internazzjonali dwar id-diżarm u n-nonproliferazzjoni, u obbligi internazzjonali rilevanti. Il-Partijiet jaqblu li din id-disposizzjoni tikkostitwixxi element essenzjali ta' dan il-Ftehim.

2. Barra minn hekk, il-Partijiet jaqblu li jikkoperaw u jikkontrobwixxu fil-ġlieda kontra l-proliferazzjoni tal-AQM u l-mezzi tal-konsenja tagħhom billi: (a) jieħdu passi biex jirratifikaw, jew jaderixxu, kif meħtieġ, u jimplimentaw b'mod sħiħ, l-istrumenti internazzjonali rilevanti l-oħrajn kollha; u (b) jistabbilixxu sistema effettiva ta' kontrolli fuq l-esportazzjonijiet nazzjonali, li tikkontrolla l-esportazzjoni kif ukoll it-tranżitu tal-prodotti li huma relatati mal-AQM, inkluż il-kontroll tal-użu aħħari tal-AQM fuq it-teknoloġiji b'użu doppju, u li tinkludi sanzjonijiet effettivi għall-ksur tal-kontrolli fuq l-esportazzjoni.

3. Il-Partijiet jaqblu li jistabbilixxu djalogu politiku regolari li se jakkumpanja u jikkonsolida dawk l-elementi.

Artikolu 10

L-Armi Ħfief u ta' Kalibru Żgħir u l-Kontroll tal-Esportazzjoni tal-Armi Konvenzjonali

1. Il-Partijiet jirrikonoxxu li l-manifattura, it-trasferiment u ċ-ċirkolazzjoni illegali ta' armi ħfief u ta' kalibru żgħir (SALW), inkluż il-munizzjon tagħhom, u l-akkumulazzjoni eċċessiva tagħhom, il-ġestjoni ħażina, il-ħażniet mhux assigurati sewwa u l-firxa mhux ikkontrollata tagħhom, ikomplu joħolqu theddida serja għall-paċi u s-sigurtà internazzjonali.

2. Il-Partijiet jaqblu li jsegwu u jimplimentaw bis-sħiħ l-obbligi rispettivi tagħhom li jindirizzaw il-kummerċ illegali tal-SALW, inkluż il-munizzjon tagħhom, skont il-ftehimiet internazzjonali eżistenti u r-riżoluzzjonijiet Kunsill tas-Sigurtà tan-NU, kif ukoll l-impenji tagħhom fil-qafas ta' strumenti internazzjonali oħra li huma applikabbli għal dak il-qasam, bħal pereżempju l-Programm ta' Azzjoni tan-NU biex jipprevjeni, jikkombatti u jeradika l-kummerċ illegali tal-SALW fl-aspetti kollha tagħhom.

3. Il-Partijiet jimpenjaw ruħhom li jikkoperaw u jiżguraw il-koordinazzjoni, il-komplimentarjetà u s-sinerġija fl-isforzi tagħhom biex jiffaċċaw il-kummerċ illegali tal-SALW, inkluż il-munizzjon tagħhom u l-qerda ta' ħażniet eċċessivi, fil-livell globali, reġjonali, subreġjonali u nazzjonali.

4. Barra minn hekk, il-Partijiet jaqblu li jkomplu jikkooperaw fil-qasam tal-kontroll tal-esportazzjonijiet tal-armi konvenzjonali, fid-dawl tal-Pożizzjoni Komuni tal-Kunsill 2008/944/CFSP tat-8 ta' Diċembru 2008 li tiddefinixxi regoli komuni li jirregolaw il-kontroll ta' esportazzjonijiet ta' teknoloġija u tagħmir militari.

5. Il-Partijiet jaqblu li jistabbilixxu djalogu politiku regolari li se jakkumpanja u jikkonsolida dawk l-impenji.

Artikolu 11

Il-Kooperazzjoni Internazzjonali fil-Ġlieda Kontra t-Terroriżmu

1. Il-Partijiet jaqblu li jaħdmu flimkien fuq il-livelli bilaterali, reġjonali u internazzjonali biex jipprevjenu u jikkombattu t-terroriżmu skont il-liġi internazzjonali, ir-riżoluzzjonijiet rilevanti tan-NU, l-istandards internazzjonali tad-drittijiet tal-bniedem u l-liġi tar-refuġjati u dik umanitarja.

2. Għal dak l-għan huma b'mod partikolari jikkooperaw sabiex jissaħħaħ il-kunsens internazzjonali dwar il-ġlieda kontra t-terroriżmu, inkluż dwar id-definizzjoni ġuridika tal-atti terroristiċi u billi jaħdmu favur ftehim dwar il-Konvenzjoni Komprensiva dwar it-Terroriżmu Internazzjonali.

3. Fil-qafas tal-implimentazzjoni sħiħa tar-Riżoluzzjoni tal-Kunsill tas-Sigurtà tan-NU 1373 (2001) u strumenti oħra rilevanti tan-NU u tal-konvenzjonijiet u l-istrumenti internazzjonali applikabbli, il-Partijiet jiskambjaw informazzjoni dwar l-organizzazzjonijiet u l-gruppi terroristiċi u l-attivitajiet u n-netwerks ta' appoġġ tagħhom skont il-liġi internazzjonali u l-leġiżlazzjoni tal-Partijiet.







TITOLU III

IL-LIBERTÀ, IS-SIGURTÀ U L-ĠUSTIZZJA

Artikolu 12

L-Istat tad-Dritt

1. Fil-kooperazzjoni tagħhom fil-qasam tal-libertà, is-sigurtà u l-ġustizzja l-Partijiet jagħtu importanza partikolari lill-promozzjoni tal-istat tad-dritt, inkluż l-indipendenza tal-ġudikatura, l-aċċess għall-ġustizzja, u d-dritt għal proċess ġust.

2. Il-Partijiet jikkooperaw bis-sħiħ fil-funzjonament effettiv tal-istituzzjonijiet fl-oqsma tal-infurzar tal-liġi u l-amministrazzjoni tal-ġustizzja.

3. Ir-rispett tad-drittijiet tal-bniedem u l-libertajiet fundamentali se jiggwida l-kooperazzjoni kollha fil-libertà, is-sigurtà u l-ġustizzja.

Artikolu 13

Il-Protezzjoni tad-Dejta Personali

1. Il-Partijiet jaqblu li jikkoperaw sabiex jiżguraw livell għoli ta' protezzjoni tad-dejta personali skont l-UE, il-Kunsill tal-Ewropa u l-istandards u l-istrumenti ġuridiċi internazzjonali.

2. Kull ipproċessar ta' dejta personali tkun soġġetta għad-dispożizzjonijiet ġuridiċi msemmija fl-Anness I għal dan il-Ftehim. It-trasferiment ta' dejta personali bejn il-Partijiet isseħħ biss jekk it-tali trasferiment ikun meħtieġ għall-implimentazzjoni, mill-awtoritajiet kompetenti tal-Partijiet, ta' dan il-Ftehim jew ftehimiet oħra konklużi bejn il-Partijiet.

Artikolu 14

Il-Kooperazzjoni dwar il-Migrazzjoni, l-Ażil u l-Ġestjoni tal-Fruntieri

1. Il-Partijiet jaffermaw mill-ġdid l-importanza ta' ġestjoni konġunta tal-flussi migratorji bejn it-territorji tagħhom u jsaħħu d-djalogu komprensiv eżistenti fuq il-kwistjonijiet kollha relatati mal-migrazzjoni, inkluż il-migrazzjoni legali, il-protezzjoni internazzjonali, il-migrazzjoni illegali, il-kuntrabandu u t-traffikar tal-bnedmin.

2. Il-kooperazzjoni se tkun ibbażata fuq valutazzjoni tal-ħtiġijiet speċifiċi li titwettaq b'konsultazzjoni reċiproka bejn il-Partijiet u li tiġi implimentata skont il-leġiżlazzjoni relevanti tagħhom li jkun hemm fis-seħħ. B'mod partikolari, din se tiffoka fuq: (a) il-kawżi fundamentali u l-konsegwenzi tal-migrazzjoni; (b) l-iżvilupp u l-implimentazzjoni tal-leġiżlazzjoni nazzjonali u l-prattiki fir-rigward tal-protezzjoni internazzjonali, bil-ħsieb li jiġu ssodisfati d-dispożizzjonijiet tal-Konvenzjoni ta' Ġinevra dwar l-Istatus tar-Rifuġjati tal-1951 u l-Protokoll dwar l-Istatus tar-Rifuġjati tal-1967, u ta' strumenti internazzjonali relevanti oħra, u biex jiġi żgurat ir-rispett tal-prinċipju ta' “non-refoulment”; (c) ir-regoli u d-drittijiet tad-dħul u l-istat tal-persuni li jkunu ammessi, it-trattament ġust u l-integrazzjoni ta' persuni mhux ċittadini li jkunu qed jgħixu legalment f'pajjiż, l-edukazzjoni u t-taħriġ u l-miżuri kontra r-razziżmu u l-ksenofobija; (d) l-istabbiliment ta' politika effettiva u preventiva kontra l-immigrazzjoni illegali, il-kutrabandu ta' migranti u t-traffikar tal-bnedmin, inkluż il-kwistjoni ta' kif ikunu miġġielda n-netwerks ta' kuntrabandisti u traffikanti u kif jiġu protetti l-vittmi ta' dan it-traffikar; (e) il-promozzjoni u l-faċilitazzjoni tar-ritorn tal-migranti illegali; u (f) fil-qasam tal-ġestjoni tal-fruntieri u s-sigurtà tad-dokumenti, fuq kwistjonijiet ta' organizzazzjoni, taħriġ, l-aħjar prattiki u miżuri operazzjonali oħra kif ukoll it-tisħiħ tal-kooperazzjoni bejn l-Aġenzija Ewropea għall-Ġestjoni ta' kooperazzjoni Operazzjonali fil-Fruntieri Esterni tal-Istati Membri tal-Unjoni Ewropea (Frontex) u s-Servizz tal-Gwardja tal-Fruntiera tar-Repubblika tal-Moldova.

3. Il-kooperazzjoni tista' wkoll tiffaċilita l-migrazzjoni ċirkolari għall-benefiċċju tal-iżvilupp.

Artikolu 15

Il-Moviment tal-Persuni

1. Il-Partijiet se jiżguraw l-implimentazzjoni sħiħa ta': (a) l-Ftehim bejn il-Komunità Ewropea u r-Repubblika tal-Moldova dwar ir-riammmissjoni ta' persuni li jirresjedu mingħajr awtorizzazzjoni, li daħal fis-seħħ fl-1 ta' Jannar 2008; u (b) il-Ftehim bejn il-Komunità Ewropea u r-Repubblika tal-Moldova dwar il-faċilitazzjoni tal-ħruġ ta' viżi, li daħal fis-seħħ fl-1 ta' Jannar 2008, kif emendat fis-27 ta' Ġunju 2012.

2. Il-Partijiet jagħmlu l-almu tagħhom biex itejbu l-mobbiltà taċ-ċittadini u jieħdu passi gradwali lejn l-objettiv komuni ta' reġim ħieles mill-viża fi żmien debitu, sakemm il-kundizzjonijiet għal mobilità ġestita tajjeb u sigura, stabbiliti fil-Pjan ta' Azzjoni dwar il-Liberalizzazzjoni tal-Viża, huma fis-seħħ.

Artikolu 16

Il-Prevenzjoni u l-Ġlieda kontra l-Kriminalità Organizzata, il-Korruzzjoni u Attivitajiet Illegali Oħra

1. Il-Partijiet jikkooperaw dwar il-prevenzjoni u l-ġlieda kontra l-forom kollha ta' attivitajiet kriminali u illegali, organizzati jew le, inkluż dawk ta' karattru transnazzjonali, bħal pereżempju: (a) il-kuntrabandu u t-traffikar tal-bnedmin; (b) il-kuntrabandu u t-traffikar ta' oġġetti, inkluż l-armi żgħar u d-drogi illeċiti; (c) l-attivitajiet ekonomiċi u finanzjarji illegali bħall-iffalsifikar, il-frodi fiskali u l-frodi fl-akkwist pubbliku; (d) il-frodi, kif imsemmi fit-Titolu VI (l-Assistenza Finanzjarja, u d-Dispożizzjonijiet Kontra l-Frodi u ta' Kontroll) ta' dan il-Ftehim, fi proġetti ffinanzjati mid-donaturi internazzjonali; (e) il-korruzzjoni attiva u passiva, kemm fis-settur privat kif ukoll f'dak pubbliku, inkluż l-abbuż tal-funzjonijiet u tal-influwenza; (f) l-iffalsifikar ta' dokumenti u l-preżentazzjoni ta' dikjarazzjonijiet foloz; u (g) iċ-ċiberkriminalità

2. Il-Partijiet isaħħu l-kooperazzjoni bilaterali, reġjonali u internazzjonali fost il-korpi tal-infurzar tal-liġi inkluż it-tisħiħ tal-kooperazzjoni bejn l-Uffiċċju Ewropew tal-Pulizija (Europol) u l-awtoritajiet rilevanti tar-Repubblika tal-Moldova. Il-Partijiet huma impenjati li jimplimentaw b'mod effettiv l-istandards internazzjonali rilevanti, u b'mod partikolari dawk minquxa fil-Konvenzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti kontra l-Kriminalità Organizzata Transnazzjonali (UNTOC) tal-2000 u t-tliet Protokolli tagħha, il-Konvenzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti kontra l-Korruzzjoni tal-2003 u l-istrumenti rilevanti tal-Kunsill tal-Ewropa dwar il-prevenzjoni u l-ġlieda kontra l-korruzzjoni.

