2013D0755 — MT — 01.01.2014 — 000.001

Dan id-dokument ġie magħmul bil-ħsieb li jintuża bħala għodda ta’ dokumentazzjoni u l-istituzzjonijiet ma jassumu l-ebda responsabbiltà għall-kontenut tiegħu





Ikkoreġut b'









▼B

▼C1

DEĊIŻJONI TAL-KUNSILL 2013/755/UE

tal-25 ta’ Novembru 2013

dwar l-assoċjazzjoni tal-pajjiżi u t-territorji extra-Ewropej mal-Unjoni Ewropea

(“Deċiżjoni dwar l-Assoċjazzjoni Extra-Ewropea”)

▼B







IL-KUNSILL TAL-UNJONI EWROPEA, Wara li kkunsidra t-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea, u b’mod partikolari l-Artikolu 203 tiegħu, Wara li kkunsidra l-proposta mill-Kummissjoni Ewropea, Wara t-trażmissjoni tal-abbozz tal-att leġiżlattiv lill-Parlamenti nazzjonali, Wara li kkunsidra l-opinjoni tal-Parlament Ewropew, Filwaqt li jaġixxi skont proċedura leġiżlattiva speċjali, Billi: (1) Din id-Deċiżjoni tissostittwixxi d-Deċiżjoni tal-Kunsill 2001/822/KE ( 1 ) li tapplika sal-31 ta’ Diċembru 2013. Skont l-Artikolu 62 tad-Deċiżjoni 2001/822/KE, il-Kunsill għandu jistabbilixxi d-dispożizzjonijiet li għandhom jiġu stipulati għall-applikazzjoni sussegwenti tal-prinċipji stabbiliti fl-Artikoli 198 sa 202 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea (TFUE). (2) Fil-konklużjonijiet tat-22 ta’ Diċembru 2009 dwar ir-relazzjonijiet tal-UE mal-Pajjiżi u t-Territorji Extra-Ewropej (PTEE), il-Kunsill stieden lill-Kummissjoni sabiex tressaq proposta leġiżlattiva ►C1 li tirrevedi d-Deċiżjoni dwar l-Assoċjazzjoni Extra-Ewropea qabel Lulju tal-2012. ◄ Il-Kunsill approva l-proposta tal-Kummissjoni sabiex is-sħubija ġejjiena bejn l-Unjoni u l-PTEE tkun imsejsa fuq tliet pilastri: (1) it-titjib tal-kompetittività, (2) it-tisħiħ tar-reżiljenza u t-tnaqqis tal-vulnerabbiltà u (3) il-promozzjoni tal-kooperazzjoni u l-integrazzjoni bejn il-PTEE u sħab oħrajn u reġjuni ġirien. (3) Il-Kummissjoni għamlet konsultazzjoni pubblika bejn Ġunju u Ottubru tal-2008 u pproponiet għadd ta’ orjentazzjonijiet għal Deċiżjoni ġdida dwar Assoċjazzjoni. Ir-riżultati tal-konsultazzjoni inġabru fil-qosor f’Komunikazzjoni tas-6 ta’ Novembru 2009 bl-isem “Elementi għal sħubija ġdida bejn l-UE u l-pajjiżi u t-territorji extra-Ewropej (PTEE)”. (4) It-TFUE u l-leġiżlazzjoni sekondarja tiegħu ma japplikawx awtomatikament għall-PTEE, bl-eċċezzjoni ta’ numru ta’ dispożizzjonijiet li jistipulaw il-kuntrarju b’mod espliċitu. Għalkemm mhumiex pajjiżi terzi, il-PTEE ma jiffurmawx parti mis-suq uniku u jridu jikkonformaw mal-obbligi imposti fuq pajjiżi terzi rigward kummerċ, partikolarment ir-regoli tal-oriġini, l-istandards tas-saħħa u s-saħħa tal-pjanti u l-miżuri ta’ salvagwardja. (5) Ir-relazzjoni speċjali bejn l-Unjoni u l-PTEE ma għandhiex tibqa’ ankrata f’approċċ klassiku ta’ kooperazzjoni għall-iżvilupp u titpoġġa fi ħdan sħubija reċiproka li tappoġġa l-iżvilupp sostenibbli tal-PTEE. Barra minn hekk, is-solidarjetà bejn l-Unjoni u l-PTEE għandha tissejjes fuq ir-relazzjoni unika ta’ bejniethom u l-fatt li t-tnejn li huma jagħmlu parti mill-istess “familja Ewropea”. (6) Il-kontribut tas-soċjetà ċivili għall-iżvilupp tal-PTEE jista’ jittejjeb permezz tat-tisħiħ tal-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili fl-isferi kollha tal-kooperazzjoni. (7) Meta titqies il-pożizzjoni ġeografika tal-PTEE, il-kooperazzjoni bejniethom u mal-ġirien tagħhom, minkejja l-istatus differenti fil-konfront tad-dritt tal-Unjoni ta’ kull attur f’żona ġeografika partikolari, għandha ssir b’mod li tħares l-interessi tal-partijiet kollha b’enfasi partikolari fuq oqsma ta’ interess komuni u l-promozzjoni tal-valuri u l-istandards tal-Unjoni. Barra minn hekk, il-PTEE jistgħu jaġixxu bħala ċentri reġjonali jew ċentri ta’ eċċellenza fir-reġjuni tagħhom. (8) L-Unjoni għandha tappoġġa l-politiki u l-istrateġiji ta’ PTEE f’qasam ta’ interess reċiproku abbażi tal-ħtieġa speċifika, il-potenzjal u l-għażla tal-PTEE ikkonċernat. (9) L-assoċjazzjoni għandha jkollha l-għan li tiżgura l-konservazzjoni, ir-ristawrazzjoni u l-użu sostenibbli ta’ diversità bijoloġika u s-servizzi tal-ekosistemi bħala element ewlieni għall-kisba ta’ żvilupp sostenibbli. (10) Il-PTEE jospitaw bijodiversità terrestri u marina wiesgħa. It-tibdil fil-klima jista’ jaffettwa l-ambjent naturali tal-PTEE u jikkostitwixxi theddida li tipperikola l-iżvilupp sostenibbli. L-azzjonijiet fil-qasam tal-konservazzjoni tal-bijodiversità u s-servizzi tal-ekosistemi, it-tnaqqis tar-riskju ta’ diżastri, il-ġestjoni sostenibbli tar-riżorsi naturali u l-promozzjoni ta’ enerġija sostenibbli jistgħu jikkontribwixxu għall-adattament u l-mitigazzjoni tat-tibdil fil-klima tal-PTEE. (11) Ir-rwol sinifikanti li jista’ jkollhom il-PTEE biex jagħtu kontribut għall-impenji tal-Unjoni fi ħdan il-Ftehimiet Ambjentali Multilaterali għandu jiġi rikonoxxut fir-relazzjonijiet bejn l-Unjoni u l-PTEE. (12) Huwa importanti li l-PTEE jiġu appoġġati fl-isforzi tagħhom li jsiru anqas dipendenti fuq il-fjuwils fossili, bil-għan li jnaqqsu l-vulnerabbiltà tagħhom għall-aċċess għal fjuwils u l-volatilità tal-prezzijiet, biex b’hekk l-ekonomija tagħhom issir aktar b’saħħitha u anqas vulnerabbli għal xokkijiet esterni. (13) L-Unjoni tista’ tassisti lill-PTEE fit-tnaqqis tal-vulnerabbiltà tagħhom għal diżastri filwaqt li tappoġġa l-azzjonijiet u l-miżuri li jwettqu għal dan il-għan. (14) L-effett tal-fatt li l-PTEE jinsabu daqshekk imbiegħda jikkostitwixxi tfixkil għall-kompetittività tagħhom u għaldaqstant huwa importanti li tittejjeb l-aċċessibbiltà tal-PTEE. (15) L-Unjoni u l-PTEE jirrikonoxxu l-importanza tal-edukazzjoni u tat-taħriġ vokazzjonali li jwasslu għall-iżvilupp sostenibbli tal-PTEE. (16) L-iżvilupp ekonomiku u soċjali ulterjuri tal-PTEE għandhom ikunu ta’ appoġġ reċiproku u jkollhom l-għan li jsaħħu l-kompetittività tal-ekonomija tal-PTEE, minbarra li jiksbu l-ħarsien soċjali u l-inklużjoni, partikolarment għal gruppi vulnerabbli u persuni b’diżabbiltajiet. Għal dan il-għan, il-kooperazzjoni bejn l-Unjoni u l-PTEE għandha tinkludi l-iskambju ta’ informazzjoni u l-aħjar prattika fl-oqsma rilevanti, fosthom l-iżvilupp tal-ħiliet u l-ħarsien soċjali kif ukoll il-promozzjoni tad-drittijiet ta’ persuni b’diżabbiltà, b’kunsiderazzjoni tal-prinċipji tal-Konvenzjoni tan-NU dwar id-Drittijiet tal-Persuni b’Diżabbiltajiet. Barra minn hekk, l-assoċjazzjoni bejn l-Unjoni u l-PTEE għandha tikkontribwixxi għall-protezzjoni ta’ xogħol deċenti, fosthom l-aħjar prattika fid-djalogu soċjali, kif ukoll fir-rigward tal-istandards tax-xogħol ewlenin, l-opportunitajiet indaqs, in-nondiskriminazzjoni u l-aċċessibbiltà fil-PTEE u fir-reġjuni fejn jinsabu. (17) It-turiżmu jista’ jikkostitwixxi qasam ta’ kooperazzjoni bejn l-Unjoni u l-PTEE. L-għan tal-kooperazzjoni għandu jkun li tappoġġa l-isforzi tal-awtoritajiet tal-PTEE sabiex jiksbu l-benefiċċju massimu mit-turiżmu lokali, reġjonali u internazzjonali u jistimulaw il-flussi finanzjarji privati mill-Unjoni u sorsi oħra fl-iżvilupp tat-turiżmu fil-PTEE. Għandha tingħata attenzjoni partikolari lill-ħtieġa li jiġi integrat it-turiżmu fil-ħajja soċjali, kulturali u ekonomika tan-nies, kif ukoll sabiex wieħed jibża’ għall-ambjent. (18) L-inċidenza ta’ mard li jittieħed fil-PTEE, bħad-deni dengue fil-Karibew u l-Paċifiku u chikungunya fir-reġjun tal-Oċean Indjan, jista’ jkollhom impatt negattiv sinifikanti fuq is-saħħa u fuq l-ekonomija. Lil hinn mit-tnaqqis tal-produttività tal-popolazzjonijiet milquta, l-epidemiji fil-PTEE x’aktarx li jolqtu t-turiżmu b’mod negattiv ferm, meta dan huwa wieħed mill-pilastri tal-ekonomija tal-PTEE. Minħabba l-għadd kbir ta’ turisti u ħaddiema migranti li jżuruhom, il-PTEE huma miftuħa għar-riskju tal-importazzjoni ta’ mard li jittieħed. Min-naħa l-oħra, il-fluss kbir ta’ persuni li jitilqu minn PTEE jista’ tkun vettur ta’ introduzzjoni ta’ mard li jittieħed fl-Ewropa. Għaldaqstant, l-iżgurar ta’ “turiżmu sikur” huwa fattur kruċjali għas-sostenibbiltà ta’ dawk l-ekonomiji tal-PTEE li jiddependu ħafna fuq it-turiżmu. (19) L-assoċjazzjoni bejn l-Unjoni u l-PTEE għandha tqis u tikkontribwixxi għall-preservazzjoni tad-diversità kulturali u tal-identità tal-PTEE. (20) L-Unjoni tagħraf l-importanza li tiġi żviluppata sħubija aktar attiva mal-PTEE fir-rigward tal-governanza tajba u l-ġlieda kontra l-kriminalità organizzata, it-traffikar tal-bnedmin, it-terroriżmu u l-korruzzjoni. (21) Il-kooperazzjoni rigward il-kummerċ u rigward il-kwistjonijiet relatati mal-kummerċ bejn l-Unjoni u l-PTEE għandha tikkontribwixxi għall-għan ta’ żvilupp ekonomiku sostenibbli, l-iżvilupp soċjali u l-ħarsien ambjentali. (22) Tibdil globali, rifless fil-proċess kontinwu ta’ liberalizzazzjoni ta’ kummerċ, jimplika lill-Unjoni, bħala s-sieħba prinċipali tal-kummerċ, b’mod wiesgħa, kif ukoll lill-ġirien tal-AKP u lis-sieħba ekonomiċi l-oħra. (23) Il-PTEE huma ambjenti ta’ gżejjer fraġli li jeħtieġu protezzjoni adegwata, inkluż rigward maniġġjar tal-iskart. Rigward skart radjoattiv, dan huwa previst fl-Artikolu 198 tat-Trattat Euratom u l-leġiżlazzjoni sekondarja relatata, minbarra fil-każ tal-Groenlandja, li għaliha t-Trattat Euratom ma japplikax. Għal skart ieħor, għandu jiġi speċifikat liema regoli tal-Unjoni għandhom japplikaw fejn jidħlu l-PTEE. (24) Din id-Deċiżjoni għandha tipprevedi regoli tal-oriġini aktar flessibbli, fosthom possibbiltajiet ġodda għal kumulu tal-oriġini. Il-kumulu għandu jkun possibbli biss mal-PTEE u mal-pajjiżi tal-Ftehim ta’ Sħubija Ekonomika (FSE), iżda skont ċerti kundizzjonijiet, anke għall-prodotti li joriġinaw f’pajjiżi li magħhom l-Unjoni tapplika ftehim ta’ kummerċ ħieles kif ukoll għal prodotti li jidħlu fl-Unjoni mingħajr dazju u mingħajr kwoti skont is-Sistema ta’ Preferenzi Ġeneralizzati tal-Unjoni ( 2 ), li wkoll huma soġġetti għall-kundizzjonijiet. Dawn il-kundizzjonijiet huma neċessarji biex tiġi evitata ċ-ċirkumvenzjoni tal-kummerċ u jiġi żgurat l-iffunzjonar xieraq tal-ftehimiet ta’ kumulu. (25) Il-proċeduri għaċ-ċertifikazzjoni tal-oriġini tal-PTEE għandhom jiġu aġġornati, fl-interess tal-operaturi u l-amministraturi kkonċernati fil-PTEE. Id-dispożizzjonijiet dwar il-kooperazzjoni amministrattiva bejn l-Unjoni u l-PTEE ukoll għandhom jiġu aġġornati kif xieraq. (26) Għandhom jiġu stabbiliti metodi ta’ kooperazzjoni amministrattiva u l-possibbiltà li t-trattament preferenzjali jiġi rtirat fir-rigward ta’ ċerti prodotti jew il-prodotti kollha li joriġinaw fil-PTEE fil-każi ta’ frodi, irregolaritajiet jew in-nuqqas sistematiku ta’ rispett lejn ir-regoli li jikkonċernaw l-oriġini tal-prodotti, jew fejn ma jkunx hemm kooperazzjoni amministrattiva. Barra minn hekk, għandhom jiġu stabbiliti dispożizzjonijiet dettaljati biżżejjed fir-rigward tas-salvagwardja u s-sorveljanza. Dan jista’ iwassal sabiex l-awtoritajiet kompetenti tal-PTEE u tal-Unjoni, kif ukoll l-operaturi ekonomiċi, jkunu jistgħu jiddependu fuq regoli u proċeduri trasparenti. Fl-aħħar nett, hija kwistjoni ta’ interess komuni li tiġi żgurata l-applikazzjoni xierqa tal-proċeduri u l-arranġamenti li jippermettu lill-PTEE li jesportaw prodotti lejn l-Unjoni mingħajr dazju u mingħajr kwoti. (27) B’kunsiderazzjoni tal-għanijiet tal-integrazzjoni u l-iżvilupp tal-kummerċ globali fil-qasam tas-servizzi u l-istabbiliment, huwa neċessarju li jingħata appoġġ għall-iżvilupp ta’ swieq tas-servizzi u possibbiltajiet ta’ investiment billi jittejjeb l-aċċess għas-suq tas-servizzi tal-PTEE u jsir investiment fis-suq tal-Unjoni. F’dan ir-rigward, lill-PTEE l-Unjoni għandha toffrilhom l-aħjar trattament possibbli li jiġi offrut lil kwalunkwe sieħeb kummerċjali permezz ta’ klawsoli komprensivi tal-aktar nazzjon favorit, filwaqt li tiżgura aktar possibbiltajiet flessibbli għar-relazzjonijiet kummerċjali lill-PTEE billi t-trattament offrut mill-PTEE lill-Unjoni jiġi limitat għal dak li ġie offrut lill-ekonomiji kummerċjali maġġuri. (28) Id-drittijiet tal-proprjetà intellettwali huma kruċjali għall-istimular tal-innovazzjoni u huma għodod li jippromwovu l-iżvilupp ekonomiku u soċjali. Dawn jibbenefikaw lill-pajjiżi billi jippermettulhom iħarsu l-kreazzjonijiet u l-assi intellettwali. Il-ħarsien u l-infurzar tagħhom tgħin il-faċilitazzjoni tal-kummerċ, it-tkabbir u l-investiment barrani kif ukoll fil-ġlieda kontra r-riskji fuq is-saħħa u s-sikurezza marbuta ma’ prodotti foloz. Il-PTEE jistgħu jibbenefikaw minn politika dwar id-drittijiet tal-proprjetà intellettwali, partikolarment fil-kuntest tal-ħarsien tal-bijodiversità u l-iżvilupp tat-teknoloġija. (29) Il-miżuri sanitarji u fitosanitarji u l-ostakli tekniċi fuq il-kummerċ jistgħu jħallu impatt fuq il-kummerċ u hemm bżonn li jkun hemm kooperazzjoni dwarhom. Il-kooperazzjoni rigward il-kummerċ u rigward il-kwistjonijiet relatati mal-kummerċ għandhom jindirizzaw ukoll il-politiki tal-kompetizzjoni u d-drittijiet tal-proprjetà intellettwali, li jolqtu d-distribuzzjoni ekwa tal-gwadanji tal-kummerċ. (30) Sabiex jiġi żgurat li l-PTEE jkunu jistgħu jipparteċipaw fis-suq intern tal-Unjoni fl-aħjar kundizzjonijiet kif ukoll fi swieq reġjonali, subreġjonali u swieq internazzjonali, huwa importanti li l-kapaċità tal-PTEE f’diversi oqsma tiġi żviluppata. Dawn jinkludu l-iżvilupp tar-riżorsi umani u tal-ħiliet, l-iżvilupp tal-impriżi żgħar u medji, id-diversifikazzjoni ta’ setturi ekonomiċi u l-implimentazzjoni ta’ qafas legali xieraq sabiex jinkiseb ambjent kummerċjali li jwassal għal aktar investiment. (31) Il-kooperazzjoni fil-qasam tas-servizzi finanzjarji bejn l-Unjoni u l-PTEE għandha tikkontribwixxi għall-bini ta’ sistema finanzjarja aktar sikura, qawwija u trasparenti li hija essenzjali għat-titjib tal-istabbiltà finanzjarja globali u għall-irfid tal-iżvilupp sostenibbli. L-isforzi f’dak il-qasam għandhom jiffokaw fuq il-konverġenza ma’ standards maqbula fil-livell internazzjonali u l-approssimazzjoni tal-leġiżlazzjoni tal-PTEE mal-acquis tal-Unjoni dwar is-servizzi finanzjarji. Għandha tingħata l-attenzjoni xierqa għat-tisħiħ tal-kapaċità amministrattiva tal-awtoritajiet tal-PTEE, inkluż fil-qasam tas-superviżjoni. (32) Il-PTEE għandhom jingħataw assistenza finanzjarja abbażi ta’ kriterji uniformi, trasparenti u effettivi, li jqisu l-bżonnijiet u l-prestazzjoni tal-PTEE. Tali kriterji għandhom iqisu d-daqs tal-popolazzjoni, il-Prodott Domestiku gross (PDG), il-livell tal-allokazzjonijiet preċedenti mill-Fond Ewropew għall-Iżvilupp (FEŻ) u r-restrizzjonijiet minħabba l-iżolament ġeografiku tal-PTEE. (33) Fl-interess tal-effiċjenza, is-simplifikazzjoni u r-rikonoxximent tal-kapaċitajiet amministrattivi tal-awtoritajiet tal-PTEE, ir-riżorsi finanzjarji li jingħataw lill-PTEE għandhom jiġu ġestiti abbażi ta’ sħubija reċiproka. Barra minn hekk, l-awtoritajiet tal-PTEE għandhom jassumu r-responsabbiltà għall-ifformular u l-implimentazzjoni ta’ dawk il-politiki maqbula bejn il-partijiet bħala strateġiji ta’ kooperazzjoni. (34) Il-proċeduri rigward l-assistenza finanzjarja għandhom jiddelegaw ir-responsabbiltà ewlenija, b’mod partikolari, mill-ipprogrammar u l-implimentazzjoni tal-kooperazzjoni tal-11-il FEŻ. Il-kooperazzjoni għandha titwettaq l-aktar f’konformità ma’ regolamenti territorjali tal-PTEE u għandha tirfed l-appoġġ għall-monitoraġġ, l-evalwazzjoni u l-awditjar tal-operazzjonijiet ipprogrammati. Ir-riżorsi amministrattivi u umani limitati tal-PTEE għandhom jieħdu kont tal-proċess ta’ programmazzjoni u implimentazzjoni. Barra minn hekk, huwa meħtieġ li jiġi ċċarat li l-PTEE jkunu eliġibbli għal sorsi differenti ta’ finanzjament. (35) Il-PTEE jistgħu jipparteċipaw fir-Raggruppamenti Ewropej ta’ Kooperazzjoni Territorjali (REKT), bis-saħħa tar-Regolament (KE) Nru 1082/2006 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill ( 3 ). Il-kooperazzjoni reġjonali għall-PTEE tista’ għalhekk tikkonsisti fil-parteċipazzjoni tagħhom f’REKT, f’konformità mal-arranġamenti applikabbli għall-Istat Membru li miegħu huwa marbut il-PTEE. Il-membri tal-PTEE ta’ REKT jistgħu jkunu eliġibbli għall-finanzjament reġjonali. (36) Sabiex jitqiesu l-iżviluppi teknoloġiċi u t-tibdil fid-drawwiet leġiżlattivi, il-Kummissjoni għandha tiġi ddelegata bis-setgħa li tadotta atti li jemendaw l-Appendiċi tal-Anness VI, f’konformità mal-Artikolu 290 tat-TFUE. Huwa importanti ħafna li l-Kummissjoni tagħmel il-konsultazzjonijiet xierqa waqt il-fażi tax-xogħol ta’ tħejjija, inkluż fil-livell ta’ esperti. Il-Kummissjoni, meta tħejji u tfassal atti ddelegati, għandha tiżgura trażmissjoni f’waqtha u adatta tad-dokumenti rilevanti lill-Kunsill. (37) Bis-saħħa ta’ din id-Deċiżjoni, il-Kunsill għandu jkun jista’ jipproduċi risposta innovattiva għall-fatturi kollha msemmija hawn fuq, li tkun kemm konsistenti u mfassla għal diversi sitwazzjonijiet, Billi: ADDOTTA DIN ID-DEĊIŻJONI:







L-EWWEL PARTI

DISPOŻIZZJONIJIET ĠENERALI TAL-ASSOĊJAZZJONI TA’ PAJJIŻI U TERRITORJI EXTRA-EWROPEJ (PTEE) MAL-UNJONI







Kapitolu 1

Dispożizzjonijiet ġenerali

Artikolu 1

Għan

1. Din id-Deċiżjoni tistabbilixxi assoċjazzjoni tal-pajjiżi u t-territorji extra-Ewropej (PTEE) mal-Unjoni (l-“assoċjazzjoni”), li tikkostitwixxi sħubija, imsejsa fuq l-Artikolu 198 tat-TFUE, sabiex jingħata appoġġ għall-iżvilupp sostenibbli tal-PTEE kif ukoll jiġu promossi l-valuri u l-istandards tal-Unjoni mad-dinja.

2. L-imsieħba fl-assoċjazzjoni huma l-Unjoni, il-PTEE u l-Istati Membri li huma marbuta magħhom.

Artikolu 2

Applikazzjoni

L-assoċjazzjoni għandha tapplika għall-PTEE elenkati fl-Anness II għat-TFUE.

Artikolu 3

Għanijiet, prinċipji u valuri

1. L-assoċjazzjoni bejn l-Unjoni u l-PTEE għandha tissejjes fuq għanijiet, prinċipji u valuri kondiviżi mill-PTEE, l-Istati Membri li huma marbuta magħhom u l-Unjoni.

2. L-assoċjazzjoni għandha tħabrek biex twettaq l-għanijiet ġenerali stabbiliti fl-Artikolu 199 tat-TFUE, permezz tat-titjib tal-kompetittività tal-PTEE, it-tisħiħ tar-reżiljenza tal-PTEE, it-tnaqqis tal-vulnerabbiltà ekonomika u ambjentali tagħhom u l-promozzjoni tal-kooperazzjoni bejniethom u mal-imsieħba.

3. Fl-ilħuq ta’ dawn l-għanijiet, l-assoċjazzjoni għandha tirrispetta l-prinċipji fundamentali tal-libertà, id-demokrazija, id-drittijiet tal-bniedem u l-libertajiet fundamentali, l-istat tad-dritt, il-governanza tajba u l-iżvilupp sostenibbli, li kollha kemm huma huma komuni għall-PTEE u għall-Istati Membri li huma marbuta magħhom.

4. Ma għandu jkun hemm l-ebda diskriminazzjoni bbażata fuq sess, razza oriġini jew etnika, reliġjon jew twemmin, diżabbiltà, età jew orjentament sesswali fl-oqsma ta’ kooperazzjoni msemmija f’din id-Deċiżjoni.

5. L-imsieħba jagħrfu d-dritt ta’ kull wieħed minnhom li jiddeterminaw il-politiki u l-prijoritajiet tagħhom, li jistabbilixxu livelli domestiċi ta’ ħarsien ambjentali u tax-xogħol, u li jadottaw jew jimmodifikaw kif xieraq il-liġijiet u l-politiki rilevanti, konsistentement mal-impenn tar-rispett ta’ standards u ftehimiet internazzjonali magħrufa. Meta jagħmlu dan, huma għandhom iħabirku biex jiżguraw livelli għoljin ta’ ħarsien ambjentali u tax-xogħol.

6. Fl-implimentazzjoni ta’ din id-Deċiżjoni, l-imsieħba għandhom jitmexxew mill-prinċipji tat-trasparenza, is-sussidjarjetà u l-ħtieġa ta’ effiċjenza u għandhom jindirizzaw it-tliet pilastri tal-iżvilupp sostenibbli tal-PTEE bl-istess mod: l-iżvilupp ekonomiku, l-iżvilupp soċjali u l-ħarsien ambjentali.

Artikolu 4

Ġestjoni tal-assoċjazzjoni

Il-ġestjoni tal-assoċjazzjoni għandha titmexxa mill-Kummissjoni u mill-awtoritajiet tal-PTEE u, fejn meħtieġ, mill-Istat Membri li l-PTEE jkollu rabta miegħu, skont il-kompetenzi istituzzjonali, legali u finanzjarji rispettivi.

Artikolu 5

Interessi reċiproki, kumplimentarjetà u prijoritajiet

1. L-assoċjazzjoni hija l-qafas għal djalogu politiku u kooperazzjoni dwar kwistjonijiet ta’ interess reċiproku.

2. Għandha tingħata prijorità lil kooperazzjoni f’oqsma ta’ interess reċiproku, bħal:

(a) id-diversifikazzjoni ekonomika tal-ekonomiji tal-PTEE, fosthom l-integrazzjoni ulterjuri tagħhom fl-ekonomija dinjija u dik reġjonali;

(b) il-promozzjoni ta’ tkabbir ekoloġiku;

(c) il-ġestjoni sostenibbli ta’ riżorsi naturali, fosthom il-ħarsien u l-użu sostenibbli tal-bijodiversità u ta’ servizzi ta’ ekosistema;

(d) l-adattament u l-mitigazzjoni tal-impatti tat-tibdil fil-klima;

(e) il-promozzjoni tat-tnaqqis tar-riksju ta’ diżastri;

(f) il-promozzjoni tar-riċerka, l-innovazzjoni u l-attivitajiet ta’ kooperazzjoni xjentifika;

(g) il-promozzjoni ta’ skambji soċjali, kulturali u ekonomiċi bejn il-PTEE, il-ġirien tagħhom u sħab oħra.

3. Il-kooperazzjoni fl-oqsma ta’ interess reċiproku għandha bħala l-għan tagħha il-promozzjoni tal-awtonomija tal-PTEE u l-iżvilupp tal-kapaċitajiet tal-PTEE li jifformulaw, jimplimentaw u jwettqu monitoraġġ tal-strateġiji u l-politiki stabbiliti fil-paragrafu 2.

Artikolu 6

Promozzjoni tal-assoċjazzjoni

1. Bil-għan tat-tisħiħ tar-relazzjonijiet bejniethom, l-Unjoni u l-PTEE jagħmlu mill-aħjar biex jippromwovu l-assoċjazzjoni maċ-ċittadini tagħhom, partikolarment permezz tal-promozzjoni tal-iżvilupp tar-rabtiet u l-kooperazzjoni bejn l-awtoritajiet, il-komunità akkademika, is-soċjetà ċivili u n-negozji tal-PTEE fuq naħa waħda, u mal-interlokuturi tagħhom fi ħdan l-Unjoni fuq in-naħa l-oħra.

2. Il-PTEE għandhom jagħmlu sforzi li jsaħħu u jippromwovu r-relazzjonijiet tagħhom mal-Unjoni inġenerali. L-Istati Membri għandhom jappoġġaw dawn l-isforzi.

Artikolu 7

Kooperazzjoni reġjonali, integrazzjoni reġjonali u kooperazzjoni ma’ sħab oħra

1. Suġġett għall-Artikolu 3 ta’ din id-Deċiżjoni, l-assoċjazzjoni għandha l-għan li tappoġġa lill-PTEE fl-isforzi taghħom li jsiru jagħmlu parti minn inizjattivi ta’ kooperazzjoni internazzjonali, reġjonali u/jew subreġjonali kif ukoll proċessi ta’ integrazzjoni reġjonali jew subreġjonali, f’konformità mal-aspirazzjonijiet tagħhom u skont l-għanijiet u l-prijoritajiet definiti mill-awtoritajiet kompetenti tal-PTEE.

2. Għal dan il-għan, l-Unjoni u l-PTEE jistgħu jiskambjaw informazzjoni u l-aħjar prattika jew jistabbilixxu kwalunkwe sura oħra ta’ kooperazzjoni u koordinazzjoni mill-qrib ma’ sħab oħrajn fil-kuntest tal-parteċipazzjoni tal-PTEE f’organizzazzjonijiet reġjonali u internazzjonali, fejn xieraq permezz ta’ ftehimiet internazzjonali.

3. L-assoċjazzjoni għandha l-għan li tappoġġa l-kooperazzjoni bejn il-PTEE u sħab oħrajn fl-oqsma tal-kooperazzjoni stabbilita fil-Partijiet Tnejn u Tlieta ta’ din id-Deċiżjoni. F’dan ir-rigward, l-għan tal-assoċjazzjoni hija l-promozzjoni tal-kooperazzjoni bejn il-PTEE u r-reġjuni ultraperiferiċi, imsemmija fl-Artikolu 349 tat-TFUE, l-Istati Afrikani, tal-Karibew u tal-Paċifiku (AKP) ġirien tagħhom u Stati li mhumiex parti mill-AKP. Sabiex tikseb dan il-għan, l-Unjoni għandha ttejjeb il-koordinazzjoni u s-sinerġiji bejn il-programmi ta’ kooperazzjoni appoġġati minn strumenti finanzjarji differenti tal-UE. L-Unjoni għandha tfittex li tassoċja l-PTEE fl-organi tagħhom ta’ djalogu mal-pajjiżi ġirien tagħhom, sew jekk ikunu Stati tal-AKP kif ukoll dawk mhux tal-AKP, u mar-reġjuni ultraperiferiċi, fejn xieraq.

4. L-appoġġ għall-parteċipazzjoni tal-PTEE f’organizzazzjoni ta’ integrazzjoni reġjonali għandha tiffoka l-aktar fuq:

(a) il-bini ta’ kapaċitajiet ta’ diversi organizzazzjoniet u istituzzjonijiet reġjonali li l-PTEE huma membri tagħhom;

(b) inizjattivi reġjonali u subreġjonali bħall-implimentazzjoni ta’ politiki ta’ riforma settorjali fir-rigward ta’ oqsma ta’ kooperazzjoni identifikati fil-Partijiet Tnejn u Tlieta ta’ din id-Deċiżjoni;

(c) il-kuxjenza u l-għarfien tal-PTEE fuq l-impatti ta’ proċessi ta’ integrazzjoni reġjonali fuq oqsma differenti;

(d) il-parteċipazzjoni tal-PTEE fl-iżvilupp ta’ swieq reġjonali fi ħdan il-kuntest ta’ organizzazzjoni ta’ integrazzjoni reġjonali;

(e) l-investimenti transkonfinali bejn il-PTEE u l-ġirien tagħhom.

Artikolu 8

Parteċipazzjoni fir-Raggruppamenti Ewropej ta’ Kooperazzjoni Territorjali

Fl-applikazzjoni tal-Artikolu 7(1) sa (3) ta’ din id-Deċiżjoni, l-inizjattivi ta’ kooperazzjoni jew forom oħra ta’ kooperazzjoni għandhom ifissru wkoll li l-awtoritajiet governattivi, l-organizzazzjonijiet reġjonali u subreġjonali, l-awtoritajiet lokali u, fejn xieraq, korpi jew istituzzjonijiet oħra pubbliċi u privati (inklużi l-fornituri tas-servizz pubbliku) minn PTEE jistgħu jipparteċipaw f’Raggruppament Ewropew ta’ Kooperazzjoni Territorjali (REKT) soġġetti għar-regoli u l-objettivi tal-attivitajiet ta’ kooperazzjoni ta’ din id-Deċiżjoni u dawk tar-Regolament (KE) Nru 1082/2006 u f’konformità mal-arranġamenti applikabbli għall-Istat Membru li jkollu rabtiet miegħu l-PTEE.

Artikolu 9

Trattament speċifiku

1. L-assoċjazzjoni għandha tikkunsidra d-diversità tal-PTEE f’termini ta’ żvilupp ekonomiku u kapaċità li jibbenefikaw bis-sħiħ mill-kooperazzjoni reġjonali u l-integrazzjoni reġjonali msemmija fl-Artikolu 7.