Artikolu 17

Il-Ġlieda Kontra d-Drogi Illegali

1. Fi ħdan is-setgħat u l-kompetenzi rispettivi tagħhom, il-Partijiet jikkoperaw għall-iżgurar ta' approċċ bbilanċjat u integrat fir-rigward tal-kwistjonijiet dwar id-drogi. Il-politiki u l-azzjonijiet kontra d-droga għandhom l-għan li jsaħħu l-istrutturi għall-ġlieda kontra d-drogi illeċiti, inaqqsu l-provvista tad-drogi illeċiti u it-traffikar u d-domanda tagħhom, jimmaniġġaw il-konsegwenzi fuq is-saħħa u dawk soċjali tal-abbuż mid-drogi kif ukoll li jipprevjenu b'mod aktar effettiv id-devjazzjoni tal-prekursuri kimiċi użati għall-manifattura illeċita tad-drogi narkotiċi u s-sustanzi psikotropiċi.

2. Il-Partijiet jiftiehmu dwar il-metodi neċessarji ta' kooperazzjoni għall-ksib ta' dawk l-objettivi. L-azzjonijiet ikunu bbażati fuq prinċipji li jkun sar qbil fuqhom b'mod komuni skont il-linji tal-konvenzjonijiet internazzjonali rilevanti, l-Istrateġija tal-UE dwar id-Drogi (2013-20), id-Dikjarazzjoni Politika dwar il-prinċipji ta' gwida rigward it-tnaqqis fid-domanda għad-drogi, li ġiet approvata mill-Għoxrin Sessjoni Speċjali dwar id-Drogi tal-Assemblea Ġenerali tan-Nazzjonijiet Uniti f'Ġunju 1998.

Artikolu 18

Il-ħasil tal-flus u l-finanzjament tat-terroriżmu

1. Il-Partijiet jikkoperaw sabiex jipprevjenu l-użu tas-sistemi finanzjarji u s-sistemi mhux finanzjarji rilevanti tagħhom sabiex isir ħasil tal-qligħ mill-attivitajiet kriminali, kif ukoll għall-finanzjament tat-terroriżmu. Dik il-kooperazzjoni testendi għall-irkupru tal-assi jew il-fondi li jkunu ġejjin mill-qligħ mill-kriminalità.

2. Il-kooperazzjoni f'dan il-qasam tippermetti l-iskambju ta' informazzjoni rilevanti fil-qafas tal-leġiżlazzjonijiet rispettivi u l-adozzjoni ta' standards xierqa għall-ġlieda kontra l-ħasil tal-flus u l-finanzjament tat-terroriżmu ekwivalenti għal dawk adottati minn korpi internazzjonali rilevanti li jaħdmu f'dan il-qasam, bħal pereżempju t-Task Force ta' Azzjoni Finanzjarja dwar il-Ħasil tal-Flus (FATF).

Artikolu 19

Il-Ġlieda Kontra t-Terroriżmu

Il-Partijiet jaqblu li jikkooperaw fil-prevenzjoni u t-trażżin tal-atti terroristiċi b'rispett sħiħ għall-istat tad-dritt, id-drittijiet internazzjonali tal-bniedem, u d-dritt umanitarju u tar-refuġjati u skont l-Istrateġija Globali tan-NU Kontra t-Terroriżmu tal-2006 kif ukoll il-liġijiet u r-regolamenti rispettivi tagħhom. Il-Partijiet jagħmlu dan, b'mod partikolari fil-qafas tal-implimentazzjoni sħiħa tar-Riżoluzzjonijiet tal-Kunsill tas-Sigurtà tan-NU 1267 (1999), 1373 (2001), 1540 (2004) u 1904 (2009) u strumenti oħra rilevanti tan-NU, u konvenzjonijiet u strumenti internazzjonali applikabbli:

(a) permezz tal-iskambju ta' informazzjoni dwar gruppi terroristiċi u n-networks li jappoġġawhom skont il-liġi internazzjonali u nazzjonali;

(b) permezz tal-iskambju ta' opinjonijiet dwar it-tendenzi tat-terroriżmu u dwar il-mezzi u l-metodi għall-ġlieda kontra t-terroriżmu inkluż f'oqsma tekniċi u t-taħriġ, u permezz tal-iskambju ta' esperjenza fir-rigward tal-prevenzjoni tat-terroriżmu. u

(c) permezz tal-kondiviżjoni tal-aħjar prattiki fil-qasam tal-protezzjoni tad-drittijiet tal-bniedem fil-ġlieda kontra t-terroriżmu.

Artikolu 20

Il-Kooperazzjoni Ġuridika

1. Il-Partijiet jaqblu li jiżviluppaw kooperazzjoni ġudizzjarja fi kwistjonijiet ċivili u kummerċjali fir-rigward tan-negozjati, r-ratifika u l-implimentazzjoni tal-konvenzjonijiet multilaterali dwar il-kooperazzjoni ġudizzjarja ċivili u, b'mod partikolari l-konvenzjonijiet tal-Konferenza tal-Aja dwar il-Liġi Internazzjonali Privata fil-qasam tal-kooperazzjoni ġuridika internazzjonali u l-litigazzjoni kif ukoll il-protezzjoni tat-tfal.

2. Rigward il-kooperazzjoni ġudizzjarja fi kwistjonijiet kriminali, il-Partijiet se jfittxu li jtejbu l-kooperazzjoni dwar l-assistenza ġuridika reċiproka. Dak jinkludi, fejn xieraq, l-adeżjoni ma', u l-implimentazzjoni tal-istrumenti internazzjonali rilevanti tan-NU u tal-Kunsill tal-Ewropa u kooperazzjoni eqreb mal-Eurojust.







TITOLU IV

IL-KOOPERAZZJONI SETTORJALI EKONOMIKA U KOOPERAZZJONI SETTORJALI OĦRA







KAPITOLU 1

Ir-riforma tal-amministrazzjoni pubblika

Artikolu 21

Il-kooperazzjoni tiffoka fuq l-iżvilupp ta' amministrazzjoni pubblika effiċjenti u responsabbli fir-Repubblika tal-Moldova, bl-għan li tiġi appoġġata l-implimentazzjoni tal-istat tad-dritt, filwaqt li jiġi żgurat li l-istituzzjonijiet jaħdmu għall-ġid tal-popolazzjoni kollha tar-Repubblika tal-Moldova, u jitħeġġeġ l-iżvilupp mingħajr xkiel tar-relazzjonijiet bejn ir-Repubblika tal-Moldova u s-sħab tagħha. Se tingħata attenzjoni partikolari għall-modernizzazzjoni u l-iżvilupp tal-funzjonijiet eżekuttivi, bl-għan li jiġu provduti servizzi ta' kwalità liċ-ċittadini tar-Repubblika tal-Moldova.

Artikolu 22

Il-kooperazzjoni tkopri l-oqsma li ġejjin:

(a) l-iżvilupp istituzzjonali u funzjonali tal-awtoritajiet pubbliċi, sabiex tiżdied l-effiċjenza tal-attività tagħhom u jiġi żgurat proċess ta' ippjanar strateġiku u teħid ta' deċiżjonijiet effiċjenti, parteċipatorju u trasparenti;

(b) il-modernizzazzjoni tas-servizzi pubbliċi inkluż l-introduzzjoni u l-implimentazzjoni ta' il-governanza elettronika, bil-ħsieb li tiżdied l-effiċjenza tal-provvista tas-servizzi għaċ-ċittadini u jitnaqqsu l-kostijiet fin-negozju;

(c) il-ħolqien ta' servizz ċivili professjonali bbażat fuq il-prinċipju ta' responsabbiltà maniġerjali u delega effettiva tal-awtorità, kif ukoll reklutaġġ, taħriġ, valutazzjoni u remunerazzjoni ġusti u trasparenti;

(d) il-ġestjoni tar-riżorsi umani effettiva u professjonali u l-iżvilupp tal-karriera; u

(e) il-promozzjoni ta' valuri etiċi fis-servizz ċivili.

Artikolu 23

Il-kooperazzjoni tkopri l-livelli kollha tal-amministrazzjoni pubblika, inkluża l-amministrazzjoni lokali.







KAPITOLU 2

Id-djalogu ekonomiku

Artikolu 24

1. L-UE u r-Repubblika tal-Moldova jiffaċilitaw il-proċess tar-riforma ekonomika billi jtejbu l-fehim tal-elementi fundamentali tal-ekonomiji rispettivi tagħhom. Il-kooperazzjoni bejn il-Partijiet ikollha l-għan li tippromwovi politiki ekonomiċi pertinenti għall-ekonomiji tas-suq li jiffunzjonaw kif ukoll il-formulazzjoni u l-implimentazzjoni ta' dawk il-politiki ekonomiċi.

2. Ir-Repubblika tal-Moldova tagħmel ħilitha sabiex tistabbilixxi ekonomija tas-suq li tiffunzjona u sabiex gradwalment tapprossima l-politiki tagħha ma' dawk tal-UE, f'konformità mal-prinċipji gwida ta' politiki fiskali u makroekonomiċi sodi, inkluż l-indipendenza tal-banek u l-istabbiltà tal-prezzijiet, finanzi pubbliċi sodi u bilanċ tal-pagamenti sostenibbli.

Artikolu 25

1. Għal dawk il-finijiet, il-Partijiet jaqblu li jikkooperaw fl-oqsma li ġejjin: (a) l-iskambju ta' informazzjoni dwar il-politiki makroekonomiċi u r-riformi strutturali kif ukoll dwar il-prestazzjoni u l-prospetti makroekonomiċi u dwar l-istrateġiji ta' żvilupp ekonomiku; (b) l-analiżi konġunta ta' kwistjonijiet ekonomiċi ta' interess reċiproku, inkluż miżuri ta' politika ekonomika u l-istrumenti għall-implimentazzjoni tagħhom, bħal metodi għat-tbassir ekonomiku u l-elaborazzjoni ta' dokumenti ta' politika strateġiċi, bil-ħsieb li jissaħħaħ it-tfassil ta' politika tar-Repubblika tal-Moldova skont il-prinċipji u l-prattiki tal-UE; u (c) l-iskambju tal-għarfien espert fl-isfera makroekonomika u makrofinanzjarja, inkluż il-finanzi pubbliċi, l-iżviluppi u r-regolamentazzjoni fis-settur finanzjarju, il-politiki u l-oqfsa monetarji u tal-kambju, l-assistenza finanzjarja esterna u l-istatistika ekonomika.

2. Il-kooperazzjoni tinkludi wkoll l-iskambju ta' informazzjoni dwar il-prinċipji u l-funzjonament tal-unjoni ekonomika u monetarja Ewropea.

Artikolu 26

Se jsir djalogu regolari dwar il-kwistjonijiet koperti f'dan il-Kapitolu.







KAPITOLU 3

Id-dritt soċetarju, il-kontabbiltà u l-awditjar u l-governanza korporattiva

Artikolu 27

1. Filwaqt li jagħrfu l-importanza ta' set ta' regoli u prattiki effettiv fl-oqsma tad-dritt soċjetarju u l-governanza korporattiva, kif ukoll fil-kontabbiltà u l-awditjar, għall-ħolqien ta' ekonomija tas-suq li tiffunzjona tajjeb u biex iħeġġu l-kummerċ, il-Partijiet jaqblu li jikkooperaw: (a) fil-protezzjoni tal-azzjonisti, il-kredituri u partijiet interessati oħra f'konformità mar-regoli tal-UE f'dan il-qasam; (b) fl-introduzzjoni ta' standards internazzjonali rilevanti fil-livell nazzjonali u l-approssimazzjoni gradwali tar-regoli tar-Repubblika tal-Moldova ma' dawk tal-UE fil-qasam tal-kontabbiltà u l-awditjar; u (c) f'aktar żvilupp tal-politika dwar il-governanza korporattiva f'konformità mal-istandards internazzjonali, kif ukoll l-approssimazzjoni gradwali tar-regoli tar-Repubblika tal-Moldova mar-regoli u r-rakkomandazzjonijiet tal-UE f'dan il-qasam.

2. Ir-regoli u r-rakkomandazzjonijiet rilevanti tal-UE huma elenkati fl-Anness II għal dan il-Ftehim.

Artikolu 28

Il-Partijiet se jimmiraw li jaqsmu informazzjoni u għarfien espert dwar is-sistemi eżistenti u l-iżviluppi ġodda rilevanti f'dawk l-oqsma. Barra minn hekk, il-Partijiet se jippruvaw itejbu l-iskambju tal-informazzjoni bejn ir-reġistri tan-negozju tal-Istati Membri u r-reġistru nazzjonali tal-kumpaniji tar-Repubblika tal-Moldova.

Artikolu 29

Se jsir djalogu regolari dwar il-kwistjonijiet koperti f'dan il-Kapitolu.

Artikolu 30

Ir-Repubblika tal-Moldova twettaq l-approssimazzjoni tal-leġiżlazzjoni tagħha mal-atti tal-UE u l-istrumenti internazzjonali imsemmija fl-Anness II għal dan il-Ftehim, skont id-dispożizzjonijiet ta' dan l-Anness.







KAPITOLU 4

L-impjiegi, il-politika soċjali u l-opportunitajiet indaqs

Artikolu 31

Il-Partijiet isaħħu d-djalogu u l-kooperazzjoni tagħhom fil-promozzjoni tal-Aġenda tax-Xogħol Deċenti tal-Organizzazzjoni Internazzjonali tax-Xogħol (ILO), il-politika tal-impjiegi, is-saħħa u s-sigurtà fuq il-post tax-xogħol, id-djalogu soċjali, il-protezzjoni soċjali, l-inklużjoni soċjali, l-ugwaljanza bejn is-sessi u l-ġlieda kontra d-diskriminazzjoni, u d-drittijiet soċjali, u b'hekk jikkontribwixxu għall-promozzjoni ta' aktar impjiegi u impjiegi aħjar, it-tnaqqis tal-faqar, it-titjib tal-koeżjoni soċjali, l-iżvilupp sostenibbli u kwalità ta' ħajja aħjar.

Artikolu 32

Il-kooperazzjoni, ibbażata fuq l-iskambju ta' informazzjoni u l-aħjar prattiki, tista' tkopri għadd ta' kwistjonijiet li jridu jiġu identifikati fost l-oqsma li ġejjin:

(a) it-tnaqqis tal-faqar u t-tisħiħ tal-koeżjoni soċjali;

(b) il-politika dwar l-impjiegi, li timmira għal aktar impjiegi u impjiegi aħjar b'kundizzjonijiet tax-xogħol deċenti, inkluż bl-għan li jitnaqqsu l-ekonomija informali u l-impjieg informali;

(c) il-promozzjoni ta' miżuri attivi fis-suq tax-xogħol u servizzi tal-impjiegi effiċjenti biex jiġu modernizzati s-swieq tax-xogħol u biex jiġu adattati l-ħtiġijiet tas-suq tax-xogħol;

(d) it-trawwim ta' swieq tax-xogħol aktar inklużivi u sistemi tas-sikurezza soċjali li jintegraw lill-persuni żvantaġġjati, inkluż il-persuni b'diżabbilitajiet u l-persuni minn gruppi ta' minoranza;

(e) il-ġestjoni effiċjenti tal-migrazzjoni tal-ħaddiema, li bl-għan li jissaħħaħ l-impatt pożittiv tagħha fuq l-iżvilupp;

(f) l-opportunitajiet indaqs, bl-għan li titjieb l-ugwaljanza bejn is-sessi u li jkunu żgurati opportunitajiet indaqs bejn in-nisa u l-irġiel, kif ukoll li tiġi miġġielda d-diskriminazzjoni fuq kull bażi;

(g) il-politika soċjali, bl-għan li jissaħħaħ il-livell tal-protezzjoni soċjali inkluż l-assistenza soċjali u l-assigurazzjoni soċjali u jiġu modernizzati s-sistemi ta' protezzjoni soċjali, f'termini ta' kwalità, aċċessibbiltà u sostenibbiltà finanzjarja;

(h) it-tisħiħ tal-parteċipazzjoni tas-sħab soċjali u l-promozzjoni tad-djalogu soċjali, inkluż permezz tat-tisħiħ tal-kapaċità tal-partijiet interessati rilevanti kollha; u

(i) il-promozzjoni tas-saħħa u s-sigurtà fuq il-post tax-xogħol.

Artikolu 33

Il-Partijiet jinkoraġġixxu l-involviment tal-partijiet interessati kollha rilevanti, inkluż l-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili u b'mod partikolari s-sħab soċjali, fir-riformi u l-iżvilupp politiċi fir-Repubblika tal-Moldova u fil-koperazzjoni bejn il-Partijiet taħt dan il-Ftehim.

Artikolu 34

Il-Partijiet jimmiraw li jtejbu l-kooperazzjoni fil-kwistjonijiet tal-impjiegi u tal-politika soċjali fil-fora u fl-organizzazzjonijiet reġjonali, multilaterali u internazzjonali rilevanti kollha.

Artikolu 35

Il-Partijiet jippromwovu r-responsabbiltà soċjali korporattiva u jħeġġu prattiki ta' negozju responsabbli, bħal dawk promossi mid-dikjarazzjoni tripartitika tal-prinċipji tal-Patt Globali tan-NU u l-ILO dwar l-intrapriżi multinazzjonali u l-politika soċjali.

Artikolu 36

Se jsir djalogu regolari dwar il-kwistjonijiet koperti f'dan il-Kapitolu.

Artikolu 37

Ir-Repubblika tal-Moldova twettaq l-approssimazzjoni tal-leġiżlazzjoni tagħha mal-atti tal-UE u l-istrumenti internazzjonali imsemmija fl-Anness III għal dan il-Ftehim, skont id-dispożizzjonijiet ta' dan l-Anness.







KAPITOLU 5

Il-protezzjoni tal-konsumaturi

Artikolu 38

Il-Partijiet jikkooperaw sabiex jiżguraw livell għoli ta' protezzjoni tal-konsumatur u biex jilħqu kompatibbiltà bejn is-sistemi tagħhom tal-protezzjoni tal-konsumatur.

Artikolu 39

Sabiex jintlaħqu dawk l-objettivi, il-kooperazzjoni tista' tinkludi, fejn xieraq:

(a) il-mira lejn l-approssimazzjoni tal-leġiżlazzjoni tal-konsumatur, abbażi tal-prijoritajiet fl-Anness IV għal dan il-Ftehim, filwaqt li jiġu evitati l-ostakoli għall-kummerċ biex jiġu żgurati l-għażliet reali tal-konsumaturi;

(b) il-promozzjoni tal-iskambju ta' informazzjoni dwar is-sistemi ta' protezzjoni tal-konsumatur, inkluż il-leġiżlazzjoni tal-konsumatur u l-infurzar tagħha, is-sigurezza tal-prodotti tal-konsumatur, inkluż is-sorveljanza tas-suq, is-sistemi u l-għodod ta' informazzjoni għall-konsumatur, l-edukazzjoni tal-konsumatur, it-tisħiħ u r-rimedju għall-konsumatur u l-kuntratti ta' bejgħ u ta' servizzi konklużi bejn in-negozjanti u l-konsumaturi;

(c) il-promozzjoni ta' attivitajiet ta' taħriġ għall-uffiċjali amministrattivi u rappreżentanti oħra tal-interessi tal-konsumatur; u

(d) it-tħeġġiġ tal-iżvilupp ta' assoċjazzjonijiet indipendenti tal-konsumatur inkluż organizzazzjonijiet mhux governattivi tal-konsumaturi (NGOs), u kuntatti bejn ir-rappreżentanti tal-konsumaturi, kif ukoll il-kollaborazzjoni bejn l-awtoritajiet u l-NGOs fil-qasam tal-protezzjoni tal-konsumatur.

Artikolu 40

Ir-Repubblika tal-Moldova twettaq l-approssimazzjoni tal-leġiżlazzjoni tagħha mal-atti tal-UE u l-istrumenti internazzjonali imsemmija fl-Anness IV għal dan il-Ftehim, skont id-dispożizzjonijiet ta' dan l-Anness.







KAPITOLU 6

L-istatistika

Artikolu 41

Il-Partijiet jiżviluppaw u jsaħħu l-kooperazzjoni tagħhom dwar kwistjonijiet ta' statistika, u b'hekk jikkontribwixxu għall-objettiv fuq perjodu fit-tul li jipprovdu fil-ħin, dejta statistika komparabbli u kredibbli fil-livell internazzjonali. Huwa mistenni li sistema statistika nazzjonali sostenibbli, effiċjenti u professjonalment indipendenti tipproduċi informazzjoni rilevanti għaċ-ċittadini, għan-negozji u għal dawk li jieħdu d-deċiżjonijiet fl-UE u fir-Repubblika tal-Moldova, li tippermettilhom jieħdu deċiżjonijiet infurmati fuq dik il-bażi. Is-sistema nazzjonali tal-istatistika għandha tirrispetta l-Prinċipji Fundamentali tal-Istatistika Uffiċjali tan-NU, billi tqis l-acquis tal-UE fl-istatistika, inkluż il-Kodiċi ta' Prattika tal-Istatistika Ewropea, sabiex tkun allinjata s-sistema nazzjonali tal-statistika man-normi u l-standards Ewropej.

Artikolu 42

Il-kooperazzjoni għandha l-għan li:

(a) issaħħaħ aktar il-kapaċità tas-sistema nazzjonali tal-istatistika, filwaqt li tiffoka fuq il-bażi ġuridika soda, il-produzzjoni ta' dejta u metadejta adegwati, il-politika ta' tixrid u l-faċilità tal-użu, filwaqt li jitqiesu gruppi varji ta' utenti, inklużi s-setturi pubbliċi u privati, il-komunità akkademika u utenti oħra;

(b) l-allinjament progressiv tas-sistema tal-istatistika tar-Repubblika tal-Moldova mas-Sistema Ewropea tal-Istatistika;

(c) l-irfinar tal-provvista ta' dejta lill-UE, filwaqt li titqies l-applikazzjoni tal-metodoloġiji internazzjonali u Ewropej rilevanti, inkluż il-klassifikazzjonijiet;

(d) it-titjib tal-kapaċità professjonali u ta' ġestjoni tal-persunal nazzjonali tal-istatistika biex tiġi ffaċilita l-applikazzjoni tal-istandards statistiċi tal-UE u biex ikun hemm kotribut għall-iżvilupp tas-sistema tal-istatistika tar-Repubblika tal-Moldova;

(e) l-iskambju ta' esperjenza bejn il-Partijiet dwar l-iżvilupp tal-għarfien statistiku; u

(f) il-promozzjoni tal-ġestjoni tal-kwalità totali tal-proċessi kollha tal-produzzjoni u tat-tixrid tal-istatistika.

Artikolu 43

Il-Partijiet jikkoperaw fil-qafas tas-Sistema Statistika Ewropea, fejn l-Eurostat huwa l-awtorità Ewropea tal-istatistika. Tali koperazzjoni, fost oħrajn, tiffoka fuq:

(a) l-istatistika demografika, inkluż ċ-ċensimenti u l-istatistika soċjali;

(b) l-istatistika agrikola, inkluż ċ-ċensimenti agrikoli u l-istatistika ambjentali;

(c) l-istatistika tan-negozju, inkluż ir-reġistri kummerċjali u l-użu ta' sorsi amministrattivi għall-finijiet ta' statistika;

(d) l-istatistika makroekonomika, inkluż il-kontijiet nazzjonali, l-istatistika tal-kummerċ esteru. u l-istatistika tal-investimenti diretti esteri;

(e) l-istatistika dwar l-enerġija, inkluż il-bilanċi;

(f) l-istatistika reġjonali; u

(g) l-attivitajiet orizzontali, inkluż il-klassifiki tal-istatistika, il-ġestjoni tal-kwalità, it-taħriġ, it-tixrid u l-użu ta' teknoloġiji moderni ta' informazzjoni.

Artikolu 44

Il-Partijiet, fost oħrajn, jiskambjaw informazzjoni u għarfien espert, u jiżviluppaw il-koperazzjoni tagħhom, filwaqt li jqisu l-esperjenza diġà akkumulata fir-riforma tas-sistema statistika mnedija fil-qafas ta' diversi programmi ta' assistenza. L-isforzi jiġu mmirati lejn aktar allinjament mal-acquis tal-UE fl-istatistika, fuq il-bażi tal-istrateġija nazzjonali għall-iżvilupp tas-sistema tal-istatistika tar-Repubblika tal-Moldova, filwaqt li jitqies l-iżvilupp tas-Sistema Statistika Ewropea. L-enfasi fil-proċess tal-produzzjoni tad-dejta statistika jkun l-iżvilupp ulterjuri ta' kampjuni ta' stħarriġ u l-użu ta' dokumenti amministrattivi, filwaqt li titqies il-ħtieġa li jitnaqqas il-piż tar-rispons. Id-dejta tkun rilevanti għat-tfassil u l-monitoraġġ tal-politiki fl-oqsma prinċipali tal-ħajja soċjali u ekonomika.

Artikolu 45

Se jsir djalogu regolari dwar il-kwistjonijiet koperti f'dan il-Kapitolu. Sa fejn ikun possibbli, l-attivitajiet li jsiru fi ħdan is-Sistema Ewropea tal-Istatistika, inkluż it-taħriġ, għandhom ikunu miftuħa għall-parteċipazzjoni tar-Repubblika tal-Moldova.

Artikolu 46

1. Il-Partijiet jintrabtu li jistabbilixxu u jirrevedu fuq bażi perjodika programm ta' approssimazzjoni gradwali tal-leġiżlazzjoni tar-Repubblika tal-Moldova mal- acquis tal-UE fil-qasam tal-istatistika.

2. L- acquis tal-UE fil-qasam tal-istatistika huwa stipulat fil-Kompendju tar-Rekwiżiti Statistiċi aġġornat kull sena, li hu meqjus mill-Partijiet bħala anness ma' dan il-Ftehim (l-Anness V).







KAPITOLU 7

Il-ġestjoni tal-finanzi pubbliċi: il-politika baġitarja, il-kontroll intern, l-ispezzjoni finanzjarja u l-awditjar estern

Artikolu 47

Il-kooperazzjoni fil-qasam kopert b'dan il-Kapitolu se tiffoka fuq l-implimentazzjoni tal-istandards internazzjonali kif ukoll fuq il-prattika tajba tal-UE f'dan il-qasam, li se jikkontribwixxi għall-iżvilupp ta' sistema moderna tal-ġestjoni tal-finanzi pubbliċi fir-Repubblika tal-Moldova kompatibbli mal-prinċipji bażiċi tal-UE u dawk internazzjonali ta' trasparenza, responsabbiltà, ekonomija, effiċjenza u effikaċja.