2. Il-PTEE iżolati għandu jiġi stabbilit trattament speċifiku għalihom.

3. Sabiex isir possibbli li l-PTEE iżolati jegħlbu l-ostakli strutturali u tfixkil ieħor għall-iżvilupp tagħhom, dan it-trattament speċifiku għandu jikkunsidra d-diffikultajiet speċifiċi tagħhom, fost l-oħrajn, meta jiġi ddeterminat il-volum ta’ assistenza finanzjarja u l-kundizzjonijiet marbuta miegħu.

4. Il-PTEE li għandhom jitqiesu bħala iżolati jinsabu elenkati fl-Anness I.







Kapitolu 2

Atturi tal-kooperazzjoni

Artikolu 10

Approċċ ġenerali

1. L-assoċjazzjoni għandha tissejjes fuq djalogu u konsultazzjoni wiesa’ dwar kwistjonijiet ta’ interess reċiproku bejn il-PTEE, l-Istati Membri li huma marbuta magħhom u l-Kummissjoni u, fejn xieraq, il-Bank Ewropew tal-Investiment (BEI).

2. Fejn xieraq, il-PTEE għandhom jorganizzaw djalgou u konsultazzjonijiet ma’ awtoritajiet u korpi bħal:

(a) l-awtoritajiet kompetenti lokali u awtoritajiet pubbliċi oħra;

(b) l-isħab ekonomiċi u soċjali;

(c) kwalunkwe korp kompetenti ieħor li jirrappreżenta s-soċjetà ċivili, sħab ambjentali, organizzazzjonijiet mhux governattivi, u korpi responsabbli mill-promozzjoni tal-ugwaljanza bejn l-irġiel u n-nisa.

Artikolu 11

Atturi tal-kooperazzjoni

1. Atturi ta’ kooperazzjoni fil-PTEE għandhom jinkludu:

(a) l-awtoritajiet governattivi tal-PTEE;

(b) l-awtoritajiet lokali fil-PTEE;

(c) is-soċjetà ċivili u organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili, bħal assoċjazzjonijiet soċjali, tal-impjegaturi u trade unions, u organizzazzjonijiet mhux governattivi lokali, nazzjonali jew internazzjonali;

(d) organizzazzjoni reġjonali u subreġjonali.

2. L-Istati Membri li l-PTE għandhom rabtiet magħhom għandhom jinformaw lill-Kummissjoni fi żmien tliet xhur mid-dħul fis-seħħ ta’ din id-Deċiżjoni dwar l-awtoritajiet lokali u governattivi msemmija fil-punti (a) u (b) tal-paragrafu 1.

Artikolu 12

Responsabbiltajiet tal-atturi mhux governattivi

1. L-atturi mhux governattivi jista’ jkollhom rwol fl-iskambju ta’ informazzjoni u konsultazzjonijiet dwar il-kooperazzjoni, partikolarment għat-tħejjija u l-implimentazzjoni ta’ assistenza għal kooperazzjoni, proġetti u programmi. Huma jistgħu jirċievu deroga ta’ setgħat ta’ ġestjoni finanzjarja għall-implimentazzjoni ta’ proġetti u programmi għall-fini li jingħata appoġġ għal inizjattivi ta’ żvilupp lokali.

2. L-atturi mhux governattivi eliġibbli għal ġestjoni deċentralizzata ta’ proġetti jew programmi għandhom jiġu identifikati permezz ta’ ftehim bejn l-awtoritajiet tal-PTEE, il-Kummissjoni u l-Istati Membri li l-PTEE għandu rabtiet magħhom, waqt li jitqies is-suġġett ikkonċernat, l-għarfien espert tagħhom u l-qasam tal-attività. Il-proċess ta’ identifikazzjoni għandu jitmexxa f’kull PTEE bħala parti mid-djalogu u konsultazzjonijiet wiesa’ imsemmija fl-Artikolu 10.

3. L-assoċjazzjoni għandha l-għan li tikkontribwixxi għall-isforzi tal-PTEE li jsaħħu l-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili, partikolarment dwar il-ħolqien u l-iżvilupp tagħhom, u l-iżvilupp tal-arranġamenti meħtieġa biex l-involviment tagħhom jitħalla jsir fl-iddiżinjar, l-implimentazzjoni u l-evalwazzjoni ta’ strateġiji u programmi ta’ żvilupp.







Kapitolu 3

Qafas istituzzjonali tal-assoċjazzjoni

Artikolu 13

Prinċipji ta’ gwida għad-djalogu

1. L-Unjoni, il-PTEE u l-Istati Membri li huma marbuta magħhom għandhom jimpenjaw ruħhom regolarment fi djalogu politiku komprensiv.

2. Id-djalogu għandu jitmexxa f’konformità sħiħa mas-setgħat istituzzjonali, legali u finanzjarji rispettivi tal-Unjoni, tal-PTEE u tal-Istati Membri li l-PTEE għandhom rabtiet magħhom. Id-djalogu għandu jitmexxa b’mod flessibbli: jista’ jkun formali jew informali, f’livell jew format xieraq u mmexxi fil-limiti tal-qafas imsemmi fl-Artikolu 14.

3. Id-djalogu għandu jippermetti li l-PTEE jieħdu sehem fl-implimentazzjoni tal-assoċjazzjoni.

4. Id-djalogu għandu jiffoka, fost l-oħrajn, fuq kwistjonijiet politiċi ta’ interess reċiproku jew ta’ sinifikat ġenerali għall-ksib tal-għanijiet tal-assoċjazzjoni.

Artikolu 14

Organi tal-assoċjazzjoni

1. L-assoċjazzjoni għandha tistabbilixxi l-organi ta’ djalogu li ġejjin:

(a) Il-forum bejn il-PTEE u l-UE (il-“forum PTEE-UE”), għandu jiltaqa’ kull sena biex ilaqqa’ l-awtoritajiet tal-PTEE, ir-rappreżentanti tal-Istati Membri u l-Kummissjoni. Il-membri tal-Parlament Ewropew, ir-rappreżentanti tal-BEI, u r-rappreżentanti tal-reġjuni ultraperiferiċi għandhom, fejn xieraq, ikunu assoċjati mal-Forum PTEE-UE;

(b) fuq bażi regolari, il-Kummissjoni, il-PTEE u l-Istati Membri li l-PTEE għandhom rabtiet magħhom għandu jkollhom konsultazzjonijiet trilaterali. Dawn il-konsultazzjonijiet għandhom jiġu organizzati tal-inqas erba’ darbiet fis-sena fuq inizjattiva tal-Kummissjoni jew fuq talba tal-PTEE u tal-Istat Membru li jkollu rabtiet miegħu;

(c) bi ftehim mal-PTEE, l-Istati Membri li l-PTEE jkollu rabtiet magħhom u l-Kummissjoni, għandhom jiġu stabbiliti gruppi ta’ ħidma, li jaġixxu f’kapaċità ta’ konsulenza, li jsegwu l-implimentazzjoni tal-assoċjazzjoni, f’sura li tixraq il-kwistjonijiet li jkunu ser jiġu indirizzati. Dawn il-gruppi ta’ ħidma jistgħu jiltaqgħu fuq talba tal-Kummissjoni, ta’ Stat Membru jew ta’ PTEE. Huma għandhom jipprovdu diskussjonijiet tekniċi dwar kwistjonijiet li huma ta’ interess speċifiku għall-PTEE u għall-Istati Membri li jkollhom rabtiet magħhom, b’mod li l-ħidma li ssir fil-Forum PTEE-UE u/jew f’konsultazzjonijiet trilaterali tiġi kkumplimentata.

2. Il-Kummissjoni għandha tippresedi l-Forum tal-PTEE, il-konsultazzjonijiet trilaterali u l-gruppi ta’ ħidma u għandha tipprovdi s-segretarjat tagħhom.







PARTI TNEJN

OQSMA TA’ KOOPERAZZJONI GĦAL ŻVILUPP SOSTENIBBLI FIL-QAFAS TAL-ASSOĊJAZZJONI







Kapitolu 1

Kwistjonijiet ambjentali, tibdil fil-klima u tnaqqis tar-riskju ta’ diżastri

Artikolu 15

Għanijiet u prinċipji ġenerali

Fil-kuntest tal-assoċjazzjoni, il-kooperazzjoni fil-qasam tal-ambjent, it-tibdil fil-klima u t-tnaqqis tar-riskju ta’ diżastri tista’ tikkonċerna:

(a) appoġġ għall-isforzi tal-PTEE sabiex jiddefinixxu u jimplimentaw politiki, strateġiji, pjani ta’ azzjoni u miżuri;

(b) appoġġ għall-isforzi tal-PTEE sabiex jintegraw f’netwerks u inizjattivi reġjonali;

(c) il-promozzjoni tal-użu sostenibbli tar-riżorsi u l-effiċjenza fl-użu tagħhom, u li jiġi inkuraġġit id-diżakkoppjament tat-tkabbir ekonomiku mid-degradazzjoni ambjentali; u

(d) l-appoġġ għall-isforzi tal-PTEE biex jaġixxi bħala ċentri reġjonali jew ċentri ta’ eċċellenza.

Artikolu 16

Immaniġġar sostenibbli u konservazzjoni tal-bijodiversità u s-servizzi ekosistemiċi

Fil-kuntest tal-assoċjazzjoni, il-kooperazzjoni fil-qasam tal-immaniġġar sostenibbli u l-konservazzjoni tal-bijodiversità u s-servizzi ekosostemiċi tista’ tikkonċerna:

(a) il-promozzjoni tal-istabbiliment u l-immaniġġar effettiv ta’ żoni mħarsa fil-baħar u fl-art u mmaniġġar imtejjeb ta’ oqsma li huma mħarsa bħalissa;

(b) l-inkoraġġiment ta’ mmaniġġar sostenibbli ta’ riżorsi tal-baħar u tal-art, li jikkontribwixxu għall-ħarsien ta’ speċi, ħabitati u funzjonijiet ta’ ekosistemi ‘il barra minn oqsma mħarsa, b’mod partikolari speċi fil-periklu, vulnerabbli u rari;

(c) it-tisħiħ tal-konservazzjoni u l-użu sostenibbli tal-bijodiversità u ta’ ekosistemi fil-baħar u fl-art permezz ta’: (i) l-indirizzar ta’ sfida ġenerali tal-ekosistemi fir-rigward tat-tibdil fil-klima billi jitħarsu ekosistemi b’saħħithom u reżiljenti u t-trawwim ta’ approċċi bbażati fuq infrastruttura u ekosistemi ekoloġiċi għall-adattament tat-tibdil fil-klima li sikwit iġibu magħhom ħafna benefiċċji; (ii) it-tisħiħ tal-kapaċitajiet fi skala lokali, reġjonali u/jew internazzjonali, permezz tal-promozzjoni ta’ skambju ta’ informazzjoni, għarfien u tal-aħjar prattiki fost il-partijiet interessati kollha fosthom l-awtoritajiet pubbliċi, sidien tal-art, is-settur privat, ir-riċerkaturi u s-soċjetà ċivili; (iii) it-tisħiħ ta’ programmi tal-konservazzjoni tan-natura eżistenti u sforzi relatati kemm fl-oqsma ta’ konservazzjoni kif ukoll ‘il barra minnhom; (iv) it-twessiegħ tal-bażi tal-għarfien u mili tal-vojt fl-għarfien, fosthom fl-ikkwantifikar tal-valur ta’ funzjonijiet u servizzi ekosistemiċi;

(d) l-inkoraġġiment u l-faċilitazzjoni tal-kooperazzjoni reġjonali sabiex jiġu indirizzati kwistjonijiet bħal dik tal-ispeċi invażivi barranin jew tal-impatti tat-tibdil fil-klima;

(e) l-iżvilupp ta’ mekkaniżmi sabiex jinġiebu riżorsi fosthom pagamenti għal servizzi ekosistemiċi.

Artikolu 17

Immaniġġar sostenibbli tal-foresti

Fil-kuntest tal-assoċjazzjoni, il-kooperazzjoni fil-qasam tal-immaniġġar sostenibbli tal-foresti tista’ tikkonċerna l-promozzjoni tal-konservazzjoni u l-immaniġġar sostenibbli ta’ foresti, inkluż ir-rwol tagħhom fil-konservazzjoni tal-ambjent mill-erożjoni u l-kontroll tad-deżertifikazzjoni, l-afforestazzjoni u l-immaniġġar tal-esportazzjonijiet tal-injam.

Artikolu 18

Immaniġġar integrat taż-żona kostali

Fil-kuntest tal-assoċjazzjoni, il-kooperazzjoni fil-qasam tal-immaniġġar taż-żoni kostali integrati jista’ jikkonċerna:

(a) l-appoġġ għall-isforzi tal-PTEE lejn l-ilħuq ta’ mmaniġġjar sostenibbli ta’ żoni kostali u tal-baħar fid-definizzjoni ta’ approċċi strateġiċi u integrati għall-ippjanar u l-immaniġġjar ta’ żoni kostali u tal-baħar;

(b) it-tlaqqigħ ta’ attivitajiet ekonomiċi u soċjali bħas-sajd u l-akwakultura, it-turiżmu, it-trasporti marittimi u l-agrikoltura mal-potenzjal ta’ żoni kostali u tal-baħar f’termini ta’ enerġija rinnovabbli, materja prima, filwaqt li jitqiesu l-impatti tat-tibdil fil-klima u l-attivitajiet tal-bniedem.

Artikolu 19

Affarijiet Marittimi

Fil-kuntest tal-assoċjazzjoni, il-kooperazzjoni fil-qasam tal-affarijiet marittimi tista’ tikkonċerna:

(a) it-tisħiħ tad-djalogu dwar kwistjonijiet ta’ interess komuni fil-qasam;

(b) il-promozzjoni tal-għarfien dwar il-baħar u l-bijoteknoloġija, l-enerġija mill-oċeani, is-sorveljanza marittima, l-immaniġġjar taż-żoni kostali u mmaniġġjar imsejjes fuq l-ekosistemi;

(c) il-promozzjoni ta’ approċċi integrati fil-livell internazzjonali.

Artikolu 20

Immaniġġjar sostenibbli tal-istokkijiet tal-ħut

1. Fil-kuntest tal-assoċjazzjoni, il-kooperazzjoni fil-qasasm tal-immaniġġjar sostenibbli tal-istokkijiet tal-ħut għandha tissejjes fuq il-prinċipji li ġejjin:

(a) impenn għal immaniġġjar responsabbli tas-sajd u tal-prattiki tas-sajd;

(b) ma jitwettqux miżuri jew attivitajiet li jkunu inkonsistenti mal-prinċipji tal-isfruttament sostenibbli tar-riżorsi tas-sajd;

(c) bla ħsara għall-ftehimiet ta’ sħubija bilaterali futuri dwar is-sajd bejn l-Unjoni u l-PTEE, l-Unjoni u l-PTEE għandhom ikollhom l-għan li jikkonsultaw b’mod regolari ma’ xulxin dwar il-konservazzjoni u l-immaniġġjar tar-riżorsi ħajjin tal-baħar u li jiskambjaw informazzjoni dwar l-istat kurrenti tar-riżorsi fil-kuntest tal-organi rilevanti tal-assoċjazzjoni previsti fl-Artikolu 14.

2. Il-kooperazzjoni fil-qasam imsemmi fil-paragrafu 1 tista’ tikkonċerna:

(a) il-promozzjoni attiva tal-governanza tajba, l-aħjar prattiki u l-immaniġġjar responsabbli tas-sajd fil-konservazzjoni u l-immaniġġjar sostenibbli tal-istokkijiet tal-ħut, fosthom l-istokkijiet tal-ħut ta’ interess komuni u dawk immaniġġjati min organizzazzjonijiet reġjonali tal-immaniġġjar tas-sajd;

(b) djalogu u kooperazzjoni dwar il-konservazzjoni tal-istokkijiet tal-ħut fosthom miżuri fil-ġlieda kontra s-sajd illegali, mhux rappurtat u mhux irregolat u kooperazzjoni effettiva mal-organizzazzjonijiet tal-immaniġġjar tal-ħut u wkoll fi ħdanhom. Id-djalogu u l-kooperazzjoni għandhom jinkludu skemi ta’ kontroll u spezzjoni, inċentivi u obbligi għal immaniġġjar aktar effettiv tas-sajd u l-ambjenti kostali fit-tul.

Artikolu 21

Immaniġġjar sostenibbli tal-ilma

1. Fil-kuntest tal-assoċjazzjoni, l-Unjoni u l-PTEE jistgħu jikkooperaw fil-qasam tal-immaniġġjar sostenibbli tal-ilma permezz ta’ politika dwar l-ilma u bini ta’ istituzzjonijiet, għall-ħarsien tar-riżorsi tal-ilma, tal-provvisti tal-ilma f’żoni rurali u urbani għal skopijiet domestiċi. industrijali u agrikoli, għall-ħżin, id-distribuzzjoni u l-immaniġġjar tar-riżorsi tal-ilma u l-immaniġġjar tal-ilma tad-drenaġġ.

2. Fil-qasam tal-provvista tal-ilma u s-settur tas-sanità, għandha tingħata attenzjoni partikolari għall-aċċess f’żoni li mhumiex moqdija tajjeb fir-rigward tal-ilma għax-xorb u s-servizzi tas-sanità u dawk li huma partikolarment esposti għal diżastri naturali, li jikkontribwixxu direttament għall-iżvilupp ta’ riżorsi umani permezz tat-titjib tal-istat tas-saħħa u taż-żieda fil-produttività.

3. Il-kooperazzjoni f’dawn l-oqsma għandha tkun iggwidata mill-prinċipju li l-ħtieġa li għad hemm għall-estensjoni tal-provvista ta’ servizzi bażiċi tal-ilma u tas-sanità lil popolazzjonijiet urbani u rurali għandha tiġi indirizzata f’modi sostenibbli mil-lat ambjentali.

Artikolu 22

Immaniġġjar tal-iskart

Fil-kuntest tal-assoċjazzjoni, il-kooperazzjoni fil-qasam tal-immaniġġjar tal-iskart tista’ tikkonċerna l-promozzjoni tal-użu tal-aħjar prattika ambjentali fl-operazzjonijiet kollha relatati mal-immaniġġjar tal-iskart, inkluż it-tnaqqis tal-iskart, ir-riċiklaġġ jew proċessi oħra ta’ rkupru, pereżempju l-irkupru tal-enerġija u r-rimi tal-iskart.

Artikolu 23

Enerġija

Fil-kuntest tal-assoċjazzjoni, il-kooperazzjoni fil-qasam tal-enerġija sostenibbli tista’ tikkonċerna:

(a) il-produzzjoni tal-enerġija, id-distribuzzjoni u l-aċċess, b’mod partikolari, l-iżvilupp, il-promozzjoni, l-użu u l-ħżin tal-enerġija sostenibbli minn sorsi ta’ enerġija rinnovabbli;

(b) politiki u regolamenti dwar l-enerġija, partikolarment it-tfassil ta’ politiki u l-adozzjoni ta’ regolamenti li jiggarantixxu tariffi tal-enerġija bi prezzijiet raġonevoli u sostenibbli;

(c) l-użu effiċjenti tal-enerġija, partikolarment l-iżvilupp u l-introduzzjoni ta’ standards tal-enerġija effiċjenti u l-implimentazzjoni ta’ miżuri ta’ effiċjenza enerġetika f’setturi differenti (industrijali, kummerċjali, pubbliċi u domestiċi), kif ukoll attivitajiet edukattivi u ta’ sensibilizzazzjoni magħhom;

(d) it-trasport, partikolarment l-iżvilupp, il-promozzjoni u l-użu ta’ mezzi tat-trasport aktar pubbliċi u privati li ma jagħmlux ħsara lill-ambjent bħal vetturi ibridi, elettriċi jew bl-idroġenu, skemi ta’ car-pooling u ta’ użu ta’ roti;

(e) l-ippjanar u l-bini ta’ bliet, partikolarment il-promozzjoni u l-introduzzjoni ta’ standards għolja fir-rigward tal-kwalità tal-ambjent u rendiment għoli fl-użu tal-enerġija fl-ippjanar urban u l-bini; u

(f) it-turiżmu, partikolarment il-promozzjoni ta’ infrastrutturi enerġetiċi awtosuffiċjenti (imsejsa fuq l-enerġija rinnovabbli) u/jew infrastrutturi turistiċi ekoloġiċi.

Artikolu 24

Tibdil fil-klima

Fil-kuntest tal-assoċjazzjoni, il-kooperazzjoni fil-qasam tat-tibdil fil-klima għandu jkollha l-għan li tappoġġa l-inizjattivi tal-PTEE li jikkonċernaw il-mitigazzjoni tat-tibdil fil-klima u l-adattament għall-effetti negattivi tat-tibdil fil-klima, u tista’ tkopri:

(a) l-iżvilupp ta’ evidenza; l-identifikazzjoni ta’ riskji ewlenin u azzjonijiet, pjanijiet, jew miżuri territorjali, reġjonali u/jew internazzjonali bil-għan tal-adattament għat-tibdil fil-klima jew il-mitigazzjoni tal-effetti negattivi tiegħu;

(b) l-integrazzjoni tal-adattament tat-tibdil fil-klima u l-mitigazzjoni tagħha fil-politiki u l-istrateġiji pubbliċi;

(c) l-elaborazzjoni u l-identifikazzjoni ta’ data u indikaturi statistiċi, għodod essenzjali għat-tfassil u l-implimentazzjoni tal-politika; u

(d) il-promozzjoni tal-parteċipazzjoni tal-PTEE fi djalogu reġjonali u internazzjonali sabiex titrawwem il-kooperazzjoni, inkluż l-iskambju ta’ għarfien u esperjenza.

Artikolu 25

Tnaqqis tar-riskju ta’ diżastri

Fil-kuntest tal-assoċjazzjoni, il-kooperazzjoni fil-qasam tat-tnaqqis tar-riskju ta’ diżastri tista’ tikkonċerna:

(a) l-iżvilupp jew l-ipperfezzjonar ta’ sistemi, inklużi infrastrutturi, għall- prevenzjoni ta’ diżastri, u għat-tħejjija għalihom, fosthom it-tbassir u s-sistemi ta’ twissija bikrija, bil-għan li jitnaqqsu l-konsegwenzi tad-diżastri;

(b) l-iżvilupp ta’ għarfien dettaljat tal-esponiment għad-diżastri u tal-kapaċitajiet ta’ rispons kurrenti fil-PTEE u fir-reġjuni fejn iseħħu;

(c) it-tisħiħ ta’ miżuri eżistenti ta’ prevenzjoni u tħejjija għal diżastri fil-livelli lokali, nazzjonali u reġjonali;

(d) it-titjib tal-kapaċitajiet ta’ rispons tal-atturi kkonċernati, sabiex isiru aktar koordinati, effettivi u effiċjenti;

(e) it-titjib tas-sensibilizzazzjoni u informazzjoni lill-popolazzjoni dwar l-esponiment għal riskji, prevenzjoni, tħejjija u rispons fl-eventwalità ta’ diżastri, bl-attenzjoni xierqa għall-ħtiġijiet speċifiċi ta’ persuni b’diżabbiltà;

(f) it-tisħiħ tal-kollaborazzjoni bejn l-atturi ewlenin involuti fil-protezzjoni ċivili; u

(g) il-promozzjoni tal-parteċipazzjoni tal-PTEE f’organi reġjonali, Ewropej u/jew internazzjonali sabiex ikun jista’ jsir skambju aktar regolari ta’ informazzjoni u kooperazzjoni aktar mill-qrib fost is-sħab differenti fl-eventwalità ta’ diżastru.







Kapitolu 2

Aċċessibbiltà

Artikolu 26

Għanijiet ġenerali

1. Fil-kuntest tal-assoċjazzjoni, il-kooperazzjoni fil-qasam tal-aċċessibbiltà għandu jkollha l-għan li:

(a) tiżgura aċċess akbar għall-PTEE għal netwerks globali tat-trasport; u

(b) tiżgura aċċess akbar għall-PTEE għal teknoloġiji u servizzi tal-informazzjoni u l-komunikazzjoni.

2. Il-kooperazzjoni fil-kuntest imsemmi fil-paragrafu 1 tista’ tinkludi:

(a) il-politika u l-bini ta’ istituzzjonijiet;

(b) it-trasport bit-triq, bil-ferrovija, bil-baħar jew b’passaġġi fuq l-ilma interni; u

(c) il-faċilitajiet ta’ ħżin f’portijiet u ajruporti.

Artikolu 27

Trasport marittimu

1. Fil-kuntest tal-assoċjazzjoni, il-kooperazzjoni fil-qasam tat-trasport marittimu għandu jkollha l-għan li tiżviluppa u tippromwovi servizzi ta’ trasport marittimu aktar kosteffiċjenti u effiċjenti fil-PTEE, u tista’ tikkonċerna:

(a) il-promozzjoni ta’ trasport bil-baħar effiċjenti ta’ merkanzija b’rati ekonomikament u kummerċjalment vijabbli;

(b) l-iffaċilitar ta’ parteċipazzjoni akbar min-naħa tal-PTEE f’servizzi internazzjonali ta’ trasport bil-baħar;

(c) l-inkoraġġiment ta’ programmi reġjonali;

(d) l-appoġġ tal-involviment tas-settur privat lokali fl-attivitajiet tat-trasport bil-baħar; u

(e) l-iżvilupp tal-infrastruttura.

2. L-Unjoni u l-PTEE għandhom jippromwovu s-sikurezza tat-trasport bil-baħar, is-sigurtà ta’ ekwipaġġi u l-prevenzjoni tat-tniġġis.

Artikolu 28

Trasport bl-ajru

Fil-kuntest tal-assoċjazzjoni, il-kooperazzjoni fil-qasam tat-trasport bl-ajru tista’ tikkonċerna:

(a) ir-riforma u l-immodernizzar tal-industriji tal-ajru tal-PTEE;

(b) il-promozzjoni tal-vijabbiltà u l-kompetittività kummerċjalital-industriji tat-trasport bl-ajru tal-PTEE;

(c) l-iffaċilitar tal-investiment u l-parteċipazzjoni tas-settur privat; u

(d) il-promozzjoni tal-iskambju ta’ għarfien u prattiki kummerċjali tajba.

Artikolu 29

Sikurezza tat-trasport bl-ajru

Fil-kuntest tal-assoċjazzjoni, il-kooperazzjoni fil-qasam tas-sikurezza tat-trasport bl-ajru għandu jkollha l-għan li tappoġġa lill-PTEE fl-isforzi tagħhom li jikkonformaw mal-istandards internazzjonali rilevanti u, fost l-oħrajn, tista’ tkopri:

(a) l-implimentazzjoni ta’ sistemi ta’ navigazzjoni bl-ajru sikuri;

(b) l-implimentazzjoni ta’ sigurtà fl-ajruport u tisħiħ fil-kapaċità tal-awtoritajiet tal-avjazzjoni ċivili biex jimmaniġaw l-aspetti kollha ta’ sigurtà operazzjonali mqiegħda taħt il-kontroll tagħhom; u

(c) l-iżvilupp ta’ infrastrutturi u riżorsi umani.

Artikolu 30

Servizzi ta’ teknoloġiji tal-informazzjoni u tal-komunikazzjoni

Fil-kuntest tal-assoċjazzjoni, il-kooperazzjoni fil-qasam tat-teknoloġija tal-informazzjoni u l-komunikazzjoni (ICT) għandu jkollha l-għan li tħeġġeġ l-innovazzjoni, it-tkabbir ekonomiku u titjib fil-ħajja ta’ kuljum taċ-ċittadini u n-negozji tal-PTEE, fosthom il-promozzjoni tal-aċċessibbiltà għal persuni b’diżabbiltà. B’mod partikolari, il-kooperazzjoni għandu jkollha l-għan li ttejjeb il-kapaċità regolatorja tal-PTEE u tista’ tappoġġa l-espansjoni ta’ netwerks u servizzi tal-ICT permezz tal-miżuri li ġejjin:

(a) il-ħolqien ta’ ambjent regolatorju prevedibbli li jżomm il-pass mal-iżviluppi teknoloġiċi, jistimula t-tkabbir u l-innovazzjoni u jrawwem il-kompetizzjoni u l-ħarsien tal-konsumatur;

(b) id-djalogu dwar id-diversi aspetti ta’ politika rigward il-promozzjoni u l-monitoraġġ tas-soċjetà tal-informazzjoni;

(c) l-iskambju ta’ informazzjoni dwar standards u kwistjonijiet ta’ interoperabbiltà;

(d) il-promozzjoni tal-kooperazzjoni fil-qasam tar-riċerka tal-ICT u fil-qasam tal-infrastrutturi tar-riċerka bbażati fuq l-ICT;

(e) l-iżvilupp ta’ servizzi u applikazzjonijiet fl-oqsma b’impatt kbir fuq is-soċjetà.







Kapitolu 3

Riċerka u innovazzjoni

Artikolu 31

Kooperazzjoni fir-riċerka u l-innovazzjoni

Fil-kuntest tal-assoċjazzjoni, il-kooperazzjoni fil-qasam tar-riċerka u l-innovazzjoni tista’ tkopri x-xjenza, it-teknoloġija, fosthom it-teknoloġiji tal-informazzjoni u l-komunikazzjoni, bil-għan li jingħata kontribut għall-iżvilupp sostenibbli tal-PTEE u għall-promozzjoni tar-rwol tal-PTEE bħala ċentri reġjonali u ċentri ta’ eċċellenza kif ukoll tal-kompetittività industrijali tagħhom. B’mod partikolari, il-kooperazzjoni tista’ tikkonċerna:

(a) id-djalogu, il-kooperazzjoni u l-ħolqien ta’ sinerġiji bejn il-politiki u l-inizjattivi tal-PTEE u l-Unjoni dwar ix-xjenza, it-teknoloġija u l-innovazzjoni;

(b) il-bini ta’ politika u istituzzjonijiet fil-PTEE u azzjonijiet komuni fil-livell lokali, nazzjonali jew reġjonali, bil-għan li jiġu żviluppati x-xjenza, it-teknoloġija u l-attivitajiet innovazzjoni u l-applikazzjoni tagħhom;

(c) il-kooperazzjoni bejn entitajiet legali mill-PTEE, l-Unjoni, l-Istati Membri u pajjiżi terzi;

(d) il-parteċipazzjoni ta’ riċerkaturi individwali, korpi tar-riċerka u entitajiet legali mill-PTEE fil-qafas għall-kooperazzjoni relatat ma’ programmi ta’ riċerka u innovazzjoni fi ħdan l-Unjoni u l-Programm għall-Kompetittività tal-Intrapriżi u l-impriżi żgħar u ta’ daws medju (COSME); u

(e) it-taħriġ u l-mobbiltà internazzjonali ta’ riċerkaturi tal-PTEE u skambji.







Kapitolu 4

Żgħażagħ, edukazzjoni, taħriġ, saħħa, impjiegi u politika soċjali

Artikolu 32

Żgħażagħ

1. L-Unjoni għandha tiżgura li l-persuni fiżiċi mill-PTEE, kif definiti fl-Artikolu 50, ikunu jistgħu jipparteċipaw f’inizjattivi tal-Unjoni li jikkonċernaw iż-żgħażagħ fuq l-istess bażi taċ-ċittadini tal-Istati Membri.

2. L-assoċjazzjoni għandha l-għan li ssaħħaħ ir-rabtiet bejn iż-żgħażagħ li jgħixu fil-PTEE u fl-Unjoni, fost l-oħrajn permezz tal-promozzjoni tal-mobbiltà għat-tagħlim għaż-żgħażagħ tal-PTEE u bit-trawwim tal-komprensjoni reċiproka bejn iż-żgħażagħ.

Artikolu 33

Edukazzjoni u taħriġ

1. Fil-kuntest tal-assoċjazzjoni, il-kooperazzjoni fil-qasam tal-edukazzjoni u t-taħriġ tista’ tikkonċerna:

(a) l-għoti ta’ edukazzjoni inklużiva ta’ kwalità għolja fil-livell primarju, sekondarju u tal-edukazzjoni terzjarja u fil-qasam tal-edukazzjoni u t-taħriġ vokazzjonali; u

(b) l-appoġġ lill-PTEE fid-definizzjoni u l-implimentazzjoni ta’ politiki tal-edukazzjoni u tat-taħriġ vokazzjonali.

2. L-Unjoni għandha tiżgura li l-persuni fiżiċi mill-PTEE, kif definiti fl-Artikolu 50, ikunu jistgħu jipparteċipaw f’inizjattivi tal-Unjoni li jikkonċernaw l-edukazzjoni u t-taħriġ vokazzjonali fuq l-istess bażi taċ-ċittadini tal-Istati Membri.

3. L-Unjoni għandha tiżgura li l-korpi u l-istituti tal-edukazzjoni mill-PTEE jkunu jistgħu jieħdu sehem f’inizjattivi ta’ kooperazzjoni tal-Unjoni relatati mal-edukazzjoni u t-taħriġ vokazzjonali abbażi tal-istess korpi u istituzzjonijiet tal-edukazzjoni tal-Istati Membri.

Artikolu 34

Impjiegi u politika soċjali

1. L-Unjoni u l-PTEE għandu jkollhom djalogu fil-qasam tal-impiegi u l-politika soċjali li jikkontribwixxi għall-iżvilupp ekonomiku u soċjali tal-PTEE u l-promozzjoni ta’ xogħol deċenti fil-PTEE u fir-reġjuni fejn jinsabu. Dan id-djalogu għandu jkollu l-għan ukoll li jappoġġa l-isforzi tal-awtoritajiet tal-PTEE għall-iżvilupp ta’ politiki u leġiżlazzjoni f’dan il-qasam.

2. Fil-parti l-kbira tiegħu dan id-djalogu għandu jikkonsisti minn informazzjoni u l-aħjar prattiki relatati mal-politiki u l-leġiżlazzjoni fil-qasam tal-impjiegi u l-politika soċjali li jkunu fl-interess reċiproku tal-Unjoni u tal-PTEE. F’dan ir-rigward, għandhom jiġu kkunsidrati oqsma bħall-iżvilupp tal-ħiliet, il-ħarsien soċjali, id-djalogu soċjali, l-opportunitajiet indaqs, in-nondiskriminazzjoni u l-aċċessibbiltà għal persuni b’diżabbiltà, is-saħħa u s-sikurezza fuq il-post tax-xogħol u standards tax-xogħol.

Artikolu 35

Saħħa pubblika

Fil-kuntest tal-assoċjazzjoni, il-kooperazzjoni fil-qasam tas-saħħa għandu jkollha l-għan li ssaħħaħ il-kapaċità tal-PTEE għal sorveljanza, detezzjoni bikrija u tweġiba għal tifqigħat ta’ mard li jittieħed permezz ta’ miżuri li jinkludu:

(a) azzjonijiet li jsaħħu t-tħejjija u l-kapaċità ta’ rispons kontra theddid transkonfinali fuq is-saħħa bħal mard li jittieħed li għandhom jiġu żviluppati fuq strutturi eżistenti u li għandhom jittrattaw ċirkostanzi mhux normali;

(b) bini ta’ kapaċità permezz tat-tisħiħ ta’ netwerks ta’ saħħa pubblika fil-livell reġjonali, il-faċilitazzjoni tal-iskambju ta’ informazzjoni fost esperti u l-promozzjoni ta’ taħriġ xieraq;

(c) żvilupp ta’ għodod u pjattaformi tal-komunikazzjoni kif ukoll programmi ta’ tagħlim elettroniku adattat għall-ħtiġijiet partikolari tal-PTEE.