Artikolu 48

Is-Sistemi tal-Kontabbiltà u tal-Baġit

Il-Partijiet jikkooperaw fir-rigward ta':

(a) t-titjib u s-sistematizzazzjoni tad-dokumenti regolatorji dwar is-sistemi tal-baġit, tat-teżor, tal-kontijiet u tar-rappurtar u l-armonizzazzjoni tagħhom fuq il-bażi ta' standards internazzjonali filwaqt li tiġi rispettata wkoll il-prattika tajba fis-settur pubbliku tal-UE;

(b) l-iżvilupp kontinwu ta' ppjanar baġitarju pluriennali u l-allinjament mal-prattika tajba tal-UE;

(c) l-istudju tal-prattiki tal-pajjiżi Ewropej fir-relazzjonijiet interbaġitarji, sabiex jitjieb dan il-qasam fir-Repubblika tal-Moldova;

(d) it-tħeġġiġ tal-approssimazzjoni ta' proċeduri ta' akkwist ma' prattiki eżistenti fl-UE; u

(e) l-iskambju ta' informazzjoni, esperjenzi u prattika tajba, anki permezz ta' skambju tal-persunal u taħriġ konġunt f'dan il-qasam.

Artikolu 49

Il-Kontroll Intern, l-Ispezzjoni Finanzjarja u l-Awditjar Estern

Il-Partijiet jikkoperaw ukoll fir-rigward ta':

(a) it-titjib ulterjuri tas-sistema ta' kontroll intern (inkluż il-funzjoni ta' awditu intern li tiffunzjona b'mod indipendenti) fl-awtoritajiet statali u lokali permezz tal-armonizzazzjoni mal-istandards u l-metodoloġiji internazzjonali ġeneralment aċċettati u l-prattika tajba tal-UE;

(b) l-iżvilupp ta' sistema ta' spezzjoni finanzjarja adegwata li tikkumplimenta iżda ma tiddupplikax il-funzjoni ta' awditu intern u tiżugra kopertura ta' kontroll adegwat tal-introjtu u l-infiq tal-gvern matul perjodu ta' tranżizzjoni u wara;

(c) il-kooperazzjoni effettiva bejn l-atturi involuti fil-ġestjoni finanzjarja u l-kontroll, l-awditjar u l-ispezzjoni mal-atturi għall-baġit, it-teżor u l-kontabbiltà biex jitrawwem l-iżvilupp tal-governanza;

(d) it-tisħiħ tal-kompetenzi li Unità Ċentrali ta' Armonizzazzjoni għall-Kontroll Finanzjarju Pubbliku Intern (PIFC);

(e) l-implimentazzjoni ta' standards ta' awditjar estern aċċettati internazzjonalment mill-Organizzazzjoni Internazzjonali tal-Istituzzjonijiet Supremi tal-Awditjar (INTOSAI); u

(f) l-iskambju ta' informazzjoni, esperjenzi u prattika tajba, anki, fost oħrajn, permezz ta' skambju tal-persunal u taħriġ konġunt f'dan il-qasam.

Artikolu 50

Il-Ġlieda Kontra l-Frodi u l-Korruzzjoni

Il-Partijiet jikkoperaw ukoll fir-rigward ta':

(a) l-iskambju tal-informazzjoni, l-esperjenza u l-prattika tajba;

(b) it-titjib tal-metodi għall-ġlieda u l-prevenzjoni tal-frodi u l-korruzzjoni fl-oqsma koperti minn dan il-Kapitolu, inkluż il-kooperazzjoni bejn il-korpi amministrattivi rilevanti; u

(c) l-iżgurar ta' kooperazzjoni effettiva mal-istituzzjonijiet u l-korpi rilevanti tal-UE, fil-każ ta' kontrolli fuq il-post, ispezzjonijiet u awditi relatati mal-ġestjoni u l-kontroll tal-fondi tal-UE, skont ir-regoli u l-proċeduri rilevanti.

Artikolu 51

Se jsir djalogu regolari dwar il-kwistjonijiet koperti f'dan il-Kapitolu.







KAPITOLU 8

It-tassazzjoni

Artikolu 52

Il-Partijiet jikkoperaw sabiex itejbu l-governanza tajba fil-qasam tat-taxxa, bil-ħsieb li jtejbu aktar ir-relazzjonijiet ekonomiċi, il-kummerċ, l-investiment u l-kompetizzjoni ġusta.

Artikolu 53

B'referenza għall-Artikolu 52 ta' dan il-Ftehim, il-Partijiet jirrikonoxxu u jimpenjaw ruħhom li jimplimentaw il-prinċipji ta' governanza tajba fil-qasam tat-taxxa, jiġifieri l-prinċipji ta' trasparenza, skambju ta' informazzjoni u kompetizzjoni ġusta tat-taxxa, kif huma marbuta li jagħmlu l-Istati Membri fil-livell tal-UE. Għal dan l-għan, bla ħsara għall-kompetenzi tal-UE u tal-Istati Membri, il-Partijiet se jtejbu l-kooperazzjoni internazzjonali fil-qasam tat-taxxa, jiffaċilitaw il-ġbir ta' dħul leġittimu tat-taxxa, u jiżviluppaw miżuri għall-implimentazzjoni effettiva tal-prinċipji msemmija hawn fuq.

Artikolu 54

Il-Partijiet itejbu u jsaħħu l-koperazzjoni tagħhom mmirata lejn it-titjib u l-iżvilupp tas-sistema ta' tassazzjoni u l-amministrazzjoni tar-Repubblika tal-Moldova, inkluż it-titjib tal-ġbir u l-kapaċità ta' kontroll, b'attenzjoni speċifika fuq il-proċeduri ta' rifużjoni tat-taxxa fuq il-valur miżjud (VAT), biex tiġi evitata akkumulazzjoni ta' arretrati, jiġi żgurat ġbir effettiv tat-taxxa u tissaħħaħ il-ġlieda kontra l-frodi tat-taxxa u l-evitar tat-taxxa. Il-Partijiet jistinkaw biex itejbu l-kooperazzjoni u l-kondiviżjoni tal-esperjenzi fil-ġlieda kontra l-frodi tat-taxxa, u b'mod partikolari l-frodi “karużell”.

Artikolu 55

Il-Partijiet jiżviluppaw il-kooperazzjoni tagħhom u jarmonizzaw il-politika fil-ġlieda kontra l-frodi u l-kuntrabandu ta' prodotti suġġetti għas-sisa. Dik il-koperazzjoni se tinkludi, fost oħrajn, l-approssimazzjoni gradwali tar-rati tas-sisa fuq il-prodotti tat-tabakk, safejn possibbli, filwaqt li jitqiesu r-restrizzjonijiet fil-kuntest reġjunali, inkluż permezz ta' djalogu fil-livell reġjunali u skont il-Konvenzjoni Qafas tal-Organizzazzjoni Dinjija tas-Saħħa dwar il-Kontroll tat-Tabakk tal-2003 (WHO FCTC). Għal dak l-għan, il-Partijiet se jagħmlu ħilthom biex isaħħu l-kooperazzjoni tagħhom fil-kuntest reġjonali.

Artikolu 56

Se jsir djalogu regolari dwar il-kwistjonijiet koperti f'dan il-Kapitolu.

Artikolu 57

Ir-Repubblika tal-Moldova twettaq l-approssimazzjoni tal-leġiżlazzjoni tagħha mal-atti tal-UE u l-istrumenti internazzjonali imsemmija fl-Anness VI għal dan il-Ftehim, skont id-dispożizzjonijiet ta' dan l-Anness.







KAPITOLU 9

Is-servizzi finanzjarji

Artikolu 58

Filwaqt li jirrikonoxxu li sett ta' regoli u prattiki effettivi fil-qasam tas-servizzi finanzjarji huwa meħtieġ biex jistabbilixxu ekonomija tas-suq li tiffunzjona bis-sħiħ u sabiex irawmu skambji kummerċjali fost il-Partijiet, il-Partijiet jaqblu li jikkooperaw fil-qasam tas-servizzi finanzjarji skont l-objettivi li ġejjin:

(a) l-appoġġ tal-proċess ta' adattament tar-regolamentazzjoni tas-servizzi finanzjarji għall-bżonnijiet ta' ekonomija ta' suq miftuħ;

(b) l-iżgurar ta' protezzjoni effettiva u xierqa lil investituri u konsumaturi oħrajn tas-servizzi finanzjarji;

(c) l-iżgurar tal-istabbiltà u l-integrità tas-sistema finanzjarja tar-Repubblika tal-Moldova fl-intier tagħha;

(d) il-promozzjoni tal-kooperazzjoni bejn l-atturi differenti tas-sistema finanzjarja, inkluż ir-regolaturi u s-superviżuri; u

(e) l-iżgurar ta' superviżjoni effettiva u indipendenti.

Artikolu 59

1. Il-Partijiet jinkoraġġixxu l-kooperazzjoni bejn l-awtoritajiet regolatorji u superviżorji relevanti, inkluż l-iskambju ta' informazzjoni, il-kondiviżjoni ta' għarfien espert dwar is-swieq finanzjarji u miżuri oħra bħal dawn.

2. Tingħata attenzjoni speċjali għall-iżvilupp tal-kapaċità amministrattiva ta' dawn l-awtoritajiet, inkluż permezz ta' skambju tal-persunal u taħriġ konġunt.

Artikolu 60

Se jsir djalogu regolari dwar il-kwistjonijiet koperti f'dan il-Kapitolu.

Artikolu 61

Ir-Repubblika tal-Moldova twettaq l-approssimazzjoni tal-leġiżlazzjoni tagħha mal-atti tal-UE u l-istrumenti internazzjonali imsemmija fl-Anness XXVIII-A għal dan il-Ftehim, skont id-dispożizzjonijiet ta' dan l-Anness.







KAPITOLU 10

Il-politika industrijali u tal-intrapriżi

Artikolu 62

Il-Partijiet jiżviluppaw u jsaħħu l-kooperazzjoni tagħhom dwar il-politika industrijali u tal-intrapriżi, u b'hekk jittejjeb l-ambjent kummerċjali għall-operaturi ekonomiċi kollha, iżda b'enfasi partikolari fuq l-impriżi żgħar u medji (SMEs). Il-kooperazzjoni msaħħa għandha ttejjeb il-qafas amministrattiv u regolatorju kemm għan-negozi tal-UE u n-negozji tar-Repubblika tal-Moldova li joperaw fl-UE u fir-Repubblika tal-Moldova, u għandha tkun bbażata fuq l-politiki industrijali u tal-SMEs tal-UE, filwaqt li jitqiesu l-prinċipji u l-prattiki rikonoxxuti internazzjonalment f'dan il-qasam.

Artikolu 63

Għal dawk il-finijiet, il-Partijiet jikkoperaw sabiex:

(a) jimplimentaw strateġiji għall-iżvilupp tal-SMEs, ibbażati fuq il-prinċipji tas-“Small Business Act” għall-Ewropa, u jimmonitorjaw il-proċess tal-implimentazzjoni permezz ta' rappurtar u djalogu regolari. Dik il-kooperazzjoni se tinkludi wkoll enfasi fuq il-mikrointrapriżi, li huma importanti ħafna għall-ekonomiji tal-UE u tar-Repubblika tal-Moldova;

(b) joħolqu qafas ta' kundizzjonijiet aħjar permezz tal-iskambju ta' informazzjoni u prattika tajba, u b'hekk jikkontribwixxu għal kompetittività aħjar. Din il-kooperazzjoni se tinkludi l-ġestjoni ta' bidliet strutturali (ristrutturazzjoni) l-iżvilupp ta' sħubiji pubbliċi-privati u kwistjonijiet dwar l-ambjent u l-enerġija, bħall-effiċjenza tal-enerġija u l-produzzjoni aktar nadifa;

(c) jissimplifikaw u jirrazzjonalizzaw regolamenti u prattika regolatorja, b'enfasi speċifika fuq l-iskambju ta' prattika tajba dwar tekniċi regolatorji, inklużi l-prinċipji tal-UE;

(d) jinkoraġġixxu l-iżvilupp tal-politika tal-innovazzjoni, permezz ta' skambju ta' informazzjoni u prattika tajba dwar il-kummerċjalizzazzjoni ta' riċerka u żvilupp (inkluż strumenti ta' appoġġ għal negozji ġodda bbażati fuq it-teknoloġija), l-iżvilupp tar-ragruppamenti u l-aċċess għall-finanzjament;

(e) iħeġġu aktar kuntatti bejn in-negozji tal-UE u n-negozji tar-Repubblika tal-Moldova u bejn dawk in-negozji u l-awtoritajiet tal-UE u tar-Repubblika tal-Moldova;

(f) jappoġġaw l-istabbiliment ta' attivitajiet ta' promozzjoni tal-esportazzjoni fir-Repubblika tal-Moldova; u

(g) jiffaċilitaw il-modernizzazzjoni u r-ristrutturar tal-industrija tar-Repubblika tal-Moldova f'ċerti setturi.

Artikolu 64

Se jsir djalogu regolari dwar il-kwistjonijiet koperti f'dan il-Kapitolu. Dak se jinvolvi wkoll rappreżentanti tan-negozji tal-UE u n-negozji tar-Repubblika tal-Moldova.







KAPITOLU 11

L-estrazzjoni minerarja u l-materja prima

Artikolu 65

Il-Partijiet jiżviluppaw u jsaħħu l-kooperazzjoni li tkopri l-industriji tal-mijieri u l-kummerċ tal-materja prima, bil-ħsieb li jiġi promoss l-għarfien reċiproku, jitjieb l-ambjent tan-negozju, tiġi skambjata l-informazzjoni u jkun hemm kooperazzjoni dwar kwistjonijiet mhux tal-enerġija, li jirrigwardaw b'mod partikolari l-minjieri ta' minerali metalliċi u minerali industrijali.