Kapitolu 5

Kultura

Artikolu 36

Skambji kulturali u djalogu

1. Fil-kuntest tal-assoċjazzjoni, il-kooperazzjoni fil-qasam tal-iskambji kulturali u d-djalogu tista’ tikkonċerna:

(a) l-iżvilupp indipendenti tal-PTEE, billi dan huwa proċess imsejjes fuq il-persuni nfushom u b’għeruq fil-kultura ta’ kull poplu;

(b) l-appoġġ għall-politiki u l-miżuri adottati mill-awtoritajiet kompetenti tal-PTEE biex jittejbu r-riżorsi umani, jiżdiedu l-kapaċitajiet kreattivi tagħhom stess u jiġu promossi l-identitajiet kulturali tagħhom;

(c) il-parteċipazzjoni tal-popolazzjoni fil-proċess tal-iżvilupp;

(d) l-iżvilupp ta’ komprensjoni komuni u skambju ta’ informazzjoni mtejjeb fir-rigward ta’ kwistjonijiet kuturali u awdjoviżivi permezz tad-djalogu.

2. Permezz tal-kooperazzjoni tagħhom, l-Unjoni u l-PTEE għandhom jippruvaw jistimulaw l-iskambju kulturali bejniethom permezz ta’:

(a) kooperazzjoni bejn is-setturi kulturali u kreattivi tas-sħab kollha;

(b) il-promozzjoni taċ-ċirkulazzjoni ta’ xogħlijiet kulturali u kreattivi u operaturi bejniethom;

(c) il-kooperazzjoni fl-ambitu tal-kooperazzjoni għat-trawwim tal-iżvilupp, l-innovazzjoni, il-bini ta’ udjenza u mudelli kummerċjali ġodda.

Artikolu 37

Kooperazzjoni awdjoviżiva

1. Fil-kuntest tal-assoċjazzjoni, il-kooperazjoni fil-qasam awdjoviżiv għandha l-għan li tippromwovi l-produzzjonijiet awdjoviżivi ta’ xulxin u tista’ tkopri l-azzjonijiet li ġejjin:

(a) il-kooperazzjoni u l-iskambju bejn l-industriji tax-xandir rispettivi;

(b) inkoraġġiment tal-iskambju ta’ xogħlijiet awdjoviżivi;

(c) l-iskambju ta’ informazzjoni u fehmiet dwar il-politika awdjoviżiva u tax-xandir u qafas regolatorju bejn l-awtoritajiet kompetenti;

(d) l-inkoraġġiment ta’ zjajjar u parteċipazzjoni f’avvenimenti internazzjonali li jsiru fit-territorju tagħhom kif ukoll f’pajjiżi terzi.

2. Xogħlijiet awdjoviżivi koprodotti għandhom ikunu intitolati li jibbenefikaw minn kwalunkwe skema dwar il-promozzjoni ta’ kontenut kulturali lokali jew reġjonali stabbilit fl-Unjoni, il-PTEE u l-Istati Membri li jkollhom rabtiet magħhom.

Artikolu 38

Arti tal-ispettaklu

Fil-kuntest tal-assoċjazzjoni, il-kooperazzjoni fil-qasam tal-arti tal-ispettaklu tista’ tikkonċerna:

(a) il-faċilitazzjoni ta’ aktar kuntatti bejn il-prattikanti ta’ arti tal-ispettaklu f’oqsma bħall-iskambji professjonali u taħriġ fosthom il-parteċipazzjoni f’udjenzi bi prova, l-iżvilupp ta’ netwerks u l-promozzjoni tan-netwerking;

(b) l-inkoraġġiment ta’ produzzjonijiet konġunti bejn produtturi ta’ Stat Membru wieħed jew aktar tal-Unjoni u PTEE wieħed jew aktar; u

(c) l-inkoraġġiment tal-iżvilupp ta’ standards internazzjonali tat-teknoloġija teatrali u l-użu ta’ sinjali tal-palk teatrali, fosthom permezz ta’ korpi xierqa tal-istandardizzazzjoni.

Artikolu 39

Protezzjoni ta’ wirt kulturali u monumenti storiċi

Fil-kuntest tal-assoċjazzjoni, il-kooperazzjoni fil-qasam ta’ wirt kulturali tanġibbli u intanġibbli u monumenti storiċi għandha l-għan li tippromwovi skambji ta’ għarfien espert u tal-aħjar prattiki permezz ta’:

(a) il-faċilitazzjoni ta’ skambji ta’ esperti;

(b) il-kollaborazzjoni dwar taħriġ professjonali;

(c) is-sensibilizzazzjoni tal-pubbliku lokali; u

(d) l-għoti ta’ pariri u l-ħarsien ta’ monumenti storiċi u spazji protetti u dwar il-leġiżlazzjoni u l-implimentazzjoni ta’ miżuri relatati mal-wirt, partikolarment l-integrazzjoni tiegħu fil-ħajja lokali.







Kapitolu 6

Il-ġlieda kontra l-kriminalità organizzata

Artikolu 40

Il-ġlieda kontra l-kriminalità organizzata, it-traffikar ta’ bnedmin, abbuż sesswali mit-tfal u l-isfruttament sesswali, it-terroriżmu u l-korruzzjoni

1. Fil-kuntest tal-assoċjazzjoni, il-kooperazzjoni fil-qasam tal-kriminalità organizzata tista’ tikkonċerna:

(a) l-iżvilupp ta’ mezzi innovattivi u effettivi ta’ kooperazzjoni ġudizzjarja u tal-pulizija, fosthom kooperazzjoni ma’ partijiet interessati oħrajn bħas-soċjetà ċivili, fil-prevenzjoni u l-ġlieda kontra l-kriminalità organizzata, it-traffikar ta’ bnedmin, l-abbuż sesswali mit-tfal u l-isfruttament sesswali, it-terroriżmu u l-korruzzjoni; u

(b) l-appoġġ sabiex tiżdied l-effiċjenza tal-politiki tal-PTEE għall-prevenzjoni u l-ġlieda kontra l-kriminalità organizzata, it-traffikar tal-bnedmin, l-abbuż sesswali mit-tfal u l-isfruttament sesswali, it-terroriżmu u l-korruzzjoni, kif ukoll il-produzzjoni, id-distribuzzjoni u t-traffikar ta’ kwalunkwe tip ta’ droga narkotika u sustance psikotropika, il-prevenzjoni u t-tnaqqis tal-użu tad-drogi u danni relatati mad-drogi, b’kunsiderazzjoni tax-xogħol li twettaq f’dawn l-oqsma min korpi internazzjonali, fost l-oħrajn permezz: (i) taħriġ u bini ta’ kapaċità fil-prevenzjoni u ġlieda konta l-kriminalità organizzata, fosthom it-traffikar ta’ bnedmin, l-abbuż sesswali mit-tfal u l-isfruttament sesswali, it-terroriżmu u l-korruzzjoni; (ii) il-prevenzjoni inkluż it-taħriġ, l-edukazzjoni u l-promozzjoni tas-saħħa, it-trattament u r-riabilitazzjoni ta’ min hu dipendenti fuq id-droga, fosthom proġetti għar-riintegrazzjoni ta’ min huwa dipendenti fuq id-droga fl-ambjenti soċjali u tax-xogħol; (iii) l-iżvilupp ta’ miżuri effettivi ta’ nfurzar; (iv) assistenza teknika, finanzjarja u amministrattiva dwar l-iżvilupp ta’ politiki u leġiżlazzjoni effettivi dwar it-traffikar ta’ bnedmin, partikolarment kampanji ta’ sensibilizzazzjoni, mekkaniżmi ta’ konsultazzjoni u sistemi ta’ ħarsien tal-vittmi, bl-involviment tal-partijiet interessati rilevanti kollha u s-soċjetà ċivili; (v) assistenza teknika, finanzjarja u amministrattiva relatata mal-prevenzjoni, it-trattament u t-tnaqqis tal-ħsara relatata mal-abbuż mid-droga; (vi) assistenza teknika għall-appoġġ tal-iżvilupp ta’ leġiżlazzjoni u ta’ politika kontra l-abbuż sesswali mit-tfal u l-isfruttament sesswali; u (vii) assistenza teknika u taħriġ għall-appoġġ tal-bini ta’ kapaċità u l-inkoraġġiment tal-konformità ma’ standards internazzjonali fil-ġlieda kontra l-korruzzjoni speċjalment ta’ dawk stabbiliti fil-Konvenzjoni tan-NU kontra l-Korruzzjoni.

2. Fil-kuntest tal-assoċjazzjoni, il-PTEE għandhom jikkooperaw mal-Unjoni fir-rigward tal-ġlieda kontra l-ħasil tal-flus u l-finanzjament tat-terroriżmu skont l-Artikoli 70 u 71.







Kapitolu 7

Turiżmu

Artikolu 41

Turiżmu

Fil-kuntest tal-Assoċjazzjoni, il-kooperazzjoni fil-qasam tat-turiżmu tista’ tinkludi:

(a) miżuri bil-għan li jiġu definiti, adattati u żviluppati politiki sostenibbli dwar it-turiżmu;

(b) miżuri u operazzjoni għall-iżvilupp u l-appoġġ ta’ turiżmu sostenibbli;

(c) miżuri bil-għan li t-turiżmu sostenibbli jiġi integrat fil-ħajja soċjali, kulturali u ekonomika taċ-ċittadini tal-PTEE.







PARTI TLIETA

KUMMERĊ U KOOPERAZZJONI RELATATA MAL-KUMMERĊ







TITOLU I

DISPOŻIZZJONIJIET ĠENERALI

Artikolu 42

Għanijiet ġenerali

L-għanijiet ġenerali tal-kooperazzjoni rigward il-kummerċ u rigward il-kwistjonijiet relatati mal-kummerċ bejn l-Unjoni u l-PTEE huma:

(a) il-promozzjoni tal-iżvilupp ekonomiku u soċjali tal-PTEE billi jinħolqu relazzjonijiet ekonomiċi mill-qrib bejnhom u l-Unjoni fit-totalità tagħha;

(b) jingħata stimolu favur l-integrazzjoni effettiva tal-PTEE fl-ekonomiji reġjonali u dinjin u favur l-iżvilupp tal-kummerċ tal-merkanzija u tas-servizzi;

(c) l-appoġġ lill-PTEE fil-ħolqien ta’ klima li tiffavorixxi l-investiment biex b’hekk jiġi sostnut l-iżvilupp ekonomiku u soċjali tal-PTEE;

(d) il-promozzjoni tal-istabbiltà, l-integrità u t-trasparenza tas-sistema finanzjarja globali, u l-governanza tajba fil-qasam tat-taxxa;

(e) jingħata appoġġ lill-proċess tad-diversifikazzjoni tal-ekonomiji tal-PTEE;

(f) jingħata appoġġ lill-kapaċitajiet tal-PTEE biex jifformulaw u jimplimentaw il-politiki meħtieġa għall-iżvilupp tal-kummerċ tagħhom tal-merkanzija u tas-servizzi;

(g) jingħata appoġġ lill-kapaċitajiet tal-PTEE fil-qasam tal-esportazzjoni u tal-kummerċ;

(h) l-appoġġ lill-isforzi tal-PTEE sabiex jallinjaw jew jikkonverġu l-leġiżlazzjoni lokali tagħhom mal-leġiżlazzjoni tal-Unjoni, fejn dan ikun rilevanti;

(i) l-għoti ta’ possibbiltajiet għal kooperazzjoni u djalogu mal-Unjoni dwar oqsma kummerċjali u dawk relatati mal-kummerċ.







TITOLU II

ARRANĠAMENTI GĦAL KUMMERĊ FI PRODOTTI U SERVIZZI U L-ISTABBILIMENT







Kapitolu 1

Arranġamenti għal kummerċ fil-prodotti

Artikolu 43

Aċċess liberu għal prodotti oriġinanti

1. Il-prodotti li joriġinaw mill-PTEE għandhom jiġu importati fl-Unjoni mingħajr dazju ta’ importazzjoni.

2. Id-definizzjoni ta’ prodotti oriġinanti u l-metodi ta’ kooperazzjoni amministrattiva li għandhom x’jaqsmu ma’ dan huma preskritti fl-Anness VI.

Artikolu 44

Restrizzjonijiet kwantitattivi u miżuri li jkollhom effett ekwivalenti

1. Fir-rigward tal-importazzjonijiet ta’ prodotti oriġinanti fil-PTEE, l-Unjoni ma għandha tapplika l-ebda restrizzjoni jew miżura kwantitattivi li jkollha effett ekwivalenti.

2. Il-paragrafu 1 ma għandux jipprekludi projbizzjonijiet jew restrizzjonijiet ġustifikati fuq importazzjonijiet, esportazzjonijiet jew prodotti fi tranżitu għal raġunijiet ta’ moralità pubblika jew politika pubblika, il-protezzjoni tas-saħħa u l-ħajja tal-bniedem, tal-annimali u tal-pjanti, il-protezzjoni ta’ teżori nazzjonali li jippossjedu valur artistiku, storiku jew arkaeloġiku, il-konservazzjoni ta’ risorsi naturali li jinħlew jew il-protezzjoni ta’ proprjetajiet industrijali u kummerċjali.

Il-projbizzjonijiet jew restrizzjonijiet imsemmijin fl-ewwel subparagrafu ma għandhom fl-ebda każ jikkostitwixxu mezz ta’ diskriminazzjoni arbitrarja jew mhux ġustifikabbli jew restrizzjoni travestita fil-kummerċ.

Artikolu 45

Miżuri adottati mill-PTEE

1. L-awtoritajiet tal-PTEE jistgħu jżommu jew jintroduċu, fir-rigward ta’ importazzjonijeit ta’ prodotti oriġinanti mill-Unjoni, id-dazji doganali u r-restrizzjonijiet kwantitattivi li jqisu bħala xierqa fid-dwal tal-ħtiġijiet tal-iżvilupp rispettivi tagħhom.

2. Għall-oqsma koperti minn dan il-kapitolu, il-PTEE għandhom jagħtu lill-Unjoni trattament favorevoli daqs l-aktar trattament favorevoli applikabbli għal kwalunkwe ekonomija maġġuri ta’ kummerċ kif definita fil-paragrafu 4.

3. Il-paragrafu 2 ma għandux jipprekludi lil PTEE milli jagħti trattament aktar favorevoli lil ċerti PTEE oħrajn jew pajjiżi oħrajn fil-fażi tal-iżvilupp minn dak li jagħti lill-Unjoni.

4. Għall-finijiet ta’ dan it-Titolu, “ekonomija kummerċjali maġġuri” tfisser kwalunkwe pajjiż żviluppat, jew kwalunkwe pajjiż li jammonta għal sehem ta’ aktar minn wieħed fil-mija mill-esportazzjonijiet ta’ merkanzija dinjija, jew, bla ħsara għall-paragrafu 3, kwalunkwe grupp ta’ pajjiżi li jaġixxu individwalment, flimkien jew permezz ta’ ftehim ta’ integrazzjoni ekonomika li flimkien ikunu jammontaw għal 1,5 % tal-esportazzjonijiet ta’ merkanzija dinjija. Għal dan il-kalkolu, għandha tintuża l-aħħar d-data uffiċjali disponibbli mid-WTO dwar l-esportaturi ewlenin fil-kummerċ dinji tal-merkanzija (eskluż il-kummerċ fi ħdan l-Unjoni).

5. L-awtoritajiet tal-PTEE għandhom jikkomunikaw lill-Kummissjoni, sat-2 ta' April 2014, it-tariffi doganali u l-listi ta’ restrizzjonijiet kwantitattivi li japplikaw f’konformità ma’ din id-Deċiżjoni.

L-awtoritajiet tal-PTEE għandhom jikkomunikaw ukoll lill-Kummissjoni kull emenda sussegwenti għal dawn il-miżuri kif u meta jkunu adottati.

Artikolu 46

Nondiskriminazzjoni

1. L-Unjoni ma għandhiex tiddiskrimina bejn il-PTEE u l-PTEE ma għandhomx jiddiskriminaw bejn l-Istati Membri.

2. F’konformità mal-Artikolu 65, l-implimentazzjoni tad-dispożizzjonijiet speċifiċi ta’ din id-Deċiżjoni u b’mod partikolari l-Artikoli 44(2), 45 u 48, 49, 51 u 59(3) tiegħu ma għandhomx jitqiesu li jikkostitwixxu diskriminazzjoni.

Artikolu 47

Kundizzjonijiet għal movimenti ta’ skart

1. Il-movimenti ta’ skart bejn l-Istati Membri u l-PTEE għandhom jiġi kkontrollati f’konformità mal-liġi internazzjonali u tal-Unjoni. L-Unjoni għandha tappoġġa l-istabbiliment u l-iżvilupp ta’ kooperazzjoni internazzjonali effettiva f’dan il-qasam bil-ħsieb li tħares l-ambjent u s-saħħa pubblika.

2. L-Unjoni għandha tipprojbixxi l-esportazzjoni diretta jew indiretta kollha ta’ skart lejn il-PTEE, minbarra esportazzjonijiet ta’ skart li ma jagħmilx ħsara maħsub għal operazzjonijiet ta’ rkupru waqt li fl-istess ħin l-awtoritajiet tal-PTEE għandhom jipprojbixxu l-importazzjoni diretta jew indiretta fit-territorju tagħhom ta’ dan l-iskart mill-Unjoni jew minn kwalunkwe pajjiż ieħor, bla ħsara għal impriżi internazzjonali speċifiċi li jikkonċernaw dawn l-oqsma li jkunu saru, jew li jkunu jistgħu jsiru fil-ġejjieni, fil-fora internazzjonali kompetenti.

3. Rigward dawk il-PTEE, li, minħabba l-istatus kostituzzjonali tagħhom, mhumiex Parti mill-Konvenzjoni ta’ Basel dwar il-kontroll tal-moviment barra l-konfini ta’ skart perikoluż u r-rimi tiegħu (Konvenzjoni ta’ Basel), l-awtoritajiet rilevanti tagħhom għandhom iħaffu l-adozzjoni tal-leġiżlazzjoni nazzjonali interna u regolamenti amministrattivi li jimplimentaw id-dispożizzjonijiet tal-Konvenzjoni ta’ Basel f’dawk il-PTEE.

4. Barra minn hekk, l-Istati Membri li l-PTEE għandhom rabtiet magħhom għandhom jippromwovu l-adozzjoni mill-PTEE tal-leġiżlazzjoni nazzjonali interna u regolamenti amministrattivi biex jimplimentaw dawn l-atti li ġejjin:

(a) ir-Regolament (KE) Nru 1013/2006 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill ( 4 ), kif ġej: ▼C1 — l-Artikolu 40 rigward l-esportazzjonijiet ta’ skart lejn pajjiżi u territorji extra-Ewropej; — l-Artikolu 46 rigward l-importazzjonijiet ta’ skart minn pajjiżi u territorji extra-Ewropej; ▼B

(b) ir-Regolament tal-Kummissjoni (KE) Nru 1418/2007 ( 5 ); u

(c) id-Direttiva 2000/59/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill ( 6 ) suġġett għall-iskadenzi marbuta mat-traspożizzjoni preskritti fl-Artikolu 16 tagħha.

5. PTEE wieħed jew aktar u l-Istati Membri li jkollhom rabtiet magħhom jistgħu japplikaw il-proċeduri tagħhom stess fir-rigward tal-esportazzjoni tal-iskart mill-PTEE lejn dak l-Istat Membru.

6. F’dan il-każ, l-Istat Membru li jkollu rabtiet mal-PTEE għandu javża lill-Kummissjoni bil-leġiżlazzjoni applikabbli sat-2 ta’ Lulju 2014, kif ukoll bi kwalunkwe leġiżlazzjoni nazzjonali futura rilevanti, u bi kwalunkwe emenda sussegwenti għal din il-leġiżlazzjoni.

Artikolu 48

Irtirar temporanju tal-preferenzi

Fejn il-Kummissjoni tikkunsidra li hemm biżżejjed raġunijiet biex tiddubita jekk din id-Deċiżjoni hix qed tiġi implimentata b’mod korrett, il-Kummissjoni għandha tidħol f’konsultazzjonijiet mal-PTEE u l-Istat Membru li miegħu il-PTEE għandu relazzjonijiet speċjali, sabiex tiġi żgurata l-implimentazzjoni korretta ta’ din id-Deċiżjoni. F’każ li l-konsultazzjonijiet ma jwasslux għal mod aċċettabbli reċiproku ta’ implimentazzjoni ta’ din id-Deċiżjoni, l-Unjoni tista’, fuq bażi temporanja, tirtira xi preferenzi minn PTEE f’konformità mal-Anness VII.

Artikolu 49

Miżuri ta’ salvagwardja u sorveljanza

Sabiex tiġi żgurata l-implimentazzjoni xierqa ta’ din id-Deċiżjoni, l-Unjoni tista’ tieħu miżuri ta’ salvagwardja u sorveljanza stabbiliti fl-Anness VIII.







Kapitolu 2

Arranġamenti għal kummerċ f’servizzi u l-istabbiliment

Artikolu 50

Definizzjonijiet

Għall-finijiet ta’ dan il-Kapitolu:

(a) ‘persuna fiżika minn PTEE’ tfisser persuna li normalment tkun residenti f’PTEE li hija ċittadina ta’ Stat Membru jew li tgawdi minn status legali speċifiku għal PTEE. Din id-definizzjoni hija bla ħsara għad-drittijiet mogħtija miċ-ċittadinanza tal-Unjoni fit-tifsira tat-TFUE;

(b) ‘persuna ġuridika ta’ PTEE’ tfisser persuna ġuridika tal-PTEE stabbilita skont il-liġijiet applikabbli f’PTEE partikolari, u li jkollha uffiċċju rreġistrat, amministrazzjoni ċentrali, jew il-post prinċipali tan-negozju fit-territorju ta’ dan il-PTEE; jekk il-persuna ġuridika jkollha biss uffiċċju rreġistrat jew amministrazzjoni ċentrali fil-PTEE, hija ma għandhiex titqies bħala persuna ġuridika tal-PTEE, sakemm ma tkunx timpenja ruħha f’attività li jkollha rabta reali u kontinwa mal-ekonomija ta’ dak il-pajjiż jew territorju;

(c) id-definizzjonijiet rispettivi stabbiliti fil-ftehimiet dwar integrazzjoni ekonomika msemmija fl-Artikolu 51(1) għandhom japplikaw għat-trattament li jingħata bejn l-Unjoni u l-PTEE.

Artikolu 51

Trattament l-aktar favorevoli

1. Fir-rigward ta’ kwalunkwe miżura li tolqot il-kummerċ fis-servizzi u l-istabbiliment ta’ attivitajiet ekonomiċi:

(a) l-Unjoni għandha tagħti lill-persuni fiżiċi u ġuridiċi tal-PTEE trattament li ma jkunx anqas favorevoli mill-aktar trattament favorevoli applikabbli għal persuni fiżiċi u ġuridiċi simili ta’ kwalunkwe pajjiż terz li miegħu l-Unjoni tikkonkludi jew tkun ikkonkludiet ftehim ta’ integrazzjoni ekonomika;

(b) PTEE għandu jagħti lill-persuni fiżiċi u ġuridiċi tal-Unjoni l- trattament li ma jkunx anqas favorevoli mill-aktar trattament favorevoli applikabbli għal persuni fiżiċi u ġuridiċi simili ta’ kwalunkwe ekonomija kummerċjali maġġuri li magħha jkun ikkonkluda ftehim ta’ integrazzjoni ekonomika wara 1 ta' Jannar 2014.

2. L-obbligi previsti fil-paragrafu 1 ma għandhomx japplikaw għal trattament mogħti:

(a) fil-qafas ta’ suq intern li jirrekjedi li l-partijiet li jipparteċipaw fih japprossimaw il-leġiżlazzjoni tagħhom bil-għan li jneħħu ostakli mhux diskriminatorji għall-istabbiliment u għal kummerċ ta’ servizzi;

(b) taħt miżuri li jipprovdu għar-rikonoxximent ta’ kwalifiki, liċenzji jew miżuri prudenzjali skont l-Artikolu VII tal-Ftehim Ġenerali dwar il-Kummerċ ta’ Servizzi (GATS) jew l-Anness tal-GATS dwar is-Servizzi Finanzjarji. Dan bla ħsara għal miżuri speċifiċi tal-PTEE skont dan l-Artikolu;

(c) taħt kwalunkwe ftehim jew arranġament internazzjonali li jirrigwarda kompletament jew prinċipalment it-tassazzjoni;

(d) taħt miżuri li jibbenefikaw mill-kopertura ta’ eżenzjoni ta’ nazzjonijiet l-aktar iffavoriti elenkati skont l-Artikolu II.2 tal-GATS.

3. L-awtoritajiet ta’ PTEE jistgħu, bil-ħsieb li jippromwovu jew jappoġġaw impjieg lokali, jadottaw regolamenti sabiex jgħinu lill-persuni fiżiċi u lill-attivitajiet lokali tagħhom. F’dan il-każ, l-awtoritajiet tal-PTEE għandhom javżaw lill-Kummissjoni bir-regolamenti li jadottaw sabiex hi tkun tista’ tgħarraf lill-Istati Membri b’dan.

Artikolu 52

Kwalifiki professjonali

Rigward il-professjonijiet ta’ tabib, dentist, qabla, infermiera ġenerali, spiżjar u kirurgu veterinarju, il-Kunsill għandu jadotta skont l-Artikolu 203 tat-TFUE l-lista ta’ kwalifiki professjonali speċifiċi għall-PTEE li jridu jiġu rikonoxxuti fl-Istati Membri.







TITOLU III

OQSMA RELATATI MAL-KUMMERĊ







Kapitolu 1

Kummerċ u żvilupp sostenibbli

Artikolu 53

Approċċ ġenerali

Il-kooperazzjoni rigward il-kummerċ u rigward il-kwistjonijiet relatati mal-kummerċ skont l-assoċjazzjoni għandha l-għan li tikkontribwixxi għal żvilupp sostenibbli fid-dimensjonijiet ekonomiċi, soċjali u ambjentali tiegħu.

F’dan il-kuntest, il-liġijiet u r-regolament domestiċi ambjentali jew tal-impjiegi tal-PTEE ma għandhomx jitnaqqsu għall-inkoraġġiment tal-kummerċ jew l-investiment.

Artikolu 54

Standards ambjentali u tat-tibdil fil-klima fil-kummerċ

1. Il-kooperazzjoni rigward il-kummerċ u rigward il-kwistjonijiet relatati mal-kummerċ fl-ambitu tal-assoċjazzjoni għandha l-għan li ttejjeb l-appoġġ reċiproku bejn il-politiki u l-obbligi kummerċjali u ambjentali. Il-kooperazzjoni rigward il-kummerċ u rigward il-kwistjonijiet relatati mal-kummerċ fl-ambitu tal-assoċjazzjoni għandha tqis il-prinċipju ta’ governanza ambjentali internazzjonali u ftehimiet ambjentali multilaterali.

2. Għandha ssir ħidma favur l-ilħuq tal-għan aħħari tal-Konvenzjoni Qafas tan-Nazzjonijiet Uniti dwar it-Tibdil fil-Klima (UNFCC) u l-Protokoll ta’ Kjoto. Il-kooperazzjoni għandha tissejjes fuq l-iżvilupp tal-ftehim internazzjonali futur dwar it-tibdil legalment vinkolanti li jinvolvi impenji ta’ mitigazzjoni mill-partijiet kollha skont l-implimentazzjoni ta’ deċiżjonijiet li joħorġu mill-Konferenzi tal-Partijiet tal-UNFCCC.

3. Il-miżuri għall-implimentazzjoni ta’ ftehimiet ambjentali multilaterali ma għandhomx jiġu applikati b’mod li jkun jikkostitwixxi mezz ta’ diskriminazzjoni arbitrarja u inġustifikabbli bejn is-sħab jew restrizzjoni moħbija fuq il-kummerċ.

Artikolu 55

Standards tax-xogħol fil-kummerċ

1. L-assoċjazzjoni għandha l-għan li tippromwovi l-kummerċ b’tali mod li jwassal għal livell massimu ta’ impjiegi produttivi u xogħol deċenti għal kulħadd.

2. L-istandards tax-xogħol li huma rikonoxxuti fil-livell internazzjonali, kif inhuma definiti mill-Konvenzjonijiet rilevanti tal-Organizzazzjoni Internazzjonali tax-Xogħol, għandhom jiġu rrispettati u implimentati fil-liġi u fil-prattika. Tali standards jinkludu, b’mod partikolari, ir-rispett għal-libertà ta’ assoċjazzjoni, id-dritt għal innegozzjar kollettiv, l-abolizzjoni tal-forom kollha ta’ impjieg sfurzati jew obbligatorji, l-eliminazzjoni tal-agħar forom ta’ tfal li jaħdmu, l-età minima għall-ammissjoni għal impjieg u nondiskriminazzjoni fir-rigward tax-xogħol.

3. Il-ksur ta’ standards tax-xogħol ewlenija ma tistax tiġi invokata jew tintuża b’mod ieħor bħala vantaġġ komparattiv leġittimu. Dawk l-istandards ma għandhomx jintużaw għal skopijiet ta’ protezzjoniżmu.

Artikolu 56

Kummerċ sostenibbli ta’ prodotti tas-sajd

Bil-għan tal-promozzjoni tal-immaniġġjar sostenibbli tal-istokkijiet tal-ħut, l-assoċjazzjoni tista’ tinkludi kooperazzjoni rigward il-ġlieda kontra s-sajd illegali, mhux rappurtat u mhux irregolat u kummerċ relatat. Il-kooperazzjoni f’dan il-qasam għandha l-għan li:

(a) tippromwovi l-implimentazzjoni ta’ miżuri fil-ġlieda kontra s-sajd illegali, mhux rappurtat u mhux irregolat u kummerċ relatat fil-PTEE;

(b) tiffaċilita l-kooperazzjoni bejn il-PTEE u l-organizzazzjonijiet reġjonali tal-immaniġġjar tas-sajd, partikolarment fir-rigward tal-iżvilupp u l-implimentazzjoni effettiva ta’ skemi ta’ kontroll u spezzjoni, inċentivi u miżuri għall-immaniġġjar effettiv fit-tul tas-sajd u tal-ekosistemi tal-baħar.

Artikolu 57

Kummerċ sostenibbli tal-injam

Fil-kuntest tal-assoċjazzjoni, il-kooperazzjoni fil-qasam tal-kummerċ tal-injam għandha l-għan li tippromwovi l-kummerċ ta’ njam li jinqata’ legalment. Din il-kooperazzjoni tista’ tinkludi djalogu jew miżuri regolatorji kif ukoll skambju ta’ informazzjoni dwar miżuri msejsa fis-suq jew miżuri volontarji bħal ċertifikazzjoni ta’ foresti jew politiki ta’ akkwist ekoloġiċi.

Artikolu 58

Żvilupp sostenibbli fil-kummerċ

1. Fil-kuntest tal-assoċjazzjoni, il-kooperazzjoni fil-qasam tal-iżvilupp sostenibbli tista’ tikkonċerna:

(a) il-faċilitazzjoni u l-promozzjoni ta’ kummerċ u investiment fi prodotti u servizzi ambjentali inkluż permezz tal-elaborazzjoni u l-implimentazzjoni tal-leġiżlazzjoni lokali, kif ukoll f’dawk il-prodotti li jikkontribwixxu għat-titjib tal-kundizzjonijiet soċjali fil-PTEE;

(b) il-faċilitazzjoni tat-tneħħija ta’ ostakli fuq il-kummerċ jew l-investiment fir-rigward ta’ prodotti u servizzi ta’ relevanza partikolari għall-mitigazzjoni tat-tibdil fil-klima, bħall-enerġija rinnovabbli sostenibbli u prodotti u servizzi b’użu enerġetiku effiċjenti, fosthom permezz tal-aħjar teknoloġiji li huma disponibbli u permezz tal-promozzjoni ta’ standards li jirrispondu għall-ħtiġijiet ambjentali u ekonomiċi u jimminimizzaw l-ostakli tekniċi fuq il-kummerċ;

(c) il-promozzjoni tal-kummerċ ta’ prodotti li jikkontribwixxu għall-kundizzjonijiet soċjali u għal prattiki tajbin mil-lat ambjentali, fosthom prodotti li jkunu suġġetti għal skemi volontarji ta’ assigurazzjoni tas-sostenibbiltà bħall-kummerċ ġust u etiku, ekotikketti, u skemi ta’ ċertifikazzjoni għal prodotti naturali bbażati fuq riżorsi;

(d) il-promozzjoni ta’ prinċipji u linji gwida rikonoxxuti fil-livell internazzjonali fil-qasam tar-responsabbiltà soċjali tal-kumpaniji, u l-inkoraġġiment ta’ kumpaniji li joperaw fit-territorju tal-PTEE biex jimplimentawhom;

(e) l-iskambju ta’ informazzjoni u l-aħjar prattika fil-qasam tar-responsabbiltà soċjali tal-kumapniji.

2. Fit-tfassil u fl-implimentazzjoni ta’ miżuri bil-għan li jħarsu l-kundizzjonijiet ambjentali jew tax-xogħol li jistgħu jolqtu l-kummerċ jew l-investiment, l-Unjoni u l-PTEE għandhom iqisu l-informazzjoni xjentifika u teknika li tkun disponibbli, u l-istandards, il-linji gwida jew ir-rakkomandazzjonijiet internazzjonali rilevanti, fosthom il-prinċipju ta’ prekawzjoni.

3. L-Unjoni u l-PTEE għandhom japplikaw trasparenza sħiħa biex jiżviluppaw, jintroduċu u jimplimentaw kwalunkwe miżura bil-għan tal-ħarsien tal-ambjent u tal-kundizzjonijiet tax-xogħol li jolqtu l-kummerċ jew l-investiment.







Kapitolu 2

Oqsma oħra relatati mal-kummerċ

Artikolu 59

Pagamenti kurrenti u movimenti ta’ kapital

1. Ma għandha tiġi imposta l-ebda restrizzjoni fuq kwalunkwe pagamenti f’munita li tista’ tiġi konvertita liberalment fil-kont kurrenti tal-bilanċ tal-pagament bejn residenti tal-Unjoni u tal-PTEE.