Artikolu 66

Għal dak l-għan, il-Partijiet jikkooperaw fl-oqsma li ġejjin:

(a) l-iskambju ta' informazzjoni mill-Partijiet dwar l-iżviluppi fis-setturi tagħhom tal-minjieri u l-materja prima;

(b) l-iskambju ta' informazzjoni dwar kwistjonijiet relatati mal-kummerċ tal-materja prima, bl-għan li jippromwovu l-iskambji bilaterali;

(c) l-iskambju ta' informazzjoni u tal-aħjar prattiki fir-rigward tal-aspetti tal-iżvilupp sostenibbli tal-industriji tal-minjieri; u

(d) l-iskambju ta' informazzjoni u tal-aħjar prattiki fir-rigward tat-taħriġ, il-ħiliet u s-sikurezza fl-industriji tal-minjieri.







KAPITOLU 12

L-agrikoltura u l-iżvilupp rurali

Artikolu 67

Il-Partijiet jikkooperaw biex jippromwovu l-iżvilupp agrikolu u rurali, b'mod partikolari permezz ta' konverġenza gradwali tal-politiki u l-leġiżlazzjoni.

Artikolu 68

Il-kooperazzjoni bejn il-Partijiet fil-qasam tal-agrikoltura u l-iżvilupp rurali tkopri, fost oħrajn, l-oqsma li ġejjin:

(a) il-faċilitazzjoni tal-fehim reċiproku tal-politiki dwar l-iżvilupp agrikolu u rurali;

(b) it-titjib tal-kapaċitajiet amministrattivi fil-livell ċentrali u lokali fl-ippjanar, l-evalwazzjoni u l-implimentazzjoni tal-politiki f'konformità mar-regolamenti u l-aħjar prattiki tal-UE;

(c) il-promozzjoni tal-modernizzazzjoni u s-sostenibbiltà tal-produzzjoni agrikola;

(d) l-iskambju tal-għarfien u l-aħjar prattiki tal-politiki tal-iżvilupp rurali għall-promozzjoni tal-benessri ekonomiku għall-komunitajiet rurali;

(e) it-titjib tal-kompetittività tas-settur agrikolu u l-effiċjenza u t-trasparenza tas-swieq;

(f) il-promozzjoni ta' politiki ta' kwalità u l-mekkaniżmi ta' kontroll tagħhom, b'mod partikolari l-indikazzjonijiet ġeografiċi u l-biedja organika;

(g) it-tixrid tal-għarfien u l-promozzjoni ta' servizzi ta' estensjoni lill-produtturi agrikoli; u

(h) it-titjib tal-armonizzazzjoni ta' kwistjonijiet koperti fil-qafas tal-organizzazzjonijiet internazzjonali li tagħhom il-Partijiet huma membri.

Artikolu 69

Se jsir djalogu regolari dwar il-kwistjonijiet koperti f'dan il-Kapitolu.

Artikolu 70

Ir-Repubblika tal-Moldova twettaq l-approssimazzjoni tal-leġiżlazzjoni tagħha mal-atti tal-UE u l-istrumenti internazzjonali imsemmija fl-Anness VII għal dan il-Ftehim, skont id-dispożizzjonijiet ta' dan l-Anness.







KAPITOLU 13

Is-sajd u l-politika marittima







Taqsima 1

Il-politika tas-sajd

Artikolu 71

Il-Partijiet jiżviluppaw u jsaħħu l-kooperazzjoni tagħhom dwar kwistjonijiet li jkopru l-governanza marittima u tas-sajd, u b'hekk jiżviluppaw kooperazzjoni bilaterali u multilaterali eqreb fis-settur tas-sajd. Il-Partijiet jinkoraġġixxu wkoll approċċ integrat lejn kwistjonijiet tas-sajd u jippromwovu l-iżvilupp tas-sajd sostenibbli.

Artikolu 72

Il-Partijiet jieħdu azzjonijiet konġunti, jiskambjaw informazzjoni u jagħtu appoġġ lil xulxin sabiex jippromwovu:

(a) governanza tajba u l-aħjar prattiki fil-ġestjoni tas-sajd bil-ħsieb li jiżguraw il-konservazzjoni u l-ġestjoni ta' stokkijiet ta' ħut b'mod sostenibbli u fuq il-bażi tal-approċċ ekosistemiku;

(b) sajd responsabbli u ġestjoni tas-sajd konsistenti mal-prinċipji tal-iżvilupp sostenibbli, sabiex jiġu kkonservati l-istokkijiet tal-ħut u l-ekosistemi fi stat b'saħħtu; u

(c) kooperazzjoni permezz ta' organizzazzjonijiet reġjonali xierqa responsabbli għall-ġestjoni u l-konservazzjoni ta' riżorsi akwatiċi ħajjin.

Artikolu 73

Il-Partijiet se jappoġġjaw inizjattivi, bħal pereżempju l-iskambju reċiproku tal-esperjenza u l-provvista ta' appoġġ, sabiex jiżguraw l-implimentazzjoni ta' politika tas-sajd sostenibbli, inkluż:

(a) il-ġestjoni tar-riżorsi tas-sajd u tal-akkwakultura;

(b) l-ispezzjoni u l-kontroll tal-attivitajiet tas-sajd, kif ukoll l-iżvilupp ta' strutturi amministrattivi u ġudizzjarji korrispondenti li kapaċi japplikaw miżuri xierqa;

(c) il-ġbir ta' dejta dwar il-qbid, il-ħatt, dik bijoloġika u dik ekonomika;

(d) it-titjib tal-effiċjenza tas-swieq, b'mod partikolari bil-promozzjoni tal-organizzazzjonijiet tal-produtturi, billi tingħata informazzjoni lill-konsumaturi, u permezz ta' standards ta' kummerċjalizzazzjoni u traċċabbiltà; u

(e) l-iżvilupp ta' politika strutturali għas-settur tas-sajd, b'attenzjoni partikolari għall-iżvilupp sostenibbli taż-żoni tas-sajd li huma definiti bħala żona, b'xatt ta' lag jew li tinkludi għadajjar jew estwarju ta' xmara u b'livell sinifikanti ta' impjieg fis-settur tas-sajd.







Taqsima 2

Il-Politika marittima

Artikolu 74

Meta titqies il-kooperazzjoni tagħhom fl-oqsma tas-sajd, tat-trasport, tal-ambjent u politiki oħrajn relatati mal-baħar, il-Partijiet jiżviluppaw ukoll kooperazzjoni u appoġġ reċiproku, meta jkun xieraq, fuq kwistjonijiet marittimi, b'mod partikolari billi jappoġġaw b'mod attiv approċċ integrat lejn l-affarijiet marittimi u governanza tajba fil-Baħar l-Iswed fil-fora marittima internazzjonali rilevanti.

Artikolu 75

Se jsir djalogu regolari dwar il-kwistjonijiet koperti f'dan il-Kapitolu.







KAPITOLU 14

Il-kooperazzjoni fl-enerġija

Artikolu 76

Il-Partijiet jaqblu li jkomplu l-kooperazzjoni attwali tagħhom dwar kwistjonijiet li jirrigwardaw l-enerġija fuq il-bażi tal-prinċipji ta' sħubija, interess reċiproku, trasparenza u prevedibbiltà. Il-kooperazzjoni għandha timmira lejn l-effiċjenza tal-enerġija, l-integrazzjoni tas-suq u l-konverġenza regolatorja fis-settur tal-enerġija, filwaqt li titqies il-ħtieġa li jiġu żgurati l-kompetittività u l-aċċess għal enerġija sigura, ambjentalment sostenibbli u għall-bwiet ta' kulħadd, inkluż permezz tad-dispożizzjonijiet tat-Trattat dwar il-Komunità tal-Enerġija.

Artikolu 77

Il-kooperazzjoni tkopri, fost oħrajn, l-oqsma u l-objettivi li ġejjin:

(a) l-istrateġiji u l-politiki dwar l-enerġija;

(b) l-iżvilupp ta' swieq tal-enerġija kompetittivi, trasparenti u mhux diskriminatorji f'konformità mal-istandards tal-UE, inkluż l-obbligi skont it-Trattat dwar il-Komunità tal-Enerġija, permezz ta' riformi regolatorji u permezz tal-parteċipazzjoni fil-kooperazzjoni tal-enerġija reġjonali;

(c) l-iżvilupp ta' klima ta' investiment attraenti u stabbli billi jiġu indirizzati l-kundizzjonijiet istituzzjonali, legali, fiskali u oħrajn;

(d) l-infrastruttura tal-enerġija inkluż il-proġetti ta' interess komuni, sabiex jiġu ddiversifikati s-sorsi, il-fornituri u r-rotot ta' trasport tal-enerġija b'mod effiċjenti, ekonomiku u li ma jagħmilx ħsara lill-ambjent, fost oħrajn permezz tal-faċilitazzjoni ta' investimenti ffinanzjati minn self u għotjiet;

(e) it-titjib u t-tisħiħ ta' stabbiltà fit-tul u s-sigurtà tal-provvista u l-kummerċ tal-enerġija, it-tranżitu u t-trasport fuq bażi ta' benefiċċju reċiproku u mhux diskriminatorju skont ir-regoli tal-UE u dawk internazzjonali;

(f) il-promozzjoni tal-effiċjenza tal-enerġija u l-iffrankar enerġetiku, fost oħrajn fir-rigward tal-prestazzjoni tal-enerġija tal-bini, u l-iżvilupp u l-appoġġ ta' enerġiji rinnovabbli b'mod ekonomikament u ambjentalment xieraq;

(g) it-tnaqqis tal-emissjonijiet tal-gassijiet b'effett serra inkluż permezz ta' proġetti dwar l-effiċjenza tal-enerġija u l-enerġija rinnovabbli;

(h) il-kooperazzjoni xjentifika u teknika u l-iskambju ta' informazzjoni għall-iżvilupp u t-titjib ta' teknoloġiji fil-produzzjoni tal-enerġija, it-trasport, il-provvista u l-użu aħħari tal-enerġija b'attenzjoni partikolari lejn it-teknoloġiji li huma effiċjenti fl-enerġija u li ma jagħmlux ħsara lill-ambjent; u

(i) il-kooperazzjoni tista' tkompli fl-oqsma tas-sikurezza, is-sigurtà u l-protezzjoni mir-radjazzjoni nukleari, skont il-prinċipji u l-istandards tal-Aġenzija Internazzjonali tal-Enerġija Atomika (IAEA) u t-trattati u l-konvenzjonijiet internazzjonali rilevanti konklużi fil-qafas tal-IAEA, kif ukoll skont it-Trattat li jistabbilixxi l-Komunità Ewropea tal-Enerġija Atomika, fejn applikabbli.

Artikolu 78

Se jsir djalogu regolari dwar il-kwistjonijiet koperti f'dan il-Kapitolu.

Artikolu 79

Ir-Repubblika tal-Moldova twettaq l-approssimazzjoni tal-leġiżlazzjoni tagħha mal-atti tal-UE u l-istrumenti internazzjonali imsemmija fl-Anness VIII għal dan il-Ftehim, skont id-dispożizzjonijiet ta' dan l-Anness.







KAPITOLU 15

It-trasport

Artikolu 80

Il-Partijiet:

(a) jespandu u jsaħħu l-kooperazzjoni tat-trasport tagħhom biex jikkontribwixxu għall-iżvilupp ta' sistemi ta' trasport sostenibbli;

(b) jippromwovu operazzjonijiet tat-trasport effiċjenti u siguri kif ukoll l-intermodalità u l-interoperabbiltà tas-sistemi ta' trasport; u

(c) ifittxu li jtejbu l-konnessjonijiet ewlenin tat-trasport bejn it-territorji tagħhom.

Artikolu 81

Dik il-kooperazzjoni tkopri, fost oħrajn, l-oqsma li ġejjin:

(a) l-iżvilupp ta' politika tat-trasport nazzjonali sostenibbli li tkopri l-mezzi kollha tat-trasport, partikolarment bil-ħsieb li jiġu żgurati sistemi tat-trasport effiċjenti u siguri u tiġi promossal-integrazzjoni ta' kunsiderazzjonijiet tal-qasam tat-trasport f'oqsma oħra ta' politika;

(b) l-iżvilupp ta' strateġiji settorjali fid-dawl tal-politika nazzjonali dwar it-trasport (inkluż rekwiżiti ġuridiċi għat-titjib tal-apparat tekniku u tal-flotot tat-trasport biex jissodisfaw l-ogħla standards internazzjonali) tat-triq, bil-ferrovija, fuq passaġġi interni tal-ilma, l-avjazzjoni u l-intermodalità, inklużi l-iskedi u l-passi importanti għall-implimentazzjoni, ir-responsabbiltajiet amministrattivi u l-pjanijiet tal-iffinanzjar;

(c) it-titjib tal-politika tal-infrastruttura sabiex jiġu identifikati u evalwati aħjar il-proġetti infrastrutturali fid-diversi mezzi tat-trasport;

(d) l-iżvilupp ta' strateġiji ta' finanzjament li jiffukaw fuq il-manutenzjoni, il-limiti tal-kapaċità u l-infrastruttura tal-ħolqa nieqsa kif ukoll l-attivazzjoni u l-promozzjoni tal-parteċipazzjoni tas-settur privat fil-proġetti tat-trasport.