2. Fir-rigward ta’ tranżazzonijiet fuq il-kont kapitali ta’ bilanċ tal-pagamenti, l-Istati Membri u l-awtoritajiet tal-PTEE ma għandhom jimponu l-ebda restrizzjoni fuq il-moviment liberu ta’ kapital għal investimenti diretti f’kumpaniji ffurmati f’konformità mal-liġijiet tal-Istat Membru, pajjiż jew territorju ospitanti u għandhom jiżguraw li l-assi ffurmati minn dan l-investiment u kull profitt li joħroġ minnu jkunu jistgħu jiġu realizzati u rimpatrijati.

3. L-Unjoni u l-PTEE għandhom ikunu intitolati li jieħdu l-miżuri msemmija fl-Artikoli 64, 65, 66, 75 u 215 tat-TFUE skont il-kundizzjonijiet stabbiliti fih mutatis mutandis.

4. L-awtoritajiet tal-PTEE, l-Istat Membru kkonċernat jew l-Unjoni għandhom jinformaw lil xulxin minnufh dwar kwalunkwe miżura u jressqu skeda biex jitneħħew mill-aktar fis possibbli.

Artikolu 60

Politika ta’ kompetizzjoni

It-tneħħija ta’ distorsjonijiet fil-kompetizzjoni, b’kunsiderazzjoni tal-livelli differenti tal-ħtiġijiet tal-iżvilupp u l-ħtiġijiet ekonomiċi tal-PTEE, għandhom jinvolvu l-implimentazzjoni ta’ regoli u politiki lokali, nazzjonali jew reġjonali fosthom il-kontroll u, taħt ċerti kundizzjonijiet, il-projbizzjoni ta’ ftehimiet bejn impriżi, ta’ deċiżjonijiet minn assoċjazzjonijiet ta’ impriżi u ta’ prattiki miftiehma bejn impriżi li l-għan jew l-effett tagħhom ikunu l-prevezjoni, ir-restrizzjoni jew id-distorsjoni tal-kompetizzjoni. Din il-projbizzjoni tirrigwarda wkoll l-abbuż minn impriża waħda jew aktar ta’ pożizzjoni dominanti fit-territorju tal-Unjoni jew tal-PTEE.

Artikolu 61

Protezzjoni tad-drittijiet ta’ proprjetà intellettwali

1. Għandu jiġi żgurat livell ta’ protezzjoni adegwat u effettiv ta’ drittijiet ta’ proprjetà intellettwali, fosthom mezzi għall-infurzar ta’ dawn id-drittijiet, f’konformità mal-aktar livelli internazzjonali għolja stabbiliti bil-ħsieb li jitnaqqsu d-distorsjonijiet u l-impedimenti fil-kummerċ bilaterali.

2. Fil-kuntest tal-assoċjazzjoni, il-kooperazzjoni f’dan il-qasam tista’ tikkonċerna t-tħejjija ta’ liġijiet u regolamenti għall-protezzjoni u l-infurzar ta’ drittijiet ta’ proprjetà intellettwali, il-prevenzjoni tal-abbuż ta’ tali drittijiet mid-detenturi tad-dritt u tal-ksur ta’ tali drittijiet minn kompetituri u appoġġ lil organizzazzjonijiet reġjonali dwar il-proprjetà intellettwali li jkunu involuti fl-infurzar u l-protezzjoni, fosthom it taħriġ ta’ persunal.

Artikolu 62

Il-barrieri tekniċi għall-kummerċ

L-assoċjazzjoni tista’ tinkludi kooperazzjoni fl-oqsma tar-regolamentazzjoni teknika għal prodotti, l-istandardizzazzjoni, il-valutazzjoni tal-konformità, l-akkreditazzjoni, is-sorveljanza tas-suq u l-kwalità tal-assigurazzjoni bil-għan li jitneħħew l-ostakli tekniċi żejda fuq il-kummerċ bejn l-Unjoni u l-PTEE u biex jitnaqqsu d-differenzi f’dawk l-oqsma.

Artikolu 63

Politika tal-konsumatur, protezzjoni tas-saħħa tal-konsumatur u l-kummerċ

Fil-kuntest tal-assoċjazzjoni, il-kooperazzjoni fil-qasam tal-politika tal-konsumatur, il-protezzjoni tas-saħħa tal-konsumatur u l-kummerċ tista’ tinkludi t-tħejjija ta’ liġijiet u regolament fil-qasam tal-politika tal-konsumatur u tal-protezzjoni tas-saħħa tal-konsumatur, bil-għan li jiġu evitati ostakli żejda fuq il-kummerċ.

Artikolu 64

Miżuri sanitarji u fitosanitarji

Fil-kuntest tal-assoċjazzjoni, l-iskop tal-kooperazzjoni fil-qasam tal-miżuri sanitarji u fitosanitarji huwa:

(a) il-faċilitazzjoni tal-kummerċ bejn l-Unjoni u l-PTEE inġenerali u bejn il-PTEE u pajjiżi terzi, filwaqt li jitħarsu s-saħħa jew il-ħajja tal-bnedmin, l-annimali u l-pjanti f’konformità mal-Ftehim dwar l-Applikazzjoni ta’ Miżuri Sanitajri u Fitosanitarji (il-“Ftehim SPS tad-WTO”);

(b) l-indirizzar ta’ problemi li jinqalgħu minn miżuri sanitarji u fitosanitarji;

(c) l-iżgurar ta’ trasparenza fir-rigward tal-miżuri sanitarji u fitosanitarji applikabbli għall-kummerċ bejn l-Unjoni u l-PTEE;

(d) il-promozzjoni tal-armonizzazzjoni ta’ miżuri ma’ standards internazzjonali, skont il-Ftehim SPS tad-WTO;

(e) l-appoġġ tal-parteċipazzjoni effettiva tal-PTEE f’organizzazzjonijiet li jistabblixxu standards sanitarji u fitosanitarji;

(f) il-promozzjoni tal-konsultazzjoni u l-skambji bejn il-PTEE u l-istituti u l-laboratorji Ewropej;

(g) il-ħolqien u t-titjib tal-kapaċità teknika tal-PTEE biex jimplimentaw u jwettqu monitoraġġ ta’ miżuri sanitarji u fitosanitarji;

(h) il-promozzjoni ta’ trasferiment ta’ teknoloġija fil-qasam tal-miżuri sanitarji u fitosanitarji.

Artikolu 65

Projbizzjoni ta’ miżuri protezzjonisti

Id-dispożizzjonijiet tal-Kapitoli 1 u 2 ma għandhomx jintużaw bħala mezz ta’ diskriminazzjoni arbitrarja jew restrizzjoni moħbija fuq il-kummerċ.







Kapitolu 3

Kwistjonijiet monetarji u tat-taxxa

Artikolu 66

Carve out tat-taxxa

1. Bla ħsara għad-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 67, it-trattament tan-nazzjon l-aktar iffavorit li jingħata skont din id-Deċiżjoni ma għandux japplika għal vantaġġi tat-taxxa li l-Istati Membri jew l-awtoritajiet tal-PTEE jkunu qed jipprovdu jew ikunu jistgħu jipprovdu fil-futur fuq il-bażi ta’ ftehimiiet sabiex tiġi evitata tassazzjoni doppja jew arranġamenti oħra tat-taxxa, jew il-leġiżlazzjoni domestika fis-seħħ fir-rigward tat-taxxa.

2. Xejn f’din id-Deċiżjoni ma jista’ jitqies li jipprevjeni l-adozzjoni jew l-infurzar ta’ xi miżura mmirata lejn il-prevenzjoni tal-frodi li tinvolvi t-taxxa, jew l-iskartar jew l-evażjoni tat-taxxi skont id-dispożizzjonijiet tat-taxxa ta’ ftehimijiet biex tiġi evitata tassazzjoni doppja jew arranġamenti oħra tat-taxxa, jew leġiżlazzjoni fiskali domestika fis-seħħ.

3. Xejn f’din id-Deċiżjoni ma għandu jitqies li jipprevjeni lill-awtoritajiet kompetenti rilevanti milli jagħmlu distinzjoni, fl-applikazzjoni tad-dispożizzjonijiet rilevanti tal-leġiżlazzjoni fiskali tagħhom, bejn kontribwenti tat-taxxi li ma jkunux fl-istess sitwazzjoni, partikolarment rigward il-post ta’ residenza tagħhom, jew rigward il-post fejn jiġi investit il-kapital tagħhom.

Artikolu 67

Arranġamenti ta’ taxxa u doganali għal kuntratti ffinanzjati mill-Unjoni

1. Fuq il-kuntratti ffinanzjati mill-Unjoni l-PTEE għandhom japplikaw arranġamenti tat-taxxa u doganali li ma jkunux anqas favorevoli minn dawk applikati minnhom għall-Istat Membru li l-PTEE jkollu rabtiet miegħu jew għal dawk l-istati li jingħataw trattament tal-aktar nazzjon iffavorit, jew għal organizzazzjonijiet internazzjonali tal-iżvilupp li jkollhom relazzjonijiet magħhom, liema trattament ikun l-aktar favorevoli.

2. Mingħajr preġudizzju għall-paragrafu 1, l-arranġamenti li ġejjin għandhom japplikaw għall-kuntratti finanzjati mill-Unjoni:

(a) il-kuntratt fil-PTEE benefiċjarju ma għandux ikun suġġett għal-dazji tal-bolla u ta’ reġistrazzjoni jew għall-imposti fiskali b’effett ekwivalenti, sew jekk dawn it-tariffi jkunu jeżistu diġà kif ukoll jekk dawn ikunu ser jiddaħħlu fil-ġejjieni; madankollu, dawn il-kuntratti għandhom jiġu reġistrati bi qbil mal-liġijiet fis-seħħ fil-PTEE u tista’ titħallas imposta li tkun tikkorrispondi għas-servizz mogħti;

(b) profitt u/jew introjtu li jinħoloq mill-eżekuzzjoni ta’ kuntratti għandhom ikunu taxxabbli skont l-arranġamenti fiskali interni tal-PTEE benefiċjarju, kemm-il darba l-persuni fiżiċi jew il-persuni ġuridiċi li jirrealizzaw dan il-profitt u/jew introjtu jkollhom post permanenti ta’ negozju f’dak il-PTEE, u li l-eżekuzzjoni tal-kuntratt iddum aktar minn sitt xhur;

(c) impriżi li jkollhom jimportaw tagħmir sabiex jeżegwixxu kuntratti ta’ xogħlijiet għandhom, jekk jitolbu dan, jibbenefikaw mis-sistema ta’ ammissjoni temporanja kif preskritt mill-leġiżlazzjoni tal-PTEE benefiċjarju rigward dak it-tagħmir;

(d) tagħmir professjonali meħtieġ għall-eżekuzzjoni ta’ xogħlijiet definiti f’kuntratt ta’ servizz għandhom jiddaħħlu temporanjament fil-PTEE benefiċjarju mingħajr dazji fiskali, tal-importazzjoni u doganali u mingħajr ebda tariffa oħra li jkollha effett ekwivalenti fejn dawn id-dazji u l-imposti ma jikkostitwixxux rimunerazzjoni għas-servizzi mogħtija;

(e) importazzjonijiet skont kuntratti ta’ provvista għandhom jiddaħħlu fil-PTEE benefiċjarju mingħajr dazji doganali, dazji ta’ importazzjoni, taxxi jew imposti fiskali li jkollhom effett ekwivalenti. Il-kuntratti għal forniment li oriġinaw fil-PTEE inkwistjoni għandhom jiġu konklużi fuq il-bażi tal-prezzijiet ex-works tal-fornimenti, li magħhom jistgħu jiġu miżjuda dawn l-imposti fiskali interni kif jistgħu jkunu applikabbli għal dawk il-fornimenti fil-PTEE;

(f) fjuwils, lubrikanti u bajnders idrokarboniċi u l-materjali kollha użati fl-eżekuzzjoni tal-kuntratti tax-xogħlijiet għandhom jiġu meqjusa li ġew mixtrija fis-suq lokali u għandhom ikunu suġġetti għar-regoli fiskali li japplikaw skont il-liġijiet fis-seħħ fil-PTEE benefiċjarju;

(g) effetti personali u ta’ entità domestika importati għall-użu minn persuni fiżiċi, għajr dawk reklutati lokalment, imqabbda sabiex iwettqu xogħlijiet definiti f’kuntratt ta’ servizz u membri tal-familji tagħhom, għandhom jiġu eżentati minn dazji doganali jew tal-importazzjoni, taxxi u imposti fiskali oħra li jkollhom effett ekwivalenti, fil-limiti tal-leġiżlazzjoni fis-seħħ fil-PTEE benefiċjarju.

3. Kull kwistjoni kuntrattwali mhux koperta minn paragrafi 1 u 2 għandha tibqa’ suġġetta għall-leġiżlazzjoni tal-PTEE ikkonċernat.







Kapitolu 4

Żvilupp fil-kapaċità tal-kummerċ

Artikolu 68

Approċċ ġenerali

Bil-għan li jiġi żgurat li l-PTEE jgawdu l-aħjar benefiċċju mid-dispożizzjonijiet ta’ din id-Deċiżjoni u li huma jkunu jistgħu jipparteċipaw fis-suq intern tal-Unjoni kif ukoll fis-swieq reġjonali, subreġjonali u internazzjonali bl-aħjar kundizzjonijiet possibbli, l-assoċjazzjoni għandha l-għan li tikkontribwixxi għall-iżvilupp tal-kapaċitajiet kummerċjali tal-PTEE billi:

(a) issaħħaħ il-kompetittività, l-indipendenza u r-reżiljenza ekonomika tal-PTEE, permezz tad-diversifikazzjoni tal-firxa u taż-żieda tal-valur u l-volum tal-kummerċ tal-PTEE fi prodotti u servizzi u permezz tat-tisħiħ tal-kapaċità tal-PTEE li tiġbed investimenti privati f’diversi setturi ta’ attività ekonomika;

(b) ittejjeb il-kooperazzjoni fil-kummerċ ta’ prodotti, servizzi u l-istabbiliment bejn il-PTEE u l-pajjiżi ġirien.

Artikolu 69

Djalogu, kooperazzjoni u żvilupp tal-kapaċità tal-kummerċ

Fil-kuntest tal-assoċjazzjoni, l-inizjattivi ta’ djalogu, il-kooperazzjoni u l-iżvilupp tal-kapaċità kummerċjali jistgħu jinkludu:

(a) it-tisħiħ tal-kapaċitajiet tal-PTEE biex jiddefinixxu u jimplimentaw il-politiki meħtieġa għall-iżvilupp tal-kummerċ tagħhom tal-prodotti u tas-servizzi;

(b) l-inkoraġġiment tal-isforzi tal-PTEE biex idaħħlu fis-seħħ l-oqfsa legali, regolatorji u istituzzjonali xierqa kif ukoll il-proċeduri amministrattivi meħtieġa;

(c) il-promozzjoni tal-iżvilupp tas-settur privat lokali, b’mod partikolari tal-SMEs;

(d) il-faċilitazzjoni tal-iżvilupp tas-swieq u tal-prodotti, fosthom it-titjib tal-kwalità tal-prodotti;

(e) jingħata kontribut għall-iżvilupp tar-riżorsi umani u tal-ħiliet professjonali rilevanti għall-kummerċ ta’ prodotti u servizzi;

(f) it-titjib tal-kapaċità ta’ intermedjarji finanzjarji li jipprovdu lill-impriżi tal-PTEE bis-servizzi rilevanti għall-attivitajiet ta’ esportazzjoni tagħhom, bħal intelligence tas-swieq;

(g) jingħata kontribut għall-ħolqien ta’ ambjent kummerċjali li jwassal għall-investiment.







Kapitolu 5

Kooperazzjoni fil-qasam tas-servizzi finanzjarji u tal-kwistjonijiet tat-taxxa

Artikolu 70

Kooperazzjoni fis-servizzi finanzjarji internazzjonali

Bil-għan tal-promozzjoni tal-istabbiltà, l-integrità u t-trasparenza tas-sistema finanzjarja globali, l-assoċjazzjoni tista’ tinkludi kooperazzjoni dwar servizzi finanzjarji internazzjonali. Din il-kooperazzjoni tista’ tikkonċerna:

(a) l-għoti ta’ protezzjoni effettiva u xierqa lil investituri u konsumaturi oħrajn tas-servizzi finanzjarji;

(b) il-prevenzjoni u l-ġlieda kontra l-ħasil tal-flus u l-finanzjament tat-terroriżmu;

(c) il-promozzjoni ta’ kooperazzjoni bejn atturi differenti tas-sistema finanzjarja, fosthom il-regolaturi u s-superviżuri;

(d) il-ħolqien ta’ mekkaniżmi indipendenti u effettivi għas-superviżjoni tas-servizzi finanzjarji.

Artikolu 71

Allinjament regolatorju fis-servizzi finanzjarji

L-Unjoni u l-PTEE għandhom jippromwovu konverġenza regolatorja ma’ standards internazzjonali rikonoxxuti dwar ir-regolamentazzjoni u s-superviżjoni fil-qasam tas-servizzi finanzjarji fosthom: “Il-Prinċipji għal Superviżjoni Effettiva tal-Banek” tal-Kumitat ta’ Basel, “Il-Prinċipji Ewlenija tal-Assigurazzjoni” tal-Assoċjazzjonijiet Internazzjonali tas-Superviżuri tal-Assigurazzjoni, “L-Għanijiet u l-Prinċipji tar-Regolament dwar it-Titoli” tal-Organizzazzjoni Internazzjonali tal-Kummissjonijiet tat-Titoli, “Il-Ftehim dwar l-iskambju ta’ informazzjoni dwar kwistjonijiet tat-taxxa” tal-OECD, “Id-Dikjarazzjoni dwar it-Trasparenza u l-iskambju ta’ Informazzjoni għal finijiet fiskali” tal-G20, “l-Attributi Ewlenin tas-Sistemi ta’ Riżoluzzjoni Effettivi għal Istituzzjonijiet Finanzjarji” tal-Bord tal-Istabbiltà Finanzjarja u “L-Istandards Internazzjonali dwar il-Ġlieda kontra l-Ħasil tal-Flus u l-Finanzjament tat-Terroriżmu u l-Proliferazzjoni - ir-Rakkomandazzjonijiet tal-FATF”.