(e) l-adeżjoni mal-organizzazzjonijiet internazzjonali rilevanti tat-trasport u ftehimiet, li jinkludu l-proċeduri biex jiġu żgurati implimentazzjoni stretta u infurzar effettiv ta' ftehimiet u konvenzjonijiet internazzjonali tat-trasport;

(f) il-kooperazzjoni xjentifika u teknika u l-iskambju ta' informazzjoni għall-iżvilupp u t-titjib tat-teknoloġiji fit-trasport, bħal pereżempju sistemi ta' trasport intelliġenti; u

(g) il-promozzjoni tal-użu ta' sistemi intelliġenti tat-trasport u t-teknoloġija tal-informatika fil-ġestjoni u t-tħaddim tal-mezzi kollha tat-trasport kif ukoll l-appoġġ tal-intermodalità u l-koperazzjoni fl-użu ta' sistemi spazjali u applikazzjonijiet kummerċjali fil-faċilitazzjoni tat-trasport.

Artikolu 82

1. Il-koperazzjoni timmira wkoll lejn it-titjib tal-moviment ta' passiġġieri u oġġetti, iż-żieda tal-fluwidità tal-flussi tat-trasport bejn ir-Repubblika tal-Moldova, l-UE u pajjiżi terzi fir-reġjun, billi tneħħi ostakli amministrattivi, tekniċi u oħrajn, ittejjeb in-netwerks tat-trasport u l-infrastruttura b'mod partikolari fuq l-assi prinċipali li jgħaqqdu l-Partijiet. Dik il-koperazzjoni tinkludi azzjonijiet biex jiffaċilitaw il-qsim tal-fruntieri.

2. Il-kooperazzjoni tinkludi l-iskambju ta' informazzjoni u l-attivitajiet konġunti: (a) fil-livell reġjonali, b'mod partikolari filwaqt li jitqies u jiġi integrat il-progress miksub taħt diversi arranġamenti ta' kooperazzjoni reġjonali tat-trasport bħal pereżempju l-Kuritur ta' Trasport Ewropa-Kawkasu-Asja (TRACECA), il-kooperazzjoni fit-trasport fil-qafas tal-Isħubija tal-Lvant u inizjattivi oħra tat-trasport; u (b) fil-livell internazzjonli, inkluż fir-rigward tal-organizzazzjonijiet internazzjonali tat-trasport u l-ftehimiet u l-konvenzjonijiet internazzjonali ratifikati mill-Partijiet, u fil-qafas tal-aġenziji varji tat-trasport tal-UE.

Artikolu 83

Se jsir djalogu regolari dwar il-kwistjonijiet koperti f'dan il-Kapitolu.

Artikolu 84

Il-Partijiet se jikkooperaw fuq it-titjib tal-konnessjonijiet tat-trasport skont id-dispożizzjonijiet imsemmija fl-Anness IX għal dan il-Ftehim.

Artikolu 85

Ir-Repubblika tal-Moldova twettaq l-approssimazzjoni tal-leġiżlazzjoni tagħha mal-atti tal-UE u l-istrumenti internazzjonali imsemmija fl-Anness X, u fl-Anness XXVIII-D għal dan il-Ftehim, skont id-dispożizzjonijiet ta' dawn l-Annessi.







KAPITOLU 16

L-ambjent

Artikolu 86

Il-Partijiet jiżviluppaw u jsaħħu l-kooperazzjoni tagħhom dwar kwistjonijiet ambjentali, biex b'hekk ikun hemm kontribut għall-objettiv fit-tul tal-iżvilupp sostenibbli u l-ekonomija ekoloġika. Huwa mistenni li l-protezzjoni ambjentali msaħħa ġġib benefiċċji liċ-ċittadini u n-negozji fl-UE u fir-Repubblika tal-Moldova, anki permezz ta' titjib tas-saħħa pubblika, il-preservazzjoni tar-riżorsi naturali, aktar effiċjenza ekonomika u ambjentali, l-integrazzjoni tal-ambjent f'oqsma oħra ta' politika, kif ukoll l-użu ta' teknoloġiji moderni u aktar nodfa li jikkontribwixxu għal tendenzi ta' produzzjoni aktar sostenibbli. Il-kooperazzjoni titwettaq waqt li jitqiesu l-interessi tal-Partijiet fuq il-bażi ta' ugwaljanza u benefiċċju reċiproku kif ukoll waqt li titqies l-interdipendenza eżistenti bejn il-Partijiet fil-qasam tal-protezzjoni tal-ambjent, u l-ftehimiet multilaterali f'dak il-qasam.

Artikolu 87

Il-kooperazzjoni timmira lejn il-preservazzjoni, l-protezzjoni, it-titjib u r-rijabilitazzjoni tal-kwalità tal-ambjent, il-ħarsien tas-saħħa umana, l-użu sostenibbli tar-riżorsi naturali u l-promozzjoni ta' miżuri fil-livell internazzjonali sabiex jiġu trattati l-problemi ambjentali reġjonali jew globali, inkluż fl-oqsma ta':

(a) il-governanza ambjentali u l-kwistjonijiet orizzontali, inkluż il-valuzzjoni tal-Impatt Ambjentali u l-Valutazzjoni Ambjentali Strateġika, l-edukazzjoni u t-taħriġ, ir-responsabbiltà ambjentali, il-ġlieda kontra r-reati ambjentali, il-kooperazzjoni transfruntiera, l-aċċess għall-informazzjoni ambjentali, il-proċessi tat-teħid tad-deċiżjonijiet u l-proċeduri ta' rieżami effettivi, amministrattivi u ġudizzjarji;

(b) il-kwalità tal-arja;

(c) il-kwalità tal-ilma u l-ġestjoni tar-riżorsi, inkluż il-ġestjoni tar-riskju tal-għargħar, l-iskarsezza tal-ilma u l-perjodi ta' nixfa;

(d) il-ġestjoni tal-iskart u tar-riżorsi u t-trasport tal-iskart;

(e) il-protezzjoni tan-natura, inkluż il-konservazzjoni u l-protezzjoni tad-diversità bijoloġika u tal-pajsaġġ;

(f) it-tniġġis industrijali u l-perikli industrijali;

(g) is-sustanzi kimiċi;

(h) it-tniġġis mill-istorbju;

(i) il-protezzjoni tal-ħamrija;

(j) l-ambjent urban u rurali;

(k) il-miżati u t-taxxi ambjentali;

(l) il-monitoraġġ u s-sistemi ta' informazzjoni ambjentali;

(m) l-ispezzjoni u l-infurzar; u

(n) l-ekoinnovazzjoni inkluż l-aħjar teknoloġiji disponibbli.

Artikolu 88

Il-Partijiet, fost oħrajn:

(a) jiskambjaw informazzjoni u għarfien espert;

(b) jimplimentaw attivitajiet ta' riċerka konġunti u jiskambjaw informazzjoni fuq teknoloġiji aktar nodfa;

(c) jippjanaw l-immaniġġjar ta' perikoli u inċidenti industrijali;

(d) jimplimentaw attivitajiet konġunti fil-livell reġjonali u internazzjonali, inkluż fir-rigward ta' ftehimiet ambjentali multilaterali ratifikati mill-Partijiet, u attivitajiet konġunti fil-qafas tal-aġenziji rilevanti, kif xieraq.

Il-Partijiet jagħtu importanza speċjali lill-kwistjonijiet transfruntiera u l-kooperazzjoni reġjonali.

Artikolu 89

Il-kooperazzjoni tkopri, fost oħrajn, l-objettivi li ġejjin:

(a) l-iżvilupp ta' strateġija ġenerali dwar l-ambjent, li tkopri riformi istituzzjonali ppjanati (bi skedi taż-żmien) biex jiżguraw l-implimentazzjoni u l-infurzar tal-leġiżlazzjoni ambjentali; it-tqassim tal-kompetenzi għall-amministrazzjoni tal-ambjent fil-livelli nazzjonali, reġjonali u muniċipali; il-proċeduri għat-teħid tad-deċiżjonijiet u l-implimentazzjoni tad-deċiżjonijiet; il-proċeduri għall-promozzjoni tal-integrazzjoni tal-ambjent f'oqsma oħra ta' politika; il-promozzjoni ta' miżuri dwar l-ekonomija ekoloġika u l-ekoinnovazzjoni, l-identifikazzjoni tar-riżorsi umani u finanzjarji meħtieġa u mekkaniżmu ta' rieżami; u

(b) l-iżvilupp ta' strateġiji settorjali dwar il-kwalità tal-arja; il-kwalità tal-ilma u l-ġestjoni tar-riżorsi; il-ġestjoni tal-iskart u tar-riżorsi; il-protezzjoni tal-bijodiversità u tan-natura; it-tniġġis industrijali u l-perikli u s-sustanzi kimiċi industrijali, it-tniġġis mill-istorbju, il-protezzjoni tal-ħamrija, l-ambjent urban u rurali, l-ekoinnovazzjoni inkluż skedi ta' żmien u passi importanti għall-implimentazzjoni definiti b'mod ċar, responsabbiltajiet amministrattivi, kif ukoll strateġiji tal-finanzjament għal investimenti fl-infrastruttura u t-teknoloġija;

Artikolu 90

Se jsir djalogu regolari dwar il-kwistjonijiet koperti f'dan il-Kapitolu.

Artikolu 91

Ir-Repubblika tal-Moldova twettaq l-approssimazzjoni tal-leġiżlazzjoni tagħha mal-atti tal-UE u l-istrumenti internazzjonali imsemmija fl-Anness XI għal dan il-Ftehim, skont id-dispożizzjonijiet ta' dan l-Anness.







KAPITOLU 17

L-azzjoni klimatika

Artikolu 92

Il-Partijiet jiżviluppaw u jsaħħu l-kooperazzjoni tagħhom biex jiġġieldu t-tibdil fil-klima. Il-kooperazzjoni titwettaq waqt li jitqiesu l-interessi tal-Partijiet fuq il-bażi tal-ugwaljanza u l-benefiċċju reċiproku kif ukoll waqt li titqies l-interdipendenza eżistenti bejn l-impenji bilaterali u multilaterali f'dan il-qasam.

Artikolu 93

Il-koperazzjoni tippromwovi miżuri fil-livell domestiku, reġjonali u internazzjonali, inkluż fl-oqsma ta':

(a) il-mitigazzjoni tat-tibdil fil-klima;

(b) l-adattament għat-tibdil fil-klima:

(c) il-kummerċ tal-karbonju;

(d) ir-riċerka, l-iżvilupp, id-dimostrazzjoni, it-tħaddim u d-diffużjoni ta' teknoloġiji ta' adattament b'livell baxx ta' karbonju li jkunu sikuri u sostenibbli;

(e) l-integrazzjoni tal-kunsiderazzjonijiet klimatiċi fil-politiki settorjali; u

(f) is-sensibilizzazzjoni, l-edukazzjoni u t-taħriġ.

Artikolu 94

Il-Partijiet, fost oħrajn:

(a) jiskambjaw informazzjoni u għarfien espert;

(b) jimplimentaw attivitajiet ta' riċerka konġunti u jiskambjaw informazzjoni fuq teknoloġiji aktar nodfa;

(c) jimplimentaw attivitajiet konġunti fil-livell reġjonali u internazzjonali, inkluż fir-rigward ta' ftehimiet ambjentali multilaterali ratifikati mill-Partijiet, u attivitajiet konġunti fil-qafas tal-aġenziji rilevanti, kif xieraq.

Il-Partijiet jagħtu importanza speċjali lill-kwistjonijiet transfruntiera u l-kooperazzjoni reġjonali.

Artikolu 95

Il-kooperazzjoni tkopri, fost oħrajn, l-iżvilupp u l-implimentazzjoni ta':

(a) strateġija globali tal-klima u pjan ta' azzjoni għall-mitigazzjoni fit-tul tat-tibdil fil-kliam u l-adattament għalih;

(b) valutazzjonijiet tal-vulnerabbiltà u l-adattament;

(c) Strateġija Nazzjonali għall-Adattament għat-Tibdil fil-Klima;

(d) strateġija ta' żvilupp b'livell baxx ta' karbonju;

(e) miżuri għat-tul biex jitnaqqsu l-emissjonijiet tal-gassijiet serra;

(f) miżuri sabiex issir tħejjija għall-kummerċ tal-karbonju;

(g) miżuri biex jippromwovu t-trasferiment tat-teknoloġija fuq il-bażi ta' valutazzjoni tal-ħtiġijiet tat-teknoloġiji;

(h) miżuri għall-integrazzjoni tal-kunsiderazzjonijiet klimatiċi fil-politiki settorjali; u

(i) miżuri relatati mas-sustanzi li jnaqqsu s-saff tal-ożonu.

Artikolu 96

Se jsir djalogu regolari dwar il-kwistjonijiet koperti f'dan il-Kapitolu.

Artikolu 97

Ir-Repubblika tal-Moldova twettaq l-approssimazzjoni tal-leġiżlazzjoni tagħha mal-atti tal-UE u l-istrumenti internazzjonali imsemmija fl-Anness XII għal dan il-Ftehim, skont id-dispożizzjonijiet ta' dan l-Anness.







KAPITOLU 18

Is-soċjetà tal-informazzjoni

Artikolu 98

Il-Partijiet isaħħu l-kooperazzjoni dwar l-iżvilupp tas-Soċjetà tal-Informazzjoni għall-benefiċċju taċ-ċittadini u n-negozji permezz tad-disponibbiltà wiesgħa tat-Teknoloġija tal-Informazzjoni u l-Komunikazzjoni (ICT) u permezz ta' kwalità aħjar ta' servizzi bi prezzijiet raġonevoli. Dik il-kooperazzjoni għandha timmira biex tiffaċilta l-aċċess għas-swieq tal-komunikazzjoni elettronika, tħeġġeġ il-kompetizzjoni u l-investiment fis-settur, u tippromwovi l-iżvilupp tas-servizzi pubbliċi onlajn.

Artikolu 99

Il-kooperazzjoni tista' tkopri s-suġġetti li ġejjin:

(a) l-iskambju tal-informazzjoni u l-aħjar prattika dwar l-implimentazzjoni ta' strateġiji nazzjonali tas-Soċjetà tal-Informazzjoni, inkluż, fost oħrajn, inizjattivi bl-għan li jippromwovu l-aċċess għall-broadband, it-titjib tas-sigurtà tan-netwerk u l-iżvilupp tas-servizzi pubbliċi onlajn;

(b) l-iskambju tal-informazzjoni, l-aħjar prattika u l-esperjenza għall-promozzjoni tal-iżvilupp ta' qafas regolatorju komprensiv għall-komunikazzjoni elettronika, u b'mod partikolari biex tissaħħaħ il-kapaċità amministrattiva tal-amministrazzjoni nazzjonali fit-Teknoloġiji tal-Informazzjoni u tal-Komunikazzjoni, kif ukoll tar-regolatur indipendenti, biex jitrawwem użu aħjar tar-riżorsi tal-ispettru u biex tiġi promossal-interoperabbiltà tan-netwerks fir-Repubblika tal-Moldova u mal-UE;

(c) it-tħeġġiġ u l-promozzjoni tal-implimentazzjoni tal-għodod tal-ICT għal governanza aħjar, għall-e-learning u r-riċerka, il-kura tas-saħħa pubblika, id-diġitizzazzjoni tal-wirt kulturali, l-iżvilupp tal-eContent u l-kummerċ elettroniku; u

(d) it-tisħiħ tal-livell ta' sigurtà tad-dejta personali u l-protezzjoni tal-privatezza fil-komunikazzjoni elettronika.

Artikolu 100

Il-Partijiet iħeġġu l-kooperazzjoni bejn ir-regolaturi tal-UE u l-awtoritajiet regolatorji nazzjonali tar-Repubblika tal-Moldova fil-qasam tal-komunikazzjoni elettronika. Il-Partijiet jikkunsidraw wkoll il-kooperazzjoni f'oqsma rilevanti oħra, inkluż permezz ta' inizjattivi reġjonali.

Artikolu 101

Se jsir djalogu regolari dwar il-kwistjonijiet koperti f'dan il-Kapitolu.

Artikolu 102

Ir-Repubblika tal-Moldova twettaq l-approssimazzjoni tal-leġiżlazzjoni tagħha mal-atti tal-UE u l-istrumenti internazzjonali imsemmija fl-Anness XXVIII-B għal dan il-Ftehim, skont id-dispożizzjonijiet ta' dan l-Anness.







KAPITOLU 19

IT-turiżmu

Artikolu 103

Il-Partijiet jikkoperaw fil-qasam tat-turiżmu bl-għan li jissaħħaħ l-iżvilupp ta' industrija tat-turiżmu kompetittiva u sostenibbli bħala waħda li tiġġenera t-tkabbir ekonomiku, l-għoti ta' setgħa, l-impjiegi u l-kambju.

Artikolu 104

Il-kooperazzjoni fil-livelli bilaterali, reġjonali u Ewropew għandha tkun ibbażata fuq il-prinċipji li ġejjin:

(a) ir-rispett tal-integrità u l-interessi tal-komunitajiet lokali, speċjalment fiż-żoni rurali;

(b) l-importanza tal-wirt kulturali; u

(c) l-interazzjoni pożittiva bejn it-turiżmu u l-preservazzjoni ambjentali.

Artikolu 105

Il-kooperazzjoni tiffoka fuq s-suġġetti li ġejjin:

(a) l-iskambju tal-informazzjoni, l-aħjar prattika, l-esperjenza u it-trasferiment tan-“know-how”, inkluż dwar it-teknoloġiji innovattivi;

(b) l-istabbiliment ta' sħubija strateġika bejn l-interessi pubbliċi, privati u dawk tal-komunità sabiex jiġi żgurat l-iżvilupp sostenibbli tat-turiżmu;

(c) il-promozzjoni u l-iżvilupp tal-prodotti u s-swieq tat-turiżmu, l-infrastruttura, ir-riżorsi umani u l-istrutturi istituzzjonali kif ukoll l-identifikazzjoni u l-eliminazzjoni tal-ostakli għas-servizzi tal-ivvjaġġar;

(d) l-iżvilupp u l-implimentazzjoni ta' politiki u strateġiji effiċjenti inkluż aspetti legali, amministrattiv u finanzjarji xierqa;

(e) it-taħriġ fit-turiżmu u l-bini tal-kapaċitajiet sabiex jitjiebu l-istandards tas-servizzi; u

(f) l-iżvilupp u l-promozzjoni tat-turiżmu bbażat fil-komunità.

Artikolu 106

Se jsir djalogu regolari dwar il-kwistjonijiet koperti f'dan il-Kapitolu.







KAPITOLU 20

L-iżvilupp reġjonali, il-kooperazzjoni fil-livell transfruntier u reġjonali

Artikolu 107

1. Il-Partijiet jippromwovu l-fehim reċiproku u l-kooperazzjoni bilaterali fil-qasam tal-politika reġjonali, inkluż metodi ta' formulazzjoni u implimentazzjoni ta' politiki reġjonali, governanza u sħubija fuq diversi livelli, b'enfasi speċjali fuq l-iżvilupp ta' żoni żvantaġġati u l-kooperazzjoni territorjali, biex b'hekk jistabbilixxu mezzi ta' komunikazzjoni u jqawwu l-iskambju tal-informazzjoni u l-esperjenza bejn l-awtoritajiet nazzjonali, reġjonali u lokali, l-atturi soċjo-ekonomiċi u s-soċjetà ċivili.

2. B'mod partikolari, il-Partijiet jikkooperaw bl-għan li jallinjaw il-prattika tar-Repubblika tal-Moldova mal-prinċipji li ġejjin: (a) id-deċentralizzazzjoni tal-proċess tat-teħid tad-deċiżjonijiet, mil-livell ċentrali sal-livell tal-komunitajiet reġjonali; (b) il-konsolidazzjoni tas-sħubija bejn il-partijiet kollha involuti fl-iżvilupp reġjonali; u (c) il-kofinanzjament permezz tal-kontribut finanzjarju tal-Partijiet involuti fl-implimentazzjoni ta' programmi u proġetti ta' żvilupp reġjonali.

Artikolu 108

1. Il-Partijiet jappoġġaw u jsaħħu l-involviment tal-awtoritajiet fil-livell lokali u dak reġjonali fil-kooperazzjoni transfruntiera u reġjonali u l-istrutturi ta' ġestjoni relatati, isaħħu l-kooperazzjoni permezz tal-istabbiliment ta' qafas leġiżlattiv li jippermetti dan, isostnu u jiżviluppaw miżuri tal-bini tal-kapaċità u jippromwovu n-netwerks ekonomiċi u tan-negozju transfruntiera u reġjonali.

2. Il-Partijiet se jikkooperaw biex jikkonsolidaw il-kapaċitajiet istituzzjonali u operazzjonali tal-istituzzjonijiet nazzjonali u reġjonali fl-oqsma tal-iżvilupp reġjonali u l-ippjanar tal-użu tal-art permezz ta', fost oħrajn: (a) it-titjib tal-mekkaniżmu tal-interazzjoni vertikali u orizzontali tal-amministrazzjoni pubblika ċentrali u lokali fil-proċess tal-iżvilupp u l-implimentazzjoni tal-politiki reġjonali; (b) l-iżvilupp tal-kapaċità tal-awtoritajiet pubbliċi lokali biex jippromwovu l-kooperazzjoni transfruntiera f'konformità mar-regolamenti u l-prattiki tal-UE; u (c) il-kondiviżjoni tal-għarfien, l-informazzjoni u l-aħjar prattiki dwar il-politiki tal-iżvilupp reġjonali biex jiġi promoss il-benessri ekonomiku għall-komunitajiet lokali u l-iżvilupp uniformi tar-reġjuni.

Artikolu 109

1. Il-Partijiet isaħħu u jħeġġu l-iżvilupp ta' elementi transfruntiera u reġjonali, fost oħrajn, tat-trasport, tal-enerġija, tan-netwerks tal-komunikazzjoni, tal-kultura, tal-edukazzjoni, tat-turiżmu, tas-saħħa u oqsma oħra koperti minn dan il-Ftehim li għandhom influwenza fuq il-kooperazzjoni transfruntiera u reġjonali.

2. Il-Partijiet jintensifikaw il-kooperazzjoni bejn ir-reġjuni tagħhom fil-forma ta' programmi transnazzjonali u transfruntiera, jikoraġixxu l-parteċipazzjoni tar-reġjuni tar-Repubblika tal-Moldova fl-istrutturi u l-organizzazzjonijiet reġjonali Ewropej u jippromwovu l-iżvilupp ekonomiku u istituzzjonali tagħhom billi jimplimentaw proġetti ta' interess komuni.

Dawk l-attivitajiet se jitwettqu fil-kuntest ta':

(a) it-tkomplija tal-kooperazzjoni territorjali mar-reġjuni Ewropej inkluż permezz ta' programmi ta' kooperazzjoni transnazzjonali u transfruntiera;

(b) il-kooperazzjoni fil-qafas tas-Sħubija tal-Lvant, mal-korpi tal-UE, inkluż il-Kumitat tar-Reġjuni u l-parteċipazzjoni f'diversi proġetti u inizjattivi reġjonali Ewropej; u

(c) il-kooperazzjoni ma', fost oħrajn, il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew, l-Assoċjazzjoni Ewropea għall-Aġenziji tal-Iżvilupp (EURADA) u n-Netwerk Ewropew għall-Osservazzjoni tal-Ippjanar tal-Ispazji (ESPON).

Artikolu 110

1. Il-Partijiet jintensifikaw u jiżguraw koordinazzjoni u kooperazzjoni aħjar bejn il-pajjiżi u r-reġjuni fl-Istrateġija tal-UE għar-Reġjun tad-Danubju, li tiffoka, fost oħrajn, fuq it-titjib tal-konnessjonijiet tat-trasport u l-enerġija, l-ambjent, l-iżvilupp ekonomiku u soċjali u s-sigurtà li se jikkontribwixxi għal trasport bit-triq u bil-ferrovija aktar mgħaġġel, enerġija orħos u aktar sikura, ambjent aħjar b'ilma aktar nadif, bijodiversità protetta, u prevenzjoni tal-għargħar transfruntiera aktar effiċjenti.

2. Il-Partijiet iżidu l-kooperazzjoni transfruntiera bl-għan li jerġa' jkun hemm navigazzjoni fix-xmara Prut u dan iwassal għall-prevenzjoni tal-għargħar fil-baċir tax-xmara, it-titjib tal-kwalità tal-ilma u l-irrigazzjoni agrikola, l-intensifikazzjoni tal-attivitajiet ekonomiċi, il-promozzjoni tat-turiżmu u l-attivitajiet kulturali u jikkontribwixxi għall-bini tal-kapaċità.

Artikolu 111

Il-Partijiet jiffaċilitaw il-moviment taċ-ċittadini tal-UE u tar-Repubblika tal-Moldova li huma msejħa biex jaqsmu l-fruntiera fuq bażi frekwenti u fuq distanzi qosra.

Artikolu 112

Se jsir djalogu regolari dwar il-kwistjonijiet koperti f'dan il-Kapitolu.







KAPITOLU 21

IS-saħħa pubblika

Artikolu 113

Il-Partijiet jaqblu li jiżviluppaw il-kooperazzjoni tagħhom fil-qasam tas-saħħa pubblika, biex jgħollu l-livell tas-sikurezza tas-saħħa pubblika u l-protezzjoni tas-saħħa tal-bniedem bħala prekundizzjoni għall-iżvilupp sostenibbli u t-tkabbir ekonomiku.

Artikolu 114

Il-kooperazzjoni tkopri, b'mod partikolari, l-oqsma li ġejjin:

(a) it-tisħiħ tas-sistema tas-saħħa pubblika tar-Repubblika tal-Moldova, b'mod partikolari permezz tal-implimentazzjoni tar-riforma fis-settur tas-saħħa, l-iżgurar ta' kwalità għolja ta' kura tas-saħħa primarja, u t-titjib fis-saħħa tal-governanza u l-finanzjament tal-kura tas-saħħa;

(b) is-sorveljanza epidemjoloġika u l-kontroll ta' mard li jittieħed, bħall-HIV/AIDS, l-epatite virali u t-tuberkulożi kif ukoll tħejjija aħjar għal theddid għas-saħħa pubblika u emerġenzi;

(c) il-prevenzjoni u l-kontroll ta' mard li ma jittiħidtx l-aktar permezz tal-iskambju tal-informazzjoni u l-aħjar prattiki, il-promozzjoni ta' stil ta' ħajja tajjeb għas-saħħa u l-indirizzar tal-elementi prinċipali li jiddeterminaw is-saħħa bħan-nutrizzjoni u d-dipendenza fuq id-droga, l-alkoħol u t-tabakk.

(d) il-kwalità u s-sikurezza ta' sustanzi ta' oriġini umana;

(e) l-informazzjoni u l-għarfien dwar is-saħħa; u

(f) l-implimentazzjoni sħiħa u f'waqtha ta' ftehimiet internazzjonali dwar is-saħħa, b'mod partikolari r-Regolamenti Internazzjonali dwar is-Saħħa u l-Konvenzjoni ta' Qafas tal-Organizzazzjoni Dinjija tas-Saħħa dwar il-Kontroll fuq it-Tabakk tal-2003.