Fejn xieraq li jsir dan, jew fuq talba tal-PTEE kkonċernat, l-Unjoni u l-PTEE jistgħu jagħmlu sforzi biex jippromovu allinjament akbar tal-leġiżlazzjoni tal-PTEE mal-Leġiżlazzjoni tal-Unjoni dwar is-servizzi finanzjarji.

Artikolu 72

Kooperazzjoni bejn awtoritajiet regolatorji u superviżorji

L-Unjoni u l-PTEE għandhom jinkoraġġixxu l-kooperazzjoni bejn l-awtoritajiet regolatorji u superviżorji rilevanti, fosthom l-iskambju ta’ informazzjoni, il-kondiviżjoni ta’ għarfien espert dwar is-swieq finanzjarji u miżuri oħra bħal dawn. Għandha tingħata attenzjoni speċjali għall-iżvilupp ta’ kapaċità amministrattiva ta’ dawn l-awtoritajiet, fost l-oħrajn permezz tal-iskambju ta’ persunal u taħriġ konġunt.

Artikolu 73

Kooperazzjoni fi kwistjonijiet ta’ tassazzjoni

L-Unjoni u l-PTEE għandhom jippromwovu l-kooperazzjoni fil-qasam tat-taxxa sabiex jiġi ffaċilitat il-ġbir ta’ dħul leġittimu mit-taxxa u biex jiġu żviluppati miżuri għall-implimentazzjoni effettiva tal-prinċipji ta’ governanza tajba fil-qasam tat-taxxa, fosthom it-trasparenza, l-iskambju ta’ informazzjoni u l-kompetizzjoni ġusta fil-qasam tat-taxxa.







PARTI ERBGĦA

STRUMENTI GĦAL ŻVILUPP SOSTENIBBLI







Kapitolu 1

Dispożizzjonijiet ġenerali

Artikolu 74

Għanijiet ġenerali

L-Unjoni għandha tikkontribwixxi għall-kisba tal-għanijiet ġenerali tal-assoċjazzjoni permezz tal-għoti ta’:

(a) riżorsi finanzjarji xierqa u assistenza teknika adegwata bil-għan tat-tisħiħ tal-kapaċitajiet tal-PTEE li jifformulaw u jimplimentaw oqfsa strateġiċi u regolatorji;

(b) finanzjament fit-tul għall-promozzjoni tat-tkabbir tas-settur privat.

Artikolu 75

Definizzjonijiet

Għall-finijiet ta’ din il-Parti, għandhom japplikaw id-definizzjonijiet li ġejjin:

(a) “għajnuna programmabbli” tfisser l-għajnuna li ma titħallasx lura skont il-Fond Ewropew għall-Iżvilupp allokata lill-PTEE għall-finanzjament ta’ strateġiji u prijoritaijet territorjali u reġjonali stabbiliti fid-dokumenti ta’ pprogrammar;

(b) “programmar” tfisser l-proċess ta’ organizzazzjoni, teħid ta’ deċiżjonijiet u allokazzjoni ta’ riżorsi finanzjarji indikattivi bil-ħsieb tal-implimentazzjoni, fuq bażi pluriennali, f’żona msemmija fil-Parti Tnejn ta’ din id-Deċiżjoni, tal-azzjoni sabiex jinksibu l-għanijiet tal-assoċjazzjoni għall-iżvilupp sostenibbli tal-PTEE;

(c) “dokument ta’ pprogrammar” tfisser d-dokument li jistabbilixxi l-istrateġija, il-prijoritajit u l-arranġamenti tal-PTEE u jittraduċi l-għanijiet u l-miri tal-PTEE għall-iżvilupp sostenibbli tiegħu f’mod effettiv u effiċjenti biex jinkisbu l-għanijiet tal-assoċjazzjoni;

(d) “pjanijiet ta’ żvilupp” msemmija fl-Artikolu 83 tfisser sett koerenti ta’ operazzjonijiet definiti u ffinanzjarji esklużivament mill-PTEE fil-qafas tal-politiki u l-istrateġiji ta’ żvilupp tagħhom stess, u dawk maqbula bejn il-PTEE u l-Istat Membru li jkollu rabtiet miegħu;

(e) “allokazzjoni territorjali” tfisser l-ammont allokat lill-PTEE għall-għajnuna programmabbli f’konformità mal-Fond Ewropew għall-Iżvilupp għall-finanzjament ta’ strateġiji u prijoritajiet territorjali stabbiliti fid-dokumenti ta’ pprogrammar;

(f) “allokazzjoni reġjonali” tfisser l-ammont allokat għall-għajnuna programmabbli f’konformità mal-Fond Ewropew għall-Iżvilupp għall-finanzjament ta’ strateġiji jew prijoritajiet reġjonali komuni għal diversi PTEE u stabbiliti fid-dokumenti ta’ pprogrammar;

(g) “deċiżjoni ta’ finanzjament” tfisser l-att adottat mill-Kummissjoni li jispeċifika d-dettalji tal-kontribuzzjoni finanzjarja tal-Unjoni u li tawtorizza l-għotja ta’ għajnuna finanzjarja mill-Fond Ewropew għall-Iżvilupp.

Artikolu 76

Prinċipji ta’ kooperazzjoni finanzjarja

1. L-assistenza finanzjarja tal-Unjoni għandha tissejjes fuq il-prinċipji tas-sħubija, ir-responsabbiltà u l-konverġenza ma’ sistemi territorjali, il-kumplimentarjetà u s-sussidjarjetà.

2. L-operazzjonijiet iffinanzjati fi ħdan il-qafas ta’ din id-Deċiżjoni jistgħu jieħdu s-sura ta’ għajnuna programmabbli jew mhux programmabbli.

3. L-assistenza finanzjarja mill-Unjoni għandha:

(a) tiġi implimentata b’kunsiderazzjoni tal-karatteristiċi ġeografiċi, soċjali u kulturali rispettivi tal-PTEE, kif ukoll tal-potenzjal speċifiku tagħhom;

(b) tiżgura li l-flussi ta’ riżorsi jingħataw fuq bażi prevedibbli u regolari;

(c) tkun flessibbli u mfassla għas-sitwazzjoni f’kull PTEE; u

(d) titwettaq f’konformità sħiħa mas-setgħat istituzzjonali, legali u finanzjarji rispettivi ta’ kull wieħed mis-sieħba.

4. L-awtoritajiet tal-PTEE ikkonċernati għandhom ikunu responsabbli mill-operazzjonijiet ta’ implimentazzjoni bla ħsara għas-setgħat tal-Kummissjoni li jiżguraw l-immaniġġjar finanzjarju sod fl-użu ta’ fondi tal-Unjoni.







Kapitolu 2

Riżorsi finanzjarji

Artikolu 77

Sorsi ta’ finanzjament

Il-PTEE għandhom ikunu eliġibbli għas-sorsi ta’ finanzjament li ġejjin:

(a) riżorsi allokati lill-PTEE skont il-Ftehim Intern bejn l-Istati Membri tal-Unjoni li jistabbilixxi l-11-il Fond Ewropew għall-Iżvilupp (FEŻ);

(b) il-programmi u l-istrumenti tal-Unjoni previsti fil-baġit ġenerali tal-Unjoni; u

(c) fondi mmaniġġjati mill-BEI fl-ambitu tar-riżorsi proprji tal-BEI, u r-riżorsi allokati lill-Faċilità ta’ Investiment tal-FEŻ, skont il-kundizzjonijiet tal-Ftehim Intern bejn l-Istati Membri tal-Unjoni li jistabbilixxi l-11-il FEŻ ( 7 ) (il-“Ftehim Intern tal-11-il FEŻ”).







Kapitolu 3

Dispożizzjonijiet speċifiċi għall-assistenza finanzjarja fl-ambitu tal-11-il FEŻ

Artikolu 78

Suġġett u ambitu

Fil-qafas tal-istrateġija u l-prijoritajiet stabbiliti mill-PTEE kkonċernati f’livell lokali u reġjonali, u bla ħsara għall-għajnuna umanitarja u ta’ emerġenza, jista’ jingħata appoġġ finanzjarju għall-attivitajiet li ġejjin biex jinkisbu l-għanijiet stabbiliti f’din id-Deċiżjoni:

(a) politiki settorjali u riformi kif ukoll proġetti li jkunu koerenti magħhom;

(b) żvilupp istituzzjonali, bini ta’ kapaċità u integrazzjoni tal-aspetti ambjentali;

(c) kooperazzjoni teknika; u

(d) appoġġ addizzjonali fil-każ ta’ fluttwazzjonijiet fil-qligħ mill-esportazzjonijiet ta’ prodotti u servizzi msemmija fl-Artikolu 82.

Artikolu 79

Għajnuna umanitarja u ta’ emerġenza

1. Għandha tingħata għajnuna umanitarja u ta’ emerġenza lill-PTEE li jħabbtu wiċċhom ma’ diffikultajiet ekonomiċi u soċjali serji ta’ natura eċċezzjonali li jirriżultaw minn diżastri naturali jew magħmula mill-bniedem jew ċirkostanzi straordinarji li jkollhom effetti paragunabbli. Għajnuna umanitarja u ta’ emerġenza għandha tinżamm għat-tul ta’ żmien meħtieġ sabiex jiġu indirizzati problemi urġenti li jinħolqu f’dawn is-sitwazzjonijiet.

Għajnuna umanitarja u ta’ emerġenza għandha tingħata biss fuq il-bażi tal-ħtiġijiet u l-interessi ta’ vittmi tad-diżastri.

2. L-għan tal-għajnuna umanitarja u ta’ emerġenza għandha tkun li:

(a) jiġu salvati ħajjiet ta’ bnedmin, tiġi evitata u tittaffa t-tbatija u tinżamm id-dinjità tal-bniedem f’sitwazzjonijiet ta’ kriżi u ta’ wara l-kriżi;

(b) tikkontribwixxi għall-finanzjament u għall-għoti tal-għajnuna umanitarja u għall-aċċess dirett għaliha minn min għandu jibbenefika minnha permezz tal-mezzi loġistiċi kollha disponibbli;

(c) li twettaq riabilitazzjoni u rikostruzzjoni fuq żmien qasir sabiex il-vittmi jkunu jistgħu jibbenefikaw minn integrazzjoni soċjoekonomika minima u, mill-aktar fis possibbli, jinħolqu l-kundizzjonijiet għall-issuktar tal-iżvilupp abbażi ta’ għanijiet fit-tul;

(d) tindirizza l-ħtiġijiet li jinħolqu mill-ispostament tal-persuni, bħar-refuġjati, il-persuni spustati u dawk li jerġgħu lura, wara diżastri naturali jew maħluqin mill-bniedem sabiex jiġu ssodisfati l-ħtiġijiet kollha, għat-tul ta’ żmien neċessarju, tar-refuġjati u tal-persuni spustati, irrispettivament minn fejn ikunu qiegħdin, u jiffaċilitaw l-azzjoni għar-ripatriazzjoni volontarja u l-integrazzjoni mill-ġdid fil-pajjiż tal-oriġini; u

(e) tassisti lill-PTEE biex jistabbilixxu mekkaniżmi għall-prevenzjoni tad-diżastri u għall-istat ta’ preparazzjoni għalihom għal tul ta’ żmien qasir, inkluż għal previżjoni u twissija bikrija, bl-iskop li jitnaqqsu l-konsegwenzi tad-diżastri.

3. L-għajnuna prevista b’dan l-Artikolu tista’ tingħata wkoll lill-PTEE li jaċċettaw refuġjati jew persuni rimpatrijati sabiex jilħqu l-ħtiġijiet serji li ma jkunux koperti mill-assistenza ta’ emerġenza.

4. L-għajnuna prevista b’dan l-Artikolu għandha tiġi ffinanzjata mill-baġit ġenerali tal-Unjoni. Madankollu, f’ċerti eċċezzjonijiet tkun tista’ tiġi finanzjata mill-allokazzjonijiet preskritti fl-Anness II, minbarra l-fondi mill-intestatura baġitarja kkonċernata.

5. L-operazzjonijiet ta’ għajnuna umanitarja u ta’ emerġenza għandhom jitwettqu fuq talba mill-PTEE affettwat, il-Kummissjoni u l-Istat Membru b’rabtiet mal-PTEE, organizzazzjonijiet internazzjonali jew organizzazzjonijiet mhux governattivi lokali jew internazzjonali. Din l-għajnuna għandha tingħata u tiġi implimentata skont proċeduri li jiffaċilitaw operazzjonijiet rapidi, flessibbli u effettivi.

Artikolu 80

Żvilupp tal-kapaċità

1. L-assistenza finanzjarja tista’ tikkontribwixxi, fost affarijiet oħra, għall-appoġġ tal-PTEE fl-iżvilupp tal-kapaċitajiet meħtieġa biex jiddefinixxi, jimplimenta u jwettaq monitoraġġ ta’ strateġiji territorjali u/jew reġjonali u azzjonijiet bil-għan tal-ksib tal-għanijiet ġenerali għall-kundizzjonijiet tal-kooperazzjoni msemmija fil-Partijiet Tnejn u Tlieta.

2. L-Unjoni għandha tappoġġa l-isforzi tal-PTEE fl-iżvilupp ta’ data statistika affidabbli dwar dawn l-oqsma.

3. L-Unjoni tista’ tappoġġa l-PTEE fl-isforzi tagħhom biex itejbu l-komparabbiltà tal-indikaturi makroekonomiċi tagħhom.

Artikolu 81

Assistenza teknika

1. Fuq l-inizjattiva tal-Kummissjoni, jistgħu jiġu ffinanzjati studji jew miżuri ta’ assistenza teknika li jiżguraw it-tħeijjija, il-monitoraġġ, l-evalwazzjoni u s-superviżjoni meħtieġa għall-implimentazzjoni ta’ din id-Deċiżjoni u għall-evalwazzjoni globali tagħha. L-assistenza teknika mogħtija lokalment għandha tiġi implimentata fiċ-ċirkostanzi kolha skont ir-regoli applikabbli għal ġestjoni finanzjarja deċentralizzata.

2. Fuq l-inizjattiva tal-PTEE, jistgħu jsiru studji jew miżuri ta’ għajnuna teknika ffinanzjati fir-rigward tal-implimentazzjoni tal-attivitajiet skedati fid-dokumenti ta’ pprogrammar. Il-Kummissjoni tista’ tiddeċiedi li tiffinanzja dawn l-azzjonijiet jew permezz ta’ għajnuna programmabbli jew minn pakkett allokat għal miżuri ta’ kooperazzjoni teknika.

Artikolu 82

Appoġġ addizzjonali fil-każ ta’ fluttwazzjonijiet fi qligħ minn esportazzjonijiet

1. Sabiex jittaffew l-effetti negattivi ta’ fluttwazzjonijiet fuq żmien qasir fi qligħ minn esportazzjonijiet, partikolarment fis-setturi agrikoli, tas-sajd u tat-tħaffir fil-minjieri, li jistgħu jipperikolaw il-ksib tal-għanijiet tal-iżvilupp tal-PTEE ikkonċernat, għandha titwaqqaf sistema ta’ appoġġ addizzjonali fl-allokazzjoni finanzjarja msemmija fl-Anness II.

2. L-appoġġ fil-każ ta’ fluttwazzjonijiet fuq żmien qasir fi qligħ minn esportazzjonijiet għandu jkollu l-għan li jiġu salvagwardjati riformi u politiki settorjali li jitpoġġew f’riskju b’riżultat ta’ tnaqqis fid-dħul u biex jiġu rimedjati l-effetti negattivi tal-instabbiltà fil-qligħ minn esportazzjonijiet partikolarment minn prodotti agrikoli u ta’ tħaffir fil-minjieri.

Id-dipendenza tal-ekonomiji tal-PTEE fuq l-esportazzjonijiet, partikolarment fis-settur agrikolu u tal-minjieri, għandha tittieħed inkonsiderazzjoni fl-allokazzjoni ta’ riżorsi msemmija fl-Anness V. F’dan il-kuntest, il-PTEE iżolati msemmija fl-Anness I għandhom jirċievu trattament aktar favorevoli skont il-kriterji stabbiliti fl-Anness V.

3. Ir-riżorsi addizzjonali għandhom jingħataw bi qbil mal-modalitajiet speċifiċi tal-mekkaniżmu ta’ appoġġ kif iddikjarat fl-Anness V.

4. L-Unjoni għandha tipprovdi wkoll appoġġ għal skemi ta’ assigurazzjoni bbażati fuq is-suq imfassla għall-PTEE li jippruvaw jipproteġu lilhom infushom kontra r-riskju ta’ fluttwazzjonijiet fi qligħ ta’ esportazzjonijiet.

Artikolu 83

Ipprogrammar

1. Għall-finijiet ta’ din id-Deċiżjoni, l-għajnuna programmabbli għandha tissejjes fuq dokument ta’ pprogrammar.

2. Id-dokument ta