Artikolu 115

Il-kooperazzjoni tippermetti:

(a) l-integrazzjoni progressiva tar-Repubblika tal-Moldova fin-netwerks relatati mas-saħħa tal-UE; u

(b) it-titjib progressiv tal-interazzjoni bejn ir-Repubblika tal-Moldova u ċ-Ċentru Ewropew għall-Prevenzjoni u l-Kontroll tal-Mard.

Artikolu 116

Ir-Repubblika tal-Moldova twettaq l-approssimazzjoni tal-leġiżlazzjoni tagħha mal-atti tal-UE u l-istrumenti internazzjonali imsemmija fl-Anness XIII għal dan il-Ftehim, skont id-dispożizzjonijiet ta' dan l-Anness.







KAPITOLU 22

IL-protezzjoni ċivili

Artikolu 117

Il-Partijiet jiżviluppaw u jsaħħu l-kooperazzjoni tagħhom fid-diżastri naturali u dawk ikkawżati mill-bniedem. Il-kooperazzjoni titwettaq waqt li jitqiesu l-interessi tal-Partijiet fuq il-bażi tal-ugwaljanza u l-benefiċċju reċiproku kif ukoll waqt li titqies l-interdipendenza eżistenti bejn il-Partijiet u l-attivitajiet multilaterali fil-qasam tal-protezzjoni ċivili.

Artikolu 118

Il-kooperazzjoni għandha l-għan li ttejjeb il-prevenzjoni, it-tħejjija u r-reazzjoni għad-diżastri naturali u dawk ikkawżati mill-bniedem.

Artikolu 119

Il-Partijiet fost oħrajn jiskambjaw informazzjoni u għarfien espert u jimplimentaw attivitajiet konġunti fil-livell nazzjonali, reġjonali u internazzjonali. Il-kooperazzjoni tinkludi l-implimentazzjoni ta' ftehimiet speċifiċi u arranġamenti amministrattivi f'dan il-qasam konklużi bejn il-Partijiet skont is-setgħat u l-kompetenzi rispettivi tal-UE u tal-Istati Membri tagħha u skont il-proċeduri legali tal-Partijiet.

Artikolu 120

Il-kooperazzjoni tkopri, fost oħrajn, l-objettivi li ġejjin:

(a) il-faċilitazzjoni tal-għajnuna reċiproka f'każ ta' emerġenzi;

(b) l-iskambju fuq bażi ta' 24 siegħa ta' twissijiet bikrin u informazzjoni aġġornata dwar emerġenzi fuq skala kbira li jaffettwaw lill-UE jew lir-Repubblika tal-Moldova, inkluż it-talbiet u l-offerti ta' assistenza;

(c) il-valutazzjoni tal-impatt ambjentali ta' diżastri;

(d) l-istedina ta' esperti għal gruppi ta' ħidma u simpożja tekniċi speċifiċi dwar kwistjonijiet relatati mal-protezzjoni ċivili;

(e) l-istedina, fuq bażi ta' każ b'każ, ta' osservaturi għal eżerċizzji u taħriġ speċifiċi organizzati mill-UE u/jew ir-Repubblika tal-Moldova; u

(f) it-tisħiħ tal-kooperazzjoni fl-aktar użu effettiv tal-kapaċitajiet tal-protezzjoni ċivili disponibbli.

Artikolu 121

Se jsir djalogu regolari dwar il-kwistjonijiet koperti f'dan il-Kapitolu.







KAPITOLU 23

Il-kooperazzjoni fl-edukazzjoni, it-taħriġ, il-multilingwiżmu, iż-żgħażagħ u l-isport

Artikolu 122

Il-Partijiet jikkooperaw biex jippromwovu t-tagħlim tul il-ħajja u jinkoraġġixxu l-kooperazzjoni u t-trasparenza fil-livelli kollha tal-edukazzjoni u t-taħriġ, b'attenzjoni partikolari fuq l-edukazzjoni superjuri.

Artikolu 123

Dik il-kooperazzjoni tiffoka, fost oħrajn, fuq dawn l-oqsma li ġejjin:

(a) il-promozzjoni tat-tagħlim tul il-ħajja, li huwa kruċjali għat-tkabbir u l-impjiegi u jista' jippermetti liċ-ċittadini jipparteċipaw b'mod sħiħ fis-soċjetà;

(b) il-modernizzazzjoni tas-sistemi tal-edukazzjoni u t-taħriġ, li jtejbu l-kwalità, ir-relevanza u l-aċċess;

(c) il-promozzjoni tal-konverġenza fl-edukazzjoni għolja, skont il-proċess ta' Bolonja u l-aġenda ta' modernizzazzjoni tal-UE tal-edukazzjoni għolja;

(d) it-tisħiħ tal-kooperazzjoni akkademika internazzjonali u l-parteċipazzjoni fi programmi ta' kooperazzjoni tal-UE, iż-żieda tal-mobbiltà tal-istudenti u tal-għalliema;

(e) l-istabbiliment ta' qafas nazzjonali tal-kwalifiki biex jittejbu t-trasparenza u r-rikonoxximent tal-kwalifiki u l-kompetenzi; u

(f) il-promozzjoni tal-għanijiet stabbiliti fil-proċess ta' Kopenħagen dwar il-kooperazzjoni Ewropea msaħħa fl-edukazzjoni u t-taħriġ vokazzjonali.

Artikolu 124

Il-Partijiet jippromwovu l-kooperazzjoni u l-iskambji f'oqsma ta' interess reċiproku, bħad-diversità lingwistika u t-tagħlim tal-lingwi tul il-ħajja, permezz ta' skambju ta' informazzjoni u l-aħjar prattiki.

Artikolu 125

Il-Partijiet jaqblu li jikkooperaw fil-qasam taż-żgħażagħ biex:

(a) isaħħu l-kooperazzjoni u l-iskambji fil-qasam tal-politika taż-żgħażagħ u tal-edukazzjoni mhux formali għaż-żgħażagħ u għall-ħaddiema fil-qasam taż-żgħażagħ;

(b) jiffaċilitaw il-parteċipazzjoni attiva taż-żgħażagħ kollha fis-soċjetà;

(c) jappoġġaw il-mobbiltà taż-żgħażagħ u tal-ħaddiema fil-qasam taż-żgħażagħ bħala mezz ta' promozzjoni tad-djalogu interkulturali u l-akkwist tal-għarfien, il-ħiliet u l-kompetenzi barra mis-sistemi edukattivi formali, inkluż permezz tal-volontarjat; u

(d) jippromwovu l-kooperazzjoni bejn l-organizzazzjonijiet taż-żgħażagħ biex jappoġġaw is-soċjetà ċivili.

Artikolu 126

Il-Partijiet iħeġġu l-kooperazzjoni fil-qasam tal-isport u l-attività fiżika permezz tal-iskambju ta' informazzjoni u prattiki tajba sabiex jippromwovu stil ta' ħajja tajjeb għas-saħħa, il-valuri soċjali u edukattivi tal-isport u l-governanza tajba fl-isport fi ħdan is-soċjetajiet tal-UE u r-Repubblika tal-Moldova.







KAPITOLU 24

Il-kooperazzjoni fir-riċerka, l-iżvilupp teknoloġiku u d-dimostrazzjoni

Artikolu 127

Il-Partijiet jippromwovu l-kooperazzjoni fl-oqsma kollha tar-riċerka xjentifika ċivili u l-iżvilupp teknoloġiku u d-dimostrazzjoni (RTD) fuq il-bażi ta' benefiċċju reċiproku u soġġett għal protezzjoni adegwata u effettiva tad-drittijiet tal-proprjetà intellettwali.

Artikolu 128

Il-kooperazzjoni fl-RTD tkopri:

(a) id-djalogu politiku u l-iskambju ta' informazzjoni xjentifika u teknoloġika;

(b) il-faċilitazzjoni ta' aċċess adegwat għall-programmi rispettivi tal-Partijiet;

(c) iż-żieda tal-kapaċitajiet ta' riċerka u l-parteċipazzjoni tal-entitajiet ta' riċerka tar-Repubblika tal-Moldova fil-programm qafas tar-riċerka tal-UE;

(d) il-promozzjoni ta' proġetti konġunti għar-riċerka fl-oqsma kollha tal-RTD;

(e) l-attivitajiet ta' taħriġ u l-programmi ta' mobbiltà għax-xjenzati, ir-riċerkaturi u persunal ieħor tar-riċerka involut f'attivitajiet tal-RTD fuq iż-żewġ naħat;

(f) il-faċilitazzjoni, fil-qafas tal-leġiżlazzjoni applikabbli, tal-moviment ħieles tal-ħaddiema fir-riċerka li jipparteċipaw fl-attivitajiet koperti minn dan il-Ftehim u l-moviment transfruntier tal-oġġetti maħsuba għall-użu f'attivitajiet bħal dawn; u

(g) forom oħra ta' kooperazzjoni fl-RTD (inkluż permezz ta' approċċi u inizjattivi reġjonali), fuq il-bażi ta' ftehim reċiproku tal-Partijiet.

Artikolu 129

Fit-twettiq tal-attivitajiet ta' kooperazzjoni fl-RTD, għandhom jinstabu sinerġiji ma' attivitajiet iffinanzjati miċ-Ċentru tax-Xjenza u t-Teknoloġija (STCU) u attivitajiet oħra mwettqa fil-qafas tal-kooperazzjoni finanzjarja bejn l-UE u r-Repubblika tal-Moldova.







KAPITOLU 25

Il-kooperazzjoni fil-kultura, il-politika awdjoviżiva u l-midja

Artikolu 130

Il-Partijiet jinkoraġġixxu l-kooperazzjoni kulturali skont il-prinċipji mħaddna fil-Konvenzjoni tal-Organizzazzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti għall-Edukazzjoni, ix-Xjenza u l-Kultura (Unesco) dwar il-Protezzjoni u l-Promozzjoni tad-Diversità tal-Espressjonijiet Kulturali tal-2005. Il-Partijiet se jfittxu djalogu politiku regolari f'oqsma ta' interess reċiproku, inkluż l-iżvilupp tal-industriji kulturali fl-UE u r-Repubblika tal-Moldova. Il-kooperazzjoni bejn il-Partijiet se trawwem id-djalogu interkulturali, inkluż permezz tal-parteċipazzjoni tas-settur tal-kultura u s-soċjetà ċivili tal-UE u tar-Repubblika tal-Moldova.

Artikolu 131

1. Il-Partijiet jiżviluppaw djalogu regolari u jikkoperaw sabiex jippromwovu l-industrija awdjoviżiva fl-Ewropa u jinkoraġġixxu l-koproduzzjoni fl-oqsma taċ-ċinema u tat-televiżjoni.

2. Il-kooperazzjoni tinkludi, fost oħrajn, il-kwistjoni tat-taħriġ tal-ġurnalisti u ta' professjonisti oħra tal-midja, kif ukoll l-appoġġ lill-midja, sabiex jissaħħu l-indipendenza, il-professjonaliżmu u r-rabtiet tagħhom mal-midja tal-UE f'konformità mal-istandards Ewropej, inkluż l-istandards tal-Kunsill tal-Ewropa u l-Konvenzjoni tal-2005 tal-Unesco dwar il-Protezzjoni u l-Promozzjoni tad-Diversità tal-Espressjonijiet Kulturali.

Artikolu 132

Il-Partijiet jikkonċentraw l-kooperazzjoni tagħhom fuq għadd ta' oqsma:

(a) il-kooperazzjoni kulturali u l-iskambji kulturali, kif ukoll il-mobbiltà tal-arti u l-artisti;

(b) id-djalogu interkulturali;

(c) id-djalogu politiku dwar il-politika kulturali u l-politika awdjoviżiva;

(d) il-kooperazzjoni f'fora internazzjonali bħall-Unesco u l-Kunsill tal-Ewropa, sabiex, fost oħrajn, tiġi żviluppata d-diversità kulturali u jiġi preservat u valorizzat il-wirt kulturali u storiku; u

(e) il-kooperazzjoni fil-qasam tal-midja;

Artikolu 133

Ir-Repubblika tal-Moldova twettaq l-approssimazzjoni tal-leġiżlazzjoni tagħha mal-atti tal-UE u l-istrumenti internazzjonali imsemmija fl-Anness XIV għal dan il-Ftehim, skont id-dispożizzjonijiet ta' dan l-Anness.







KAPITOLU 26

Il-kooperazzjoni mas-soċjetà ċivili

Artikolu 134

Il-Partijiet jistabbilixxu djalogu dwar il-kooperazzjoni mas-soċjetà ċivili, bl-objettivi li ġejjin:

(a) biex jissaħħu l-kuntatti u l-iskambju ta' informazzjoni u esperjenza bejn is-setturi kollha tas-soċjetà ċivili fl-UE u fir-Repubblika tal-Moldova;

(b) biex jiġu żgurati għarfien u ftehim aħjar tar-Repubblika tal-Moldova, inkluż l-istorja u l-kultura tagħha, fl-UE u b'mod partikolari fost l-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili ibbażati fl-Istati Membri, u b'hekk ikun hemm kuxjenza aħjar dwar l-opportunitajiet u l-isfidi għal relazzjonijiet futuri; u

(c) biex jiġu żgurati, b'mod reċiproku, għarfien u ftehim aħjar tal-UE fir-Repubblika tal-Moldova u b'mod partikolari fost l-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili tar-Repubblika tal-Moldova, b'att